MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 233 L-Erbgħa, 2 ta' Frar, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 233

L-Erbgħa, 2 ta' Frar, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.08 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 2 ta' Frar, 2000

WERREJ MINUTI 548

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 548

TQEGĦID TA' KARTI 552

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR DAZJU TAS-SISA (EMENDA NRU 2)

(IT-TIENI QARI) 553

EXCISE DUTY (AMENDMENT) (NO 2) BILL (SECOND READING) 553

AĠĠORNAMENT 576

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 582

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 232 li saret fl-1 ta' Frar, 2000 ġew konfermati.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li s-Sedja rċeviet survey dwar l-uffiċċju ta' l-ombudsman li sar f'Novembru 1999 u se nqiegħed kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

STOCK EXCHANGE - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 lill-ħaddiema tal-Malta stock exchange?

Jista' jagħti r-raġuni għala saru dawn it-trasferimenti?

Jista' jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Bejn is-16 ta` Settembru, 1999 u l-4 ta` Jannar, 2000 saru żewġ trasferimenti minn uffiċċju għal ieħor fi ħdan il-borża.

Dawn iż-żewġ trasferimenti ngħataw skond l-esiġenzi tax- xogħol.

ETC - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 lill- ħaddiema ta' l-ETC?

Jista' jagħti r-raġuni għala saru dawn it- trasferimenti?

Jista' jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 saru sitt transfers lill-ħaddiema ta' l-ETC; erba' saru fuq talba tagħhom stess, wieħed sar fuq raġunijiet amministrattivi u l-ieħor wara li l-individwu ngħata promozzjoni.

Bħalma sar dejjem fl-ETC, it-trasferimenti dejjem isiru skond l-esiġenzi tas-servizzi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Li nixtieq inkun naf m'huwiex daqstant relatat mal-mistoqsija u ma nafx jekk il-Ministru huwiex f'pożizzjoni li jirrispondini.

Forsi jista' jgħidilna x'inhi l-viżjoni eżatta ta' l-ETC fir-rigward ta' taħriġ u ħolqien ta' impjiegi ġodda għall-ħaddiema Maltin u Għawdxin, speċjalment fir-rigward tal-problema tal-qgħad, li kulħadd huwa aware minnha u jixtieq jara li din iċ-ċifra tinżel u mhux tiżdied?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, irrid niċċara mill-ewwel li m'hijiex il-funzjoni u qatt ma kienet il-funzjoni ta' l-ETC li toħloq impjiegi hi.

Il-funzjoni ta' l-ETC hi differenti u tgħin lil dawk li qegħdin jirreġistraw biex isibu x-xogħol.

L-ETC għandha wkoll rwol importanti x'tikkontribwixxi ma' aġenziji prinċipali li magħhom trid taħdem fil-viċin - biex lil dawk li jkunu qegħdin ifittxu x-xogħol toffrilhom taħriġ adatt għall-opportunitajiet li jkunu qegħdin jitfaċċaw bħalissa, kif ukoll opportunitajiet li jistgħu jitfaċċaw 'il quddiem - aġenziji tal-gvern, aġenziji li għandhom x'jaqsmu ma' l-investiment u mat-tkattir ta' l- ekonomija.

L-ETC għandha wkoll rwol li taħdem viċin ħafna ta' l- edukazzjoni biex hi stess tkun tista' tagħti l-kontribut tagħha lill- istituzzjonijiet ta' l-edukazzjoni, sabiex iż-żgħażagħ joħorġu ppreparati u mħarrġa għall-bżonnijiet ta' l-ekonomija tal-pajjiż.

F'dan is-sens ukoll, il-kollega tiegħi jaf li l-liġi stess timponi illi persuni li jkunu fil-bord ta' l-ETC jridu jintgħażlu b'mod li jirrappreżentaw setturi differenti ta' nies, u ċioe' persuna li tirrappreżenta lill-unions, persuna oħra li tirrappreżenta l-qasam ta' l-industrija u rappreżentant ta' l-edukazzjoni, jiġifieri taħlita ta' nies sabiex il-bord ifassal strateġija proprju għal dawn it-tip ta' funzjonijiet.

Illum f'konferenza stampa se jkolli l-opportunita' li nħabbar ukoll dettalji dwar ftehim li ntlaħaq ma' aġenzija Irlandiża, li prattikament għandha l-istess funzjonijiet li għandha l-ETC, u ċioe' li tħarreġ nies li qed ifittxu x-xogħol fl-Irlanda.

Irnexxielna naslu fi ftehim ma' din l- aġenzija biex tkun tista' tgħin lill-ETC biex f'perijodu qasir tagħmel operations review ta' l-istrutturi u tal-funzjonijiet kollha tagħha, ta' kif tfassal sistemi ta' taħriġ għall-bżonnijiet tal-lum u tgħinna biex forsi naslu biex ikollna strateġija għall-iżvilupp tar-riżorsi umani li tifrex fuq it-tliet snin li ġejjin.

Il-kollega tiegħi semma punt partikolari fuq Għawdex.

Jekk wieħed jeżamina l-istatistika jinduna li r-rata tal-qgħad f'Għawdex hija inqas minn dik ta' Malta, li f'Għawdex qed jinħolqu opportunitajiet ta' xogħol u fil-fatt dawk li qed jirreġistraw qegħdin isibu x-xogħol.

Naturalment irridu nżommu għajnejna 'l ħin kollu fuq kulma qegħdin nagħmlu biex ikollna kontroll tas-sitwazzjoni, u l-ETC fil-fatt għandha funzjoni oħra importanti ma' dak li semmejt, il-funzjoni tal-kontroll u l-enforcement.

Qed ikollna numru ta' persuni li jaħdmu kontra l-liġi, jiġifieri mingħjar il-ktieb tax-xogħol, u oħrajn li jirreġistraw fl-istess ħin li jkunu qed jaħdmu.

Fil-fatt inqabdu ħafna każi bħal dawn.

L-istruzzjonijiet li jiena tajt lill-ETC huma ċari, li rridu nimxu bil-forza kollha tal-liġi biex indaħħlu s-serjeta'.

M'huwiex aċċettabbli li jkun hawn min jimpjega nies b'mod illegali, li jsir abbuż fis-sistemi tal-benefiċċji soċjali u barra minn hekk ikun hemm sfruttament ukoll ta' dawn l-istess persuni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jgħid x'formula tintuża biex tinħadem l-istatistika li toħroġ kull xahar mill-ETC dwar il-qgħad?

Huwa aċċertat li ċ-ċifra li toħroġ tkun waħda reali?

Minbarra statistika ta' dawk li ma jaħdmux u jirreġistraw, tinżamm statistika oħra ta' dawk li ma jaħdmux u ma jirreġistrawx?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-ewwelnett irrid ngħid li l-istatistika ma tiġix pubblikata uffiċjalment mill-ETC.

Din tinġabar mill-ETC, tgħaddi lid- dipartiment ta' l-istatistika u mbagħad tiġi ppubblikata pero' ma tiġix pubblikata immedjatament malli jagħlaq ix-xahar partikolari minħabba li tkun trid issir verifika preċiża taċ-ċifri.

Mill-mument li l-ETC tgħaddi ċ- ċifri lid-dipartiment ta' l-istatistika sal-mument li jiġu ppubblikati mid- dipartiment ta' l-istatistika, jgħaddu bejn wieħed u ieħor tlieta jew erba' ġimgħat.

Din hija r-raġuni li ħafna drabi meta l-kollegi tiegħi f'dan il-parlament jistaqsuni domandi dwar iċ-ċifri tal-qgħad ta' xi xahar partikolari, it-tweġiba dejjem tkun torbot ma' l-aħħar ċifra uffiċjali li tkun ġiet pubblikata mid-dipartiment ta' l-istatistika.

Din m'hijiex kwestjoni ta' formola ta' kif tinħadem imma hija kwestjoni li tara x'inhu n-numru ta' nies li jkunu qegħdin jirreġistraw u tikkalkula mill-ewwel kemm għandek gainfully occupied.

Dan jiddependi ħafna fuq ir- returns li jibagħtu l-employers u hawn qiegħda l-problema.

Skond il-liġi, jekk employer ikun impjega lil xi ħadd irid jinforma lill-ETC dwaru biex imbagħad dik il-persuna tinqata' mil-lista ta' dawk li jkunu qegħdin jirreġistraw għax-xogħol.

Jekk l-employer idum ħames ġimgħat jew aktar biex jibgħatlek il-formola, imbagħad l-istatistika tkun trid tiġi aġġustata.

Barra minn Malta jeżistu żewġ sistemi ta' kif takkalkola l-livell ta' unemployment fil-pajjiż.

Teżisti dik is-sistema li nużaw aħna preċiż, li tagħtik iċ-ċifra ta' kemm għandek labour supply, ta' kemm għandek gainfully occupied u kemm għandek nies li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol; u mbagħad teżisti wkoll is-sistema parallela li hija bbażata fuq dik li jgħidulha labour force survey.

Din taħdem billi taqbad 1000 familja u tagħmlilha survey - bħalma jsiru l-opinion polls - sabiex tistabilixxi kemm minnhom qegħdin jaħdmu u kemm m'humiex, u b'dan il-mod tkun taf il-potenzjal li għandu l-pajjiż.

F'pajjiżna jeżistu nies li jagħżlu huma stess li ma jaħdmux u allura jagħżlu huma stess li ma jmorrux jirreġistraw, pero' huwa importanti li l-pajjiż ikun jaf ukoll x'riżorsa għandu.

Barra minn Malta, b'mod partikolari fl-Ewropa, biex jaraw il-pajjiż x'riżors għandu jużaw il-metodu tal-labour force survey li jgħidlek kemm hi l-perċentwali tal-popolazzjoni li mhijiex qed taħdem.

Dan ma tridx tasal f'termini ta' unemployment imma trid tgħid li għandek potenzjal ta' riżorsa umana li s'issa għadha m'hijiex parti mid-dinja tax-xogħol.

Jista' jkun hemm raġunijiet differenti, u f'ċertu sens jista' jkun tajjeb li jkun hekk, imma din it-tip ta' informazzjoni nstabet li hija utli ħafna u aħna qegħdin naħsbu għaliha.

Fil-fatt il-bieraħ kelli laqgħa mal-ministru għas- servizzi ekonomiċi għax qegħdin naħsbu biex aktar tard din is-sena jsir dan it-tip ta' eżerċizzju anke f'Malta, biex b'hekk inkunu nafu x'potenzjal għandu pajjiżna li qiegħed hemmhekk biex nużawh.

Nittama li sa l-aħħar ta' din is-sena li qegħdin fiha, dan il-labour force survey inkunu għamilnih għax dik tkun biċċa għodda importanti biex inkunu nistgħu nfasslu jew nieħdu ċerti deċiżjonijiet importanti f'dan il- qasam.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jiġifieri l-labour force survey li se jsir se jibda jieħu post il-ħruġ ta' l-istatistika ta' kull xahar jew dan xorta se jibqa' jsir regolarment?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Assolutament le.

Se jibqa' jkollna s-sistema li dejjem kellna s'issa għax inkella nagħmlu terrimot sħiħ.

Mhux talli hekk, talli rridu nkunu nafu preċiż iċ-ċifri tan-nies li qegħdin jirreġistraw u x'inhu n-numru preċiż ta' dawk li huma gainfully occupied.

Dik is-sistema se tibqa' imma parallela magħha se nibdew nagħmlu dan l-eżerċizzju wkoll biex inkunu nafu x'riżorsa umana għandu pajjiżna.

Hekk isir f'pajjiżi oħrajn avvanzati.

Għalkemm aħna l-ħin kollu ngħidu li l-unika u l-aqwa riżorsa li għandu pajjiżna hija r-riżorsa umana - u bir-raġun - meta xi ħadd imbagħad jistaqsina x'inhu l-potenzjal veru tar-riżorsa li għandna, ngħidulu li sal-lum għad m'għandniex indikazzjoni.

Irrid inkun ċar li dan huwa survey mhux ċensiment, u barra minn Malta b'dan il-mod isir ukoll; voldieri ma jmorrux għand il-familji kollha tal- pajjiż u jieħdu d-dettalji imma jieħdu sample maħdum normalment fuq 1,000 jew 1,500 familja, li minnu mbagħad joħorġu t-trends u l-indikazzjonijiet ġenerali.

Nerġa' ngħid li din hija biċċa għodda oħra li wieħed ma jridx jagħtiha l-validita' ta' l-oraklu pero' fl-istess ħin tgħinek biex inti tkun tista' tieħu l-aħjar deċiżjonijiet possibbli fiċ-ċirkostanzi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: B'riferenza għat-taħriġ li tagħti l-ETC lid- dipartimenti governattivi, u in vista wkoll li f'pajjiżna għandna ħafna siti u bini storiku li jenħtieġlu restawr, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna jekk ġietx ikkonsidrata l-possibbilta' li l-ETC tagħti taħriġ speċjalizzat sabiex fil-ġejjieni qarib id-dipartiment tal-public works ikun f'pożizzjoni li b'mod aktar mgħaġġel jindirizza dan il-bżonn?

Għax nifhem li dan għandu mhux biss kontribut għall-kultura ta' pajjiżna imma għandu wkoll impatt sabiex dawn is-siti jinżammu fi stat ħafna aħjar minn dak li sfortunatament jinsabu fih illum.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Naħseb li waħda mill-aktar deċiżjonijiet importanti li ttieħdet minn din l-amministrazzjoni kienet proprju li jsir iċ-ċentru ta' restawr f'Ta' Bighi.

Huwa tajjeb li dan iċ-ċentru edukattiv jagħti t-taħriġ f'dan il-qasam partikolari li qed isemmi l-kollega tiegħi, jiġifieri ta' restawr mhux biss ta' monumenti u siti storiċi imma l-aspett sħiħ ta' restawr, u jien nemmen li l-ETC m'għandhiex tissostitwixxi funzjoni ta' istituzzjonijiet speċjalizzati f'ċerti oqsma.

Forsi aktar tard il-ministru ta' l-edukazzjoni jista' jagħtina dettalji ħafna aktar ċari dwar il-funzjoni ta' din l-istituzzjoni li miexja anke bl-għajnuna ta' l-Unjoni Ewropea biex nilħqu ċerti standards tal-Gvern Taljan.

Ħaġa oħra li tajjeb li nsemmiha, għalkemm ma torbotx direttament ma' dak li qed jgħid il-kollega tiegħi, hi li waħda mill-aktar affarijiet li nsibu nieqsa f'pajjiżna u li hi marbuta wkoll mal-problema li ta' spiss insemmu anke hawnhekk, hija ta' dawk li jkunu qed jirreġistraw għax-xogħol u għandhom 'il fuq minn 40 sena.

Marbuta wkoll b'mod speċjali ma' kategorija ta' nies li qegħdin ifittxu x-xogħol hija l-kwestjoni ta' nies li m'għandhomx livell akkademiku ta' edukazzjoni, li m'għandhom l-ebda ċertifikat biex juru x'jafu, lanqas l-ischool leaving certificate, imma sadanittant ilhom jaħdmu f'sengħa partikolari għal snin twal u laħqu standards għoljin ħafna fiha, pero' m'għandhom xejn x'juru ħlief li jkunu ħadmu għal għaxra jew ħmistax-il sena f'dak is-settur.

Din hija kwestjoni li ppreokkupat lil pajjiżna u anke lil pajjiżi oħrajn.

Fl-Unjoni Ewropea nħolqot sistema li f'pajjiżna ilna nippruvaw nikkupjaw.

Fil-fatt anke taħt l-amministrazzjoni preċedenti sar sforz biex nippruvaw nimxu fit-triq biex inkunu f'pożizzjoni li nagħmlu sistema li biha tagħti ċertifikat lil xi ħadd li jkun laħaq ċertu standard fil-kwalita' tas- servizz li jkun kapaċi jagħti imma m'għandu l-ebda ċertifikati akkademiċi x'juri, dawk li nsejħulhom l-NVQs.

Issa l-livell ta' serjeta' ta' min joħroġ dawn iċ-ċertifikati irid ikun għoli tant li dawn iċ-ċertifikati jkunu rikonoxxuti mhux biss f'Malta imma anke f'postijiet oħrajn bħall- Ewropa.

Fil-verita' ftit snin ilu kienet ħarġet legal notice li l-ħsieb tagħha kien li tiġi ssetjata struttura maħduma bejn l-edukazzjoni u l-ETC, li bis-saħħa tagħha joħorġu dawn iċ-ċertifikati, pero' sfortunatament din il-legal notice qatt ma waslet biex tiffunzjona.

Irrid ngħid hawnhekk għall-ewwel darba li matul ix-xhur li għaddew saru numru ta' laqgħat minn uffiċjali magħżula mill-ministeru tal-politika soċjali u l-ministeru ta' l-edukazzjoni biex naslu fejn nixtiequ naslu, jiġifieri li jkollna din l-istruttura li tkun tista' tagħtina dan ir- riżultat.

Irnexxielna wkoll inġibu l-għajnuna u l-parteċipazzjoni ta' l- European training foundation li daħlet magħna f'dan l-eżerċizzju, anke biex issir analisi tas-sistemi vokazzjonali kollha f'pajjiżna u sar rapport finali li ġie diskuss f'workshop li nżamm xi tlieta jew erba' ġimgħat ilu.

Il-konklużjoni ta' dak il-workshop kienet li għandna nħarsu lejn sistema sħiħa vokazzjonali, li huwa importanti ħafna illi din is-sistema biex noħorġu l-NVQs nistabilixxuha malajr kemm jista' jkun.

Aħna wrejnihom bħala żewġ ministeri flimkien x'iddiskutejna u safejn wasalna fuq dan l- aspett u huma qalulna li din hija tajba ħafna u ħeġġewna biex inkunu nistgħu naslu għal konklużjoni.

Nista' ngħid li wasalna proprju fl-aħħar fażi ta' diskussjonijiet bejn iż-żewġ ministeri ta' l-edukazzjoni u tal-politika soċjali, biex dawn ir- regolamenti jiġu riveduti drastikament ħalli jiġu ssettjati l-istrutturi li hemm bżonn biex inkunu nistgħu niċċertifikaw u noħorġu dawn l-NVQs.

Nispera li minn hawn u ftit ġimgħat oħra, kemm jiena kif ukoll il-ministru ta' l-edukazzjoni nkunu nistgħu nħabbru li mxejna b'dan il-pass 'il quddiem u m'għandix dubju li jkun jista' jgħin ħafna lil kull min għandu sengħa u jixtieq li jkun f'pożizzjoni li jkollu ċertifikat rikonoxxut, anke fuq livell Ewropew li dik is-sengħa tiegħu tilħaq l-istandard li hu mitlub f'dan il-qasam.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo, domanda supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Filwaqt li ċertament naqbel mal-linja ġenerali li fuqha qed jitkellem il-Viċi Prim Ministru, ma jaħsibx imma li għandna nuqqas serju fil-ħruġ tal-curriculum nazzjonali l-ġdid?

Għax waqt li hemm bżonn nibnu s-sistema ta' l-NVQs, irridu ndaħħlu il-GNVQs - it-tarġa ta' qabel - għal dawk li għadhom m'għalqux is-16-il sena.

Hemmhekk għandna problema kbira għax din irridu ningranawha fis-sistema tas-Sec u l-Matsec, u l-akbar reżistenza se nsibuha mill-bastilja ta' l-universita', li lanqas biss aċċettaw li s-Sec jidħol għall-edukazzjoni fiżika.

L-akbar problema hi li dawn ma jaċċettawx proprju din il-kultura li għandna bżonn l- esperjenza tax-xogħol u s-snajja', li ħafna drabi tista' tkun iżjed valida minn sempliċement ċertifikat akkademiku.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Naħseb li l-punt li semma' l-Onor.

Bartolo se jiġi kopert b'inizjattiva oħra li ġiet imħabbra, u ċioe' l-kulleġġ vokazzjonali.

Jiena semmejt diġa' li l-European training foundation għamlet analisi sħiħa meta ġiet hawn Malta, għamlet rapport b'esperti li nġabu hawnhekk, iltaqgħu fit-tul mal-ministeru tal-politika soċjali u l- ministeru ta' l-edukazzjoni, u r-rapport tagħhom jindika bl-aktar mod ċar li waħda mill-aktar inizjattivi importanti f'dan il-qasam huwa t-twaqqif tal-kulleġġ vokazzjonali.

Issa din hija sfida li rridu nirbħuha akkost ta' kollox għax bis-saħħa tat-twaqqif tal-kulleġġ vokazzjonali nkunu nistgħu nindirizzaw ukoll ħafna mid-diffikultajiet u punti li semma l-Onor.

Bartolo.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru); Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar każi kriminali fil-qorti; każi quddiem il-bord tad- dixxiplina tal-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku, u każi ta' tkeċċija minħabba assenteiżmu minn fuq il-post tax-xogħol, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12814.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Rapport dwar il-ħidma tal-kummissjoni għall-promozzjoni tas-saħħa s- sigurta' fuq il-post tax-xogħol għas-sena 1999.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR DAZJU TAS-SISA (EMENDA NRU 2)

EXCISE DUTY (AMENDMENT) (NO 2) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-1 ta' Frar 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Cilia huwa in possession.

ONOR.

JOE CILIA: Mr Speaker, fl-aħħar ħames minuti tas-seduta tal-bieraħ kont bdejt nitkellem fuq dan l-abbozz ta' liġi, li fih innifsu ma tantx huwa xi abbozz oħxon però l-portata tiegħu hija ferm ikbar minn dak li qed jippreżentalna l-gvern quddiemna.

Bħalma jiġri dejjem, wara l-budget tibda ħierġa leġislazzjoni li tagħti libsa legali lil dak li fil-fatt ikun tħabbar fil-budget.

U dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna dalgħodu huwa proprju a case in point.

Fil-qosor dan l-abbozz ta' liġi qed jaħseb għal żieda fil-prezz tas- sigaretti - b'tali mod li pakkett kbir jiġi jiswa Lm1 u pakkett żgħir jiġi 85c, għalkemm illum ma tantx tara pakketti żgħar tas-sigaretti - u żieda fil-prezz tat-tabakk użat għas-sigaretti, dawk li ngħidulhom tal-brim, li se jitla' għal Lm1.61 kull kilo.

Għalhekk wieħed hawnhekk josserva li qed ikollna żieda mhux biss fil-każ ta' sigaretti maħdumin bil-makna imma anke fuq sigaretti tal-brim.

Qed nagħmel din l-osservazzjoni għaliex ħafna drabi jinġieb l-argument li dawn it-tip ta' miżuri jkollhom skop mhux biss biex jinġabru l-fondi imma anke biex tiġi protetta s-saħħa tal-bniedem.

Però kulħadd jaf li ħafna drabi n-nies li jduru lejn is-sigaretti tal-brim huma dawk li qabel kienu jpejpu sigaretti tal-pakkett.

Mr Speaker, kieku wieħed kellu jagħmel survey fost dawk li jpejpu u jistaqsihom jekk jafux li dawn jagħmlulhom ħsara għal saħħithom, il-parti l- kbira tagħhom jgħidu li jafu.

U jekk wieħed jistaqsihom jekk jaħsbux li jistgħu jaqtgħuhom, ħafna minnhom jgħidulek li jixtiequ sfortunatament imma ma jistgħux għax ir-rieda ma tkunx qawwija biżżejjed meta wieħed jiġi għas- si u n-no.

Tisma' lil ħafna nies jgħidu li f'xi fażi ta' ħajjithom kienu jpejpu, anke membri parlamentari - ma naħsibx li hija xi ħaġa ta' barra minn hawn għax bil-pressure li jkollu membru parlamentari m'hijiex ħaġa kbira li jispiċċa jpejjep - imma l-esperjenza turik li dawk li jipprovaw jagħmlu sforz biex jieqfu jpejpu, jibdew inaqqsu billi jgħaddu għall-fażi fejn jibdew jobormu t-tabakk huma.

Naturalment min jagħmel hekk jagħmel hekk għal żewġ raġunijiet; l- ewwelnett peress li biex joqgħod jobrom it-tabakk u jirranġa l-filters se jieħu iktar ħin, u allura se jikkonsma inqas sigaretti milli kieku wieħed jaqbad il-pakkett u jitfa' sigarett f'ħalqu; u t-tieni nett huwa mezz li jgħinu jikkontrolla aktar l-konsum tat-tipjip.

Mela ħafna drabi l-fatt li jduru għat-tabakk tal-brim ikun l-ewwel pass fid-direzzjoni li jibdew inaqqsu mill-ammont ta' sigaretti li huma jpejpu.

Mela jekk verament ir- raġuni ewlenija li tinġieb meta jiżdied il-prezz tas-sigaretti u tat-tabakk hija s-saħħa tal-bniedem, ikun tajjeb li wieħed iżomm din il- konsiderazzjoni quddiem għajnejh.

Sur President, ħadt pjaċir nisma' lill-Onor.

Brincat jippreżenta ħafna statistika tajba, fuq dan il-qasam, anke internazzjonali, imma lokalment x'inhuwa l-impatt ta' dawn it-tip ta' miżuri?

It-tendenza tagħna li nirrikorru għal dak li jagħmlu barra - issa jew din ġejja mill-passat kolonjali tagħna jew forsi min-natura tagħna bħala Maltin - u ħafna drabi l-argument huwa li għax jagħmluh barra mela tajjeb għal hawn Malta.

Jien tip ta' bniedem, forsi għax trabbejt hekk, li ma nieħu xejn with a pinch of salt.

Trid tħares lejn l-affarijiet mil-lenti li tapplika għaċ-ċirkostanzi li inti tkun qiegħed fihom.

L-istess ngħid għal din il-miżura u tajjeb li meta jiġu proposti miżuri simili, wieħed jara l-impatt li se jkollhom fuq il-qasam tas-saħħa.

Illum nafu kemm qed jittieħdu inizjattivi li ta' min ifaħħarhom mill-ministeru ta' l- edukazzjoni u l-health department biex jagħmlu kampanji edukattivi dwar it- tipjip, imma m'huwiex biżżejjed li nieqfu fuq dak l-aspett, partikolarment meta qed titkellem fuq nies li huma addicts, u wieħed irid jipprova jasal biex għallinqas jgħinhom itaffuha .

Għalkemm studji juru li fortunatament fl-ewwel 15-il sena ta' bniedem ipejjep regolarment l-effetti negattivi fuq is-saħħa ma jkunux daqstant ħorox, fil-perijodu ta' wara l-effett jakkumula f'daqqa b'rata rapida iktar u bniedem jibda jsofri f'daqqa' dak li jkun għamel iktar kmieni matul ħajtu.

Naħseb li f'ħafna nies it-tendenza hija li oġġett ikunu jridu jipprovawh.

Hija sfortuna imma l-bniedem hekk magħmul, minn żmien San Tumas, li oġġett irid jarah, irid jipprovah u jmissu b'idejh biex imbagħad jasal għall-ġudizzju tiegħu jekk huwiex tajjeb jew ħażin.

Dan jiġri ħafna drabi fost iż-żgħażagħ u llum sfortunatament anke fost tfal ta' etajiet żgħar, li jekk se jimxu fuq l-eżempju li jagħtuhom il-ġenituri ma tantx huwa wieħed inkorraġġanti għax huma stess ikunu jpejpu u allura what's good for the goose is good for the gander.

It-tfal naturalment ikunu jridu jesperimentaw huma stess, jipprovaw jieħdu nifs ta' sigarett u jaraw kif iħossuhom.

Għax meta jagħmlu dawn l-affarijiet ikollhom sensazzjoni li issa saru adulti - għax din mhix kwestjoni ta' saħħa biss imma kwestjoni psikoloġika wkoll - qishom ġew rikonoxxuti mis-soċjetà li huma kbar.

Jien għedt kemm-il darba - u naħseb li hija konsiderazzjoni f'waqtha - li meta jittieħdu miżuri bħal dawn wieħed għandu jara l-impatt soċjali tagħhom.

F'dan il-parlament għaddejna leġislazzjoni kontra l-vizzji u ż-żewġ naħat ta' spiss nitkellmu dwar kif se ngħinu lin-nies li huma vvizzjati.

It- tipjip huwa vizzju u għandna d-dover kollha kemm aħna li ma nirkbux - ma ridtx nuża l-kelma "nirkbu" imma dik hi l-iktar kelma li tinftiehem - fuq vizzju ta' bniedem.

Huwa ħażin, jagħmlu min jagħmlu, u l-isforzi li jmorru f'dik id-direzzjoni jridu jkunu mmirati biex ġenwinament jgħinu lill-istess persuni.

Għalhekk jien qed nistaqsi x'inhi d-differenza bejn sigaretti li wieħed jixtri fil-pakkett u oħrajn li huma tal-brim.

Dan huwa argument li forsi ma jintużax daqshekk imma nħoss li wieħed għandu jagħmlu hawnhekk.

It-tnejn huma ħżiena, ħalli nkun ċar f'dak li qed ngħid biex ħadd ma jimmiżinterpretani, imma huwa fatt li ħafna nies jirrikorru għas-sigaretti tal-brim biex inaqqsu mill-konsum.

Allura b'dan l-abbozz ta' liġi lil dawn in-nies qed niskoraġġuhom għax qed inżidulhom il-prezz ta' dan it-tabakk.

Kif diġà għedt, dawn it-tip ta' miżuri saru miż-żewġ naħat tal-Kamra fil- passat, però sfortunatament issib min jitkellem skond fuq liema naħa tal- Kamra jkun.

Din jien insibha diffiċli biex nifhimha meta qed titkellem fuq xi ħaġa konkreta li jaraha b'għajnejh kulħadd.

Kif ikkwota l-Onor.

Brincat, bl-argumenti li kien iġib il-Ministru Bonnici ħadha kontra dik ix-xejra meta l-gvern Laburista kien ħa miżuri simili fil-passat.

Huwa tajjeb kieku l-ministru jgħidilna għalfejn kellu dan il-kambjament fil-viżjoni tiegħu fuq miżuri ta' din in-natura.

Il- bieraħ għedt li għalkemm meta wieħed iħares lejn l-abbozz ta' liġi jara li m'huwiex xi wieħed voluminuż, ma jridx jarah minn dik il-lenti biss.

Fil- fatt min-naħa l-oħra kien hemm min fetaħ id-dibattitu fuq oqsma oħrajn ta' l-ekonomija, u qal kif dawn l-affarijiet wieħed irid ipoġġihom fil-kontest proprju tagħhom.

Jien ngħid li ma rridux inħarsu lejn din il-miżura sempliċi u nanalizzawha mil-lat jekk hijiex xi ħaġa tajba jew xi ħaġa ħażina, jew jekk hijiex kwestjoni bżonjuża għas-saħħa u nieqfu hemm.

Din trid tittieħed fil-qafas tal-pakkett tal-miżuri li ġew ippreżentati mill- gvern tal-ġurnata fl-aħħar budget tiegħu.

Qabel ma niftaħ ftit iktar fuq dawn il-miżuri, tajjeb li wieħed jinnota li permezz ta' din il-miżura partikolari kif ukoll miżura oħra li għandha x'taqsam max-xorb alkoħoliku - fl-introduzzjoni tiegħu l-ministru qal li se jitressaq abbozz ta' liġi ieħor fuq hekk fil-ġimgħat li ġejjin - se jkun hemm dħul ta' madwar Lm5 miljun aktar mid-dazju tas-sisa .

Però meta wieħed iħares lejn id-diskors as such ma jsibx kemm hu kkalkolat li se jidħlu minn din il-miżura tat-tabakk u kemm se jiġu miġbura mill-miżura dwar ix-xorb alkoħoliku.

Illum umilment nistaqsi jekk nistgħux ningħataw indikazzjoni dwar kemm minn dawn il-Lm5 miljun hu maħsub li se jkunu ġejjin mill-miżura li għandna quddiemna llum.

Il-bieraħ l-Onor.

Tony Abela, jekk m'iniex żbaljat, qal: Illum mhix ħaġa kbira li dak li jpejjep iħallas 10c aktar għal pakkett tas-sigaretti.

Jekk wieħed ipoġġiha b'dak il-mod wieħed forsi jasal biex jifhem l-argument, imma hawnhekk qed nitkellmu fuq min hu vvizzjat, fuq min jikkonsma dawn is- sigaretti kuljum biex jissodisfa l-kilba li jkollu b'dan il-vizzju.

Mela jekk bniedem għandu żieda ta' 10c kuljum, f'ġimgħa jiġuh 70c u Lm2.80 fix- xahar jekk ipejjep pakkett kuljum.

Jien naħseb li l-biċċa l-kbira ta' dawk li jpejpju jaqgħu f'din il-kategorija ta' l-aħħar ftit jew wisq.

Mela għandek 'il fuq minn Lm100 f'sena fuq dik il-famuża 10c fuq kull pakkett kuljum.

Mela l-kuntest tal-miżura jikber, u bilfors jikber, u huwa ħażin jekk ma nħarsux lejh minn din il-lenti.

Apparti dik iż-żieda hemm miżuri oħrajn u meta din il-miżura tittieħed fil-qafas tal-pakkett ta' miżuri li tressqu fil-budget li għadda, din għandha impatti negattivi soċjali u ekonomiċi kbar f'pajjiżna llum.

Jien m'iniex se noqgħod insemmi l-miżuri kollha li ttieħdu fl-aħħar budget però llum wieħed jista' jħares lura u jara kif dawn il-miżuri qed jolqtu lis-soċjetà tagħna.

Fil-fatt huwa tajjeb li ngħid li waħda minn dawn il-miżuri kienet fuq il- famużi bearer accounts - mhux se nibda bil-heavy jien - , fejn intqal li hemm madwar Lm30 miljun maqsumin fi 8,600 kont fil-banek li jridu jispiċċaw.

Jien nifhem li l-istrateġija tal-gvern hi li jiġbor iktar fondi minn affarijiet moħbija anke jekk legalment, u hekk għandu jkun.

Dawn kienu moħbija b'mod legali fil-passat, ħadd ma kien qed jikser xi liġi għax dawn il-bearer accounts kienu permessi.

Dawn kienu servizzi offruti mill- banek li issa l-gvern b'daqqa ta' pinna qed jgħid li jridu jispiċċaw.

U fil-fatt qed naraw l-impatt li qed ikun hemm.

Wieħed jifhem ukoll il-ħsieb tal-gvern wara l-introduzzjoni tal-withholding tax -- u naħseb li sa ċertu punt kellha s-suċċessi tagħha wkoll - li jekk jaqta' t-taxxa mill-imgħax immedjatament wieħed m'għandux għalfejn jiddikjarahom għall-finijiet tat- taxxa.

U safejn naf jien, il-bearer accounts anzi kellhom ammont ta' taxxa akbar li kien qed jinqata' mis-somma biex imur favur il-gvern, imma għal dawn ma kienx hemm triq oħra.

Iżda hawn nixtieq inqajjem il-punt soċjali li qed niltaqgħu ħafna miegħu fejn jidħlu dawn il-bearer accounts, Sur President.

Meta wieħed jara għalfejn kienu jinfetħu jsib li jkun hemm raġunijiet oħra u mhux biss ta' taxxa għax, at the end of the day, jekk dawn ikunu ddikjarati u tinqata' 15% taxxa mill-imgħax, wieħed ikun illegalizza l- pożizzjoni għax lanqas għandu għalfejn jiddikjarahom lill-kummissarju tat- taxxi interni.

Imma dawn il-bearer accounts ħafna drabi kienu jinfetħu għal raġunijiet ta' natura oħra.

Per eżempju, bniedem iżżewweġ u kellu somma flus li ried iżommha taħt rasu bla ma juri lis-sieħeb jew lis-sieħba tiegħu - dawn huma affarijiet veri - u allura fetaħ dan it-tip ta' kont.

Jista' jkun li bniedem ikun ħaseb fi problemi oħra, mhux neċessarjament fiż- żwieġ, imma jgħid: Jien għandi xi ħaġa mwarrba għax ma nafx x'jista' jinqalagħli f'ħajti u ma rridx nuri lid-dinja kollha x'għandi u m'għandix.

Inħallas it-taxxa biex inkun f'pożizzjoni legalment korretta imma ma rridx nuri kollox jien.

Imma issa f'daqqa waħda, minħabba din il-miżura li ħabbar il-gvern, dawn se jkollhom jiddikjaraw kollox mhux biss għall- finijiet tat-taxxa imma anke mill-aspett soċjali wkoll.

Sur President, fil-professjoni tiegħi niltaqa' ma' ħafna nies li qed jiffaċċjaw dawn il-problemi, li jiġu jgħiduli: X'biċċa xogħol ġratli, kelli somma flus u lill-mara qatt ma wrejtha biha għax dejjem ħsibt għall- ħażin u issa se tinduna li ħbejtilha!

Jien nemmen li la jidħlu f'partnership fiż-żwieġ għandhom ikunu miftuħin u juru kollox lil xulxin, imma dawn affarijiet li ġraw u mhux każ jew tnejn imma ħafna.

Allura meta dawn ikollhom jiddikjarawhom, apparti li jidħlu fi problemi legali jekk dawn jaqgħux fil-komunjoni ta' l-akkwisti, jew jekk ikunu ta' qabel iż- żwieġ allura jiġu parafernali, l-ikbar problema li tinqala' hija mas-sieħeb jew sieħba li jkollhom peress li dawn jinkixfu li kienu qed jagħmlu xi ħaġa moħbija, bħalma kienet forsi moħbija għall-gvern ukoll għal ċerti finijiet.

Sfortunatament qed ikun hemm konsegwenzi koroh għax mhux kulħadd jasal biex jifhem meta jinqalgħu ċerti problemi.

Jien naħseb li l-punt ta' l- impatt soċjali għamiltu u m'hemmx għalfejn niftaħ iktar għax kulħadd għandu moħħ biex jifhem dawn l-affarijiet.

Miżura oħra li bilfors trid tittieħed f'dan il-pakkett ta' miżuri li tressqu mill-gvern hija żgur dik ta' l-income tax increase fejn il-bands ta' l-20% u 30% saru 25% u 35% rispettivament, bażikament logħob ta' ftit ammonti 'l hemm u 'l hawn li jolqot lil min jaqla' 'l fuq minn Lm5,500 fis- sena jew Lm100 fil-ġimgħa.

Jien niftakar li waħda mill-baqar sagri li kien hawn fil-pajjiż kienet l-income tax għax hija taxxa diretta fuq ix-xogħol, u l-isfortuna ta' din l-income tax increase hija mhux biss għaliex intmisset din il-baqra sagra - personalment mhux bilfors naqbel li din hija baqra sagra u m'għandhiex tintmiss - imma għaliex il-mod kif saret din aktar kompliet tintaxxa u żżid il-piżijiet fuq min diġà kien qed iħallas sehmu f'dawk li huma taxxi.

Mela meta nafu bil-problema tant kbira ta' l- evażjoni tat-taxxa - għax jekk hawn xi ħaġa li hawn qbil nazzjonali fuqha din żgur hija l-evażjoni tat-taxxa - minflok se nagħfsu fejn tassew hemm il- feriti, se nkomplu nagħfsu lil min diġà qed jagħti l-kontribut tiegħu.

Jien ngħid li fiċ-ċirkostanzi ekonomiċi ta' pajjiżna llum huwa diffiċili ħafna li familja ta' erbgħa jew ħamsa min-nies tgħaddi bil-paga ta' persuna waħda.

Fis-soċjetà tal-lum ħafna drabi jkollha toħroġ taħdem is-sieħba wkoll mhux għax trid imma għaliex ma tistax tagħmel mod ieħor biex tlaħħaq mal-ħajja.

Tkun ħaġa tajba li mara toħroġ taħdem għax tixtieq tidħol fid- dinja tax-xogħol u m'għandna qatt inżommu lura lil min jixtieq jaħdem f'dan il-pajjiż, irrispettivament mis-sess tiegħu, imma meta bniedem ikun imġiegħel joħroġ jaħdem għax mhux qed ilaħħaq ma' l-ispejjeż hija kwestjoni differenti.

Fil-manifest elettorali tal-Partit Laburista ma konniex għedna li se nagħmlu mirakli imma għedna li s-sitwazzjoni tiġi li paga waħda diċenti fil- familja tkun biżżejjed biex għallinqas dik il-familja tkun tista' tgħaddi.

Illum diffiċli li tgħidu dan.

Hawnhekk ġieli kien hawn min ftaħar għaliex il-part-time jobs żdiedu.

Apparti li rridu nneħħu madwar 4,000 ruħ jew 5,000 ruħ li bid-dħul tal-VAT kellhom jirreġistraw ruħhom - u tajjeb li jkunu reġistrati dawn u mhux qed nargumenta kontra dan - imma wieħed ma jridx iħares lejn il-fatt li żdiedu l-part-time jobs biss mil-lenti li qed jiżdiedu l-impjiegi fil-pajjiż.

Għax hemm differenza bejn impjieg immirat bħala basic wage-earning ta' familja u mpjieg li bih inti qed tipprova ittejjeb il-livell ta' l-għajxien tiegħek u ta' dawk dipendenti minnek.

Għalhekk meta wieħed jiġi jiftaħar biż-żieda fil-part-time jobs għandu jżomm quddiem għajnejh li ħafna minn din iż-żieda li qed ikun hawn fil-part- time jobs hija dovuta għall-fatt li dawn ma jistgħux jagħmlu mod ieħor.

Malli jispiċċaw mix-xogħol ħafna rġiel tal-familja minflok ma jmorru d-dar jinħaslu u jibqgħu hemm, jgħidu kelma żgħira lit-tfal u lill-mara u jkollhom jitilqu 'l barra biex jaqilgħu xi ħaġa oħra b'dik l-hourly rate biex il-familja tkun tista' tkampa.

Tajjeb wieħed jgħid li meta jsiru l-household budgetary surveys, dwar fejn twassal il-paga, illum li dħalna f'millennju ġdid qed nitkellmu fuq soċjetà fejn il-familji ma jridux jikkalkolaw biss il-borma li jridu jpoġġu fuq il-mejda, imma għandhom commitments oħra.

Per eżempju, ngħidu li rridu ntejbu s-sitwazzjoni fil-housing tal-pajjiż u allura koppji żgħażagħ qed jidħlu għall-piż biex jixtru post fejn joqogħdu u ma jmorrux għand il- gvern.

Veru ġieli ħadu xi sussidji żgħar imma għallinqas il-piż qed jerfgħuh huma bażikament, u talli għamlu hekk aħna m'aħniex qed nikkalkolaw dak il-commitment li għandhom li jridu jibqgħu jħallsu d-dejn għal 25 sena jew 30 sena.

Aħna nitkellmu man-nies u ma jistax ikun li min hu elett f'din il-Kamra ma jafx minn xiex għaddej il-poplu, għax jekk naslu f'dak l- istat veru l-parlament ma jibqax iktar rappreżentattiv.

Kull familja jkollha xi tip ta' commitment - jew id-dar, jew il-karozza, jew affarijiet oħra - u jekk il-gvern verament għandu kuxjenza soċjali jrid jieħu in konsiderazzjoni dawn it-tip ta' commitments.

Sfortunatament illum mhux qed jittieħdu in consideration, kif jidher minn dawn il-miżuri.

Mr Speaker, lanqas qed jittieħdu in consideration nies bla mpjieg, li sfortunatament in-numru tagħhom dejjem qed jiżdied.

Jidhirli li l-bieraħ ġie kkalkolat li minn meta tela' dan il-gvern xi sitt persuni kuljum qed jitilfu l-impjieg tagħhom, xi ħaġa li m'hijiex ċajta.

Mis-sena l-oħra 'l hawn biss kien hemm żieda ta' 2,000 ruħ qegħda jew qrib - issa mhux qed nitkellmu iktar fuq kapriċċi imma fuq il-bażi li bniedem irid biex jgħix - u with hindsight issa qed naraw l-effetti tagħhom.

Nerġa' ngħid li meta bniedem jiġi biex jaqbad il-paga qed isib inqas milli fil-fatt kien imdorri jsib f'idejh biex jgħaddi, jiġifieri mhux mar għal prodott u forsi ddeċieda li ma jixtrihx għax għola, imma m'għandux għażla fiha din.

U din il-miżura ma nistgħux neħduha iżolata lanqas għax hija taxxa diretta oħra fuq ix- xogħol, li tant għandna bżonn nimbottawh 'il quddiem u nagħtu l-inċentivi biex bniedem jaħdem.

Miżura oħra fl-aħħar budget tikkonċerna l-kontribuzzjoni tas-sigurtà soċjali, dik magħrufa bħala l-bolla, li issa għoliet għal 10% - is-sena l- oħra jidhirli kienet 9.1% jew 9.2% - forsi l-iktar xibka ta' introjtu faċli għall-gvern, għaliex tinqata' direttament mid-dħul ta' l-impjegat.

Min isegwi l-politika fil-pajjiż diffiċli jinsa d-dikjarazzjonijiet minn kelliema tal-Partit Nazzjonalista li kienu jagħmlu xeni fuq it-television waqt xi dibattitu u jgħidu li l-bolla balla.

Meta ġew għar-realtà tat- tmexxija, waħda mill-ewwel affarijiet li missew kienet proprju l-bolla għax mhux din is-sena biss imma anke s-sena li għaddiet għollew il- kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali.

Jiġifieri dawk li huma fil- politika għandhom iżommu dejjem quddiem għajnejhom dak li jgħidu llum għax għada pitgħada jridu jiffaċċjaw l-istess problema huma stess.

Rajna żieda anke fil-kuntest tas-self-employed, li tneħħewlhom id- differenzi fil-bands li kien hemm u kollha telgħu għal 15% tad-dħul tagħhom, miżura li ttieħdet meta n-negozju tant huwa staġnat fil-pajjiż.

Il-business community qed tħoss li dan il-gvern m'huwiex qed jagħti kas tat- tbatijiet tagħha.

Mhux imbilli nagħmlu business conventions u nitkellmu fuq l-IPSE, u mbagħad il-business community ikollha tħabbat wiċċha mad- diffikultajiet reali Illum ħadt risposta għal mistoqsija parlamentari li kont għamilt lill-ministru tal-finanzi dwar il-VAT refunds.

Meta l-gvern żied il-VAT fuq il-petrol u t-telephone, il-Prim Ministru kien qal: Qgħadna attenti li l-produzzjoni, l-industrija u n-negozju ma jbatux għax se jkun hemm refunds fuq il-petrol u t-telephone għal dawk reġistrati taħt il-VAT.

Wara ħafna talbiet qalulna li hemm 'il fuq minn 3,000 ruħ li huma fin-negozju u m'humiex reġistrati taħt il-VAT, peress li ma jaqgħux f'dik l-income bracket, allura dawn mhux se jieħdu dan il-VAT refund.

Mela ż- żieda fil-cost tas-servizzi li qed jipprovdu - u bil-provi żdiedu - se tgħaddi għal għand il-konsumatur at the end of the day.

Issa apparti dak is-settur ta' 3,000 jew 4,000 ruħ self-employed li m'humiex VAT registered, hemm il-professjonisti li dwarhom għamilt interpellanza lill-ministru llum.

Sur President, mhux qed ngħid li l-professjonisti qaddisin, far from it!

Imma kif nistgħu ninċentivaw lil min mhux qed joħroġ VAT receipts, li ħafna minnhom huma professjonisti - veru forsi li dawn huma l-iktar nies who should know better, għax għandhom livell tajjeb ta' edukazzjoni u għandhom ikunu jafu l-affarijiet aħjar - meta ngħidulhom li jekk jużaw il- karozza tagħhom għax-xogħol m'humiex intitolati li jieħdu l-VAT lura!

Jekk insemmi l-professjoni tan-nutara - ix-xogħol tagħna jirrikjedi li bilfors nidħlu l-Belt biex nirreġistraw xi kuntratt jew testment għax mhijiex xi ħaġa li ssir fl-uffiċċju jew li tmur id-dar ta' xi ħadd hija komunissima - dak li jkun se jispiċċa jgħolli l-fee tas-servizzi tiegħu ħalli jagħmel tajjeb għall-ispejjeż li jagħmel.

Imma għal dak li rridu naslu?

Mela jekk aħna tassew irridu nkunu ġenwini u kredibbli f'dan il- parlament, għandna nagħmlu dikjarazzjonijiet which make sense u li jkunu veri u mhux ikollha ssir pressjoni biex jibdew joħorġu l-veritajiet.

Mela minbarra ż-żieda fl-income tax, fil-kontribuzzjoni tas-sigurtà soċjali u t-tneħħija ta' l-eżenzjoni tad-dazju fuq ċertu xorb alkoħoliku f'pajjiżna - se jkollna ċans nitkellmu fuq dik il-miżura partikolari iktar 'il quddiem meta jitressaq l-abbozz ta' liġi - żdiedet il-VAT fuq il-petrol u d-diesel u żdiedu l-kontijiet tat-telephone.

Apparti dawk il-ħafna polemiċi dwar jekk il-poplu hux se jħallas 5% jew 15% - għax donnu lanqas min kien qed imexxi l-Maltacom ma kien jaf fejn se taqta' s-sikkina, imma ejja ngħidu li hija 5% għax wara l-kontroversja li nqalgħet donnha ġiet stabbilita - imma l-fatt huwa li din iż-żieda se tkompli tgħolli servizzi oħra.

Aħna nafu li dan il-pajjiż m'huwiex ibbażat biss fuq l-industrija u fuq il-manifattura imma qed nipprovaw nagħfsu wkoll fuq is-servizzi f'diversi oqsma.

Mela meta qed ngħidu li wħud mill-kategoriji li joffru servizzi fis-soċjetà m'humiex intitolati li jieħdu refunds, qed noħolqu iktar piżijiet li għad irid jiffaċċjahom il-poplu fil-jiem li ġejjin.

Din is-sena rajna wkoll it-tneħħija tal-levies fuq l-importazzjoni, miżura li se tiswa lill-gvern xi Lm2 miljun għas-sena 2,000.

Hawnhekk ukoll wieħed irid jistaqsi x'effett se jkollhom dawn il-miżuri fuq dawk li jridu jiġġeneraw ix-xogħol u fuq l-impjiegi, speċjalment bil-mod kif miexja l-industrija.

Illum għadna kemm smajna li kien hemm industrija li keċċiet 19-il ħaddiem ieħor f'dawn il-jiem li għaddew.

Meta l-gvern jieħu ċerti miżuri biex forsi jdaħħal iktar flus jew biex iħaffef il-mixja tiegħu lejn l-Unjoni Ewropea jrid joqgħod attent għall-konsegwenzi li se jkun hemm fuq l-impjiegi u f'dik li hija ġenerazzjoni ta' xogħol.

Irrid insemmi wkoll iż- żieda fit-taxxa tal-boll fuq il-proprjetà, apparti ż-żieda li kien hemm fuq it-trasferiment ta' ishma u t-tneħħija tat-taxxa fuq il-boll għall- allokazzjoni ta' ishma.

Din bilfors irrid nitkellem fuqha għax ħaġa li niltaqa' magħha kuljum.

At this moment in time il-qagħda tal-kostruzzjoni hija tant 'l isfel li qed tħalli ripple effect fuq il-ħaddiema li għandhom konnessjoni ma' din l- industrija.

Dawn il-kostrutturi jissellfu mill-banek għax il-kapital involut fil-kostruzzjoni huwa kbir ħafna u allura jkollhom bżonn spalla fuq min jistrieħu.

U minkejja s-self kollu li kien hemm fl-aħħar snin, donnu issa problemi biss hemm f'dan il-qasam għax mhux qed ikun hemm il-bejgħ mistenni.

Ħafna mir-repayment programmes ta' dawn in-nies ikunu marbutin mal-bejgħ tal-proprjetà li jkunu tellgħu, allura f'daqqa waħda dawn qed isibu li l-imgħaxijiet komplew jaggravaw is-sitwazzjoni tagħhom.

Fl-istess ħin meta l-banek jaraw li dawn il-persuni mhux qed jirnexxilhom iżommu mar- repayment programme tagħhom, ir-risposta tagħhom tkun li jkomplu jżidulhom ir-rata ta' l-imgħax.

Din hi s-sitwazzjoni li għandna bħalissa.

Konna anke smajna ħafna diskorsi min-naħa ta' esponenti tal-gvern li għandhom jinżlu r-rati ta' l-imgħax, anke through l-investiment, imma f'daqqa waħda ma nstema' xejn iktar.

U r-realtà hija l-oppost għal dawk li huma committed diġà.

U ovvjament il-konsegwenzi dejjem ibatihom il- konsumatur.

To be fair, il-miżura kienet tajba għax il-gvern ipprova jnaqqas minn 7% għal 5% fuq is-second properties, għax dawk li huma l- ewwel residenza baqgħu fl-istess ilma, għalkemm ma sar xejn f'dak li għandu x'jaqsam ma' xiri ta' garaxx għar-residenza.

Meta konna qed niddiskutu l- abbozz rilevanti, kont qajjimt l-argument li meta bniedem ma jixtrix il- garaxx għall-użu tiegħu fl-istess kuntratt tad-dar imma jixtrih wara, m'għandux jiġi punit b'rata għolja tat-taxxa.

Imma din baqgħet hekk u issa li qed inniżżluha għal 5% minflok 7%.

Jekk wieħed iħares bis-serjetà lejn is-sitwazzjoni fil-qasam tal-bini, il- problema m'hijiex il-boll imma l-mod kif ġiet introdotta l-capital gains tax fil-pajjiż - u ilna naraw il-kostruzzjoni sejra lura minn dakinhar - billi saret part and parcel mil-leġislazzjoni ta' l-income tax tagħna.

Allura meta bniedem li jaħdem f'dan il-ġeneru ta' xogħol jagħmel il-kalkoli tiegħu jgħidlek: Mela bis-sistema tat-tassazzjoni preżenti - u hawn nerġa' ngħid li l-income tax wieħed ma jridx jgħidilha baqra sagra u jibqa' jagħfas fuq ċerti livelli - se naqa' awtomatikament fil-kategorija ta' 35% taxxa.

Jiġifieri meta bniedem jara li iktar ma jaħdem u iktar ma jinvesti fil-kostruzzjoni se jaqa' mmedjatament fil-band fejn irid iħallas iktar minn terz tad-dħul tiegħu f'taxxa lill-gvern, allura jibda jħares lejn ġeneri oħra ta' xogħol għax jara li it's not worth the risk li jidħol għal dak it-tip ta' investiment.

Apparti, bħalma diġà għedt, meta r-repayment schedules imorru żmerċ minħabba dak li qed jiġri fil-pajjiż.

Mr Speaker, jekk wieħed idur dawra madwaru u jara x'inhu jiġri fir-realtà jinduna li ma sar xejn biex tittaffa din is-sitwazzjoni, anzi qed inżommu l- investiment lura.

Dan għaliex anke meta jmorru għand nutar biex ibigħu, jgħidulu: Dan il-bejgħ nutar ma nagħmlux din is-sena, agħmilli konvenju u nagħmlu s-sena d-dieħla, għax jekk nagħmlu din is-sena se niġi charged iktar bir-rata ta' tassazzjoni li hawn.

B'dan il-mod qed inżommu l- iżvilupp għax mhux qed ninkoraġġixxu l-investiment fil-pajjiż.

Din hija l- ferita fil-qasam tal-kostruzzjoni u rridu nagħtu kas dawn l-affarijiet u mhux naħarbu minnhom għax ngħidu li għandna problemi fiskali biss.

Wieħed irid jifhem li f'miżuri fiskali ma jistax jieħu l-linja li jiġbor lejh biss imma ħafna drabi biex jiġbor, bħal fin-negozju, you have to give to be able to take, imma għal dan il-gvern din il-parti tal-giving ma teżisti mkien!

Mr Speaker, fl-aħħar budget rajna wkoll it-tneħħija tas-sussidju fuq id- dqiq, li naturalment jeffettwa l-prezz tal-ħobż.

Dan għola fl-1 ta' Jannar u ma qagħadx jistenna li jsiru l-pagamenti li kellhom joħorġu bħala kumpens għaż-żieda fil-prezz tal-ħobż.

Din m'hijiex ħaġa sewwa anke għall- kredibilità tal-gvern għax dan se jibda jibgħathom tard iktar milli kien spjega fid-diskors tiegħu tal-budget.

Il-poplu m'għandux memorja żgħira u affarijiet bħal dawn żgur ikun qed jistenniehom bi ħġaru, għax meta lill- ħaddiem iż-żgħir tmisslu l-but, dawn il-familji jsibu ruħhom fi tbatija kbira.

MR SPEAKER: Ippermettili nwaqqfek, Onor. Cilia, imma skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex tkompli tinstema'

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Nipproponi li l-Onor.

Joe Cilia jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR MARIE LOUISE COLEIRO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Cilia jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOE CILIA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Kont qed nitkellem fuq it-tneħħija tas-sussidju fuq il-prezz tad- dqiq.

Tajjeb li l-gvern ikun fassal strateġija biex dan il-pagament ta' Lm10 għal kull persuna jagħmel tajjeb għaż-żieda fil-prezz tal-ħobż imma l- mentalità tal-bniedem ma taħdimx hekk.

Meta wieħed jirċievi dik l-Lm10 mhux se joqgħod jġemmagħha f'karus u jwarrab naqra minnha kuljum għall-ħobż imma jkun qed jistenniehom għal commitments oħrajn li jkollu, bħall- istrateġija tal-gvern li l-flus li jiġbor f'taxxi minn ċertu sors ma jmorrux proprju għall-istess sors minn fejn ikunu ġejjin imma jużahom għal affarijiet oħra.

U l-istess se jagħmel il-bniedem li se jirċievi dan iċ- ċekk meta wieħed jara l-pakkett kollu tal-miżuri li kien hemm.

Sur President, imbagħad kellna l-famuż icing fuq il-cake meta l-gvern bil- ħniena kollha tiegħu ta dik in-naqra żieda.

Meta wieħed jikkontja bis-serjetà ż-żidiet fil-cost of living b'riżultat tal-miżuri li ħareġ il-gvern, jirrealizza li din il-Lm1 fil- ġimgħa żieda kienet biex jgħaddi n-nies biż-żmien - ħalli ma ngħidulhiex daħka fil-wiċċ - għax m'hemmx kelma oħra!

Iż-żieda li ta tiġi annullata meta tikkomparaha mal-piżijiet mixħutin fuq il-poplu.

U meta niġu għall- ġbir ta' taxxi l-uniku argument li jġibu l-esponenti tal-gvern huwa: Intom tridu titkellmu fuq it-taxxi, meta kontu se tgħollu s-servizzi tad-dawl u l- ilma u tagħmlu taxxa fuq id-drenaġġ għal kulħadd!

Dak huwa l-argument li jinġieb min-naħa l-oħra, imma l-ironija hija li sakemm domna fil-gvern ma nġabarx sold miż-żidiet kollha li ħareġ gvern Laburista, għax konna aħna stess li ssospendejna l-kontijiet meta rajna r-reazzjoni.

Imma dan il- gvern m'għandux kuxjenza u mhux lest li jagħti kas tar-reazzjoni li hawn fil-pajjiż għax qed jgħid straight and plain li dawk il-miżuri huma sagri u ma jintmissux.

Din hi l-attitudni tal-gvern, filwaqt li gvern Laburista mhux bil-paroli imma bil-fatti kien ħa miżuri korrettivi.

Ara kemm jgħajruna biż-żidiet li għamilna fuq l-ilma u d-dawl, fil-fatt iż-żidiet li ħarġu qed jiġborhom llum il-gvern Nazzjonalista.

Sur President, dawk li llum qed jirċievu ċ-ċekk ta' l-Lm10, ma' l-istess posta qegħdin isibu kontijiet esaġerati taż-żidiet fis-servizzi tad-dawl u l-ilma.

Jiġifieri filwaqt li lilna għajruna b'din il-miżura, qisna għamilna xi ħaġa ta' barra minn hawn, fl-istess nifs kien gvern Nazzjonalista li għolla dawn is-servizzi.

U jekk jgħidu li gvern Nazzjonalista naqqashom, jien ngħidilhom: Għamiltu sew li naqqastuhom imma aħna l-istess ħaġa konna se nagħmlu għax kienet policy iddikjarata u konna bdejna nieħdu azzjoni f'dik id-direzzjoni.

Intom naqqastu r-rati imma r- realtà hi li mbagħad dawn in-nies qed jirċievu kontijiet li bihom l-income tagħhom se jerġa' jieħu żvolta 'l isfel.

Dan jixhdu dak li qed jiġri bħalissa fid-djar Maltin u Għawdxin, li filwaqt li jirċievu l-Lm10 tal-ħobż qed ikollhom iħallsu kontijiet fenomenali għal servizzi governattivi.

Din hija r-realtà ta' dan il-budget u bil-mod li bih miexi dan il-gvern jispiċċa jagħtik seba' imma jeħodlok l-id.

Meta wieħed iħares lejn dawn l-affarijiet bilfors ikollu jgħid li quddiemna verament għandna abbozz ta' liġi rqiq, li qiegħed iżid 10c fuq pakkett sigaretti, imma kemm huma akbar il-konsegwenzi li qed ikun hemm fuq is-soċjetà tagħna u l-ekonomija tagħna bil-miżuri kollha li qed jieħu dan il-gvern!

Jien iddispjaċieni meta smajt il-kumment ta' l-Onor.

Tony Abela, li qal: Vera li aħna ddejjinna, veru li aħna żidna d-deficit imma aħna għandna x'nuru għal dak id-deficit.

Forsi ħaddieħor m'għandux?

Dan kien l- argument, però naħseb li llum il-piż kbir li qed iġorr dan il-poplu huwa frott tal-mod irresponsabbli li bih tberbqu l-flus fil-passat u għadhom jitberbqu bl-addoċċ.

Waqt li ħaddieħor berbaq flus il-poplu u qed jiftaħar, l-istess poplu jrid iħallas għal dan l-atteġġjament tal-gvern.

Hekk qed jaġixxi l-gvern?

Min-naħa tal-gvern m'aħniex qed naraw miżuri serji li jiswew il-miljuni, mhux tentufa 'l hemm u 'l hawn, biex jikkontrolla l-infiq tiegħu.

Mr Speaker, naħseb li dawn huma affarijiet li wieħed irid isemmihom f'abbozz ta' liġi bħal dan.

Jien nieqaf hawn għax żgur li hemm kelliema oħrajn li għandhom l-abbiltà li jiftħu ħafna iktar minni fuq dawn l-oqsma.

Nispera li minn din il-Kamra joħroġ il-messaġġ li l-gvern għandu jagħti kas ta' l-effetti li dawn il- miżuri qed ikollhom fuq is-soċjetà Maltija.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, li kieku kull meta jogħlew is- sigaretti jonqos it-tipjip f'pajjiżna ngħid li liġijiet bħal dawn jagħmlu l- ġid.

Imma fil-fatt ma jidhirlix li qatt sar xi impact assessment biex b'xi mod xjentifiku naraw x'effett qed ikun hemm kull darba li jkun hemm żieda fil-prezz tas-sigaretti.

Inħossni ferm konvinta li ż-żieda fid-dazju li wieħed iħallas fuq pakkett sigaretti - issa nistgħu ngħidu li miżura bħal din qed narawha f'kull budget - mhux qed tassigura xi riżultat pożittiv f'dan is-sens.

Mr Speaker, li kieku dawn iż-żidiet jassiguraw tnaqqis fit-tipjip, in the long run il-gvern jew il-poplu wara kollox ikun qiegħed jiffranka ħafna flus, li fil-fatt imorru għall-kura ta' mard ikkaġunat mit-tipjip.

Kieku jiġri dan, kieku miżura bħal din ikollha sinifikat ekonomiku u soċjali verament qawwi.

Iżda ż-żieda fid-dazju tas-sigaretti kull sena qed isservi biss bħala miżura finanzjarja li permezz tagħha l-gvern jiġbor aktar flus biex jagħmel tajjeb għad-deficit finanzjarju li għandu l-pajjiż.

Fil-fehma tiegħi din hija miżura li ftit twassal għaliex tgħolli kemm tgħolli d-dazju tas-sigaretti, li sussegwentement jgħolli l-prezz tagħhom, ladarba n-nies xorta jibqgħu jpejpu, għalkemm il-gvern ikun qed jiġbor iktar revenue għalih, iżda mbagħad ikollu joħroġ aktar flus għal servizzi tas-saħħa bħala kura għall-mard li jiġi b'konsegwenza tat-tipjip.

Għalhekk din it-tip ta' miżura waħedha twassal biss sal-ponta ta' l-imnieħer.

Mr Speaker, dan l- abbozz ta' liġi jagħtina l-opportunità li nitkellmu xi ftit fuq dan il- vizzju li, għalkemm ma jaqax taħt l-istess kejl tal-vizzju misħut tad- droga, wieħed jista' jgħid li huwa vizzju ikrah li qed jherri u jeqred lil ħafna nies.

Inħoss li l-gvern ma jistax jibqa' kull sena jinqeda b'dan il- vizzju serju li huwa permess u legali - mhux bħall-vizzju ta' sustanzi oħra - biex ikabbar id-dħul finanzjarju tiegħu.

Inħoss li l-gvern, hu min hu, għandu responsabbiltà ħafna akbar minn hekk lejn is-soċjetà.

Il-gvern għandu responsabbiltà kbira li jiġġieled bil- mezzi adattati u innovattivi kontra dawk il-ħwejjeġ li b'xi mod jherru s- saħħa tas-soċjetà tagħna.

U t-tipjip huwa proprju wieħed minn dawn il- ħwejjeġ.

Ma rridx ninftiehem li qed ngħid li m'hu qiegħed isir xejn kontra dan il-vizzju iżda rrid nistqarr li minkejja l-programmi ta' edukazzjoni li jsiru fl-iskejjel tagħna, anke permezz ta' avviżi u reklami fuq il-mezzi tax-xandir minn aġenziji governattivi bħal Sedqa, għaqdiet bħall-Caritas u l-cash for cancer foundation, xorta nħoss li jeħtieġ isir sforz ħafna akbar kontra dan il-vizzju li fil-fatt qiegħed jaħkem lil eluf kbar ta' individwi fis-soċjetà tagħna.

Jeħtieġ inkunu ħafna iktar pro-attivi, effettivi u innovattivi fil-ħidma li hemm bżonn titwettaq biex ngħallmu lit-tfal tagħna miċ-ċokon nett u liż-żgħażagħ biex jitilgħu b'mentalità fejn verament iħossu li s-sigaretti mhux biss m'humiex moda, iżda wkoll li m'hemm xejn aqwa mis-saħħa tal-bniedem.

Mr Speaker, ma nafx jekk id-dipartiment ta' l-edukazzjoni qattx għamel xi tip ta' impact assessment dwar is-suċċess tal-kampanji li jsiru fl-iskejjel kontra t-tipjip.

Naħseb li jkun interessanti nkunu nafu jekk hemmx min jara li ma jsirx tipjip fl-iskejjel minn tfal u żgħażagħ, partikolarment taħt l-età, għax mhux l-ewwel darba li niltaqa' ma' nies li jgħiduli li jaraw tfal ta' l-iskola jpejpu.

Per eżempju, x'passi jittieħdu kontra studenti taħt l-età li jinqabdu jpejpu fl-iskejjel jew barra l-iskejjel?

X'tip ta' passi jittieħdu mill-pulizija meta jinstabu żgħażagħ taħt l-età li jinqabdu jixtru jew bil-pakkett tas-sigaretti?

Sfortunatament ftit li xejn nisimgħu dwar x'passi qed jittieħdu.

Huwa interessanti wkoll li nkunu nafu jekk, per eżempju, hemmx xi taqsima fi ħdan il-ministeru għall- politika soċjali li qed tikkonċentra wkoll fuq programmi ta' edukazzjoni u ta' tkabbir ta' kuxjenza kontra t-tipjip u li jkunu ndirizzati partikolarment lejn il-ħaddiema fuq il-postijiet tax-xogħol.

Naf li llum hemm therapy clinic li jieħu ħsieb programmi għal dawk li jixtiequ jaqtgħu l-vizzju.

Jidher li huwa programm terapewtiku li safejn naf jien huwa optional għal dawk li jixtiequ jaqtgħu dan il-vizzju.

Inħoss li jeħtieġ nagħfsu ħafna fuq dan il-punt ta' l-edukazzjoni u tat-tkabbir tal-kuxjenza tant.

Naħseb li wasal iż-żmien li meta jinstabu tfal u żgħażagħ taħt l-età li jkunu bdew fuq dan il-vizzju, flok nimmultawhom - għaliex b'hekk naħseb li nkunu qed nikkastigaw lill-ġenituri fil-verità u ftit li xejn imbagħad joħroġ ġid għat-tfal u ż-żgħażagħ – wieħed mill-passi ta' dixxiplina jkun li t-tfal jew iż-żgħażagħ jiġu mitluba li jidħlu biex jagħmlu programm terapewtiku kontra dan il-vizzju.

Fil-fehma tiegħi permezz ta' dan l- approach vis-a-vis din il-problema l-gvern ikun qed jevita ċertu nfiq soċjali fuq bażi long-term għaliex b'hekk jonqos drastikament il-vizzju tat- tipjip.

B'dan l-approach pro-attiv kwalunkwe gvern ikun qed jibbilanċja aħjar finanzjarjament ukoll għaliex ikun qed jiffranka l-flus minn servizzi kurattivi mingħajr ma mbagħad ikollu għalfejn idur għal aktar taxxi minn fuq dahar il-poplu.

Mr Speaker, inħoss li fiċ-ċirkostanzi tal-lum din il-liġi ma nistgħux niddiskutuha f'iżolament imma rridu niddiskutuha fil-kuntest ta' dak kollu li ġie introdott fl-aħħar budget tal-gvern Nazzjonalista, fil-kuntest ta' dak kollu li kien qed jintqal matul dawn l-aħħar 16-il xahar mill-gvern Nazzjonalista u fil-kuntest ukoll ta' dak li l-partit Nazzjonalista fl- oppożizzjoni kien jgħid dwar it-tmexxija tal-gvern Laburista qabel l- elezzjoni ta' l-1998.

Il-miżura biex jiżdied id-dazju fuq is-sigaretti ma nistgħux inħarsu lejha għaliha waħedha iżda rridu narawha definittivament fil-kontest tal-pakkett sħiħ ta' miżuri li ġew introdotti fit-tieni budget ta' dan il-gvern.

Filwaqt li matul dak il-perijodu il-Partit Laburista minn dawn il-bankijiet kien qed jitkellem fuq kalkoli u assessments biex iwissi lill-gvern Nazzjonalista dwar dak li kien qiegħed jagħmel, illum mhux qed nitkellmu fuq kalkoli fuq il-karti iżda fuq il-fatti li qed imisshom b'idejh kulħadd.

Għalhekk ma nistgħux inżommu lura u ma nesprimux ruħna dwar x'qed jiġri fit-toroq tagħna u fid-djar tal-Maltin u l-Għawdxin.

Mr Speaker, ma nistgħux ma nerfgħux ir-responsabbiltà tagħna f'dan il- parlament li nagħtu vuċi lill-poplu, li wara kollox aħna lkoll flimkien hawnhekk nirrappreżentaw.

Min ma jammettix li l-miżuri tal-budget qed jagħfsu bħal morsa fuq ras iż-żgħir u dawk tal-klassi medja f'pajjiżna, jew inqata' minn mal-poplu kompletament u allura mhux iħoss il-polz tiegħu, jew inkella m'għandux l-interess veru tal-poplu għal qalbu.

Fil-fehma tiegħi jekk il-gvern Nazzjonalista nqata' verament minn mal-poplu qed jonqos bil- kbir.

Gvern jiġi elett biex jaqdi lill-poplu u biex imexxih b'mod responsabbli 'l quddiem u mhux biex jgħakkes lill-poplu b'mod li saħansitra lanqas ikun jista' jlaħħaq mal-bżonnijiet bażiċi tiegħu, aħseb u ara ma' xi kapriċċi żgħar li jistgħu jagħmlulu ħajtu aħjar.

Min-naħa l-oħra jekk gvern ma jkollux għal qalbu l-interess veru tal-poplu u jibqa' jaħdem b'mod li jibqa' għaddej qisu gaffa minn fuq ras kulħadd, basta tgħaddi tiegħu allura mbagħad żgur li ma jixraqlu xejn għajr il-kundanna ta' kulħadd, partikolarment taċ-ċittadini onesti ta' dan il-pajjiż.

II-Prim Ministru stess f'din il-Kamra qalilna li l-miżuri tal-budget se jolqtu lil kulħadd skond kemm jiflaħ.

Ftit ilu l-istess ministru tal- finanzi, wara laqgħa li kellu mal-GWU, qal li l-ħaddiema jifilħu l-miżuri tal-budget.

Mhux veru li l-miżuri anti-soċjali tal-budget tal-gvern Nazzjonalista jifilħuhom il-ħaddiema Maltin u Għawdxin u nistedinhom lil tal-gvern biex imorru jiffaċċjaw lill-ħaddiema fit-toroq u jgħidulhom dak li qalu lilna hawn ġew u lir-rappreżentanti tal-ħaddiema stess.

U issa dan mhux aħna biss qed ngħiduh, qed jgħidu kulħadd barra l-gvern.

Il-gvern Nazzjonalista huwa irresponsabbli u inkompetenti għaliex il-miżuri li ħa jirriflettu kemm għażel it-triq il-faċli minflok għażel li jintefa' għax- xogħol li jeħtieġ isir bis-serjetà biex dan il-pajjiż ifiq mill-isfreġju finanzjarju li wara kollox huwa stess ħoloq!

Il-gvern Nazzjonalista kien jaf fiex se jġib lil Malta u lill-Maltin għaliex illum nistgħu ngħidu li qed immissu b'idejna dak li n-Nutar George Bonello Du Puis kien qal f'din il-Kamra snin ilu meta kien qed jitkellem fuq id-dejn.

Hu kien wieġeb li ma jimpurtax li niddejnu għax imbagħad id-dejn iħallsuh uliedna.

Fil-fatt bdejna nħallsuh aħna qabel uliedna!

Minflok ma l-gvern intefa' b'ruħu u b'ġismu għax-xogħol biex joħloq ambjent tajjeb, ħalli jiġbed l-investiment lejn pajjiżna u b'hekk tikber l-ekonomija tagħna u allura jibda jsovi xi ftit mill-isfrakass finanzjarju u ekonomiku li ġab fuq pajjiżna, iddeċieda li jsolvi l-problemi finanzjarji billi jdur għall-ħuta ż-żgħira li għandha kollox iddikjarat.

U l-ħuta ż-żgħira ma tistax tagħmel mod ieħor għajr li tonfoq kulma jkollha għax il-bżonnijiet kulħadd irid jagħmilhom, kemm min għandu l-ħafna u kif ukoll min għandu l-ftit.

Mhux talli l-gvern Nazzjonalista m'għamel xejn biex joħloq ambjent tajjeb għall-investiment, talli qatt daqs dawn l-aħħar 16-il xahar ma kien hawn f'pajjiżna turbament industrijali bħalma kien hawn.

Kull ġimgħa tisma' b'xi azzjoni industrijali 'l hemm jew 'l hawn minn xi trade union jew oħra.

Mhux talli hekk, talli dan il-gvern li tant jiftaħar bid-demokrazija kollha tiegħu ma qagħad jikkonfondi xejn li juża l-forzi tas-sigurtà biex ikisser azzjoni industrijali leġittima li kienu qed jieħdu membri tal-GWU, anzi mar pass aktar minn hekk ukoll.

Biex juri s-saħħa tiegħu qabad lock stock and barrel u ħa passi bil-qorti kontra l-membri uffiċjali tal-GWU minħabba strike industrijali.

Ħaseb li għax għandu s-saħħa jista' jbeżża' lill-membri tal-GWU bil-qrati!

Jien niskanta aktar u aktar kif dan il- gvern - li tant jgħajjat fuq l-investiment u jaf tajjeb x'qagħda mwiegħra ninsabu fiha mil-lat ta' investiment ġdid f'pajjiżna - ma ddejjaq xejn jagħmel dawn l-oxxenitajiet li wara kollox kixfuh mad-dinja bħala gvern mill-aktar anti-demokratiku u anti-ħaddiem.

Iġib liema skuża jġib il-gvern jaf li ġibed l-istmerrija ta' l-akbar unions internazzjonali, tant li dawn ma ddejqu xejn jagħtu l-appoġġ tagħhom lill-GWU biex tressaq dan il-każ ta' għajb quddiem l-ILO.

Sur President, inkompli nsostni li l-gvern Nazzjonalista, fiċ-ċirkostanzi tal-qagħda finanzjarja mwiegħra - li issa għalih m'għadhiex ħrafa kif kien jirriferi għaliha fiż-żmien il-leġislatura Laburista ta' qabel l-1998 - għażel it-triq il-faċli biex jirrimedja.

Minflok ma ta l-eżempju u ntefa' bl-akbar responsabbiltà u beda minnu stess jaħdem biex jaqta' l-ħela u t- tberbiq, iddeċieda li jiġbor it-taxxi minn fuq dahar il-poplu.

Dan bħal meta għandek familja li tkun għaddejja minn qagħda finanzjarja ħażina - l- ewwel passi li jieħdu l-ġenituri biex jillimitaw il-problema li jkollhom hija li jaqtgħu mill-bżonnijiet tagħhom infushom, tal-ġenituri, ħalli jipprovaw jassiguraw li uliedhom ikollhom il-bżonnijiet - iżda dan il-gvern m'għamilx hekk imma dar l-ewwel lejn l-ulied u s'issa, kontra kull regola naturali, baqa' għaddej b'dak kollu li kien għaddej bih.

Illum mhux tal- Labour Party biss qed jgħidu dan imma qed jgħiduh l-industrijalisti, in- nies tan-negozju, l-għaqdiet u l-korpi kostitwiti.

Qed jgħidu min verament huwa ġenwin u integru u jixtieq jara lil Malta terġa' tibda tirranka fil- progress veru għall-ġid ta' kulħadd.

Ftit ilu ħarġet ir-rivista "Il-Pensjonant" li toħroġ l-għaqda nazzjonali tal-pensjonanti.

Din m'hijiex xi għaqda ta' xi partit politiku, din hi għaqda awtonoma u għandha kredibilità ma' kulħadd għaliex ma toqgħodx lura jew tħalliha lixxa lil xi ħadd.

Dawn qalu hekk:

"Għal pajjiżna wasal il-mument tal-verità.

Insejna li money is no problem għalkemm ċerti setturi governattivi għadhom mexjin qisu ma nbidel xejn.

L-anzjani jafu li l-qagħda finanzjarja tal-pajjiż hi mwiegħra, jifhmu li fin-nuqqas ta' żvilupp sostenut u serju ma jistax jinħoloq il-ġid, u lesti daqs kull qasam ieħor li jagħmlu s- sagrifiċċji jekk ma jkunx hemm triq oħra.

Biss qabel xejn il-gvern irid juri li qed jikkontrolla l-infiq pubbliku bis-serjetà, li jispiċċaw il-ħela, l-ixxamplar u l-indixxiplina, li l-amministrazzjoni tagħmel gwerra serja bla waqfien kontra l-ħut il-kbir, li donnu b'miraklu sena wara l-oħra jkompli jaħrab mix-xibka tat-taxxa.

Meta jaraw is-serjetà l-pensjonanti jkunu lesti jitkellmu dwar sagrifiċċji iżda ma jaċċettawx li jkunu huma biss li jagħmluhom."

Mr Speaker, nistgħu ngħidu li kulmin hu ġenwin qed jitkellem b'dan il-mod.

Min hu ġenwin lest jagħmel is-sagrifiċċji ħalli Malta tirkupra imma mhux ikun iż-żgħir li jagħmel is-sagrifiċċju, mhux ikun il-ħaddiem, mhux ikun dak li diġa' hu emarġinat f'dan il-pajjiż li jagħmel is-sagrifiċċji!

Nista' nirrakkonta li waqt laqgħat li kien qed ikollna xi wħud minn sħabi u jien matul dawn l-aħħar ġimgħat ma' diversi korpi kostitwiti, dawn qalulna bla tlaqliq li kienu jistennew li l-gvern jagħti l-ewwel eżempju biex jaqta' l-ħela u t-tberbiq.

Qalulna ċar u tond li anke huma wissew lill-gvern li bil-miżuri li ħa se jagħfas liż-żgħir u dawk tal-klassi medja.

Qalulna wkoll li lill-gvern qalulu li b'dawn il-miżuri kien se jkompli jistaġna n-negozju fil-pajjiż.

Iżda l-gvern Nazzjonalista ma sema' minn ħadd u baqa' għaddej qisu gaffa minn fuq ras kulħadd f'dan il-pajjiż.

U verament staġna n-negozju minkejja li tal-gvern jibqgħu jgħidu li mhux veru.

Jekk titkellem man-nies malajr tkun taf kemm huwa staġnat in-negozju għax il-bejjiegħa kollha jgħidulek ċar u tond li l-bejgħ tagħhom qatt ma kien daqshekk ħażin.

Fejn tista' tasal iżjed milli nies fin-negozji ż- żgħar li għandhom ħwienet tal-merċa jgħidulek li l-bejgħ tagħhom naqas drastikament!

Ftit jiem qabel il-Milied kont qed nitkellem ma' xi nies li għandhom minimarket fil-qalba tar-raħal u verament impressjonajt ruħi meta qaluli li x-xogħol tal-Milied - ftit jiem biss qabel il-Milied - ma kienx għadu rranka bħas-snin ta' qabel.

Dawn esperjenzi li verament iħassbuk għaliex dawn ma kenux ħwienet li jbigħu affarijiet li tista' tgħaddi mingħajrhom imma dawn ħwienet tal-merċa li jbigħu l-bżonnijiet u mhux il-lussu.

U liema familja fil-Milied ma tħejjix biex tagħmel ikliet aħjar minn tas- soltu għall-familja?

Jekk ikollok idejk fuq il-polz tal-poplu tifhem malajr għaliex.

Għaliex meta tagħfas lil min għandu ħafna dik l-għafsa jħossha iżda jkun jiflaħ ikompli għaddej, però meta tagħfas lil min jgħix bil-qies għax jgħix bi dħul fiss tkun qed theddidlu bl-aktar mod ċar il- livell ta' l-għajxien tiegħu.

Min għandu l-ftit u teħodlu minn dak il-ftit tkun qed tkompli tillimitah.

U hekk qed jiġri għax iż-żgħir qed ikompli jsir żgħir, il-fqir qed ikompli jiftaqar u l-emarġinat qed ikompli jemarġina ruħu!

Dawk li b'xi mod kienu qed ikampaw għax id-dħul tagħhom huwa medju, il- gvern qed jizzoppjahom u jekk ma jeħux passi korrettivi dan il-grupp ta' ħaddiema u l-familji tagħhom fis-soċjetà tagħna se jispiċċaw jiftaqru huma wkoll.

Bil-miżuri anti-soċjali tal-gvern Nazzjonalista min għandu l-ftit spiċċa jaqta' saħansitra l-bżonnijiet biex forsi jkampa.

Nixtieq bis- serjetà li l-Prim Ministru u l-ministri tiegħu jibdew jagħmluha man-nies u jitkellmu sinċerament magħhom kif nitkellmu aħna ħalli jifhmu li dan mhux kliem fieragħ imma l-vuċi ta' eluf ta' ħaddiema li, wara snin kbar jgħixu b'mod li jistgħu jlaħħqu, f'daqqa waħda qed iħossu bħal morsa fuqhom li qed tifgahom.

Il-poplu tagħna issa mhux bil-kliem ta' l-oppożizzjoni Laburista qiegħed jifhem iżda sfortunatament qed jifhem the hard way għaliex qed imiss il-fatti b'idejh.

Kulħadd jgħidlek li dawn il-miżuri introdotti fit-tieni budget tal-gvern Nazzjonalista qed ireġġgħu l-arloġġ lura 30 sena, meta l-ħaddiem kien jgħix biss bl-akkarija, b'dak li jsib, meta l-ħaddiem kellu jgħix mingħajr id- dinjità, meta l-ħaddiem kellu jgħix bl-agħar kondizzjonijiet tax-xogħol għaliex ix-xogħol dak iż-żmien kien mill-inqas u kien ikun xortih tajba meta kien isib xi ħaġa x'jagħmel.

L-arloġġ reġa' qed jirranka b'lura għaż- żmien meta l-ħaddiem kien ikollu jgħix bil-karità.

Bil-miżuri meħuda mill-gvern Nazzjonalista sa mill-ewwel budget, u kompla għaxxaqha bil- miżuri li ħa fit-tieni budget tiegħu, il-poplu tagħna mhux qed jitkellem aktar fuq kif se jtejjeb il-kwalità tal-ħajja iżda qed jitkellem fuq il- ġlieda għall-għajxien.

Forsi hawn min jiddarras għax nuża l-kelma "ġlieda" imma qed nuża din il-kelma apposta, għaliex min jgħix fit-tbatijiet kuljum peress li lanqas mal-bżonnijiet m'hu qed ilaħħaq qed ikollu jiġġieled il- ħin kollu biex jgħix hu u l-familja tiegħu.

Iva, f'pajjiżna qed jerġa' jfeġġ il-faqar li s'issa għadu moħbi, faqar li tista' tmissu b'idejk meta titkellem man-nies jew meta żżur lin-nies fi djarhom.

Niltaqa' ma' familji li jgħidulek li sa nofs ix-xahar bilkemm ikun fadlilhom biex jixtru l-ħobż u l-ħalib għat-tfal, familji li jgħidulek li ma jistgħux ilaħħqu mal- kontijiet u ma jistgħux ilaħħqu ma' l-għoli tal-ħajja.

Ftit ilu kont qed nitkellem ma' xi tobba u impressjonajt ruħi meta qaluli li huma jkejlu l-għafsa tan-nies mill-fatt li ċerti familji qed ifittxu t-tabib meta jkunu morda sew u mhux bħal qabel ifittxu t-tabib mill- ewwel għall-kura.

Ara fiex wasalna llum!

Meta ħmistax ilu l-ħaddiema li jitħallsu kull ħmistax ħadu l-ewwel darba l-paga bir-rati l-ġodda tal-bolla u ta' l-income tax, kull fejn kont iddur kont tisma' sentenza waħda kullimkien għax kulħadd jgħidlek: Qbadt il-paga bin-nieqes!

Nhar il- ġimgħa li għaddiet l-istess ġara meta l-ħaddiema li jitħallsu bix-xahar ħadu l-ewwel paga minn meta ġew in effect iż-żidiet fir-rati tal-bolla u ta' l-income tax.

Kulħadd jgħidlek: Qbadt il-paga bin-nieqes!

Kulħadd skantat kif il-gvern huwa daqshekk insensittiv għat-tbatijiet li l-miżuri anti-soċjali tal-budget iwaddbu lil kulħadd fihom.

Lanqas temmen fiex kellu jiġi l-poplu Malti f'ħakka ta' sittax-il xahar taħt gvern Nazzjonalista.

Lanqas temmen għaliex tul it-22 xahar ta' gvern Laburista l- Partit Nazzjonalista, dak iż-żmien fl-oppożizzjoni, tgħidx kemm għajjarna bla kuxjenza soċjali.

U dan meta aħna għidna l-verità lill-poplu u ħadna ftit miżuri żgħar biex nibdew intaffu l-isfreġju finanzjarju li wara kollox kien kaġun tal-Partit Nazzjonalista tul is-snin li dam fil-gvern.

Kemm għajruna bla kuxjenza soċjali!

Mur ara x'kien jagħmel il-Partit Nazzjonalista kieku konna aħna li għamilna dawn il-miżuri!

Mur ara x'tgħajjir u kemm kienu jivvintaw vokabularju ġdid politiku!

Meta niftakar f'dak it-tgħajjir bilfors li jkolli nikkonkludi li l-frażi Maltija li tgħid li l-ispiżjar milli jkollu jagħtik, hija fost l-aktar frażi adattati għall- gvern Nazzjonalista tal-lum!

Mr Speaker, it-tħassib fost il-poplu huwa kbir għax tmur fejn tmur kulħadd ikellmek fuq is-sitwazzjoni li qegħdin fiha u jistaqsik: Imma x'jista' jsir biex dan il-gvern jieqaf minn din il-politika oxxena li qed tgħakkes liż-żgħir u li qed timmina bil-kbir lil dawk ta' klassi medja?

Għandna gvern li jippoża ta' l-akbar nisrani u ta' l-akbar kristjan u f'ħakka t'għajn kisser il-valuri kollha nsara.

Iva, għandna gvern li qaleb kollox ta' taħt fuq, qaleb il-prijoritajiet tal-poplu tagħna, għażel it- triq il-faċli basta jaqdi l-kilba u l-ossessjoni tiegħu li jdaħħal lil Malta membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea akkost ta' kollox!

U l-miżuri meħuda f'dan il-budget ikomplu juru li l-ossessjoni tal-gvern Nazzjonalista li jdaħħal lil Malta fl-Unjoni tiġi qabel l-interessi tal-poplu Malti u Għawdxi.

Issa l-gvern Nazzjonalista qabditu l-għaġġla biex jara kif se jnaqqas id-deficit finanzjarju li wara kollox ħoloq huwa stess fil-pajjiż.

L-urġenza żgur ġejja mill-fatt li l-gvern irid li mil-lum għal għada jikkonforma ruħu ma' dak li jiddeċiedu fi Brussels għax ta' l-Unjoni mhux se jaċċettaw il-qagħda tad-deficit tagħna.

Dawn għandhom it-3% benchmark biex id-deficit ikun aċċettabbli u aħna naqbżuha sew dik.

Dan mhux qed ngħiduh aħna biss imma qaluhulna huma stess fl-avis ta' sena ilu.

Il- kummissjoni ta' l-Unjoni qalulna li d-deficit tagħna għoli u mhux aċċettabbli.

Anzi, aktar minn hekk, fl-avis li ħareġ kważi sena ilu, fi Frar qalulna li d-deficit ilu jikber sew proprju mill-1995 minkejja li kemm- il darba l-gvern Nazzjonalista pprova jbellagħha lill-poplu li kien il- Partit Laburista li kabbar dan id-dejn.

Anke hawn għandna qawl Malti li jgħid "il-giddieb għomru qasir", li joqgħod ħafna għall-gvern Nazzjonalista llum, għaliex kellha tkun l-istess kummissjoni ta' l-Unjoni li stqarret il- verità dwar dak li l-gvernijiet Nazzjonalista ġabu lil Malta fih matul is- snin.

Bla tlaqliq ngħid li l-istess Kummissjoni Ewropea tat ċertifikat lill- Partit Laburista u wriet kemm dan dejjem qal il-verità u ma tmejjel b'ħadd f'dan il-pajjiż.

Kemm għidnielhom li m'għamlux sew li ħbew il-qagħda finanzjarja ħażina!

Kemm għidnielhom li m'għamlux sew li ma qalux lill- poplu Malti u Għawdxi u qabdu u sejħu elezzjoni bikrija fl-1996 biex ma jagħmlux budget ieħor qabel l-elezzjoni ħalli jkomplu jaħbu l-isfreġju finanzjarju li għamlu lil pajjiżna bl-inkompetenza, bit-tberbiq u bil-ħela!

Kellha tkun il-kummissjoni ta' l-Unjoni stess li tikxifhom.

Inkompli nsostni li l-għafsa tal-miżuri anti-soċjali tal-gvern Nazzjonalista fl- aħħar budget huma wkoll parti mill-pjan biex il-gvern Nazzjonalista jlaħħaq ma' l-esiġenzi li qed jagħmlulu minn Brussels ħalli jiġi aċċettat.

Il- gvern Nazzjonalista għandu tort kbir għal din is-sitwazzjoni, mhux biss għax berbaq u ħela, iżda wkoll għaliex ilu għal dawn l-aħħar 12-il sena jitkellem fuq l-Unjoni Ewropea.

Hu kien jaf x'inhuma l-kondizzjonijiet u baqa' m'għamel xejn, anzi ħalla s-sitwazzjoni finanzjarja tikkankra.

U issa, biex jaqdi l-kilba ta' l-ossessjoni li għandu, ġie jaqa' u jqum mill- poplu u għabbieh bil-piżijiet biex isewwi l-ħsara li għamel ħalli malajr kemm jista' jkun ikun jista' jidher ħelu ma' ta' Brussels.

Li kieku l-gvern Nazzjonalista kien serju, l-ewwelnett qatt ma kien iġib lil Malta fis-sitwazzjoni finanzjarja li tinsab fiha, iżda anke jekk għas- saħħa ta' l-argument ngħidu li forsi l-politika tiegħu marritlu daqshekk żmerċ, kieku kien serju u verament għandu għal qalbu l-interessi ta' Malta u l-Maltin l-ewwel u qabel kollox kien jippjana l-fejqan finanzjarju fuq medda ta' żmien u b'mod li jassigura li ż-żgħir u dawk ta' klassi medja jintlaqtu b'mod li ma jheddilhomx il-livell ta' l-għajxien tagħhom kif għamel bl-aħħar budget tiegħu.

Il-gvern Nazzjonalista qed jippretendi mill- ħaddiema biss għax il-Prim Ministru qalilhom biex ma jitolbux żidiet fil- pagi.

Il-gvern flus għall-ħaddiema u għall-pensjonanti m'għandux iżda għal konsulent wieħed biex taparsi nagħmlu l-proġett tal-millennju f'St James Cavalier kellu 'l fuq minn Lm177,000!

Għall-ħaddiema u l-pensjonanti m'għandux flus iżda għall-festini u għall-ivvjaġġar ma ddejjaqx ikompli jżid madwar Lm600,000 fis-sena man-nefqa li diġà kellu.

Sur President, il-gvern ma ddejjaq xejn li jagħti Lm10 miljun mill-assi tal-poplu rigal lil ta' l-HSBC fil-bejgħ tal-Mid-Med Bank.

Hawnhekk ittradew lill-poplu mhux biss għax taw l-assi tal-poplu bl-irħis lill- barranin iżda wkoll għaliex tgħidx kemm ftaħru u bellgħuha lill-poplu li l- HSBC se jkun l-aqwa nvestiment f'pajjiżna.

Investiment sabiħ kien s'issa!

Għaddiet kważi sena mill-bejgħ ta' l-akbar bank li kellna f'pajjiżna u sal- lum għadna ma smajniex li ġie biċċa nvestiment f'Malta bis-saħħa ta' l- HSBC!

Anzi dan l-aħħar kont qed nitkellem ma' xi nies fin-negozju u qaluli ċar u tond li l-HSBC donnha addattat il-policy li toħroġ mill-investimenti kollha f'Malta li kellu l-Mid-Med Bank fiż-żmien, mhux tar-Rinella biss, imma oħrajn ukoll.

Dak investiment!

Investiment biex jagħsru flus il- Maltin u joħorġuhom barra minn pajjiżna!

Issa naraw kemm se jistmawhom lill-ħaddiema ta' l-HSBC meta jiġu għan-negozjati tal-collective agreement.

Diġà qed niltaqa' mal-ħaddiema ta' l-ex-Mid-Med Bank li jgħiduli b'liema mod degradanti qed jiġu stmati fuq ix-xogħol.

Il-Prim Ministru m'għandux flus għall-ħaddiema u għall-pensjonanti iżda mbagħad ma jimpurtax li l-gvern tiegħu ħafer il-miljuni ta' liri f'boll lill-kumpaniji li daħlu għall-kuntratti tal-proġett tal-Kottonera u ta' Manoel Island.

Ma jimpurtax lanqas li l-liċenzja għal casino fil-Kottonera taha b'Lm100 fis-sena, kontra l-Lm40,000 li tlabna għal casino ġdid f'Buġibba fi żmien il-gvern Laburista.

Illum lanqas għall-kera ta' appartament residenzjali tal-gvern li jingħata bħala akkomodazzjoni soċjali ma tħallas Lm100 kera fis-sena.

Sal-ġimgħa l-oħra stess f'wieħed mill- ġurnali ċ-chairperson tal-housing authority, is-Sinjura Micallef Leyson, qalet li l-units li se joħroġ il-gvern b'kera li se jkunu mmirati biex itaffu xi ftit mill-problema ta' l-akkomodazzjoni soċjali se jkunu madwar Lm500 fis-sena kera.

Imbagħad jiġi l-gvern u jagħti liċenzja għal attività kummerċjali għall-prezz ta' Lm100 fis-sena biss.

Allura din mhix oxxenità, Mr Speaker?

Għall-ħaddiema u għall-pensjonanti l-Prim Ministru m'għandux flus, iżda mbagħad għandu l-eluf biex isewwi l-ħsara li saret fix-Xagħra tal-Furjana biex saru ċ-ċelebrazzjonijiet tal-millennju, minkejja li l-kunsill lokali tal-Furjana kien qallu li jista' jagħmilha x'imkien ieħor biex ma ssirx ħsara għalxejn.

Għall-ħaddiema u għall-pensjonanti l-Prim Ministru m'għandux flus iżda mbagħad għandu l-miljuni tal-liri biex taparsi jagħmel proġett tal-millennju li se jiġi jiswa Lm3.6 miljun, kif qalu tal-gvern stess il-ġimgħa l-oħra.

Naturalment dan il-proġett kien importanti, l-aqwa li l-Prim Ministru u sħabu lejliet l-ewwel tas-sena marru jiddandnu biex iniżżlu isimhom fl-istorja tal-bidu tal-millennju, imma mbagħad għas- sussidju tal-ħobż ma kellux flus il-gvern!

Il-gvern neħħa s-sussidju tal-ħobż bit-taparsi skuża li qed jitpaxxew it- turisti minn fuq dan is-sussidju.

Kien importanti li jiffrankah għaliex minn fuq dahar iż-żgħir irid jimla l-kaxxa ta' Malta.

Dażgur li importanti għall-gvern Nazzjonalista li jneħħi s-sussidju tal-ħobż, inkella kif se jidher li huwa konformi ma' dak li jiddettaw fi Brussels!

Ta' l-Unjoni Ewropea mhux se jaċċettaw li l-gvern jagħti xi sussidju.

Jekk titkellem mal-furnara kollha jgħidulek li n-nies anke mill-ħobż qed tnaqqas għax in- nies qed taqta' anke mill-bżonnijiet.

Mhux biss naqset il-paga tal-ħaddiem minħabba ż-żieda fir-rata tal-kontribuzzjoni tas-sigurtà soċjali u fir-rata ta' l-income tax, iżda l-familji, il-pensjonanti u dawk li qed jgħixu bl- għajnuna soċjali qed iħossu l-għafsa ta' l-effetti taż-żidiet fil- prezzijiet tal-ħobż, tat-trasport, tal-petrol, tas-sigaretti u tad-diesel fost oħrajn.

Imbagħad jiġu l-kelliema tal-gvern jgħidulna li mhux veru l- akbar għafsa qed jeħodha ż-żgħir jew tal-klassi medja imma kulħadd qed jerfa' skond kemm jiflaħ!

Lanqas il-partitarji Nazzjonalisti m'huma qed jemmnuhom issa u qed jammettu x'ingann mexa bih il-prim ministru u sħabu tal-gvern qabel l-elezzjoni.

Ħadd ma stenna din il-politika ta' ngann.

Mr Speaker, minn din in-naħa tal-Kamra nibqgħu nsostnu li min għandu l-but mimli bil-liri jekk teħodlu jibqagħlu, iżda liż-żgħir u lil dawk li jgħixu b'paga medja meta teħdilhom tkun qed teħdilhom mill-bżonnijiet bażiċi tal- ħajja u mhux mill-kapriċċi.

Sfortunatament mhux talli l-gvern Nazzjonalista ma tax widen għal dak li qed jgħidlu kulħadd, talli l-Onor.

Dalli għamilha ċara li l-miżuri anti- soċjali u anti-familja li ntroduċa f'dan l-aħħar budget m'humiex negozjabbli.

Imbagħad jieħdu għalihom għax ngħidulhom li qed jimxu b'mod arroganti u dittatorjali!

Il-gvern Nazzjonalista mhux talli ma sema' minn ħadd, talli kompla ta xiehda li l-Partit Nazzjonalista jibqa' dejjem l- istess partit, il-partit li jaqdi l-interessi tal-ftit u mhux tal-poplu Malti u Għawdxi in ġenerali.

Dan mhux kliem fieragħ imma qed nitkellmu bil-fatti fuq il-karta.

L-għafsa li qed jagħmel fuq il-poplu ħaddiem il- gvern Nazzjonalista mhix ġejja biss miż-żidiet fir-rati tas-sigurtà soċjali, ta' l-income tax u miż-żidiet fil-prezz ta' prodotti essenzjali, iżda wkoll minħabba l-fatt li naqqas il-flus ta' servizzi essenzjali u kruċjali li huwa responsabbli għalihom.

Il-gvern Nazzjonalista, li tant jippoża taċ-champion tal-ġustizzja soċjali, ġie f'dan il-parlament u bla mistħija naqqas il-vot tas-saħħa b'madwar Lm3 miljun, naqqas l-ispiża fuq il-manutenzjoni u l-upgrade tat-tagħmir fl-isptarijiet.

Il-bieraħ fil-ftuħ taċ-ċentru tas-saħħa f'Bormla l-Ministru Louis Galea ftaħar li dan kien proġett li nbeda fl-1992, jiġifieri ħa tmien snin biex jiġi upgraded iċ-ċentru tas-saħħa f'Bormla.

Ara l-karozzi l-ġodda għall- ministeri ma ħadux tmien snin, ħadu biss ftit ġimgħat biex ma ngħidux ftit ġranet ukoll!

Imma fejn jidħol is-servizz għal min hu fil-bżonn idum jaħsibha l-gvern Nazzjonalista, bħallikieku ċ-ċentri tas-saħħa tal-gvern u l-isptarijiet tal-gvern mhux il-ħaddiema l-aktar li jagħmlu użu minnhom.

Mingħandu l-flus ifittex l-isptarijiet privati, għalkemm issa wasalna fil- qagħda tal-biki li jekk ikollok xi ħaġa serja, għandek jew m'għandekx flus, trid tfittex il-privat għaliex jekk tiċċappas ma' l-isptar tal-gvern iddum ix-xhur tistenna u jekk tinqeda!

Naf familji li kellhom jissellfu l-flus biex marru fi sptarijiet privati ħalli jagħmlu l-operazzjonijiet li kienu ilhom xhur sħaħ jistennew biex jagħmluhom fl-Isptar San Luqa.

Dik ġustizzja soċjali!

Mr Speaker, dan il-gvern champion tal-ġustizzja soċjali naqqas ukoll madwar Lm1 miljun għall-iskejjel tal-poplu.

Naqqas ukoll madwar Lm1.5 miljun mill-vot tal-housing.

Dawn il-miżuri wkoll qed ikomplu jgħabbu liż-żgħar u lil dawk tal-klassi medja.

Imbagħad xi ngħidu għat-tgħajjir li qlajna mingħand il-Partit Nazzjonalista minħabba l-kontijiet tad-dawl u l-ilma fi żmien l- amministrazzjoni Laburista ta' qabel l-1998?.

Kemm għajruna bla kuxjenza soċjali!

Issa huma m'humiex bla kuxjenza soċjali li neħħew is-sussidju lill-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma?

Issa ma jimpurtax li l- kontijiet m'humiex kif kienu wiegħdu qabel l-elezzjoni ta' l-1998 u ħerġin bl-għoli?

Barra minn hekk għadhom ma qalulniex kemm iridu jerġgħu jogħlew minħabba t-tneħħija tas-sussidju.

Naturalment se jiġri bħas-soltu għax il- gvern Nazzjonalista ma jħossx li għandu jgħid kollox fil-budget u ż-żidiet jistgħu jiġu introdotti matul is-sena, bħalma ġara fil-każ taż-żieda fin- nollijiet tat-trasport.

Għall-gvern Nazzjonalista issa l-budget sar formalità, il-bqija kwalunkwe riforma jew żieda tista' tiġi ntrodotta s- sena kollha.

Mr Speaker, nista' ngħidlek li ltqajt ma' każi tal-biki ta' familji li ma jistgħux ilaħħqu mal-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Każ minnhom li baqa' impressjonat f'moħħi kien ta' familja li għandha tifel b'diżabilità.

Ommu bdiet tibki għax ma tistax tħallas il-kont tad- dawl u l-ilma, li jiġiha għoli minħabba l-fatt li kuljum bilfors ikollha tqabbad il-makna tal-ħasil.

Saħansitra qaltli li tixtieq toħroġ taħdem biex forsi jlaħħqu minkejja li għandha r-raġel jaħdem minn dlam sa dlam.

Imma jekk tispiċċa toħroġ taħdem hi, imbagħad toħloq problema oħra għax fejn se żżomm lil dan it-tifel?

Każi bħal dawn u ta' xorta oħra hawn kemm trid, iżda għal dan il-gvern jista' jkollok tbatijiet għax l-importanti għalih huwa li jimla l-kaxxa ta' Malta bl-aktar mod faċli.

U x'hemm aktar faċli milli tintaxxa lil min għandu kollox iddikjarat?

Dawk ma jagħtukx keded għaliex malajr issib kollox fuqhom.

Lanqas jimporta għall-gvern li l-introduzzjoni tal-VAT fuq it-telephone, fuq il-petrol u d-diesel qed toħloq sitwazzjoni fejn ċerti costs qed jgħaddu fuq il-konsumaturi.

Il- gvern jgħid li dan mhux veru għax hemm ir-refunds tal-VAT.

Imma jien nistaqsi x'qed jagħmlu dawk in-nies tan-negozju li ħadu l-option li ma jidħlux fis-sistema tal-VAT u b'hekk ma jeħdux ir-refund?

L-ispejjeż żejda li daħlu fihom min qed iħallashom?

Jien għadni qatt ma ltqajt ma' każ fejn in-nies tan-negozju jassorbu l-ispejjeż żejda huma. .

L-istorja tad-deficit hija bħall-istorja tal-levies.

Il-gvern ilu jaf is- snin li jrid ineħħi l-levies biex jassigura li l-kompetizzjoni taħdem.

U biex ineħħi l-levies jaf ukoll li jrid jagħmel ristrutturazzjoni bis- serjetà ta' l-attivitajiet ekonomiċi tagħna biex inkunu f'qagħda kompetittiva.

Iżda l-gvern kaxkar saqajh u m'għamel xejn biex jidher gustuż u ma jitlifx il-voti.

Għaliex dan il-gvern politika ċara waħda għandu, dik li akkost ta' kollox iżomm il-poter.

Issa għax ta' l-Unjoni Ewropea qed jgħidulu ċar u tond li ma jistax jibqa' jżomm lura f'dan il- qasam tatu rasu, u ġie jaqa' u jqum kemm se joħloq tbatija żejda.

Il- verita' hi li l-gvern iddeċieda li jneħħi l-levies f'daqqa, mingħajr pjan serju li jassigura li jagħti l-appoġġ lill-industrija li s'issa kienet qed taħdem għas-suq lokali biex timmodernizza ruħha, biex tirristruttura ħalli takkwista l-kapaċità produttiva meħtieġa li mbagħad tpoġġiha f'qagħda li tlaħħaq mal-kompetizzjoni globali li qed ngħixu fiha.

Min-naħa l-oħra il- gvern messu għamel pjan l-ewwelnett biex jassigura li l-impjieg tal- ħaddiema ma jiġix mhedded minħabba dawn it-tibdiliet, biex iħarreġ lill- ħaddiema fid-dinja tax-xogħol illum, kif ukoll joħloq ambjent industrijali tajjeb ħalli jattira investiment produttiv ġdid.

B'dan il-mod inkunu f'qagħda li l-ħaddiema li jisfaw bla xogħol minħabba r-ristrutturazzjoni jkollhom fejn jiġu assorbiti.

Sur President, minkejja l-qagħda ħażina li ninsabu fiha, għandna gvern li xorta jibqa' jixxala fil-propaganda.

Ninnota li kull meta toħroġ l-istatistika dwar in-nies li jirreġistraw għax-xogħol, il-ġurnal tal-Partit Nazzjonalista "in-nazzjon" m'għandux il- kuraġġ jgħid il-verità.

Każ tipiku kien proprju meta tħabbret l- istatistika uffiċjali għal Novembru u "in-nazzjon" ħareġ jgħajjat li n-nies jirreġistraw naqsu.

Taw l-impressjoni li qisu f'daqqa waħda kollox sejjer tajjeb f'dan il-qasam, imbagħad tiskopri li n-nies jirreġistraw għax-xogħol naqsu biss bi 63.

Fil-fatt ma qalux li hemm kważi 50% tan-nies jirreġistraw għax-xogħol li ilhom 'il fuq minn sena ma jaħdmu.

Lanqas qalu li hemm 5.2% tan-nies jirreġistraw għax-xogħol li huma gradwati, professjonisti u tekniċi, u lanqas qalu li kemm ilhom fil-gvern qed ikollna madwar sitt ħaddiema kuljum li jispiċċaw bla xogħol.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onorevoli, ippermettili imma skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinstema'

ONOR EVARIST BARTOLO: Nipproponi li l-Onor Membru tkompli tinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOHN DALLI: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Coleiro tkompli tinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR MARIE LOUISE COLEIRO: Nirringrazzja lill-proponent u lis-sekondant u lill-Kamra kollha.

Ftit qabel il-budget il-Viċi Prim Ministru kien ġie rrapportat li qal li dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol neqsin mill- kwalifiki.

Fil-budget imbagħad sibna li l-gvern qed joffri li jħarreġ lil dawn il-ħaddiema li qed jirreġistraw.

Huwa tajjeb li tħarreġ - anzi llum irridu ninsistu li t-taħriġ irid ikun proċess kontinwu tul il-ħajja, li ma jrid jaqta' xejn jekk il-ħaddiema tagħna jridu li jkollhom futur aħjar fix- xogħol - iżda min-naħa l-oħra jien nistaqsi: Min ilu aktar minn sena fuq il-lista qatt ingħata l-opportunità għal taħriġ?

U dawk li jlaħħqu għal madwar 5.2% tan-nies li qed jirreġistraw għax-xogħol li huma kwalifikati, ħafna minnhom saħansitra mill-università, il-gvern se jkompli joffrilhom taħriġ ukoll?

M'hemmx serjetà u kompetenza vera f'dan il-gvern, hemm biss kilba għall-poter u hemm biss ossessjoni biex nidhru akbar milli aħna ma' min hu kbir tassew.

Għandna gvern li sfortunatament wiegħed id-direzzjoni u tilifha bil-kbir għaliex ma tistax toffri direzzjoni lill-poplu jekk l- ewwel u qabel kollox ma tkunx qed tifhem u ma tkunx trid tifhem il- bżonnijiet tal-poplu.

Dan il-gvern mexa biss kif qabillu fil-mument.

Sewwa qed jgħidulu l-industrijalisti li jaħdmu għas-suq lokali.

Li kieku l-gvern, sa minn meta ntroduċa l-levies għaxar snin ilu, ippjana r- ristrutturazzjoni biex niksbu l-kompetittività meħtieġa billi ndirizza l- flus miġbura mil-levies għal dan il-għan - madwar Lm100 miljun - kieku r- ristrutturazzjoni bdiet tiġi indirizzata minn dawk iż-żmenijiet, sal-lum l- affarijiet kienu jkunu bil-wisq aħjar.

Fil-fehma tiegħi hekk ukoll għandu jiġri miż-żieda fid-dazju fuq is-sigaretti li issa saret qisha xi miżura annwali.

Kieku l-gvern għandu verament l-interess tal-Maltin għal qalbu, kieku jindirizza persentaġġ mill-flus li jdaħħal minn fuq din iż-żieda biex tissaħħaħ l-edukazzjoni u t-tkabbir tal-kuxjenza kontra l-ħsara li jagħmlu s-sigaretti lil saħħet il-bniedem.

Naturalment dan l-abbozz ta' liġi ma nistgħu qatt inqisuh għalih waħdu u bilfors ikollna nitkellmu fuq il- pakkett kollu ta' miżuri anti-soċjali u anti-familja li ntroduċa l-gvern fl- aħħar budget.

Dan l-abbozz ta' liġi qed jagħtina ċans biex nitkellmu fuq ir-realtajiet li qed jolqtu fil-laħam il-ħaj lill-Maltin u lill-Għawdxin kollha li l-gvern Nazzjonalista qed jogħġbu jinjorahom bil-kbir.

Dan l- abbozz ta' liġi qed jagħtina ċans insemmgħu leħen il-poplu li llum qed imiss il-qerq tal-wegħdiet fiergħa li għamel qabel l-elezzjoni l-Partit Nazzjonalista.

Sur President, il-gvern Nazzjonalista u l-alleati tiegħu qegħdin imexxu l- kampanja favur l-Unjoni Ewropea wkoll b'ħafna wegħdiet fiergħa.

Lill- ħaddiema qed jgħidulhom li jekk nidħlu membri sħaħ fl-Unjoni, il- kondizzjonijiet tax-xogħol jitjiebu u l-ħajja torħos.

Mhux jgħidulhom il- verità u mhux jgħidulhom li proprju fuq il-qasam tal-politika soċjali, il- membri msieħba fl-Unjoni għandhom l-akbar flessibilità u l-akbar awtonomija.

Mhux jgħidulhom li huwa proprju l-qasam ekonomiku li sal-lum huwa l-aktar tassattiv u li kulħadd irid jimxi skond ir-regoli stabbiliti.

Mhux jgħidulhom li f'ċerti oqsma soċjali, fejn jidħlu d-drittijiet u l- kondizzjonijiet tal-ħaddiema Malta, aħna diġà qegħdin aktar avvanzati minn ċerti pajjiżi msieħba.

Eżempju klassiku huwa l-fatt li l-Ingilterra kien biss ftit tax-xhur ilu li lleġislat paga minima nazzjonali.

Aħna f'Malta, li aħna tikka ħdejn dawn il-pajjiżi kbar, ilna s-snin ingawdu l-liġi dwar il-paga minima nazzjonali u mhux grazzi għal xi ras kbira fi Brussels iżda grazzi għall-moviment tal-ħaddiema, grazzi għall-GWU u grazzi għall-Malta Labour Party li wettqu fost l-aqwa kondizzjonijiet tax-xogħol u fost l-aqwa qafas ta' welfare soċjali li hawn fl-Ewropa.

Hawn joħroġ ċar l-ingann tal-gvern Nazzjonalista, Sur President.

Kemm għaġġel biex idaħħal il-VAT, biex ineħħi s-sussidji u biex ineħħi l- levies ħalli jkun konformi ma' dak li qed jgħidulu minn Brussels, iżda fuq is-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol nisimgħu ħafna paroli f'budget wara l-ieħor u wara kważi 12-il sena fil-gvern il-Partit Nazzjonalista għadu m'għamel xejn.

Tajjeb li ngħidu kif ikun l-impenn veru favur il-ħaddiem.

Fi 22 xahar li kien fil-gvern il-Partit Laburista mhux biss ħadem biex iħejji l-abbozz ta' liġi ħalli jsaħħaħ il-qasam tas-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol imma fetaħ ukoll kors fl- università ħalli jkun hemm nies li jispeċjalizzaw f'dan il-qasam għax mhux biżżejjed li jkollok liġi fuq il-karta imma trid li jkollok in-nies imħarrġa f'dak il-qasam partikolari biex jinforzawha.

U tajjeb li ngħidu li spiċċa l-ewwel kors u ħarġu l-ewwel grupp ta' ħaddiema grazzi għall- inizjattiva u l-impenn tal-Partit Laburista fil-gvern.

Sur President, fl-aħħar tasal ukoll il-liġi dwar is-saħħa u s-sigurtà tal- ħaddiema għaliex naturalment jiġu mbuttati minn Brussels.

Ara aħna li kellna nagħmlu għamilnieh għaliex nafu x'inhuma l-prijoritajiet tal-poplu tagħna mingħajr ma jimbuttana ħadd.

Issa nittama li l-gvern jgħaġġel xi naqra fuq dan il-qasam, speċjalment wara t-traġedja tal-ġimgħa l-oħra li ġabet lil kulħadd konxju tal-bżonn li nsaħħu dan il-qasam.

Hawn irrid ningħaqad mal-kollegi tiegħi f'din il-Kamra u nestendi s-sogħba tiegħi lill- familjari ta' dawn il-vittmi li tilfu ħajjithom fit-traġedja taċ-Ċirkewwa l- ġimgħa l-oħra.

F'dan il-mument ta' dieqa kbira ngħidilhom : Agħmlu kuraġġ u kunu kburin li l-għeżież tagħkom mietu jagħmlu d-doveri tagħhom.

Kunu kburin li l-għeżież tagħkom taw eżempju lil Malta tas-solidarjetà li suppost kull wieħed u waħda minna għandu jkollna lejn xulxin.

Lill-gvern sadanittant inħeġġu biex verament jgħaġġel f'dan il-qasam u ma jħallihx jibqa' jaqa' lura, ħalli almenu minn din it-traġedja joħroġ xi ħaġa ta' ġid għall-ħaddiem tagħna.

Inħeġġu biex jieqaf iparla imma jimpenja ruħu bis- serjetà ħalli jattwa l-affarijiet.

Dan l-abbozz ta' liġi rridu narawh proprju f'dan il-kuntest kollu.

Jeħtieġ li l-gvern Nazzjonalista jdaħħal f'moħħu li l-ewwel ma jrid iqis huwa l-interess tal-poplu tagħna qabel l-ambizzjonijiet personali tiegħu, u jifhem li hemm ħafna iktar toroq li jistgħu jwasslu biex pajjiżna jqum fuq saqajh finanzjarjament u ekonomikament.

Filwaqt li rridu ngħixu f'dinja li qed tinbidel kuljum, għax qed issir dejjem aktar kompetittiva, irridu ngħixu wkoll bl-identità tagħna, bil-valuri li jagħmluna Maltin.

Jeħtieġ li gvern Nazzjonalista jifhem li l-politika tiegħu trid tkun waħda kompetenti biex tlaħħaq ma' l-esiġenzi tas-soċjetà tagħna u tad-dinja li qed ngħixu fiha.

U biex inlaħħqu ma' dan kollu l-gvern ma jridx iħalli l- flus jiġu qabel il-ħaddiem, il-familja, iż-żgħażagħ u l-anzjani tagħna.

Verament hemm ħafna xogħol xi jsir iżda l-gvern m'għandux jagħżel it-triq il-faċli fejn jintaxxa liż-żgħir u lil dawk tal-klassi medja biex jiġbor il- flus ħalli jagħmlu tajjeb għall-ħela, it-tberbiq u d-djun.

Sur President, jeħtieġ li gvern Nazzjonalista verament ibiddel ir-rotta u juri responsabbiltà lejn il-bżonn li ntejbu l-livell ta' l-għajxien tal- poplu tagħna.

Hemm bżonn li gvern Nazzjonalista jibda jemmen fil-verità, u mhux bil-paroli biss, fil-koeżistenza tal-gruppi soċjali kollha tal-pajjiż billi jsaħħaħ l-qagħda tal-ħaddiem iż-żgħir, ta' dawk tal-klassi medja u ta' dawk li jħossuhom emarġinati f'pajjiżna.

Dawn huma l-aktar gruppi li l- gvern għandu jżomm fuq quddiem nett fil-konsiderazzjonijiet tiegħu mingħajr ma b'xi mod jibgħat lura lil ħaddieħor.

B'hekk biss jista' jbiddel verament ir-rotta li qabad li biex ifejjaq id-deficit finanzjarju qed joħloq deficit soċjali bil-miżuri li ħa.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Dan l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu għandu aspett ta' saħħa u aspett finanzjarju u m'hemmx dubju li kulmin jaf xi ġġib ir-realtà terribbli tat-tipjip għandu jkun favur li jittieħed kull pass li jnaqqas dan it-tipjip fostna.

It-tipjip għandu ħafna aspetti differenti; biżżejjed ngħidu li l-mard li jikkaġuna għandu wkoll konsegwenzi soċjali, ekonomiċi u finanzjarji minħabba li hemm gvernijiet li jistrieħu ħafna fuq it-tabakk biex jiġbru miljuni kbar ta' taxxi kemm f'pajjżna, kif ukoll barra minn pajjiżna.

Min-naħa l-oħra l-mard li jġib it-tipjip huwa spiża finanzjarja li l-gvernijiet jidħlu għaliha biex wara li dak li jkun ikun qatta' ħajtu jpejjep imur juża s-servizz tas-saħħa.

Hija wkoll industrija kbira li, minkejja l-attakki fuqha biex jekk jista' jkun tonqos id-drawwa tat-tipjip, tagħmel minn kollox biex tibqa' fil-wiċċ.

Huwa kkalkolat li sa l-aħħar ta' din is-sena se jkunu mietu erba' miljuni bit-tipjip, kemm fil-pajjiżi żviluppati, fil-pajjiżi li qed jiżviluppaw, kif ukoll fil-pajjiżi inqas żviluppati.

Imma ċ-ċifra li l-aktar tinkwetak - sintendi li jmutu erba' miljuni hija figura qawwija u s-soltu nassoċjaw il-mewt ta' daqstant miljuni ma' gwerer – hija li sa l-aħħar ta' din is- sena hu meqjus li 36 miljun żgħażagħ u adoloxxenti jibdew il-vizzju tat- tipjip.

U mill-ewwel norbotha ma' l-istatistika li għandna available f'Malta f'dan il-qasam.

Il-kollega tiegħi l-Onor.

Marie Louise Coleiro staqsiet jekk sarx stħarriġ fuq dan il-fatt.

Sar stħarriġ u l-aktar ħaġa nkwetanti li ħarġet minn dan l-istħarriġ hija kif qed jiżdied it-tipjip fost l-istudenti bniet fl-iskejjel ta' l-Istat.

Dan tiela' b'mod qawwi waqt li fl-iskejjel privati huma s-subien li jpejpu iżjed.

S'issa għalkemm min qiegħed f'din il-battalja kontra t-tipjip f'pajjiżna jgħid li jista' jkun hemm xi ftit tnaqqis, huma nkwetati li l-adoloxxenti tagħna qed isibuha faċli li jibdew u jkomplu l-vizzju tat-tipjip.

Din hija xi ħaġa li lkoll kemm aħna rridu nagħtu sehemna biex naraw kif niffaċċjawha.

F'dan il-qasam wieħed irid ikun realistiku għax għandek battalja kontinwa, però l-garanzija tar-rebħ ma jista' jagħtihielek ħadd.

Anke jekk wieħed jara x'qed jiġri f'pajjiżna kif ukoll f'pajjiżi oħra, dawk li jaħdmu biex jonqos it-tipjip fostna jargumentaw favur żewġ tipi ta' miżuri biex jipprovaw irażżnu l-firxa tat-tipjip.

Hemm il-miżura tat-tassazzjoni u jħeġġu lill-gvernijiet biex iżidu t-taxxi ħalli sservi bħala diżinċentiv biex tpejjep.

Dwar il-fatt li l-gvernijiet iżidu t-taxxi fil-bank dinji hemm min jargumenta li b'hekk jonqsu dawk li jpejpu għaliex il-fatt li jkun għola l-prezz tat-tipjip allura forsi jservi ta' diżinċentiv u ma tixtrix.

Imma l-miżura tat-tassazzjoni waħedha ċertament mhix biżżejjed u magħha jrid ikollok pakkett sħiħ ta' inizjattivi biex kemm jista' jkun tħeġġeġ lin- nies li diġà qed ipejpu biex ibiddlu d-drawwa tagħhom, u biex dawk li għadhom ma bdewx ipejpju, ma jibdewx ipejpu.

Ir-rata ta' suċċess f'ħaġa bħal din tvarja.

Skond l-istatistika li sibt jien fil-pajjiżi l-aktar avvanzati xi 98% ta' dawk li jpejpu u jipprovaw jaqtgħu t-tipjip, jieqfu għal xi żmien imbagħad jerġgħu jibdew ipejpu u f'pajjiżi oħra ta' dħul baxx u ta' dħul medju - fil- kategorija li naqgħu aħna tad-dħul medju - l-istatistika turi li ħafna minn dawk li jipprovaw jaqtgħu t-tipjip ma tantx irnexxielhom.

Dan għaliex id- diżinċentiv tat-tassazzjoni waħdu ma jaħdimx u jrid ikollok struttura sħiħa u inizjattivi għaddejjin il-ħin kollu biex jgħinu lil dak li jkun wasal għall-pożizzjoni li jipprova jieqaf mit-tipjip.

Kulmin jagħmel sforz individwali biex jieqaf mit-tipjip u ma jkollux strutturi pubbliċi biex jgħinuh isostni dik id-deċiżjoni jaqa' lura u jerġa' jibda jpejjep.

Fil- fatt minn informazzjoni li għandi jien dwar is-smoking cessation clinics li għandna huwa meqjus li r-rata ta' suċċess hija ta' 20%.

Wieħed minn kull ħamsa li jużaw dawn il-clinics jirnexxilhom jaqtgħu t-tipjip.

L-akbar promotur f'dan il-qasam f'pajjiżna huwa l-health promotion unit fil- ministeru tas-saħħa.

Imma irrid ngħid li min kien qiegħed imexxi proprju l-parti tal-battalja kontra t-tipjip issa spiċċa għaliex talab l-istudy leave biex imur jistudja barra.

Jiena nawguralu minn hawn li jkollu suċċess fl-istudju tiegħu, imma fl-istess ħin inħeġġeġ biex kemm jista' jkun malajr jinħatar xi ħadd ieħor minfloku għaliex jekk mhux se jkollna lil xi ħadd fil-health promotion unit li xogħlu jkun speċifikament fuq il-qasam tat-tipjip, kull ħaġa li nbniet s'issa faċilment taqa' lura għaliex nafu li l- health promotion unit fil- ministeru tas-saħħa m'huwiex biss fuq it-tipjip.

Dawn għandhom riżorsi limitati kemm ta' flus u kif ukoll ta' nies, u x-xogħol tagħhom jinkludi l- problema ta' l-alkoħol, il-problemi tas-saħħa mentali, u anke jipprovaw ixerrdu stil ta' ħajja li tagħmilna aktar f'saħħitna u f'sikkitna.

Dan għaliex il-mentalità hi li l-problemi nipprovaw insolvuhom wara li jinqalgħu anke fil-każ ta' saħħitna, minflok ma nieklu dak li għandna nieklu, neżerċitaw ruħna u kemm jista' jkun ma neħdux affarijiet li huma ħżiena għalina.

Il-health promotion unit hija nvoluta f'dawn l- affarijiet kollha u għalhekk jien nappella lill-ministeru tas-saħħa biex kemm jista' jkun malajr tiġi maħtura persuna oħra biex tmexxi din il- battalja kontra t-tipjip għaliex inkella se naqgħu lura f'dan il-qasam.

U ċertament ma naffordjawx naqgħu lura għaliex bħal f'pajjiżi oħra, fost l- aktar mard li joqtol lill-Maltin u l-Għawdxin hemm dak ikkawżat mit-tipjip, fosthom il-cancer tal-pulmun u ta' tip ieħor, il-mard tal-qalb li għandu x'jaqsam anke maċ-ċirkolazzjoni u l-mard respiratorju.

Huwa importanti ħafna li nkomplu nxerrdu għarfien ta' xi ħsara jagħmel għas-saħħa t-tipjip u kemm jista' jkun nikkonvinċu nies biex ma jpejpux iżjed u biex ma jibdewx ipejpu ż-żgħar.

Fuq din il-kwestjoni jien nixtieq insemmi punt ieħor li fil-każ tagħna huwa inkwetanti ħafna, Sur President.

Bħal f'pajjiżi oħra, il-ħsara tat-tipjip f'pajjiżna ma ssirx biss lil dawk li jpejpu nfushom imma ssir ukoll lil dawk li jgħixu magħhom u fost l- akbar vittmi f'dan il-qasam hemm it-tfal.

Jekk wieħed jara l-istudju li sar f'Malta fuq l-ażma u fuq allerġiji oħra li għandhom x'jaqsmu mas- sistema respiratorja - studju li kien sar fl-1997 bħala parti minn studju li sar mad-dinja - il-figuri li joħorġu minn hemm għandhom għaliex jinkwetawna.

Meta nqabblu dan l-istudju ma' studju li sar f'pajjiżna għaxar snin ilu nsibu li l-ammont ta' tfal fl-età ta' bejn sebgħa u tmienja li għandhom l-ażma issa rdoppja, u fost l-adoloxxenti fl-età ta' bejn 13 u 15-il sena, aħna qegħdin fit-tieni post bħala l-ogħla rata ta' adoloxxenti li jbatu mill-ażma u minn allerġiji li għandhom x'jaqsmu mas-sistema respiratorja.

Ħafna drabi l-kwestjoni ta' l-ażma hija marbuta mal- kwalità ta' l-arja li jibilgħu.

Meta jkunu barra fost l-akbar sorsi ta' tniġġiż ċertament huma l-karozzi, imma mbagħad meta jkunu d-dar, l-akbar problema hija t-tipjip.

Fost it-tfal u l-adoloxxenti tagħna l-ażma hija fost l-akbar kaġun ta' l-assentejiżmu fl-iskejjel, ta' tfal li ma jorqdux tajjeb, ta' tfal li ma jkunux moħħhom hemm meta jkunu fil-klassi għaliex minħabba l-kondizzjoni ta' l-ażma ma jkunux jistgħu jikkonċentraw u hija waħda mir-raġunijiet li titfa' lit-tfal lura fl-istudji tagħhom u allura mbagħad titfagħhom lura f'ħajjithom.

Meta naraw ċifri allarmanti bħal dawn huwa importanti li nieħdu l-miżuri kollha possibbli biex intejbu l- kwalità ta' arja li għandna f'pajjiżna kemm barra, fuq dak li għandu x'jaqsam ma' tniġġiż mid-duħħan tal-karozzi, u fuq ġewwa mit-tniġġiż tad- duħħan tat-tipjip fid-djar tagħna.

F'dan il-qasam huwa importanti ħafna l-inforzar tal-liġijiet li jgħidu li f'ċerti postijiet sempliċi suppost ma jsirx tipjip.

Hemm fejn din tiġi osservata imma ħafna drabi hemm fejn ma tiġix osservata.

Huwa importanti li jkollna nforzar bis-serjetà tal-liġi għaliex inkella ma jintlaħaqx l- iskop li għalih saret, jiġifieri biex ikun hemm inqas problemi li jiġu kaġunati mit-tipjip.

Nerġa' nagħmel riferenza għal wieħed mill-aħħar studji li sar mill-world bank f'dan il-qasam fejn instab li f'ħafna mill- pajjiżi tad-dinja huma dawk li l-inqas jaqilgħu flus li jpejpu l-aktar.

Allura anke l-world bank innifsu jsemmi li meta tiġi għall-kwestjoni tat- tassazzjoni, meta se tieħu miżura bħal dik aktarx li se tolqot u se tweġġa' lil dawk li jifilħu l-inqas.

Hawnhekk ta' min isemmi kemm hija l-ispiża tal-konsum tat-tabakk f'pajjiżna.

Sintendi ma jpejpux biss il-Maltin u l- Għawdxin imma jpejpu anke dawk li jżuru l-gżejjer tagħna, imma huwa kkalkolat li jintnefqu b'aktar minn Lm28 miljun f'konsum ta' tabakk f'pajjiżna.

Dan huwa sors qawwi ta' dħul f'dak li huwa ġbir ta' taxxi.

Is- sena li għaddiet il-gvern ġabar mill-inqas b'Lm16.4 miljun mit-taxxi fuq is- sigaretti u għal din is-sena qed jistma li jżidhom b'xi Lm600,000.

Jiġifieri t-taxxa fuq il-konsum tat-tabakk u tas-sigaretti din is-sena se titla' għal Lm17 miljun.

Ftit hemm items oħra li jaqbżu lis-sigaretti fid- dħul ta' taxxa.

Hemm iż-żejt, per eżempju, li huwa stmat li l-gvern se jdaħħal xi Lm25 miljun minnu, jekk m'iniex sejjer żball, imma mit-tipjip qed jittama li jdaħħal Lm17 miljun, li huwa sors ta' taxxa qawwija li kull gvern iħares lejha.

Fil-ktieb klassiku "The Wealth of Nations", Adam Smith jgħid li l- gvernijiet iħarsu lejn it-tabakk bħala mod kif jiġbru l-flus.

Però peress li dak iż-żmien il-konsum tat-tabakk kien l-aktar fuq is-sinjuri, Adam Smith stess kien issuġġerixxa: Intaxxaw il-konsum tat-tabakk għax b'hekk qed ittaffu l-piż tat-taxxa minn fuq dawk li għandhom dħul baxx.

Sintendi fl-aħħar mitejn sena s-soċjetà nbidlet u dawk li jaqilgħu aktar flus u huma edukati iżjed qed ipejpu inqas minn dawk li huma inqas edukati u li jdaħħlu inqas flus.

Allura s-sitwazzjoni nqalbet minn żmien Adam Smith għax taxxa li kienet tintuża biex jintaxxaw lis-sinjur ħalli jittaffa l-piż tat-taxxa minn fuq min jaqla' inqas, issa saret taxxa li tweġġa' l-aktar lil dawk li jaqilgħu inqas.

Fil-fatt f'paġna 9 tar-rapport "Development in Practice: Curbing the Epidemic - Governments and The Economics of Tobacco Control", il-world bank jgħid speċifikament:

"A fourth concern is that increases in cigarette taxes will have a disproportionate impact on poor consumers.

Existing tobacco taxes do consume a higher share of the income of poor consumers than of rich consumers.

However policy-makers' main concern should be

over the distributional impact of the entire tax and expenditure system and less on particular taxes in isolation."

Anke f'dan ir-rapport il-world bank jissuġġerixxi li meta wieħed jara x'piż ta' taxxa hija din fuq iċ-ċittadini jaraha fil-kontest tat-taxxi in ġenerali li jkun qed jagħmel il-gvern f'dik is-soċjetà partikolari.

U eventwalment jien inħares lejn dak l-aspett ukoll.

Interessanti li naraw il-miżuri leġislattivi li ħadu gvernijiet differenti biex jipprovaw inaqqsu t-tipjip, meta nqisu li kien hemm min kien jinkwieta li meta tipprova tnaqqas it-tipjip jintilfu l-impjiegi fl- industrija tat-tabakk u hemm min kien jgħid ukoll li meta taħdem kontra l- industrija tat-tabakk tnaqqas sors qawwi ta' finanzjament għall- attivitajiet li jiġu organizzati u huma sponsorjati minn din l-industrija.

Għaliex meta beda jintrabat aktar it-tipjip mas-saħħa l-industrija tat- tabakk wieġbet billi saret aktar sottili u fina fil-mod kif tipprova tipperswadi lin-nies li t-tipjip huwa parti normali mill-ħajja u li mhux daqshekk ta' theddida għal saħħtek.

Allura daħlu ħafna fil-kwestjoni ta' l- isponsorship ta' l-attivitajiet.

Hawnhekk naħseb li jkun interessanti li jingħata tagħrif dwar direttiva ta' l-Unjoni Ewropea li daħlet fis-seħħ minn Ġunju ta' l-1998 dwar ir- reklamar dirett u indirett dwar it-tipjip u l-konsum tat-tabakk.

B'din id- direttiva ta' l-Unjoni sa Ottubru tas-sena 2006 se jkun illegali kull reklamar dirett u indirett u anke sponsorship mill-industrija tat-tabakk u minn prodotti tat-tabakk għal attivitajiet li jsiru fis-soċjetà.

Kull membru ta' l-Unjoni jrid idaħħal leġislazzjoni f'dan is-sens sat-30 ta' Lulju tas-sena 2001.

Din id-direttiva tgħid ukoll li sa Lulju tas-sena 2002 isir illegali li jsiru reklami fuq it-tabakk u fuq is-sigaretti fl- istampa, fil-mezzi tax-xandir.

Sas-sena 2004 id-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea se tagħmilha illegali li l-industrija tat-tabakk tisponsorja attivitajiet.

Anke l-famużi t-tiġrijiet tal-karozzi tal-Formula 1, sa Ottubru tas-sena 2006 mhux se tibagħtu jiġu sponsorjati aktar mill- industrija tat-tabakk.

Din hija direttiva li diġà daħlet fis-seħħ u li se tkun implimentata sa Ottubru tas-sena 2006.

Se tippermetti biss informazzjoni dwar it-tipjip fil-post fejn isir il-bejgħ tas-sigaretti u f'pubblikazzjonijiet li għandhom x'jaqsmu mat-tabakk.

Din hija xi ħaġa li l-membri ta' l-Unjoni kollha jridu jilleġislaw dwarha f'pajjiżhom biex sa Ottubru tas-sena 2006 tkun daħlet fis-seħħ.

Aħna għandna xi liġijiet f'dan is-sens, imma l-inforzar tagħhom ċertament irid isir b'aktar serjetà.

Il-kampanja ta' edukazzjoni u ta' informazzjoni fl-iskejjel tagħna hija kruċjali għax, kif għedt, għandu jinkwetana l-fatt li r-rata tat-tipjip qed togħla fost l-istudenti bniet li għada se jsiru ommijiet.

Dan għaliex nafu bil-periklu għas-saħħa tat-trabi ta' ommijiet li jpejpju qabel ma jitwieldu u wara li jitwieldu għax ħafna drabi se jibqgħu jpejpu anke fil-preżenza tat-tarbija tagħhom.

Dan jikkaġuna problemi lit-tarbija mill-bidu, u għalhekk semmejt ir-rata qawwija ta' l-ażma u allerġiji oħra respiratorji f'pajjiżna.

Jiġifieri l-kampanja ta' informazzjoni u ta' kif nipperswadu lill-adoloxxenti tagħna biex ma jpejpux trid tkompli, imma jrid isir ukoll inforzar aktar bis-serjetà fuq il-bejgħ ta' sigaretti lil dawk ta' età żgħira.

Jekk bis-serjetà aħna interessati li jkollna inqas nies ipejpu rridu naraw x'nagħmlu dwar il-faċilità li biha t-tfal tagħna jiksbu s- sigaretti bħalma hu faċli għalihom li jiksbu - b'mod oxxen ngħid jien - l- alkoħol f'pajjiżna.

Sur President, ċertament li fis-smoking cessation clinics li jipprovaw jgħinu lin-nies li diġà jpejpu biex jaqtgħu mit-tipjip hemm bżonn aktar facilitators biex ikunu jistgħu jorganizzaw dawn il-korsijiet.

Il-health promotion unit offra s-servizzi tiegħu anke lill-postijiet tax-xogħol u hemm kumpanniji u anke banek li aċċettaw din l-offerta u saru dawn it-tip ta' sessjonijiet dwar smoking cessation fuq il-post tax-xogħol.

Bħalissa huma ftit il-facilitators u hemm bżonn li jitħarrġu aktar nies biex ikunu jistgħu jieħdu sehem f'din il-kampanja kontra t-tipjip.

Għandna bżonn ukoll li tidħol iżjed l-NRT, in-nicotine replacement therapy, dik li hija magħrufa b'mod komuni bħala l-patch, jiġifieri li jwaħħlu speċi ta' stikka ma' spallejhom biex inaqqsu l-addiction, il-kilba biex jikkonsmaw in- nikotina li tiġi mis-sigaretti.

Il-pakkett leġislattiv, il-pakkett ta' inizjattivi ta' informazzjoni u ta' edukazzjoni, l-inforzar tal-liġijiet, il-fatt li f'postijiet pubbliċi u postijiet tax-xogħol kemm jista' jkun għandha tinxtered aktar il-kultura li mhux permess tipjip fihom, huma kollha passi li jridu jittieħdu.

Imma kif għedt, u anke kif jirrikkmanda l- bank dinji nnifsu fir-rapport tiegħu, meta jgħid li t-taxxi fuq is- sigaretti l-aktar li jweġġgħu huma dawk li jifilħu l-inqas - għaliex huwa pprovat li kullimkien fid-dinja dawk li jaqilgħu l-inqas huma l-aktar li jikkonsmaw sigaretti - biex tifhem sewwa x'inhu l-piż ta' din it-taxxa trid tara kif tinkwadra ruħha fit-taxxi ġenerali li jkun hemm fil-pajjiż.

Kif qalu l-kollegi tiegħi, diġà jidher ċar li din iż-żieda fit-taxxa tas- sigaretti hija parti minn pakkett sħiħ ta' taxxi li qegħdin iweġġgħu u jgħaffġu ħafna lil dawk li jifilħu l-inqas.

Hemm iż-żieda fis-sigaretti, iż-żieda tal-VAT fuq it-telephone, fuq il-petrol u d-diesel, l-income tax qed tigdem iżjed u l-bolla qed tigdem ħafna iżjed.

Skond statistika tal- gvern stess sa Novembru li għadda wasalna fi stadju li l-gvern qed idaħħal 22% tad-dħul tiegħu mill-income tax filwaqt li 23% ġej mill-bolla, jiġifieri l-bolla diġà qabżet lill-income tax bħala dħul.

Il-bolla l-iktar li tweġġa' huwa lil min jaħdem, hija taxxa proprju diretta u ċara fuq min jaħdem.

Dawn il-piżijiet finanzjarji kollha qed jagħmluha diffiċli ħafna għall-familji li jgħixu bil-pagi u bis-salarji u matul Jannar ċertament li l-akbar suġġett ta' diskussjoni kien iċ-ċekk tal-paga u kif in-nies bdew iqabbluh ma' xulxin u jaraw kemm daħħlu inqas mix-xahar ta' qabel u mis- sena li għaddiet.

Waħda mill-iktar affarijiet ta' dispjaċir li nnotajt hija li meta fl-aħħar ġimgħa ta' Jannar il-ministru ta' l-edukazzjoni poġġa fuq din il-Mejda tal-Kamra u ppubblika l-kurrikulu nazzjonali - u wieħed kien jistenna li l-istaff-rooms fil-pajjiż se jkunu qed jitkellmu fuq dan il-kurrikulu l-ġdid u s-sehem li jridu jagħtu għax huwa kurrikulu li se jpoġġi piżijiet ġodda fuq it-teachers - mill-kuntatt li għandi jien ma' sħabi għalliema fi staff-rooms differenti ta' Malta u Għawdex jiddispjaċini ngħid li l-aktar li tkellmu ma kienx fuq id-dokument tal-kurrikulu nazzjonali imma l-aktar li tkellmu kien fuq iċ-ċekk tal-paga għax raw li naqas.

Hemm minnhom li naqas b'Lm35 fix-xahar u hemm min naqaslu b'Lm40 fix-xahar u żgur li ma kenitx ta' konsolazzjoni għalihom li l-prim ministru qal li qed iweġġa' min jiflaħ biss.

Ċertament l-aktar li jweġġa' m'huwiex biss min ra l-paga tonqoslu imma l- aktar li jweġġgħu huma dawk li jiftakru fis-sajf ta' l-1998, meta kien intqal kif il-pajjiż kellu jfur bil-ġid, kif kellhom jittaffew il-piżijiet tat-taxxi u kif kellu jkun hawn ħajja aħjar għal kulħadd.

Dawn l-aktar li llum qed iweġġgħu u nerġa' ngħid li jweġġgħu mhux biss mill-gidma ta' iżjed taxxi, imma wkoll mill-gidma tal-kampanja elettorali ta' l-1998 fejn kienu jiġu mitmugħa l-idea li mbagħad għamel riferenza għaliha l-gvernatur tal- bank ċentrali meta f'Novembru li għadda indirizza l-institute of bankers fejn tkellem dwar l-economic escapism.

Sintendi ma semmiex il-Prim Ministru b'ismu - għadna ma wasalniex f'dak l-istat li jkollna bank ċentrali tant indipendenti li l-gvernatur ikun jista' jieħu pożizzjoni u jiġbed anke widnejn min qed imexxi - imma nfakkar x'qal dakinhar meta ndirizza lill-bankiera f'Novembru li għadda il-gvernatur tal-bank ċentrali:

''Forma oħra ta' economic escapism, jiġifieri ta' ħarba mir-realtà, hi t-twemmin in ġenerali li hawn li l-gvernijiet għandhom xi bakketta maġika li jippermettulhom li jiggarantixxu livell ta' għajxien kif jeżisti u li kontinwament jibqgħu jtejbu dawn il-livelli ta' għajxien mingħajr problemi, mingħajr uġigħ u għas-sodisfazzjon in ġenerali ta' kulħadd.

Jien ċertament nemmen li fost dawk li l-iżjed xerrdu din it-tip ta' fairy tale economics f'pajjiżna, li l-ħajja se tibqa' titjieb għal dejjem ta' dejjem, m'hemmx għalfejn inkunu kompetittivi, li m'hemmx għalfejn il- prodotti u s-servizzi li noffru jkunu ta' l-aħjar kwalità, li kulma għandna nagħmlu hu li jkollna lill-Prim Ministru Fenech Adami u mbagħad il-ġid jiġi awtomatiku u m'hemmx bżonn taxxi u m'hemmx bżonn li wieħed jara li kull Lm1 li jiġbor il-gvern tintnefaq kif suppost, li kollox isir awtomatiku, kienu tal-Partit Nazzjonalista.

Dawk l-aktar li qed iweġġgħu mis-sitwazzjoni ta' bħalissa, għax dawn il-miljuni ta' liri li ċ-ċittadini qed jgħaddu lill- gvern ċertament qegħdin ibaxxu l-livell ta' l-għajxien ta' ħafna mill- familji tagħna li għandhom dħul baxx u dħul medju.

Li kieku din qed jgħidha l-Partit Laburista biss wieħed jgħid: X'tistenna mill-partit ta' l- oppożizzjoni?

Żgur mhux se Se joqgħod jara kollox tajjeb!

Imma jekk wieħed jara x'qalet il-GWU u anke x'qalet il-UĦM fl-istudju li ppubblikat dwar kif qed jintlaqat id-dħul tal-membri tagħhom, x'qalet anke l-għaqda nazzjonali tal-pensjonanti dwar kif qed jintlaqtu fil-livell ta' l-għajxien tagħhom, ċertament dawn huma kollha affarijiet li juru kemm dawn il-miżuri, waħda minnhom dik li qed niddiskutu llum, qed iweġġgħu lill-akbar numru possibbli ta' familji Maltin u Għawdxin.

Din minnha nnifisha mbagħad qed toħloq problema ekonomika għaliex b'inqas flus fl-idejn ikun hawn ukoll inqas konsum, Mr Speaker.

Kieku ma' dan l-uġigħ, fuq ix-xefaq għallinqas hemm it-tama ta' titjib għax ġej investiment ġdid biex jagħmel tajjeb għal dak it-telf, kieku wieħed jgħid li huwa proċess li tgħaddi minnu imma mbagħad se tkun aħjar.

Imma kif qed jiżviluppaw l-affarijiet il-periklu hu li din it-tip ta' mediċina qed tissogra mhux li tfejqu lill-pazjent iżda li żżidlu mal-mard u mal-problemi li għandu.

L-aspett l-ieħor aktar importanti huwa li meta qed titfa' sagrifiċċji fuq ħafna mill-familji Maltin u Għawdxin, huwa importanti li tiżgura li l-flus li qed tiġbor jintużaw bl-aħjar mod possibbli.

U din hija xi ħaġa li m'aħniex narawha ssir.

Jien ċert li kieku għallinqas it-taxxi li qed jinġabru qed iservu biex itejbu s-servizzi pubbliċi bħall-iskejjel, is-servizzi tas-saħħa u l-istrutturi li għandna biex jgħinu lil min għal xi raġuni jew oħra għandu bżonn din l-għajnuna, kieku wieħed jgħid: Veru qed nagħmel sagrifiċċju biex inħallas, imma għallinqas qed nara dan ir-riżultat.

Imma l-agħar li qed jiġri huwa li n- nies qed iħossu li minn naħa waħda qed jinqabdu b'inqas flus f'idejhom minħabba li qed jgħaddu ħafna minn dawk il-flus f'taxxi lill-gvern, min- naħa l-oħra qed jaraw li s-servizzi pubbliċi mhux jissodisfaw il-bżonnijiet tagħhom u qed ikollhom ifittxu alternattiva f'servizzi privati li jiswew ħafna flus.

Allura dan ikompli jgħaffeġ aktar lil min diġà huwa maqbud ħażin minħabba l-piżijiet ta' taxxi ġodda li deħlin.

Mela minn naħa waħda għandek ħafna familji u pensjonanti li qed jispiċċaw b'inqas flus f'idejhom, u min-naħa l-oħra qed jaraw li b'inqas flus f'idejhom iridu jaraw kif jixtru iżjed servizzi li m'humiex qed isibu mis-settur pubbliku.

Għalhekk huwa importanti ħafna li f'dan il-qasam il-pajjiż jibdel ir- rotta, għaliex b'dan il-mod la jsir ġid ekonomiku u lanqas ġid soċjali u l- problemi jiżdiedu.

F'dan il-każ jien tkellimt fuq il-periklu tad-duħħan li ġej mis- sigaretti imma fost l-akbar problemi li nħolqu kienu dawk li ġew mid-duħħan tal-kampanja elettorali tal-Partit Nazzjonalista f'Settembru ta' l-1998 fejn l-elettorat ġie mwiegħed li se jibda jgħixu f'pajjiż tal-leġġendi, fejn kulħadd jgħix ħieni u kuntent basta l-prinċipessa sabiħa li tkun tmexxih ikun jisimha Dr Eddie Fenech Adami!

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOHN DALLI Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lejla l-Erbgħa, 2 ta' Frar 2000 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Drittijiet dwar Proprjetà Intellettwali (Miżuri Intrakonfini) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tismija ta' Ministri f'Diversi Liġijiet – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Forzi Armati ta' Malta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport – Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tieni Qari (Kont.). ---------------------------------

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att ta' l-1993 dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, fl-intervent tiegħi illum xtaqt nitkellem fuq żewġ suġġetti.

L-ewwelnett, xtaqt nieħu spunt minn dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni nhar il-Ħadd u l-kritika li kien hemm meta huwa qal li l-konferenza ġenerali tal-Partit Laburista li ma' kull bidla fil-gvern l-ogħla uffiċjali taċ-ċivil għandhom joffru r-riżenja tagħhom.

Jekk il-ħin jippermettili, xtaqt ukoll nitkellem ftit ukoll dwar il-każ tas- surġent tal-pulizija J. J. Grech.

Nibdew l-ewwel mill-każ tal-konferenza ġenerali tal-partit.

Kif ġie rrapportat fil-media, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni nhar il-Ħadd qal li jippretendi li n-nies fit-tmun tas-servizz ċivili għandhom jagħtu r- riżenja tagħhom kif jagħtuha ċ-chairmen tal-boards tal-parastatali hekk kif issir l-elezzjoni.

Jiena nixtieq infakkar li l-Partit Nazzjonalista m'għandux għaliex jitkaża dwar dan l-istatement anzi għandu jaqbel magħna.

Se ninċita żewġ referenzi speċifiċi biex nuri x'kien it-thinking tal-Partit Nazzjonlista meta ġew biex jinħatru s-segretarji permanenti fiċ-ċivil għall- ewwel darba.

Per eżempju, meta għall-ewwel darba nħatru s-segretarji permanenti f'Awissu ta' l-1992, il-Prim Ministru Fenech Adami kien ġie kkwotat minn "in-nazzjon" li:

''... enfasizza li l-ministri u s-segretarji permanenti jridu jaħdmu id f'id u għalhekk il-gvern nazzjonalista m'għandu l-ebda ħsieb li jinnomina persuni li ma jkunux aċċettati bl-aktar mod sħiħ mill- ministri li magħhom iridu jaħdmu.''.

Hawnhekk ikkwotajt kelma b'kelma x'qalet "in-nazzjon" dwar id-diskors tal- Prim Ministru.

Fil-każ ta' l-Onor.

Austin Gatt, dan kien kiteb artiklu li kien jismu "Something Good is Cooking" u dan kien deher fit-8 ta' Awissu 1992 f'"The Malta Independent".

L-Onor.

Gatt, dakinhar segretarju ġenerali, kien qal dawn il-preċiżi kelmiet:

Would I appoint a person of well known Labour sympathies to these posts, I hear you ask?

- hawnhekk kien qed jitkellem għall-ogħla postijiet fiċ-ċivil -

"Personally I believe a distinction should be made.

There are Labourites and Labourites, and those of the staunch type whose loyalty is first and foremost to the party I would never dream of appointing.

The other type, whose belief in the party does not transcend a sense of loyalty to an administration, I would consider for headship posts but not for the post of permanent secretary, a post which I believe requires implicit trust between a minister and the permanent secretary."

X'kien qed jgħid l-Onor.

Austin Gatt dakinhar f'"The Malta Independent"?

L- Onor. Austin Gatt qal li filwaqt li qatt ma joħlom li jagħti ħatriet lil- Laburisti li jpoġġu l-lealta' tagħhom lejn il-partit l-ewwel, meta jiġi għal-Laburisti li ma jħallux it-twemmin politiku tagħhom ifixkel il-lealta' tagħhom fix-xogħol, hemm min hemm fil-gvern, għalkemm ikun lest li jikkonsidrahom għal kapijiet ta' dipartimenti mhuwiex lest li jikkonsidrahom għall-karigi ta' segretarji parmanenti, post li skond hu jeħtieġ fiduċja sħiħa bejn il-ministru u s-segretarju permanenti.

Dakinhar l-Onor.

Austin Gatt kompla hekk:

"The beauty of the system is that if and when the Labour Party is elected to government it will be able to change the people who matter if it is not satisfied with their performance.

As people conversant with the business world will tell you, this is a system not very dissimilar to what happens in the private sector when a company's shareholding is transferred."

Dakinhar l-Onor.

Gatt ġab l-argument li min hu midħla fin-negozju jaf li dawn l-affarijiet isiru l-ħin kollu meta x-shareholding ta' kumpannija tinbidel imma b'differenza waħda.

Dan kompla hekk:

"The difference is that in the private sector the managers would be out looking for a job whilst in the public service they go back to where they were prior to their promotion."

Qal li d-differenza hija li filwaqt illi fin-negozju meta jinbidlu x- shareholders ċerti managers anke jispiċċaw jitilfu l-job tagħhom, fis- servizz ċivili min jispiċċa jew jitneħħa minn segretarju permanenti effettivament imur lura għall-job li kellu qabel ma ħa l-promotion.

Issa l-Onor.

Sant wiżnu sew il-kliem tiegħu nhar il-Ħadd.

L-Onor.

Sant ma qalx li se jneħħi lil kulmin qiegħed f'kariga sensittiva fiċ-ċivil imma qal li jippretendi li dawn joffru r-riżenja tagħhom hekk kif għandhom jagħmlu iċ-chairmen tal-korpi parastatali, imbagħad ovvjament sta għall- gvern tal-ġurnata biex jara f'min għandu fiduċja.

Bl-istess kejl ta' l-Onor.

Austin Gatt u l-Onor.

Fenech Adami, inħoss li jekk ministru se jkollu segretarju permanenti jaħdem miegħu dan irid ikun bniedem li jgawdi l-fiduċja sħiħa tiegħu.

Fuq kollox irrid ngħid li n- Nazzjonalisti veru qed ikunu politikament ipokriti meta jitkażaw bi kliem Dr Sant għaliex dan huwa l-istess thinking li ġie rifless min-naħa tagħhom fl-1992, proprja meta ġiet launched għall-ewwel darba l-idea tas-segretarji permanenti, innovazzjoni li kien daħħal f'dan il-pajjiż proprju l-Partit Nazzjonalista nnifsu.

Fuq il-każ tas-surġent tal-pulizija J. J Grech, l-ewwelnett irrid nagħmilha ċara li ftit li xejn naf lil din il-persuna u la avviċinani hu biex nitkellem fuqu u lanqas avviċinawni xi qraba minn tiegħu.

Jiena se nagħmel intervent qasir fuqu għaliex dak li ġara tul dawn l-aħħar 13-il sena fir-rigward tiegħu kien fil-fehma tiegħi travesty of justice, għax kienet xi ħaġa li fil-fehma tiegħi għandha tħammar wiċċ kulmin kien konness mad-deċiżjoni li jressquh quddiem il-qrati Maltin.

Għandna każ ta' bniedem li tant kien konvint illi kien innoċenti li kien il-ħin kollu jittallab bil- ħniena biex ifittex iressaq il-każ tiegħu quddiem il-qrati Maltin.

U naħseb illi fl-istorja riċenti qatt ma kellna każ ċar daqs il-kristall daqs dan, fejn mill-ewwel jum innifsu tal-ġuri deher ċar li Grech kien persuna innoċenti.

U rridu nfakkru li din id-darba ħadd ma jista' jwaħħal fil- ġurati għax din id-darba d-deċiżjoni kienet ta' l-imħallef stess u ma kien hemm l-ebda rikors għall-ġurati fis-smiegħ ta' din il-kawża.

Li nista' ngħid – u hawnhekk naħseb inkun qed nirriferi anke għall-opinjoni pubblika – ma kienx hemm xhud wieħed li hu wieħed li rabat lil Grech ma' dan il-każ ta' attentat ta' qtil.

Anzi jekk wieħed jifli x-xhieda li rriżultat mill- qorti rriżulta li min waħħal fih kien għawweġ il-fatti għal skopijiet strettament personali.

Jiena naħseb dawn il-punti tajjeb li wieħed iżommhom f'moħħu.

Huwa fatt li n-Nazzjonalisti akkaniti mexxew ix-xnieha li dan il- każ spiċċa farsa għax il-prosekuzzjoni kienet dgħajfa.

Fi kliem ieħor qalu: Isma' dan il-każ waqa' għax min kien qed imexxi l-prosekuzzjoni m'għamilx xogħlu kif suppost.

Jien ngħid li l-każ spiċċa f'farsa għaliex il- prosekuzzjoni lanqas kellha l-iċken xagħra ma' xiex tiggranfa fir-rigward ta' J.J. Grech.

Mr Speaker, kulmin għandu għal qalbu d-demokrazija u l-umanita' għandu dritt jitkellem dwar l-inġustizzja li saret ma' Grech, kif ukoll jikkundanna lil dawk kollha li kaxkru saqajhom biex iressquh quddiem il- qrati Maltin, jekk kellu qatt jitressaq.

Jjiena naħseb li sensiela ta' mistoqsijiet naturali li joħorġu minn dan ix-xenarju huma dawn: Min se jagħmel tajjeb għat-13-il sena ta' tbatija li sofra Grech?

Min se jpattilu għall-istigma li ġarr miegħu tul dan iż-żmien kollu?

Dawn il-mistoqsijiet qed nagħmilhom għaliex nafu li dan il-gvern mhux l-ewwel darba li njora deċiżjonijiet tal-qrati u anke tal-kummissjoni ta' l-inġustizzji.

Għalkemm kulħadd qed jeħodha for granted li Grech għandu jieħu l-job tiegħu lura - u jien naqbel li jieħu l-job tiegħu lura mill-aktar fis - jiena rrid nistaqsi: Għandna garanzija li Grech se jerġa' jieħu l-job tiegħu lura?

Se jieħu lura l-paga sħiħa li huwa tilef tul dawn l-aħħar 13-il sena?

Se jiġi kkumpensat għat-tbatija, it-trawma ul-biżgħat li għadda minnhom tul dawn l-aħħar snin?

Imbagħad hemm ukoll affarijiet intanġibbli.

Min se jikkumpensah għall-promozzjonijiet li seta' tilef u anke għall-avvanz li seta' għamel fil-korp tal-pulizija?

Biex jiddevjaw l-attenzjoni mid- disfatta li ħadu fil-qrati, ċerti Nazzjonalisti – jien ngħid ċerti għax hemm min hu ta' l-affari tiegħu – qed jgħidu li jridu jagħmlu inkjesta dwar l-operat sħiħ ta' l-SMU.

Jiena nistaqsi: Dan għaliex għandu jsir issa, 16- il sena wara li ħadu l-gvern għall-ewwel darba u mhux fl-1987 meta tant kellhom lublieba biex jagħmlu nkjesti u nvestigazzjonijiet?

Jiena rrid nagħmilha ċara li l-fatt jekk jagħmlux din l-inkjesta jew le lilna ma jinkwetana xejn għaliex min kiser il-liġi żgur li mhux se jsib xi ħajt għall-kenn fil-Partit Laburista.

Barra minn hekk irrid ngħid li jekk għandha ssir indaġini jiena naħseb li għandha ssir anke fuq l-SAG, u jekk aħna se nerġgħu nagħmlu inkjesta fuq l-inċidenti tar-Rabat din għandha wkoll tistaqsi jekk kienx hemm vjolenza organizzata min-naħa tan- Nazzjonalisti kif kien ġara fil-każ ta' Ħaż-Żebbuġ u anke fil-każ tar- Rabat.

Meta wieħed jara x-xiehda li rriżultat wieħed jistaqsi min verament spara u minn fejn effettivament spara waqt dawn l-inċidenti li nqalgħu.

Jien ngħid li għandha ssir investigazzjoni biex jiġi stabilit min gawda minn ċerti nċidenti vjolenti li saru fl-imgħoddi.

Aktar minn kollox, jekk se jiġi nvestigat l-SMU għandu jiġi investigat min mexxa din l- organizzazzjoni għaliex għalkemm saret ħafna kritika għall-SMU, kulħadd jaf li min kien fit-tmexxija ta' din l-organizzazzjoni malli nqaleb il-gvern fl- 1987 ġie abbraċċjat u ħadem spalla ma' spalla ma' l-ogħla esponenti tal- Partit Nazzjonalista, fosthom nies li llum qegħdin fl-ogħla karigi u fl- ogħla postijiet tal-pajjiż innifsu.

Sur President, f'"The Sunday Times" kiteb ċertu Dr Klaus Vella Bardon, li qal li hemm bżonn li nkunu nafu min ta ċerti ordnijiet, x'kienu l-ordnijiet speċifiċi u x'kienet iċ-chain of command fir-rigward ta' l-SMU.

Jien nerġa' ngħid, jekk hemm verita' x'toħroġ j'Alla toħroġ iżda żgur li hija ipokresija u żgur li ma kellniex noqogħdu nistennew lil J. J. Grech isir vittma biex isiru dawn it-talbiet pubbliċi.

Jien nemmen li t-timing juri ċar li ċerti nies fi ħdan il-Partit Nazzjonalista jridu sempliċement diversiv u xejn aktar.

Sur President, dawn huma l-osservazzjonijiet prinċipali li xtaqt nagħmel.

Nerġa' nenfasizza b'mod partikolari dak li għidt fil-bidu fuq il- kwestjoni tas-segretarju permanenti għaliex proprju llum stess kien hemm eku fil-ġurnal "in-nazzjon" għal dak li ntqal fl-istqarrija tal-Partit Nazzjonalista li nħarġet nhar il-Ħadd filgħaxija, fejn qalu li Dr Alfred Sant irid gvern tal-bażużli.

Min qal hekk żgur ma kienx qed jifhem id- diskors ta' Dr Sant.

Min qal hekk kien malinn u kien qed jgħawweġ il-kliem tal-mexxej laburista.

Nerġa' ngħid li l-Onor.

Sant kien qed jitlob biss għal xi ħaġa bażika, xi ħaġa elimentari, xi ħaġa li kif għidt jiena fl- intervent tiegħi fil-konferenza ġenerali ssir fl-iktar pajjiżi demokratiċi bħall-iStati Uniti fejn meta jinbidel president inti jkollok transition period apposta ħalli n-nies ta' ċerta amministrazzjoni jwarrbu ħalli jkunu jistgħu jidħlu minflokhom nies ta' amministrazzjoni ġdida.

Nerġa' ngħid, aħna mhux qed ngħidu li se nwarrbu lil kulħadd.

Dr Sant ma qalx hekk imma qal biss li kulmin qiegħed f'kariga ta' fiduċja għandu joffri r-riżenja tiegħu biex il-gvern ġdid ikollu d-dritt li jagħżel nies li jkunu jgawdu fiduċja sħiħa tal-ministri għall-ogħla postijiet taċ-ċivil b'mod partikolari fuq livell ta' segretarju permanenti.

Din hija ħaġa li żgur ma kenitx il-każ meta kien qed imexxi gvern laburista f'dawn l-aħħar snin.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Mr Speaker, dan l-aħħar fin-Naxxar saret dik li ġiet imsejħa bħala business convention, laqgħa li kienet immirata proprju għan- negozji ż-żgħar u s-self employed f'pajjiżna.

Irridu nirrimarkaw li minkejja l-pubbliċita kbira u minkejja l-infiq ta' eluf kbar ta' liri biex tittella, din l-okkażjoni - bħala kunċett kien wieħed tajjeb - kienet flop.

Dan mhux jiena biss nista' ngħidu imma kul kien mistieden li jattendi xi dibattitu jew biex iżur din il-wirja.

Din hija ħasra għax kien hemm xogħol tajjeb u allura forsi ta' min jgħid x'kienet ir-raġuni għalfejn kien hemm dan il-falliment.

Illum f'dawn il-ftit minuti nixtieq nanalizza aktar kif jista' jkun moqdi aħjar is-settur tan-negozji żgħar.

Fil-fatt dan kien topic li kellna niddibattu hemmhekk imma iktar naħseb spiċċat diskussjoni nterna bejn xi tmienja min-nies milli xi ħaġa pubblika li minnha seta' joħroġ messaġġ ta' ġid.

Meta nanalizzaw il-bażi ndustrijali ta' pajjiżna nindunaw li sa ftit ilu konna niddistingwu bejn negozji kbar u negozji żgħar.

Fil-fatt l-intrapriżi kbar kienu kkalkolati bħala dawk li jimpjegaw għaxra jew aktar persuni, il-bqija kienu kkonsidrati bħala stabilimenti żgħar.

Informazzjoni li ħarġet mill-ETC turi li fl-aħħar ta' l-1998 kien hemm 23,803 intrapriża mniżżlin fuq ir-reġistri, li kważi 95% minnhom jaqgħu fil-kategorija ta' intrapriża żgħira li jimpjegaw minn wieħed sa disa' mpjegati.

Minn dan joħroġ ċar kemm hu veru li s-sinsla ta' l- industrija Maltija hija magħmula mill-SMEs, u kemm huwa veru li biex inżommu ruħna fil-wiċċ fis-snin li ġejjin irridu l-ewwel intejbu u t-tieni niddiversifikaw il-prodotti u s-servizzi tagħna biex nibqgħu kompetittivi fis-suq internazzjonali.

Għandna u se jkollna kompetizzjoni qawwija mill- pajjiżi ta' l-Ewropa tal-Lvant, li huma sinjuri fir-riżorsi umani u jattiraw investiment barrani.

Realta' wkoll hija l-Unjoni Ewropea.

Din m'hijiex se ssolvi l-għawġ ta' l-industrija tagħna.

Irridu nkunu aħna li naħslu wiċċna biex inkunu aħjar minn ħaddieħor u mhux nistennew kompetituri tagħna jagħmlu dan għalina.

Mr. Speaker, Malta ilha tiffaċċja problemi ta' kompetizzjoni fis-suq internazzjonali għal ħafna snin.

S'issa l-uniku mezz biex nikkumbattu sibnih fit-talenti, fil-flessibilita' u fil-volonta' għax-xogħol ta' l- intraprendituri Maltin.

Dawn huma fatti li qajla jinbidlu u għaldaqstant irridu nsibu mezz kif nagħtu palata lill-intraprendituri tagħna, anke meta wieħed jikkonsidra l-fatt li l-intrapriżi ż-żgħar sikwiet jikkonsistu minn sid u forsi persuna oħra impjegata miegħu.

Irridu nżommu f'moħħna wkoll it- tradizzjoni qawwija ta' suċċess li għandu n-negozju tal-familja f'pajjiżna.

Dawn kollha għandhom bżonn l-għajnuna u l-inkoraġġiment u naħseb li kulħadd jaqbel li r-rwol tal-gvern f'dan kollu għandu jinbidel minn wieħed li jippriedka, kif hawn Malta kien għal sekli sħaħ anke minħabba l-ħafna ħakmiet differenti li kellna, għal wieħed ta' gwida jew facilitator.

L- istrutturi tal-gvern li għandhom x'jaqsmu b'xi mod jew ieħor ma' l- intrapriżi ż-żgħar għandhom ikunu sodi u armati bir-riżorsi kollha meħtieġa.

L-aktar importanti għandu jkollhom koperazzjoni u backing mill- ogħla awtoritajiet u fl-istess ħin id-dipartimenti tal-gvern għandhom ikunu flessibbli biżżejjed biex jgħinu fil-ħafna problemi prattiċi li jibqgħu jiltaqgħu magħhom l-SMEs fl-operat tagħhom.

Il-gvern għandu jara wkoll li jdaħħal leġislazzjoni li kemm jista' jkun tnaqqas il-burokrazija u mhux iżżidha.

Dan kien punt li qajjimt jien fil-budget li għadda u sfortunatament intefa' taħt it-tapit mill-kelliema tal-gvern.

Mr. Speaker, hawn ukoll jidħol il-kunċett tal-one-stop shop.

Organizzazzjonijiet bħall-IPSE għandu jkollhom profil għoli u strateġija maħsuba ta' kif ifornu s-support.

Għandu jkollhom ukoll faċilitajiet biex jipprovdu servizzi mfassla għall-bżonnijiet sempliċi ta' l-intrapriżi ż- żgħar.

Wieħed ukoll ma jistax jinnega l-poter ta' l-informazzjoni.

Hija l- informazzjoni u l-mezzi sofistikati ta' komunikazzjoni li jgħaqqdu d-dinja tagħna f'villaġġ globali.

Hawnhekk wieħed irid isemmi l-opportunitajiet li jiftħu għall-intrapriżi ż-żgħar żviluppi bħal E-commerce.

Wieħed mill- vantaġġi ta' l-E-commerce huwa li negozji jikkompetu mhux fuq bażi ta' kobor u kuntatti iżda bit-tjubija u l-kompetittivita' tal-prodott jew servizz li jkunu qed joffru.

Aħna nistgħu ngħinu lill-SMEs b'aċċess totali għall-informazzjoni u b'support biex huma jiksbu l-mezzi tal-komunikazzjoni tant meħtieġa.

Irridu ngħinuhom biex jgħelbu l-ispiża għolja biex jiġu jintroduċu applications jew software ġodda li jkunu addattati għall- industrija moderna.

Jekk inħarsu lejn l-Ingilterra nsibu li s-sena li għaddiet din introduċiet internet b'xejn għall-intrapriżi ż-żgħar tagħha biex dawn ikunu jistgħu jiksbu t-tagħrif kollu meħtieġ.

Ta' min wieħed jenfasizza fuqu dan il-punt.

Mr. Speaker, wieħed ma jridx jinsa t-taħriġ li jkun hemm ukoll bżonn biex in-negozji żgħar jagħmlu użu sħiħ minn dawn il-mezzi.

Dan it-taħriġ għandu jiġi offrut lilhom anke jekk f'ħinijiet mhux normali.

Dan qed ngħidu għax dawn l-ażjendi ovvjament ikunu miftuħin biex joffru s-servizzi tagħhom fil-ħinijiet pubbliċi normali.

It-taħriġ irid ikun ukoll tali li jkabbar il- kompetittivita' u l-management skills tal-ħaddiema tagħna.

Ċertament li l- gvern u l-istituzzjonijiet relatati jistgħu wkoll jgħinu billi jniedu kampanji ta' nformazzjoni.

Inizjattivi li jittieħdu minn żmien għal żmien bħalma huma t-trade missions għandhom bżonn dieta sostanzjali ta' nformazzjoni biex jottjenu miżura ta' suċċess, iżda dawn iridu jkunu organizzati b'tali mod li l-business deals jiġu ffinalizzati u mhux bħala a venture into the unknown.

Kemm jista' jkun l-ispade work għandu jsir minn qabel biex meta bniedem jitla' dan jipprova jikkonkludi u mhux ma jkunx jaf x'se jsib minħabba nuqqas ta' preparament minn qabel.

Mr. Speaker, nitkellmu ħafna fuq l-SMEs iżda rridu nifhmu li f'dan is- settur jingħaqdu ħafna setturi differenti bi bżonnijiet diversi.

Ritratt żgħir ta' l-industrija f'Malta u f'Għawdex juri li 64% tan-negozji ż-żgħar tagħna huma fis-settur tas-servizzi speċjalment fil-wholesale u r-retail, fit-trasport u fil-qasam tal-catering.

Xi 9% jaqgħu fl-agrikoltura u 16% joperaw fil-qasam tal-manifattura li nafu bit-taqlib li għaddej fiha minħabba l-kwestjoni tat-tneħħija tal-levies.

Dawn kollha għandhom jiġu moqdija permezz ta' strutturi fissi li jridu jkunu riflessi f'policy statement industrijali effettiv.

Fil-fatt wara ħafna pressjoni mhux minn din in-naħa biss imma anke mill-kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea, dan l- aħħar il-gvern ħareġ dokument li sejjaħlu policy statement.

F'dan il-kas qisu sar eżerċizzju biex intefa' hemm u sal-lum ftit li xejn smajna sugu joħroġ minnu.

Jiena naħseb li wieħed irid jagħti aktar enfasi konkreta f'din id-direzzjoni.

Mr. Speaker, nixtieq nagħti ħarsa qasira lejn il-kuntest Ewropew li minnu aħna nagħmlu parti.

Issa jekk hux se nissiebħu fl-Unjoni Ewropea u jekk nagħmlux relazzjoni speċjali, li huwa żgur hu li aħna nagħmlu parti mill- Ewropa u n-negozji ż-żgħar huma karetteristika ewlenija ta' l-industrija ewropea.

Fil-fatt f'nofs is-snin 90 nofs l-intrapriżi kollha ta' l-Unjoni kienu a one man business.

Fl-1995 negozji b'għaxar jew anqas impjegati kienu qed jimpjegaw madwar 4.5 miljun persuna jew inkella 14.8% ta' l- impjiegi kollha fil-manifattura fuq il-kontinent.

F'pajjiżi bħall- Portugal, l-Italja, Spanja u l-Greċja hemm 70 SME's għal kull elf persuna li huma fl-etajiet tax-xogħol, jiġifieri bejn il-15 u l-64 sena.

F'pajjiżi bħal Franza, l-Awstrija u l-Ġermanja dan l-indiċi jitla' għal bejn 40 u 50 intrapriża kull elf persuna.

F'Malta nsibu 94 negozju għal kull elf, u dan juri l-importanza ta' l-SMEs fl-ekonomija tagħna.

Mr. Speaker, irridu nistudjaw flimkien ukoll it-tax concessions li qed jingħataw lill-SMEs fuq retail profits f'pajjiżi oħrajn u l-effett li dan qed ikollu fiż-żieda ta' l-impiegi produttivi.

Il-gvern irid iħares lejn l- operat tiegħu nnifsu minflok jippriedka lil ħaddieħor x'għandu jagħmel u jrid iħares lejn il-government induced costs ukoll biex jara li ma jkunux ta' xkiel imma fil-fatt ta' għajnuna għall-iżvilupp ta' l-SMEs u ta' l- ekonomija in ġenerali.

Dan l-aħħar sar seminar f'Għawdex u hija sfortuna li hawn ħareġ li anke d-definizzjoni tagħna ta' SMEs tvarja minn dik ta' l- Unjoni.

Dan minħabba ovvjament il-limitazzjonijiet naturali tagħna u għalhekk dak li jiġri hemm m'għandniex nipprovaw indaħħluh stock and barrel bħala li japplika għal pajjiżna.

Il-ħasra hija li f'okkażjonijiet bħal dawn meta tagħsar kollox kważi xejn ma joħroġ fuq ir-realtajiet ta' dawn it-tip ta' ażjendi fl-ambjent li qegħdin jaġixxu u joperaw fih f'pajjiżna.

Hawnhekk irrid ngħid li rridu noqogħdu attenti li tkun xi tkun il-mixja tagħna fil-konfront ta' l-Unjoni għandna nibqgħu saqajna ma' l-art u nibqgħu naraw dak li hu bżonnjuż u adattat għal pajjiżna u mhux sempliċement x'inhu adattat għall-kontinent.

Huwa mpossibbli li tibqa' tirraġuna b'dan il-mod u tinjora totalment, kif sfortunatament jiġri, l- bżonnijiet konkreti ta' l-SMEs u s-self employed f'pajjiżna.

M'hemmx dubju li l-indikazzjonijiet huma li l-SMEs fl-Ewropa kollha, inkluż f'Malta se jkomplu jiddominaw l-industrija fil-futur qarib.

Fil-każ ta' Malta m'hemmx dubju li huma jikkostitwixxu l-akbar sors ta' ġid ekonomiku u jkun gwaj għal kull gvern jekk dan ma jirrikonoxxihx fil-prattika.

Nikkonkludi billi ngħid li dan il-qasam jixraqlu kull sosteniment u kura li nistgħu nagħtuh.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, l-Erbgħa, 2 ta' Frar 2000 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

DIPARTIMENT TAD-DJAR - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-16 ta' Settembru, 1999 sal-4 ta' Jannar, 2000 lill- ħaddiema mal-Maintenance Section tad-Dipartiment tad-Djar?

Jista' jagħti r- raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti każ b'każ?

Jista' jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant li ma saru ebda trasferimenti mid-Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar fil-perijodu msemmi.

DJAR - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-16 ta' Settembru, 1999 sal-4 ta' Jannar, 2000 lill- ħaddiema tad-Dipartiment tad-Djar?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti każ b'każ?

Jista' l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Matul il-perijodu indikat sar trasferiment wieħed ta' skrivan li mar fis-segretarjat tal-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin.

ĊENTRU ĦIDMA SOĊJALI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-16 ta' Settembru, 1999 sal-4 ta' Jannar, 2000 lill- Ħaddiema tac-Ċentru Ħidma Soċjali?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fid-Dipartiment Ħarsien tal-Familja, mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 ma ngħataw l-ebda trasferimenti.

SEDQA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-16 ta' Settembru, 1999 sal-4 ta' Jannar, 2000 lill- ħaddiema tas-Sedqa?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it- trasferimenti każ b'każ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Bejn is-16 ta' Settembru, 1999 u l-4 ta' Jannar, 2000, l-Aġenzija Sedqa m'għamlet l-ebda trasferiment ta' ħaddiema bejn diviżjoni u oħra jew dipartiment u ieħor.

Iżda, jista' jagħti l-kas, li fid-Diviżjoni tal-Kura, xi ħaddiema intalbu jagħmlu xogħol f'units oħra skond il-ħtieġa, iżda baqgħu fl-istess diviżjoni.

DWEJRA - TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li t-triq prinċipali tad-Dwejra li tintuża mir- residenti, bdiewa u turisti li jżuru l-Victoria Lines tenħtieġ manutezjoni kbira, jista' l-Ministru jinvestiga u jara li jawtorizza x-xogħlijiet meħtieġa sabiex il-bdiewa u r-residenti ta' l-inħawi ma jkomplux jiffaċċjaw ħsarat u problemi kbar fuq il-vetturi tagħhom?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 12712.

DWEJRA - MANUTENZJONI TA' TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li fl-inħawi tad-Dwejra, l/o Rabat, twaddab xi skart u wara x-xita li għamlet jenħtieġ li ssir manutenzjoni fit-triq prinċipali u jiġu rranġati ħitan tas-sejjiegħ li ġġarfu, jista' l-Ministru jara li jiġu kkordinati dawn ix-xogħlijiet?

Peress li turisti li jżuru l-Victoria Lines mid-Dwejra qed jaraw dawn il-ħsarat, jista' l-Ministru jawtorizza x- xogħlijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress li l-funzjoni li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant hi waħda minn dawk mgħoddija lill-kunsilli lokali, nissuġġerilu li jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill lokali konċernat.

PULIZIJA - ARMI TAN-NAR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' armi tan-nar reġistrati mal- pulizija fl-aħħar tas-sena 1999?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi fl-1999 kien hawn 61,477 oġġett li jaqa` taħt id-definizzjoni ta` arma tan-nar reġistrati mal-pulizija li minnhom 44,000 huma snieter, 5,300 (air guns, air rifles u air pistols); il- kumplament ħafna minnhom huma armi minn kollizzjonisti.

QBID TA' TAJR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew iddikjarati tajr u għasafar maqbuda mill- kaċċaturi u nassaba matul is-sena 1998, skond ma ġie ddikjarat minnhom (carnet de chasse)?

X'tip ta'għasafar inqabdu, u kemm kien in-numru f'kull każ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-carnet de chasse (li hija l-iskeda IV li tinstab annessa ma' Avviż Legali 216 ta' l-1997) tinġabar mill-Kummissarju tal-Pulizija meta tiġġedded il-liċenzja ta' l-insib u tal-kaċċa.

Dawn jintbagħtu lid-Direttur tad-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent mill- Kummissarju.

Sal-lum il-ġurnata d-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent irċieva biss 554 minn dawn il-carnet de chasse.

Billi huwa mifhum li liċenzja tista' tiġi mġedda sa l-aħħar tas-sena, u billi meta tiġi mġedda b'dan il-mod, il- carnet de chasse tinġabar dan iż-żmien, jista' jagħti l-każ li xi carnet de chasse li nġabru fl-aħħar ta' l-1999 għadhom ma ġewx mibgħuta lid- Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent.

Għalhekk, għadni mhinix f'pożizzjoni li nagħti t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant.

PSC

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista'l-Prim Ministru jgħid kemm ittellgħu persuni quddiem il-PSC matul is-sena 1999?

Minn liema dipartimenti tal-gvern kienu u għalxiex kienu akkużati?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li matul l-1999 il-każi ta' dixxiplina quddiem il-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku kien ta' 169.

Dawn huma maqsuma f'dawn it-tlett kategoriji:

(a) kazijiet kriminali fil-Qorti li fihom ikunu nvoluti uffiċjali pubbliċi 76

kazijiet dwar reati serji ta' dixxiplina li jiġu nvestigati mill-Bord tad- Dixxiplina tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku 66

każijiet ta' tkeċċija mis-Servizz Pubbliku minħabba assentejiżmu minn fuq il-post tax-xogħol 27 Total 169

It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant dwar f'liema dipartimenti kienu dawn l-uffiċjali pubbliċi u fuq x'hiex kienu akkużati huwa kif jidher fit- tabelli (a), (b) u (c) li tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

QRATI - KAWŻI ĠODDA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm reġistrati kawżi ġodda għal separazzjoni jew annullament taż-żwieġ matul is-sena 1999?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi matul l-1999 ġew reġistrati:

205 kawzi ta` separazzjonijiet fil-Prim`Awla li minnhom kien hemm 73 rikorsi fuq l-istess kawzi;

5 kawżi ta` separazzjonijiet ġew preżentati fil-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex);

75 kawżi ta` annullament fil-Prim`Awla tal-Qorti Ċivili;

19-il applikazzjoni fil-Qorti ta` l-Appell sabiex jiġu reġistrati annullamenti moghtija mill-Curia.

QRATI - ĠURIJIET PENDENTI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ġurijiet pendenti illum?

Ta' xiex huma akkużati l-persuni konċernati?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi sal-24.1.2000 hemm 46 ġuri pendenti maqsumin hekk:

Omiċidju Volontarju 10 Tentattiv ta` Omicidju 13 Omiċidju Involontarju 1 Serq Kwalifikat 6 Riċettazzjoni 1 Drogi 11 Falsifikazzjoni - Dokt.

2 Korruzzjoni Minorenni 1 Ikkawza Spluzzjoni 1

PULIZIJA - MEMBRI LI WEĠĠGĦU FUQ IX-XOGĦOL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' pulizija li weġġgħu fuq ix- xogħol matul is-sena 1999?

Kemm minn dawn weġġgħu minħabba atti ta' vjolenza minn persuna oħra?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li b`żieda mat-tagħrif li tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 12697, seba` membri tal-korp kienu weġgħu riżultat ta` vjolenza minn persuni oħra.

MINISTERU TA' L-AGRIKOLTURA - KAROZZI IMPRESSED

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu karozzi impressed miegħu?

Jista' jgħid kemm hemm mal-Ministeru jew dipartimenti li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid x'inhi s-sitwazzjoni ta' dawn il-ħaddiema llum, meta l-gvern kien wegħedhom li se jiġu mpjegati diretti mal-gvern qabel l-elezzjoni?

ONOR.

NINU ZAMMIT: In-numru ta' karozzi impressed mal-Ministeru ta' l- Agrikoltura w Sajd hu 12.

Dawn huma mqassma kif ġej:

Dipartiment tas-Servizzi Korporattivi 1 Dipartiment ta' l-Agrikoltura 4 Dipartiment tas-Servizzi Veterinarji 7

Għat-tieni parti tal-mistoqsija, nitlob lill-Onor.

Interpellant jikseb l- informazzjoni mingħand il-Ministru konċernat.

MINISTERU TA' L-INTERN - KAROZZI IMPRESSED

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm għandu karozzi impressed miegħu?

Jista' jgħid x'inhi s- sitwazzjoni ta' dawn il-ħaddiema llum, meta l-gvern kien wegħedhom li se jiġu mpjegati diretti mal-gvern qabel l-elezzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar l-ewwel u t-tieni parti tal-mistoqsija, ninsab informat li fil-ministeru u d-dipartimenti u l-entitajiet li jaqgħu taħt id- dekasteru ta` l-intern in-numru ta` karozzi impressed hu ta` 24 u huma mqassma kif ġej : -

Segretarjat Permanenti 1 Awtorita` ta` l-Ippjanar 20 Taqsima Proprjeta` tal-Gvern 3

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirriferiha lill-Ministru għall-Politika Soċjali.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - KAROZZI IMPRESSED

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm għandha karozzi impressed magħha?

Tista' tgħid kemm hemm mal-Ministeru jew dipartimenti li jaqgħu taħtha?

Tista' tgħid x'inhi s-sitwazzjoni ta' dawn il-ħaddiema llum, meta l-gvern kien wegħedhom li se jiġu mpjegati diretti mal-gvern qabel l-elezzjoni?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li l-Ministeru għal Għawdex għandu b'kollox 24 karozza impressed fid-dipartimenti li jaqgħu taħtu.

15 minnhom huma ngaġġati mid-Dipartiment tal-Customer Services filwaqt li d-disa' l- oħra huma ngaġġati mid-Dipartiment tal-Proġetti u Żvilupp.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel l-aħħar parti tal-mistoqsija lill- Ministru konċernat.

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI - KAROZZI IMPRESSED

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu karozzi impressed miegħu?

Jista' jgħid kemm hemm mal-Ministeru jew dipartimenti li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid x'inhi s-sitwazzjoni ta' dawn il-ħaddiema llum, meta l-gvern kien wegħedhom li se jiġu mpjegati diretti mal-gvern qabel l-elezzjoni?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali għandu għad- dispożizzjoni tiegħu karozza waħda biss impressed.

Din qegħda l-Qrati ta` Malta.

M`hemm ebda karozzi impressed mal-Law Commission, mad-Dipartiment tal- Kunsilli Lokali, mal-Uffiċċju tal-Permanent Secretary u tiegħi, bħala ministeru, mal-Kummissjoni Permanenti Kontra l-Korruzzjoni u mal-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali.

LIĠI DWAR L-UŻURA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk il-gvern preżenti għandux il-ħsieb li jgħaddi xi liġi dwar l-użura?

Jista' jgħid x'inhi l-policy tal-gvern f'dan il-kuntest?

ONOR.

JOHN DALLI: Hemm il-ħsieb li l-gvern jgħaddi liġi dwar l-użura.

PROFESSJONISTI - VAT - REFUND

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk professjonist li jagħmel użu mit-trasport minħabba n- natura tal-professjoni tiegħu huwiex intitolat għar-refund tal-VAT imħallas fuq il-petrol, anke jekk din ma tkunx vettura kummerċjali?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-liġi tal-VAT ma tippermettix li jingħata ħlas lura tal-VAT fuq il-petrol lill- professjonisti li jagħmlu użu mit-trasport minħabba n-natura tax-xogħol tagħhom.

BDIEWA - REGOLI ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 12254 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Ambjent u li ġiet riferuta lilek u cioe': tista' tinformani bir-regoli l-ġodda li jridu jaddottaw il- bdiewa għar-rigward tal-methyl bromide matul is-sena 2000 u 'l quddiem?

ONOR.

NINU ZAMMIT: B'effett mis-sena 2000, l-importazzjoni tal-methyl bromide tnaqqset b'25%.

Għaldaqstant it-total ta' l-importazzjoni tal- methyl bromide naqset minn 40 tunnellata għal 30 tunnellata.

PULIZIJA - KLANDESTINI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' klandestini li s-sena l-oħra, 1999, inqabdu fl-ibħra territorjali Maltin?

F'liema perijodu tas-sena kienu u ta' liema nazzjonalita' kienu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi fl-1999 in-numru ta` klandestini li nqabdu fl-ibħra territorjali ta` Malta kien 152.

53 oħra inqabdu fuq l- art ftit wara li kienu żbarkaw bil-baħar.

In-nazzjonalita` u n-numru rispettiv tagħhom kien kif ġej :

Nazzjonalita` Numru Nazzjonalita` Numru ------------- ----- ------------- -----

Sierra Leone 69 Niġerjana 3 Libjana 1 Somala 1 Sri Lanka 5 Eġizzjana 39 Alġerina 5 Pakistana 25 Iraqina 1 Ghana 8 Indjana 45 Tuneżina 3

Ma` dawn kien hemm ukoll 23 klandestin li kienu ġew salvati mill-Forzi Armati ta` Malta madwar 55 mil 'il barra mill-kosta Maltija.

Dawn kienu 21 minn Sierra Leone, 1 mill-Ghana u 1 mis-Somalja.

PULIZIJA - WINES AND SPIRITS REGULATIONS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-policy tal-gvern dwar komunikazzjoni televiżiva mas-satelita minn każini, ħwienet tax-xorb u divertiment, eċċ.?

Hemm xi kondizzjonijiet li huma marbuta mar-regoli tal-wine and spirit regulations u l-ħinijiet tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi d-daqq ta` strumenti mużikali jew użu minn loudspeakers ta` radju jew ta` xi amplifier f`postijiet liċenzjati għall-bejgħ ta` inbid, birra, jew likuri spiritużi jenħtieġ il-permess tal- Pulizija, filwaqt li tenħtieġ liċenzja tad-Dipartiment tat-Telegrafija mingħajr Fili sabiex wieħed ikun jista` jżomm apparat ta` din ix-xorta.

Ninsab informat ukoll li fil-postijiet speċifikati fil-mistoqsija jenħtieġ il-permess formali ta` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar biex jiġi nstallat dixx tas-satellita.

EU - APPLIKAZZJONI GĦAL SĦUBIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista'l-Ministru jgħid kemm sewa s'issa, f'ċifra ta' flus, il- proċess ta' l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

JOE BORG: Naħseb li l-Onorevoli Interpellant japprezza li huwa impossibbli tagħti ċifra ta' flus li tinkludi l-ispejjeż kollha li b'xi mod kienu konnessi mal-proċess ta' l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl- Unjoni Ewropeja mill-bidu nett sa issa.

Hu wkoll diffiċli li naslu għal ċifra rigward dawn l-ispejjeż minn mindu ġiet riattivata din l- applikazzjoni.

Għaldaqstant, qed nagħti tagħrif dwar spejjeż partikolari li tħallsu s'issa in konnessjoni mal-proċess ta' l-applikazzjoni ta' Malta mir-riattivazzjoni 'l hawn, li huma dawn:

Servizzi professjonali Lm 21,952.55

Kontribuzzjoni lill-korpi kostitwiti u għaqdiet oħra Lm 50,109.04

Ma dawn, iridu jiżdiedu l-ispejjeż konnessi mas-safar li sar mill-Ministeru tiegħi b'konnessjoni mal-proċess ta' l-iscreening.

F'dan ir-rigward nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija numru 10785.

Nixtieq ngħarraf ukoll lill-Onorevoli Interpellant li qed jinġabar tagħrif aġġornat dwar spejjeż ta' safar konness mal-proċess ta' l- iscreening li jien bi ħsiebni nagħti bi tweġiba għall-mistoqsija numru 12895.

PENSJONI MINIMA NAZZJONALI TAR-ROMOL

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' benefiċċju mħallas mill-Gvern bħala pensjoni minima nazzjonali tar-romol matul is-sena 1999 (Jannar - Diċembru) u kemm kien in- numru ta' nies li bbenefikaw?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-Tweġiba tiegħi għall-Mistoqsija Numru 13219

PENSJONI TAR-ROMOL

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' benefiċċju mħallas mill-gvern bħala pensjoni tar-romol matul is-sena 1999 (Jannar - Diċembru) u kemm kien in-numru ta' nies li bbenefikaw?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-Tweġiba tiegħi għall-Mistoqsija Numru 13219.

PENSJONI MINIMA NAZZJONALI MNAQQSA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' benefiċċju mħallas mill-gvern bħala pensjoni minima nazzjonali mnaqqsa matul is-sena 1999 (Jannar - Diċembru) u kemm kien in- numru ta' nies li bbenefikaw?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

PENSJONI TAŻ-ŻEWĠ TERZI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' benefiċċju mħallas mill-gvern bħala pensjoni taż-żewġ terzi matul is-sena 1999 (Jannar - Diċembru) u kemm kien in-numru ta' nies li bbenefikaw?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

PENSJONI MINIMA NAZZJONALI MIŻJUDA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' benefiċċju mħallas mill-gvern bħala pensjoni minima nazzjonali miżjuda matul is-sena 1999 (Jannar - Diċembru) u kemm kien in- numru ta' nies li bbenefikaw?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

PENSJONI MINIMA NAZZJONALI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' benefiċċju mħallas mill-gvern bħala pensjoni minima nazzjonali għal min jirtira matul is-sena 1999 (Jannar - Diċembru) u kemm kien in-numru ta' nies li bbenefikaw?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

PULIZIJA - KORP TAL-PROTEZZJONI ĊIVILI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' membri tal-korp tal-pulizija li ġew trasferiti fil-korp tal-protezzjoni ċivili?

Ta' liema rank kienu?

Kemm hemm nies, bl-uniformi, li ddaħħlu fil-protezzjoni ċivili mingħajr ma qabel kienu fil-pulizija?

Liema huma dawk it-taqsimijiet li qabel kienu f'idejn il-pulizija li llum għaddew għall-protezzjoni ċivili?

Kemm kien hemm vetturi, eċċ. li saru ta' dan il-korp ġdid?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li n-numru ta` membri tal-Korp tal- Pulizija li ġew trasferiti għal mad-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili mill- 1997 lil hawn hu 61 : - Spettur, 4 Surġenti u 56 Kuntistabbli.

Ma` dawn hemm 47 persuna oħra li jaħdmu fid-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili bl- uniformi u li qabel ma kienux fil-Korp tal-Pulizija.

Ninsab infurmat ukoll li t-taqsimiet li għaddew mill-Pulizija għad-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili huma dawk tal-Fire Brigade u tar-Rescue filwaqt li żewġ vetturi li kienu jintużaw mit-Taqsima tat-Tifi tan-Nar tal-Pulizija ġew mgħoddija lid- Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili.

Kull min ġie trasferit kien jifforma parti mill-Fire Brigade tal-Pulizija.

SPTARIJIET - CATERING

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu l-pjani tad-dipartiment tas-saħħa biex jagħti kuntratt lil xi kumpannija biex tmexxi l-catering fl-isptarijiet?

Liema huma dawk l-isptarijiet li hu maħsub li se jidħlu f'din l-iskema?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-proċess issa qiegħed fl-istadju ta' l- evalwazzjoni mill-Bord.

Dan il-kuntratt se jkun ikopri l-isptarijiet pubbliċi u d-djar ta' l-anzjani f'Malta.

DETOX CENTRE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li ċ-ċentru tad-Detox jitneħħa minn fejn hu u jinfetaħ f'post fejn ikun anqas possibbli li traffikanti tad- droga jħufu fl-inħawi?

Saru xi proposti minn għaqdiet/individwi dwar dan?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob l-Onorevoli Interpellant jagħmel id-domanda lill-Ministru kkonċernat.

VETTURI - NUMRI PERSONALIZZATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid s'issa kemm-il sid ta' vettura għażel li jkollu numru personalizzat?

Mindu daħlet din is-sistema kemm daħħal il-gvern minn dawn in-numri?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li hawn 26,058 vettura li għandhom numri personaliżżati li minnhom il-Gvern daħħal Lm781,740.

TRAFFIC LIGHTS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid matul din is-sena finanzjarja fejn hu ppjanat li jiġu nstallati traffic lights?

Jista' jindika meta hemm il-ħsieb li kull set jiġi nstallat?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li matul din is-sena finanzjarja huwa ppjanat li jiġu nstallati `traffic lights` fil-lokalitajiet kif ġej:

Birkirkara - Triq il-Wied u Triq Fleur De Lys Fgura - Triq id-Dejma Hamrun - Triq il-Kbira Lija - Triq in-Naxxar u Triq il-Mosta Luqa - Triq l-Avjazzjoni Marsaskala -Triq il-Qaliet (zewg installazzjonijiet separati) Mosta Triq il-Kostituzzjoni u Vjal l-Indipendenza (żewġ installazzjonijietseparati) Naxxar Triq tal-Labour u Vjal il-21 ta`Settembru Qrendi Triq it-Tempesta Raħal Ġdid Triq Kordin Tarxien Triq San Anard

Ix-xogħol f`numru minn dawn l-installazzjonijiet diġa beda u għandu jitlesta fil-ġimgħat li ġejjin.

Il-proċess ta` l-istallazzjoni tat-`traffic lights` huwa `ongoing` u l- Bord għall-Kontroll tat-Traffiku flimkien mad-Dipartiment tat-Toroq qed jikkunsidraw l-installazzjoni ta` aktar `traffic lights` kemm f`dawn il- lokalitajiet u f`lokalitajiet oħra.

MALTA POST - DIRETTORJU TAL-KODIĊI POSTALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li l-awtoritajiet tal-posta jinsistu li fl- indirizz jitniżżlu l-kodiċi postali u peress li mindu ħareġ l-ewwel direttorju tal-kodiċi postali ngħataw ħafna ismijiet ġodda lit-triqat, meta huwa ppjanat li joħroġ direttorju tal-kodiċi postali ieħor?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-Awtoritajiet tal-Posta ma jinsistux li l-Kodiċi Postali titniżżel f`kull indirizz.

Ta` min wieħed jiġbed l-attenzjoni iżda, li għalkemm il-posta xorta titwassal fid- destinazzjoni tagħha, in-nuqqas tal-Kodiċi jista` jikkawża xi dewmien fil- proċessar.

Bħalissa qed jitħejja Direttorju aġġornat tal-Kodiċi Postali, u hu ttamat li dan jinħareġ fi żmien mhux fil-bogħod.