MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 353 L-Erbgħa, 19 ta' Lulju, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 353

L-Erbgħa, 19 ta' Lulju, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.08 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 19 ta' Lulju, 2000

WERREJ

MINUTI 437

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 437

TQEGĦID TA' KARTI 441

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITA' TA' MALTA DWAR IR-RIŻORSI (IT-TIENI QARI) MALTA RESOURCES AUTHORITY BILL (SECOND READING) 441

AĠĠORNAMENT 462

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTBU 466

MINUTI

Il-Minuti tas-seduta Nru. 352 li saret fit-18 ta' Lulju, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

OPM - KONSULENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO (f'isem l-Onor.

Chris Cardona) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid min huma l-avukati, għaqdiet ta' avukati jew konsulenti legali li taw jew qegħdin jagħtu servizz lil dipartimenti, awtoritajiet, korpi u entitajiet li jifformaw parti mid- dekasteru tiegħu f'xogħol relatat ma' monitoring, screening, adozzjoni u kompatibilita' ta' liġijiet, direttivi, deċiżjonijiet u regoli ta' l-Unjoni Ewropea minn Jannar 1999 sal-lum?

X'tip ta' servizz ingħata f'kull każ?

X'kienet in-nefqa jew ħlas li ngħata u li qiegħed jingħata f'kull każ?

Jekk ħarġet sejħa, min kienu l-applikanti?

Min jew liema bord ta' għażla jew xorta oħra għażel din il-konsulenza u abbażi ta' liema kriterji u kundizzjonijiet intgħażlet?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninsab informat li fid- dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi ma ngħata l- ebda servizz minn avukati jew konsulenti legali għal xogħol ta' monitoring, screening, adozzjoni u kompatabilita' ta' liġijiet, direttivi, deċiżjonijiet u regoli ta' l-Unjoni Ewropea.

MUŻEW - RESTAWRATURI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid itteħditx id-deċiżjoni li restawraturi tal-pittura li kienu jaħdmu fi ħdan id-dipartiment tal-mużew jiġu ttrasferiti għaċ- ċentru Malti tar-restawr f'Bighi, kif ukoll jgħid x'inhi l-miżata li qiegħda tintalab biex entita' tingħata servizz li qabel kien jingħata minn dipartiment tal-gvern?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li sa issa ma ttieħdet l-ebda deċiżjoni fuq ir-restawraturi tal-pittura li kienu jaħdmu fi ħdan id-dipartiment tal-mużew.

Informat ukoll li dawn iżda informalment urew ix-xewqa tagħhom li jibdew jaħdmu maċ-ċentru tar-restawr ta' Bighi u din ix-xewqa qiegħda tiġi kkonsidrata wkoll fl-isfond ta' ristrutturazzjoni eventwali tad-dipartiment.

Għall-aħħar parti tal-mistoqsija, nirriferi l-Onor.

Membru għall-parti rilevanti tat-tweġiba għal mistoqsija partlamentari nru.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Peress li x-xogħol fuq ir-ristrutturazzjoni tad- dipartiment tal-mużew issa ilu għaddej is-snin, hemm xi ħjiel min-naħa tal- Ministru meta dan ix-xogħol se jitlesta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ir-ristrutturazzjoni tad-dipartiment tal-mużew hija marbuta mal-liġi li tirregola l-wirt ta' pajjiżna, il-Heritage Act, li abbozz tiegħu kien ġie ppreżentat fil-parlament imma ma laħaqx ġie diskuss minħabba l-elezzjoni.

Sussegwentement komplejna naħdmu b'manjiera li llum dan l-abbozz ġie rikonsidrat minn grupp ta' esperti preseduti minn Dr Ugo Mifsud Bonnici, u ġie attwalment prodott abbozz ieħor li fih xi differenzi minn dak li kien ġie ppubblikat.

Dan l-abbozz qed jiġi kkonsidrat fuq il- livell tal-ministeru u nittama li nuża l-perijodu tal-vakanzi tas-sajf biex din il-konsiderazzjoni daparti tal-ministeru kif ukoll diskussjonijiet ma' istituzzjonijiet oħrajn jitkomplew.

Jekk dan jirnexxielna nagħmluh, hemm il-possibilita' li din ir- ristrutturazzjoni tkun tista' titwettaq is-sena d-dieħla.

Nittama li nsibu soluzzjoniijet adegwati għal numru ta' diffikultajiet li jeżistu u li ma jiddependux biss mill-gvern.

ĊENTRU TAR-RESTAWR - ĦLASIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'qiegħed jintalab lill-uffiċċju tan-nutar tal- gvern bħala ħlas għal xogħol ta' legar li qiegħed jordna liċ-ċentru Malti għar-restawr f'Bighi?

Jista' jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra skeda li turi b'mod dettaljat x'inhuma r-rati għas-servizzi kollha li jingħataw mill- istess ċentru?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s'issa ċ-ċentru tar-restawr ta' Bighi ma' rċeva ebda talba mingħand in-nutar tal-gvern għal kwalunkwe tip ta' xogħol.

Għat-tieni parti tal-mistoqsija nirriferi l-Onor.

Membru għall-parti rilevanti tat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jien informat li qabel l-uffiċċju tan-nutar tal- gvern kien jinqeda bil-unit għar-restawr tal-kotba li kien hemm fil- bibljoteka u kien jintuża l-equipment tagħhom.

Allura issa l-uffiċċju tan- nutar tal-gvern m'għadux jgħaddi aktar dan ix-xogħol lill-bibljoteka jew liċ-ċentru tar-restawr?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, in-nutar tal-gvern qed jgħid li x-xogħol li kien isir mill-book restoration laboratory tal-bibljoteka se jibqa' jsir mil-laboratorju fiċ-ċentru ta' Bighi taħt l-istess kondizzjonijiet.

Fil- fatt ma naf bl-ebda raġuni għala dan ix-xogħol m'għandux jitkompla u l- informazzjoni li għandi hi li ċ-ċentru għadu ma rċieva ebda talba mingħand in-nutar tal-gvern biex jagħmel xi xogħol.

Nivverifika jekk hemmx xi ħaġa li jiena ma nafx biha, pero' din hi l- informazzjoni li qed jagħtini d-dipartiment.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jekk jien informat tajjeb din il-problema kienet inqalgħet minħabba li r-rati ta' ħlas li ngħataw min-naħa taċ-ċentru tar- restawr ta' Bighi kienu ħafna iżjed ogħla minn qabel.

Fil-fatt għandi dubju jekk qabel kienx isir ħlas peress li dan ix-xogħol kien meqjus bħala parti mix-xogħol tar-restawraturi tal-kotba.

Dan ifisser li hemm reviżjoni tal-ħlasijiet min-naħa taċ-ċentru tar-restawr?

MR SPEAKER: Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-pożizzjoni hija din, Sur President.

Hemm ftehim bejn il-ministeru u ċ-ċentru tar-restawr f'ta' Bighi li x-xogħol li kien jagħmel il-book restoration laboratory irid jibqa' jsir bla ħlas akkont ta' l-equipment u l-personnel li huma ħadu fiċ-ċentru tagħhom.

(Interruzzjonijiet) Jista' jagħti l-każ li fil-bidunett ħarġu xi skeda ta' fees, iżda nista' ngħid li l-kwestjoni kollha ġiet ċċarata u ġie miftiehem li l-book restoration laboratory jibqa' jagħmel xogħol għall-gvern bl- istess kondizzjonijiet kif kien isir qabel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Peress li l-equipment tar-restoration unit ittieħed Bighi - u safejn naf jien hemmhekk m'hemmx persuni mħarrġin biex jużaw dak l-equipment kif kienu n-nies li kien hemm fir-restoration unit - u peress li n-nies tar-restoration unit m'għandhomx equipment biex jaħdmu, jista' l-Ministru jgħidilna kif beħsiebu jattakka din il-problema?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-ewwelnett ma jidhirlix li wieħed huwa korrett meta jgħid li l-equipment li hemm fil-book restoration laboratory li hemm f'Bighi m'hemmx nies li huma esperti biex iħaddmuh.

Din it-taqsima qiegħda taħt it-tmexxija tas-Sur Joe Schiro', li naħseb huwa rikonoxxut bħala bniedem b'kompetenza sostanzjali f'din il-materja, u huwa mgħejjun minn ħaddieħor.

Id-diffikulta' hi li meta l-book restoration laboratory kien taħt id- dipartiment tal-bibljoteka kellna mpjegati tal-gvern li sal-lum għadhom m'għażlux li jmorru fiċ-ċentru tar-restawr f'Bighi u allura qegħdin niddiskutu ma' l-union konċernata biex insibu soluzzjoni u naraw jekk dawn iż-żewġ impjegati humiex se jmorru jaħdmu fiċ-ċentru tar-restawr f'Bighi jew inkella aħniex se nokkupawhom b'manjiera differenti.

Din il-materja għadha ma ġietx riżolta - kieku kellha tiġi riżolta kien ikollna sitwazzjoni normali - u sadanittant hemm nies oħrajn li qegħdin jitħarrġu f'dan il-kamp biex is-servizz ikun jista' jingħata bl-aħjar mod kompetenti li nistgħu nagħtu fil-pajjiż.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Apparti s-Sur Schiro' u apparti l-persuna l-oħra li hemm imħarrġa fir-restawr tal-karta imma mhux fir-restawr tal-kotba, teknika kompletament differenti, il-persuni l-oħra qed jitħarrġu f'din il- linja?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: M'iniex f'pożizzjoni ngħid jekk il-persuna li qiegħda taħdem mas-Sur Schiro' hijiex kompetenti wkoll fir-restawr tal- kotba u ma nafx biżżejjed biex inkun nista' nargumenta l-kompetenza tar- restawr tal-karta x'sehem tifforma mir-restawr tal-kotba.

Biss irridu nammettu lit-taqsima li kienet tieħu ħsieb ir-restawr tal-kotba kienet sa minn dejjem taqsima pjuttost ċkejkna u kulma kellha kienu xi tlieta jew erba' impjegati b'kollox.

Dwar jekk hemmx persuni li qegħdin jitħarrġu fil-kors jew x'imkien ieħor għad irrid nivverifika.

PIXXINA NAZZJONALI - PREMISES

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk l-għaqdiet, clubs jew organizzazzjonijiet li għandhom premises fil-kumpless tal-pixxina nazzjonali?

Fuq liema kriterji ngħataw u kemm hu l-ħlas dovut f'kull każ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għaqdiet li qed jagħmlu użu minn premises fil-kumpless tal-pixxina nazzjonali huma dawn:

|Għaqda |Ħlas | | |fis-sen| | |a | |Amateur Swimming |Lm600 | |Association | | |Malta Volleyball | 600 | |Association | | |Malta Squash Rackets | 300 | |Association | | |Malta Waterpolo Referees | | |Association |150 | |Kunsill Malti | 500 | |għall-Isport | | |Kumitat Olimpiku Malti | 900 | |Tigne Judo Club | Xejn | |Swimming Promotion Unit | Xejn | |Sports & Human | Xejn | |Performance Centre MOC | | |Mr J. Woods - Information| 500 | |Technology | |

N.B. Dawn l-għaqdiet/individwi ġew allokati l-premises wara li saret talba individwali u ġie kkonsidrat il-każ.

|Mrs B. Peterson - | 500 | |Chiropractor | | |Mrs P Bonello - | 300 | |Psychologist | | |Edwards Sports Ltd. | 600 |

N.B. Il-premises ġew allokati wara li ħareġ avviż għal persuni/ għaqdiet li huma interessati li jikru spazju fil-kumpless tal-pixxina.

|Dance Workshop Ltd. | 3,000 |

N.B. Il-premises ġie allokat fuq proposal li rċieva l-management board tal- pixxina wara li dehru avviżi fil-gazzetti.

Hemm ukoll catering concession, Gallop Dragon Ltd., li ngħatat wara sejħa għal offerti.

Il-ħlas huwa ta' Lm25 kuljum.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, nixtieq inkun naf jekk dawn humiex il- persuni jew l-għaqdiet kollha li qed jagħmlu użu minn xi kamra jew faċilita' fil-pixxina nazzjonali.

Nixtieq ukoll li s-Segretarju Parlamentari jispjega ftit x'inhi r-raġuni li Mr J Woods għandu spazju fil- pixxina nazzjonali.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Għal ħafna żmien ġieli kien ikun hemm spazju disponibbli u lil kulmin kien japplika konna nippruvaw nakkomodawh b'kera li tkun proporzjonata għall-ispazju eżistenti.

Ma jidhirlix li hemm assoċjazzjonijiet jew għaqdiet oħrajn barra dawk li hemm fil-lista li tajt u nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jekk jaf b'xi għaqda partikolari jistaqsini dwarha.

Jeżisti spazju ieħor li bħalissa qed naħdmu fuqu u beħsiebna nagħmlu talba pubblika biex kulmin hu interessat nakkommodawh.

Ma nafx jekk l-Onor.

Interpellant hux qed jirriferi għall- club ta' l-universita' fejn jidhirli li hemm xi spazju, pero' dan mhux il- bord tal-pixxina kien allokah imma l-universita' stess.

Qed isir arranġament ukoll biex in-nursery tas-Sliema Wanderers jużaw id- dressing rooms fil-pixxina.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, nerġa' nistaqsi x'konnessjoni għandu Mr J Woods ma' l-isports - għax huwa importanti li jekk hemm spazju dan jingħata lill-għaqdiet sportivi - u nistaqsi wkoll jekk kienx hemm persuni oħrajn interessati li għal xi raġuni jew oħra ma ngħatawx spazju fil- pixxina nazzjonali?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Hemm għaqdiet oħrajn li qed jitolbuna l-ispazju u sal-bieraħ stess irċevejt talba partikolari.

Jidhirli li mill-ispazju li qegħdin inlestu bħalissa se jkun hemm opportunita' għal kulmin hu interessat.

Fil-fatt se jitlestew mill-inqas mas-16-il uffiċċju li jistgħu jakkommodaw għaqdiet nazzjonali.

Rigward is-Sur J Woods nista' ngħid li dan l-individwu kien għamel xi żmien jagħti courses fl-information technology lill-għaqdiet sportivi b'ammont sussidjat u allura dehrilna li għal dan l-użu stajna niffaċilitawlu l-kirja pero' din hija ugwali għall-concessions kollha li hemm.

MR SPEAKER: L-Onor.

Francis Agius, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Nixtieq inkun naf kif qed tintuża fil-preżent dik li kienet il-pixxina nazzjonali ġewwa Wied il-Għajn u xi pjani hemm għaliha?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Kuntrarjament għal dak li qalet l-Onor.

Rita Law il-ġimgħa l-oħra, dik li kienet il-pixxina nazzjonali f'Wied il-Għajn, qiegħda tintuża u qiegħda pjuttost fi stat tajjeb.

(Interruzzjonijiet) Veru li kien hemm forma ta' management contract mal-club tal-waterpolo ta' Marsascala pero' ma kien hemm l-ebda forma ta' ftehim bil-miktub.

Li għamilna aħna kien li rregolarizzajna dan l-użu u fil-fatt għamilna management contract magħhom, għednilhom x'inhuma r-responsabbiltajiet u l- obbligi, anke x'jista' jagħmel il-gvern - per eżempju, jekk ikun hemm xi ħaġa ta' natura straordinarja din jagħmilha l-gvern - u stipulajna kera għal dan l-użu, safejn naf jien xi Lm800 jew Lm900 fis-sena.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar każi ta' dixxiplina quddiem il-PSC, każi kriminali fil- qorti u każi ta' tkeċċija mis-servizz pubbliku, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' mpjegati fuq il-payroll tad-dipartiment għas-servizzi korporattivi tal-ministeru ta' l-edukazzjoni, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, f'isem il-Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar konsulenti barranin fil-ministeru tal-finanzi, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITA' TA' MALTA DWAR IR-RIŻORSI

MALTA RESOURCES AUTHORITY BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mit-18 ta' Lulju, 2000 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: Iktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, qed niddiskutu abbozz ta' liġi ieħor sabiex titwaqqaf awtorità oħra li tkun magħrufa bħala l-Awtorità ta' Malta dwar ir-Riżorsi.

X'inhu l-iskop li jitwaqqfu dawn l-awtoritajiet?

Fiż- żmenijiet l-imgħoddija konna naħtru diversi boards, fosthom il-medical board, l-advisory and medical board u ħafna oħrajn.

Wara bdejna nagħmlu l- kummissjonijiet, imbagħad fis-snin 70 il-korporazzjonijiet.

Dawn kienu qegħdin isiru biex tinqata' l-burokrazija tal-gvern li diżgrazzjatament għadha tirrenja miż-żmenijiet kolonjali.

Issa qegħdin inwaqqfu awtoritajiet, imma donnu li l-partiti rappreżentati hawnhekk f'dan il- parlament ma jistgħux jaqblu fuq dan.

L-Oppożizzjoni qed tieħu l-istand li għandu jibqa' kollox ikkontrollat mill-gvern, mentri n-naħa tal-gvern qed tgħid li għandna mmorru għall-awtoritajiet li jkunu awtonomi.

Bħalma diġà għedt, l-iskop ta' dawn l-awtoritajiet huwa biex tinqata' dik il-burokrazija tal-gvern billi minflok ikun hemm diversi dipartimenti taħt ministeru jkun hemm awtorità awtonoma.

Jekk nieħdu l-każ tal-ministeru ta' l-ambjent - għax din il-liġi qed iressaqha l-Ministru għall-Ambjent - insibu diversi taqsimiet, fosthom tad-drenaġġ, ta' l-istorm water, ta' l- ambjent fil-kontest proprju tiegħu, u ħafna oħrajn.

Issa dawk it-taqsimiet li huma relatati ħafna ma' xulxin se jinġabru taħt kappa waħda li hija din l-awtorità li se titwaqqaf li suppost se tkun awtonoma.

Din l-awtorità se tkun responsabbli minn dawk il-materji l-aktar vitali tal-ħajja ta' kuljum għaliex fost ir-responsabbiltajiet tagħha se jkollha l- Enemalta li tipproduċi l-enerġija, il-Water Services Corporation li tipproduċi l-ilma, it-taqsima tad-drenaġġ fejn għandna problemi kbar, u t- taqsima ta' l-istorm water li xogħolha hu li tipprova tikkonserva l-ilma tax-xita li jipprovdi Alla l-imbierek.

Diżgrazzjatament dawn it-taqsimiet vitali għall-ħajja ta' kuljum huma traskurati għaliex il-ħaddiema tal-gvern għandhom il-mentalità li hemm il-gvern iħallas, u ma jimpurtahom minn xejn!

Għalhekk qegħdin inwaqqfu din l-awtorità li se jkollha nies esperti biex jaħdmu fuq dawn il-materji vitali u li se taqa' wkoll taħt il-kontroll tal- gvern.

Però jeħtieġ li dawk il-ħaddiema li se jiġu trasferiti mis-civil service għall-awtorità jneħħu kompletament il-mentalità li kellhom qabel.

Mr Speaker, fl-ewwel parti tad-diskors tiegħi qed nenfasizza fuq il- konċett ta' awtorità għaliex l-oppożzizjoni għamlitha ċara li qed taħseb li n-nies li jinħatru fuq dawn l-awtoritajiet huma kollha blue-eyed boys.

Dan mhuwiex il-każ għaliex fil-maġġoranza ta' dawn l-awtoritajiet il-gvern dejjem għażel nies esperti fil-qasam konċernat.

L-iktar konċett bażiku għalfejn titwaqqaf awtorità huwa appuntu biex ikun hemm nies li jkollhom dik l-expertise u dik il-professjonalità meħtieġa ħalli jagħtu l-aħjar kontribut f'dak il-qasam partikolari.

Meta waqqafna l-Awtorità dwar il-Komunikazzjoni l-Opożizzjoni ħarġet dikjarazzjoni li kull meta jinbidel il-gvern mhux biss għandu jispiċċa l- bord, minkejja li jkun ħadem professjonalment u ta kontribut, imma għandu jitneħħa ċ-chief executive ukoll.

Id-demokrazija parlamentari tippermetti li kull gvern jagħmel li jrid sakemm ikun fil-parametri tal-Kostituzzjoni.

Però jien naħseb li wasal iż-żmien li l-awtoritajiet ma jibqgħux soġġetti għall-gvern anke permezz ta' subvention mingħand il-gvern.

Għad irid jasal iż-żmien meta l-awtoritajiet li qegħdin inwaqqfu jkunu totalment awtonomi kemm fl-amministrazzjoni tagħhom u kemm mil-lat finanzjarju, indipendentement mill-burokrazija tal-gvern.

Fil-fatt anke f'din il-liġi, bħalma għedna f'liġijiet oħra li waqqfu awtoritajiet oħrajn, qegħdin ngħidu li jekk jista' jkun din tkun tista' ddaħħal flus biżżejjed ħalli ma jkollhiex bżonn l-għajnuna finanzjarja tal-gvern ta' kull sena.

Per eżempju, l-awtorità ta' l-ippjanar dejjem titlob subvention ta' miljuni ta' liri.

Allura l-gvern dejjem jippompja l-flus, imma jrid jasal iż-żmien meta dawn l-awtoritajiet li qegħdin inwaqqfu verament ikunu awtonomi.

Issa tajjeb naraw x'responsabbiltajiet se jkollha din l-awtorità dwar ir- riżorsi.

L-ewwelnett insemmu l-Water Services Corporation.

Kif spjega tajjeb l-Onor.

Charles Buhagiar, hawn Malta l-ilma neħduh minn żewġ sorsi li huma r-reverse osmosis u l-boreholes.

Il-Water Services Corporation qed tagħmel l-almu tagħha kollu biex tipprovdi servizz mill-aħjar u qed jirnexxilha għaliex ftit huma dawk il-postijiet fejn ma jkunx hemm provvista ta' l-ilma, ħlief f'każijiet ta' xi problemi tekniċi li jistgħu jinqalgħu minn żmien għal żmien.

Però biex intejbu s-servizz ta' l-ilma qegħdin inwaqqfu din l-awtorità biex tieħu f'idejha r-responsabbiltajiet ta' dan is-servizz.

Iżda l-impjegati li se jmorru f'din l-awtorità jridu jifhmu li t-twaqqif ta' awtorità huwa konċett modern li jitlob li huma jinqatgħu minn dik il- burokrazija żejda li biha ma jkunux daqshekk effiċjenti.

Hemm nies kapaċi fil-Water Services Corporation, fosthom iċ-chief executive Mr Riolo li jaħdem ħafna.

Bħalissa qegħdin jinbidlu ħafna mill-pajpijiet ta' l-ilma li kienu misdudin jew inkella maqsumin u b'hekk illum naqqasna ħafna mill-ħela ta' ilma li jkun hemm.

Mr Speaker, l-Onor.

Charles Buhagiar tkellem b'mod tekniku tajjeb ħafna għaliex kien hemm żmien meta hu kien responsabbli wkoll mill-Water Services Corporation u naf li ħadem ħafna wkoll f'dan il-qasam.

Però jien ma naqbilx mar-rimarki li għadda dwar il-kwalità ta' l-ilma.

Jien naħseb li l- ilma li qegħdin nipproduċu huwa ta' l-aħjar kwalità li jista' jkollna.

Veru hemm ħafna x'wieħed itejjeb f'dan il-qasam imma ibqa' ċert li meta l- korporazzjoni ta' l-ilma tiġi taħt din l-awtorità se tkun kapaċi tmexxi aħjar permezz ta' nies esperti.

Mr Speaker, issa niġu għall-boreholes.

Oriġinarjament il-gvern kien itella' l-ilma mill-boreholes, iżda kien hemm xi ftit nies li wkoll kellhom il-liċenzji li jtellgħu l-ilma minn xi boreholes.

Fl-antik kellna l- imtieħen li kienu xejn aktar ħlief boreholes li jaħdmu bis-sistema tar-riħ flok bl-elettriku biex itellgħu l-ilma minn taħt l-art u dawn kienu effiċjenti ħafna.

Illum il-ġurnata nsibu li ħarġu diversi permessi għal boreholes ġodda b'mod speċjali għall-bdiewa.

Dawn huma importanti ħafna għax illum il-ġurnata ma jistax ikun li l-għelieqi tagħna jibqgħu jiddependu mill-ħniena tat-temp, meta jrid il-Bambin jibgħat l-ilma.

Is- sistema agrikola tagħna bilfors irid ikollha sors ta' ilma s-sena kollha biex tkun sostenibbli.

Illum jekk ma jkollokx sistema ta' irrigation tajba tista' ma tmurx ġewwa l-għalqa tiegħek.

Għalhekk huwa importanti li jkollna effiċjenza fis-servizz ta' l-ilma mhux biss f'dak li huwa potable water, dak li nsibu l-ħin kollu fil-vit, imma wkoll fis-servizz ta' second class water li huwa vitali għall-għelieqi tagħna.

Jien jiddispjaċini nara li hawn Malta nimportaw b'miljuni ta' liri f'ilma bbottiljat.

Jaf il-poplu Malti li minbarra li qed iħallas tal-konsum ta' l- ilma tiegħu qed jixtri wkoll b'mijiet ta' liri f'ilma tal-flixkien, meta dan jista' jiġi prodott hawn Malta?

Jien niddubita li hawn min qed jibbottilja l-ilma mir-riżors li għandna hawn Malta u għalhekk nitlob lill- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma li għandha l-laboratorju tagħha biex tinvestiga jekk l-ilma li qed jiġi bbottiljat huwiex ta' kwalità tajba li wieħed jista' jużah għall-konsum.

Jien nittama li meta titwaqqaf l- awtorità jkollha spiżjara u analisti kif kellha l-Water Services Corporation biex jagħmlu l-analiżi meħtieġa u jaraw li l-ilma li joħroġ biex jintuża għall-konsum domestiku jkun ta' l-aħjar kwalità possibbli.

Mr Speaker, issemma l-impjant ta' riċiklaġġ ta' Sant Antnin li qiegħed fis-south ta' Malta li jipproduċi s-second class water tajjeb għall- għelieqi.

Iżda wieħed li joqgħod fit-tramunata ta' Malta tiġih spiża biex iġorru.

L-Onor.

Buhagiar issuġġerixxa li nagħmlu impjant ta' riċiklaġġ ieħor bħal ta' Sant'Antnin fin-naħa tat-tramuntana ta' Malta.

Veru li jista' jkun hemm bżonnu u wieħed jistaqsi x'inhu l-aħjar li tagħmel, impjant ta' riċiklaġġ minn fejn ikollok iġġorr l-ilma għall-inħawi ta' madwaru jew inkella tħaffer il-boreholes?

Iżda hemm limitu ta' kemm tista' tħaffer boreholes għall-ilma għax jekk Allaħares qatt jispiċċa l-ilma li aħna nistgħu ntellgħu mill-aquifer il-Bambin jaf f'liema sitwazzjoni niġu!

Veru li aħna mdawrin bil-baħar u nistgħu nagħmlu iktar reverse osmosis plants, imma dan il-metodu ta' produzzjoni ta' ilma jinvolvi wkoll ħafna spejjeż.

Jien inħoss li għandna nkunu kawti ħafna dwar ir-riċiklaġġ ta' l-ilma tad- drenaġġ għax ħafna minnu jaħasra jintrema fil-baħar ladarba ma jsirx użu minnu.

Hawnhekk wieħed irid joqgħod attent li dak li jintrema fil-baħar, għalkemm ikun second class water, ma jagħmilx ħsara lill-ambjent marittimu, għaliex barra li l-bajjiet tagħna li huma tajbin għall-għum ikunu mimlijn bit-turisti u l-Maltin, ma rridux nagħmlu ħsara lill-ħut, lill-flora u lill- fawna li jinsabu fl-ibħra ta' madwarna.

Mr Speaker, niġi għall-Korporazzjoni Enemalta li issa wkoll se taqa' taħt din l-awtorità dwar ir-riżorsi.

Jien m'għandix dubju li l-Enemalta wkoll qed tagħmel l-isforzi tagħha kollha sabiex tipprovdi servizz ta' l- elettriku adegwat lil pajjiżna.

Veru li kultant ikun hemm il-qtugħ tal- provvista tad-dawl minħabba xi faults kif ġara dan l-aħħar.

Illum il- ġurnata kulħadd jaf li kollox jiddependi mill-elettriku, mill-iċken għodda li wieħed jista' jimmaġina għax anke biex iddaħħal vit ġewwa l-injam m'għadux jintuża t-turnavit imma jdaħħluh b'mutur ta' l-elettriku.

Jiġifieri wieħed japprezza kemm huwa importanti dan is-servizz.

Jien nittama li meta l-Enemalta Corporation tiġi taħt din l-awtorità tiżdied l- effiċjenza f'dan is-settur.

Mr Speaker, issemma wkoll l-istorm water department fi ħdan il-ministeru ta' l-ambjent li ħadem ħafna, kif għamel ukoll fi żmien gvern Laburista, biex ir-run-off water li jkollna f'pajjiżna ma jinħeliex imma jiġi konservat ħalli jkun jista' jintuża għada pitgħada.

M'għandix dubju li f'dan l-istorm water department hemm persuni li verament huma effiċjenti f'xogħolhom.

Xiehda ta' dan huwa x-xogħol li għamlu ġewwa Ħaż-Zebbuġ fejn l-iskola ta' St Dorothy's fi Triq l-Imdina, fejn kien hemm culvert miżdud.

F'din l-area kien jaqa' ħafna ilma kemm mir-Rabat u kemm minn postijiet oħra li ma kellux fejn imur u kien jibqa' proprju fit-toroq.

Meta ġbidt l-attenzjoni tal-Ministru Zammit Dimech huwa ħa azzjoni mill- ewwel għaliex ra l-problema kbira li kien hemm.

Fil-fatt fis-sajf tas-sena l-oħra ftaħna t-triq, minkejja li huwa diffiċli biex tiftaħ arterial road bħalma hija Mdina Road b'dak it-traffiku kollu li jgħaddi minnha lejn ir- Rabat u t-turisti li jkunu ġejjin mill-airport u jgħaddu minn dik in-naħa.

B'danakollu bid-determinazzjoni tal-ministru u bl-effiċjenza tal-ħaddiema ta' l-istorm water department, b'mod speċjali s-Sur Farrugia, dan ix-xogħol sar u issa kellna xitwa mingħajr problemi kbar minkejja li ma kenitx ħafifa mix-xita.

Mr Speaker, fil-widien tagħna sar ukoll xogħol ta' twessiegħ fejn kien hemm bżonn u jekk Alla jrid din is-sena naraw l-effetti ta' din il-ħidma.

Bħalissa s-sezzjoni ta' l-istorm water qed tagħmel ukoll xogħol f'Wied il- Kbir fejn l-ilma kollu ta' Malta li ma jmurx il-baħar jinġabar hemmhekk.

Qiegħed isir xogħol siewi ta' tħammil wara tant żmien ta' akkumulazzjoni ta' debris.

Anke n-naħa tal-Ġardin l-Abjad fir-Rabat xi erba' ġimgħat ilu din is-sezzjoni għamlet xogħol ta' tindif f'parti mill-wied li kienet qed timblokka dik it-triq li ngħidulha tal-Plieri.

Meta tagħmel ħafna xita hemmhekk dejjem ikun hemm problemi kbar, u għalhekk din is-sena ħsibna minn qabel biex jitnaddaf dak id-debris li jinġarr mill-ilmijiet li jinżlu min- naħa tar-Rabat għal ġo dawn il-widien.

Mr Speaker, din is-sezzjoni ta' l-istorm water ħadet ukoll l-inizjattiva biex tiġi konservata dik il-ħamrija tal-wiċċ tar-raba' li titkaxkar ma' l- ilmijiet tax-xita ġewwa l-widien għaliex dik hija ħamrija tajba.

Allura qegħdin jiġbruha u jagħmlu riklamazzjoni ta' art fil-viċinanzi minn fejn ikun ħadha l-ilma tax-xita.

Dan huwa proġett tajjeb ħafna u flimkien max- xogħlijiet l-oħra li semmejt iġibu fix-xejn il-kritika li m'hu qed isir xejn mill-ministeru ta' l-ambjent.

Dan ix-xogħol estensiv qed isir matul is-sena kollha u m'għandix dubju li se jħalli l-effetti tiegħu.

L-agħar problema li hemm fil-widien huma l-farms bħalma hemm in-naħa Tal- Ħlas f'Ħal-Qormi u n-naħa ta' Wied il-Baqqija f'Ħaż-Żebbuġ.

Meta tagħmel ix-xita s-sidien tal-farms inaddfu l-postijiet fejn jitrabbew l-annimali u l-ilma kollu jmur għall-widien.

Dan qed jagħmel kontaminazzjoni kbira ħafna li barra li jgħarraq ħafna l-fawna u l-flora, jagħmel ukoll ħafna ħsara lill-aquifer.

U jien hawnhekk nagħmel appell lill-ministeru ta' l- ambjent li wasal iż-żmien li nsibu mezz sabiex dan ir-residue li jħallu l- farms ma jibqax imur ġewwa l-għelieqi tagħna imma jiġi riċiklat jew inkella jintefa' f'xi postijiet fejn ma jagħmilx ħsara.

Jien nittama li meta titwaqqaf l-awtorità dawn il-proposti li qed nagħmel jittieħdu bis-serjetà.

Mr Speaker, tqajjem ukoll il-punt li għandna bżonn nibdew nużaw sistemi alternattivi ta' enerġija, fosthom is-solar system.

Il-liġi wkoll tipprovdi għal din il-materja għaliex huwa importanti li niffrankaw l- enerġija kemm hu possibbli.

Nafu kemm intnefqu miljuni ta' liri biex għamilna l-power station ta' Delimara u kemm hemm diffikultajiet ta' pollution, u għalhekk irridu ninkoraġġixxu s-solar systems.

Għandi l- pjaċir ngħid ukoll li l-awtorità ta' l-ippjanar se tagħti l-permessi li jsiru s-solar systems f'postijiet fejn qabel kienet tirrestrinġi l-ammont tagħhom.

Nittama li n-nies jifhmu kemm taħdem tajjeb din is-solar system peress li hawn Malta għandna tista' tgħid tliet kwarti mis-sena kollha bix- xemx.

Jekk aħna nagħrfu nisfruttawha wieħed jista' jimmaġina kemm jirnexxilna niffrankaw enerġija u fl-istess ħin innaqqsu l-problemi ta' pollution ikkawżati mill-power stations.

Mr Speaker, ma nixtieqx intawwal l-intervent tiegħi billi nitkellem fid- dettall fuq il-funzjonijiet ta' din l-awtorità għaliex dawk niddiskutuhom fl-istadju tal-kumitat, imma tajjeb li wieħed jifhem l-iskop għaliex qed titwaqqaf din l-awtorità.

Bħalma diġà għedt, din se tkun responsabbli minn diversi riżorsi vitali ta' pajjiżna u l-iskop ewlieni tagħha huwa li tara li t-taqsimiet li jipprovdu s-servizzi importanti għall-pajjiż jaħdmu b'mod effiċjenti u jinqatgħu mill-burokrazija taż-żmenijiet kolonjali.

Kif hemm stipulat fil-liġi, f'din l-awtorità se jinħatru nies esperti fl-oqsma konċernati ħalli l-pajjiż ikollu l-aħjar servizzi possibbli.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, jien ħadt gost nisma' lill-kollega tiegħi l-Onor.

Michael Bonnici bis-soltu diskors bilanċjat li jagħmel.

Jien fhimt li l-Onor.

Bonnici stess ma jaqbilx mal-mod kif ġiet ippreżentata l-liġi għaliex l-awtorità fl-aħħar mill-aħħar xorta waħda mhux se tkun awtonoma, kif forsi jixtieq hu.

L-abbozz ta' liġi jimplika li din l-awtorità, bħalma huma awtoritajiet oħrajn, se tkun immexxija proprju mill- ministru.

Però dwar dan il-punt niġi aktar 'il quddiem.

Mr Speaker, jekk wieħed iħares lejn l-għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l- abbozz ta' liġi li qed jiġi preżentat isib li bażikament l-għan ewlieni huwa li r-regolatur u l-operatur ikunu separati.

Fl-aħħar insibu wkoll li fl-abbozz għandna emendi konsegwenzjali għal liġijiet oħra.

Fl-opinjoni tiegħi dawn l-għanijiet u r-raġunijiet huma misleading għax jagħtu l- impressjoni li l-unika bidla kbira u sostanzjali li se jkun hemm hija li r- regolatur se jiġi maqlugħ mill-operatur u mbagħad għandna xi emendi oħrajn li huma konsegwenzjali għal dan li qed nagħmlu.

Jien nisħaq li din hija misleading għaliex kif ikolli ċans nispjega 'l quddiem, u kif spjegaw ukoll sħabi ta' din in-naħa, iktar huwa importanti u vitali dak li mhux qed jissemma milli dak li ssemma fl-għanijiet u r-raġunijiet.

In-naħa ta' l-oppożizzjoni taqbel li r-regoaltur għandu jkun separat mill- operatur.

Din hija ħaġa tajba li tkellimna fuqha diversi drabi kemm meta konna fil-gvern kif ukoll mill-oppożizzjoni, speċjalment meta kien hemm diversi diskussjonijiet fuq l-awtoritajiet, il-Korporazzjoni Enemalta kif ukoll il-Water Services Corporation.

Mela fuq dan il-prinċipju qed naqblu.

Però issa wieħed irid jara wkoll kif se jopera r-regolatur u kif l- operatur se jiġi mġiegħel jagħmel it-tibdiliet neċessarji li jordnalu jew jiġbidlu l-attenzjoni għalihom ir-regolatur.

Mhux biżżejjed li wieħed jgħid li hija ħaġa tajba, imma rridu naraw kif din se tapplika fil- prattika.

Għalhekk nerġa' ngħid li l-għanijiet u r-raġunijiet huma misleading għaliex proprju jaħbu l-bidla prinċipali li dan l-abbozz ta' liġi qed jipproponi.

Fil-fatt fid-diskors introduttiv tiegħu l-Ministru Zammit Dimech ftit li xejn aċċenna għall-iskeda.

U meta kien qed jitkellem l-Onor.

Louis Buhagiar, il-Ministru Zammit Dimech għamel point of order fejn ġibidlu l- attenzjoni li dan l-abbozz ma kienx qed jiddeċiedi fuq il-liberalizzazzjoni imma kien qiegħed biss iwaqqaf awtorità li tkun regolatorja, u allura l- bidliet l-oħrajn m'humiex daqshekk importanti.

Imma nerġa' ngħid li l- bidliet l-oħrajn huma kważi kważi aktar importanti minn din il-bidla, filwaqt li nammetti li hija bidla importanti wkoll li jkollna separazzjoni tar-regolatur mill-operatur.

Mr Speaker, bħal bosta affarijiet oħra li qed jiġu preżentati f'dan il- parlament l-għan u r-raġuni primarja għalfejn dawn qed jiġu preżentati hawnhekk u anke b'daqshekk għaġġla, naturalment hija l-ossessjoni li l- gvern Nazzjoanlista għandu għal sħubija sħiħa akkost ta' kollox fl-Unjoni Ewropea.

Tan-naħa l-oħra jgħidulna li din nirrepetuha l-ħin kollu.

F'diskors li kont għamilt ftit taż-żmien ilu fuq awtorità oħra għedtilhom li kont se nirrepetiha u se nkomplu nirrepetuha minn din in-naħa għaliex hija l-verità.

U meta titkellem fuq abbozz ta' liġi li speċifikament qed nagħmluh għaliex ħaddieħor qed jordnalna hekk u għax aħna bħala gvern intrabatna li nagħmlu hekk, allura bilfors aħna jkollna nikkritikaw dawn l- affarijiet.

Ma jfissirx li dak kollu li qed jiġi ppreżentat f'dan il- parlament huwa kollu negattiv.

Il-partit Laburista qatt ma qal li l-Unjoni Ewropea hija ħaġa negattiva.

Qatt ma qalha.

Il-partit Laburista jgħid li aħna għandna triq oħra għaliex, bir-regoli tagħha, l-Unjoni Ewropea hija tajba għall-grupp ta' pajjiżi kbar.

Hemm affarijiet li huma tajbin għalina u aħna għandna nadottawhom, u għandna nfittxu wkoll l-eqreb u l-aħjar relazzjonijiet ma' l- Unjoni Ewropea għaliex huwa fl-interess tagħna li nagħmlu dan ukoll, imma ċertament li pajjiżna ma jaqbillux sħubija sħiħa akkost ta' kollox fil- preżent u fil-futur prevedibbli.

Għalhekk il-partit Laburista qed jippreżenta s-slogan magħrufa bħala "Svizzera fil-Mediterran" li ħafna drabi tiġi kkritikata.

Imma naħseb li min ikun qed jikkritikaha ma jkunx qed jifhem verament xi jkun qed jgħid il-partit Laburista jew inkella jagħmlu ta' bir-ruħhom li m'humiex jifhmu dak li qed jgħid il-partit Laburista.

Għalhekk meta niġu preżentati b'abbozzi ta' liġijiet li l-ewwel u qabel kollox l-iskop tagħhom ikun biex aħna sempliċement nagħmlu very good ħdejn il-lista twila ta' affarijiet li l-Unjoni Ewropea qed tesiġi li aħna nbiddlu, allura ċertament li dan jistħoqqlu kritika.

Mhux għax neċessarjament tkun ħaġa ħażina kollha kemm hi, kif diġà għedt.

Fil-fatt fin-national plan for the adoption of the acquis insibu żewġ riferenzi partikolari għal dan li qed nagħmlu llum fost oħrajn.

Ċertament li taħt il- kapitlu li jitkellem fuq l-enerġija wieħed jista' jgħid li hemm riferenza b'mod dirett.

Insibu x-short term priorities u għalhekk l-għaġġla sħiħa biex il-gvern jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi qabel ma' dan il-parlament nittamaw jieqaf ftit għas-sajf.

Dan l-abbozz ta' liġi ġie ppreżentat ġimgħa u nofs ilu u diġà qed niddiskutuh.

Ċertament m'hemm xejn ħażin għaliex għaddew is-sebat ijiem notice, skond il-ftehim li hemm bejn il-gvern u l-oppożizzjoni li għal kull liġi jkun hemm sebat ijiem notice.

Però naħseb li l-gvern għandu din l- għaġġla kollha sabiex ilaħħaq max-short term priorities li sas-sena 2000, proprju din is-sena, joħloq awtorità għar-riżorsi, proprju din l-awtorità li l-ministru, f'isem il-gvern qed jipproponi li dan il-parlament japprova.

Fix-short term priorities fejn qed jgħidulna li hemm bżonn li noħolqu awtorità tar-riżorsi biex tirregola l-enerġija, hemm speċifikament imsemmi l-Enemalta kif ukoll il-bunkering Act, u b'mod speċifiku mbagħad hemm miktub - u nikkwota minn paġna 111 B (a) - "and will remove the monopoly of Enemalta in electricity supply and fuel importation and distribution".

Imbagħad ikompli dwar x'għandu jkun l-irwol ta' l-awtorità, li għandha tkun regolatorja u li anke tagħmel reviżjoni ta' prattiċi kummerċajli marbutin mad-dawl u mal-fuel, u li tara li jkun hemm supply tajba għad-demand f'dak li għandu x'jaqsam mad-dawl u l-fuel.

Mr Speaker, li rrid ngħid huwa li għalkemm il-gvern iressaq abbozzi ta' liġijiet li forsi ma jkunux ħżiena mija fil-mija, u hemm oħrajn li jkunu tajbin mija fil-mija jew kważi, imma ejja nagħmlu l-affarijiet b'saqajhom 'l isfel u rashom 'l fuq u mhux bil-maqlub.

Ejjew naraw l-ewwel x'inhu l- interess nazzjonali u mhux naraw l-ewwel x'inhu l-interess li poġġa ħaddieħor u li aħna aċċettajnieh, ħalli nagħmlu sempliċement very good mal- lista twila li ħaddieħor qed jesiġi li nagħmlu.

Ħaġa oħra li lili personalment tinsultani bħala Malti u bħala bniedem żagħżugħ li nħoss li Malta għandha rwol x'tilgħab f'din id-dinja enormi - għaliex minkejja li aħna pajjiż żgħir il-pożizzjoni tagħna hija kruċjali u nħoss li aħna bħala Maltin m'għandniex inħossuna inferjuri minn ħaddieħor - hija li jiġu esponenti ewlenin tal-gvern li jgħidulna li aħna għandna bżonn lil xi ħadd jimbuttana biex nagħmlu t-tibdil.

Qisek qed tgħid: It-tifel tiegħi biex jiekol irrid noqgħod maġenbu u nagħtih jiekol jien, inkella ma jiekol qatt.

Jien ma nistax naċċetta li xi ħadd jgħidilna li hemm bżonn li l-Unjoni Ewropea żżommilna jdejna biex nagħmlu t-tibdil neċessarju għaliex waħedna m'aħniex kapaċi nagħmluh.

Jien mhux qed ngħid li ma nitolbux għajnuna, u mhux biss għajnuna finanzjarja - u fuq il-finanzi wieħed jista' jitkellem seduti sħaħ fuq il-wegħdiet imma ma nixtieqx niddevja mis-suġġett - imma għajnuna teknika jekk hemm bżonn, mela le!

Imma aħna bħala poplu m'għandna bżonn lil ħadd li jżommilna jdejna biex nagħmlu t-tibdil fejn dan huwa neċessarju.

Huwa punt ta' prinċipju bażiku li lili jurtani li nisma' lil xi ħadd, li jirrappreżenta lill-gvern ta' pajjiżi, jgħid li għandna bżonn lil xi ħadd iżommilna jdejna għaliex aħna waħedna m'aħniex kapaċi naslu biex niddeċiedu li nbiddlu dak li għandna bżonn inbiddlu.

Kif diġà għedt l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, apparti li qed jitkellem fuq is-separazzjoni bejn ir-regolatur u l-operatur, qed jitkellem ukoll fuq twaqqif ta' awtorità li se jkollha xogħol importanti ħafna għaliex qed nitkellmu fuq riżorsi ta' l-enerġija, l-ilma u l-minerali li huma essenzjali fid-dinja tal-lum, u anke f'ta' qabel, imma aktar u aktar illum meta d-dinja qed issir kompetittiva u l-mezzi tal-komunikazzjoni iktar jitjiebu.

Għalhekk wieħed imbagħad ikollu jammetti bilfors l- importanza li din l-awtorità se jkollha.

Mr Speaker, din l-awtorità se tolqot mill-qrib lill-Water Services Corporation kif ukoll lill-Eenmalta Corporation u ċertament li dawn iż-żewġ korporazzjonijiet għandhom bżonn.

Meta aħna konna fil-gvern, fis-sena u nofs li konna ilna mmexxu dan il- pajjiż ipprovajna nagħmlu ċertu tibdil, fosthom fit-tariffi tad-dawl u l- ilma li, wara dik il-kritika kollha jiġi l-Ministru Josef Bonnici jgħid li ċertament kien hemm bżonn tibdil fit-tariffi għax kien ilu żmien jinħass il- bżonn li dawn jiġu riveduti.

Imma dan ma qalux qabel l-aħħar elezzjoni!

Kif qal ukoll xi ħadd minn sħabi, dik kienet parti mill-propaganda rħisa.

Għall-voti wieħed jitkellem kif jitkellem qabel l-elezzjoni, però wara jbiddel id-diskors għax meta jieħu l-gvern ir-realtà titlob li jindirizza l- problemi bis-serjetà.

U għalhekk ir-regolatur hawnhekk se jkollu jsegwi mill-qrib dak li se tagħmel il-Water Services Corporation kif ukoll l- Enemalta.

Ċertament li hemm bżonn it-tibdil fihom fejn għandhom x'jaqsmu ċerti prattiċi ta' xogħol u taħriġ lill-ħaddiema biex naturalment dawn jiġu aġġornati mas-sitwazzjoni preżenti f'dinja li naturalment qiegħda dejjem tinbidel.

Jien nixtieq nagħmel ċerti mistoqijiet fuq it-twaqqif ta' awtoritajiet li ilna nitkellmu fuqhom u li fl-aġenda parlamentari għandna diversi awtoritajiet oħrajn li jridu jitwaqqfu.

Xi wħud, b'mod partikolari min- naħa tal-gvern, jitkellmu fuq l-awtoritajiet b'mod li jridu jfissru li bit- twaqqif ta' awtorità wieħed ikollu aktar effiċjena, li ma naħsibx li huwa l- każ.

Naħseb huwa konċett żbaljat li tgħid li jekk tkun dipartiment jew istitut m'intix effiċjenti għax ma tissejjaħx awtorità.

L-ewwelnett bil- mod kif qed jiġu mwaqqfa l-awtoritajiet, f'ħafna mill-każijiet kważi kważi l-poter kollu jibqa' f'idejn il-ministru, sempliċement għandek in-nies li se jkunu jidhru minflok il-ministru.

Però ċertament wara se jkun hemm il- ministru - ma rridx ngħid bl-ispaga - li bil-poter li tagħtih il-liġi jagħti l-ordnijiet.

Mr Speaker, mhux qed nirriferi biss għal dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna imma kellna liġijiet oħrajn li waqqfu awtoritajiet oħra, fosthom l-awtorità dwar il-komunikazzjoni, fejn il-ministru jagħżel hu, at any time ibiddel hu u l-ordnijiet jagħtihom hu.

Meta konna nsistejna li dawn l- ordnijiet ikunu bil-miktub kien hemm reżistenza min-naħa tal-gvern u mbagħad f'ċerti każi dawn inbidlu.

U nieħu gost li sar ċertu tibdil f'dan l-abbozz ta' liġi għax ifisser li l-Oppożizzjoni m'hijiex taħli l-ħin ta' dan il-parlament imma qed tagħmel kritika ġustifikata.

Mr Speaker, nixtieq nistaqsi x'garanzija għandna li l-awtorità se taħdem aħjar?

Ejja naraw mill-eżempju ta' l-awtoritajiet eżistenti.

Kollha qed jaħdmu b'mod effiċjenti u b'mod li l-konsumatur iħossu moqdi tajjeb?

L- Onor. Bonnici semma l-awtorità ta' l-ippjanar, imma naħseb li aħjar ma semmieha xejn għax dik hija l-aktar awtorità li taqla' l-kritika għall-mod kif tiddeċiedi.

Imbagħad meta wieħed jistaqsi fuq ċerti deċiżjonjiet li tkun ħadet ma jeħux sodisfazzjon għax dik l-awtorità hija awtonoma, allura ħadd minn dawn il-membri ta' l-awtorità m'hu accountable lejn il-poplu.

Dawn qegħdin appuntati hemmhekk, u jekk il-ministru għandu grazzja magħhom, jiddeċiedu x'jiddeċiedu, dawn se jibqgħu appuntati fl-awtorità ta' l- ippjanar.

Mr Speaker, dan ifisser li min imur għand l-awtorità ta' l-ippjanar m'għandux dritt li jgħid li ma jaqbilx ma' kif imexxi t-tali membru ta' l- awtorità, bħalma aħna fl-aħħar mill-aħħar, wara li nagħmlu ċertu żmien hawnhekk, niġu soġġetti għall-ġudizzju tal-poplu.

Jekk in-nies jgħidu li l- Onor. Carmelo Abela m'għadux jogħġobhom aktar, m'għadux jaqdi l- funzjonijiet tiegħu bħala deputat tat-tielet distrett kif jixtiequ huma, jagħżlu lil ħaddieħor.

Għandhom kull dritt li jagħmlu hekk, u Allaħares ma jagħmlux hekk jekk jaraw li qed nieħu deċiżjonijiet żbaljati jew m'iniex nagħmel ix-xogħol tiegħi kif għandi nagħmlu.

Imma min hu fl-awtorità, lejn min hu accountable?

Huwa accountable lejn il-ministru.

Jekk il-ministru huwa kuntent bl-operat tiegħu allura se jibqa' hemmhekk, imma ma jinteressahx jekk il-konsumatur huwiex moqdi jew inkella jekk il-konsumatur għandux diffikultajiet fuq dik il-persuna.

Mela m'għandna l-ebda garanzija li l-awtorità se taħdem aħjar.

Filwaqt li qed nikkritika li l-ministru jkollu wisq idejh fl-awtorità, però ċertament wieħed għandu joqgħod attent li ma noħolqux awtoritajiet monstri.

U nerġa' nsemmi l-awtorità ta' l-ippjanar li ħafna drabi tiġi deskritta bħala repubblika.

Għalhekk irridu noqogħdu attenti li filwaqt li l-ministru m'għandux ikun mill-bidu sa l-aħħar, imma ċertament li għandu jkun hemm ċertu kontroll.

U l-kontroll għandu jkun ukoll anke minn dak li jgħidu n-nies u mill-kritika li ssir hawn ġew.

Għalhekk aħna nikkritikaw il-fatt li qed inwaqqfu awtoritajiet li mbagħad dan il-parlament mhux se jkollu l-opportunità li jiddiskuti.

Dan huwa nuqqas ieħor li nsibu f'dan l-abbozz ta' liġi.

Mela kull ministru li jippreżenta abbozz ta' liġi li jwaqqaf awtorità qed jintrabat li jpoġġi l-financial statement kif ukol l-annual report, però mbagħad ma ssirx diskussjoni fil-Kamra kollha, kif s'issa konna mdorrijin nagħmlu fuq il-korporazzjonijiet, fosthom l-Enemalta u l-Water Services.

Allura darba f'sena dan il-parlament, f'seduta waħda - m'aħniex nitolbu wisq, ħafna drabi seduta waħda ngħidu ħalli nkunu reġjonevoli min-naħa tagħna - m'għandniex nagħmlu sagħtejn u nofs maqsumin bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra fejn niddiskutu purament policy ta' awtorità u kif ikun miexi l-operat tagħha?

Forsi jgħidulna li nistgħu mmorru fil-public accounts committee.

Imma l-ewwelnett diġà għedna kif qed jitmexxa l-public accounts committee u kemm l-oppożizzjoni bosta drabi ġiet ristretta milli tagħmel ix-xogħol tagħha bil-mod kif ħasset li l-aktar hu xieraq, u t-tieni nett il-prattika tal-public accounts committee sal-lum kienet li ma jivvotax minn qabel fuq l-estimi għas-sena ta' wara.

Jekk wara r-recess tas-sajf jiġi diskuss l-annual report u l-financial statement tal-Water Services Corporation, dan il-parlament se japprova l- estimi għas-sena 2000/2001, mentri r-rwol tal-public accounts committee sal- lum huwa li nitkellmu wara li tiġri l-froġa, wara li jkunu ġew ivvotati l- flus.

Jien naħseb li din hija nuqqas ta' demokrazija fis-sens li dan il- parlament darba f'sena għandu jiddiskuti l-interessi ta' dawn l- awtoritajiet għax dawn jolqtu lill-poplu.

Naħseb li l-gvern jagħmel ħażin jekk jipprova jaqta' dawn id-diskussjonijiet minn fuq l-aġenda parlamentari għaliex għandu lista sħiħa ta' liġijiet li jrid jgħaddi u jrid ilaħħaq mat- target date li tah Brussels.

Għalhekk filwaqt li aħna għandna ċerti riżervi fuq dawn l-awtoritajiet li qed jitwaqqfu, naħseb li d-diċenza titlob li għallinqas darba f'sena f'dan il-parlament tiġi diskussa l-policy u l-operat tagħhom.

Importanti wkoll li wieħed jagħti kas il-kritika li jkun hemm fuq il-ġurnali, naturalment sakemm tkun kritika ġustifikata, sakemm tkun kritika kostruttiva, mhux sempliċement għax wieħed intlaqat ħażin u għall-interessi personali tiegħu.

Naturalment hemm differenza bejn problema u oħra.

Mr Speaker, jien nirrepeti dak li qalu sħabi, li dawn l-awtoritajiet qed iservu biex il-partit Nazzjonalista jdaħħal in-nies tiegħu fihom.

L-Onor.

Bonnici semma li f'dawn l-awtoritajiet irid ikun hemm nies kompetenti fil- qasam konċernat, u jien naqbel miegħu.

Però jiddispjaċini ngħid li hija ħasra li min-naħa Laburista m'għandniex esperti jew inkella dawn l-esperti m'humiex tajbin biżżejjed daqs ħaddieħor.

Xi kultant jintgħażlu nies fl- awtoritajiet li l-uniku kriterju tagħhom ikun li huma ta' twemmin Nazzjonalista.

Din m'hijiex serjetà!

Jien ma nsemmi lil ħadd biex ma ninsulenta lil ħadd għaliex fl-aħħar mill-aħħar kulħadd għandu l-pride tiegħu u nirrispetta lil kulħadd.

Però filwaqt li naqbel li għandu jkun hemm nies esperti fil-qasam li qed jiġu appuntati għalih, imma dawn imbierek Alla allura kollha nzertaw Nazzjonalisti?

Għalhekk insostni li din hija okkażjoni biex permezz ta' dawn l-awtoritajiet indaħħlu aktar nies li jxaqilbu lejn in-naħa tal-gvern.

Dawn il-ħatriet fl-awtoritajiet qed iġibu problema oħra għaliex ħafna drabi dawn il-ħaddiema qed jiddaħħlu minn barra u mhux qed isir transfer ta' nies li llum qegħdin jaħdmu f'dipartiment ieħor.

Per eżempju, jekk din l-awtorità se tkun regolatorja u jkun hemm xi persuni fil-Water Services Corporation, fl-Enemalta Corporation jew f'dipartiment tal-gvern qegħdin jagħmlu xogħol li jew iqarreb jew inkella huwa direttament marbut ma' l- aspett regolatorju, nifhem li dawn għandhom jiġu trasferiti fl-awtorità.

Wieħed forsi jgħid li dawn għandhom jingħataw iċ-ċans li jagħżlu jekk imorrux ma' l-awtorità jew le.

Jien naħseb li għandna ninċentivawhom b'ċerti garanziji biex imorru ma' l-awtoritajiet, inkella se nibqgħu ngħabbu lill-gvern bil-ħaddiema u ma' l-awtoritajiet indaħħlu ħaddiema minn barra.

Fl-aħħar mill-aħħar il-piż qed jaqa' fuq il-gvern sakemm il-gvern ma jiddeċidix - hija ħolma naħseb jiena - li l-awtoritajiet ikunu finanzjarjament awtonomi, allura jaraw kif idaħħlu l-fees neċessarji biex ikomplu għaddejjin bil-ħidma tagħhom.

Dan huwa punt li wieħed irid jieħu in konsiderazzjoni jekk verament irridu nieħdu s-sitwazzjoni finanzjarja tal-pajjiż bis-serjetà.

Huwa faċli li tgħid li l-gvern Laburista għamilha l-ħofra - issa dan m'hu veru xejn! – u mbagħad ma tagħmel xejn bis-serjetà biex tieħu ħsieb l-interessi finanzjarji ta' pajjiżna.

U għalhekk anke jiena, kif qalu sħabi, wara l- elezzjoni li jmiss gvern Laburista jesiġi li dawn in-nies li jkunu appuntati b'mod politiku jirriżenjaw wara r-riżultat ta' l-elezzjoni.

Dan għaliex ċertament il-gvern preżenti jkun daħħalhom għax għandhom l-istess fehmiet politiċi tiegħu, allura dawn għandhom jirriżenjaw mill-kariga li jkunu qed jokkupaw ladarba ġew magħżulin b'mod politku.

Nixtieq nagħmel ukoll ftit kummenti fuq dak li nsibu f'Taqsima III fejn dan l-abbozz ta' liġi qed jgħid li persuni li jkollhom konflitt ta' interess m'għandhomx jintgħażlu.

Però l-istess klawsola tgħid li jekk dan jiddikjara interess, eċċ., allura għandu jikkwalifika.

Jiena naħseb li għandna noqogħdu attenti għaliex jew għandhom jintgħażlu jew ma jintgħażlux.

Il-gvern qisu għadu mhux deċiż fuq din il-ħaġa u qed jagħmel safeguards biex jekk ikun irid jagħżel lil xi ħadd li għandu f'moħħu sabiex iservi fuq l-awtorità, dan ikun jista' jiġi appuntat.

Il-gvern m'għandux jagħżel persuni li jkollhom konflitt ta' interess f'dawn l-affarijiet għax jistgħu jservu ta' dannu flok ta' ġid.

Jiena se nipprova nħaffef ftit aktar fil-kummenti li qed nagħmel għax il- ħin qed jiġri ħafna u naf li mhux se jkolli estensjoni ta' ħin sfortunatament.

Nixtieq ngħaddi ftit fuq il-funzjonijiet ta' din l- awtorità.

Diġà semmejt fil-bidu li din l-awtorità se jkollha l-aspett regolatorju f'idejha.

Diġà għedna u nirrepetu li dan huwa tajjeb, però rridu naraw kif se tagħmel dan fil-prattika.

L-awtorità se jkollha s-snien biex fejn hemm bżonn li tirregola tkun tista' tagħmel dan?

Jekk ma jkunx hemm il-kunsens tan-naħa l-oħra, x'passi se jittieħdu biex tinforza dak li tkun qed tordna hi?

Waħda mill-funzjonijiet ta' din l-awtorità se tkun li tistabbilixxi standards ta' kwalità u ta' sigurezza minimi, eċċ. Hawnhekk jien nistaqsi - u anke niġbed l-attenzjoni tal-Ministru - jekk hux se jkun hemm xi konflitt ma' l-awtorità ta' l-istandards peress li diġà emendajna l-liġi dwar l-awtorità għall-istandards.

Din ukoll insibuha fin-national plan for the adoption of the acquis għax f'paġna 111 taħt "Other matters" insibu li "the Malta standardisation authority will issue mandatory standards orders on energy rating??? appliances."

Għalhekk wieħed irid jara ftit jekk hux se jkun hemm konflitt bejn din l-awtorità u awtoritajiet oħrajn biex ma jkunx hemm problemi meta dawn it-tnejn jibdew joperaw.

Funzjoni oħra ta' din l-awtorità hija li tirregola l-prezzijiet.

Naħseb li l-gvern jista' jkollu f'moħħu li għada pitgħada l-prezz ta' dawn is- servizzi bażiċi jkompli jogħla, kif fil-fatt diġà ġara wara l-elezzjoni li għaddiet.

Minkejja ħafna diskors sabiħ, il-prezz tad-dawl u l-ilma, kif jafu l-konsumaturi Maltin u Għawdxin, għola u mhux naqas, u m'hu veru xejn li kieku baqa' l-gvern Laburista kien se jibgħat dawn it-tip ta' kontijiet.

Wieħed jista' jilgħab ħafna bin-numri u ċertament li gvern Nazzjonalista kompla għolla t-tariffi tad-dawl u l-ilma u mhux naqqashom kif wiegħed li jagħmel.

Allura l-gvern għandu x-xoqqa f'moxtha li filwaqt li jsegwi dak kollu li tgħidlu l-Unjoni Ewropea fejn wieħed irid iħallas għal dawn is- servizzi li jieħu bil-prezz kemm jiswew, imbagħad ikun jista' jistaħba wara din l-awtorità u jgħid li hi ddeċidiet li hemm bżonn li jogħlew dawn il- prezzijiet.

Għalhekk in-nies jeħduha kontra l-awtorità u mhux kontra l- gvern Nazzjonalista.

Fost il-funzjonijiet li għandha din l-awtorità hemm dik li tagħti l- pariri fuq policy.

Hija ħaġa tajba li tagħti pariri fuq policy, però naħseb li ma tistax tagħti pariri fuq l-aktar policies importanti.

Għaliex?

Għax il-gvern diġà marbut li jimx ma' ċerti policies ta' l-Unjoni Ewropea, jgħoddu jew ma jgħoddx għalina.

Hemm policies fuq l-ambjent ta' l- Unjoni Ewropea li huma pożittivi u tajbin u iġri nibdew nadottawhom, mhux għax se nsiru membri, imma għax huma fl-interess taċ-ċittadini Maltin.

U għalhekk jiena fil-bidu enfasizzajt li t-tibdil li għandna nagħmlu nagħmluh mhux għal wiċċ ħaddieħor imma għal wiċċ il-poplu Malti u Għawdxi.

U ċertament li l-awtorità se tkun ristretta fuq il-pariri li tista' tagħti fuq ċerti policies għax il-policies diġà huma marbuta b'dak li tgħid l- Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, hawnhekk jissemmew ukoll is-sorsi alternattivi ta' enerġija u ejja bis-serjetà nikkonsidrawhom.

Fl-introduzzjoni ta' din il-liġi l- ministru qal li din l-awtorità se tiffaċilita l-operat ta' new power generation.

Il-mistoqsija tiegħi hija waħda sempliċi: Għaliex se tiffaċilita, u x'kien qed iżommna sal-lum milli nsibu sorsi oħrajn ta' enerġija?

Il-korporazzjoni hija tal-gvern, hija tal-poplu, allura jekk kien hemm diffikultajiet mal-korporazzjonijiet fuq sorsi oħrajn ta' enerġija ċertament li ma kellhomx ikunu.

Għalhekk qed nistaqsi għaliex issa se tkun aktar faċli minn qabel.

Allura ejja bis-serjetà nikkonsidraw ċerti sorsi alternattivi ta' enerġija għax hemm bżonnhom.

Jekk hemm bżonn nagħtu inċentivi biex inħajru aktar nies jużaw aktar sorsi alternattivi ta' enerġija.

Xtaqt li nitkellem ukoll fuq l-unaccounted for water u x-xogħol li kien għamel il-gvern Laburista li spjegah tajjeb ħafna l-Onor.

Charles Buhagiar, f'dak li għandu x'jaqsam mal-ħsara fil-mains ta' l-ilma.

Qed nipproduċu tant ilma li ammont minnu jispiċċa jintilef.

Din waħda mill-problemi li wieħed irid jikkontrollaha aktar u aktar, u ċertament li din il-ħidma għandha titkompla.

Xtaqt nitkellem ftit ukoll fuq ġibjuni li huma bil- ħsara li ma jissewwew qatt.

Dak huwa mezz tajjeb kif wieħed jista' jiġbor ċertu ilma tax-xita.

Dan ma tħallas l-ebda taxxa għalih għax jiġi mingħand il-Missier Etern.

Għandna nikkonsidraw bis-serjetà dawn il-ġibjuni li ċertament kellhom skop għalfejn inbnew.

Ma nħalluhomx imkissrin bla ebda użu.

Hawnhekk se naqleb daqsxejn is-suġġett u nsemmi s-saħħa ministerjali f'dak li għandu x'jaqam mad-direttorati.

Meta jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi se jkollna quddiemna ċerti direttorati li l-ministru jista' b'daqqa ta' pinna, naturalment dejjem b'avviż legali, jibdilhom kompletament ta' taħt fuq.

Mela filli għandek tant direttorati u komposti hekk, filli f'daqqa waħda jinbidlu.

Hawnhekk tidher is-saħħa ministerjali li l-Onor.

Bonnici ma xtaqx li tibqa' hemmhekk, pero' se tibqa' hemmhekk.

Niftakru ftit fil- kritika kbira li kienet għamlet l-oppożizzjoni Nazzjonalista meta l-gvern Laburista kien ressaq xi emendi għall-awtorita' ta' l-ippjanar fejn kienu qalu li l-ministru se jkollu saħħa enormi meta s-saħħa ma kenitx daqshekk kbira, imma ċertament dak id-diskors li qalu qabel illum ma jiswiex bħal ħafna affarijiet oħrajn.

Nixtieq nitkellem dwar dak li nsibu fit-Tieni Skeda li l-ministru ftit li xejn tkellem dwaru jew ma tahx importanza, jiġifieri fuq il-konsegwenzi li se jġibu magħhom l-emendi li se jkollna fit-Tieni Skeda.

Dawn huma konsegwenzi li għada pitgħada jista' jkollna minħabba liċenzji oħrajn ta' privatizzazzjoni jew inkella ta' liberalizzazzjoni wkoll.

Nixtieq nistaqsi jekk sarux studji dwar l-impatt li dawn jista' jkollhom fuq l-ekonomija Maltija, fuq il-ħaddiema, fuq id-dħul tal-pajjiż jew inkella tal- korporazzjonijiet infushom u fuq il-konsumatur.

Naqbdu u niddeċiedu ċerti affarijiet li l-iskop primarju tagħhom ikun li nimxu ma' dak li jgħid l- acquis, allura nniżżluh fin-national plan for the adoption of the acquis li l-gvern ikun għamel!

Allura nħaffu dawn l-affarijiet mingħajr ma nagħmlu studji serji biżżejjed biex naraw x'impatt jista' jkollhom!

Il-Ministru Bonnici l-bieraħ qal li aħna dejjem inibiddlu d-diska.

Din bħal taċ-ċikkulata!

Issa ċ-ċikkulata ċertament m'hijiex prodott essenzjali daqs l-enerġija, daqs l-ilma u daqs il-fuel!

Naħseb li hemm differenza u għalhekk irridu nitkellmu b'aktar serjetà f'dan il-parlament meta nitkellmu fuq liberalizzazzjoni jew privatizzazzjoni ta' ċerti korporazzjonijiet.

Qed nitkellmu fuq servizzi essenzjali li l-konsumatur anke llum qed iħallas il-belli liri għalihom, aħseb u ara jekk ikun hemm uħud minnhom li jiġu liberalizzati jew inkella privatizzati.

U qed ngħid dan għax hemm min jgħid li jekk ikun hemm il-kompetizzjoni, il-konsumatur se jgawdi.

Dejjem gawda l-konsumatur meta kien hemm kompetizzjoni?

Jekk naraw ċerti eżempji ta' kumpanniji privati li ġew amalgamati u ħawdu bejniethom, il-konsumatur mhux dejjem gawda, ħalli ma ngħidux li qatt.

Għalhekk hemm bżonn studji serji fuq l-impatt li jista' jkun hemm kemm fuq id-dħul tal-pajjiż u tal-korporazzjoni, kemm fuq il-knsumatur kif ukoll fuq il-ħaddiema nfushom tal-korporazzjonijiet u anke fuq l-ekonomija Maltija.

Qed insemmi dan għax m'hawn l-ebda baħnan li se jiġi hawn Malta biex jipprovdi d-dawl.

Il-probabbiltà hija żgħira li jiġi xi ħadd biex jipprovdi d-dawl hawn Malta.

Imma l-fuel, fejn hija l-laħma, wieħed irid joqgħod attent.

U jien se nikkwota minn dak li qal iċ-chairman ta' l- Enemalta Corporation fl-annual report tas-sena li għaddiet fejn qal li "The corporation's financial fortunes rest heavily on the price of fuel."

Mela li kieku l-fuel ma jkunx qed jagħmel tajjeb għat-telf li l-Enemalta Corporation qed tagħmel fil-produzzjoni tad-dawl, kieku l-Enemalta flok tagħmel il-qligħ qed tagħmel it-telf.

U aktar 'l isfel iċ-chairman ikompli jgħid hekk: "The electricity division continues to be a loss maker".

Dan jikkonferma l-fatt li l-Enemalta qed issalva mill-fuel.

Wieħed irid jistudja bis-serjetà dawn l-affarijiet u mhux jaqbad u jitfagħhom mingħajr ma naraw x'implikazzjonijiet jista' jkollhom.

Għalhekk jiena fil-bidu tad-diskors tiegħi għedt li fl-għanijiet u r- raġunijiet mhix qed tissemma l-aktar raġuni importanti li jista' jkollha konsegwenzi jekk iseħħu ċerti affarijiet.

Din hija proprju li wieħed mhux se jħalli d-dritt esklussiv ta' l-Enemalta orporation u tal-Water Services Corporation.

Fil-fatt qed nemendaw l-Att dwar l-Enemalta fis-sens li l- Enemalta jkollha l-awtorità waħdanija u esklussiva.

X'ifisser dan?

Ifisser li jista' jkun hemm ħaddieħor li jipprovdi waħda mill- operazzjonijiet ta' l-Enemalta huwa wkoll.

Jekk jiġri hekk j'Alla jgawdi l- konsumatur u l-prezzijiet jorħsu.

Imma sar studju jekk hux se jiġri dan?

Għalhekk qed nisħaq li l-affarijiet isiru bis-serjetà.

Hawn Malta ħadd ma ġie joffrilna biex jixtri l-Kalaxlokk bil-problemi kollha li għaddejja minnhom, imma marru għal affarijiet li jagħmlu l-qligħ.

Ħadd ma ġie jgħidilna li jixtieq jieħu l-Malta Drydocks li l-gvern qed jagħtiha sussidju ta' tant miljuni fis-sena, imma kulħadd jiġi biex jixtri xi ħaġa li qed tagħmel il-qligħ.

U anke f'dan is-settur ta' l-enerġija, ma naħsibx li se jiġi xi ħadd biex jibda jipprovdilna d-dawl, imma se jiġu biex jekk hemm il-laħma naturalment jieħdu lilha.

U ċertament li l- istatement taċ-chairman ta' l-Enemalta jikkonferma dan li qed ngħid, fis- sens li l-fuel qed jagħmel tajjeb għat-telf li l-Enemalta tagħmel fis- settur tad-dawl.

Sur President, jiena kelli xi affarijiet oħra x'insemmi imma qed nara li l-ħin għadda.

Bil-permess tiegħek u tal-Kamra nikkonkludi għax naf li mhux se jagħtuni extension.

Naħseb li f'Malta għandna problema, fost oħrajn, li għandna gvern li suppost ġie elett biex iħares l-ewwel l-interessi tal- poplu u għandu ġurament ta' lealtà lejn ir-Repubblika ta' Malta, iżda minflok qed jagħmel hekk qed jara l-interessi ta' ħaddieħor l-ewwel u qabel kollox.

Filwaqt li partijiet minn din il-liġi huma tajbin u naqblu magħhom, nagħmel appell lill-gvern biex jagħmel studju serju qabel jiddeċiedi li jagħmel ċerti affarijiet.

MR SPEAKER: Ippermettili nwaqqfek għax skadielek il-ħin.

Jekk m'hawnx min jipproponi talba għal extension tal-ħin, ikolli nistaqsi għal aktar rimarki.

L-Onor.

Abela on a point of order.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Fl-10.39 a.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tista' tkompli.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jesmond Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Segretarju Parlamentari): Grazzi, Mr Speaker.

Għandna liġi quddiemna li qed tipproponi li titwaqqaf awtorità dwar ir- riżorsi u bħalma ġara fil-liġijiet li kellna f'dawn l-aħħar ġimgħat fil- parlament, min-naħa ta' l-oppożizzjoni kellna kritika li qegħdin ngħaġġlu, kritika li qed nagħmlu awtorità li forsi lanqas hemm bżonnha, u kritika li qegħdin nagħmlu dan biex nintgħoġbu ma' Brussels.

Din it-tip ta' kritika saret qisha diska li tindaqq ripetutament u mhux qegħdin japprezzaw il- ħteġijiet reali li hawn fil-pajjiż.

Mr Speaker, din hija liġi li għandha twassal biex f'dan il-pajjiż xi darba verament jibda jkollna treġija integrata tar-riżorsi.

Dan il-pajjiż m'għandux ħafna riżorsi.

Il-ftit riżorsi li għandna huma l-ġebla, l-art - iż-żejt għadna nfittxu għalih - u għandna affarijiet oħrajn li jimpinġu ma' dawn il-ftit riżorsi, però xorta jeħtieġ li jkollna treġija integrata.

Anzi meta l-pajjiż ikun żgħir u jkollok ftit riżorsi huwa importanti li t- tmexxija tkun iktar integrata.

Ħafna drabi, minkejja li aħna pajjiż żgħir, ma nafux dak li ngħidulu il-horizontal action.

Ma tantx aħna effiċjenti f'numru ta' affarijiet li jkunu across ministries u biex tagħmel treġija integrata tar-riżorsi li jkollok jeħtieġ li jkollok struttura mwaqqfa kif suppost.

F'dan il-pajjiż għadha ma teżistix biżżejjed il-kultura li dipartimenti jew aġenziji li jkunu taħt responsabbiltajiet differenti jaħdmu flimkien.

Għalfejn għandna bżonn treġija integrata?

Għaliex ħafna drabi l-mod kif nisfruttaw oqsma partikolari f'dan il-pajjiż ikollu impatt anke fuq aspetti oħrajn.

Per eżempju, il-mod kif nużaw l-ilma jkollu impatt fuq id-drenaġġ.

Il-mod kif niġġestixxu l-iskart wieħed jista' jipprova jisfruttah bħala riżors per se.

Issemmew is-sorsi ta' l-enerġija mir-riħ, l-enerġija mix-xemx, però dik il-viżjoni mhux dejjem ninkwadrawha mal-mod kif niġġeneraw l-istess enerġija.

Għal ħafna żmien konna pajjiż li nagħmlu l-affarijiet mil-lum għal għada, jew mil-lum għal-lum.

Per eżempju, konna nħaffru l-boreholes mingħajr ma nagħtu kas l-impatt fuq il-watertable, u kien hemm żmien meta l-watertable kienet qed tkun sfruttata b'mod li kważi kienet qed issir ħsara irriversibbli.

Anke l-kwalità ta' l-istess ilma li kien qed joħroġ mill- boreholes ma kenitx tant tajba.

Għamilna l-impjanti tar-reverse osmosis, u dawn fil-fatt ħallew impatt - li mhux bilfors kien previst - fuq l-istess enerġija ġenerata fil-pajjiż.

Anke fejn jidħlu proġetti ta' kostruzzjoni l- impatt fuq l-ambjent huwa ovvju, però l-impatt li dan iġġenera fuq l-iskart tal-pajjiż huwa argument li mhux dejjem ninkwadrawh.

Sur President, kulħadd japprezza li l-barrieri huma importanti, però l- impatt ta' l-istess barrieri fuq l-ambjent hija xi ħaġa li qed nirrikonoxxuha riċentement.

Il-bini tat-toroq huwa meħtieġ peress li r- rata ta' karozzi ġodda qed tiżdied b'10,000 fis-sena, iżda dawn ukoll għandhom effett ieħor fuq l-ambjent tal-pajjiż.

Dan għaliex l-ilma tax- xita li jaqa' fuq l-istess toroq, li qabel kien forsi jaqa' fuq għalqa u jibqa' nieżel sal-blat, issa mhux qed jiġi assorbit, imma jibqa' għaddej sakemm jispiċċa fil-baħar bil-problemi ta' għarar li kważi qed isiru xi ħaġa regolari kull sena.

F'dan il-pajjiż kien hemm żmien meta konna niġġeneraw l-enerġija bil- faħam għax il-faħam kien pjuttost irħis u ftit tajna kas l-impatt li l- istess faħam kien qed iħalli fuq l-ambjent.

Jien noħroġ fuq id-distrett li jinkludi l-Marsa, u kulħadd jaf li f'dik l-area ta' madwar il-Marsa t-trab tal-faħam kont tħossu jqarmeċ inti u timxi.

U kien gvern Nazzjonalista li ħa deċiżjoni biex il-faħam ma jintużax iktar f'dan il-pajjiż.

Però, kif qiegħed ngħid, konna nieħdu deċiżjonijiet li nagħmlu xi ħaġa biex forsi naqdu l-ħtieġa ta' dakinhar, imma l-impatt ta' dik il-ħaġa fuq l-ambjent u fuq is-saħħa tal-bniedem ftit konna nagħtu kashom.

Konna għamilna wkoll il-proġett tat-tisfija tad-drenaġġ li kien pjuttost pożittiv, però m'għarafniex nisfruttawh jew niprevedu l-impatt tiegħu sa l- aħħar.

Dan jiġġenera ammont ta' second class water li ħafna drabi maddisponejniex minnu bl-iżjed mod effiċjenti kif verament għandu bżonn il- pajjiż.

Jiena għamilt żmien kont naħdem mal-Malta Development Corporation u ftit jafu li f'Ħal Far kien inbena impjant tat-tisfija tad-drenaġġ biex id-drenaġġ industrijali jkun imsaffi u spiċċa li qatt ma kien intuża dak l- impjant.

Din il-liġi li qed tifred ir-regolamentazzjoni mill-operazzjoni tagħmel ħafna sens għaliex ħafna drabi min ikun qiegħed jeħodlok ħsieb ta' xi qasam partikolari, per eżempju, l-enerġija, mhux bilfors imexxi l-operazzjoni bl- iktar mod li huwa sostenibbli, mhux bilfors li jagħti kas l-ewwel u qabel kollox il-ġid globali tal-pajjiż.

Illum il-ġurnata bilkemm teżisti regolamentazzjoni f'ċerti oqsma li din il-liġi se tgħaddi lill-istess awtorità.

Per eżempju, fil-qasam tal-barrieri min qed jagħmel ir- regolamentazzjoni?

Bħalissa r-regolamentazzjoni qed issir primarjament mill-awtorità ta' l-ippjanar, allura jekk inti tagħmel applikazzjoni għal estensjoni ta' barriera trid toqgħod fuq policies li joħorġu mill-awtorità ta' l-ippjanar.

Però meta nħarsu lejn il-qasam tal-barrieri, irridu nħarsu lejh b'viżjoni aktar wiesgħa.

L-ewwelnett irridu nikkwantifikaw kemm huwa kbir dan ir-riżors tal-ġebel tal-franka u kemm tal-qawwi, irridu naraw l- impatt ambjentali ta' l-istess barrieri u anke kif dawn nistgħu ninkwadrawhom fil-policy tagħna tat-treġija ta' l-iskart.

Mr Speaker, il-liġi ssemmi ċerti aspetti importanti dwar il-provvista ta' l-ilma fejn għandna waħda mill-akbar sfidi fil-pajjiż.

Kien gvern Nazzjonalista li għamel lil Malta self-sufficient f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ilma.

Niftakru n-nuqqasijiet kbar ta' ilma li kien ikollna fil- pajjiż u kien bil-programm ta' gvern Nazzjonalista li tela' wara l-1987 li verament bdejna naslu biex pajjiżna jkollu provvista ta' l-ilma adegwata.

Wara li ħloqna l-mezzi biex nipproduċu l-ilma kien jeħtieġ il-proċess l- ieħor ta' kif l-ilma nwassluh lill-istess households li għandhom bżonn.

Ma jfissirx li għandna kollox sew jew kif suppost.

Għad għandna industrija li tuża ħafna first class water.

Għad għandna agrikoltura li tuża furow and basin irrigation, jiġifieri li titfa' l-ilma f'dawk il-kanali fil-ħamrija stess li ħafna drabi l-ilma jintilef malajr, allavolja s-sistemi ta' drip irrigation qegħdin jidħlu wkoll.

L-użu tal-boreholes għadu lampanti u għad għandna ammont mhux ħażin, għalkemm qiegħed jonqos, ta' unaccounted for water.

Kif qalu kelliema oħrajn, il-produzzjoni ta' l-ilma għandha wkoll impatt fuq l-enerġija li hija ssussidjata, apparti li hemm ukoll l-impatt minħabba l-emissions li joħorġu mill-power stations tagħna, jiġifieri wieħed ma jistax jgħid li hija sostenibbli għal kollox.

Għandna wkoll sistema ta' distribuzzjoni ta' second class water li mhijiex effiċjenti u naħseb din l- issue x'aktarx li se ssir iktar importanti.

Jekk aħna verament irridu niġu in line ma' dak li qed titlob il-Konvenzjoni ta' Barcellona, li sa xi żmien partikolari fil-ġejjieni qarib id-drenaġġ kollu li nipproduċu f'dan il- pajjiż ikun imsaffi, allura rridu naraw kif se jkollna sistema effiċjenti ta' distribuzzjoni ta' dak is-second class water, li ovvjament imur għall- agrikoltura.

Però iktar minn hekk għandna naraw kif jista' jmur għand l- industrija wkoll.

Sur President, naħseb li l-ikbar defiċjenza li għandu l-pajjiż fil-qasam ta' l-ilma hija li m'għandu l-ebda strateġija għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-ilma tax-xita.

Dan il-pajjiż jirċievi ammont ta' xita sostanzjali, però proporzjon kbir minnha tispiċċa lura fil-baħar.

Kieku jkollna sistemi ppjanati tajjeb dak l-ilma nistgħu nikkonservawh u nagħmlu użu tajjeb minnu.

Kważi kull meta jkollna għarar qed nispiċċaw b'ħafna ħsarat, iżda li kieku kellna storm water strategy kif suppost, dawk il-ħsarat jistgħu jiġu evitati.

Jien responsabbli mill-faċilitajiet tal-Marsa u x-xitwa li għaddiet kellna għarar enormi fejn ir-race track u l-golf course.

Hemmhekk kien kollu miksi b'xi metru ilma għal xi jumejn bit-tajn u bil- ħsarat kollha li ġab.

Ta' min isemmi li hemmhekk hemm faċilitajiet ewlenin li ma jeżistux f'postijiet oħra f'Malta, fosthom ir-race track u l-golf course.

Allura jkollok issewwihom imedjatament bl-ispejjeż kollha li dan iġib miegħu.

Naħseb li din l-awtorità għandha sservi biex ikollna treġija integrata, u b'hekk forsi jitnaqqas it-telf li jagħmlu l-korporazzjonijiet.

Però mhux l- istess istituzzjonijiet li bħalissa qed jipproduċu l-ilma jistgħu verament jagħmlu dan għaliex għad hemm separazzjoni, per eżempju, bejn il-qasam tad- drenaġġ u l-qasam tal-produzzjoni ta' l-ilma.

Hemm problemi f'oqsma oħrajn, fosthom l-agrikoltura, dwar kif se twassal is-second class water lill-farms ta' l-annimali, jew kif se twassal is-second class water għand l- industrija.

It-turiżmu wkoll huwa wieħed mill-major industries li juża ħafna l-ilma.

Hemmhekk ukoll nistgħu nimponu r-re-use ta' l-ilma u l-użu tas-second class water.

Nemmen li l-awtorità tista' tasal biex tagħmel dan kollu għax il-primary concerns tagħha mhux se jkunu kif se tħaddem l-impjanti tagħha jew kif se tagħmel is-sistemi ta' distribuzzjoni tagħha, imma se tħares lejn il- bżonnijiet wiesa' tal-pajjiż u tippjana għalihom.

Jien ma naħsibx li wieħed qed jikkontempla xi kompetizzjoni partikolari fil-qasam ta' l-ilma, imma l-issues hawnhekk huma iktar l-effiċjenza u l-ippjanar.

L-awtorità għandha tkun istituzzjoni li twassal għal dan l-ippjanar.

Qasam ieħor li se tieħu r-responsabbiltà tiegħu l-awtorità li se titwaqqaf huwa dak ta' l-enerġija.

Jekk wieħed iħares ftit lejn l- istatistika tal-ġenerazzjoni ta' l-enerġija jara li mill-bidu tas-snin tmenin kien hawn 9% increase fl-ammont ta' energy generated kull sena.

Meta wieħed jara kemm huma r-rati ta' tkabbir f'pajjiżi oħrajn li qegħdin jiżviluppaw, isib li r-rata hija ta' 3.7% u l-average għad-dinja kollha huwa ta' 2.7%.

Jiġifieri r-rata ta' tkabbir fil-ġenerazzjoni ta' enerġija f'dan il-pajjiż kienet enormi.

Nistgħu ngħid li issa bdiet tillivella ftit għax it-tkabbir f'dak li għandu x'jaqsam mar-reverse osmosis plants m'għadux daqshekk kbir.

X'tirrifletti din ir-rata ta' tkabbir?

L- ewwelnett tirrifletti r-rata ta' żvilupp ekonomiku kbir li kien hawn f'dan il-pajjiż, kemm kiber il-housing stock f'dan il-pajjiż, u tirrifletti wkoll kemm il-produzzjoni ta' l-ilma hija dipendenti fuq l-enerġija elettrika.

Din ir-rata ta' tkabbir tirrifletti wkoll l-istandard of living u għaliex, per eżempju, 20 sena ilu li tidħol f'dar u tara air-conditioner kienet pjuttost eċċezzjoni.

Illum tista' tgħid li l-airconditioners f'uffiċini hija xi ħaġa normali u fid-djar daħlu sew ukoll.

U ħafna drabi tqum il- mistoqsija għalfejn ma sarx daqshekk użu ta' renewable energy, solar water heaters, per eżempju, meta l-airconditioners li jqumu l-istess ammont, in- nies sabu l-flus għalihom?

Jien naħseb li waħda mir-raġunijiet għalfejn is- solar water heaters ma kenux daqstant popolari x'aktarx kienet minħabba li kien hawn prezz irħis ta' l-elettriku.

Raġuni oħra hija n-nuqqas ta' inċentiv li kien hawn.

Xi ħaġa li ma ssemmietx f'din id-diskussjoni kienet li f'dan il-pajjiż ma tantx teżisti kuxjenza dwar il-mod kif nibnu.

Barra minn Malta, għax jafu li l-heating costs huma fattur ewlieni fin-nefqa tal-household, jagħmlulek building standards biex jaraw li ma tintilifx ħafna sħana mid-dar li tkun qiegħed issaħħan.

Hawn Malta m'għandna xejn minn dawn l-istandards.

Għandna bini li jixxarrab meta tagħmel ix-xita u allura jkollok il-ħitan għasra, bil-konsegwenza li d-djar tagħna nħossuhom daqstant kesħin fix- xitwa.

Anke minħabba l-mod kif nagħmlu t-twieqi jintilef ammont enormi ta' sħana li nkunu qed niġġeneraw u l-insulation ma tidħolx fil-kultura ta' kif nibnu.

Huwa tajjeb li din l-awtorità dwar ir-riżorsi se tkun parti mill- ministeru li għandu wkoll il-kostruzzjoni taħt ir-responsabbiltà tiegħu.

Qed ngħid hekk għaliex naħseb li r-regolamenti tal-bini li xi darba jridu jidħlu f'dan il-pajjiż għandhom iħarsu wkoll lejn l-impatt li jħalli fuq l- enerġija l-mod kif nibnu.

Kif qalu ħafna kelliema ta' qabli, għandna mmorru għal miri ta' sostenibilità f'dak li għandu x'jaqsam ma' enerġija, jiġifieri li ma nkunux qed inħallsu prezz għali ż-żejjed biex nipproduċuha, kemm f'termini ta' flus u anke f'termini ta' ħsara lill-ambjent.

Hawn ċertu consensus f'dan il-parlament li għandna naslu għal din is- sostenibilità.

Iżda naħseb li wasal iż-żmien li minn lip service immorru direttament għall-azzjoni.

Hemm diversi modi kif wieħed jista' jasal biex ikollu sistemi sostenibbli ta' kif jipproduċi l-elettriku.

Jista' jkollok sistemi ta' tariffi speċjali għal bil-lejl ħalli fejn għandek impjant li ma jkunx qed jintuża daqshekk, dan tkun tista' tagħmlu iktar effiċjenti billi tużah ftit iktar.

Allura inti għandek tagħti inċentiv, partikolarment lill- industrija, biex teħodlok l-enerġija bil-lejl.

B'dak il-mod inkunu qed nużaw enerġija li tkun qed tqum inqas.

Ħaġa oħra li għandna nagħmlu hija li jkollna power stations aktar effiċjenti, u din norbotha ma' dak li kien qed jgħid l-Onor.

Carmelo Abela qabli.

L-Onor.

Abela kien qed jgħid li f'dak li għandu x'jaqsam ma' enerġija hawn lok ta' ċerta kompetizzjoni, però fejn se tidħol?

Forsi se tidħol il- kompetizzjoni fil-bejgħ tal-fuel u meta lill-Enemalta tkun neħħejtilha jew naqqartilha l-bejgħ tal-fuel, tkun ħadtilha dik l-area fejn qed tagħmel profitt u ħallejtilha l-għadma tal-ġenerazzjoni ta' l-elettriku fejn titlef il-flus.

Dan m'huwiex sew.

Min-naħa l-oħra jien naħseb li l-kompetizzjoni hawnhekk jista' jkollha l-impatt pożittiv fis-sens li meta l-Enemalta tħoss li għandna l-kompetizzjoni se tipprova tkun aktar effiċjenti.

U hemm bżonn li l-power stations tagħna jkunu aktar effiċjenti għax jekk ikunu aktar effiċjenti jfisser li x'aktarx ikunu aktar nodfa u l-impatt ta' l-emissions tagħhom fuq is-saħħa tal-bniedem se jkun inqas.

Hawnhekk tajjeb li ngħid xi ħaġa fuq l-issue tat-trab iswed li qamet dan l-aħħar li hawn min jgħid li ġej mill-power station u hawn min jgħid li ġej minn xi industrija.

Jien noqgħod fiz-zona fejn jaqa' dan it-trab iswed u hija concern kbira għal kull wieħed u waħda minna li noqogħdu hemm għax dan it-trab tarah ma' l-art, tarah fil-qiegħ ta' swimming pool.

Jekk għandek swimming pool li jidher iswed, aħseb u ara l-pulmuni tan-nies tagħna!

Naħseb għandu jkun ir-rwol primarju ta' din l-awtorità li taċċerta li dak it-trab iswed li qiegħed joħroġ m'huwiex ġej mill-power station biex għallinqas nibdew innaqqsu l-possibilitajiet minn fejn ġej u nsibu min huwa responsabbli biex imbagħad nieħdu l-azzjonijiet neċessarji.

Nixtieq norbot din l-issue ta' l-emissions mar-riżors ta' l-arja li forsi ma tantx issemma u li huwa taħt ir-responsabbiltà ta' l-istess ministeru.

Qed nirriferi għar-riżors ta' l-arja, għax l-arja pura llum il-ġurnata wkoll hija riżors u għandna nagħmlu kulma hu possibbli biex dan il-pajjiż ikollu arja pura.

Allura l-emissions li joħorġu mill-power station u mill- karozzi huma wkoll ta' concern għall-pubbliku.

Għalhekk din l-awtorità għandha tikkontrolla wkoll li l-karozzi tagħna jkollhom sistemi ta' catalysers ta' l-exhaust effiċjenti ħalli nevitaw it-tniġġis ta' l-arja.

Kif diġà semmejt qabel, hemm diversi modi kif wieħed jista' jasal biex ikollu sistemi sostenibbli ta' kif jipproduċi l-enerġija, fosthom id-disinn tal-bini, u hawnhekk insemmi wkoll l-istreet lighting li nagħmlu fejn għandna nipprovaw nisfruttaw ix-xemx kemm jista' jkun.

Issemmew ħafna s- sorsi ta' enerġija alternattiva.

Meta għandna tant enerġija available mix- xemx f'dan il-pajjiż imissna nistħu ma nużawhiex!

Fil-fatt the average solar energy f'dan il-pajjiż hija ta' 5.4 kwh per day, li jvarja minn 4.6 kwh fix-xitwa għal 6 kwh fis-sajf.

Jekk wieħed imbagħad jara l-effiċjenza, dan jonqos għal 10%, però dan huwa sors li żgur għandna napprofittaw ruħna minnu.

Il-kompetizzjoni f'dan il-qasam tista' tidħol anke fil-privat fejn ikun hemm panels imwaħħlin mal-bini u mqabbda mal-grid system ta' l-enerġija tal-pajjiż, u s-sid ta' dawn il-panels jista' jitfa' ż-żejjed li jkollu minn din l-enerġija lura fis-sistema.

M'għandniex ikollna l-biża' li nużaw dawn is-sistemi, għax b'dan il-mod inkunu qed innaqqsu d-demand fuq il- power station.

Jekk wieħed ikollu jagħmel investiment kapitali inqas fuq il-power station peress li jkollu dawn is-sistemi alternattivi, naħseb l- istess power station tkun aktar sostenibbli.

Xi ħaġa oħra li għandha twassal biex ikollna sistemi ta' enerġija iktar sostenibbli hija li jkollna sistema ta' traffiku effiċjenti, nibdew mill- fuel li jużaw il-karozzi tal-linja, kif nagħmlu l-ippjanar kollu tat- trasport sal-mod kif nagħmlu t-toroq f'dan il-pajjiż.

Trid tkun awtorità li ma tkun marbuta ma' ebda aġenzija partikolari biex tagħmel dan l- ippjanar ħolistiku f'dan il-pajjiż.

Saret ukoll kritika fis-sens li għalfejn għandha tkun bilfors awtorità u ma tkunx xi ħaġa oħra?

L-Onor.

Evarist Bartolo qal li l-Malta Council for Science and Technology suppost għamel energy policy u dan il-pajjiż tah Lm1 miljun f'dawn l-aħħar 10 snin biex jagħmilha, u issa qed ngħidu li se jagħmel xi ħaġa bħalha xi ħadd ieħor.

L-ewwelnett nixtieq nikkoreġi dan l- istatement tal-Lm1 miljun; dawn il-flus li ngħata l-kunsill ma kenux għall- energy policy imma għal kollox.

Il-Malta Council for Science and Technology jieħu Lm150,000 fis-sena biex jimpjega nies, għall-programmi u anke għas-salarji tiegħu.

Ovvjament ma tistax tagħmel mirakli bihom, però għamel ħafna xogħol fil-passat u għamel xi ftit f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-enerġija.

Sur President, kien l-istess Malta Council for Science and Technology li għen biex twaqqaf l-Institute for Energy Technology li kien twaqqaf ma' l- università u llum għadu għaddej bir-riċerka li ta' min jisfruttah ftit.

L- awtorità li sejra tinħoloq għandha tidħol f'forma ta' sħubija ma' dan l- istitut biex il-proposti u l-ħafna studji li għandhom dwar kif tista' tintuża enerġija alternattiva f'dan il-pajjiż verament inpoġġuhom fil- prattika.

Dan il-kunsill ħadem ħafna wkoll mal-BICC fil-preparazzjoni ta' regolamentazzjoni biex isir użu effiċjenti ta' l-enerġija f'dak li għandu x'jaqsam ma' bini.

Jiġifieri l-Malta Council for Science and Technology ħadem ħafna fuq l- energy policy u hemm diversi abbozzi li juru dan.

Għalhekk l-awtorità dwar ir-riżorsi għandha tuża l-abbozzi li jeżistu u tkompli taħdem fuqhom biex verament ikollna energy policy li tħares lejn kollox f'dan il-pajjiż; lejn kemm qed juża enerġija t-trasport, id-domestiku, l-industrija, u tara min qed jaħli, min mhux qed ikun effiċjenti, u kif nistgħu nisfruttaw aktar sorsi alternattivi ta' enerġija.

Ix-xogħol li għamel il-Malta Council for Science and Technology, għalkemm forsi m'huwiex komplut sa l-aħħar, żgur li jista' jservi ta' bażi tajba għall-awtorità.

Apparti li ħadem fuq l-energy charter il-Malta Council for Science and Technology ħadem ħafna anke fuq il-qasam ta' l-ilma.

Iżda peress li dan il- kunsill jaħdem bis-sistema ta' networks, jiġifieri jkollok network coordinator li jipprova jaħdem bi sħubija ma' aġenziji oħrajn, is-suċċess tiegħu jiddependi minn kemm jikkollaboraw l-istituzzjonijiet infushom, għaliex in-network coordinator huwa biss facilitator ta' l-istudju.

Iżda meta titwaqqaf l-awtorità se nimxu aktar għaliex din se jkollha r- responsabbiltà aħħarija li tippjana l-affarijiet li mbagħad ikollhom jiġu adottati mill-aġenziji li jeżistu.

Sur President, għandna liġi li għandha ħafna aspetti pożittivi l- ewwelnett għaliex, kif diġà għedt, qed inpoġġu din l-awtorità fi ħdan il- ministeru ta' l-ambjent li taħtu għandu t-treġija ta' l-iskart, l-ambjent u l-kwalità ta' l-arja, ir-regolamentazzjoni tal-bini, it-tindif partikolarment tan-non-urban areas u l-widien, u l-istorm water division, fost oħrajn.

Allura għandna opportunità li għall-ewwel darba nkunu komprensivi fejn jidħlu dawn ir-riżorsi.

Għalkemm l-arja u l-bini ma jaqgħux strettament taħt ir-responsabbiltà ta' din l-awtorità żgur li meta inti għandek l-istess ministeru li għandu friegħi oħrajn, se jkun hemm integrazzoni meta jsir l-ippjanar.

Saret kritika li din il-liġi qed nagħmluha biex indaħħlu l- liberalizzazzjoni.

Din il-liġi se tagħti tliet rwoli lill-awtorità li se titwaqqaf; ir-regolamentazzjoni fuq is-setturi varji li tħares lejhom il- liġi; l-introduzzjoni ta' l-aspett kummerċjali li nispera li jkun verament fl-interess tal-konsumatur, u l-ippjanar li huwa importanti.

Ħafna drabi f'dan il-pajjiż l-ippjanar nagħmluh wara, management by crisis, jew inkella jsir fl-interess dejjaq ta' l-istituzzjoni nvoluta.

L-ippjanar f'dan il- pajjiż għandu jkun b'mod integrat u li jkopri diversi aspetti.

Jien nispera li meta 'l quddiem din l-awtorità tistabbilixxi ċerti parametri, per eżempju, dwar l-użu ta' barrieri, ma jkunx hemm awtoritajiet oħrajn li jipprovaw jikkompetu magħha stess.

Qed ngħid partikolarment għall-awtorità ta' l-ippjanar.

Veru li meta jkun hemm applikazzjoni għal barriera wieħed irid iħares lejn l-impatt fuq l-ambjent ta' madwar, però fuq il-barrieri per se għandha tkun l-istess awtorità li tiddeċiedi.

Sur President, din hija liġi bżonnjuża għax dan il-pajjiż ilu jistenna li nibdew inkunu komprensivi.

Issa se jkollna din l-awtorità li se tintegra l- ħidma tagħha ma' ħidmiet oħrajn li qed isiru fil-pajjiż f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-enerġija, l-ilma, fuel, u toroq.

Fid-dinja dieħel ħafna l- konċett ta' sostenibilità u pajjiżna ma jistax jibqa' lura.

M'għandniex nibqgħu lura mhux għax nibżgħu nitqabblu ma' pajjiżi oħrajn, imma għaliex għal pajjiżna kważi huwa aktar importanti li nkunu sostenibbli milli huwa għal pajjiżi akbar minna Jien nawgura lill-ministru li se jkollu fi ħdanu din l-awtorità biex jeħodha bħala responsabbiltà ewlenija għax naħseb li minnha tiddependi l-kwalità tal-ħajja li se jkollna fil-futur, allura hija responsabbiltà kbira li jekk nonqsu minnha t-tfal tagħna se jkollhom ħajja ħafna inqas b'saħħitha u ħafna inqas pjaċevoli.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. John Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Sur President, nirringrazzjak ta' din l- opportunità li nindirizza lill-Kamra.

Jien segwejt parti minn dan id- dibattitu u naħseb li jkun tajjeb li ngħidu preċiżament għalxiex qegħdin isiru l-affarijiet.

Jekk nieħdu l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna biex iwaqqaf l-awtorità ta' Malta dwar ir-riżorsi, naħseb li l-għan prinċipali huwa li ssir distinzjoni bejn min jirregola ċerti affarijiet u l- operazzjoni ta' dawk l-affarijiet.

Kieku kelli nara liema hija l-iżjed ħaġa importanti f'dan l-abbozz ngħid li hija proprju l-fatt li l-awtorità se tkun ir-regolatur waqt li l- entitajiet individwali - qed ngħid "entitajiet individwali" fil-plural għal tapposta għax se jkun hemm aktar minn waħda f'kull qasam - jkunu l- operaturi.

Dan huwa meħtieġ għal meta wieħed ikun qed jilliberalizza s- suq.

Ma tistax tilliberalizza s-suq, jiġifieri tagħmel dak li llum nsejħulu privatizzazzjoni, jekk ma jkollokx qasma netta bejn min jirregola u min jopera.

Huwa ċar li dan l-abbozz huwa neċessarju minħabba l-politika tal-gvern f'din id-direzzjoni.

L-għanijiet l-oħrajn li huma importanti wkoll jittrattaw dwar aspetti varji ta' l-awtorità li jirrigwardaw l-obbligi u l-funzjonijiet tagħha.

U jekk naqraw il-lista twila ta' funzjonijiet li hemm, li jiena mhux se naqraha u lanqas se nirriferi b'mod dettaljat għaliha, jidher ċar u tond li r-regolamentazzjoni ta' l-entitajiet - li se nitkellmu fuqhom aktar 'il quddiem b'mod partikolari - hija kollha f'idejn din l-awtorità.

L-awtorità hija dik li toħroġ il-liċenzja, tara li l-persuni li jaħdmu fl-entitajiet huma kompetenti, iżżomm l-istock-taking fis-sens li tkun taf x'għandu l- pajjiż, tiżgura l-iżvilupp u l-manutenzjoni ta' sistemi effiċjenti, fost ħafna obbligi oħra.

F'kelma waħda l-awtorità hija hemm all over-riding, qisha umbrella fuq ir-riżorsi tal-pajjiż.

Normalment f'kull enċiklopedija li tiftaħ, anke tat-tfal, biex tara x'għandha Malta bħala riżorsi ssib li jgħidullek li r-riżorsi naturali tal- pajjiż jismu Malta huma l-melħ u l-ġebla.

Fir-realtà qegħdin inwessgħu t- tifsira ta' x'inhu riżors naturali u qegħdin inwessgħuha b'mod pożittiv għax jien nemmen li l-enerġija li tiġi prodotta b'diversi metodi u minn diversi affarijiet, f'Malta hija waħda mir-riżorsi naturali.

Hawnhekk qed nirriferi għall-enerġija li tiġi mix-xemx kif ukoll forsi mir-riħ.

Illum hawn Malta s-sistemi ta' l-enerġija tagħna huma tradizzjonali.

Għandna prinċipalment żewġ power stations; waħda l-Marsa u l-oħra Delimara.

Meta kont qed insegwi lill-ministru jien qgħadt attent x'kien qed jgħid fuq il-qasam ta' l-enerġija.

Huwa għamel comparison ta' natura politika billi beda jirriferi għal meta kien jinqata' d-dawl fiż-żmien il-Gvern Laburista għaliex ma kienx hemm, skond hu, biżżejjed power sabiex il-pajjiż kollu f'ċerti ħinijiet jingħata l-enerġija.

Irrifera għall-fatt li kulħadd kien iħares lejn il-gazzetti biex jara f'liema lokalità se jinqata' d-dawl.

Qal ukoll li dawn ma kenux żmenijiet tad-dinosawri imma żmenijiet riċenti.

Dan kollu li qal il-ministru huwa minnu.

Mhux qed nikkritikah talli qal hekk għax huwa veru li l-pajjiż kellu problemi fl-enerġija peress li kien qed jiżviluppa ċerti oqsma.

Huwa veru wkoll li kien hemm il-ħtieġa ta' power station ġdida.

Il-ministru nesa li kien proprju gvern Laburista li kien ta indikazzjoni ċara li peress li kienet qiegħda tikber l- industrijalizzazzjoni, it-turiżmu u l-konsum ta' l-elettriku fil-pajjiż, kien jeħtieġ li jkollna aktar mis-sors ta' enerġija prodotta mill-Marsa u kienu ġew identifikati ċerti postijiet.

Il-prolema hija li l-ministru nesa li meta ġie identifikat post biex issir power station ġdida - u mhux se nidħol f'dik il-kontroversja għax m'għandhiex x'taqsam ma' dak li għandna quddiemna llum - intgħażlet tip ta' power station li diġà kienet obsolete.

U jien niskanta kif il-ministru jikkritika lill-gverijiet preċedenti Laburista għan-nuqqasijiet tagħhom u m'għandux il-kuraġġ li jikkritika lill- gvern Nazzjonalista għan-nuqqas tiegħu, illi għamel power station li meta saret diġà kienet antikwata u obsolete!

Għaliex qed ngħid li kienet antikwata u obsolete?

Il-ministru jaf tajjeb li l-power station fl-istat li hi m'hijiex kompatibbli mar-regoli li hemm fl-Unjoni Ewropea.

Fl-istat li hija, kif tipproduċi u l-pollution li tagħmel m'hijiex kompatibbli.

Lanqas kienet kompatibbli meta bdiet tinbena u spiċċat tinbena.

Dak iż- żmien aħna pprovajna ngħidu lill-gvern Nazzjonalista li jekk iddeċieda li jibni l-power station f'Delimara, dik kienet deċiżjoni tagħhom, imma almenu t-tip ta' power station li jagħmlu kellha tkun kompatibbli ma' dak li kien hemm fis-suq dak iż-żmien.

Jien niftakar li f'wieħed mid-dibattiti kont għedt li l-power station li taħdem fuq iż-żejt u l-faħam hija l-aktar power station li tagħmel ħsara kemm lill-ambjent kif ukoll lill-bniedem.

U konna għednielhom li l-power station li kienu se jagħmlu kienet se tkun waħda mill-power stations li kif tinbena diġà tkun obsolete, għadda ż-żmien tagħha.

Ħadd f'sensih li m'għandux ir-riżorsi naturali f'idejh, jiġifieri tal-faħam jew taż-żejt, ma jazzarda jibni power station ġdida li taħdem fuq iż-żejt u l-faħam meta dan irid jimportah, għaliex biex inti tippurifikah trid tonfoq ħafna u ħafna flus.

U għalkemm il-gvern Nazzjonalista kien wiegħed li se jagħmel ċertu appart biex jippurifikah, dan qatt ma sar.

Il-gvern Nazzjonalista ma riedx jisma' li pajjżi oħrajn fl-istess pożizzjoni tagħna, li m'għandhomx riżorsi naturali, la ta' faħam u lanqas ta' żejt, kienu qed jużaw tip ta' enerġija totalment differenti.

Dak kien ifisser li jkollok power stations li jkunu iċken fid-daqs, u ma jkollokx bżonn tonfoq daqstant fl-infrastruttura, kif inhi dik iċ-ċumnija monstru, u fl-istess ħin kien ikollok inqas pollution.

Kolonja żgħira tal-Portugall, li hija parti miċ-Ċina, il-Macao, kienu fl- istess pożizzjoni tagħna, imma għażlu tip ta' power station li taħdem fuq il-gass.

U dan għamluh għaxar snin qabel ma bdiet tinbena l-power station tal-Marsa.

Imma dawk li kienu fil-qagħda li jiddeċiedu dak iż-żmien ma riedu jisimgħu b'xejn.

U llum bħala pajjjiż writna power station li bil- mod il-mod qed iddub.

Qed ngħid dan għaliex, minkejja l-miljuni fuq il- miljuni li ntnefqu f'Delimara, jekk inti tieħu samples minn dak li joħroġ miċ-ċmieni l-kbar u ż-żgħar tal-power station u tagħmel eżami xjentifiku mad-dawra, kif kien għamel il-Professur Vella ta' l-università, issib li hemm content ta' ċerti affarijiet li ġejjin mill-metall.

Jiġifieri bil-power station li għandna mhux biss wieħed jista' jara u jibla' d-duħħan li jagħmel il-ħsara lill-bniedem ladarba m'għandekx apparat li jippurifikah, imma jekk inti tieħu samples mill-għelieqi u mill-bini ta' madwar Delimara, issib li hemm ċertu mineral content.

Dan tista' tarah b'għajnejk ma' l-art għaliex tara ċerti postijiet imtebba'.

U meta dan ġie eżaminat b'mod kimiku nstab li fih content ta' ċerti affarijiet li ġejjin mill-metall.

Mela bilfors li hemm affarijiet li m'humiex magħmulin minn materjal li jiflaħ għas-sħanat, jew mhumiex magħmulin skond is-sengħa.

Dan ifisser li r-residue li jaqa' qed ikun ta' dannu mhux biss għall-ambjent imma anke għall-bniedem.

Din hija l-ewwel ħaġa li xtaqt ngħid.

Meta l-gvern Nazzjonalista nduna li ma konniex qed ngħidu ċ-ċuċati, qabad u biddel is-sistema li kellu għal waħda tal-gass.

Mela wara erba' jew ħames snin, minflok għamel espansjoni ta' l-istess tip f'Delimara, kif kien antiċipat, għamel sistema ġdida li taħdem fuq tip ta' enerġija differenti, li sabha aktar effiċjenti, iċken fid-daqs u tħammeġ inqas.

U f'daqqa waħda ntebaħ li l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien ma kenitx qiegħda tgħid il- ħmerijiet li ġiet akkużata li kienet qiegħda tgħid.

Sfortunatament il-vuċi tagħha kienet bħal ta' San Ġwann fid-deżert, imma fl-aħħar waqgħet fuq il- widna taċ-chairman il-ġdid Ellul Vinċenti.

Dan iċ-chairman li kien inħatar minn gvern Nazzjonalista m'huwiex bniedem li jagħti kas il-mewt politika la ta' naħa u lanqas ta' oħra, imma huwa bniedem integru li għall-kuntrarju ta' ħafna nies li kien hemm, ħa deċiżjoni li jkun fl-interess ta' l- Enemalta u tal-pajjiż li jsir dan it-tibdil.

Fil-fatt hekk sar u l- espansjoni li hija antiċipata għal Delimara m'hijiex se ssir fuq l-ewwel sistema, jiġifieri tal-faħam jew inkella taż-żejt.

Xi żmien ilu wieħed mill-ministri qal li kienu se jipprovaw jaraw kif jintegraw ir-riżorsi ta' l-enerġija ġol-pajjiż billi jagħmlu pipelines mill- oil tanking li hemm il-Freeport għal ma' l-oqsma differenti li hemm fil- bajja ta' Marsaxlokk kif ukoll fejn isiru l-ħażniet taż-żejt.

Però ma kellux kuraġġ jgħid li din kienet bdiet taħt il-gvern Laburista meta kont ministru jien.

Jien kont iltqajt ma' l-oil tanking u ressaqtha fil- kabinett.

Imma sfortunatament hawnhekk mhux nipprovaw naraw li l-oġġett isir, imma nipprovaw nieħdu l-paternità tiegħu.

L-importanti li jidher li dak il-ministru ħareġ b'din l-idea u nidhru quddiem il-cameras u mbagħad meta tara x'sar u ma sarx, tintebaħ li ftt jew xejn ikun sar.

Hija idea tajba li jkollok integrazzjoni bejn l-oqsma differenti ta' l-enerġija fil- pajjiż, dażgur li hija tajba!

Illum qisna kulħadd stat għalih; tal-gass għal rasu, tal-petroleum division għal rashom, ta' Delimara għal rashom u kulħadd Allaħares tirfislu fil-qasam tiegħu għax mal-ewwel jibda joqmos.

Ħadd ma jġib l-interess ta' l-Enemalta fuq quddiem, allavolja dawn komponenti differenti ta' l-Enemalta, għax kulħadd għandu l-qasam tiegħu.

Jiena nawgura li ssir din l-integrazzjoni ma' l-oil tanking.

Meta kont ministru jien kienu għamlu offerta lill-Enemalta fejn kienu lesti li jinvestu miljuni kbar - għax huma għandhom parti mill-budget tagħhom għal dan it-tip ta' investiment - kienu lesti wkoll li jressqu t-tankijiet u jagħmluhom fil-ħofra li saret in-naħa l-oħra fejn sar il-Freeport biex ma jibqgħux eyesore, u kienu lesti jneħħu dawn it-tankijiet ukoll għax aħna bdejna nintebħu, kif jintebaħ kull min għandu naqra sens, b'dawk il-perikli kbar tat-tankijiet tal-gass f'areas li huma residenzjali.

Allaħares jiġri xi inċident għax holocaust żgħir ikollna hemmhekk!

Jiena naħseb li aħjar minn ħafna paroli naslu għall-fatti, anke ftit fatti.

Hawnhekk issemmiet l-enerġija tar-riħ għax Malta huwa pajjiż li għandu ħafna riħ imma din l-enerġija ftit li xejn qegħdin nisfruttawha.

L-użu ta' din l-enerġija qed tonqos għaliex ovvjament jekk ittella' l-ilma bil-pompa ta' l-elettriku se ttellgħu għaxar darbiet iżjed malajr milli kieku ttellgħu bil-mitħna kif kienu jagħmlu fl-antik, allura ħadd ma jużaha.

U l- permessi li joħorġu biex jittella' l-ilma permezz tal-mitħna li taħdem bir- riħ, huma dejjem limitati għax jafu li ma tistax ittella' ħafna.

Allura wieħed iżommha biex taparsi qiegħda hemmhekk u għandu permess, u mbagħad iwaħħallek pompa f'nofs il-bir jew fit-toqba li jkun għamel u jtellagħlek l- ilma bl-elettriku.

Imma jiena xtaqt nisma' fuq innovazzjonijiet.

Per eżempju semmejna l- enerġija tax-xemx bħala enerġija li tkun anċillari u minflok enerġija eżistenti.

F'ħafna mill-pajjiżi li għandhom il-klima tagħna mhux talli daħlet, talli saret antikwata.

Jiena ma nħobbx inġib eżempji ta' pajjiżi kbar imma nħobb inġib eżempji ta' pajjiżi tal-livell tagħna.

Jekk tmur Ċipru ma tarax dar waħda li m'għandhiex is-solar panels; għalihom dawn huma dak li għalina huwa l-plug ta' l-elettriku.

Hawnhekk intqal li huma għaljin biex iddaħħalhom hawn Malta.

Imma jekk tara d-dħul taċ-Ċiprijotti u d-dħul tal-Maltin issib li d-differenza hija ċkejkna bħala individwi.

Allura bilfors li dawn għamlu xi inċentivi biex jinkoraġġixxu lin-nies li jaqilbu minn tip ta' enerġija għal tip ieħor.

Hawnhekk tidħol ukoll ir- responsabbiltà ta' l-Enemalta, fis-sens li jekk hi tara li qed titlef minn ċertu qasam, per eżempju, mill-qasam domestiku, allura l-Enemalta għandha tibda toffri inċentivi biex in-nies jaqilbu għal sorsi differenti ta' enerġija.

Niġi issa għall-qasam tal-gass li huwa suġġett interessantissimu.

Aħna nafu li l-Libja ħarġet tgħid pubblikament li trid tgħaddi pipe tal-gass għall-Ewropa.

Aħna nafu l-importanza tal-pożizzjoni ta' Malta peress li dan irid jgħaddi mill-ibħra territorjali tagħna, allura għandna nkunu strumentali u nħeġġu li dan isir.

L-ewwelnett għaliex nistgħu nidħlu fi proġett bi sħab bejn it-Taljani u l-Libjani biex it-tliet pajjiżi jagħmluh flimkien, u apparti minn hekk dan il-proġett jista' jipprovdi impjiegi għal ħafna nies li huma bla xogħol.

Mr Speaker, min irid jiġi fl-uffiċċju tiegħi waqt li nkun qed nara n-nies ta' kuljum fid-distrett tiegħi jkun jista' jisma' l-krib ta' nies li m'humiex qed jaħdmu.

Ma noqogħdux naħsbu li din il-problema qegħdin insolvuha bil-persentaġġi!

Nistieden lil kull min irid biex jiġi l- uffiċċju tiegħi, joqgħod bil-qiegħda ħdejja, jew anke naħbih wara purtiera, u joqgħod jisma' lin-nies ġejjin wieħed wara l-ieħor jitolbu xogħol, xogħol, xogħol li sfortunatament m'hawnx, l-aktar għas-settur diffiċli tal- ġuvintur, lanqas ġo fabbriki!

Mhux imbilli l-Prof.

Bonnici llum kitbilna artiklu fuq il-manufattura!

Aħjar jara jekk il-kostitwenti tiegħu għandhomx l-istess problemi ta' nuqqas ta' xogħol li għandhom il- kostitwenti tagħna lkoll.

Hawn xogħol ta' waiters jew cookhands veru, imma part-time għax lanqas full-time ma ssib illum.

Kulħadd jagħmillek il- kuntratt biex kif jgħaddi s-sajf ikeċċik imma xogħol m'hawnx.

Il-ministri, segretarji parlamentari u l-membri tal-gvern jerfgħu din il-problema ħafna aktar milli jerfgħuha l-membri ta' l-oppożizzjoni għax jien nara l-queues quddiem il-bibien tagħhom li tliet kwarti minnhom ikunu hemm biex isibulhom ix-xogħol.

Il-kwestjoni tal-pipeline hija interessanti ħafna u l-gvern għandu jkun il-catalyst li jħajjar biex din issir għaliex jekk issir aħna nibbenefikaw minnha billi nieħdu l-enerġija tal-gass li hi tant meħtieġa, aktar irħisa u ħafna aktar nadifa.

Issa forsi wieħed jgħid li l-gass jew iż-żejt jista' jinstab f'pajjiżna.

Jidher li hemm il-possibbiltà li jinstab imma meta jinstab ikun instab!

Naħseb li ladarba nstab fuqna u nstab taħtna, il- loġika tgħidlek li aktarx hawn, imma biex issibu m'huwiex faċli għax anke fuq l-art, fejn m'għandekx id-diffikultajiet tal-baħar, minn kull għaxar toqbiet il-persentaġġ li ssib huma inqas minn 10%.

Imma nieħdu pjaċir li kieku l-pajjiż isib xi riżors naturali għaliex ikun verament salvazzjoni għall-problemi li għandu dan il-pajjiż.

Xtaqt nittratta aktar dwar sorsi ta' enerġija li huma innovattivi.

Meta Sweden daħlet fl-Ewropa u kellhom inaqqsu ċerti prodotti tradizzjonali, huma ħaddmu moħħhom u flok ma ħallew dawk l-għelieqi reqdin u mejta żergħu ċerti pjanti li minnhom jieħdu likwidu li jużawh bħala enerġija.

U llum il- buses li qegħdin fil-kapitali, Stokkolma, kollha jaħdmu b'dan it-tip ta' likwidu li ma jħammiġx l-ambjent, huwa zero non-polluter.

Naħseb li f'Malta, fejn hawn ħafna u ħafna għelieqi li m'humiex jinħadmu, il-gvern għandu jikkoordina mas-sidien tagħhom dwar it-tkabbir ta' din il-pjanta, peress li huwa l-gvern li jagħtihom is-seeds tagħha, kif jista' forsi jgħidilna l-Onor.

Noel Farrugia għax darba kien semmieha.

Hemm studju sħiħ kif dan jista' jiġi żviluppat.

Wieħed irid jara jekk il-klima tagħna hijiex adattata għax din hija tip ta' pjanta bħax-sugar cane li tikber malajr ħafna u minnha tista' tieħu enerġija alternattiva.

Mr Speaker, hemm żewġ riżorsi oħra fil-pajjiż li huma l-ilma u l- minerali.

Dan l-abbozz ta' liġi jitkellem l-iżjed dwar il-pitrolju u l- gass li diġà għamilt riferenza għalihom.

Kif jaf kulħadd, il-ġebla hija riżors ieħor li għandu l-pajjiż li għandna nużawha bl-aktar mod għaqli, allavolja jidher li preżentement m'hemmx il-periklu li tispiċċa.

Imma aktar milli tintuża b'mod għaqli l-ġebla li jħaffru għaliha fil-barrieri, wieħed għandu jipprova juża l-iskart tal-ġebla b'aktar għaqal.

Meta jiena kont l-MDC niftakar li kien hemm tlieta jew erba' proposti, li waħda kienet ġiet approvata, dwar kif l-iskart tal-ġebel jintuża u jerġa' jiġi formolat biex isir materjal li jista' jerġa' jintuża għall-bini.

Mr Speaker, wieħed għandu jara kif, permezz tal-privat imma bl-għajnuna kollha li jista' jagħti n-nazzjon, inneħħu dak il-waħħx li hemm ta' muntanji ta' terrapien kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex.

Hemmhekk hemm materja prima li tista' terġa' tiġi formolata f'affarijiet li jistgħu jintużaw fix-xogħol tal-bini.

Dan huwa wieħed mill-metodi kif wieħed jista' jsolvi dawn din il-problema enormi.

Huwa ħafna aktar faċli li titkellem fuq din il-problema milli ssolviha, imma min-naħa l-oħra huwa importanti ħafna li ma nibqgħux nitkellmu, nitkellmu, nitkellmu, filwaqt li dawn il-muntanji ta' skart, li 90% minnhom huwa skart li jiġi mill-bini, jibqgħu jogħlew u jkerrħu.

Apparti l-fatt imbagħad li għandek skart ieħor li qed jipproduċi ċertu gass li huwa perikoluż u ħażin għas-saħħa, li trid tinstab soluzzjoni għalih ukoll.

L-aħħar parti tad-diskors tiegħi se jkun fuq l-ilma.

L-ilma huwa maqsum fi tnejn; għandna l-ilma tax-xorb u l-ilma li mhux tax-xorb.

Meta smajt id- diskorsi tal-ministri ħadt pjaċir nisma' li llum m'hemmx aktar dik il- problema fejn wieħed jiftaħ il-vit u ma jsibx l-ilma, u jekk wieħed għandu bżonn l-ilma biex isaqqi bih jista' jsibu minħabba li l-proġett ta' Sant'Antnin ġie estiż.

Iżda min-naħa l-oħra kulħadd jaf il-problemi kbar li l-pajjiż għandu f'dan il-qasam għax mhux li tiftaħ il-vit u ssib l-ilma biss huwa importanti imma li tista' tħallas għalih.

X'jiswielek jekk tiftaħ il-vit u mbagħad meta jiġik il-kont ma tkunx tista' tħallas għal dak l-ilma?

Imbagħad jiġi l-ministru responsabbli jgħid li huma naqqsu r-rati tal-kontijiet li ħarġu għax jekk għandek household bi tnejn min-nies u żewġt itfal jiġik kont ta' tant, jekk għandek kelb u qattusa jiġik kont mod ieħor, għax hekk biss jonqoshom jgħidu fil-kontijiet!

Fir-realtà wieħed jinduna li l-kontijiet li qed jirċievu n-nies huma għoljin u b'dak li jaqla' fil-preżent il-poplu Malti ma jiflaħx għalihom.

Dik hija l-verità!

Din hija problema komplessa li diffiċli biex wieħed isolviha għax minn naħa waħda l-korporazzjonijiet li jipproduċu l-ilma jew id-dawl iridu jipprovaw ma jitilfux, u min-naħa l-oħra llum il-kontijiet tad-dawl u l- ilma saru unsustainable.

Jien mhux se nkun ipokrita u ngħid li n- Nazzjonalisti jew il-Laburisti ma ħarġux kontijiet tad-dawl u l-ilma għoljin.

Il-verità hija li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma kif ġew ikkalkolati f'dawn l-aħħar snin - mingħajr ma nirriferi la għall-gvern Laburista u lanqas għall-gvern Nazzjonalista, imma għall-amministrazzjoni għax wara kollox dawn il-kontijiet ġew ikkalkolati mill-istess entitajiet li għadhom hemm illum - huma insostenibbli għall-familja Maltija skond il- paga li taqla' fil-preżent.

Nirringrazzjak Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal- Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla, l-Erbgħa, 19 ta' Lulju, 2000, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Awtorita' ta' Malta dwar ir-Riżorsi - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' ta' l-Istatistika ta' Malta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

----------------------------------- Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Artiġjanat - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur – Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, f'dan l-aġġornament se nitkellem dwar il-kwestjoni tat-traffic management f'dan il-pajjiż li hi problema li aktar ma jgħaddi żmien aktar qed nitkellmu dwarha.

Se nitkellem ukoll dwar il- limiti li għandu dan il-pajjiż u dwar jekk nistgħux ngħinu b'mod individwali biex intejjbu l-andament ġenerali tat-trasport u tat-traffiku f'dan il-pajjiż.

Irridu niftakru illi barra l-limitazzjonijiet kbar ta' daqs f'pajjiżna għandna wkoll id-diffikulta' l-oħra tal-popolazzjoni.

Fil-fatt Malta hija waħda mill-aktar pajjiżi popolati li hawn fid-dinja.

M'għandix dubju li bil- ħidma ta' diversi individwi rnexxielna nimxu 'l quddiem u ngħollu l-livell ta' l-għejxien tagħna u b'konsegwenza ta' hekk wasalna wkoll fil-pożizzjoni li tajjeb jew ħażin għandna madwar 275,000 vettura liċenzjata li jużaw it- toroq ta' pajjiżna.

Sur President, f'pajjiżna għandna madwar 280,000 persuna li jkollhom id- dritt li jivvutaw u allura għalqu t-18-il sena.

Dan ifisser li kważi kważi għandna vettura liċenzjata għal kull persuna.

Jekk naqtgħu dawk il-persuni li jew minħabba l-eta' jew inkella minħabba mard m'humiex fi stat li jsuqu vettura allura naslu għall-konklużjoni li għandna aktar minn vettura waħda għal kull able bodied person.

X'ifisser dan, Sur President?

Ifisser illi f'pajjiżna għandna wkoll waħda mill-akbar proporzjon ta' vetturi li huma fit-toroq tagħna meta mqabblin mal-popolazzjoni.

Dan żgur huwa wieħed mill- aktar proporzjoni għolja li hawn fid-dinja u allura kull wieħed u waħda minna rridu naraw x'sehem nistgħu nagħtu biex it-traffic management f'dan il-pajjiż isir aħjar.

Naf li kull darba li jissemma' t-traffic management ikun hemm diskussjoni wkoll dwar x'sehem jista' jagħti t-trasport pubbliku f'pajjiżna u x'bidliet jistgħu jseħħu f'dan il-qasam, madanakollu nbiddlu kemm inbiddlu trasport pubbliku fil-pajjiż naħseb li lkoll kemm aħna b'saqajna fl-art irridu nirrealizzaw li huwa diffiċli li nibdlu l- mentalita' li drajna biha matul is-snin li għaddew li jekk jista' jkun malli tagħlaq it-18-il sena iġġib il-liċenzja u tixtri karozza.

Sur President, irridu niftakru wkoll li minn sena għal oħra n-numru ta' vetturi ġodda li joħorġu f'dan il-pajjiż qiegħed jiżdied b'mod sostanzjali.

Fil-fatt fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena n-numru ta' vetturi reġistrati ġodda f'dan il-pajjiż ilaħħqu madwar 8500 vettura, li jwassal għal 1,500 karozza illi jiġu rreġistrati kull xahar.

M'hijiex l-intenzjoni tiegħi li nitkellem fuq kemm hu pożittiv jew le l-fatt li joħorġu daqstant vetturi ġodda fuq it-toroq ta' pajjiżna pero' rrid ngħid li mil-lat ta' traffic management dan il-fenomenu qed joħloq problema minħabba żieda ta' pressjoni fuq it-toroq ta' pajjiżna.

Sur President, bħala ministru responsabbli mit-trasport jiena wkoll wieħed minn dawk li rrid nerfa' parti minn dan il-piż u rrid ukoll nara li kemm jista' jkun ix-xogħol marbut mat-toroq isir b'mod organizzat.

Forsi min qed jismagħni jista' jgħid: Dan x'jaħseb, li skopra l-Amerika dalgħodu?

Le, jiena mhux qed ngħid hekk imma qed ngħid li kull wieħed minna, hi x'inhi l-funzjoni tiegħu, irid jara illi x-xogħol tiegħu jagħmlu bi pjan.

Dan qed ngħidu għax kultant ikun hemm ħaddiema tal-kuntratturi, tal-korporazzjonijiet jew ta' xi dipartiment tal-gvern li bil-mod kif jaħdmu jkunu qed joħolqu periklu għal sewwieqa oħrajn.

Jiena se nsemmi żewġ eżempji fejn wieħed jikkonċerna lid-dipartiment tat-toroq u l-ieħor jikkonċerna d-dipartiment ta' l-agrikoltura.

Id-dipartiment tat-toroq bħalissa qed jagħmel xogħol ta' reconstruction u resurfacing fit-triq li tgħaddi minn Baħar iċ-Ċagħaq.

Dan huwa xogħol li kien importanti li jsir madanakollu jiena ma nistax nifhem kif jista' jkun li jinbeda xogħol mingħajr ma jkun hemm traffic management plan in place u mingħajr ma jkun hemm sinjali tat-traffiku sodisfaċenti.

Fil-fatt dalgħodu intervenejt jien personalment biex nara li dak it-tip ta' kontroll ta' traffiku ma jerġax jirrepeti ruħu.

Sur President, dan ngħidu għax diversi drabi jkolli laqgħat u kull darba niġi aċċertat bil-kliem li se jibdew jieħdu ħsieb dawn l-affarijiet imma bil-fatti ma jiġri xejn.

Minħabba f'hekk jiena diġa' tajt indikazzjoni lill- federazzjoni tal-kuntratturi li l-permessi għax-xogħol fuq it-toroq ma jistgħux jibqgħu joħorġu bil-mod kif joħorġu llum, fejn dak li jkun jingħata permess għal perjodu ta' żmien u jekk ix-xogħol ma jkunx tlesta jiġi mġedded.

Għandna naslu fil-pożizzjoni li minbarra li l-ħlas tal- permess ikun ikopri l-ispejjeż li jsiru mid-dipartiment, il-kuntrattur jibda' jħallas ukoll għal kull ġurnata li jħalli triq miftuħa biex dan ikollu l-inċentiv li jnaqqas il-perjodu tax-xogħol.

Wara kollox hu fl- interess tal-persuni li jkunu qegħdin għaddejjin mit-toroq ta' pajjiżna li nnnaqsu l-element ta' riskju li jinħoloq minħabba dawn ix-xogħlijiet.

Sur President, jeħtieġ ukoll li wħud mill-kuntratturi li jaħdmu fuq it-toroq ta' pajjiżna jitgħallmu jagħmlu l-affarijiet bis-serjeta'.

Kuntrattur m'għandux jittenderja għal xogħol li mhux kapaċi jagħmel u barra minn hekk għandu jagħmel phasing ta' kif isiru l-affarijiet.

Sur President, nixtieq nagħmel referenza wkoll għal ħaġa li tikkonċerna d- dipartiment ta' l-agrikoltura.

Kull min kien ikun dieħel il-Furjana diversi drabi jiltaqa' ma' bowser ta' l-ilma li jkun qed isaqqi s-central strip ta' Triq Sant' Anna.

M'għandix dubju li biex dawk il-pjanti jirreżistu għas- sħana tas-sajf ta' pajjiżna għandhom bżonn ta' l-ilma pero' naħseb ukoll li l-persuna li tkun qed issuq dak it-truck, minflok toqgħod fil-lane fid- direzzjoni tal-Belt għandha tieqaf fuq in-naħa l-oħra tat-triq biex b'hekk niffrankaw diversi problemi ta' konġestjoni tat-traffiku minħabba li fil- ħin li dawn isaqqu ħafna nies ikunu deħlin il-Belt.

Sur President, m'humiex biss dawn iż-żewġ dipartimenti illi jikkawżaw problemi fuq it-toroq tagħna.

Irrid ngħid li diversi drabi kuntratturi li jkollhom permess biex jagħmlu xogħol ta' emerġenza jużaw dak l-istess permess biex isir xogħol ieħor li fih innifsu m'għandu l-ebda emerġenza.

Kellna diversi każijiet ukoll fejn inġibdet l-attenzjoni tal-kuntratturi li kienu qed jagħmlu dan ix-xogħol kemm minħabba l-periklu għall-ħaddiem li jkollu l-istess kuntrattur fuq is-sit kif ukoll minħabba problemi ta' konġestjoni ta' traffiku.

Sur President, il-kwestjoni tas-signage waqt ix-xogħol f'pajjiżna hija mportanti wkoll.

Naf li wħud mill-kuntratturi nvestew ammont ta' flus biex jixtru signage pero' naf ukoll li uħud mill-kuntratturi ħallew dak l- investiment f'xi garaxx.

Hawnhekk ukoll irridu nifhmu li mhux biżżejjed li l-kuntrattur jagħmel is-signs u d-dwal fuq il-post imma mportanti wkoll li aħna n-nies li tant ingergru mill-perikli li jkun hemm fuq it-toroq ta' pajjiżna, ma nkunux aħna stess li nisirqu dawn is-signs, il-cones u d-dwal.

Dan qed ngħidu għax mhux l-ewwel darba li nies li jkollhom bżonn ta' biċċa pjanċa jew fanal jaqbdu u jieqfu u jisirqu minn fuq dawn is-siti.

L-appell tiegħi huwa biex ma naqbdux u nisirqu dawn l-affarijiet.

Dan qed ngħidu mhux biss għaliex jekk nisirqu dawn l-affarijiet il-kuntrattur ikollu jerġa' jidħol fi spiża imma għax is-serq ta' fanal li forsi jiswa' Lm10 jista' jpoġġu fir-riskju l-ħajja ta' persuni oħrajn.

Jiena niskanta kif hawn min ikollu l-ħin li jieqaf jisraq barrier jew fanal.

Xi kultant issib anke' min jisraq xi barrier tal-concrete biex forsi jużaha bħala mażżra.

Kwestjoni oħra li wkoll hija marbuta mat-traffic management f'pajjiżna hija r-riforma li bdejna fil-mod kif jingħataw il-liċenzji.

F'Ottubru li għadda nbdiet l-ewwel fażi tal-VRT u matul is-sajf li għadda kienet ġiet ippubblikata white paper dwar ir-riforma li trid issir fl-illiċenzjar.

Kellna diversi suġġerimenti dwar din ir-riforma u d-dipartiment tal- liċenzji u aktar 'il quddiem l-awtorita' dwar it-trasport f'pajjiżna se jkunu f'qagħda li jimplimentaw numru sostanzjali ta' bidliet.

Hawnhekk tajjeb li nifhmu li kull sewwieq għandu l-obbligu li josserva r-regoli.

Nista' ngħid ukoll li wasalna fl-aħħar stadji biex nippubblikaw highway code aġġornat b'mod sostanzjali u nispera li jkun available għall-poplu Malti fi żmien qasir.

Dan għandu jkun available mhux biss għal dawk li se jingħataw il-liċenzja għall-ewwel darba pero' anke għal dawk is-sewwieqa li suppost ilhom isuqu għal diversi snin.

Ngħid "suppost ilhom isuqu għal diversi snin" għaliex kull wieħed minna li jkun għaddej fit-toroq ta' pajjiżna kultant jiskanta x'tip ta' sewqan jiltaqa' miegħu, fejn dak li jkun jissogra kemm ħajtu kif ukoll il-ħajja ta' ħaddieħor.

Issib min jikkawża inċidenti anke koroh għax jagħmel overtaking fil-kurvi.

F'pajjiżna għandna diversi postijiet fejn ikun hemm inċidenti ripetuti.

F'xi wħud mill- każijiet nistgħu nippruvaw nirranġaw dawn iċ-ċirkostanzi billi jsiru central strips pero' f'ċirkostanzi oħrajn dan ma jkunx possibbli u allura rridu nkunu aħna li nosservaw ir-regolamenti tas-sewqan.

Sur President, ir-regolamenti tas-sewqan irridu nosservawhom mhux biss billi ma nagħmlux over-speeding jew billi ma naqbżux id-double line.

Kultant issib persuni li jagħmlu passiġġata fit-triq bil-karozzi tagħhom u dawn isuqu b'pass ta' nemla.

Irridu nifhmu wkoll li meta sewwieq ikun għaddej b'dan il-mod ikun qed jikkawża wkoll warajh sriebet twal.

F'okkażjonijiet bħal dawn il-paċenzja tas-sewwieqa li jkunu wara tibda tintilef - u forsi hawn Malta tintilef malajr ukoll - u l-konsegwenza tkun li dak li jkun jibda jaqla' bi speed aktar qawwi anke jekk ma jkollux għaġġla partikolari.

Nixtieq nagħmel referenza wkoll dwar il-VRT li dwaru jkun hemm ħafna korrispondenza fil-gazzetti.

F'kumment minnhom intqal li fit-toroq tagħna għad baqa' numru ta' karozzi li m'humiex roadworthy.

Wieħed irid jiftakar li l-VRT jsir kull sentejn fejn nofs il-karozzi li jikkwalifikaw qed jiġu tested din is-sena u n-nofs l-ieħor jiġu ttestjati matul is-sena ta' wara.

Billi l-VRT beda f'Ottubru, fl-aħħar ta' Ottubru ta' din is-sena se nkunu fil-qagħda li nofs il-vetturi li għandna f'pajjiżna li jikkwalifikw għat- testing ikunu wkoll ittestjati.

In-nofs l-ieħor se jkunu tested fit-12-il xahar ta' wara.

Minħabba f'hekk jista' jagħti l-każ li għad fadal karozzi li għadhom ma telgħux għat-test u li għadhom fit-toroq tagħna anke jekk m'humiex tajbin għat-triq.

Sur President, l-aħħar ċifra pubblikata rigward il-VRT kienet tirrigwardja t-testijiet li saru sa Mejju.

Ikun tajjeb jekk insemmu dawn iċ- ċifri għax fil-kas tal-VRT jsiru ħafna allegazzjonijiet.

Fix-xahar ta' Ottubru kienu ġew ittestjat 5,302 karozza li minnhom kienu weħlu 1,500.

F'dan il-kas niftakru l-korrispondenzi fil-gazzetti fejn ingħad li qegħdin jeħlu bejn wieħed u ieħor terz tal-karozzi, pero' irridu niftakru wkoll x'kienet ir-raġuni.

Nafu li kien hemm numru sostanzjali ta' karozzi li kienu qegħdin jeħlu minn xi ħaġa illi tista' tirranġa malajr bħall- kwestjoni tad-dawl pero' llum nistgħu ngħidu li failure minħabba d-dawl spiċċa għaliex illum kulħadd qed jara li qabel imur għat-test ikollu id- dawl allineat.

Jekk naraw x'ġara bejn Ottubru u Diċembru tas-sena li għaddiet, meta forsi kien hemm id-diffikultajiet anke mill-istess testing stations fis- sens li kienu ma jafux preċiżament kif iħaddmu l-equipment, wasalna fil- pożizzjoni li minn 18,000-il karozza li kienu marru għat-test weħlu 3,200 karozza.

Minn Jannar 'l hawn, meta t-testing stations draw iħaddmu l- equipment kif ukoll il-persuni li marru għat-test kienu jafu aktar li jridu jmorru preparati bdejna naraw li l-perċentwali ta' karozzi li jeħlu kien ilaħħaq 12%, jiġifieri bejn wieħed u ieħor wieħed minn kull tmienja.

Insibu li bejn Jannar u Ġunju marru għall-ewwel test 48,400 karozza li minnhom weħlu 5,700 karozza.

Uħud minn dawn il-5,700 karozza marru għar-re- test u għaddew.

Sur President, jiena konxju wkoll minn allegazzjonijiet li saru fil- pajjiż minn xi operaturi li qalu li hawn abbuż f'dan ix-xogħol.

Għal darb'oħra jiena nerġa' nirrepeti li jekk hawn xi ħadd li għandu xi ħjiel ta' xi abbuż dan għandu jressqu lid-dipartiment tal-liċenzji.

Jekk ma jafdax lid-dipartiment tal-liċenzji nitolbu li jressaq l-ilmenti tiegħu personalment lili.

M'huwiex aċċettabbli li jkun hawn min jitfa' it-tajn bl- addoċċ u nista' ngħid minn issa li jekk kemm-il darba d-dipartiment tal- liċenzji ma jiġix avviċinat b'dawn l-allegazzjonijiet allura dawn imorru għand il-pulizija biex jittieħdu wkoll il-passi skond il-liġi ta' pajjiżna kontra min ikun ħsiebu li jivvinta flok jieħu pjaċir jara li l-affarijiet ikunu mexjin 'il quddiem.

Nirringrazzjak, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l-Erbgħa, 19 ta' Lulju, 2000 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTBU

SERVIZZI KORPORATTIVI - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' l-impjegati li jirċievu s-salarju tagħhom mid-dipartiment għas-servizzi korporattivi ta' l- istess ministeru, filwaqt li jgħid x'salarji, benefiċċji u allowances oħra jitħallsu fix-xahar kif ukoll xi trasferiment ta' fondi jagħmel l-istess dipartiment u għal liema individwi lill-entitajiet oħra bħala flus, f'salarji jew allowances f'każ fejn individwi huma on secondment, on loan, jew inkella t-trasferiment uffiċjali tagħhom ikun għadu ma sarx?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

KUNSILL MALTI GĦAX-XJENZA U T-TEKNOLOĠIJA - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm impjegati spiċċaw mill-impjieg tagħhom mal- Kunsill Malti għax-Xjenza u t-Teknoloġija minn Settembru 1999 sal-lum?

X'kienu r-raġunijiet li spiċċaw?

Kif ġiet ri-organizzata l-funzjoni li kellhom dawk li spiċċaw?

Kemm hemm jaħdmu mal-kunsill illum u x'inhu x- xogħol tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li minn Settembru 1999 sal-lum, ebda impjegat tal-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija (MCST) ma spiċċa mill- impieg.

* Kien hemm iżda qbil reċiproku bejn il-kunsill u l-konsulent li kien ġie ngaġġat bħala kordinatur part-time tan-network tal-bioteknoloġija li l- kuntratt ta' dan il-konsulent ma jiġġeddidx aktar f'Mejju ta' din is-sena, wara li kien għalaq fit-28 ta' Frar, 1998, u kien baqa' jiġġedded xahar b'xahar.

Id-dmirijiet tal-kordinatur issa qed jitwettqu mill-assistent kordinatur part-time ta' l-istess network.

* Fis-6 ta' Marzu 2000 l-impjegat tas-servizz pubbliku li kien ġie sekondat biex iservi ta' kap eżekuttiv ta' l-MCST intalab jirrapporta lura għax- xogħol regolari tiegħu fid-dipartiment tax-xogħlijiet.

Id-dmirijiet ta' kap eżekuttiv bħalissa qed jitwettqu mill-assistent personali tal-kap eżekuttiv.

* Dan l-aħħar l-uffiċjal li kien jieħu ħsieb l-accounts tal-MCST wera l- intenzjoni tiegħu li jitlaql-impieg.

Qed isiru arranġamenti biex din il- funzjoni tibda titwettaq minn kumpanija ta' accounts u m'hemmx il-ħsieb li tiġi mpjegata persuna oħra.

Minbarra dawk li ssemmew aktar 'il fuq, il-kunsill jimpjega wkoll kordinaturi ta' networks - li minnhom wieħed huwa part-time u tnejn huma sekondati minn entitajiet oħra, assistent kordinatur, manager għall-proġett ta' Villa Bighi, xufier/messaġġier u charwoman part-time.

Imbagħad hemm segretarja tal-kap eżekuttiv li hija sekondata mill-fondazzjoni għall- istudji internazzjonali, billi dik li ddaħlet f'din il-kariga kienet ġiet sekondata ma' l-uffiċċju tal-President fl-1997.

NATIONAL COMPUTING CENTRE - EŻAMIJIET

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid għaliex l-istudenti kollha li għamlu eżamijiet għal diploma computer studies tan-National Computing Centre (NCC) f'Manchester baqgħu ma ntgħażlux fl-interviews għal system support officers fil-MITTS?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li għat-talba tal-MITTS lil ETC biex tinnomina kandidati eliġibbli għal post ta' system support officer li għaliha l-kumpanija kellha erba' postijiet vakanti, l-ETC għaddiet 17-il isem ta' persuni eliġibbli lill-MITTS.

Fost dawn kien hemm numru ta' kandidati li kienu attendew, jew li kienu qegħdin jattendu l-national computing centre (NCC) course.

Il-persuni kollha nominati mill-ETC kienu mistiedna biex jersqu għall-interview.

Sitta minn dawn ma attendewx għall- interview.

Fi tmien il-proċess ta' l-għażla, erba' persuni ġew magħżula u offruti l-pożizzjoni ta' system support officer.

Tlieta minn dawn l-erba' kandidati kienu minn dawk li għamlu eżamijiet għal diploma computer studies ta' l-NCC.

ĦAMRUN - VICTOR TEDESCO STADIUM

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Minsitru jgħid kif il-gvern beħsiebu jgħin fit- tkomplija ta' xogħlijiet fil-Victor Tedesco Stadium, Ħamrun?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s-segretarju parlamentari kellu diversi talbiet mingħand il-Ħamrun Spartans sabiex il-gvern jgħinhom fit-tlestija tal-football ground.

Dawn it-talbiet kienu għal xogħlijiet li jinkludu, tlestija tas-seating, press room u fencing.

Id-dipartiment bħalissa qiegħed jistudja kif jista' jgħin sabiex dawn ix-xogħlijiet jitwettqu.

SERVIZZ PUBBLIKU - KUMMISSJONI - KAŻI ĠODDA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm-il każ ġdid tressaq quddiem il-kummissjoni għas- servizz pubbliku fl-ewwel sitt xhur ta' din i-sena?

Liema kienu l-akkużi prinċipali kontra dawk li tressqu?

Kemm minnhom ġew deċiżi diġa'?

Kemm-il każ irriżulta f'sospensjoni u kemm fi tkeċċija?

F'kull każ, ta' liema grad kienu l-persuni konċernati?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Fl-1 ta' Frar 2000 daħlu fis-seħħ ir- regolamenti l-ġodda tad-dixxiplina li permezz tagħhom il-każi ta' dixxiplina ġew delegati lill-kapijiet tad-dipartimenti u dawk il-każi serji li jiġu riferuti lill-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku m'għandhomx jgħaddu aktar mill-uffiċċju tiegħi.

Dwar id-dipartimenti li jaqgħu taħt l-uffiċċju tiegħi, ninsab infurmat illi ma kien hemm l-ebda każ ta' dixxiplina li ġie riferut lill-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku.

Fir-rigward tal-ministeri l-oħra, nistieden lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministri rispettivi.

Dwar każi ta' dixxiplina li nbdew mill-1 ta' Jannar sal-31 ta' Jannar 2000 taħt ir-regolamenti tad-dixxiplina ta' l-1977, id-dettalji mitluba tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SERVIZZ PUBBLILKU - KUMMISSJONI - KAŻI PENDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' każi pendenti quddiem il-kummissjoni għas-servizz pubbliku?

Kemm-il każ ilu quddiem il-kummissjoni għallinqas minn sena, aktar minn sena, aktar minn sentejn, 'il fuq minn sentejn?

X'raġunijiet prinċipali jkun hemm meta każ jitwal ħafna?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

AIDS - KONFERENZA INTERNAZZJONALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk Malta hijiex rappreżentata fil-konferenza internazzjonali fuq l-AIDS li qed issir bħalissa f'Durban fis-South Africa?

Jekk iva, minn min u x'papers se nippreżentaw?

Jekk le, għaliex?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li l-ebda uffiċjal fid-dipartiment tas-saħħa ma rrappreżenta l-Malta fil-konferenza internazzjonali fuq l-AIDS li qed issir bħalissa f'Durban fis-South Africa.

AIDS - KAŻI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kienx hemm każi ta' AIDS irrapportati fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena?

Kemm hu n-numru totali ta' każi ta' AIDS mindu bdiet tinżamm statistika?

Kemm kienu rġiel u kemm nisa?

Kkemm kienu Maltin u kemm kienu barranin?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat illi matul l-ewwel sitt xhur ta` din is- sena kellna żewġ każi rapportati ta` AIDS.

Mill-1986 'l hawn ġew rapportati 50 każ ta` AIDS f'residenti Maltin u għaxar każi oħra f'nies mhux residenti.

Minn dawn, 52 kienu rġiel u 6 kienu nisa.

Mill-każi nies li mhux residenti kien hemm tnejn li ma għandniex informazzjoni dwar is-sess tagħhom.

AIDS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm tobba, paramediċi, eċċ Maltin li huma mħarrġin biex jikkumbattu l-marda ta' l-AIDS?

Dawn kollha qed jaħdmu mal-Gvern Malti?

Isiru taħdidiet fl-iskejjel?

Kemm saru u f'liema skejjel matul is- sena skolastika li għaddiet?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni qed tinġabar u se titpoġġa fuq il- mejda tal-Kamra.

ĦABS ĊIVILI - SPORT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' sport organizzat jieħdu sehem fih dawk miżmuma fil-faċilita' korrettiva ta' Kordin?

Liema struttura teżisti biex l-isport jiġi organizzat?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-isport organizzat li jinżamm fil-faċilita` korrettiva ta` Kordin huwa dak tal-football.

L-instructor tal-gym jieħu ħsieb jorganizza logħob bejn id-divisions kif ukoll jorganizza partiti ma` timijiet minn barra l-ħabs.

Perjodikament isiru ukoll tournaments taċ-chess.

Isir logħob taċ-chess darbtejn fil-ġimgħa ma` grandmaster fuq bażi ta` knock out system bejn il- parteċipanti li jkunu preżenti.

PITKALIJA ĊENTRALI - ĦAXIX/FROTT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat illi l-prezzijiet medji ta' kull kilo ħaxix u frott li daħlu fil-Pitkalija f'Ġunju 2000 huma dawn: prezz medju/kilo frott* 26c4; ħaxix 09c1* Barra l-frawli li hu per pallet.

APEX

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jinformana bil- kunsiderazzjonijiet tal-Ministeru għall-Politika Soċjali għas-suġġerimenti ta' diversi koperattivi li bgħatet l-APEX fir-rigward tan-NPAA?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra s-suġġerimenti u l-kunsiderazzjonijiet li bgħatet l-APEX?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-APEX - l- organizzazzjoni tal-koperattivi Maltin - bagħtet ċirkolari lill- koperattivi interessati, fejn fiha talbithom sabiex jgħaddu suġġerimenti fir-rigward tan-national programme for the adoption of the aquis - NPAA.

Sa issa l-APEX għadha ma ssottomettitx dawn is-suġġerimenti lill-bord tal- koperattivi.

DJAR - KAWŻI QUDDIEM IL-QORTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm kawżi pendenti quddiem il-qorti li jinvolvu l-awtorita' tad-djar fil- preżent?

Kemm hemm każi ta' appelli quddiem il-bordijiet ta' l-awtorita' tad-djar fil-preżent?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li hemm 31 kawżi pendenti quddiem il-qorti li jinvolvu l-awtorita' tad-djar, filwaqt li m'hemm ebda każ ta' appell quddiem il-bord ta' l-istess awtorita'.

AIR MALTA - ĦADDIEMA ON LOAN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm jammontaw in-numru ta' ħaddiema li huma on loan ma' l-Air Malta?

Jista' jgħid x'tip ta' xogħol qed jagħmlu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

FINANZI - KONSULENTI BARRANIN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm jammonta n-numru ta' konsulenti barranin li qed jagħtu servizz lill-ministeru, dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid min huma u x'tip ta' xogħol qed jagħmlu?

Jista' jgħid x'salarji u x'kundizzjonijiet għandhom?

ONOR.

JOHN DALLI: It-taghrif mitlub tpogga fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

MDC - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm jammonta n-numru ta' ħaddiema li huma on loan ma' l-MDC?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien infurmat li fil-preżent hemm ħaddiem wieħed misluf lill-korporazzjoni għall-iżvilupp ta' Malta.

Dan qed jagħmel xogħol ta' natura teknika mat-taqsima ta' l-estates management.

AFFARIJIET BARRANIN - KONSULENTI BARRANIN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm jammonta n-numru ta' konsulenti barranin li qed jagħtu servizz lill-ministeru, dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

JOE BORG: Risposta tingħata f'seduta oħra.

OPM - KONSULENTI BARRANIN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Ministru jgħid kemm jammonta n-numru ta' konsulenti barranin li qed jagħtu servizz lill-ministeru, dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

BOV - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm jammonta n-numru ta' ħaddiema li huma on loan mal-Bank of Valletta ?Jista' jgħid x'tip ta' xogħol qed jagħmlu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Peress li l-bank imsemmi mill-Onor.

Interpellant huwa kumpanija privata ikkwotata fil-Borża ta' Malta, dan ma jaqax taħt id- dekasteru tal-ministeru għas-servizzi ekonomiċi.

DJAR - KAWŻI PENDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

18045 f'din l-istess seduta.

HOUSING AUTHORITY - CHAIRPERSON

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

17828, jista' l-Ministru jgħid fiex tikkonsisti child care allowance?

Jista' jgħid min hu ntitolat għaliha?

Jista' jgħid min jeħodha?

Jista' jgħid minn meta l-gvern beda jagħti din it-tip ta' allowance?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Iċ-child care allowance hija allowance sa massimu ta Lm80 fix-xahar li tingħata biex membri tal-bord ta' l-awtorita' tad-djar li għandhom tfal taħt il-ħames snin u li jkollhom bżonn servizzi ta' child care, waqt li jaqdu d-doveri tagħhom fuq il-bord, ikopru l-ispejjeż jew parti minnhom.

Fil-preżent dan l-ammont qed tirċeviħ biss iċ-chairperson f'ammont ta' Lm40 fix-xahar.

Din l-allowance qed tingħata skond deċiżjoni tal-bord ta' l-awtorita' tad-djar.

MOSTA - CONSTITUTION STREET - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jaġġornana dwar mistoqsija parlamentari nru.

17548 u cioe' dwar il-pożizzjoni ta' l-iżviluppi fi Triq il-Ġdid fi Triq il-Kostituzzjoni, Mosta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: M`għandi xejn x`inżid mar-risposta għad-domanda parlamentari nru.

RAĦAL ĠDID - PELICAN LIGHTS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li fi Triq Għajn Dwieli - triq arterjali - Raħal Ġdid, isiru pelican lights quddiem il-grocer ħdejn ix- showroom tal-karozzi minħabba periklu kbir li qiegħed ikollhom anzjani li qed isibu diffiċli biex jaqsmu din it-triq peress li t-triq hija traffikuża ħafna b'numru kbir ta' vetturi sejrin lejn it-tarzna?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tajt struzzjonijiet lid-dipartiment tat-toroq sabiex flimkien mal-bord għall-kontroll tat-traffiku jaraw jekk il-proposta ta` l-Onor.

Interpellant tistax tiġi implimentata.

RAĦAL ĠDID - HYPOGEUM

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jiftaħ il-Hypogeum Temple f'Raħal Ġdid, peress li għadu magħluq minkejja l-ħafna wegħdiet li kellu jiftaħ dalwaqt?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fi żmien qasir.

MARSA - TRIQ IS-SAJJIEDA - XOGĦOL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol fi Triq is-Sajjieda, Marsa, minkejja l-ħafna wegħdiet li kellu jibda u fil-fatt ma sar xejn?

Jista' jagħti spjegazzjoni?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li ġie deċiż illi d-dipartiment tat- toroq jiffinanzja x-xogħol kollu meħtieġ li l-utilities għandhom bżonn jagħmlu fit-triq qabel ma tiġi asfaltata, inkluż xogħol fuq il-culvert ta` l-ilma.

Fil-preżent id-dipartiment tal-kuntratti qiegħed jieħu ħsieb biex jippubblika s-sejħa għall-offerti.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex anzjan li dejjem kien jirċievu l-flus ta' l-għajnuna supplimentari din id-darba ma rċieva xejn?

Jista' jagħti spjegazzjoni bil-miktub lil dan l-anzjan, li d- dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament minn din il-mistoqsija?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna konċernata ġiet infurmata bil-każ.

PULIZIJA - ĦWIENET TAX-XORB

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk il-pulizija tkunx f'pożizzjoni li toħroġ permess ta' ħanut tax-xorb mingħajr ma kellu n-neighbours' consent?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi fejn ma jkunx hemm il-kunsens tal- ġirien meta ssir applikazzjoni għal-liċenzja ta` ħanut tax-xorb, jintalab il-parir tal-bord ta` pariri dwar liċenzji tal-pulizija.

ĦWIENET - LIĊENZJAR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk permess ta' ħanut li ma jkollux numru ta' reġistrazzjoni tal-liċenzja u lanqas numru ta' riferenza hux validu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-Ministeru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali ma joħroġx liċenzji tal-ħwienet.

Għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

RINELLA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux minnu li persuni li jkunu fuq il-biċċa magħrufa bħala s-simenta fil-bajja tar-Rinella, u jkunu hemm bil-vetturi tagħhom, intalbu biex ma jmorrux aktar hemm għax ser ikun hemm xogħol ta' kostruzzjoni?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

PULIZIJA - ĦWIENET TAX-XORB - PERMESSI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid x'passi tieħu l-pulizija meta ssib li permess ta' ħanut tax- xorb ma għandux in-neighbours' consent?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi f`każ li jkun hemm oġġezzjoni mill-ġirien għall-operat ta` ħanut, jintalab il-parir tal-bord ta` pariri dwar liċenzji tal-pulizija.

DOCKYARD CREEK - IRMIĠĠ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min hu responsabbli mill-irmiġġ ta' opri tal-baħar f'dockyard creek, in-naħa tal-Birgu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-Informazzjoni meħtieġa qed tinġabar u tingħata f'seduta oħra.

ETC

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm persuni nqatgħu minn fuq l-ewwel parti tar-reġistru minn Jannar sal-lum, xahar xahar?

X'kienu r-raġunijiet u minn liema lokal kienu ġejjin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u ser tingħata f'xi seduta oħra.

GĦAWDEX - KORPORAZZJONIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm hemm awtoritajiet, korporazzjonijiet, aġenziji, istituti u kwalukwe organizzazzjoni oħra kważi non-governmental li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha?

Tista' tgħid kull entita' meta ġiet imwaqqfa?

Tista' tgħid is-salarji u l-fringe benefits li jieħdu f'kull każ iċ-chairpersons u d-diretturi ta' kull entita'?

Tista' tgħid kemm minn dawn iċ-chairpersons u diretturi kienu mpjegati fiċ-ċivil qabel ma marru ma' dawn l-entitajiet u f'liema grad kienu l-aħħar?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien infurmata li m'hemm lebda awtorita', korporazzjoni, agenzija jew istitut li jaqa' taħt ilministeru għal Għawdex.

AGRIKOLTURA U SAJD - KORPORAZZJONIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm awtoritajiet, korporazzjonijiet u aġenziji u istituti u kwalunkwe organizzazzjoni oħra kważi non- governmental li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid kull entita' meta ġiet imwaqqfa?

Jista' jgħid is-salarji u l-fringe benefits li jieħdu f'kull każ iċ- chairpersons u d-diretturi ta' kull entita'?

Jista' jgħid kemm minn dawn iċ-chairpersons u diretturi kienu mpjegati fiċ-ċivil qabe ma marru ma' dawn l-entitajiet u f'liema grad kienu l-aħħar?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma hemm ebda awtorita', korporazzjoni, aġenzija, istitut jew organizzazzjoni oħra li taqa' taħt id-dekasteru tal-ministru ta' l-agrikoltura u sajd.

AMBJENT - KORPORAZZJONIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm awtoritajiet, korporazzjonijiet, aġenziji, isitituti u kwalunkwe organizzazzjonijiet oħra kważi non- governmental li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid x'salarji u fringe benefits li jieħdu f'kull każ iċ-chairpersons u d-diretturi ta' kull entita'?

Jista' jgħid kemm minn dawn iċ-chairpersons u diretturi kienu mpjegati fiċ-ċivil qabel ma marru ma' dawn l-entitajiet u f'liema grad kienu l- aħħar?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar.

FINANZI - KORPORAZZJONIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm awtoritajiet, korporazzjonijiet, aġenziji, istituti u kwalunkwe organizzazzjoni oħra kważi non-governemental li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid x'salarji u fringe benefits li jieħdu f'kull każ iċ- chairpersons u d-diretturi ta' kull entita'?

Jista' jgħid kemm minn dawn iċ-chairpersons u diretturi kienu mpjegati fi-ċivil qabel ma marru ma' dawn l-entitajiet u f'liema grad kienu l-aħħar?

ONOR.

JOHN DALLI: M'hemm l-ebda awtorita', korporazzjoni, jew aġenzij, eċċ kważi non-governmental fil-ministeru tiegħi.

AFFARIJIET BARRANIN - KORPORAZZJONIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm awtoritajiet, korporazzjonijiet, aġenziji, istituti u kwalunkwe organizzazzjoni oħra kważi non-governmental li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid x'salarji u fringe benefits jieħdu f'kull każ iċ-chairpersons u d-diretturi ta' kull entita'?

Jista' jgħid kemm minn dawn iċ-chairpersons u diretturi kienu mpjegati fiċ-ċivil qabel ma marru ma' dawn l-entitajiet u f'liema grad kienu l-aħħar?

ONOR.

JOE BORG: Risposta tingħata f'seduta oħra.

POLITIKA SOĊJALI - KORPORAZZJONIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm awtoritajiet, korporazzjonijiet, aġenziji, isitituti u kwalunkwe organizzazzjoni oħra kważi non-governmental li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid kull entita' meta ġiet imwaqqfa?

Jista' jgħid x'salarju u fringe benefits jieħdu f'kull każ iċ-chairpersons u d- diretturi ta' kull entita'?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellanti li l- informazzjoni qed tinġabar u r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

EDUKAZZJONI - GĦALLIEMA

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni rigward vakanzi ta' għalliema fid- dipartiment ta' l-edukazzjoni fil-livelli primarju u sekondarju, suġġett b'suġġett?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li peress li bħalissa għadu għaddej l- eżerċizzju tal-classification għadu kmieni wisq biex tkun tista' tingħata l- informazzjoni mitluba.