MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 422 L-Erbgħa, 17 ta' Mejju, 1995 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 422

L-Erbgħa, 17 ta' Mejju, 1995

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.10 p.m.

Talba

Seduta Nru. 422

L-Erbgħa, 17 ta' Mejju, 1995

WERREJ

MINUTI 46

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 46

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 52

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PRODOTTI LOKALI

THE LOCAL MANUFACTURERS (PROMOTION) (AMENDMENT) BILL

It-Tieni Qari 52

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SERVIZZI TA' IMPIEG U TAĦRIĠ

EMPLOYMENT AND TRAINING SERVICES (AMENDMENT) BILL

Kumitat 72

It-Tielet Qari 74

AĠĠORNAMENT 74

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 80

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 421 li saret fis-16 ta' Mejju, 1995 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

UNIVERSITA' - STUDENTI F'KORSIJIET UNIVERSITARJI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm studenti li bdew korsijiet fl-1987, fl-1988 u fl-1989 separatament f'kull kors u kemm minn dawn l- istess studenti attwalment iggradwaw fil-kors li oriġinarjament daħlu għalih?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Jien informat li l-għadd ta' studenti li bdew korsijiet universitarji fl-1987, fl-1988 u fl-1989 u l-għadd ta' studenti li attwalment iggradwaw huma hekk:

(1) (2) BA (Hons) Accountancy 53 48 BA (Hons) Business Management 22 19 Diploma in Labour Studies 23 18 B.Ed (Hons) 167 137 Diploma Guidance & Counselling 19 17 Diploma Educ Administration & Management 48 40 Diploma in Education 56 37 BA Socio Legal/Legal Procurator 18 14 LL.D. 86 73* B.E. & A. (Hons) 24 19 B. Mech Engineering (Hons) 19 18 B. Elec Engineering (Hons) 25 21 M.D. 69 51 B. Pharm (Hons) 38 33 B.Sc 28 22 B.Sc (Evening) 278 55 BA 62 58 Diploma in Applied Social Studies 10 5 *Erbgħa oħra qegħdin fl-aħħar sena ta' l-istudji tagħhom.

(1) (2) B.E. & A. 40 27 BA 84 71 Diploma in Applied Social Studies (Day) 14 5 Diploma in Applied Social Studies (Evening) 29 11 B.Ch.D. 11 11 M.D. 59 48 B.Pharm (Hons) 91 80 B.Com 83 78 B.Ed (Hons) 96 85 B.Eng (Hons) 66 54 B.Sc 33 23 BA (Religious Studies/Dip.

Religious Studies) 61 36 Dip.

Pastoral Theology 2 2 S.Th.B. 2 2 B.Sc Nursing (Hons) 29 24

(1) (2) B.Ed (Hons) 113 87 M.Ed 17 13 Diploma in Education of Children with Special Needs 13 10 Diploma in Educ Administration & Management 16 13 Diploma in Guidance & Counselling 17 14 B.Eng (Hons) 79 52 BA Socio Legal/Legal Procurator 18 12 LL.D. 105 78* B.Com 79 69 B.Sc 56 40 B.Sc Nursing (Hons) 12 11 MA 21 6 BA (Hons) 20 14 BA 104 87 Diploma in Applied Social Studies 23 9 S.Th.L. 6 5 S.Th.B. 2 2 Diploma in Pastoral Theology 3 3

*Ingħataw id-Diploma ta' Nutar Pubbliku.

Il-kors jispiċċa din is-sena.

(1) daħlu; (2) iggradwaw.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Mr Speaker ħafna miċ-ċifri li għadu kemm ta l-Ministru huma ta' sorpriża għalija.

Per eżempju naraw li filwaqt li fl-1987 kien hemm 278 studenti li bdew B.Sc. evening course, iggradwaw biss 55 u fl- istess sena, filwaqt li 167 bdew il-kors tal-B.

Ed.

(Hons.), iggradwaw biss 137, jiġifieri kien hemm 30 li ma ggradwawx.

L-istess ġara fl-1989 fejn filwaqt li kien hemm 105 studenti li bdew il-kors tal-liġi, 78 biss iggradwaw.

Veru li xi ftit minn dawn l-istudenti jieħdu d-diploma ta' Nutar Pubbliku, pero' ċ-ċifri juru li kostantament, tista' tgħid fil- korsijiet kollha, hemm numru sostanzjali ta' studenti li ma jiggradwawx fil- korsijiet li jkunu daħlu għalihom.

Jien nifhem li jkun hemm studenti li jeħlu fl-eżamijiet, iżda nifhem ukoll li l-istudent li jkun kapaċi jidħol fi kwalunkwe kors ta' l-Universita', jkun laħaq ċertu livell.

GĦalhekk hija diżillużjoni għall-istess żgħażagħ li jidħlu f'qasam partikolari u jispiċċaw ma jiggradwawx f'dak l-istess qasam.

Jista' l-Ministru jgħid x'kummenti għandu dwar dan?

MR SPEAKER: Il-Ministru Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il-kummenti tiegħi huma li t-tabella li hawn ma' din it-tweġiba turi bil-maqlub ta' dak li għadu kemm qal l-Onor.

Interpellant, ħlief għal dawk it-tliet każijiet li semma hu.

Fil-fatt għal dawn it-tliet każijiet hemm spjegazzjoni wkoll għax dawn huma kontra t- trend ġenerali li tidher mit-tabella.

Fil-fatt li għamel l-Onor.

Interpellant huwa li qabad tliet każijiet li evidentament huma kontra t- trend li turi t-tabella u kkwotahom bħala eżempji.

Dan hu l-kumment tiegħi.

Iva, huwa minnu li għar-rigward tal-B.Sc. evening course kien hemm numru kbir li daħlu għal dan il-kors, u li fil-fatt ma ggradwawx.

Pero' dan jista' jkun li l-istudenti bdew il-kors u rrealizzaw li l-B.Sc. kors huwa ta' ċertu livell, allavolja evening course, and they dropped out.

Il-kors ta' LL.D. għadu ma spiċċax u hawnhekk tajjeb li ngħid li 78 minnhom - jiġifieri 80% - diġa' ħadu diploma ta' Nutar Pubbliku.

Madankollu ma jfissirx li l-istudenti l-oħra - id-differenza bejn il-105 u t-78 student - m'għadhomx fil-kors.

Fil-fatt dan il-kors għadu ma spiċċax u qegħdin jagħmlu l-kors ta' LL.D. GĦalhekk it-tabella tipprova eżattament il-kuntrarju ta' dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant.

Ma jistax ikun li aħna nintroduċu xi sistema fejn kull min daħal l-Universita' u beda kors jiggradwa awtomatikament!

Allaħares ikollna din is-sistema.

Hemm ħafna oħrajn, bħal, per eżempju, fil-B.Ed.

(Hons.), li jkunu bdew l-ewwel sena u mbagħad jiddeċiedu li ma jkomplux.

Ħafna minnhom jiddeċiedu li jbiddlu l-kors, pero' jekk tneħħi dawk l-eżempji li semma l-Onor.

Cilia ssib li fil-fatt m'huwiex hekk.

Fil- kors tal-B.A (Hons.)

Accountancy minn 53 iggradwaw 48, fil-kors tal-B.A. (Hons) Business Management minn 22 iggradwaw 19, fil-kors tad-Diploma in Labour Studies minn 23 iggradwaw 18, fil-kors tal-B.

Elec.

Engineering (Hons) minn 25 iggradwaw 21, fil-kors tal-B.E & A. (Hons) minn 24 iggradwaw 19, u fil-kors tal-B.A. minn 62 iggradwaw 58.

Jiġifieri żgur m'huwiex kif qed jgħid l-Onor.

Cilia u jekk hemm xi differenzi kbar, ħafna drabi dawn ikunu f'korsijiet part-time fil-għaxija li jidħlu għalihom ħafna nies li għall-ewwel ikollhom ħerqa kbira biex jibdew il-kors, mbagħad forsi jiskopru li ma jistgħux jiddedikaw ħin għal dak il-kors.

Kif għidt il- bieraħ jew il-bieraħt lura, meta wieħed jipparaguna dawn iċ-ċifri ma' x'jiġri f'universitajiet barra minn Malta, jara li dawn jipparagunaw tajjeb ħafna u m'hemm xejn x'jallarmana li hemm numru kbir ta' studenti li jibdew il-korsijiet u ma jiggradwawx.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Jiena nista' nkompli nagħti l-eżempji.

Fid-Diploma in Applied Social Studies, per eżempju, mill-għaxra li daħlu għall-kors fl- 1987, iggradwaw ħamsa, in-nofs ta' dawk li daħlu.

Jiġifieri ħafna miċ- ċifri li qegħdin jissemmew huma baxxi, imma kkomparati man-numru li daħlu m'humiex daqshekk baxxi.

GĦall-kors tal-B.E. & A fl-1988 daħlu 40 u ggradwaw 27 filwaqt li għall-kors tal-B.

Ed (Hons), li żgur m'hux part- time, mill-113 li daħlu fl-1989 iggradwaw 87.

Jekk irridu nistgħu nibqgħu sejrin b'dawn l-eżempji għalkemm aħna eżentajna lill-Ministru milli joqgħod jaqra dawn iċ-ċifri.

Ir-realta' hija li f' diversi suġġetti hemm żgħażagħ li għalkemm ikunu laħqu l-livell akkademiku universitarju - u allura normalment student ikun diġa' approvat li hu kapaċi għall-istudju u kapaċi jidħol f'istituzzjoni terzjarja, ovvjament sa ċertu punt, dan jispiċċa biex jiggradwa - qed jispiċċaw jagħmlu ċertu perijodu ta' ħajjithom jistudjaw u joħorġu mill-Universita' mingħajr ma jiggradwaw.

Ħafna drabi dan ikun ta' diżilluzjoni - u l-Ministru ma kkummenta xejn fuq dan - għall- istess żgħażagħ u juri wkoll li meta dawn jiġu biex jidħlu għad-dinja tax- xogħol, it-taħriġ li qed jidħlu għalih m'hux qed ikun applikat fuq l-istess linji ta' tagħlim li jkunu ħadu.

MR SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Speaker, jiddispjaċini ngħid li nistgħu noqogħdu nipperoraw kemm irridu, pero' fil-verita' dawn m'hux neċessarjament ikunu għamlu l-kors kollu u weħlu.

Dawn ikunu rreġistraw fil-bidu tal-kors.

Jiġifieri wara ftit xhur uħud minnhom jiddeċiedu li ma jkomplux l-Universita' għax ikunu qatgħu qalbhom.

Fil-fatt aktar 'il quddiem hemm mistoqsija oħra ta' l-Onor.

Interpellant dwar id-drop-outs u hemm spjegazzjoni għal dan ukoll.

Jekk ikollna ħin naslu għaliha wkoll.

Id-Diploma in Applied Social Studies huwa part-time evening course li jidħlu għalih nies li jkunu qegħdin jaħdmu.

Ħafna drabi dawn jidħlu għalih b'sagrifiċċju għax min ikun qed jaħdem - biex inkun fair - u jagħmel part- time course fil-għaxija jkun qed jagħmel sagrifiċċju kbir u f'dak il-każ, minħabba dawn iċ-ċirkostanzi, wieħed jistenna li jkun hemm iktar li ma jkomplux il-kors milli f'korsijiet oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jista' l-Ministru jgħid huwiex jirreferi wkoll għall-foundation course u jekk fl-affermattiv, x'kienet ir-raġuni li dan tneħħa?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-ewwelnett il-foundation course m'huwiex kors universitarju, imma huwa kors pre-universitarju u allura l-figuri li tajt għal din il-mistoqsija ma jinkludux dam il-kors.

Wieħed ma jiggradwax bil- foundation course, iżda dan il-kors huwa utli għal dawk li għalkemm ikunu ġabu l-"A" levels u jkunu jistgħu jidħlu l-Universita', ma jkunux jistgħu jibdew il-kors li jixtiequ huma għax dak il-kors ma jkunx se jibda f'dik is- sena partikolari.

Issa aħna tajna l-opportunita' li biex f'dik is-sena standing - kif konna ngħidulha meta konna l-Universita' - dawn l-istudenti jkunu jistgħu jagħmlu foundation course, liema kors li huwa ta' bażi wiesgħa, jservihom ħafna.

Fil-fatt fl-Universita' jgħidu li dawk l- istudenti li jkunu għamlu l-foundation course ġeneralment imorru aħjar minn dawk li ma jkunux għamluh.

S'issa l-foundation course għadu ma tneħħiex, pero' jekk l-Universita' se tasal fi stat fejn kull sena jibda kull kors, u 'l hemm mexjin, evidentement il-foundation course ma jistax jibqa' jsir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jitneħħa l-foundation course meta tinbidel is-sistema ta' x'suġġetti għandhom bżonn l-istudenti biex jidħlu l-Universita'?

Qed nirreferi għall- entry requirements.

ONOR.

MICHAEL FALZON: GĦal dawk li se jidħlu fis-sixth form jew fil- junior college f'Ottubru 1995, jiġifieri għad-dħul fl-Universita' mill-1997 'il quddiem, dawn l-entry requirements se jinbidlu.

M'hemmx rabta bejn il- bidla fl-entry requirements u d-deċiżjoni jekk jitneħħiex jew le l- foundation course.

Ftit qabel m'għamilli l-mistoqsija l-Onor.

Edwin Grech weġibt lill-Onor.

Portelli u spjegajt x'inhi r-raġuni għaliex x'aktarx ma jkunx hemm aktar lok għall-foundation course, pero' m'hemm l-ebda rabta bejn il-bidla fl-entry requirements li se sseħħ fis-sena akkademika li tibda f'Ottubru 1997 u l-iskop jekk għandux jibqa' jew le l-foundation course.

MR SPEAKER: L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Il-Ministru huwa ċert li l-foundation course ma spiċċax għax illum stess kien hemm student li qalli li spiċċa?

Nixtieq inkun naf eżatt jekk hux qed jgħid tajjeb il-Ministru jew inkella dan l- istudent.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien ma nafx minn fejn ġab l-informazzjoni dak l- istudent li qallek li spiċċa dan il-kors, pero' l-informazzjoni li għandi hija dik li diġa' tajt.

Jista' jkun li peress li kien hemm rapport fuq it- twaqqif tal-junior college, liema rapport jien kont tajt kopja tiegħu lill- istudenti tas-sixth form ta' Ġian Franġisk Abela, fejn hemm referenza għall-fatt li eventwalment se jispiċċa l-foundation course bil-mod u għar- raġunijiet li qed insemmi jien, dan l-istudent interpreta dan ir-rapport bħala deċiżjoni li spiċċa l-foundation course.

Ovvjament qed nispekola, pero' jista' jkun li ġara hekk.

UNIVERSITA' - STUDENTI LI WEĦLU FL-EŻAMIJIET ANNWALI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' studenti li weħlu fl- eżamijiet annwali f'kull kors u f'kull sena tal-kors sena b'sena mill-1987 'l hawn meta kkomparat man-numru ta' studenti li oriġinarjament daħlu għall- istess korsijiet?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-istruttura ta' kważi l-korsijiet kollha fl- Universita' hi bbażata fuq sistema ta' krediti u mhux fuq eżamijiet annwali.

Għalhekk m'hux possibbli li tingħata tweġiba għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant.

B'danakollu, jekk dak li jinteressa lill-Onor.

Membru hu kemm studenti li bdew kors irnexxielhom jispiċċawh b'suċċess, nirreferih għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 25320.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Kif qed jgħid il-Ministru hemm diversi korsijiet li l- parti kbira minnhom huma fuq sistema ta' krediti.

L-għan tal-mistoqsija tiegħi ma kienx tant marbut ma' xi forma ta' eżami, imma biex nara eżattament in-numru ta' studenti li jgħaddu mill-korsijiet li jkunu daħlu għalihom.

Fil-fatt, bħalma qal il-Ministru, għandi mistoqsija oħra li tista' tkopri wkoll in-numru ta' drop outs għax dawn mhux neċessarjament ikunu studenti li daħlu u weħlu, imma jistgħu jkunu studenti li ddeċiedew li jaqilbu għal kors ieħor jew xi ħaġa simili.

Il-Ministru huwa f'pożizzjoni li jagħmel distinzjoni bejn kemm huma dawk l-istudenti li ma komplewx għar-raġunijiet tagħhom u kemm huma dawk li attwalment weħlu?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Naħseb li dan huwa s-suġġett tal-mistoqsija li jmiss.

Jekk ma jimportax, Mr Speaker, jew jekk m'hawnx xi mistoqsija supplimentari oħra, aħjar ngħaddu għall-mistoqsija li jmiss għaliex din titratta proprju fuq l-istess suġġett.

MR SPEAKER: L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Peress li jidher li dawk l-istudenti li jkunu studjaw suġġetti ta' xjenza fis-sixth form, iżda ma jkunux għaddew mill-"A" levels, qed isibuha diffiċli biex isibu xogħol, l-ETC qiegħda tieħu xi miżura f'din il-linja biex tgħin lil dawn l-istudenti jsibu xogħol sakemm ikunu qed jistennew biex jidħlu l-Universita', peress li sakemm jerġgħu jagħmlu l-eżamijiet jilħaq jgħaddi ċertu żmien u sadanittant ikunu mingħajr xogħol?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ma jirriżultalix li hemm diffikultajiet biex jinstab xogħol fl-age bracket ta' nies bil-kwalifiki li qed isemmi l-Onor.

Interpellant.

UNIVERSITA' - STUDENTI LI MA KOMPLEWX BL-ISTUDJI TAGĦHOM

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' drop outs ta' studenti fl-Universita' sena b'sena mill-1992 'l hawn?

Mil-liema korsijiet ġejjin dawn id-drop outs?

X'inhuma r-raġunijiet mogħtija?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nassumi li bil-kelma "drop outs" l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għal dawk l-istudenti li waqfu milli jsegwu kors u ma komplewx bl-istudji tagħhom fl-Universita', jiġifieri mingħajr ma wieħed jinkludi dawk l-istudenti li jkunu waqfu minn kors u f'sena sussegwenti jkunu bdew u qed ikomplu kors ieħor.

Ta' min jgħid ukoll li peress li għall-iskop ta' konsolidament ta' records, student li jibda kors wara li jkun irriżenja minn ieħor jidher bħala student li waqaf f'sena u bħala student ġdid fis-sena ta' wara, hu aktarx diffiċli li wieħed jasal għall-għadd preċiż ta' drop outs.

Li qed ngħid hawnhekk huwa li ġieli jkun hemm overlap għax l-istess student jidher darbtejn, jiġifieri filwaqt li jidher li beda kors f'sena, jidher ukoll li waqaf minn kors fis-sena ta' qabel.

B'danakollu, l-informazzjoni li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra għalkemm tista' ma tkunx preċiża għal kollox, tista' titqies bħala qrib ħafna tas-sitwazzjoni reali.

Ftit huma l-istudenti li jagħtu raġuni meta jitilqu minn kors.

Hemm min jieqaf għax isib xogħol; hemm min jieqaf għax isib il-kors universitarju diffiċli u jkun weħel minn għadd ta' suġġetti u hemm ukoll min jieqaf għaliex ikun qed isegwi kors ta' fil-għaxija u jirrealizza li għalih ma jkunx possibbli li jlaħħaq mal-kors u max-xogħol.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Mingħajr ma nidħol fid-definizzjoni ta' drop outs, nixtieq ngħid li ħafna drabi xi universitajiet jagħmluha diffiċli biex student jaqleb minn kors għal ieħor.

Dan jagħmluh għal żewġ raġunijiet.

L- ewwelnett minħabba li fil-bidu normalment issir gwida u l-istudent ikun mgħarraf bis-sitwazzjoni li se jħabbat wiċċu magħha ħames snin wara, jiġifieri meta jiggradwa; u t-tieni, biex ma jkunx hemm ħela ta' ħin għall- istess student.

Jien m'iniex kontra li student jagħżel li jbiddel il-kors tiegħu, imma ħafna drabi dan jiġri għaliex l-istudent ma jkunx mgħarraf minn qabel x'inhi s-sitwazzjoni reali fil-qasam li jkun għażel.

Aħna ma kellniex ċans naraw iċ-ċifri li tqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra, pero' jista' l-Ministru jgħidilna x'inhuma r-reazzjonijiet tiegħu għal dawn iċ-ċifri?

Jekk minn dawn iċ-ċifri jirriżulta li hemm numru ta' studenti li ma waqfux mill-istudju tagħhom, iżda għażlu li jibdew kors ieħor, ifisser li għandna problema oħra.

Jien qed ngħid dan għax jekk hemm numru ta' studenti li biddlu l-kors tagħhom, huwa sinjal li dawn sfortunatament daħlu għal kors mingħajr ma kienu jafu x'se jsibu ma' wiċċhom meta jiggradwaw u għaldaqstant jispiċċaw jiġru minn kors għal ieħor.

Aħna ma rridux li jiġri bħal ma jiġri ħafna drabi fl-ETC fejn ikun hemm żgħażagħ li jidħlu għal kors partikolari u wara li jispiċċawh, jibqgħu ma jsibux impjieg f'dak il- qasam bil-konsegwenza li jkollhom jibdew kors ieħor f'qasam kompletament differenti minn dak li jkunu għażlu oriġinarjament.

Meta jiġru dawn il- każijiet ikun hemm ħafna ħela ta' żmien u sfortunatament fl-aħħar mill- aħħar l-istudent jispiċċa f'post tax-xogħol kompletament differenti minn dak li jkun tħarreġ għalih.

Nixtieq li l-Ministru jikkummenta dwar dan.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ovvjament id-dinja hi magħmula minn nies li m'humiex neqsin mill-possibilita' li jieħdu żball.

GĦalhekk jekk student jibda kors u jirrealizza li għal xi raġuni jew oħra - jew għax isib il-kors diffiċli jew għax iħoss xi ġibda ftit differenti minn dik li kellu meta ħa d-deċiżjoni fil-bidu - jkun aħjar għalih jekk jagħżel kors ieħor, wieħed m'għandux ma' jagħtix allowance għal dak l-istudent li jabbanduna kors u jagħżel kors ieħor.

Għandna numru ta' nies li fil-fatt jiggradwaw - hawnhekk m'iniex qed nirreferi għal dawn iż-żmenijiet biss imma wkoll għaż- żmien meta jien kont student - f'suġġett differenti minn dak li jkunu oriġinarjament daħlu għalih.

Naturalment il-problema ta' l-istatistika dwar id-drop outs teżisti għax jekk xi ħadd ma jkomplix il-kors li għażel u s-sena ta' wara jibda kors ieħor, dan jidher bħala student ġdid u mir-records ma jirriżultax li dan jista' jkun l-istess student.

GĦalhekk in-numru ta' drop outs li jidher jista' jinkludi nies li għalkemm ma komplewx kors ikunu qabdu kors ieħor u ggradwaw fih.

Ma naħsibx li huwa tajjeb li wieħed jevita li jiġru dawn l- affarijiet.

Meta studenti jirrepetu sena, ma jingħatawx stipendju u għalhekk dan huwa diżinċentiv.

Imma meta wieħed ibiddel il-kors, sakemm dan ikun tħallas l-istipendju fl-ewwel sena ta' l-ewwel kors li jkun għażel, fl- ewwel sena tal-kors l-ieħor dan ma jerġax jieħu l-istipendju, imma jerġa' jibda jieħu l-istipendju wara li jkun qabeż dak il-perjodu ta' żmien li fih ikun diġa' ħa l-istipendju.

Issa l-Universita' daħħlet kondizzjoni oħra - hawnhekk se nitkellem mil-lat akkademiku u mhux mil-lat ekonomiku tal-Gvern - li meta wieħed jerġa' japplika biex jibda kors ieħor, dan ma jiddaħħalx fil-kors li jkun għażel awtomatikament, iżda jrid jidher quddiem bord tas- Senat biex dan jiġġustifika għaliex l-istudent ikun ħass li għandu jerġa' jiġi aċċettat meta jkun waqaf li jkompli l-kors l-ieħor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Billi għalija dik is-sessjoni ta' studenti li jkunu għaddew minn edukazzjoni sekondarja, dik avvanzata, imbagħad daħlu l- Univerista', imma ma jkomplux il-kors u jissejħu drop outs, hi interessanti ħafna, jista' l-Ministru jgħid jekk jafx b'xi studju li jindika x'jiġri minn dawn l-istudenti?

L-istudenti li jispiċċaw bħala drop outs u jidħlu f'xi kors ieħor, il-Ministru jinkludihom bħala studenti ġodda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ma naħsibx li jeżisti xi tracer study ta' dawk li jkunu bdew kors u ma komplewhx, pero' jkun interessanti li wieħed jipprova jara x'ikun ġara minn dawk li jkunu bdew kors fl-Universita' u ma jispiċċawhx.

Probabbli dawn ikunu saru negozjanti kbar u jkunu qed jaqilgħu iktar flus, imma dik hi l-ħajja!

Rigward it-tieni domanda ta' l-Onor.

Buhagiar, kif diġa' għidt, jista' jkun li aħna nkunu qed naraw il-figuri ta' dawk li bdew ċertu kors u ta' dawk li ma komplewx - allura lil dawn inkunu qed ngħodduhom bħala drop outs - filwaqt li minn dawn jista' jkun hemm studenti li jkunu reġgħu bdew kors ieħor u ggradwaw.

Allura fil-fatt lil dawn ma tistax tgħoddhom bħala drop outs.

Jista' jkun li f'ċerti każijiet ikun hemm dan l-overlap, imma mir- records tagħna dan ma jistax joħroġ b'mod ċar jekk wieħed ma joqgħodx jara isem kull min ma kompliex kors jidhirx f'xi kors sussegwenti u jara jekk iggradwax.

Jiġifieri dawn trid toqgħod tfittixhom wieħed wieħed.

Pero' jekk isir tracer study, kif issuġġerixxa l-Onor.

Buhaġiar, trid taqbad sena partikolari u tara kemm minn dawk li daħlu f'dik is-sena ma ggradwawx.

Dan nagħmluh f'setturi oħra ta' l-edukazzjoni.

Bħalissa jien, per eżempju, qed nipprova nagħmel tracer study ta' dawk li għalqu s-16-il sena fl-1994 biex nara kemm minnhom qed jaħdmu, kemm minnhom huma qiegħda, kemm minnhom qegħdin is-sixth form eċċ. Sakemm tiġbor l-informazzjoni trid iddur diversi sources, pero' jekk isir tracer study b'dan il-mod - u naħseb ta' min jagħmlu - wieħed ikollu informazzjoni aktar preċiza.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Kopja ta' Press Release dwar il-ħtieġa ta' kollaborazzjoni mis-settur privat mal-kunsilliera maħruġa fl-10 ta' Marzu 1994, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 25903.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 63 ta' l-1995 - Regolamenti ta' l-1995 li jemendaw ir-Regolamenti dwar is-Servizz tat-Telefon (Emenda Nru. 3)

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra::

Avviż Legali Nru 61 ta' l-1995 - Revoka ta' l-Ordni ta' l-1988 dwar il-Pitazzi għall-Iskejjel (Ordni Nru. M21 ta' l-1988); u

Avviż Legali Nru 62 ta' l-1995 - Data tal-bidu fis-seħħ ta' Standard Order Nru. 31 ta' l-1995.

MR SPEAKER: Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PRODOTTI LOKALI

THE LOCAL MANUFACTURERS (PROMOTION) (AMENDMENT) BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-16 ta' Mejju, 1995.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici huwa in possession of the House.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Il-bieraħ waqafna fil-mument meta l- Ministru Dalli kien qiegħed jispjega l-kriterji wżati mill-Gvern biex ivarja l-istat tal-levies f'pajjiżna.

Konna qegħdin ngħidu li hemm levies li tneħħew, hemm levies li ġew introdotti, hemm levies li żdiedu u hemm levies li naqsu.

Biex inkunu aktar eżatti, irridu ngħidu li ġew introdotti, tneħħew, żdiedu u naqsu levies fuq ċerti prodotti.

Il-bieraħ ipprovajna niskopru x'inhuma l-kriterji li ġew użati biex saru dawn it- tibdiliet u għalkemm fil-fatt irriżulta li biex saru dawn it-tibdiliet kien hemm negozjati estensivi u fit-tul u għalkemm ġejna nformati li jekk tneħħew levies fuq prodotti, dan sar għaliex inħass li m'għandux għalfen ikun hemm aktar protezzjoni mogħtija lill-prodotti maħduma lokalment jew inkella għaliex il-prodotti m'għandhomx jinħadmu lokalment u allura m'hemmx skop li tagħti protezzjoni, intqal li jekk ġew introdotti levies ġodda, dan sar biex tingħata protezzjoni lill-produzzjoni tal-prodotti maħduma lokalment.

It-tibdil fil-levies imbagħad jiddependi jekk għandhiex tiżdied jew tonqos il-protezzjoni, jew inkella - ħaġa importanti ħafna - għandux jinżamm l-istess livell ta' protezzjoni li kienet tingħata qabel meta kienet tingħata b'mod differenti minħabba r-rati ta' dazju differenti li kien hemm, it-tneħħija tad-dazju llum, l-impożizzjoni ta' 15% fil-forma ta' taxxa fuq il-valur miżjud u t-tibdil fid-dazji għar-rigward ta' prodotti mportati minn pajjiżi li m'humiex membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Jidhirli li din hi l-ispjegazzjoni li ta l-Gvern, pero' xorta waħda jibqa' l-fatt li ċerti tibdiliet m'humiex spjegati biżżejjed.

Jien se nispeċifika dawk it-tibdiliet fir-rati tal-levies fejn jidhirli li din il-Kamra għandha tingħata tagħrif għaliex qiegħda tiġi mitluba tapprova l-levies jew ir-rati tal-levies li hemm speċifikati fl-Abbozz li qegħdin niddiskutu.

Jien se nibda b'dawk l-oġġetti fejn il-levies żdiedu u se nispeċifikahom, u nistenna li l-Gvern fil-winding up jew f'diskorsi li jsiru aktar 'il quddiem f'dan id-dibattitu jinforma lil din il-Kamra għar-rigward ta' dawn il-prodotti u jekk hux il-każ li l-levies żdiedu ħalli jagħmlu tajjeb għat- tnaqqis li kien hemm fid-dazju fuqhom.

Issa meta qed ngħid dan nixtieq li l-Kamra żżomm quddiem għajnejha li jekk hemm prodott li jiġi mportat kemm minn pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea kif ukoll minn pajjiżi barra l-Unjoni Ewropea u jekk dan il-prodott kellu rata differenti ta' dazju fuqu qabel li kienu inferjuri fil-każ tal-prodotti li ġejjin minn pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea u superjuri fil-każ ta' l-istess prodotti li ġejjin minn pajjiżi barra l-Unjoni Ewropea, illum dan il-prodott li ġej mill-pajjiż ta' l- Unjoni Ewropea tneħħielu d-dazju filwaqt li d-dazju fuq l-istess prodott jew prodott analogu li ġej minn pajjiż barra l-Unjoni Ewropea jew baqa' l- istess jew tnaqqas imma żgur ma tneħħiex bħal fil-każ tal-prodott li ġej mill-pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea.

Mela għar-rigward tal-prodott li ġej mill-pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea, jekk il-levy żdiedet biex jagħmel tajjeb għat-tnaqqis ta' dak id-dazju - u allura għadha tingħata l-istess ammont ta' protezzjoni f'forma ta' levy minflok id-dazju - fil-każ ta' l-istess prodott jew prodott analogu li ġej minn pajjiż m'hux ta' l-Unjoni Eworpea, ladarba hemm l-istess levy, ma jistax ikun li qed jingħata l-istess ammont ta' protezzjoni, ħlief jekk l-ammont ta' dazju li tnaqqas fuq dak il- prodott li ġej minn pajjiż barra l-Unjoni Ewropea huwa eżatt bħall-ammont ta' dazju li kellu l-istess prodott li ġej minn pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea u li issa tneħħa għal kollox.

Jekk tneħħa l-istess ammont ta' dazju, fi- każ tal-prodott li ġej minn pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea billi tneħħa kollu u fil-każ tal-prodott li ġej minn pajjiż barra l-Unjoni Ewropa billi tnaqqas ammont ekwivalenti ta' dazju mill-ammont ta' dazju mpost fuq dak il- prodott, allura wieħed jista' jgħid li l-istess ammont ta' protezzjoni għadu jingħata permezz tal-levy għaliex il-levy ma jiddistingwix l-oriġini tal-prodott, jiġifieri ma jiddistingwix jekk dak il-prodott li jattira l- levy hux ġej minn pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea jew jekk hux ġej minn pajjiż barra l-Unjoni Ewropea.

Jiena naħseb li m'hux f'kull każ ġara hekk, fis- sens li jekk l-istess ammont ta' protezzjoni għar-rigward ta' prodott li ġej minn pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea nżamm permezz tal-levy, dan ma nżammx fil-każ ta' l-istess prodott, jew prodott analogu, li ġej minn pajjiż li m'hux imsieħeb ma' l-Unjoni Ewropea.

Imma jien se nħalli lill-ispokesman tal-Gvern jispeċifika jekk dan li qed ngħid jien hux minnu jew le.

Hawnhekk jien mill-ewwel se nagħmel mistoqsija għar-rigward ta' l-item li jirriżulta - se ngħid x'inhu l-item u se niġbed ukoll l-attenzjoni tan-naħa tal-Gvern - f'paġna minn studju komparattiv li għandna kopja tiegħu quddiemna.

Fil-fatt f'paġna 11 tniżżlu l-ewwel items, ċioe' dawk l-items li jinsabu taħt l-H.S. Code 0403.10.02.90, li jikkonsistu f'buttermilk, cream u ħafna affarijiet oħra bħal dawn.

Fil-fatt mir-rimarki li hemm fl- istess paġna jirriżulta li dawn il-prodotti kellhom "increase in levy from 40c to 45c per litre to maintain previous level of protection".

Ħalli nsemmi l-items kollha li fihom kien hemm an increase in levy u naraw jekk dawn l-increases humiex ġustifikati minħabba li tneħħew id-dazji u allura kellu jsir il-levy "to maintain the same level of protection", għax dak huwa l-iskop iddikjarat tal-Gvern f'dan id-dokument.

F'paġna 19 għal food preparations li qiegħed taħt l-H.S. Code 1901.90.90.10 hemm ir-rimarki "increase in levy from 40c to 45c per litre" u għal uncooked pasta hemm miktub "increase in levy from 40c to 45c per kg", dejjem to maintain previous level of protection.

It-tielet item qiegħed f'paġna 25, taħt l- H.S. Code 2009.11.91.91 li jikkonsisti fi fruit juices fejn hawnhekk hawn dikjarat "level of protection increased from 15c to 30c and addressed to smaller packs which enjoy major consumption."

Hawnhekk għandna spjegazzjoni ftit differenti minn dak li ngħatat fil-maġġoranza tal-każi l- oħra għax hawnhekk mhux qed jingħad "to maintain the same level of protection" imma "to increase level of protection".

Jien naħseb li hawnhekk wieħed jimmerita spjegazzjoni li f'dan il-każ speċifiku nħasset il- ħtieġa li ma tinżammx l-istess protezzjoni imma tiżdied b'mod li wieħed jinċentiva jew iħares iktar il-produzzjoni lokali ta' l-oġġetti u nżommu f'moħħna li m'hux dik il-produzzjoni li tiġi prodotta Malta għall- esportazzjoni imma biss għall-konsum lokali għax l-iskop tal-levies m'hux li jagħti protezzjoni għall-produzzjoni li ssir f'pajjiżna għall- esportazzjoni imma dik il-produzzjoni li ssir f'pajjiżna għas-suq lokali.

Jekk immorru għal paġna 28 insibu żewġ każi, wieħed ta' tomato juice u l- ieħor tomato ketchup fejn għandna increase in levy fil-każ ta' tomato juice from 15c to 40c u fil-każ ta' tomato ketchup from 40c to 42c, u f'dan il- każ jingħad to maintain same level of protection.

Fil-paġna ta' wara, li hi page 29, għandna l-mineral waters li kienu 3c u saru 4c per litre u s- soft drinks li minn 10c per litre saru 45c per litre.

Din hija new page li tissostitwixxi l-paġna ta' qabel u nsibu li hemm tliet increases, fuq il- food preparations, il-mineral waters u s-soft drinks.

Iż-żieda fuq is-soft drinks hija kbira ħafna u fi tliet każi dejjem jingħad "to maintain same level of protection".

F'din il-paġna mbagħad għandna każ ieħor, dak ta' HS Code 2103.90.90.10 li jitratta dwar sauces u hawn ukoll insibu "increase in levy to maintain same level of protection".

Niġu issa għal paġna 30 fejn għandna l-birra.

L-istess, il-birra minn 18c per litre saret 25c per litre u l-increase fil-levy hija spjegata "to maintain same level of protection".

F'page 32 nsibu s-sigarri fejn l- increase fil-levy saret minn 500c għal 2,100c għall-istess raġuni "to maintain same level of protection".

Niġu għal page 42 fejn għandna tights u stockings tan-nisa li minn 15c saru 25c u r-raġuni hija l-istess, jiġifieri "to maintain same level of protection".

F'paġna 43 imbagħad insibu socks u stockings ta' l-irġiel li minn 15c telgħu għal 25c, dejjem "to maintain same level of protection".

F'paġna 49 insibu seats of cane, bamboo or similar materials li minn 160c telgħu għal 200c u f'dan il-każ jingħad biss, bla ebda spjegazzjoni ta' xejn, "increase of levy as per Bill 117", li huwa l-Abbozz ta' Liġi li qed niddiskutu.

Din l-increase ma nħassitx il-ħtieġa li tiġi spjegata bħala biex tagħti protezzjoni ġdida, naħseb li l-ġustifikazzjoni hi li ma kenitx teżisti.

L-H.S. Code Number tagħha huwa 9401.50.10, seats of cane, li hija l-ewwel item li nsibu f'paġna 49.

F'paġna 50 imbagħad insibu furniture of cane fejn l-increase of levy hija minn 160c to 200c, din hija sub-item ta' l-item li għadna kemm tkellimna fuqu.

Insibu wkoll furniture parts of cane, li għandha l-istess increase of levy.

Imbagħad f'paġna 52 insibu l- aħħar increase.

Din hija l-istess item, furniture of cane li fiha l-istess żieda ta' levy, dik minn 160c għal 200c.

Naħseb li issa l-Kamra timmerita spjegazzjoni dwar kull item jekk iż- żieda saritx biex tingħata protezzjoni ġdida li ma kenitx tingħata u nħasset il-ħtieġa li għandha tingħata, jew inkella għax żdiedet il-levy minħabba li naqset ir-rata tad-dazju u l-levy qed tagħmel tajjeb biss għat- tnaqqis fir-rata tad-dazju.

Jekk qed jingħad hekk il-Kamra timmerita spjegazzjoni għaliex fil-każ ta' dawk il-prodotti li ġejjin mill-pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea d-dazju tneħħa kollu u fil-każ ta' l-istess prodott jew prodott analogu li ġej minn pajjiż li m'huwiex fl-Unjoni Ewropea, id-dazju varja imma mhux bl-istess ammont li għadni kemm semmejt fejn id-dazju tneħħa kollu.

F'dan il-każ ma jistax ikun li baqgħet tingħata l-istess livell ta' protezzjoni, jiġifieri l-oġġett li ġej minn pajjiż li m'hux fl- Unjoni Ewropea, jew żdied il-prezz tiegħu jew inkella naqas wara li wieħed jgħodd ir-rata mibdula tad-dazju - il-15% l-ewwel element ta' taxxa fuq il- valur miżjud - u l-levy li ġiet imposta permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Dawn kienu każi fejn il-levies żdiedu, issa għandna numru ta' każi fejn il- levies ġew introdotti u naħseb li anke f'dawn il-każi wieħed jimmerita li jingħata spjegazzjoni.

L-ewwel introduzzjoni diġa' ssemmiet il-bieraħ u nsibuha f'paġna 16 fejn għandna s-Soya bean oil, is-Sunflower seed oil u l-Maize oil fejn qed jingħad li huma "introduction of protection".

GĦandi nifhem li la d- diċitura ta' l-ispjegazzjoni m'hijiex "to maintain same level of protection" din hija miżura ġdida li m'hijiex qed tissostitwixxi parti minn dazju, sisa jew xi forma oħra ta' protezzjoni, imma fl-erba' każi li hawn insibu "introduction of protection".

Fil-każ ta' Semolina għalkemm hawn "introduction of protection" naħseb li hawn żball għaliex fil-levy kif kienet taħt il-Legal Notice ta' l-1993 kienet 10c u issa għadha 10c għalkemm hawn rimarka li hawn "introduction of protection".

Naħseb li hawn xi typing error.

Jien qed naqra H.S. Code Number 1103.11.10 fejn insibu s- Semolina.

Jista' jkun li hi ħażina?

GĦax il-levy l-ġdida fl-Abbozz li qed nagħmlu huwa l-istess ammont ta' 10c u ħdejha mbagħad hawn "introduction of protection following Bill No. 117".

Din ma tistax tispjegaha.

Ħalli naraw it-tliet items ta' wara li huma s-Soya bean oil, is-Sunflower seed oil u l-Maize oil, hemmhekk ma kienx hemm spjegat levy qabel u hawn "introduction of protection".

Hawn għandi nota li it does not appear on Bill 117.

Prosit, jien qed naħdem fuq il-working paper li għandi u milli jidher fil-Bill qiegħed differenti.

Dawn li qed nikkummenta fuqhom, it- tnejn huma dokumenti tal-Gvern.

(Interruzzjonijiet) Le, mhux għalhekk qegħdin hawn għax kieku naħseb li kif illum ġiet sostitwita paġna 29 kienet tiġi sostitwita din ukoll.

Mela se nieqaf fuq din ir-rimarka li qed nagħmel u ngħaddi għal każi oħra.

F'paġna 19 taħt l-H.S. Code 1901.20.00.00 dwar "Mixes and doughs for the preparation of bakers' wares" għandna l-ewwel każ ta' introduction of levy ta' 90c.

Jiena naħseb li din wieħed għandu jispjegaha.

Ħalli nerġa' ngħid għaliex qed nagħmel dawn ir-rimarki.

Kieku hawn "to maintain same level of protection" una volta l-ispjegazzjoni li ngħatat hija biex tissostitwixxi d-dazju li tneħħa, wieħed jifhimha.

Imma meta għandek "introduction of levy", jiġifieri m'hu qed nissostitwixxu xejn imma qed indaħħlu element ta' protezzjoni għall-ewwel darba jew almenu li ma kienx jeżisti qabel ....

Hawnhekk lanqas qed ngħidu għaliex f'dan il-każ se jkun hawn il-liberalizzazzjoni ta' l-importazzjoni, u din irrid nagħmilha ċara.

Jiena qbiżt dawk il-kwantita' ta' items ta' prodotti fejn hemm introdotta levy imma fejn din l-introduzzjoni hija wkoll spjegata bħala "importation being liberalised in line with government policy" u allura din il-levy tidħol biex l-ammont ta' influwenza fuq l-ammont li jidħol tiġi eżerċitata m'hux billi jkun hemm projbizzjoni ta' l-entry jew limitazzjoni ta' l-entry fil-kwantita' imma permezz tal-levy li tinċidi fuq il-prezz ta' l-oġġett.

Dawn l-items jiena kollha qbiżthom u hemm kwantita' minnhom fejn il-levy qed tidħol għall-ewwel darba għax qed tissostitwixxi jew il- projbizzjoni jew il-limitazzjoni ta' l-importazzjoni permezz tal-liċenzja, permess tal-kwantita' jew b'xi kriterju ieħor.

MR SPEAKER: Ippermettili Onorevoli.

Skadielek il-ħin.

GĦandek bżonn extension biex tkompli titkellem.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinstema'.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.TONY NICHOLL: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Mifsud Bonnici jkompli jitkellem.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekonda u lill-Kamra ta' din l-estensjoni fil-ħin.

Mr Speaker, kont qed ngħid li t- tieni każ ta' introduzzjoni tal-levy huwa f'paġna 19 u it-tielet każ huwa f'paġna 29 fejn għandna "Fruit flavoured squashes" u "Edible ice".

Din isbaħ!

Silġ li jittiekel!

GĦandna bżonnu għal min hu fukuż ħafna!

Fil- każ tal-"Fruit flavoured squashes" l-levy hija ta' 30c.

Fil-paġna 30 imbagħad ġiet introdotta levy taħt "Wine of fresh grapes" imma fir-remarks m'hawnx "to maintain same level of protection".

Imbagħad hemm levy ġdida taħt "Non-alcoholic beverages with basis of milk," taħt "Fruit nectars - other" u taħt "Fruit nectars packed in containers not exceeding 600 mg net".

Fil-paġna ta' wara mbagħad jissemmew il-"vermouth and other wine of fresh grapes".

Imbagħad f'paġna 32 għas-sigarri ta' l-1500c per kg - hawnhekk mhux qed nirreferi għas-sigarri li tkellimna fuqhom l-ewwel fejn kien hemm "increase in levy to maintain protection" - hemm ir-rimarka "introduction of levy".

F'paġna 33 hemm indikat li hemm "introduction of levy" f'sigaretti, f'tabakk tal-pipa u f'tabakk ieħor.

Imbagħad f'paġna 35 hemm diċitura ġdida għax taħt ir-rimarki hemm miktub "re-introduction of levy".

GĦalkemm jien naf xi tfisser introduction, increase, revocation u reduction of levy ma nafx x'inhi re-introduction of levy.

Almenu b're- introduction jien għandi nifhem li xi darba kien hemm il-levy, din tneħħiet u issa qed terġa' tiġi ri-introdotta.

Imma jien jidhirli li wieħed għandu jagħti ġustifikazzjoni jew raġuni għaliex qed ikun hawn ir-ri-introduzzjoni tal-levies fil-każ ta' l-items taħt it-340005.40.00.10.

L-items l-oħra qegħdin f'paġni 45 u 46.

F'paġna 45 hemm il-"granite, worked" fejn huwa indikat li hemm "introduction of levy" filwaqt li fil-każ ta' marble għandna "reduction of levy".

Imma din se niġu għaliha iktar tard.

F'paġna 46 għall-madum taċ-ċeramika hemm ir-rimarki "introduction of levy".

Dawk li semmejt kienu levies ġodda li għalihom m'hemmx irrimarkat "to maintain the same level of protection".

Almenu din hi l-ispjegazzjoni li qed tingħata hawnhekk.

Issa nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-Kamra wkoll għal dawk il-każijiet fejn jew hemm it-tneħħija tal-levies kollha jew inkella t-tnaqqis tal- levies eżistenti.

Fil-każ tat-tneħħija tal-levies, f'paġna 16, hemm il- cooking fat u l-liquid margarine, it-tnejn ta' "25c per kg", u hemm irrimarkat li dawn għandhom "revocation of levy".

F'paġna 23 tneħħiet il- levy fuq l-almonds u l-ground nuts.

Imbagħad f'paġna 28 hemm il-baking powder u l-kumment huwa "revocation of levy as per Bill No. 117".

Imbagħad f'paġna 35 insibu li għal furniture polishes, upholstery polishes, glass polishes u powder il-kumment huwa "revocation of levy as per Bill No. 117".

Dan il-kumment insibuh ukoll għas-sulfarini li jinsab f'paġna 36, għat-tumblers of rigid plastic, għat-tumblers oħrajn u għall- cutlery - dawn kollha jinsabu f'paġna 38.

MR SPEAKER: Il-Ministru bil-permess ta' l-Onor.

Mifsud Bonnici..

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien napprezza ħafna li l-Onor.

Mifsud Bonnici daħal fit-dettal ta' dawn kollha, pero' l-punt huwa - kif semma l-Onor.

Dalli l-bieraħ - li sar eżerċizzju sewwa fejn kienu kkonsultati l- partijiet kollha u kien hemm każi fejn il-protezzjoni li kien hemm ġiet trasformata f'levy, kien hemm każi li ma kienx hemm bżonn u kien hemm każi li peress li morna fl-H.S. Code aktar dettaljat milli kien hemm fl-1993, allura qed jgħidlek "introduction of levy as per Bill No. 117".

Din kienet ir-raġuni għalfejn morna għal H.S. Code aktar wiesa' u aktar dettaljat għax qabel dawn kienu jinqabdu taħt H.S. Code wieħed.

Dawn nistgħu niddiskutuhom issa, pero' jien naħseb li fi Stadju ta' Kumitat inkunu nistgħu nidħlu f'dan id-dettall, imma l-prinċipji ġew spjegati diġa'.

Jien napprezza ħafna l-kummenti li qed tagħmel u fl-iStadju ta' Kumitat, jekk ikun hemm bżonn inkunu nistgħu nikkonsidraw każ, każ.

Imma din hija schedule, l-prinċipji ġew stabbiliti u d-diskussjoni saret mal- partijiet kollha u kienet diskussjoni twila u iebsa.

Kien hemm każi fejn il-levy neħħejniha għaliex dehrilna li ma kienx hemm bżonnha aktar.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Dik hija l-ispjegazzjoni li dejjem ingħatat.

Issa jien qiegħed nuri li din l-ispjegazzjoni m'hijiex sodisfaċenti u ngħid għaliex.

Għax jekk inti tneħħi l-protezzjoni mhux limitazzjoni jew projbizzjoni ta' l-ammont imma billi tneħħi levy, allura qed tnaqqas il-protezzjoni.

Meta qed tnaqqas il-protezzjoni tfisser li inti tantiċipa li l-prodott lokali jew huwa fi stat li jikkompeti minkejja li l-prezz tal-prodott kompetittiv minbarra naqas u xorta l-prodott maħdum lokali se jibqa' jbigħ l-istess kwantita' jew inkella m'hemmx aktar ġustifikazzjoni għaliex tkompli tagħti protezzjoni lill-manifattur lokali minkejja l-fatt li taf li meta se jitbaxxa l-prezz tal-prodott importat, l- ammont mibjugħ mill-produttur lokali se jonqos.

Jew waħda jew l-oħra.

Jekk inti tgħidli li meta qed tirriduċi l-levy tantiċipa li xorta waħda l- prodott lokali se jibqa' jinbiegħ lokalment fl-istess kwantitajiet u allura l-levy m'hijiex aktar bżonnjuża, ngħidlek għamilt kalkolu li jista' jkun tajjeb u jista' jkun żbaljat imma jiena ngħidlek li kieku żammejt l-levy ma għandux wieħed jippretendi li l-ammont tal-prodott maħdum lokali li jinbiegħ lokalment kien ikun akbar la hemm protezzjoni aktar.

Jien għalhekk jidhirli li dawn huma deċiżjonijiet arbitrarji.

Spjegali mela fil-każ tal-birra, biex nieħdu każ tipiku, x'inhi r-raġuni li l-ammont ta' levy żdied?

MR SPEAKER: Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-każ tal-birra huwa wieħed minn dawk l-eżempji fejn il-protezzjoni baqgħet l-istess.

Għaliex?

Għax qabel kien hemm id- dazju ...

(Interruzzjonijiet) Il-birra kellha levy ta' 15c - jekk m'iniex sejjer żball - u kellha d-dazju.

Issa tneħħa d-dazju u żdiedet il-levy u l- kumment li hemm huwa li biex inżommu l-istess livell ta' protezzjoni.

X'kumment aktar tista' tagħmel minn hekk, meta tgħid qed iżżomm l-istess livell ta' protezzjoni billi inti ttrasferejt d-dazju li kien li issa spiċċa fuq il-prodotti mill-Ewropa?

Ħafna mill-birra tiġi mill-Ewropa wkoll u aħna as a minimum lejn dik qed inħarsu għax dawk ġew b'dazju ta' zero rate.

Dawk li jiġu barra mill-Ewropa l-probabilita' hi li hemm dazji aktar u allura l-protezzjoni tiżdied aktar.

Il-levy tal-birra issa żdiedet minn 15% għal 25%.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Allura wieħed jasal għall-konklużjoni li l- ammont ta' levy li żdied huwa ekwivalenti għall-ammont ta' dazju li naqas.

ONOR.

JOSEF BONNICI: F'dan il-każ iva.

Ikun hemm każi oħra fejn inħass li għal xi raġuni jew oħra, bħal per eżempju għaliex il-prodott ma għadux jiġi manifatturat hawnhekk, ikun hemm revocation of levy; m'hemmx għalfejn tħalli levy jekk inti l-prodotti ma għadux jiġi manifatturat hawn għaliex dan kulma jagħmel huwa li jgħolli l-cost of living.

Hemm każi hekk u hemm każi oħra wkoll.

Irridu nifhmu s-sitwazzjoni għax aħna qegħdin nipprovaw ninċentivaw l-industrija li tesporta.

Hawnhekk inti trid tipproteġi u fl- istess ħin tnigges naqra wkoll, jiġifieri jista' jkun hemm każi fejn il- levy ġiet ridotta biex dak li jkun għandu 60% esportazzjoni - u kien hemm każi hekk - u 40% konsum lokali.

Dan jibda jirrealizza li l-intenzjoni hija li eventwalment il-protezzjoni m'hijiex se tibqagħlu għal dejjem u allura għandu jagħmel aktar enfasi biex dik is-60% tal-produzzjoni li jesporta iżidha u b'hekk aħna nkunu nistgħu nagħtu prodott lill-konsumatur Malti li mhux talli huwa tajjeb imma talli jkun irħas.

Jien ġieli ġew nies għandi u jgħiduli kif għandhom levy ta' 70c per kilo tal-prodott tagħhom meta dan jinbiegħ bil-35c.

Imma l-levy ta' 70c fil-kilo nkunu għamilnih biex proprju nagħtuh nifs fejn ikun jista' jespandi.

Imma dan ma jridx jiġġustifika l-prezz fuq il-fatt li hemm levy għolja.

Jiġifieri f'dan il-każ il-levy tkun għolja biex tipproteġi lill-produttur u imbagħad issib lil min ikun irid li jiżdied il-prezz sabiex dan ikun prattikament fl- istess livell ma' dik il-levy.

Naturalemnt dawn l-affarijiet ġew ikkonsultati flimkien mad-Dipartiment ta' l-Industrija u mad-Dipartiment għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd u fejn kien hemm bżonn ta' push li trid taġġusta, aħna għamilniha.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Onor. Bonnici inti taf li dawn tant huma deċiżjonijiet arbitrarji li waslu bħala konsegwenza li xi produtturi lokali fosthom ta' tights ħassew l-effett tant ħażin li kellhom jagħlqu u jwaqqfu l-produzzjoni.

Jien semmejtlek oġġett, bħalhom hemm affarijiet oħra fejn l-effett globali ta' dawn il-miżuri kien li l-industrija li qed tipproduċi għas-suq lokali, la irnexxielha tibda tipproduċi għas-suq esteru u lanqas tkompli tipproduċi għas-suq lokali.

Inti tista' tgħidli li ma tridx tgħalaqha, imma meta għandna Gvern fejn qed jagħmel dan l-eżerċizzju kollu biex jagħti protezzjoni lil xi wħud, jien nistaqsi lil dawk l-oħrajn - li għax ried il-Gvern jew għax ma riedx - se jintlaqtu b'dawn il-miżuri u b'dawn il-manjieri kif wieħed ma jagħtix kashom qishom ma kenux jeżistu.

Jien li qed nipprova ngħid huwa li dan huwa eżerċizzju arbitrarju.

Kieku l- prinċipju hu li kull min qiegħed jaħdem għas-suq lokali u l-kwalita' hija tajba hu x'inhu l-ammont ta' protezzjoni anke f'forma ta' levy trid tingħata biex ma jmutx, kieku nifhem, imma il-kriterju tagħhom ma ġiex osservat mill-Gvern għax għandna numru ta' każi fejn bħala konsegwenza ta' din il-miżura, tajba kemm hi tajba, u intenzjonata kemm hi intenzjonata, għandha side effects tajbin u ta' benefiċċju għall-ekonomija Maltija.

Pero' għal mument, dik hija irrelevanti.

La aħna qed nitkellmu ma' Gvern li jemmen u qed jipprattika li għandha tingħata miżura ta' protezzjoni għall-industrija li taħdem u tipproduċi għas-suq lokali ...

Jien ngħid li din il-miżura trid tkun effettiva u trid tagħti riżultat tagħha lil kulħadd, mhux lil xi wħud tibbenefikahom billi żżidilhom il-protezzjoni u lil xi wħud - mhux għax wieħed ikun irid imma għax hekk jiġri fil-prattika - toqtolhom.

Dan hu dak li qed nipprova ngħid.

Hawnhekk jien m'iniex qed nirreferi għall-miżura fiha nnifisha imma għall-applikazzjoni tal-miżura b'mod differenti għal oġġetti differenti.

Jekk ma jkunx hemm kriterju u prinċipju osservat għal kulħadd ikolli ngħid li hemm lok għal din il- kritika li qed nagħmillek.

Fil-fatt din il-kritika m'hijiex teoretika għax fil-prattika kien hemm min intlaqat ħażin.

B'din il-miżura, il-protezzjoni li ngħatat lil xi wħud ma kenitx effettiva u biżżejjed.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien naf li m'aħniex fil-Committee Stage u fil-fatt kont se nagħti tweġiba għal dak li qal l-Onor.

Mifsud Bonnici fil-winding up.

Pero' l-verita' hija li wieħed ma jistax jittratta lil kulħadd l- istess għar-raġuni li finalment hemm żewġ naħat tal-miżien.

Hemm naħa tal- miżien li għandha l-impjiegi u hemm naħa li għandha l-prezzijiet.

Il- prezzijiet kollha jbatihom il-konsumatur.

Jekk ikun hemm ditta li timpjega għaxra min-nies u biex wieħed iħalli dawn l-għaxar impiegi jagħmel protezzjoni billi jżid il-prezz tal-prodott li jkun qed jiġi manifatturat f'din id-ditta b'20%, xi ħadd irid jiddeċiedi jekk dawn l-għaxra min-nies jirnexxielhomx isibu xogħol ieħor ħalli b'hekk minflok ma jkollna ngħollu dak il-prodott b'10% nraħħsuh għall-konsumatur.

GĦalkemm din id-deċiżjoni m'hix faċli, xi ħadd irid jeħodha u jerfa' r-responsabbilita' tagħha.

Li nista' ngħid huwa li fir-realta' d-diffikulta' li qed iħabbat wiċċu magħha l-qasam tal-manifattura huwa biex isib in-nies.

Tmur fejn tmur issib ditti li qed ifittxu nies biex jaħdmu magħhom.

Ta' min jgħid li s-sena li għaddiet - din hi xi ħaġa li kont se ngħidha iktar 'il quddiem - l-impiegi fil-manifattura żdiedu bi 300.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Ikun aħjar jekk dan l-argument inħalluh għal iktar 'il quddiem ħalli naraw kemm dan huwa loġiku jew żbaljat.

Qed ngħid li dan l-argument huwa żbaljat mhux għax l-impiegi ma żdidux bħala konsegwenza ta' ċerta politika, imma żgur li ż-żieda m'hijiex dovuta għall- politika tal-liberalizzazzjoni fl-importazzjoni.

Dan huwa l-iżball li qed niġbidlek l-attenzjoni għalih.

L-ispjegazzjoni li qed jagħti l-Gvern Nazzjonalista, jiġifieri li ż-żieda fl-ammont ta' l-impiegi fil-qasam tal- manifattura - hawnhekk qed nirreferi għas-suq lokali - hija konsegwenza tal- liberalizzazzjoni ta' l-importazzjoni is nonsense.

X'għandha x'taqsam il- liberalizzazzjoni biex tiġġustifika li jinqatlu l-units ta' manifattura għal-lokal?

Din x'għandha x'taqsam?

Ħalli nipprova nispjega ruħi jekk għadni ma spjegajtx ruħi biżżejjed.

Qabel ma niġu għall-kwestjoni tal- liberalizzazzjoni, ikun tajjeb jekk ngħid li l-importanti huwa li ma nitilfux il-feel tal-kritika li kienet qed issir.

Jien m'iniex se nitkellem kontra l-liberalizzazzjoni, imma se nitkellem kontra l- ġustifikazzjonijiet, ir-raġunijiet u l-ispjegazzjonijiet li jissemmew sal- konsegwenzi tal-liberalizzazzjoni fl-importazzjoni u mhux fil-kummerċ, fil- qasam finanzjarju, fil-qasam fiskali jew fil-qasam ta' l-interessi.

L-ewwel semmejt il-kwestjoni tat-tights.

Issa ħalli nieħdu l-kwestjoni tal-qomos importati.

Fejn qabel kien hemm restrizzjonijiet fl-ammonti u fil-liċenzji, issa l-levy fuq qmis hija ta' Lm1.

Hawnhekk jien m'iniex qed ngħid li dawn il-miżuri għandhom jibqgħu japplikaw, imma jekk iż-Lm2 levy li kien hemm ma kenitx biżżejjed biex il-produtturi tal-qomos għas-suq lokali jmantnu l-istess produzzjoni, issa li l-levy tnaqqset għal Lm1 din kif tista' tgħin lil dawn il-produtturi biex imantnu l-istess livell ta' bejgħ ta' qomos?

Imma l-Gvern ħa deċiżjoni konxja u deliberata li l-levy fuq il-qomos ta' barra tonqos b'Lm1.

Imma jien naħseb li d-deċiżjoni se jkollha xi ftit effett fuq l-ammont tal-qomos li huma prodotti lokalment u li jinbiegħu lokalment.

Allura l-Gvern kif jista' jiġġustifika din il-ħaġa fil-każ tal-qomos meta fil-prezz ta' oġġetti oħra l-Gvern ħass li biex jipproteġi produttur dan għandu jżid il-piż fuq il-konsumatur permezz ta' l- introduzzjoni tal-levy?

Jien m'iniex qed ngħid li l-Gvern għamel ħażin li pproteġa lill-produttur imma qed ngħid li għamel ħażin li dan naqqas il- protezzjoni lill-manifattura tal-qomos għax wara kollox it-tnaqqis tal-levy u tal-protezzjoni se jnaqqas l-ammont ta' bejgħ tal-qomos maħduma f'Malta.

Jien inħoss li hawnhekk irid ikun hawn xi kriterju.

Jekk dawn il-ħwejjeġ jibqgħu jiġu deċiżi bla ma jkun hemm kriterju, dawn wieħed ma jkunx jista' jagħmilhom fuq bażi ad hoc.

Hawnhekk jien m'iniex qed ngħid li dawn wieħed mhux se japplikahom fuq bażi ad hoc, il-prinċipju se jiġi applikat f'kull każ, imma l-ewwel wieħed irid jifformola l-prinċipju biex ikun ekwu.

Jekk ma jsirx hekk jista' jiġri li għax jien għajnejja ħomor, il-Ministru miegħi juża kriterju differenti minn ma' dak li għandu għajnejh blu.

Jien dan li qed nipprova ngħid.

Kif tistgħu tippretendu li din il-Kamra, mingħajr ġustifikazzjoni ta' xejn dwar l-ammonti, tagħti l-barka tagħha għaż-żieda, għat-tnaqqis u għat-tibdil ta' levies?

Kif jista' jkun?

Jien m'iniex qed ngħid li ma kienx hemm raġunar u negozjati jew ma jistax ikun hemm regola, imma aħna nippretendu spjegazzjoni ħalli għallinqas naraw jekk din ir- regola hiex ġusta u jekk hijiex applikata ġustament f'kull każ.

Issa jien qed insemmi każijiet li m'hemmx spjegazzjoni għalihom ħlief li l-Gvern ħa deċiżjoni konxjuża u delibarata li fil-każ tal-birra rridu nżommu l-istess ammont ta' protezzjoni.

Allura filwaqt li naqqasna d-dazju u għamilna ammont ekwivalenti ta' levy biex inżommu l-istess ammont ta' protezzjoni, kif ma mpurtaniex li l-manifattur tal-qomos se jitlef il-bejgħ u ħassejna li għall-konsumatur il-qomos ta' barra għandhom jonqsu fil-prezz?

Allura l- birra ta' barra u s-soft drinks għaliex ma jonqsux fil-prezz ukoll?

B'liema kriterju ħadna din id-deċiżjoni?

Allura l-Gvern mhux bilfors qed jesponi ruħu għall-kritika li qed jiddiskrimina?

Jien nixtieq li jekk hemm xi kriterju nkunu nafu liema hu ħalli napprovawh.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien ma nixtieqx nidħol f'dibattitu, pero' jiddispjaċini ngħid li l-punti li qed iqajjem l-Onor.

Bonnici ....

L- argument ta' min għandu għajnejh ħomor u għajnejh blu assolutament ma għandu x'jaqsam xejn.

Jekk nieħdu eżempju tal-beverages sector, minbarra n- nies li hemm jaħdmu f'dak il-qasam, wieħed irid iqis ukoll li fuq affarijiet ta' l-ikel, speċjalment il-birra, l-aċċess tagħna għas-swieq Ewropej huwa limitat.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: X'għandhom x'jaqsmu s-swieq Ewropej?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Dażgur li għandhom x'jaqsmu!

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Le, ma għandhomx x'jaqsmu.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Is-swieq Ewropej għandhom x'jaqsmu għax wieħed irid iħares dejjem lejn l-alternattiva.

Jekk l-alternattiva hija li produttur jista' jespandi s-suq tiegħu barra minn Malta ...

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Allura naqqas il-protezzjoni u mhux tibqa' maintained!

L-argument li qed tgħid inti ma jreġix.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-fatt hemm raġunijiet validi għal dan l-argument għaliex aħna għandna bżonn ikollna aċċess aħjar għas-suq Ewropej.

Jekk wieħed iħares lejn diversi prodotti, bħall-gallettini, prodotti tal-laħam u birra, isib li llum jekk dawn jiġu esportati, għalihom mhux biss ikun hemm tarriff barriers imma anke non-tarriff barriers.

GĦalhekk wieħed ma jistax jaqbad japplika regola ġenerali u jgħid lil kulħadd biex jimxi magħha.

Veru li huwa possibli li fil-każ tal-qomos aħna ma għadniex kompettitivi, imma jekk fil-każ tal-qomos, wieħed ma jistax jesporta u jikkompeti ma' barra minn Malta, wieħed bilfors irid jistaqsi x'se jiġri fil-futur, ċioe' jekk aħniex se nibqgħu bil-qmis tagħna protetta b'valur ta' levy għoli ta' Lm2 jew inkella jekk irridux li jkollna sitwazzjoni fejn il-produzzjoni tagħna tkun immirata l-iktar għall-esportazzjoni.

Dik hija dik l-earth policy, li aħna kemm jista' jkun nippromwovu l-esportazzjoni għax inkella se jkollna diffikultajiet fid-dinja ta' għada u pitgħada.

Il-protezzjoni is on its way out.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Onor. Bonnici, issa erġajt daħħalt kwestjoni oħra - bħall-kwestjoni tal-liberalizzazzjoni - li hija irrelevanti għall-argument li qed niddiskutu għax mhux veru li l- alternattiva hija manifattura għall-konsum lokali jew manifattura għall- esportazzjoni.

Dan m'hu veru xejn.

L-40 ditta Ġermaniża li twaqqfu f'Malta kollha għall-esportazzjoni twaqqfu minkejja li dak iż-żmien - il- Gvern jgħid li dan kien ħażin - kien hemm il-politika ta' protezzjoni għall-manifattura tas-suq lokali.

Waħda ma teskludix lill-oħra imma teskludi biss jekk is-suq lokali jkun diżinċentiv għall-ħeġġa tal- manifattur biex jesporta jew jekk minħabba s-suq lokali ma jkollokx kapaċita' biżżejjed biex tbigħ barra mill-pajjiż.

Pero' meta għandek potenzjal ta' espansjoni fil-qasam tal-manifattura li it caters kemm għas- suq lokali kif ukoll għas-suq tad-dinja kollha, wieħed ma jeskludix lill- ieħor.

Għalhekk qed ngħid li tan-naħa l-oħra qed iħalltu ħafna konċetti f'daqqa, donnu li qed jagħmlu hekk għal tapposta.

L-esportazzjoni x'għandha x'taqsam!

Mela l-produzzjoni għas-suq lokali hija inibizzjoni għall-esportazzjoni?!

Din x'għandha x'taqsam jekk għad għandna labour, kapital u faċilitajiet ta' protezzjoni underutilised?

Kif qed ngħidu li waħda teskudi lill-oħra?

Per eżempju, ħalli nieħdu l-każ tal-birra.

Ir-restrizzjonijiet ta' barra qed iżommu milli din tespandi.

Issa l-argument ta' l-Onor.

Bonnici huwa li fil-fatt aħna orjentati għall-Unjoni Ewropea biex ikollna aċċess.

X'jiġifieri?

Tneħħiet il-protezzjoni kollha jew ir-restrizzjonijiet fuq l- importazzjoni mill-pajjiżi ...

(Interruzzjonijiet) Ma nistgħux inħalltu l-konċetti.

Il-levy m'hijiex ostakalu għall-importazzjoni imma hija biss protezzjoni għas-suq lokali għax kieku hija ostakolu għall-importazzjoni ma nużawx id-dazju fil-każ ta' prodotti li joriġinaw minn pajjiżi barra mill- Unjoni Ewropea.

Il-fatt li tneħħa d-dazju minn fuq prodott analogu mill- pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea huwa diżinċentiv għall-importazzjoni minn dak il-pajjiż barra mill-Unjoni Ewropea għax hemm element ġdid ta' dazju.

Jien qed ngħid li la l-Gvern neħħa d-dazju minn fuq l-oġġetti li joriġinaw mill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, issa dawn il-pajjiżi m'għandhomx x'jitilfu jew x'jirbħu iktar minn pajjiżna.

Il-bargaining power li kien hawn biex iġġib l-aċċess għall-produtturi tal-birra qatgħuh minn qabel għax neħħew id-dazju.

Il-levy trid iżżommha għax inkella titlef is-suq lokali.

Il-levy ma tagħmilhiex biex tikkontrolla l- importazzjoni imma biex iżżomm il-produzzjoni lokali.

Jien qed nipprova nispjega li l-konċett ta' l-esportazzjoni m'għandux x'jaqsam ma' protezzjoni għal suq lokali.

Kieku min jipproduċi għas-suq lokali jkun impedut milli jespandi jew ibigħ barra minn Malta jew inkella jkun skoraġġit milli jagħmel hekk, ngħid li għandu raġun imma mhux hekk huwa l-każ.

Kull produttur li jkollu l-opportunita' li jbigħ barra minn Malta jaf li dik l-opportunita' hija ħafna aqwa mis-suq lokali minħabba l- possibilita' ta' profitti kbar, minħabba s-swieq u minħabba l-kwantitajiet ta' affarijiet li jbigħ.

Kulħadd jeħodha din l-opportunita'.

Jekk lil produttur li jaħdem għas-suq lokali tagħfsu u ma tħallihx jistrieħ fuq is- suq lokali bilfors se jkollu - u jirnexxilu - jbigħ barra.

Pero' kulħadd jaf li l-konsegwenzi mhux hekk huma għax ħafna drabi l-produttur għas-suq lokali jkollu jagħlaq.

Wieħed jista' jgħid li l-konsumatur xorta qed jinqeda minn barra bi kwalita' aħjar u bi prezz orħos imma dak il- prinċipju għandu jiġi applikat għal kollox.

M'għandniex napplikaw dak il- prinċipju għal qasam u għal qasam ieħor ma napplikawhx.

Dan li qed nipprova ngħid.

Din hija politika diskriminatorja, erratika u li ma tagħmilx sens.

Kieku din hija politika uniformi ma' kulħadd tagħmel sens imma la m'hijiex politika uniformi tagħti lok għal abbużi.

Jien semmejt l- eżempju stupidu - għax mhux hekk huwa l-każ - ta' min għandu għajnejh ħomor u min għandu għajnejh blu.

Jista' jkun hemm raġunijiet oħra ta' simpatija, ta' partiġġjaniżmu u ta' interessi.

Pajjiżi oħra interessi finanzjarji jiddettaw dwar kif jiġu trattati l-importaturi, n-negozjanti u l- manifatturi u m'għandniex għalfejn immorru 'l bogħod.

Kulħadd huwa tad- demm u l-laħam u kull Malti huwa suxxettibbli għall-istess dnubiet u vizzji li huma suxxettibbli għalihom il-politiċi ta' pajjiżi oħra.

Għalhekk aħna qed noħolqu l-okkażjonijiet biex jekk ma jkunx hekk nagħtu lok għal suspetti u okkażjoni ta' kritika.

Dan kollu għax aħna ma rridux nistabbilixxu l-prinċipji li huma aċċettati u li nafu li meta napplikawhom se jagħtuna ċerti riżultati, ikun xi jkun il-każ.

Imbagħad meta napplikaw prinċipju f'każ u ma jingħatax ir-riżultat mistenni, irid ikun hemm spjegazzjoni.

Imma x'jiġifieri tiġi tgħidli: "Għax innegozjajna ma' kulħadd u wasalna għal dawn il-figuri", imbagħad f'każ ieħor naqqast il- levy u mhux żidtha?

Forsi tgħidli: Għax hekk hemm bżonn għall- protezzjoni; ħassejna li l-poplu għandu jħallas inqas għal qmis, waqt li f'oġġetti oħra se jħallas iktar għax il-levy żdiedet.

B'liema sens tagħmel hekk?

Huwa semma l-birra - irrid ngħid li din m'aċċettajthiex - imma hemm ukoll is-soft drinks u l-mineral water li l-levy fuqhom ukoll żdiedet.

Il- Ministru qal illi l-ammont ta' dazju li naqqasna għamilnieh levy.

(Interruzzjonijiet) Le, ir-restrizzjoni li hemm fil-pajjiżi ...

Dik hija ġlieda li ilna niġġieldu minn żmienna u qatt ma rnexxielna nisfrondawha biżżejjed.

Issa jidhirli li dan il-Gvern inqas se jisfrondaha, jekk ma jbigħx ruħu; irid jingħaqad bilfors kollu kemm hu, mentri ebda pajjiż fl- Unjoni Ewropea ma kellu għalfejn ibigħ lilu nnifsu biex ġab il- konċessjonijiet li hemm bżonn.

L-ammont ta' negozju li aħna nagħmlu mal- pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea jagħtina saħħa biżżejjed biex ninnegozjaw trattament ekwivalenti.

Din hija kwestjoni oħra, imma hawnhekk kull darba nħalltu dawn l-argumenti kollha.

MR SPEAKER: Ippermettili, Onorevoli, skadielek il-ħin.

Għandek bżonn il- leave of House biex tkompli.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Nirringrazzja lill-Kamra.

Issa naħseb li tajt biżżejjed eżempji speċifiċi biex nuri x'inhuma l-ħwejjeġ li dwarhom nistennew spjegazzjoni iktar raġunata u dettaljata minn dik li ngħatat.

Issa ħalli niġi għall-argumentazzjoni kollha.

Jien qgħadt attent għad- diskors introduttiv tal-Ministru li kien ibbażat fuq il-vantaġġi u r- riżultati li l-pajjiż akkwista mill-politika tal-liberalizzazzjoni.

Hu ħass illi dan id-diskors għandu jagħmlu biex jiġġustifika - din l-isbaħ - miżuri li jmorru kontra l-liberalizzazzjoni, għax l-impożizzjoni tal-levy fiha nnifisha hija miżura kontra l-liberalizzazzjoni.

Allura jekk kien hemm mument meta wieħed m'għandux jitkellem favur il-politika tal- liberalizzazzjoni, kien proprju meta hu qiegħed jitlob lill-Kamra tapprovalu, introduzzjoni, żidiet jew tneħħija ta' levies fuq ċerti prodotti importati.

Iż-żidiet fil-levy jmorru kontra u mhux isostnu l- prinċipju tal-liberalizzazzjoni ta' l-importazzjoni.

Issa jien mhux se nidħol fl-argument jekk il-politika tal-liberalizzazzjoni ta' l- importazzjoni hijiex ħażina.

Jien qed ngħid li dawn il-miżuri, speċjalment l-introduzzjoni u ż-żieda ta' ċerti levies, imorru kontra l-politika tal- liberalizzazzjoni.

Jien mhux qed ngħid li m'għandhomx isiru jew jiġu imposti dawn il-levies għax imorru kontra l-politika tal-liberalizzazzjoni, imma meta l-Ministru introduċa dan l-Abbozz id-diskors tiegħu dwar il- liberalizzazzjoni ma kienx adattat.

L-ikbar kritika m'hijiex minħabba dan, imma minħabba l-effetti li qal li ġabet il-politika tal-liberalizzazzjoni ta' l-importazzjoni.

Huwa ċċitalna ż-żieda fl-impiegi, fil-qliegħ u fl- esportazzjoni.

Ħalli nibda mill-esportazzjoni.

Jista' xi ħadd jispjegalna kif liberalizzazzjoni fl-importazzjoni twassal għal żieda fl-esportazzjoni?

Din ma ssegwix għax iż-żieda fl-esportazzjoni kienet kaġunata minn fatturi oħra.

Mhux qed ngħid li ma kienx hemm żieda, imma wieħed irid jifli u janalizza l-fatturi kollha.

Ma tistax tattribwixxi ż-żieda li kien hawn fl-esportazzjoni għal-liberalizzazzjoni ta' l-importazzjoni jekk ma tgħidx li bħala effett tan-nuqqas ta' liberalizzazzjoni kienet ristretta l-introduzzjoni tal-materja prima f'pajjiżna, u allura kienet tinċidi fuq l-ammont ta' esportazzjoni.

Imma dawn m'għandhomx x'jaqsmu.

Iż-żidiet li semmejt - tajbin kemm huma tajbin - ma kenux konsegwenza tal-liberalizzazzjoni ta' l-importazzjoni, imma prinċipalment kienu konsegwenza tal-politika ġdida tal-Gvern Nazzjonalista li kull sena jippompja fl-ekonomija ammont ta' flus iktar milli kien jiġi ppompjat qabel.

Dan mhux l-esportazzjoni jaffettwa imma ż-żidiet fil- qliegħ u fl-impiegi.

Ħalli nerġa' nispjega għalfejn qed nagħmel din il- kritika.

Jien m'iniex qed nikkritika li ma kienx hemm żieda fl- importazzjoni, fl-esportazzjoni, fin-numru ta' nies jaħdmu jew fil-qliegħ ta' dawk li jaħdmu, imma qed ngħid li dan ma kienx attribwibbli għal- liberalizzazzjoni ta' l-importazzjoni.

Hawn qed inkun speċifiku u mhux qed nirreferi għal-liberalizzazzjoni f'oqsma oħra; qed ngħid għal- liberalizzazzjoni fl-importazzjoni biss.

Mhux il-liberalizzazzjoni fl- importazzjoni ġabet dawn iż-żidiet fl-impiegi u fil-qliegħ; dawn huma konsegwenza diretta ta' ż-żieda fin-nefqa tal-Gvern kull sena.

Issa jekk il-Gvern hux qed jagħmel tajjeb jew le, hija ħaġa oħra.

L-element ta' kritika fuq din il-politika huwa fuq jekk hux ġustifikat l-ammont ta' nfiq bis-sistema ta' deficit funding ta' kull sena.

Imma din hija ħaġa oħra.

Mela l-ammont ta' impiegi, l-ammont ta' qliegħ, l-ammont ta' xiri u l- ammont ta' importazzjoni huma konsegwenzi ta' l-ammont ta' nfiq tal-Gvern.

Jistgħu jkunu wkoll konsegwenzi ta' politika oħra, forsi ta' politika fiskali jew industrijali jew inkella ta' klima politika, sejħilhom li trid.

Imma żgur li mhumiex konsegwenzi tal-liberazzazzjoni ta' l-importazzjoni.

Dan hu li qed nipprova ngħid.

Jiġifieri tipprovax tattribwixxi dawn iż- żidiet għal-liberalizzazzjoni fl-importazzjoni.

Il-liberalizzazzjoni fl- importazzjoni tista' tiġi ġustifikata b'raġunijiet oħra, imma mhux bir- raġunijiet li semmejt, jiġifieri ż-żieda fl-impiegi, fil-qliegħ tal-ħaddiem u fin-numru tal-gainfully occupied.

Nerġa' ngħid li dawn iż-żiediet huma dovuti prinċipalment għan-nefqa li jagħmel il-Gvern kull sena u għall- politika f'oqsma oħra, imma mhux għal-liberalizzazzjoni ta' l- importazzjoni.

Intqal li bil-liberalizzazzjoni żdiedu wkoll l-impiegi fil-qasam tal- manifattura.

Ma rridx infisser li l-impiegi fil-qasam tal-manifattura ma żdidux, imma huwa żbaljat li tattribwixxi ż-żieda għal-liberalizzazzjoni fl- importazzjoni, għax jekk tagħmel dan allura tkun qed tippremetti ħaġa li għadek qed tipprova, jiġifieri li bil-liberalizzazzjoni tinċentiva l- esportazzjoni meta fil-fatt m'huwiex veru li nċentivajt l-esportazzjoni bil- liberalizzazzjoni ta' l-importazzjoni.

L-esportazzjoni ġiet inċentivata, fost affarijiet oħra, bl-inċentivi li ngħataw - permezz ta' miżuri fiskali jew oħrajn - lil min jesporta jew lil min jiddedika l-parti l-kbira tal- produzzjoni tiegħu għall-esportazzjoni.

Mela l-esportazzjoni m'hijiex konsegwenzjali għal-liberalizzazzjoni ta' l-importazzjoni.

Din it-tip ta' liberalizzazzjoni stands on its own merit.

L-argument prinċipali tal- liberalizzazzjoni ta' l-importazzjoni huwa t-twessigħ ta' l-għażla tal- prodott li għandu l-poplu - f'ċerti każijiet dan jista' japplika anke għall- prezzijiet tal-prodott - u allura bħala konsegwenza diretta jista' jkun hemm żieda fil-konsum imma mhux fl-esportazzjoni jew fl-impiegi.

Issa kieku minkejja ż-żieda fl-esportazzjoni - bl-inċentivi kollha li ngħataw lill-industriji li jesportaw - ma ġewx milquta ħażin uħud mill-units tal- manifattura, tant li kellhom jagħlqu jew inaqqsu l-ħaddiema, kieku ż-żieda fin-numru ta' mpiegi ma kenitx tkun iżjed milli kienet?

Bilfors kien ikun iżjed.

Jista' jkun li forsi l-prezz u l-kwalita' ta' l-oġġett ma kenux ikunu tajbin daqskemm huma llum, imma għallinqas trid tikkonċedili li n- numru ta' mpiegi li ntilfu - mhux iż-żieda netta, imma n-numru ta' mpiegi li ntilfu, jiġifieri madwar 3,000 impieg - ma kienx ikun daqstant kbir.

Nagħtu każ li kienu jintilfu 1,000 impieg inqas; allura ż-żieda netta fin- numru ta' ħaddiema ma kenitx tkun ta' 1,000 aktar milli fil-fatt kienet?

Matematikament bilfors hekk kien jiġri.

Allura mhux veru li l- liberalizzazzjoni ta' l-importazzjoni żiedet in-numru ta' mpiegi, għalkemm din il-liberalizzazzjoni ta' l-importazzjoni hija ġustifikata minn raġunijet oħra.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jagħmel ukoll xi rimarki dwar il-politika tal- liberalizzazzjoni, mhux tal-kummerċ imma ta' l-importazzjoni li hija parti mill-kummerċ.

Il-Gvern qiegħed isegwi politika biex jingħaqad ma' Unjoni li taddotta s-sistema tal-liberalizzazzjoni fis-suq intern, filwaqt li taddotta sistema ta' protezzjoniżmu għar-rigward tal-prodotti mportati minn pajjiżi barra minn dik l-Unjoni.

Allura, skond il-Gvern, aħna mexjin lejn għaqda - nittama li l-Bambin jilliberana minn dan - li fost id-difetti kbar li għandha, għandha d-difett li timxi b'politika differenti minn dik tal- Gvern fil-qasam ta' l-importazzjoni, għax l-Unjoni Ewropea tuża sistema ta' protezzjoni f'dik li hi importazzjoni.

Il-Ministru jaf biżżejjed li fi tliet kwarti ta' l-affarijiet li nipproduċu ma nbatu xejn għax nipproduċu inqas milli nistgħu nesportaw għall-pajjiżi ta' l-Ewropa u lanqas nutilizzaw il-potenzjalita' kollha.

Imbagħad hemm setturi oħra, fosthom dak tal-birra u tal-prodotti agrikoli, fejn hemm restrizzjonijiet fuq prodotti importati.

Allura biex ma jibqgħux dawk ir-restrizzjonijiet inċedu vantaġġi oħra li għandna!

Imma apparti minn dan; ma rridx nitkellem fuq il-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Pero' rridu noqogħdu attenti xi nbellgħulu lill-poplu, għax inkella se nistorduh.

Mhux veru li l-Unjoni Ewropea timxi bil-politika ta' liberalizzazzjoni fl-importazzjoni; fis-suq intern iva, imma fis-suq estern timxi bil-maqlub.

Minkejja l-isforzi kollha li qed isiru, kull reġjun u kull pajjiż illum jew għada jerġa' jaqa' għall-protezzjoni ta' l-industrija lokali.

L-Istati Uniti ta' l-Amerika qed tipproponi li fuq l-importazzjoni tal-karozzi Ġappuniżi tagħmel dazju ta' 100%.

Mela mhux veru li l-politika ta' protezzjoni lill-industrija lokali fiha nnifisha hija ħażina.

Veru li tista' tiġi abbużata jew użata ħażin, imma f'ċerti ċirkostanzi hija ġustifikata u jirrikorri għaliha kulħadd, anke l-iktar pajjiż li jippretendi li huwa liberali fil-kummerċ, l- Istati Uniti ta' l-Amerika.

Pero' hemm aspett ieħor tal-kwestjoni.

X'jiswa li pajjiż jiftaħ il- bibien tiegħu għall-importazzjoni minn pajjiż ieħor f'ġieħ il-prinċipju tas- suq ħieles u r-regoli tas-suq, meta l-pajjiż l-ieħor li minnu qed jimporta l-prodotti, jagħti għajnuniet u sussidju fil-produzzjoni ta' dawk il- prodotti?

Allura aħna ma nippretendux li għandna nirrestrinġu l- importazzjoni minn dak il-pajjiż permezz ta' restrizzjoni fuq il-kwantita', permezz ta' projbizzjoni ta' importazzjoni, jew inkella permezz ta' ammont għoli ta' dazju, u mhux inħallu japplikaw ir-regoli tas-suq ħalli l-prodott li jiġi minn dak il-pajjiż jikkompeti liberament ma' prodott analogu li jkun ġie prodott f'pajjiżna, meta dak il-prodott ikun qiegħed igawdi ammont ta' protezzjoni, sussidju u għajnuna f'dak il-pajjiż?

Dażgur li għandna nirrestrinġu l-importazzjoni ta' dak il-prodott.

Ma jistax ikun li aħna in omaggio tas-suq ħieles inħottu l-miżuri ta' protezzjoni għax nippretendu li se jkun hemm kompetizzjoni libera bejn il-produttur tagħna u l-importatur li jirrappreżenta lill-esportatur tal-pajjiż minn fejn jiġi dak il-prodott, meta dak il-pajjiż ikun qed joffri għajnuna governattiva kbira lil dak il-prodott jew f'forma ta' riduzzjoni fil-government cost jew inkella f'xi forma oħra ta' għajnuna, tkun xi tkun.

Jekk inti verament trid li jkun hemm suq ħieles u kompetizzjoni normali u regolari bla inibizzjoni u restrizzjonijiet, trid tassigura li dan ikun all along the line, mhux il-pajjiż minn fejn jiġi l-prodott li qed timporta joffrilu għajnuna kbira, imbagħad tippretendi li lill-manifattur lokali li qed jikkompeti miegħu ma tagħtihx l-istess ammont ta' protezzjoni.

Jista' jkun hemm każijiet - kif semmejt fil-każ ta' l-Istati Uniti ta' l-Amerika - fejn mhux talli l-politika ta' protezzjoni tkun ġustifikata, talli tkun meħtieġa u tkun qed tonqos jekk ma tagħmilhiex, meta inti taf li fil-pajjiż minn fejn oriġina l-prodott li se jiġi mportat qed tingħata protezzjoni u għajnuna li permezz tagħha l-prezz ta' dak il-prodott ma jkunx ir-riżultat tar-regoli tas-suq imma r-riżultat ta' dik l-għajnuna li jkun qed igawdi min qed jimmanifattura dak il-prodott.

Allura jekk inti taf dan kollu, kif tista' tinjorah u tgħid: "Jien ma rridx nagħti aktar protezzjoni lis-suq lokali u jidhirli li fuq il-qomos barranin il-poplu tagħna għandu jħallas biss Lm1 levy mingħajr ma nagħti kas ta' l-effett li jista' jkun hemm fuq il-manifattura lokali, għax tajjeb li l-poplu jkun jista' jagħżel jekk jilbisx qmis ta' Malta jew inkella qmis ta' barra."?

Int taf jekk produttur ta' qmis barra minn Malta huwiex igawdi minn xi għajnuna fil- pajjiż tiegħu?

U jekk qed igawdi minn xi għajnuna, għaliex inti m'għandekx tagħti dak l-ammont ta' għajnuna lill-produttur lokali ħalli dan ikun f'qagħda li verament jista' jikkompeti mal-produttur barrani li qed jirċievi għajnuna diretta jew indiretta f'pajjiżu?

Int ma tafx li f'ħafna pajjiżi....

Ma nafux li minkejja l-insistenza li għamel il-Ġappun fuq is- suq ħieles, hemm diversi forom ta' għajnuniet li jingħataw lill-industrija tal-manifattura Ġappuniża?

Dawn l-affarijiet mhux kulħadd jafhom?

Ma nafux li l-esportaturi Ġappuniżi jgawdu minn forom differenti ta' għajnuna?

Allura kif m'intix ġustifikat li teskoġita miżuri ta' protezzjoni lill- manifattur lokali ħalli jagħmlu tajjeb għal dik l-għajnuna li l-manifattur Ġappuniż qed jirċievi fil-pajjiż tiegħu?

Anke minn dan il-lat jista' jkun hemm ġustifikazzjoni ...

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru Dalli qed jgħid li l-poplu jħallas, bħallikieku l-poplu mhux xorta jkollu jħallas forma ta' għajnuna soċjali lil min ma jaħdimx.

Flok dik l-għajnuna jista' jħallas forma oħra ta' għajnuna lil min jesporta ....

Mhux kollha l-poplu jħallashom?!

(Interruzzjonijiet) Xbajna nisimgħu dawn l-affarijiet, pero' meta wieħed jifli dawn id-dikjarazzjonijiet - mhux nisparawhom bl-addoċċ - isib li huma infondati u mhux korretti.

Inti taf li m'humiex korretti.

Ara n-numru ta' dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol f'Part I tar-Reġistru u fit-taqsimiet l-oħra, għoddhom u tara jekk jammontawx għal ftit iktar mill-ammont ta' nies li kienu qed jirreġistraw f'Mejju ta' l-1987 (Interruzzjonijiet) Issa ġejjin il-persentaġġi!

MR SPEAKER: L-Onor.

Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONICI: Inti taf biżżejjed li ma tistax tikkalkola bin- numru.

Jien qiegħed bil-paċjenza nisma' ċerti teoriji ekonomiċi li għalija huma ġodda, pero' li tiġi tgħidli li qed tħares lejn il-figura ta' 5,000 ...

Lejn kemm żdiedet il-labour supply f'dawn l-aħħar tmien snin trid tħares.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Le, bil-maqlub, trid tħares lejn in-numru.

(Interruzzjonijiet) Dan m'għandux x'jaqsam ma' l-argument li qed niddiskutu.

ONOR.

JOSEF BONNICI: X'ma għandux x'jaqsam!

Il-labour supply żdiedet.

Issa qed nifhem għaliex fallejtu!

Jiddispjaċini nisimgħek tgħidli li m'għandux x'jaqsam, għax jekk inti timxi bin-numru biss u mhux bil- persentaġġi, allura jkolli ngħid li qed tgħix f'dinja għalik.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Issa spjega u għid li trid - ilek tgħid - imma ħu paċenzja u ara tikkombattix argument wieħed wieħed in isolation u mhux toqgħod tħawwad ħaġa ma' oħra.

Diġa' għidtlek li ż-żieda fl-impiegi u fl-esportazzjoni m'hijiex konsegwenza tal-liberalizzazzjoni fl- importazzjoni, imma hija konsegwenza ta' politika oħra f'oqsma oħra.

Mhux qed ngħid li ma kellux ikun hemm liberalizzazzjoni fl-importazzjoni jew li m'hemmx każ għal iktar liberalizzazzjoni fl-importazzjoni, imma mhux biex ikun hemm żieda fl-impiegi.

Dan m'għandu x'jaqsam xejn u jien għidtlek għal xiex kienet dovuta ż-żieda fl-impiegi.

Issa qed ngħidlek ukoll li filwaqt li aħna nippriedkaw u nsostnu l-politika ta' liberalizzazzjoni fl- importazzjoni, pajjiżi oħra li huma akbar minna u aktar vociferous minna fuq il-liberalizzazzjoni - il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea u l-Istati Uniti ta' l-Amerika stess - jirrikorru għall-protezzjoni u allura għan-negazzjoni tal-liberalizzazzjoni fl-importazzjoni meta l-interessi tal-popli ta' dawn il-pajjiżi jirrikjedu li jagħmlu hekk.

Ħadd ma jgħid li l-poplu Taljan iħallas iktar għal oġġett Ġappuniż milli jista' jħallas kieku m'hemmx dik ir-rata ta' dazju imposta mill-common external tariff.

Ħadd ma jgħid li m'huwiex ġustifikat li l-poplu Taljan jiġi mitlub iħallas iktar għax għandu dazju għoli.

Il-Ministru Dalli biss invoka dan l-argument fil-każ ta' Malta!

Ħadd ma jlum lill-Gvern Amerikan li jipproponi li jimponi 100% dazju fuq il-karozzi importati mill-Ġappun ħalli jipproteġi l-impiegi fil- qasam tal-karozzi ġewwa l-Istati Uniti ta' l-Amerika.

L-Onor.

Dalli biss jgħid li jekk isir hekk, il-poplu Amerikan se jkollu jħallas dazju li huwa d-doppju tal-valur tal-karozza!

Allura ċerti ċirkostanzi jiġġustifikaw li dawn il-miżuri jittieħdu u għalhekk il-Gvern jagħmel ħażin li filwaqt li jippriedka l-liberalizzazzjoni, ma jaċċettax li għandu jkun hemm ukoll ammonti ta' protezzjoni.

Wara kollox jekk ma rridux li l-poplu jħallas iktar milli għandu jħallas, għalfejn qed nagħmlu l-levies?

Il-levies ma jgħollux il-prezz tal-prodott?

Bl-argument ta' l-Onor.

Dalli, aħna mhux qegħdin nippretendu li l-poplu jħallas iktar biex nipproteġu lil xi ħadd jew il-qliegħ li jagħmel xi ħadd!

Għalhekk għidtlu li xbajna nisimgħu dikjarazzjonijiet ta' din ix-xorta li m'huwiex sewwa li biex aħna nipproteġu l-qliegħ ta' min jipproduċi f'pajjiżna nippretendu li l-poplu jħallas.

Lil min qed jipproduċi l-birra mhux qed nipproteġuh jew nipproteġulu l-qliegħ tiegħu?

Mhux il-poplu Malti qed iħallas iktar tal- birra importata?

Jekk dan huwa ġustifikat f'dan il-każ, allura fil- każijiet l-oħra li semmejt, fejn kien hemm units ta' manifattura li kellhom jagħlqu, ma kienx ikun ġustifikat ukoll li l-poplu jħallas iktar?

Irridu noqogħdu attenti, għax aħna nafu nużaw l-argumenti popolari li jintużaw minnkom biex tiġġustifikaw miżuri.

Imma issa kunu ftit onesti u għidu illi din il-miżura ta' liberalizzazzjoni ta' l-importazzjoni hija ġustifikata minħabba għax tridu twessgħu r-range ta' l-għażla u f'ċerti każi tridu wkoll tinċidu fuq il-prezz ta' l-oġġett biex ikun irħas, u mhux għar- raġunijiet li qed tagħtu.

Dawn huma ż-żewġ raġunijiet u xejn iktar!

Nappellalkom biex tkunu onesti u ma tipprovawx tbellgħu dan l-argument lill- poplu u tippretendu li anke aħna nibilgħu dawn ir-raġunijiet għax nafu li m'humiex veri.

Issa jekk wara li għidna dan kollu xorta waħda tippretendu li minn din in-naħa jkun hemm approvazzjoni għall-ammonti ta' levies li qed tipproponu, tridu tiġġustifikaw dawk l-ammonti jew almenu tagħtu spjegazzjoni ta' kif il-prinċipju ġie formulat ħalli mbagħad nittestjaw l- applikazzjoni tal-prinċipju għal uħud mill-każi - m'hemmx għalfejn nieħdu l- każijiet kollha - u naraw jekk ir-riżultat ikunx jappoġġja l-applikazzjoni tal-prinċipju tagħkom.

B'hekk biss tistgħu tistennew li jkun hawn is- simpatija ta' din il-Kamra.

Imma tistennewx li nagħtu blank cheque lill- Ministru jew lill-Gvern li jiffissa l-levies f'ċerti ammonti mingħajr ma jgħid lil min qed jipproteġi u lil ma jridx jipproteġi ...

Tippretendux li min hu raġjonevoli se jagħtikom l-appoġġ mingħajr ma jkun hemm għallinqas tentattiv ta' spjegazzjoni onesta min-naħa tagħkom għal dawn il-miżuri li qed tipproponu.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) La m'hemmx aktar rimarki nistieden lill-Ministru Josef Bonnici jgħaddi għall- winding up.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, qegħdin niddiskutu Abbozz li jemenda ċerti livelli ta' protezzjoni u li l-għan prinċipali tiegħu huwa li npoġġu ċerti dazji li tneħħew f'taxxi, bħala levies, miżura li toffri ċertu element ta' protezzjoni.

Forsi aħjar nibda mill-aħħar kelliem u nimxi lura għall-kelliema ta' qablu.

Jien onorat li l-Onor.

Membru baqa' hawnhekk għax fil-fatt mhux l-ewwel darba li l-Ministru joqgħod jisma' bil-paċenzja kollha u meta mbagħad ikun imissu jitkellem hu, dak li jkun ikkritikah u qal ħafna affarijiet, jisparixxi.

Se nieħu din l-opportunta' biex inkun nista' nwieġeb għal xi punti li tqajmu.

L-ewwelnett wieħed irid jara x'inhi d-differenza bejn levy u dazju.

Fiex jissarrfu levy u dazju fuq il- prodott?

Din m'hijiex l-istess ħaġa?

L-effett ta' dazju jew ta' levy huwa li jgħolli l-prezz tal-prodott importat.

Fil-fehma tiegħi, min jgħid li d- dazju huwa protezzjoni u l-levy m'huwiex, huwa skorrett.

Is-sistema tal- levy toffri protezzjoni wkoll u l-eżerċizzju li sar f'ħafna mill-każijiet huwa li ċerti dazji li tneħħew ġew trasformati f'levy, proprju għaliex dehrilna li dawk il-każi jimmeritaw protezzjoni għal ċertu żmien.

Jiena nammetti li ħafna mir-raġunijiet li smajt mill-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici komplew jikkonvinċuni li huwa tassew tajjeb li Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici qalilna li kull reġjun jispiċċa jaqa' għall-protezzjoni.

Tajba din!

Mela smajna lill-main spokesman ta' l- Oppożizzjoni jitkellem fuq il-periklu li hemm li kull reġjun jingħaqad u jipproteġi l-industrija tiegħu.

U aħna fejn qegħdin?

Qegħdin fil- Mediterran u għandna 75% ta' l-esportazzjoni tagħna - tista' tagħmel rough ratio u tgħid 75% tat-30,000 ruħ li għandna mpjegati fis-settur tal- manifattura - tiddependi fuq ir-reġjun ta' ħdejna li, skond il-kelliem ta' l-Oppożizzjoni, fl-aħħar mill-aħħar jispiċċa biex jirrikorri għall- protezzjoni.

Tajba din!

Allura jiena ngħid li żgur jaqblilna li nkunu ma' dan ir-reġjun għax ma rridx li nkunu f'pożizzjoni fejn 75% ta' 30,000 ruħ jiddependi fuq reġjun li - skond din l-istqarrija - jista' jkun qed jagħmel protezzjoni u allura ma jkollniex aċċess liberu għal dak is-suq.

Din hija l-loġika li qed nara jiena skond id-diskors li smajt.

Smajna li mhux kulħadd jemmen fil-liberalizzazzjoni u li l-Unjoni Ewropea stess għadha tagħmel protezzjoni.

Veru li għadha tagħmel protezzjoni u aħna nsofru minnha.

GĦaliex?

GĦax il-ftehim ta' assoċjazzjoni li għamilna fl-1970 ikopri prinċipalment il-prodotti industrijali.

U rrid ngħid li din hija l-iktar ħaġa li tikkonvinċini kemm il-pożizzjoni ta' l-Oppożizzjoni fuq l-Ewropa hija żbaljata, għaliex huma jgħidu li jridu an industrial free trade zone, illi prattikament diġa' għandna.

Pero' s-setturi fejn m'għandniex aċċess liberu, fil-parti l-kbira tagħhom huma proprju s- setturi li fil-fatt qed ikollna nipproteġu għax ma jistgħux jespandu bl- istess mod kif tespandi industrija oħra minħabba li l-aċċess fl-Ewropa huwa limitat.

Kif kulħadd jaf, l-Ewropa għandha l-Common Agricultural Policy u jħarsu lejn il-prodotti agrikoli jew ta' food processing bħala prodotti sensittivi.

Allura aħna qegħdin fis-sitwazzjoni redikola fejn multi- national company li tipproduċi prodotti ta' l-ikel - tista' tkun kumpannija Ewropea li tiġi biex tesporta lejn l-Ewropa - issib diffikultajiet minħabba tariffi jew non-tariff barriers li kultant jagħlqulek il-bieb iktar mit- tariffi, għax bit-tariffi taf fejn qiegħed u taf li se tħallas 15%, 20% jew 25% imma bin-non-tariff barriers ma tkunx taf fejn qiegħed.

Ġieli jiġu produtturi għandi li jgħiduli li bagħtu container u sabu li minħabba xi teknikalitajiet u minħabba li għadda wisq żmien sakemm setgħu jdaħħlu l- prodott fil-pajjiż, il-kuntratt ma rnexxielhomx jonorawh fiż-żmien stipulat bil-konsegwenza li min kien ordna l-prodott qalilhom li issa mhux lest li jaċċettah.

Inkella ġieli jkun hemm prodott li jkun perishable li ma tistax tħallih fix-xemx jew toqgħod tħaddem il-muturi biex tkessħu sakemm xi burokratiku jiddeċiedi li dawn in-non-tariff barriers jgħawwiġhom jew idur magħhom jew inkella b'xi mod jagħti eżenzjoni.

Dawn huma fatti li l- industrija tagħna qed tiffaċċja llum fejn jidħol food processing, agrikoltura u anke akwakultura għax biex nesportaw il-ħut illum trid tħallas taxxa ta' 15%.

Dawn is-setturi m'aħniex se nkunu kapaċi nwessgħulhom is-suq bl-industrial free trade zone għax din hija s-sistema li prattikament għandna bħalissa, fejn għandna aċċess pjuttost liberu għall- prodotti industrijali imma li m'għandhomx x'jaqsmu ma' l-ikel jew ma' l- agrikoltura.

Dan id-diskors li smajt illum iġegħelni nirrealizza kemm il- pożizzjoni tal-Gvern tagħmel sens u kemm tassew ma nistax nifhem kif in- naħa ta' l-Oppożizzjoni ma toħroġx bi pjan alternattiv li verament joffri futur għal dan is-settur.

Niġu għal argument ieħor li qajjem l-Onor.

Mifsud Bonnici.

Hu qalilna li ż-żieda fl-esportazzjoni, fil-pagi u fl-impiegi m'għandha x'taqsam xejn mal- liberalizzazzjoni ta' l-importazzjoni.

Dan huwa korrett biss sa ċertu punt għax hawn Malta għandna riżors, ir-riżors uman, li huwa limitat.

Illum il- qgħad qiegħed f'livell ta' madwar 3.7% u 3.8%; livell li fil-memorja riċenti tiegħi huwa l-inqas livell fl-aħħar 15 jew 20 sena.

Naħseb li biex issib livell inqas trid tmur lura għall-1978 u l-1979, meta kienu fetħu ħafna fabbriki Ġermaniżi u l-qgħad kien niżel għal madwar 3%.

Wara dik id- data l-qgħad mhux talli ma niżilx, talli sploda u hemmhekk bdejna ndaħħlu l- politika ta' import substitution.

Pero' fil-fatt fis-snin sebgħin il- politika ta' import substitution ma kenixt qed tiġi segwita mill-Gvern ta' dak iż-żmien bil-mod li bdiet tiġi segwita fis-snin tmenin.

U fis-snin tmenin bdiet tiġi segwita għax kien hawn problema persistenti tal-qgħad.

Nafu li matul dawk is-snin kien hawn 10,000 persuna qiegħda u l-qgħad kien persistenti, allavolja kien hawn eluf kbar ta' nies jaħdmu f'impiegi temporanji taħt dixxiplina militari fejn lanqas biss setgħu jkunu f'union.

Il-Labour Party, li jiftaħar bl-għaqda bejn l-Union u l-Labour Party, waqqaf korpi temporanji għax ma kienx kapaċi jsib xogħol biżżejjed u, kif nafu, il-korpi temporanji lanqas biss ikollhom dritt ikunu f'union.

Din kienet is-soluzzjoni, dan kien ir-riżultat u l-pjan ta' żvilupp ekonomiku li ħareġ bih il-Partit Laburista; kulħadd fuq il-minimum wage.

Kemm konna nisimgħu li mank kulħadd kien jaħdem, imqar fuq il-minimum wage!

Ħalli naraw x'ġara f'dawn l-aħħar snin, Mr Speaker, u naraw kif meta kellna politika differenti li tagħti fiduċja lil dan il-pajjiż, mexxiet lil dan il- pajjiż 'il quddiem biex fi tmien snin ġew ikkreati madwar 15,000 impieg.

Ħalli naraw meta kellna politika ta' liberalizzazzjoni - mhux qed ngħid minħabba fiha imma qed ngħid paripassu mal-politika ta' liberalizzazzjoni - x'ġara fis-settur tal-manifattura f'dak li għandu x'jaqsam ma' dħul medju.

Insibu li fl-1987 id-dħul medju kien ta' madwar Lm45 fil-ġimgħa.

Insibu wkoll li sa l-aħħar tas-sena li għaddiet id-dħul medju kien ta' Lm75 fil- ġimgħa u dan meta mxejna fuq politika ta' liberalizzazzjoni li, skond kif semma l-Onor.

Mifsud Bonnici, setgħet tat lok li xi fabbriki jew ditti ma baqgħux kompetittivi u kellhom jagħlqu.

Jien tajt iċ-ċifri u għidt li kien hemm telf ta' 3,000 impieg fil-manifattura, imma dawn mhux kollha kienu frott tal-liberalizzazzjoni, għax fil-fatt jekk tara minn fejn intilfu dawn l-impiegi ssib li parti kbira minnhom intilfu fis-settur tat-tessuti li kien geared għal sistema bbażata fuq pagi baxxi jew fuq friża tal-pagi; wieħed mis-setturi li jiddependu fuq iċ-cheap labour.

Hawnhekk ta' min ifakkar li l-politika tagħna ma kenitx taċ-cheap labour; ma kenitx li nżommu lil kulħadd staġnat ma' the lowest common denominator; ma kenitx li ngħidu li jekk tagħlaq fabbrika u allura jintilfu 10 impiegi, 100 impieg jew 500 impieg allura kulħadd irid ikollu l-friża fil-pagi, anzi aħna għidna li jrid ikun hemm ristrutturazzjoni.

Din ir-ristrutturazzjoni saret, qed issir u tibqa' ssir.

GĦalhekk jekk inħarsu lejn iċ-ċifri nsibu li filwaqt li f'dawn l-aħħar tmien snin fil-manifattura kien hemm telf ta' madwar 3,000 impieg, kien hemm żieda ta' 4,700 impieg.

Veru li hawn min jgħid li nett kien hemm biss żieda ta' 1,700 impieg.

Kollox sew, imma ejjew naraw ftit x'ġara fid-dħul globali tal-ħaddiema li jaħdmu fil- manifattura.

Wara kollox, l-aktar ħaġa importanti - naħseb li ż-żewġ naħat tal-Kamra jaqblu fuqha - hi li dawn it-30,000 ħaddiema li hemm fil- manifattura jkollhom dħul tajjeb biżżejjed biex imorru aħjar u b'hekk ikunu kapaċi jgħixu ħajja aħjar.

Filwaqt li fl-1987 id-dħul globali ta' dawn il- ħaddiema fis-settur tal-manifattura kien ta' Lm63 miljun, sa l-aħħar ta' l- 1993 dan id-dħul globali tela' għal Lm90 miljun, jiġifieri żieda ta' 43%.

Jiġifieri hawnhekk qed ngħidu li kien hemm biss żieda netta ta' 1,700 impieg u d-dħul globali tal-ħaddiema f'dan is-settur - madwar 30,000 ħaddiem - tela' b'mod li kellhom żieda ta' 43% fid-dħul tagħhom.

X'differenza mis-seba' jew tmien snin ta' qabel meta kien hemm staġnar fl- impiegi u fil-pagi!

GĦalhekk żgur li jidher li filwaqt li konna qed immexxu b'politika ta' liberalizzazzjoni kellna wkoll titjib sostanzjali, tant li mhux talli kien hemm żieda netta fin-numru ta' ħaddiema li jaħdmu fil-manifattura, talli kellhom ukoll żieda ta' 43% fid-dħul globali, u nerġa' ngħid li hawnhekk qed nitkellmu fuq 30,000 ħaddiem.

Sadanittant, jekk inħarsu lejn dak li ġara fl-investiment, insibu li bil- liberalizzazzjoni kollha li bdejna fl-1988/89 ....

Wieħed forsi jaħseb li jekk inneħħu jew innaqqsu xi ftit il-protezzjoni, dan jista' jwassal biex dak li jkun jiddeċiedi li ma jinvestiex f'dan il-pajjiż għax ma jaqbillux; għax il-protezzjoni qed tonqos u l-flus li kien qed jagħmel ma jistax jibqa' jagħmilhom.

Imma fil-fatt x'insibu?

Insibu li filwaqt li fil- manifattura fl-1987 kien hemm investiment ta' Lm5 miljun, fid-disa' xhur tas-sena li għaddiet kien hemm Lm15-il miljun f'investiment.

Mela hawnhekk għandna fenomenu fejn għalkemm qed nilliberalizzaw u allura qed nagħmluha iktar diffiċli għal dawk il-kumpanniji li joperaw biss fis-suq lokali, l-investiment fil-manifattura rtrippla f'disa' xhur - hawnhekk qed inqabbel disa' xhur tas-sena li għaddiet mas-sena sħiħa ta' l- 1987.

Jekk tħares lejn dawn iċ-ċifri, sena wara sena, issib li l- investiment baqa' għaddej, l-impiegi baqgħu jiżdiedu, l-industrija baqgħet iżżid il-produttivita' tagħha, baqgħu jiżdiedu l-pagi u baqgħu jiżdiedu l- profitti wkoll.

Aħna dawn l-affarijiet irridu naraw, jiġifieri li l-pagi, id-dħul kif ukoll il-profitti jiżdiedu.

Kemm hu aħjar li jkollok din is- sitwazzjoni milli ngħidu li rridu nagħmlu ħajt madwarna għaliex jekk, allaħares qatt, nitilfu xi fabbrika li tħaddem xi 50 ruħ se jkollna diffikultajiet kbar għax ma nkunux kapaċi nsibulhom xogħol ieħor, ikollna ndaħħluhom f'impieg temporanju taħt liġi militari u jkollna nħallsuhom il- minimum wage biex joqogħdu jaqtgħu l-ħurrieq mit-triq!

Mr Speaker, din il-ħaġa twassalni għall-punt fundamentali li huwa dwar ir- riżorsi tal-pajjiż.

Kulħadd jaf li r-riżorsi tal-pajjiż huma limitati għax m'għandniex riżorsi naturali bħalma huma faħam, żjut u dawn l-affarijiet; għandna riżorsi limitati għaliex l-uniku riżors li għandna li bih kapaċi ngħollu l-livell ta' l-għajxien tagħna huwa r-riżors uman u l-kapaċita' tiegħu; il-kapaċita' li jipproduċi prodott ta' kwalita' aħjar, ta' livel aħjar u li jikkompeti fis-swieq internazzjonali.

L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici, qalilna illi kieku ma għamilniex il- liberalizzazzjoni, flok 3,000 impieg forsi konna nitilfu 2,000.

Dan il- punt hu veru u validu għax jien nikkalkola li madwar żewġ terzi mill- impiegi li ntilfu kienu impiegi f'setturi indirizzati għall-esportazzjzoni, u dan għax ma baqgħux kompetittivi u għax il-metodu ta' produzzjoni tagħhom kienet tali li ma baqax tajjeb għal pajjiżna.

Każ klassiku ta' dan li qed ngħid hi l-industrija tat-tabakk, fejn isiru is-sigarri, li hija industrija very labour intensive.

Din finalment ixxiftjat l-operat tagħha għal pajjiż fejn il-paga ta' ġurnata ta' ħaddiem hija inqas minn paga ta' siegħa tagħna.

Naturalment għal dak it-tip ta' xogħol, jiġifieri biex tirrombla sigarru, li huwa labour intensive, ma tridx xi abilita' kbira u malajr titgħallmu, ma tridx xi edukazzjoni kbira u allura trid l-inqas livell ta' pagi possibbli.

GĦalhekk dawn il-fabbriki ċċaqalqu minn hawn u marru f'postijiet fejn il-paga ta' ġurnata hi ferm inqas minn ta' siegħa f'pajjiżna.

U jeżistu ċerti pajjiżi li l-paga ta' ġimgħa tagħhom hi inqas mill-paga ta' siegħa tagħna.

Nerġa' nirrepeti, aħna ma rridux dan it-tip ta' xogħol għax ma jistax ikun li noqogħdu niġġammjaw l-iżvilupp ekonomiku biex żgur ma jkunx hawn xi telf ta' mpiegi.

Wieħed irid jirrealizza li kultant veru jkollok taċċetta l-fatt li ċerti mpiegi se jintilfu.

Ladarba r- riżors uman huwa riżors limitat, irridu noqogħdu attenti kif nużawh u jekk jista' jkun irridu nużawh fl-oqsma li jirrendu l-aktar lil pajjiżna, lill- ħaddiema u lil min iħaddem.

Dan kollu huwa importanti; li jirrendu aktar lil pajjiżna huwa importanti għaliex b'hekk inkunu nistgħu ntejbu s- servizzi li joffri l-Gvern, bħas-servizzi soċjali, servizzi fl-edukazzjoni eċċ.; li jirrendu aktar lill-ħaddiema huwa importanti wkoll għax b'hekk intejbu l-istandard of living, u min-naħa l-oħra huwa daqstant importanti li jkunu oqsma li jirrendu aktar lil min iħaddem għax b'hekk dawn jinvestu aktar u jtejbu l-produzzjoni tagħhom li finalment se terġa' ġġib żvilupp ieħor u se terġa' ġġib progress ieħor li jwassal għal titjib fil-livell ta' l-għajxien.

Jiena ma nħarisx lejn il-problema kif donnu ħares lejha l- Onor. Mifsud Bonnici, b'mod micro, jiġifieri nħares lejn intrapriża individwali.

Jiena rrid inħares b'mod macro, lejn is-sitwazzjoni globali.

Irrid ngħid li pajjiżna huwa pajjiż li għandu riżors limitat u allura kemm jista' jkun irridu nindirizzaw dan ir-riżors fl-aktar oqsma li jirrendu lil pajjiżna, lill-ħaddiema u lil min iħaddem.

U dan hu li qed isir.

GĦalhekk jiena xettiku ħafna minn dik il-pożizzjoni, jiġifieri li tgħid li jekk se nnaqqsu l-protezzjoni fuq it-tights tan-nisa, il-fabbrika li tipproduċi t- tights tista' tagħlaq u jistgħu jintilfu għaxar impiegi.

Jien ngħid: "So what?!"

Sakemm qed jiġu ġenerati mpiegi oħra li huma mħallsin aħjar, dan ikun ħafna aħjar għaliex lil dawn il-ħaddiema nkunu qed niftħulhom orizzonti ġodda fejn jistgħu jaqilgħu pagi aħjar, in-nisa jkunu kuntenti għax ikollhom tights irħas u l-progress jibqa' miexi u r-rota ddur.

Din hija l-istrateġija ekonomika tagħna, u din hija strateġija li ħadmet.

Ma nistax ngħid li din l-istrateġija ma ħadmitx meta nħares lejn iċ-ċifri.

L-Onor.

Mifsud Bonniċi qalilna li fl-1987 in-numru ta' persuni bla xogħol kien ta' 5,000 li huwa l-istess numru ta' nies qiegħda li għandna llum.

Dan x'raġunar hu?

Possibbli li l-Onor.

Mifsud Bonniċi ma jarax li l-labour supply, jiġifieri n-nies li qegħdin ifittxu x-xogħol, żdied b'16,000 f'dawn l-aħħar tmien snin?

Possibbli ma jirrealizzax li dawn is-16,000 kollha sabu mpieg?

Possibbli ma jirrealizzax li madwar 15,000 minnhom sabu mpieg fis-settur privat u ma kenux piż fuq il-poplu?

Possibbli ma jirrealizzax li meta huwa żied l-impiegi mal-Gvern bi 8,000, sempliċement b'daqqa ta' pinna, huwa għabba lill-Gvern b'madwar Lm30 miljun spejjeż li ma kienx hemm bżonnhom, u dan għaliex ma kienx kapaċi jagħti fiduċja biżżejjed fil-pajjiż u jikkrea impiegi ġodda, allavolja kemm-il darba smajna li kienu kapaċi jġibu flus minn barra u jżidu r-riżervi?

Dan huwa veru, imma l-poplu Malti fejn baqa'?

Il-poplu Malti baqa' jaqta' l-ħurrieq fit-toroq!

Iż-żgħażagħ tagħna kienu kundannati li ma jistgħux imorru l-Universita', ma jistgħux isibu mpieg, kundannati li jew jemigraw għax il-bibien kienu magħluqa, jew jispiċċaw taħt liġi militari mingħajr id-dritt li jidħlu f'union, jew inkella jaqtgħu l-ħurrieq it-toroq!

Dan kien il-futur li kellna dak iż- żmien.

Din kienet il-politika ta' import substitution.

Din kienet l- isfiduċja li l-Partit Soċjalista fil-gvern ġab fuq pajjiżna.

Pero' m'hux dejjem kien hekk.

Xi ħadd qal li għalija d-dinja bdiet fl-1987.

Dan m'hu veru xejn; il-Partit Soċjalista fil-gvern mexa b'politika differenti fis- snin sebgħin, imma għal xi raġuni jew oħra, kif jidher miċ-ċifri, mill-1980 it-triq bdiet nieżla, iġġammjat ma' l-art u qatt ma reġgħet telgħet 'il fuq sakemm il-Partit Soċjalista kien fil-gvern.

Jiena naf x'inhi r-raġuni prinċipali għal dan u naħseb li sħabi tan-naħa l-oħra jafu wkoll.

Ir- raġuni kienet li kienu qed jimxu b'politika żbaljata dwar ir-rata tal- kambju u bażikament ġabu l-prezzijiet tal-pagi tagħna mqabblin internazzjonalment b'mod li ma kenux kompetittivi, bil-konsegwenza li l- iżvilupp iġġammja.

Mhux talli l-iżvilupp iġġammja, talli kellha tiġi introdotta wage freeze, kellna niġġammjaw anke l-iżvilupp fil-pagi!

Jien onestament ma nistax nifhem kif - ħlief f'pajjiżi komunisti - union tista' taċċetta li jkun hemm wage freeze għal aktar minn sitt xhur.

Jiena ma naf b'ebda pajjiż fid-dinja tal-Punent fejn ġara dan.

Meta inti timponi wage freeze fuq union mhux biss tkun qiegħed ixxekkilha, imma tkun qiegħed tneħħilha kull possibilita' li tinnegozja pagi aħjar għall-ħaddiema tagħha.

GĦalija meta union, li saħanistra tkun parti mill-Kabinett, taċċetta li tagħmel ħames snin bil-friża fuq il-pagi, ma tibqax union imma ssir parti mill-gvern u tkun miexja fuq filosofija u politika ekonomika żbaljata.

Dan mhux qed ngħidu fl-1988; mhux qed ngħid: Il-Gvern ta' qabel kellu politika żbaljata, issa taraw x'se nagħmlu aħna.

Jien qed ngħid x'ġara tmien snin ilu, li huwa żmien biżżejjed biex wieħed jipparaguna.

Waqt li f'dawn l-aħħar tmien snin l-impiegi totali żdiedu b'16,000, fis-seba' snin ta' qabel l-impiegi mhux talli ma żdidux, talli fis-settur privat naqsu bi 11,000!

Jiġifieri wieħed minn kull seba' persuni li kienu jaħdmu fis-settur privat, spiċċa jirreġistra, spiċċa jieħu l-benefiċċji soċjali jew spiċċa jaqta' l-ħurrieq fit-triq!

Din kienet is-sitwazzjoni dak iż-żmien.

Tmien snin wara li biddilna l-politika ekonomika, tmien snin wara li daħħalna l- liberalizzazzjoni - mhux qed ngħid li dan kollu sar minħabba l- liberalizzazzjoni fil-kummerċ - ...

Il-Gvern ta' qabel kien jimxi bil- politika ta' import substitution, fejn jekk jista' jkun anke t-toothpaste konna nġibuh f'containers kbar, indaħħluh fi stoċċijiet aħna u allura jkollna kwalita' waħda ta' toothpaste - kien toothpaste li saħansitra kien idardar lil ċerti nies - bil-konsegwenza li kull min kien imur Sqallija kien iġib it-toothpaste miegħu.

Jiġifieri spiċċajna f'sitwazzjoni fejn tant konna ffissati biex nagħtu protezzjoni lill-impiegi ħalli niġġeneraw impiegi oħrajn, li konna qegħdin naqgħu għar-redikolu.

Il-verita' hi li s- suq lokali tagħna huwa ċkejken u huwa importanti li nirrealizzaw li għandna l-limitazzjonijiet tagħna.

Mhux qed ngħid li għandna l-limitazzjonijiet tagħna bħala poplu għax jiena konvint li aħna poplu kapaċissimu.

Kull fejn mar il-poplu Malti - għalkemm naturalment issib xi eċċezzjonijiet - irnexxielu jmur tajjeb u jħalli impressjoni tajba.

Pero' l-verita' hija li s-suq tagħna huwa ċkejken u f'ċerti oqsma ma jippermettix li jkollna produzzjoni ekonomika.

L-Onor.

Leo Brincat il-bieraħ għamel kumment interessanti u qal li l- manifattura issa ma tistax tibqa' manifattura biss imma trid issir manifattura u importazzjoni.

Jiena dak il-ħin għidt: "Tajba din!".

Nixtieq inkun naf liema kumpannija tal-manifattura ma timportax ukoll!

Mhux bilfors irridu nimportaw?

Mhux bilfors irridu nġibu r-riżorsi tagħna minn barra?

Jekk irridu nimxu 'l quddiem bilfors irridu niftħu s-swieq tagħna.

Aħna ma rridux li jkollna sitwazzjoni fejn kulħadd jiddependi mill- fatt li l-Gvern għamel tariffa jew levy għolja, imma rridu nagħtu inċentiv biex dak li jkun jipprova mill-aħjar li jista' - u hemm kumpanniji li qed jagħmlu dan - biex jesporta wkoll.

L-Onor.

Leo Brincat qal li issa minflok settur tal-manifattura biss se jkollna settur tal-manifattura u importazzjoni.

Jien ngħid li sa ċertu punt huwa veru li biex industrija tispeċjalizza, ngħidu aħna, l-SGS-Thomson u kull kumpannija oħra, ...

Liema kumpannija tipproduċi kollox hi hawn Malta?

M'huwiex possibbli li aħna jkollna din is-sitwazzjoni.

Ħalli nkompli nħares lejn kummenti oħra li saru.

Dwar id-diskors ta' siegħa u nofs ta' l-Onor.

Tony Nicholl, ngħid il-verita', kont daqsxejn perpless.

L-ewwelnett qal li għalija d-dinja bdiet fl-1987.

Dan m'hu veru xejn.

L-eżempju li kont qed inġib huwa li qabel l-1987 kien hemm policy ta' import substitution u wara l-1987 din il-policy neħħejnieha.

Jien għalhekk kont qed inħares lejn dik is-sena.

L-Onor.

Tony Nicholl imbagħad qalli: "Inti għaliex ma tmurx lura għall-1971?

Inti probabbli lanqas biss kont Malta!"

Dan m'hu veru xejn.

Dak iż-żmien kont għadni lanqas dħalt fl-Universita' ta' Malta għax kelli xi 19-il sena, imma naf kif kienet il-ħajja f'Malta.

Ma kinitx xi ħajja ħażina, imma naf kif kienet l-industrija.

L-Onor.

Nicholl imbagħad qalli li fl-1971 meta l- Gvern Soċjalista ħa r-riedni f'idejh, lanqas biss kellna manifattura.

Jiena naturalment qbadt iċ-ċifri - li nifhem xi ftit fihom u naf fejn għandi infittex- u sibt li fil-fatt dak iż-żmien kien hemm madwar 21,000 persuna jaħdmu fis-settur tal-manifattura.

Jekk immorru aktar lura għall-1964, insibu li dak iż-żmien kien hemm madwar 15,000 jaħdmu fis-settur tal- manifattura.

Allura wieħed assolutament ma jistax jaċċetta li xi ħadd jgħid li fl-1971 ma kellniex settur tal-manifattura.

Li nista' ngħid huwa li meta s-Soċjalisti ma baqgħux fil-gvern, meta l-Partit Laburista ma baqax fil-gvern, fis-settur tal-manifattura kien hemm, bejn wieħed u ieħor, 28,000 ħaddiem.

Mill-1971sa l-1987 - f'16-il sena sħaħ - l-impiegi fis- settur tal-manifattura żdiedu minn 21,000 għal 28,000, jiġifieri żieda ta' 7,000 impieg, filwaqt li bejn l-1964 u l-1971 l-impiegi f'dak is-settur minn 15,000 żdiedu għal 21,000.

Għalhekk ma nistax nifhem dan l- atteġġjament, li wieħed jgħid li jien kissirt kulma kien sar qabel l-1987.

Jiddispjaċini, Onorevoli, inti kissirt kulma kien hemm qabel l-1971 meta għidt li qabel ma kienx jeżisti settur tal-manifattura.

Qalilna li fl-1971 mhux talli ma kienx hawn settur tal-manifattura, talli kien hawn 30,000 ruħ jaħdmu ma' l-Ingliżi.

Jien qbadt l-Economic Survey pubblikat fl-1977 - għad għandu x-xemx u d-dgħajsa fuqu - u sibt illi fl-1971 mhux 30,000 kien hemm jaħdmu ma' l-Ingliżi imma 6,000 ruħ.

Hawnhekk ukoll, jiddispjaċini ngħid, is-sitwazzjoni ċertament m'hijiex dik li ġiet murija l-bieraħ.

MR SPEAKER: Ippermettili, Onorevoli, skadielek il-ħin.

Għandek bżonn il- leave of House biex tkompli jitkellem.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirringrazzja lill-Kamra talli estendietli l-ħin.

Mr Speaker, nixtieq nikkummenta dwar dak li ntqal, illi l-manifattura tinsab iġġammjata.

Jekk inħarsu lejn dak li ġara s-sena li għaddiet, insibu illi l-impiegi fil-manifattura żdiedu bi 300, il-produttivita' reali żdiedet bi 3.9% u l-valur tal-produzzjoni żdied b'14%.

Fejn hi ġġammjata l- manifattura?

Kultant nibda naħseb li min qed jitkellem b'dan il-mod sfortunatament għadu qed jitkellem fil-passat, jaħseb li l-problema hija problema tal-qgħad.

Illum fl-industrija l-problema hija biex issib il- ħaddiema u biex dawn tħeġġiġhom jibqgħu jaħdmu hemm, mhux jaqbdu u jibdlu l- job kif ġieb u laħaq.

Lanqas dan m'hu tajjeb, għaliex dan ukoll għandu cost.

Pero' l-aħjar ħaġa għall-ħaddiema Maltin u Għawdxin hija li inti tipprovdilhom l-opportunitajiet għax b'hekk ikollhom l-opportunita' jibdlu x-xogħol u allura l-kondizzjonijiet tax-xogħol jitjiebu wkoll għaliex kull min iħaddem ikollu jipprova joffri kondizzjonijiet attraenti, inkella jsib ruħu f'pożizzjoni illi l-ħaddiema jitilqulu.

Għalhekk huwa tajjeb li s-suq tax-xogħol ikun dinamiku u jkollok opportunitajiet differenti biex min irid ifittex ix-xogħol isibu u mhux biss ifittex il-korpi militari u x-xogħol temporanju li kien isib qabel.

Mr Speaker, saru kummenti oħra forsi at a tangent ma' dan l-Abbozz ta' Liġi fejn intqal illi l-MDC qed iġġibilna fabbriki li jħaddmu 40 ruħ.

Hawnhekk l-ewwelnett nixtieq ngħid illi aħna m'għandniex bżonn fabbriki ta' l-eluf, anzi l-istrateġija hija illi jekk ikollok fabbrika żgħira ta' 40 jew 50 ruħ, għax il-probabilita' hija illi din tkun speċjalizzata biżżejjed, qed tipproduċi prodott limitat, m'għandhiex ir-riskju ta' fabbrika kbira u jkollna l-għażla li jkun hemm fabbriki differenti li jikkumplimentaw lil xulxin.

Din għandha tkun l-istrateġija, mhux li jkollna fabbriki jħaddmu 2,000 jew 3,000 ruħ.

L-ewwelnett ma naħsibx li għandna r-riżorsi umani biex jaħdmu dawn in-nies kollha u ma naħsibx li jkun ta' ġid li jkollna ħafna fabbriki daqshekk kbar għaliex dan iktar ipoġġi lill-pajjiż f'diffikultajiet.

Mr Speaker, li nixtieq ngħid huwa li l-introduzzjoni tal-levies li qed nagħmlu hawnhekk u s-sostituzzjoni tad-dazju bil-levies huwa intiż biex fejn hemm potenzjal ...

U xi ħadd irid jiddeċiedi x'inhu dan il- potenzjal, ma nistgħux nagħmlu kif qal l-Onor.

Mifsud Bonnici, napplikaw l- istess regola għal kullimkien.

Kellha bżonn id-dinja kienet daqshekk sempliċi!

Kemm kienet tissimplifikali l-ħajja lili kieku nista' napplika l- istess regola għall-industrija kollha.

Imma kif jista' jkun li lil industrija li tħaddem 500 ruħ jew 600 ruħ bħall-industrija tal-beverages u tal-birra tittrattaha l-istess bħal industrija li tipproduċi t-tights tan- nisa u tħaddem għaxra min-nies?

Kif jista' jkun li wieħed jagħmel regola intiża li ma tiddistingwix bejn dawn it-tnejn?

Min jagħamel hekk, jiddispjaċini ngħid, ma jkunx qed jagħmel analiżi tajba u profonda biżżejjed.

Kieku aħna għandna industrija tat-tights li tħaddem 500 ruħ, forsi nifhimha, imma ma nistgħux nagħmlu din ir-regola hekk dritta li tapplika għal kulħadd.

Bilfors irid ikun hemm sistema fejn tagħmel ċertu judgement u tara x'inhu l-likelihood li dik il-kumpannija timxi 'l quddiem.

Nista' ngħid li hawn kumpanniji li sebgħa jew tmien snin ilu kienu jipproduċu prattikament mija fil-mija għal-lokal, mentri llum qegħdin jipproduċu 60%, 70% jew anke 80% għall-esportazzjoni.

Dan huwa importanti.

Il-liberalizzazzjoni fil-kummerċ tniggeż is-sistema biex wieħed jibda jindirizza l-operat tiegħu lejn l-esportazzjoni, għaliex meta wieħed jara li għandu l-protezzjoni u qed jaħdem wara dan il-ħajt jista' jibqa' jaħdem komdu hemmhekk, bil-konsegwenza li l-konsumatur tagħna jbati għax ikollu jħallas prezz iktar għoli.

Allura huwa importanti li inti tniggeż, timbotta 'l quddiem u tagħti motivazzjoni lill-industrija li hija iktar indirizzata għal-lokal biex tħares madwarha.

Is-sistema ta' levies li għandna aħna hija intiża biex fejn naraw potenzjal jew inkella fejn baqa' setturi li nistgħu niftħulhom swieq ġodda fl-Ewropa, allura nagħtu l- protezzjoni meħtieġa li nbidlet minn sistema ta' dazju għal levies.

Pero' fejn hemm bżonn li l-levies inaqqsuhom u fejn hemm bżonn li nagħtu imbottatura biex dak li jkun jibda jħokk rasu u jaħseb x'se jagħmel ladarba ma jibqagħlux protezzjoni bħal qabel; għad hemm protezzjoni imma ma jfissirx li l-protezzjoni bilfors se tibqa' ta' l-istess livell għal dejjem.

Qabel ma nagħlaq nixtieq ngħid li diversi punti li qajjem l-Onor.

Mifsud Bonnici nistgħu nħarsu lejhom iktar fi stadju ta' Kumitat, pero' huwa żgur li ma jistax ikun li wieħed jaħseb li tista' tittratta kull każ l-istess.

L-iskop ta' dan l-Abbozz huwa li l-ewwelnett inkomplu bil-pass tal- liberalizzazzjoni u allura nneħħu l-problemi ta' restrizzjonijiet li kellna f'setturi bħal dak ta' l-agrikoltura, u fl-istess ħin indaħħlu levies ġodda li joffru protezzjoni.

Fl-istess ħin, fejn kien hemm dazji u issa tneħħew, dehrilna li kien neċessarju li nagħmlu protezzjoni.

L-Oppożizzjoni semmiet ħafna l-cost of living, pero' rrid ngħid li aħna wkoll konxji mill-cost of living u fejn hemm lok li l-levy innaqqsuha, allura beħsiebna nnaqqsuha biex b'hekk inkunu nistgħu nnaqqsu wkoll il-cost of living.

Mr Speaker, jien naħseb li dan l-Abbozz m'huwiex daqstant kontroversjali għax fil-parti l-kbira tiegħu qed inżidu l-protezzjoni, billi qed naqilbu minn sistema ta' dazji għal sistema ta' levies.

Din hija t-triq li se naqbdu.

Għalhekk naħseb li għalkemm dan l-Abbozz fih ċertu element ta' dettall u fih skeda twila li wieħed jista' janalizza u forsi jsib raġunijiet iktar dettaljati għaliex ma jaqbilx, fil-verita' ma jidhirlix li għandu jkun Abbozz daqstant kontroversjali.

L-intenzjoni hija li nkomplu mexjin fuq il-pass li ħadna fil-passat li wera bl-iktar mod ċar illi rnexxielna mhux talli nimxu 'l quddiem billi nikkreaw l-impiegi u nżidu l- esportazzjoni, imma wkoll inżidu l-pagi tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali, Kap. 336" ikun moqri t-Tieni Darba?

Dawn favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SERVIZZI TA' IMPIEG U TAĦRIĠ

EMPLOYMENT AND TRAINING SERVICES (AMENDMENT) BILL

L-Ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, Viċi President tal-Kumitat, jippresjedi.

Klawsola 2 - Emenda ta' l-artikolu 13 ta' l-Att prinċipali.

Clause 2 - Amendment of section 13 of the principal Act.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hekk rimarki, jekk jogħġobkom?

Il-Ministru Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Chairman, naħseb li m'hawnx x'wieħed jikkummenta dwar din il-klawsola, li hija l-unika klawsola ta' dan l-Abbozz u tipproponi li fit-test Malti jidħlu ż-żewġ kelmiet li diġa' jidhru fit- test Ingliż.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Nixtieq nieħu l-opportunita' biex nirrimarka li filwaqt li fl-istadju tat-Tieni Qari ta' dan l-Abbozz, din il- Kamra ġiet assigurata li ladarba t-test Malti tal-liġi kien differenti mit- test Ingliż, sakemm jinbidel it-test Malti r-regola li min jirrifjuta l- offerta tal-Korporazzjoni biex jattendi għat-taħriġ ibati l-konsegwenzi ma tapplikax, proprju l-għada li ngħatajna dik l-assgurazzjoni, fil-gazzetta tal-Partit fil-gvern ġie mħabbar li nqatgħu numru ta' nies mir- reġistrazzjoni proprju għaliex ma aċċettawx li jissottomettu ruħhom għat- taħriġ.

Allura jien naħseb li l-pożizzjoni hija bil-maqlub ta' dak li ġiet informata dwaru l-Kamra.

M'iniex qed ngħid li ma kienx hemm ġustifikazzjoni jew raġuni għaliex dawn in-nies inqatgħu, imma qed ngħid li f'dan il-każ it-test Ingliż ipprevala fuq it-test Malti, ħaġa li skond il- liġi ma tistax issir.

Jekk kienx ġustifikat li jinqatgħu, hija kwestjoni oħra.

Pero' jkun tajjeb li l-Ministru, ladarba għamel dik id-dikjarazzjoni kategorika li ġiet miċħuda proprju l-għada fil-gazzetta tal-Partit fil- gvern, jagħti spjegazzjoni dwar x'kienet eżatt il-pożizzjoni u għaliex il- Kamra ġiet informata bil-maqlub.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Kien hemm żmien meta kienu qed jinqatgħu ċerti nies li kienu qed jirrifjutaw it-taħriġ - fil-fatt din għidtha fil-winding up għas-Second Reading - u meta appellaw kontra d-deċiżjoni ta' l-ETC, in- National Employment Authority qalet - u hekk hu - li huwa t-test Malti tal- liġi li jgħodd u jorbot.

Safejn naf jien, wara li n-National Employment Authority ħadet dik id-deċiżjoni, l-ETC ma baqgħetx tapplika din il-liġi kif inhi fit-test Ingliż, u ġibdet l-attenzjoni tal-predeċessur tiegħi għal din id-diverġenza.

Ir-riżultat ta' dan kollu kien dan l-Abbozz ta' Liġi.

Jiġifieri, safejn naf jien, wara li nqala' dan il-każ quddiem in-National Employment Authority dawk li jirrifjutaw it-taħriġ ma baqgħux jinqatgħu mir- reġistrazzjoni.

L-istorja li dehret fil-gazzetta "In-Nazzjon Tagħna" tal- bieraħ u forsi tidher illum ukoll kienet tirreferi għan-nies li nqatgħu mir- Reġistru għaliex inqabdu jaħdmu waqt li kienu jirreġistraw u mhux għax irrifjutaw it-taħriġ.

Pero' I stand to be corrected għaliex m'għandix il- gazzetta quddiemi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Memrbi: No) Il- mistoqsija hija klawsola 2.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 2 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 - Titolu fil-qosor.

Clause 1 - Short title.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Għal klawsola 1 għandi din l-emenda:

"A" Fil-klawżola 1, minflok il-kliem "l-Att ta' l-1994 li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ" għandhom jidħlu l-kliem "l-Att ta' l-1995 li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ".

"A" In clause 1, for the words "the Employment and Training Services (Amendment) Act, 1994" there shall be substituted the words "the Employment and Training Services (Amendment) Act, 1995".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "A" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 1 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 1, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

It-Titolu għadda nem. con. u ġie ordnat biex isir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Fid-8.55 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi b'emenda.

PERMESS TAL-KAMRA

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Speaker, nitlob il-permess tal-Kamra biex ngħaddu għat-Tielet Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Speaker, nipproponi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ, Kap 343", ikun moqri t-Tielet Darba.

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

JOE CASSAR (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ, Kap. 343", ikun moqri t- Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 22 ta' Mejju, 1995,fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni (Emenda Nru 3) - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar Dazju tas-Sisa - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Massa Frumentarja - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar it-Taxxa tad-Divertimenti - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ombudsman - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi dwar Kumpanniji Kontrollati (Proċedura ta' Likwidazzjoni) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kumpanniji - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Reno Calleja.

ONOR.

RENO CALLEJA: Mr Speaker, illejla xtaqt nibda nitkellem dwar risposta li tani l-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali għall-mistoqsija parlamentari tiegħi Nru. 26,176 li tikkonċerna l-Isptar San Raffaele.

Fil- fehma tiegħi din ir-risposta għandha tkompli tħasseb lill-pajjiż dwar kif sejrin l-affarijiet dwar il-bini ta' dan l-isptar.

Illejla jien staqsejt lill-Ministru Galea jekk jistax jikkonferma jekk s'issa d-ditta Taljana Ortesa tħallsitx iktar minn Lm1 miljun biex tħejji l-pjanti u d-disinji għall-Isptar San Raffaele.

Staqsejtu wkoll - se nikkwota -:

"Jista' l-Ministru jgħid jekk ħariġx xi offerta pubblika biex jitħejjew dawn il-pjanti?

Jista' jgħid meta tħallsu dawn il-flus, lil min u mil-liema vot?

Jista' jgħid jekk hux veru li din id-ditta qed titlob iktar flus għax il-pjanti oriġinali tbiddlu?

Jista' jgħid kemm se tiġi l-ispiża għall-poplu Malti din id-ditta Taljana?

Kemm se tħallas iktar fil-futur qarib?".

Ir-risposta li tani l-Ministru għandha tinkwieta lill-poplu Malti għax l- ewwelnett il-Ministru kkonferma li din id-ditta Taljana, li hu sejħilha l- Fondazzjoni Monte Tabor, tħallset iktar minn Lm1 miljun - eżattament tħallset Lm1,187,000 - u t-tieni nett ikkonferma li dan il-ħlas sar mingħajr offerta.

Issa l-iskuża li ġab il-Ministru kienet li dan kien parti mill-ftehim li ġie negozjat.

Dan ifisser li dawn qed jitħallsu tad- disinji li qed iħejju.

Pero' jien lill-Ministru Galea ngħidlu li kieku ma kienx għall-ġurnal tal-Partit Laburista li kixef dak li jidher li huwa skandlu kieku hu ma kienx jgħidhielna din għax meta tħabbar il-ftehim bejn il-Gvern u s-San Raffaele ħadd ma qal lill-poplu Malti li dan il-ftehim jinkludi li dawn jagħmlu l-pjanti u jitħallsu dawn il-belli liri.

Mela ikkonferma l-ħlas ta' iktar minn Lm1 miljun s'issa, ikkonferma li dan sar mingħajr offerta - mur ġib kieku kien hawn il-Laburisti fil-gvern u jagħmlu bużullotta bħal din ma' xi barrani bħal dan - u kompla jikkonferma dak li għidtlu jiena fil-mistoqsija, li dan m'huwiex l-uniku ħlas anzi biex jipprepara lill-poplu Malti li dawn it-Taljani se jkomplu jerdgħu minn fuqu qal hekk: "Il-pagamenti għax-xogħol fuq id-disinji jsiru skond il- bżonnijiet li jinqalgħu".

Jiġifieri lil dawn diġa' qiegħed jaħsbilhom għax kulħadd jaf li l-Lm1 miljun u fuqhom se jsiru ħafna iktar miljuni.

Mr Speaker, meta wieħed iqis il-kontroversja li hemm marbuta ma' dan l- isptar u kemm għaddejjin intriċċi, tajjeb li l-Ministru jispjegalna kif spiċċa s-Sur Philip Rizzo minn dan il-proġett u tajjeb li l-Ministru jkompli jgħarrafna jekk hux veru li ż-żewġ Taljani konnessi ma' din il- Fondazzjoni Taljana li qed isemmi hu qed jiġu nvestigati mill-Maġistratura Taljana dwar konnessjonijiet irregolari li għandhom fl-Italja.

Tajjeb li l- Ministru jgħidilna dwar l-intriċċi u t-tbagħbis li jidher madwar dan l- isptar u jgħidilna jekk hux sewwa li minn flus il-poplu Malti - fejn ix- xogħol sar mingħajr offerta - jagħti Lm1.1 miljun lil dawn it-Taljani u qed jilqa' minn issa għall-fatt li 'l quddiem dawn se jingħataw aktar flus.

Mr Speaker, nerġa' ngħid li dawn huma affarijiet li għandhom jinkwetaw lill- poplu Malti.

Ill-Ministru m'għandux jiddejjaq jgħidilna kif qed jiġru dawn l-affarijiet, għandu jgħid x'inhu għaddej fuq dan l-isptar, għandu jgħid it- taħwid li hemm u għandu jkompli jikkonferma dak li ilha tgħid l- Oppożizzjoni li hemm ħafna affarijiet jintnu dwar dan l-isptar.

Issa qed nisimgħu wkoll - tajjeb li dan nosservawh - li anke l-istess Union tat- Tobba - din żgur m'hijiex imxaqilba lejn il-Partit Laburista - qed turi d- dubji tagħha dwar il-bżonn ta' dan l-isptar, dwar il-fatt li t-tobba mhux qed jiġu kkonsultati u dwar kemm dan l-isptar se jsolvi l-problemi attwali li hemm fl-isptar San Luqa.

Anzi fi stqarrijiet li ħarġet qed jingħad li b'dan l-isptar il-problemi fl-isptar San Luqa se jiġu aċċentwati u se jikbru.

Mr Speaker, lili dawn l-affarijiet ma jiskantawnix għax taħt dan il-Gvern kontinwament naraw affarijiet bħal dawn isiru speċjalment fejn ikunu konnessi t-Taljani.

Irrid infakkar lill-Kamra li anke fejn daħlet id-ditta Federici li kellha x'taqsam mal-kuntratt tal-power station ġara l-istess u l-ħlasijiet li kienu miftehma żdiedu.

Imbagħad sibna li dawn l-aħwa Federici wkoll kienu ġew investigati mill-Maġistratura Taljana u wieħed minnhom ġie arrestat għax dan ixaħħam biex jieħu l-kuntratti.

Fil-każ ta' Malta xaħħam?

Alla biss jaf!

Dan apparti l-balbuljata li għadha kif inkixfet dwar Memmo u Ta' Ċenċ.

Hawnhekk nixtieq nifraħ lill-ġurnalisti li jiktbu f'"KullĦadd".

Issa, Alla jbierek, il-biċċa art ta' Ta' Ċenċ li kienet ingħatat bil-Lm100 t-tomna - din kienet proprjeta' ta' l-aħwa Degiorgio u ta' Memmo - spiċċat f'idejn erbgħa tal-klikka, jiġifieri f'idejn J. N. Tabone ta' l-AirMalta, Paul Abela u Charles Demicoli li Alla jbierek, kemm ilu li tela' dan il-Gvern, qed imexxi kollox hu.

Jien ma nieħux pjaċir insemmi persuni individwali imma jiddispjaċini ngħid li dawn in-nies huma konnessi ma' diversi affarijiet li qanqlu suspetti u għalhekk ikun tajjeb jekk dawn jiġu spjegati.

Dan il-Gvern għandu jispjegalna l- konnessjonijiet li hemm bejn dawn il-ħafna nies Taljani, li ħafna minnhom jiġu nvestigati mill-Maġistratura, u jsemmilna ftit it-taħwid li hemm in konnessjoni ma' dawn l-affarijiet.

Jien nittama li meta l-Ministru jwieġeb għal dawn il-mistoqsijiet jispjegalna kif lil dawn it-Taljani qed nagħtuhom dawk il-flus kollha mingħajr ma kien hemm l-ebda offerta.

Il-Prim Ministru għandu responsabbilta' personali għal dan kollu għax kull darba li aħna tkellimna fuq dawn il-każijiet, hu dejjem qam u qalilna li f'dawn il- każijiet la hemm xejn ikrah, la hemm xejn ħażin, la hemm xejn maħmuġ, la hemm xejn imbagħbas, dejjem iddefenda lill-Ministru tiegħu kontinwament u dejjem qal li l-affarijiet huma sewwa.

GĦalhekk jiddispjaċini ngħid li r- responsabbilita' qiegħda fuq spallejh jekk, kif jien mgħarraf, ma nnegozjax dan il-ftehim hu stess.

Jien ma nafx kemm dan hu veru imma jekk il-Prim Ministru verament innegozja l-ftehim hu stess, dan daħħal lill-poplu Malti f'din l-ispiża kollha mingħajr ma kien avżat minn qabel.

Meta tħabbar dan il-ftehim ħadd ma qal li dawn se jippreżentaw id-disinji.

Fil-fatt id- disinji għadhom m'humiex lesti u ta' min josserva li fil-ftehim m'hemmx klawsola li tgħid li jekk dawn it-Taljani jonqsu mid-dmirijiet tagħhom, il- flus li tajnihom jagħtuhomlna lura.

Allura lil dawn it-Taljani aħna tajnihom il-flus mingħajr lanqas biss ma hemm klawsola li tissalvagwardja l- interessi tal-poplu Malti, jiġifieri li jekk dawn jonqsu mid-dmirijiet tagħhom ma jitħallsux!

Liema gvern fid-dinja jħallas qabel ma jitlesta x- xogħol?

Dawn x'affarijiet huma?

Allura l-poplu Malti mhux bilfors ikollu jaħseb li hemm xi ħaġa mhux tas-soltu, biex ma ngħidx li hemm xi ħaġa tinten?

Hawnhekk nixtieq nerġa' nenfasizza li dawn it-Taljani diġa' tħallsu ta' disinji li għadhom m'humiex lesti u minħabba f'hekk intefa' lura b'xhur.

Dan għaliex qed jiġri?

Dawn jaħsbu li l-poplu Malti hu ħmar u ma jindunax li f'dawn l-affarijiet hemm xi ħaġa li m'hix f'lokha?

Mr Speaker, nispera li kemm il-Prim Ministru kif ukoll il-Ministru Louis Galea jagħtuni risposta għal dawn l-affarijiet.

Illum jien ma xtaqtx nitkellem biss fuq dan ir-rigward imma xtaqt infakkar ukoll li din is-sena taħbat il-100 sena mill-mewt ta' l-għaref Professur Saydon.

Fil-fatt jien irċevejt l-aħħar minuti tal-laqgħa tal-Kunsill lokali taz-Zurrieq u jkolli ngħid li xi ħaġa li qrajt f'dawk il-Minuti lili ma għoġbitniex.

Dawn se jagħmlu tifkira, ċerimonja u diversi affarijiet biex ifakkru t-twelid ta' dan il-bniedem kbir, l-Professur Saydon pero' qed jgħidu li se jagħmlu bust u jien ma nafx kif dawn ma mbarkawx biex lil dan il-bniedm jagħmlulu monument.

Hawn min jgħid x'differenza tgħaddi bejn bust u monument.

Jien għalija l-akbar Żurrieqi li għamel ġieħ liż-Żurrieq - hemm ħafna Żrieraq li għamlu ġieħ lir-raħal taż-Żurrieq - huwa l-Professur Saydon.

Jien nistenna li l-Kunsill Lokali taż-Żurrieq jagħmel sforz u jagħmel ġabra sewwa mingħand in-nies, jitlob l-għajnuna tal-Gvern u ta' kulħadd u jagħmel minn kollox biex lil dan il-personaġġ hekk importanti fl-istorja ta' Malta minflok bust jagħmlulu monument.

Dan il-bniedem ta kontribut letterarju u rrid infakkar li għall-40 sena sħaħ minn ħajtu qattagħhom jittraduċi l- Bibbja għal Malti.

Dan huwa xogħol monumentali, apparti x-xogħol letterarju ieħor.

Irrid ngħid li kellu resistenza anke minn xi nies tal- Knisja biex jagħmlu dan ix-xogħol u b'danakollu għamlu u qabel għalaq għajnejh kellu x-xorti jara li x-xogħol tiegħu kien lest.

Dan huwa personaġġ li mhux biss għamel ġieħ liż-Żurrieq imma għamel ġieħ lil Malta, għamel ġieħ lill-istoriċi tal-Bibbja u għamel ġieħ lill-kittieba kollha Maltin.

Dan ħaqqu monument u mhux bust.

Jien nappella lill-Kunsill Lokali taż-Żurrieq biex jagħmel sforz ħalli jiġbor biżżejjed flus u fil- ftit xhur li baqa' jsir monument.

Jien diġa' tkellimt individwalment ma' xi nies minn tal-Kunsill u jidhru li huma disposti li jaqblu ma' din il- proposta u ma' din il-ħerqa li hemm fost iż-Żrieraq li lill-Professur Saydon isirlu monument.

Jien nispera wkoll li l-festi li se jiġu organizzati fiż-Żurrieq biex ifakkru lil dan il-personaġġ kbir, ikunu denji tax-xogħol kbir li għamel lejn pajjiżu dan il-bniedem.

Irrid ukoll nitkellem fuq dikjarazzjoni li għamel il-Ministru Tonio Borg eżatt kif sar Ministru - qisna skoprejna l-Amerika.

Jien nawguralu li laħaq Ministru u persważ li biż-żgħożija tiegħu u bl-ideat tiegħu se jinjetta affarijiet ġodda fil-Ministeru.

Jien se nagħmel din il-kritika aktar għaliex dan jkompli jikkonferma kemm dan il-Gvern moħħu biss bil- fanfarunati u fil-pubbliċita' u tant huma fis-sakra fuq il-pubbliċita' li jinsew x'qalu l-bieraħ.

L-Onor.

Borg fl-ewwel diskors li għamel ftaħar li se jintroduċi s-safety belts u l-breathalyser.

Apparti l-fatt li sena ilu l-Ministru Galea għamel l-istess dikjarazzjoni fl-istess okkażjoni, jien xbajt nagħmel interpellanzi u speeches lil din il-Kamra biex dawn iż-żewġ affarijiet jiġu ntrodotti.

Xbajt nieħu sehem f'dibattiti fuq ir-radju u fuq il-mezzi tax-xandir u fil-ġurnali nimbotta lill-Gvern biex jara li jieħu din il-miżura tant utli li ssalva ħafna ħajjiet.

Nerġa' nfakkar li iben persunaġġ għoli fil-pulizija ħabtet miegħu Ingliża - xurbana għall- mewt - u meta staqsewha jekk tridx tagħmel il-breathalyser qaltilhom "le" għaliex il-liġi kif inhi llum tagħti d-dritt lilha, lilna u lil kull min ikun xurban li ma jissottomettix ruħu għall-breathalyser biex jaraw jekk ikunx xurban jew le.

GĦalhekk jien naħseb li din il-liġi l-Gvern imissu jfittex jagħmilha.

Illum stess għamilt mistoqsija parlamentari oħra lill- Ministru - din m'hijiex l-ewwel waħda - biex il-pulizija, partikolarment tal-Belt, u f'postijiet fejn hemm heavy traffic u fejn hemm problemi tal- parking jingħatalhom id-dritt li l-karozzi jiġu ġġakkjati bħalma jsir barra minn Malta.

Qed jiġri li għal Lm5 jimblokkaw triq - f'Malta m'għandniex il-point system, jiġifieri li wara l-ewwel ċitazzjoni taqla' għaxar punti, wara t-tieni waħda taqla' 20 u mat-tielet ċitazzjoni jeħodlok il- liċenzja - fil-Belt, int tagħmel siegħa mwaħħal fix-xemx u Alla jbierek dan jiġi jgħidlek mhux Lm5 se jeħel - x'jiġi jaqa' u jqum!

Jekk jeħel Lm5 forsi ma jimportax imma jekk tiġġakkjalu l-karozza u titfagħhielu f'Ta' Qali ma naħsibx li jibqa' jirraġuna hekk.

Barra minn Malta jitfgħuhielek 300 mil 'il bogħod u aqta' kemm tnewwah!

Jien naħseb li din is-sistema trid tiġi ntrodotta fil-pajjiż.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, waħda mill-isbaħ talbiet li nsibu fl- Evanġelu hi l-Missierna fejn tissemma' l-ħobżna ta' kuljum.

Fuq il-ħobż inkitbet ħafna letteratura u poeżiji sbieħ.

Ta' min jgħid li llum il- ġurnata qed tiżdied il-kuxjenza ta' kemm irridu nieklu affarijiet tajbin għal saħħitna.

GĦal xi żmien kien hawn l-impressjoni żbaljata - fil-fatt għad hawn - li l-ħobż huwa ħażin għal saħħitna, pero' fil-fatt dan m'huwiex hekk għax il-ħobż huwa tajjeb, speċjalment il-ħobż Malti li hu tajjeb u hu xi ħaġa li ħafna huma kburin biha.

Dan l-aħħar id-Dipartiment tat-Turiżmu qal li se jieħu l-inizjattiva li jibda' jieħu turisti jżuru l- furnara u se jorganizza l-ewwel żjara "fil-kapitali tal-ħobż", jiġifieri Ħal Qormi.

Jien ngħid li dan jagħmel sens għax wara kollox jekk nagħtu daqqa t'għajn lejn kemm hawn furnara f'Malta u f'GĦawdex insibu li f'Malta għandna 167 forn - terz minnhom xi 58 jinsabu f'Ħal Qormi - u f'GĦawdex għandna 32 forn.

Lil hinn mill-kliem sabiħ dwar il-ħobż u kemm hu tajjeb u kemm hu poetiku x-xogħol tal-furnara, naħseb li rridu nidħlu ftit iktar fil- konkret u ngħidu x'xogħol iebes għandhom il-furnara.

Ħafna drabi meta nitkellmu fuq xogħol li jsir bil-lejl u xogħol li jsir fi ġranet li mhux soltu li jsir xogħol fihom, bir-raġun insemmu setturi ta' ħaddiema bħalma huma l-pulizija, in-nurses u dawk li jkunu qed jagħmlu xogħol ta' għassa ma' postijiet sensittivi, pero' ta' spiss ninsew lill-furnara.

Ma rridux ninsew li f'Malta t-tradizzjoni hi li l-furnara jaħdmu kważi ġimgħa sħiħa, jaħdmu sigħat ferm itwal mill-40 siegħa li għandhom uffiċjalment impjegati oħrajn, jaħdmu kuljum, bil-lejl u f'kondizzjonijiet iebsa mhux ħażin.

Kif diġa' għidt, ftit nisimgħu dwar il-furnara fuq il-mezzi tax-xandir u fil-ġurnali għax ftit hawn min isemma' leħinhom.

Bħalissa l- furnara huma nkwetati ħafna bl-iżviluppi li qed iseħħu dan l-aħħar jiġifieri bid-deċiżjoni tal-Gvern li l-ħobż ma jibqax protett, ma jibqax fost dawk il-prodotti li ma jistgħux jiġu mportati minn barra.

S'issa l- ħobż kien protett u ma setax jiġi mportat minn barra, pero' issa l-Gvern iddeċieda li se jibda jħalli l-ħobż jiġi minn barra.

Bħall-ħobż kien hawn il-bizzilla u l-filugranu.

Veru li l-Gvern għamel levy żgħira biex jipproteġi l-ħobż lokali, pero' meta wieħed iqis li din hija 4 milleżmi għal panina ta' 50 gramma isib li żgur li l-ħobż Malti mhux se jiġi protett.

Waqt li huwa tajjeb li l-Ministeru tat-Turiżmu jorganizza żjajjar tat-turisti biex iżuru l-ifran irid joqgħod attent li ma jħallix jiġru ċerti ċirkostanzi fejn l-ifran ikunu vojta.

Jekk it-turisti jieħdu gost jaraw il-ħobż Malti jinħadem iridu jaraw il-furnara Maltin u l- furnara Għawdxin fl-ifran tagħna.

Jekk il-Gvern mhux se joqgħod attent u mhux se jieħu passi biex is-settur tal-furnara jissaħħaħ hemm ċans kbir li se noqtlu dan is-settur.

Hawn min jgħid li jekk wieħed joqgħod jgħid kemm għandna nipproteġu lill-furnara jkun sentimentali, tradizzjonalista jew folkloristiku pero' naħseb li tkun ħasra għal dan il-pajjiż jekk naslu fi stat li nitilfu dan is-settur u l-ħobż tagħna jiġi mportat minn barra.

Veru li wieħed ma jridx ikun esaġerat f'dak li jgħid għax jekk il-ħobż minn barra se jiġi mportat biss għal ċerti ħwienet ta' ikel li se jiftħu dalwaqt f'Malta xorta se jibqa' spazju għall-furnara Maltin, pero' naf li l-furnara Maltin u Għawdxin huma inkwetati għax jista' jkun li l-panini l-ewwel jibdew jiġu mportati għal dawn il-ħwienet ta' l-ikel iżda l-fatt li l-levy fuq il-ħobż importat hija baxxa ħafna jista' joħolqilhom xi inkwiet għas- settur tagħhom.

Jekk aħna rridu nsalvaw dan is-settur - naturalment dan huwa aspett importanti tal-ħajja ta' pajjiżna - naħseb li għandhom jittieħdu xi passi biex jitjiebu l-kondizzjonijiet tax-xogħol li fihom jaħdmu l-furnara.

Kif diġa' għidt, il-furnara jaħdmu f'ħafna diffikultajiet, isibu ħafna problemi ma' wiċċhom u spiss jeħlu bil-kwalita' tal-ħobż meta t-tort ma jkunx tagħhom iżda tort tal-kwalita' tad-dqiq li jkunu qed jaħdmu biha.

Ma ninsewx li wasalna f'sitwazzjoni fejn għandna makna tad-dqiq waħda fil-pajjiż, u jekk jiġri xi ħaġa lil dik il-makna jista' jkollna problemi u ladarba għandna makna tad-dqiq waħda, il-furnara huma dipendenti fuq dik il-makna u fuq il-kwalita' ta' dqiq li taħdem dik il-makna, u allura ma jistgħux jaħdmu bi kwalitjaiet ta' dqiq differenti u b'taħlit li huma jkollhom bżonn.

Huwa mportanti li jekk irridu li dan is- settur jibqa' ħaj irridu ngħinu lill-furnara biex jitjieb il-livell ta' l- iġene fil-fran tagħna.

Jiena naf, mingħajr ma noqgħod nallarma, li dan l- aħħar saru xi żjajjar anke minn esperti barranin fi fran industrijali li ma tantx kienu sodisfatti bil-livell ta' iġene li raw f'forn - u m'iniex qed nitkellem dwar xi forn żgħir f'xi belt jew raħal imma qed nitkellem dwar forn industrijali - partikolari minnhom.

GĦalhekk huwa mportanti li ndaħħlu aktar kuxjenza fost il-furnara li jaraw li jżommu livell tajjeb ta' iġene fil-fran.

Min ilu jaħdem fil-qasam tal-ħobż jgħidlek li qabel kienet drawwa li kull tant żmien l-ispetturi tas-sanita' kienu jżuru l-fran ħalli jiżguraw - u kienu jieħdu kampjun tad-dqiq ukoll - li l-post huwa nadif, iżda llum dik id-drawwa tidher li nqatgħet.

Waqt li naraw kif nistgħu intejbu l-kondizzjonijiet tax-xogħol tal-furnara - għax tant qed issir diffiċli u iebsa, li anke wlied il-furnar qed isibuha diffiċli biex ikomplu fit-tradizzjoni tal-ġenitrui tagħhom u tal-qraba tagħhom - irridu nieħdu ħsieb ukoll li nibdew inħejju korsijiet għal furnara.

Jekk wieħed jara x'ġara fil-qasam tal-bizzilla jsib li din kienet sengħa li bdiet tmut, imma issa - jekk jien informat tajjeb - kull tliet snin qed joħorġu 80 persuna ġdida mill-Iskola ta' l-Arti ta' GĦawdex li kapaċi jaħdmu l-bizzilla.

Din hija xi ħaġa mportanti u hemm pjan biex jitwaqqaf istitut tal-bizzilla ħalli jagħti ħajja ġdida u jkompli jsaħħaħ din is- sengħa f'Malta u f'GĦawdex.

Jekk irridu li ma nitilfux it-tradizzjoni tal-ħobża Maltija irridu naraw kif nistgħu nagħmlu skola anke għal furnara; jew permezz tal-Korporazzjoni ta' l-Impieg u Taħriġ jew permezz ta' l-iskejjel tas-snajja'.

Biex dik it- tradizzjoni ma tintelifx irridu naraw kif insalvaw il-ħobża Maltija u rridu nsalvawha billi nsalvaw u ntejbu l-kondizzjoijiet tal-furnara.

Kif diġa' għidt dawn jaħdmu f'kondizzjonijiet diffiċli u waqt li setturi oħra rnexxilhom isaħħu l-pożizzjoni tagħhom, il-furnara baqgħu f'pożizzjoni diffiċli.

Ħafna drabi l-uniku kumpens li jkollhom biex ipattu għan-nuqqas ta' qliegħ u għad-diffikultajiet li jkollhom huwa li jilagħbu bil-piż tal- ħobża jew li jaħdmu prodotti oħrajn fl-istess forn.

Jekk wieħed jara l- prezz ta' 11c tal-ħobża tagħhom u jara l-prezzijiet tal-ħobż fancy, isib li l-prezzijiet tal-ħobż fancy huma għoljin ħafna u allura l-ironija hija li filwaqt li l-ħobż fancy isir bil-makni u jinvolvi ftit tbatija, l-ħobż Malti jinvolvi aktar tbatija, iktar xogħol u sadanittant jingħata prezz iktar baxx.

Jiena naf li qed isiru taħdidiet bejn il-furnara u l-Ministeru tal-Finanzi biex jitkellmu fuq il-problemi li għandhom, pero' jiena nittama li l-Gvern ma jibqax għaddej li biex jogħġob akkost ta' kollox lil min hu diġa' b'saħħtu u lil min irid iġib il-ħobż ta' barra bħala prodotti għal ħwienet tiegħu, jispiċċa jkisser dan is-settur tal-furnara f'pajjiżna.

Jekk verament irridu li dan l-aspett tal-ħajja tagħna ma jintilifx - u din ngħidha mingħajr ebda sentimentaliżmu - irridu nieħdu l-passi biex dan is- settur nieħdu ħsiebu.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid xi ħaġa dwar l-inkwiet li bħalissa għandhom ir-residenti tal-Mellieħa dwar wieħed mill-postijiet li baqa' fil- Mellieħa li minnu wieħed jista' jgawdi dehra ġenerali tar-raħal u parti mill-GĦadira li se jingħata għal bini.

Hawnhekk nixtieq nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inpoġġi petizzjoni rigward dan fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hemm permess?

(Onor. Membri: Iva)

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

Petizzjoni biex firxa art taħt Triq Snajjin, Mellieħa flok tinbena ssir belveder.

Mr Speaker, hemm il-biża' li dan il-post jista' jintilef minflok jiġi żviluppat f'bel vedere u fi spazju rikreattiv kif joħroġ ukoll mill-pjan lokali ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Hemm inkwiet ukoll fuq parti oħra tal-Mellieħa, il-parti tal-ponta ta' l-GĦolja ta' San Pawl li minnha tista' tara veduti tassew sbieħ tal-parti qadima tar-raħal, ta' l-GĦadira, ta' l- Aħrax, ta' l-GĦammieħ, ta' Kemmuna, tal-Fligi u ta' GĦawdex, u meta jkun hemm viżjoni tajba tista' tara anke d-dwal ta' Sqallija.

Qed jingħad li hemm xi ħadd li tefa' għajnejh fuq dan il-post biex jibni xi kumpless turistiku.

Min jaf dan il-post li qed nirreferi għalih, jaf x'veduti sbieħ hemm minn dik in-naħa u hemm nies inkwetati li jekk tinbena dik il- ponta ta' l-GĦolja ta' San Pawl, tispiċċa li ma jkun baqa' ebda spazju li minnu wieħed jista' jgawdi veduti tant sbieħ.

Naf li saret moda li wieħed jikkritika lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar u m'għandix dubju li hemm aspetti fiha li tista' tiġi - u għandha tiġi - ikkritikata dwarhom.

Hawnhekk irrid ngħid prosit lil dawk li qed jaħdmu fuq il-pjani lokali ta' diversi nħawi ta' Malta.

Minn dak li naf jien, huma nies sensittivi, dedikati u intelliġenti, li qed jaraw x'jistgħu jagħmlu - u qed isibu ħafna pressjoni minn diversi naħat - biex jagħtu ftit sens ta' direzzjoni għall-iżvilupp tal-komunita' f'pajjiżna.

Jiena nawgura li dawn in-nies ikunu kapaċi jirreżistu ħafna mill-pressjoni li issir kontra tagħhom, u li jagħmlu xogħol tajjeb biex il-pjani lokali li qed ifasslu, ifassluhom bis-serjeta' ħalli nibqgħu ngawdu dan il-pajjiż, jekk ma rriduhx isir sempliċement blata mimlija bini.

Nagħlaq billi ngħid li aħna l-politiċi rridu noqgħodu attenti, għax ħafna drabi nieħdu għalina meta jakkużawna li aħna korrotti jew li aħna mixtrija, imma kultant nkunu aħna stess li nitfgħu l-ġebla fuq saqajna, għax min għandu s-saħħa tal-flus, jrid jibqa' għaddej u jiżviluppa u ma' jagħtix kas u jara biss li din l-art ħelwa hija ħelwa biss, sakemm jista' jagħmel il- flus minnha, u li spiss javviċinaw politiċi taż-żewġ naħat jew biex jgħinuh jew biex ma jikkritikawhx.

Jiena ngħid li kull darba li nkunu kompliċi ma' dawn l-hekk imsejjħa spekulaturi, inkunu kompliċi fid-delitti ambjentali li jsiru u għalhekk ikun jistħoqqilna l-istmerrija tal-pubbliku.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 22 ta' Mejju, fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

CASINO - MR BRIAN SPEIGHT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid fiex jikkonsisti x-xogħol ta' konsulenza ta' Brian Speight mal-Casino?

Kemm jitħallas ta' xogħlu?

Xi kwalifiki għandu?

Kemm se jdum il-kuntratt tiegħu?

Kif ġie reklutat?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba għal din l- mistoqsija tingħata f'xi seduta oħra.

FISH FARMING

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi pjan mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar li tfassal guidelines għal-lokazzjoni ta' fish farms fuq l-art fuq il-baħar u li dawn il-guidelines ikun konformi ma' linji mfassla minn aġenziji ambjentali internazzjonali?

Meta se jitfasslu dawn il-guidelines biex kemm jista' jkun jiġi kkontrollat l-impatt negattiv ta' dawn il-fish farms?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Awtorita' ta' l-Ippjanar ippubblikat guidelines fuq fish farming f'Mejju 1994.

Dawn il-guidelines jittrattaw kull aspett ta' fishfarming kemm fil-baħar kif ukoll fuq l-art, inklużi hatcheries.

Ġew allokati sitt arei madwar il-kosta ta' Malta u Għawdex (search areas) fejn jistgħu jiġu mqiegħda fish farms fil-baħar.

Dawn ġew magħżula b'tali mod li l-gaġeġ ikollhom l-inqas impatt negattiv possibbli fuq l-ambjent naturali tal-baħar.

Il-guidelines jinkludu ukoll punti fuq il- lokazzjoni ta' fish farms u hatcheries fuq l-art.

SKEJJEL - EDUKAZZJONI TEKNOLOĠIKA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li wasslu biex titħassar laqgħa għall-ġenituri li kellha ssir fit-23 ta' Marzu, 1995 fir-Robert Sammut Hall?

Meta ġew mgħarrfa dawn il-ġenituri li l-laqgħa tħassret?

Fil-qosor x'ġie spjegat lill-ġenituri fil-laqgħa li ġiet posposta għat-3 ta' April fid-9.15 a.m.?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Is-Sezzjoni tal-Guidance and Counselling Services tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni organizzat programm ta' laqgħat ta' informazzjoni għall-ġenituri kollha dwar l-Edukazzjoni Teknoloġika fil- kontest tar-Riforma ta' l-Iskejjel tas-Snajja' li se tiġi fis-seħħ f'Settembru ta' din is-sena.

Il-programm kien jinkludi l-ġenituri ta' kull skola fejn hemm studenti ta' Form III.

L-iskejjel kollha ġew allokati data speċifika biex javżaw lill-ġenituri bil-laqgħa, il-ħin u l-post għalihom.

Il-laqgħa tat-23 ta' Marzu, 1995 ħabtet mal-ftuħ tal-Konvenzjoni dwar il- Karrieri f'Għawdex li kienet organizzata wkoll mill-Guidance and Counselling Services.

Għal din ir-raġuni, din il-laqgħa kellha titħassar.

L-iskejjel konċernati kienu mgħarrfa biex javżaw lill-ġenituri li din il- laqgħa kienet se ssir aktar tard, imma sfortunatament, skola waħda naqset li tavża lill-ġenituri.

Il-laqgħa li kellha ssir fit-23 ta' Marzu, 1995 saret fit-3 ta' April, 1995, u fiha ngħatat l-informazzjoni relevanti.

MĠARR: TRIQ SIR TEMI ZAMMIT - MIŻBLA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jistgħu jittieħdu passi biex titneħħa l-miżbla li qed titħalla tifforma fil- post magħruf bħala x-Xagħra tal-Bambulin bejn Mrejnu u l-Iskorba fis-sqaq ġewwa Triq Sir Temi Zammit fl-Imġarr ta' Malta?

Japprezza l-Ministru li din il-miżbla bdiet tifforma mindu tqiegħed skip fil-post u qed jiġbed 'l hemm rimi ta' skart li qed jinġabar u joħloq inkonvenjent għall-bdiewa u għat-turisti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Fil-post indikat mill-Onor.

Interpellant, minn dejjem kien jintefa' skart goff u żibel ieħor.

Għalhekk bħala esperiment, fuq talba tal-Kunsill ta' l-Imġarr, tpoġġiet skip kbira u miftuħa.

Ġara iżda li din l-iskip bdiet timtela malajr u l-iskart baqa' jintefa' madwarha.

Għalhekk issa, dejjem fuq deċiżjoni tal-kunsill, din l-iskip tneħħiet u bħalissa hemm applikazzjoni quddiem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex jinbena ħajt ħalli jingħalaq il-post fejn qed jintefa' l-iskart.

Sa dak inhar li jibda dan ix-xogħol, il-post qiegħed jiġi mnaddaf, minn żmien għal żmien permezz ta' gaffa.

EUROPEAN CHARTER OF LOCAL SELF GOVERNMENT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Il-Gvern Malti rratifika d-dokument Nru. 122 tal-European Charter of Local Self Government maħruġ fi Strasbourg.

B'liema mod konkret il-Gvern qed jimplimenta artiklu 7 Paragrafi 1 u 2?

X'faċilitajiet qed jingħataw il-kunsilliera u s-sindki li jaħdmu mal- Gvern biex jingħataw ħin adegwat ħalli jaqdu d-doveri tagħhom meta l- preżenza tagħhom għall-impenji tal-kunsill tkun meħtieġa waqt il-ħin tax- xogħol tagħhom?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Artiklu 7 ta' l-European Charter of Local Self Government jaqra hekk:

The conditions of office of local elected representatives shall provide for free exercise of their functions.

They shall allow for appropriate financial compensation for expenses incurred in the exercise of the office in question as well as, where appropriate, compensation for loss of earnings or remuneration for work done and corresponding social welfare protection'.

Any functions and activities which are deemed incompatible with the holding of local elective office shall be determined by statute or fundamental legal principles.".

Meta l-Gvern irratifika c-charter għamel dan billi fost l-oħrajn aċċetta li jintrabat bil-paragrafi 1 u 3 ta' artiklu 7 u m'aċċettax il-paragrafu 2 kif fil-fatt għamlu diversi pajjiżi oħra.

Il-provvedimenti ta' artiklu 7, paragrafu 1 ta' l-European Charter of Local Self Government huma fil-fatt riflessi f'artiklu 32 (2) ta' l-Att Nru XV ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali fejn hu stipulat li:

"Il-Kunsillieri kollha jservu fuq bażi onorarja iżda jingħataw dik l- għajnuna kollha mill-prinċipal tagħhom li tkun xierqa biex ikunu jistgħu jaqdu l-funzjonijiet tagħhom."

Naturalment dan l-artikolu japplika wkoll għall-kunsillieri u sindki li jaħdmu mal-Gvern.

Hija fid-diskrezzjoni tal-Kap tad-dipartiment ikkonċernat jekk l-applikant jingħatax ħin adegwat meta l-impenji tal- kunsilli jkunu meħtieġa waqt il-ħin tax-xogħol u li dan il-permess ma jkunx għad-detriment tas-servizz pubbliku.

Il-Press Release li ħareġ il-Gvern bid-data 10 ta' Marzu, 1994 li kopja tagħha tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta, tagħti wkoll ċertu linji ta' gwida dwar l-assenzi minn fuq il-post tax-xogħol.

Ta' min jgħid ukoll li ghalkemm il-Gvern ma ntrabatx bil-paragrafu 2 ta' l-artikolu 7, it-talbiet għal ħlas lura ta' spejjeż magħmula mill- kunsillieri huma rregolati bir-Regolament Nru 27 tar-Regolamenti ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali (Finanzi), Avviż Legali Nru. 155 ta' l-1993.

FISH FARMS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarux studji fuq l-impatt li qed iħallu l-fish farms fil-bajjiet lokali u jekk hux qed jaffettwa l-ħajja tal-baħar ta' l-inħawi?

Jista' l-Ministru jgħid meta se jsiru dawn l-istudji mill-gvern u jekk hemmx obbligu li l-fish farms stess jagħmlu dawn l-istudji għax hemm rapporti minn għaddasa li l-ilma fl-inħawi qed ikun imdardar u naqqas il- ħut u l-pjanti qrib il-fish farms?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li s-sidien tal-fish farms stabbiliti fil-baħar madwar il-gżejjer Maltin huma marbuta b'kondizzjoni fil-permess ta' żvilupp, maħruġa mill-Awtorita' ta' l- Ippjanar, li jikkommissjonaw testijiet regolari (monitoring) ta' l-ambjent tal-baħar fl-inħawi tal-fish farm.

Dawn it-testijiet jiġu magħmula minn organizzazzjoni approvata mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar u jinkludu testijiet fuq l-ilma, r-ramel u l-flora u l-fawna.

Ir-riżultati ta' dawn it- testijiet jiġu mgħoddija lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar u meta jindikaw xi effett negattiv fuq l-ambjent tal-baħar, il-permess jista' jiġi revokat.

L- ilma bil-ħmieġ tal-ħut, li jiġi mormi fil-baħar minn fish farms fuq l-art irid jiġi purifikat qabel ma jintrema'.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - SAHRA LILL-INFERMIERA

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Billi l-Ministru kien qal li m'hemm l-ebda limitu ta' sigħat sahra li l-infermiera jistgħu jaħdmu biex b'hekk ikunu jistgħu iżidu d-dħul tagħhom, jista' jispjega għaliex dan l-aħħar ħarġet ordni li ma jistax ikun hemm aktar minn infermier/a wieħed/waħda f'kull sala bis-sahra, bil- konsegwenza li mhux dejjem l-infermiera ikunu jistgħu jieħdu l-leave għax ma jkunux jistgħu jidħlulhom sħabhom u b'hekk l-leave jinġemgħa għas-sena ta' wara u jekk ma jittieħedx dan jintilef?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li s-sahra tingħata skond il-ħtieġa li jkun hemm fis-swali biex jiġi assigurat li l-livell ta' kura meħtieġa jinżamm kontinwament.

SPTAR SAN LUQA - NURSING DEVELOPMENT UNIT

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Billi l-prinċipju li qed jitħaddem fis-sala M5, magħrufa bħala Nursing Development Unit fl-Isptar San Luqa hija waħda li tiżviluppa il- kunċett ta' teamwork u li tiżgura kura kontinwa għal pazjent mill-istess infermiera, jista' l-Ministru jgħid għaliex il-Principal Nursing Officer qed jitħalla jikser dan il-prinċipju billi jaqla' l-infermiera minn posthom biex jaħdmu fi swali oħra meta jkun hemm nuqqas ta' infermiera?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-Principal Nursing Officer ma qed jikser l-ebda prinċipji mħaddmin fin-Nursing Development Unit ta' l- Isptar San Luqa.

L-ewwelnett huwa verament rari li jinqala' nurse mill- Ward M5 u t-tieni, jekk dan ikun meħtieġ il-kunċett innifsu ta' team work, jiżgura kura kontinwa għal pazjenti mill-istess grupp ta' infermiera minħabba li s-sistema hija flessibbli.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - APPLIKAZZJONI GĦAL ŻEWĠ SCHOLARSHIPS

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 22989 li saret fit-3 ta' Diċembru, 1990, ma jidhirlux il-Ministru li l- informazzjoni mogħtija kienet ħażina, billi fit-22 ta' Marzu, 1995 ħarġet għajta interna għall-applikazzjoni għal żewġ scholarships għal kors ta' M.Sc fl-Environmental Health fl-Universita' ta' Edinburgh?

Ma jidhirlux il- Ministru li dan se jkun ta' detriment għall dawk il-Health Inspectors li preżentament l-istess dipartiment qed jisponsorja biex jagħmlu l-B.Sc fl- istess suġġett fl-Universita' ta' Malta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mhux minnu li t-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 22989 kellha l-informazzjoni ħażina.

Nerġa' ntenni li l- Inter Office Memo li rrefera għaliha f'din il-mistoqsija kienet ħarġet biss bl-intenzjoni li wieħed ikollu idea ta' kemm hemm interess mill-ispettorat għal dan it-tip ta' kors.

Ma naqbel xejn ma' l-interpretazzjoni u l-konklużjonijiet ta' l-Onor.

Interpellant fl-aħħar paragrafu tal-mistoqsija u nirreferih għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 25957.

SPTAR SAN LUQA - POSTIJIET VAKANTI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 24885 magħmula fl-20 ta' Frar, 1995?

ONOR.

LOUIS GALEA: F'dan l-istadju m'għandi xejn x'inżid mat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 24885.

SPTAR SAN LUQA - SALA TA' L-ORTOPEDIJA

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 25023 magħmula fis-27 ta' Frar, 1995?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-mistoqsija parlamentari numru 25023 ġiet mwieġba fl-4 ta' April, 1995 fis-Seduta Nru. 411.

SPTAR ĠENERALI - ANZJANI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex l-anzjani nisa fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex tħallew fejn kienu f'post magħruf il-kantina u ma ġewx trasferiti fl-isptar il-ġdid bħalma ġara fil-każ ta' l-anzjani rġiel?

Kemm hemm anzjani nisa rikoverati fl-isptar?

Hemm ħsieb 'il quddiem li dawn il- pazjenti jiġu offruti akkomodazzjoni aħjar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-anzjani nisa fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex tħallew fejn kienu għaliex qegħdin f'post komdu bl- arja kondizzjonata.

Dan il-post m'huwiex magħruf il-kantina ħlief minn min għandu raġunijiet ulterjuri biex imaqdar.

Hemm bħalissa 62 anzjani nisa rikoverati fl-Isptar u jinsabu kuntenti bl-ambjent u bil-kura li tinagħtalhom.

SAFETY BELTS U BREATHALYSER

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Billi l- Ministru ta' qablek kien ilu jwegħdni snin li se jintroduċi l-liġi li tagħmel is-safety belts u l-breathaylser obbligatorji, tista' tgħidli meta se jsiru dawn iż-żewġ liġijiet jew meta se jiġu emendati r-regolamenti biex jseħħu dawn iż-żewġ affarijiet?

ONOR.

TONIO BORG: It-tfassil tal-liġijiet dwar l-użu tas-safety belts u l-breathalyser jinsab fi stadju avvanzat.

Qed insegwi din il-materja mill- viċin bil-għan li din il-leġislazzjoni tiġi fis-seħħ kemm jista' jkun malajr.

PULIZIJA - REGOLAMENTI DWAR IPPARKJAR TA' KAROZZI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru ta' l-Intern: Billi l- Ministru ta' qablek kien għarrafni wara mistoqsijiet parlamentari li għamilt, li kien qed jikkonsidra li jintroduċi regolamenti biex jagħtu saħħa lill-pulizija biex iċaqlaq karozzi li jkunu pparkjati (kif isir barra) meta dawn jiġu ġġakkjati, mgħobbija fuq trakk u meħuda 'l bogħod biex is-sid jieħu lezzjoni, jista' l-Ministru jgħidli meta se jagħmel dawn ir-regolamenti biex jagħti din is-saħħa lill-pulizija, speċjalment fil-Belt u f'Tas-Sliema fejn hemm rebus sħiħ fis-sitwazzjoni tal-parking?

ONOR.

TONIO BORG: Ir-regolamenti li jagħtu l-poter lill-Pulizija li jneħħu l-vetturi pparkjati ħażin jew abbandunati b'mod aktar espedjenti, jinsabu fi stadju avvanzat.

Bħalissa qed isir studju dwar fejn u liema lokalitajiet għandhom japplikaw dawn ir-regolamenti.

SLIEMA - IPPARKJAR TA' KAROZZI FUQ IL-BANKINI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jaf il- Ministru li fuq il-bankini kważi kolla fit-toroq dojoq ta' Tas-Sliema qed ikun hemm karozzi pparkjati bir-riżultat li l-pedestrian ma jistax juża l- bankini?

Billi sidien irresponsabbli ta' karozzi qed jipparkjaw fuq iż- żewġ naħat tat-toroq dojoq u billi biex ma jingumbrawx it-triq itellgħu il- karozzi fuq il-bankini, jista' f'kordinazzjoni mad-Dipartiment tax- Xogħlijiet Pubbliċi jara li l-bankini ta' dawn it-toroq isiru għolja ħafna ħalli s-sidien ma jkunux jistgħu jtellgħu l-vetturi fuq il-bankini?

Jaf li anke ommijiet bil-pushchairs ma jistgħux jgħaddu minn fuq il-bankini għax ikunu ngumbrati?

Jaf li ġieli sidien imblukkaw bibien ta' djar u nies ma setgħux joħorġu għax il-bankini jkunu ngumbrati?

Għaliex il-pulizija ta' Tas-Sliema tidher li qed tagħti kas il-ksur tar-regolamenti tat-traffiku f'toroq prinċipali u f'dawn it-toroq sekondarji tidher li ma tagħtix kas?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li bejn Jannar u April ta' din is-sena l-Pulizija distrettwali ta' Tas-Sliema ħarġu 2091 ticket tat-traffiku u 12- il taħrika oħra lill-persuni li kellhom il-vetturi jikkawżaw ingombru għall- pubbliku f'Tas-Sliema.

Dawn ma jinkludux ċitazzjonijiet maħruġa mit- Taqsima tat-Traffiku, peress li l-istatistika ta' din it-taqsima ma tinżammx separata għal kull belt u raħal.

Rigward xi rakkommandazzjonijiet dwar il-bankini nitlob lill-Onor.

Membru biex jirreferihom lill-Ministru konċernat.

SPTAR SAN RAFFAELE: KUMPANNIJA ORTESA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li d-Ditta Taljana Ortesa tħallset aktar minn Lm1 miljun s'issa biex tħejji l-pjanti u d-disinji għall-Isptar San Raffaele?

Jista' l-Ministru jgħid jekk ħarġitx xi offerta pubblika biex jitħejjew dawn il-pjanti?

Jista' jgħid meta tħallsu dawn il-flus, lil min u mil-liema vot?

Jista' jgħid jekk hux veru li din id-ditta qed titlob aktar flus għax il-pjanti oriġinali tbiddlu?

Jista' jgħid kemm se tiġi l- ispiża għall-poplu Malti din id-ditta Taljana?

Kemm se tħallas aktar fil- futur qarib?

ONOR.

LOUIS GALEA: Għat-tħejjija tad-disinn u l-pjanti ta' l-Isptar San Raffaele, l-Fondazzjoni Monte Tabor tħallset is-somma ta' Lm1,187,000 fil-perjodu ta' bejn Lulju 1993 u Diċembru, 1994.

Dan il-ħlas sar mill-vot kapitali tad-Dipartiment tas-Saħħa għall-bini ta' l-isptar il-ġdid.

Ma kienx hemm sejħa pubblika għall-offerti biex jitħejjew dawn il-pjanti minħabba li dan ix-xogħol kien kontemplat li jsir mill-Fondazzjoni Monte Tabor skond il-kuntratt li sar bejn il-Fondazzjoni Monte Tabor u l- Fondazzjoni għax-Xjenzi u Servizzi Mediċi.

Dan il-kuntratt jinkludi provvediment għal ħlas extra meta jkun hemm il-ħtieġa ta' xogħlijiet li ma kenux inklużi fl-ewwel disinji.

Il-pagamenti għal xogħol fuq id-disinji jsiru skond il-bżonnijiet li jinqalgħu minn żmien għall-ieħor sakemm jintemm il-bini ta' l-isptar l-ġdid u għalhekk wieħed ma jistax jgħid eżatt kemm sa tkun l-ispiża totali għat- tħejjija tal-pjanti.

POWER STATION: DELIMARA - MOLLIJIET

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallset id-ditta Taljana li kienet imdaħħla fil- proġett tal-bini tal-mollijiet għal Power Station?

Meta sar il-ħlas, lil min u mil-liema vot?

Jista' jgħid jekk il-ftehim oriġinali tal-ħlas tbiddilx, fis-sens li din id-ditta talbet flus aktar?

Jekk iva, kemm varjat l-ispiża?

Il-Gvern Malti aċċetta dawn l-ispejjeż żejda?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li l-mollijiet tal-Power Station ta' Delimara ma ġewx mibnija minn ditta Taljana, iżda minn Kalaxlokk.

Għalhekk il-mistoqsijiet li qiegħed jagħmel l-Onor.

Interpellant ma jreġux.

AIR MALTA - AJRUPLANI RJ 70'S

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-punti mqajma minni fl-aħħar aġġornament tiegħi dwar l-ajruplani RJ 70's li xtrat il-linja ta' l-ajru Air Malta?

Billi skond rapporti li deheru fil-ġurnali lokali jirriżulta li hemm problemi serjissimi, jista' l-Ministru jwieġeb fi stadju mmedjat?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nitlob l-Onor Interpellant ikun aktar speċifiku fil-mistoqsija tiegħu.

MTAĦLEB - WIED IL-BUŻBIEŻ - DAWL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Billi t-talba E/E 130/52/4/64 sabiex tiġi stallata bozza f'farmhouse Wied il- Bużbież, Mtaħleb hija meħtieġa urġenti, tista' l-Korporazzjoni Enemalta tirrimedja bix-xogħlijiet urġentement?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lill-Korporazzjoni Enemalta biex tieħu l-passi meħtieġa.

BAĦRIJA: TRIQ DUN SAVERIN BIANCO - SISTEMA TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi l-familji residenti fi Triq Dun Saverin Bianco, il-Baħrija m'għandhomx aċċess għas-sistema tad-drenaġġ li tinsab għaddejja ftit metri 'l isfel fi Triq is-Sajf ta' San Martin, jista' d-dipartiment jawtorizza l-proċess għall-estensjoni tad-drenaġġ f'din il-parti tat-triq sabiex jiġu rimedjati l-problemi u l-inkonvenjent tal-familjari residenti f'dawn l-inħawi tal- Baħrija?

Billi dawn il-familji ilhom is-snin li ħallsu l-kontribuzzjonjiet finanzjarji meħtieġa, jista' l-Ministru jara li x-xogħlijiet isiru fil- ġimgħat li ġejjin?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-estensjoni msemmija diġa' ġiet imdaħħla f'tender li mistennija tiġi ppubblikata dalwaqt.

BAĦRIJA: TRIQ IL-QASTAN - ESTENSJONI TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Billi x-xogħlijiet ta' l-estensjoni tad-drenaġġ li saru fi Triq il-Qastan, il- Baħrija ma sarux skond il-livell uffiċjali li huma ta' 1.30 metru u naturalment dan qed joħloq problemi kbar lir-residenti biex iqabbdu mas- sistema, jista' d-dipartiment jara li jsiru xogħlijiet mill-ġdid mill- kuntrattur skond il-kejl uffiċjali ta' din it-triq?

Billi dawn ir-residenti ilhom aktar minn għaxar snin li ħallsu l- kontribuzzjonijiet għal dan is-servizz, jista' l-Ministru jintervjeni sabiex x-xogħlijiet isiru fl-affermattiv ħalli jiġu solvuti l-problemi u l- inkonvenjenzi kkawżati?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-estensjoni msemmija qiegħda tkun mistħarrġa.

Jekk fil-fatt ix-xogħol ma sarx kif suppost, ix-xogħol jerġa' jsir mill-ġdid mill-kuntrattur.

RABAT: POLIKLINIKA TAL-GVERN - AMBULANZA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' d-Dipartiment tas-Saħħa jibgħat ambulanza permanenti mal- poliklinika tar-Rabat sabiex tkun tista' tilħaq aħjar il-ħteġijiet tar- residenti partikolarment dawk ta' l-irħula?

Billi riċentement wara l-inċident tat-traffiku li seħħ f'Wied il-Fiddien, ir-Rabat sakemm saru l-kuntatti għas-sejħa ta' l-ambulanza għadda żmien ġmielu u l-vittma kellha tistenna għal żmien twil b'feriti gravi, jista' d- dipartiment jwettaq din it-talba fl-affermattiv?

ONOR.

LOUIS GALEA: Se ngħaddi l-proposta ta' l-Onor. interpellant lid- Dipartiment tal-Kura Primarja sabiex tiġi studjata.

Jekk l-Onor.

Interpellant jista' jagħti aktar dettalji dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, nkun nista' ninvestiga l-każ imsemmi.

KORPORAZZJONI ENEMALTA - KONTIJIET TA' L-ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għall-kont ta' l-ilma Nru. 995688530, billi parti mill-ammont li trid tħallas din il-persuna huwa dovut għall-perjodu ta' meta r-rati ta' l-ilma kienu għadhom m'għolewx, jista' d-dipartiment jikkopera fiċ- ċirkostanzi u jitlob ħlas skond ir-rati kif kienu qabel?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma tikkonferma li l-kont Nru 995/688530 li nħareġ għall-perjodu mill-11 ta' Frar 1994 sas-17 ta' Ġunju 1994 kien ta' Lm1,553, filwaqt li dak għall- perjodu mis-17 ta'Ġunju 1994 sal-11 ta' Novembru 1994 kien ta' Lm1,860.

Għaldaqstant ma jidher li hemm ebda lok għal reviżjoni tal-kontijiet.

FURJANA - CAR PARK

26304 L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari numru 26099, ġaladarba ċ-ċertifikat għad-dawl u ilma maħruġ lil M.C.P. kien wieħed temporanju u meta nħareġ ma kienx għadu ġie osservat l-ebda ksur tal- permess, issa li ġew osservati ksur tal-permess, is-servizzi tad-dawl u l- ilma se jiġu sospiżi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: B'referenza għall-Mistoqsija Parlamentari numru 26099 irid jingħad li minħabba l-fatt li l-Enforcement Notice tkopri biss parti mill-proġett, iċ-ċertifikat għad-dawl u ilma ma jistax jiġi rtirat sakemm ma jiġix osservat ksur fil-parti koperta mill-Ordni biex Tieqaf u Ta' Twettieq.

GĦAWDEX - TWAQQIEGĦ TA' BINI LLEGALI

26305.L-ONOR. CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari numru 26210, jista' l- Ministru jgħid x-xogħlijiet twettqu lill-kumpannija privata f'Għawdex ta' twaqqigħ ta' bini llegali u x'kien il-valur tax-xogħlijiet li twettqu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 26210 dwar xogħlijiet ta' twaqqiegħ ta' bini llegali f'Għawdex, il-valur tax-xogħlijiet għadu ma nħadimx minħabba l-fatt li għadna ma rċevejniex il-kontijiet mid-diversi partijiet li għenu fl- operazzjoni.

KUNSILLI LOKALI - KUNTRATT GĦALL-ĠBIR TA' SKART

26306.L-ONOR. CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk kienx hemm xi kunsilli lokali li diġa' ffirmaw kuntratt għall-ġbir ta' skart?

Jekk fl-affermattiv, liema huma dawn il-kunsilli?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li sa nhar it-Tlieta 16 ta' Mejju 1995 il-Kunsilli Lokali msemmija hawn taħt, iffirmaw il-kuntratt għall-ġbir ta' skart.

Malta - Fgura, Siġġiewi

Għawdex - Għarb, Għasri, Kerċem, San Lawrenz, Sannat, Xewkija, Żebbuġ

Madwar għoxrin (20) Kunsilli oħra għandhom kuntratti li jidhru li huma aċċettabbli u li jistgħu jiġu ffirmati fil-jiem li ġejjin.

Sadanittant qed isiru diversi laqgħat sabiex jintlaħaq ftehim mal-Kunsilli kollha.

AWTORITA' TAX-XANDIR - RAPPORTI ANNWALI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid għaliex ir-Rapport Annwali ta' l-Awtorita' tax-Xandir jiġi stampat bl-Ingliż?

Jekk dan ir-rapport isir bl-Ingliż minħabba li jkun irid jintbagħat barra minn Malta, ma jistax isir biż-żewġ lingwi, jiġifieri bil-Malti u bl-Ingliż?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat mill-Awtorita' tax-Xandir li r- rapporti annwali tagħha jsiru bl-Ingliż għaliex dawn jiġu skambjati ma rapporti oħra ta' organizzazzjonijiet tax-xandir barranin.

Barra minn hekk, ir-rapporti jkunu ta' użu għall-esperti u lecturers barranin li, minn żmien għal żmien, jintalbu jagħtu pariri jew jiġu Malta biex jieħdu sehem f'korsijiet ta' taħriġ.

Għal dawn ir-raġunijiet ta' prattiċita', l-Awtorita' hi tal-fehma li dawn ir-rapporti jkomplu jsiru bl-Ingliż.

Barra minn hekk, ta' min jgħid ukoll li l-pubblikazzjoni ta' rapporti b'żewġ lingwi jdaħħlu lill-Awtorita' tax- Xandir fi spejjeż oħra.

WIED IL-GĦAJN: TRIQ IL-BAJJA - ASFALTAR

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' d-dipartiment konċernat jagħti t- tarmac lil Triq il-Bajja u t-toroq ta' madwarha f'Wied il-Għajn speċjalment meta din it-triq hi alternattiva meta t-triq tax-Xatt tkun magħluqa?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Kif diġa' kelli okkażjonijiet oħra ngħid, f'Wied il-Għajn sar ħafna xogħol ta' toroq f'dawn l-aħħar sentejn.

Jien issa ġejt informat li din it-triq hi diġa' asfaltata u kif jaf l- Onor. Interpellant mill-1 ta' April ta' din is-sena l-manutenzjoni tat- toroq hi f'idejn il-Kunsilli Lokali.

ŻABBAR: QASAM TAD-DJAR IL-KBIR - DAWL

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Tista' l-Korporazzjoni Enemalta tixgħel bozza fil-Qasam tal-Bini tal-Gvern (il-Kbir), f'Ħaż Żabbar, wara l-btieħi ta' Blokk A?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għaddejt is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant lill-Korporazzjoni Enemalta.

WIED IL-GĦAJN - DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Tista' l-Korporazzjoni Enemalta tieħu ħsieb tagħmel il-bozoz ma' l-arbli fi Triq il-Ħortan u Triq Salvu Buhagiar, f'Wied il-Għajn?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant qiegħda tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

DJAR - XIRI TA' DJAR MILL-INKWILINI

26341.L-ONOR. CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-grant li suppost ingħatat lis-sinjura Debono għax-xiri tal-post tar-residenza tagħha f'Ħal Balzan (HA 419/91) skond skema ta' l-Awtorita' tad-Djar, sal-lum għadha ma ngħatatx?

ONOR.

CENSU GALEA: Fl-14 ta' Diċembru, 1991 is-Sinjura Maria Debono ġiet informata li l-applikazzjoni tagħha biex tixtri r-residenza privata tagħha taħt skema F ġiet approvata u ġiet mitluba biex tmur għand in-nutar privat tagħha mill-aktar fis possibbli sabiex tibda l-proċeduri ħalli jiġi ppubblikat l-att finali tat-trasferiment.

Il-kuntratt tat-trasferiment ġie ppubblikat fl-4 ta' Awissu 1993 mingħajr ma' l-Awtorita' tad-Djar ġiet informata.

Klawsola 7 ta' l-Avviż legali numru 140 ta' l-1990 -Skema F - tgħid li l- għotja ta' għajnuna għax-xiri tad-dar titħallas mill-Awtorita' tad-Djar fuq il-pubblikazzjoni ta' l-att ta' bejgħ u titħallas f'isem ix-xerrej lill- bejjiegħ akkont tal-prezz.

Bħala riżultat ta' dan, is-sinjura Debono tilfet id-dritt ta' l-għotja.

Is-sinjura Debono ġiet informata b'dan.

RABAT: TRIQ G. BORG OLIVIER - PPARKJAR TA' KAROZZI

26342.L-ONOR. CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara li l-Pulizija tikkontrolla b'mod adegwat il-parking tal- karozzi u l-vetturi kbar li qegħdin jitħallew jgħaddu minn Triq G. Borg Oliver, Rabat kantuniera ma' Triq il-Kulleġġ biex b'hekk jiġi evitat il- konfużjoni tat-traffiku li hemm f'din l-area?

ONOR.

TONIO BORG: Din il-lokalita' hija spiss issorveljata mill- Pulizija.

Matul din is-sena 118-il persuna ġew imħarrka dwar kontravenzjonijiet osservati f'din it-triq.

ATTARD - BINI TA' SKOLA SEKONDARJA

26343.L-ONOR. CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux minnu dak li ntqal mill- Kunsill Lokali ta' Ħ'Attard fl-organu uffiċjali ta' l-istess kunsilli li l- fabbriki li hemm fl-Industrial Estate ta' Ħ'Attard se jitneħħew u minflokhom se tinbena skola sekondarja?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-Gvern għandu quddiemu proposta biex minflok l- Industrial Estate ta` H` Attard tinbena skola sekondarja tal-Gvern.

Din il- proposta qegħda tigi studjata mill-awtoritajiet koncernati.