MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 379 It-Tnejn, 2 ta' Ottubru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 379

It-Tnejn, 2 ta' Ottubru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 2 ta' Ottubru, 2000

WERREJ MINUTI 787

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 787

TQEGĦID TA' KARTI 792

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR IL-PROGRAMM NAZZJONALI GĦALL-ADOZZJONI TA' L-ACQUIS

(KONT) 793

AĠĠORNAMENT 819

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 825

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 378 li saret fit-2 ta' Ottubru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

DITTA BORG BROS.

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Gavin Gulia) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti rendikont dettaljat tat-tenders kollha ta' ġarr ta' għamara u merkanzija oħra awarded lid-Ditta Borg Bros. ta' Triq id-Demnuq, Siġġiewi, minn Settembru 1998 sal-ġurnata tal-lum?

Jista' jgħid liema tenders ingħataw lil din id-ditta b'direct order u liema tenders ingħataw wara sejħa għal offerti?

Jista' l-Prim Ministru jagħti l- informazzjoni mitluba għal kull dipartment, korporazzjoni u awtorita` li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra l-informazzjoni mitluba.

OPM - KONSULENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Cardona) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid min huma l-avukati, għaqdiet ta' avukati jew konsulenti legali li taw jew qegħdin jagħtu servizz lil dipartimenti, awtoritajiet jew korpi/entitajiet li jiffurmaw parti mid- dekasteru tiegħu u li taw dan is-servizz minn Jannar 1999 sal-lum?

X'tip ta' servizz?

X'kienet in-nefqa jew ħlas li ngħata u li qed jingħata?

Jekk ħarġet sejħa, min kienu l-applikanti?

Min jew liema bord ta' għażla jew xorta oħra għażel din il-konsulenza u abbażi ta' liema kriterji u kondizzjonijiet intgħażel?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra skeda li turi l-informazzjoni mitluba.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Cuschieri, mistoqsija supplementari.

ONOR.

JOE CUSCHIERI: Mr Speaker, jista' l-Prim Ministru jgħid fuq liema kriterji jintgħażlu dawn l-individwi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, fil-fatt nista' naqra l- informazzjoni.

Fil-każ tal-kummissjoni għas-servizz pubbliku għandhom lil Dr. Albert Ganado, li jitħallas Lm1,200 u ilu jagħti pariri bħala konsulent legali lill-PSC mill-1987;

Fil-każ ta' l-awtorita` tax-xandir għandhom lil Prof. Ian Refalo, li jitħallas Lm2,500 fis-sena u ilu konsulent legali ta' l-awtorita` mill- 1970;

Fil-każ tal-MITTS għandhom lil Camilleri Preziosi & Associates, li jitħallsu Lm3,450 fis-sena għal pariri fuq kwestjonijiet tekniċi, u lil Dr. Chris Borg, li jitħallas Lm1,725 fis-sena għal xogħol ta' segretarju tal-kumpannija u ħlas ieħor skond il-każ għal kwestjonijiet mhux tekniċi.

Mill-informazzjoni li għadni kemm tajt, l-Onor.

Interpellant malajr jinnota li Dr. Albert Ganado ilu konsulent tal-PSC sa mill-1987 u żgur li ma ġiex nominat mill-gvern għaliex il-gvern ma jindaħalx lill-PSC.

SERVIZZ ĊIVILI - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari nru 18468, li oriġinarjament saret lill-Prim Ministru u li ġiet riferuta lilu, u cioe` jgħid kemm kien hawn impjegati taċ-ċivil li s- sena l-oħra qalgħu flus aktar mill-President ta' Malta?

F'liema dipartimenti kienu u x'tip ta' xogħol jagħmlu u xi grad għandhom?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-impjegati taċ-Civil li s-sena l-oħra qalgħu flus aktar mis-somma dovuta lill-President ta' Malta kienu ħdax.

Id-dipartimenti u l-ġradi tagħhom kienu mifruxa kif ġej:

|Avjazzjoni |wieħe|Flight | |Ċivili |d |Inspector | |Management |tnejn|Managers/Kon| |Efficiency | |sulenti | |Unit | | | |Ministeru |wieħe|Konsulent | |tal-Finanzi |d | | |Pulizija |wieħe|Kummissarju | | |d | | |Sptar Boffa |tnejn|Senior | | | |Radiologist | | | |Konsulent | |Sptar San Luqa|erbgħ|Registratur | | |a) |Ewlieni | | | |Cardiac | | | |Surgeon | | | |Konsulent | | | |Perfusionist|

TIPJIP

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk il-gvern hux qed jipprepara xi abbozz ta' liġi fuq it- tipjip f'postijiet pubbliċi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Id-Diviżjoni tas-Saħħa qiegħda fil-proċess li temenda l-liġi eżistenti dwar il-Kontroll tat-Tipjip tat- Tabakk, fejn qed jiġi ssuggerit il-kontroll tat-tipjip f'postijiet pubbliċi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplementari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, jista' l-Ministru jgħid jekk humiex qed isiru diskussjonijiet ma' l-awtorita` ta' l-ippjanar, fis-sens biex meta jidħlu applikazzjonijiet għal permessi ġodda, jaraw li, per eżempju, f'ristoranti jkun hemm parti għal min ipejjep u parti għal min ma jpejjipx, anke fid-dawl ta' l-abbozz ta' liġi li qed jiġi mħejji?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, m'iniex informat li qegħdin isiru dawn it-tip ta' taħdidiet mal-planning authority pero`, kif jista' japprezza l- kollega tiegħi u kif kelli okkażjoni ngħid drabi oħra, huwa diffiċli li tissuġġerixxi xi ħaġa jekk ma tkunx koperta bil-liġi.

Nista' ngħid li hemm ħafna restaurants u eating houses li minn rajhom introduċew no smoking areas.

Din hija ħaġa pożittiva ħafna u nħeġġuha pero`, kif diġa` għedt, sakemm ma jkunx hemm liġi li tkun qed tissapportjak fid-deċiżjonijiet tiegħek, ikun diffiċli ħafna li tenforza dawn it-tip ta' proposti għalkemm validissimi.

FSM - RIŻENZJI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm riżenji jew kuntratti mhux imġedda fil-fondazzjoni għas-servizzi mediċi mill-1 ta' Jannar 2000 sal-lum?

Min kienu u x'xogħol kienu qed jagħmlu dawk li rriżenjaw?

Min kienu u x'xogħol kienu qed jagħmlu dawk li l-kuntratt tagħhom ma ġiex imġedded?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mill-1 ta' Jannar sal-lum kien hemm kuntratt itterminat qabel għalqet il-probation u seba' riżenji mill-fondazzjoni għas- servizzi mediċi

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplementari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jista' l-Ministru jgħidli jekk inħatarx safety officer biex jieħu ħsieb il-ħaddiema li bħalissa qegħdin jaħdmu fuq l-isptar il-ġdid?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, m'għandix din l-informazjoni hawnhekk pero` nista' niċċekkja u ninforma direttament lill-Onor.

Interpellant.

MEDIĊINI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid meta se tiġi mħabbra r- riforma fis-settur tal-mediċina li kienet tħabbret fid-diskorsi tal-budget għal din is-sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li t-task force bejn il-ministeru tas- saħħa u dak tal-politika soċjali lesta r-rapport "A Review on Entitlement to Free Medicines" fi Frar 2000.

Dan ir-rapport bħalissa qiegħed jiġi kkonsidrat mill-awtoritajiet kompetenti.

XEMXIJA - NIRIENN FUQ OPRI TAL-BAĦAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinformani jekk hijiex qed issir investigazzjoni dipartimentali għar-rigward tal-ħruq ta' żewġ opri tal- baħar fix-Xemxija, inċident li seta' kellu konsegwenzi aktar gravi?

X'kienet ir-raġuni li ma kienx hemm kaptan fuq il-Garibaldi sabiex jassisti mill-ewwel fuq l-inċident li kkawża nirien kbar?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari nru 19062 fis-seduta 378.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jista' l-Ministru jgħid jekk fi żmien il- gvern preċedenti kenitx tlestiet call for applications biex jinħatru xi inġiniera u kaptani u jgħidli jekk tkomplietx taħt dan il-gvern?

Jekk le, x'inhi r-raġuni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, ma nistax nikkonferma dan għaliex m'għandix l-informazzjoni hawnhekk.

Li naf żgur huwa li hemm żewġ persuni li huma kkwalifikati bħala kaptana.

Irrid ngħid li tnejn mil-laneċ li kien hemm, il-Melita 1 u l-Melita 2, ġew trasferiti lill-forzi armati għalkemm baqgħu proprjeta` tad-dipartiment tal-protezzjoni ċivili.

Imbagħad jifdal is-Sea Salvor u issa sar kuntratt mat-Tug Malta, b'ċerti riżervi, biex dan jibda jintuża wkoll għal skopijiet ta' protezzjoni ċivili meta jkun il- waqt.

Jiġifieri f'idejn il-protezzjoni ċivili vera u proprja hemm biss il- Garibaldi.

Naturalment l-armata għandhom il-kaptana tagħhom.

Jien informat li kienet ittieħdet deċiżjoni li fix-xhur tas-sajf il- Garibaldi tkun fit-tramuntana ta' Malta proprju minħabba l-fatt li jista' jkun hemm inċidenti serji fil-baħar, jew ta' tinġis jew ta' tifi ta' xi nirien.

Minħabba f'hekk din qiegħda tkun berthed hemmhekk fis-sajf u qiegħda anke tgħin f'ċerta superviżjoni, partikolarment fil-fliegu bejn Malta u Għawdex.

Kif diġa` għedt, ma nistax nikkonferma li kienu ħarġu dawn l- applikazzjonijiet, pero` llum l-unika lanċa li hemm f'idejn il-protezzjoni ċivili hija waħda u safejn naf jien hemm żewġ kaptana, wieħed minnhom huwa s-Sur Murgo, li huwa wkoll assistant manager, u hemm ukoll ieħor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, lill-Ministru nista' nikkonfermalu jien li kienu tlestew it-tenders, imma apparti dak xtaqt nistaqsih jekk jidhirlux li l-Garibaldi qiegħda titħaddem kif suppost fl-aħjar interess ta' pajjiżna.

Il-Ministru jaf li kienet saret rakkmandazzjoni, bħalma sar fil- każ tas-Sea Salvor, biex il-Garibaldi tgħaddi f'idejn it-Tug Malta bil- kondizzjoni li jekk id-dipartiment tal-protezzjoni ċivili jkollu każi ta' emerġenza, jeħodha hu.

Apparti dan, kien qed jiġi mfassal agreement ieħor dwar il-Garibaldi biex f'każ li jkun hemm bastiment qed jaqbad jew f'każ li jkun hemm xi ħruq waqt il-bunkering - ta' min wieħed jgħid hawnhekk li l-liġi tgħid li kulmin jagħti servizz ta' bunkering irid ikollu adequate insurance cover u jrid ikollu wkoll opra tal-baħar on standby f'każ li tinqala' xi emerġenza - tintuża din l-opra.

Jiġifieri fi żmienna kienet qed tiġi mistħarrġa l- possibbilta` li din l-opra tkun standby meta jkunu qed jingħataw il- bunkering u min ikun qed jagħti s-servizz iħallas lilha.

Ma jidhirlux il- Ministru illi l-fatt li l-Garibaldi tkun stazzjonata x-Xemxija - ġieli tkun ukoll bi skeleton crew, u naturalment jekk tinqala' xi emerġenza ma tistax tieħu action fil-pront - m'huwiex l-aħjar użu għaliha?

Ma jidhirlux ukoll il-Ministru li għandu jikkonsidra l-possibbilta` li din l-opra tkun on standby waqt li jkunu qed jingħataw is-servizzi ta' bunkering?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, għalkemm f'dawn l-affarijiet m'hemmx xi domma tal-fidi, naħseb li tajjeb li s-civil protection department iżomm imqar lanċa waħda.

Kif donnu tefagħha l-Onor.

Interpellant, li l-Garibaldi tgħaddi għand it-Tug Malta ....

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jien m'għedtx li din għandha tgħaddi lit- Tug Malta, anzi għedt li filwaqt li din tibqa` f'idejn id-dipartiment għall- protezzjoni ċivili, tista' tagħti servizz lill-bastimenti li jagħtu l- bunkering billi tkun on standby - il-liġi tgħid li kull bastiment li jkun qed jagħti dan is-servizz irid ikollu opra li tkun on standby għal li jista' jinqala' - u s-sidien tal-bastiment, minflok iħallsu lill- kumpanniji ta' l-assigurazzjoni, jibdew iħallsu lis-civil protection department.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, din hija kwestjoni ta' opinjoni.

Jien ma naqbilx ma' dak li qed jgħid l-Onor.

Interpelant u ngħid għaliex.

Jien naħseb li partikolarment fix-xhur tas-sajf tajjeb li jkun hemm lanċa ġdida fjamanta - biex ingħatat lilna taħt il-protokoll finanzjarju Taljan - għat- tramuntana ta' Malta.

Dan għaliex, kif jaf kulħadd, fix-xhur tas-sajf hemmhekk ikun hemm l-akbar konċentrazzjoni ta' bċejjeċ tal-baħar.

Nista' ngħid li dalwaqt se nkunu f'pożizzjoni li l-crew tat-tliet shifts ikun jista' joħroġ mingħajr ma jistenna l-kaptan.

Bħalissa hemm shift wieħed biss li huwa kapaċi joħroġ bil-lanċa in kwestjoni - naturalment qed nirriferi għal internal waters - pero' jien informat li fix-xhur li ġejjin se jitlestew il-courses b'mod li x-shifts kollha jkunu jistgħu jagħmlu dan.

Għar-rigward ix-xhur tax-xitwa wieħed jinnota s-suġġeriment ta' l-Onor.

Intepellant, pero` nixtieq ngħid li t-Tug Malta diġa` għandhom is-Sea Salvor għad-diżpożizzjoni tagħhom l-ikbar tug boat li għandna f'Malta u li hija state of the art, kemm f'dak li huwa tifi tan-nar kif ukoll f'dak li huwa tinġis tal-baħar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, il-Ministru jaf li bil-liġi min jagħmel bunkering bilfors irid ikun inxurjat u bilfors irid ikollu opra fil- viċinanzi f'każ li jinqala' ħruq, u proprju waħda mir-raġunijiet għalfejn ingħatat din l-opra hija biex f'każ li jinqala' xi inċident inkunu protetti u mhux bilfors il-Garibaldi trid tkun ix-Xemxija.

Issa minkejja li għandna dawn iż-żewġ laneċ tas-search and rescue, peress li l-gvern għoġbu jgħaddihom f'idejn l-armata ċerti affarijiet ma jistgħux isiru.

Per eżempju, jekk toħroġ lanċa tas-search and rescue għaliex xi ħadd ikun waqa' fil-baħar outside territorial waters, din il-lanċa kulma tista' tagħmel huwa biss li tasal sa ħdejh u tgħidlu biex jistenna sakemm tiġi il-patrol boat!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, imma dawn is-search and rescue jagħmlu parti minn flotta ikbar ta' l-armata.

Meta dħalt responsabbli jien minn dan il-qasam sibt sitwazzjoni fejn kien hemm dawn iż-żewġ laneċ il-Birgu.

Immaġina kieku dawn kellhom jitilqu mill-Birgu biex imorru jitfu n-nar fil- parti tat-tramuntana ta' Malta fis-sajf, tilħaq mhux tinħaraq il-biċċa tal- baħar!

Sibna sitwazzjoni fejn lanqas biss kien hemm nies kwalifikati li jistgħu jmexxu dawn l-affarijiet u aħna rajna li ma kienx għaqli li f'pajjiż żgħir bħal tagħna nibnu flotta oħra għall-protezzjoni ċivili.

U kien hemm opinjoni differenti anke bejn is-civil protection u l-armata, u fl-aħħar ġie deċiż li dawn iż-żewġ laneċ tas-search and rescue, peress li l- funzjoni tal-coastguard f'Malta hija f'idejn l-armata, dawn ingħataw lill- armata għaliex huma manuvrabbli aktar u għaliex minħabba li l-iskop tagħhom huwa relatat mar-rescue, aktar jagħmel sens li jkunu ma' l-armata li għandhom ukoll l-iskwadra marittima tagħhom.

Imbagħad kien hemm is-Sea Salvor li dwarha sar il-kuntratt mat-Tug Malta diġa` u kien jifdal biss il-Garibaldi.

Aħna dehrilna, almenu għalissa, li l-Garibaldi għandu jibqa' f'idejn il-protezzjoni ċivili, anke għaliex hemmhekk hemm nies li xogħolhom huwa bħala crew.

(Interruzzjonijiet) Jien ma nara xejn ħażin f'dan, anzi nara xi ħaġa tajba ħafna għaliex filwaqt li qabel fuq il-baħar ma kellna assolutament xejn ...

(Interruzzjonijiet) Intom kollox għamiltu!

Iva, dak li ma għamiltux kontu beħsiebkom tagħmluh jew kien se jgħaddi mill-kuridur ta' moħħkom biex tagħmluh!

(Interruzzjonijiet) Il-vantaġġ li tagħmel sentejn biss fil- gvern huwa li kulma jsir, jekk ma kontx se tagħmlu, kont ħsibt biex tagħmlu!

Mr Speaker, il-laneċ ġew bis-saħħa tal-ftehim li kien għamel il-Ministru Louis Galea f'Palermo mal-Gvern Taljan biex nużaw il-protokoll finanzjarju Taljan.

Sussegwentement kien ġie s-Segretarju Parlamentari Barberi hawn Malta u meta staqsa fejn l-aħjar li nidderieġu r-riżorsi li se jagħtuna, semmejtlu l-laneċ.

Ġew speċifikati l-laneċ li hemm, meta nbidel il-gvern ħadem fuq dak li sab - u għamel tajjeb - saru l-ispecifications tal-laneċ, pero` l-ġustizzja storika riedet li l-laneċ jaslu taħt dan il-gvern u mhux taħt il-gvern preċedenti!

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 192 ta' l-2000 - regolamenti tas-sena 2000 tal-kors għas-certificate in foundation studies;

Avviż Legali Nru 193 ta' l-2000 - regolamenti tas-sena 2000 tal-kors għall-postgraduate certificate in basic clinical psychiatry;

Kopja ta' rapport li deher fil-ħarġa ta' "It-Torċa" tas-6 ta' Awissu 2000 dwar konferenza stampa mill-KOM, meta tħabbar il-kontinġent Malti għal-logħob olimpiku f'Sydney, l-Awstralja, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru 19137; u

Tagħrif dwar l-għadd ta' studenti fit-tieni sena tal-junior college, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru 19629.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' rapport bit-titlu "Dust Deposition Monitoring in Malta, December 1999 to July 2000", ikkummissjonat mill-ministeru għall- ambjent.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport U Komunikazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 191 ta' l-2000 - ordni li jtemm privileġġi esklużivi dwar l-Att biex jirregola t-Telekomunikazzjoni; Avviż Legali Nru 195 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 dwar servizzi ta' telekomunikazzjonijiet (modifika ta' liċenzi ta' Maltacom p.l.c. u Vodafone Malta Limited);

Kopja ta' rapport datat Settembru 2000 maħruġ mill-awtorita' marittima ta' Malta dwar l-investigazzjoni ta' l-għarqa tat-tanker "Erika";

f'isem il-Ministru għal Għawdex qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar impjegati mal-Gozo Channel Co. Ltd, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari nru 19613; u

f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali qiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:-

Avviż Legali Nru 196 ta' l-2000 - ordni ta' l-2000 li jemenda l- ordni dwar id-delega ta' infurzar mill-kunsilli lokali (emenda nru 10);

Avviż Legali Nru 197 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 li jemendaw l-iskeda "A" tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili (emenda nru 2);

Avviż Legali Nru 198 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 li jemendaw ir-regolamenti dwar drittijiet fil-bord li jirregola l-kera (emenda nru 2);

Avviż Legali Nru 199 ta' l-2000 - regoli ta' l-2000 li jemendaw ir- regoli dwar il-proċeduri tal-bord ta' l-arbitraġġ (emenda nru 2);

Avviż Legali Nru 200 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 li jemendaw ir-regolamenti dwar it-tiġdid ta' kiri tar-raba' (emenda nru 2); u

Avviż Legali Nru 201 ta' l-2000 - regoli ta' l-2000 li jemendaw ir- regoli dwar tribunal għal talbiet żgħar (emenda nru 2).

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 194 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 li jemendaw ir-regolamenti dwar il-pellikoli u l-palk (emenda nru 3);

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet miministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR IL-PROGRAMM NAZZJONALI GĦALL-ADOZZJONI TA' L-ACQUIS (KONT)

Ikompli mit-2 ta' Ottubru,2000

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, biex nieħu spunt minn dak li qal il- Ministru Borg fl-aħħar tal-question time, niskanta kif donnu li hija ġustizzja storika li l-Malta Labour Party dejjem isib ruħu kontra l-ikbar bdil kostituzzjonali li jkollu bżonn jagħmel pajjiżna!

Nemmen li hija xi ħaġa ħażina għal pajjiżna li jkollna sitwazzjoni fejn partit kbir bħalma huwa dak ta' l-oppożizzjoni jkun f'sitwazzjoni fejn jgħid an absolute "no" għal ħaġa bħal din.

Wieħed mill-punti mqajma fid-dibattitu kien dwar jekk għandniex mandat biex nagħmlu dan il-bdil li qed jiġi diskuss f'dan id-dokument.

Issa hawnhekk irridu ngħidu bl-aktar mod ċar li dan id-dokument tista' tarah bħala ċappa karti, tista' tarah bħala dokument tekniku jew tista' tarah bħala dokument politiku - kif naħseb li hu - li jitkellem fuq il-politika interna ta' Malta u kif irid isir il-bdil neċessarju biex nilħqu l-livelli neċessarji jekk aħna rridu nkunu membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Jiġifieri hawnhekk qed nitkellmu dwar mandat biex nimmodernizzaw pajjiżna.

Issa jien naħseb li jekk hawn xi ħaġa li kien hawn mandat għaliha, żgur li din tirrigwarda l-bżonn biex dan il-poplu jimmodernizza ruħu.

Dan kien mandat li ngħata liż-żewġ partiti għaliex it-tnejn qalu li jridu jimmodernizzaw il- pajjiż u li hemm bżonn li ssir bidla radikali fil-mod kif qed topera Malta.

Min qed jgħid li hemm bżonn ta' ċerti affarijiet biex nikkompetu u min qed jgħid li hemm bżonn ta' affarijiet oħra, imma fl-aħħar mill-aħħar it-tnejn qed ngħidu l-istess ħaġa fuq dan il-punt u t-tnejn irridu nimmodernizzaw il- pajjiż.

Dan huwa dokument politiku li jitkellem dwar l-istrateġiji neċessarji biex inkunu nistgħu nlestu ruħna u nfasslu pjan għall-aċċettazzjoni ta' l- acquis.

Kieku wieħed kellu jħares lejn dan id-dokument jara li dan jidħol fuq il-kriterji politiċi u ekonomiċi, l-obbligi tas-sħubija, il-kapaċita` li nimplimentaw l-obbligi tas-sħubija u anke issues finanzjarji.

Dan huwa dokument li fil-fatt jitkellem fuq il-bdil li hemm bżonn isir.

Ħafna drabi l-bdil iġib ċerta biża' u dak li jkun jibda jibża' li fil-mod ta' kif qed jaġixxi llum jaf kif inhu u x'se jiġri fil-futur ma jafx.

Ir-realta` ta' l- affarijiet hija li aħna qed ngħixu fi żmien ta' bidla, nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea, u ħafna mill-affarijiet li hawn hawnhekk irridu nagħmluhom - jien ngħid l-affarijiet kollha li hawn hawnhekk - nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni.

Id-differenza hi li hawnhekk qegħdin nieħdu bħala miżura l-livell li laħqet l-Unjoni sal-lum u bħala timing qegħdin nieħdu timing biex inlaħħqu u nkunu nistgħu nkunu eliġibbli biex inkunu membri ta' l-Unjoni kemm jista' jkun malajr.

Dik biss hija d-differenza għaliex mill- bqija l-bdil irid isir, u l-bdil dejjem ibeżża'.

L-eħfef ħaġa li tista' tagħmel meta jkun ġej il-bdil hija li tbeżża', pero` ħafna drabi l- isfortuna hi li meta tbeżża' tinqasam along party lines u min jgħidilna biex nibżgħu u min jgħidilna biex nagħmlu kuraġġ.

Din hija xi ħaġa li ma ġratx f'Malta biss imma ġrat ukoll f'pajjiżi oħra.

Jien niftakar meta kien ġie l-ex leader tal-Partit Liberali ħafna snin ilu u qalilna li l-agħar ħaġa li nistgħu nagħmlu huwa dak li kien ġara lilhom fl-Ingilterra, jiġifieri li nippolitiċizzaw din il-materja u nispiċċaw b'kulħadd jitkellem fuq linji politiċi.

Fil-fatt fl-Ingilterra hekk kien ġralhom għax kien hemm il-Partit Konservattiv favur u l-Labour Party kontra - kultant storikament jinbidlu r-roles ukoll - u ġara li d- diskussjoni dwar l-Unjoni Ewropea kienet inqasmet along party lines.

Sfortunatament fil-fehma tiegħi anke f'pajjiżna inqasmet along party lines id-diskussjoni, u naħseb li ma nagħmlux kredtu lanqas lil dan il-parlament jekk niġu hawnhekk u ngħidu li kollox huwa ħafif u tajjeb u li jista' jsir b'mod faċli.

Lanqas nagħmlu tajjeb li niġu hawnhekk u ngħidu li dawn huma kollha affarijiet tal-biża', li se jirrovinawna u li se jġibu l-qgħad għaliex meta jismagħna nitkellmu hekk il-pubbliku jitħawwad.

Ir-realta` hi li pajjiżna, irid jew ma jridx, se jkollu jimmodernizza jekk irid jibqa' vijabbli bħala pajjiż.

U biex jagħmel dan irid idur dawra madwaru u jħares lejn kif jista' jtejjeb lilu nnifsu, u jrid jidħol f'kull qasam, jara x'hemm bżonn isir u jagħti x-short term, il-medium term u forsi anke l-long term objectives tiegħu biex jagħmel dan.

Fil-fatt dan id-dokument qed jagħmel eżattament dan; qed iħares lejn diversi setturi u jara x'hemm bżonn isir fix-short-term, x'hemm bżonn isir bħala medium-term u x'hemm bżonn li jsir in the long-term.

Ma jagħmilhiex mill-perspettiva ta' aħna weħidna imma jagħmilha mill-perspettiva ta' xi rridu nagħmlu biex niġu in line ma' l-Unjoni Ewropea.

Aħna qegħdin ngħidu li l-livelli li laħqu fl-Unjoni huma għoljin biżżejjed u aħna għandna nfittxu li nilħquhom kemm jista' jkun malajr.

Allura bażikament dak li qed jagħmel dan id-dokument huwa li jitkellem dwar il-mod li bih qed tiżviluppa d-dinja bil-globalizzazzjoni tagħha, cioe` li d-dinja trid tiftaħ għas-suq, trid tkun aktar kompetittiva, ma tfittixx li jkollok state- aids, ma tfittixx li timxi b'ċertu mod fil-pajjiż li wieħed kien jimxi bih qabel ma żviluppat id-dinja kif inhi llum.

Issa aħna m'aħniex qed ngħidu dan għaliex b'xi mod irridu nagħmlu xi ideoloġija ġdida mill- globalizzazzjoni, jew għaliex irridu nagħmlu xi ideoloġija ġdida mill-mod ta' kif timxi l-Unjoni Ewropea, imma għaliex fil-kuntest storiku, politiku u ekonomiku ta' pajjiżna nħossu li dan huwa l-aħjar mezz ta' kif nimxu 'l quddiem b'mod tajjeb.

Allura jien naħseb li altru milli hemm il-mandat biex isiru dawn it-tip ta' negozjati, altru li hemm il-mandat biex lil pajjiżna nkomplu nimmodernizzawh u altru li hemm il-mandat biex Malta neħduha fuq livell ieħor mil-livell li żviluppajna sal-lum.

Jien ħadt gost ukoll nisma' lill-ministru għall-affarijiet barranin jagħmel bl-iktar mod ċar il-punt li rridu ninnegozjaw fuq ċerti aspetti partikolari u semma partikolarment l-akkwist ta' l-art mill-barranin.

Jien kont ktibt fuq dan f'gazzetta għaliex nemmen li dan huwa aspett li wieħed jista' jinnegozja u nemmen ukoll li l-Unjoni Ewropea hija lesta li tħares lejn dawn ir-realtajiet, allaħares le!

Fil-verita' ħarset lejn dawn ir- realtajiet ukoll fost pajjiżi oħrajn, realtajiet li jagħmlu sens għaliex ħadd ma jrid li jkollok stat membru li jkollu ċerti diffikultajiet partikolari u ma tħarisx lejhom ukoll.

U din ta' l-art hija xi ħaġa ovvja.

Huwa ovvju li aħna ngħixu f'pajjiż żgħir fejn l-art hija at a premium, pajjiż fejn diġa` qed nirregolamentaw il-mod ta' kif jistgħu jixtru l-art il-barranin - anzi kultant ingorru għaliex ma jixtrux biżżejjed, immorru fl- aspett l-ieħor - imma l-aktar ħaġa importanti hija li aħna nkunu in charge u nkunu kapaċi nagħmlu d-deċiżjonijiet tagħna dwar dan.

Meta jkollna bżonn daqsxejn iktar nistgħu niftħu daqsxejn il-vit u meta jkollna bżonn daqsxejn inqas nistgħu nagħlqu l-vit ukoll.

U allura naħseb li dawn huma punti li fil-fatt meta wieħed iħares lejn din l-istampa globali hija xi ħaġa tajba li nħarsu lejha fid-dettall, u naħseb li għamel sew il-ministru għall- affarijiet barranin li ċċara dan il-punt u nsista li dan huwa punt li aħna, bħala pajjiż, qegħdin inħarsu lejh.

Issa jien ngħid li rridu mmorru għall-bidla u jekk wieħed iħares lejn iċ- chapter dwar it-telecommunications jara x'hemm bżonn isir.

Imma forsi dan m'huwiex kollu kambjament li kellna bżonn nagħmlu in any case biex nidħlu fis-seklu li qegħdin fih?

Dan m'huwiex dak li għandna bżonn nagħmlu biex aħna nkunu nistgħu nirregolaw dan is-settur b'mod aħjar?

Dan m'hux kollu bdil li kellna bżonn nagħmlu fil-qasam tat-telecoms biex inkunu nistgħu niftħu s-suq u jkollna l-vantaġġi għall-konsumatur?

Dan huwa kollu bdil li jrid isir f'pajjiżna biex anke nkabbru l-impjiegi f'dan is-settur għaliex dan huwa settur li jista' jkabbar l-impjiegi.

Anzi jekk inħarsu lejn dan is-settur, u nħarsu lejh mhux biss mill-qasam tat-telekomunikazzjonijiet imma wkoll mill-qasam ta' l-IT u tal-media, naraw li dan huwa settur li aktar ma jmur aktar irridu nieħdu ħsieb li jkollna nies preparati fih għaliex se jkollna jobs qed jistennew lin-nies biex jeħduhom, kif fil-fatt diġa` għandna.

Issa anke hawnhekk kellna nagħmlu att ta' kuraġġ indirizzat lejn dan is-settur sabiex nagħtuh ħajja ġdida - fil-fatt kellu bżonn ħajja ġdida - u naqilgħuh mis-sitwazzjoni ta' monopolji li kien jinsab fiha għal ħafna u ħafna żmien.

M'hemmx dubju li l-ewwel pass f'dan il-qasam sar ukoll taħt il-gvern preċedenti, meta kompla fuq ix-xogħol li kien sar qabel bil-mod kif jiġi regolamentat dan is-settur, u qasam l-aspett operattiv mill-aspett regolatorju.

Dak kien l-ewwel pass, liema pass kien bżonjuż u meħtieġ biex dan is-settur ikun jista' jsir ħafna aktar bdil fih.

Fil-fatt rajna kif f'dan il-parlament għaddejna liġi ġdida li toħloq awtorita` dwar il- komunikazzjoni.

U qed insemmi dan għaliex dan huwa settur li jħares lejn il-mod li bih irridu nħarsu lejn l-acquis communautaire.

Hawnhekk ukoll irridu nkunu wkoll għaqlin, u l-iktar ħaġa għaqlija li rridu nagħmlu hija li filwaqt li llum fid-dinja kollha l-aspett regolatorju tal-gvern qiegħed jissaħħaħ u l-aspett operattiv, għallinqas bħala attur ekonomiku, qiegħed jonqos, nuru ċertu għaqal fil-mod kif nagħmlu l-awtoritajiet li jirregolaw f'pajjiżna, partikolarment billi nużaw ċerta ekonomija bil-mod ta' kif nirregolaw.

Jekk inħarsu lejn is-settur tat-telekomunikazzjonijiet naraw li l- affarijiet ma sarux sempliċement biex wieħed jiġi in line ma' l-acquis communautaire imma saru b'mod li nkunu nistgħu wkoll nagħmlu handling tagħhom aħna bħala pajjiż żgħir, u naħseb li dan huwa mudell li għandna kontinwament inkomplu nżommu quddiem għajnejna.

Qed ngħid dan għaliex huwa importanti li meta nkunu qed inħarsu lejn kif se nimplimentaw l-acquis, inkunu kemm jista' jkun ekonomiċi fil-mod ta' kif nimplimentawh.

Jekk wieħed iħares lejn dan id-dokument jara li dan huwa t-tip ta' ħsieb li fil- fatt is running through, u huwa għalhekk li jien insejjaħlu dokument politiku strateġiku iktar milli sempliċement dokument tekniku, għaliex fil- fatt hemm għażliet li juru li huma għażliet politiċi importanti.

Jekk wieħed iħares ukoll lejn kif dan id-dokument jitkellem dwar il-qasam ta' l-agrikoltura jara li anke hemmhekk id-dokument isemmi diversi affarijiet, fosthom il-fatt li l-art hija nieqsa minn pajjiżna, u b'mod mill-iktar interessanti isemmi wkoll l-aspett ta' l-island status ta' Malta u l-fatt li Malta hija fil-periferija taċ-ċentri ta' produzzjoni fl-Ewropa.

U jien xtaqt nieqaf ftit fuq dan il-punt għaliex dan punt li jien ġieli kelli l-okkażjoni li niddiskuti f'fora oħrajn, għaliex nemmen li huwa mportanti li wieħed iħares lejn dan il-punt anke mil-lat tan-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea.

Jien nieħu gost li anke dan id-dokument qed isemmi dan il-punt għaliex dan ikompli juri kemm huwa dokument realistiku u mhux sempliċement dokument li qiegħed hemm biex jagħmel pinzellata fuq is- sitwazzjoni ta' pajjiżna u kif għandna nadottaw l-acquis communautaire.

Naħseb li aktar ma nersqu lejn li nikkonkludu n-negozjati, aktar wieħed jiffoka fuq kif wieħed jagħmel l-aħjar pakkett għal pajjiżna fiċ- ċirkostanzi tan-negozjati nfushom.

Jekk wieħed iħares lejn x'qal il-Parlament Ewropew dwar dan u anke lejn rapporti u riżoluzzjonijiet oħra tal-Parlament Ewropew jara li fil-fatt fl- Unjoni Ewropea hemm moviment biex iħares iktar lejn min għandu island status u lejn min qiegħed fil-periferija ta' ċerti reġjunijiet.

Fl-Unjoni hemm ukoll il-kuxjenza li ma jistax ikun hemm area ċentrali fl-istess unjoni li tkun qed tiżviluppa b'rata mgħaġġla tant li l-areas l-oħrajn ma jkunux qegħdin ilaħħqu magħha, u l-kunċetti kollha ta' solidarjeta` fl- Unjoni huma bbażati fuq dan.

Huwa tajjeb li meta nitkellmu fuq l-Unjoni Ewropea nispjegaw li hemm dawn il-kunċetti prattikati fir-realta` mill- Unjoni u mogħtija espressjoni ċara fil-politika kollha ta' l-Unjoni għaliex dawn huma punti li żgur huma ta' benefiċċju għal pajjiżna.

Mr Speaker, jien naħseb li huwa importanti ħafna li nħarsu lejn dan id- dokument b'mod li nammettu li għandna bżonn nagħmlu ħafna affarijiet biex niġu in line ma' l-Unjoni Ewropea, liema affarijiet ma jweġġgħuniex anzi huma ta' ġid għalina.

Huwa veru li dawn il-bidliet jista' forsi jkollhom ċerti konsegwenzi fis-suq, pero` bla dubju ta' xejn huma neċessarji li jsiru biex pajjiżna jimmodernizza ruħu, anke jekk ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea.

U l-aħjar ħaġa li nistgħu nagħmlu aħna bħala politiċi f'dawn il- bidliet huwa li niftehmu, għalkemm probabbilment dan huwa kollu wishful thinking.

Il-ftehim fuq il-bidliet ħafna drabi huwa diffiċli f'diversi pajjiżi, inkluż tagħna, imma li niftehmu dwar il-bżonn li jkun hemm bidla naħseb li hija xi ħaġa diġa` akkwistata għaliex tissemma fil-programmi elettorali taż-żewġ partiti, u t-tnejn urewha bil-mod kif aġixxew, kemm meta kienu fil-gvern kif ukoll fl-oppożizzjoni.

Jien nemmen li għandna nibqgħu nipprovaw infittxu l-consensus until it hurts jekk irridu naslu għal xi forma ta' qbil dwar l-Unjoni Ewropea.

Fuq kollox irridu nipprovaw ma nippolitiċizzawx iżżejjed din il-bidla għaliex hija bidla li tajjeb li l-poplu Malti jħares lejha b'mod mill-aktar oġġettiv u mhux biss mill-interess short-term imma anke medium u long-term.

Ħafna drabi, jekk ma tħarisx iktar 'il bogħod minn dak li qed tagħmel illum tispiċċa tagħmel deni lilek innifsek.

Dan id-dokument ma jagħmel xejn għajr li jaqbad l-istandard li laħqet illum l-Unjoni Ewropea, liema standard huwa magħruf bħala l-acquis, u jgħid li biex aħna naslu għalih irridu nagħmlu "dawn" id-diversi affarijiet u waħda mill-akbar bidliet li rridu nagħmlu hija li noħolqu ħafna - u fil-fatt hekk qegħdin nagħmlu f'dan il-parlament - awtoritajiet regolatorji.

Hawnhekk irridu noqogħdu attenti li niggruppjaw flimkien ċerti aspetti regolatorji, bħalma ġara fil-qasam tat-telekomunikazzjonijiet, għaliex aħna pajjiż żgħir u jekk ma nagħmlux hekk ikollna, fil-fehma tiegħi, diffikultajiet biex insibu nies adatti biex jagħmlu l-manning ta' dawn it- tip ta' awtoritajiet regolatorji.

Dan ma jfissirx li m'għandniex nagħmluhom imma jfisser li għandna nagħmluhom bl-istess għaqal li qegħdin isiru u bil-mod li jirrifletti wkoll dak li qed jiġri fis-suq.

Jien nemmen li filwaqt li rridu nkunu konxji tal-limitazzjonijiet tagħna, ma rridux inħarsu lejhom bħala xi ħaġa li tista' twaqqafna milli naslu fejn irridu.

Dawk il-limitazzjonijiet qegħdin hemmhekk biss biex aħna nsibu l-aħjar triq biex naslu fejn irridu.

M'hemmx dubju li rridu nagħmlu l-bidliet kollha neċessarji biex ikollna l-kapaċita` amministrattiva li nimplimentaw l- acquis u biex ikollna l-kapaċita` amministrattiva biex nagħmlu l-bidliet neċessarji b'mod fattwali fil-liġijiet, liema liġijiet imbagħad nagħmluhom realta` fis-suq u fis-soċjeta` tagħna.

Mr Speaker, jien nemmen li huwa tajjeb li din il-Kamra tiddiskuti dan id- dokument - m'iniex se noqgħod nidħol fid-dettal tad-diversi aspetti - li juri dak li għandu jsir f'pajjiżna fid-diversi oqsma.

Nieħu gost nara li dan huwa dokument li ma jiddiskutix b'mod vag imma jiddiskuti bl-aktar mod tanġibbli x'hemm bżonn isir għal pajjiżna.

U d-diskussjoni fuqu, fil-fehma tiegħi, trid tkun fil-kuntest ta' xi rridu minn pajjiżna.

X'irridu li pajjiżna jkun ħames snin, għaxar snin jew ħmistax-il sena oħra?

Irridu li pajjiżna jkun maqtugħ mir-realta` li hija l-Ewropa, jew irridu li pajjiżna jkun parti mir-realta` Ewropea?

Irridu li pajjiżna jkun fil-Mediterran pero` ma jkunx parti mis-sistema li l-Unjoni Ewropea qed tiżviluppa għaliha nnifisha, anke fl-area tal-Mediterran?

Jew irridu li pajjiżna jkun interlokutur bejn pajjiżi oħrajn fil-Mediterran u fi ħdan l-Unjoni Ewropea mal-bqija ta' l-Unjoni wkoll?

Fl-aħħar mill-aħħar din hija l-għażla u m'hijiex għażla tan-nitty-gritty biss.

Jekk aħna rridu li pajjiżna jibqa' għal rasu allura forsi dan id-dokument m'huwiex ta' interess għalina, pero` jien naħseb li dan huwa dokument ta' interess importantissimu għal Malta għaliex dawn il-bidliet iridu jsiru, nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea, għaliex għandna viżjoni ta' fejn irridu pajjiżna ħamsa, għaxra u ħmistax-il sena oħra.

B'dan ma rridx infisser li għandna bżonn ta' ħamsa, għaxra jew ħmistax-il sena biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea, imma qed ngħid li meta nidħlu fl-Unjoni, fi żmien kemm jista' jkun qasir, aħna se nkomplu għaddejjin bil-proċess ta' membru fl- Unjoni, u allura se nkomplu għaddejjin bil-bdil kollu li dawn il-pajjiżi qegħdin jagħmlu biex jissaħħu bejniethom.

Aħna hawnhekk ma noqogħdux niddiskutu fl-akbar dettall l-għajnuniet kbar li nistgħu nġibu mill-Unjoni Ewropea - apparti naturalment l-għajnuna li wieħed jista' jġib ukoll biex jagħmel dan il-bdil fl-acquis innifisha - pero` nafu li dawk il-pajjiżi fl-Unjoni li għamlu l-bidliet u komplew jagħmlu l-bidliet kienu pajjiżi li sabu saħħa kbira fis-sens ta' solidarjeta` li jiġu mill-fondi diversi li għandha l-Unjoni.

Jekk hawn xi ħaġa li importanti li nibdew nagħmlu minn issa hija li nibdew nitgħallmu r- regoli kollha ta' dawn il-fondi u kif se nħarsu biex aħna, bħala pajjiż u bħala settur privat, inkunu effiċjenti fil-mod kif nagħmlu l-aħjar mezz biex nisfruttaw fondi bħal dawn, għaliex din il-bidla li hawn imsemmija f'dan l-aquis trid issir, nidħlu jew ma nidħlux.

Din il-bidla li qed tiġi diskussa hawnhekk hija marbuta ma' l-acquis u rridu norbtuha biex nilħqu dak il-livell li għażilna aħna, pero` kieku ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea xorta waħda trid issir.

Aħna rridu li ħamsa, għaxra u ħmistax-il sena oħra naraw lil pajjiżna bħala attur reali fi ħdan ir-realta` Ewropea, imma llum qed joħroġ ċar li jekk ma tkunx f'għaqda bħalma hi l-Unjoni Ewropea jkun diffiċli tinnegozja f'fora oħrajn bħad-WTO.

Illum anke pajjiżi kbar, bħall- Ġermanja u Franza, jużaw is-saħħa ta' l-Unjoni Ewropea biex ikunu jistgħu jinnegozjaw ma' l-Istati Uniti u ma' pajjiżi oħrajn fi ħdan id-WTO.

Jiġifieri r-realtajiet fid-dinja qegħdin jinbidlu u mhux biss fl-Unjoni Ewropea, u jekk aħna ma jkollniex il-foresight li nbiddlu wkoll ir-realta` ta' Malta llum, għada se jkollna npattu qares.

Hija regola tal-ħajja li meta deċiżjoni ma teħodhiex fi żmienha jkollok tħallas il-konsegwenzi.

Sur President, ir-realta` li l-poplu Malti se jkollu quddiemu hija dik li l-bdil kollu li hemm bżonn li jsir biex aħna niġu in line ma' l-acquis irid isir anke jekk ma nidħlux fl-Unjoni.

Għalhekk tajjeb li nagħmluh fi ħsieb li nidħlu fl-Unjoni biex b'hekk ikun jista' jkollna solidarjeta` għal dak il-bdil li aħna nkunu qed inwettqu u biex inkunu nistgħu nużufruwixxu mill- benefiċċji kollha li tagħti l-Unjoni u fuq kollox biex inkunu nistgħu ningħaqdu ma' pajjiżi oħrajn fin-negozjati u fir-relazzjonijiet neċessarji tal-kummerċ internazzjonali li llum fid-dinja kompetittiva u fil-kummerċ internazzjonali, jekk tkun waħdek u żgħir ma jkollok l-ebda saħħa ta' xejn.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, id-dokument li għandna quddiemna m'huwiex sempliċi pjan fuq biċċa karta mifrux tul medda ta' 223 faċċata li wieħed jista' jagħżel li jaqra jew jinjora.

Lanqas huwa rapport li nistgħu nħallu l-konklużjonijiet tiegħu għat-tekniċi, għat-teknokrati jew għall- burokrati li jmexxu pajjiżna mit-torri ta' l-avorju.

Din hija t-triq li l- Gvern Malti qed jiġi obbligat li jsegwi, mhux kif indika l-Onor.

Frendo, tul medda ta' ħamsa jew għaxar snin imma tul medda qasira ħafna ta' żmien, bil-konsegwenza li t-timeframe qasira fiha nnifisha se tispiċċa ddawwar mażżra m'għonq il-poplu Malti mingħajr m'aħna qed ngħidulu bil-quddiem x'se jkun il-piż li se jkollu jġorr u x'se tkun l-għafsa li se jintrabat biha.

Din id-diskussjoni dwar dan il-pjan qed issir fuq insistenza min-naħa tagħna, insistenza li ilha għaddejja għal tmien xhur minn wara li ġie ppubblikat fil-verżjoni oriġinali tiegħu.

Il-gvern għamel ħafna attentati biex dan kollu ma jiġix diskuss f'seduta plenarja, kif qed jiġri f'dawn l- erbat ijiem, imma jiġi diskuss f'xi laqgħa tal-kumitat permanenti għall- affarijiet barranin.

Li kieku ftit ilu m'għamiltx jien sensila ta' mistoqsijiet parlamentari lil għadd ta' ministeri differenti - m'iniex qed ngħid dan b'xi ftaħir - ma kienx joħroġ ċar min minnhom qed jagħmel studju dwar l-impatt soċjo-ekonomiku fuq pajjiżna tas-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea.

L-ewwelnett jien inħoss li dan it-tagħrif imissu ngħata mill- gvern minn rajh mingħajr il-bżonn ta' xi imbuttatura min-naħa tagħna; u t- tieni nett naħseb li hija ħaġa li tmur għal kollox kontra l-loġika li l- ewwel tintrabat li tieħu ċerti miżuri radikali, kif effettivament qed jagħmel il-gvern fil-pjan li għandna għad-diskussjoni llum, imbagħad iktar tard tibda tistudja l-implikazzjonijiet mingħajr ma jkollok l-ebda ħjiel bil-quddiem jekk jaqbillekx tieħu ċerti passi drastiċi jew le.

Sur President, il-qagħda li ninsabu fiha bħalissa hija waħda tal-biki; minn naħa għandna programm li suppost diġa` kellu jkun f'idejn il- Kummissjoni Ewropea biex jorbotna iktar, u minn naħa għandna studji li għadhom mistura mingħajr m'għandna ebda ħjiel ta' meta se jintemmu u jekk ir-riżultati tagħhom humiex se jsiru pubbliċi min-naħa tal-gvern.

Il-mod ta' kif inhu mfassal dan id-dokument jista' biss iżid l-inċertezza fil- pajjiż.

Issa minflok ma l-gvern għamel konsultazzjoni wiesgħa mal-korpi kostitwiti dwar dan il-programm u ppubblika t-tħassib u l- preokkuppazzjonijiet tagħhom dwar dan kollu, għażel li jitlobhom konsultazzjoni privata ħalli jkollu skuża sabiex tkun xi tkun ir-reazzjoni tagħhom iżommha mistura.

Jien kont nippretendi li l-ministru jagħti lil din il-Kamra l-feedback, il-preokkupazzjoni, it-tħassib u l-concerns tal- korpi kostitwiti u mhux jitlobhom sempliċement konsultazzjoni privata biex dan kollu ma jsirx.

Gvernijiet oħrajn, bħal dawk ta' Ċipru u tas-Slovenja, qed imexxu b'mod ferm differenti minn tagħna, u jien ngħid li meta nimxu b'dan il-mod ma nistgħux ma nitpinġux ħażin anke f'għajnejn dawk li magħhom suppost qegħdin isiru n-negozjati.

Ħalli issa mmur lura għaż-żmien meta Dr. Ċensu Tabone kien ministru għall-affarijiet barranin, Sur President, u nagħmilha ċara li se nitkellem fuqu fil-kapaċita` tiegħu ta' ex ministru.

Fi żmien meta Dr. Tabone kien foreign minister, għalkemm ma konniex naqblu ma' ċerti affarijiet li kien jgħid, almenu pajjiżna kellu l-image ta' pajjiż li l-gvern tiegħu ried sħubija sakemm jikseb kondizzjonijiet xierqa.

Dejjem hekk kien jitkellem Dr. Ċensu Tabone.

Il-fissazzjoni tal- gvern tal-lum ta' sħubija sħiħa akkost ta' kollox qed iċċekken l-istatura u l-kredibbilta` tal-gvern innifsu mhux biss f'pajjiżna fost l-elettorat Malti imma anke fil-kurituri fejn suppost isiru n-negozjati ġewwa Brussels.

Dan ir-rapport imissu tħejja biss meta kienu lesti l-economic impact assessments kollha, ħalli kulħadd ikun jaf bil-quddiem għalxiex verament ninsabu deħlin.

Huwa wkoll inkonsistenti l-mod kif dan il-parlament qed ibiddel ċerti liġijiet b'ħafna għaġġla, kif tixhed l-aġenda ta' dan il- parlament stess, biex iġibna in line ma' dan il-pjan meta l-economic impact assessment studies għadhom qed jinħmew.

Il-mistoqsija li qed jistaqsu ħafna nies illum hija jekk il-gvern, flimkien mas-settur privat, humiex se jkunu kapaċi jimmobilizzaw ir-riżorsi pubbliċi u umani meħtieġa biex iwettqu dan il-programm bl-iċken uġigħ u tbatija għall-poplu Malti.

Meta tiltaqa' ma' nies serji, huma x'inhuma l- fehmiet politiċi tagħhom u huma x'inhuma l-fehmiet tagħhom dwar sħubija, tinduna li kulħadd donnu qata' qalbu li dan jista' jsir.

Dan huwa rifless anke fis-survey li ppubblikaw dan l-aħħar il-kamra tal-kummerċ fejn b'kuntrast ma' l-ewforija personali ta' ċerti diriġenti ta' din l- organizzazzjoni favur sħubija sħiħa, issa ħareġ ċar li madwar tliet kwarti tal-kummerċjanti li wieġbu għall-kwestjonarju stqarrew li xejn m'huma ċerti jekk in-negozjati dwar is-sħubija ta' Malta humiex se jwasslu għal ftehim li jkun favorevoli għan-negozju tagħhom.

Sinifikanti wkoll kien il-fattur l-ieħor li inqas minn 30% mill-membri tagħhom wieġbu għal dan il- kwestjonarju.

Sur President, fil-fehma tiegħi dan huwa kollu frott il- politika żbaljata tal-gvern għaliex bil-mod li bih qed imexxi rigward il- kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea qed tikber il-frustrazzjoni tan-negozjant u l-kummerċjant, qed tinħoloq inċertezza akbar u ħafna qed iħossu ruħhom skomdi fid-dawl ta' l-iżviluppi li qegħdin iseħħu.

La l-gvern donnu qata' qalbu li jġib il-miljuni li wiegħed qabel l-elezzjoni, kif beħsiebu issa jieħu ħsieb il-funding ta' dan il-programm kollu mingħajr il-bżonn li jirrikorri għal taxxi addizzjonali jew taxxi ġodda?

Dan il-parlament m'għandux jilludi ruħu li kollox se jkun ward u żahar għalih.

Hemm differenza fundamentali bejn li niddiskutu t-trademarks, il-patents, il- copyright u l-liġijiet tal-konsumatur, għal li niddiskutu affarijiet ħafna aktar ebsin, bħat-tneħħija tal-kontroll fuq il-kapital, is-sussidju għat- tarznari u l-għajnuna għall-industrija tal-manifattura.

Ir-raġuni għaliex fil-fehma tiegħi l-Partit Nazzjonalista qed jitlef l-appoġġ dwar l-Unjoni hija għaliex minn kwestjoni ta' sempliċi slogan issa spiċċajna fi bread and butter issue.

Il-poplu issa ntebaħ li fin-nofs hemm l-għajxien u l-kwalita` tal-ħajja tiegħu u ta' wliedu.

Jien ngħid li l-impotenza tal-gvern quddiem dan kollu turi kemm għandna gvern insensittiv għall-ħteġijiet u l-aspirazzjonijiet taċ-ċittadin komuni.

Illum anke dawk il-korpi kostitwiti favur sħubija jgħidulek li m'għandhom ebda ħjiel dwar liema strateġija ta' negozjar se jaddotta l-Gvern Malti meta se jsib l-iebes quddiemu fix-xhur li ġejjin.

Għalkemm ma kien hemm xejn fil-ktieb ta' Simon Busuttil dwar l-Unjoni Ewropea, la dwar it- tneħħija tal-levies u lanqas dwar l-impatt fuq it-tarznari, qed naraw li minn naħa s-settur tal-manifattura ta' l-għamara jinsab għarkubbtejh sew - u se jkun iktar meta jiġu fis-seħħ ċerti miżuri f'Jannar tas-sena d-dieħla - filwaqt li t-tarzna, li kellha titpoġġa fuq saqajha skond ma kien qal il- Ministru Josef Bonnici fil-parlament, issa spiċċat fi kliemu stess azjenda insostenibbli.

Meta għandna sitwazzjoni fejn l-investiment dirett lejn pajjiżna fil- manifattura jinsab għal kollox wieqaf, l-MDC ma tistax tkompli tilgħab noli bil-pakkett ġdid ta' inċentivi li beħsiebha tħabbar fil-ġejjieni biex togħġob lill-Unjoni Ewropea.

Dan huwa dak li qed joħloq l-inċertezza u l- instabilita` fil-pajjiż u mhux dak li qed jgħid il-Partit Laburista!

Dan qed ngħidu għaliex kemm l-investituri Maltin kif ukoll dawk prospettivi barranin iridu jkunu jafu x'se jkunu r-regoli l-ġodda qabel jilagħbu l- logħba.

Daqstant ieħor jinsabu anzjużi biex ikunu jafu humiex se jiċċaqilqu l-lasti jew le.

Sur President, jissemma ħafna dwar l-SMEs pero` fil-konkret ftit għandna ħjiel dwar x'se jsir mill-gvern.

Li żgur irid u jenħtieġ il-pajjiż huwa a one-stop shop għall-SMEs, filwaqt li titnaqqas ir-red tape u l-burokrazija.

Diġa` semmejt meta ddiskutejna fis-second reading il-liġi dwar il- kompetizzjoni kif bħalissa hemm ferment ġo l-Unjoni Ewropea dwar il-fatt li b'ċerti regoli marbutin mal-liġi dwar il-kompetizzjoni l-burokrazija fi ħdan l-Unjoni se tiżdied għan-negozjanti u mhux tonqos.

Illum qed ngħixu fi żmien fejn l-entrepreneurship, it-tnaqqis tal-piżijiet amministrattivi, il-bżonn ta' risk capital u l-innovazzjoni huma kollox, u jien ngħid li m'hemm xejn fil-programm tal-gvern li juri li fil-ġejjieni se naraw xi bidla għall-aħjar f'din id-direzzjoni.

Pero` l-iktar ħaġa li għaġġbitni kienet li meta s-setturi tas-servizzi finanzjarji u tat-turiżmu huma fost l-iktar tnejn importanti għad-dħul ta' munita barranija f'pajjiżna, ma jidher li hemm l-ebda mpenn min-naħa tal- ministeri konċernati biex jiġi studjat bis-serjeta` l-impatt li sħubija sħiħa tista' ġġib fuq dawn iż-żewġ setturi.

Billi noqogħdu nikkwotaw u nġibu kelliema mill-Irlanda dwar is-servizzi finanzjarji ma naħsibx li huwa biżżejjed u żgur li m'aħniex se nsibu tweġibiet għall-mistoqsijiet li qed jagħmlu bosta operaturi Maltin f'dawn l-oqsma.

L-istess jista' jingħad għat-turiżmu.

Jien għandi kull rispett għall-ministru tat-turiżmu preżenti, li għandu esperjenza f'dan il-qasam, imma f'dan il-kuntest ma nistax nifhem ir-ras iebsa tiegħu li ma jridx jagħmel impact assessment study dwar sħubija fl- Unjoni għaliex qal li jinsab konvint li se mmorru aħjar.

(Interruzzjonijiet) Issa għandek sa nhar il-Ġimgħa biex tirrispondini!

Jien naħseb li għandna dritt nitolbu xi ħaġa aktar konkreta fuq dan is- suġġett milli sempliċement x'jaħseb il-ministru sempliċement minħabba l- esperjenza tiegħu f'dan il-qasam.

Fil-qasam tar-relazzjonijiet esterni, jiġifieri tal-kummerċ, għandna dritt inkunu nafu x'se jkunu l-implikazzjonijiet soċjo-ekonomiċi ta' l- adozzjoni tal-ftehim bilaterali ta' l-Unjoni Ewropea u tat-telfien tal-GSP status.

Wasal iż-żmien li naraw kif l-adozzjoni tal-common external tariff se tolqot il-kompetittivita` fil-qasam tan-negozju u fil-qasam agrikolu.

Fil-fehma tagħna l-gvern tant sejjer għat-taħdidiet ma' l-Unjoni Ewropea għarwien ħuta li qed jippretendi li jippreżenta d-draft negotiating position tiegħu meta ċerti analisi u stħarriġ għadhom qegħdin jinħmew.

Wisq nibża' li billi jagħmel bħall-qattusa għaġġelija, il-gvern se jkun qed jesponi ruħu li jagħmel kalkoli ekonomiċi ħżiena kif ukoll jirrikorri għal mismanagement ekonomiku li għalihom fl-aħħar mill-aħħar se jkollu jħallas il-poplu Malti minn butu.

Ħalli issa nitkellem ftit dwar il-euro, suġġett li f'pajjiżna qatt ma jkollna dibattitu serju dwaru minkejja li f'pajjiżi oħra nafu li huwa topic jaħraq u li wassal għal tqanqil f'dawn l-aħħar ġranet.

Ninsabu f'sitiwazzjoni fejn filli l-Prim Ministru jgħidilna li se nissieħbu fil- euro sas-sena 2003 u filli l-barranin ifakkruna li rridu nkunu membri diġa` biex nissieħbu.

Imbagħad jiġi ministru ta' l-Istat Ingliż, kif ġara ftit taż-żmien ilu, ngħidulu li jekk jissieħbu l-applikanti l-oħra aħna beħsiebna napplikaw ukoll, u hu pront pront ifakkarna li f'pajjiżu, minkejja li ilhom membri ta' l-Unjoni snin sħaħ, il-poplu għad irid jara jekk ekonomikament u finanzjarjament jaqblilhomx jieħdu dan il-pass.

Fil- fehma tiegħi, il-Gvern Malti ġab id-dħul fil-euro qisha xi ħaġa kwalunkwe, qisek qed tapplika biex tidħol membru fil-Każin Malti.

Dak li ġara fid-Danimarka l-ġimgħa l-oħra wera kemm huma żbaljati dawk il- pajjiżi membri ta' l-Unjoni li jaħsbu li l-kwestjoni tal-euro hija biss kwestjoni b'implikazzjonijiet purament ekonomiċi u finanzjarji.

Il-biża' ewlenija tad-Daniżi li bid-dħul fil-euro se jiġi mhedded il-welfare state tagħhom, se tiġi mhedda s-sistema tal-pensjonijiet, se tiġi mhedda l- identita` nazzjonali tagħhom u se tiġi mhedda s-sovranita` ta' pajjiżhom.

L-iktar ħaġa li jien ammirajt mhux għaliex id-Daniżi vvotaw kontra u mhux favur - dik hija d-deċiżjoni sovrana tagħhom u nirrispettaw kull deċiżjoni li setgħu ħadu - imma l-mod kif il-poplu Daniż irnexxielu jivvota kontra fil-maġġoranza assoluta tiegħu minkejja li kellu blitz qawwi għaddej il-ħin kollu biex jinfluwenzawh minn madwar 80% tal-politiċi kollha across the whole political spectrum, tat-trade unions kollha across the whole spectrum tat-trade unions tal-pajjiż, tan-negozjanti kollha across the whole spectrum tan-negozjanti kollha tal-pajjiż, u tal-media across the whole spectrum tal-media, li kollha kienu mobilizzati favur id-dħul fil-euro.

Jien ngħid li fattur li kompla xengel il-pendlu kontra l-issue tal-euro fid-Danimarka kienet issue li ma kenitx marbuta mal-euro imma kellha effett psikoloġiku fuq id-Daniżi.

Din kienet l-attitudni żbaljata, dejjem fl- opinjoni tiegħi, li ħadet l-Unjoni Ewropea meta mponiet sanzjonijiet kontra gvern elett demokratikament ġewwa l-Awstrija, naqblu jew ma naqblux ma' l- ideoloġija radikali u politika tiegħu.

Il-poplu Daniż qal "le" għall- euro għaliex ma jridx isib ruħu f'sitwazzjoni fejn jiġi ddettat il-ħin kollu dwar x'għandu jagħmel minn Brussels.

Il-poplu Daniż ma jridx jissottometti ruħu għal dak li huwa super state Ewropew.

U minn dan ir- referendum suppost li ħadu tagħlima mhux biss il-politiċi Maltin imma anke dawk kollha li qed jikkonsidraw li jżommu referenda dwar l-Ewropa, kemm minħabba obbligi kostituzzjonali li jista' jkollhom, kif ukoll għal raġunijiet oħrajn.

Issa jekk id-Daniżi ħassew ruħhom mhedda minħabba d-daqs ċkejken tagħhom fl-Unjoni Ewropea, kemm aktar għandna għalfejn inħossuna mhedda aħna, speċjalment meta rajna l-mentalita` kważi kolonjali li biha tkellmu ċerti stati qawwija u b'saħħithom fl-Unjoni meta pprovaw ixejnu l-impatt tar- riżultat Daniż sempliċement għaliex id-Danimarka qalu li huwa pajjiż żgħir u periferiku?

Nerġa' ngħid li għalkemm ħafna pprovaw iċekknu dak li ġara fid-Danimarka bħala skerz, jekk naqraw bejn il-linji, jekk inkunu onesti magħna nfusna u jekk nimxu skond il-kuxjenza nsibu li r-riżultat Daniż bagħat bosta xokkijiet, mhux biss fid-Danimarka imma anke madwar l-Ewropa u 'il hinn mill-fruntieri Daniżi nfushom.

Irridu nfakkru, Sur President, li għalkemm fl-Ewropa saru ħafna referenda, dan kien l-ewwel wieħed dwar l- issue ta' l-Euro, u naħseb li jekk ma serva għal xejn, ir-riżultat tar- referendum Daniż serva bħala tagħlima u twiddiba serja għal dawk il- mexxejja kollha Ewropej li sal-lum ħadu lill-elettorati tagħhom for granted meta adottaw il-euro kif ġieb u laħaq billi ppressaw għall-intensifikar tal- koperazzjoni meħtieġa biex tappoġġja din il-politika u komplew mexjin lejn federaliżmu Ewropew minn fuq dahar iċ-ċittadini tagħhom stess.

Analista Amerikan, l-għada tar-referendum tad-Danimarka, qal li dan il- vot ma ħadu xejn b'sorpriża għaliex fil-fehma tiegħu rrifletta x-xejra mifruxa madwar l-Ewropa lejn l-iskoperta mill-ġdid ta' l-identita` nazzjonali tal-poplu Ewropew, 'il hinn mill-Ewropeiżmu sopra-nazzjonali li qed jipprovaw jimponu ċerti gvernijiet.

Għalhekk jien ngħid li jgħidu x'jgħidu ċerti nies dwar l-issue tal-euro, għalkemm din hija issue li għandha l-aspetti fiskali, finanzjarji u ekonomiċi tagħha, xorta waħda tibqa' proġett politiku minħabba l-implikazzjonijiet tagħha, u naħseb li l- Gvern Malti ma jistax jinjora dan il-fatt bħallikieku ma jeżistix.

Issa xtaqt li fil-ftit ħin li baqagħli nitkellem dwar dan fil-kuntest lokali.

Sur President, bħala Labour Party, aħna ma naraw xejn ħażin fil-fatt li jikber il-komponent tal-lira Maltija fil-euro, pero` sħubija sħiħa fil-euro fil-fehma tagħna ttellifna ħafna mill-vantaġġi u mill-benefiċċji li ngawdu llum, fosthom li ma nkunux nistgħu nibqgħu niffissaw ir-rati ta' l-imgħax tagħna.

Dan ikun ifisser li fil-prattika jista' jkollna ċirkostanzi fejn ir-rata ta' l-inflazzjoni tiddetta rati ta' imgħax mod u aħna ma nkunux nistgħu nċaqilquhom għax inkunu soġġetti għad-deċiżjonijiet li jittieħdu fi Frankfurt mill-European central bank.

U din m'hijiex xi ħrafa jew invenzjoni imma hija esperjenza li għaddejja minnha l-Irlanda propru bħalissa.

Dan il-pajjiż, minkejja li sa ftit xhur ilu kien għaddej minn boom qawwi, illum għandu rata dejjem taċċellera ta' inflazzjoni, u għalkemm jixtiequ jgħollu r-rati ta' l-imgħax ħalli jieħdu miżuri preventivi biex jilqgħu għall-inflazzjoni, ma jistgħux għaliex jinsabu marbuta mal-euro u għaldaqstant ma jistgħux jaħdmu b'ċerta flessibbilta` għax iridu jimxu skond ma jiddeċiedi l-ECB.

Dan juri li l-politika ta' one size fits all ma taħdimx fil-prattika, u fil-każ tagħna naħseb li wara li nkunu ksibna l- indipendenza tal-bank ċentrali tagħna - suppost għandna nilleġislaw dalwaqt biex insaħħu l-indipendenza tal-bank ċentrali - ma nkunux nixtiequ naraw lil dik l-indipendenza ġdida tiġi sottomessa għad-direttivi ta' l-ECB.

Aspett ieħor li jintlaqat naħseb tkun il-politika fiskali tagħna, li tkun tista' tiġi applikata biss b'mod ridott.

Qed ngħid hekk għaliex għalkemm il-loġika tgħidlek li meta ma tistax tibqa' tuża l-politika monetarja minħabba li l-EMU ma tħallikx tirreaġġixxi b'mod li huwa country-specific, suppost li l-politika fiskali tilgħab rwol iktar proattiv fil-proċess ta' aġġustament li jkun għaddej fil-pajjiż, din m'hijiex għażla li wieħed jista' jirrikorri għaliha faċilment għaliex l-EMU timponi ċerti ceilings fuq budget deficits u dejn pubbliku, li jnaqqsu b'mod sostanzjali il-leeway tal-politika fiskali li jista' jkollu pajjiż partikolari.

Ma rrid lil ħadd jaħseb li jiena f'daqqa waħda qed nitkellem favur id-dejn nazzjonali, iżda din hija arma li l-ebda pajjiż ma jħobb iċedi kapriċċożament għal kull ċirkostanza li tista' tinqala'.

Min isegwi d-dibattitu li jinsab għaddej f'ċerti pajjiżi Ewropej bħalissa, inkluż ir-Renju Unit, jintebaħ mal-ewwel li l-ekonomija m'għandha x'taqsam xejn mad-deċiżjoni ta' jekk wieħed jisseħibx fil-euro jew le.

Inevitabbilment, kif għedt iktar kmieni, id-deċiżjoni li wieħed jissieħeb fil-euro tispiċċa tittieħed għal raġunijiet u konsiderazzjonijiet politiċi.

Dan qed ngħidu għaliex wara kollox il-politika monetarja hija fiha nnifisha strument politiku wkoll.

Aħna ma rridux naraw kbir iżżejjed, iżda żgħar kemm aħna żgħar, nippretendu li l-gvernijiet tagħna, huma liema huma, ikollhom l-għodda li jimmaniġġjaw il-kondizzjonijiet ekonomiċi ta' pajjiżna.

Aħna rridu li l-votanti tagħna, hu x'inhu l-kulur politiku tagħhom, ikollhom il-mezzi biex jiddeterminaw l-oġġettivi u l-għanijiet tal- politika ekonomika tagħna.

Xi ħadd dan l-aħħar qal li meta tabolixxi l- munita ta' pajjiżek tkun qisek qed tarmi shock absorber minn karozza, filwaqt li meta tiffissa l-exchange rate ta' pajjiżek tkun qisek qed tillokkja shock absorber f'pożizzjoni fissa!

Inħoss li ma nistax insemmi dan kollu mingħajr ma nirriferi għas-summit Portugiż li organizzat l-Unjoni Ewropea ftit ilu.

Apparti mill-fatt li ma ħarġu bl-ebda data fissa għas-sħubija tal-pajjiżi applikanti li hemm fil-queue, jidher ċar li ħadd m'hu se jissieħeb sas-sena 2005, u dan meta l-Gvern Malti għadu jwebbilna li jrid ikun biddel kollox sa tliet snin oħra.

Għalkemm l-Onor.

Fenech Adami qal pubblikament li se nissieħbu fil-euro fis-sena 2003, meta tkellmet dwar it-tkabbir ta' l- Unjoni Ewropea, il-Kummissjoni Ewropea nnifisha għamlitha ċara li l-pajjiżi applikanti m'humiex se jitħallew jissieħbu fil-euro immedjatament wara li jsiru membri, anzi qed jissemma li għandu jkun hemm breathing space ta' mill-inqas sentejn bejn sħubija fl-Unjoni u sħubija fi ħdan il-politika ekonomika u monetarja.

Tajjeb li wieħed ifakkar ukoll - għax dawn huma affarijiet li hawn Malta ma tantx issir riferenza għalihom, speċjalment min- naħa tal-gvern - li f'dak is-summit intqal li l-pajjiżi applikanti se jkunu obbligati li jibdlu ċerta informazzjoni bankarja speċifika kif ukoll iħassru s-segretezza bankarja malli jsiru membri ta' l-Unjoni.

Fil-kamp monetarju jidher li l-gvern qed jgħaġġel saħansitra iktar mid-deadline globali tal-pjan nazzjonali għall-implimentazzjoni ta' l-acquis tant li issa qed jissemma t-tieni kwart tas-sena 2001 għal dan il-qasam speċifiku li qed nitkellem dwaru.

Dwar il-kwestjoni tal-VAT, għalkemm il-gvern qed jagħmel minn kollox biex jagħti l-impressjoni li m'għandux idejh marbutin u li sejjer sempliċement isegwi l-iżviluppi fl-Unjoni Ewropea, infakkru mill-ġdid f'dak li kien qal ftit taż-żmien ilu Dr. Antoine Fiott, konsulent li uża diversi drabi l- gvern - u għamel tajjeb għaliex Dr. Fiott huwa persuna kompetenti ħafna - waqt is-seminar "getting down to gearing up for Europe", fejn kien qal preċiżament hekk: L-isfidi li għandna quddiemna m'humiex limitati biss għad- drafting ta' l-emendi leġislattivi iżda t-tibdiliet jinvolvu piżijiet ġodda għall-konsumaturi u sistemi ġodda ta' operazzjoni għan-negozji u għall- amministraturi tat-taxxa f'pajjiżna.

Sur President, kien hemm diversi punti oħra li xtaqt insemmi, pero` nixtieq li fil-konklużjoni tiegħi nitkellem dwar l-issue nnifisha taż-żona ta' kummerċ ħieles li l-Partit Laburista għamel bħala bażi għall-politika tiegħu kemm meta kien fil-gvern u anke llum li qegħdin fil-bankijiet ta' l- oppożizzjoni.

Żona ta' kummerċ ħieles tfisser fil-prattika li Malta u l- Unjoni Ewropea bejniethom, b'riżultat ta' arranġament bħal dan, ma jkollhomx dazji jew restrizzjonijiet kummerċjali bejniethom iżda t-tnejn iżommu l-fakulta` li jagħmlu dazji differenti fuq l-importazzjoni minn pajjiżi terzi li m'humiex membri ta' l-Unjoni.

Fi kliem ieħor, f'żona ta' kummerċ ħieles kemm Malta kif ukoll l-Unjoni Ewropea jkollhom id-dazji separati tagħhom għall-prodotti li jkunu ġejjin minn pajjiżi terzi, bid- dritta li sakemm wieħed jilqa' għal ċerti trade leakages tibqa' l- possibbilta` li jżomm dazji differenti.

Fil-każ ta' għaqda doganali, liema għaqda bilfors irridu nissieħbu fiha jekk aħna se nimxu fit-triq ta' sħubija sħiħa, mhux biss ma jkunx hemm dazji bejna u bejn l-Unjoni Ewropea, talli jkollna l-istess dazji għal prodotti li ġejjin mill-Istati Uniti u postijiet oħrajn kemm f'Malta kif ukoll fl-Unjoni; fi kliem ieħor inkunu rridu niċċarġjaw l-istess dazju fuq prodotti barranin daqskemm tiċċarġja l-Unjoni Ewropea.

B'riżultat ta' dan ma nkunux nistgħu niċċarġjaw dazji fuq prodotti ġejjin mill-Unjoni Ewropea - u l-Unjoni Ewropea tagħmel l-istess ħaġa fuq prodotti minn Malta - u Malta tibda tiċċarġja fuq prodotti minn pajjiżi terzi l-istess dazji li tiċċarġja l-Unjoni Ewropea.

Fi kliem ieħor inkunu obbligati nadottaw l- istess strutturi li bihom l-Ewropej iżommu l-prezzijiet fil-qasam tal- biedja, ta' l-industrija u oħrajn, u dan fil-fehma tiegħi mhux biss se jkun prezz għoli għal pajjiżna imma se jnaqqas ukoll il-flessibbilta` fin- negozju tagħna.

Sur President, jien ngħid li aktar ma wieħed jifli bir-reqqa l-pjan nazzjonali li għandna għad-diskussjoni llum, iktar jintebaħ kemm huwa importanti li jkollna alternattivi għal dak li qed jipproponi l-gvern tal- ġurnata.

Min jgħid li m'hemmx alternattiva għal pajjiżna ħlief sħubija sħiħa jfakkarni f'dak li kienu qed jgħidu lid-Daniżi ftit ilu fejn qalulhom li jekk ma jissieħbux fil-euro se jkollhom biss triq waħda quddiemhom, dik ta' iżolament komplet.

U nafu kif iddeċieda l-poplu Daniż.

Għalhekk jien ngħid li ma nistgħux naffordjaw - qed ngħid bħala poplu u mhux bħala Laburisti jew Nazzjonalisti - li ngħaddsu rasna fir-ramel quddiem dawn l- alternattivi reali li għandu pajjiżna bħalissa.

Ftit ilu ltqajt ma' wieħed barrani li kien għamel xi żmien favur l-Unjoni Ewropea sakemm spiċċa biex biddel fehemtu, u meta staqsejtu x'wasslu biex jagħmel hekk qalli li l-Unjoni qed jaraha kulma tmur tinqata' mill- aspirazzjonijiet taċ-ċittadini komuni.

U jien naħseb li dan huwa d- democratic deficit li qed jikber fi ħdan l-Unjoni Ewropea u li qed ibiegħed tant nies li setgħu sa ftit ilu kienu favur il-kwestjoni ta' l-amalgament u s-sħubija fl-unjoni.

U jien ngħid li din hija n-nassa li anke waqa' fiha l- Gvern Malti, li ntilef wara ħolma, inqata' mir-realta`, ġie jaqa' u jqum mill-ħteġijiet taċ-ċittadini komuni, poġġa fil-ġenb l-interess nazzjonali, warrab l-indipendenza ta' pajjiżna bl-iskuża ta' l-interdipendenza u ntrabat ma' sensila ta' bidliet li qajla nistgħu nifilħu meta l-piżijiet se jkunu ferm ikbar minn xi vantaġġi li nistgħu niksbu.

It-triq li qed joffri l-Partit Laburista m'hijiex biss viżjoni għall- ġejjieni, m'hijiex xi ħaġa mnebbħa minn xi konsiderazzjonijiet ideoloġiċi, imma hija xi ħaġa mnebbħa mill-iktar ħaġa importanti fil-politika, is-sens komun.

Nirringrazzjak.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, jekk dan il-gvern qiegħed jiġri wara ħolma aħna kburin minn dan għaliex għandna viżjoni ċara, kif dejjem kellna fil-passat, ta' fejn pajjiżna rriduh imur.

U din il-viżjoni m'hijiex xi ħolma fiergħa jew stramba, għax jekk hemm xi ħaġa stramba u unika hija proprju l-pożizzjoni tal-Partit Laburista.

Il-ħolma li għandu dan il-partit fil-gvern la hi ħolma riċenti, la hija invenzjoni li titbiddel skond il-kap li jkollna u lanqas hija ħolma li qed noħolmuha aħna biss.

Il-ħolma li għandu dan il-gvern hija ħolma li qed joħlomha kull pajjiż u kull poplu li jsejjaħ lilu nnifsu Ewropew, u jekk qed niżbaljaw allura qed niżbaljaw flimkien mal-pajjiżi kollha Ewropej applikanti, pajjiżi li huma ħafna akbar minna u popli li għaddew minn esperjenzi politiċi koroh, forsi kemm kemm aktar minn tagħna.

Din l-aspirazzjoni li għandu l-gvern Nazzjonalista hija aspirazzjoni li l- popli kollha Ewropej jaqsmu magħna.

Għall-kuntrarju l-Partit Laburista baqa' dejjem fil-pożizzjoni unika li jaspira dak li ħafna drabi ebda pajjiż ieħor ma qatt aspira fl-evoluzzjoni politika tiegħu.

Niftakru kif meta kien hawn id-dinja kollha tiġġieled kontra l- kolonjaliżmu u meta l-kolonji kollha kienu għaddejjin minn fażi differenti tal-ġlieda għall-indipendenza, il-Partit Laburista minflok għall- indipendenza mar għall-integration.

Meta mbagħad fil-perijodu tas- sebgħinijiet il-pajjiżi kollha bdew bil-mod il-mod ineħħu l-istrutturi ekonomiċi u l-protezzjoniżmu biex jipprovaw jintegraw iktar, kellna l- Partit Laburista li għażel il-mudell taċ-Ċina kontra dak Ewropew, mudell li seta' kien tajjeb ħafna għaċ-Ċina u għal dak ir-reġjun pero` żgur li kien anathema għall-mentalita` Maltija.

Issa li l-Partit Nazzjonalista wassal lil pajjiżna fejn kellu jwasslu, proprju fit-triq għal sħubija fl-Unjoni Ewropea, qed joħorġu bl-idea famuża ta' Svizzera fil-Mediterran.

Naħseb li l-ħolm mhux fuq din in-naħa qiegħed!

Din in-naħa hawn viżjoni, hawn ċarezza u hawn politika konsistenti li nafu fejn irridu nwasslu lil pajjiżna u għal dan li qegħdin niġġieldu.

Per eżempju, jekk wieħed iħares lejn il-qasam li għalih jien responsabbli u jeżamina wkoll l-NPAA, jinduna li mhux biss m'hemmx xi adekwamenti partikolari li rridu nagħmlu, talli hemm biss opportunitajiet kbar li nistgħu nieħdu bi sħubija.

Nibda bil- qasam tal-ġustizzja, Mr Speaker.

Naħseb li din il-Kamra taf li l-istruttura u l-kunċetti ta' ġustizzja li jeżistu f'pajjiżna ġejjin mill-bażi Ewropea, mibnija fuq il-kunċetti tal- liġi Rumana, evoluti ħafna fuq il-liġi Napoljonika u minn esperjenzi kbar mil-liġijiet Taljani u liġijiet u strutturi amministrattivi Ingliżi.

Jekk wieħed iħares lejn l-NPAA isib li fil-qasam tal-ġustizzja kulma qed jagħmel il-ministeru tiegħi prattikament biex niġu in line ma' l-acquis huwa li niffirmaw numru ta' konvenzjonijiet - ħafna drabi lanqas huma ta' l-Unjoni Ewropea imma tal-Council of Europe - bħall-mod kif nenforzaw sentenzi ta' qrati barranin, il-mod kif nieħdu x-xiehda meta niġu mitlubin mill-qrati barranin u ovvjament ir-reċiproċita` li toħroġ ma' pajjiżi oħra.

Dan kollu qed isir u qed inkunu f'pożizzjoni li niffirmaw dawn it-trattati, ħafna drabi wara li nġibu hawnhekk il-leġiżlazzjoni neċessarja.

Is-sena l-oħra ressaqna quddiem dan il-parlament ir-ratifika ta' żewġ konvenzjonijiet li kienu importanti ħafna, waħda fuq il-kustodja tat-tfal u l-oħra fuq l- enforzar reċiproku tal-maintenance u orders.

Żgur li l-qasam tal-ġustizzja qed jibbenefika u se jibbenefika minn sħubija ma' l-Unjoni Ewropea għaliex ikollna aċċess għal numru ta' inizjattivi li llum aħna esklużi minnhom.

Fil-qasam Ewropew inkunu nistgħu nkabbru b'mod qawwi ħafna l-istruttura amministrattiva u ta' statistika li teżisti fil-bażi tal-qrati tagħna.

Għadna lura ħafna biex ikollna statistika aċċettabli fil-qasam tal-qrati tal-ġustizzja tagħna, aħseb u ara kemm qegħdin lura biex ikollna statistika li hija fformulata fuq bażi internazzjonali!

Diġa` bdejna bil-kuntatti neċessarji, diġa` jeżistu fondi li nistgħu nitteppjaw, pero` ovvjament il-benefiċċju sħiħ li wieħed jista' jieħu minn din huwa meta aħna nkunu membri ta' l-Unjoni.

Ċertament li se jkun hemm opportunitajiet kbar għall-professjonijiet li jaħdmu fil-qasam ġudizzjarju.

Naħseb li lkoll nirrikonoxxu li l-avukati tagħna huma trained b'mod tajjeb ħafna - ħafna minnhom llum qegħdin jispeċjalizzaw barra minn Malta b'sagrifiċċju personali - u għall- ispeċjalizzazzjoni u l-esperjenza li qed jieħdu hija ħasra li ma jistgħux jaħdmu barra minn Malta, ħaġa li tkun possibbli meta nsiru membri ta' l- Unjoni u ħaġa li fl-opinjoni tiegħi hija importanti ħafna jekk l-avukatura Maltija tkun trid tipproġetta ruħha aktar fil-futur.

Filwaqt li għad hawn spazju għal numru ta' avukati ġodda, ma naħsibx li dan il-pajjiż jista' jibqa' jipproduċi 60 jew 80 avukat kull sena kif qed nagħmlu llum u nippretendu li kulħadd se jaħdem fil-qasam tal-ġustizzja hawn Malta.

Ngħaddi issa għall-pożizzjoni tal-gvern fir-rigward tal-kunsilli lokali tagħna.

Hawnhekk ukoll pajjiżna ilu in line mar-rekwiżiti li jeżistu fuq il-bażi ta' l-Unjoni, fejn prattikament l-uniku rekwiżit li għandna hemmhekk huwa li jkun hemm ir-reciprocal voting rights għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Qed ngħid li diġa` qegħdin hemmhekk għaliex bil-liġi preżenti, bi qbil bejn iż-żewġ partijiet tal-Kamra, fl-1993 approvajna reciprocal voting rights fil-każ ta' dawk il-pajjiżi membri tal-Kunsill ta' l-Ewropa li jirrikonoxxu d-dritt tal-Maltin residenti hemmhekk li jivvotaw.

U fil-fatt mill-1993 ċittadini Ingliżi li huma residenti Malta diġa` bdew jivvutaw fl- elezzjonijiet tal-kunsilli tagħna.

Anke llum li m'aħniex membri ta' l- Unjoni Ewropea, jekk pajjiż ieħor, hu x'inhu, kemm jekk hu fl-Unjoni u anke jekk m'huwiex, jagħti dan id-dritt ta' vot lil ċittadini Maltin residenti hemmhekk, aħna bil-liġijiet li għandna nagħtu l-istess drittijiet ta' vot liċ-ċittadini tiegħu.

Żgur li l-gvern lokali huwa qasam kbir fejn il-kunsilli lokali tagħna bħala membri ta' l-Unjoni Ewropea jistgħu jisfruttaw.

Diġa` qegħdin in parti jisfruttawh bil-kuntatti li jagħmlu, ħafna drabi b'ġemellaġġ ma' pajjiżi oħra ta' l-Unjoni, pero` ċertament se jkollhom aċċess ħafna akbar anke għall-fondi meta aħna nsiru membri ta' l-Unjoni.

Fl-opinjoni tiegħi l- kunsilli lokali jridu jibdew jistħarrġu minn issa kif iridu jkabbru dawn il- kuntatti u jitteppjaw dawn ir-riżorsi għaliex huma riżorsi li jridu jitħaddmu mill-kunsilli direttament mingħajr l-intervent tal-gvern ċentrali, għaliex il-prinċipju tas-sussidjarjeta` li tant jingħata importanza mill-Unjoni jrid jibqa' jitħaddem direttament mill-gvernijiet lokali tal-pajjiżi differenti u mhux tramite l-gvern.

Xtaqt ukoll, Mr Speaker, fil-ftit ħin li baqagħli nagħmel aċċenn għal aspett ieħor li jidhirli li huwa importanti ħafna.

Dan huwa l-aspett ta' l- e-government, il-kunċett li fid-dinja mhux biss qed jiżdied l-e-commerce imma li anke bis-saħħa tal-politika ta' ħafna gvernijiet, inkluż il- gvernijiet ta' l-Unjoni, is-servizzi jibdew jingħataw elettronikament.

Dawn is-servizzi jridu jingħataw b'mod li jassigura li ma jkun hemm l- esklużjoni ta' ħadd - jiġifieri l-mod kif twassal dak is-servizz jiżgura li ma taqtax barra la lil min minħabba xi diżabilita` fiżika ma jkunx jista' juża computer u lanqas lil min ma jafx juża' computer - għax nagħmlu x'nagħmlu, kemm fuq livell edukattiv, kif ukoll fuq livell ieħor, ċertament se jibqa' nies li mhux se jużaw computers.

U allura meta ngħidu li rridu nagħtu s-servizzi tramite e-government, qed ngħidu li trid taħseb f'metodi ta' delivery li jvarjawlek ħafna u jmorru milli tagħti servizz permezz ta' mobile għal li tagħti servizz fejn tuża l-e-government permezz ta' call centres.

Jiena nieħu gost li llum il-kabinett iddiskuta l-viżjoni u l- istrateġija tal-gvern fuq l-e-government u minn hawn u ftit ġimgħat oħra għandha toħroġ white paper biex nuru biċ-ċar fejn hi d-direzzjoni tagħna.

Nieħu gost ukoll li l-ġimgħa li għaddiet ippubblikajna żewġ liġijiet li huma fundamentali f'dan il-qasam, cioe' l-liġi dwar l-e-commerce biex inpoġġu fuq bażi legali t-transazzjonijiet kollha li jistgħu jsiru taħt il- kappa ta' l-e-commerce, u liġi oħra li għandha x'taqsam prinċipalment ma' data protection, li anke temenda l-Kodiċi Kriminali biex tagħmel reat kriminali numru ta' azzjonijiet li jista' jkun hemm konnessi ma' dawn is- sistemi.

Dawn l-inizjattivi li qed jieħu l-gvern juru l-impenn li għandna biex nimxu 'l quddiem, impenn li jien konfortat li huwa rifless f'dak li qed jiġri madwarna fid-dinja.

Hawnhekk ma naħsibx li għandna niefqu biss u nikkonsidraw x'qed jiġri fl-Unjoni, pero` jien ċert li dak li qed iseħħ fl- Unjoni huwa fl-istess fażi ta' żvilupp li qed isir f'pajjiżna u aħna għandna x'nitgħallmu ħafna kemm mill-esperjenzi diretti li għaddejjin minnhom dawn il-pajjiżi, kif ukoll irridu nkunu kapaċi biex nitteppjaw kemm taħt il-frameworks li hemm speċifiċi għal dawn is-sistemi, kif ukoll taħt frameworks oħra li jeżistu ta' koperazzjoni xjentifika biex pajjiżna jkun kapaċi mhux biss jitgħallem mill-esperjenzi ta' pajjiżi oħra, imma jkun kapaċi wkoll jikkollabora fl-iżvilupp ta' dawn is-sistemi.

Jien m'għandix dubju li pajjiżna ma jistax jikkonsidra l-iżvilupp tiegħu mingħajr ma jikkonsidra kif se jidħol b'mod qawwi, serju u konsistenti fil- qasam kollu ta' dak li għandu x'jaqsam ma' l-e-commerce u l-e-government.

L-iżvilupp tas-sistemi moderni ma jistgħux isiru ħlief permezz tat- teknoloġija ta' l-informatika.

L-Unjoni Ewropea toffri opportunitajiet kbar, għalkemm mhux uniċi, fejn pajjiżi żgħar bħal tagħna li ħafna drabi waħedhom ma jkunux jistgħu jagħmlu l-iżvilupp neċessarju - żvilupp mhux biss finanzarju imma anke ta' riċerka u ideat - jingħataw l-opportunita` biex jagħmlu dan ma' ħaddieħor.

Diġa` jeżistu opportunitajiet bħal dawn - jiġifieri dan mhux se jkun xi qasam fejn f'daqqa waħda se nagħmlu xi tibdil radikali - pero` r-realta` hi li llum ninsabu esklużi minn ħafna inizjattivi li qegħdin isiru għaliex m'aħniex membri ta' l-unjoni.

Jiena ċert mill-kapaċita` li għandu u li dejjem wera dan il-poplu biex jadatta ruħu għal żviluppi li qegħdin isiru, li jilqa' l-isfidi u jbiddel il-mod kif ikun qed jaħdem, u jgħaddi minn esperjenza għal oħra u li jaħdem ma' nies barranin.

Aħna poplu li għal tul l-istorja tagħna konna kostretti li nikkonsidraw u nadegwaw fil-kultura tagħna użanzi, kliem u metodi ta' ħidma tal-barranin, u wrejna li minkejja dan it-tibdil kollu li ġie fis- snin kollha fuq pajjiżna, bqajna Maltin, bqajna kburin li aħna Maltin, bqajna nitkellmu bil-Malti, addattajna ħafna minn dak li ġie fuqna għall- iskopijiet tagħna - ħafna drabi għat-tajjeb, kultant ħadna l-ħażin ukoll - u dejjem konna kapaċi li l-ġid f'pajjiżna nkomplu nkabbruh.

Dan huwa poplu ħawtiel u ma jibżax mill-isfidi u jiena ċert li l-isfida li għandna quddiemna ta' l-Unjoni Ewropea, tbeżża' kemm tbeżża' lin-naħa l-oħra, dan il-poplu kapaċi jaraha, jidħol għaliha u jirbaħha.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, hemm qawl Ingliż li jgħid li jekk għandek ħolma ma taffordjax li torqod biex twettaqha!

Jekk il-Partit Nazzjonalista jsejjaħ it-triq tiegħu biex idaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea bħala ħolma sabiħa, allura wieħed jista' jgħid liberament li l- gvern Nazzjonalist għamel snin twal rieqed għaliex ilu għaxar snin li applika u għal ħafna snin m'għamel xejn bis-serjeta` biex jipprepara lil Malta għal sħubija fl-Unjoni, anzi qagħad jittraffika u jitma illużjonijiet lill-Maltin dwar x'inhi l-Unjoni.

Sur President, aktar milli ġiet meqjusa bħala sfida ekonomika, sfida soċjali u sfida politika kbira, l-Unjoni Ewropea ġiet impenġija bħala xi statwa li tagħmel il-mirakli, li kemm immissu magħha - min jaf kemm-il darba smajna li jiġu Lm100 miljun u bihom nirranġaw kollox, nagħmlu t-toroq kollha ta' Malta u Għawdex, nissussidjaw it-tarzna għal dejjem ta' dejjem - u l-kumpanniji ż-żgħar u l-bdiewa jibdew jesportaw lejn l-Ewropa u l- problemi jitfejqu mirakolożament.

Pero` aħna nafu li r-realta` hija differenti minn hekk u l-agħar ħaġa li tista' tagħmel lill-pajjiż u lill- poplu hi li titimgħu illużjonijiet li għal ħafna żmien il-kultura politika ta' pajjiżna kienet titma' - għax jew tieħu ħsiebek l-Ordni tal-Kavallieri, jew tieħu ħsiebek ir-Reġina, jew jieħu ħsiebek Ghaddafi, jew tieħu ħsiebna l-Italja u issa se tieħu ħsibna l-Unjoni Ewropea! - u l-agħar vizzju fil- kultura politika tagħna hu li dejjem tmajna dawn l-illużjonijiet lill-poplu tagħna minflok imbottajnieh biex jaċċetta u jibda jħares lejn l-isfidi l- kbar, li l-bqija tad-dinja m'hiex qiegħda hemm biex titmagħna jew biex tagħtina l-flus, u li rridu nkunu aħna bil-ħila tagħna biex ngħixu u naħdmu.

Jekk pajjiżna għandu l-għażla li jidħol jew ma jidħolx fl-Unjoni Ewropea, m'għandux l-għażla jekk jidħolx fis-seklu 21.

U biex jidħol fis-seklu 21 mhux sempliċement jagħmel ftit festi tal-millennju iżda jrid jipprepara lilu nnifsu f'kull qasam bis-serjeta` biex inkunu nistgħu ngħixu u naħdmu.

Għadna kemm smajna lill-Ministru Austin Gatt jeżalta u jiċċelebra l-e- commerce, l-e-government u affarijiet oħra bħal dawn.

Jien ngħid li jekk hemm qasam li l-gvern Nazzjonalista qed jitfa' lura bis-serjeta' u bil- provi huwa l-proprju l-qasam tat-teknoloġija ta' l-informatika.

Meta ftit ilu ltaqgħu l-mexxejja ta' l-Unjoni Ewropea fil-Portugal, ma tkellmux dwar kif f'pajjiżhom se jdaħħlu l-istudji Ewropej fl-iskejjel sekondarji kif għamel dan il-gvern.

L-unika inizzjattiva ġdida li ttieħdet fl- iskejjel sekondarji din is-sena kienet li l-istudenti tagħna, minbarra li diġa` nġennuhom b'ħafna suġġetti differenti - l-istudenti sekondarji tagħna huma fost l-aktar fid-dinja li għandhom suġġetti - se nkomplu nġennuhom billi daħħalnilhom bħala għażla l-istudji Ewropej.

Kif kont qed ngħid, meta ftit ilu ltaqgħu il-mexxejja ta' l-Unjoni fil- Portugal u ddiskutew kif se jħejju għall-futur ma qalux li se jagħmlu dan billi jdaħħlu l-istudji Ewropej fl-iskejjel tagħhom, iżda billi jsaħħu l- istudji tat-teknoloġija ta' l-informatika fl-iskejjel għaliex f'dan il- qasam l-Ewropa qiegħda lura meta mqabbla mal-Ġappun, ma' Singapore u ma' l- Istati Uniti.

Il-gvern tagħna, minflok jara kif se jsaħħaħ l-edukazzjoni tat-teknoloġija ta' l-informatika, qed jitfagħha lura u minflok daħħal l- istudji tal-computer għall-istudenti sekondarji - kif wiegħed li se jagħmel - din is-sena qed idaħħlilhom l-istudji Ewropej, liema studju lanqas jeżisti bħala suġġett separat fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea nnifisha imma jeżisti, kif fil-fehma tiegħi għandu jeżisti, bħala suġġett li għandu x'jaqsam ma' l-istorja, mal-ġografija, ma' l-istudji soċjali u ma' oħrajn.

Il-Gvern Nazzjonalista lest li jkun fundimentalista fuq is-suġġett ta' l- Unjoni Ewropea u qisu qiegħed jagħmel it-teoloġija minflok jagħmel il- politika u jmexxi linja ekonomika!

Pajjiżna għandu mill-inqas żewġ għażliet quddiemu, waħda minnhom hija t- triq ta' l-Unjoni Ewropea fejn bilfors ikollna nadottaw u noqogħdu għar- regolamenti u l-liġijiet tagħhom.

Waħda mill-illużjonijiet li l-Partit Nazzjonalista kien jitma' lill-Maltin u l-Għawdxin kienet li fin-negozjati bejn Malta u l-Unjoni Ewropea, l-Unjoni se jkollha tadatta u tinbidel hi għall-bżonnijiet ta' Malta.

Qisna se mmorru f'xi bazaar Għarbi u nibdew nipprovaw nirranġaw b'tegħmiża minn hawn u b'ċaqliqa minn hemm!

Jien stess smajt b'widnejja personalita` prominenti min-naħa l-oħra tgħid li mhux l- acquis communautaire biss hemm imma hemm anke l-acquis Malte u meta jiltaqgħu in-negozjaturi Maltin ma' l-Ewropej mhux biss jiddiskutu l-acquis communautaire imma jiddiskutu wkoll l-acquis Malte.

U meta kont qed niddiskuti dan ma' diplomatiċi ta' l-Unjoni tgħidx kemm tbissmu, għaliex m'hemmx dubju li sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea tfisser biss li hemm żarbun wieħed li jrid jilbsu kulħadd, kemm il-poplu ta' 80 miljun ruħ tal- Ġermanja kif ukoll il-poplu Malti ta' terz ta' miljun ruħ.

U dik hija waħda mill-affarijiet li tagħmel ħsara lil pajjiżna, il-politika ta' one size fits all, li r-regolamenti huma kollha l-istess għal kulħadd hu x'inhu d-daqs tal-pajjiż u huma x'inhuma t-tradizzjonijiet u l-pożizzjoni tal- pajjiż.

Triq oħra li teżisti għal pajjiżna hija dik li jkollna l-aħjar relazzjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea u mal-bqija tad-dinja, liema relazzjonijiet infassluhom aħna skond il-bżonnijiet u r-realtajiet tagħna u mhux skond ir-regolamenti u l-liġijiet li saru mingħajr ma biss ħadna sehem fihom.

Filwaqt li l-Partit Nazzjonalista jgħid li daru hija l-Ewropa, aħna ngħidu li darna hija Malta u rridu nibnu r-relazzjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea u ma' pajjiżi oħra tad-dinja.

Pajjiżna għandu ħafna x'jitgħallem minn pajjiżi oħra bħal Singapore li minflok ġera wara l-illużjoni li s- salvazzjoni u l-iżvilupp tiegħu jiddependu minn li jsir biċċa minn pajjiż ieħor - kien hemm żmien fl-aħħar tas-snin '50 fejn anke f'Singapore kien joħolmu li biex jiżviluppaw u jimxu 'l quddiem għandhom jingħaqdu mal- Malasja, illużjoni li ma tantx damet għaliex sabu li fil-fatt marru lura - kompla jiżviluppa lilu nnifsu u bena fuq is-saħħa tiegħu u ffoka fuq li jimxi 'l quddiem.

U f'pajjiżna hekk irridu nagħmlu.

Irridu naraw x'inhuma l-aħjar opportunitajiet għalina u niżviluppawhom b'fiduċja fina nfusna minflok ma nimxu b'sens ta' inferjorita` ta' dawk li jgħidu li jaqblilna nidħlu fl-Unjoni Ewropea għaliex aħna poplu mhux serju, indixxiplinat u li waħedna m'aħniex kapaċi niċċivilizzaw irwieħna imma jrid ikun hawn xi ħadd iżommilna idejna u jġegħelna nimxu skond ir-regoli ta' pajjiżi aktar avvanzati minna.

Anke din hija illużjoni għaliex jekk wieħed iżur pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, ngħidu aħna bħall-Greċja, se jsib affarijiet li żgur ma jimxux skond xi realta` superjuri - biżżejjed wieħed isegwi ż-żewġ traġedji li kellna dan l-aħħar abbord żewġ vapuri tal-linja nazzjonali Griega, fejn spiċċaw mietu madwar 70 ruħ - u l-Griegi issa qed jgħidu li jridu jibdew jadottaw ir-regoli ta' l-Unjoni Ewropea.

Mela l-Greċja li ilha dawn is- snin kollha membru ta' l-Unjoni Ewropea, issa qed jgħidu li se jadottaw ir- regoli ta' l-Unjoni Ewropea!

Qed ngħid dan biex ma jkollniex l-illużjoni li pajjiż se jbiddel id-drawwiet ħżiena tiegħu u jibda jħares il-liġijiet u r-regolamenti sempliċement għaliex se jidħol fl-Unjoni.

Dik titlob bidla kulturali u soċjali kbira fil-mentalita` u fl-imġiba tan-nies tal-pajjiż u mhux li sempliċement tidħol f'xi għaqda jew oħra.

U dawk il-bidliet li hemm bżonn nagħmlu biex dan il-pajjiż jimxi 'l quddiem u jiżviluppa rridu nagħmluhom għaliex għandna bżonn nagħmluhom u għax irridu nimxu 'l quddiem.

Waħda mill-affarijiet li f'dan il-pjan nazzjonali għall-adozzjoni tar- regoli u l-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea ma tissemmiex hi x'se tkun il- pożizzjoni tal-gvern Nazzjonalista dwar l-ilsna uffiċjali.

Se jinsisti li l-Malti jkun wieħed mill-ilsna uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea?

X'jiġri jekk l-oħrajn ma jaċċettawx dan?

Jiena naħseb li jekk il-gvern jemmen fid- dinjita` nazzjonali ta' pajjiżu għandu jinsisti li l-Malti għandu jkun wieħed mill-ilsna uffiċjali ta' l-Unjoni u jekk il-pajjiżi l-oħra mhux lesti li jaċċettaw dan, m'għandux isegwi t-triq tiegħu li jidħol fl-Unjoni.

Diġa` għedt li minflok ma dan il-gvern qiegħed jikkonċentra fuq li jara kif itejjeb is-sistema edukattiva tagħna - għaliex irridu nippreparaw lit-tfal u ż-żgħażagħ tagħna biex inkunu nistgħu tassew ngħixu u naħdmu fis-seklu 21 - li titlob li kull pajjiż jinfetaħ lejn il-bqija tad-dinja u li jrid ikollu n-nies tiegħu mħarrġa bi kwalita` mill-aħjar għaliex ikun qiegħed jikkompeti l-ħin kollu ma' pajjiżi oħra, dan il-gvern qiegħed jitfa' lura l- edukazzjoni.

F'pajjiżna għandna bżonn kbir li nagħtu ħarsa sewwa lejn dak li qed jiġri fis-sistema edukattiva tagħna għaliex b'dak li qed jiġri żgur li pajjiżna mhux biss mhux se jkun jista' jidħol fl-Unjoni Ewropea, iżda għandu wkoll il-futur tiegħu mhedded għat-tip ta' teknoloġija li hemm bżonn illum u għada biex pajjiżna jimxi 'l quddiem.

Ħalli nagħti ftit figuri.

F'Ġunju ta' din is-sena spiċċaw l-edukazzjoni sekondarja tagħhom 5,620 adoloxxent ta' 16-il sena u minn dawn ġabu ċertifikat fl-istudju tal- computer 415 biss.

Dan ifisser li 93% ta' l-istudenti sekondarji tagħna ħarġu mingħajr ċertifikat fl-istudji tal-computer.

Is-suġġetti l-oħra wkoll għandhom għaliex jinkwetawna għax 65% telqu mingħajr ma ġabu ċertifikat li għaddew fil-lingwa Ingliża - u filwaqt li jien tkellimt dwar l-importanza ta' l-ilsien Malti biex inkunu nafu min aħna, ngħid ukoll li biex nikkomunikaw mal-bqija tad-dinja għandna bżonn li nħaddmu tajjeb l-Ingliż - u 62% ħarġu mingħajr m'għaddew mill-eżami tal-matematika u tal-fiżika.

Dawn il-figuri għandhom għaliex jinkwetawna ħafna għaliex ma jistax ikun li pajjiżna jimxi 'l quddiem, tkun xi tkun it-triq li jagħżel, jekk jibqgħu joħorġu dawn it-tip ta' żgħażagħ mill-iskejjel tagħna.

Jekk wieħed janalizza l-figuri tal-qgħad isib li tliet kwarti ta' dawk li għandhom taħt it-30 sena u m'humiex jaħdmu huma fil-fatt unemployable għaliex m'għandhom l-ebda kwalifika akkademika u l-ebda sengħa li biha jistgħu jaħdmu.

Din hija ħaġa serja ħafna u għandha ġġegħelna nħarsu bis-serjeta` lejn is- sistema edukattiva tagħna.

Mr Speaker, din is-sena suppost li kellu jidħol l-istudju tal-computer fl- iskejjel sekondarji, pero` l-gvern ma żammx kelmtu dwar dan u ma daħħlux.

Din is-sena wkoll suppost li fil-ħames klassi tal-primarja daħal il- computer biex ikompli l-programm li kien mibdi mill-gvern Nazzjonalista nnifsu u tkompla minn gvern Laburista, pero` hawnhekk ukoll il-gvern ma żammx kelmtu għaliex mhux biss il-computers ma waslux talli għadha lanqas twaħħlet is-sistema ta' l-elettriku li biha l-computers jistgħu jaħdmu.

Għaddew sentejn minn meta tela' gvern Nazzjonalista u s-sistema ta' l- internet għadha ma daħlitx fl-iskejjel.

Għalfejn dan id-diskors kollu fuq e- commerce u e-government u fuq kemm hu importanti li niżviluppaw dawn l- affarijiet biex nilħqu ma' l-iżvilupp li qed isir mal-bqija tal-dinja meta mbagħad qed nitfgħu lura qasam daqshekk importanti?

Suppost li din is-sena kellu jiftaħ ukoll - dan anke nsibuh fil-pjan nazzjonali ta' l-adozzjoni ta' l-acquis - il-kulleġġ teknoloġiku ta' l-arti applikata, xjenza u teknoloġija.

Wasal Ottubru u dan il-kulleġġ għadu ma fetaħx.

Forsi jiftaħ fi Frar b'istitut wieħed ta' l-informatika, pero` jien ngħid li qegħdin tard biex tiftaħ kulleġġ fi Frar għaliex biex tiftaħ kulleġġ trid tfassal is-sillabi, trid tirrekluta n-nies u trid tara kif se tfassal il-ħajja ta' dan il-kulleġġ, affarijiet li kollha għadna lura fihom.

Diġa` għedt li ma jistax ikun li naħsbu li nistgħu nimxu 'l quddiem jekk il-gvern jibqa' jitfa' lura l-qasam ta' l-edukazzjoni teknoloġika.

Għad hemm ħafna bidliet li jridu jsiru fis-sistema sekondarja imma mhux bil-mod li għamel il-gvern fejn qabad u għalaq l-iskejjel tas-snajja' bla ma biddel is-sillabi u l-metodi tat-tagħlim u l-programmi ta' studju li hemm għaliex b'hekk aktar se jżid il-problemi.

F'pajjiżna għad għandna problemi ta' illitteriżmu li jibdew mill-primarja u l-gvern mhux qed jieħu azzjoni bis- serjeta` biex isolvi l-problema ta' l-illitteriżmu.

Kif jista' jkun li jkollna n-nies tagħna kkwalifikati jekk se nibqgħu bil-problemi li għandna ta' l-illitteriżmu?

Irridu naraw ukoll kif se nsaħħu l-iskejjel sekondarji għaliex ma jistax ikun li jibqa' jkollna tant eluf u eluf ta' adoloxxenti li jispiċċaw l-edukazzjoni sekondarja tagħhom mingħajr il-kwalifiki meħtieġa, kemm fl-oqsma vokazzjonali kif ukoll fl-oqsma akkademiċi.

Għandna bżonn ta' opportunitajiet ġodda fis-sistema edukattiva tagħna għal dawk l- istudenti ta' 16-il sena li jispiċċaw l-istudji tagħhom mingħajr kwalifiki u mingħajr snajja'.

U f'dan għandna x'nitgħallmu anke minn pajjiżi ta' l- Unjoni Ewropea stess, bħad-Danimarka, u minn pajjiżi bħall-Iżrael u l- Istati Uniti li joħolqu opportunitajiet li jissejħu skejjel tat-tieni ċans għal dawk li jkunu tilfu l-ewwel ċans tagħhom ta' l-edukazzjoni formali mill-eta` ta' bejn 3 u 16-il sena.

Għal dawk it-tip ta' studenti l-Unjoni Ewropea tħeġġeġ biex isiru proġetti - aħna naqblu li jsiru proġetti bħal dawn - biex jingħata t-tieni ċans lil dawk l-adoloxxenti li jkunu fallew fl- ewwel tentattiv tagħhom.

Hemm bżonn ukoll ta' aktar opportunitajiet edukattivi fl-eta` ta' bejn is- 26 u t-18-il sena jekk irridu nħarrġu liż-żgħażagħ tagħna biex jiffaċċjaw l- isfidi l-kbar ta' dan is-seklu.

F'pajjiżna niftaħru - u nagħmlu sewwa - li issa m'għadx baqa' limitu ta' kemm jidħlu żgħażagħ biex jistudjaw fl- universita` ħlief f'kors wieħed, dak tad-dentistrija.

Pero` dak li ġie solvut fis-settur terzjarju għadu ma ġiex solvut fis-settur post-sekondarju u ninsabu f'sitwazzjoni fejn għandna żgħażagħ ta' bejn is-16 u t-18-il sena li jixtiequ jkomplu jistudjaw iżda li m'għandniex post għalihom.

Għad għandna numerus clausus f'għadd ta' istituzzjonijiet edukattivi li jikkejterjaw għall-eta` ta' bejn is-16 u t-18.

Per eżempju, min irid ikompli fil-qasam turistiku u f'oqsma oħra post-sekondarji jsib il-bibien magħluqin, u għalhekk naħseb li huwa importanti ħafna li mhux biss niftħu dan il-kulleġġ imma anke niftħu opportunitajiet oħra għal żgħażagħ ta' bejn is-16 u t-18-il sena.

Dan il-pjan nazzjonali għall-adozzjoni ta' l-acquis isemmi t-twaqqif tal- kunsill għal kwalifiki vokazzjonali nazzjonali li mingħajru l-kulleġġ ma jirnexxix u nibqgħu ma jkollniex mod kif inkejlu l-progress ta' dawk li jaqbdu r-rotta vokazzjonali minflok dik akkademika.

Imma meta se jitwaqqaf dan il-kunsill u x'tip ta' kwalifiki vokazzjonali nazzjonali se jitfasslu?

X'rabta se jkollhom mas-Sec u mal-Matsec?

X'rabta se jkollhom mas-City and Guilds u ma' eżamijiet oħra eżistenti?

Għalhekk huwa importanti li fit- tfassil li qed nagħmlu ta' dawn l-affarijiet nagħtu kas ħafna r-realta` Maltija u nqisu li niftħu opportunitajiet tassew għaż-żgħażagħ tagħna.

Nieħdu gost li f'dan il-pjan jissemmew l-isforzi li qed isiru biex iż- żgħażagħ tagħna, kemm fil-qasam vokazzjonali kif ukoll fil-qasam akkademiku, ikollhom ċans li jieħdu sehem fi programmi edukattivi ta' l- Unjoni Ewropea.

Aħna naqblu li ż-żgħażagħ tagħna jieħdu sehem fi programmi bħal Leonardo u Socrates, pero` tajjeb li hawnhekk ukoll nuru liż-żgħażagħ ir-realta`tas- sitwazzjoni, ferm differenti mill-illużjonijiet li kienu jingħataw qabel, fejn kien jingħad lilhom li kien se jkun hemm eluf li se jkunu jistgħu jistudjaw barra fl-istituzzjonijiet Ewropej.

Issa ż-żgħażagħ bdew iġarrbu r- realta` u qed jibdew jindunaw li għal kull tlieta li japplikaw, se jkun hemm wieħed biss li jintbagħat għal xi xhur fuq studju f'xi universita` Ewropea.

Tajjeb li ngħidu wkoll li se jkunu ċ-ċittadini Maltin u Għawdxin li se jkollhom joħorġu aktar minn Lm2.5 miljun biex dawn il-programmi jkunu miftuħin għaż-żgħażagħ tagħna u mhux kif kienet qed tingħata l-impressjoni li dawn il-flus se jinżlu mis-sema blue ta' Brussels.

Importanti li ngħidu dan biex ma jkunx hemm aktar illużjonijiet bħal dawk li kienu jingħataw li l-Unjoni Ewropea hija xi karus kbir jew xi kaxxa tal-logħob li nitfgħu sold fiha u jiġu l-miljuni.

Oqsma oħra li jissemmew f'dan il-pjan nazzjonali għall-adozzajoni ta' l- acquis jittrattaw fost oħrajn il-wirt storiku.

F'dan il-qasam ukoll hemm proġetti li qed jaqgħu lura, bħal per eżempju r-riabilitazzjoni tat-tempji ta' Ħal Tarxien u postijiet oħra.

Hawnhekk ukoll tingħata l-impressjoni li biżżejjed nagħfsu xi buttuna mirakuluża u tiġi l-Unjoni Ewropea biex issolvilna l-problemi, meta fil-fatt il-proġetti u l-isforzi rridu nagħmluhom aħna.

L-istess fil-qasam tal-libreriji u l-arkivji nazzjonali.

Bil-kliem malajr tgħid li f'dan il-qasam m'hemmx problemi - il-pjan nazzjonali għall-adozzjoni ta' l-acquis hekk jgħid - imma fil-fatt issib li hemm problemi serji kemm fil-librerija nazzjonali tagħna kif ukoll fl- arkivji nazzjonali.

Hemm ħafna u ħafna xi jsir għaliex għandna konfużjoni sħiħa u dan ukoll m'huwiex se jiġi solvut billi sempliċiment ngħidu li m'hemmx problema għaliex qegħdin in line mar-regolamenti u mal-liġijiet ta' l-Unjoni.

Il-mod li miexi bih il-gvern li minflok jikkonċentra fuq ir- realta` lokali u fuq il-problemi li għandna, sempliċement jagħmel checklist ta' fejn aħna in line mar-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea u fejn m'aħniex, qed ittellef lilu stess il-focus li suppost għandu biex dan il- pajjiż jimxi 'l quddiem.

Dan il-pajjiż, aktar milli jaħli l-enerġija tiegħu biex sempliċement jagħmel din iċ-checklist ta' fejn miexi u fejn mhux miexi ma' l-acquis u xi jrid ibiddel biex ikun jista' jimxi ma' dan l-acquis, għandu bżonn idur dawra sew miegħu nniffsu f'kull qasam, jara x'inhuma l-problemi li hawn, jara x'inhu l-potenzjal, jara fejn sejrin tajjeb u fejn sejrin ħażin u jadotta strateġija u linja ta' żvilupp u bidliet skond ir-realta` tagħna mingħajr ma din bl-ebda mod ma tkun tfisser li aħna nistgħu ninqatgħu mill- bqija tad-dinja.

Malta qatt ma għexet maqtugħa mill-bqija tad-dinja, aħseb u ara llum.

Imma kemm f'dak li nagħmlu aħna għal pajjiżna kif ukoll f'dak li nagħmlu mal-bqija tad-dinja, importanti li nibnu fuq ir- realta`tagħna, ma jkollniex sens ta' inferjorita` u jkollna l-kapaċita` li naħsbu b'moħħna u naraw b'għajnejna u li dak li nkunu qed nadottaw u nfasslu f'kull qasam ikun mibni fuq il-bżonnijiet, it-tamiet u r- realtaijiet ta' pajjiżna u mhux sempliċement li nidħlu fi gwarniċ iddettat minn nies li jibnu r-realta` tagħhom skond il-bżonijiet tagħhom, speċjalment meta nafu b'liema stmerrija, anke pajjiżi fl-Unjoni Ewropea stess iħarsu lejn il-pajjiżi ż-żgħar.

Għadu kemm kellna l-esperjenza tad-Daniżi fejn għaliex bl-aktar mod demokratiku għażlu li ma jadottawx il-munita tal-euro bħala l-munita tagħhom, kien hemm mexxeja Ewropej li qalu li ma jimpurtax għaliex wara kollox id-Danimarka huwa pajjiż żgħir, biċċa żgħira biss mill-Unjoni, li ftit li xejn taffetwa r-realta` Ewropea.

Jekk jittrattaw b'dan il-mod lil dawk il-pajjiżi li għandhom popolazzjoni ta' aktar minn ħames miljun ruħ, ara kif jittrattaw pajjiżi li għandhom popolazzjoni ta' ftit aktar minn terz ta' miljun ruħ!

Il-futur ta' pajjiżna jinsab filli aħna stess nibnu u nfasslu r- relazzjonijiet tagħna mal-bqija tad-dinja skond il-bżonnijiet tagħna, u mhux inħallu lill-oħrajn jiddettawlna, għaliex inkella kulma nkunu qed nagħmlu huwa biss li mmorru lura għal meta konna kolonja, din id-darba imma nkunu mqarstin f'karta tal-fidda li nsejħula sovranita` maqsuma ma' oħrajn.

Sakemm ma nkunux qed nieħdu d-deċiżjonijiet ewlenin aħna, inkunu qed nitfgħu lil pajjiżna lura.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Sur President, naħseb li kulmin ra d-dokument voluminuż tal-pjan nazzjonali għall-adozzjoni ta' l- acquis forsi baqa' skantat kif dan il-ministeru li huwa ta' tant importanza kemm għall-klijenti tiegħu kif ukoll għall-gvernijiet, m'għandux kapitlu ddedikat speċifikament għalih.

Meta wieħed jaqra l-NPAA jinduna li għalkemm m'hemmx kapitlu għal dan il-ministeru, dan mhuwiex għaliex mhux importanti għaliex jekk inħarsu lejn is-sistemi tas-saħħa tal-pajjiżi madwarna u anke tad-dinja kollha nsibu li l-aħjar sistemi u l-aktar li jagħtu riżultati huma dawk tal-pajjiżi Ewropej.

Jekk wieħed iħares lejn l-istatistika tal-health gains li saru tul l- aħħar żmenijiet jinduna li dawn saru proprjament minn dawk il-pajjiżi li hija l-mira tagħna li nissieħbu magħhom.

Għalkemm il-ministeru tas-saħħa m'għandux kapitlu għalih huwa ministeru li l-iscreening process għen biex ikun jista' jagħti input qawwi fil-ħidma ta' ministeri oħrajn u serva wkoll sabiex jixpruna b'kollaborazzjoni ma' ministeri oħrajn biex l-ewwelnett nifhmu aħjar lil xulxin u nirrealizzaw li jekk verament irridu nimxu fil- qasam tas-saħħa hemm bżonn ta' input mhux biss mill-ministeru tas-saħħa imma anke minn ministeri oħrajn.

Naħseb li wieħed jirrealizza li f'dan il- qasam il-ministeru tas-saħħa kellu rwol ta' amalgamazzjoni ma' ħafna mill- bidliet li wieħed hemm bżonn jagħmel.

Kien ukoll eżerċizzju fejn naħseb li għall-ewwel darba bis-serjeta` u b'impenn li ma kellniex qabel kellna diskussjonijiet mal-unions u ma' dawk il-korpi li għandhom x'jaqsmu biex inwasslu servizz tas-saħħa adegwat.

Fil-fatt il-ministeru tas-saħħa huwa involut taħt erba' kapitli, l-ewwel kapitlu li huwa l-moviment ħieles tal-goods fejn ovvjament nidħlu fl-ambitu li għandu x'jaqsam ma' l-ikel u l-mediċini; it-tieni kapitlu jittratta l- free movement of persons, u hawnhekk ovvjament wieħed irid iħares lejn kif se jolqtu lill-professjonisti tagħna, jiġiferi lit-tobba, lin-nurses, lill- paramediċi, lill-farmaċisti; involuti wkoll taħt kapitlu 13 li jitkellem dwar employment and social affairs.

Ovvjament jien m'iniex se niddedika ħin fuq dan l-input tad-dipartiment għaliex huwa minimu u għaliex se jkun hemm il-ministri involuti li se jkunu jistgħu jagħtu input, pero` naħseb li huwa xieraq li meta wieħed jitkellem fuq kapitlu 13 jirrealizza li l-għan huwa li namalgamaw sistema li tiggarantixxi trattament lill-Maltin meta jkunu f'pajjiżi barranin kif ukoll lill-barranin meta jkunu f'pajjiżna.

U l- applikazzjoni tagħna f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-Ewropa m'għandu x'jaqsam xejn mar-rimarka li għamel l-Onor.

Parnis filgħodu, fejn staqsa x'se jiġri mill-karta r-roża, mill-kartuna s-safra u mill-entitlement tal- mediċini.

Lill-Onor.

Parnis ngħidlu li l-Ewropa ma tidħolx f'dawn l- affarijiet u tħalli lil kull pajjiż jagħżel l-aħjar triq għalih.

L-aħħar kapitlu li aħna nvoluti fih huwa kapitlu 22, li għandu x'jaqsam ma' l-ambjent u hawnhekk ukoll naħseb li għalkemm ħafna min-nies jaħsbu li l-ambjent huwa responsabbilta` tal-ministeru tas-saħħa, fil-fatt huwa responsabbilta` tal-ministeru għall-ambjent.

Il-ministeru tas-saħħa jidħol minimament f'ċerti oqsma li wkoll ikolli ċans nispjegahom aktar 'il quddiem.

Ħaġa pożittiva ħafna hi li ftit tal-ġimgħat ilu kien hemm seminar imtella` mill-MUMN fejn ġejna mistiedna nagħtu l-opinjoni tagħna dwar id- dħul tagħna ġewwa l-Ewropa u kienet ħaġa pożittiva ħafna li kienet echoed anke minn speakers oħra li f'dak li għandu x'jaqsam mas-settur tas-saħħa, nidħlu u ma nidħlux fl-Ewropa m'huwiex daqstant importanti.

Anzi l-Onor.

George Vella stess qal li nidħlu u ma nidħlux fl-Ewropa, ċerti bidliet li hemm bżonn nagħmlu rridu nagħmluhom u se nispjega għaliex.

Jiena nemmen, bħal ħafna minn sħabi, li l-bidliet li rridu nagħmlu biex nikkonformaw ma' l-acquis huma importanti u fil-fatt se jibbenifika l-poplu in ġenerali.

Ma naħsibx li nkun żbaljat jekk ngħid li l-bidliet jew l-istudji li saru servew bħala katalist għall-bidliet li ilna nġebbdu saqajna fuqhom għexieren ta' snin.

M'iniex qed ngħid dan il-gvern jew gvern ieħor, imma amministrazzjoni wara l-oħra rrealizzat li ma nistgħux nibqgħu nimxu b'regolamenti li ħafna minnhom kienu jirriflettu ideal kolonjali u bqajna marbutin magħhom minkejja li forsi rtokkjajnihom ftit 'l hawn u 'l hemm.

Xtaqt nitkellem ftit dwar is-settur ta' l-ikel u l-preparamenti li saru minkejja l-fatt li ilhom sejrin b'laqgħat ma' l-FAO u ġibna esperti, pero` donnu ħadd ma ħa l-briga li joħroġ liġi li tirrispekkja l-bżonnijiet tal- lum u tiggarantixxi li l-konsumatur ikollu prodott li jkun iggarantit f'dik li hija freskezza, iġene u kwalita`.

Fl-ewwel seduta li kellna tal- parlament wara r-recess tas-sajf tressaq l-ewwel qari tal-Food Act.

Jekk wieħed iħares lejn is-sitwazzjoni li għandna dwar l-ikel illum jara li kemm hemm bżonn li din il-Food Act li wkoll taderixxi ma' l-official control of foodstuffs directine kienet bżonjuża.

Is-sitwazzjoni tal-kontroll ta' l- ikel f'pajjiżna hija tali li għandek diversi ministeri bħal per eżempju tas- saħħa, tal-pulizija, tal-veterinarju, tat-turiżmu u ta' l-ambjent li kollha għandhom spettorat għalihom mingħajr ħadd ma finalment jerfa' r- responsabbilta` tad-deċiżjoni finali.

Għall-ewwel darba din il-Food Act se tagħtina struttura fejn din il-garanzija tal-kwalita` ta' l-ikel se tkun possibbli.

U ma naħsibx li hija xi ħaġa far-fetched li wieħed jitkellem fuq l-importanza ta' l-ikel, aktar u aktar meta nafu li jżuruna madwar 1.2 miljun turist fis-sena u li l-ekonomija tagħna tiddependi fuq il-kwalita` ta' servizz li nipprovdu lit-turisti.

Jien naħseb li kulħadd għandu l- opportunita` li jara ħut li jkun qiegħed għall-bejgħ li jkun mikxuf, jara rkotta mikxufa u jara wkoll nuqqasijiet ta' kif dawk li jiħħendiljaw l-ikel iġibu ruħhom meta jkunu qed jagħmlu xogħolhom.

Għall-ewwel darba l-Food Act se tpoġġi mhux biss standards ta' iġene li huma bżonjużi għaż-żmenijiet tal-lum, imma se jpoġġi standards u sistemi ta' kif dawn l-istandards iridu jiġu monitored.

Se tpoġġi wkoll struttura ta' enforcement permezz ta' l- enforcement inspectorate biex jara li dak li hemm imniżżel fil-liġi jiġi fil-fatt segwit.

Fattur ġdid li se jkun breakthrough f'din il-Food Act huwa li għall-ewwel darba se jkun hemm rappreżentanza tal-konsumatur fuq dawn il-bordijiet.

Rigward il-mediċini li jaqgħu ukoll taħt l-ewwel kapitlu irrid ngħid li s-sitwazzjoni sa ftit tax-xhur ilu kienet li mediċini jistgħu jiġu importati ġewwa pajjiżna mingħajr ħadd m'għandu l-garanzija li huma ta' ċerta kwalita` almenu minima u fil-fatt fl-1 ta' Jannar tas-sena li għaddiet konna introduċejna sistema fejn kull mediċina li trid tiġi importata f'Malta jrid ikollha s-CPP, li huwa l-minimum ta' l-istandards li jiggarantixxu l-kwalita`.

Ridna wkoll li jkollna s-CPP biex ikun hemm linja ta' responsabbilta` minn fejn ġejjin dawn il-mediċini għaliex din iġġib magħha wkoll obbligu ta' notifikazzjoni.

Fil-fatt din il-ġimgħa stess kellna notifikazzjoni minn kumpanija importanti ħafna li wieħed mill- prodotti tagħha se jiġi withdrawn.

Naħseb li dawn huma fatti importanti li ħafna drabi n-nies ma jirrealizzawx għalfejn qegħdin nagħmluhom.

L-għan ewlieni għal dan kien sabiex niggarantixxu mediċini ta' kwalita` lill-poplu tagħna u mir-raġunijiet li għal ċertu żmien kien hemm nuqqas ta' mediċini fuq is-suq li kien jipprovdi l-gvern kienet għaliex kien hemm xi importaturi li ħasbu li din qed nagħmluha biċ-ċajt u bdew iġibu l-mediċini mingħajr dawn iċ-ċertifikati.

Il-bidliet li rridu nagħmlu huma fundamentali.

Irridu naqsmu għall-ewwel darba r-rwol tal-GPS fir-rwol regolatur u r- rwol operational tagħha u fil-fatt bdejna proċess fejn qegħdin nagħmlu strutturi bżonjużi fejn qegħdin nittrejnjaw lin-nies sabiex inkunu nistgħu naqdu dawn il-funzjonijiet.

Lestejna wkoll id-draft għall-Medicines Act, liema draft se jirregolarizza l-importazzjoni, il-produzzjoni, l-istorage, it-trade u anke jagħmel penali.

Huwa maħsub li dan jiġi ffinalizzat sa Jannar 2003.

Għaddejin ukoll bil-proċess li ntellgħu struttura sabiex ikollna liċenzjar proviżorju għal madwar 9,000 mediċina li jidħlu f'pajjiżna.

Wieħed jiskanta kif pajjiżi kbar jimpurtaw madwar 4,000 mediċina u f'pajjiż żgħir bħal tagħna l-importazzjoni tlaħħaq mad-9,000.

Rigward dan qegħdin nagħmlu strutturi li sa Jannar 2003 se jiggarantixxu li kull mediċina li tidħol f'pajjiżna jrid ikollha liċenzjar proviżorju.

Sabiex dan ikun possibbli kellna nagħmlu partnership ma' aġenziji Ingliżi għaliex m'għandniex l-expertise lokali u t-tama tagħna hija li wara s-sena 2003 il-mediċini li jidħlu jkunu fully registered.

Inċidentalment ħadt gost nisma' lill-Onor.

Karl Chircop jgħid li huwa favur il-parallel importation.

Din in-naħa wkoll hija favur li jkollna importazzjoni parallela sakemm ikollna garanzija li l-mediċini li jidħlu jkunu ta' l-ogħla kwalita`.

Vantaġġ ieħor ta' din il-kwalita` ta' importazzjoni huwa li tiggarantixxi ċertu livell ta' kompetizzjoni.

Dan ifisser li ħafna mediċini li llum il-gvern qiegħed jixtri bi prezz għoli, ikunu jistgħu jinxtraw bi prezz aktar favorevoli.

Kapitlu 22 jirrigwarda l-ambjent, Sur President.

Ħafna nies jaħsbu li l-ambjent huwa xi ħaġa li tara madwarek biss, mentri l-Ewropa tħares lejn l- ambjent f'livelli differenti, fejn nidħlu aħna bħala diviżjoni tas-saħħa, u hemm direttivi, per eżempju, dwar il-kwalita` ta' l-ilma tal-baħar li mhux biss hija ta' importanza għalina l-Maltin imma anke għat-turisti li jiġu jżuruna.

Hija ħaġa importanti li minħabba l-bidliet li kellhom isiru, illum wasalna biex lestejna l-legal notice u nisperaw li mis-season li ġej din tkun qiegħda tiġi attwata.

Direttiva oħra li taqa' taħt l-environment u li għandha x'taqsam mas- saħħa hija li niggarantixxu l-kwalita` ta' l-ilma li nixorbu.

Naħseb li ħadd ma jiddiskuti li dan għandu jkun ta' l-ogħla kwalita` u fil-fatt minħabba dan l-eżerċizzju saru meetings regolari mal-water services corporation biex nilħqu l-għan tagħna.

Kienet ukoll parti mill-proċess biex nikkonformaw ma' dan l-acquis li d-diviżjoni tas-saħħa, wara li gvern wara l-ieħor ilu ħafna jitkellem fuq l-inċineratur ta' l-isptar u pprovajna kemm- il metodu biex ngħollu l-kwalita`, iddeċieda li joħroġ kuntratt għal teknoloġija ġdida li ma tipprovdix duħħan u ħmieġ biex tittratta l-clinical waste.

Settur ieħor li għandu x'jaqsam ma' l-ambjent huwa dak tal-kwalita` ta' l- arja.

U hawnhekk irrid nispeċifika li l-indoor air quality taqa' taħt ir- responsabbilta` tad-diviżjoni tas-saħħa.

Hawnhekk ukoll id-diviżjoni qiegħda taħseb, u fil-fatt diġa` bdiet bil-proċess, sabiex tixtri apparat ġdid biex inkunu nistgħu naqdu din il-funzjoni.

Hemm direttivi oħra, bħal per eżempju, il-politika nazzjonali fuq mard trasmess sesswalment u t- tobacco smoking control.

Ninsabu għaddejjin b'ritmu mgħaġġel sabiex sas- sena 2006 intejbu d-disease prevention u fil-fatt qegħdin nikkoperaw ma' pajjiżi barra minn Malta sabiex inkunu nistgħu nilħqu dak li huwa mistenni minna.

Naħseb li l-aktar kapitlu li wieħed jista' jitkellem fuqu ftit iżjed fit- tul huwa kapitlu 2 li jinvolvi l-free movement of people.

Hawnhekk ukoll irrid ngħid li sal-lum dawn il-professjonijiet huma regolati b'liġi li ġiet promulgata 60 sena ilu u li għalkemm ġiet emendata ftit 'l hawn u 'l hemm, kulħadd jaqbel li llum m'għadhiex tirrifletti dak li hemm bżonn isir fil- kamp mediku.

Għalhekk kien hemm bżonn urġenti li din il-liġi titbiddel radikalment biex ikollna liġi moderna li taqdi l-bżonnijiet tagħna.

Il- liġijiet li jirrigwardjaw il-professjonijiet huma l-Medical and Kindred Professions Ordinance, id-Department of Health Constitution Ordinance u l- Education Act f'dak li għandu x'jaqsam ma' tagħlim fejn tidħol l- universita` u l-institute of health care għal dak li jirrigwarda training u korsijiet.

Taħt dawn it-tliet liġijiet ovvjament hemm l-obbligu tar- reġistrazzjoni tal-professjonijiet, it-twaqqif ta' korpi regolatorji kif ukoll il-mekkaniżmi li jikkontrollaw l-etika fil-professjonijiet.

Huwa ta' pjaċir ukoll li dan l-eżerċizzju ġie konkluż wara diskussjonijiet profondi u fil-tul ma' kulmin kien involut biex ipproduċejna l-ewwel draft li tqassam lill-unions konċernati kollha fejn tlabnihom jagħtu r-response tagħhom.

It-tieni draft qed jiġi imtella' fuq id-diskussjonijiet li saru fuq l-ewwel draft u huwa maħsub li jiġi ċċirkolat lill-unions konċernati fl-aħħar tal-ġimgħa d-dieħla.

Wieħed jifhem li meta qed nitkellem dwar x'hemm bżonn nagħmlu f'dak li għandu x'jaqsam mal-ministeru tal-mediċina, ma rridx inpinġi li s- sitwazzjoni hija kollha vantaġġi għalina mingħajr ebda żvantaġġi, pero` jien aktar milli nsejħilhom żvantaġġi nħobb insejħilhom sfidi għaliex soluzzjonijiet għal dawn li ħafna nies isejħulhom żvantaġġi jeżistu, ġew identifikati u fil-fatt għaddejjin fi proċess biex inkunu nistgħu niggarantuhom.

Ħalli naraw x'inhuma l-vantaġġi li se twassalna għalihom il- liġi ġdida, cioe' il-Healthcare Professions Act.

L-ewwelnett din se tagħti livell ta' awtonomija akbar lill-professjonisti u tagħmilhom iktar f'pożizzjoni li jistgħu jikkontrollaw l-affairs tagħhom biss.

Se ndaħħlu sistema fejn ikollna mutual recognition tad-diplomas u d-degrees ġewwa pajjiżna wara li jkun hemm qbil fuq training levels madwar il-pajjiżi kollha.

Għal darb'oħra ħsibna li anke fuq din il-health care professions act ikun hemm input qawwi minn nies li m'humiex tal-professjoni.

Dan huwa kunċett ġdid u importanti fejn ir-regulatory bodies ma jkunux qishom xi ħaġa iddikjarata "no entry", imma l-pazjent stess li ovvjament huwa l-klijent ikun jista' jwassal leħnu fl-ogħla postijiet fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet.

Waħda mill-affarijiet li qegħdin nagħmlu b'konsegwenza ta' l-applikazzjoni tagħna għal sħubija fl-Unjoni Ewropea hija li għall-ewwel darba se jkollna reġistru ta' l-ispeċjalisti li jiżgura li jkun hemm sistema ta' akkreditazzjoni sa l-aħħar ta' din is-sena.

Illum it-tobba li jaħdmu fil-privat m'għadhomx jitqiesu bħala general practioners għax il- general practioner illum qiegħed jitqies bħala speċjalista.

Fattur importanti huwa li dan il-fatt qed jiġi rikonoxxut u sewa biex ikollna vocational training li se jibda f'Ottubru tas-sena 2001 u anke jkollna tobba li verament huma kapaċi jagħtu l-aħjar servizz lill-klijenti tagħna.

L-ewwel semmejt li hemm ċerti diffikultajiet, Sur President.

L-ewwelnett dawk it-tobba li jew huma diġa` gradwati jew li jkunu bdew il-kors qabel ma nidħlu membri se jiġu eżentati minn dawn ir-responsabilitajiet.

Hemm min jgħid li jekk aħna nidħlu fl-Ewropa hemm ċerti kategoriji ta' nurses, bħall- enrolled nurses, li ma jkunux rikonoxxuti, pero` l-gvern kien ħaseb għal dan minn żmien ilu u għamel korsijiet bil-għan li meta aħna nkunu membri fl- Ewropa dawn l-enrolled nurses ikunu qalbu kollha għal state registered nurses.

Kien hemm min beżża' wkoll li jekk aħna nkunu niffurmaw parti mill- Ewropa nistgħu nistennew li ġej xi numru kbir ta' professjonisti jaħdmu f'pajjiżna u dawn jieħdu ħobż il-professjonisti Maltin.

Jien naħseb li kulmin joħroġ b'dan l-argument ikun qed juri sfiduċja fil-kapaċitajiet tal- professjonisti tagħna.

Kemm-il darba għedna u sħaqna pubblikament li għandna professjonisti ta' l-ogħla kwalita` li m'huma xejn inqas minn dawk barranin u allura wieħed ma jifhimx u ma jarax għalfejn din il-biża', aktar u aktar meta wieħed jara li kienu minimi dawk il-pajjiż żgħar bħalna fejn il-professjonisti kellhom remunerazzjoni inqas minn pajjiżi oħrajn li attiraw professjonisti lejn pajjiżhom.

Pero` anke jekk dan jiġri u jkunu ġejjin professjonisti biex jaħdmu hawnhekk, dawn ikunu jistgħu jaħdmu jekk jilħqu ċerti kriterji u jekk ikun hawn post għalihom.

Sur President, fil-ftit ħin li kelli ppruvajt indur l-erba' kapitli li għandhom x'jaqsmu mal-ministeru tiegħi fuq fuq.

Ovvjament tnejn minnhom se jiġu diskussi iktar mill-ministeri tagħhom, pero` kif għedt fil-bidu - u nikkonfermah - il-bidliet li se nagħmlu f'dak li għandu x'jaqsam mal-kamp mediku huma immaterjali jekk nidħlux membri jew le.

Il-ħtieġa għal dawn il- bidliet ilha li nħasset għal snin twal u kif qal l-Onor.

George Vella, nidħlu jew ma nidħlux, dawn il-bidliet hemm bżonn isiru, kellhom isiru u misshom saru qabel.

Li hu żgur huwa li meta jsiru, kif fil-fatt qegħdin isiru, se tibbenefika mhux biss il-professjoni medika imma se jibbenefika s- servizz kollu.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, nixtieq nibda dan id-diskors billi ngħid li l-iktar li se niffoka huwa fuq il-qasam taż-żgħażagħ minħabba li ħafna drabi kemm in-naħa tal-gvern kif ukoll ċerti esponenti oħrajn iħobbu jorbtu ħafna ż-żgħażagħ ma' l-Unjoni Ewropea.

L-aktar li jsemmu huma l- programmi edukattivi u ta' taħriġ u jien xtaqt li nsemmi xi ħaġa dwar dawn kif ukoll dwar id-dinja tax-xogħol.

Ħafna drabi jipprovaw jagħtu l- impressjoni li biex wieħed jipparteċipa f'dawn it-tip ta' programmi irid bilfors jissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Dan m'huwiex il-każ u m'huwiex il-każ għaliex diġa` hemm pajjiżi oħrajn, fosthom il-Kanada, l-Isvizzera u n- Norveġja li diġa` ipparteċipaw f'dawn it-tip ta' programmi minkejja li m'humiex membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Tajjeb li wieħed jgħid li gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 ħadem bi sħiħ biex iż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin ikollhom l-opportunita` jibbenefikaw minn dawn il-programmi edukattivi u jipparteċipaw bi sħiħ fihom.

Dan seta' jsir minħabba dik li hija magħrufa bħala l-European credit transfer scheme fejn Malta u l-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea jagħrfu l-credits ta' xulxin u b'hekk iż-żgħażagħ tagħna setgħu jipparteċipaw f'dawn it-tip ta' programmi.

Dan ifisser li bit-triq tal- Partit Laburista ta' Svizzera fil-Mediterran xorta waħda nkunu nistgħu nipparteċipaw f'dawn it-tip ta' programmi.

Wieħed irid jirrikonoxxi wkoll il-fatt li saret ħidma serja ħafna fi żmien gvern Laburista biex pajjiżna jħejji l-bażi li għandu bżonn iħejji sabiex nipparteċipaw bis-sħiħ.

Jien niskanta - u bħali jagħmlu oħrajn - kif pajjiżna ilu li applika sa mill-1990, pero` l-ħidma tal-kumitat jew tal- persuna li kienet qed tmexxi dak il-kumitat ma sarrfet kważi għal xejn.

Tajjeb li wieħed jgħid li fis-sena u nofs li għamel fil-gvern il-Partit Laburista kienu ntbagħtu disa' żgħażagħ fi Brussels għal disa' xhur sħaħ fejn tħarrġu fil-mod dwar kif taħdem is-sistema ta' dawn il-programmi edukattivi.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li pajjiżna rnexxilu jibgħat aktar żgħażagħ jitħarrġu milli fil-fatt setgħu jibagħtu pajjiżi ferm ikbar minna u li diġa` huma membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Irrid ngħid ukoll li l-Partit Laburista jaqbel li għandna nieħdu sehem bi sħiħ f'dawn il-programmi edukattivi għal ġid taż-żgħażagħ tagħna, pero` l- isfortuna hi li ħafna drabi l-gvern preżenti jagħmel enfasi fuq iż- żgħażagħ universitarji u jinsa u lil ħafna żgħażagħ oħrajn.

Aħna ninsistu li mhux biss żgħażagħ universitarji u oħrajn li għadhom qed jistudjaw għandhom jibbenefikaw mid-diversi programmi ta' l-Unjoni, imma għandhom jibbenefikaw żgħażagħ li diġa` qegħdin jaħdmu, żgħażagħ li m'għandhomx xogħol u qegħdin ifittxu li jidħu fid-dinja tax-xogħol, tfal, ħaddiema oħrajn, edukaturi u persuni b'diżabilita` fost oħrajn.

U tajjeb li ngħid xi ħaġa żgħira rigward il-fondi.

Qabel l-aħħar elezzjoni il-Partit Nazzjonalista kien ipinġi lill-Unjoni Ewropea bħala xi karus kbir u li malli nerġgħu nirriattivaw l-applikazzjoni tagħna għal sħubija fl-Unjoni Ewropea il-flus se jibdew jaqgħu mis-sema u ma jkollniex aktar problemi ta' finanzi.

Biżżejjed wieħed ifakkar ftit l- istorja tal-Lm100 miljun, liema storja tajjeb li l-poplu jżommha f'moħħu għaliex hija waħda mill-aktar gidbiet faħxin li s'issa rriżultaw fl-istorja politika reċenti ta' pajjiżna.

Illum l-istorja hija differenti.

Illum naraw li l-problema tal-finanzi verament teżisti u kieku kelli ċ-ċans kont nikkwota mill-ewwel progress report tal-European Union programmes unit li twaqqaf dan l-aħħar, fejn jingħad, mill-inqas f'żewġ okkażjonijiet, li minħabba problemi ta' finanzi wieħed ma jistax jipparteċipa fil-programmi kollha għalissa.

Minn dan wieħed jara d-differenza bejn dak li kien jgħid il-Partit Nazzjonlaista qabel l-elezzjoni, fejn kien jagħti l-impressjoni li kienu jagħtu liż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin li ġaladarba nirriattivaw mill-ġdid l-applikazzjoni tagħna għal sħubija sħiħa kollox se jaqa' mis- sema u li ġejjin ajruplani bil-gzuz biex jieħdu liż-żgħażagħ tagħna jagħmlu dawn l-istudji, u dak li fil-fatt qed iseħħ illum.

Ta' min wieħed issa jsemmi problema oħra li teżisti u qed tippreokkupa mhux ħażin lill-pajjiżi membri ta' l-istess Unjoni Ewropea.

Uħud minnhom jitkellmu u jitħasbu dwar il-parteċipazzjoni baxxa taż- żgħażagħ f'ċerti programmi bħall-Erasmus.

Ħaġa li jqisu li qed iżżommhom lura milli jipparteċipaw f'dawn it-tip ta' programmi hija li l-istudenti jieħdu biss euro120, jiġifieri madwar Lm50, u allura ma jsibux min jiffinanzjahom.

Tajjeb li hawnhekk ngħid li gvern Laburista kien diġa` beda jattwa dik li tissejjaħ portable stipend, jiġifieri li l-Lm50 stipendju lokali jittieħed ukoll minn dawk l-istudenti li jmorru jagħmlu din l- esperjenza f'universitajiet għal ftit xhur barra minn Malta.

Barra minn hekk il-gvern Laburista kien lest li jħallas ukoll l-istipendju ta' dawk l- istudenti li jmorru barra biex jagħmlu korsijiet li ma jinstabux fl- Universita` ta' Malta, bħal per eżempju l-kors għall-veterinarji.

Dan kollu juri li altru milli t-triq li jrid isegwi l-Partit Laburista m'hijiex se tagħmel xi barriera biex iż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin ma jibbenefikawx minn dawn il-programmi.

Sur President, fil-ftit ħin li fadalli xtaqt niffoka ftit fuq dik li ħafna drabi l-esponenti tal-Partit Nazzjonalista jsemmu bħala opportunitajiet kbar ta' xogħol għaż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin bi sħubija sħiħa.

Tajjeb li wieħed jgħid li f'pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea hemm preokkupazzjoni kbira - jien ngħid ġustament - dwar ir-rata tal- qagħad.

Biżżejjed wieħed jgħid li hemm numru sostanzjali ta' gradwati li qegħdin isibuha diffiċli biex isibu x-xogħol f'pajjiżhom.

Hawnhekk wieħed mal-ewwel jistaqsi kif jista' jkun li dawk iż-żgħażagħ Maltin li għandhom nuqqas ta' ħiliet għad-dinja tax-xogħol tal-lum jistgħu jsibu xogħol bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea meta dawn diġa` qegħdin isibuha diffiċli li jsibu xogħol f'pajjiżna stess.

Per eżempju, mill-aħħar statisitka dwar il- qgħad li ħarġet mill-ETC naraw li mis-6,676 ta' dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol, 4,121 qed ifittxu xogħlijiet elementari.

Issa minn dawn 1,347 huma żgħażagħ taħt id-29 sena u diġa` ilhom iktar minn sena jirreġistraw.

Jiġifieri diġa` qed naraw li m'hawnx opportunitajiet għal dawn iż-żgħażagħ f'pajjiżna u għalhekk huwa ngann min-naħa tal-Partit Nazzjonaista fil-gvern li jgħid li wieħed se jsib opportunitajiet kbar ta' xogħol kemm-il darba nidħlu membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Tajjeb wieħed jgħid ukoll li filwaqt li ngħidu li ż-żgħażagħ tagħna jista' jkollhom opportunitjaiet kbar ta' xogħol f'pajjiżi membri ta' l- Unjoni, l-opportunitjiaet li aħna jista' jkollna f'pajjiżna wkoll iridu jkunu miftuħa għaż-żgħażagħ u persuni oħrajn mill-istess Unjoni.

Dan ifisser li ma jistax ikun hemm iżjed klawsoli Ii jgħidu tgħid li biex tapplika għal ċertu xogħol trid tkun ċittadin Malti.

U meta llum nafu bin- nuqqas ta' opportunitajiet li jeżistu għaż-żgħażagħ tagħna, b'mod partikolari għal dawk iż-żgħażagħ li qed isibuha diffiċli li jsibu xogħol minħabba li għandhom diffikultajiet edukattivi jew ta' snajja', malajr nindunaw li ħafna drabi id-diskors li jkun qed jingħad min-naħa ta' esponenti tal-Partit Nazzjonaista huwa biss biex jinganna.

Tajjeb wieħed isemmi x'ġara jumejn ilu fid-Danimarka fejn wara li r- referendum biex id-Danimarka taqleb għall-euro m'għaddiex, rajna żgħażagħ fuq quddiem nett jifirħu u jiċċelebraw, uħud minnhom anke bil-bnadar ta' l- Unjoni Ewropea taħt saqajhom u wħud minnhom anke jaħarqu l-bnadar ta' l- Unjoni.

Dan juri li ż-żgħażagħ ta' pajjiżi membri fl-Unjoni m'humiex daqshekk kuntenti b'dak li l-gvern Nazzjonalista qed jipprova jpinġi bħala xi ħaġa li jekk nidħlu parti minnha qisu se jibda jnixxi ħalib u għasel kif insibu fit-testment il-qadim.

Aħna bħala Partit Laburista dak li hu pożittiv ngħidulu pożittiv, pero` m'għandniex għal xi ħaġa pożittiva nieħdu l-għadma kollha.

Aħna qed ngħidu li għandna nisfruttuaw il-pożizzjoni tagħna bħala pajjiż u nieħdu dak li hu ta' benefiċċju għaż-żgħażagħ - dan huwa possibbli bil-politika Laburista ta' Svizzera fil-Mediterran - pero` fl-istess waqt nibqgħu nħarsu l-ħelsien sħiħ ta' pajjiżna u nibqgħu nieħdu deċiżjonijiet fl-interess tal-poplu Malti u Għawdxi.

Dan il-parlament għandu jkun dak li jiddeċiedi u mhux xi ħadd jimponi minn xi pajjiż ieħor.

Iż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin dan iriduh, bħalma jriduh ukoll żgħażagħ li qed jgħixu f'pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea, fosthom id-Danimarka.

Jien naħseb li l-ħarsien tal-ħelsien u s-sovranita` tal-pajjiż hija x-xewqa taż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin kollha u l-politika tal-Partit Laburista dan kollu tħarsu.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, fil-ftit minuti li għandi nixtieq nitkellem dwar dan il-famuż NPAA li l-gvern poġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

Saru ħafna interventi interessanti miż-żewġ naħat tal-Kamra, pero` tajjeb li wieħed jiftakar li fl-1990 gvern Nazzjonalista kien applika formalment biex insiru membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea u ftit qabel l- elezzjoni ta' l-1992 il-Partit Nazzjonalista fit-tiġrija tiegħu għall- elezzjoni kien wiegħed lill-poplu Malti għal ħafna drabi li Malta se tkun membru fit-tkabbir li jmiss.

Dan ma nistax ma nsejjaħlux ħlief qerq kbir speċjalment meta wieħed jiftakar li fl-1993 fit-tkabbir li kien sar Malta kienet baqgħet barra.

Imbagħad fl-1998 sar it-tieni l-akbar qerq fir-rigward tal-poplu Malti mill-Partit Nazzjonalista fejn kellna esponenti ewlenin, fosthom il-viċi kap tal-partit u esponenti oħra ewlenin fil-Partit Nazzjonalista, li wiegħdu li malli pajjiżna jirriattiva l-applikazzjoni tiegħu għal sħubija fl-Unjoni Ewropea kien se jirċievi Lm100 miljun.

Dawn il-Lm100 miljun baqgħu ma ġewx u llum qegħdin jibqgħu iduru mal-lewża u jsibu ħafna skużi biex jippruvaw jiġġustifikaw għalfejn dawn il-Lm100 miljun ma ġewx, jew aktar gravi minn hekk, jgħidu li huma qatt ma qalu hekk meta din qiegħda mniżżla iswed fuq l-abjad u qiegħda wkoll recorded.

Jien smajt l-intervent li għamel ftit ilu l-Onor.

Austin Gatt u ma nistax ma nirrimarkax li dan donnu tkellem fis-sens li mill-Unjoni Ewropea se jiġu miljuni kbar għall- kunsilli lokali u jekk dak li qal huwa l-istess bħalma qal il-viċi kap tal- Partit Nazzjonalista qabel l-1996 u bħalma qalu esponenti ewlenin oħra, wieħed ftit jista' jieħdu bis-serjeta`.

Jien nistenna li min jagħmel dikjarazzjonijiet bħal dawn jara li jkun jista' jissostanzjahom u mhux sempliċement joqgħod jgħid hekk għall-gallerija.

Sur President, meta tagħsar dak kollu li qed jingħad f'dan id-dokument, speċjalment f'paġna 2 taħt it-titlu ta' "The Structure of the NPAA", issib li kulma hemm huwa biss li pajjiżna donnu se jbaxxi rasu għal dak kollu li qed jiġi mitlub jagħmel mill-Unjoni Ewropea u aktar minn hekk li qed jiġi impost fuqna dan kollu biex niġu konformi ma' l-acquis communautaire ta' l- Unjoni Ewropea.

Għal min qed jismagħna u ma rax dan id-dokument ngħid li dan huwa dokument ta' 223 paġna u filwaqt li kif diġa` għedt, f'paġna 2 qed jingħad xi jrid isir u x'ma jridx isir minna, f'paġna 217 jgħid x'ġej mill- Unjoni Ewropea biex inwettqu dan f'dawn il-medda ta' sentejn li ġejjin.

Issa ovvjament biex tagħmel dan kollu trid spiża konsiderevoli, imma dak li se jingħata lil Malta għal dan il-għan huma biss Lm550,000, li meta tqabbilhom mal-Lm100 miljun li qalu li ġejjin tal-Partit Nazzjonalista ssib li huma 'l bogħod ħafna.

Dawn il-flus gvern Nazzjonalista jonfoqhom fi tliet xhur f'safar lejn l-Unjoni Ewropea - fil-fatt naħseb li jonfoqhom waħdu l-ministru għall-affarijiet barranin! - apparti l-flus li jintefqu mill-Malta-EU information centre fi printing għall-propaganda.

Dan issa drajnih u finalment jiġġudika l-poplu.

Jien smajt ukoll b'attenzjoni id-diskors ta' l-Onor.

Frendo, fejn donnu allega li din in-naħa tal-Kamra dejjem tbeżża' minn ċerti tibdiliet.

Dan m'hu veru xejn għax il-Partit Laburista mhux talli ma jiddejjaqx mit- tibdil talli jattwah.

U nixtieq hawnhekk infakkar f'meta kienet se ssir l- akbar bidla fl-istorja ta' dan in-nazzjon - jiġifieri meta pajjiżna ħa l- veru ħelsien tiegħu darba għal dejjem minn taħt il-barrani - kemm esponenti ewlenien tal-Partit Nazzjonalista kienu jgħidu pubblikament li m'aħniex se nkunu kapaċi ngħixu u li se mmutu bil-ġuħ.

U tajjeb li ż-żgħażagħ ikunu jafuh dan.

Issa ħalli naraw x'qed jingħad f'dan ir-rapport rigward is- sussidji.

Sur President, f'paġna 63 qed jingħad li s-sussidji għall-Malta Shipbuilding, għall-production and distribution of other resources u għas- setur tat-turiżmu, jiġifieri it-tour operator support scheme, iridu jispiċċaw jekk irridu niġu in line mar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea.

U allura hawnhekk jien nistaqsi: Jekk il-Malta Shipbuilding ma tiġix vijabbli matul is-snin, x'se jiġri?

Jiġri bħalma ġara f'pajjiżi oħra fejn l- Unjoni Ewropea toffri l-closure aid u l-Malta Shipbuilding tagħlaq il- bibien tagħha u tifta' l-ħaddiema kollha 'l barra?

Jien nixtieq li jkollna tweġiba għal dan.

U x'jiġri jekk il-water services corporation ma tkunx vijabbli?

Nerġgħu mmorru 'l bogħod mill-wegħda li għamel il-gvern Nazzjonalista u li diġa` kisirha , jiġifieri ngħollu r-rata ta' l-ilma?

U fejn jidħol it-turiżmu, x'se jkun ifisser jekk inneħħu s-sussidju?

Li s-suq Malti se jitlef mill-kompetittivita` tiegħu u b'hekk ikun qed jieħu vantaġġ ħaddieħor?

Dawn huma l-vantaġġi li tant nitkellmu dwarhom fejn tidħol l- Unjoni Ewropea?

Jekk inhu hekk ma naħsibx li hemm vantaġġi u allura l- gvern aħjar jitkellem ċar.

Sur President, dan id-dokument juri biċ-ċar li għandna gvern li qed ibaxxi rasu għall-ordnijiet minn Brussels.

L-aħjar triq għal pajjiżna hija li nimxu bil-pass tagħna, liema pass jagħmel ġieħ u sens għal pajjiżna għaliex il-ħteġijiet tagħna aħna nafu x'inhuma.

Jien nemmen li l-ebda kap li verament huwa serju u jħobb lill-familja tiegħu ma jħalli lil xi kap ta' familja oħra jiddettalu x'għandu jagħmel għall-familja tiegħu; pariri u għajnuna iva, imma ndħil le.

Jidher li din hija verament Unjoni fejn il- pajjiżi l-kbar jiddeċiedu huma, l-ewwel u qabel kollox fl-interess tagħhom.

Dan joħroġ minn dak li ġara dan l-aħħar fid-Danimarka fejn kien hemm min ma ddejjaqx jgħid li dak li ddeċidiet id-Danimarka m'huwiex se jaffettwa lill-Unjoni Ewropea.

Jien nistaqsi jekk il-pajjiżi ż-żgħar humiex stmati b'dan il-mod.

Il-poplu Daniż għamel deċiżjoni ħielsa u indipendenti allavolja kien hemm min ipprova jinfluwenzah bis-sħiħ.

Sur President, pajjiżna qatt m'hu se jaċċetta li jkun hemm indħil fl- affarijiet interni tiegħu u l-poplu Malti, minkejja l-ħafna kliem sabiħ u stilel ileqqu f'ħafna propaganda rħisa, meta jasal il-waqt se jiddeċiedi fl-interess veru ta' Malta ħielsa, indipendenti u sovrana, Malta mmexxija mill-Maltin għall-Maltin, mingħajr impożizzjoni, dettar u ndħil ta' ħadd.

Il-poplu Malti għamel sekli sħaħ maħkum minn ħaddieħor sakemm fl-1979 iddeċieda darba għal dejjem li jkun pajjiż xempju ta' ċentru tal-paċi f'nofs ir-reġjun tal-Mediterran u mingħajr ma jkun ta' staffa u servili għal ħadd.

Żmien il-ħakkiema f'pajjiżna ilu li spiċċa 20 sena bis-saħħa tal-Maltin u l-Għawdxin kollha, mhux l-inqas tal-Partit Laburista, u jien ċert li l-istess kif għamel il-poplu Daniż, meta jasal il-waqt il-poplu tagħna, speċjalment iż-żgħażagħ, se jgħidu "le" għall-ħakma ġdida, din id- darba taħt forma oħra.

Il-viżjoni Laburista ta' Svizzera fil-Mediterran iżżommna 'l bogħod minn dan.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru jista' jressaq l-Aġġornament tal-Kamra, jekk jogħġbu.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 3 ta' Ottubru 2000, fid-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Mozzjoni dwar il-Programm Nazzjonali għall-Adozzjoni ta' l-Acquis - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anġlu) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Konservazzjoni u l-Amministrazzjoni tas-Sajd - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Komunikazzjonijiet u Transazzjonijiet Elettroniċi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur - Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNIĊI (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, din is-sena ċċelebrajna Jum l-Anzjani aktar mis-snin ta' qabel b'numru ta' attivitajiet aktar mis-soltu li fihom involvejna numru akbar ta' anzjani.

Fil-bidu ta' dan il-millennju l-anzjani se jkunu l-akbar protagonisti fil- pajjiżi tad-dinja kollha għaliex se jikkaġunaw il-bidla demografika li sesseħħ fid-dinja kollha.

Anki pajjiżna se jara din il-qabża kbira fil- popolazzjoni ta' l-anzjani allura lkoll flimkien irridu naraw li l-kwalita' tal-ħajja ta' l-anzjani tagħna tkompli titjieb biex f'pajjiżna veru jkollna soċjeta' għal kull eta'.

Irridu li fis-soċjeta' Maltija ħadd ma jibqa' lura, irridu soċjeta' li tkun inklużiva u mhux esklussiva.

Il-kwalita' ta' l-għajxien ta' kull persuna hija l-kejl ta' kemm hija effettiva l-politika soċjali tagħna.

L-anzjani jixirqilhom post speċjali fis-soċjeta' għaliex aħna nagħrfu u nirrispettaw il-kontribut li taw.

Għalhekk irridu niżguraw l- ogħla livell ta' għajxien għalihom.

Mr. Speaker, nemmnu wkoll li l-anzjan huwa ħolqa importanti fl-ekonomija nazzjonali.

Nemmnu li l-anzjani għandhom ħafna x'jistgħu jagħtu għall- ħolqien u t-tkabbir tal-ġid komuni, għalhekk, safejn hu possibbli l-anzjan għandu jibqa' jgħix fl-ambjent tiegħu, fiċ-ċentru ta' l-attivita' soċjali u fi djalogu kontinwu ma' ġenerazzjonijiet oħra.

L-anzjan huwa parti integrali mis-soċjeta' kollha u rridu nħarsu lejn l-anzjan bħala wieħed mill-elementi li jiffurmaw ir-riżorsi umani u soċjali tagħna.

Il-politika soċjali tal-gvern tal-ġurnata trid tkun imfassla b'mod biex ħadd ma jibqa' lura u wisq aktar li ħadd ma jsib ruħu mwarrab mis-soċjeta'.

Iridu nagħmlu politika li tkun orjentata fuq is-servizzi personalizzati li għandhom bħala bażi tagħhom lill-anzjan bħala entita' u bħala persuna umana.

Il-gvern huwa mpenjat biex itejjeb il-kwalita' tal-ħajja ta' l-anzjani tagħna u jgħinhom biex ikomplu jgħixu fil-komunita'.

M'hemmx dubju li s-settur ta' l-anzjani sar wieħed mill-prijoritajiet ta' ħafna partiti politiċi u gvernijiet madwar id-dinja kollha.

Fil- pajjiżi żviluppati l-politika ta' l-anzjani hija waħda regolata mil- liġijiet tal-pajjiż u f'xi każi b'leġislazzjoni speċjali.

Hafna gvernijiet huma konxji mill-fatt li l-popolazzjoni qed tixjieħ u dan qed iġib miegħu konsegwenzi serji fit-tqassim tal-ġid tal-pajjiż.

Bi problemi assoċjati mal-qgħad jikber it-tħassib ta' dawk li qegħdin jiggvernaw il-ġid tal- pajjiż, permezz tax-xogħol jistgħu jkomplu jsostnu finanzjarjament is- servizzi soċjali u ta' saħħa li ħafna anzjani jkollhom bżonn.

Din il- problema qed tkun ittrattata wkoll fuq il-livell tal-Ġnus Magħquda u kien għalhekk li l-1999 ġiet iddikjarata sena internazzjonali ta' l-anzjani biex twassal il-messaġġ li hemm bżonn li kull gvern ikollu pjan politiku serju u fit-tul biex jilqa' l-konsegwenzi negattivi u joħloq opportunitajiet sostenibbli biex l-anzjani kollha jibqgħu kemm jistgħu jkun qrib iċ-ċentru tas-soċjeta' li jgħixu fiha.

Għal dan il-għan il-Ġnus Magħquda ħolqot, fl- 1991, il-prinċipji ta' l-anzjani u stiednet lill-gvernijet biex ifasslu politika madwar dawn il-prinċipji li huma mqassmin f'ħames kategoriji: "independence, participation, care, self-fulfilment u dignity."

L-esperjenza tgħallimna li għal din is-sezzjoni tas-soċjeta' trid tfassal politika dwar l-anzjani li tqis ukoll il-bidliet soċjali, kulturali, ekonomiċi u politiċi li qed iseħħu madwarna.

Politika ta' dan it-tip trid ukoll tħoss il-polz ta' l-istess anzjani biex tkun realistika, kif ukoll tqarreb kemm jista' jkun lejn ix-xewqat ta' l-anzjani nfushom.

Għal dan il- għan kull proposta għall-ħidma li trid issir f'dan il-qasam trid tieħu inkonsiderazzjoni, l-ewwel l-istrutturi li nbnew fil-passat, it-tieni l- iżviluppi li qed iseħħu fis-soċjeta' u t-tielet l-isfidi tal-futur partikularment fid-dawl ta' numru dejjem jiżdied fil-popolazzjoni ta' l- anzjani.

Naħseb, li hawn qbil ġenerali li l-kwalita' tal-ħajja li qegħdin igħixu l-anzjani llum f'pajjiżna hija ferm aktar għolja minn dik li kienu jgħixu, ngħidu aħna, ħmistax jew għoxrin sena ilu.

Sa dak iż-żmien kienet għadha tipprevali fil-pajjiż il-mentalita' li kien biżżejjed li lill- anzjani tagħtihom pensjoni tajba biex igħixu ħajjithom f'kumdita', mentalita' li kienet tqis l-anzjan bħala dak il-bniedem li għax qabeż ċerta eta' tal-ħajja m'għadux igħodd aktar għas-soċjeta', bħala dak il-bniedem li sakemm kien għadu jaħdem u m'għalaqx il-wieħed u sittin sena kienu jqisuh bħala kapaċi u bravu u hekk kif qabeż dik l-eta' ma sar tajjeb għal xejn, bħala bniedem li kien qisu piż li s-soċjeta' Maltija kellha ġġorr, bħala individwu li kellu jgħix l-aħħar snin ta' ħajtu jiddependi mill-ħniena tal- gvern jew ta' xi ħaddieħor.

Għall-grazzja ta' Alla din il-mentalita' ġiet kważi eradikata minn pajjiżna u rnexxilna ndaħħlu kultura ġdida dwar l- anzjani li fiha hemm imsawwar il-kunċett li nkomplu ngħollu d-dinjita' u l- prestiġju ta' l-anzjan biex b'hekk intejbu l-image ta' l-anzjan u tax- xjuħija.

Fattur importanti tal-kwalita' tal-ħajja li qegħdin igħixu l- anzjani llum, u jridu jgħixu fil-futur, huwa żgur il-fattur finanzjarju, jiġifieri l-pensjonijiet li qegħdin igawdu l-anzjani llum u li rridu nkunu żguri li jkomplu jgawduhom fil-futur.

L-istess nistgħu ngħidu għal diversi benefiċċji soċjali li ħafna anzjani jirċievu u li jgħinuhom jgħixu ħajja aktar komda u bla skossi.

Irridu naraw li l-pensjoni tal-ġurnata jibqa' jkollha l-valur tagħha meta tqisha fil-qafas ekonomiku-soċjali tal-pajjiż kollu.

Il-popolazzjoni ta' pajjiżna, bħall-bqija tal-pajjiżi, qiegħda kontinwament tixjieħ.

Dan hu dovut għal żewġ fatturi li qegħdin ibiddlu dejjem iżjed l-istruttura demografika tal-popolazzjoni tagħna, jiġifieri l-fertilita' li qiegħda dejjem tonqos u l-lonġevita' li qiegħda dejjem tiżdied.

Fil-fatt fl-1998 f'pajjiżna ġie reġistrat l-anqas numru ta' twelid f'dawn l-aħħar għoxrin sena, għall-kuntrarju meta wieħed iqabbel il-figuri tal-lonġevita' jsib li filwaqt li fl-1978 il-life expectancy kienet tmienja u sittin sena għall- irġiel u tnejn u sebgħin sena għan-nisa, fl-1998, jiġifieri għoxrin sena wara, din telgħet għal erbgħa u sebgħin sena għall-irġiel u tmenin sena għan-nisa.

Sa l-2025 il-popolazzjoni anzjana tkun aktar milli rduppjat, fl- istess waqt il-popolazzjoni żgħażugħa tkun qed tonqos gradatament u l- labour force, jiġifieri dawk li kapaċi jaħdmu, jkunu qed jonqsu u tixjieħ fl-istess ħin.

Jekk in-numru ta' dawk li qabżu s-sittin sena kien tnejn u ħamsin elf u ħames mija fl-1990, dawn se jiżdiedu għal disgħin elf fl-2025.

Dan ifisser li kważi kwart mill-popolazzjoni tkun qabżet is-sittin sena.

Fl-istess waqt il-persentaġġ ta' dik is-sezzjoni tal-poplu bejn il-ħmistax u disgħa u ħamsin sena huwa smat li minn 62% fl-1990 se tonqos għal 57% fl-2025.

L- implikazzjonijiet ekonomiċi huma ovvji, se jkollna anqas ħaddiema li jridu jwieżnu aktar pensjonanti.

Jekk illum għandna 4.2 ħaddiema għal kull pensjonant, fl-2030 se jkollna 2.5 ħaddiem għal kull pensjonant.

Il- kwalita' tal-ħajja li jrid igawdi l-anzjan fil-futur se tkun tiddependi ħafna fuq riforma sħiħa li trid issir mhux biss fil-qasam tal-pensjonijiet iżda fis-sistema kollha tal-welfare.

Hu għal dan l-iskop li l-gvern waqqaf kummissjoni biex tistudja r-riforma tal-welfare.

Naturalment fil-brief tagħha hemm inkluż li trid tissottometti rakkomandazzjonijet fuq ir-riforma tas-sistema tal-pensjonijiet, fost ħwejjeġ oħra.

Kummissjoni li trid tindirizzza, tanalizza u tħares il-futur tas-sistemi tal-benefiċċji soċjali fil-pajjiiż, proċess li se jinvolvi l-imsieħba soċjali kemm fis-settur privat kif ukoll dak pubbliku.

Il-gvern jemmen li biex inpoġġu l-pensjonijiet fuq bażi soda hemm bżonn li jkollna ekonomija b'saħħitha u soda u l-pensjoni ta' l-istat għandha tkun l-ewwel pedament fundamentali għall-pensjonant.

Ir-riforma li hemm bżonn u li trid issir trid tkun l-ewwelnett riforma fil-mentalita', irridu nimxu mill-welfare state għal welfare society.

Mhux pensions reform biss imma social security reform, riforma li trid tassigura li l-benefiċċji jmorru għand min l-aktar għandu bżonn, riforma li timxi minn sistema universali għal sistemi personalizzati, riforma li tgħaqqad il-politika ekonomika mal-politika soċjali.

M'hemmx dubju li l-kwalita' għolja tal- ħajja li qegħdin igħixu l-anzjani llum żgur m'hijiex tiddependi biss mill- fattur finanzjarju ekonomiku.

Hemm raġunijiet oħra li qegħdin jikkontribwixxu biex l-anzjani, kemm dawk li għadhom kapaċi jgħixu fil- komunita' u kemm dawk li għal xi raġuni jew oħra kellhom jiġu istituzzjonalizzati, qegħdin igawdu din il-kwalita' ta' ħajja.

Issa kulħadd huwa konvint li s-servizzi għall-anzjani li għadhom igħixu f'darhom, servizzi li bdew jiġu introdotti fil-pajjiż mill-1987, igħinu ħafna biex l-anzjani jgħixu ħajja aħjar, sensiela ta' servizzi li qegħdin jagħmlu użu minnhom l-anzjani li f'ħafna każi għenuhom biex sakemm kien possibbli baqgħu jgħixu fil-komunita'.

Qed nirriferi għas-servizzi li issa huma tant popolari ma' l-anzjani bħal homehelp care, it-telecare, il- handyman service, il-meals-on-wheels, l-incontinent service, il-kartanzjan u d-day-centres.

Minbarra dawn is-servizzi, l-anzjan fil-komunita' jista' jagħmel użu mis-servizzi eċċellenti li joffri l-Isptar Zammit Clapp, sptar ġerjatriku akut u riabilitattiv.

Huwa veru li dawn is-servizzi kollha qegħdin jikkontribwixxu għal kwalita' aħjar ta' ħajja li qegħdin jgħixu l- anzjani fil-komunita', iżda wkoll huwa daqstant veru li rridu nwettqu pjan ta' azzjoni biex dawn is-servizzi jirrendu aktar lill-anzjani li veru jkollhom bżonnhom u hekk il-kwalita' tal-ħajja ta' l-anzjan tkun tista' tkompli titjieb fil-futur.

Għal dan il-għan hemm bżonn li jissaħħu u jiġu estiżi skemi u servizzi fil-komunita' billi jiġu żviluppati s-servizzi eżistenti sabiex ikunu aktar effettivi u jolqtu numru akbar ta' anzjani.

Iridu jiġu ndividwalizzati dawk l-anzjani li l-aktar għandhom ħtieġa, filwaqt li jitkattru d-day- centres u possibilment in-night-centres, dejjem bil-kollaborazzjoni tal- kunsilli lokali.

Jistgħu jsiru ukoll emendi neċessarji fil-pensjoni tal- wens u s-social assistance female, l-SAF, u introduzzjoni ta' carers leave.

Għalhekk għalkemm in-numru ta' anzjani li huma istituzzjonalizzati huwa żgħir ħafna bħala persentaġġ meta paragunat man-numru totali ta' anzjani, il-gvern xorta kellu u għandu d-dmir li jtejjeb il-livell ta' l-għajxien u l-kwalita' tal-ħajja ta' dawk l-anzjani rikoverati f'xi dar ta' l-anzjani jew f'San Vinċenz.

F'dawn l-aħħar snin inbnew djar residenzjali ta' l- ogħla livell, filwaqt li San Vincenz de Paule qatt ma ra daqstant titjib u progess kemm mill-aspett strutturali u infrastrutturali tal-wards kif ukoll fis-servizz kontinwu li jingħata lir-residenti.

Meta wieħed ikun qed jitkellem fuq kura residenzjali għall-anzjani wieħed bilfors irid isemmi tant djar għall-anzjani mmexxija mill-knisja u fiż-żminijiet tal-lum djar privati ta' l-anzjani li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed jinfetħu ġodda.

Iżda wieħed bilfors jistaqsi: X'inhu l-futur għal dawk l-anzjani li diġa' qegħdin jistennew biex jidħlu f'xi dar residenzjali u għal tant oħrajn li se jkollhom isegwu l-istess triq?

Xi kwalita' ta' ħajja se jkollhom garantita dawn l-anzjani?

Il-gvern żgur mhux se jnaqqas l-impenn tiegħu li jkompli jipprovdi l-aħjar kwalita' ta' ħajja lill-anzjani rikoverati fid-djar residenzjali tiegħu f'San Vincenz de Paule u lanqas mhu se jonqos mid-dmir li għandu li jrid ikun żgur li anki fid-djar l-oħra mhux governattivi, il-kwalita' tal-ħajja u d-dinjita' ta' l-anzjani huma mħarsa tajjeb.

U huwa importanti li hawnhekk nagħmel enfasi li l-gvern mhux jittollera ċerti abbużi u nuqqasijiet li allegatament qed isiru f'ċerti djar privati ta' l-anzjani.

Iżda l-gvern huwa konxju li għalkemm il-policy ewlenija tiegħu hija li jipprovdi s-servizzi essenzjali fil-komunita' ħalli aktar anzjani jkunu jistgħu jibqgħu jgħixu f'darhom, xorta qiegħed iħabbat wiċċu ma' lista twila ta' anzjani li jridu jidħlu jgħixu f'xi dar residenzjali u aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar in-numru qiegħed jikber.

Wasal iż-żmien li nfittxu toroq oħra, jiġifieri li nkunu f'pożizzjoni li nissodisfaw id-domanda kbira li qed ikollna u se jkollna fil-futur biex l- anzjani jiġu istituzzjonalizzati.

Allura wieħed tajjeb li jistaqsi: Kif jistgħu jiżdiedu l-postijiet għall-anzjani fid-djar residenzjali fil-futur qrib u fil-futur imbiegħed?

Wieħed jista' jissuġġerixxi diversi triqat, per eżempju, il-gvern jista' jissieħeb mas-settur privat biex jiġu provduti servizzi ta' akkomodazzjoni għall-anzjani li jiggarantixxi kura kwalitattiva li tħares fost affarijiet oħra d-dinjita', il-privatezza u d- dritt ta' l-għażla tal-persuna anzjana.

Is-settur privat jista' jiġi mħajjar jinvesti f'dan il-qasam, filwaqt li jitwaqqfu l-istrutturi meħtieġa li jgħassu l-operat ta' dawn id-djar biex l-anzjan jitpoġġa qabel kull interess kummerċjali.

B'kollaborazzjoni mal-kunsilli lokali jistgħu jinfetħu anki djar żgħar li jkunu jistgħu jakkomodaw numru ta' anzjani mill- lokal stess.

Nixtieq f'dan ir-rigward insemmi li bħalissa s-segretarjat fi ħdan il- ministeru għall-politika soċjali għaddej bi pjanijiet flimkien mal-Kunsill Lokali tal-Mellieħa, u twaqqfet task force, biex jistudjaw l-aħjar proġett kif bil-parteċipazzjoni tas-settur privat jista' jinbeda kumpless għall- anzjani f'dik il-lokalita'.

Għaqdiet volontarji jistgħu jikkollaboraw ukoll fit-tmexxija tad-djar li jakkomodaw fihom lill-anzjani.

Il-kwalita' tal-ħajja ta' l-anzjani, għada iktar mil-lum, se tkun marbuta wkoll mal- kontribut li jridu jagħtu l-kunsilli lokali fil-qasam ta' l-anzjani.

Bil- ħolqien sitt snin ilu tal-kunsilli lokali u bl-involviment dejjem akbar tagħhom, il-gvern fetaħ it-triq għad-deċentralizzazzjoni.

F'dawn is-sitt snin ta' l-eżistenza tagħhom kellna diversi okkażjonijiet ta' kollaborazzjoni bejn il-kunsilli lokali u d-dipartiment ta' l-anzjani.

Il- ftuħ ta' ċerti day-centres kien frott ta' dan il-ftehim, kif ukoll il-ħruġ tal-karta anzjan u t-tnedija tal-proġett info-anzjan.

M'hemmx dubju li kull progress mixtieq u mistenni fil-futur fil-qasam ta' l-anzjani huwa marbut intrinsikament mal-kontribut li jridu jagħtu l- kunsilli lokali fix-xhur u fis-snin li ġejjin.

Għalhekk il-kwalita' tal- ħajja ta' l-anzjani għada iktar mil-lum tiddependi minhom.

Il-kunsilli lokali għandhom ilkoll rwol ferm aktar importanti u determinanti fil-ħajja ta' kuljum ta' l-anzjani ta' kull stat soċjali, f'kull belt u f'kull raħal ta' pajjiżna.

Iridu jaħdmu b'aktar serjeta' u b'aktar enerġija, iridu jikkollaboraw mad-dipartiment ta' l-anzjani fil-pjanifikazzjoni ta' aktar day centres għall-anzjani, possibilment fil-ftuħ ta' xi night-centres, iridu jgħinu lill-gvern ċentrali fil-pjani tiegħu biex jiġu moqdija kemm jista' jkun malajr dawk l-anzjani li jridu jidħlu fid-djar tax-xjuħ.

Iridu jkunu l-promoturi f'attivitajiet li fihom ikunu jistgħu jipparteċipaw numru kbir ta' anzjani biex b'hekk aktar tissaħħaħ l-integrazzjoni tagħhom fis- soċjeta'.

Il-kunsilli lokali jridu jkunu f'pożizzjoni li bil-funzjoni tagħhom igħinu fit-twettieq tal-policy tal-welfare society li fiż-żminijiet li ġejjin trid tkun il-bażi tal-qasam soċjali kollu f'pajjiżna.

Il- kunsilli lokali se jkunu determinanti għall-iskop tagħna li nkomplu ntejbu l-kwalita' tal-ħajja ta' l-anzjan fil-futur.

Dawn l-aħħar snin il-kwalita' tal-ħajja ta' l-anzjani kompliet titjieb ħafna għaliex irnexxilna ndaħħlu fil-pajjiż il-kultura li tinkoraġġixxi u tintensifika l-parteċipazzjoni ta' l-anzjani fid-diversi attivitajiet soċjali, kulturali, edukattivi u rikreattivi.

Hloqna diversi okkażjonijiet li jipprovdu lill-anzjani opportunitajiet biex jipparteċipaw b'mod attiv huma stess u b'hekk tissaħħaħ l-integrazzjoni sħiħa tagħhom fis-soċjeta'.

Konna waqqafna l-kunsill nazzjonali ta' l-anzjani li huwa żgur ta' għajnuna bħala forum konsultattiv għad-dipartiment ta' l-anzjani.

Fl-1993 ġiet inawgurata l-universita' tat-tielet eta' li hija okkażjoni biex l-anzjan jiżviluppa l-intelliġenza tiegħu anki fi xjuħitu.

L-istitut tal- ġerontoloġija fi ħdan l-Universita' ta' Malta u l-istitut tan-Nazzjonijiet Uniti dwar l-anzjani komplew kabbru l-orizzont ta' tagħlim ta' ħafna individwi involuti fil-qasam ta' l-anzjani.

Is-sena l-oħra, li kienet iddedikata għall-anzjani, żammejna numru kbir ta' attivitajiet soċjo- kulturali edukattivi, reliġjużi u rikreattivi li għalihom attendew numru sabiħ ta' anzjani, xhieda ta' parteċipazzjoni li dejjem tiżdied ta' l- anzjani f'dawn l-okkażjonijiet.

L-għijxien aktar fit-tul ta' l-anzjani jrid jiġi akkumpanjat minn kwalita' ta' ħajja aħjar għalihom għaliex inkella kollox ikun artifiċjali.

Irridu nadottaw policies li jkollhom bħala skop li l-anzjan jibqa' attiv, iżomm relazzjonijiet mal-familja, ħbieb u l-ambjenti familjari li jgħixu fih, filwaqt li ninkoraġġuh biex jipparteċipa attivitament biex iħoss ruħu kompletament integrat fis- soċjeta'.

Il-viżjoni tagħna ta' l-anzjan tal-lum, din l-ewwel sena tat-tielet millennju, fis-soċjeta' li qegħdin ngħixu fiha li hija soċjeta' għal kull eta' u li rriduha tkun inklużiva u mhux esklużiva, hija ta' anzjan li jrid jibqa' attiv f'din is-soċjeta'.

L-anzjan irid jieħu ħafna iżjed l- inizjattiva f'idejh, irid ikun anzjan proattiv, jiġifieri jrid huwa stess ifittex kif jagħti kontribut siewi lis-soċjeta'.

Id-dover tagħna lkoll huwa li nipprovdu kwalita' ta' ħajja aħjar lill-anzjani tagħna mhux mil-lat materjali biss iżda wkoll mill-aspett soċjali, kulturali u edukattiv.

B'hekk l-anzjani tagħna jħossuhom li huma jistgħu jipparteċipaw attivitament u ma jgħoddux ruħhom emarġinati, iżda għall-kuntrarju jħossuhom kompletament integrati fis-soċjeta'.

Il-mira tagħna trid tkun li jkollna anzjani b'saħħithom, attivi, li għandhom interess fil-ħajja minkejja l-eta'.

Irridu nkomplu nirsisti biex f'pajjiżna tkompli tiżviluppa l-immaġini ġdida ta' l-anzjani Maltin.

Irridu nkomplu nrawmu fil-prattika l-kunċett tas-solidarjeta' bejn il- ġenerazzjonijiet, bejn anzjan u żgħażugħ li joqogħdu biswit xulxin u jgħinu lil xulxin.

Irridu noħolqu diversi okkażjonijiet li jipprovdu lill-anzjani tagħna opportunitajiet biex jipparteċipaw b'mod attiv huma stess u b'hekk tissaħħaħ l-integrazzjoni sħiħa tagħhom fis-soċjeta'.

Illum l-anzjan għandu quddiemu diversi attivitajiet li fihom jista' jikkontribwixxi, bħall- kunsilli lokali, għaqdiet tredjunjonistiċi, reliġjużi, politiċi, kulturali, filantropiċi, filarmoniċi u sportivi.

Id-dinjita' ta' l-anzjani hija wieħed mill-ħames prinċipji fundamentali li adottat Assemblea Ġenerali tal-Ġnus Magħquda fl-1991 u nkoraġġiet lill- gvernijiet kollha biex jinkorporawhom fil-programmi nazzjonali tagħhom.

Il- gvern f'dan il-pajjiż irid ikun l-ewwel li jagħti l-eżempju u jħares id- dinjita' ta' l-anzjani b'dak kollu li jipproponi u li jwettaq.

Għalhekk irridu nkunu impenjati li naraw li ħadd mill-anzjani tagħna ma jibqa' lura, li kull anzjan ikollu l-pensjoni tal-gvern assigurata għal ħajtu kollha, li kull anzjan ikollu għad-dispożizzjoni tiegħu servizzi avvanzati ta' saħħa u edukazzjoni.

Kull anzjan ikollu l-għajnuniet neċessarji kollha biex igħix f'daru b'kundizzjonijiet aċċettabbli u sakemm huwa possibbli.

Dawk l- anzjani li jkollhom bżonn li jgħixu f'istituzzjoni jingħatawlhom il-mezzi kollha biex ikunu jistgħu jagħmlu dan u li f'kull każ id-dinjita' u d- drittijiet tagħhom ikunu mħarsa.

Kull każ ta' kull anzjan għandu jiġi trattat individwalment u bl-aktar mod professjonali.

L-isfidi tal-futur fil-qasam ta' l-anzjani huma kbar iżda ma rridux naqtgħu qalbna.

Il-progress miksub f'dawn l-aħħar snin jagħmlilna kuraġġ, huwa garanzija tal-futur.

Il-gvern waħdu ma jistax jissodisfa l-ħtiġijiet kollha li dejjem jiżdiedu u jinbidlu f'settur ta' popolazzjoni li qed jikber ma' kull sena li tgħaddi.

Irridu naħdmu lkoll f'daqqa u id f'id, gvern, knisja, volontarjat, settur privat u l-anzjani nfushom flimkien mal- familja tagħhom.

Allura żgur li nilħqu dak li lkoll nixtiequ, li l-anzjan f'pajjiżna jgawdi d-dinjita' u jkun rispettat mis-soċjeta' kollha.

Huwa għalhekk li din is-sena ċċelebrajna l-jum dinji ta' l-anzjani b'aktar attivitajiet minn qabel biex aktar anzjani setgħu jipparteċipaw fihom.

Bdejna proprju nhar it-Tnejn, bħal llum ġimgħa, b'attivita' fit-teatru ta' San Vinċenz fejn inawgurajna exhibition ta' stendardi ta' każini tal-baned u wara kellna kunċert minn waħda mill-baned.

Nhar l-Erbgħa fid-day-centre ta' l-Imtarfa żammejna serata soċjali li għaliha attendew aktar minn sitt mitt anzjan li jattendu d-diversi day- centres.

Nhar l-Erbgħa wkoll, billi kienet taħbat il-festa ta' San Vincenż de Paule, kien hemm quddiesa speċjali ta' l-okkażjoni għar-residenti ta' hemmhekk.

Nhar il-ġimgħa fit-teatru ta' San Vinċenz żammejna ċ-ċerimonja ta' l-għoti tal-premju ta' l-anzjan tas-sena, ċerimonja li kienet taħt il- patronċinju tal-President tar-Repubblika.

Il-bieraħ il-Hadd, l-1 ta' Ottubru, għall-ewwel darba fl-istorja tar- residenza ta' San Vinċenz ġiet ċelebrata quddiesa mmexxija minn Mons. Depasquale fil-knisja tar-residenza, quddiesa li ġiet trasmessa live fuq it- televiżjoni.

Wara l-quddiesa kien hemm ukoll programm minn banda lokali għall-anzjani tal-post.

L-aħħar attivita' nżammet illejla fejn madwar ħames mitt anzjan qegħdin jattendu fl-Axis għal serata organizzata apposta għalihom, li fiha żgur se jkollna l-konferma li l-anzjani tagħna għadhom attivi.

Huwa d-dover tagħna li nirsistu biex ikollna aktar parteċipazzjoni ta' anzjani fid-diversi okkażjonijiet li aħna nżommu.

Inħossni żgur li din il- parteċipazzjoni tkompli ssaħħaħ l-integrazjoni sħiħa tagħhom fis-soċjeta'.

Irridu naħdmu lkoll flimkien biex il-ġejjieni tagħna jkun mogħni b'soċjeta' li fiha ħadd ma jibqa' lura u li veru tkun soċjeta' għal kull eta'.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 3 ta' Ottubru 2000, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MOSTA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jinformani għaliex ix-xogħlijiet fi Triq il-Ġdida, fi Triq il-Ħtajriet il-Mosta, ġew abbandunati matul dawn l- aħħar snin?

Jista' l-Ministru jinformani x'follow up saret mid-Dipartiment tat- Toroq matul l-1999 u din is-sena sabiex id-dipartimenti konċernati jwettqu x-xogħlijiet neċessarji?

Jista' jara li x-xogħlijiet jibdew immedjatament peress li ilhom pendenti s-snin?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-Onor.

Interpellant hu mitlub jindika l-isem tat- triq biex tkun tista' tiġi identifikata n-natura tax-xogħol li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant.

MOSTA - TRIQ IL-ĦTAJRIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinformani għaliex triq il-ġdida fi Triq il-Ħtajriet, il-Mosta ġiet abbandunata matul dawn l-aħħar snin?

Peress li f'din it-triq hemm bżonn numru ta' xogħlijiet li jinvolvu estensjoni tad-drenaġġ, jista' l-Ministrujara li jsiru x-xogħlijiet meħtieġa immedjatament?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li minħabba li l-easement biex nidħlu fi proprjeta' privata se jiġi ppubblikat f' żmien qasir, ix- xogħol (li għalih għandna tender lesta) ma setax jibda' qabel.

Għalhekk dan ix-xogħol jinbeda malli noħorġu t-tender in kwestjoni.

MMA - STUDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jsir studju mill-Awtorita' Marittima dwar kif tista' tkun aktar kontrollata s-sigurta' ta' l-opri tal- baħar fl-inħawi ta' San Pawl il-Baħar, l-aktar fil-parti tax-Xemxija fejn seħħ l-inċident tal-ħruq totali ta' żewġ opri tal-baħar li setgħu kkawżaw traġedja ferm akbar?

Jista' jikkonsidra li jsir xi forma ta' kumpens lis-sidien ta' dawn l- opri tal-baħar li sofrew telf ta' eluf ta' liri kbar u jinsabu mingħajr xogħol?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li fuq dan il-każ partikolari għadha għaddejja inkjesta maġisterjali.

Fuq ir-riżultat ta` din l-inkjesta l- awtorita' maritima tikkonsidra x'passi tista` tieħu.

LIĠI KONTRA D-DAGĦA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Peress li fil-liġi kontra d-dagħa ta' l-1949 hemm stipulat li min jinsab ħati jista' jeħel piena ta' ħabs, jista' l-Ministru jgħid kemm fil-fatt kien hemm persuni li nstabu ħatja li kissru din il-liġi u ntbagħtu l-ħabs b'riżultat ta' din il-liġi?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 19378 f`Seduta Nru.377.

ISTITUT TEKNIKU TA' CORRADINO

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi dixxiplinarji ttieħdu fil-każ ta' impjegati fl-Istitut Tekniku ta' Corradino li għamlu x-xhur ma jmorrux għax-xogħol?

Jista' jgħid x'passi ittieħdu wkoll kontra min kien jiffirma minflokhom u kontra l-aġent kap tekniku li għattielhom il-każ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni ġiet assigurata mill-aġent kap ta' l-iskola li ħadd mill-impjegati m'għamel xhur ma jmurx għax-xogħol ħlief dawk b'ċertifikat mediku.

Għaldaqstant ma kien hemm l-ebda okkażjoni fejn xi ħadd iffirma flok impjegati assenti.

OLIMPJADI - KONTINĠENT MALTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuwa stmat li jlaħħqu l-ispejjeż tal-kontinġent Malti għall-olimpjadi f'Sydney?

Jista' l-Ministru jgħid min kienu l-persuni u l-atleti li għamlu parti minn dan il-kontinġent u x'kienet il-ħtieġa u r-rwol tagħhom li jagħmlu parti mill-kontinġent?

Jista' jgħid ukoll separatament fiex kienu jikkonsistu l-ispejjeż?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-parteċipazzjoni ta' atleti Maltin fl- Olimpjadi hija prerogattiva tal-Kumitat Olimpiku Malti.

Huwa l-istess KOM li jiddeċiedi min jifforma parti mill-kontinġent Malti u dawn id- deċiżjonijiet jittieħdu fuq kriterji tekniċi stabbiliti mill-International Olympic Committee.

L-ispejjeż jitħallsu kollha mill-KOM jew mill-organizzaturi tal-logħob f' Sydney.

Għall-informazzjoni ta' l-Onor.

Membru, kopja tar-rapport tal-press conference li l-KOM għamel meta tħabbar il-kontinġent Malti għall-Logħob Olimpiku ġewwa Sydney tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is- seduta.

ŻJARA TA' NEW YORK

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġiet tiswa ż-żjara li għamel fl-Amerika (New York) fil- bidu ta' Settembru 2000?

Jista' jgħid min kienu l-persuni li akkumpanjawh għal din iż-żjara u x'kienet il-ħtieġa u r-rwol tagħhom waqt iż-żjara?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u tingħata tweġiba f'xi seduta oħra.

KULLEĠĠ VOKAZZJONALI - LIBJANI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'effett se jkollhom l-iżviluppi negattivi tal- Kulleġġ Vokazzjonali fuq il-ftehim li l-Ministru tal-Finanzi iffirma ma' l- awtoritajiet Libjani li permezz tiegħu studenti Libjani kellhom jiġu jitgħallmu hawn Malta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma jirriżultali l-ebda żvilupp negattiv.

KONTINĠENT MALTI - OLIMPJADI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu l-persuni li attendew għall-olimpjadi f'Sydney?

Jista' jgħid min kienu dawn il-persuni u x'kien r-rwol tagħhom li jagħmlu parti mill-kontinġent?

Jista' jgħid kemm huwa stmat li jiġu jiswew l-ispejjeż totali għaż-żjara ta' dan il-kontinġent fl-Awstralja?

Jista' jgħid separatament fiex kienu jikkonsistu dawn l-ispejjeż?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 19137

KOPERATTIVA TAL-PRODUTTURI TAL-ĦALIB

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid meta saru l-laqgħat mal-Koperattiva tal- Produtturi tal-Ħalib, kif jidher fl-NPAA, ta' l-avis li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra f'Settemrbu ta' din is-sena?

X'punti tqajmu mill-koperattiva dwar l-iżvantaġġi rispettivament?

ONOR.

JOE BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

KOPERATTIVA TAL-PRODUTTURI TAL-MAJJAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid meta saru l-laqgħat mal-Koperattiva tal-Produtturi tal-Majjal, kif jidher fl-NPAA, ta' l-avis li tpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra f'Settemrbu ta' din is-sena?

X'punti tqajmu mill- koperattiva dwar l-iżvantaġġi rispettivament?

ONOR.

JOE BORG: Nitlob lill-Onor.

XIRI TA' STOCKS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm inxtraw stocks tal-gvern wara s-sejħa pubblika li saret dan l-aħħar?

Kemm inxtraw mill-pubbliku u kemm minn istituzjonijiet finanzjarji?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fit-30 ta' Settembru, 2000 immaturaw żewġ stocks li jammontaw għal Lm28.0m kif jidher hawn:

Lm10.5m MGS 6.50% 2000 IV Lm17.5m MGS 6.65% 2000 VI

Inħarġu żewġ stocks b'valur totali ta' Lm28.0m bhal dawk li mmaturaw.

Dawn ġew allokati kif jidher hawn taħt:

5.9% 2009 - 6.6% 2014

Banek Lm13.5m - Lm0.3254m

Pubbliku - Lm 0.9143m - Lm6.4471m

Oħrajn Lm3.0857m - Lm3.7275m

UE - FORZA MILITARI ĠDIDA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jikkonferma li Malta biħsieba tissieħeb fil-forza militari ġdida Ewropea li biħsieba twaqqaf l-Unjoni Ewropea?

Jekk iva, il-gvern fuq liema livell biħsiebu jipparteċipa fi ħdan din ir- Rapid Reaction Force militari?

Il-Gvern Malti meta wera l-interess tiegħu f'dan kollu?

X'konsultazzjonijiet kellu s'issa dwar dan is-suġġett?

ONOR.

JOE BORG: Il-gvern qed isegwi mill-qrib l-iżviluppi f'dan ir- rigward u se jieħu d-deċiżjonijiet meħtieġa fiż-żmien opportun.

Għaldaqstant il-gvern la għadu ħa xi pożizzjoni u lanqas ma esprima l- interess tiegħu għall-parteċipazzjoni ta' Malta f'din ir-rapid reaction force.

Malta qed tattendi l-laqgħat msejħa mill-presidenza, li għalihom qed jiġu mistiedna l-pajjiżi kandidati kollha, kemm fil-livell ta' esperti kif ukoll f'dak ta' uffiċċjali għolja.

PARTNERSHIP FOR PEACE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Billi fi żmien l- elezzjoni ġenerali ta' l-1998 inti kont għedt li s-sħubija fil-Partnership for Peace ma baqgħetx fuq l-aġenda tal-partit tiegħek tant li lanqas kont għamilt referenza għad-dħul tagħna mill-ġdid fiha fil-manifest elettorali tal-PN, x'wasslek biex issa qed tipproponi li terġa' issieħeb lil Malta fi ħdan din l-organizzazzjoni tan-NATO?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Filwaqt li l-gvern m'għamel ebda proponiment li jerġa jidhol fil-partnership for peace kif diġà għidt f'dan il-Parlament il-gvern għadu jemmen li jkun utli għal pajjiżna u għall-membri ta' l- Armata li jieħdu sehem fil-PFP u allura ikun għaqli li fiż-żmien opportun tiġi kkunsidrata mill-ġdid il-pożizzjoni ta' pajjiżna.

MINISTERU TAL-FINANZI - ŻIDIET FIT-TARIFFI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Tista' tagħti lista komprensiva taż-żidiet kollha fit-tariffi li l-gvern nazzjonalista introduċa matul din il-leġislatura s'issa, inklużi xi korporazzjonijiet li jistgħu jaqgħu taħt ir-responsabbilita' tad-dekasteru tiegħek?

ONOR.

JOHN DALLI: Qiegħed nagħti lista ta' żidiet f'tariffi mill-1997 sal-2000.

Budget 1997 - Gvern Laburista

Levy fuq kull biljett ta' safar għal min jibda vjaġġ minn Malta;

Żieda fid-dazju tas-sisa fuq spirti u sigaretti;

Żieda fil-prezz tal-petrol normali kif ukoll dak ta' bla comb;

Żieda fis-sisa fuq id-diesel;

Żieda fit-taxxa ta' reġistrazzjoni fuq karozzi privati mpurtati;

Żieda fil-liċenzji annwali tal-karozzi privati u ta' vetturi kummerċjali;

Żieda fir-rati tar-reġistrazzjoni ta' pleasure crafts (tal-baħar) u l- liċenzji annwali tagħhom;

Żieda fil-prezz tal-petrolju;

Żieda fir-rati ta' l-ilma li tieħu l-industrija ta' l-ibbottiljar mingħand il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma;

Żieda fir-rati ta' l-ilma li jieħdu l-banek, l-Air Malta u xi korporazzjonijiet parastatali u xi awtoritajiet pubbliċi;

Reviżjoni tar-rati tas-servizzi postali;

Dħul ta' dazju tas-sisa fuq il-birra.

Budget 1998 - Gvern Laburista

Reviżjoni tat-tariffi ta' l-ilma, ta' l-eletriku u tal-gas;

Tariffa proposta għas-Servizz ta' Drenaġġ;

Ħlas ta' miżata fuq ħruġ ta' mediċini b'xejn;

Reviżjoni ta' miżati, liċenzji u ħlasijiet oħra dovuti lill-Gvern;

Reviżjoni ta' liċenzji u taxxa tar-reġistrazzjoni ta' vetturi bil-mutur;

Reviżjoni tat-taxxa tar-reġistrazzjoni fuq vetturi kummerċjali;

Żieda fil-passenger service charge fuq vjaġġi mibdija f'Malta;

Żieda fil-boll fuq ħruġ u tiġdid ta' poloz ta' assikurazzjoni;

Taxxa ta' darba fuq il-qliegħ gross tal-Banek Kummerċjali;

Levy fuq tiġdid tal-credit cards bankarji;

Żieda fid-dazju tas-sisa fuq il-pitrolju;

Żieda fid-dazju tas-sisa fuq l-ispirti u sigaretti;

Dħul ta' dazju tas-sisa fuq l-inbejjed.

Budgets tal-1999 u tal-2000 - Gvern Nazzjonalista

Żieda fid-dazju tas-sisa fuq is-sigaretti

Żieda fid-dazju tas-sisa fuq it-tabakk li jintuza ghas-sigaretti tal-brim

Żieda fid-dazju tas-sisa fuq il-petrol

Żieda fil-kontribuzzjoni għas-sigurta' socjali ta' l-impjegati

Reviżjoni tat-tariffa tat-taxxa fuq id-dħul

Ħlas ta' 15% VAT fuq il-petrol, id-diesel u t-telefon.

Fil-kaz tat- telefon, il-prezz għall-konsumatur zdied biss b'5%.

Żieda minn 2% ghal 5% fit-taxxa fuq dokumenti u trasferimenti dovuta fuq trasferimenti ta' ishma

Tneħħija tas-sussidju fuq il-ħobż

Fl-istess ħin, dan il-gvern mill-ewwel ħa l-passi neċessarji biex jibdel il-liġi tas-CET ma' dik tal-VAT biex b'hekk il-pajjiz iħaddem ligi ekwa u effiċjenti u ta' benefiċċju għan-negozju fl-amministrazzjoni tagħha.

Sintendi kontra dawn l-aġġustamenti, il-gvern ħa wkoll passi biex jirrevoka bosta taxxi li kien għamel il-Gvern Laburista fis-sentejn ta' amministrazzjoni, minbarra li baxxa tariffi oħrajn bħal dawk tal-levies u l- boll fuq it-trasferimenti tal-proprjeta' immobbli.

Barra minnhekk, minn żmien għal żmien, aġġustamenti oħra li jirrigwardjaw l-operat tad-diversi ministeri, isiru permezz ta' avviżi legali fil- Gazzetta tal-Gvern.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT - ŻIEDA FIT-TARIFFI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Tista' tagħti lista komprensiva taż-żidiet kollha fit-tariffi li l-gvern nazzjonalista introduċa matul din il-leġislatura s'issa, inklużi xi korporazzjonijiet li jistgħu jaqgħu taħt ir-responsabbilita' tad-dekasteru tiegħek?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Fil-ministeru tiegħi ma ġew introdotti l- ebda żidiet fit-tariffi.

POLITIKA SOĊJALI - ŻIEDA FIT-TARIFFI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Tista' tagħti lista komprensiva taż-żidiet kollha fit- tariffi li l-gvern nazzjonalista introduċa matul din il-leġislatura s'issa, inklużi xi korporazzjonijiet li jistgħu jaqgħu taħt ir-responsabbilita' tad- dekasteru tiegħek?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor.

Membru huwa mitlub ikun aktar speċifiku biex tkun tista' tingħata tweġiba.

STUDENTI GRADWATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Mill-istudenti li ggradwaw fil-B.Ed. din is-sena kemm minnhom ġew impjegati mill-istat?

F'liema suġġetti u f'liema skejjel?

Kemm hemm li daħlu ma' skejjel tal-knisja u dawk indipendenti?

Għal liema suġġetti?

Jista' l-Ministru jagħti l-istess dettalji dwar dawk li ggradwaw fil-PGCE?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-istatistika mitluba għadha qed tinġabar mill- iskejjel tal-knisja u indipendenti u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

TOROQ - SIGURTA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 18427, jista' l-Ministru jgħid fejn: se jiġu nstallati traffic lights; se jiġu nstallati pelican lights; u se jsiru zoni għall-użu tal-pedestrinas u dan fil-ġimgħat/xhur li ġejjin?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li fil-ġimgħat li ġejjin id-dipartiment tat-toroq għandu ppjanat li jitwaħħlu pelican lights fil-Mosta, Attard, Blata l-Bajda, Marsa, l-Gżira u Ħal Qormi.

Barra min hekk hemm il-ħsieb li jiġu desenjati Traffic Lights Junctions il-Ħamrun (Pjazza San Pawl u fl- inħawi tad-Duluri).

Studji dwar żoni pedonali għadhom qedgħin jiġu diskussi mit-traffic control board u l-kunsilli.

BENEFIĊĊJI - RELIEF

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jelenka għal dawn l- aħħar ħames snin, sena b'sena, kemm nies ma baqgħux eliġibbli li jirċievu l- benefiċċji magħrufa bħala "tar-relief"?

Jekk f'din is-sena kienx hemm żieda fin-numru ta' nies li ma baqgħux jieħdu r-relief jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni għal din iż-żieda?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba u li tista' tinġabar bla ma taffettwa l-proċess tal- ħruġ tal-benefiċċji se tingħata f'xi seduta oħra.

CHILDREN'S ALLOWANCE

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid għal dawn l- aħħar ħames snin kemm applikaw nies biex jieħdu ċ-children's allowance?

Kemm fil-fatt ħadu ċ-children's allowance?

Kemm swiet lill-gvern kull sena?

Kemm qed jistima li se jonfoq il-gvern fuq children's allowance fis-sena 2000?

Jista' jgħid kemm għad hawn familiji li suppost diġa' rċevew iċ- cheque taċ-children's allowance, imma fil-fatt għadhom qed jistennewh?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

ĠNIEN TA' SCHRIBER - DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid għaliex dan id-dewmien kollu biex isir id-dawl fil-ġnien ta' Schriber meta dan ix-xogħol ilu approvat ix-xhur?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta' l-Onor.

Interpellant ġie riferit lill- Korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa.

REFUNDS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 19087?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li r-risposta għal din il-mistoqsija ingħatat fil-mistoqsija parlammentari numru 19087 f'Seduta Nru. 377.

MDC - UFFIĊINI WŻATI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 19090?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba hija kif ġej:

|PERJODU |AMMON| | |T | |minn Lulju 1992 sa|Lm69,| |Novembru 1993 |025 | |minn Diċembru 1993|Lm63,| |sa Novembru 1994 |259 | |minn Diċembru 1994|Lm69,| |sa Novembru 1995 |103 | |minn Diċembru 1995|Lm69,| |sa Novembru 1996 |103 | |minn Diċembru 1996|Lm73,| |sa Novembru 1997 |454 | |minn Diċembru 1997|Lm75,| |sa Novembru 1998 |354 |

DOCKYARD CREEK - DGĦAJJES

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 19036?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi lill-Onor.li nterpellant għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 19036.

AĠENTI TAL-MEDIĊINA

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm għandu jagħti flus lura lill-aġenti tal-mediċina li jkunu rebħu kuntratt/i sabiex jipprovdu li jfornu l-isptarijiet tal-gvern bl-imsemmijin mediċini?

Jista' l-Ministru jelenka l-każi separtament, bl- ammonti dovuti kif ukoll kemm dawn il-kontijiet ilhom outstanding?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta għad- domanda numru 19083.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jispjega għaliex il- familja li l-partikolarijiet tagħha qed jintbagħtu separatament minn din il-mistoqsija, ma ħadietx l-għajnuna supplimentari meta jinsabu bil- benefiċċju tal-qgħad?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna konċernata ġiet informata biċ-ċirkostanzi kollha tagħha mid-Dipartiment tas- Sigurta' Soċjali.

BENEFIĊĊJU TAL-QGĦAD

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti spjegazzjoni lill-familja li tirċievi l-benefiċċju tal-qgħad għaliex qed jitnaqqsulu xi flus miċ-cheque tas-sigurta' soċjali li partikolaritajiet tagħha qe jintbagħtu separatament minn din il-mistoqsija?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

SKEJJEL - STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f'kull skola ta' Malta u Għawdex: (a) kindergarten, (b) primarja; u (ċ) sekondarja, kemm hemm studenti subien, kemm bniet, kemm għalliema, kemm facilitators, kindergarten assistants, kemm minor staff skola bi skola?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

DJAR - SUSSIDJI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara fiex wasal il- każ tas-sinjura li l-partikolarijiet tagħha qed jintbagħtu separatament minn din il-mistoqsija, dwar sussidji mill-awtorita' ta' djar peress li s- saqaf tad-dar huwa perikoluż?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Awtorita' tad-Djar informat lill-applikant dwar is-sitwazzjoni preżenti ta' l- applikazzjoni tagħha.

SKEJJEL SPEĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm tfal ġodda bdew jattendu l-iskejjel speċjali din is-sena skolastika?

F'liema skejjel bdew jattendu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li tmien studenti ġodda bdew jattendu l- iskejjel speċjali minn din is-sena skolastika.

L-iskejjel li fihom bdew jattendu dawn l-istudenti ġodda huma:

|Skola San Miguel, St.Andrews |4 | |Skola Santa Marija, Msida |1 | |Skola Dun Manwel Attard, |1 | |Wardija | | |Skola Hellen Keller, Qrendi |2 |

EDUKAZZJONI SEKONDARJA - TFAL B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm tfal b'diżabilita' li din is-sena kellhom jibdew l-edukazzjoni sekondarja tagħhom b'mod inklużiv?

Kemm tfal b'diżabilita' għadhom ma bdewx imorru fl-iskejjel sekondarji għax m'hemmx persuna magħhom biex tgħinhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitluba għada qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SKEJJEL - TINDIF

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f'liema skejjel ta' Malta hemm nuqqas ta' persuni li xogħolhom hu li jnaddfu l-iskejjel?

X'se jsir dwar dan in-nuqqas?

ONOR.

TARXIEN - TARMAK

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk qabel ma jingħata t-tarmak fi Triq Xintill, Tarxien hux se jkompli d-drainage fil-parti l-qadima fejn ddur għal Triq is-Sorijiet?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li m'hemm l-ebda talba mid-Dipartiment tad-Drenaġġ biex isir xogħol ieħor f'din il-lokalita'.

KOTTONERA - PROĠETT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid liema huma l-proġetti finanzjati direttament mill-gvern li se jsiru fil-Kottonera fi 3 tliet li ġejjin?

Meta hemm il-ħsieb li jibda kull proġett?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għal business plan tal-Kumitat għar-Riabilitazzjoni tal-Kottonera li kopja tiegħu diġa' tqiegħdet fuq il-Mejda tal-Kamra f' Seduta Nru. 329, mistoqsija parlamentari numru 16975.

ST.

JAMES CAVALIER

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 19512?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

GOZO CHANNEL - IMPJEGATI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 19340?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant li tinkludi wkoll riżenji u trasferimenti li saru matul issnin imsemmija tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

AIR SHOW - PERSUNI MISTIEDNA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 19456 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe': Jista' l-Ministru jgħid min kien responsabbli sabiex jiġu mistiedna nies għall-airshow li sar il- Ħadd, 24 ta' Settembru, 2000?

Fuq liema bażi ġew mistiedna dawn il- persuni?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-ebda entita` li taqa taħt il- ministeru tiegħi ma kienet involuta fl-organizzazzjoni u l-istedin ta` l- airshow.

WIED IL-GĦAJN - DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 19380?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li fir-rigward ta' Triq Vjola u Triq Patri Wistin Born, il-Korporazzjoni Enemalta m'għandhiex talbiet pendenti biex jitwaħħlu lampi ġodda.

Dwar Triq Lampuka saret talba għal lampi ġodda mill-Kunsill Lokali ta' Wied il-Għajn u dwar Triq l-Għassies hemm l- approvazzjoni biex jitwaħħlu lampi ġodda.

SPORTS - FINANZI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 19465, jista' l-Ministru jagħti rendikont ta' kif tqassmu l-fondi msemmija?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-ammont ta' Lm215,000 mgħoddi għall-isports u għaqdiet sportivi tqassam kif ġej:

|Malta Football |Lm | |Association |10,000 | |Malta Racing Club |Lm | | |5,000 | |Ministry of Youth |Lm200,000| |and Sports | |

MALTA TOURING CLUB - GĦAJNUNA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm ingħataw għajnuna f'dawn l-aħħar sentejn il-Malta Touring Club?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-istħarriġ li sar s'issa ma jidhirx li l-Malta Touring Club ingħata xi għajnuna finanzjarja.

Jekk it-tweġiba li għadni qed nistenna mill-MTA tkun f'sens kuntrarju ngħid ma' din it-tweġiba.

MARSA SPORTS GROUND - TRACK

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li t-track tal-Marsa Sports Ground mhux qed tkun mixgħula filgħaxija, minkejja li jkun hemm diversi atleti għat-training?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li t-track tal-Marsa sports complex qed tkun mixgħula kuljum filgħaxija sabiex l-atleti jkunu jistgħu jittrenjaw fiha.

Informat ukoll li mill-bidu ta' din is-sena bdew jinxtegħlu wkoll il- pitches tal-football sabiex ikun jista' jsir training fuqhom ukoll.

F'dawn l-aħħar ġimgħat beda jinxtegħel ukoll ground 5.

Dan kollu juri l-impenn tal-gvern li bil-fatti, jipprovdi aktar faċilitajiet għat-taħriġ sportiv.

COIN TELEPHONE

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm applikanti biex daħħlu l-coin telephone fid-djar tagħhom minn April sa Settembru 2000?

Kemm kienu dawk l- abbonati li kellu jiġi sospiż is-servizz tagħhom għax ma ħallsux il-kont minn April sa Settembru 2000?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SERVIZZ TAT-TELEPHONE

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm households li nqatgħalhom is-servizz tat-telephone għax ma waslux biex iħallsu l-kontijiet tagħhom fix-xhur ta' bejn April, Mejju, Ġunju, Lulju, Awissu u Settembru 2000?

Jista' jgħid mil- liema lokal ġejjin?

ONOR.

SERVIZZ TAD-DAWL

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm households li nqatgħalhom is-servizz tad-dawl għax ma waslux biex iħallsu l-kontijiet tagħhom fix-xhur ta' April sa Settembru 2000?

Jista' jgħid mil-liema lokal ġejjin?

ONOR.

SEGRETARJU PARLAMENTARI - ŻJARA FL-AWSTRALIA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew minfuqa flus sabiex is-Segretarju Parlamentari mar Sydney l-Awstralja għall-olimpijadi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġibiet li tajt għall-mistoqsijiet parlamentari numri 19137 u 19140

SPTAR MONTE CARMELI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 19348?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jien informat li fl-Isptar Monte Carmeli n-numru ta` pazjenti li jużaw l-isptar huwa kif ġej:

|No. |No. of|Bed |Average|Averag| |of |Discha|Comple|Daily |e | |Admis|rges |ment |Bed |daily | |sions| | |Occupan|No. of| | | | |cy |Patien| | | | | |ts on | | | | | |Leave | |823 |741 |598 |482 |185 |

2000 (sat-28 ta` Settembru 2000)

|No. of|N. |Bed |Bed |No. | |Admiss|of |Compleme|Occupa|of | |ions |Disc|nt (as |ncy |Pati| | |harg|on | |ents| | |es |28.09.20| |on | | | |00) | |Leav| | | | | |e | |644 |550 |588 |493 |224 |

Pazjenti li jkollhom viżiti mill-qraba: 389.

Fl-Isptar Monte Carmeli m'hemmx pazjenti bħala out-patients.

Dawn isiru fl- Isptar San Luqa u fil-Health Centres.

Admissions sena b'sena mill-1990 sat-28 ta` Settembru 2000:

1990 - 767 1996 - 841 1991 - 758 1997 - 813 1992 - 790 1998 - 821 1993 - 742 1999 - 823 1994 - 742 2000 (sat-28.09.2000) - 644 1995 - 794

Admissions xahar b'xahar minn 1999 sat-28 ta` Settembru 2000:

|Jannar 1999 |53 |Frar 1999 |63 | |Marzu |89 |April |84 | |Mejju |79 |Ġunju |68 | |Lulju |63 |Awissu |69 | |Settembru |67 |Ottubru |86 | |Novembru |50 |Diċembru |52 |

|Jannar 2000 |53 |Frar 2000 |60 | |Marzu |80 |April |71 | |Mejju |59 |Ġunju |74 | |Lulju |94 |Awissu |90 | |Settembru |63 | | | |(sat-28/09/200| | | | |0) | | | |

SKEJJEL - BORMLA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jara li ssir xi ħaġa sabiex l-istudenti li qed jattendu l- J.L. ta' Verdala, Bormla ma jkomplux jerfgħu l-piż finanzjarju għall-ħlas ta' ħafna photo copies, fejn f'numru ta' każi ntalbu jitħallsu (s'issa) aktar minn Lm5?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

STA.

LUĊIJA - ĠIBJUN

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 19337, li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru għall-Ambjent u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe': jista' jara li jitnaddaf u jiġi rranġat il- ġibjun f'Sta.

Luċija?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għall-risposti għall-mistoqsijiet parlamentari nri.

19119 u 2723.

SKEJJEL - JUNIOR COLLEGE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' studenti tat-tieni sena fil- Junior College?

Jista' jaqsamhom lokal b'lokal?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.