MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 256 It-Tnejn, 6 ta' Marzu, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 256

It-Tnejn, 6 ta' Marzu, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.07 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 6 ta' Marzu, 2000

WERREJ MINUTI 592

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 592

TQEGĦID TA' KARTI 598

KSUR TA' PRIVILEĠĠ 599

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET (IT-TIENI QARI) BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL (SECOND READING) 600

AĠĠORNAMENT 622

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 628

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduti Nru 254 u Nru 255 li saru fl-1 ta' Marzu u fis-6 ta' Marzu, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

GOZO CHANNEL - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati mal-Gozo Channel mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000?

Jista' jgħid ukoll jekk dawn ġewx impjegati wara l- ħruġ ta' sejħa għal applikazzjonijiet?

Jekk jirriżulta li dawn ġew impjegati mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' jgħid kemm kien ilhom li applikaw?

Jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw, jista' l-Ministru jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jien informat li bejn is-16 ta` Settembru, 1999 u l-4 ta` Jannar, 2000 il-kumpannija Gozo Channel impjegat 21 ħaddiem gdid magħha, li 17 minnhom gew ingaġġati wara li saret intervista lil numru ta` persuni li gew riferuti mill-ETC, filwaqt li l-erba' l-oħra gew impjegati wara li ħareg il-permess relattiv mill- imsemmija korporazzjoni.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Il-Ministru jista' jgħidli jekk isirux diskussjonijiet mal-ministeru għal Għawdex dwar ħteġijiet li jkollhom il- ħaddiema tal-Gozo Channel b'mod ġenerali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ċertament li l-ministeru għal Għawdex huwa direttament involut f'dak kollu li għandu x'jaqsam ma' pjani, schedules, servizz aħjar u strateġija alternattiva tal-Gozo Channel.

Nista' ngħid ukoll li fejn jidħlu l-impjiegi mal-kumpannija Gozo Channel, impjiegi li huma relatati primarjament mal-vapuri l-ġodda, nimxu bi proċeduri normali.

UFFIĊĊJU KONĠUNT - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 lill-ħaddiema ta' l-uffiċċju konġunt?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it- trasferimenti?

Jista' jgħid hemmx il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li fil-perijodu speċifikat sar trasferiment wieħed fl-uffiċċju konġunt u dan sar fuq talba tal-persuna konċernata.

Bħal f`kull dipartiment ieħor, transfers minn u lejn id-dipartiment isiru skond l-esiġenzi tas-servizz fiċ-ċirkostanzi prevalenti.

MUŻEWIJIET - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 lill-ħaddiema tad-dipartiment tal-mużewijiet?

Jista' jagħti r-raġuni għala saru dawn it- trasferimenti?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li fil-perijodu msemmi ma ngħata ebda trasferiment lill-ħaddiema tad- dipartiment tal-mużewijiet.

SPTAR SAN LUQA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis- 16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 lill-ħaddiema ta' l-Isptar San Luqa?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' l-Ministru jgħid hemmx il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil- futur qarib?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l- 4 ta' Jannar, 2000 saru 193 trasferiment lill-ħaddiema ta' l-Isptar San Luqa, li 29 minnhom intalbu mill-impjegati stess.

Il-bqija saru u jibqgħu isiru skond l-esiġenzi tas-servizz.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jista' jekk jogħġbu l- Ministru jinformana x'inhuma l-pjani fir-rigward ta' l-impjegati li hemm bħalissa fl-Isptar San Luqa meta jidħol in line l-isptar il-ġdid f'Tal- Qroqq?

Xtaqt inkun naf jekk hux se jkun hemm żieda jew tnaqqis fil- personnel ta' dawn iż-żewġ sptarijiet, u jekk l-isptar San Luqa huwiex se jingħalaq ladarba jibda jiffunzjona l-isptar il-ġdid.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Din il-problema dejjem tqum.

Wieħed irid jirrealizza li l-isptar il-ġdid irid jimtela' bl-istess dixxiplini li llum jeżistu f'St Luke's. Ħafna mill-personnel li hemm preżentement f'St Luke's se jibda jaħdem fl-isptar il-ġdid.

Minkejja dan kollu wieħed irid iżomm quddiem għajnejh l-espansjoni tas-servizz u ma neskludix li jkun hemm reklutaġġ ta' nies f'livell aktar professjonali għall-isptar l-ieħor.

Dwar l-użu futur ta' l-Isptar San Luqa għadu qiegħed isir studju.

Hemm il- pjan li l-isptar il-ġdid ma jinfetaħx fl-entita' kellha tiegħu mill-ewwel ġurnata u allura se jkun hemm perijodu fejn iż-żewġ sptarijiet ikunu jridu jikkomplimentaw u jaħdmu ma' xulxin.

Fl-isptar San Luqa sar ċertu infiq għall-infrastruttura ta' uħud mis- servizzi.

Fil-fatt f'dan l-isptar għandna tliet orthopaedic wards.

Barra minn hekk fl-1995 kienu nfetħu żewġ teatri li at one time kienu l-aktar avvanzati fl-Ewropa, anke skond stqarrija li kien għamel il-President tar- Royal College of Surgeons.

Allura wieħed irid jara jekk dan il-unit, bil- casualty taħtu, jistax jintuża għall-operazzjonijiet ta' cold surgery, speċjalment fl-ortopedija, għax dak il-unit huwa attrezzat għalhekk.

Imma ovvjament dan irid isir bħala parti mill-pjan ta' migrazzjoni ta' kif is- servizzi jitilgħu fl-isptar il-ġdid.

Ovvjament ċerti kategoriji ta' mpjiegi huma dejjem open, bħal fil-każ tan-nurses, imma f'ċertu gradi oħra li m'humiex professjonali l-gvern qed jagħmel minn kollox biex juża l-impjegati li għandu f'ċerti livelli.

Jiġifieri jekk minn hawn u ftit xhur oħra se jkollna bżonn 30 post ta' security guard jew cleaner, dawn se noħorġuhom minn ġod-dipartimenti.

Imbagħad f'ċerti livelli oħra, bħal fil-każ ta' professjonisti, nurses u physiotherapists, bilfors irid isir reklutaġġ minn barra peress li m'għandniex nies biżżejjed.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, qed nifhem li matul il-migrazzjoni minn naħa għal oħra jrid ikun hemm ċertu żmien fejn ikun hemm żewġ complements għaddejjin flimkien, imma l-għan aħħari huwa li l-complements kollha jkunu kkonċentrati fuq l-isptar f'Tal-Qroqq jew li parti minnhom tibqa' St. Luke's?

Il-Ministru qal li s-sezzjoni ta' l-orthopaedic hija l-aktar waħda avvanzata.

Din hija naqra ironika għax imbagħad hi l-aktar waħda li taħdem b'delays esaġerati.

Qed nifhem tajjeb li hemm l-intenzjoni li s-swali ta' l-orthopaedic u anke ta' l-MRI se jittieħdu Tal-Qroqq?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Kemm-il darba ddikjarajna li finalment, meta tkun saret il-migrazzjoni kollha, se jkollna sptar wieħed akut u ġenerali.

Qed nirriferi għall-isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq.

It-target tagħna hu li l- isptar il-ġdid jiftaħ fl-2003 u minn ċerti affarijiet li qegħdin nagħmlu dan jikkombina eżatt għax il-leasing ta' l-MRI saret għal tliet snin u saret fuq apparat li huwa faċilment trasportabbli.

Qegħdin ninsistu wkoll li ladarba nkunu wasalna biex noħorġu tender ħalli jkollna waste management system li tixraq iż-żmenijiet tal-lum, waħda mill-kondizzjonijiet tat-tender tkun li dan il-unit ikun trasportabbli għall-isptar il-ġdid, u din għedniha pubblikament kemm-il darba.

Jiġifieri m'hemm l-ebda dubju li meta tkun saret il-migrazzjoni kollha fit- tliet fażijiet tagħha, se jkollna sptar wieħed, akut u ġenerali.

Dwar id-dewmien fl-ortopedija, kemm-il darba għedna li meta tintroduċi servizz ġdid bilfors se jkollok backlog.

Imbagħad min-naħa l-oħra għandna popolazzjoni li qiegħda dejjem tikber u ovvjament il-mard deġenerattiv, bħal dak ta' l-ortopedija u l-oftalmija, dejjem hu mistenni li jiżdied, u għalhekk qegħdin naħsbu biex fi ftit ġimgħat oħra noħorġu call for application għal tliet konsulenti oħra ta' l-ortopedija.

Dan il-pjan mhux qed isir b'kumbinazzjoni imma għax ninsabu mpenjati biex kemm jista' jkun malajr Tal-Qroqq jibda jaħdem waħdu bħala sptar akut.

Ovvjament waqt il-migrazzjoni bilfors se jkun hemm ċertu ammont ta' dupplikazzjoni ta' xogħol, bħal fil-każ ta' l-ITU, il-casualty department u s-CCU, għax dawn ma tistax tagħlaqhom għal kollox sakemm iċċaqlaqhom minn post għal ieħor.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Fuq din l-istorja ta' l-ortopedija qed inkun ftit sorpriż.

Allura fl-ortopedija se jkun hemm recruitment ta' speċjalisti ġodda fuq il-complement sħiħ, jew sempliċement se jkun hemm nies on contract?

Għax safejn naf jien il-problema hi li l-ispeċjalisti konċernati ħarġu bil-parental leave u ħaġa bħal dik fiha nnifisha tikkrealek xi vancancies.

Dik għadha l-problema jew hemm xi problemi oħrajn f'dan il-qasam?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Dik hija waħda mill-problemi, pero' jekk se nitkellmu fuq l-ortopedija l-istatistika turik li jrid ikollok konsulent għal kull 50,000 pazjent u l-complement tagħna huwa ta' tmien konsulenti.

Preżentement għandna erbgħa u allura ovvjament ħa niftħu r-reklutaġġ għal tlieta oħra.

Ma fhimtx eżatt x'ried jgħid bil-kelma "complement".

Bħalissa mexjin fuq manpower plan li waslet biex tiskadi fl-aħħar ta' din is-sena - ovvjament din tirrifletti l-pożizzjoni ta' sentejn ilu - u qegħdin isiru diskussjonijiet anke ma' l-unions konċernati dwar l-aħjar mod kif jistgħu jiġu ngaġġati professjonisti.

Niftakar li kienet intlaqgħet favorevolment - anke mill-oppożizzjoni preżenti - il-ħatra ta' konsulent full-timer mingħajr private practice u għadni niftakar ċar il-kliem tal- Prof. Grech meta kien shadow minister.

Dan qal: "This is the way forward".

Ovvjament dawn il-kondizzjonijiet kollha qegħdin jiġu diskussi ma' l-unions konċernati, biex naraw x'inhu l-aħjar metodu li nistgħu nipproċedu biħ.

Aħna ninsabu determinati - kif kienet ukoll l-oppożizzjoni qabel - li l- isptarijiet tagħna ma jistgħux jibqgħu jitħaddmu bis-sistema tal-lum.

Kif għedt kemm-il darba, ma jistax ikollok sptar li jaħdem sas-2.00 p.m., bl- out-patient department jiftaħ biss filgħodu.

Irid ikollna ċertu flessibilita', anke fil-ħinijiet tax-xogħol tal-konsulenti, u dawn kollha huma bażi ta' diskussjonijiet li għaddejjin bħalissa ma' l-unions ikkonċernati.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Ħalli nippreċiża l-mistoqsija tiegħi.

Jiena naf b'każi ta' nies li għandhom bżonn ta' hip replacement u lil dawn qalulhom li jridu jistennew sa sena jew sena u nofs biex jagħmlulhom l-operazzjoni.

L-understanding tiegħi hu li hemm ċertu complement, li veru parti minn dan il-complement huwa vacant imma li anke parti mill-complement li huwa mimli effettivament jinsab vacant għax hemm min qiegħed b'parental leave ta' sena jew sentejn.

Forsi l-Ministru jista' jiggwidana allura kemm hemm minn dan il-complement li huwa vojt minħabba l-parental leave, u jekk ir- replacements jew mili li qed isemmi huwiex se jsir fuq bażi ta' kuntratt ta' sena jew sentejn, u ċioe' sakemm jerġa' jidħol lura min qiegħed fuq parental leave?

Għax din hija l-mistoqsija kollha u l-problema kbira li niftakar jien, speċjalment fl-orthopaedic, fejn parti mill-complement ta' l-istaff fuq livell ta' speċjalisti joħroġlok bil-parental leave, iżomm is-siġġu vojt u fl-istess ħin sħun, u ma tistax tiċċaqlaq.

U allura jiżdiedu l-waiting lists.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Naħseb li fid-dipartiment ta' l-ortopedija ma hemmx dawk it-tip ta' vacancies, għalkemm jista' jkun li kienu jeżistu qabel.

Il-proċedura hi li kulmin joħroġ bil-parental leave, noffru l-post tiegħu fuq kuntratt ta' locum sakemm tirritorna dik il-persuna.

Nista' ngħid li qegħdin noqogħdu attenti wkoll biex qabel ma nagħtu l- leave lil kulmin japplika biex imur jispeċjalizza barra minn Malta, naraw verament x'għandu bżonn il-pajjiż għall-futur, għax anke din qed tikkrea ċerti nuqqasijiet.

Fid-dipartiment tal-kirurġija, per eżempju, għandek numru sostanzjali ta' tobba li qegħdin jispeċjalizzaw barra, filwaqt li f'dipartimenti oħra, bħal dak ta' l-anestesija, għandna 20 barrani u ħadd mill-Maltin m'hu mħajjar li jmur jispeċjalizza barra.

Issa ħalli ngħid xi ħaġa dwar id-dewmien fl-operazzjonijiet tal-hip replacement.

B'risposta għal domandi parlamentari, jien kemm-il darba għedt li l- waiting list għal ċerti konsulenti l-aktar li ttawwal hija sena u nofs, filwaqt li għal oħrajn hija ta' sitt xhur biss, pero' għedt kemm-il darba wkoll li l-pazjent f'Malta għandu l-lussu li jagħżel liema konsulenti jrid hu.

Issa jekk il-Maltin jagħżlu li jkollhom konsulent partikolari, kif fil- fatt qegħdin jagħmlu, bilfors li dak il-konsulent ikollu waiting list ta' sena u nofs.

Pero' imbagħad għandek konsulenti oħrajn li jagħmlu l-istess kwalita' ta' xogħol u li għandhom waiting list ta' sitt xhur biss.

Ġieli jkollna każi oħrajn fejn il-waiting list tkun ta' sentejn u nofs jew tlieta.

Ġeneralment dawn ikunu nisa li minħabba li jkunu overweight, il- konsulent ma jkunx jista' jagħtihom appuntament għall-operazzjoni qabel ma jnaqqsu xi 25 kgs mill-weight tagħhom.

Din hi r-raġuni għala dawn it-tip ta' operazzjonijiet ikunu ilhom għal daqshekk żmien fuq il-waiting list, għax il-pazjent mhux dejjem jikkopera.

HCEB - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 lill-ħaddiema tal-HCEB?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru t-trasferimenti?

Jista' jgħid hemmx il- ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Ninsab informat li ma kien hemm ebda trasferimenti ta' ħaddiema mill-HCEB fil-perijodu bejn is-16 ta' Settembru, 1999 u l-4 ta' Jannar, 2000.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, ninforma lill-Onor.

Interpellant li trasferimenti ta' ħaddiema jsiru skond l-esiġenzi tas-servizz.

ST VINCENT DE PAULE - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati fl-Isptar St Vincent de Paule mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000?

Jista' jgħid ukoll jekk dawn ġewx impjegati wara l-ħruġ ta' sejħa għal applikazzjonijiet?

Jekk jirriżulta li dawn ġew impjegati mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' jgħid kemm kien ilhom li applikaw?

Jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw, jista' l-Ministru jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Bejn is-16 ta' Settembru, 1999 u l-4 ta' Jannar, 2000 ma ġewx impjegati ħaddiema ġodda fir-residenza St Vincent de Paule ħlief għal part- time nurse waħda.

Dan l-impjieg ma kellux bżonn ta' ħruġ ta' sejħa għall- applikazzjonijiet.

SWALI TAR-RIĊEVIMENTI - PERMESSI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Oonr.

Helena Dalli) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm inħarġu permessi għal swali ta' riċevimenti f'din l-aħħar sena minn Jannar 1999 sa Jannar 2000?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li bejn l-1 ta` Jannar, 1999 u l-31 ta` Jannar, 2000 l-awtorita` ta` l-ippjanar ħarġet permess wieħed għal sala ta` riċevimenti li tinsab fil-limiti taż-Żurrieq.

PA - BORMLA: SANTA LIENA

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm persuni tħallsu, u kemm huma l-ammonti komplessivament, tal- esproprjazzjonijiet li saru ġewwa Bormla fil-bini f'Santa Liena, fejn illum hemm blokk ta' flats li huwa amministrat mill-awtorita' tad-djar?

Jista' wkoll jiġi indikat kemm persuni għadhom ma tħallsux u tistax tiġi indikata l-proċedura sabiex l-ħlas tagħhom jeħduh?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li d-dipartiment ta` l-artijiet għadu ma għamel l-ebda ħlasijiet dwar l-esproprjazzjonijiet li rrifera għalihom l- Onor. Interpellant peress li għadhom qed isiru l-istimi tal-fondi in kwestjoni.

Wara li l-prezzijiet jiġu ffissati, ikun jonqos ukoll li jiġu identifikati s-sidien tal-proprjetajiet esproprjati.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija li tikkonċerna l-proċedura, ninsab informat li s-sidien jistgħu jagħmlu kuntatt mall-contracts section fid- dipartiment ta' l-artijiet biex jingħataw id-dettalji tad-dokumenti li huma meħtieġa sabiex, wara li jiġu stabiliti l-prezzijiet, ikunu jistgħu jiġu konklużi l-kuntratti.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Peress li l-Ministru qal li għadhom ma sarux l- istimi ta' l-esproprjazzjonijiet, jista' jgħidilna meta saru l- esproprjazzjonijiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: M'għandix din l-informazzjoni pero' jekk qed jirriferi għall-proġett ta' Santa Liena, dawn saru bejn l-1995 u l-1996.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Qed nagħmel din id-domanda preċiżament għax fil- mistoqsija oriġinali hemm imniżżel ċar u tond li llum hemm blokk flats li huwa amministrat mill-awtorita' tad-djar.

Jiġifieri dawn il-postijiet l- ewwel ġew esproprjati mbagħad twaqqgħu, imbagħad inbena fuqhom u mbagħad ġew mikrija.

Ladarba dan huwa proċess kważi burokratiku, x'inhi r-raġuni li għaddew ħames snin u din l-istima għadha ma saritx?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, il-proċedura hi li wara 14-il ġurnata li tkun inħarġet id-Dikjarazzjoni tal-President, il-gvern ikollu titlu biex dik il-proprjeta' jkun jista' jagħmel biha li jrid ħlief li jittrasferiha - din tinkludi l-bini ta' blokk ta' flats - mingħajr il-ħtieġa legali li wieħed jitħallas qabel ma jagħmel il-kostruzzjoni.

Mill-1994 'il hawn il- lands xorta waħda qed titlob ħlas lill-awtoritajiet konċernati - f'dan il- każ l-awtorita' tad-djar - għal dik il-proprjeta'.

Din l-istima, meta tagħmel in-notice to treat - allura l-market value huwa meta tagħmel in- notice to treat - tista' ma taqbilx ma l-istima li ssir aktar tard.

Jiġifieri l-istima biex jitħallas il-gvern mingħand l-awtorita' tad-djar tkun saret pero' tkun għadha ma saritx l-istima biex wieħed jiddetermina l- valur tal-lum għax skond il-liġi trid tħares lejn il-kondizzjoni kif kienet il-proprjeta' meta ttieħdet, pero' l-ħlas isir skond l-istima tal-market value tal-lum.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Il-mistoqsija xorta tibqa': Għala l-istima relattiva għadha ma saritx?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Ġeneralment l-istima ssir meta tintbagħat in-notice to treat u jridu jiġu identifikati s-sidien biex imbagħad issir l-istima u tintbagħat ittra uffiċjali.

Minn dak il-mument jiġi ffriżat il-prezz tal- proprjeta' fid-data ta' l-ittra uffiċjali nnifisha.

(Interruzzjonijiet) Tista' ssir kontra sidien inċerti, imma ħafna drabi tintbagħat kontra sid wieħed jew żewġ sidien tal-proprjeta', u mbagħad naturalment meta niġu għar- riċerki jaraw li ssir kontra s-sidien kollha tal-proprjeta' nnifisha.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, f'isem il-Prim Ministru,nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' uffiċjali li kienu jokkupaw il-kariga ta' direttur u aġent direttur fil-31 ta' Diċembru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

Tagħrif dwar tfittxijiet li l-patrol boats tal-forzi armati għamlu fuq bastimenti u laneċ għas-sajd reġistrati f'Malta bejn l-1998 u l-2000, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

14538; u

f'isem il-Ministru għall-Ambjent qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Kopja tal-kuntratt ta' xogħol tas-Sur Saviour Balzan u tas-Sur John Micallef, advisers fil-ministeru għall-ambjent, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 34 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 dwar it- tħaddim ta' uffiċċji tal-lotteriji; u

Tagħrif dwar VAT imħallsa minn tobba, avukati u nutara, spiżjara u fisjoterapisti matul l-1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' studenti mill-Belt, Furjana, Hamrun, Pieta' u l-Kottonera li daħlu l-junior lyceum bejn l-1990 u l-1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' certificate of permanent export ta' tliet ambulanzi li waslu Malta f'Novembru 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 33 ta' l-2000 - ordni ta' l-2000 dwar id-delega ta' l-amministrazzjoni ta' Ġnien is-Serenita' lill-kunsill lokali ta' Santa Luċija; u

Kopja tar-rapport tar-riżultat ta' l-investigazzjoni tal-kummissjoni permanenti kontra l-korruzzjoni dwar il-każ nru 252 - rapport nru 130.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

L-Onor.

Silvio Parnis.

KSUR TA' PRIVILEĠĠ

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, nixtieq inqajjem ksur ta' privileġġ għall-mod kif ġie rrapportat diskors li għamilt jien f'din il-Kamra, fejn intqal li jien użajt il-kliem: "Aħna ħraqna l-bandiera ta' l-Unjoni Ewropea".

Fil-fatt jien se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra d-diskors li għamilt hawnhekk.

Veru li jien użajt il-kelma "ħraqna" imma ċertament li kont qed infisser li xi ħadd mill-poplu Malti għamel hekk.

Mr Speaker, qed inressaq każ ta' ksur ta' privileġġ kontra l-Prim Ministru, l-Onor.

Fenech Adami, għad-diskors li għamel fuqi fil-Mellieħa l-Ħamis, 2 ta' Marzu 2000, kif irrapportat fil-ħarġa ta' "in-nazzjon" tat-3 ta' Marzu, 2000, li wkoll se npoġġi kopja tagħha fuq il-Mejda tal-Kamra.

It-tieni każ ta' ksur ta' privileġġ huwa kontra l-ġurnal "The Malta Independent", għar-rapportaġġ xejn fidil tad-diskors tiegħi f'dan il- parlament.

Il-gazzetta qed tgħid li jien għedt "we", liema kelma qiegħda in inverted commas.

It-tielet każ ta' ksur ta' privileġġ huwa kontra l-uffiċċju informazzjoni tal-Partit Nazzjonalista, kontra NET Television u kontra Radio 101, għar- rapportaġġ li beda għaddej il-ħin kollu, fejn ukoll intuża l-kliem "il- bandiera li ħraqna aħna".

Noġġezzjona wkoll għar-rapportaġġ tad-diskors li jien għamilt f'dan il-parlament, li deher f"in-nazzjon", fejn intqal ukoll li jien għedt il-kliem: "Aħna ħraqna l-bandiera ta' l-Unjoni Ewropea".

Mr Speaker, nitlob il-permess sabiex dawn l-estratti mill-gazzetti npoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra.

Nittama li inti wkoll tieħu l-passi u dan l-iżball jiġi rranġat.

MR SPEAKER: Hawn il-permess biex l-Onor.

Membru jpoġġi dawn id-dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra ?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

MR SPEAKER: Is-Sedja tieħu nota ta' dak li għadu kif irrileva l-Onor.

Silvio Parnis u naturalment tkun tista' tagħmel is-sottomissjoni tagħha fi stadju ulterjuri.

(Interruzzjonijiet) Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, jien xtaqt inkun naf jekk it-text tad-diskors ta' l-Onor.

Parnis ġiex ikkorreġut.

Nixtieq li anke jkollna l-possibbiltà li nisimgħu t-tapes ħalli naraw eżattament x'intqal.

MR SPEAKER: Ma naħsibx li għandu jkun hemm diffikultà biex wieħed jisma' t-tapes.

(Interruzzjonijiet) Jekk jogħġobkom, ma noħolqux dibattitu.

L- Onor. Anglu Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Mr Speaker, naħseb li x-xogħol tiegħek m'għandux għalfejn jiġi ggwidat minn ħadd hawnhekk.

Qed isir rapport ta' ksur ta' privileġġ u għandna għax nifhmu li s-Sedja dan ix-xogħol se tagħmlu bl- iktar mod korrett.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-1 ta' Marzu 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Silvio Parnis huwa in possession.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, qegħdin nitkellmu fuq abbozz ta' liġi li l-għan tiegħu huwa li jimplimenta diversi miżuri tal-budget.

Qed nipprova kemm jista' jkun nitkellem fil-qosor, però tant hemm affarijiet x'wieħed jgħid li bilfors ikolli nieħu iktar ħin.

Wara kollox huwa x- xogħol tagħna li nitkellmu hawnhekk biex inwasslu leħen il-poplu.

Tajjeb ukoll naraw li l-flus li niġbru mingħand il-poplu permezz tat-taxxi jintużaw tajjeb.

Issa peress li nhar l-Erbgħa fl-intervent tiegħi ma kellix ċans nitkellem dwar il-kunsilli lokali, xtaqt niddedika ftit ħin għalihom ukoll, Mr Speaker.

Din il-ġimgħa kont qiegħed Bormla - għaliex kien hemm żewġ anzjani li xtaqu s-servizzi tiegħi - u kif kont qiegħed fi Strada San Giovanni innotajt kemm għandu bżonn jiġi rranġat parti minn dak is-sur.

Huwa importanti li nieħdu ħsieb is-swar li għandna għaliex huma parti mill-wirt storiku tagħna, bħalma huwa l-Ipoġew ta' Raħal Ġdid, li ilni nitlob biex jinfetaħ kemm meta kien hemm amministrazzjoni Nazzjonalista u sew meta kien hemm amministrazzjoni Laburista u anke issa.

Dan mhux biss huwa l- patrimonju ta' pajjiżna imma anke ta' l-Ewropa li ħafna barranin jiġu biex jarawh.

Iżda minkejja l-mistoqsijiet parlamentari u l-wegħdi li se jiftaħ fl-ewwel ġranet tal-millennju, għadda ż-żmien u dan għadu ma nfetaħx.

Mr Speaker, issa li resqin l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, ma nistax ma nsemmix id-diżappunt kbir li għandhom ir-residenti ta' Wied Blandun - jiġifieri St. Michael Street, St. Francis Street, Blue Bell Street - ċioe' dik l-area li kienet tagħmel parti minn Raħal Ġdid u llum il-ġurnata tagħmel parti mill-Fgura.

Meta l-kunsill lokali ta' Raħal Ġdid għamel petizzjoni kien hemm maġġoranza kbira ta' nies li ffirmawha minn rajhom, għaliex xtaqu li jibqgħu jagħmlu parti mill-konfini ta' Raħal Ġdid.

Fil- fatt bħala parroċċa dawk l-inħawi minn dejjem kienu jagħmlu ma' Raħal Ġdid, u anke fil-każ ta' reġistrazzjoni ta' artijiet u djar - għax in-nies urewni l-kuntratti - fil-kuntratti dik l-area dejjem kienet titniżżel bħala Casal Paola.

Qed inqajjem dan il-punt għaliex in-nies li issa se jmorru mal- Fgura mhux se jmorru jivvotaw għal qalbhom fl-elezzjonijiet tal-kunsilli, għaliex dawn dejjem emmnu li l-lokal tagħhom huwa Raħal Ġdid.

Apparti minn hekk, kieku Raħal Ġdid kellu dawk l-inħawi nklużi fil- konfini tiegħu, kieku kien ikollu aktar fondi u kien ikollu disa' kunsilliera flok sebgħa.

Hawnhekk tajjeb ngħid ukoll li meta kienu se jitwaqqfu għall-ewwel darba l-kunsilli lokali - u l-gvern kien qassam kemm għandu jkun hemm kunsilliera f'kull lokalità - jidhirli li f'Raħal Ġdid kellu jkun hemm disa' kunsilliera, skond ma kien deher fil-gazzetta tal- gvern.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix ukoll kemm ilna nitolbu biex tiġi rrestawrata l-knisja ta' Santa Ubaldeska, u biex jiġu rranġati Triq Ninu Cremona u Arcade Street, toroq li ilhom abbandunati żmien twil.

Mr Speaker, waqt li kont qed indur Ħal Tarxien biex inħeġġeġ lin-nies t'hemmhekk joħorġu jivvotaw, tkellimt ukoll ma' xi nies u kunsilliera dwar Joanne Gardens.

Nafu li l-gvern at one time kien wiegħed li kien se joħroġ il-flus kollha hu biex jitranġa dan il-ġnien, iżda ma ġarax hekk għax imbagħad sar ftehim biex l-ispejjeż jinqasmu bejn il-gvern ċentrali u l- kunsill lokali ta' Ħal Tarxien.

Issa mill-informazzjoni li għandi jien, il- kunsill lokali ta' Ħal Tarxien kien qiegħed ifaddal il-flus biex jirranġa l- isqaqin ta' fejn Misraħ is-Suq, imma mbagħad dawk il-flus il-kunsill użahom fuq il-proġett ta' Joanne Gardens.

Għalhekk meta qed nitkellmu dwar it- taxxi li jiġbor il-gvern irridu nesiġu li l-flus jitqassmu tajjeb, għax issa li se jiġri huwa li l-kunsill il-ġdid ta' Ħal Tarxien se jibda b'deficit ta' Lm12,000, mhux għax il-kunsilliera ma ħadmux bil-għaqal - kienu min kienu - imma għaliex il-gvern ma kompliex bil-pjani tiegħu.

Nista' ngħid ukoll, Mr Speaker, li fi żmien l-amministrazzjoni Laburista kien qed jiġu ppjanati xogħlijiet fuq it-toroq ta' madwar l-iskola ta' Ħal Tarxien, iżda sfortunatament dan ix-xogħol ma lħaqniex għamilnieh fis- sentejn li għamilna fil-gvern għax iż-żmien kien qasir wisq.

Però mill- oppożizzjoni aħna d-deputati Laburisti ħdimna - u anke għamilna pressjoni permezz ta' mistoqsijiet parlamentari - ħalli jinbeda dak ix-xogħol u issa almenu nistgħu ngħidu li fl-aħħar dan ġie approvat.

Issa n-nies ta' Ħal Tarxien, speċjalment it-tfal ta' l-iskola li jattendu hemmhekk, se jkollhom toroq diċenti.

Nittama wkoll li l-għassa ta' Ħal Tarxien xi darba tinfetaħ kif jixtiequ u ilhom jitolbu ħafna r-residenti.

Għax jien nemmen li jeħtieġ Ii mhux biss ngħidu bil-paroli li se ngħinu lill-kunsilli lokali imma għandna ngħinuhom bil-fatti, għax jien ta' kuljum nisma' lmenti mis- sindki tad-distrett fejn noħroġ jien.

Per eżempju, nista' ngħid li lir-residenti tal-Marsa ilhom żmien iwegħduhom li l-power station se titneħħa minn hemm iżda sal-lum il-ġurnata dawn għadhom jibilgħu d-dħaħen.

Naħseb li mhux jien u sħabi biss, bħala deputati Laburisti, imma anke ż-żewġ deputati tan-naħa l-oħra ta' dak id- distrett ikollhom ilmenti mir-residenti tal-Marsa minħabba n-nugrufun li jibilgħu mid-dħaħen.

Veru li ma jistax ikun li ssolvi l-problemi kollha f'daqqa, imma importanti li dak li twiegħed tipprova tagħmlu.

Għalhekk wieħed ikompli jikkonferma kemm huwa importanti li l-flus tal-poplu jitqassmu tajjeb, anke meta tara tant housing estates abbandunati.

Verament li bħalissa għaddej proċess biex il-housing estates jgħaddu f'idejn il-kunsilli lokali, imma fil-każ li jiġri hekk żgur li l-kunsilli se jkollhom bżonn aktar fondi.

U minkejja li l-gvern Nazzjonalista kien żidilhom il-fondi, nafu li din iż-żieda taret mar-riħ bir-ri-introduzzjoni tal-VAT.

Mr Speaker, niġbed ukoll l-attenzjoni għall-fatt li r-residenti tal-Gudja ilhom ħafna jitolbu biex ħdejn il-bypass, bejn il-Gudja u Ħal Għaxaq, ikollhom il-lights u minn informazzjoni li għandi, minkejja li l-kunsilli lokali tal-Gudja u Ħal Tarxien ħarġu xi flus huma biex setgħu jinxtraw il- cables - allavolja l-ispiża kollha suppost li kellu jagħmilha l-gvern - xorta waħda x-xogħol għadu ma sarx.

Naħseb li wasal il-mument ukoll li mill-flus li niġbru mit-taxxi nagħmlu manutenzjoni f'dawk il-ħafna flats abbandunati, biex almenu dawk il-ħaddiema li jgħixu fihom ikollhom ambjent aktar nadif.

(Interruzzjonijiet) Il-verita' hi li meta nsemmu l-housing inkunu qed insemmu pjaga kbira soċjali li jeħtieġ naraw kif se nsolvuha.

Il-problema tan-nuqqas ta' housing iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qiegħda tikber, minħabba li qed jiżdiedu s-single mothers u anke minħabba ż-żieda fis-separazzjonijiet.

Għandna ħafna koppji li tant qegħdin jgħixu f'ambjent ta' ġlied li ma jistgħux jibqgħu jgħixu taħt saqaf wieħed u jkollhom jaraw fejn idabbru rashom.

Ħafna minnhom imbagħad jispiċċaw jikrulek xi furnished flat - u llum flat ma tikrihx b'Lm10 fix-xahar imma trid 'il fuq minn Lm100 - u allura dawn il-familji jgħaddu minn tbatija li huma biss jistgħu jfissruha.

(Interruzzjonijiet) Jien qed inwassal l-ilmenti tal-kostitwenti, kif jisma' kull wieħed minna meta jidħol fid-djar u jitkellem man-nies.

Nafu li m'huwiex faċli ssib tarf tal-problema tal-housing għaliex, anke meta jitbattal xi post, issib li xi ħadd ikun diġa' tefa' l-ID card fuq dak l- indirizz - aktarx qabel is-sena 1994 - taparsi joqgħod hemmhekk.

Imma jeħtieġ li nsibu soluzzjoni għal dawn il-problemi għaliex igerrbu x-xhur, igerrbu s-snin u dawn il-problemi jaggravaw ruħhom jistgħu.

Mr Speaker, aħna ma nistgħux ma nwasslux il-fehma tan-nies li jkellmuna dwar il-problemi li jkollhom.

Tajjeb li nressquhom f'din il-Kamra biex dan il-parlament verament ikun il-parlament tal-poplu.

U jien nittama li kif jien niżen il-kliem li jingħad, hekk ukoll min-naħa l-oħra meta nitkellem jien ikun hemm xi ħadd li jagħti widen għal dak li nkun qed ngħid.

Per eżempju, smajna li din is-sena se niġbru ħafna flus mit-taxxi imma xi kultant il-poplu Malti u Għawdxi ma jħossux sodisfatt li dawn il-flus qed jissarrfu fl-affarijiet li jixtieq.

Fil-lokalità fejn noħroġ jien ftit hemm bdiewa u raħħala imma minn dawk il-ftit li ltqajt magħhom sirt naf li ilhom jitolbu li l-gvern jgħinhom billi jwassal l-ilma saqwi sa l-għelieqi tagħhom.

Qatt m'għandna nwarrbu t-talbiet li jagħmel il-poplu, għax kulħadd ikollu l-bżonnijiet partikolari tiegħu, skond l-ambjent u x-xogħol li jkun ġej minnu.

Mr Speaker, il-problema tat-trasport pubbliku hija waħda mill-akbar problemi li għandu pajjiżna.

Tkellimna ħafna fuq it-trasport pubbliku għal persuni b'diżabilità iżda, bħalma jiġri ħafna drabi, isir ħafna kliem, toħroġ white paper u mbagħad meta tfittex ma ssib xejn.

Issa l-white paper saret liġi u l-liġi għaddiet, imma dik il-persuna b'diżabilità bilfors tistaqsi x'qiegħed isir, Mr Speaker?

L-Onor.

Joe Debono Grech, li se jagħmel l-intervent tiegħu warajja, naħseb li se jagħfas fuq il-punt tat- trasport pubbiku fejn jidħlu persuni b'diżabilità.

Kif tista' titla' f'karozza tal-linja persuna b'diżabilità li qiegħda f'wheelchair?

Issa l- gvern neħħa s-sussidju lis-sidien u dawn talbu u ħadu żieda fin-nolijiet, allura xorta l-ħaddiem bata għax hu qed ipatti għal dak is-sussidju, peress li huwa l-ħaddiem l-iktar li juża l-karrozzi tal-linja.

Jien nibqa' nħambaq u ngħid li dawn huma taxxi li daħħal il-Partit Nazzjonalista fil- gvern, li qabel l-elezzjoni tant għajjat li l-Partit Laburista m'għandux kuxjenza soċjali.

Mr Speaker, f'dan il-parlament għedt ħafna drabi li persuni b'diżabilità, speċjalment persuni nieqsa mid-dawl, għandu jkollhom sussidju fuq it- telephone, minħabba li jkollhom bżonn iċemplu lill-ġirien għall-għajnuna u waqt li jkunu qed iċemplu mhux l-ewwel darba li jieħdu żball huma u jdawru n-numri u b'hekk itellgħu ħafna telefonati.

Jien inħoss li għandha ssir ġustizzja soċjali ma' dawn in-nies billi mill-flus tat-taxxi li jħallas kulħadd tingħata din l-għajnuna.

Jien niltaqa' ma' ħafna persuni b'diżabilità, speċjalment dawk li jkunu f'wheelchair, li jkunu ilhom jitolbu akkomodazzjoni alternattiva peress li jkunu joqogħdu fis-sular ta' fuq f'xi block ta' appartamenti.

U naħseb li l-Onor.

Gonzi, bħala l- ministru responsabbli mill-housing, jiltaqa' ma' dawn il-każi ħafna iktar minni.

Jeħtieġ li pajjiżna jimxi 'l quddiem f'dan il-qasam għax minkejja dawn it-taxxi kollha li jinġabru, il-poplu għadu mhux sodisfatt b'dak li qiegħed jagħmel il-gvern.

Il-ġimgħa l-oħra jien tkellimt fil-qosor fuq il-problema tad-droga li nemmen li għandna neħduha bis-serjetà għax qed tkisser lis-soċjetà.

Nhar l- Erbgħa jien ġibt is-siringi f'dan il-parlament u wrejthom lil kulħadd, siringi li kont ġbart minn ġewwa ġnien Pawlu Boffa, f'Raħal Ġdid, li jintużaw miż-żgħażagħ biex jieħdu d-droga għax forsi ma jħossuhomx kuntenti.

Jien nemmen li aħna - qed ngħid għalina lkoll - irridu niġġieldu din il-problema tad-droga bis-serjetà, għax min jitlef lil xi ħadd mill- familjari tiegħu jista' jgħid x'jiġifieri.

Inħoss li l-flus li niġbru mit- taxxi għandhom jintużaw għall-aħjar għan, u ibqa' żgur, Mr Speaker, li jekk dawn jintużaw għall-ġlieda kontra d-droga nkunu qegħdin nagħmlu favur kbir lis-soċjetà.

Jiena persważ li ħadd ma jieħu pjaċir jara lit-tfal u ż- żgħażagħ imutu bid-droga u għalhekk nemmen li l-problema tad-droga rridu niffaċċjawha aktar bis-serjetà.

F'dan il-parlament tkellimt kemm-il darba dwar it-tqassim tas-siringi fiċ- ċentri tas-saħħa, sistema li kienet teżisti anke fi żmien il-gvern Laburista.

X'ħin trid u meta trid tista' tmur f'ċentru tas-saħħa u lil min hu nkarigat tgħidlu biex jagħtik siringa biex tittaqqab ħalli tieħu d- droga.

Din qed issir biex ma tinxteridx il-marda ta' l-AIDS u aħna naqblu ma' din il-miżura.

Però nerġa' nagħmel enfasi, kif diġà għamilt drabi oħra, li fiż-żmenijiet tal-lum, bil-problemi kollha soċjali, jeħtieġ li pajjiżna jinvesti aktar fil-paramediċi u fis-social workers.

Nemmen ukoll li fiċ-ċentri tas-saħħa għandu jkun hemm social worker - u anke f'mistoqsija supplimentari li kont għamilt lill-ministru tas-saħħa, kont ġbidtlu l-attenzjoni biex fiċ-ċentru tas-saħħa ta' Bormla jintbagħat social worker - għax il-bżonn qed isir urġenti.

Tajjeb li meta ż-żgħażagħ imorru fiċ-ċentri tas-saħħa jitolbu siringa jkun hemm social workers jipprovaw jiftħulhom għajnejhom fuq dawn l-affarijiet.

Wieħed jista' jobsor min ikollu din il-problema, għax altru tmur xiħa tieħu siringa biex tieħu l- insulina u altru jmur żagħżugħ li mill-ewwel tinduna li jkun għaddej minn xi problema.

Jien nagħti l-kelma tiegħi li dawn l-affarijiet qed insemmihom mhux għax qegħdin fl-oppożizzjoni - għax meta għada pitgħada jitla' gvern tal-Labour xorta nibqa' nsostnihom dawn il-ħwejjeġ - imma ħalli min qed jismagħna jifhem li dan li qed ngħid huwa validu dejjem.

Illum miet it-tifel ta' Ċetta u għada jista' jmut it-tifel tiegħi, u żgur li ħadd ma jieħu pjaċir jara lit-tifel imutlu minħabba l-vizzju tad-droga.

Hawnhekk nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lill-għaqdiet volontarji kollha li jaħdmu qalb it-tfal u ż-żgħażagħ, fosthom is-Sedqa, il-Caritas u l-OASI.

Dawn kollha jaħdmu biex jagħtu edukazzjoni liż-żgħażagħ ħalli jżommuhom 'il bogħod mid-droga.

Dawn qegħdin jagħmlu xogħol siewi però l- gvern irid jagħti l-kontribut tiegħu wkoll billi fiċ-ċentri tas-saħħa jpoġġi social worker, ħalli meta żagħżugħ jew missier ta' famija imur jitlob siringa biex jinjetta ruħu - għax illum il-ġurnata d-droga m'għadhiex problema assoċjata biss maż-żgħażagħ - jipprovaw joffrulu l- għajnuna.

Dan huwa l-iktar mezz kif tista' tidentifika lil dawk in-nies li għandhom din il-problema għax huma stess jiġu għandek.

Allura ejja nimpenjaw ruħna u nagħmlu front wieħed fil-ġlieda kontra d-droga għax din hija problema nazzjonali.

Aħna m'aħniex se niġġieldu kontra ż-żgħażagħ li jieħdu d-droga imma kontra l-barunijiet tad-droga u kontra min imexxi d- droga.

Liż-żgħażagħ irridu nagħmluhielhom ċara li meta jiġu għandna se nilqgħuhom b'idejna miftuħa u se nipprovaw ngħinuhom joħorġu minn dan il- vizzju.

Mr Speaker, fl-okkażjoni taż-żjara ta' Prodi ma nistax ma nsemmix ukoll il-politika li qed jadotta l-gvern bħala preparazzjoni għas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Dalgħodu Prodi indirizza lill-Parlament Malti u smajna wkoll id-diskorsi tal-Prim Ministru u tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Minn hawn nieħu l-okkażjoni biex ngħid prosit lil-leader tagħna, li tant kien ċar u ma biddel xejn mill-pożizzjoni tal-Partit Laburista dwar l- Unjoni.

(Interruzzjonijiet) Ladarba qegħdin nitkellmu fuq it-taxxi bilfors ikolli nsemmi l-Unjoni.

Ir-raġuni vera għala qed jiġu imposti aktar taxxi fuq il-ħaddiem hija minħabba li dan il-gvern li għandna jridna nidħlu fl-Unjoni.

Aħna m'aħniex kontra l-progress imma m'hemmx bżonn nidħlu fl-Unjoni biex nirranġaw it-toroq u biex insebbħu l-ambjent.

Nagħmluhom dawn l-affarijiet għax hekk jixraqlu l-poplu Malti - kollha nagħmluhom, mela le! - għax jien nemmen li mit-taxxi li niġbru għandna nagħmlu l-aqwa toroq għall-Maltin u l-Għawdxin.

Mr Speaker, il-gvern Nazzjonalista huwa ossessjonat biex idaħħal lil Malta fl-Unjoni u mhuwiex jagħti kas li hawn familji bi dħul baxx li qegħdin ibatu.

Aħna bħala partit li għandna għal qalbna l-ħaddiema, iż-żgħażagħ u l- pensjonanti, li tant jiġu jilmentaw magħna, bilfors irridu niddefenduhom lil dawn in-nies u ngħidu lill-gvern ta' Fenech Adami li ma jistax jibqa' għaddej qisu m'hu qed jiġri xejn.

Jeħtieġ li nitkellmu għax jekk nibqgħu siekta nkunu qisna qed napprovaw dak li qed isir u nkunu qisna kompliċi mal- Partit Nazzjonalista.

Aħna m'aħna kompliċi ma' ħadd, aħna m'għandna obbligazzjonijiet lejn ħadd.

L-obbligazzjonijiet li għandna huma lejn il- poplu Malti, lejn il-ħaddiem, lejn iż-żgħażagħ, lejn il-pensjonanti, lejn dawk li għandhom dħul baxx u lejn dawk li qabdu negozju żgħir u jixtiequ jkabbru.

Aħna jiddispjaċina għax mhux qegħdin nagħmlu użu tajjeb mit-taxxi li niġbru mingħand il-poplu.

Mr Speaker, irridu naraw kif se nilqgħu wkoll għall-faqar ġdid li qed jiżdied f'pajjiżna, faqar li ġej minn diversi fatturi.

Nibda mill-faqar tal-housing li, kif għedt ftit qabel, qed jiżdied għaliex ħafna żweġijiet m'humiex jirnexxu minkejja l-preparamenti kollha.

Hemm ukoll il-faqar ta' min għandu l-problema tad-droga, problema li tfarrak mhux biss lil min għandu l-vizzju imma tfarrak ukoll lill-familjari kollha tal-vittma.

Il- qgħad ukoll huwa forma oħra ta' faqar, u għalhekk li f'diversi mistoqsijiet parlamentari staqsejt x'se jiġri mill-ħaddiema tat-tarznari u tax- shipbuilding meta jitneħħew is-sussidji.

Il-Partit Laburista, bħala partit tal-ħaddiema, irid jiddefendi lil dawn il-ħaddiema u għalhekk nixtiequ nkunu nafu jekk id-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea hux se jkun ta' theddida għat-tarzna ta' Malta.

Ħafna mill-ħaddiema tat-tarznari huma mid- distrett tiegħi u sikwit jistaqsuni jekk l-impjieg tagħhom hux se jibqa' garantit bid-dħul ta' Malta fl-Unjoni.

Mr Speaker, kif għamilt ħafna drabi f'dan il-parlament, nistaqsi jekk is- sussidji fuq is-servizz tad-dawl u l-ilma humiex se jispiċċaw?

Ma nafx jekk l-Unjoni Ewropea hijiex se tgħidilna li s-sussidju għal min għandu dħul baxx iridx jispiċċa.

Se jitneħħa s-sussidju fuq it-telecare li llum daħal sewwa fid-djar Maltin u Għawdxin?

Il-gvern Nazzjonalista kien introduċa s-servizz tat-telecare u l-gvern Laburista kompla saħħaħ dan is- servizz, għax il-maturità politika titlob li l-gvern ikompli jibni fuq it- tajjeb li jkun għamel il-gvern ta' qablu.

Allaħares il-gvern Nazzjonalista ħatt kulma kien għamel il-gvern Laburista għax kieku f'pajjiżna m'għandna xejn!

Kien jagħmel l-ikbar rebus kieku ma kompliex fuq dak li kien jeżisti, kemm bħala benefiċċji soċjali, bħala banek, tarznari, il- korporazzjonijiet tat-Telemalta u l-Enemalta u ħafna affarijiet oħra.

Ħafna mill-benefiċċji soċjali, ħafna mill-azjendi kbar u korpi parastatali li għandna f'pajjiżna saru jew twaqqfu taħt it-tmexxija ta' gvernijiet Laburista, bis-saħħa tal-moviment tal-ħaddiema.

Dawn huma l-mistoqsijiet li jagħmlulna ħafna nies: Bid-dħul ta' Malta fl-Unjoni se jitneħħew is- sussidji minn fuq id-dawl u l-ilma, minn fuq it-telephone u minn fuq it- telecare?

Jien nistaqsi kif kellu l-kuraġġ il-Partit Nazzjonalista li jressaq dak il-programm elettorali, daqskemm wiegħdu affarijiet!

(Interruzzjonijiet) Kemm trid tiġbor taxxi biex jitwettqu dawk il-wegħdi kollha!

Naħseb li l-gvern għandu jitkellem ċar dwar it-tbatija li ġejja għall-poplu tagħna għax diġà jinsab għaddej minn tbatijiet kbar.

Hawnhekk bilfors ikolli nsemmi l-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Għalxejn il-Ministru Josef Bonnici - mhux qiegħed hawnhekk bħalissa - joqgħod jgħid li l-kontijiet roħsu għax jiena ngħidlu jiġi miegħi għand in-nies u juruh kif ma ma roħsu xejn.

Roħsu meta fi żmien il-gvern Laburista kont ma kienx jaqbeż is-Lm70 u llum jiġik mal-Lm120 jew Lm140?

L-aqwa li lilna kontu tgħajruna mingħajr kuxjenza!

Kemm taħsbu li l-poplu tistgħu tidħku bih?

Spiċċa ż-żmien li tidħak bil-poplu Malti u Għawdxi.

Mhux billi l-gvern jgħid li dawn il-miżuri qed ikollu jeħodhom minħabba d-deficit.

Ara qabel kienu jgħidu li l-ħofra ħrafa.

Kif tistgħu qatt tiġu emmnuti mill-poplu Malti u Għawdxi meta qabel kontu tgħidu li ma kienx hawn ħofra u llum tibku biex timlew il-ħofra?

Min qed iħallas għaliha l-ħofra?

Għaliex qed tipprovaw timlew il-ħofra minn bwiet il-ħaddiem?

Veru li l-ħobż għola għal kulħadd imma min għandu dħul ta' Lm7,000 jew Lm8,000 u aktar fis-sena din iż-żieda żgur li mhux se jħossha daqskemm se jħossha l-ħaddiem b'paga żgħira, jew min għaddej bir-relief, jew dik il-familja bi tlett itfal, erbat itfal, bil-missier bla job!

Inħoss li għandi nressaq dawn l- affarijiet fil-parlament għax jeħtieġ li t-taxxi jinġabru mingħand min verament għandu jħallas it-taxxi, Mr Speaker.

Per eżempju, jiġu nies għandi biex nimlielhom l-income tax return u meta nistaqsihom x'għandhom il-bank jgħiduli Lm300 għall-funeral, jekk ikunu anzjani, u l-ħaddiema jgħiduli Lm700 u l-paga li jaqbdu.

L-aħħar budget kien l-ikbar daqqa għall-ħaddiem Malti u jiena minn dan il-parlament onestament ngħid li f'ħajti m'għandi l-ebda ambizzjoni - forsi wieħed jgħid li l-aħjar ħaġa hija li tgħix ħajja kwieta, li naħseb kull wieħed minna jixtieqha hawnhekk - ħlief li sakemm il-poplu jibqa' jkollu fiduċja fija u jtellagħni f'dan il-parlament, nibqa' niddefendi lil dawk in-nies b'qalbhom muġugħa.

Il-gvern Nazzjonalista jaf li l-aħħar budget kien l- iktar budget iebes li qatt sar għax l-aħħar budget li kien għamel gvern Laburista preċedenti, li fuqu qamu l-irwiefen kollha - veru li ma kienx xi budget tajjeb għax kieku ma kenux jaqbżu l-unions - ma kienx iebes daqs dan żgur.

(Interruzzjonijiet) Il-GWU qabżet fi żmien il-gvern Laburista u reġgħet qabżet illum.

Ara l-UĦM qabżet dakinhar u llum il-ġurnata qed taqbeż b'ħafna kondizzjonijiet.

Dan jien qed ngħidu biex mill-paroli xi darba nibdew ngħaddu għall-fatti, jekk verament irridu l-affarijiet jitranġaw.

Mr Speaker, imma kif ġie d-dejn tal-pajjiż?

M'ilux kont qed nara programm fuq Super One Television, fejn kien mistieden l-Onor.

Gonzi, li fost affarijiet oħra qal: Dażgur li sar id- dejn imma investejna fl-airport, għamilna s-servizzi tat-telecare u l-home- help, għamilna diversi toroq u ħafna affarijiet oħra.

Veru - u biex għamel dawn l-affarijiet kollha l-gvern Nazzjonalista kellu jiddejjen - imma ma naħsibx li nesa Dr Gonzi li kienu gvernijiet Laburisti tas-snin sebgħin li waqqfu t-Telemalta - illum saret il-Maltacom - waqqfu l-banek, għamlu l- infrastruttura kollha li kien hemm bżonn, bnew housing estates f'kull lokal, housing estates li jagħmlu unur lill-ħaddiem Malti, u bena Malta mill-ġdid.

U meta tela' l-gvern Nazzjonalista f'Mejju ta' l-1987 ma sabx dejn fil-kaxxa ta' Malta imma sab kaxxa mimlija.

In-Nazzjonalisti rranġaw fuq dak li bnejna aħna, taw lagħqa żebgħa u mlewna bid-dejn!

Żgur li mhux se ngħallmu jien lill-gvern Nazzjonalista kemm il-poplu huwa rrabjat jismagħna ngħidu li se ngħaddu liġi biex jiżdiedu t-taxxi, għax il-poplu bilfors ikollu jgħid: Tajjeb, mela dawk jistagħnew u aħna nbatu!

Mr Speaker, x'sab il-gvern Laburista meta tela' f'Ottubru 1996?

Sab li dawk it-toroq li l-Onor.

Gonzi qal li l-gvern Nazzjonalista kien għamel kellna nħallsu għalihom aħna.

Din il-ġimgħa stess l-Onor.

Charles Buhagiar - li fi żmien il-gvern ta' Dr. Sant kien responsabbli mix-xogħlijiet pubbliċi - qalli li f'kull budget aħna konna qegħdin inħallsu lill- kuntratturi imma ridna ħames snin biex nirkupraw.

Allura min għamilhom it- toroq?

Għamilhom il-gvern Laburista għax hu kien qed iħallas għalihom!

Dan bħal meta ngħidlek: Ħa nieħdok tiekol però tħallas inti!

Hekk ġara fil-każ tat-toroq, saru fi żmien gvern Nazzjonalista u ħallas għalihom il- gvern Laburista.

Meta l-poplu jara sparpaljar f'safar, f'riċevimenti, fil- kiri ta' karozzi u f'ħafna affarijiet oħra ma jistax ikollu fiduċja fil- politiċi, u iktar u iktar il-ħaddiem isibha bi tqila biex jifhem għalfejn għandu jkompli jħallas it-taxxi.

(Interruzzjonijiet) Jien nitkellem hekk għax ġej minn familja tal-ħaddiema u għalhekk huwa tajjeb li fil-parlament ikun hawn rappreżentanti ta' kull klassi tas-soċjetà, tobba, avukati u ħaddiema, ħalli ħaddiem ikun jista' jifhem aktar lill-ħaddiem u avukat jew tabib ikun jista' jifhem aktar lin-nies tal-klassi tiegħu.

Jekk naħdmu flimkien, bil-mod kif naġġixxu bejnietna, inkunu verament qegħdin nagħtu eżempju lil ħaddieħor għax in-nies jippretendu ħafna minna.

Il-ħaddiem qed ibati għax qed ikollu jħallas taxxi kbar, kontijiet tad- dawl u ilma għoljin esaġerati, ħobż bl-għoli - veru li l-gvern fl-aħħar budget iddeċieda li jagħti Lm10 għal kull persuna, imma ta darba biss - u qed ikollu jħallas il-VAT fuq it-telephone, fuq il-petrol u fuq id-diesel.

Għalhekk bir-raġun hawn it-tgergir, bir-raġun li hawn l-għadab għall-gvern, għax fl-istorja ta' Malta qatt ma ġara li ħaddiem jirċievi ċ-cheque bin- nieqes.

L-oppożizzjoni Laburista ġiet mgħajra li meta kienet fil-gvern għamlet il-wage freeze però, għall-ewwel darba, taħt gvern Nazzjonalista, minkejja li m'hemmx il-wage freeze, il-ħaddiem irċieva paga bin-nieqes.

Bla dubju ta' xejn l-għoli tal-ħajja qiegħed ikidd lill-ħaddiem, lill-mara tad-dar, lill-koppji żgħażagħ, lil kulħadd.

Ma jistax ikun li l-poplu jibqa' jbati.

Inutili noqogħdu ngħidu li fi żmien gvern Laburista sar budget anti-soċjali.

Il-verita' hi li bejn dak il-budget u dan il-budget hemm baħar jaqsam.

Mr Speaker, veru li pajjiżna qed jiffaċċja problemi pero' l-gvern m'għandux jagħlaq għajnejh għall-problemi soċjali li għandna u jimponi iktar taxxi għaliex b'hekk ikompli jgħarraq is-sitwazzjoni jista' .

Għandna l-problema tas-single mothers, għandna familji mifruda li jgħixu bir-relief u għandna tfal ħafna inqas ixxurtjati minn sħabhom fuq il-bankijiet ta' l- iskola.

Qatt ma jista' jkun li dawn il-problemi soċjali nsolvuhom għal kollox imma ejja naħdmu biex kemm jista' jkun ntaffu t-tbatijiet ta' dawn il-familji.

Għandna problema kbira ta' alkaħoliżmu.

Fil-ħwienet saħansitra tara tfal żgħar, żgħażagħ li jkunu għadhom se jibdew il-ħajja, jixorbu mingħajr skruplu ta' xejn, ovvjament mingħajr ma jkunu jafu l- ġenituri tagħhom.

Mhux qed ngħid għal żagħżugħ ta' 20 sena, li nimmaġina jkun jaf x'inhu jagħmel, imma qed nirriferi għal tfal ta' tmien snin jew disa' snin li diġa' qegħdin jagħtuha għax-xorb.

Fejn għandhom x'jaqsmu problemi soċjali rridu nibdew ninvestu bis- serjeta' f'Malta ta' għada - għax f'dan il-każ iktar milli nkunu qed nonfqu l-flus inkunu qed ninvestuhom - fejn nixtieq nara li jkollna żgħażagħ li jibdew minn issa jerfgħu ċerti responsabbiltajiet u mhux jirraġunaw: Tajjeb jien, tajjeb kulħadd!

Darba tkellimt f'aġġornament dwar il-fatt li familji jkollhom isiefru barra l-pajjiż minħabba mard.

Tajjeb li l-gvern jgħin ukoll lil dawn in-nies għax m'għandhiex tidħol politika f'dawn l- affarijiet.

Allaħares, u ma rrid indaħħal ebda dubju li dawn l-affarijiet isiru, imma ejjew niddiskutu kif nistgħu ngħinu lil dawn il-familji li jkollhom isiefru minħabba mard, speċjalment fejn il-missier ikun spiċċalu l- leave, spiċċalu l-leave on half-pay u dik ix-xi ħaġa li kellu l-bank tkun spiċċatlu wkoll.

Ma nistgħux inwarrbu dawn il-problemi li għalina forsi huma żgħar imma għal min jgħaddi minnhom ikollu tbatija kbira.

Mr Speaker, issa ippermettili ntemm id-diskors tiegħi billi nsemmi ftit mill-ħafna wegħdi li għamel il-Partit Nazzjonalista - tiftakruhom jgħidu li b'għażla waħda tirbah 21 darba? - u se nħalli f'idejn il-poplu biex jasal waħdu għall-konklużjoni min verament daħak bih, jekk huwiex il-Partit Nazzjonalista jew il-Partit Laburista.

Nhar is-Sibt se jkollna l- elezzjonijiet tal-kunsill lokali u rridu nfakkru lill-poplu li b'kunsilliera Laburisti jkollhom mera ta' kif jitmexxa gvern Laburista.

Imma ħalli naqra l-wegħdi li għamel il-Partit Nazzjonalista fl-aħħar elezzjoni ġenerali.

Il-Partit Nazzjonalista kien qal hekk:

"1) L-ilma u d-dawl mingħajr kontijiet esaġerati;

2) terġa' tlaħħaq mal-ħajja mingħajr tiġbid żejjed;

3) ikollok moħħok mistrieħ dwar s'se jiġri mil-lum għal għada;

4) għall-gvern tal-Partit Nazzjonalista saħħtek tiswa aktar mill- flus;

5) l-iskola tħejji 'l uliedek għal kull qasam tal-ħajja;

6) ix-xogħol jerġa' jibda jfittex in-nies anke f'oqsma ġodda;

7) it-taxxi jkunu ġusti u daqskemm meħtieġa;

8) Gvern tal-PN jissellef mill-inqs biex jinvesti;

9) jissewwew it-toroq kollha u jkollok karozzi tal-linja ġodda;

10) nużaw l-enerġija tan-natura għall-ġid ta' saħħtek u għas-sbuħija ta' l- ambjent;

11) ħadd ma jibqa' lura;

12) inkunu ta' ġewwa fl-Ewropa wara referendum;

13) nagħmlu gwerra biss konta l-kriminalita' u d-droga;

14) inġeddu l-użu ta' ħafna djar sbieħ u vojta;

15) iż-żgħażagħ ikollhom posthom fil-gvern;

16) niftħu ċentri ta' tip ġdid għall-anzjani u ntejbu l-pensjonijiet;

17) jinħolqu postijiet ta' xogħol li jimtlew mir-raġel u mill-mara bi sħab;

18) tingħata għajnuna ġusta meta l-familja ma sseħħx;

19) jibdew proġetti ġodda u jitkomplew proġetti oħra mibdija mill- Partit Nazzjonalista fil-gvern u li l-gvern ta' Dr Sant me kellux il- ħila jwettaq;

20) nagħtu post fuq quddiem lin-negozji ż-żgħar; u

21) ikollok gvern li jaqdik bil-fatti."

Mr Speaker, għal min forsi ma kienx qed jismagħna ngħidlu li kont qed naqra mill-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista u lil min kien beħsiebu jmur jorqod ngħidlu biex dan li għadni kemm qrajt jipprova jwarrbu minn quddiem għajnejh jekk irid jorqod raqda tajba - għax wara li tara dawn il-wegħdi kollha u milli wiegħdu ma tawk xejn żgur li ma tkunx tista' torqod sew! - u nittama li bit-taxxi li l-gvern jiġbor tibda verament tinbena l-fiduċja fil-pajjiż.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, dalgħodu ħadt pjaċir nisma' lil .... x'jismu? ....

Prodi jgħid kemm l-Unjoni Ewropea sejra 'l quddiem u kemm sejra tajjeb l-Irlanda mindu daħlet fl-Unjoni.

Però jekk għadu ma telaqx lil Prodi ngħidlu biex fil-każ imur sa l-Irlanda ta' Fuq ħalli jara b'għajnejh kemm hemm nies qegħda!

Mingħalija wkoll li dan Prodi kien prim ministru ta' l-Italja, pajjiż li kien u għadu fl-Unjoni.

Issa din l-ewwel darba li ġie wieħed minn barra biex jaħslilna wiċċna ħalli nkunu aħjar minnu, ħalli jgħinna nimxu 'l quddiem, jgħinna nsibu x-xogħol u nirranġaw l- affarijiet.

Ilu ma jiġi xi ħadd bħalu hawn Malta u, ngħiduha kif inhi, ftit issib nies li jiġu jgħinu lill-Maltin!

Però jien lil Prodi ngħidlu: Flok toqgħod tieħu ħsieb x'se nagħmlu aħna f'Malta, mhux aħjar li kieku meta kont membru parlamentari u prim ministru ta' l-Italja - kellek dik is-saħħa kollha! - ħadt ħsieb il-qgħad li hemm u ħadt ħsieb it-tallaba li għandek jiġru 'l hawn u 'l hemm, minn Ruma 'l isfel u partikolarment fi Sqallija!

Dan ġie jgħidilna li jekk nidħlu fl- Unjoni żgħażagħ Maltin ikunu jistgħu jmorru jaħdmu fil-pajjiżi ta' l- Ewropa.

U jien nistaqsi: Allura dawk ta' Sqallija, ta' Napli u ta' Ruma kif ma jmorru jaħdmu mkien?

Dawk ma jistgħux jitilgħu sa Milan?

Mela Milan u n-naħa ta' fuq ta' l-Italja lill-Maltin qed jistennew biex imorru jaħdmu hemmhekk?

In-nies ta' Sqallija m'għandhomx dritt imorru jaħdmu hemmhekk?

Mhux aħjar kieku Prodi rranġa hemmhekk l-ewwel, mhux jiġi jsemmi l-Irlanda u l-Portugal!

Jien u l-Onor.

Attard Montalto konna l-Portugal u maġenb restaurant stajna naraw żgħażagħ jittalbu.

Dawn qalulna li kienu studenti u qalulna wkoll li kienu qed jittalbu biex forsi jkollhom biex jimxu 'l quddiem fl-iskola u jidħlu l-università.

Dawn jaf bihom Prodi jew ma jafx?

Dawn aħna rajniehom b'għajnejna!

Għalfejn nidħku bil-poplu?

Bħala Maltin aħna qatt ma kellna bżonn li jiġu nies minn barra biex jgħidulna li rridu nieqfu fuq saqajna.

Smajna lill-Prim Ministru ta' Malta jgħid li aħna ilna mill-1964 naħdmu biex inkunu parti mill-Unjoni Ewropea, imma lill-Onor.

Fenech Adami jien ngħidlu: Żbaljajt daqsxejn, għax intom ilkom taħdmu biex tkunu parti mill- Italja mindu twaqqaf il-Partit Nazzjonalista!

Hawnhekk sar ħafna storbju u twerżiq kontra sieħbi fuq il-ħruq tal-bandiera ta' l-Unjoni.

Jien ma naqbilx ma' dawn il-ħmerijiet, imma n-Nazzjonalisti għalfejn qed jinkwetaw fuq il-ħruq tal-bandiera ta' l-Unjoni?

Fil-gwerra ta' l-1939 intom altru milli kissirtu l-bandiera meta mortu ma' Mussolini u ma' Hitler u kontu tgħidu li omm Malta hija l-Italja!

Intom mhux il-bandiera ta' l-Unjoni ħraqtu imma l-bandiera ta' Malta meta kontu wasaltu biex għedtu li tagħmlu parti mill-Italja!

Il-gvern Nazzjonalista jiftaħar li n-negozjati għad-dħul ta' Malta fl- Unjoni mexjin tajjeb u għaldaqstant dalgħodu kont nistenna li kemm Prodi u kemm il-Prim Ministru kienu se jgħidulna x'se nieħdu mill-Unjoni - xbajna nisimgħu li aħna parti mill-Ewropa u xbajna nisimgħu bil-ġid li ġej! - u kont naħseb li qabel ma jispiċċa d-diskors tiegħu Prodi kien se jħares lejn l-iSpeaker, jagħtih cheque u jgħidlu: Dawn il-Lm100 miljun ta' l-1998, għandek Lm100 miljun oħra ta' l-1999 u l-oħrajn tas-sena 2000!

Dawn il- Lm300 miljun kollha tagħkom talli neħħejtu l-applikazzjoni mill-friża!

Minn dan kollu ma ġara xejn imma l-President tal-Kummissjoni Ewropea qagħad isemmilna kemm se jkun hawn ġid u kemm se mmorru 'l quddiem meta nidħlu fl- Unjoni, qishom il-flus se jibdew neżlin mis-sema u tbatija m'hu se jkun hawn xejn għal ħadd.

Bil-kemm kemm ma wegħedniex li jekk nidħlu fl-Ewropa ma mmutux!

Wara dawk it-teatrini kollha u wara dak il-lagħqiżmu sfrenat li rajna - qisu qabel ma kien hawn l-Unjoni Ewropea ma kien hawn xejn u qisu kieku ma ġietx din ma kien ikun hawn xejn - dalgħodu l-Onor.

Alfred Sant għamel diskors imqit, pulit u wera lil Prodi mhux kif taħsibha l- oppożizzjoni imma kif taħsibha l-maġġoranza tal-poplu Malti.

Meta konna fil-gvern Dr Sant kien għamilha ċara li aħna m'għandna xejn kontra l- Ewropa, u anke l-Ewropa kienet qablet ma' dak li ridna aħna, imma sfortunatament ma kellniex żmien inwettqu dak li kellna ppjanat.

Dalgħodu stennejt li jgħidulna xi ħaġa wara dak il-ħafna ftaħir bejn l- 1987 u l-1996 li dalwaqt deħlin fl-Unjoni Ewropea, li konna wara l-bieb u konna fuq l-għatba biex nidħlu.

Imma llum ma ssemma xejn li aħna fuq l- għatba u kulma ntqal huwa li se nerġgħu nibdew it-taħdidiet u qalulna wkoll li jaħsbu li se naslu.

Prodi qalilna: Jekk tridu tiġu ejjew imma din jiddeċidiha l-poplu Malti u ħadd iktar.

Din m'hemmx għalfejn jgħidilna hu għax Allaħares jiddeċiedu għalina t-Taljani, l-Ingliżi jew il-Ġermaniżi!

Aħna rajna xi ġralu Pinochet.

Mela filwaqt li l-Ewropa, bin-NATO b'kollox, marret tattakka lil Jugoslavia u qed tgħid li trid tgħaddi ġuri lil Milosevic - għax jgħidu li dan qatel in-nies, u jien naqbel li min jagħmel dawn l-affarijiet għandu jgħaddi ġuri - lil Pinochet l-Ewropa vvintatlu kif se joħroġ minn dik il-kobba.

Dan ifakkarni fil-każ ta' Queiroz li minn Malta ħareġ marid mejjet u malli mar il-Brażil għaddielu kollox!

U hekk ġralu Pinochet għax it-tobba Ingliżi qalu li hu marid u, x'ħin wasal hemm, bl-għajnuna ta' Santa Rita u bl-għajnuna tal-Madonna ta' Lourdes qam jiġri u mexa, mingħajr ma kellmu ħadd u mingħajr ħadd ma rah!

Imissha tistħi l- Ingilterra - tagħmel parti mill-Unjoni Ewropea l-Ingilterra - li ħalliet jitlaq minn taħt idejha bniedem li qatel iktar minn 3,000 ruħ, ħafna minnhom żgħażagħ, tfajliet u ommijiet, li sempliċement sparixxewhom.

Fuq in-naħa l-oħra kien hawn min jappoġġah lil dan id-dittatur - dan Pinochet infami daqs Hitler, Mussolini, Franco u Milosevic f'daqqa - li qatel dawk iż-żgħażagħ kollha wara li ttorturahom.

L-Onor.

Prodi ma qalilniex li għamlet ħażin l-Ingilterra li telqitu lil Pinochet, għax dak ħabib ta' l- Ingilterra.

U meta l-Jugoslavi kienu ħbieb ta' l-alleati ma kienx jimporta li joqtlu lil dak u lill-ieħor dakinhar.

(Interruzzjonijiet) Le, ħabib ta' sieħbek, ta' Mussolini, ta' Thatcher!

(Interruzzjonijiet) Stenna daqsxejn ħalli ngħidlek!

Tibdiex ittellef, pulċinell!

Thatcher mhux aħna se nġibuha.

Issa ngħidlek, issa tasal tiegħek!

Oqgħod kwiet, issaporti!

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-kalma.

Onor. Debono Grech, indirizza lis-Sedja.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Kemm qed tibża'!

Mela m'għadhiex ħabiba tagħkom Thatcher?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mela KMB mhux ħabib tiegħek?

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, no cross debate.

Onor. Debono Grech, nitolbok tindirizza lis-Sedja.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Le, int trid tipproteġi lili u trid issikket lil tan-naħa l-oħra u mhux lili!

L-Onor.

Pullicino kkritika lil sieħbi fuq il- ħruq tal-bandiera ta' l-Unjoni Ewropea.

Imma inti taqbel ma' Pinochet?

Tkellem!

(Interruzzjonijiet) Int ma' Pinochet?

Int ġakbin!

Intom taqblu ma' Pinochet bħalma kontu taqblu ma' Hitler u Mussolini!

(Interruzzjonijiet) Se tgħid li int ma taqbilx ma' Mussolini u ma' Hitler?

Kontu tagħmlu parti minnu!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni.

ONOR.

TONIO BORG: Kontu tgħidu favur l-eżilju tal-Maltin intom!

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Intom titkellmu hekk?

Intom kontu bgħattu 60,000 ruħ lejn l-Awstralja, lejn il-Kanada u lejn l-Amerka!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ippermettili, Onor. Debono Grech.

Jekk jogħġobkom, Onor. Membri, ma rridx iktar interruzzjonijiet.

L-Onor.

Membru huwa in possession u jindirizza lis-Sedja.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Insomma, lili mhux se tinkwetani għax il-ħmieġ tagħkom nafu kollu!

Mr Speaker, kont qed ngħid li qabel l-elezzjoni Dr Fenech Adami u l-esponenti tal-Partit Nazzjonalista kienu wegħduna li jekk Malta tneħħi mill-friża l-applikazzjoni għal sħubija fl-Unjoni, l-Ewropej kienu se jagħtuna Lm100 miljun fis-sena.

Allura jien kont nippretendi li dalgħodu l-Prim Ministru kien se jfakkar lil Prodi f'dik il-wegħda.

Minn dan ma ssemma xejn u kulma ntqal huwa dwar kemm se jkollhom futur iż- żgħażagħ jekk nissieħbu fl-Unjoni.

Fuq il-pensjonijiet ma ssemma xejn lanqas, imma mbagħad fuq it- television kien hemm programm fejn qalu li l-pensjonijiet hemm bżonn li nsaħħuhom.

Sa ftit ilu kienu jgħidulna li mhux veru hawn ħofra u mhux veru li hawn id-dejn nazzjonali, u mbagħad il-bieraħ smajna lill-Prim Ministru ġewwa Birkirkara jgħid li d-dejn li għandna mhux sostenibbli.

Dan mhux aħna qed ngħiduh imma qed jgħidu l-Prim Ministru pubblikament.

Issa nispera li ma jiġix għada jgħid li dan il-kliem mhux hu qalu, bħalma għamel l-Onor.

Josef Bonnici, li kien qal li jekk jitilgħu fil-gvern it-tariffi tad-dawl u l-ilma jagħmluhom kif kienu fi żmienhom mentri issa bdejna nirċievu kontijiet b'rati iktar għoljin.

Il-Prof.

Bonnici qed jgħid li ġew irħas minn kif kien għamilhom il-gvern Laburista, imma l-wegħda kienet li jekk jitla' fil-gvern il-Partit Nazzjonalista l-kontijiet tad-dawl u l- ilma kienu se jiġu kif kienu qabel l-1996, qabel ma tela' l-gvern ta' Dr Sant.

Il-bieraħ smajniehom jammettu dak li kien jgħid il-gvern Laburista fl-1995, li s-sitwazzjoni finanzjarja ta' Malta kienet marret il-baħar.

Mela mhux f'sena u tmien xhur ta' gvern Laburista sar dak id-dejn kollu!

Mr Speaker, fuq it-television intqal li l-gvern Nazzjonalista kellu jissellef il-flus biex jibni l-airport.

Intom li għamiltu huwa t-terminal fejn hemm l-arrivals u d-departures, għax l-airport kien sar fi żmienna, bl- għajnuna tal-Gvern Taljan u mingħajr ma konna fl-Unjoni Ewropea.

Dak iż- żmien konna għamilna airport ta' kalibru internazzjonali - għalkemm il- gazzetti tagħkom kienu ħarġu jgħidu li r-runway ma kenitx tajba għax ma setax jinżel jumbo jet fuqha - u tajna prova ta' dak li għamilna għax anke jumbo jets niżlu.

Il-verita' hi li l-gvern Nazzjonalista kien ħareġ l- offerti biex isir ix-xogħol fuq l-airport terminal u kien qal li dan kien se jiġi jiswa Lm11 miljun u effettivament fl-aħħar spiċċa sewa Lm22 miljun, flejjes kbar li ma ħaduhomx kuntratturi Maltin imma ħaduhom il-Pollakki - bħallikieku l-Maltin ma kenux jafu jqiegħdu l-madum, ma kenux jafu jagħmlu s-suffetti u s-soqfa! - imbagħad wara li tlesta x-xogħol għamlet l-ewwel xita u beda nieżel l-ilma minn kullimkien, u l-gvern Nazzjonalista kellu jaqla' l-madum kollu u ma ndenjax ruħu jfittex lill-ebda perit għad-danni!

Il-gvern Nazzjonalista qal li ssellef il-flus ukoll biex seta' jagħmel il- power station ta' Delimara, ħalli meta din tkun lesta tingħalaq dik tal- Marsa Wara li nfaqna dawk il-flus kollha għall-power station il-ġdida mhux talli m'għalaqniex dik tal-Marsa talli rranġajnieha - għax kieku ma kienx hemm il-power station tal-Marsa kieku llum ma nlaħħqux mad-domanda - u mhux imbilli niftaħru x'sar u ma sarx!

Dawn ukoll jiftaħru li għamlu r-reverse osmosis plants - fil-verita' dawn ukoll kienu bdew fi żmien il-gvern Laburista - għax fi żmien il-gvern Nazzjonalista kienu nbnew impjanti tal- lampik f'Ħondoq ir-Rummien Għawdex u ieħor f'Malta, li kien jaħli fuel iktar milli kien jipproduċi ilma - fil-fatt konna ngħidu li l-ilma se jiġi jiswa daqs il-whisky! - u wara li dan l-impjant ħadem kemm kellu jaħdem lanqas bdejna nsibu spare parts għalih, bħalma issa ġralna fil-każ tal- power station ta' Delimara.

Mr Speaker, anke fil-każ tal-vapuri ta' Għawdex, meta ordnajniehom suppost li kellhom jiġu jiswew Lm8 miljun imma llum nafu li se jiġu jiswew Lm50 miljun.

Barra minn hekk bil-kuntratt aħna marbutin li l-ispare parts għal dawn il-vapuri nordnawhom bilfors mingħand id-ditta, anke jekk insibu b'irħas.

In-naħa tal-gvern jgħidu li l-flus li kienu jiġbru kienu jużawhom tajjeb imma fil-kuntratt tal-posta żgur li mhux hekk ġara!

Ara fejn qatt smajna bi ftehim bħal dan, fejn il-gvern jixtri biċċa art u jagħmel konvenju u jintrabat li wara li jħallas Lm0.2 miljun, jekk il-permessi ma joħorġux l-art terġa' tmur lura għand is-sid u l-gvern ma jieħu xejn!

Dan ġara wara li kienet saret rakkmandazzjoni li l-posta tiġi fejn hi llum - u l-ministru tal-finanzi ta' dak iż-żmien kien qabel ma' dik ir- rakkmandazzjoni - imma f'daqqa waħda l-bord li kien hemm, li suppost kien bord awtonomu, qabad u mingħajr l-awtorizzazzjoni ta' ħadd ħareġ tender biex jixtri biċċa art.

Mr Speaker, lil dawk li marru jparlaw fuq ir-radio jien ngħidilhom li hemm marru t-taxxi u mhux, kif qalu huma, marru biex iżidu l-pensjonijiet u l-għajnuna lil persuni b'diżabilità.

Kien gvern Laburista li ħa ħsieb lil persuni b'diżabilità.

Qabel l-elezzjoni ta' l-1988 il-Partit Nazzjonalista kien wiegħed li ma kienx se jżid it-taxxi u wara li qagħdu jgħajruna li għamilna 33 taxxa, kulma neħħa l-gvern tal-lum hija l-50c fuq ir-riċetta tal-mediċini - u sew għamel li neħħieha għax hekk kien qal - imma t-taxxi l-oħrajn kollha żammhom.

Jekk kollha kienu ħżiena għaliex ma neħħihomx?

Jekk kienu għoljin it-tariffi tad-dawl u l-ilma għaliex ma raħħashomx għal kif kienu qabel?

Kien qal ukoll li meta jitla' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern iraħħas in-nol tal-vapur ta' Għawdex għal kif kien qabel, imma dan għall- Għawdxin biss roħos - apparti r-roħs ta' 25c għal min jivvjaġġa wara ċertu ħin - għax mill-bqija baqa' kollox kif kien.

Illum jiġu jiftaħru li qegħdin jaqsmu iktar nies, imma anke fi żmien il-gvern Laburista kien beda tiela' n-numru ta' Maltin li jaqsmu għal Għawdex.

Allaħares ma jmorrux il- Maltin Għawdex, però n-nol tal-vapur ma raħasx għalihom!

Mr Speaker, il-gvern Nazzjonalista biex jisfidana kien qal li l-catamaran se jibda jaħdem imma fil-verita' din ix-xitwa qatt ma ħadem.

Aħna konna waqqafnieh dan is-servizz għax konna qed noħorġu flus ta' xejn.

Il- catamaran hemm bżonnu fix-xitwa meta jidlam kmieni - ħalli l-istudenti u l- ħaddiema Għawdxin li jispiċċaw mix-xogħol fl-4.30 p.m. jaslu d-dar f'għoxrin minuta - u mhux fis-sajf meta fit-8.00 p.m. jkun għadu d-dawl u kważi l-maġġoranza tal-ħaddiema jaħdmu nofs ta' nhar.

Imma aħna konna għedna li fix-xitwa dan is-servizz ikollu jiġi sospiż ta' spiss peress li l- catamaran ma jaħdimx meta r-riħ ikun force 4.

Kienu merewna hawnhekk fuq dan imma mbagħad xorta kellhom iwaqqfuh dan is-servizz bi skuża jew oħra.

Għalfejn iħallas it-taxxi l-poplu?

Biex il-catamaran jitlef Lm1,000 kuljum u biex infallu l-Gozo Channel!

Dawn huma l-affarijiet li sibna meta tlajna fil-gvern fl-1996.

Mr Speaker, kien hawn min qal li mn'Alla kien il-gvern Nazzjonalista għax kieku kienet tispiċċa d-demokrazija.

Min qal hekk ma jiftakarx x'demokrazija kien hawn f'Malta fis-snin '60.

Insejniehom il-qniepen?

Intom tgħidulna biex ma nsemmux il-passat?

Kollox sew ma nsemmuhx il- passat, imma għal min ma jafx il-passat tal-Partit Laburista huwa passat sabiħ.

Minn xiex għandu jistħi l-Partit Laburista?

Forsi mis-servizzi soċjali li introduċa?

Kien il-gvern Laburista ta' l-1947 li beda s- servizzi soċjali u nfakkarkom jien li dakinhar li daħħalna l-pensjoni l- Partit Nazzjonalista kien ivvota kontra.

Min kellu l-ardir imur fuq it- television jgħid li l-Partit Laburista m'għamel xejn meta kien fil-gvern?

Mela l-housing estates min għamilhom?

Gvern Laburista għamilhom!

L-isptar b'xejn u l-edukazzjoni b'xejn mhux il-gvern Laburista għamilhom?

Aħna għamilna dan kollu u iżjed u ħallejna Lm440 miljun fil-kaxxa ta' Malta, liema flus il-gvern Nazzjonlista ħass li kellu jistradikahom fl-ewwel ħames snin li kien fil-poter.

Fl-ewwel ħames snin il-gvern ta' Fenech Adami ma kellux għalfejn jagħmel it-taxxi għax kien hemm Lm440 miljun fil-kaxxa ta' Malta.

Kellna madwar Lm70 miljun tal-posterity fund, kellna l-fond konsolidat li kien b'saħħtu u kien hemm fond ieħor, is-sinking fund, biex il-poplu Malti ma jbatix jekk tiġri xi diżgrazzja, bħal meta kellna r- riċessjoni, u dakinhar il-ħajja m'għolietx għax kien hemm gvern li jissussidja.

Mr Speaker, nistaqsi jien: Jekk għada pitgħada nidħlu fl- Unjoni Ewropea se jibqa' jkun hemm is-sussidju?

Fuq ir-radio smajna esponenti tan-naħa l-oħra jgħidu li min jaqla' Lm2,500 fis-sena ma jħallasx taxxa.

Mela lanqas minimum wage ma baqa' issa?

Għax Lm2,500 fis-sena ma jagħmlux daqs il-minimum wage.

X'jiġifieri ma jħallasx taxxa?

Mela jekk immur nixtri żarbun u neħel 15% VAT fuqu, dik mhijiex taxxa?

Jekk immur nixtri l-pilloli u neħel 15% VAT fuqhom, dik mhijiex taxxa?

Illum wasalna fl-assurdità li biex immur fi spiżerija, malli nidħol jitlobni Lm1 inkella ma jħallinix noqgħod bil-qiegħda.

Dik mhijiex taxxa?

Mela t-taxxa hija l-income tax biss?

Jekk immur nixtri l- petrol jew d-diesel u jżommli 15% VAT fuqu, dik mhijiex taxxa?

Meta nirċievi kont tad-dawl u l-ilma u neħel 15% fuqu, u meta nirċievi kont tat- telephone u neħel 15% fuqu - għalkemm qed tgħidu li 5% biss se jħallas il- konsumatur - dik mhijiex taxxa?

Prodi ma qalilniex li l-Unjoni Ewropea għada pitgħada trid tgħolli l-VAT għal 25% fuq kollox.

Ħadd ma qalhielu din lill-poplu Malti.

U biex jiġbdilna saqajna qalilna li l-oqsma ta' l- agrikoltura u s-sajd se jgawdu!

Kif se jgawdu?

Il-Polonja għandha waħda mill-aqwa flotot tas-sajd u qalulhom li l- flotta tagħhom jridu jżarmawha.

Il-Polonja qiegħda ukoll fl-assurdità li tesporta cattle on the hoof għall-Italja, biex wara tliet xhur dawn jagħtuh certificate of origin ta' l-Italja mbagħad jesportawh u jieħdu l-fondi fuqu t-Taljani, meta fil-veru sens tal-kelma l-prodott huwa Pollakk.

Dan l- iskandlu kixfuh issa.

Il-Polonja kellha baqar, ħalib, ġobon u kollox tagħha iżda llum qed ikollha toqtol il-merħliet u waslet fl-assurdità li timporta l-yoghurt u l-ħalib.

Anke lill-bidwi Pollakk qed jagħtuh il-flus biex iżarma.

Din hija l-ġenna ta' l-art li jriduna fiha?

U aħna qed ikollna nidħlu għall-piż ta' iktar taxxi minħabba l-kapriċċ tal-gvern li waħħal f'moħħu li jrid idaħħalna bilfors fl-Unjoni.

Dalgħodu ġie jinsulentana u jgħidilna kemm hu mfaħħar il-poplu Malti għaliex bata ħafna.

Ma nafux kemm batejna?

Tort tagħna li batejna?

Tort tat-Taljani batejna!

Aħna x'kellna x'naqsmu fil-gwerra?

Nesa dan minn xiex għaddejna minħabba l-faxxiżmu u n-naziżmu?

Ġie jgħid li dħalna fil- gwerra għax aħna konna fortizza.

Ġie jiġbdilna saqajna u jgħidilna li aħna pajjiż żgħir u jekk għada nidħlu fl-Ewropa se jkollna say.

Aħna kellna say meta saret il-konferenza ta' Helsinki għax kien hemm il-veto u, għalkemm aħna veru pajjiż żgħir, konna żammejna sod u kien bis-saħħa ta' Malta li beda d-djalogu fuq il-Mediterran.

Dawn huma l-affarijiet li aħna rridu nifhmu u dawm ma qalhomlna ħadd.

Din hija l-pożizzjoni li ninsabu fiha.

Mr Speaker, kif jiġu jgħidu li ma żdedux taxxi?

Aħna m'aħniex ngħixu fil- qamar!

Min imur idur fid-djar jaf kemm qed ibati l-poplu tagħna.

Ħabib tiegħi pensjonant irċeva kont ta' Lm144 għad-dawl u l-ilma - jiġifieri jrid jagħti pensjoni ta' xahar biex iħallas il-kont tad-dawl u l-ilma - u meta mar jiċċekkja jekk ħadux xi żball qalulu li l-kont kien tajjeb.

Allura mhux veru għolew it-tariffi tad-dawl u l-ilma?

Se noqogħdu nwaħħlu fil- gvern Laburista wkoll?

Il-gvern Laburista kien iddiskuta mal-unions u ammetta li kien għamel żball u qal ukoll li kien lest biex jieħu miżuri korrettivi.

Imbagħad il-Partit Nazzjonalista biex jirbaħ il-voti qabel l- elezzjoni ta' l-1996 qal li se jraħħas it-tariffi għal kif kienu qabel u m'għamel xejn minn dan.

Imbagħad tiġu tgħajru lilna li għamilna budget anti-soċjali!

Aħna konna sibna pajjiż imfarrak.

Kien hemm kuntratturi tat- toroq li kellhom jieħdu madwar Lm43 miljun, kien hemm aġenti li jissupplixxu l-mediċini għall-isptar li kellhom jieħdu 'l fuq minn Lm50 miljun u konna wasalna fl-assurdità li l-aġenti u l-kuntratturi lill-gvern Laburista qalulu li jekk ma jħallasx fil-pront ma jagħtuhx la pilloli u lanqas kienu lesti jagħmlu xogħol ta' manutenzjoni.

Mr Speaker, konna nagħmlu ħafna laqgħat biex nipprovaw nirranġaw l- affarijiet għax flus ma sibna xejn.

La sibna flus għall-vapuri tal-Gozo Channel u lanqas flus biex jinxtraw il-karozzi tal-linja, għalkemm xahrejn qabel l-elezzjoni kienet saret partita propaganda li se jġibu l-karozzi tal- linja u li l-gvern kien se joħroġ Lm22,000 bħala sussidju għal min jirreġistra qabel u jħallas il-Lm500.

Kienu qalu li se jġibu 240 karozza, imbagħad iġibu 240 oħra u meta sirt ministru jien ħames karozzi biss ġew għax dawk kien hemm ordnati.

U lanqas biss flus għal dawk ma kien hemm!

Sibna li kollox kien miexi fl-ajru waqt li l-flus kienu ħerġin bl-addoċċ, qisu ma ġara xejn.

Il-Partit Nazzjonalista kien jaf x'ħalla warajh u bil- wiċċ tost kollu kien jiġi jgħajjar lill-gvern Laburista li ma kienx miexi sew.

Il-gvern Laburista mexa bl-ingwanti u qal li m'hu se jċaqlaq lil ħadd, imma dawn in-nies urew ir-rikonoxxenza tagħhom billi fixklu kemm setgħu.

Għalhekk il-politika Laburista ma setgħetx taqbad, għax min kien qed imexxi d-dipartimenti tal-gvern kien qed jaħdem minn taħt kontra l- gvern.

Dalgħodu kellna l-prova ta' dan għax rajna dik il-pastażata kollha, bil- gallarija ċċapċap id-diskors ta' Prodi - u għamlu sew għax ma rrid nindaħal lil ħadd jien - u wara li tkellem il-Prim Ministru l-gallerija reġgħet ċapċpet, iżda meta tkellem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni sitta min-nies biss ċapċpu.

Tgħidli: Ħadt għalik?

Le, lanqas xejn ma ħadt għalija imma kkonfermajt dak li jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, u anke kkonfermajt dak li nemmen jien fih li meta jerġa' jitla' gvern Laburista dawn m'hemmx post għalihom.

Gvern ma jistax jaħdem b'nies li ma jemmnux fil-politika tiegħu, jiġifieri tal-partit li jkun ivvota għalih il-poplu.

Dalgħodu l-kapijiet tad-dipartimenti tal-gvern u n-nies li kien hemm fil-gallerija wrew li ma jaqblux mal-politika tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni għaliex ma ċapċpux.

Allura għandhom ikunu rġiel ukoll siegħa wara li jitla' fil-gvern il-Partit Laburista u juruh, kif għamlu llum, li ma jaqblux miegħu u jitilqu, għax hekk timxi d-demokrazija.

Jekk wieħed japprova dak li qal il-Prim Ministru, għax jemmen f'dik il-politika li għandu l-gvern tal-lum, well and good, imma meta jitla' gvern differenti trid timxi bil-politika tal-partit li l-poplu jkun ivvota għalih u mhux tagħmel il-bsaten fir-roti.

U aħna kellna min għamel dawn l-affarijiet, waqt li min mexa ta' raġel mal-gvern Laburista u ħadem b'mod leali qalulu bil-pulit biex jitlaq.

Mr Speaker, jien ta' l-idea li l-gvern Nazzjonalista iġib wieħed kull xahar minn dawn il-personalitajiet ta' l-Unjoni Ewropea u daqqa jieħduh naħa u daqqa jieħduh oħra ħalli forsi jsewwu t-toroq ta' kullimkien!

U mela jiġi l- ministru għat-trasport u komunikazzjoni u jgħid li x-xogħol li sar f'dawn l- aħħar ġranet kien rutina!

Allura Fleur-de-Lys, ħdejn il-karozzi tal-linja, u Mannarino Road u Valley Road mhumiex rutina?

Hawnhekk qed insemmi arterji prinċipali.

Bejn Ħaż-Żebbuġ u r-Rabat mhuwiex rutina?

Il-Ħamrun, fejn hemm kull ħofra daqshiex, mhuwiex xogħol ta' rutina?

Minn fejn Occhella Agius għal Ħal Qormi mhuwiex rutina?

Ir-roundabouts li hawn ma' Malta mhumiex xogħol ta' rutina?

Allura dik ta' Fleur-de-Lys u dik ta' ħdejn San Anton biss jinżebgħu?

Strada Sant'Anna kienet ilha żmien twil ma titnaddaf u Alla biss jaf l-aħħar li nżabru s-siġar f'dik it-triq, iżda għax ġie Prodi naddafnieha!

Għaliex ma ħadtuhx ix-Xgħajra, fejn hemm dump taż-żibel, kulħadd jitfa' ż-żibel kif ġie ġie u r-residenti bilkemm jistgħu jgħaddu minn hemm.

Għaliex ma ħadtuhx aħna u sejrin lejn Għajn Tuffieħa?

Issa la jitlaq Prodi kollox jerġa' jiġi kif kien!

Hekk kien isir minn dejjem.

Meta kont żgħir niftakar li kien ikollna skejjel maħmuġin u meta kien ikun ġej xi gvernatur, kulħadd kien jibda jnaddaf u jiżbogħ għax ġej il- gvernatur!

Hekk għamilna issa u nfaqna l-flus biex naddafna kollox iġri u ġerri għax ġej Prodi!

Tridu ddaħħku lin-nies meta tgħidu li dan kien xogħol ta' rutina?

Hija rutina li t-tarmac aħna u sejrin għal Kastilja jingħata fil-11.00 p.m. fid-dawl tal-bozza?

Jien imkien ma nara jsir xogħol b'dan il-mod, billi jiftgħu balla hekk u spiċċa!

Mr Speaker, anke fl-irħula qegħdin naraw li bdew jiċċaqalqu l-affarijiet u bdew isiru xi xogħlijiet peress li issa ġejjin l-elezzjonijiet tal- kunsilli lokali.

Per eżempju, f'Ħal Lija bdejna nirranġaw it-toroq għalkemm in-naħa Tal-Mirakli ma rranġajnihomx, però hemm biċċa barra minn Ħal Lija u dik rranġajnieha u għamilnielha t-tarmac sew għax minn hemmhekk is-sindku jiġbor il-voti!

Il-kunsill lokali ta' Birkirkara - qed ngħid għal meta kien hemm kunsill Nazzjonalista fi żmien gvern Laburista - kien jeqred li m'hemmx flus u m'għamel xejn, imma meta nbidel il-gvern l-istess kunsill beda jsib il-flus u qala' Birkirkara kollha, l-iktar fejn jidher, għax f'Ta' Paris, Tal-Qattus, in-naħa ta' Sqaq l-Għaġġla u madwar il- housing estates m'għamel xejn.

Dawn huma l-affarijiet li qed iħabbat wiċċu magħhom il-poplu.

Mela tiġu tgħidu li mhux veru qed isiru ċerti xogħlijiet għax ġejjin l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali!

Mr Speaker, sieħbi tan-naħa l-oħra mar Bormla biex jara l-ħajt tal-baċir jaqa', qisu Kohl mar jara l-ħajt ta' Berlin nieżel!

U dak għaliex mar iwaqqgħu l-gvern?

Mela fil-kuntratt tal-proġett tal-Kotonera ma kontux ftehemtu li hemmhekk se jsir bħala parti mill-proġett?

Marru 20 ruħ biex jaraw erba' ġebliet jaqgħu!

Għaliex ma tiġux sal-wied ta' Birkirkara?

Hemmhekk m'hemmx bżonn joqogħdu jiġu dawk kollha għax meta tagħmel ix-xita kollox iġġorr!

Mela mmorru naħlu l-ħin ta' żewġ ministri, b'entourage sħiħ magħhom, u kulħadd idur biex jara l-ħajt nieżel!

Jien ħsibt li kontu se tmorru hemm ħalli taraw il-yacht marina tiela' jew il-yachts deħlin!

Ilkom sena li għamiltu l-kuntratt!

Lilna f'sena u tmien xhur ridtuna nibdlu wiċċ Malta, bil-bsaten fir-roti kollha li kellna!

Intom m'għandkom tfixkil ta' xejn għax in-nies taċ-ċivil kollha magħkom, m'għandkomx inkwiet.

Aħna kellna kollox kontra tagħna u ridtuna nagħmlu kollox f'sena u tmien xhur!

Intom ilkom sena u nofs fil-gvern u s'issa ma smajniex ħlief Ewropa tiela' u Ewropa nieżla, u dalgħodu Prodi beda jfaħħarna u jgħidilna kemm morna tajjeb fin-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea.

Dażgur li tmorru tajjeb, misskom ma tmorrux tajjeb!

Għax jekk jgħidulkom: Tridu tagħmlu din it- taxxa, tgħidulhom: Iva!

Jekk jgħidulkom: Is-sajd irid jispiċċa, tgħidulhom: Iva!

Tgħidu iva għal kollox, kif tistgħu ma tmorrux tajjeb!

Imma jmisskom tgħidulhom li biex nagħmlu dawn l-affarijiet l-ewwel iridu jagħtuna l-flus.

Ara fi żmien il-gvernijiet Laburista ta' bejn l-1971 u l- 1987, l-Ewropa kienet toħroġhom il-flus għaliex kienet tagħtina 'l fuq minn l-Lm14 miljun, għalkemm meta konna għadna wasalna sa Lm6 miljun dak iż- żmien intom kontu tgħidulna: Ċedu, tawkom Lm2 miljun iktar milli taw lilna!

Imma aħna ma ċedejniex.

Anzi intom kontu tmorru minn warajna u tagħmlulna l-ħsara, bħal meta konna ġġelidna mal-Libja fuq iż-żejt u intom mortu tiġru għand Ghaddafi wara li kontu ilkom tgħajruh tal-ħabb għażiż.

Jien niftakar li bejn l-1971 u l-1976, meta kont naħdem ix-xatt, kien hemm aġent - ma rridx insemmi ismu għax illum m'għadux magħna - li kien jgħidli: Issa tara kemm se ġġibu!

Malli nirbħulkom nilbsu t-tarbux u nġibu l-iġmla u lil Ghaddafi hawn indendluh!

F'daqqa waħda, meta Ghaddafi ħadha kontra l- Partit Laburista - mhux kontra l-Partit Laburista imma kontra l-poplu Malti - mortu tiġru tgħidulu: Għandek raġun!

Hekk kontu taħdmu.

Mr Speaker, anke meta f'Helsinki konna bdejna ninsistu li ssir konferenza dwar is-sigurtà fil-Mediterran inkella ma nivvotawx - għaliex dakinhar Malta kellha s-saħħa tal-veto - kontu tgħidulna: Ċedu għax qed twaqqgħuna għaċ-ċajt mad-dinja!

Għaliex qed tagħmlu hekk?

Hekk kontu tiġu teqirdu hawn ġew.

Lill-membri ż-żgħar li hawn fil-parlament ngħidilhom biex ifittxu fil-gazzetti ta' dak iż-żmien.

U aħna konna ninsistu u ngħidu: Le, meta l-Ewropa taċċetta li l-Mediterran huwa parti integrali mill- Ewropa, u meta tiddeċiedi li tadotta strateġija għall-Mediterran aħna lesti naċċettaw li nagħmlu dawn l-affarijiet.

U aħna rbaħna u kien bis-saħħa tal- Partit Laburista li saret il-konferenza tal-Mediterran.

Issa ħalliha li wara ġejtu tiftaħru li mortu Spanja, mortu hawn u mortu hemm.

M'hu veru xejn.

Lanqas biss ridtuha ssir f'Malta għax meta konna għal-laqgħa ta' l- IPU f'Canberra - ma' Dr Gonzi u man-Nutar Bonello Dupuis - u l- organizzaturi bdew jittitubaw jekk jiġux Malta jew imorrux fi Spanja, jien mort fuq is-soċjalisti ħbieb tagħna u għedtilhom li aħna rriduha ssir f'Malta.

Dak iż-żmien aħna konna fl-oppożizzjoni u dawn qaluli: Imma l- Gvern Malti għadu ma ħareġ l-ebda stedina!

Imbagħad jien kellimt lil Dr Gonzi, li dak iż-żmien kien Speaker, u lil George Bonello Dupuis dwar din il-proposta u tawna l-go-ahead biex nimxu fuqha.

U kien bis-saħħa tal- Partit Laburista li dakinhar fl-Awstralja ddeċidew li ssir laqgħa f'Malta.

Jien kont preżenti wkoll għat-taħdidiet li kienu saru fir-Rumanija, meta l-Iżrael kien għadu kif għamel paċi mal-Palestina u s-Sirja kienet qaltilna li jiġu għall-konferenza ta' Malta, u anke t-Tuneżini kienu aċċettaw li jiġu.

Imma mbagħad sibna li minn hawn Malta kien hemm min qed ixewwex lill- Franċiżi biex ma jiġux, iżda xorta waħda rranġajna mal-Franċiżi.

U l- Iżrael, għalkemm staqsewna jekk il-Palestinjani u l-Libjani kenux ġejjin, xorta ġew minkejja li għednielhom li dawk kienu ġejjin.

MR SPEAKER: Onor. Debono Grech, ippermettili ninterrompik għaliex skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Hawn xi ħadd jipproponi biex l-Onor.

Membru jkompli jinstema'?

ONOR.

LEO BRINCAT: Nipproponi li jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE CILIA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Joe Debono Grech ikompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra kollha.

Mr Speaker, kont qed ngħid dwar meta l-konferenza tas- CSCM ġiet hawn Malta u saret laqgħa storika.

Wara dik il-laqgħa saret laqgħa oħra fi Spanja u kien bis-saħħa ta' Malta u bis-saħħa tal-Partit Laburista li s-sigurta' u l-interessi tal-pajjiżi li jikkonfinaw fuq il- Mediterran bdew jiġu diskussi fuq l-istess livell li jgawdu pajjiżi oħra fl- Ewropa.

Kien hawn xi ħadd li qal li tgħidx kemm iġġelidna biex stajna nakkwistaw l-indipendenza.

X'indipendenza, lanqas jaf xejn fuq l-istorja dan!

Kien il-Partit Laburista li ġġieled għall-ħelsien ta' Malta u kien il-Partit Laburista li kien qal jew integration jew self-determination.

Jien qatt ma qbilt ma' l-integration, biex nagħmilha ċara, għax jien dejjem emmint li l- poplu Malti kapaċi jimxi waħdu.

Dak iż-żmien kont għadni dieħel fil- partit, kont għadni żgħir, u ma nistħix ngħid li kont wieħed minn dawk li ġġieldu għall-ħelsien ta' Malta filwaqt li ħaddieħor kien qed iċekċek it- tazzi meta konna qed niġu arrestati.

Meta llum nara lill-gvern iressaq l- uffiċjali tal-union quddiem il-qrati bilfors ikolli nfakkar f'dak iż-żmien meta kienu jtellgħuna l-qorti.

Dak iż-żmien kien hemm Dr Gouder, Alla jaħfirlu issa, li kien ikun imissu s-seduta ta' Birkirkara, ngħidu aħna, u jekk jinqala' l-inkwiet il-Ħamrun kienu jbiddlu l-iskeda biex il-Maġistrat Gouder jagħmel is-seduta tal-Ħamrun.

U dak iż-żmien il-Laburisti kienu jaqilgħu transfers, jitilfu l-job, jitkeċċew u l-vendikazzjonijiet kollha kienu jsiru, imma l-Laburist kien b'saħħtu għax kien serju u baqa' jiġġieled għax kien jemmen li Malta għandha tkun ħielsa.

Min beda mingħalih ifiehem l-istorja dak iż-żmien ma kienx qed jiġġieled għall- ħelsien imma kien qed jiġġieled għal kważi dominion status.

Dak qatt ma ġġieled għall-ħelsin ta' Malta.

Meta Alla jaħfirlu Borg Olivier mar l- Ingilterra u ma tawh xejn fl-aħħar qalilhom: Mela agħtuna l-indipendenza!

U ġibna l-indipendenza.

Imma ejja niftakru li għalkemm kellna l- indipendenza, ġod-dockyard ma seta' jidħol ħadd biex isewwi l-vapuri jekk mhux bil-permess tal-Gvern Ingliż, u l-ewwel preferenza kienu jeħduha l- bastimenti tal-gwerra imma aħna ma stajniex indaħħlu bastimenti tal-Warsaw Pact.

Mr Speaker, fi żmien il-gvern Laburista - wara li konna ffirmajna l- ftehim mal-Gvern Ingliż li jagħtina Lm14 miljun fis-sena sa l-1979 basta wara kulħadd jaqbżilna 'l barra - meta kienet marret delegazzjoni ċ-Ċina, in-Nazzjonalisti dak iż-żmien kienu qalu li se jikxfuna mal-Gvern Ingliż.

Ara l-ħdura li kien hawn hawn ġew!

Filwaqt li aħna konna qed niġġieldu u nagħmlu minn kollox għall-ġid tal-poplu Malti, huma kienu jipprovaw jintimidawna billi jgħidulna: Intom fil-kuntratt għandkom li titilfu l- flus mill-Ingilterra jekk iġġibu bastimenti tal-Warsaw Pact!

U niftakar li dak iż-żmien kien qam il-mibki Lorry Sant, Alla jaħfirlu, u qal: Lanqas biss tafu li ċ-Ċina m'hijiex fil-Warsaw Pact!

U morna ċ-Ċina u ġibna l- flus, iżda flok qalulna prosit in-Nazzjonalisti qalulna li se nisirquhom liċ-Ċiniżi għaliex konna se nħallsuhom billi nesportawlhom l-affarijiet minn hawn.

Dik hija l-istorja tal-ħelsien ta' Malta.

Meta l-Partit Nazzjonalista ġab l-indipendenza ma seta' jidħol ħadd la fil-Marsa ta' l-Ingliżi, la Ta' Ċenċ, la Santa Marija Estate, la Pembroke, la St. Andrew's, la St. Patrick's u lanqas Tigne`.

Issa din Malta tagħna kienet!

L-airport konna nużawh bil-permess ta' l-Ingliżi, l-ajru kien f'idejn l-Ingliżi, ir-Rediffusion kien f'idejn l-Ingliżi u l-flus tagħna kienu kollha b'wiċċ ir-Reġina!

Ħadna l-indipendenza u bqajna bi gvernatur Ingliż!

Meta ġejna biex nieħdu l-ħelsien veru - jum li l-Prim Ministru issa għoġbu jsejjaħlu festa nazzjonali - u neħħejna l-bażi u l-Partit Nazzjonalista vvota li aħna newtrali u li m'aħna allinjati ma' ħadd, in- Nazzjonalisti kienu jxewxu lin-nies tas-servizzi li jekk jitilqu l-Ingliżi se mmutu bil-ġuħ.

Imbagħad meta telqu l-Ingliżi kien hawn wieħed hawnhekk li qal: Aħna wkoll konna se nibagħtuhom!

Meta kontu se tibagħtuhom?

Ma kellkom xejn fil-ftehim, lanqas li se jħallsukom talli qed jagħmlu użu minn Malta, għaliex meta fettlilhom qalulkom: M'aħna se nagħtukom xejn iktar għaliex m'aħniex marbutin li nagħtukom!

Mr Speaker, gvern Laburista dejjem ra kif iġib il-flus iżda mhux minn fuq dahar il-Maltin.

Gvern Laburista ma kienx għamel dawn it-taxxi kollha u meta fl-1987 niżel mill-poter ħalla fil-kaxxa ta' Malta Lm440 miljun li kien għamel bis-saħħa u bl-għaqal tiegħu.

Il-ħaddiem kien beda jkollu djar diċenti għax qabel ma tela' l-gvern Laburista fl-1971 - fejn hu dak ta' l-istorja? - lanqas kamra tal-banju ma kellu!

Kienu jgħiru għall-ħaddiem meta l-gvern Laburista bnielu l-flats bil-kmamar tal-banju u meta l-gvern ġie biex ineħħi l-mandraġġ.

In-Nazzjonalisti dak iż-żmien bdew jgħidulhom lir- residenti tal-mandraġġ: Fejn se tmorru?

Se jkollkom tħallsu l-kera jaħasra!

Aħjar toqgħodu hawn!

Dażgur, hekk kien jaqblilhom, għaliex meta l- bniedem jitgħallem u jimxi 'l quddiem ma joqgħodx għal kulma tgħidlu!

Jien niftakar li f'Birkirkara - u anke Għawdex - meta xi ħadd kien jiħaq teacher - mhux avukat, perit jew nutar - bil-banda kienu jwassluh u kont tismagħhom jgħidu: Għandna teacher minn Birkirkara!

Għandna skrivan!

U qed ngħid dan għaliex bit-taxxi li kien għamel il-gvern Laburista ta' l- 1955 u l-1958 bena sittin skola fi tliet snin.

Fl-1955 it-tfal kienu jmorru l-iskola għal sagħtejn biss - jien kont wieħed minnhom - min mit- 8.00 a.m. sa l-10.00 a.m., min mill-10.00 a.m. sa nofsinhar u min mis-2.00 p.m. sa l-4.00 p.m. Bejn l-1949 u l-1955 kien hemm gvernijiet Nazzjonalisti - veru li kienu jitilgħu u jinżlu imma dejjem gvernijiet Nazzjonalisti kien hemm - u din is-sitwazzjoni ma rranġawhiex.

Għalhekk tibżgħu minnha l-istorja intom!

Kienet Agatha Barbara li rranġat is- sitwazzjoni ta' l-edukazzjoni tat-tfal.

Niftakar li f'Birkirkara bdiet tikri mużewijiet u djar u tqabbad it-teachers biex it-tfal ikollhom l- iskola.

Waħda mill-affarijiet tal-biki li ż-żgħażagħ tal-lum ma jiftakrux huma dawk l-orfni li, wara li jkunu tilfu l-ġenituri, kienu jispiċċaw fl-istitut ta' San Ġużepp jew f'xi istitut ieħor.

Lil dawn it-tfal kienu jeħduhom lejl sħiħ jassistu ma' kadavru - biex forsi lis-soru jagħtuha xi ħames xelin u lit-tfal kienu jagħtuhom galletta u daqsxejn kafe' kull wieħed; niftakarhom jien dawk it-tfal bis-soru tagħtihom fuq rashom - u dawk it- tfal iltiema kienu jħalluhom lejl sħiħ mal-mejjet u filgħodu kienu jmorru għall-funeral warajh.

Kien il-gvern Laburista li neħħa dak il-ħmieġ meta beda jgħin lill-istituti u dan għamlu mingħajr ma għamel taxxi.

Kien il- gvern Laburista li tella' lit-tfal tal-ħaddiema biex ikunu jistgħu jmorru l- università.

Dawn huma l-affarijiet li għamilna aħna.

Din hija l-istorja tagħna u mhux kif ġie jirrakkonta dak dwar l-indipendenza.

Kien hawn ieħor li qal li kienet qed tispiċċa d-demokrazija f'Malta.

X'demokrazija hi?

Kif tkun id-demokrazija, li għax tkun Laburist ma taħdimx, jew taqla transfer jew titkeċċa minn fuq ix-xogħol?

Minħabba fija missieri qala' 61 transfer, kollha b'vendikazzjoni saru.

Niftakar li s-Sibt kienu jaħdmu sa nofsinhar u missieri kien jiġi lura d- dar f'xi s-1.00 p.m. Bħal ħafna familji oħra ommi kienet tistenna lil missieri biex nieklu flimkien u wara li nroddu s-salib u se nibdew nieklu kien iħabbat il-bieb, kien jitfaċċa pulizija u jgħidlu: Skużani, Sur Karm!

U kien jagħtih ittra.

Missieri kien jiftaħha u kien jgħid lil ommi: Vann, nhar it-Tnejn għan-Naxxar jien!

Jgħaddu erbat ijiem, jiġi s-Sibt u jgħidilha: Għal Għawdex!

Darba saħansitra bagħtuna Għawdex u tista' taħseb x'biċċa xogħol kellu missieri b'familja ta' ħames subien.

Kellu jaqlagħna mill-iskola ta' Birkirkara u tlajna kollha Għawdex.

Kien sab tliet ikmamar u rranġahom kif seta' għax ma kellux paga dak iż-żmien.

Wara li konna ssetiljajna niftakar li kien wasal Ħamis ix-Xirka u qalulna: Nhar it-Tnejn għal Malta.

U erġajna lura Malta, iżda missieri tliet xhur laħaq għamel u reġgħu bagħtuh Għawdex.

F'kelma waħda lil missieri dawruh ma' Malta kollha għax ħa 61 transfer għaliex konna Laburisti.

Missier ħabib tiegħi, li kien messaġġier, kien għadu kif miet u kienu ħerġin bih meta ħabbtulu l-bieb u rċeva transfer għaliex kien Laburista.

Mejjet kien dan!

Għadni niftakar li t-tifel tiegħu kien qalli: Ħadu sew it-transfer missieri għaliex minn hawn in-naħa l-oħra mar!"

Din hi l- istorja tagħna.

Mela tiġu tgħidulna bil-vjolenza!

Anzi l-ħaddiem Malti kien jibqa' kwiet, jaqla' fuq rasu, jissawwat u jiġġieled għad-drittijiet tiegħu.

Li ma kenitx il-GWU li llum qed tgħadduha ġuri - għedtulu lil Prodi li qed tgħadduhom ġuri għax qed jiġġieldu għall-ħaddiema? - kieku l- ħaddiem u l-moviment tal-ħaddiema m'għandux dak li għandu llum.

Il-moviment tal-ħaddiema lill-ħaddiem taħ 52 Sibt għax qabel konna naħdmu bis-Sibt b'kollox.

Kien ukoll gvern Laburista li ggarantixxa l-paga u li għamel il-minimum wage u l-pensjoni.

Jien niftakar li kont nistenna s-Sibt għall-paga - konna nitħallsu Lm4 fil-ġimgħa - kienu jsiru l-11.00 a.m. imbagħad isiru s-1.00 p.m. u lill-imgħallem kont nidħol ngħidlu: Nagħmillek te?

Naturalment kont ngħidlu hekk biex forsi jagħtini l-paga.

Jaslu t-3.00 p.m. - issa dan suppost li kont naħdem sa nofsinhar - u jkun għadu ma ħallasniex u rrid inrabbi familja!

Tgħaddi ġimgħa oħra u jagħtihielek it-Tnejn jew it-Tlieta.

Kien it-Tabib Bertu Hyzler li organizzahom lin-nies tax-xatt u John Dalli għadu ma rrispondinix x'se jiġri minnhom dawn in-nies.

Veru jew mhux veru li jekk għada pitgħada se nidħlu fl-Unjoni Ewropea n-nies tax-xatt iridu jispiċċaw bħalma spiċċaw fl- Ewropa kollha?

Illum issib min jikteb fil-gazzetti biex lin-nies tal-cargo handling inaqqsulhom il-paga.

Kieku ma telax il-gvern Laburista fl-1971 kontu titfgħuhom 'il barra lil dawn in-nies.

Allura issa se niġu bħal qabel l- 1955, li jiġi l-aġent u jagħżel lin-nies hu?

Il-ħaddiema ta' l-Air Malta ġejjin bħal ta' barra - fejn hu Josef Bonnici ħalli jgħidli jekk hux veru jew le issa! - li l-Lufthansa jkollha l-aġent tagħha, il-British Airways ikollha l-aġent tagħha, kulħadd ikollu l-aġent tiegħu u l-ħaddiema ta' l- Air Malta se jiġu redundant?

Għidulna sew x'se jiġri għax hekk qed jiġri fl-Ewropa.

Dan li rrid inkun naf mingħand Prodi u mhux joqgħod jiġi jlaqlaqli, kif għamel dalgħodu, u jgħidli kemm se nkunu tajjeb jekk nidħlu fl-Unjoni.

Illum qegħdin tajjeb u m'għandniex bżonn lil Prodi!

Kien il-gvern Laburista li għamel lil kulħadd indaqs quddiem il-liġi u kulħadd iħallas l-income tax.

Fl-1947 l-Isqof kien qal li ma riedx iħallas income tax u intom ikkuntentajtuh għax inkella kien joħroġilkom l- iskomunika - u għalhekk aċċettajtu li mhux kulħadd iħallas l-income tax.

Aħna qlajna l-interdett għax għedna li kulħadd għandu l-istess drittijiet.

Mr Speaker, kien il-gvern Laburista li għamel il-pensjoni għal kulħadd fl- 1971 meta għamel il-bolla li intom kontu tgħidulha "balla".

Il-Prim Ministru issa ġie jgħidilna: Mhux bilfors ngħollu l-bolla!

Mela għalfejn kontu tgħajruna li l-bolla balla?

Issa qed tgħidulna li l-bolla hija tajba.

Min kissru l-fund tal-pensjoni?

Aħna ħallejna fund tal-pensjoni b'saħħtu.

Intom ħallattu kollox u għamiltu liġi fejn il-pensjoni tinħadem fuq l-aqwa tliet snin mill-aħħar għaxra.

Aħna għednielkom li jekk tagħmluha hekk se tfarrku kollox għaliex dak li jkun fl-aħħar tliet snin biss jibda jiddikjara income tajjeb.

Imma hekk ridtu.

Għaliex ma nkunux irġiel magħna nfusna, mela tiġu tgħidu li l-ħaddiem għamel il-vjolenza u li aħna għamilna l-vjolenza!

L-ikbar vjolenza li saret kienet f'Birkirkara, meta Mike Pulis, li kien raġel qaddis, kien qed jitkellem fejn l-iskola u marru jitfgħulu l-ġebel.

Hemm spiċċat id-demokrazija!

Ara dakinhar ħadd ma kkundanna u ħadd ma tkellem xejn, għax il-vittma kien Mike Pulis u allura la kontra l-Partit Laburista tajjeb.

Dakinhar konna ngħidu li jekk inti tivvota Labour se terġa' ssallab lil Kristu!

Insejniehom dawn l- affarijiet?

Dik parti mill-istorja.

Illum qed nivvintaw din il-liġi biex nagħmlu iktar taxxi li se jkollu jħallashom il-ħaddiem, għax min għandu income kbir dejjem jirnexxielu jevadi t-taxxa.

Inutli nagħmlu t-tax compliance unit biex niġbru t-taxxi.

Meta se tibda taħdem din il-unit, tliet snin oħra?

Mela sa tliet snin oħra kulħadd jibqa' jisraq u jagħmel li jrid u l-ħaddiem iż-żgħir iħallas it- taxxa!

Mhux talli hekk, talli ħadd ma jrid jagħti garanzija li f'din is- sena mhux se jiżdiedu t-taxxi, jiġifieri l-ħaddiem se jkompli jħallas.

Meta darba aħna għollejna l-prezz tal-pitrolju għamiltu festa u għedtu li x- xjuħ jaħasra se jbatu.

Imma intom kontu tafu għaliex għollejnieh.

Ix- xjuħ qed ibatu issa għax bellajtulhom 15% VAT fuq kollox.

Allura dawk ix- xjuħ li jużaw il-heaters u għandhom water heating system ta' l-elettriku mhux se jbatu?

Minħabba l-prezz tal-pitrolju biss ibatu?

Ix-xjuħ u l- ħaddiema li għollejtulhom in-nol tal-karrozzi tal-linja b'4c mhux qegħdin ibatu wkoll?

Il-ħaddiem li għollielu l-ħobż, għolewlu l-oġġetti ta' l- ikel u l-ħwejjeġ mhux ibati?

Dawn huma l-affarijiet li għandkom tgħidulna u mhux tiġu tgħidulna li m'aħna ngħidu xejn!

Intom lill-poplu tivvintawlu, tbellgħulu u tgħidu li qiegħed kuntent!

Mr Speaker, il-pajjiż nieżel għax id-deficit li għandu m'huwiex sostenibbli.

Dan qalu l-Prim Ministru f'Birkirkara, mhux aħna qed ngħiduh.

Qal ukoll li l-pensjonijiet m'humiex sostenibbli.

Allura dan ifisser li se jispiċċaw?

X'se nagħmlu issa?

Kien hawn min qal li l-welfare state m'għadux moda.

M'għadux moda għax ikollok gvern kapriċċuż li jaħli u jisparpalja kollox.

Dażgur li ma jkunx moda!

Allura x'se nagħmlu issa, welfare society?

Min għandu jgħix u min m'għandux jgħix ukoll!

Għax dak iż-żmien kienu jgħidulna li dudu f'ċagħqa jgħix.

Noqogħdu attenti, mhux "b'ċagħqa" imma "f'ċagħqa"!

Mhux kulħadd ġod-dar jgħix għax id-dudu jgħix f'ċaqgħa imma ma jgħix b'ċagħqa għaliex ma jistax jikolha ċagħqa.

Sieħbi semma r-ruxxmata wegħdi li għamel il-Partit Nazzjonalista, għax dejjem bil-wegħdi tela' l-Partit Nazzjonalista.

Fis-sittinijiet tela' bil- wegħda li jekk tivvota lin-Nazzjonalisti ssalva ruħek.

Ħadd ma ried imur jinħaraq u kulħadd jigdeb kemm jiflaħ!

Fl-1966 ma kontux qed tiġġieldu għall-Ewropa għax dak iż-żmien lanqas kontu tafu jekk teżistix!

Fl-1971 għedtu li għal daqsxejn ma ħadtux il-gvern, għal ħames voti, meta l-Partit Laburista dakinhar kellu 5,000 vot iktar minnkom.

Imma dakinhar ma ħriġtux tgħidu li l-Kostituzzjoni tgħid li jirbaħ min ikollu l-iktar voti imma għoġobkom tgħidu li tliftu l-gvern b'ħames voti.

U x'ma qaljniex bejn l- 1971 sa l-1987?

Minn kollox qlajna!

Fl-1987 il-poplu veru vvotalkom u bdejtu ġejjin u sejrin bl-istorja ta' l- Ewropa u tgħidu li qegħdin fuq l-għatba u li se jgħinna dak u se jgħinna l- ieħor.

Meta ltqajtu ma' Thatcher għedtu li hi tajba u wara tmint ijiem telqet!

Mortu l-Awstralja u għedtu kemm hu tajjeb il-prim ministru Awstraljan - għax għalkemm Laburista bdejtu tgħidu li ma jaqbilx magħna - u wara tmint ijiem spiċċa!

Ġie l-Papa hawn u issa qed terġgħu tipprovaw iġġibuh għax b'xi ħaġa tridu taljenawh lill-poplu.

Però għamiltu waħda tajba li ġibtu lil Prodi issa għax meta jmur lura dan se jgħidilhom: Karnival hemm Malta!

Int mort wegħedthom li se nagħtuhom Lm100 miljun?

Imbagħad ġie ieħor u qalilna li issa spiċċaw il-Lm100 miljun u li issa se jagħtuna miljun Euro.

Jiġifieri forsi se nieħdu b'Lm250, 000.

U għalxiex dawn il-Lm250,000?

Biex jirranġaw iċ-ċint tad-dockyard?

Daqshekk tistmana l-Ewropa?

L-Ewropa lill-Partit Laburista trid għax aħna konna ngħidulha: Ħallas għax il-bqija ma tibqax hawn!

Lilkom tirrispettakom tant l-Ewropa!

Mela nsejtuha tan-NATO?

Għiduhomlhom liż-żgħażagħ u lill-istudenti li meta fi żmien gvern Nazzjonalista mortu biex tidħlu fin-NATO lanqas bħala osservatur ma aċċettawkom!

U kien il-gvern Laburista li tefagħhom 'il barra lil dawn.

Kulħadd juża l-airport tagħna u ħafna affarijiet oħra u ħadd ma jħallas xejn!

Din hi l-istorja li għandna ngħidulhom lill- istudenti.

Għidulhom li se tagħmlu t-taxxi għax stradikajtu kollox!

Mr Speaker, fi żmien il-gvern Nazzjonalista kien hawn il-Bank of Alderney li falla, seraq flus il-Maltin, telaq u m'għamiltulu xejn.

Dan intom kontu ġibtuh.

Kellna l-bank tal-ħanżira, li seraq lill-poplu Malti kollu u m'għamiltulu xejn lanqas.

Kellna l-proġett tal-pont bejn Malta u Għawdex li kulħadd ħareġ il-flus għalih, li falla wkoll u serqu lill-poplu Malti u Għawdxi kollu, u l-gvern ma nvestiga xejn.

Imbagħad għax il-gvern Laburista xamm li ġejja l-istorja tan-National Bank u waqqaf il-Bank of Valletta ħadtuha kontra tiegħu hawn.

Anke meta għamilna l-Mid-Med Bank - wara li konna ftehemna ma' Barclays - għamilnieh b'saħħtu u intom bigħejtuh għal Lm83 miljun.

Daqshekk tiswa l-proprjetà?

Dan għedtuhulu lil poplu Malti?

Mhux bilfors naqqastuh id-deficit li kien hawn?

Dan bħal meta jkolli nagħti Lm10,000, inbigħ id-dar għal Lm8,000 u jibqagħli nagħti Lm2,000 imma d-dar inkun tliftha!

Meta għamilna l-Air Malta il-privat ma riedx jidħol.

Ara issa jridha!

Dażgur li jridha imma meta għamilnieha l-ewwel darba ma riedx jidħol fiha l- privat.

Meta għamilna s-Sea Malta ma riedx jidħol il-privat lanqas imma mbagħad meta bdiet miexja daħal.

F'kollox irid jidħol il-privat basta s- sodda tkun mifruxa.

Ara fid-dockyard u fix-shipbuilding il-privat ma jridx jidħol.

Dawn huma l-affarijiet li għandkom tgħidulhom liż-żgħażagħ tal-lum u mhux tmorru tgħidulhom li l-Partit Laburista ma kienx kapaċi jmexxi!

Mhux jien li kont għedt li kien hawn deficit u kien hawn pajjiż imfarrak meta tlajna fil-gvern aħna imma l-ewwel ma qalu kien John Dalli - kien għadu ministru tal-finanzi dak iż-żmien - meta kien bagħat ittra lill- kabinett u qalilkom biex taraw x'se tagħmlu għax id-deficit ma kienx sostenibbli.

U dan ikkonfermah il-Prim Ministru meta ammetta li konna bdejna negħrqu mill-1995.

U flok ma rranġajtu s-sitwazzjoni għamiltu elezzjoni malajr, ħalli jekk tiġi tajba tkun ġiet tajba u jekk tiġi ħażina jeħel b'kollox il-gvern Laburista!

Mhux aħna għamilnieh id-deficit.

Imbagħad kien hemm ministru tal-finanzi Laburista ta' l-affari tiegħu, li għandi kull rispett lejh, li qalilna li l-qagħda finanzjarja kienet imfarrka u li l-pajjiż kien nieżel 'l isfel waħda sew, u allura ma stajniex nagħmlu affarijiet li l-pajjiż ma jiflaħx għalihom.

Jien emmintu - u għadni nemmnu sal-lum - għax dak li qal Dalli u dak li qal il-ħabib tiegħi Lino Spiteri kkonfermah il-bieraħ il-Prim Ministru meta qal li l-qagħda finanzjarja tal-pajjiż mhijiex sostenibbli, u meta tgħid li mhix sostenibbli jfisser li spiċċa l-pajjiż.

Inutli noqogħdu nwaħħlu f'dak u fl-ieħor, spiċċa l-pajjiż!

Nerġa' ngħid li l-gvernijiet Laburista ta' l-1947, ta' l-1955, ta' l- 1971, ta' l-1976 u ta' l-1981 għamlu ħafna affarijiet u, anke l-aħħar wieħed għamel, dak ta' l-1996, għax kellu biċċa xogħol iebsa biex jirkupra, imma l-verita' hi li kien beda jirkupra bil-mod il-mod.

Meta bdejna nitkellmu mas-civil servants, li kellhom x'jaqsmu mal-finanzi, għednielhom biex jgħidulna ċar u tond fiex kien jinsab il-pajjiż.

Jien kont nagħmel parti minn dik il-kummissjoni u staqsejthom direttament: Kontu tgħidulu lill-gvern Nazzjonalista li m'hemmx flus u li l-pajjiż spiċċa?

U dawn qalulna: Iva!

Issa m'huwiex sew li nibqgħu sejrin hekk, li kull darba li jitla' gvern Laburista jrid joqgħod jirranġa t-taħwid li kull darba jħalli warajh gvern Nazzjonalista.

Lanqas hu sewwa li l-ħaddiem irid iħallas għall-kapriċċi ta' ħaddieħor.

Hawn min jgħid li aħna ma nerġgħux nitilgħu, imma b'daqshekk x'ikun ġara?

Se taqa' d-dinja?

Aħna sofrejna bejn l-1958 sa l-1971 imma l-poplu nduna li l-Partit Laburista kien qed jgħid il-verità, bħalma nduna llum wara li tkellem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, li fuqu żgur m'għandu xejn x'jgħid il- poplu Malti.

Dr Sant mexa ta' raġel ma' kulħadd imma daħku bih meta fada fis-civil servants - dawn nies bla kuxjenza li lilu jgħidulu mod u minn warajh jagħmlu mod ieħor - imma llum Dr Sant lill-poplu Malti qallu l-fatti kollha fuq l-Ewropa, urieh it-triq u qal fejn irridu naslu.

Kull meta kien fil-gvern il-Partit Laburista qatt ma daħak bil-poplu u dejjem urieh minn fejn irid jgħaddi, u meta kien hemm bżonn ngħidulu jross iċ-ċinturin għednielu.

Ara llum qed tgħidulu intom biex iross iċ-ċinturin, imma meta konna għednielu aħna biex iross iċ-ċinturin xorta bqajna nagħtuh iż-żidiet.

Meta ma kienx hemm għednielu li m'aħniex se nagħtuh żieda u domna erba' snin ma nagħtu żidiet.

Imma xorta l-ħajja ma ħallejnihiex togħla, allavolja dak iż-żmien kontu ġġibulna tabella taparsi tgħidulna li borma minestra tiswa Lm1 jew Lm1.50.

Ara llum biex tagħmel borma minestra Lm6 trid!

Jien wieħed mix-xjuħ illum u nistaqsi fejn huma dawk li kienu jiġu jgħiduli li jridu żieda ta' Lm9 għall-collective agreement.

U dan kien fi żmien meta l-ħajja ma kenitx togħla kif qed togħla llum, ma kienx jogħla l- petrol, ma kienx jogħla l-ħobż, ma kienx jogħla l-għaġin u m'għolewx l- affarijiet tal-ħajja kif għolew illum.

Fejn huma dawn li kienu talbu Lm9 żieda, għebu?

Kienu jċemplu u jien kont niltaqa' magħhom mill-ewwel.

Meta dawn kienu jinsistu li jriduhom għax kien wegħedhomlhom il-Partit Nazzjonalista, kont ngħidilhom li ma kellniex minn fejn nagħtu żidiet għax il-gvern Nazzjonalista ma kien ħalla xejn fil-kaxxa ta' Malta.

Illum ma jriduhomx dawn iż-żidiet?

Dawn kienu jkunu jridu l-flus bilfors abbażi tal- collective agreements iffirmati mill-ministri ta' qabli.

Bil-wiċċ tost kollu tal-Gozo Channel kienu għamlu collective agreement meta l-kumpannija kienet falluta u lanqas il-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali ma kienu jħallsu tal-public transport authtority.

Dawn kienu għamlu collective agreement biż-żieda b'kollox meta kellhom arretrati xi jħallsu f'national insurance contributions u taxxa.

Kulħadd jixtri l- karozzi - l-Lm10,000, Lm15,000 u Lm17,000 - u l-kumpanniji falluti.

Wara li spiċċajt jien minn ministru neħħew il-karozzi li kienu għadhom ġodda!

Tiegħi żgur ġdida kienet għax ftit kont nużaha!

Għalfejn infaqtu dawk il- flus kollha?

Dawn flus il-poplu.

L-MIA u l-MMA biddluhom kollha, kull waħda Lm15,000 u Lm17,000!

Mhux hekk biss għax hemm min fil-kuntratt għandu li meta jispiċċa jeħodha miegħu.

Allura x'kien qed jiġri?

Meta jkun baqagħlu sena jibdilha u joħroġha ġdida ħalli jħallas il-gvern u mbagħad jeħodha hu.

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili, Onor. Debono Grech, għax reġa' skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House biex tkun tista' tkompli bl- intervent tiegħek.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nirringrazzja lill-Kamra kollha għal dan il- permess.

Meta waqqafna x-xiri tal-karozzi kienu jiġu l-unions jitolbuna l- flus bl-iskuża tal-collective agreements u kont ngħidilhom: Jekk tridu ixtrulhom karozza intom!

U llum qed jiġri l-istess.

Għalhekk qed nagħmel appell lill-kollegi tiegħi, il-ministri tan-naħa l-oħra, biex jaraw x'inhu jsir bil-karozzi, kulħadd iwassal lit-tfal, kulħadd tiela' u nieżel Għawdex u kulħadd jimla l-petrol il-Ġimgħa biex ikollu għas-Sibt u l-Ħadd.

Dawn huma flus il-poplu Malti, mhumiex tiegħi.

Jien naħseb li ebda ministru min- naħa l-oħra ma jaf b'dawn l-affarijiet għax kieku jaf naħseb li għandu kuxjenza bħal m'għandi jien u jwaqqafhom.

Ħalli jsiru t-taxxi imma l-flus għandhom jintużaw għall-edukazzjoni, għall-morda, għall-isptarijiet, għan- nies b'diżabilità, għar-romol u għall-pensjonijiet.

Fejn hu dak ta' l- istorja?

Irrid ngħidlu wkoll li kien il-gvern ta' Nerik Mizzi, Alla jaħfirlu, li fl-1955 kien ħareġ il-pensjoni għall-mara għax ma kellhiex biex tgħix dakinhar.

Dawn l-affarijiet li rridu ngħidu lill-poplu Malti.

Sur President, ma rridx intawwal imma lil min tkellem fuq il-vjolenza ngħidlu kif tkun il-vjolenza.

Wieħed isofri vjolenza meta jkeċċuh mill- post tax-xogħol b'ordni ta' ministru, għax Laburist, wara li jkun għamel ħdax, tnax-il sena l-qorti.

Din għedtuhielu lil Prodi?

Għadna kemm smajna li lill-impressed drivers se jdaħħluhom mal-gvern.

Tajjeb, imma dan ġust għal dawk li kienu impressed mal-gvern - għidilha lil Giovanna Debono - u keċċejtuhom għax kienu Laburisti?

Issa dawk li daħlu minflokhom se jsiru tal-post, imma x'se jiġri minn dawk li tkeċċew għax kienu Laburisti?

Xejn!

Jien nistaqsi lil Prodi: B'dawn l-affarijiet se nidħlu fl-Ewropa?

Imma għal Prodi dawn mhumiex affarijiet ġodda għax hekk isir fl-Italja u hekk isir fl-Unjoni Ewropea!

Mhux sewwa li lill-poplu ngħabbuh iktar milli huwa diġa' mgħobbi.

Mhux sewwa li lill-ħaddiem iż-żgħir nibqgħu ngħidulu li jrid jagħmel is-sagrifiċċji għax ma jiflaħx aktar.

Hawn ġew Dupuis biss ma gidibx, meta fl-1987 qal li se nagħmlu taxxi u mbagħad iħallsuhom uliedna u wlied uliedna.

Mill-1987 sal-lum għaddew kważi 13-il sena - allura min kellu għaxar snin illum għandu 23 u ilu jħallas it-taxxi għal dawn l-aħħar ħames snin - u dawk iż-żgħażagħ li qed jibnu sejrin jgħidulu appa lil Bonello Dupuis.

Kellu jkun gvern Laburista li veru għen liż-żgħażagħ meta tahom edukazzjoni b'xejn, tahom l-istipendju ħalli jkunu jistgħu jkomplu jistudjaw, tahom il-plots b'xejn u s-sussidju biex jibnu djarhom.

Kien il-gvern ta' Dr Sant - u din qatt ma ssemmuha - li neħħa s-service charge fuq id-drenaġġ u l-ilma lil dawk li jibnu l-ewwel darba u intom erġajtu għamiltuha u għamiltuhielhom retroattiva, jiġifieri min ma kienx ħallas irid iħallas kważi Lm200.

Issa toqogħdux tistħu u lill-poplu għidulu li għall-budget li ġej se ddaħħlu r-rates biex tkopru l-ispejjeż tal-ġbir taż-żibel kif isir fl-Ewropa!

Issa ma noqogħdux ngħidu li ż-żibel jiġbruh il-kunsilli lokali u nwaħħlu fihom u nużawhom bħala paraventu, għax dak li titfgħalhom ġo ħoġorhom il-kunsilli lokali jkollhom jagħmluh!

Ma noqogħdux ngħidu: Twaħħlux fina, mhux aħna qed nagħmluhom iċ- ċitazzjonijiet, il-gvern m'għandux x'jaqsam, imma l-wardens li huma tal- kunsilli!

Bħallikieku mhux il-gvern għamilhom il-wardens!

Għalfejn noqogħdu nidħku bina nfusna!

Mhux sewwa li lill-poplu Malti nibqgħu nġegħluh isofri minħabba t-traskuraġni ta' gvern Nazzjonalista ta' bejn l- 1987 u l-1996.

Mhux sewwa li l-poplu Malti jbati għaliex gvern Nazzjonalista jrid bilfors jidħol fl-Unjoni Ewropea, fil-club tas-sinjuri li lilna ma jesagħniex għax aħna żgħar u ma nifilħux.

Dalgħodu Prodi semmielna l-Irlanda u Spanja u waqaf għax ma setax isemmi iktar - semma l- Irlanda t'isfel, mhux l-Irlanda ta' Fuq - u la semma Sqallija u lanqas semma l-ġuħ li hemm fil-Portugal.

Ara l-poplu ta' l-Isvizzera għax f'sensieh ma daħalx!

Lanqas in-Norveġiżi ma daħlu għax jafu li l-Unjoni Ewropea trid iż-żejt tagħhom.

Jiena nifraħ lil Dr Sant li dalgħodu lill- poplu Malti kellmu ċar u wrieh it-triq li twasslu verament biex jgħix ta' poplu ħieles.

Aħna m'għandniex bżonn il-pariri ta' Prodi u m'għandna bżonn il-pariri ta' ħadd.

Aħna ma rridux ngħixu iktar minn fuq il-gwerer u minn fuq ħaddieħor imma ridna ngħixu bil-kaċpaċità tagħna.

Il-gvern, ikun min ikun, m'għandux jgħid lill-poplu li t-triq tagħna hija biss dik ta' l-Ewropa, u li rridu niġru ħalli naslu għax min jieqaf f'nofs triq imut bil-ġuħ.

Fl- Italja, fl-Ingilterra u fil-pajjiżi l-kbar hemm il-faqar u hemm dawk li huma homeless, imma mhux f'Malta għax hawnhekk fl-1971 il-Partit Laburista qered il-faqar.

Kulmin isiefer jista' jara xjuħ u anke żgħażagħ jorqdu barra.

M'għandniex għalfejn noqogħdu nistkerrħu x'jiġri f'ċerti postijiet fl-Afrika għax tmur fejn tmur - sew jekk tmur l-Italja, l-Ingilterra, Spanja - tara xjuħ jorqdu barra li ma jifilħux iħallsu għax l-Ewropa qatgħetilhom nifishom.

Tara żgħażagħ li ma jistgħux jiżżewġu għax m'għandhomx fejn joqogħdu.

Tara romol li jkollhom joħorġu jaħdmu bil-lejl għax inkella ma jlaħħqux mal-ħajja.

Tara studenti li jmorru jaħslu l- platti biex ikomplu jistudjaw għax m'għandhomx stipendju bħalma għandna hawn.

Dawn l-affarijiet narawhom ilkoll u wliedna u wlied uliedna għad jisħtuna jekk nitfgħuhom f'infern li ma jkunux jistgħu jinqalgħu minnu.

Sal-lum il-poplu Malti għex suret in-nies u wisq nibża' li se jkun il- Partit Nazzjonalsita fil-gven li jkissirlu l-għajxien tiegħu.

Sur President, nagħmel appell lil kulħadd biex jaqra' u jixtarr id- diskors ta' Dr Sant u anke d-diskors ta' Prodi, ħalli jkunu jafu li l- President tal-Kummissjoni Ewropea aċċetta li hemm triq oħra għal Malta, u mhux bilfors it-triq tal-ġenn li bilfors irridu nagħmlu parti mill-Unjoni Ewropea.

U ma noqogħdux nibku għax inħarqet bandiera, għax issa mhux il- bandiera se naħarqu imma se naħarqu liż-żgħir li ma jiflaħx, lill-familji li qegħdin ibatu, liż-żgħażagħ li se norbtulhom mażra m'għonqhom u mhux il- bandiera jaħarqu imma lilna se jaħarqu!

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, smajt b'attenzjoni lill-Onor.

Joe Debono Grech għax f'dibattitu bħal dan tieħu pjaċir tisma' l-istorja kif jarawha kollegi li jkunu għaddew minn ċerta esperjenza fil-ħajja.

Jien għadni bilkemm għamilt pass fil-ħajja politika a paragun mal-kelliem ta' qabli u nieħu pjaċir nisma' dak li għadda minnu pajjiżna matul iż- żmenijiet, speċjalment mill-gwerra 'l hawn, u kif minn kolonja u minn taħt ħakma barranija, pajjiżna kien kapaċi jimxi 'l quddiem u jikseb il-ħelsien sħiħ bil-kontribut u bil-ħila tal-poplu Malti u ta' ħadd iżjed.

Ċertament li l-Partit Laburista kien il-protagonist ewlieni f'din il-mixja u kienu l-esponenti tiegħu li batew affarijiet li kultant tista' ssejħilhom krudili.

Mhux il-mexxejja biss għaddew minn dawn l-affarijiet imma anke l- attivisti u l-partitarji li dak iż-żmien kienu jemmnu li verament pajjiżna għandu jiġi l-ewwel u qabel kollox u riedu li pajjiżna jitmexxa mill-Maltin għall-Maltin.

Nieħu wkoll l-opportunita', Sur President, biex insellem lil dawk id- deputati u ministri kollha li matul iż-żmenijiet taw kontribut siewi minn qalbhom u skond il-kapaċità tagħhom.

Minkejja l-ħafna l-ostakoli li sabu, il-Maltin ta' dawk iż-żmenijiet li llum huma l-missirijiet u n-nanniet tagħna - ħafna minnhom għadhom magħna - ħadmu b'ħeġġa u determinazzjoni fil-qasam politiku biex pajjiżna rnexxielu jikseb ħelsien sħiħ.

Tajjeb li wieħed ifakkar li l-ħelsien ta' pajjiżna ma waqax mis-sema, ma ġiex għax tahulna xi ħadd fuq platt tal-fidda, ma ġiex għax kien hemm xi pajjiż li tant kien iħobb lil Malta li daħal għall-ġlieda qaddisa tal-poplu Malti, imma kien il-poplu Malti li ħaddem moħħu biex mingħajr tixrid ta' demm imma bil-makakkerija tiegħu jasal għall-ħelsien sħiħ ta' pajjiżu.

Jien ħadt pjaċir li fl-intervent tiegħu l-mexxej Laburista għamel riferenza għal dawn in-nies u qal ċar u tond li kultant bħala poplu ma nagħrfux dak kollu li jkunu għamlu għal pajjiżna u kultant ninsewhom.

Nemmen li dawn in-nies m'għandhom jintnesew qatt, anzi għandna nonqxu isimhom b'ittri tad-deheb fl- istorja ta' pajjiżna.

Irridu nifhmu li dak kollu li ksibna sal-lum ksibnieh mhux bil-ħila tagħna li qegħdin hawnhekk imma bil-ħila ta' dawk il- mexxejja u tal-poplu Malti matul il-milja taż-żmien.

Għalhekk meta niġu biex nitkellmu dwar abbozz ta' liġi bħal dan li għandna quddiemna u niftakru f'dak kollu li għadda minnu pajjiżna, bilfors ikollok tistaqsi: Pajjiżna minn fejn telaq?

Mhux se mmur lura għal żmien il-Feniċi, żmien il-Kavallieri jew żmien il- Franċiżi, u lanqas se mmur lura għaż-żmien riċenti ta' l-Ingliżi għalkemm bilfors se jkolli nidħol xi ftit fuq dawk iż-żmenijiet.

Fil-bidu tas-seklu 20 il-poplu Malti ġie mnebbaħ li huwa kapaċi jmexxi lilu nnifsu, ried li jkollu d-drittijiet tiegħu, ried ix-xogħol, ried li jkun stmat, u minn hemmhekk bdiet il-ħidma biex pajjiżna jieħu rajh f'idejh u jkollu l- mexxejja tiegħu.

MR SPEAKER: Ippermettili, Onor. Cuschieri, għax sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Ambjent jekk jogħġbu jressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal- Kamra għal nhar it-Tlieta, 7 ta' Marzu, 2000, fid-9.00 a.m. b'din l- aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Privattivi Industrijali - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar id-Drittijiet ta' l-Awtur - Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tismija ta' Ministri f'Diversi Liġijiet - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Forzi Armati ta' Malta - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, il-President tal-Kummissjoni Ewropea, il-Prof.

Romano Prodi, ġie u mar iżda ċerti problemi serji fil-pajjiż tagħna s'intendi għadhom hemm.

U jkun qed jgħix f'dinja ta' illużjonijiet min jaħseb li l-problemi ta' pajjiżna jiġu rranġati sempliċement jekk tiġi xi personalita' minn barra, nieħdu r-ritratti magħha u nċekċku t-tazzi tax- xorb flimkien.

Ċertament ħadt gost nisma' lill-Prof.

Prodi, kemm meta tkellem fil-knisja tal-Ġiżwiti, meta ġustament ġie onorat bl-honoris causa, kif ukoll fil- Kamra tal-Parlament.

Barra Prodi f'pajjiżna ġew papiet u anke rġejjen, imma fl-aħħar mill-aħħar il-problemi tagħna rridu nsolvuhom aħna bl-impenn u bil-ħila tagħna.

M'hemmx dubju li għandna x'nitgħallmu minn persuni bħal Romano Prodi u ħadt gost ħafna nisimgħu b'mod analitiku u realistiku jagħti ħarsa fit-tul fuq l-iżvilupp mhux biss tal-kontinent Ewropew imma anke ta' kif qed tinbidel is-sitwazzjoni internazzjonali u dwar ir-role li jara għall-Ewropa u għall-Mediterran.

Ċertament għandna x'nitgħallmu minn personalita' bħal din, imma mbagħad għandna problemi li aħna rridu nidħlu fihom bis-serjeta', u s'intendi ma nistgħux nistennew li l-barranin, huma min huma, se jsolvuhom għalina; u waħda minn dawn il-problemi tinsab fil- qasam ta' l-edukazzjoni u hija appuntu dik ta' l-illitteriżmu.

Is-soltu l-jum dinji tal-ktieb ikun fit-23 ta' April pero' peress li din is-sena jaħbat nhar l-Għid il-Kbir, dan il-jum se jiġi organizzat fl-10 ta' Marzu.

S'issa min-naħa tal-ministeru ta' l-edukazzjoni u min-naħa tal- gvern ta' Dr. Fenech Adami m'hemm l-ebda sinjal li se ssir xi attivita' biex tiċċelebra dan il-jum.

Ċertament li f'pajjiżna għandna bżonn impenn kbir favur il-kultura tal-qari u l-kultura tal-ktieb, u dan għax għad għandna rata inaċċettabbli ta' illitteriżmu fost it-tfal u żgħażagħ.

Għandu jinkwetana l-fatt li f'ċerti nħawi tal-pajjiż, kemm ta' Malta kif ukoll ta' Għawdex, ir-rata ta' l-illitteriżmu fost it-tfal hija għolja u jekk mhux se jkun hemm spinta qawwija favur il-ktieb, favur il-qari u favur il-kitba, din il-problema mhux se nkunu qed nittrattawha bis-serjeta'.

Mr. Speaker, ma tkunx ħaġa kbira jekk wara li nitkellem illejla fuq il-jum dinji tal-ktieb, il-ministeru ta' l-edukazzjoni b'għaġġla jorganizza xi photo opportunity fejn il-ministru jidher ma' xi tfal jaqraw xi ktieb, biex tingħata l-impressjoni li qed jiġi organizzat xi ħaġa, imma jekk irridu nkunu serji l-impenn favur kultura ta' tixrid tal-qari u tal-kultura tal- kotba irid ikun mhux ta' darba fis-sena imma jrid ikun is-sena kollha.

U hawnhekk ta' min ngħid li l-inizjattivi u l-ispinti li konna bdejna nagħtu favur il-kotba u favur il-qari bejn l-1996 u l-1998 qed jitħallew jintilfu u jmutu u assolutament m'hemm l-ebda ħeġġa u enerġija biex f'dan il-kamp titkompla l-kampanja li konna bdejna.

Jiena nħeġġeġ lin-nies biex fit- tliet ijiem ta' l-10, il-11 u t-12 ta' Marzu jattendu l-fiera tal-ktieb li se tiġi organizzata fil-foyer taċ-ċentru nazzjonali Laburista.

Ċertament din m'hijiex xi attivita' partiġġjana, jistgħu jmorru fiha l-familji u jistgħu jmorru fiha nies li jixtiequ jixtru l-kotba, għax wara kollox m'hawnx isbaħ minn ktieb bħala rigal.

Dan huwa l-mod modest tagħna kif infakkru dan il-jum u kif nagħtu s-sehem tagħna biex inxerrdu l-kultura tal- qari u tal-kotba fostna.

Mr Speaker, jiena nixtieq nagħmel ukoll appell rigward l-elezzjonijiet tal- kunsilli lokali li se jsiru f'terz tal-lokalitajiet ta' Malta u Għawdex, fejn kważi nofs l-elettorat se jkollu ċ-ċans joħroġ jivvota.

Jiena nħeġġiġhom biex jivvutaw għall-kunsilliera Laburisti peress li m'hemmx dubju li min-naħa tagħna se nkunu qed nagħmlu impenn qawwi favur l- edukazzjoni għaliex hemm bżonnha.

Hemm bżonnha għaliex fit-23 lokalita' ta' Malta u Għawdex fejn se jsiru l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali nsibu 29 skola primarja tal-gvern, insibu 24 skola sekondarja tal-gvern, insibu sitt skejjel jew istituti post-sekondarji fejn imorru dawk li jkunu għalqu s-16- il sena u, f'ħafna minn dawn l-iskejjel, fil-livelli differenti, hemm bżonn kbir ta' xogħlijiet biex dawn jisbieħu u biex ikunu attrezzati aħjar għas- seklu 21.

Barra minn dan trid issir nefqa ta' mill-inqas Lm2 miljuni biex dawn l-iskejjel isiru aċċessibbli u jkunu jistgħu jintużaw minn persuni b'diżabbilita'.

Fi żmien meta l-bżonnijiet f'dawn l-iskejjel qed jikbru, il-gvern ta' Dr. Fenech Adami flok iżid in-nefqa fuq l-iskejjel primarji u l-iskejjel sekondarji qed inaqqasha.

Biżżejjed ngħid li fl-ewwel żewġ budgets tiegħu se jkun naqqas in-nefqa edukattiva fuq l-iskejjel primarji u sekondarji b'Lm0.4 miljun kull sena.

S'issa diġa' naqqas in-nefqa bi Lm0.8 miljun u mhux ta' b'xejn li x-xogħol tant meħtieġ fuq il-bini ta' dawn l-iskejjel sejjer lura.

Hawnhekk nixtieq infakkar li gvern Laburista kien l-ewwel gvern li beda skema bejn il-ministeru ta' l-edukazzjoni u l-kunsilli lokali biex id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni toħroġ il-flus u x-xogħol fl-iskejjel primarji tal-gvern isir taħt is-sorvelja tal-kunsilli lokali.

Ħafna minn dak ix-xogħol issa qiegħed jaqa' lura minħabba li qed jiġu vvotati inqas flus għall-iskejjel primarji u għall-iskejjel sekondarji.

Għaliex hemm bżonn li jkun hemm impenn qawwi favur l-edukazzjoni fl-elezzjonijiet tal- kunsilli lokali li se jsiru nhar is-Sibt, Mr Speaker?

Hemm dan il-bżonn għax, per eżempju, ir-rata ta' parteċipazzjoni tal- ġenituri fl-elezzjonijiet tal-kunsilli skolastiċi li saru tard is-sena li għaddiet hija nkwetanti ħafna.

Huwa biss fi 28% ta' l-iskejjel tal-gvern li kien hemm interess biżżejjed mill-ġenituri biex isiru elezzjonijiet għall-kunsilli skolastiċi.

Din hija xi ħaġa nkwetanti ħafna u l-istess, min- naħa tal-ministeru ta' l-edukazzjoni, ma jidher li hemm l-ebda inizjattiva u ma hi qed titpoġġa l-ebda enerġija biex jifhmu x'kienet din il-problema u x'għandna nagħmlu biex inżidu l-parteċipazzjoni tal-ġenituri fil-kunsilli skolastiċi.

Issa dan kollu fi żmien meta qed jidħol il-kurrikulu l-ġdid u meta qed nibdew bidliet importanti fis-sistema edukattiva.

Għandna bżonn aktar li l-ġenituri jifhmuna u jieħdu sehem sħiħ fejn jikkonċerna l- edukazzjoni ta' uliedhom.

Riċerka turi li 60% ta' l-influwenza fuq it- tfal fl-iskejjel primarji ġejja mill-familja.

Jiġifieri anke jekk l- iskejjel ikunu perfetti, dawn jilħqu biss 40% mill-influwenza tagħhom fuq it-tfal u għalhekk, biex tassew ikollna edukazzjoni sħiħa, hemm bżonn ta' ħidma id f'id bejn il-ġenituri u l-għalliema, jiġifieri bejn id-djar u l- iskejjel.

Infakkar li fl-aħħar elezzjonijiet tal-kunsilli skolastiċi, fi 42 minn 66 skola primarja f'Malta lanqas saru elezzjonijiet għall-kunsilli skolastiċi.

F'24 biss saru.

F'Għawdex, minn 11-il skola primarja tal-gvern, f'disgħa ma sarux elezzjonijiet għall-kunsilli skolastiċi u dawn saru biss fi tnejn.

Fil-ħames skejjel speċjali li għandna f'Malta, fi tnejn biss saru elezzjonijiet għall-kunsilli skolastiċi.

Mit-43 skola sekondarja f'Malta u Għawdex, fi 12 biss saru elezzjonijiet għall-kunsilli skolastiċi.

Dan kollu juri kemm huwa importanti li l-kunsilliera Laburisti li se jiġu eletti nhar is-Sibt jaħdmu biex iżidu l-parteċipazzjoni tal-ġenituri fil- kunsilli skolastiċi, għaliex b'ħidma id f'id bejn il-ġenituri u l-edukaturi biss nistgħu nagħmlu t-titjib meħtieġ fl-edukazzjoni ta' uliedna u taż- żgħażagħ tagħna.

Mr Speaker, nixtieq infakkar ukoll li fit-23 lokalita' fejn se jsiru l- elezzjonijiet f'Malta u Għawdex nhar is-Sibt insibu l-ogħla rata ta' tfal li għandhom problemi biex jaqraw u jiktbu bil-Malti u l-Ingliż u biex jaħdmu l-matematika.

Erbgħin fil-mija tat-tfal li jmorru fl-iskejjel primarji tal-gvern f'dawn il-lokalitajiet għandhom problemi fl-Ingliż, fil- Malti u fil-matematika.

Huma wkoll il-lokalitajiet bl-ogħla rata ta' tfal li ma jersqux għall-eżami tal-junior lyceum.

Huma wkoll it-tfal li l-inqas li jgħaddu mill-eżamijiet għall-junior lyceum.

Minn 18-il skola primarja, fi tlieta biss jgħaddu iżjed min-nofs u fl-oħrajn jgħaddu inqas.

Fi tmienja minnhom jgħaddu inqas minn 40% u hemm skejjel fejn jgħaddu ftit iżjed minn 20%.

Minn dan kollu jidher ċar x'impenn kbir hemm bżonn biex ikun hemm kunsilliera Laburisti li jaħdmu favur l-edukazzjoni primarja, għaliex il-futur tal-pajjiż jiddependi ħafna u ħafna minn dawn l-iskejjel.

Mhux l-ewwel darba li jissemma' Singapore bħala mudell ta' żvilupp qawwi u ta' pajjiż avvanzat.

Ħafna mir-raġunijiet għaliex Singapore għamel daqshekk progress 'il quddiem hu minħabba fl-investiment qawwi li għamel fl- edukazzjoni primarja bażika, xi ħaġa li l-gvern preżenti mhux qed jagħmel, anzi qed jagħmel bil-maqlub.

Irrid ngħid ukoll li dawk it-tfal li jkollhom problemi ta' l-Ingliż, Malti u matematika fil-primarja, aktarx li meta jmorru fis-sekondarja se jsiru l-istudenti bl-ogħla rata ta' assenteiżmu.

Fil-fatt lanqas hi kumbinazzjoni li f'ħafna mil-lokalitajiet fejn se jsiru l-elezzjonijiet nhar is-Sibt insibu l-ogħla rati ta' adoloxxenti li jassentu ruħhom regolarment mill-iskola.

Hemmhekk għandna skejjel fejn ir-rata ta' l- assenteiżmu hija nkwetanti u tilħaq l-20% u t-30%.

Hemm ukoll każi fejn tilħaq anke s-87%.

Saħansitra għandna xhur fejn f'ċerti skejjel ikun hemm aktar staff milli jkun hemm studenti, u jekk aħna rridu bis-serjeta' nagħtu futur lit-tfal u liż-żgħażagħ hemm bżonn ta' impenn akbar fl-edukazzjoni tal-kindergarten, fl-edukazzjoni primarja u fl-edukazzjoni sekondarja.

M'hijiex b'kumbinazzjoni anqas li fil-lokalitajiet fejn hemm tfal bl- akbar problema ta' kitba u qari tal-Malti u l-Ingliż u tal-matematika, u fejn hemm l-akbar problema ta' assenteiżmu, imbagħad insibu li għandna l- aktar żgħażagħ li taħt l-eta' ta' 16-il sena diġa' jkollhom problemi mal- pulizija u li diġa' jkunu tressqu l-qorti bi ksur tal-liġi.

Lanqas hi kumbinazzjoni li f'dawk il-lokalitajiet insibu żgħażagħ bil-problema tal- qgħad u żgħażagħ li jsibuha diffiċli biex jaħdmu, għax wara 13-il sena skola joħorġu mingħajr is-snajja' meħtieġa biex jaħdmu f'ekonomija moderna u anke biex jgħixu f'soċjeta' demokratika.

Għalhekk l-appell tiegħi hu biex il-votanti li se jkollhom ċans jitfgħu l-vot tagħhom fi 23 lokalita' differenti ta' Malta u Għawdex, joħorġu jivvotaw biex ibiddlu r-rotta tal- kunsilli lokali fejn jinsabu.

Jiena nħeġġiġhom biex jivvotaw għall-kunsilliera Laburisti, li fuq quddiem nett ta' l-aġenda tagħhom għat-tliet snin li ġejjin se jkun hemm impenn qawwi favur l-edukazzjoni primarja, sekondarja u post-sekondarja, għall-ġid tat-tfal u taż-żgħażagħ tagħna u għall-ġid tal-pajjiż.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, kif ġie rrapportat fil-media ta' nhar is-Sibt, is-Sinjuri J.R. Aquilina, C. A. Mayl u J.G. Vassallo għadhom kif ħejjew rapport dwar ir-rapport ta' l-awditur għas-sena 1998, liema rapport kien ġie kkummissjonat fix-xahar ta' Diċembru tas-sena li għaddiet mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Ta' min jgħid li għalkemm dan kien ġie kkummissjonat mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, dan huwa rapport nieqes mill-partiġġjaniżmu u l-approach ta' min għamlu kien fuq livell purament nazzjonali.

Kienet anke x-xewqa espressa tagħhom stess li flok dan ir-rapport jiġi ppubblikat mill- Partit Laburista bħala press release nhar il-Ġimgħa jekk jista' jkun jiġi ppubblikat tramite l-parlament innifsu ħalli jkun jista' jiġi a konjizzjoni tal-membri tal-parlament kollha f'daqqa, iżjed u iżjed billi kif għedt iktar kmieni dan huwa rapport li jħares lejn gvernijiet mingħajr ma joqgħod jagħmel distinzjoni bejn jekk kienx aħmar jew kienx blu.

Mr. Speaker, għalkemm huwa rapport interessanti jiena ma nixtieqx ngħaddi ġudizzju fuqu f'dan l-istadju għaliex nippreferixxi li kulħadd jasal għall- konklużjonijiet dwaru.

Li nista' ngħid hu li ma' l-ewwel daqqa t'għajn jidher ċar li dawn is-sinjuri mhux biss ittrattaw ir-rapport ta' l-awditur għas-sena 1998 imma stħarrġu mill-inqas tliet aspetti importanti.

Stħarrġu l-ewwelnett jekk is-sistemi tal-kontroll finanzjarju tal-gvern kenux effettivi biżżejjed biex jilqgħu kontra l-ħela u l-abbuż li dejjem kien hemm tul is-snin taħt diversi amministrazzjonijiet.

Stħarrġu wkoll jekk fil- preżent l-uffiċċju ta' l-awditur ġenerali u l-kumitat għall-kontijiet pubbliċi għandhomx riżorsi biżżejjed biex jaqdu d-dmir tagħhom u taw ukoll ħarsa fl-opinjoni tiegħi oġġettiva lejn iċ-ċivil.

F'dan il-każ staqsew lilhom infushom jekk iċ-ċivil, kif kien ikkostitwit anke f'dawn l-aħħar snin, huwiex kapaċi jtejjeb ir-rekord fqir tiegħu ta' akkontabilita' u effiċjenza, kif ukoll jekk meta wieħed iħares lejn dawn il-fatturi kollha hemmx ċans li d-defiċit fiskali jitnaqqas għal livell aċċettabbli.

Għalhekk bil-permess tiegħek u ta' din il-Kamra, Mr. Speaker, nixtieq inpoġġi kopja ta' dan ir-rapport għad-dispożizzjoni tal-membri taż-żewġ naħat tal-Kamra.

It-tieni aspett li xtaqt nittratta huwa dwar każ li ġara f'kunsill lokali partikolari.

Kif kulħadd jaf u kif semma tajjeb il-kollega tiegħi l-Onor.

Bartolo, qegħdin biss ftit jiem 'il bogħod mill-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u fil-lokal ta' San Ġwann kien hemm fenomenu interessanti, li ta' min wieħed igħid xi ħaġa fuqu.

F'dan il-lokal kellna sitwazzjoni fejn ex- sindku Nazzjonalista, li kien elett iktar minn darba bħala sindku, ħareġ għall-elezzjoni bħala kandidat indipendenti.

Apparti milli tkellem fuq il- merti u l-kapaċijiet tiegħu, kif wara kollox jagħmel kull kandidat, fil- leaflets propagandistiċi li jibgħat jenfasizza li taħt ġurament kien qed jgħid li fost il-kandidati għall-Partit Nazzjonalista kien hemm persuni li fil-fehma tiegħu kienu żleali u neqsin mil-leata' lejn Dr Fenech Adami.

Mingħajr ma nidħol fl-intriċċi tal-Partit Nazzjonalista, u fil-komplotti u fil-maniġġi ta' bejniethom, huwa interessanti li wieħed jara fenomenu bħal dan fejn ikollok ex-sindku Nazzjonalista li mhux biss joħroġ fuq ticket indipendenti imma li jagħmel akkużi ġuramentati bħal dawn fuq persuni li effettivament qegħdin jirrappreżentaw lill-Partit Nazzjonalista fl- elezzjoni tal-kunsilli lokali li se ssir nhar is-Sibt.

Dan qed ngħidu għaliex inħoss li din il-ħaġa titfa' ċerti dellijiet fuq partit li pprova jippreżenta ruħu bħala xi partit koerenti, bħala xi partit magħqud u bħala partit organiku li m'għandux differenzi interni fi ħdanu.

Jiena naħseb li jekk jibdew jitilgħu dawn it-tip ta' ismijiet anke fuq livell lokali, aħseb u ara liema konklużjonijiet wieħed jasal fihom jekk jiġi biex jittratta l- istrutturi għola ta' dan il-partit!

Mr. Speaker, xtaqt nitkellem b'mod kritiku wkoll dwar xi ħaġa li għokritli għajnejja l-bieraħ meta kont qed nara t-television.

Qed nirriferi speċifikament għar-riklam bi ħlas fuq il-mezzi tax-xandir li l- kummissjoni għall-avvanz tal-mara għamlet f'isem il-ministeru għall- politika soċjali.

Superfiċjalment, ma' l-ewwel daqqa t'għajn, kien riklam li ma jweġġa' lil ħadd - u t-text tiegħu veru li ma kien iweġġa' lil ħadd - imma rajtha stramba li f'demokrazija, fejn deputati parlamentari jiġu eletti bis-sistema li għandna aħna, ikollok glorifikazzjoni bla ħlas ta' l- istess ministru.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għaliex ir-riklam - nerġa' ngħid lil kien iffinanzjat mill-ministeru għall-politika soċjali - ġab kummentarju, sound on film, tal-Viċi Prim Ministru u fl-istess ħin in the background kellna shots ta' l-istess Viċi Prim Ministru flimkien mal- familja tiegħu fuq il-computer biex jipproġetta image ta' għaqda fil- familja.

Jien nerġa' ngħid li ma kien hemm xejn ħażin f'dan, imma narha daqsxejn stramba li l-Viċi Prim Ministru jinqeda b'okkażjoni bħal din għal image building meta suppost li dan is-slot kien qiegħed hemmhekk biex jipproġġetta l-kawża ta' l-avvanz tal-mara.

Issa dan ir-reklam intwera fuq diversi stazzjonijiet u jiena rajtu mill-inqas fuq NET Television u anke fuq il-PBS.

Nerġa' ngħid li t-test innifsu ma kien xejn kontroversjali, imma tistona ħafna li ministru juża fondi tal-ministeru tiegħu stess biex jagħmel image building tiegħu nnifsu, flimkien mal-mara u mal-familja tiegħu, biex jagħti din l-awra ta' family man, iżjed u iżjed meta nafu li l- persuna konċernata hija persuna li mhux biss tokkupa kariga għolja ħafna fil-gvern tal-lum u anke fil-partit fil-gvern imma hija persuna li tissemma ħafna drabi bħala mexxej prospettiv tal-Partit Nazzjonalista.

Mr. Speaker, xtaqt issa nagħmel osservazzjoni oħra fuq il-lokal ta' San Ġwann.

Bħalissa hemm ferment qawwi fil-lokal ta' Taż-Żwejt, li huwa anness ma' San Ġwann, speċifikament faċċata tas-savemart, ħdejn il-playing-fields, minħabba rapporti - ma nistax nikkonfermahom imma forsi tikkonfermahom jew tiċħadhom in-naħa tal-gvern - li se jinbnew madwar 12-il garaxx, kważi b'mod tanġenzjali mal-pjazza nnifisha, biex jieħdu fihom makkinarju kbir tal-public works.

Jekk dan huwa minnu nitlob lill-gvern jerġa' jikkonsidra din id-deċiżjoni għaliex ovvjament deċiżjoni bħal din ....

(Interruzzjonijiet).

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ambjent bil-permess ta' l-Onor.

Brincat.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr. Speaker, ġejt informat b'din l- applikazzjoni u jien tlabt lid-dipartiment konċernat biex jirtiraha.

Ma kenitx marbuta ma' inġenji tal-public works imma kienet marbuta ma' xi relocation ta' garaxxijiet li kien hemm f'Manoel Island.

Hemm alternattivi oħra fejn dawn jitqiegħdu u l-gvern se jipproċedi b'applikazzjoni alternattiva li ma tmiss bl-ebda mod dik il-pjazza.

Nirringrazzja lill- Onor. Brincat talli tani l-opportunita' li nispjega.

MR.

SPEAKER: L-Onor Brincat jista' jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jien naħseb li hija idea tajba li din id-deċiżjoni qed tiġi rtirata għaliex pass bħal dan kien se jirrovina l-playing-field ta' Taż-Żwejt u kien se jirrovina anke l-ambjent ta' madwaru.

Barra min hekk kien se jiġġenera ċertu nuqqas ta' safety fl-akkwati u kien se jwassal ukoll biex jinħolqu problemi ta' parking għan-nies tal-flats.

L-aħħar osservazzjoni li xtaqt nagħmel tikkonċerna xi aspetti marbutin ma' l-Unjoni Ewropea, Mr Speaker.

Interessanti l-ewwelnett li wieħed jinnota l-leġislazzjoni li dan il- parlament se jibda jiddiskuti fil-ġranet li ġejjin.

Din il-leġislazzjoni hija marbuta ma' l-acquis communautaire, li miegħu pajjiżna ovvjament qed jintrabat bħala membru prospettiv ta' l-Unjoni.

Jekk wieħed jaqra n- national plan ta' l-avis wieħed jara li hemm diversi items li din il-Kamra mistennija li tiddiskuti fil-ġimgħat li ġejjin.

Fil-fatt items bħal-liġi tat-trademarks, dik tal-patents u l-liġi tal-copyright huma kollha marbutin mal-leġislazzjoni komunitarja.

Hawnhekk naħseb li huwa interessanti li wieħed jinnota li tattikament il-gvern qabad forsi l-inqas liġijiet kontroversjali u problematiċi qabel ma jgħaddi għal aktar affarijiet li jigdmu fil-laħam il-ħaj we go along.

Fl-istess waqt qed jaslulna rapporti li anke Brussels se jilagħbu l- istess logħba mal-Gvern Malti biex kemm jista' jkun itaffu xi ftit mir- resistenza li hawn ġewwa l-pajjiż stess għall-adeżjoni ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Qed ngħid hekk għaliex l-indikazzjonijiet minn Brussels huma li l- ewwel kapitli li se jiġu ttrattati fin-negozjati bejn Malta u l-Unjoni Ewropea aktarx li se jkunu suġġetti ta' natura non-kontroversjali, bħar- riċerka u bħas-settur awdjo-viżiv, ħalli ovvjament dawn l-affarijiet jiġu introdotti mingħajr skossi u mingħajr ma joqorsu fil-laħam il-ħaj liċ- ċittadini Maltin u Għawdxin.

Mr Speaker, tajjeb wieħed jgħid ukoll li bħalissa hemm żewġ żviluppi interessanti għaddejjin fi Brussels li jekk ma jolqtuniex fil-laħam il-ħaj direttament illum, jistgħu jagħmlu hekk għada jew pitgħada.

L-ewwelnett qed nirriferi għall-proposta li nistenniha toħroġ il- Kummissjoni Ewropea dwar qualified majority voting, din id-darba fil-qasam tat-tassazzjoni.

Qualified majority voting tfisser li l-pajjiżi li l-aktar ikollhom voti jkunu jistgħu jipprevalu fuq dawk il-pajjiżi ż-żgħar li l- anqas għandhom saħħa fl-Unjoni Ewropea.

Permezz ta' din is-sistema effettivament tgħaddi tal-maġġoranza, anke jekk ma jkunx hemm kunsens fost il-pajjiżi nfushom.

Din il-qualified majority voting din id-darba mistennija tikkonċerna l-qasam tat-tassazzjoni u mistennija tikkonċerna speċifikament il-qasam tal-value added tax, fost taxxi oħrajn.

Ikun hemm min jistaqsi: Imma kif se tolqot il-qasam tal-value added tax?

Skond ir-rapporti li qed jaslu minn Brussels jidher li filwaqt li l- pajjiżi membri se jitħallew jeżerċitaw id-dritt tagħhom li jiddeterminaw il- minimum thresholds tal-value added tax, fl-istess ħin dawn ikunu jridu jċedu għal-livelli massimi ta' din it-taxxa li jistgħu jiġu mposti minn Brussels.

Fi kliem ieħor filwaqt li l-minimum thresholds jistgħu jiġu determinati mill-pajjiżi membri fuq bażi individwali, meta jiġu mbagħad għat-thresholds il-massimi tibda tipprevali d-deċiżjoni tal-qualified majority voting u, għalkemm jista' jkun hemm xi pajjiżi li jkunu qegħdin jieħdu pożizzjoni kuntrarja, il-vuċi tagħhom tibqa' bħal vuċi fid-deżert li tiġi injorata.

L-aħħar osservazzjoni hija dwar il-politika komuni ta' sigurta' u ta' difiża.

Aħna diġa' għedna li minħabba l-pożizzjoni ta' newtralita' diġa' nħossuna skomdi ma' din il-politika, għaliex inħossu li hija xi ħaġa anakronistika meta wieħed iqabbilha mal-politika barranija li dejjem ħadem gvern Laburista.

Is-sitwazzjoni ssir iktar preokkupanti meta wieħed jara l- proposti li qed isiru mill-Kummissarju Solana.

Dan qed jinsisti u qed jisħaq dwar il-ħtieġa li jkun hemm iktar komplimentarjeta' bejn strutturi tan-NATO u l-istrutturi tal-common foreign and security policy ta' l-Unjoni Ewropea.

Is-sitwazzjoni diġa' m'hijiex tenibbli għalina bħala Partit Laburista u jekk jiġri dan issir inqas tenibbli, għaliex aħna dejjem sostnejna li għandna nżommu 'l bogħod mill-preżenza ta' kwalunkwe alleanza militari.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Hawn permess biex l-Onor.

Brincat iqiegħed id-dokument li rrifera għalih aktar kmieni fuq il-Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tlieta, 7 ta' Marzu, 2000 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

BORMLA - BIEB IL-POLVERISTA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra jekk huwiex possibbli li ssir spezzjoni ta' Bieb il-Polverista billi hemm bżonn ta' varji riparazzjonijiet żgħar u manutenzjoni ta' ċerta portata billi hemm partijiet li huma maħmuġa, oħrajn abbandunati u oħrajn perikolużi ħafna?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għaddejt is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant lill-Proġett għar-Riabilitazzjoni tal-Kottonera biex jistudjaw x'jista' jsir.

ISLA - SHELTERS

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra jekk huwiex minnu li numru ta' shelters ta' l-aħħar gwerra dinjija li jinsabu fil-belt Sengleana humiex qegħdin fil-pussess leġittimu jew illeġittimu ta' terzi persuni u jistax jinforma l-Kamra x'passi qed jittieħdu sabiex dawn jiġu spezzjonati u possibbilment mnaddfa?

ONOR.

TONIO BORG: Kif jaf kulħadd f`diversi lokalitajiet f`Malta hawn kwantita` ta` shelters li kienu ġew imbarrati wara l-gwerra.

Ninsab informat li minbarra xi numru żgħir ta` shelters li kienu nkrew mill-gvern, ħafna minn dawn is-shelters kienu nfetħu llegalment minn terzi.

It-taqsima tal-gvern għandha l-ħsieb li, maż-żmien, tieħu l-passi neċessarji biex tkun tista` tagħmel dak li qed jiġi suġġerit fil-mistoqsija.

ARTIJIET - KIRJIET/ĊNUS

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm kien hemm arretrati ta' kirjiet u ċnus sa l-aħħar ta' Diċembru, 1999 li għandu jieħu l-Lands?

Jista' jinforma l-Kamra kemm hemm kawżi jew atti esekuttivi pendenti u dawn fuq liema ammonti, sabiex dawn jiġu rkuprati?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-arretrati tal-kirjiet u ċnus li għandu jieħu d-Dipartiment ta` l-Artijiet sa l-aħħar ta` Diċembru 1999 jammontaw għal Lm4,337,000.

Ta` min wieħed jinnota li parti sostanzjali minn dawn l-arretrati hija dovuta minn entitajiet li huma proprjeta` ta` l- istess Gvern.

Qegħdin isiru wkoll arranġamenti mad-dipartiment tal-finanzi biex dawk l-arretrati li għal xi raġuni jew oħra ma jistgħux jinġabru jiġu written off.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija ninsab informat li biex tinġabar l- informazzjoni mitluba jrid isir eżami manwali tal-files kollha u dan jenħtieġ ħafna żmien u ħafna riżorsi.

Ma jidhirlix li l-użu ta` dan iż- żmien u riżorsi biex isir l-eżami msemmi hu ġustifikat.

Hija l-policy tad- dipartiment li jagħmel dak kollu possibbli biex jiġbor l-arrettrati ta` kera u ċnus.

PAPB - WERRIETA LEGALI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra jekk kemm-il darba l-awtorita' ta' l- ippjanar hijiex kkonsidrata għall-effetti legali bħala l-werrieta tal-PAPB u jekk le jistax jiġi ndikat min qed jiġi hekk ikkonsidrat li huwa?

ONOR.

TONIO BORG: Skond l-Att Nru. I ta` l-1992, l-awtorita` ta` l- ippjanar mhijiex is-suċċessur legali tal-PAPB ħlief limitatament għal dawk il-permessi maħruġa mill-PAPB, li kienu normalment jingħataw għal sentejn, u li kienu għadhom validi meta ġiet fis-seħħ l-istess awtorita`.

Dan ġie kkonfermat ukoll b`deċiżjonijiet tal-Qorti ta` l-Appell.

Il-PAPB kien regolat b`diversi avviżi legali u kien bord iddelegat mill-Ministru għax- Xogħlijiet Pubbliċi li kien responsabbli għal ħruġ tal-permessi.

B'KARA - TRIQ BRARED

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra jekk huwiex possibbli li ssir spezzjoni ġewwa Triq Brared, Birkirkara bil-għan li jiġi kkontrollat l- istat ta' l-hekk imsejħa culverts senjatament dawk quddiem id-djar 60 sa 70?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li t-triq imsemmija mill- Onor. Interpellant hija responsabbilita' tal-kunsill lokali.

FGURA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li jidher li ħarġet sejħa għall-offerti għal xogħol fi Triq San Ġwann u Triq L. Schickluna, Fgura, jista' l-Ministru jgħid meta se jsir dan ix- xogħol?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress li l-funzjoni li għaliha qed jirriferi l-Onor.

Interpellant hi waħda minn dawk mgħoddija lill-kunsilli lokali, nissuġġerilu li jindirizza l-mistoqsija tiegħu direttament lill- kunsill lokali konċernat.

SETTUR TAD-DOLĊERIJA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' ħaddiema li jaħdmu fis-settur tad-dolċerija fis-sena 1998 u 1999?

Kemm minnhom kienu fulltime u/jew part-time?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' ħaddiema li jaħdmu fis-settur tad- Dolċerija (jinkludi l-furnara u dolċiera u ħwienet tad-dolċiera) kien kif ġej:

|XAHAR |FULLTIME |PART-TIME| |Dicembru |1,307 |576 | |1998 | | | |Dicembru |1,275 |629 | |1999 | | |

SETTUR TAL-MANIFATTURA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' ħaddiema fis-settur tal-manifattura li jipproduċu prodotti għal- lokal fis-sena 1998 u 1999?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni, kif mitluba mill-Onor.

Membru f'din il-mistoqsija, ma tinżammx mill-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ u nitlob lill-Onor.

Membru jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

SETTUR TAL-MANIFATTURA TA' L-GĦAMARA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' ħaddiema li jaħdmu fis-settur tal-manifattura tal-għamara għas- sena 1998 u 1999?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' ħaddiema li jaħdmu fis-settur tal- manifattura tal-għamara kien kif ġej:

|XAHAR |FULLTIME|PART-TIME | |Dicembru |2,566 |328 | |1998 | | | |Dicembru |2,442 |350 | |1999 | | |

SETTURA TAT-TARZNARI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ħaddiema li jaħdmu fis-settur tat-tarznari fis-sena 1998 u 1999?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' ħaddiema li jaħdmu fis-settur tat- tarznari kien ta' 6,041 għal Diċembru 1998 u 5,954 għal Diċembru 1999.

SETTUR TURISTIKU - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' ħaddiema fis-settur turistiku għas-sena 1998 u 1999?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' ħaddiem li jaħdmu fis-settur turistiku kien kif ġej:

|XAHAR |FULLTIM|PART-TIME| | |E | | |Dicembru |9,013 |7,196 | |1998 | | | |Dicembru |9,476 |8,163 | |1999 | | |

BENNEJJA - SENGĦA TAL-BINI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm applikaw persuni biex isirilhom l-eżami biex jieħdu l-permess tal-bini f'dawn l-aħħar 12-il xahar?

Kemm minnhom għamlu l-eżami għal permess tal-bini?

Kemm minnhom għaddew u ħadu ċ-ċertifikat?

X'inhu jsir mill-gvern biex jinkoraġġixxi bennejja ġodda jieħdu s-sengħa tal-bini?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-liċenzja ta' bennej (mason's licence) tingħata lill-persuni 'l fuq minn 18-il sena.

Dwar l-ewwel tliet partijiet tal-mistoqsija nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru tirriferi din lill-Ministru responsabbli mid-diviżjoni tax- xogħlijiet.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni tipprovdi l-iskola tal-bini, filwaqt is-servizz ta' tagħlim u taħriġ f'dan il-qasam ser jissaħħaħ fi ħdan il-Kulleġġ Vokazzjonali li se jitwaqqaf.

BIGHI - SKOLA TAT-TECHNOLOGY EDUCATION

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min hu d-direttur ta' l-iskola tat-technology education ta' Bighi?

Xi grad għandu u x'livell ta' edukazzjoni għandu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma teżistix skola tat-technology education f'Bighi.

BIGHI - SKOLA TAT-TECHNOLOGY EDUCATION

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm staff li jaħdmu fit-technology education school f'Bighi?

Kemm minnhom huma għalliema u x'suġġet jgħallmu?

Jista' l-Ministru jgħid jekk saritx sahra minn mindu nfetħet l-iskola s'issa f'din l-aħħar sena?

Fiex saret is-sahra?

Kemm-il siegħa saret?

Kemm tħallsu flus f'sahra?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma teżistix Technology Education School f'Bighi.

ŻABBAR - DAWL

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara għaliex bozza li qiegħda f'farmhouse Nru. 5, Sqaq ta' Għarar, limiti ta' Ħaż-Żabbar, ilu minn Ottubru li applika u għadha ma saritx?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li l-manutenzjoni meħtieġa fuq il- bozza msemmija saret fl-ewwel ta` dan ix-xahar.

FGURA - TARMAK

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'se jiġri minn parti ta' Triq Dejma, Fgura, quddiem is-Swan laundry, li suppost ingħatat tarmac bil-first phase 13-il sena ilu, imma ma saritx minkejja li l-kuntrattur dakinhar kien tħallas u m'għamilx ix-xogħol?

Peress li żgur li mhux sew li l-familji li joqogħdu f'din it-triq ibatu minħabba Irresponsabbilta' ta' ħaddieħor, jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb, jekk hemm ħsieb, li ssir?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Billi l-Onor.

Interpellanta qed tagħmel allegazzjonijiet dwar xogħol li suppost sar, li tħallas iżda ma sarx, nitlobha tgħaddi l-informazzjoni li għandha ħalli din l-allegazzjoni tkun tista tiġi nvestigata.

FGURA - TRIQ DEJMA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara kif żewġ bozoz li jinsabu fi Triq Dejma, Fgura, maġenb is-Swan laundry, ma ġewx imsewwija anke wara l-ħafna rapporti li saru?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li fl-ewwel ta` dan ix-xahar, ħaddiema tal-Korporazzjoni Enemalta marru jinvestigaw il-ħsara msemmija u rriżultalhom li l-bozoz li hemm f`din it-triq fil-fatt jixgħelu kollha.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara li l-każ tal-persuna - dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament flimkien ma' site plan - jiġi riżolt biex il- persuna nvoluta li hija anzjana u b'diżabilita' ma tibqax tbati?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li d-Dipartiment ta` l-Artijiet qed jikkonsidra t-talba tal-persuna li saret riferenza għaliha mill-Onor.

Interpellant.

Nifhem li din il-persuna bl-ebda mod ma ġiet imfixkla fl- okkupazzjoni tal-fond in kwestjoni.

EDUKAZZJONI - DIRETTUR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu dwar l-ittra li qed tinbagħat separatament u li ntbagħtet lid-direttur ta' l-edukazzjoni fil-25 ta' Jannar, 2000?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li dan it-tifel ġie riferut lill-ischool psychologist u saret ukoll talba biex jarah l-istatementing board.

SKEJJEL - PIETA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu mid-diviżjoni ta' l- edukazzjoni biex it-tfal fl-ewwel klassi tal-primarja Hookham Frère tal- Pieta' jkollhom l-edukazzjoni li għandhom dritt għaliha iżda li qed jiċċaħħdu minnha minħabba l-assenza regolari u konsistenti min-naħa ta' l- għalliema tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li sakemm l-għalliema indikata kienet assenti, intbagħtet għalliema oħra sabiex tissostitwiha.

Qed inkompli nsegwi l-każ.

SKEJJEL - FACILITATORS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu s'issa dwar liema linja għandha tiġi segwita mill-kindergarten assistants u l-facilitators li huma fdati bil-ħarsien tat-tfal b'diżabilita' u li għandhom bżonn jieħdu mediċina minħabba l-kondizzjoni tagħhom?

X'inhuma obbligati jagħmlu l-kindergarten assistants u l-facilitators f'dawn is-sitwazzjonijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li hija l-prattika tas-servizz mediku ta' l- edukazzjoni li jinkoraġġixxi lill-istaff ta' l-iskola biex ikun hemm min jivvoluntarja biex jamministra mediċini fis-sitwazzjoni imsemmija mill- Onor. Membru; b'dawn il-kondizzjonijiet:- jekk ikun hemm il-permess mill- kap ta' l-iskola; jekk ikun hemm awtorizzazzjoni bil-miktub mill-ġenituri; jekk ikun hemm struzzjonijiet bil-miktub maħruġa minn tabib speċifikament fir-rigward tat-tifel jew tifla li għandha bżonn il-mediċini fil-ħin ta' l- iskola; u jekk l-uffiċjal mediku ta' l-edukazzjoni ikun favorevoli għall- għoti ta' dan is-servizz f'każi partikolari mill-voluntiera partikolari.

SAĦĦA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru issa jgħaddi t-tagħrif mitlub f'mistoqsija parlamentari numru 13182, imqar b'mod konfidenzjali?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma nħossx li għandha tingħata l-informazzjoni, anki jekk b'mod konfidenzjali, jekk ma tiġix segwita l-proċedura li elenkajt fl- ewwel risposta.

SKEJJEL - VALLETTA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'arranġament jista' jsir għat-tifel li, id- dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, bi bżonnijiet speċjali li wara li ngħata l-għajnuna li kellu bżonn beda jattendi l-iskola, iżda issa mhux qed jattendi għax m'għandux l-għajnuna meħtieġa, meta se jibda jingħata?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li t-tifel indikat għandu facilitator assenjata miegħu.

Informat ukoll li l-prattika hi li, sakemm l-assenteiżmu ma jkunx wieħed straordinarju, iżda assenteiżmu normali, ma tintbagħatx persuna oħra sabiex tissostitwixxi lill-facilitator.

ŻEBBUĠ - DAWL

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara jekk hux possibbli li jinqala' l-arblu tad-dawl li hemm mal-faċċata tad-dar numru 37A, St Mary Street, Żebbuġ peress li dan joħloq ċertu inkonvenjent u riskju għal min jabita f'din id- dar?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-arblu li għalih qed issir riferenza kien twaħħal biex ikun jista` jsir xogħol ta` kostruzzjoni fuq il- proprjeta` imsemmija.

Meta dan ix-xoghol jitlesta, hemm il-ħsieb li l- arblu jitneħħa.

VAT - AVUKATI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm avukati u ditti ta' avukati reġistrati mad-dipartiment tal-VAT?

Kemm tħallset VAT minn dawn l-avukati matul it-12- il xahar li għaddew?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta` avukati (inkluż nutara) reġistrati mad-Dipartiment tal-VAT għall-fini tat-taxxa hu 433.

Bejn l-1 ta` Marzu, 1999 u d-29 ta` Frar, 2000, 429 persuna bagħtu d- denunzja tat-taxxa.

Minn dawn 132 huma reġistrati bħala persuni eżenti għax id-dħul tagħhom ma jaqbiżz is-Lm6,000 fis-sena.

Il-kumplament (297) ħallsu bejniethom is-somma ta` Lm285,139.63.

QORMI - TRIQ NIKOL BALDACCHINO

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk ħax passi dwar storbju ta' makni, duħħan u nugrufun li joħorġu minn industrija li tinsab fl-area ta' Triq Nikol Baldacchino, Qormi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li inspectors tad- Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent investigaw l-ilment imsemmi mill- Onor. Interpellant.

L-area in kwestjoni tikkwalifika bħala waħda residenzjali u densely populated, fejn ilmenti ta' dan it-tip ma jonqsux.

L-inkonvenjent imsemmi nstab li hu relatat ma' skips ta' kuntrattur li jagħti servizz ta' ġbir ta' skart lill-industrija fl-akkwata.

Dawn l-iskips minn żmien għal żmien sfaw vittma ta' vandali li kissruhom u ħarquhom.

Kemm il-proprjetarju ta' din l-industrija, kif ukoll il-kuntrattur ġew imwissija biex l-inkonvenjent ma jirrepetix ruħu.

Ġew informati wkoll il- pulizija.

PA - WAREHOUSE - PERMESSI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid hekk huwiex permess li warehouses jiġu msaqqfa b'corrugated sheeting u b'konsegwenza li l-ilma tax-xita minn fuq dawn is- soqfa jaqa' fit-triq?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-liġi sanitarja ma tippermettix li l-ilma tax-xita jintrema` bil-mod kif indikat mill-Onor.

Interpellanti, peress li dan l-ilma għandu jkun miġbur qabel ma dan jitrema` għat-triq permezz ta` katusa.

QORMI - TRIQ NIKOL BALDACCHINO

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx permess għal ħajt fi Triq Nikol Baldacchino, Qormi, mill-kumpannija Aquatess?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li minn stħarriġ li sar jirriżulta li l- ħajt li qed tirriferi għalih l-Onor.

Interpellanti jifforma parti minn żvilupp li għalih kien ħareġ permess li jġib in-numru P2120/78/2049/77 maħruġ fl-14 ta` Lulju, 1978.

QORMI - TRIQ NIKOL BALDACCHINO

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux ir-residenzi kollha fi Triq Nikol Baldacchino, Qormi, għandhom il-permess biex jibnu parapetti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fit-triq li rriferiet għaliha l- Onor. Interpellanti, skond l-iskemi ta` l-iżvilupp m'hemmx front garden impost, iżda is-sidien jistgħu minn rajhom jagħmlu setback 'il ġewwa mil- linja uffiċjali tal-bini.

QORMI - TRIQ NIKOL BALDACCHINO - DRENAĠĠ

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li tittieħed azzjoni meħtieġa, biex ma jibqax joħroġ l-ilma ta' drain ta' industrija li hemm fi Triq Nikol Baldacchino, Qormi?

Jista' jara li tittieħed azzjoni biex is-sistema tad-drain issir skond il-liġi u ma tibqax permezz ta' pipe tal-plastic imqabbad ma' pipe li jagħti għat-triq u mhux mas-sistema tad-drenaġġ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Id-drain imsemmi fil-mistoqsija hija proprjeta' tal-fabbrika Aquatess.

Għaldaqstant, din il-problema ġiet mgħoddija lill-awtoritajiet tas-Sanita'.

PA - PERMESSI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet r-raġuni li l-Planning Authority l-ewwel ħarġet permessi għal żewġ sulari fi Triq Nikol Baldacchino, Qormi u mbagħad ħarġet permessi ta' tliet sulari ma' l-istess bini, b'żewġ sulari?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li f`Diċembru ta` l-1993, l-awtorita` ta` l-ippjanar ħarġet policy fejn areas fejn kienu b`żewġ sulari, il-height limitation inbidlet għal tliet sulari b`eċċezzjoni ta` każijiet speċifikati fl-istess policy.

Huwa għalhekk li qabel kienu jinħarġu biss permessi għal żewġ sulari u llum jinħarġu għal tlieta.

TARXIEN - XITA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li struzzjonijiet li tajt lid- dipartiment tat-toroq biex isir xi xogħol fil-post li, il-partikolaritajiet tiegħu qed jintbagħtu separatament min din il-mistoqsija u li jien kont staqsejt fuqu fil-mistoqsija parlamentari numru 13853, wara li indagajt fuq it-tweġiba li ġejt mogħti mill-ministru, jidher li l-kunsill lokali m'hu qiegħed jagħmel xejn dwar dan il-każ, għaldaqstant jista' l-Ministru jara li jsir xi ħaġa minħabba l-urġenza tal-każ?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-Dipartiment tat-Toroq u l-kunsill lokali qegħdin jiddiskutu l-problema msemmija.

Ix-xogħol bħalissa wieqaf sakemm isir xi xogħol ieħor mill-Korporazzjoni ta` l-Ilma, u għalhekk wieħed jispera li tinstab soluzzjoni għall-problema li semma l-Onor.

Interpellant.

ŻEBBUĠ - TFIGĦ TA' LIQUID MANURE

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 7367 imwieġba fil-31 ta' Mejju 1999, jista' l-Ministru jindika l-postijiet fejn jista' jsir rimi ta' liquid manure mill-irziezet u postijiet oħra?

Kemm twaħħlu tabelli sabiex jindikaw dawn is-siti u meta kien ippublikat il-ktieb li għalih irriferiet fit-tweġiba?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li wara li sar studju minn uffiċjali ta' dan id-dipartiment, ġew stabbiliti għaxar siti madwar Malta fejn għandu jsir rimi ta' dan l-iskart likwidu mill-irziezet.

S'issa ma twaħħlu ebda tabelli peress li l-awtorizzazzjoni mill- awtorita' ta' l-ippjanar għadha ma waslitx.

Għadu ma ġiex ippubblikat il-ktieb imsemmi fil-mistoqsija, pero' dan qiegħed jiġi ffinalizzat.

IRZIEZET TAL-MAJJALI - SPEZZJONJIET

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il spezzjoni saret fl-irziezet tal- majjali minn spetturi tad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura f'Ħaż-Żebbuġ matul is-snin 1998 u 1999?

X'kienu l-irregolaritajiet li nstabu f'kull spezzjoni ta' dawn l-irziezet?

Kemm ġew imħarrka sidien ta' irziezet matul dan il- perijodu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Tlabt lill-uffiċjali responsabbli minn dan ix-xogħol sabiex jiġbru din l-informazzjoni li qed jitlob l-Onor.

Interpellant.

Kif ikolli risposta ngħaddihielu.

SAĦĦA - PILLOLI SPECIAL ITEM

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jara li jinħarġu l-pilloli special item ta' persuna li, il- partikolaritajiet tagħha qed jintbagħtu separatament minħabba, l-bżonn ta' dawn il-pilloli?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Kif għedt f'diversi risposti preċedenti, ma jidhirlix li għandi nagħti informazzjoni konfidenzjali jekk ma tiġix segwita l-proċedura skond ir-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 13567.

ARTIJIET - RATI TA' QBIELA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jikkonferma li d-Dipartiment ta' l-Artijiet qiegħed fil- proċess li jirrevedi l-ħlas tar-rata tal-qbiela fuq ir-raba' tal-gvern?

ONOR.

TONIO BORG: Il-gvern qiegħed jistudja l-possibbilta` li jniedi skema li biha jirregolarizza bi qbiela lil dawk in-nies li qed jaħdmu bla titolu proprjeta` agrikola tal-gvern.

Hemm il-ħsieb li tali skema tkopri ukoll dik ir-raba' li llum taqa` taħt l-Uffiċċju Konġunt.

Għaldaqstant, id-dipartiment ta` l-artijiet issospenda temporanjament ir-rikonoxximent ta` persuni li jallegaw li jaħdmu r-raba' tal-gvern taħt il-policy preżenti.

FIRST HEALTH MAINTENANCE ORGANISATION

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jikkjarifika dak li qal fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 14102, fejn tirrigwarda l-għażla tal-health maintenance organisation, cioe' li l-għażla saret fuq l-istess bażi li għażilha l- Ministeru tal-Finanzi?

Minn min hi ffurmata din il-health maintenance organisation?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Din l-organizzazzjoni ntgħażlet mill- ministeru tal-finanzi wara li kienu ħarġu sejħa għall-quotations.

DIVIŻJONI TAX-XOGĦLIJIET - SKART

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport dwar pjan għall-immaniġġjar ta' l-iskart li għadu kif ġie ppubblikat mid-diviżjoni tax-xogħlijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Diġa' tqiegħdet kopja ta' dan ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra fis-seduta ta' nhar it-Tnejn 28 ta' Frar, 2000.

NATIONAL STORMWATER MASTERPLAN

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 14194?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Twegiba tinghata f`xi seduta ohra.

ĦADDIEMA GĦAWDXIN - SAHRA

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 10344?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li s-somma globali ta' shift allowance u overtime li nħadmu u li huma debitament approvati hija kif ġej:

Dipartiment għal Proġetti u Żvilupp

Shift allowance Lm4009.50 Overtime Lm 659.59

Lm4669.09 dovuti lil 48 impjegat

Qed jittieħdu l-passi meħtieġa biex l-ammonti dovuti jitħallsu mill-aktar fis possibbli.

Dipartimenti oħra

Shift allowance xejn Overtime xejn

AMBJENT - ADVISORS

L-ONOR.

GEORGE VELLA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu advisors impjegati miegħu jew mal-ministeru tiegħu, fuq bażi fulltime jew part-time?

Jista' jagħti lista tagħhom, jgħid kemm ilhom fl-impjieg, x'inhu x-xogħol ta' kull wieħed jew waħda minnhom, f'liema oqsma huma speċjalizzati, u jekk jogħġbu jpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra kopja tal-kuntratt ta' kull advisor, inkluża informazzjoni dwar salarji, renumerazzjoni, onorarji u benefiċċji oħra li għandu jew għandha kull wieħed jew waħda minnhom?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-ministeru għandu żewġ advisers impjegati miegħu.

Dawn huma s-Sur Saviour Balzan, fuq bażi part-time li jgħin lill-ministru fuq xogħol li għandu x'jaqsam ma' policies ta' ambjent partikolarment ma' dak li għandu x'jaqsam ma' l-Unjoni Ewropea, u s-Sur John Micallef li huwa fuq bażi fulltime u qiegħed jgħin lill-koperattiva ta' l-indafa pubblika fuq amministrazzjoni u tmexxija tal-koperattiva.

Kopja tal-kuntratt tagħhom fejn hawn l-informazzjoni kollha rikjesta mill- Onor. Interpellant tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is- seduta.

DJAR - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jordna li jsir ix- xogħol fuq post - dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament - li nxtara mill-Housing Authority u qiegħed fuq konvenju u wasal biex jiskadi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fl-4 ta' Jannar, 2000 l-awtorita' tad-djar informat lill-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali sabiex tinħareġ legal notice fil- Gazzetta tal-Gvern għat-trasferiment ta' dan il-fond mingħand il-Lands għal għand l-awtorita' tad-djar.

Kif toħroġ din il-legal notice, dan l-applikant jiġi mitlub biex jersaq għall-kuntratt finali.

MINIBUSES/BUSES

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslet l-implimentazzjoni tal-liberalizzazzjoni fil-qasam tal-minibuses u buses privati (turisti u bżonnijiet lokali)?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 11727.

TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal l-iżvilupp tas- servizz pubbliku f'pajjiżna?

Xi pjani hemm biex is-servizz jitjieb u x'inhuwa t-timeframe li dan għandu jsir?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jekk l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għat- trasport pubbliku, jien informat li bħalissa għaddejjin taħdidiet bejn il- partijiet kollha konċernati biex is-servizz tat-trasport pubbliku jiġi mtejjeb fl-aħjar interess tal-konsumatur u l-operaturi.

DIPARTIMENT TAT-TRASPORT - SERVIZZ LOKALI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li jidher li numru ta' kunsilli lokali qed juru interess li jagħmlu servizz lokali sabiex itejbu t-trasport fil-lokal u bejn lokalitajiet, x'qed ikun ir-rwol tad-dipartiment tat-trasport?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li dan it-tip ta` servizz diġa` jiżisti fin-Naxxar.

Biex wieħed jopera servizz bħal dan, il-kunsill konċernat irid fuq konsultazzjoni ma` l-awtorita` jgħid x`tip ta` servizz irid jagħti, u liema servizz jingħata wara first right of refusal jingħata lill-assoċjazzjoni.

ENEMALTA - DAWL

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'talbiet għandha l-Enemalta biex jitwaħħlu bozoz ġodda ġewwa: Iż-Żejtun, Ħaż-Żabbar u Wied il-Għajn?

Kemm ilha li saret it-talba għal dawn il-bozoz (street lighting)?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li fil-preżent il-Korporazzjoni Enemalta għandha 14-il talba biex jitwaħħlu bozoz ġodda fit-toroq taż- Żejtun, 48 talba li jirrigwardaw it-toroq f`Haż-Żabbar u 30 talba li jikkonċernaw it-toroq f`Wied il-Għajn.

Dawn it-talbiet, li ġew sottomessi mill-kunsilli lokali ta` dawn l-irħula, kollha saru matul l-1999.

TOROQ - ROAD PATCHING

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid f'liema lokalitajiet madwar Malta u Għawdex qiegħed isir road patching bħala non-council task?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

PULIZIJA - GĦASSA TA' B'KARA

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 14307, jista' l-Ministru jgħid jekk fil-fatt sarx rapport dwar dawn iż-żewġ każijiet minn terzi fl-għassa tal-pulizija indikata u, jekk iva, jekk il- pulizija humiex jinvestigaw dan ir-rapport?

ONOR.

TONIO BORG: M'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba li jien tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 14307.

GĦAWDEX - VIŻTI MINN TOBBA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-parti tal-mistoqsija parlamentari numru 14184, tista' l- Ministru tagħti l-informazzjoni mitluba għas-snin 1998 u 1999 separatament?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li matul is-sena 1998 it-tabib għamel 1888-il spezzjoni b'kollox.

Diġa' tajt l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant għas-sena 1999 fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 14095.

GĦAJNUNA SOĊJALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex ġuvni li jgħix waħdu - li l-partikolaritajiet tiegħu qed jintbagħtu separatament - għadu ma rċeviex ir-relief?

Jista' jara li dan il-proċess jiġi mgħaġġel minħabba l-problemi soċjali li hemm fil-familja u minħabba li l-uniku dħul ta' flus huwa minn dan ir-relief?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna kkonċernat ġiet informata biċ-ċirkostanzi kollha tagħha mid-dipartiment tas- sigurta' soċjali.

VAT - PROFESSJONISTI

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallset VAT matul is-sena 1999 minn dawn il- professjonisti: Tobba, avukati, nutara, spiżjara u physiotherapists?

F'kull każ kemm huwa n-numru ta' dawk reġistrati mal-VAT department?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpelant li t-tagħrif mitlub minnu tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MAGĦTAB - RADAM

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa l-prezz uffiċjali meta wieħed jieħu radam biex jiġi depożitat fil-Magħtab dump?

Hemm xi regoli fissi għal dawk li għandhom proprjeta' disponibbli għar-radam?

X'inhuma r-regolamenti u l- ħlas bit-tunnellata?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-prezz uffiċjali għad- depożitu ta' radam fil-miżbla tal-Magħtab huwa ta' 38 ċenteżmu kull tunellata, VAT inkluża.

Ir-regoli huma li l-iskart irid jinġarr f'vetturi li huma reġistrati mad- dipartiment u li l-ġarr isir waqt il-ħinijiet uffiċjali ta' l-operat ta' l- istess miżbla.

Ir-regolamenti huma dawk stipulati fl-Avviż Legali 128 ta' l-1997.

SPTAR SAN LUQA - AMBULANZI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 14276, filwaqt li napprezza li din tista' tkun problema ta' diffikultajiet legali kbar, jista' l- Ministru jgħid x'passi ntalab jieħu l-importatur?

Jekk jirriżulta li dawn l-ambulanzi kienu misruqin, jew kellhom xi partijiet misruqa, x'passi se jieħu d-dipartiment issa ġaladarba diġa' ntnefqu flus il-poplu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: It-tliet ambulanzi waslu Malta b'ċertifikat uffiċjali magħruf bħala Certificate of Permanent Export.

Waqt li n-numru tax-chassis kien korrett, in-numru tal-makni ma kienx jikkorrespondi.

L-importatur kien intalab jibdel il-makni qabel ma jiġu Malta.

Waqt li dan għamel hekk, il-numri ġodda tal-makni ma ġewx ikkoreġuti fuq id- dokument formali.

L-importatur inżammlu l-pagament sakemm ġab iċ-ċertifikat korrett.

Dan i-ċertifikat wasal u se npoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra.

Għaldaqstant ma kienx hemm każ ta' serq u lanqas tberbqu flus il-poplu kif allega l-Onor.

Interpellant.

VETTURI - NUMBER PLATE

L-ONOR.

GEORGE VELLA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn karozzi jew vetturi oħra bil-mutur f'pajjiżna li fil-pjanċa tan-numri (number plate) għandhom bħala l-ewwel tlett ittri s-sekwenza ta' ittri li tinqara "SEX"?

Jikkonferma l-Ministru li kien hemm ftehim taċitu meta nbiddlu l-pjanċi tan- numri li ċerti kumbinazzjonijiet ta' ittri m'għandhomx jintużaw, jekk jirriżulta li meta jinqraw iwasslu ċerti messaġġi?

Min kien responsabbli li ħareġ, jew awtorizza l-ħruġ ta' tali pjanċi, jekk fil-fatt jeżistu fit- toroq tagħna?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li bħalissa hawn 12-il vettura f`pajjiżna tan-numri (number plate) li għandhom bħala l-ewwel tliet ittri s- sekwenza ta` ittri li tinqara SEX.

Jien informat li hija policy tad-Dipartiment tal-Liċenzji w Testijiet li ċerti kumbinazzjonijiet ta` ittri li jistgħu jiġu nterpretati ħażin ma jinħarġux.

Għalkemm il-kumbinazzjoni ta` ittri SEX ma għandha l-ebda sinifikat offensiv (ara l-użu tagħha f`diversi formoli) id-dipartiment waqqaf il-ħruġ ta` din il-kumbinazzjoni.

Sfortunatament dawn il-pjanċi nħarġu waqt l-ewwel fażi tal-bdil ta` l- istess pjanċi, jiġifieri meta d-dipartiment kien taħt pressjoni straordinarja ta` xogħol.

IMPORTAZZJONI - TNEĦĦIJA TA' LEVY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 14342?

ONOR.

JOHN DALLI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet li diġa' tajt għall-mistoqsijiet parlamentari numru 13267 u 13459.

Kif diġa' spjegajt inkun f'qagħda li nagħti t-tagħrif sa tmiem Frar 2000 fl-ewwel jiem ta` Marzu.

MEDIĊINI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 14343?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fid-Dipartiment tas-Servizzi Farmaċewtiċi tal-Gvern teżisti biss informazzjoni komputerizzata mill-1998.

Il-valur tal-mediċini li qassam il-gvern fl-1998 kien ta' Lm7,216,966 waqt li fl-1999 dan kien ta' Lm8,221,389.

Il-valur tal-mediċini li tqassmu fl-isptarijiet li jidhru hawn taħt hu kif indikat:

|Sptarijiet |1998 |1999 | |Sptar Boffa |403,673 |502,607 | |Sptar San |4,534,087|4,930,67| |Luqa | |2 | |Sptar Monte |102,976 |155,798 | |Carmeli | | | |Sptar San |145,761* |127,471*| |Vinċenz | | |

*Jinkludi mediċini mqassma fid-djar oħra ta' l-anzjani tal-Gvern.

Id-dipartiment m'għandux informazzjoni fuq kemm minnhom jaqgħu taħt il- kartuna s-safra u kemm taħt il-kartuna r-roża.

BANK ĊENTRALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista'l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 14345?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li t-tħejjijiet tal- Bank Ċentrali għas-sħubija sħiħia fl-Unjoni Ewropea, w aktar tard fl-Unjoni Monetarja Ewropea, huma spjegati fit-tul fil-Pjan Nazzjonali għall- Adozzjoni tal-Acquis (NPAA), u preċiżament fil-parti 3.3.2 li titkellem dwar l-Unjoni Monetarja Ewropea.

Dan il-Pjan għadu kemm ġie ppubblikat mill- Ministeru għall-Affarijiet Barranin.

UE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 14346?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li hekk kif pajjiż jidħol fl-Unjoni Ewropea dan ikun meqjus bħala `membru b`deroga` li jfisser li ċerti artikli tal-Unjoni li għandhom x`jaqsmu mal-Unjoni Monetarja Ewropea ma` japplikawx għalih.

Madankollu, it-trattat jgħid ukoll li, malli pajjiż jidħol fl-Unjoni Ewopea, dan għandu jikkonsidra l-politika tal- kambju tiegħu bħala waħda ta` interess komuni għall-unjoni u, għaldaqstant, ikun mistenni li jingħaqad fl-arranġament tal-kambju magħruf bħala ERM II.

M`hemmx żmien speċifiku li matulu pajjiż irid jidħol fl-ERM II - madankollu hu mistenni li dan isir fl-iqsar żmien possibbli wara li pajjiż isir membru.

Hemm kriterji oħra li jridu jintleħqu qabel ma membru tal-Unjoni Ewropea jingħaqad fl-Unjoni Monetarja.

Dawn għandhom x`jaqsmu mal-iżbilanċ finanzjarju tal-Gvern, il-livell tad-dejn pubbliku, ir-rati tal-imgħax għat- tul u r-rata ta` l-inflazzjoni.

Fil-każ ta` Malta, waqt li hu l-għan tal-Gvern li jingħaqad fl-Unjoni Monetarja Ewropea mill-aktar fis possibbli wara li Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea, hija ħaġa naturali li dan il-pass ma jistax jittieħed qabel ma l- pajjiż ikun laħaq il-kriterji li ssemmew aktar `il fuq u qabel mal-gvern jaħseb li jkun fl-aħjar interess tal-pajjiż.

SKEJJEL - JUNIOR LYCEUMS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu tfal mill-iskejjel primarji mill-Belt Valletta, Furjana , Ħamrun, Pieta' u l-Kottonera fil- junior lyceums, sena b'sena f'dawn l-aħħar għaxar snin?

Kemm hu t-total ta' tfal li daħlu fil-junior lyceums kull sena fl-istess perijodu?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SKEJJEL - WIED IL-GĦAJN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi u xi pjanijiet hemm sabiex l-iskola ta' Wied il-Għajn tkun tista' tilqa' t-tfal kollha li jkunu jridu jattendu f'din l-iskola, minħabba li l-popolazzjoni ta' dan il-lokal dejjem qed tikber?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni għandha l- permess għall-bini ta' kindergarten ġewwa l-preċint ta' l-iskola primarja ta' Wied il-Għajn.

Għaldaqstant fost il-proġetti sottomessi hemm ukoll din l-estensjoni.

ILS CALIBRATION - ĊERTIFIKATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista'l-Ministru jgħid min kien u min għadu joħroġ iċ- ċertifikati ta' l-ILS calibration?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Peress li l-informazzjoni mitluba hija ta` natura kummerċjali ma nħossx li għandi naghti l-isem tal-kumpannija.

Madanakollu nista` ngħid li l-kumpannija li tagħmel dan ix-xogħol ilha tagħmlu għal numru ta` snin.

L-aħħar kuntratt kien ġie ffirmat biex ikopri perijodu ta` ħames snin u kien ġie ffirmat mill-gvern qabel ma` r-responsabbilta` ta` l- ILS għaddiet għand l-MIA f`Mejju ta` l-1998.

DIRETTURI - PASSI DIXXIPLINARI

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien hemm diretturi tad-dipartimenti li fl-1999 bdew jittieħdu passi dixxiplinarji kontrihom?

Taħt liema ministeri jaqgħu?

F'kull każ il-ministru konċernat kienx avżat qabel ma ħareġ iċ-charge?

Jista' l-Prim Ministru jgħid li qabel ma bdew jittieħdu dawn il-passi dixxiplinarji kienx hemm investigazzjonijiet preliminari serji?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li matul l-1999 kien hemm każ wieħed ta' direttur li nbdew proċeduri dixxiplinarji kontrih.

Dwar il-każ ma jidhirlix li għandi nagħti aktar dettalji qabel ma jiġu konklużi l- proċeduri ta' dixxiplina.

Il-passi li jittieħdu jridu jkunu skond ir-regolamenti tad-dixxiplina tal- kummissjoni dwar is-servizz pubbliku.

VRT - DĦUL TA' FLUS

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallsu flus mis-sidien ta' vetturi f'tests tal-VRT u kemm naqsu l-inċidenti tat-traffiku b'konsegwenza ta' karozzi li tneħħew miċ-ċirkolazzjoni?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-dipartiment tal-liċenzji u t- testijiet ma jżommx statistika ta` kemm jitħallsu flus mis-sidien ta` vetturi għall-vehicle roadworthiness test.

Rigward statistika ta` kemm naqsu l-inċidenti tat-traffiku nitlob lill- Onor. Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

MSU - EŻERĊIZZJU

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm ħallas il-gvern għall-eżerċizju MSU fis-settur pubbliku?

Kien hemm xi forma ta' kejl tal-effiċjenza qabel sar l- eżerċizzju?

Ġiet stabbilita yardstick fil-proċess ta' l-eżerċizzju?

Jekk fil-fatt tkejlitx l-effiċjenza u kemm hi bħalissa?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Id-domanda ta' l-Onor.

Interpellant m'hijiex ċara.

B'danakollu nista' ngħid li l-proċess ta' riforma fis-servizz pubbliku li nbeda taħt il-gvern tiegħi għaxar snin ilu bidel is-servizz pubbliku b'mod radikali bis-saħħa ta' l-introduzzjoni tat-teknoloġija ta' l- informatika fid-dipartimenti tal-gvern, b'mod partikolari fid-dipartimenti l-ġodda bħal VAT Office u d-dipartiment tal-kunsilli lokali.

It-titjib fl-effiċjenza jitqies biż-żieda fin-numru u livell ta' kwalit ta' servizzi li d-dipartimenti qed joffru lill-pubbliku, bl- implementazzjoni ta' quality service charters kif ukoll servizz li jingħata lill-pubbliku anki minn ġo daru permezz ta' computers jew permezz tal-posta biex titnaqqas l-inkonvenjenza għall-pubbliku.

SAĦĦA - PATOLOĠISTI

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid għalfejn qiegħed jirrifjuta li jingaġġa patoloġisti meta biex jingħata servizz fil-klinika ta' Bormla qed ikollu jinżel patoloġist mill-klinika ta' Raħal Ġdid tlett darbiet fil-ġimgħa?

Għaliex din ix-xeħħa f'qasam daqshekk importanti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Naħseb li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għal podoloġista.

Jekk dan hu l-każ, nirriferih għat-tweġiba li tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 13098.

TRAFFIKU - KAMPANJA DWAR IS-SEWQAN

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus fil-kampanja edukattiva li saret dwar is-sewqan fuq il-mezzi tax-xandir, bil-boards, etc?

Jekk qed tinżamm statistika ta' l-inċidenti tat-traffiku qabel, waqt u wara l-kampanja, x'inhuma r-riżultati?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-kampanja edukattiva għal sewqan aħjar swiet b`kollox madwar Lm60,000.

Din is-somma tinkludi estimu tal- ħlas dovut lill-mezzi ta` l-istampa li taw is-servizzi tagħhom, relatati ma` din il-kampanja, mingħajr ħlas.

Ta` min jirrepeti li ma ntużawx fondi pubbliċi għal din il-kampanja għax il-flus meħtieġa nġabru kollha permezz ta` donazzjonijiet u sponsorships.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija ninsab informat li mat-tnedija ta` din il-kampanja ġiet introdotta sistema ġdida għal ġbir ta` statistika dwar inċidenti tat-traffiku li, fost ħwejjeġ oħra, tgħin biex il-pulizija jkunu jistgħu jidentifikaw u jikkonċentraw fuq accident black spots.

M'hemmx dubju li, b`riżultat ta` din il-kampanja, l-pubbliku sar iżjed konxju mill-perikoli li jeżistu fit-toroq.

Għalkemm fl-1999, tilfu ħajjithom 14-il persuna f`inċidenti tat-traffiku, ninsab informat li dan in- numru kien l-iżgħar wieħed mill-1991 `l hawn.

Filwaqt li kampanji bħal din jgħinu biex jedukaw lis-sewwieqa u l-pedestrians billi jagħmluhom konxji mir-regolamenti tat-traffiku u li dawn għandhom jiġu osservati għall- benefiċċju tagħhom stess, il-frott ta` dan il-proċess ta` edukazzjoni ma jistax jitkejjel fi żmien qasir u għandu jiġi sostnut, partikolarment bil- kontribut tal-pulizija tat-taqsima tat-traffiku.

ETC - IMPJIEGI

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara u jinvestiga fuq liema kriterji persuni qegħdin jintgħażlu mill-ETC sabiex jimlew vakanzi speċifiċi?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jara u jinvestiga l-mod li bih impjiegi qegħdin jiġu assenjati da parti ta' l-ETC?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jekk l-Onor.

Interpellant jispeċifika liema vakanzi fl-ETC qed jirriferi għalihom, jingħata l-informazzjoni li qed jitlob.

ZURRIEQ - POSTA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara x'passi għandhom jittieħdu sabiex il-posta (fergħa Żurrieq) tkun aċċessibbli minn nies anqas ixxurtjati (persuni b'diżabilita')?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li dalwaqt jibda programm ta` refurbishment fil-fergħat tal-Maltapost fejn hemm bżonn li dan isir.

Fejn ikun possibbli, hu ttamat li jsiru arranġamenti għal aċċess għal persuni b`diżabilita`.

SERVIZZ PUBBLIKU - DIRETTURI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jagħti lista kompluta tad-diretturi u aġenti diretturi, skond il-grad tagħhom, li kienu responsabbli minn xi dipartiment fl-1998?

Jista' jgħidilna kemm minn dawn id-diretturi, skond il-grad, ma ssottomettewx rapport biex jiġi ppubblikat fl-annual reports of government departments li ġie ppubblikat dan l-aħħar?

Għaliex ġara dan?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Lista ta' dawk l-uffiċjali li kienu jokkupaw il- kariga ta' direttur fl-aħħar tas-sena 1998.

Din il-lista tinkludi postijiet li kienu vakanti f'Diċembru 1998 u li kienu temporanjament okkupati minn aġenti diretturi li l-ħatra tagħhom dehret fil-gazzetta tal- Gvern.

Fil-pubblikazzjoni annual reports of government departments, normalment jiġu nklużi rapporti ta' dipartimenti li jipprovdu servizzi għall-pubbliku jew għal dipartimenti oħra tal-gvern.

Kif jidher mill-indiċi tal-ħarġa ta' l-1998 ta' din il-pubblikazzjoni, dawk id-dipartimenti li joffru servizzi speċifiċi, li minnhom hemm il fuq minn sittin wieħed, kollha ssottomettew rapport dwar l-attivitajiet tagħhom.

SERVIZZ PUBBLIKU - DIRETTURI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista'l-Prim Ministru jikkonferma jekk hux veru li applikanti biex jimlew il-post/ijiet ta' direttur f'Għawdex u anke f'Malta kienu se jitħallew barra u ma jibgħatux għalihom għall-intervista biex b'hekk jinqalgħu barra ħelu, ħelu?

Jista'jikkonferma li mbagħad bagħtu għalihom wara li intervjena hu stess għax irċieva xi rapport?

Jista' l-Prim Ministru jiggarantixxi li mil-lum 'il quddiem kull applikant eliġibbli għall-intervista biex jimtela post vakanti ta' direttur jibgħatu għalih u hekk ma jkun hemm ħadd li jiddeċiedi minn qabel li għandu jinqala' barra?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li mhux kulmin japplika għal post ta' direttur jissejjaħ għal intervista.

Madanakollu l-fatt li applikant ma jissejjaħx għal intervista ma jfissirx li dan ikun tħalla barra minn konsiderazzjoni għall-post li jkun applika għalih.

Is-senior appointments advisory committee jagħmel short listing ta' l- applikanti u, fejn jinħass neċessarju, issir intervista.

Mhux minnu li jiena intervenejt kif hemm fit-tieni mistoqsija.

SETTUR PUBBLIKU - SEGRETARJI PERMANENTI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid x'inhija l-proċedura preżenti biex jinħatru s- segretarji permanenti?

Jista' jgħid ukoll jekk il-kap taċ-ċivil li jmiss isir hux se jinħatar bl-anzjanita' jew inkella xorta oħra?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Is-segretarji permanenti inkluż il-kap taċ- ċivil isiru skond il-provvedimenti tal-Kostituzzjoni ta' Malta.

SERVIZZ PUBBLIKU - ESTACODE

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm saru emendi għall-Estacode matul is-sena 1999?

Liema kienu?

Jista' jgħid liema emendi hemm proposti għall-futur immedjat u jekk hux se jsiru diskussjonijiet ma' l-unions qabel ma dawn l-emendi jiġu effetwati?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat illi fl-1999 ma sarux emendi fl- Estacode.

Kull tibdil li jsir fil-kondizzjonijiet tax-xogħol ta' l-impjegati tal- gvern isir permezz ta' ċirkolarijiet uffiċjali li wara jiġu inkorporati fl- Estacode.

Hija l-prattika li jsiru diskussjonijiet mal-unions qabel ma jkunu se jiġu ntrodotti xi bidliet fil-kondizzjonijiet tax-xogħol għall-impjegati tal-gvern.

SAN GWANN - TRIQ IL-FREŻJA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Billi l-partijiet komuni fuq ġewwa ta' Block 18, Dr A, Triq il-Freżja, San Gwann qegħdin ġo stat ħażin ħafna, jista' l-Viċi Prim Ministru jara illi dawn jinżebgħu mill-aktar fis possibbli?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għall-azzjoni meħtieġa.

SAN GWANN - TRIQ IR-RIHAN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara illi l- partijiet komuni ta' Block 2 A, Vjal ir-Rihan, San Gwann jinżebgħu għax qegħdin fi stat ħażin?

ONOR.

SAN GWANN - VJAL IN-NASPLI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara illi l-Block No. 6 (qabel kien il-4) u li qiegħed ġo Vjal in-Naspli, San Gwann kantuniera ma' Vjal ir-Rihan, jitkaħħal minn barra għaliex dan ma tkaħħalx bħal bqija tal-blokkijiet l-oħra u qed issir il-ħsara?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddjet it-talba ta' l-Onor.

PULIZIJA - GĦASSA TAL-GŻIRA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid meta l-għassa tal-pulizija tal-Gżira se tibda tiftaħ fuq bażi regolari u preferibbilment il-ħin kollu?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet li jien tajt għall-mistoqsijiet parlamentari numri 4413 u 11375.

GŻIRA - DAR GĦALL-ANZJANI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jinfetaħ ċentru ta' matul il-jum għall-anzjani ġewwa l-Gżira?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-preżent m'hemm ebda data ffissata għal ftuħ ta' ċentru ta' matul il-jum fil-Gżira peress li għad iridu jitkomplew it- taħdidiet mal-kunsill lokali tal-lokal.

GŻIRA - UFFIĊĊJU LOKALI TAS-SERVIZZI SOĊJALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-gvern għandux ħsieb li jiftaħ uffiċċju lokali tas-servizzi soċjali ġewwa il- Gżira?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Bħalissa m'hemm l-ebda pjanijiet sabiex jinfetaħ uffiċċju distrettwali fil-Gżira.

AFM - BATROL BOATS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jagħti rendikont tan-numru ta' searches li l-patrol boats tal- Forzi Armati għamlu f'dawn l-aħħar sentejn fuq laneċ tas-sajd jew bastimenti tas-sajd reġistrati Malta meta dawn kienu barra għas-sajd u ġew mġiegħla jerġgħu jidħlu l-port f'Malta akkumpanjati mill-Forzi Armati?

Minn dawn is-searches, kemm irriżultaw fil-pożittiv?

Liema kienu l- bastimenti li fuqhom saru s-searches?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: In-numru ta' tfittxijiet li l-patrol boats tal- Forzi Armati ta' Malta għamlu f'dawn l-aħħar sentejn fuq laneċ tas-sajd jew bastimenti tas-sajd reġistrati f'Malta meta dawn kienu barra għas-sajd u ġew imġiegħla jidħlu l-Port f'Malta akkumpanjati mill-Forzi Armati jammonta għal sitta, kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

FURJANA - KING GEORGE V PLAYING FIELDS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx żviluppi dwar is-suġġett fil- mistoqsijiet parlamentri numri 9814 u 12052?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li għad m'hemmx żviluppi dwar din il-materja.

GĦAWDEX - EŻAMIJIET TAL-COMPUTER

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jaf il-Ministru li l-istudenti Għawdxin li se jagħmlu l-eżami ta' l-Oxford fil-livell ordinarju tal-computer studies se jkollhom jitilgħu jagħmluh Malta fl-iskola De la Salle?

Jaf il-Ministru li n-numru ta' l-istudenti konċernati jlaħħaq ferm aktar minn 15-il wieħed u ġewwa Għawdex hemm faċilitajiet adegwati biex dawn l- istudenti jistgħu jagħmlu eżamijiet bħal dawn ġewwa Għawdex?

Huwa konxju li dan hu ta' strapazz kbir għall-istudneti Għawdxin, speċjalment meta wieħed iqis li dawn huma taħt il-15-il sena u anke wħud minnhom għandhom eżamijiet fil-ġranet ta' qabel u wara din id-data?

Huwa konxju tal-ħela ta' ħin li dawn l-istudenti jridu jaħlu biex jagħmlu dawn l-eżamijiet?

X'passi se jittieħdu biex dawn l-eżamijiet isiru ġewwa Għawdex?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li peress li minn din is-sena l-Universita` ta' Oxford mhijiex se tkompli toffri suġġetti eżaminati minnha biex isiru taħt ir-responsabbilta` ta' awtoritajiet barranin, bħad-dipartiment ta' l- eżamijiet, din is-sena l-istess dipartiment ma fetaħx reġistrazzjonijiet għall-kandidati Maltin u Għawdxin.

Informat ukoll li għaldaqstant, jekk hemm studenti li se joqogħdu għal eżamijiet ta' Oxford f'De La Salle, dan qed isir fuq l-inizjattiva privata ta' l-istess istituzzjoni u għalhekk, id-dipartiment mhux responsabbli għall-arranġamenti li saru jew qed isiru rigward il-post fejn dawn l- istudenti sejrin joqogħdu għal dawn l-eżamijiet.

PRIVATIZZAZZJONI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija preċedenti dwar privatizzazzjoni tista' tgħid kif beħsiebu jipproċedi il-gvern fir-rigward tal-white paper?

Qed jikkonsidra xi leġislazzjoni dwar il-policies tiegħu f'dan ir-rigward?

Meta mistennija ssir il-konferenza nazzjonali dwar il-privatizzazzjoni?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ma jirriżultax li hemm bżonn leġislazzjoni fir-rigward ta` privatizazzjoni.

Il-konferenza nazzjonali dwar il-privatizazzjoni qegħda diġa ppjanata għas-7 ta` April, 2000.

NATIONAL PROGRAMME FOR THE ADOPTION OF THE ACQUIS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Billi fin-National Programme for the Adoption of the Acquis jingħad li għalkemm il-gvern beħsiebu jimplimenta il-proviżjonijiet pertinenti tal-WTO trips agreement din is-sena kif ukoll li għandu riżervi dwar partijiet sostantivi tal-Paris u l-Berne conventions, tista' telabora dwar dawn l- oġġezzjonijiet tal-gvern Malti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li Malta ilha sa mill-1967 membru tal- konvenzjoni ta` Pariġi u mill-1964 membru tal-konvenzjoni ta` Berna.

Meta f`Diċembru ta` l-1977 iffirma l-Att ta` Stokkolma dwar il- Konvenzjoni ta` Parigi u l-Att ta` Pariġi dwar il-konvenzjoni ta` Berna, pajjizna intrabat biss dwar il-provviżjonijiet permanenti.

Madanakollu, bhala membru tal-WTO, Malta, permezz tal-ftehim fuq trade-related aspects of intellectual property rights, hija obbligata li tosserva l- provviżjonijiet kollha taż-żewġ konvenzjonijiet.

Kif indikat fin-National Programme for the Adoption of the Acquis, tħht il-kapitlu Short Term Priorities 2000, il-leġislazzjoni ġdida dwar il- privattivi industrijali, id-drittijiet ta` l-awtur u trade marks, se jipprovdu għal dan, jiġifieri meta din il-leġislazzjoni tiġi fis-seħħ Malta tkun konformi ma` dawn il-konvenzjonijiet.