MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 374 Il-Ġimgħa, 16 ta' Diċembru, 1994 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 374

Il-Ġimgħa, 16 ta' Diċembru, 1994

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.06 p.m.

Talba

Seduta Nru. 374

Il-Ġimgħa, 16 ta' Diċembru, 1994

WERREJ

MINUTI 549

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 549

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 1995

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT; U LI JITRESSAQ L-ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI (ORDNI PERMANENTI NRU 82) 557

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI (1995)

APPROPRIATION (1995) BILL

L-Istadji Kollha 587

ESTIMI SUPPLIMENTARI 1994

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI SUPPLIMENTARI 1994 588

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT U LI JITRESSAQ L-ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI 1994 (ORDNI PERMANENTI NRU.

82) 589

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI (1994)

SECOND APPROPRIATION (1994) BILL

L-Istadji Kollha 590

AĠĠORNAMENT 591

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 592

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 373 li saret fis-16 ta' Diċembru, 1994, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SKEJJEL: MOSTA - STUDENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm tfal li jattendu l-iskejjel tal-Gvern tal-kindergarten fil-Mosta?

Kemm hemm tfal fil-Mosta jistennew post f'dawn l-iskejjel?

Xi pjanijiet għandu l-Gvern biex jalloka post għal dawn it-tfal Mostin?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Jien informat li b'kollox hemm 337 tifel u tifla jattendu l-kindergartens tal- Mosta u hemm 81 oħra li qegħdin jistennew biex jidħlu.

Qed isir studju biex jinstab post adattat fejn dawn it-tfal ikunu jistgħu jattendu l- kindergarten.

PULIZIJA - MANDATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba l-Pulizija ġiet ordnata tesegwixxi mandati ta' akkumpanjament fil-konfront ta' Nazzareno Dalli li joqgħod fi 3, Farmhouse, Ciantar Lane, B'Kara Hill, St Julians biex jattendi għall-kawża Carmen Dalli et. vs La Ferla Anton Ċitazzjoni Nru. 785/91 (JSP)?

Kemm-il darba esegwiet dawn il-mandati?

Kemm-il darba fil-fatt akkumpanjat lill-imsemmi Dalli għall-kawża in kwestjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Ġejt informat li l-Pulizija qatt ma ġew ordnati jesegwixxu mandati ta' akkumpanjament kontra l-persuna msemmija.

MELLIEĦA: TRIQ SNAJJIN - XOGĦOL TA' TĦAFFIR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'passi konkreti ttieħdu u b'liema riżultat dwar xogħol ta' tħaffir fi triq pubblika f'tarf Triq Snajjin ħdejn La-Pergola, fil-Mellieħa?

Peress li x-xogħol beda fl-aħħar Sibt ta' Novembru u baqa' għaddej minkejja xi ordnijiet li ngħataw biex jieqaf, jista' l-Ministru jgħid kif baqa' għaddej ix-xogħol?

X'passi se jittieħdu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Jien informat li l-permess għall-estensjoni ta' la-Pergola Hotel ġie approvat fl-4 Novembru, 1994.

Inbeda xi xogħol qabel ma ġie mpustat il-permess u nħareġ avviż biex tieqaf immedjatament u x-xogħol waqaf minnufih.

Il-permess issa ġie mpustat.

Naturalment l-Awtorita' ta' l-Ippjanar se tibqa' ssegwi jekk l-applikant hux qed jimxi strettament mal-permess maħruġ jew le.

QRATI - KAŻ CARMEN DALLI ET.

VS LA FERLA ANTON

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jgħid meta jmiss seduta tal-każ Carmen Dalli et. vs La Ferla Anton Ċitazzjoni Nru. 785/91 (JSP)?

Kemm-il seduta saret s'issa?

X'passi ttieħdu biex dan il-każ jimxi 'l quddiem?

X'riżultati taw dawn il- passi?

ONOR.

JOE FENECH (Ministru tal-Ġustizzja): Il-proċess tal-kawża huwa pubbliku u huwa faċli ħafna li wieħed jara kemm-il seduta nżammet u x'sar.

Naturalment huma l-avukati tal-partijiet li jridu jieħdu passi u jirsistu biex jiġu ffissati, isiru seduti u jinstemgħu x-xhieda kollha.

Il-liġi tagħtihom il-mezzi kollha biex jassiguraw dan anke bl-intervent tal-qorti.

L-eżekuttiv ma jistax jindaħal lill-qorti dwar kawżi pendenti quddiemha.

TELEPHONES - SERVIZZI ĠODDA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknoloġija: Għaliex l-applikazzjoni 7330/92 biex jingħata telephone għadu bla servizz mentri min bena quddiemu, bil-post li lanqas hu komplut u li ħadd għadu ma joqgħod fih, diġa' ilu x-xhur bit- telephone?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija): Jien informat li l-applikant għas-servizz tat-telefon bir-referenza AT/7330/92 għandu jiġi msejjaħ sabiex jiffirma l- kuntratt fil-ġimgħat li ġejjin.

Is-servizz mistenni li jingħata fi żmien qarib.

GĦAWDEX: QRATI - KAWŻI TAL-MAĠISTRATI MONTEBELLO U PERALTA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Fi tweġiba preċedenti l-Ministru qalli li l-kawżi tal-Maġistrati Montebello u Peralta f'Għawdex ingħataw liż-żewġ maġistrati li hemm issa.

Jidher iżda li għad hemm xi ħaġa li mhux qed taħdem meta kawżi fil-Qorti tal-Maġistrati f'Għawdex bħala qorti kriminali ġew trasferiti mis-7 ta' Diċembru għat-22 ta' Frar, 1995 (kważi tlett xhur) "peress li l-Maġistrat li kellu jippresjedi din is- seduta ġie assenjat għal xogħol fil-Qorti ta' Malta u dak li ssostitwih hu okkupat b'xogħol ieħor fil-Qorti ta' Malta".

Ma jaħsibx il-Ministru li żewġ maġistrati mhux biżżejjed għax-xogħol li hemm Għawdex?

Huwa sew li min ilu biex jidher il-qorti f'din l-okkażjoni jew jistenna sentenza mhux qed jingħata l-ġustizzja li jippretendi?

ONOR.

JOE FENECH: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta għall- mistoqsija numru 21996.

Huwa ċar li żewġ maġistrati, wieħed minnhom residenti u permanenti hemm, għandhom ilaħħqu xogħol ħafna aktar mis-sistema preċedentament eżistenti.

Għalkemm qabel kien hemm tliet maġistrati, dawn kienu jaħdmu kull xahar wiehed ħmistax-il ġurnata, u t-tnejn l-oħra ġimgħa kull wieħed.

Dan ifisser li qisu kien hemm maġistrat wieħed li jaħdem xahar sħiħ.

Huwa naturali li fil-perjodu ta' tranżizzjoni ta' assenjazzjoni ta' xogħol ġdid, l-maġistrat li qabel kien jagħmel ġimgħa fix-xahar Għawdex u issa ser jgħamel ħmistax-il ġurnata kull sitt ġimgħat Għawdex, kellu jagħmel differiment ftit twil minħabba impenji li kien diġa assuma fil- Qorti ta' Malta.

MR SPEAKER (L-Onor.

Lawrence Gonzi): L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ma nafx jekk il-Ministru tal-Ġustizzja huwiex f'sitwazzjoni li jgħid jekk humiex se jittieħdu passi biex żewġ maġistrati jiġu impeached.

ONOR.

JOE FENECH: GĦadni ma nista' ngħid xejn fuq dan għax l-eżekuttiv irid jiddeċiedi x'se jagħmel.

REĠISTRU PUBBLIKU - ŻWEĠIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru żweġijiet din is-sena?

Kemm saru bħala żwieġ ċivili biss?

Kemm kien hemm każi fejn il-mara wriet ix-xewqa li ma tbiddilx kunjomha?

Tinżamm statistika dwar kemm saru żweġijiet bejn tnejn ta' nazzjonalita' barranija?

Dawn kollha żżewġġu bir-rit ċivili?

ONOR.

JOE FENECH: Huwa suġġerit li l-istess mistoqsija terġa' tiġi magħmula fil-bidu ta' Jannar, 1995.

Dan minħabba li r-Reġistru taż-Żwieġ qegħdin jiffinalizzaw ir-rapporti għas-sena 1994, li se jkun lest fil-bidu ta' Jannar, 1995.

Dan ir-rapport jinkludi wkoll l-informazzjoni mitluba mil-Onor.

Interpellant u għalhekk it-tweġiba f'Jannar, 1995 tkun tinkludi l- informazzjoni kollha għas-sena sħiħa.

SPTAR SIR PAUL BOFFA - INFERMIERA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin S. Grech) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-complement ta' infermiera skond id-diversi gradi fl-Isptar Sir Paul Boffa fil-preżent?

Jista' l-Ministru jgħid kemm jeżistu postijiet vakanti f'kull grad?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat li l-complement fl-Isptar Sir Paul Boffa huwa:

Nursing Officer 8 Staff Nurse 14 + 2 1 on unpaid leave for 1 year 1 on one year unpaid maternity leave

Għalhekk f'dawn il-gradi fil-preżent m'hemmx postijiet vakanti fl-Isptar.

Il-postijiet vojta li huma fuq unpaid leave qegħdin jiġu mimlija mill-part- timers sew mal-ġurnata u anke bil-lejl.

Dan ma jinkludix il-postijiet fin- Nursing Management li għalihom għaddej il-proċess ta' l-għażla.

SPTAR SAN LUQA - INFERMIERA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin S. Grech) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-complement ta' infermiera skond id-diversi gradi fl-Isptar San Luqa?

Jista' l-Ministru jgħid kemm jeżistu postijiet vakanti f'kull grad fil- preżent?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-complement ta' infermiera fid- diversi swali fl-Isptar San Luqa huwa kif ġej:

Complement Postijiet Postijiet Vakanti mimlija

b'Acting

Officer

Nursing Officers 38 - 13 Deputy N.O .

40 7 33 SN 209 20 - EN 213 12 -

Biex ma jonqosx is-servizz lill-morda, l-postijiet vakanti fil-gradi ta' S.N. jew E.N. jintlew regolarment bl-użu ta' infermiera part-time jew casual, kif ukoll bl-użu ta' overtime fejn meħtieġ.

Dan ma jinkludix il-postijiet fin-Nursing Management li għalihom għaddej il-proċess ta' l-għażla.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - TFAL B'CAPILLARY MALFORMATION

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin S. Grech) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'kien in-numru ta' tfal bi sfreġju f'wiċċhom minħabba capillary malformation fejn in-natura tal-każ kien jindika li kien hemm bżonn ta' kura b'urġenza u infatti ntbagħtu għal kura barra minn Malta?

Jista' l-Ministru jagħti din l-informazzjoni sena b'sena għal dawn l-aħħar ħames snin?

X'kien il- grading ta' l-isfreġju ta' kull każ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li kien hemm żewġ każi ta' tfal bi sfreġju minħabba capillary malformations u li l-każ tagħhom kien jitlob li jintbagħtu għal kura barra minn Malta.

Dawn iż-żewġ każi kienu fl-1994.

Ma nħossx li għandi nagħti dettalji mediċi li b'xi mod jistgħu jiġu identifikati ma' pazjenti speċifiċi.

FRANCESCO DE ASSIS QUEIROZ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin S. Grech) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Billi l-priġunier Brażiljan Francesco de Assis Queiroz kien inżamm bħala pazjent fl-Isptar San Luqa għal 21 ġurnata parti fis-Sala MOD u xi ġranet oħra fis-Sala M7 fejn ukoll għamel użu mill-Hydrotherapy Pool għal 15-il darba, jista' l-Ministru jgħid x'miżuri ta' prevenzjoni ttieħdu billi skond l-awtoritajiet tas-saħħa, dan il-pazjent kien ibati minn tip ta' marda Hepatitis B li skond l-istess awtoritajiet iġġorr livell ta' infettivita' għolja?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li f'dan il-każ ittieħdu l-miżuri kollha li normalment jittieħdu f'każi bħal dawn.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - KUMITAT KONSULTATTIV TAL-BIOETIKA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin S. Grech) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: B'referenza għat-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 23158, wara li nnotajt il-lista ta' materja importanti li ddiskuta l-Kumitat Konsultattiv tal-Bioetika f'dawn l- aħħar sentejn, ma jidhirlux il-Ministru li s-suġġetti nnumerati 1,2,3,4, u 6 huma suġġetti ta' interess ġenerali u allura l-pubbliku għandu d-dritt għal dan it-tagħrif?

Jekk id-diskussjoni fuq dawn il-materji hija ffinalizzata, id-Dipartiment tas-Saħħa beħsiebu jagħmilhom pubbliċi?

Jien żgur interessat li jkolli kopja tar-rakkommandazzjonijiet magħmula mill- Kumitat fuq dawn is-suġġetti u nitolbok jekk hux possibbli li tpoġġi kopji tagħhom fuq il-Mejda tal-Kamra.

ONOR.

LOUIS GALEA: It-trattament tal-Kumitat Konsultattiv tal-Bioetika tas-suġġetti 4 u 6 li rrefera għalihom l-Onor.

Interpellant, jiġifieri t- trapjant ta' l-organi u l-promozzjoni tal-ħarsien tad-drittijiet tal- pazjent għadu fi stadju ta' diskussjoni.

Rigward is-suġġetti 1, 2 u 3, jiġifieri t-teknoloġija riproduttiva, konsiderazzjonijiet etiċi fl-użu ta' l-Intrauterine Contraceptive Device (IUCD) u l-kunsens informat, nista' ninforma lill-Kamra, li aktar kmieni din is-sena kienet saret laqgħa inter-dipartimentali fejn ġew diskussi r- rapporti li fformula l-Kumitat Konsultattiv tal-Bioetika dwar dawn is- suġġetti.

Fil-laqgħa kien hemm qbil ġenerali li r-rapporti kienu tħejjew b'reqqa kbira.

Id-Diviżjoni tas-Saħħa beħsiebha tifli tajjeb il- proċedimenti ta' din il-laqgħa u tar-rapporti li kienu ppreżentati bl-iskop li eventwalment jiġu ppubblikati.

SPTAR SAN LUQA - SERQ TA' LOŻOR

L-ONOR.JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin S. Grech) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li riċentement fl-Isptar San Luqa nsteraq ammont kbir ta' lożor ġodda?

Dawn il-lożor insterqu mis-swali jew mill-istores?

Kemm insterqu lożor b'kollox?

X'investigazzjonijiet qed isiru?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma wasal l-ebda rapport mis-swali jew mill-istores li kienu nsterqu xi lożor ġodda.

Jekk l-Onor.

Membru għandu xi informazzjoni iżjed speċifika nitolbu biex jgħaddiha lili privatament jew lil xi awtorita' oħra kompetenti fil-qasam tas-saħħa jew tal-Pulizija.

MR SPEAKER : L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ladarba qed nitkellmu fuq investigazzjonijiet - ma nafx jekk il-Ministru wasallux xi rapport li jitratta dwar dan li se ngħid - nixtieq ngħid li f'nofs din il-ġimgħa, f'laqgħa li saret għax- shareholders u għas-suppliers tal-Cogefar f'Milan, l-inginier Bonanoni tal- Cogefar, filwaqt li b'dispjaċir qalilhom li din is-sena ma kenitx tajba għall-kumpannija, qalilhom ukoll li fit-13 ta' Diċembru waslitlu l-aħbar sabiħa li rebħu l-kuntratt tal-bini ta' San Raffaele f'Malta.

Kif jista' jkun jingħad dan kollu meta jekk jien informat tajjeb, ix-xogħol ta' l- Adjudicating Board għadu għaddej?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Jien ma nafx b'dan il-każ.

Fil-fatt l-informazzjoni li għandi jien hija li x-xogħol ta' l-Adjudicating Board għadu għaddej.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Fil-fatt jien informat - ovvjament jekk din hijiex veru jew le se narawha fil-jiem li ġejjin - li għandha toħroġ ċaħda uffiċjali għax ma jistax ikun li l-Cogefar tgħid dawn l-affarijiet waqt li x-xogħol ta' l-Adjudicating Board għadu għaddej.

(Interruzzjonijiet) F'laqgħa tal-Cogefar veru li ntqal dan id-diskors tant li jekk jien informat tajjeb għandha toħroġ smentita li dan id-diskors ingħadt.

MANIKATA - TWESSIEGĦ TA' TRIQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknoloġija: Jista' l-Ministru jgħid x'ġara mill-pjan tad-Dipartiment sabiex titwessa' t-triq prinċipali tal-Manikata?

Meta fil-fatt kien l-ewwel darba ppjanat li jsiru dawn ix- xogħlijiet u għaliex qed jitħalla abbandunat dan ix-xogħol tant meħtieġ biex isolvi l-ħafna problemi li għandha l-komunita' tal-Manikata?

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija): Jiena nformat li x-xogħol li hemm bżonn isir f'din it-triq diga huwa nnotat u jsir skond il-prijoritajiet ta' xogħolijiet simili oħra.

MEWT TA' KARL FRENDO - INKJESTA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra ir-riżultat (u dokumenti relatati) ta' l-inkjesta dwar il-mewt ta' Karl Frendo li nstab mejjet fil-25 ta' Frar, 1990?

ONOR.

JOE FENECH: Skond l-artikolu 518 tal-Kodiċi Kriminali, Kopji ta' Proċessi Verbali jingħataw biss skond id-diskrezzjoni ta' l-Avukat Ġenerali.

Jien informajt lill-istess Avukat Ġenerali bit-talba ta' l-Onor.

Interpellant li bagħatli kopji ta' l-istess u se npoġġiha fuq il-Mejda tal- Kamra.

LAĦAM - PROĊESSAR TA' LAĦAM

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem L-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill- Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: X'kontrolli jsiru b'mod regolari fuq azjendi u individwi li jipproċessaw prodotti tal-laħam?

Kemm- il darba l-veterinarju tal-Gvern jagħmel inspections?

Xi proċeduri jittieħdu meta jiġi allegat li laħam mhux tajjeb qed jiġi proċessat?

ONOR.

CENSU GALEA (Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd): Id- Dipartiment tas-Servizz Veterinarju huwa responsabbli għall-qtil ta' l- annimali u spezzjoni tal-karkassi rigward ċanga, majjal, muntun, laħam tal- mogħoż u taż-żwiemel.

Rigward ispezzjoni u kontrolli ta' proċessar ta' prodotti tal-laħam, is-Servizz Veterinarju huwa responsabbli biss fejn jidħlu stabbilimenti li jipproċessaw laħam għall-esportazzjoni lejn l- Unjoni Ewropea.

Dawk l-azjendi jew individwi li jipproċessaw laħam biex jinbiegħ fil-lokal jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tad-Dipartiment tas-Saħħa Pubblika.

Dwar l-aħħar parti tad-domanda, ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- laħam ikkundannat fil-biċċerija jiġi denatured u mirdum u għalhekk ma jistax jiġi pproċessat.

Madanakollu fejn isiru allegazzjonijiet bħal dawk li hemm fid-domanda ssir ħidma kordinata bejn is-Servizz Veterinarju, id- Dipartiment tas-Saħħa u l-Pulizija biex jigu nvestigati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nixtieq nistaqsi lill-Ministru Galea jekk sarux xi rapporti lid-Dipartiment li kien hemm każi fejn il-veterinarju jkun ikklassifika xi laħam bħala kkundannat iżda sakemm idawwar wiċċu jew jagħmel xi xogħol ieħor isib li dak il-laħam ikun sparixxa?

MR SPEAKER: L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Ma nafx li kien hemm rapporti formali f'dan ir- rigward, madanakollu naf li jinżamm reġistru tal-laħam li l-veterinarju jkun ikkundanna u qabel ma joħroġ bħala laħam ikkundannat jiġi ċċekkjat minn fuq dak ir-reġistru.

SPTAR SAN VINĊENZ DE PAULE - KAROZZA TAL-LINJA DIRETTI

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI (f'isem l-Onor.

Mario Galea) staqsa lill- Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux possibbli li jkun hemm xi karozza tal-linja li taħdem direttament għall-iSptar San Vincenz de Paule jew miż-Żejtun jew imqar minn Raħal Ġdid?

Billi hemm domanda kbira għal dan it-tip ta' servizz u dan minħabba numru mhux żgħir ta' nies li minn dawn l-inħawi jmorru jżuru qraba f'dan l-isptar hu possibbli li l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku ġentilment tikkonsidra din il-proposta?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku qed tikkonsidra s-suġġeriment imressaq mill-Onor.

Interpellant u qed tistabilixxi jekk teżistix domanda biżżejjed biex dan is-servizz ikun wieħed vijabbli.

SKEJJEL: ŻEJTUN - GĦALLIEMA TA' L-INGLIŻ

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: B'referenza għad-domanda tiegħi numru 23110, jista' l-Ministru jgħidli x'irriżulta peress li din l-għalliema għadha assenti anke għal dawn l-aħħar ġimgħat?

Mill-bidu tas-sena skolastika din diġa' falliet aktar minn 20 darba.

Jista' l-Ministru jgħid x'passi se jittieħdu biex dawn l- istudenti ma jibqgħux mingħajr għalliema u jaħlu l-ħin ma jagħmlu xejn?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Minn mindu weġibt il-mistoqsijiet parlamentari numri 23110 u 22965 dwar l-istess każ, irriżulta li l-għalliema partikolari li għaliha qed jirreferi l-Onor.

Interpellant hija marida u li kienet ordnata mit-tabib tagħha biex ma tirrapportax għax-xogħol għalissa.

Ma jidhirx li fil-mument hu l-każ li wieħed jaħseb biex tintbagħat għalliema oħra flokha.

Jekk wieħed jara li l-assenza ta' din l-għalliema, dejjem skond ċertifikat mediku, se titwal, wieħed jieħu passi rimedjali biex l-istudenti ma jkomplux jitilfu l-lezzjonijiet ta' l-Ingliż.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, peress li miż-żewġ risposti li ħadt għall- mistoqsijiet li għamilt jidher li l-assenza mill-iskola ta' din it-teacher se titwal - mhux qed ngħid li m'għandhiex raġuni li l-assenza tagħha qed titwal, jiġifieri jien m'iniex qed ngħid kontra tagħha - ma jidhirlux il- Ministru li issa għandu jispeċifika kemm beħsiebu jtawwal?

Milli jidher din il-ħaġa se titwal u sadanittant l-istudenti se jibqgħu mingħajr teacher.

Jiġifieri l-Ministru se jagħti ċans ġimgħa oħra biex tidħol din l- għalliema, jew se jibqa' jgħid l-istess sa ma tispiċċa s-sena skolastika?

Milli jidher hekk se jsir.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Speaker, fuq din il-kwestjoni saru mistoqsijiet parlamentari kemm mill-Onor.

Mizzi kif ukoll mill-Onor.

Evarist Bartolo.

F'dak il-punt jien kelli anke rapport li fil-fatt din l- għalliema, minkejja li kellha ċertifikat mediku, kienet dehret barra u għalhekk jien għidt li rrid ninvestiga.

L-investigazzjonijiet saru, iċċekkjajna kemm mat-tabib tagħna kif ukoll mat-tabib tagħha - għandna ċertifikati mediċi - pero' jien ma nistax noqgħod ngħid x'għandha u x'ma għandhiex.

Naf żgur li ma jirriżultax li hemm affarijiet li għandhom jitwalu.

(Interruzzjonijiet) GĦalhekk jien weġibt b'dak il-mod.

Pero' mit-tip ta' ċertifikat li għandha - kien ġie anke vverifikat - ma jirriżultax li huwa każ ta' mard fit-tul u nispera li wara li jispiċċaw il- vaganzi tal-Milied is-sitwazzjoni terġa' tiġi għan-normal.

Fil-każ id- Dipartiment, bħal dejjem, jieħu l-passi li jkun hemm bżonn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: La qed nitkellmu fuq assenzi u nuqqas ta' għalliema nixtieq li nistaqsi lill-Ministru jekk din il-ġimgħa kellux xi rappreżentazzjonijiet mill-istudenti ta' l-Iskola Nawtika fuq nuqqasijiet ta' għalliema.

Jekk jien informat tajjeb, ħlief lezzjonijiet regolari minn żewġ għalliema fissi mhux ikollhom u ta' spiss jilmentaw li l-bqija tal-lezzjonijiet li suppost jingħataw minn għalliema part-time m'humiex qed ikunu kif suppost.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Fl-Iskola Nawtika hemm problema ta' tliet suġġetti partikolari li kien jgħallimhom individwu impjegat full time mas-Sea Malta - kaptan tas-Sea Malta.

GĦal darba darbtejn saru rappreżentazzjonijiet mas-Sea Malta biex jirrilaxxjaw lil din il-persuna għal ftit żmien biex jagħti dawn il-lezzjonijiet, pero' s'issa dawnn ir- rappreżentazzjonijiet ma tawx frott.

Kellimt lill-Ministru u kellu jintervjeni hu ma' Sea Malta, pero' għadna f'dik is-sitwazzjoni.

Sadanittant se nara jekk hux possibbli - għax la qalhieli rrid kważi nemminha - illi f'Malta hu biss jista' jgħallem dawn l-affarijiet.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jien intervjenejt ma' Sea Malta, imma jgħiduli li m'għandhomx daqshekk kaptani għax telqulhom ma' ħaddieħor.

They can't afford to let them go.

ONOR.

JOE MIZZI: L-ewwelnett il-Ministru jmissu jaf illi lanqas meta jkunu bil-vacation leave ma jħalluhom imorru n-Nautical School jgħallmu.

Jiġifieri mhux meta jkunu fuq il-bastiment biss għax waqt li jkunu bil- vacation leave ma jħalluhomx lanqas.

Jien nista' naċċertak għax nafhom kollha.

(Interruzzjonijiet) Le, mhux hekk, żgur ma kenitx hekk.

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni jmissu jaf illi biex tgħallem ċerti affarijiet li għandhom x'jaqsmu man-nawtika trid tkun master mariner għax dak huwa kkwalifikat biex jgħallem dawk l-affarijiet.

Inti għadek kemm għidt li qisu dan biss hawn.

Le, mhux hu biss hawn.

Imma kull min jaħdem ma' Sea Malta ma jistax imur.

Allura jista' l-Ministru jgħidli jekk hemmx xi attentat illi l-Iskola Nawtika tmur taħt il-Maritime Authority jew inkella taħt Sea Malta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-Awtorita' Marittima għamlet suġġerimenti lill- Ministeru biex tinvolvi ruħha aktar fl-Iskola Nawtika, iżda min-naħa tal- Ministeru tiegħi m'hemmx qbil kif saru r-rappreżentazzjonijiet.

Pero' ma jfissirx li ma tistax tinstab formola kif ikun hemm input ta' l-Awtorita' Marittima fl-Iskola Nawtika

MR SPEAKER: L-Onor.

Bonello Du Puis.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Jien ma naf bl-ebda moviment biex is-Sea Malta tieħu taħtha l-Iskola Nawtika.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien semmejt Sea Malta u l-Maritime Authority għal tapposta għax jien naf li din ta' l-aħħar qed tagħmel attentat biex tieħu n-Nautical School.

Jekk jiġri hekk jista' l-Ministru ta' l-Edukazzjonil jassigura illi mhux se jkun hemm fees għoljin għal dawk li jridu jieħdu courses ta' yacht master jew ta' able seaman u courses simili.

MR SPEAKER: Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni.

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-ewwel ħaġa - ma nafx hux point of order - qed jgħid li semma xi ħaġa apposta li kien jaf li mhix vera biex jaqbadni f'xi ħaġa.

GĦandu jkun kien qed jistadni!

Allura għalfejn staqsieni fuq Sea Malta meta jaf bil-Maritime Authority.

Biex ifixkilni, forsi nieħu żball u nagħti informazzjoni ħażina u mbagħad joqgħod jgħajjarni!

(Interruzzjonijiet)

Qed jipprovokani biex nagħtih informazzjoni ħażina.

MR SPEAKER: Ippermettuli.

Jien nisma biss dak li jiġi rreġistrat.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il-kwestjoni tal-possibilita' li jkun hemm input ta' l-Awtorita' Marittima fl-Iskola Nawtika għadha qed tiġi diskussa u naturalment hemm ċerti korsijiet li jistgħu jitolbu flus għalihom.

Per eżempju, l-Awtorita' Marittima trid li kull min għandu yacht, dgħajsa jew pleasure boat ikollu liċenzja u biex jakkwista din il-liċenzja, wieħed irid imur għal kors.

Issa ma nafx għalfejn dawk in-nies li għandhom pleasure boat ma jħallsux biex jieħdu il-liċenzja.

Jiġifieri n-nies li għandhom pleasure boat bilfors iridu jmorru għal kors fl-Iskola Nawtika biex jieħdu l-liċenzja għax inkella ma jkunux jistgħu jsuqu l-boat li għandhom.

Ovvjament hemm livell ta' edukazzjoni vokazzjonali għal dawk in-nies li jkunu se jieħdu xi job f'dan ir-rigward u allura jkollhom bżonn ta' xi kors speċifiku.

Imma s'issa s-sitwazzjoni qiegħda li ma jintalbux fees.

Nista' nassigurah li din se tibqa' l-policy.

Forsi l-Ministru konċernat jista' jispjega aħjar.

MR SPEAKER: Il-Ministru għas-Trasport.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jien ma naħsibx li l-Awtorita' Marittima għamlet attentat biex tieħu l-Iskola Nawtika f'idejha imma għamlet dan bl-iskop li jkun hemm kollaborazzjoni aħjar.

Jiġifieri m'hemmx xi gwerra għaddejja minn dan il-lat.

Safejn naf jien, l-Awtorita' tkellmet biss mad- Dipartiment ta' l-Edukazzjoni, fis-sens li għadha lanqas tkellmet magħna, bħala ministri.

Pero' tajjeb li jkunu l-awtoritajiet u d-dipartimenti l- ewwel li jaraw jekk jistgħux jaslu għall-consensus qabel ma wieħed jieħu l- kwestjoni f'livelli oħrajn.

M'hemmx dubju li jagħmel sens ukoll jekk ikun hemm kollaborazzjoni.

Jiġifieri jidher li fuq dan qed naqblu.

Naħseb li m'hemm l-ebda diffikulta' li jkun hemm kollaborazzjoni għaliex huwa l-interess tal-Gvern in ġenerali, huma min huma l-ministeri, li jkollna training marittimu tajjeb għax dan jorbot ukoll mal-kwestjoni tal- bandiera.

KONDIZZJONIJIET TA' XOGĦOL/ PAGI TA' L-GĦALLIEMA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-kondizzjonijiet tax- xogħol u l-paga ta' casual teacher u part-time teacher?

X'inhuma d- differenzi ta' bejniethom?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il-gradi ta' casual teacher u ta' part-time teacher ma jeżistux.

Naħseb li l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għall- kondizzjonijiet tax-xogħol tal-casual instructors u tal-part-time instructors.

Il-casual instructor jitħallas bir-rata ta' Lm2.52,6 fis-siegħa u m'għandux dritt għal leave tal-mard.

Meta l-casual instructor ikun ilu sena jaħdem b'full load, isir part-time instructor u jibda jitħallas salarju fiss ta' Lm219.58,3 fix-xahar.

Il-part-time instructor igawdi d-dritt ta' 15-il ġurnata mard bil-paga.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 1995

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT; U LI JITRESSAQ L- ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI (ORDNI PERMANENTI NRU 82)

MR SPEAKER: Nixtieq ninforma lill-Kamra li skond il-ftehim milħuq fis- seduta tat-18 ta' Novembru, 1994, din is-seduta se tixxandar dirett bir- radju.

Barra minn hekk il-ħin ta' din is-seduta għandu jinqasam indaqs bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

L-Onor.

John Dalli, jressaq ir-Riżoluzzjoni tiegħu.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Nipproponi:

Illi s-somma ta' tliet mija u wieħed u sittin miljun, erba' mija u tnax-il elf, ħames mija u tmien Liri Maltin (Lm 361,412,508) li tirrappreżenta l-ammont kollu tar-Riżoluzzjonijiet approvati mill- Kumitat ta' Provvista, kif dettaljati fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali 1995 taħt il-Voti 1 sa 34, 36 sa 53 u I sa XIII tiġi mogħtija għan- Nefqa mill-Fond Konsolidat; u

li nressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni (1995).

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO (Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura): Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, fi żmien ħmistax-il ġurnata oħra s- sena 1994 li kienet is-sena tal-familja tkun spiċċat.

Matul din is-sena saru biss numru ta' konferenzi, seminars u laqgħat.

Il-bqija fejn jirrigwarda l-familja kien hemm kompletament baħħ.

Matul id-dibattitu li kien hawn f'dawn l-aħħar jiem ma kellniex ħin biżżejjed biex nitkellmu fuq dik il-parti fl-Estimi rigward dan il-qasam.

Għalhekk fl-ewwel parti tad-diskors tiegħi se naċċenna għal dan il-fatt kif ukoll se ngħid xi ħaġa fuq il-konsumatur.

Jien se nibda bil-familja.

Jekk wieħed iħares lejn paġna 77 li titkellem fuq l-istatus ugwali għan- nisa nsibu ħafna paroli pero' fatti ma nsibu xejn.

Fil-preżent mhux il- catalyst li qed jiġi ssuġġerit għandna bżonn imma programm ta' azzjoni pożittiva ħalli f'pajjiżna jkollna tassew ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa speċjalment fejn jidħlu d-drittijiet, l-obbligi, d-dmirijiet, ir- responsabbilta' fil-familja , fl-isferi kollha tax-xogħol, fl- amministrazzjoni tal-pajjiż u fil-politika.

Imma minflok ma sar dan, matul din is-sena, li kienet iddedikata lill-familja, kellna attakk fuq il- familji kif se nuri iktar 'il quddiem.

X'inhu jissuġġerixxi l-Gvern għas- sena d-dieħla?

F'Settembru ta' l-1995 se ssir il-Fourth World Women's Conference f'Beijing, iċ-Ċina.

Skond il-Gvern, kollox se jkun geared għal din il-konferenza bħallikieku din se ssolvielna l-problemi kollha!

Hawnhekk wieħed bilfors jiġuh f'moħħu ċerti mistoqsijiet.

Aħna kif nistgħu nsolvu l-problemi kollha meta filwaqt li l-Commission for the Advancement of Women għandha bżonn Lm28,000 biex tkun tista' taħdem, għal din il- Kummissjoni hemm issuġġeriti biss Lm8,000?

Hawnhekk ma rridux ninsew li suppost tul is-sena d-dieħla din il-Kummissjoni għandha tagħmel il- preparamenti u l-istudji kollha neċessarji għall-Konferenza ta' Beijing.

Meta wieħed iqis li għal dak li jirrigwarda l-ugwaljanza bejn l-irġiel u n- nisa hawn consensus nazzjonali, bilfors jistaqsi min se jattendi għal din il-laqgħa, minn min se tkun ifformata d-delegazzjoni governattiva li qed tiġi ssuġġerita u jekk id-delegazzjoni għandhiex tkun ifformata b'rappreżentanza wiesgħa ta' l-għaqdiet tan-nisa skond in-numru ta' sieħba li għandhom.

Imma mkien ma nsibu li se jkun hemm xi istituzzjoni - hu neċessarju li jkollna din l-istituzzjoni - li tkun tista' ssaħħaħ u tiggwida lill-familja, b'mod speċjali fejn ikun hemm żwieġ mhedded, biex il- problemi tal-koppji involuti jkunu jistgħu jiġu mgħarbla b'mod professjonali 'l bogħod mill-qrati.

Kieku noħolqu din l-istituzzjoni, fil- qrati jibdew jersqu biss dawk il-partijiet li ma jkunux irrikonċiljaw ruħhom wara li l-istituzzjoni tkun għamlet minn kollox biex tirrikonċiljahom.

Jidher li aħna għadna 'l bogħod ukoll mill-formazzjoni tal-Qorti tal-Familja.

GĦar-rigward ta' l-Estimi, fiċ-Ċentru Ħidma Soċjali sar bejgħ ta' plastic bags manifatturati hemmhekk stess.

Wieħed jistenna li jkun jaf xi affarijiet fuq dan ir-rigward, bħal min qed jimmanifattura dawn il-plastic bags, kemm huma l-ispejjeż għal din il-manifattura, xi prekawzjonijiet qed jittieħdu għal min qed jaħdem dawn il-plastic bags - speċjalment dawk li jkollhom x'jaqsmu mal-plastic direttament - u jekk dan iċ-Ċentru hux se jkompli jbiegħ dawn il-prodotti s-sena d-dieħla u allura ikollu japplika wkoll għar-reġistrazzjoni tal-VAT.

Jekk qed ngħidu li għandu jkun hemm iktar impenn favur l-ambjent, allura mhux aħjar nibdew nitkellmu wkoll fuq inqas produzzjoni ta' plastic bags?

Wieħed jistenna li l-Gvern ikun l- inqas wieħed li jħassar l-ambjent.

Il-Gvern huwa l-iktar wieħed li għandu jieħu ħsieb u jħares l-ambent u għalhekk kienet ħaġa ta' l-iskantament il- fatt li dipartimenti tal-gvern jimmanifatturaw il-plastic bags.

Ladarba d-diskussjoni qed issir b'mod ġenerali, se nieħu bħala sideline dan is-suġġett ta' l-ambjent li jirrigwarda t-traskuraġni esaġerata li kellna din is-sena rigward is-sistema tad-drenaġġ.

Hija għarukaża li konna naraw in-naħa tal-lvant ta' Malta, kważi min-north sas-south tiegħu, firxa sħiħa ta' drenaġġ fil-baħar, apparti dak li kien qed ifur fit-toroq.

Il- Gvern qed jgħid li diġa' beda biex jara kif se jagħmel biex jirranġa s- sistema tad-drenaġġ.

Kellna għalfejn nistennew li naslu f'din is- sitwazzjoni biex nibdew nieħdu l-ewwel passi?

Jekk fejn jirrigwarda l- ambjent il-Gvern qed jieħu l-affarijiet bis-serjeta', għax ma nibdewx nieħdu ħsieb dawk id-dħaħen suwed u esaġerati li joħorġu mill-karozzi tal- Gvern, speċjalment mit-trakkijiet b'riżultat ta' nuqqas ta' maintenance?

Għax ma narawx il-mod kif qed jitħalla ċertu trab li qed joħloq pollution sħiħ fl-arja madwar Malta kollha u m'aħna qed nagħmlu xejn biex nikkontrollawh?

Ma rridx insemmi wkoll il-mod żdingat u mitluq li nsibu t- toroq tagħna, speċjalment f'postijiet fejn ikun qed jitla bini ġdid kif ukoll f'postijiet qodma li ma ssirilhomx manutenzjoni.

Jekk inħallu dawn l- affarijiet kif irridu nħajru lit-turisti ta' kwalita' għolja biex jiġu hawn Malta!

Jiena ngħid li jekk ma noqogħdux attenti u se tibqa' teżisti din it- telqa u dan l-iżdingar, anke lil dawk it-tip ta' turisti li qed jiġu Malta bħalissa se nibdew ingerrxu.

Biex nattiraw it-turiżmu rridu nagħmlu xogħol infrastrutturali fil-pajjiż ħalli meta jiġu t-turisti jkunu jistgħu jaraw ċerta serjeta' u ċerta' ordni.

Ħalli nsemmi xi ħaġa fuq dak li jirrigwarda d-Dipartiment tal-Familja u Żvilupp Soċjali.

Se nitkellem ftit fuq is-sussidji li jingħataw lill- istituzzjonijiet privati.

Insibu li l-maġġoranza ta' dawn huma volontarji u meta tibda titkellem fuq flus li jingħataw dawn l-organizzazzjonijiet tistenna li jibda jkollna iktar informazzjoni ta' kif dawn qed jitqassmu fost id-diversi istituzzjonijiet.

Jidher li diversi istituzzjonijiet ftit li xejn qegħdin jieħdu mit-tqassim ta' dawn il-flus.

Minn mistoqsijiet li konna għamilna aktar minn darba f'dan il-Parlament, insibu li l-Hospice Movement ingħata biss ftit eluf bħala sussidju.

Din hi għaqda li qed tieħu ħsieb lil dawk li jkunu waslu biex itemmu ħajjithom minħabba raġunijiet ta' mard tal-cancer, kif ukoll il-familjari tagħhom billi jipprovaw iħejjuhom għall-problemi li jistgħu jinqalgħu.

Sfortunatament insibu għaqdiet oħra li ma jkollhomx il-backing neċessarju ta' nies li jkunu kapaċi jagħmlu lotteriji jew xi tip ta' fund raising ieħor, ħalli jtellgħu l-ammont ta' flus li jkollhom bżonn biex ikunu jistgħu joffru xi ħaġa aħjar għal dawk li jkunu waslu fl-aħħar ta' ħajjithom.

Huwa tajjeb ukoll li nsemmu anke dipartimenti oħra fejn allaħares ma jkunx għal ċerti nies li jagħtuhom ħafna għajnuna.

L-istituzzjoni privata volontarja "Merħba Bik" hija waħda li tgħin ħafna lil dawk in-nisa li jkunu msawta ħalli jsibu r-refuġju tagħhom u ta' uliedhom fiha, biex b'hekk ikunu protetti minn abbużi kbar min-naħa ta' żwieġhom.

F'dawn l- istituzzjonijiet wieħed ikun qed jistenna ftit għajnuna ħalli nipprovaw intaffu ftit sofferenzi lil min ikun qed ibati.

Wieħed jistenna wkoll li bħala sideline għandu jkun hemm aktar għajnuna mid-Dipartiment tal-Housing għal individwi li jkollhom ċerti problemi, kemm jekk ikunu nisa kif ukoll irġiel, speċjalment jekk ikunu problemi familjari.

Nafu x'ammonti esaġerati ta' kiri qed jintalbu dawn in-nisa u rġiel, li ħafna drabi ma jkunux jistgħu jaffordjawhom u allura jħallulhom biss żewġ għażliet, dik li jissallbu jew inkella li jibqgħu ikkakkmati bil-problemi tagħhom.

Insemmi issa ċ-Child Protective Service li jitkellem kontra l-abbuż tat- tfal mill-ġenituri, b'mod speċjali swat u abbuż sesswali.

Hemm bżonn li kemm jista' jkun is-somma miżera ta' Lm5,000, li ġiet ivvotata f'dan il- Budget, tiġi mgħollija ferm iżjed ħalli jkollna servizz adegwat li jipprova jifhem il-problema reali li għandna llum ta' dawn it-tfal u li għandna bżonn noħolqu protezzjoni għalihom.

Mr Speaker, imbagħad hemm il-Vot li jirrigwardja l-addozzjoni u l- fostering - illum għandna ftehim mar-Rumania u jista' jkollna wkoll ftehim ma' l-Albania - fejn hemm suġġerit Lm6,000 biex jitmexxa dan id- Dipartiment.

Hawnhekk wieħed irid jistaqsi x'għajnuna u xi protezzjoni qed jagħti l-Gvern lill-individwi biex ma jiġux misruqa meta jmorru barra minn Malta ħalli jaddottaw it-tfal.

Wieħed jista' jgħid li kważi ma sar l- ebda tibdil, għalkemm meta kien qed isir dan il-ftehim kien hemm ħafna daqq ta' trombi li se jkun hemm bdil esaġerat.

Pero' fil-fatt insibu li l-ġenituri qed jitħallew għal riħhom.

Mr Speaker, ikun tajjeb li nitkellmu ftit dwar id-day care centres, jiġifieri fejn in-nisa li jaħdmu jistgħu jħallu lit-tfal tagħhom.

Hawnhekk ukoll insibu Vot verament miżuru ta' Lm43,000 għall-programmi u inizzjattivi fejn jidħlu l-affarijiet soċjali tal-familja.

Wieħed jista' jsemmi li l-unika somma sostanzjali li hemm ivvotata hi ta' Lm350,000 li se titqassam bejn l-istituzzjonijiet.

Hawnhekk ta' min isemmi l-problema attwali li għandna llum li ngħinu lill-familji.

Din hija wada mill- affarijiet li l-Gvern mhux qed jagħmel.

Illum il-ġurnata, minħabba s- sitwazzjoni ekonomika tal-pajjjiż - speċjalment kif splodiet dan l-aħħar l-inflazzjoni - qed insibu li l-ġenituri qed ikollhom inqas ħin liberu għalihom infushom u għall-familja tagħhom u inqas ċans biex jiżviluppaw il- kultura tagħhom u tal-pajjiż.

Dawn qed jiġu effetwati anke minħabba ċerta propaganda li ssir minn konsumiżmu sfrenat u għalhekk qed jispiċċaw skjavi tax-xogħol ħallu jżommu l-istandard of living tagħhom.

Veru li qed ikun hawn ħafna nies li jkollhom biex imorru jixtru u wieħed jista' jgħid: Imma araw in-nies kemm qed jixtru!

Imma dan qed isir a skapitu ta' xiex?

Dan huwa a skapitu tal-bażi tal-familja, kif suppost li hi fformata, jiġifieri iktar ħin għaliha, iktar ħin ħieles u iktar ħin li fih tkun tista' tiżviluppa ċerta kultura fiha nnifisha.

Il-Gvern li huwa responsabbli minn dan kollu qed titfa' piż kbir fuq il-familja b'tali mod li qed ikollna tkissir ta' familji.

Fejn jirrigwarda l-update soċjali l- wegħda tal-Partit Laburista tkun illi l-paga u l-benefiċċji li wieħed jieħu jkunu biżżejjed biex wieħed jgħix diċenti u mingħajr tqanċiċ.

Biżżejjed wieħed jgħid illi tul dawn l-aħħar sitt snin ma kien hemm lanqas żieda waħda fiċ-children's allowance.

Issa ngħid xi ħaġa dwar il-konsumatur.

Jidher li m'hemm ippjanat xejn ġdid biex iċ-ċittadini jkunu iktar konxji u edukati fid-drittijiet tagħhom.

Donnu aħna kuntenti li għaddejna l-Liġi dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u l-aqwa li ssodisfajna waħda mill-wegħdiet li kien għamel il-Gvern lill- Unjoni Ewropea.

Biżżejjed wieħed jara l-problemi li wieħed jiltaqa' magħhom fid-dipartimenti tal-Gvern fejn wieħed jistenna li l-Gvern stess jagħti l-eżempju tiegħu.

Semmejna kemm-il darba l-bżonn illi l-konsumatur ikollu rappreżentanza kbira fil-Kunsill li ġie mwaqqaf bil-Liġi għall- Affarijiet tal-Konksumatur, imma l-Gvern lest li jagħżel il-membri hu, imma l-għaqdiet tal-konsumatur iħallihom kompletament f'minoranza ħalli min ikun qiegħed hemmhekk jista' jagħti l-każ - j'Alla ma jkunx - illi jkollu obbligi lejn min jaħtru.

Wieħed jara illi l-konsumatur l-inqas li qed ikollu say kif qed jitmexxew id-dipartimenti governattivi.

Huwa impenn tal- Gvern Laburista li se jaħdem biex jagħti leħen lill-konsumatur f'deċiżjonijiet li jittieħdu f'dipartimenti governattivi u korpi parastatali fejn ikun se jintlaqat hu.

Mhux se nitkellem fit-tul dwar dan.

Biżżejjed il-poplu Malti jħares lejn it-toroq biex jara s-servizz li qed jagħtih il-Gvern.

Telemalta żiedet il-prezzijiet għax issa minflok qed inħallsu tat-telefonata nħallsu tal-pulses, imma s-servizz mhux l-ewwel darba li jkun laxk, minkejja l-ħafna paroli.

Jekk nieħdu l-Enemalta anke biex tingħata servizz ġdid għolew it-tariffi.

Ta' min isemmi li kien il- Gvern stess li għolla l-ħajja, kien hu stess li għamel piżijiet fuq il- familji u kien hu stess li ħoloq sitwazzjoni imbarazzanti fi ħdan il- familji.

Issemmiet ukoll il-Water Services Corporation fejn għas-servizz li tagħti qabel wieħed kien iħallas biss Lm1 imma issa se jibda jħallas kważi tliet darbiet iktar.

Kien hemm ukoll żidiet fil-posta.

Kien ikun hemm żmien fejn konna niftaħru b'dan id-dipartiment u konna ngħidu li dan kien xempju ta' kif għandhom jimxu d-dipartimenti tal-Gvern l-oħra.

Issa anke f'dan id-dipartiment qed insibu li qed ikun hemm ċerti laxkezzi għax jidher li l-affarijiet m'humiex qed jimxu kif suppost.

Jiġifieri ċ- ċittadin mhux qed ikun moqdi kif kien moqdi meta konna niftaħru bih, fejn kien l-aħjar dipartiment fost id-dipartimenti kollha governattivi.

Ħalli nsemmi wkoll kif qed jintlaqat il-konsumatur għar-rigward ta' saħħa.

Hemm allokat numru ta' miljuni ta' liri għall-Isptar San Raffaele u hawn naraw li l-istess konsulenti ma jaqblux li għandu jkun hemm sptar ġdid, anzi jsostnu u jgħidu li huwa importanti u urġentissimu li l-Isptar San Luqa jiġi mmodernizzat.

Għalkemm hemm bżonn ta' ħafna apparat fl- istpar San Luqa pero' dan mhux qed jingħata.

Fil-fatt dawn l-affarijiet qed jitħallew barra, l-aqwa li nibnu sptar ieħor ġdid meta dawk il-flus jistgħu jintużaw b'iktar għaqal fl-Isptar San Luqa.

Jien m'iniex qed ngħid li m'hemmx bżonn li jirrinġaw ċerti affarijiet.

Aħna naqblu wkoll li hemm bżonn li jittranġaw ċerti affarijiet fl-Isptar San Luqa.

Hemm bżonn li jiġi mkabbar imma ma nħossux li għandna nonfqu daqshekk miljuni ta' liri fuq sptar ġdid meta għandna sptar ċentrali San Luqa li huwa nieqes minn ħafna affarijiet.

Hawnhekk wieħed jibda jara l-problemi ta' sptarijiet oħrajn, bħall-Isptar Monte Carmeli u l-Isptar St. Vincent De Paule.

Irridu naraw kif se nsolvu l-problemi ta' social cases li hemm fl-Isptar San Luqa li jirrigwardaw dawk l-anzjani li m'għandhomx dar fejn joqogħdu.

Jiġifieri jekk insolvu dan wkoll ikunu taffejna ħafna mill-problemi ta' l-Isptar San Luqa.

Ta' min isemmi wkoll li f'paġna 15 tal-Budget hemm ċerti allowances li qed jingħataw bħala żieda fuq dik tas-sena li għaddiet.

Hawnhekk ta' min jistaqsi għal darba oħra - fil-fatt kemm-il darba staqsejna mingħajr ma kellna risposta; għax din in-naħa tal-Kamra għandha dritt tkun taf; anke l- poplu Malti għandu dritt ikun jaf - kif tqassmu Lm0.25 miljun li l-Gvern kien ta lit-tobba li kienu strajkjaw u kienu telqu barra minn Malta fejn għamlu l-eluf ta' liri.

Aħna għandna dritt li nkunu nafu r-risposta għal din il-mistoqsija bħalma għandna dritt ukoll inkunu nafu kif qed ikunu moħmijin ċerti affarijiet minn taħt kontra ċerti konsulenti li ħadmu fi żmenijiet ta' l-istrike bejn l-1977 u l-1987.

Għandna naraw għaliex qed isiru u minn min qed isiru dawn l-affarijiet minn taħt.

Jista' jkun li dawn l-affarijiet qed isiru min-nies li jgħidu lil dak li jkun li għandu bżonn operazzjoni jew li jċemplulu biex jagħmlulu appuntament - naturalment biex il-waiting list ma tkunx tidher twila - imma jkun ilu sentejn u nofs jistenna biex jingħata d-data ta' l-operazzjoni.

Issa ħalli nitkellem fuq l-edukazzjoni.

Fuq dan is-suġġett mhux se nitkellem fit-tul għax tkellmu fuqu l-kelliema ta' qabli.

L-edukazzjoni għadha ma qabditx it-triq li wieħed jistenna u matul din il-ġimgħa fuq il- gazzetti nkiteb li hemm bżonn li l-edukazzjoni tibda tingrana u jkollna ideat ġodda.

Nista' ngħid ukoll li l-qrati qed jitmermru.

Kellhom isiru ċerti irtirati dwar il-fatt li l-maġistrati ma jilħqux imħallfin.

Il-Ministru tal-Ġustizzja kellu jagħmel irtirata u kellu jpoġġi maġistrat bħala imħallef.

Barra minn hekk fil-qrati l-affarijiet għadhom mhux mexjin tajjeb daqskemm jixtieqhom iċ-ċittadin Malti.

Fil-fatt jidher li l-Gvern nesa l-aspett soċjali taċ-ċittadini u min hu fis-sakra u min hu mejjet għal qatra.

Il-pensjonanti, n-nies bi problemi u l-familji numerużi qed isibu ruħhom fi problemi u huma mejtin għall-qatra.

Il-qatra qed ikunu mejtin għaliha anke nies li m'għandhomx daqshekk problemi għax minħabba ċerti affarijiet li qed jagħmel il-Gvern qed jiġu magħfusa.

Wieħed jara wkoll kif ċerti nies qed iħaxxnu bwiethom bil-kuntratti kbar li jingħataw.

Kif qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni fil-bidu ta' dawn id-diskussjonijiet fil-Parlament dawk li ħaxxnu bwiethom kienu n-nies li nvestew fil-banek.

Għalkemm il-VAT għadha ma daħlitx fil-pajjiż, il-prezzijiet diġa' qed jogħlew.

Waqt li konna qed niddiskutu l-liġi tal-VAT fil-Parlament - dan kien fi żmien il-World Cup biex ħadd ma jkun jaf x'qed jiġri - l-Ministru tal-Finanzi qal li l-prezzijiet u s-servizzi mhux se jogħlew.

Mr Speaker, is-servizzi diġa' għolew qabel l-1 ta' Jannar u kien hemm ukoll id- dikjarazzjoni li ħarġet il-MAM wara li ġie suġġerit lilha minn kumpannija ta' accountants sabiex it-tobba jgħollu l-miżati li jieħdu għas-servizzi tagħhom u f'ħafna każi kważi jirduppjawhom.

U dan kollu huwa effett tal- VAT li meta ġejna għall-prattika sibna li kollox huwa kontra ta' dak li kien qal il-Ministru tal-Finanzi fit-teorija.

Mr Speaker, ma tantx fadalli ħin u għalhekk se nipprova ngħaġġel l-aħħar ftit punti.

Il-Gvern kien issuġġerixxa li l-Oppożzizjoni tieħu parti fl- eżerċizzju tar-Retail Price Index u aħna għidna "le".

L-Oppożizzjoni ma taqbilx li tieħu parti u l-Gvern għandu jara li jkun hemm korp indipendenti sabiex jieħu ħsieb dan l-indiċi u aħna m'aħniex se nħallu l-Gvern jinqeda bina fejn tirrigwarda din il-materja.

Il-Ministru tal-Finanzi stess jgħid li dan m'huwiex wieħed reali u allura ż-żidiet kollha li ngħataw għall- għoli tal-ħajja lanqas huma reali.

Niġi issa għall-prezzijiet ta' l-oġġetti.

Jekk wieħed jagħti ħarsa, malajr jara kif għolew il-prezzijiet f'dak li jirrigwarda ċerti prodotti.

Per eżempju, insibu li l-prezz tat-tadam qiegħed kważi Lm1.50 kull kilo, wiżna patata tiswa Lm1.10, kwart tewm jiswa Lm0.50, bott Nescafe' tal-100 gramma minn Lm0.57 tela' għal Lm0.66, tal-200 gramma sar Lm1.20 u landa kbira tan-Nescafe' għoliet b'lm1.

Bit-teletext b'kollox ma tantx jidher li se naslu biex nikkontrollaw l-għoli tal-prezzijiet.

Il-Partit Laburista għamilha ċara li huwa kontra l-VAT u bħalma għamel ħafna wegħdiet oħra u wettaqhom - biżżejjed insemmi l-leadership ġdid, il-headquarters ġodda, stazzjon tat-television u l-ameljorament ta' l-istazzjon tar-radju - anke fil-każ tal-VAT, qed iwiegħed li malli jitla fil-gvern ineħħiha u din il- wegħda se jwettaqha.

Mr Speaker, naraw sitwazzjoni tal-biki wkoll fejn jidħlu l-valuri għaliex min-naħa tal-Gvern naraw ċerta barka għall-affarijiet li qed isiru, saħansitra anke min-naħa tal-Prim Ministru - qed nirreferi għall-Isptar San Raffaele, għall-Freeport u għall-maħfra Presidenzjali ta' Queiroz.

Aħna lill-Prim Ministru ngħidulu li m'għandniex fiduċja la fil-Kummissjoni għall-Investigazzjoni ta' l-Inġustizzji u lanqas fil-Kummissjoni Permanenti Kontra l-Korruzzjoni.

Jekk il-Gvern irid li jkun hemm tibdil jmissu jimplimenta l-miżuri li kemm-il darba ssuġġerejna aħna.

Biex nagħlaq Mr Speaker, ngħid kif f'dawn l-aħħar ftit jiem rajna kif fil- qasam ekonomiku t-turiżmu kien l-uniku settur li baqa' jespandi, mill-bqija ma rajna l-ebda investimenti ġodda fl-industrija.

Fejn huma l-kumpanniji hi-tech li spiss konna nisimgħu bihom, il-ħafna uffiċini li ftaħna barra minn Malta u l-ħafna "fiduċja" li ngawdu, skond kelliem min-naħa tal- Gvern?

Hawnhekk irrid infakkar x'jgħidu l-Prim Ministru u l-ministri oħra meta jiġu minn barra minn Malta u jistaqsuhom x'jidhrilhom mis-safra li jkunu għadhom kemm għamlu.

Ir-risposta dejjem tkun waħda pożittiva u ħafna sinjali ta' fiduċja; imbagħad meta wieħed ifittex isib il-baħħ u ma jsib xejn.

Wegħdi iva, imma fil-prattika xejn.

Insemmi kumpanniji, bħall-AMS li ġiet u sparixxiet u t-Technopark fil-Mosta li suppost kellu jkun hemm fih kumpanniji hi-tech - dan huwa xempju tal-baħħ u tal-fiduċja li jgawdi f'dan il-qasam dan il-Gvern!

Meta il-konsum reali, l-investimenti fl-ekonomija, l-esportazzjoni, l-investiment industrijali u l-impiegi jibdew imajnaw, ikun ifisser li l-Gvern qed ifalli fil-politika ekonomika.

GĦalhekk l- unika alternattiva hi bidla fl-ammintrazzjoni tal-pajjiż, jiġifieri li jkollna l-Partit Laburista fil-Gvern ħalli b'hekk ikollna nifs ġdid u ideat ġodda.

Dan diġa' qed nuruh bir-rapporti li qed joħroġ il-Partit Laburista fuq l-updates of policy tal-partit u li se jkunu l-bażi tal-programm elettorali għall-elezzjoni li jmiss.

Iċ-ċittadin għandu jkun l-ewwel f'ambjent ta' ġustizzja soċjali u l-ekonomija trid tkun waħda soda u mingħajr il-ħtieġa li nkunu mmexxijin mill-ebda pajjiż barrani.

Mr Speaker, aħna kburin li aħna Maltin, kburin b'ilsinna u kburin bil- ħadddiema tagħna.

Aħna għandna viżjoni ċara u realistika ta' fejn irridu nwasslu lil Malta tagħna; Malta newtrali, Malta non-allinjata u Malta Repubblika li ħelset mix-xkiel tal-barrani biex ma jerġax jiġi jikkmanda din il-blata f'nofs il-Mediterran.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, fost il-laqgħat li jkollna aħna l- Membri Parlamentari kien hemm waħda li laqtitni l-iktar - din saret din is-sena - meta tkellem l il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin Shimon Perez.

Dan semma ħafna kwotazzjonijiet u bqajt inżomm diversi minnhom.

Id- dnub kien li ma kienx hemm ħafna Membri Parlamentari jisimgħu dak id- diskors, għalkemm is-sala kienet mimlija xorta.

Per eżempju, f'ħin minnhom qal frażi li kienet tirreferi għall-Iżrael li huwa pajjiż żgħir - u kienet tirreferi anke għal Malta - meta qal li: "not the size but the fertility of the country"; jiġifieri mhux il-kobor tal-pajjiż imma x'fertilita' hemm biex ikun jista' jipproduċi ħalli jkun jista' jlaħħaq ma' ġganti ta' artijiet oħra li jkunu iktar żviluppati.

Kwotazzjoni oħra li qal kienet: "New future means different structures", jiġifieri futur ġdid jeħtieġ strutturi ġodda.

U l-aħħar kwotazzjoni li se nsemmi llum fost il-ħafna li qal kienet: "University means not to learn but how to learn", jiġifieri mhux biex titgħallem imma kif titgħallem.

Jekk wieħed jikkonsidra dawn it-tliet kwotazzjonijiet, wieħed jara x'għerf fihom u kemm tista' tiżvolgihom f'diskorsi twal u mhux ta' għaxar minuti biss.

Mr Speaker, ta' min jgħid ukoll li l-pajjiż tagħna huwa żgħir imma għandu fertilita' tajba, fis-sens li l-Partit Nazzjonalista dejjem emmen fir- riżors naturali tiegħu, li huwa l-bniedem.

Il-bniedem, li huwa l-ħaddiem, jagħmel kull mezz possibbli mhux biss biex jaqla' l-għajxien tiegħu imma wkoll biex jitgħallem malajr - għax huwa kuraġġuż - u biex jieħu inizjattiva fis-sens wiesgħa tagħha.

Waqt id-diskors ta' l-Onor.

Bartolo - fl-opinjoni tiegħi kien tajjeb ħafna - smajnih isemmi t-tfal ta' l-iskola u qal li sa l-eta' ta' seba' snin tkun taf fejn se jersqu fil-futur tagħhom.

Wieħed jista' jagħmel ġudizzju anke ta' jekk it-tifel hux se jkompli l- iskola jew inkella huwiex se jagħżel xi trade.

Dawn iż-żewġ ħwejjeġ huma tajbin, kemm min jagħżel li jkompli l-edukazzjoni terzjarja u anke min jagħżel xi sengħa teknika, għax il-pajjiż it-tnejn għandu bżonnhom.

Mr Speaker, l-Gvern din is-sena qed jivvota Lm5 miljun biex għall-ewwel darba jintroduċi l-computers u l-informazzjoni teknoloġika fl-iskejjel primarji.

Il-kummenti li saru dwar dan ma tantx kienu favorevoli.

X'inhu l- iskop tal-Gvern?

Illum il-ġurnata nsibu li fi żmien għaxar snin oħra ħadd ma jista' jkun computer illiterate, kemm jekk qiegħed fi skola, kif ukoll jekk jaħdem f'xi teknoloġija, makkinarju jew fi kwalunkwe produzzjoni.

Il- bqija jekk il-pajjiż ma jaħdimx b'dan il-mod jista' jfalli u ma jarax il- futur tiegħu kif wieħed jixtiequ.

Huwa proprju għalhekk li fl-fit-8 ta' Lulju, 1988 il-Prim Ministru - sena wara li telgħa fil-Gvern - kien kiteb lil diversi persuni biex jissieħbu ħalli f'Malta jinħatar il-Council for Science and Technology.

Hawn il-Gvern kellu viżjoni fejn beda jara li l- futur tal-pajjiż ma jistax jimxi 'l quddiem jekk fi ħdanu ma jkollux it- teknoloġija ta' l-informatika, mhux biss dik tal-computers imma anke ta' makkinarju komputerizzat u mħaddem minn teknoloġija ultra moderna.

Jekk wieħed jara t-teknoloġija tal-lum il-ġurnata jsib li s-sena li deħlin fiha se tkun ħafna iktar sofistikata.

Mr Speaker, meta l-Gvern kellu l-iskop li jintroduċi t-teknoloġija lit- tfal tal-primarja kien miexi fit-triq it-tajba u ma nafx għalfejn qed joġġezzjonaw.

Illum il-ġurnata ssib tfal ta' ħames snin jew sitta li diġa' jafu jużaw il-computers u kif ma ssib l-ebda dar bla television, daqstant ieħor ma ssibx djar mingħajr computer, b'mod speċjali fejn hemm l-istudenti u t-tfal.

Illum issib dawn il-video games li għandhom diski għalihom u bihom t-tfal ikunu qed jitgħallmu l-computer mingħajr ma jkunu ntebħu x'teknoloġija hemm f'dik il-kaxxa żgħira.

X'għamel dan il-Council for Science and Technology f'Malta?

Għamel diversi xogħol pero' wasal iż-żmien li dan ix-xogħol jiġi mplimentat.

Ix-xogħol li għamel dan l-Istitut jeħtieġ li joħroġ fil-beraħ u m'huwiex biżżejjed li l-Ministru jpoġġi r- rapport ta' l-1991 u 1992 fuq il-Mejda tal-Kamra.

Nafu li għandna n-nies, għandna in-knowhow, għandna min hu kapaċi jmexxi dawn is-suġġetti li ffinalizza dan il-Kunsill u jeħtieġ li dan ix-xogħol jibda jseħħ.

Fost dawn insemmi l-information technology and telecommunications li fetħilna l- bibien, it-twieqi u l-ventilaturi mad-dinja kollha.

Illum il-ġurnata smajna li se jgħaddi cable li se jibda min-naħa tal-Ġappun, jgħaddi mill- Mediterran u jmiss Malta wkoll.

Għalkemm jeżisti dak il-bogħod kollu, dan il-cable se jgħaddi minn ġo qiegħ il-baħar u Malta se jkollha wkoll sehem minnu għax diġa' hija ppreparata għal din it-teknoloġija li għandhom l- iġganti fit-teknoloġija bħall-Ġappun, l-Amerika, il-Ġermanja, Franza u postijiet oħra fl-Ewropa.

Mr Speaker, it-teknoloġija qiegħda titħaddem hawn Malta u għandna l-mezzi biex inħadmuha u niftħuha iżjed.

Jenħtieġ li dawk l-industriji li m'għandhomx dik it-teknoloġija u għadhom jaħdmu b'mod primittiv, jinformaw ruħhom bit-teknoloġija moderna u dawk l-affarijiet li kienu jużaw għandhom jiġu scrapped għall-ġid tagħhom kif ukoll għall-ġid tal-pajjiż.

Kif wieħed jista' jara hawn Malta t-teknoloġija l-iktar li nsibuha fil-banek.

Il- banek li għandna Malta ħatfu t-teknoloġija b'mod sod u llum il-ġurnata dawk is-servizzi li qed jagħti l-ATM u affarijiet oħra bħalma huma r-readings ta' l-exchange control huma kompjuterizzati anke kull siegħa.

Imbagħad ġie studjat ukoll il-programm Marine Resources Network.

Malta hija gżira mdawra bil-baħar u għandha ħafna riżorsi mdawrin magħha.

X'hemm x'isir studju dwar dan?

F'hiex qiegħed jaħseb dan il-Kunsill ta' Xjenza u Teknoloġija?

Qiegħed proprju jaħseb fuq il-coastal erosion li għandna, fuq il-fawna u l-flora li hemm f'qiegħ il-baħar u fuq il-features tal-blat li għandna b'mod speċjali lejn in-naħa ta' fuq ta' Malta fejn għandna ħafna blat li wieħed għandu jikkonserva u jara x'qiegħed joffri anke għat-turiżmu u għal riċerki oħra ta' bijoloġija, eċċ. Ġie ssuġġerit li jitwaqqaf ukoll il-Marine Science Station li jkun konformi ma' dak li qed jiġi żviluppat f'diversi postijiet oħra tad-dinja sabiex dan l-istation ikun jista' jagħti l-frott tiegħu minn dak ir-riżors naturali li għandna madwar il-gżira tagħna.

Hemm imbagħad l-energy network.

Hawn Malta ma tiġix siegħa li ma toħroġx ix-xemx fi kwalunkwe ġurnata tas-sena u jien ma nafx għaliex għadna ma bdejniex inħaddmu s-solar energy.

Din hija importanti ħafna u jiena nagħmel appell, b'mod speċjali lil Enemalta, sabiex tinvesti f'dan il- proġett.

Dan ma jinvolvix spejjeż kbar u jekk stess ikun hemm xi ftit spejjeż għall-bidu tiffrankahom - u tiffranka ħafna iktar - meta tkun qed taħdem bis-solar energy.

Anke d-dwal fit-toroq tagħna, għandhom jitħaddmu bis-solar energy.

Jien nara ġonna hawn Malta li jkun mixgħula anke bil- lejl għaliex ma jkunu qed jikkonsmaw xejn peress li d-dawl ikun ġej mis- solar energy.

Din hija mħaddma fil-privat, jiġifieri din il-ħaġa diġa' teżisti hawn Malta.

L-aħħar ħaġa li ridt insemmi hija n-national laboratories li huma importanti ħafna għall-pajjiżna.

Dawn għandna bżonnhom fl-industrija, fil- qasam tas-saħħa, fid-Dwana u fil-komunikazzjonijiet ta' l-ilma u nispera li dan il-laboratorju nazzjonali li tant għandna bżonnu jiġi ffinanzjat mill-Unjoni Ewropea.

Barra n-national laboratories għandna bżonn ukoll tip ta' laboratorju - m'hux laboratorju ta' xi mediċina jew ta' kimika - li janalizza d-database li ħafna dipartimenti illum il-ġurnata għandhom.

Din id-database li qiegħda wkoll fl-industrija lokali għandha tidħol ukoll f'dan il-laboratorju sabiex wieħed ikun jista' jieħu l-informazzjoni at first hand at the tip of his fingers sabiex il-pajjiż ikun informat b'dawk l-affarijiet u janaliżża s-sitwazzjonijiet tiegħu f'kull ħin.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carm Lino Spiteri.

ONOR.

CARM LINO SPITERI: Mr Speaker, ftit tal-ġimgħat ilu kelli l- okkażjoni li nitkellem f'dan il-Parlament fuq l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u dak inhar jien għidt li naqbel ma' l-għanijiet tad-Development Planning Act għaliex din hija Liġi li eliminat kull ċans ta' kritika dwar korruzzjoni fil-ħruġ tal-permessi tal-bini.

Jien naqbel ma' l-għanijiet tal-Liġi, pero' ma kontx naqbel u għadni ma naqbilx mal-mod kif qed tiġi amministrata din l-Awtorita'.

Meta l-Prim Ministru fetaħ l-uffiċini l-ġodda ta' l-Awtorita' hu tkellem u ddeskriva l-għanijiet tagħha billi qal li din l-Awtorita' qegħda hemm biex tipprovdi għall-ippjanar ta' l-iżvilupp tal-pajjiż fuq bażi tajba u ta' kwalita' teknika, kemm għal dak li huma artijiet pubbliċi kif ukoll għall-artijiet privati.

Qal ukoll li din l-Awtorita' għandha tkun il- makkinarju ta' kif jiġu pproċessati l-applikazzjonijiet u l-permessi tal- bini u li għandha tkun il-mutur ta' l-ekonomija li jibqa' miexi b'ritmu kif mixtieq.

Intqal ukoll li m'għandux ikun hemm inkonsistenza fid- deċiżjonijiet, li l-Awtorita' għandha tiggarantixxi li l-iżvilupp jibqa' miexi b'ritmu tajjeb u li għandu jkun hemm trasparenza biex hi tkun tista' tirbaħ il-fiduċja tal-poplu.

Fid-diskussjoni dwar l-Estimi ta' l-Awtorita' ġie kkonfermat mill-Ministru għall-Ambjent li l-Awtorita' għandha awtonomija u ndipendenza sħiħa.

Aħna nemmnu li l-Awtorita' għandna tkun indipendenti fejn jidħlu l- permessi tal-bini, pero' għandu jkun hemm xi organu jew xi mod kif id- deċiżjonijiet ta' l-Awtorita' jiġu monitored.

Effettivament il-bieraħ stess għadna kemm smajna li nħareġ permess għal xi impjant li ma tantx kien mixtieq u li dan il-permess inħareġ anke fl-assenza taċ-Chairman.

Il-Prim Ministru qal li wieħed mill-għanijiet ta' l-Awtorita' għandu jkun il- konsistenza - issa ħalli naraw jekk hemmx konsistenza fid-deċiżjonijiet.

Jien nista' nitkellem fuq każijiet li għaddejt minnhom jien stess u hekk għandu jkun il-Parlament fejn il-Membri jsemmgħu l-esperjenzi li jkunu għaddew minnhom personalment jew inkella li ltaqgħu magħhom - dawn huma każijiet li l-uffiċċju tiegħi stess kien involut fihom.

Insemmi każ fejn kont domt sentejn sħaħ nitħabat għal permess ta' biċċa art tajba għall-iżvilupp ġewwa Paceville li kienet mdawra b'bini għoli seba' jew tmien sulari.

Domt nissielet ħafna mad-Director biex joħroġli l- permess għal-lukanda imma huwa beda jinsisti li għandi nikkonvinċi lill- klijent tiegħi biex jibni a multi-storey car park park.

Fil-fatt domt sentejn u nofs niġġieled u nissielet magħhom biex joħorġu permess għal- lukanda.

Fuq in-naħa l-oħra tat-triq kien hemm biċċa art oħra li kienet ġiet akkwistata żmien twil wara li kien akkwista l-art il-klijent tiegħi, u fuq dik il-biċċa art ħareġ il-permess.

Għalhekk kont għidt lid-Director ta' l-Awtorita' li ma ridtx niddiskuti iktar u għidtlu biex joħroġli refusal biex b'hekk stajt immur quddiem id-DCC biex nikkontestah.

Fil-fatt meta mort quddiem id-DCC, ikkontestajtu u anke rbaħtu.

Hawn jidher li m'hemmx konsistenza fid-deċiżjonijiet għaliex il-lukanda tan-naħa l-oħra tat-triq malajr ħarġulha l-permess.

Mr Speaker, jien ngħid li m'hemmx konsistenza fid-deċiżjonijiet għaliex ġara li lili pprovaw jagħtuni ħames sulari meta appoġġ miegħi - u anke fuq in-naħa l-oħra tat-triq - kien hemm bini mtella' diġa' bi tmien sulari.

Huma nsistew ukoll li f'lukanda ta' 150 kamra nagħmel parking space ta' 242 karozza, fejn imbagħad huma stess - veru li charity begins at home - - fil-bini ta' l-uffiċċju l-ġdid ta' l-Awtorita' lanqas biss għandhom parking space biżżejjed għall-istess impjegati tagħhom u għan-nies li jmorru hemm.

Jiġifieri għalihom ma jimportax li ma jagħmluhx dan.

Għalhekk qed ngħid li m'hemmx konsistenza fid-deċiżjonijiet.

Insemmi każ ieħor li ġara fil-Mosta, fejn fl-1987 kienu nħarġu permessi għal 56 plot u 16 minnhom kienu laħqu nbnew in shell form.

Wara l-1987 kienu nżammu l-permessi għall-plots l-oħra li kienu diġa' laħqu nbnew.

Jiġifieri dawn kienu ilhom mill-1987 lesti mibnijin in shell form u s-sena l-oħra ħarġu liċenzji għal tlieta minnhom biex jieħdu l-arloġġ tad-dawl u ta' l-ilma, imma lill-klijent tiegħi - nista' ngħid li qed nirreferi għall- Assistent Kummissarju tal-Pulizija, is-Sur Pawlu Attard - li kien wieħed minn dawn li bena magħhom għadhom ma tawhx liċenzja għal dan.

Jien mort għand l-Awtorita' miegħu biex niltaqa' maċ-Chairman fuq din il-kwestjoni.

Issa dawn ilhom jistudjaw u jagħmlu inkjesti għal tmien xhur, waqt li dawk it-tlieta li semmejt qabel diġa' daħlu u qed joqogħdu fil-post u l-klijent tiegħi għadu mingħajr liċenzja għall-arloġġ tad-dawl u l-ilma.

GĦalhekk nixtieq inkun naf fejnha l-konsistenza fid-deċiżjonijiet.

Kien intqal li d-Development Planning Act u l-istess Planning Authority għandhom jiggarantixxu l-iżvilupp tal-pajjiż - imma meta l-makkinarju ta' l-istudju ta' l-applikazzjonijiet u tal-ħruġ tal-permessi jimxi b'ritmu tajjeb.

Bħalissa n-numru ta' permessi u applikazzjonijiet li hemm outstanding huwa kbir.

Hawnhekk ngħid ċar u tond li d-dewmien mhux ġej mid- DCC, imma mid-Directorate, minn dawn il-ħafna konsulenti Ingliżi u oħrajn Maltin li jdumu biex jirrakkommandaw għandux joħroġ il-permess jew le, għax imbagħad meta tmur għand id-DCC ma ddumx.

GĦadni kif ġejt informat li issa l-agenda biex jaraw liema u kemm files se jaraw mhux qed jagħmilha aktar iċ-Chairman tad-DCC - u ma nafx kif ċediha din - imma se jagħmilha id-Directorate biex imexxi liema files irid u jħalli liema jrid.

Id-Directorate suppost qiegħed hemm biss biex jagħti parir jekk għandux joħroġ permess jew le, imbagħad id-DCC irid jiddeċiedi joħroġx il-permess jew le.

Kieku verament qed jimxu b'ritmu tajjeb kieku vera nistgħu niggarantixxu l-iżvilupp tal-pajjiż, imma jiddispjaċini ngħid li kif miexja bħalissa l-Awtorita', bid-dewmien tad-deċiżjonijiet tal- permessi qegħdin innaqqsu r-ritmu ta' waħda mill-ikbar industriji tal- pajjiż, jiġifieri tal-bini.

Qabel kien hemm l-Awtorita' - qed ngħid mill- 1987 'l hawn - konna mmorru għand il-kuntratturi u kienu jgħidulna li tant għandhom xogħol li ma jistgħux jidħlu għal xogħol ieħor qabel sitta jew tmien xhur oħra, u issa l-kuntratturi qed imorru għand il-periti jittallbu x-xogħol minħabba d-dewmien fil-ħruġ ta' ċerti permessi.

Fil- ftuh ta' l-uffiċini l-ġodda l-Prim Ministru qal li għandhom jimxu b'iktar effiċjenza - qalilhom sew u l-awgurju kien tajjeb.

Pero' rrid ngħid li mill-uffiċċju tiegħi biss bħala change of use, jiġifieri biex garage isir boathouse jew mini-market isir pizzerija, għad hemm erbgħa applikazzjonijiet li mill-1993 'l hawn għadhom ma tawniex risposta fuqhom - dan ifisser iktar minn sena - filwaqt li minn dawk ta' l-1994 għad fadal 20 - sfortunatament jieħdu naqra ta' żmien biex jarawhom!

Irrid ngħid li fejn jidħlu permessi outside the scheme, quddiem l-Awtorita' għad għandi tliet applikazzjonijiet pendenti ta' l-1993 u għaxra li saru din is-sena - jien nipprova naqta' qalb il-klijent li jiġi jkellimni biex napplikalu għal permess outside the scheme u ninsisti miegħu li m'għandux għalfejn joqgħod jaħli l-ħin tiegħu u tiegħi u ta' l-Awtorita'.

Pero' within the scheme, fejn suppost li fi tmien ġimgħat - skond il-liġi - joħroġ il- permess, għad għandi 16-il applikazzjoni pendenti li għamilt fl-1993 u 41 li għamilt din is-sena.

Jiġifieri pendenti b'kollox għad għandi 23 applikazzjoni li għamilt fl-1993 u 71 li għamilt fl-1994.

Bgħatt tliet applikazzjonijiet fis-27 ta' Settembru 1994 u sal-lum, jiġifieri tliet xhur wara, għadni mingħajr acknowledgement.

Imbagħad hemm sebgħa applikazzjonijiet oħra li ilhi xahrejn nistenna acknowledgement.

Pero' d-daħka hi tal-permess li għandi f'isem is-Sur Walter Ebejer ta' 4 Old Railway Track, Balzan.

Dan kellu l-parapett ta' quddiem li kien qed jittikillu u ried jibdel il-ġebla biss - fil-fatt jien kont għidtlu li m'hemmx bżonn ta' permess, pero' hu qalli li ried ikun konformi - u saret l-applikazzjoni fit-2 ta' Awissu 1994 u ħareġ il-permess fl-14 ta' Ottubru, 1994 xahrejn u nofs wara - dan kemm jibdel biss il-ġebla.

Skond mistoqsija parlamentari numru 23,151ta' l-Onor.

Louis Cuschieri li saret f'seduta numru 352 tad-29 ta' Novembru, 1994 dan kien staqsa lill-Ministru kemm kien hemm applikazzjonijiet outstanding fl-1992 u kemm kien hemm fl- 1993.

Il-Ministru rrisponda li fl-1992 kien hemm 144 u fl-1993 kien hemm 589 li kienu għadhom mhux deċiżi u qallu li dan kien minħabba raġunijiet differenti, fosthom li l-Awtorita' setgħet talbet lill-periti kkonċernati biex jagħmlu xi sottomissjonijiet oħra u dawn baqgħu ma ġewx ippreżentati.

U ejjew inkunu onesti u ngħidu li aħna diġa' tajnihom il-pjanti u r- risposti li talbuna u huma tilfuhom!

Mhux skuża li d-dokumenti ntilfu għax ġarrew min-naħa għall-oħra, għax issa ilhom hemmhekk.

Anke l- acknowledgements m'humiex qed jibgħatuhom għax dawn messhom li ilhom li bagħtuhom.

Mr Speaker, il-bieraħ fuq Radio 101 smajt lil Mr Kenely, iċ-Chairman ta' l-Awtorita', jgħid li issa bil-makkinarju li għandha l-Awtorita' l-poplu qed ikun moqdi aħjar fil-ħruġ tal-permessi.

Naħseb li l-poplu stess jista' jirrispondi lil Mr Kenely hux qed jiġi moqdi aħjar.

Il-Ministru kkwota lill-Perit Godwin Cassar, iċ-Chief Executive ta' l-Awtorita', li qal illi:

"The public profile of the Authority has risen beyond expectations.

Much remains to be done."

Jien ngħidlu li baqa' ħafna xi jsir, lanqas jaf hu kemm baqa'!

Jien verament nawgura li jsir dak li baqa' jsir mhux biss għall-ġid tal- professjoni, għall-ġid taċ-ċittadin li jrid jibni d-dar tiegħu u forsi anke biex jinnegozjaha, imma wkoll għall-industrija tal-bini li hija waħda mill-ikbar industriji tal-pajjiż.

Il-Ministru Zammit Dimech qal li s-sena d-dieħla hija s-sena tal-prova.

Nispera li tkun hekk.

Meta ġejna biex niddiskutu l-Voti għall-Estimi ta' l- Awtorita' kont jien li ssekondajt lill-Ministru meta ppropona l-Mozzjoni għax veru kelli tama li s-sena li ġejja se tkun is-sena tal-prova.

Kelli u għad għandi tama li jekk iridu l-Awtorita' jaħdmu bis-sens, bl-onesta' u bit-trasparenza, allura nkunu ħloqna liġi li minnha mhux ħareġ mostru imma li tkun qed titmexxa tajjeb għall-ġid tal-pajjiż kollu.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

John Vella.

ONOR.

JOHN VELLA: Mr Speaker, minn kemm ilni nsegwi l-budget ta' kull sena - u dan ilni nagħmlu għal żmien twil, anke meta kont għadni lanqas biss ħlomt li noħroġ għall-politika - dan kien żgur l-iktar budget kwiet u l-inqas wieħed mistenni.

Il-verita' hi illi għall-poplu Malti Budget Day kienet just another day.

Dan juri kif dan il-Gvern mhux biss bidla kbira fil-mod kif inhu ppreżentat il-budget irnexxielu jagħmel, iżda anke kif il- poplu Malti mmatura b'mod illi spiċċat l-aspettattiva li kien ikun hawn fis- snin l-imgħoddija biex jara x'żieda se jieħu fil-paga u x'benefiċċji oħra - niftakar il-famuż roħs fil-prezz tat-tonn taż-żejt!

Kien ikun hawn ukoll ħafna spekulazzjoni fuq liema kienu se jkunu dawk l-oġġetti li se jogħlew minħabba żieda fid-dazju.

Fiż-żmien ta' lejlet il-budget kont tara ħafna nies jixtru u jaħżnu.

Illum dan kollu spiċċa.

Tista' tgħid li kulħadd ilu jaf minn ġranet qabel permezz tal-ġurnali li kien se jkun hemm żieda fil- paga biex tagħmel tajjeb għall-għoli tal-ħajja.

L-unika żieda ta' taxxa li wieħed isib f'dan il-Budget kienet biss dik ta' fuq is-sigaretti.

Irrid ngħid li din it-taxxa l-poplu lanqas ta każ tagħha u jiddispjaċini ngħid, bħala tabib, li għall-pazjenti li jpejpu, din iż-żieda fil-prezz tas-sigaretti ma nkwetathom assolutament xejn.

Il-prezz tas-sigaretti f'Malta għadu tista' tgħid l-orħos fl-Ewropa, orħos saħansitra mis- sigaretti li wieħed jista' jixtri, per eżempju, mid-duty free shop ta' l- airport ta' Pariġi.

Qabel ma wieħed jikkritika dan il-Budget, għandu jqis kemm il-Gvern qed jonfoq flus fuq il-kura fl-isptarijiet u fil-mediċini għall-mard ikkawżat mit-tipjip.

Għalhekk jien kont nistenna li din iż- żieda tkun ħafna u ħafna aktar.

Fl-opinjoni tiegħi, wara kollox, x'hemm ħażin li dak li qed imarrad lilu nnfisu, lil ħaddieħor u dak li qed jagħmel kapriċċ, iħallas għall-parti mill-kura ta' dan il-mard.

Waqt li qed nitkellem fuq it-tipjip hemm bżonn kbir li l-liġijiet u r-regolamenti jiġu osservati u enforzati.

Mhux billi passiġġier f'karozza tal-linja huwa pprojbit li jpejjep imma anke l-istess drivers għandhom ikunu pprojbiti li jpejpu għax ħafna drabi lilhom issib ipejpu waqt is-sewqan.

Hemm bżonn li nintroduċu regolamenti fejn it-tipjip ikun ipprojbit f'postijiet pubbliċi, partikolarment fl-uffiċini tal-Gvern, fil-banek u postijiet oħra bħal dawn.

Hemm bżonn li jsiru regolamenti biex ħadd ma jpejjep f'postijiet fejn isir bejgħ ta' ikel, bħal grocers, tal-laħam, tal-ħaxix, tal-ħut u oħrajn bħal spiżeriji, eċċ. Nieħu gost nara li Air Malta ntroduċiet numru ta' titjiriet fejn fl-ebda ħin ma jista' jsir tipjip.

Numru ta' restaurants illum ukoll qed jirreservaw parti mill-post għal dawk li ma jridux ipejpu biex min ikun irid jiekol mingħajr id-duħħan tas-sigaretti, jista' joqgħod hemmhekk bi kwietu mingħjar ma jdejqu ħadd.

Pero' jien ngħid li hemm bżonn li l-Gvern jinsisti li dan isir mir-restaurants kollha.

Mr Speaker, waħda mill-iktar affarijiet importanti fl-opinjoni tiegħi li ressaq dan il-Budget kienet li se jingħata bidu għall-proġett ta' tagħlim tal-computer fl-iskejjel primarji.

Dan ifisser li se nibdew nippreparaw lill-uliedna mill-bidu nett tat-tagħlim tagħhom hekk kif dawn jibdew jitgħallmu jaqraw u jiktbu fl-stess ħin jitgħallmu l-użu tal-computers.

Ma nafx hawnx pajjiż ieħor li jagħmel jew li qed jagħmel dan.

L-Oppożizzjoni tista' tgħid li bil-kemm tkellmet fuq dan il-proġett L-unika kritika li seta' kellhom iI-kelliema ta' l-Oppożizzjoni għal dan kienet li se ndaħħlu dan is-suġġett meta l-curriculum huwa mgħobbi biżżejjed.

Dawn ikkritikawna wkoll li m'hawnx għalliema biżżejjed.

Fl-opinjoni tiegħi dan juri biċ-ċar li l-kelliema ta' l-Oppożizzjoni minflok jinkoraġġixxu suġġett bħal dan fil-ħajja tal-lum qegħdin - jiddispjaċini ngħid - ikaxkru saqajhom.

Issa fost il-bidliet kbar li ġab f'dan il-pajjiż Gvern Nazzjonalista dan introduċa l-użu tal-computers, partikolarment fid-diversi dipartiment u entijiet governattivi.

Mhux biss jiddispjaċik imma litteralment tirrabja li Gvern Soċjalista tellef lil pajjiżna tista' tgħid ġenerazzjoni sħiħa ta' tagħlim ta' l-użu ta' l-informatika.

Dan kien ta' ħsara kbira għal pajjiżna.

Għaxar snin ilu proprju f'din il-Kamra waqt dibattitu fuq l-Estimi ta' l-Universita' l- Prim Ministru Soċjalista, l-Onor.

Dom Mintoff ħareġ qatta bla ħabel kontra l-użu tal-computers fl-Universita' - mhux fl-iskejjel primarji - u tgħidx x'ma qalx kontrihom.

Per eżempju, dan qal li l-computers li titfagħlhom jagħtuk u fuqhom qal ukoll "rubbish in, rubbish out".

Din il-frażi għadni niftakarha għax dak kien żmien meta kulħadd kien qed jistenna li l- computers jidħlu Malta u jiżviluppaw.

Imbagħad il-Prim Ministru joħroġ qatta bla ħabel kontra tagħhom!

Kif għidt, dan kien biss għaxar snin ilu, jiġifieri sentejn u ftit qabel ma l-poplu Malti neħħihom mill-gvern.

Imbagħad jiġi l-Onor.

Philip Muscat u jitkaża li m'għandniex għalliema biżżejjed!

Dan huwa veru iżda l-ħtija ta' din is-sitwazzjoni taqa' fuqu u fuq sħabu li kienu kontra.

Jien nissuspetta li kienu jibżgħu mill- introduzzjoni tal-computers.

Tant hu hekk li dak iż-żmien biex wieħed jixtri computer għall-użu personali tiegħu, apparti mill-prezz għoli li ried iħallas tgħidx kemm formoli kien irid jiffirma.

Issa dan ma kien se jtellef ix-xogħol lil ebda ħaddiem.

Il-Gvern Nazzjonalista mhux talli ma beżax li l-użu tal-computers ma jġibx il-qgħad talli konxju mill-importanza ta' l-informatika fetaħ l- importazzjoni beraħ u nkoraġġih u stimulah.

Kulħadd jaf li l-użu tal- computers minflok il-qgħad li s-Soċjalisti kienu jibżgħu minnu, kkontribwixxa ħafna biex inħolqu numru ta' impiegi ġodda.

Dan il-Gvern għandu tassew għal xiex jiftaħar.

Minkejja li dan il-proġett se jqum madwar Lm25 miljun mifruxin fuq ħames snin u minkejja proġetti oħra kbar li hemm bżonn li jsiru f'Malta, ddeċieda li dan il-proġett għandu jingħata priorita'.

Hekk għandu jkun jekk irridu naraw li dan il-pajjiż jibqa' miexi bir-ritmu mgħaġġel fit-triq li qabad sabiex l-ekonomija ta' Malta tkompli sejra 'l quddiem.

Dan il-proġett qed iħares lejn il-futur m'hux biss taż- żgħażagħ tagħna iżda saħansitra tat-tfal iż-żgħar.

Gvern Nazzjonalista m'huwiex Gvern tas-second hand; m'aħniex lesti li niġbru dak li jarmi ħaddieħor.

Dik il-mentalita' spiċċat, aħna rridu pajjiż modern, fiduċjużi fil-kapaċita' taċ-ċittadini Maltin u nemmnu li l-Malti jekk tagħtih l- opportunita' kapaċi daqs, u forsi anke aktar, minn ħaddieħor.

Għalhekk aħna nemmnu li bid-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea il-Maltin m'hux talli m'humiex se jeħdulhom posthom il-barranin, talli jkunu huma li jistgħu jieħdu vantaġġ mill-possibiltajiet u l-opportunitajiet kemm f'Malta kif ukoll fl-Ewropa li jinqalgħu permezz tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, tiġi meta tiġi.

Mr Speaker, dan huwa budget b'direzzjoni ċara li m'hux biss jikkonsolida dak li rnexxielu jwettaq Gvern Nazzjonalista tul dawn l-aħħar snin iżda jkompli jwitti t-triq sabiex pajjiżna jkompli miexi 'l quddiem.

L- Oppożizzjoni, f'eċċezzjonijiet żgħar, kienet tassew fqira fil-kritika u dan proprju minħabba l-fatt li dan huwa l-budget serju.

Aħna ċari fil-viżjoni li għandna għal Malta u l-budget m'huwiex ibbażat fuq suspetti u nofs veritajiet li uża l-Kap ta' l-Oppożizzjoni meta għamel ir-risposta tiegħu għal dan il-Budget.

Dan ill-Budget huwa mibni fuq figuri u ċifri veri.

Jien m'iniex se nikkwota ċirfi, iżda l-verita' hi l-l-poplu Malti stagħna bil-bosta tul dawn l-aħħar snin.

Xiehda ta' dan m'hux biss huwa l-mod ta' kemm il-poplu ġemma flus li huwa rifless fiż-żieda fenomenali fid-depożiti fil-banek, imma wkoll ta' kif għola l-livell tal-ħajja tal-Maltin.

Il- Malti llum isiefer ħafna aktar biex jiddeverti u jkabbar il-kultura tiegħu u qiegħed jattrezza daru b'aktar affarijiet soffistikati sabiex jgħix aktar komdu.

Xhieda ta' dan huma n-numru ta' ħwienet ta' livell għoli li fetħu u qegħdin jiftħu.

Jgħidu x'jgħidu, il-poplu Malti dan l-aħħar snin għolla l- livell ta' l-għajxien tiegħu bil-bosta u għalkemm l-Oppożizzjoni teqred u tokrob taħsibna li qed immutu bil-ġuħ meta l-verita' hija bil-maqlub; għandna poplu sinjur, ħawtiel u kuntent.

Biex nikkonkludi, Mr Speaker, ngħid li dan huwa budget li juri biċ-ċar il-ħidma kbira li wettaqna u li se jkompli jwettaq il-poplu Malti fid- direzzjoni lejn sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Brincat.

ONOR.

JOSEPH BRINCAT: Mr Speaker, jena smajt b'interess tliet speakers min-naħa l-oħra u nibda biex ngħid li l-ewwel ħaġa li laqtitni hija dak li kien qed jgħid l-Onor.

Vella dwar il-kalma li hawn.

X'ma jkunx hawn kalma?

Il-fatt li telqu t-television cameras mill-Parlament ...

Meta kien hawn it-television cameras il-Kamra kient tkun mimlija daqs bajda, kulħadd bis- Sunday best u kulħadd joqgħod attent li jiġi inkwadrat tajjeb, imma issa li telqu l-cameras dan il-Parlament għandu bżonn is-solar energy biex ikun hemm dibattitu veru f'dan il-Parlament li qed inemnem!

Iktar m'hu qed jgħaddi ż-żmien, minflok ma dan il-Parlament qiegħed iservi bħala lok ta' dibattitu, iktar qiegħed iservi bħala lok ta' rubber stamping.

Hawnhekk qed nitħassru lill-Clerk of the House għax qed ikun hawn id-divisions jinqraw l-ismijiet, imma rarissimu qed ikun hawn dibattitu veru, speċjalment fil-Committee Stage.

Iktar ma jgħaddi ż-żmien, dawn l- affarijiet qed isiru iktar serji.

Biżżejjed insemmu li kwantita' ta' leġislazzjoni lanqas biss hija miktuba lokalment imma qed tiġi importata minn barra b'ħafna konnotati bil- konsegwenza li lanqas inkunu nistgħu nittraduċuhom tajjeb u meta jiġu mqabbla ma' liġijiet oħra, dawn lanqas ikunu jinftiehmu.

Hemm diversi liġijiet li għalihom qed jiġu taparsi "experts" biex jiktbuhom mingħajr ma jkunu realistiċi għas-sistema ġuridika ta' pajjiżna.

Eżempju ta' dan huwa dak li sar fil-liġijiet dwar il-financial institutions.

Skond dawn il- liġijiet, biex isir self trid il-permess tas-Central Bank; trid tara jekk intix kontra l-liġi jew le, jew jekk intix qed tagħmel business activity jew le, u allura tista' tasal fis-sitwazzjoni li biex issir loan bejn missier u bintu jista' jkun hemm bżonn il-permess tas-Central Bank.

Ma nafx liema leġislatura ġewwa pajjiżna qatt kellha l-ħsieb li ddaħħal element bħal dan.

Pero' hemm affarijiet oħra li għandna bżonn nagħmlu u li għandna nadottaw minn pajjiżi oħra, imma fl-istess ħin aħna għandna nadottaw minn pajjiżi oħra dak li hu solidu biss.

Riċentement tkellmet il-General Workers' Union fuq dan il-punt meta qajmet il-kwestjoni tal-ħtieġa li jkun hemm referendum.

Imma l-General Workers' Union tkellmet fuq ir-referendum limitatament għall-kwestjoni tat- taxxa tal-VAT.

Il-General Workers' Union tkellmet ukoll fuq il-kwestjoni ta' l-għaqda ma' l-Ewropa għax jekk eventwalment ikun hemm bżonn ta' referendum, dan żgur ma jkunx jiddependi biss mill-Gvern Malti imma wkoll mill-istituzzjonijiet barranin li jkunu jridu dan ir-referendum ħalli jaraw jekk il-poplu vvotax favur jew kontra.

Imma l-prinċipju fundamentali tar- referendum li għandna bżonn f'pajjiżna hu li llum iktar m'hu qed jgħaddi ż- żmien, it-taparsi programmi elettorali li jsiru m'hu qed ikunu jfissru xejn.

F'pajjiżna iktar m'hu qed jgħaddi ż-żmien, iktar il-programm elettorali qed ikun biss ticket biex permezz tiegħu partit politiku jitla' fil-gvern.

Once li partit jitla' fil-Gvern, dan għandu carte blanche li jagħżel il-leġislazzjoni li jrid billi juża xi kelma jew xi frażi - bħal "Solidarjeta'" li uża l-Partit Nazzjonalista u "Nimxu iktar 'il Quddiem" li uża l-Partit Laburista - imgħabad għandu d-dritt li jagħmel li jrid.

Imma dan kollu huwa żbaljat.

GĦalhekk jekk aħna verament nemmnu fid-demokrazija għandna nagħrfu l-bżonn li f'pajjiżna jidħol ir- referendum, kemm dak abrogattiv kif ukoll dak propożittiv.

Sur President, jien għaliex qed ngħid dan kollu?

L-iktar demokrazija li timxi fuq ir-rubini, li timxi mingħajr skossi u li hi l-inqas waħda li nisimgħu li fiha hemm kriżijiet u tiġbid 'l hawn u 'l hinn hija proprjament id-demokrazija Svizzera.

Din hija demokrazija ta' pajjiż relattivament żgħir imma li għandu tradizzjoni demokratika kbira.

Per eżempju, skond il-leġislazzjoni ta' dan il-pajjiż ministru jispiċċa mill-kariga tiegħu meta jiskadielu t-term, mhux bħal ċerti pajjiżi oħra fejn ministru jdum xi 40 sena fil-kariga.

F'dan il-pajjiż ministru jispiċċa wara ċertu żmien mhux għax jitneħħa imma għax ikun skadielu t- term.

Imma l-iktar ħaġa importanti f'dan il-pajjiż hi li l-poplu, li f'ismu suppost jiggverna kulħadd, ma jingħatax il-poter biss f'elezzjoni għax meta jiġi biex jivvota jista' jkun hemm kwantita' ta' issues differenti x'jiġu deċiżi u wieħed ma jkunx jaf jekk huwiex qed jivvota lit- tali partit fuq ċerta issue, jekk hux qed jivvota lill-partit l-ieħor għal issue differenti, jew inkella hux qed jivvota kontra t-tali partit għax ikun qarsu f'xi ħaġa jew ma qdiehx biżżejjed.

GĦallinqas jekk f'pajjiżna jidħol ir-referendum ikun hemm il-possibbilta' li n-nies jesprimu l- pożizzjoni tagħhom fuq issues li ħafna drabi lanqas il-partiti ma jkunu jridu jiċċappsu magħhom.

Fost affarijiet oħra nistgħu nsemmu l-kaċċa.

Illum jien u dieħel il-Parlament tawni fuljett fuq il-kaċċa.

Hawn Malta liema huwa dak il-partit li verament jieħu gost jidħol fi kwestjoni bħal din?

Imma l-poplu x'irid verament?

F'pajjiżi oħra sar referendum.

Kien hemm fejn bir-referendum rebħet naħa u kien hemm fejn ir-referendum kien bla riżultat għan-naħa l-oħra.

GĦalhekk hija x-xewqa tal-poplu li jkollna din il-possibilita'- imbasta r-referendum ma jkunx abrogattiv biss - fil- Kostituzzjoni tagħna.

Imma din ma għandhiex tibqa' kif inhi llum, fis-sens li biex tkun tista' ssir ċerta leġislazzjoni, ikun irid ikollha magħha r- referendum.

Jien inħoss li dak li ssuġġeriet il-GWU issuġġerietu għal aspett wieħed, jiġifieri li m'hijiex idea żbaljata li aħna wkoll ikollna dik il- possibbilta'.

Jekk aħna nagħmlu dak li ssuġġeriet il-GWU ma jkollniex bżonn iktar ta' television cameras fil-Kamra tal-Parlament fejn ġieli minħabba li ċerti nies - qed ngħid dan kollu biex inkun preċiż għax inkella nkun qiegħed nikkritika lis-Sinjorija tiegħek -ma jkollhomx x'jgħidu joqogħdu jagħmlu l-istorbju għalxejn biex żgur jidhru li qegħdin fil-Kamra.

GĦax inkella jekk ma joqgħodx imqareb kif jista' jinstema'?

Jekk joqgħod imqareb, l-iSpeaker ikeċċih u allura n-nies żgur tinġibdilhom l-attenzjoni li qiegħed fil-Kamra.

Min-naħa l-oħra jekk ma jagħmilhiex ta' l-aggressiv ma jidhirx li qed jiġġieled.

GĦalhekk dan jibda jagħmilha ta' l-aggressiv biex in-nies jgħidu li dan il-Membru jiġġieled fil-Parlament.

Imbagħad meta jintefa' s-switch u n-nies tat-television jiġu mitluba biex jirtiraw, hu jkun diġa' rtira qabilhom għax ġaladarba s-seduta ma tkunx baqgħet tixxandar fuq it-television għalih ikun spiċċa kollox.

Din hija parti mill-kummiedja; fil-fatt l-Onor.

Tonio Borg qed juża kelma importanti f'din il-kummiedja.

Huwa importanti li aħna ma nibqgħux inkomplu din il-kummiedja imma minflok għandna nistudjaw il-prinċipju tar-referendum bis-serjeta' ħalli lill-poplu nkunu nistgħu nagħtuh say.

Aħna ma għandniex nippretendu biss li ż-żewġ naħat jgħidu xi ħaġa differenti darba kull ħames snin biss għax jekk nibqgħu sejrin hekk, minflok ma mmorru għas-sustanza, nibdew immorru għax-xinxilli u għat-teatrini.

Aħna rridu nippreparaw ruħna wkoll billi naraw kif se ngħaddu l-messaġġ permezz tal-media u naraw kif din se tipproġetta l-image.

Dan l-aħħar wasalli dokument fejn kien se jkun hemm diskussjoni fuq media u kien hemm il-mistoqsija ta' x'inhu l-iktar importanti jekk hux is-sustanza, l-image jew il-forma.

U jien għidt ara l- politika ta' pajjiżna lejn x'hiex inhi miexja.

U hawn se niġi għal aspett ieħor tas-soċjeta' tagħna, qed nirriferi għas-civil service.

Bħala ex-civil servant fil-qorti u fid-dwana, li ħdimt taħt Gvern Nazzjonalista - nittama li qdejt dmiri bħala civil servant mhux biss għall- Gvern Nazzjonalista imma għan-nies li kienu qed iħallsu t-taxxi biex nitħallas jien - illum b'rabja kbira għalija personali ngħid li f'pajjiżna qed tidħol il-mentalita' li huwa meħtieġ li fis-civil service, b'mod jew ieħor, l-aktar fil-funzjonijiet delikati fejn il-poplu għandu jkollu s- servizz ċivili li jiggarantilu kontinwita' fis-servizz, ndaħħlu l-element ta' l-appointees politiċi.

Dawn ikunu bażużli li min jaf - anke jekk diġa' jkunu qegħdin jaħdmu mal-Gvern - kif jittorpedinaw lill-gvern tal- ġurnata ħalli jintgħoġbu man-naħa l-oħra.

B'hekk il-promotion li ma jkunux jistgħu jieħdu bil-kapaċita' tagħhom jeħduha bħala political appointees, jekk imbagħad ma naslux għal sitwazzjoni agħar fejn dak li jkun Kap ta' Dipartiment għax jixraqlu u għax ta s-servizz lill-poplu, jiġi fuqu a political appointee u jagħmel bih li jrid.

GĦalxejn noqogħdu nagħmlu MSU jew systems u methods oħrajn, jekk ma nimpjegawx nies li jridu jaħdmu verament għax jafu li l-lealta' tagħhom hija lejn il-pajjiż u mhux lejn il- ministru partikolari ta' dak id-dipartiment.

F'dan il-pajjiż mhux biss resqin biex ikollna l-political appointees li jkunu addetti u jafu l-eżistenza tagħhom lill-gvern partikolari tal- ġurnata, imma saħansitra lil xi ministru partikolari.

Minn żmien għal żmien din kienet teżisti imma issa li se naslu wkoll biex nistituzzjonaliżżawha u nagħmlu li l-persuni ta' fuq nett ikunu nies ta' timbru politiku, huwa assolutament kontra kull sens komun u kontra kull interess tal-pajjiż.

Aħna ma nippretendux li s-civil servant ikun żleali lejn il-gvern tal-ġurnata għaliex dak huwa ħażin, pero' daqstant ieħor huwa ħażin li min għaliex ikun leali jiġi sottomess għal ħaddieħor għaliex l- ieħor ikun qed ixejjer il-bandiera u nispiċċaw ...

Hemm eżempji klassiċi ta' nies li kellhom żewġt ibnadar; xejru l-bandiera taħt wieħed u mxew, u kif dik il-bandiera majnat bdew ixejru bandiera oħra u wkoll imxew 'il quddiem.

Jien niftakar lil Dr. Albert Hyzler - ħalli nsemmi bniedem nieqes minn hawnhekk - li kellu fl-uffiċju tiegħu lil Gorġ Borg li qabel kien segretarju ta' Dr. Borg Olivier.

Dr. Albert Hyzler kien jgħid li Ġorġ Borg bħala Kap ta' Dipartiment kien jimxi b'onesta', lealta' u serjeta'.

Hemm civil servants oħrajn, Mr Speaker, li mxew imma bdew jindunaw li biex timxi 'l quddiem m'hux ix-xogħol li tagħmel jgħodd, imma kemm inti kapaċi toħroġ ilsienek u tilgħaq lill-partit li jkun fil-gvern jew inkella jekk ma jkunx fil-gvern tkun ġagbin ħalli tingħoġob.

Kien hemm minn dawn ukoll, pero', Mr Speaker, sakemm is-civil servants ikunu qed juru l- lealta' tagħhom lejn il-pajjiż, ikun żball fundamentali li s-civil service b'xi mod jiġi politiċizzat.

Mr Speaker, dwar is-civil service dan l-aħħar ġġie għandi individwu u ġabli dokument fejn lilu eskludewh mill-promotion b'rapport illi hu ma jaf bl-ebda mod kif se jikkontesta.

M'għandux il-possibilita' li jkun jaf ir- raġunijiet.

Il-UĦM li qed tidher għalih kellha tikteb lid-dipartiment biex tgħidlu illi hi, bħala union, ma tistax tkun taf jekk hux ġust jew le li m'hemmx ir-rakkommandazzjoni għall-promozzjoni ta' din il-persuna meta ma ngħatatx ir-rapport ta' effiċjenza illi għandha dritt għalih.

Fuq liema bażi sar dan il-kriterju?

Meta nisimgħu bl-eluf ta' liri li ntnefqu fl-MSU u l-affarijiet sostanzjali li rajna anke fuq it-television biex jgħidulna kemm kienu kapaċi jorganizzaw ...

U s'issa kieku l-poplu kellu jagħmel referendum biex jgħid jekk l-MSU għandhiex tibqa' jew le, indipendentement mill-politika - bħalma tkellem l-Onor.

Carm Lino Spiteri dwar jekk il- Planning Authority għandhiex tibqa' jew le - żgur li jgħid illi r-riżultat mhux dak mixtieq.

(Interruzzjonijiet) Issa nitkellem fuq dik.

Ma nistgħux nagħmlu paraventi billi noħolqu l-Planning Authority biex nagħmlu l-kriterji.

Ma rridx li ministru jkollu diskrezzjoni assoluta li tista' toħloq il-problemi, pero' lanqas irid ikollu paraventu ta' diskrezzjoni assoluta.

(Interruzzjonijiet) Għalfejn qed tgħid li mhux veru?

Jien nagħti eżempju.

Jekk lill-Onor.

Carm Lino Spiteri ffaċċjawh bil-problema illi biex jibni ċerti flats irid ikollu l-garaxx u jekk ma jkollux il-garaxx irid iħallas ċertu ammont ta' flus, mela l-prinċipju mhux il-garaxx, imma l-flus!

(Interruzzjonijiet) Qed tgħidli illi jiġi identifikat site għall-parking u jagħmluh b'dawk il-flus.

F'postijiet fejn ikun kullimkien mimli fejn se toħloq dan is-site?

Mela din hija fiction.

F'areas diġa' ffullati fejn se toħloq l-ispazju, fuq il-bjut?

Jiġifieri għalxejn jitħallsu l-flus.

Dan huwa tipiku ta' l-ambjent Malti li aħna mdorrijin bih li l-flats u d-djar Maltin ma jkollhomx il-bieb mat-triq li tibda mill-first floor 'il fuq?

Il-karattru tagħna mhuwiex dak.

Aħna nies li nħobbu nimxu fit-toroq u li nħobbu nkunu barra, m'aħniex nies li nipparkjaw il-karozza taħt u naqbdu l-lift u nitilgħu fuq u ninħbew.

Jien ġieli kelli l-opportunita' li mmur għand il-Planning Authority.

Jien m'inix razzista - fil-fatt l-Irlandiżi huma l-aktar nies ħelwin fid-dinja - imma lanqas nippretendi li fil-boards ta' l-Awtorita' nitkellem bl- Ingliż u nissottometti ruħi għaliex jifhmu bl-Ingliż huma.

Din hija forma ta' kolonjaliżmu.

Mingħajr ma ngħabbu lis-civil service b'superstrutturi li ma jeżistux u li ma jkunux congenial mal-karattru u mat-tradizzjoni tagħna missna l-ewwel trial li għamilna kien li naraw in-nies kompetenti across the board bla ma nħarsu lejn il-kulur politiku.

B'hekk dawn ikollhom il-pride tax-xogħol tagħhom mhux inwarrbuhom imbagħad nippretendu li ngħidulhom li qegħdin hemmhekk just to execute the orders jew biex ikunu gustużi ħalli jġibu lill-gvern tal-ġurnata 'l quddiem.

Ħaġa oħra li interessatni kien il-kumment li għamel l-Onor.

John Vella fuq il-kwestjoni tas-second-hand.

Veru li dan il-Gvern ma jirrikorrix għas-second-hand u jmur għall-affarijiet ġodda u lussużi, pero' dan il- Gvern lanqas jaqbel mal-Gvern Nazzjonalista ta' żmien ilu.

Bħalissa l- Onor. Tonio Borg - li niltaqa' miegħu l-Qorti - qed iġibli ftit ispirazzjoni.

Fil-Qorti hemm żewġ lifts li saru fi żmien l-ex-Ministru Caruana iktar minn 25 sena ilu u għalkemm dawn il-lifts jaħdmu wieħed jippretendi li dawn wara dan iż-żmien taqbadhom ftit artrite jew ramatiżmu!

Il-lifts il-ġodda mhux biss jieqfu kuljum ...

Qabel kien hemm tabella li fuqha kien hemm miktub "Id-dagħa jbaxxik".

Din kienet sewda bid-deheb fuqha pero' tant kienu jeħlu nies li naħseb li l-unika soluzzjoni kienet li jibdew jidgħu ħalli forsi jinżlu isfel, għax inkella jibqgħu mwaħħlin bejn sular u ieħor.

Issa waħħlu tabella roża - (Interruzzjonijiet) biex tkunu tafu kien weħel il-Ministru - li fuqha hemm miktub li jekk jieqaf il-lift, wieħed għandu jżomm il-kalma, jdoqq l-alarm u jistenna.

Pero' minn hawnhekk nissuġerilu li jerġa' jmur għat-tabella l- antika.

Naf li d-dagħa jbaxxik, imma bit-talb titla' 'l fuq u għalhekk jekk ma jaħdmux il-buttuni, għallinqas taħdem xi waħda minn dawn iż-żewġ affarijiet!

Aħna ma nistgħux nibqgħu bil-mentalita' li ngħidu għax qed jintnefaq għall-ġdid u għax ...

(Interruzzjonijiet) Mhux veru.

Le, mhux veru.

MR SPEAKER: Onorevoli, fadallek biss tliet minuti.

ONOR.

JOSEPH BRINCAT: Sewwa, imbagħad ifakkruni meta jkunu għaddew!

Fit-13 tax-xahar kont ġej minn barra u rajt tnejn min-nies jaħdmu fuq it- taraġ.

(Interruzzjonijiet) Fuq l-oħra kien sar ftaħir fuqha.

(Interruzzjonijiet) Dak li hemm fuq in-naħa ta' l-arrivals għandu n-nies miegħu l-ħin kollu u jekk jinqala' xi ħaġa ħażina, jaqilgħulu l-platform u dejjem jirranġawlu xi ħaġa minn taħt.

Issa jekk qed tgħid li minn hekk jgħaddu miljun turist u dan suppost bil-projection il-ġdid, allura nistaqsi għal kemm nies ġie magħmul.

Għall-opening?

Ejja ma nkabbrux rasna żżejjed għaliex meta nibdew nisimgħu li lħaqna l-livelli u lħaqna "hekk" u "hekk", l-ewwel ħaġa li għandna bżonn nagħmlu hija li nieħdu l-kejl ta' rasna biex inkunu nafu x'size tal-kapell nilbsu.

Imbagħad nixtruh u kull tant żmien nipprovawh ħalli naraw kibritilniex!

Jidher li rasna qed tikber iżżejjed u minflok qed inkomplu biex inkunu nafu x'hemm bżonn bis- serjeta' x'jista' jsir fil-pajjiż, qed nispiċċaw nilbsu ħafna kpiepel biex nintgħoġbu għall-image, għall-irtokk u għat-teatrin, imma sfortunament jidher li iktar din hija l-linja moderna milli l-linja tas-sustanza.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimark?

L-Onor.

Louis Refalo.

ONOR.

LOUIS REFALO: Minn dak li ntqal mid-dibattiti tal-Budget jidher li għan-naħa ta' l-Oppożizzjoni il-Partit Nazzjonalista qisu għamel kollox ħażin kemm ilu fil-Gvern.

GĦalhekk ikun tajjeb jekk infakkru lill-ħbieb tagħna li tul dan iż-żmien kollu, speċjalment f'GĦawdex, il-Gvern Nazzjonalista ħaseb għal kollox.

Id-Deputati GĦawdxin tan-naħa ta' l- Oppożizzjoni qatt ma semmew il-progress li sar f'kull settur ta' GĦawdex, speċjalment is-setturi ta' l-industrija u tat-turiżmu.

Sur President, il-kelliema tan-naħa ta' l-Oppożizzjoni lanqas ma semmew kemm qasmu passiġġieri bejn Malta u GĦawdex matul l-1993/94.

Fil-fatt fis- sena 1993/94 qasmu 2.7 miljun persuna bejn Malta u GĦawdex, apparti dawk il-laneċ li jġorru n-nies privatament.

Ma rridux ninsew ngħidu wkoll li s- sena l-oħra nġarru 53,000 persuna permezz tal-helicopter.

Jien stennejt li l-kelliema tan-naħa ta' l-Oppożizzjoni se jsemmu l-pontoons li saru ġewwa l- Port ta' l-Imġarr f'GĦawdex.

Dan juri kemm aħna ħsibna għas-sajjieda u għal dawk li għandhom xi lanċa jew yacht.

Fil-fatt iktar 'il quddiem aħna se nżidu dawn il-pontoons għax hemm domanda kbira għalihom.

Sur President, il-kelliema tan-naħa ta' l-Oppożizzjoni ma semmew xejn fuq il-wing il-ġdid li se jinfetaħ għada fl-Isptar ta' GĦawdex.

Wieħed irid isemmi wkoll li dan il-wing suppost ilu li nfetaħ fuq it-23 sena ilu.

Fil- fatt fi żmien il-Gvern Laburista kienu ġew sparpaljati Lm123,000 bil- konsegwenza li għalkemm dan il-wing kellu jinbena dak iż-żmien, dan baqa' ma nbeniex.

Infakkar ukoll li fiż-żmien il-Gvern Laburista kien hemm erba' speċjalisti biss f'dan l-isptar filwaqt li llum, seba' snin u nofs wara, insibu li hemm madwar 16-il speċjalista.

Mr Speaker irridu insemm wkoll l-emigranti li ġejjin lura minn barra, għax tan-naħa l-oħra minn dejjem jikkritikaw li kien il-Partit Nazzjonalista li eżilja lil dawn in-nies.

Fl-1988 in-numru ta' GĦawdxin li emigraw kien 86 u fl-istess sena ġew lura 'l fuq minn 216 emingranti u fis- sena ta' wara telqu 66 u ġew lura 167.

Fl-1994 sa Settembru telqu 29 u ġew lura madwar 154.

Xi jfisser dan?

Dan ifisser li matul sitt snin u disa' xhur f'GĦawdex ġew lura madwar 1,135 persuna.

Huwa tajjeb ukoll li nsemmu li tul din l-Amministrazzjoni Nazzjonalista, il-Gvern baqa' jżid ix-xogħol għal kulħadd.

M'għadniex fi żmien li biex taħdem trid tmur titkarrab għand xi ħadd.

Illum wara seba' snin u nofs ta' Gvern Nazzjonalista, il-liċenzji tal-ħwienet f'GĦawdex żdiedu bejn wieħed u ieħor għal 368, żieda ta' kważi 50 ħanut fis-sena.

Mr Speaker, rigward it-turiżmu ma semmew xejn.

Tajjeb insemmu li f'għaxar snin kien hawn żieda ta' 3,015 stabbiliment ġdid ta' l-ikel.

Permezz ta' l-investiment li sar f'GĦawdex bil-bini ta' lukandi ġodda, in- numru ta' turisti żdied b'1.5 miljun.

Tajjeb li nfakkru li fi żmienhom minflok ma kienu jaħdmu biex iġibu t-turisti, speċjalment dawk Ingliżi, kien moħħhom f'dak il-famuż slogan "British go Home".

Lil dawn niftakruhom ibigħu l-proprjeta' tagħhom u jitilqu minn Malta.

Allura dan tgħidlu gvern li ried li t-turisti jiġu hawn Malta?

Mill-banda l-oħra f'dawn l-aħħar snin rajna żieda ta' 6% fin-numru ta' turisti, li matul is-sena li għaddiet nefqu Lm73 miljun.

M'hemmx dubju li l-investiment li għamel dan il-Gvern fil-bini ta' lukandi ġodda ġewwa Għawdex kiber b'mod sostanzjali.

Fejn qatt wieħed kien jobsor li għad ikollna lukandi bħal dawk li hemm ġo l- Imġarr u fix-Xlendi?

Kien hemm żieda kbira wkoll ta' stabbilimenti ta' l- ikel li saħansitra ħolqot kompetizzjoni bejniethom tant li anke nies minn Malta jiġu biex jieklu ġewwa Għawdex.

Il-kummerċ tul dawn it-tmien snin żdied sostanzjalment meta komparat mas- snin ta' qabel l-1987 meta kienu jiġu mportati madwar 4,000 karozza fis- sena.

Tajjeb li wieħed isemmi li biex f'dak iż-żmien aġent jimporta karozza kellu bilfors jesporta għal barra minn Malta għaliex inkella l- gvern ta' dak iż-żmien ma kienx jagħtih liċenzja biex jimporta l-karozzi.

Hawnhekk wieħed jiftakar meta l-Gvern Laburista kien iġġieled ma' Franza.

Illum ma baqax jeżisti dak l-indħil tant li fi żmien sena ġew importati madwar 10,000 karozza li fosthom kien hemm ukoll karozzi ta' lussu.

Mr Speaker, matul dawn l-aħħar tmien snin stajna naraw jinbnew ukoll kumplessi kbar bħal dak ta' Tiġrija Palazz u numru ta' estensjonijiet ta' fabbriki b'investiment Għawdxi bħal F X Borg li mhux biss qegħda f'Għawdex imma anke f'Malta.

Fejn qatt wieħed kien jobsor li s-siment, il-ħadid u l- containers xi darba se jiġu Għawdex direttament minn pajjiżi barranin bil- vapuri li jibqgħu deħlin ġol-Port ta' l-Imġarr?

Rigward it-toroq tajjeb li nsemmu li mill-1988 in-nefqa fuq tarmac u asphalt kienet ta' Lm3.8 miljun waqt li għall-1995 qed jiġi vvotat 'il-fuq minn Lm0.5 miljun.

F'dan il- qasam bejn l-1972 u l-1986 - perjodu ta' 14 il-sena u disa' xhur - fi żmien l-Amministrazzjoni Laburista ntnefqu biss Lm2.6 miljun.

Il-konsum ta' l- ilma fl-1986 kien ta' 402 miljun gallun waqt li fl-1993 dan tela' għal 763 miljun li tfisser żieda ta' 363 miljun gallun jew 83%.

Hawnhekk tajjeb li nfakkar fl-1994 intbagħtu 19.4 miljun gallun ilma minn Malta filwaqt li bejn l-1981 u l-1986 intbagħtu lejn Malta 735 miljun gallun ilma minn Għawdex u li minnhom 227 miljun gallun kienu ppumpjati mill-art u l-bqija kienu mid-distillatur.

Mr Speaker rigward il-banek nixtieq ngħid li Lm50 miljun aktar ġew investiti f'Għawdex u li n-numru ta' kontijiet mal-banek telgħu minn 24,000 għal 42,000.

Nagħlaq billi ngħid li dan huwa gvern li dejjem ħaseb biex il-flus jiġu vvotati bis-serjeta' bħalma ħaseb bis-serjeta' għal Għawdex.

Qabel wieħed kien joqgħod pass lura qabel jgħid li huwa Għawdxi waqt li llum wieħed huwa kburi li huwa Għawdxi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Louis Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, ilna ħafna seduti niddiskutu n-nefqa tal-Gvern għas-sena d-dieħla li għandha l-għan prinċipali li ttejjeb is- servizz fid-dipartimenti konċernati bl-anqas spiża possibbli, imma fl- istess ħin b'effiċjenza akbar.

Mill-esperjenza tal-passat jidher li dan il- għan mhux dejjem jintlaħaq u għalhekk xtaqt nitkellem dwar ċerti miżuri li żgur jistgħu jitwettqu faċilment mingħajr ebda spiża żejda ta' flus - anzi probbabilment ikun hemm iffrankar kbir ta' flus - u li bihom jistgħu jibbenefikaw numru konsiderevoli ta' nies.

L-ewwel fatt li xtaqt nitkellem fuqu huwa dak, li ta' kull xahar, numru kbir ta' pazjenti, ħafna minnhom anzjani li għandhom 'l fuq minn 60 sena, imorru jiġbru l-mediċini mingħajr ħlas mill-polikliniċi tal-Gvern.

Biex jagħmlu dan iridu ta' kull xahar imorru għand it-tabib privat tagħhom jew inkella joqogħdu fil-queue għal ħin twil biex jarahom it-tabib tal- poliklinika tad-distrett.

Dan, kif għidt, iridu jagħmluh xahar wara l- ieħor, sena wara l-oħra, għall-istess tip, numru u kwalita' ta' mediċini.

Jidhirli li dan huwa kollu bla bżonn.

Hemm oħrajn li jħallu l-karta r-roża jew safra bil-lista tal-mediċini għand in-nurse tal-Gvern biex imbagħad din tgħaddiha lit-tabib sabiex jiffirmahilhom.

Dawk li ma jistgħux jattendu huma stess ikollhom iqabbdu persuna oħra biex tmur minflokhom bil- konsegwenza li ħafna drabi din il-persuna titlef nofs ta' nhar xogħol.

Għalhekk, Mr Speaker, minn hawn qiegħed nissuġġerixxi li din il-proċedura ta' tqassim ta' mediċini, minflok tibqa' ssir darba kull xahar tibda ssir kull tliet xhur għall-mediċini normali, jiġifieri dawk li m'humiex ikklassifikati bħala perikolużi u li l-pazjenti ma jistgħux jabbużaw minnhom.

B'dan il-pass nistgħu niffrankaw ħafna tbatija lil kull min hu intitolat li jieħu l-mediċi s-sena kollha, niffrankaw ħafna xogħol lit- tobba, lin-nurses u lill-ispiżjara ġewwa ċ-ċentri minn fejn jitqassmu dawn il-mediċini u nnaqqsu n-numru ta' l-istaff involvut f'xogħol tedjanti, repetittiv u bla bżonn.

Ovvjament jiena nikkalkola li l-istaff li hemm illum jista' jitnaqqas b'terz u dak it-terz li jitnaqqas jista' jintuża b'effiċjenza akbar f'postijiet oħrajn.

Hemm ukoll dawk il-pazjenti li jkollhom bżonn il-mediċini fuq special requisition.

Il-każ ta' dawn huwa agħar għax ta' kull xahar minflok ma jmorru l-berġa l-ewwel iridu jmorru l-isptar, jistennew fl-Out-Patients biex il-konsulent sempliċement jiffirmalhom ir-riċetta, u mbagħad iridu jmorru l-ispiżerija biex iġibu dik il-mediċina.

Mr Speaker, hemm ukoll bżonn urġenti li nedukaw lill-pazjenti dwar meta dawn jagħmlu użu mill-polikliniċi tagħna.

Donnu għax dawn il-polikliniċi jipprovdu servizz mingħajr ħlas, kull min jaħdem fihom sar jitqies bħala l- pastaż ta' kulħadd.

Għandha tinqata' s-sistema li meta pazjent ma jkollux x'jagħmel u jkun għaddej minn ħdejn il-polyclinic jaqbad u jidħol, daqqa biex jipprova l-pressjoni u daqqa għal xi ħaġa oħra, u minn fuq jippretendi li jinqeda wara ħames minuti.

Hemm bżonn nintroduċu sistema ta' appuntamenti anke fil-polyclinics tagħna bħala follow-up treatment biex il- każ tal-pazjent jibqa' jiġi segwit mit-tabib wara li jkun ingħatalu appuntament li jkun konvenjenti kemm għall-pazjent kif ukoll għat-tabib.

Għal darb'oħra smajna l-kritika tas-soltu li ħafna mill-pazjenti jgorru li wara li jkunu marru għall-appuntament fl-ispar ikollhom jistennew għal sigħat twal qabel ma jarahom l-ispeċjalista fl-Out-Patients.

Dan kollu jista' jiġi evitat faċilment billi l-appuntamenti ta' l-Out-Patients ma jibqgħux jingħataw kollha fl-istess ħin, imma aktar u aktar jekk isir kontroll aħjar fuq min għandu jattendi u meta għandu jattendi.

Jiena ċert - għax jgħiduli ħafna mill-pazjenti, li ħafna mill-garr jinqala' għax ċerti konsulenti jdaħħlu fil-lista ta' l-Out-Patients li jkunu se jinvistaw, numru ta' pazjenti li jkunu raw fil-kliniċi privati l-ġimgħa ta' qabel.

Allura meta wieħed ikollu appuntament għat-8.00 a.m. u l-konsulent idaħħal sitt pazjenti oħra minn tiegħu, bi skuża li dawn huma każijiet li għandhom jiġu investigati urġentement, l-appuntament li bniedem ikun ingħatalu mill- isptar awtomatikament jittardja b'xi siegħa u nofs jew sagħtejn.

Saret ukoll referenza għar-riżultati li jintilfu speċjalment fl-Out- Patients.

Apparentement dawn qatt ma jintilfu meta jmorru mingħand il- pazjent għal-laboratorju imma huma u sejrin lura fis-swali jew inkella fl- Out-Patients.

Jiena naħseb li wasal iż-żmien li fl-isptar tiġi introdotta computerised system biex appena dawn ir-riżultati jkunu lesti, sew jekk ikunu ta' testijiet tad-demm u sew jekk ikunu ta' X-rays, jiġu mdaħħlin fil- computer ċentrali taħt l-isem u l-identity card number tal-pazjent ħalli mbagħad ikunu jistgħu jiġu rtirati mit-tabib li jkollu bżonnhom sew fis- swali kif ukoll fl-Out-Patients.

Hemm ukoll min jipprova jfixkel u jagħmel intoppi a spejjeż tal-pazjent u għad-detriment tas-servizz tas-saħħa.

Naf li kien hemm ċerti każijiet fejn nies li jaħdmu fil-laboratorji nqabdu ħerġin barra mill-isptar b'mazz investigazzjonijietl; ovvjament l- intenzjoni kienet li dawn l-investigazzjonijiet ma jerġgħux imorru lura.

Mr Speaker, illum kulħadd jaf li minħabba kura aħjar, in-nies saru jgħixu aktar fit-tul u dan il-fatt iġib miegħu pressjoni akbar fuq is-servizz,i speċjalment fejn ikun hemm bżonn ta' rikoveru f'St. Vincent de Paule Hospital.

Il-waiting-list ta' pazjenti biex jidħlu f'dan l-isptar kulma tmur qiegħda titwal.

Jiena nemmen li dan huwa l-aħjar ċertifikat ta' kemm dan il-Gvern irnexxielu jimxi 'l quddiem f'dan il-qasam hekk importanti.

Meta l-Partit Soċjalista kien fil-gvern kien iddeċieda li l-Gvern iżomm 60% tal-pensjoni tar-residenti ta' St. Vincent de Paule u jgħaddi l-40% l-oħra lill-pazjenti.

Meta tela' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern, kien deherlu li dawn il-persentaġġi għandu jibdilhom u allura spiċċajna biex il-Gvern beda jżomm għalih 40% u jgħaddi 60% tal-pensjoni lil dawk li jkunu rikoverati hemmhekk.

L-aħħar studju li sar madwar sentejn ilu, kien wera biċ-ċar li pazjent f'St. Vincent de Paule Hospital kien jiswa lill-Gvern madwar Lm12 kuljum.

Illum hemm indikazzjonijiet li kieku wieħed jerġa' jagħmel dan l-istudju jsib li ċ-ċifra hija aktar viċin Lm14 kuljum.

Għalhekk nemmen li dawn il-persentaġġi li llum huma stabbiliti għandhom jiġu riveduti, l-ewwelnett għax il-livell ta' kura u ta' kumdita' tela' ħafna - dan ħadd ma jista' jiċħdu - bil-konsegwenza li żied ukoll l-ispiża nvoluta, u t-tieni għax meta wieħed iqis li dawk il-pazjenti li huma rikoverati hemmhekk jirċievu kura mill-aħjar, kif ukoll ħwejjeġ, mediċini u affarijiet oħra b'xejn, bilfors trid tistaqsi lilek innifsek x'jagħmlu l- pazjenti b'60% tal-pensjoni li jibqgħalhom fil-but, jekk mhux jgħadduha lil qrabathom?

Naħseb li din m'hijiex ġusta.

Huwa misteru kbir ukoll kif anke dawk il-pazjenti rikoverati fl-isptar, li sfortunatament ħadd qatt ma jżurhom, xorta waħda ma jfaddlu xejn mill-pensjoni li jirċievu kull xahar.

Jiena nemmen li kull min hu ġenwin u jaċċetta li titjib u effiċjenza fis- servizz iġġib magħha wkoll spejjeż akbar, la għandu jiskanta u lanqas juża l-argument li qed inpoġġi għal skopijiet partiġġjani jew inkella politiċi.

Jiena qiegħed nagħmel dawn l-osservazzjonijiet bl-akbar sens ta' responsabilita' għall-ġid tas-servizz u ta' dawk in-nies kollha li jinqdew bih.

Nittama li xi wħud minn dawn is-suġġerimenti li qiegħed nagħmel jiġu attwati malajr kemm jista' jkun is-sena d-dieħla.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hemm aktar rimarki?

L-Onor.

Claude Muscat.

ONOR.

CLAUDE MUSCAT: Illejla wasalna biex intemmu l-vjaġġ tagħna li ilu sejjer għal dawn l-aħħar għaxart ijiem dwar id-Diskors u l-Estimi tal- Budget li ppreżenta l-Ministru Dalli lil din il-Kamra fit-23 ta' Novembru, 1994.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni fid-diskors tiegħu ried jagħti lil wieħed x'jifhem li l-poplu Malti u Għawdxi qed jagħmel xi vjaġġ fuq ajruplan li l- crew tiegħu huwa l-gvern preżenti u li minflok dan l-ajruplan qed jaħdem b'erba' makni qed jaħdem b'makna waħda.

Min qed jgħix illum, speċjalment dawk il-persuni li ħadu nteress u segwew id-dibattitu dwar il-Budget, jafu li dan m'hux minnu; u ġaladarba l-Kap ta' l-Oppożizzjoni m'huwiex jinduna kemm il-makni qed jaħdmu - hekk qal fid-diskors tiegħu - inqas u inqas jista' l-poplu jafda l-pilotaġġ ta' dan l-ajruplan f'idejn crew Soċjalista bil-pilota tiegħu l-Onor.

Alfred Sant.

Hekk qed jirraġuna l-poplu.

Li forsi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien jasal jgħid li matul dan il-vjaġġ kellu airpockets, forsi l-poplu kien jieħdu aktar bis-serjeta' għax naħseb li l-akbar airpocket li għadu jinħass hija bla dubju ta' xejn l-industrija tax-shiprepairing u tax-shipbuilding jew inkella l-industrija tar-tarznari.

Dan għaliex fejn il-Marsa Dock - kif kienu semmewh fil-bidu tal-proġett - kellu jkun "breakthrough" u "economically feasible", jiġifieri li biż-żmien kellu jħalli qliegħ, illum qed naraw li l-Gvern kellu jerġa' jalloka Lm15 miljun f'sussidju liż-żewġ tarznari.

Din is-somma ta' flus iġġib nofs l- iżbilanċ għall-1995 u dan qed isir b'sagrifiċċju għall-poplu Malti.

Il- ħaddiema għandhom ikunu grati għal dan għaliex l-ebda ħaddiem minnhom ma ġie nformat b'ittra li l-impieg tiegħu huwa terminat kif kien sar fi żmien Gvern Soċjalista' meta dak il-gvern kien ta s-sensji lill-ħaddiema tal- Malta Shipbuilding fit-3 ta' Jannar, 1984.

Issa, bil-wiċċ tost kollu, l- Oppożizzjoni qed tikkritika lill-Gvern Nazzjonalista li dan huwa gvern mingħajr qalb u ruħ soċjali.

Mr Speaker il-makna waħda li skond il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qegħda taħdem illum, u li kienet fi kriżi kbira fi żmien il-Gvern Soċjalista', lill-poplu Malti qed iddaħħallu madwar Lm220 miljun fis-sena.

L- Oppożizzjoni qegħda tgħid li din hija qagħda prekarja u allura jiena nistaqsi x'kienet il-qagħda meta fl-1980 id-dħul kien ta' Lm112 miljun u fl- 1985 dan niżel għal Lm70 miljun.

It-turiżmu llum sar waħda mill-akbar industriji mhux biss f'Malta jew fl- Ewropa imma fid-dinja, tant li jekk inħarsu biss lejn il-Mediterran insibu li n-numru ta' persuni li jivvjaġġaw ilaħħaq il-100 miljun fis-sena.

Matul l-aħħar sentejn f'Malta rnexxilna nieħdu 1% ta' dan il-volum iżda jekk inħarsu lejn il-gżira żgħira ta' Majorca nsibu li dawn jieħdu madwar 4 miljun turist fis-sena u għalhekk nemmen li għad fadal lok għal aktar żvilupp f'din l-industrija.

Dan għaliex l-ewwelnett nemmen li Malta għandha ħafna aktar x'toffri u t-tieni għaliex id-domanda għall-iżvilupp ta' lukandi turi l-fiduċja li għandu l-industrijalist f'dan is-settur.

Hawnhekk irridu niftakru li barra l-iżvilupp ta' Manoel Island, ta' Tigne' u ta' Chambrai, quddiem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar hemm 29 applikazzjoni pendenti għall-bini ta' lukandi ġodda u estensjonijiet ta' lukandi eżistenti.

Il-Gvern preżenti huwa gvern serju għaliex kapaċi jieħu passi fejn jinħass li għandu jsir xogħol urġenti.

Eżempju ta' dan hija l-problema tad- drenaġġ li għaliha l-Gvern qed jipproponi nefqa ta' madwar Lm8 miljun matul is-sena d-dieħla.

Il-Gvern qed jagħti wkoll inċentivi lill-lukandiera permezz ta' soft loans fuq investiment li dawn jagħmlu bil-għan li jikkonservaw l-ilma u l-enerġija u permezz ta' tnaqqis ta' taxxa fuq qliegħ li jiġi nvestit fl-azjenda.

Hawnhekk nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-ministri konċernati u tal- kunsilli lokali biex jagħtu aktar attenzjoni lill-ambjent ta' madwar il- lukandi u ż-żoni turistiċi.

B'ambjent irrid infisser il-bankini, t-toroq, l-ixtut u l-ħmieġ ta' madwar il-lukandi għaliex inutli li nagħtu inċentivi lill-lukandi biex dawn itejjbu l-prodott tagħhom jekk meta mbagħad it- turist joħroġ min ġol-lukanda dan isib ruħu mdawwar bil-bankini mkissra u toroq mimlija toqob.

Dan jista' jingħad fil-kaz taż-żona ta' Buġibba u l- Qawra li tinsab fi stat ħażin u allura hemm bżonn li jsir sforz ġenwin biex din iż-żona tingħata l-uplift li jistħoqilha.

Għalhekk hemm bżonn li parti sostanzjali tan-nefqa ta' Lm3.9 miljun li ġew ivvotati fil-Budget għal dan il-qasam jiġu ndirizzati lejn din il-problema.

Jekk hemm bżonn aktar fondi wieħed għandu jivvota ammont akbar u mhux jistenna sakemm inkunu f'tarf ta' kriżi.

Mr Speaker is-suċċess li ksibna fit-turiżmu huwa riżultat ta' l-armonija, tat-tolleranza, tad-diskussjonijiet sinċieri u mingħajr piki u tad- diversifikazzjoni li ħadem għaliha l-Gvern preżenti fil-bidu ta' l- amministrazzjoni.

Illum għandna nkunu aktar konxji minn din ir-realta'.

Qegħdin nistudjaw il-possibilita' li nferrxu kemm jista' jkun in-numru ta' turisti fix-xhur tax-xitwa u hawn nemmen li għandu jsir anke studju biex Malta tidħol fil-qasam tal-fieri, għaliex f'dan il-qasam hemm lok ta' żvilupp kbir speċjalment biex wieħed jimla' l-lukandi tagħna fix-xhur ta' Novembru, Diċembru, Jannar, Frar u Marzu, meta l-occupancy rate tkun aktar batuta.

S'intendi dan ifisser bini ta' fair grounds ġodda fuq skala internazzjonali - hawnhekk kull industrijalist jipparteċipa għaliex jaf bil-volum ta' kummerċ li attivita' bħal din tirrendi - li bis-saħħa tagħhom inkunu qegħdin insaħħu l-iżvilupp ta' servizz skond il-policy tal-gvern.

Mr Speaker meta wieħed ikompli fuq il-proposti tal-Ministru tal-Finanzi f'dan il-Budget wieħed jieħu pjaċir jinnota aktar liberalizzazzjoni tal- kapital fi flus u f'investimenti li se jkunu jistgħu jagħmlu individwi jew kumpanniji f'azjendi u kumpanniji barra minn Malta, f'allowances għall- manutenzjoni tal-familja u għal skopijiet oħrajn.

Ġaladarba sar dan nixtieq li l-Ministru jistudja l-possibilita' li fil-qasam tat-turiżmu, il- lunkandiera u t-tour operators lokali jingħataw il-possibilita' li jiftħu accounts f'munita barranija biex itaffu mill-piż li għandhom bħalissa.

B'dan irrid infisser li minħabba li l-munita ta' ċertu pajjiżi, bħal per eżempju l-Lira Taljana li sofriet telfiet kbar f'dawn l-aħħar xhur, it-tour operators Taljani qegħdin iżommu lura mill-pagamenti tagħhom bir-riskju li tour operators Maltin ma jitħallsux.

Dan ikun ifisser piż akbar fuq dan is- settur u allura b'dan il-mod inkunu qegħdin niggarantixxu li l-kredituri Maltin ikunu ġabru dak li kien dovut lilhom.

Mr Speaker m'għandix ħin biżżejjed biex noqgħod nifli dak kollu li sar f'dan il-qasam imma ma nistax nifhem x'wiċċ irid ikollok biex tiġi f'dawn iż-żmenijiet f'dan il-Parlament u tgħaddi kummenti fuq il-baggage reclaim.

Mela insew kif kienu jaslu l-bagalji fi żmien l-Amministrazzjoni Laburista jew kif kienu jilqgħu lit-turisti f'Xatt ir-Risq jew f'Ras Ħanżir?

Veru li dan kollu hu fil-passat, pero' kultant wieħed irid isemmihom dawn l- affarijiet biex infakkru fl-istat tal-biki li konna qegħdin fih.

Intqal li t-turiżmu ma jfissirx biss dawk in-nies li deħlin ġo pajjiżna imma jfisser ukoll dawk il-Maltin li jsiefru 'l barra minn xtutna.

Hawnhekk ukoll il-Ministru ħaseb biex itejjeb is-sitwazzjoni kemm f'dawk li huma flus li wieħed jista' joħroġ għall-vjaġġ u kemm biex titnaqqas il- burokrazija li kien hemm meta ġiet eliminata l-green form u meta s-sena d- dieħla mhux se tibqa' l-ħtieġa li l-passaport jiġi mmarkat b'dan l-ammont.

Bl-introduzzjoni tal-VAT eliminajna wkoll il-levy li kien hemm fuq il- biljetti ta' l-ajru.

Dan huwa fatt pożittiv ħafna għaliex nafu kemm hawn ilmenti u kemm naqraw ittri fil-gazzetti dwar il-prezzijiet għoljin li l- Maltin ikollhom iħallsu biex isiefru u dan bir-raġun.

Hawnhekk għandi tabella li turi d-differenza fil-prezzijiet ta' kemm jiġi biljett għall- Maltin u kemm jiġi jiswa l-istess biljett bl-inċentiv li tat l-Air Malta lis-suq Sqalli.

Biex nagħtu eżempju, jekk naraw il-prezz għar-rotta għal Amsterdam, Air Malta tat inċentiv ta' Lm116 kontra l-prezz ta' Lm139.

Imbagħad jekk ngħoddu l-levy ta' Lm15.30, id-differenza bejn dawn iż-żewġ prezzijiet hija ta' Lm38.30.

Hawnhekk ikun tajjeb jekk ngħid li f'din id- differenza m'hijiex inkluża r-rotta Sqallija - Malta għax kieku kellha tiġi nkluża din ir-rotta d-differenza kienet titla' għal Lm92.70.

Fil-każ ta' Bahrain hemm differenza ta' Lm203 filwaqt li għal Berlin hemm differenza ta' Lm119.

Fid-destinazzjonijiet l-oħra kollha hemm differenza kbira imma peress li għandi ħin limitat, ma nistax insemmihom kollha.

Ma rridx nikkritika l-konċett li bih Air Malta qiegħda tipprova tidħol fis-suq Sqalli biex tuża lil Malta bħala transit point minflok Ruma, imma ladarba Air Malta tista' toffri dawn il-prezzijiet, għandha tkun f'pożizzjoni li tagħti inċentiv lill-poplu Malti, speċjalment minħabba li din tiftaħar li hija linja nazzjonali.

Sur President, jien nixtieq nikkonkludi billi ngħid li kuntrarjament għal dak li jgħidu l-Oppożizzjoni, jiġifieri li dan il-Budget kien ta' falliment, min-naħa tiegħi nsostni li dan kien budget bħal ta' qablu, cioe' l-inċentivi tiegħu huma ħafna u d-diżinċentivi huma ftit.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Sur President, għalkemm jien ma nistax niftaħar bħall-Onor.

Refalo u nkun kburi li jien GĦawdxi, xorta waħda nħoss li għandi nitkellem fuq dak li hemm provdut fl-estimi dwar il-Vot tal- Ministeru għal GĦawdex.

Dan qed ngħidu għax nistqarr mill-ewwel li bqajt diżappuntat ħafna b'dak li qal il-Ministru fid-diskussjoni dwar il-Vot għax inħoss li l-Ministru evita milli jindirizza l-problemi ewlenin tal-gżira ta' GĦawdex.

Jien inħoss li l-ewwel kwestjoni li wieħed għandu jiddiskuti għas-snin li ġejjin hija l-forma ta' tmexxija li għandu jkollha l-gżira ta' GĦawdex.

Meta twaqqaf il-Ministeru għal GĦawdex kien intqal li wieħed mill- oġġettivi ewlenin tal-Ministeru hu li jikkordina l-attivitajiet tad- dipartimenti governattivi.

Dan kien l-ewwel oġġettiv iddikjarat mit-tliet oġġettivi ewlenin tal-Ministeru li kienu ddikjarati sena wara l-oħra.

Jekk inħarsu lejn l-estimi ta' l-1988, ta' l-1989 u ta' l-1990 insibu li l-ewwel paragrafu jsemmi x'inhuma dawn l-oġġettivi.

L-ewwel oġġettiv kien li jikkordina l-attivitajiet tad-dipartimenti governattivi.

Dan kien il-punt li fuqu l-Oppożizzjoni Laburista kienet tikkritika lill-Gvern Nazzjonalista għax din in-naħa kienet dejjem tgħid li jekk il-Ministeru għal GĦawdex jikkordina d-dipartimenti, ma jkunx qed jilħaq l-iskop li għalih twaqqaf.

Dan qatt ma jista' jkun effettiv jekk id-dipartimenti jibqgħu taħt ministeru jew ieħor.

Jidher li matul dawn l-aħħar sentejn il-Gvern aċċetta din il-kritika fundamentali li kien jagħmillu l-Partit Laburista dwar dan il-punt.

GĦaliex?

GĦax insibu li s-sena l-oħra l-Gvern ma baqax jinsisti li wieħed mill-oġġettivi ewlenin huwa l-kordinament ta' l-attivitajiet tad- dipartimenti governattivi u ħass il-ħtieġa li xi dipartimenti ma jibqgħux iktar taħt il-ministeri rispettivi tagħhom imma minflok jgħaddu direttament taħt il-Ministeru għal GĦawdex.

Fil-fatt din is-sena għaddew tliet dipartimenti taħt il-Ministeru għal GĦawdex u s-sena d-dieħla fl-Estimi hemm ippjanat li jgħaddu sitt dipartimenti oħra taħt dan il-Ministeru.

GĦalhekk, kif qed naraw, iktar ma jgħaddi żmien iktar dipartimenti governattivi qed jaqgħu direttament taħt il-kontroll u t-tmexxija tal- Ministeru għal GĦawdex.

Dan il-Ministeru mhux se jibqa' hemm biex jikkordina d-dipartimenti imma se jkollu t-tmexxija effettiva u l-kontroll dirett tad-dipartimenti governattivi.

Hawnhekk se nsemmi proposta li l-Partit Laburista ilu jagħmilha żmien.

Aħna konna ngħidu li GĦawdex għandu jaqa' direttament taħt l-Uffiċċju tal- Prim Ministru biex tinħoloq awtorita' li tkun fuq il-ministri oħra u d- dipartimenti kollha tal-Gvern ta' GĦawdex jibdew jaqgħu taħt l-Uffiċċju tal- Prim Ministru.

Fid-dokument "Orizzonti Ġodda għal GĦawdex", il-Partit Laburista qiegħed isostni dan il-punt li semmejt billi qed jgħid li għandu jinħoloq Uffiċċju tal-Prim Ministru u Segretarjat ġo GĦawdex stess.

Dan id- dokument qed jipproponi biex f'dan l-Uffiċċju jkun hemm kemm Segretarju Parlamentari kif ukoll Segretarju Permanenti ħalli dawn ikunu jista' jkollhom kontroll dirett tad-dipartimenti kollha governattivi ġo GĦawdex.

Illum minkejja li l-Ministeru għal GĦawdex għandu unit għall-maintenance u għall-construction, il-Works Department ma jaqax taħtu u għalhekk l-iktar xogħlijiet importanti li jsiru f'GĦawdex m'humiex ikkontrollati mill- Ministru għal GĦawdex.

Din hi anomalija kbira u għalhekk din bilfors trid tiġi eliminata jekk aħna verament irridu li l-istruttura governattiva f'GĦawdex tkun organizzata aħjar mil-lum.

Fuq dan il-punt il-Ministru ma qal xejn, iżda sempliċement indika li fl-Estimi hemm numru ta' dipartimenti li progressivament qed jiġu taħt il-Ministeru għal Għawdex u ftaħar li l- Vot għal Għawdex kiber għal Lm2.5 miljun mingħajr ma qal li l-Vot kiber għax taħt il-Ministeru għal Għawdex daħlu spejjeż u nfiq li qabel kienu taħt ministeri oħra.

Tant hu hekk li filwaqt li fl-1994 kien hemm biss 250 impjegat governattiv li jaqgħu direttament taħt il-kontroll tal-Ministeru għal Għawdex, għall-1995 insibu li n-numru ta' impjegati governattivi li se jaqgħu direttament taħt il-kontroll tal-Ministeru għal Għawdex se jkun ta' 631.

Din tispjega l-infiq ikbar għas-sena d-dieħla taħt il-Ministeru għal Għawdex għax iktar dipartimenti qed jaqgħu taħt dan il-Ministeru.

It-tieni problema kbira li l-Gvern ma qal xejn dwarha f'dan l-Estimi, fil- Vot dwar Għawdex, hija l-problema tal-funzjonament tal-kunsilli lokali ġewwa Għawdex u l-problema li qed tinħoloq bejn is-setgħat u l-funzjonijiet tal-kunsilli lokali f'Għawdex u setgħat u l-funzjonijiet tal-Ministeru għal Għawdex.

Jien stennejt li l-Ministru għal Għawdex jgħid kif se jagħmel biex ma jkunx hemm duplikazzjoni ta' xogħol u kif se jkun hemm kordinazzjoni ikbar milli hemm illum - illum m'hemm xejn - bejn dak li għandhom jagħmlu l-kunsilli lokali ġo Għawdex - hemm 13-il wieħed - u l- Ministeru għal Għawdex.

Din hi problema li l-Partit Laburista diġa' ta kasha billi fil-proposti li għamel fid-dokument "Orizzonti Ġodda għal Għawdex" qal li għandu jkun hemm kunsill għad-distrett t'Għawdex - sejjaħlu kunsill reġjonali sempliċement mhux għax Għawdex huwa kkonsidrat bħala reġjun imma biex wieħed ifiehem li dan il-kunsill m'huwiex kunsill lokali u seta' sejjaħlu distrettwali - fejn fih barra l-Prim Ministru, is-Segretarju Parlamentari, is-Segretarju Permanenti u d-Deputati kollha t'Għawdex kemm tal-Gvern kif ukoll ta' l-Oppożizzjoni, ikun hemm ukoll ir-rappreżentanti tal-kunsilli lokali t'Għawdex ħalli jkollhom il-post, il-lok u l-mod biex ilkoll flimkien ikunu jistgħu ifasslu dak li għandu jsir ġewwa Għawdex.

B'hekk il-kunsilli lokali jkollhom iktar skop għall-attivitajiet tagħhom u anke l-gvern ċentrali, rappreżentant mill-Prim Ministru, mis-Segretarju Parlamentari, mis-Segretarju Permanenti u mid-Deputati ġo din il-Kamra jkollhom mod kif jikkontribwixxu aħjar għal tmexxija iktar effettiva u effiċjenti ta' Għawdex.

Mela l-Partit Laburista ħaseb ukoll fuq din il- problema u l-Gvern ma qal xejn dwarha u donnu għalih ma teżistix jew ma jridx jagħti kasha.

It-tielet kwestjoni li stennejt li l-Ministru għal Għawdex u l-Gvern f'dan id-dibattitu se jsemmu hija l-kwestjoni ta' pjan ta' żvilupp għal Għawdex.

Jekk wieħed ifittex l-estimi għall-1988, għall-1989 u għall- 1990, isib li l-oġġettiv ewlieni ieħor - barra dak li semmejt li kien jikkordina l-attivita' tad-dipartimenti governattivi ġewwa Għawdex - tal- Ministeru għal Għawdex kien li jfassal ad hoc pjan ta' żvilupp għal Għawdex.

Dan il-kliem huwa miktub espressament fl-estimi ta' l-ewwel tliet snin ta' Gvern Nazzjonalista.

Issa għaddew tmien snin u dawn il-kliem m'erġajniex sibnihom fl-estimi tas-snin ta' wara imma l-pjan ta' żvilupp xorta baqa' ma sarx.

Gvern Nazzjonalista, minkejja li fl-ewwel estimi tiegħu għas-sena 1988 qal li oġġettiv ewlieni tal-Ministeru għal Għawdex kien li jfassal pjan ta' żvilupp għal Għawdex, fil-fatt dan l-oġġettiv qatt ma leħqu u qatt ma wettqu.

Il-Partit Laburista, fil-policy document tiegħu "Orizzonti Ġodda għal Għawdex" qed jgħid li wieħed mill-iskopijiet ewlenin u prinċipali tal-kunsill reġjonali għal Għawdex huwa proprju dan, li jiddiskuti u jfassal pjan ta' żvilupp għal Għawdex.

Dan il-pjan imbagħad, wara li jiġi diskuss fil-kunsilli reġjonali għal Għawdex ikun irid jiġi sottomess għall-approvazzjoni ta' din il-Kamra.

B'hekk wieħed ikollu idea ċara ta' kif wieħed ikun qed jippjana li għandu jkun l-iżvilupp ġewwa Għawdex fil-qasam ekonomiku, fil-qasam soċjali, fil-qasam edukattiv, fil- qasam tal-housing, fil-qasam tal-biedja, fil-qasam tas-sajd, fil-qasam tat- turiżmu u fl-oqsma kollha prinċipali.

Wasalna fl-aħħar ta' dawn id- dibattiti ta' l-Estimi u dwar dan it-tielet punt il-Gvern baqa' sieket.

Ma naħsibx li f'dawn l-aħħar għoxrin minuta se jqanqal dawn il-punti hekk importanti għat-tmexxija ta' Għawdex.

Imbagħad wieħed jibqa' diżappuntat ħafna kif d-19-il strategic issue li fl-Estimi jingħad li l-Ministeru għal Għawdex irid li jiġu tackled u jrid jara kif se jaħdem fuqhom ma smajna xejn dwarhom u qishom ma jeżistux.

L- ewwel kwestjoni hi l-provvista tad-dawl u ta' l-ilma u l-kwestjoni tad- drenaġġ, li l-Gvern qed jgħid li għaliha vvota l-flus biex ikun hemm bidu ta' kif il-kwestjoni tad-drenaġġ f'GĦawdex - din is-sena kienet waħda kritika - tibda tiġi solvuta.

Pero', rigward kif se jiġu tackled il- problemi ta' l-ilma u tad-dawl f'GĦawdex m'hemm xejn konkret.

Illum huwa evidenti li l-politika tal-Gvern dwar il-produzzjoni u l-provvista ta' l- ilma f'GĦawdex ma kenitx tajba, tant li llum hemm nuqqas kbir ta' ilma.

Filwaqt li qabel il-Gvern Laburista kien jiġi kkritikat għax kien jimporta l-ilma minn GĦawdex, illum wasalna fi stat fejn GĦawdex irid jimporta l- ilma minn Malta.

Il-Gvern għadu ma ddikjarax li beħsiebu jsolvi din il- problema bl-istess mod kif qed tiġi solvuta hawn Malta, jiġifieri billi jsir impjant tar-reverse osmosis f'GĦawdex.

Il-Partit Laburista fil-policy document diġa' qal ċar u tond li filwaqt li ma ssirx ħsara lill-ambjent, se jittieħdu l-passi meħtieġa biex f'GĦawdex ikun hemm provvista adegwata ta' l-ilma.

La wieħed ma jistax itella ilma iktar milli qed itella minn taħt l-art, is-soluzzjoni hi r-reverse osmosis.

Rigward il-problema tad-dawl, il-Ministru qal li bis-sistema ta' cables ġodda li qed jgħaddu minn taħt l-art f'Malta, il-qtugħ tad-dawl f'GĦawdex se jispiċċa.

Jiddispjaċini ngħidlu li din m'hijiex soluzzjoni, għax meta jinqata' d-dawl f'Malta bilfors li se jinqata' f'GĦawdex ukoll.

Mela allura, jekk irid jelimina l-qtugħ ta' dawl f'GĦawdex ma jridx ibiddel il- cable mill-Mosta għaċ-Ċirkewwa, imma jrid tagħmel dak li kien diġa' ssemma 14-il sena ilu minn Enemalta, jiġifieri li jkun hemm power station żgħira mingħajr ma tagħmel ħsara għall-ambjent.

Hawn ukoll, jekk wieħed irid jassigura - kif il-Partit Laburista qed jgħid li jrid jassigura - l- provvista ta' l-enerġija f'GĦawdex, ma jistax jibqa' jiddependi mit- trażmissjoni ta' l-enerġija permezz tal-cable minn Malta, imma jrid jipprovdi power station żgħira f'GĦawdex li tipprovdi l-enerġija kollha meħtieġa għal din il-ġżira.

Niġu għal kwestjoni oħra li għall-Gvern donnha ma teżistix - qed nirreferi għall-industrijalizzazzjoni ta' GĦawdex.

Il-Gvern fl-ewwel estimi li għamel għas-sena 1988 qal li jifhem u jemmen li l- industrijalizzazzjoni għandha tkun waħda mill-kolonni ta' l-iżvilupp f'GĦawdex.

Ġew ivvotati ħafna flejjes biex inbnew fabbriki ġodda u l-Gvern ftaħar ħafna li nbnew sitt fabbriki fl-industrial estate tax-Xewkija. llum insibu li minkejja li ntnefqu dawk il-flejjes kollha biex inbnew u tkabbru fabbriki, in-numru ta' ħaddiema li qed jaħdmu hemm m'huwiex iktar minn dak li sab il-Gvern preżenti f'Mejju ta' l-1987.

Il-Gvern fl-ewwel estimi tiegħu qal li se jimbarka fuq l-espansjoni tal-fabbriki fl-industrial estate tax-Xewkija u li jantiċipa li se jkun hemm żieda ta' 550 ħaddiema, imma fil-fatt m'hemmx din iż-żieda.

Allura l-Gvern għandu jiddiskuti dan il-punt, imma lanqas qed jagħti każ li minkejja l-infiq ta' miljun ta' liri - għax intnefqu iktar minn Lm1 miljun - jibqa' l-fatt li n-numru ta' ħaddiema f'dan l-industrial estate ma kibirx in relazzjoni ma' l-ispiża kapitali li l-Gvern għamel matul dawn is-snin.

Mhux qed ngħid li din m'għandhiex issir, imma qed ngħid li l-Gvern bilfors irid jara li mar ħażin fil-pjani u l-proġetti tiegħu għall-industrijalizzazzjoni tal-gżira ta' GĦawdex.

Niġu mbagħad għall-kwestjoni mportanti tat-trasport bejn Malta u GĦawdex.

Il-Gvern jiftaħar kemm żdiedu t-turisti li jmorru GĦawdex, inkluż il- Maltin, imma nesa li kien il-Gvern Laburista fl-1965 u fl-1966 li beda kampanja kontra l-kampanja ta' l-Oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż- żmien li kienet tgħid lin-nies biex imorru Sqallija.

F'kull okkażjoni li kien ikollna konna nippriedkaw lill-Maltin u ngħidulhom biex għall-vaganzi tagħhom minflok imorru Sqallija jew barra minn Malta imorru GĦawdex.

Bejn l-1985 u l-1986 konna għamilna kampanja kostanti u konsistenti ħalli l- Maltin jibdew imorru GĦawdex.

Fil-fatt f'dawk is-snin in-numru ta' Maltin li jmorru GĦawdex beda jiżdied b'mod konsiderevoli u minn dak inhar baqa' jiżdied.

Mr Speaker, ma naħsibx li xi ħadd jista' jkun sodisfatt bil-vapuri li jbaħħru bejn Malta u GĦawdex, l-iktar dan il-Gvern.

GĦaliex?

GĦax fl- estimi ta' l-1992, il-Gvern kien qal li l-flotta tal-Gozo Channel qed tixjieħ u li l-kumpannija qed tagħmel pjani biex tbiddel u takkwista vapuri ġodda u għandha pjan li jinbnew vapuri ġodda u huwa ttamat - hawn miktub fl- estimi ta' l-1992 - li "f'qasir żmien isiru l-ordnijiet għalihom".

Dan kien fl-1992, għaddew tliet snin u wasalna għall-Estimi ta' l-1995 u m'hawnx ħjiel la ta' vapuri ġodda u lanqas hawn xi ħaġa dwarhom.

Kollox intesa minn dak li kien intqal tliet snin ilu.

GĦalhekk il-flotta ma ġietx rinnovata għax, għalkemm inxtara l-vapur Calypso, ma tistax tgħid li hu xi vapur ġdid.

Veru li huwa ta' ċerta kwalita' - kemm huwa adattat għaċ- ċirkostanzi klimatiċi ta' pajjiżna u tal-baħar hija kwestjoni oħra - pero' żgur li għandu numru ta' snin fuqu.

Allura jibqa' l-fatt li dak li ppropona Gvern Nazzjonalista stess fl-estimi ta' l-1992 ma seħħx.

Jien niskanta kif il-Ministru għal GĦawdex iqum u jagħmel siegħa jitkellem fuq il-Vot tiegħu u ma jgħid xejn fuq dawn il-problemi.

Per eżempju, ma jgħid xejn lanqas fuq kemm din il-Kamra ġiet assigurata li se jiġi provdut an all weather service minn GĦawdex għal Malta u minn Malta għal GĦawdex, permezz ta' quay ġdid li kien se jinbena fl-GĦadira.

Kienu ġew ivvotati l-flus għalih, beda x-xogħol, konna assigurat li dak il-quay kien meħtieġ ħalli kulħadd jassigura ruħu li jsir it-traġitt bejn iż-żewġ gżejjer - ikun x'ikun l-istat tal-baħar - għaddew is-snin u l-quay ma kompliex jinbena.

Kienet saret kritika fuq il-post li kien intgħażel u mhux talli ma nbeniex il-quay ta' l-GĦadira talli l-quay l-antik taċ- Ċirkewwa li kien tkisser bil-maltemp is-sena l-oħra, sal-lum għadhom ma sewwewħx; beda x-xogħol imma ġejna għax-xitwa u dan xorta waħda ma jistax jintuża.

Il-Ministru għal GĦawdex m'għandux kontroll fuq dan ix-xogħol għax qed isir hawn Malta - għalkemm dan iservi ta' trasport għal GĦawdex - pero' lanqas jipprova jiġġustifika għaliex il-quay ta' l-GĦadira ma sarx u għaliex il-quay taċ-Ċirkewwa ma tlestiex.

Lanqas ma pprova l-Ministru għal GĦawdex jiġġustifika ruħu għaliex, per eżempju, vapur ġie rtirat mis-servizz u x'se tagħmel il-Gozo Channel biex tassigura li jkun hemm vapur ieħor minfloku.

Il-Ministru ma qalilna xejn lanqas jekk huwiex se jsolvi l-kwestjoni tat-talba li hemm ta' kumpannija privati li trid tipprovdi servizz alternattiv minn Malta għal GĦawdex u minn GĦawdex għal Malta - qisu li din il-problema ma teżistiex għall- Ministru.

Mr Speaker, hemm kwestjonijiet oħra bħal, per eżempju, l-kwestjoni ta' Chambrai u nsibu miktub fl-estimi ta' l-1988 li il-Ministeru għal Għawdex irid jagħmel pjan għall-iżvilupp turistiku ta' Għawdex u li t-turiżmu f'Għawdex irid jespandi up market - nikkwota l-kliem testwali li hemm fl- estimi fejn jingħad li:

"Bħala l-ewwel pass diġa' għamel prospectus għall-Forti Chambrai ħalli dan ikun l-ewwel pass li l-Gvern Nazzjonalista beħsiebu jagħmel għall-up market tourism ġewwa Għawdex.".

Għaddew sebgħa snin u nofs u l-Forti Chambrai mhux kien magħluq u baqa' magħluq, imma kien miftuħ u ngħalaq fuq deċiżjoni tal-Gvern Nazzjonalista.

Il-Gvern Laburista kien għamel ftehim - l-Gvern Nazzjonalista kien qal li dan kien illegali u rregolari - biex Forti Chambrai jerġa' jinfetaħ.

Dan kien miftuħ u beda jitmexxa minn kumpannija Maltija - ta' Zammit Tabona - u l-Gvern Nazzjonalista iddeċieda li jagħlqu għax qal li dak il- ftehim li kien sar kien illegali.

Tmien snin ilu l-Gvern Nazzjonalista għalaq il-Forti Chambrai, għamel pjani biex ikun jista' jwettaq dan il- proġett biex il-Forti Chambrai jerġa' jinfetaħ, imbagħad ittrasferixxa dan il-proġett lill-kumpannija ta' Memmo u sal-lum għadu ma sar xejn mill-Forti Chambrai.

Mela tlifna seba' snin mingħajr ma dan il-post turistiku jiffunzjona, meta qabel dan kien qed jiffunzjona.

Qabel is-sajf ta' l- 1987 il-Forti Chambrai kien beda jiffunzjona, u l-Gvern Nazzjonalista ma jmissux għalqu qabel ma' kellu pjani alternattivi biex iżommu miftuħ u funzjonali.

Imbagħad spiċċajna bis-soltu ftaħir li qed isir progress f''ċerti oqsma.

Fost affarijiet oħra smajna li f'dawn il-ġranet se jiġi nawgurat is- Silver Jubilee Ground bil-ħaxix.

Imma x'jiġifieri?

Għax ma' jgħidx li fl- estimi ta' l-1987 kien hemm il-flus ivvotati biex isir it-turf!

Dan kellu jsir tmien snin ilu mill-Gvern Nazzjonalista.

Smajna wkoll bl-isptar il-ġdid ta' Santa Tereża għall-pazjenti mentali - ġieli jsejħulu sptar u ġieli jsejħulu wing - li se jinfetaħ għada.

Imma tafu meta tqiegħdet l-ewwel ġebla ta' dan il-wing ta' l-isptar?

Din kienet tqiegħdet fit-18 ta' Frar ta' l-1989, ħames snin ilu.

Il-Gvern ma' jgħidilniex għaliex ittieħed dan iż-żmien kollu biex tlesta dan ix-xogħol u għaliex intnefqu dawk il-flus kollha.

Qalilna li ma ħadniex gost li ntnefqu dawn il-flus.

Daż-żgur li nieħdu gost li jintnefqu l-flus ġewwa Għawdex, imma nieħdu gost meta naraw li qed jintnefqu kif suppost u mhux li jiġu sparpaljati u jinsterqu parti minnhom.

Din il-Kamra lanqas biss ġiet informata bid-diffikultajiet tekniċi u l-problemi kbar li nstabu biex dan l-Isptar ta' Santa Tereża fil-fatt jkun jista' jitlesta.

Jiena għalhekk għidt li jiddispjaċini ngħid li f'dawn l-Estimi d-dibattitu minn naħa tal-Gvern fuq il-Vot ta' Għawdex ma' sarx kif kellu jsir; għax filwaqt li jiftaħar fuq affarijiet li saru matul dawn l-aħħar tmien snin, il- problemi li hemm illum - xi wħud minnhom diġa' tkellimt dwarhom - il- Ministru ma' semmihomx.

Jiena nittama li 'l quddiem jekk verament irridu li Għawdex ikollu sehem akbar fid-dibattiti u fil-konsiderazzjoni ta' din il-Kamra, niġu hawnhekk ippreparati biex niddibattu l-problemi reali ta' Għawdex.

Nispera li 'l quddiem taħt Gvern Laburista dawn il-problemi f'Għawdex ikunu jistgħu jiġu solvuti aħjar billi jitwaqqaf il-kunsill bir-rappreżentanti tal- kunsilli lokali ħalli jkunu huma li jikkontribwixxu għat-tmexxija aħjar ta' din il-gżira.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Giovanna Debono.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Mr Speaker, meta wieħed jisma' diskors bħal dak li għadna kif smajna issa minn naħa l-oħra tal-Kamra bilfors jistaqsi jekk il-kelliemi ilux ħafna ma' jżur il-gżira Għawdxija - m'huwiex il-każ, għaliex nafu kemm l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici jħobb jaqsam il-fliegu biex jiġi jżurna ġewwa Għawdex, u aħna nilqgħuh bil-qalb kollha.

Ladarba m'huwiex il-każ, allura wieħed jasal għall-konklużjoni li l-kelliemi m'huwiex ġust fil-kritika tiegħu għaliex illum kulħadd jaf - mhux l- Għawdxin biss li jgħixu ġewwa Għawdex, imma anke kull Malti u kull barrani li jiġi jżurna - bil-progress kbir li sar f'din il-gżira u bl-iżvilupp sostenibbli li lkoll aħna qegħdin ingawdu.

Pero' il-ħin huwa qasir għad- dispożizzjoni tiegħi u għalhekk ma rridx illi ninħela fuq dawn l- affarijiet.

Mr Speaker, illejla nixtieq nitkellem fuq dan il-Budget mill-aspett ta' valuri.

Dak li forsi ma' naqblux fuqu aħna ż-żewġ naħat tal-Kamra - lkoll naqblu fuq il-valuri - huwa x'nifhmu b'valuri u liema hi l-prijorita' ta' dawn il-valuri.

F'dan il-Budget fl-istat tiegħi ta' omm u ex-għalliema fil- prijorita' ta' dawn il-valuri jiena nagħżel il-valur tal-familja u l-valur ta' l-edukazzjoni.

Kif nifhimha jien, f'dan il-Budget - nitkellem dwar il- familja - l-aktar li marret tajjeb finanzjarjament hija l-familja.

Infatti b'mod ġenerali biż-żieda fil-pagi u benefiċċji oħra b'kollox il- familja qed tingħata żieda ta' Lm3 fil-ġimgħa.

Għalkemm dawn huma figuri u fatti konkreti, pero' aktar mis-siewi finanzjarju fihom infushom, jiena nara importanti l-valuri li jispiraw l-aspett finanzjarju.

F'dan il-Budget ingħatat prijorita' l-familja.

U jiena naqbel ma' dak li qal il-Ministru John Dalli fid-diskors tiegħu dwar il-Ministeru tal-Finanzi, fejn qal illi s-sitwazzjoni fil-pajjiż illum żgur li hija aħjar milli kienet fl- imgħoddi.

Żgur illi llum il-familja Maltija u Għawdxija qed tgħix f'inqas tensjoni finanzjarja minn dik li għexet fl-imgħoddi.

Dawn il-vantaġġi finanzjarji juru bil-fatti u b'miżuri soċjali - mhux bil-paroli biss - il- prijorita' u d-difiża tal-familja minn din l-Amministrazzjoni.

Mr Speaker, jiena nħoss illi t-titjib finanzjarju rridu nqisuh fil-background fost l- oħrajn tal-Liġi tal-Familja tas-sena l-oħra u anke tas-sehem u ta' l-istand illi Malta ħadet fil-Konferenza tal-Kajr.

Valur ieħor li spikka f'dan il-Budget huwa l-valur ta' l-edukazzjoni.

Dan il-Gvern sa mill-bidu nett ta prijorita' u investa miljuni ta' flus fil- qasam ta' l-edukazzjoni biex isaħħaħ ir-riżorsi umani.

Dan anke smajnih dalgħodu stess f'din il-Kamra mill-Prim Ministru.

Jiena anke bħala ex- għalliema nixtieq nikkummenta fuq il-valur ta' l-edukazzjoni li joħroġ mill- Budget ta' din is-sena; u nsemmi punt wieħed li jien narah żvilupp li jagħmel unur lil dan il-Gvern, żvilupp kbir fl-istorja ta' l-edukazzjoni tagħna u żvilupp li bih inħossni sodisfatta li nagħmel parti minn din in- naħa tal-Kamra.

Qed nirreferi għall-introduzzjoni tat-tagħlim tal-computer u l-informatika fl-iskejjel primarji.

Dan huwa tagħlim illi għandu jiġi aċċettat minna l-ġenituri.

Għalhekk jiena nappella lil sħabi ommijiet u missirijiet ta' Malta u Għawdex biex ninkoraġġixxu lill-uliedna - s'intendi dejjem b'mod prudenti - biex jieħdu dan it-tagħlim bis-serjeta'.

L- introduzzjoni tat-tagħlim tal-computer u ta' l-informatika għandu jkun ta' challenge għall-għalliema li jgħallmu dawn is-suġġetti.

Għalhekk jien nappella lill-għalliema sabiex dawn is-suġġetti jgħallmuhom b'entużjażmu, akkost anke ta' xi sagrifiċċji moħbija, pero' jiftakru li huma se jkunu verament il-bennejja edukattivi ta' uliedna.

Jiena nappella wkoll mill- ġdid lill-ġenituri kollha sabiex inkunu rikonoxxenti lejn dawn l- għalliema, li mhux sempliċement qed jieħdu dan ix-xogħol bħala karriera u bħala sens ta' responsabbilta' f'dan il-mument storiku fl-istorja ta' l- edukazzjoni.

Għalhekk għandna nkunu grati lejn dawn l-għalliema li jagħmlu mix-xogħol tagħhom missjoni b'vokazzjoni soċjali u morali.

Kif qed nitkellmu fuq dan il-punt ta' l-edukazzjoni, Mr Speaker, nitolbok tippermettili nagħmel il-kummenti tiegħi dwar l-edukazzjoni b'mod ġenerali.

Dan is-suġġett ta' l-edukazzjoni qed jiġi diskuss fuq livell internazzjonali, kemm f'pajjiżna kif ukoll f'pajjiżi oħra.

Jien nemmen li l-livell ta' l-edukazzjoni f'pajjiżna huwa relattivament għoli - forsi ogħla minn ħafna pajjiżi , mhux biss dawk sotto żviluppati bħalma huma dawk l-hekk imsejħa tat-Third World, imma l-livell ta' l-edukazzjoni f'Malta hu aktar għoli minn dak ta' pajjiżi li huma żviluppati iktar minna.

Dan qed ngħidu b'mod ġenerali, għax l-eċċezzjonijiet issibhom f'kollox u kullimkien.

GĦalhekk naħseb li l-istudenti Maltin u GĦawdxin f'ċertu punt għandhom iħossuhom kburin, u jkomplu jieħdu b'impenn l-istudji tagħhom, iżda minkejja dan l-apprezzament dwar il-livell għoli ta' l-edukazzjoni f'pajjiżna, għad hawn min isostni li s-sistema edukattiva f'pajjiżna - u f'pajjiżi oħra - m'hijiex qed tipproduċi frott sħiħ u adattat għall- iżviluppi politiċi, soċjali u kulturali li saru u qed isiru fid-dinja.

Naħseb li din l-oġġezzjoni għas-sistema edukattiva in ġenerali, ta' min jikkonsidraha u ta' min jagħti kasha.

Fost raġunijiet u argumenti kritiċi tas-sistema edukattiva preżentement u in ġenerali, wieħed jista' jsemmi bħala kawża li kemm hawn Malta kif ukoll f'pajjiżi oħra donnu saret ġirja sfrenata u pika m'hux raġonevoli għall- akkwist ta' ċertifikati fit-tfittxija għall-aħjar impjieg.

Dan l-aspett mhux biss qed joħloq tensjoni m'hux flokha fit-tfal, fina l-ġenturi, fit- teachers u fl-istaff kollu ta' l-edukazzjoni, iżda wkoll f'uħud mill- istudenti li qed jimlew moħħhom bl-informazzjoni u qed iħallu qalbhom indifferenti jew aħjar kif qal xi ħadd li l-istudenti tagħna qegħdin jieħdu tagħlim teoretiku u qed nagħtuhom culture mingħajr ma nagħtuhom motivation u training sabiex dan iwassalhom għal sens ta' responsabbilta' u ta' valuri tal-ħajja umana.

Jiena persważa li l-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani huwa konxju ta' din is-sitwazzjoni u qed jimpenja ruħu biex jirrimedja għal dan.

Mr Speaker, nixtieq nieħu din l-opportunita' biex nifraħ lill-Ministru Falzon għal mod kif qed imexxi l-Ministeru tiegħu.

Fost punti oħra li l-Ministru Falzon qed jinsisti fuqhom, hemm l- awtonomija ta' kull skola, u quddiem din l-istqarrija ċara tal-Ministru, nażżarda nagħmel suġġeriment, li mhux bilfors jiġi adattat f'kull skola.

Jiena nipproponi speċi ta' ingredjent ieħor fis-sistema edukattiva in ġenerali, proposta li titlob ġenerożita' min kull mingħandu xi konnessjoni mal-qasam edukattiv.

Jiena qed nissuġerixxi li ssir ċerta' attivita',extra curriculum u extra campus, minn team ta' voluntiera, team li jkun magħmul minn xi wħud mit-teachers, minn xi wħud mill-ġenituri u anke minn xi membri mill-għaqdiet taż-żgħażagħ, fejn dan it-team bl-ispirtu ta' volontarjat - u aħna nafu kemm dan il-Gvern għandu għal qalbu x-xogħol volontarju u kemm jinkoraġġih - żgur li jirrendi u jipproduċi credible models.

Jien naħseb li din l-attivita', jiġifieri li tpoġġi fil-prattika t-tagħlim teoretiku, tkun ta' benefiċċju għall-ġenerazzjoni żagħżugħa tagħna.

Mr Speaker, il-preżenza tiegħi f'din il-Kamra hija waħda li bħala Membru Parlamentari nirrappreżenta d-Distrett ta' GĦawdex u għalhekk nixtieq li nieħu l-opportunita' biex nifraħ lill-Ministru għal GĦawdex mhux biss għall-preżentazzjoni tiegħu f'dan il-Budget - kuntrarju ta' dak li għadu kemm qal l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici - imma anke għall-ħidma siewja li kontinwament qed titwettaq.

GĦada se jsir il-ftuh uffiċjali ta' l-isptar il-ġdid mentali u tal-ġerjatrija.

Dan se jkun monument ħaj ta' Amministrazzjoni Nazzjonalista u se jkun hallmark u paġna importanti ħafna fl-istorja ta' pajjiżna.

Mr Speaker, qabel nagħlaq nixtieq insemmi - għamel referenza għalih anke l-kelliema ta' qabli - t-turf li hemm f'GĦawdex.

Jien naħseb li Gvern Laburista kellu 16-il sena biex jagħmel dan it-turf u ma sarx u kellu jkun Gvern Nazzjonalista li għamlu.

Il-players tagħna huma kburin u ferħana li, għall-ewwel darba fl-istorja sportiva t'GĦawdex, dawn se jkollhom l- opportunita' li jkunu jistgħu jilagħbu fuq it-turf bħal players oħrajn.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Mr Speaker, illum qegħdin fi żmien ta' pluraliżmu f'kull aspett tal- ħajja u ma tistgħaġibx li jkun hawn min jikkritika b'mod negattiv il- Budget.

Pero' jien persważa li l-maġġoranza tal-Maltin u GĦawdxin huma sodisfatti, anzi sodisfatti ħafna, b'dan il-Budget ta' valuri - valuri tal-familja, valur ta' l-edukazzjoni u valur tas-sussidjarjeta' kif qed titwettaq fil-policy tal-Gvern Nazzjonalista lejn GĦawdex.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, imiss lili bħala l-aħħar kelliemi għan- naħa tal-Gven li nitkellem dwar il-Budget.

Nista' ngħid li dan kien budget ta' solidarjeta' u fuq din l-għajta li Partit Nazzjonalista tela' fil-gvern u f'dawn l-aħħar snin wera kemm jemmen fis-solidarjeta'.

Din l-għajta għamilha meta kien fil-gvern fis-snin għoxrin, għamilha meta kien fil-gvern fis-snin tletin, għamilha meta kien fil-gvern fis-snin ħamsin, għamilha meta kien fil-gvern fis-snin sittin u reġa' qed jagħmilha issa fis-snin tmenin u fis-snin disgħin.

Din is-solidarjeta' tiġbor fiha l-aspettattiva soċjali tat-twemmin tagħna.

Mr Speaker, nixtieq ngħid li anke l-Labour Party jemmen f'dan il-konċett ta' solidarjeta'.

Veru li meta kien fil-gvern, is-solidarjeta' kienet waħda mill-punti li aċċenna fuqha - wieħed jista' jgħid li kienet ħaġa tajba - pero' dejjem tibqa' din id-differenza fit-twemmin bejn iż-żewġ partiti politiċi.

Il-Partit Nazzjonalista jemmen mhux biss fil-ħolqien liberu tal-ġid u d-distribuzzjoni ġusta u soċjali ta' dan il-ġid, imma anke fil-ħolqien liberu u fid-distribuzzjoni ġusta u soċjali.

Sfortunatament, għalkemm meta s-Soċjalisti kienu fil-gvern wettqu solidarjeta' fis-servizzi soċjali, fallew f'ċerti oqsma oħra essenzjali għax kien hawn nuqqas ta' ħelsien fil-pajjiż, nuqqas ta' għażla u nuqqas ta' drittijiet fundamentali u naqsu li jwettqu ġustizzja vera u naqsu fir- rispett lejn l-individwi umani.

Illum il-Gvern qed juri is-solidarjeta' kemm għax qed juri rispett lejn il-liġi u s-sistema demokratika u kemm bil- liġijiet li qed jgħaddi, bħal-Liġi tal-VAT.

Hija forma ta' solidarjeta' l- fatt li rridu lill-pajjiż kollu jifhem illi hu d-dover tiegħu li jħallas it- taxxi għax dawn jintużaw għall-ġid tal-poplu kollu.

Insemmu l-affarijiet li saru f'sena waħda mill-aspett ta' l-iżvilupp u sigurta' soċjali, per eżempju, il-liġi li ssaħħaħ l-ugwaljanza tal-mara; se jinbena l-Isptar San Raffaele; ir-refurbishment ta' l-Isptar San Luqa; Child Development Assessment Unit ġdid; Isotope Scanning Unit ġdid biex ninvestigaw aħjar; qed issir riforma fl-Isptar Mount Carmel u fil-Mental Health Act.

F'GĦawdex għada se jinfetaħ sptar mentali u tax-xjuħ.

Fl- Isptar Boffa sar linear accellerator ġdid li se jintuża għat-trattament tal- cancer; twaqqaf Is-SEDQA biex nittrattaw aħjar il-qasam tad-droga; se jibdew isiru open-heart surgeries minn specialist resident teams ta' Malta.

Fl-Isptar ta' San Vinċenz sar żvilupp u tiġdid u ġie estiż is-servizz ta' handyman għall-anzjani kollha.

Anke fil-qasam tas-sigurta' soċjali nsibu li bil-komputerizzazzjoni tas- servizzi minn Jannar li ġej l-anzjani kollha se jieħdu mill-ewwel iċ- cheques tagħhom li żdiedu bil-bonus ta' Lml.30 fil-ġimgħa; dawk li jbatu mill-epilessija se jieħdu pensjoni ta' diżabbilta'; dawk li jbatu minn autoimmune disease u għandhom endometriosis se jieħdu mediċini b'xejn; biex wieħed ikun jista' jieħu l-parental allowance l-income tiegħu jista' jkun sa kważi Lm3,000 fis-sena; il-means test ukoll żdied il-livell tiegħu; il- pensjonijiet żdiedu awtomatikament b'żewġ terzi taż-żieda tal-cost of living u min hu miżżewweġ u għandu pensjoni minima se jkollu erbgħa minn kull ħamsa ta' din iż-żieda.

L-istipendju tad-drug addicts żdied minn Lm2.45 għal Lm7.00 fil-ġimgħa.

Din hija forma ta' solidarjeta' li dan il- Gvern mhux biss jemmen fiha imma qiegħed iwettaqha fil-prattika.

(Interruzzjonijiet)

Mr Speaker, jien se nagħlaq b'dan il-ħsieb.

Dan l-aħħar kont qed naqra u sibt sentenza li nħoss li għandha relevanza kbira għall-politiċi kollha li hawn f'dan il-Parlament, speċjalment tal-Gvern.

Se nikkwota mill-Lumen Gentium li għal min ma jafx hija "id-dawl tal-ġnus" u kienet waħda mid- dokumenti tal-Konċilju Vatikan II.

Din tgħid hekk:

"Kulħadd irid jiftakar li l-kondizzjoni privileġġjata tagħhom mhix ir- riżultat tal-merti personali tagħhom imma riżultat tal-grazzja speċjali ta' Kristu.

GĦalhekk jekk xi ħadd ma jweġibx għal din il- grazzja fil-ħsieb, fil-kliem u fl-għemil mhux biss dik il-persuna ma tagħmilx doverha, imma tkun ħatja iktar minn ħaddieħor illi naqset minn doverha.".

Dan qed ngħidu għax kultant aħna l-parlamentari naħsbu illi wasalna fejn wasalna bis-saħħa tagħna biss, imma importanti li nagħtu rikonoxximent għal forzi oħra wkoll.

Dan il-punt irrid nagħmlu għaliex bħala membri parlamentari dan ix-xogħol qed nagħmluh, qed nuru solidarjeta' u qed ngħinu lil ħaddieħor.

Dan qed jagħmlu partikolarment il-Gvern illi qed jiffaċċja l-faqar il-ġdid li nsibuh fid-drogi, fil-familji mkissra, fil-faqar morali, fil-mard u fil-ħabs.

Dawn kollha eżempji ta' faqar illi dan il-Gvern flimkien ma' l-Oppożizzjoni qiegħed jiffaċċja b'mod oġġettiv.

Mr Speaker, billi wasal il-Milied nixtieq lill-Membri tal-Kamra kollha u lill-poplu Malti u Għawdxi kollu Milied ħieni u ta' ġid.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni.

Nirringrazzja lill- kelliema kollha u issa nitlob lill-istazzjonijiet tar-radju jieqfu jxandru din is-seduta.

Il-mistoqsija hija r-Riżoluzzjoni li tawtorizza l-għoti mill-Fond Konsolidat u li jitressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni skond l- Ordni Permanenti Nru. 82 kif imressqa mill-Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq fit-18 ta' Novembru, 1994, din id- division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni il-Kamra ġiet sospiża fid-9.31 p.m. u rriżumiet fid-9.36 p.m.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija r-Riżoluzzjoni li tawtorizza l-għoti mill- Fond Konsolidat u li jitressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni kif imressqa mill-Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 33

L-Onor

|Asciak Michael |Galea Louis | |Bonello du Puis |Galea Mario | |George | | |Bonnici Josef |Gatt Lawrence | |Bonnici Michael |Hyzler George | |Borda Manuel |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Muscat Claude | |Cassar Joe |Muscat Richard | |Cuschieri Louis |Psaila Savona | | |Joe | |Dalli John |Refalo Louis | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Rizzo Naudi John| |Demarco Guido |Spiteri Carm | | |Lino | |Falzon Michael |Tabone Anton | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Fenech Joe |Zammit Stanley | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Ċensu | | | | |

KONTRA : 31

L-Onor

|Abela Wistin |Micallef Freddie | |Attard Montalto|Mifsud Bonnici | |John |Karmenu | |Bartolo Evarist|Mintoff Dom | |Borg Carmel |Mizzi Joe | |Brincat Joseph |Moran Vincent | |Brincat Leo |Muscat Philip | |Buhagiar |Nicholl Tony | |Charles | | |Buhagiar Louis |Portelli Alfred | |Calleja Reno |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Debono Grech |Sant Salvu | |Joe | | |Farrugia |Schembri Adami | |Michael |Sandro | |Farrugia Noel |Spiteri Lino | |Gatt George |Vella George | |Grech Edwin |Vella Karmenu | |Mangion Charles| | | | |

Ir-Riżoluzzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni għas- sena 1995, tqies li nqara l-Ewwel Darba skond Ordni Permanenti Nru. 82.

Kopja ta' dan l-Abbozz ta' Liġi kienet tqassmet lill-Onor.

Membri waqt is- Seduta Nru. 372 tal-15 ta' Diċembru, 1994.

MR SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq fis-seduta tat-18 ta' Novembru, 1994, il-Kamra tgħaddi mingħajr diskussjoni għax-xogħol li baqa' dwar l- Approprjazzjoni għas-sena 1995.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI (1995)

APPROPRIATION (1995) BILL

MR SPEAKER: Dan l-Abbozz ta' Liġi huwa eżenti mill-pubblikazzjoni u bis- saħħa tal-ftehim milħuq fis-seduta tat-18 ta' Novembru, 1994 jistgħu jittieħdu l-istadji kollha fl-istess seduta.

Il-Ministru tal-Finanzi jista' jressaq it-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni għas-sena 1995.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn tliet mija u wieħed u sittin miljun, erba' mija u tnax-il elf, ħames mija u tmien Liri Maltin għas-servizz tas-sena finanzjarja 1995".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

GEORGE HYZLER (Ministru għas-Sigurta' Soċjali): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni għas-sena 1995.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ordni għal Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 u l-Iskeda, klawsola 1 u t-Titolu għaddew u ġew ordnati biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitat rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi mingħajr emendi.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi, jekk jogħġbu, jressaq it-Tielet Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn tliet mija u wieħed u sittin miljun, erba' mija u tnax-il elf, ħames mija u tmien Liri Maltin għas-servizz tas-sena finanzjarja 1995".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

TONIO BORG: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni għas-sena 1995 ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed issa stess.

Billi fid-9.40 p.m. intalbet votazzjoni din ittieħdet dak il-ħin stess skond il-ftehim milħuq fis-seduta tat-18 ta' Novembru, 1994.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 33

L-Onor.

KONTRA : 31

L-Onor.

|Abela Wistin |Micallef Freddie| |Attard Montalto|Mifsud Bonnici | |John |Karmenu | |Bartolo Evarist|Mintoff Dom | |Borg Carmel |Mizzi Joe | |Brincat Joseph |Moran Vincent | |Brincat Leo |Muscat Philip | |Buhagiar |Nicholl Tony | |Charles | | |Buhagiar Louis |Portelli Alfred | |Calleja Reno |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Debono Grech |Sant Salvu | |Joe | | |Farrugia |Schembri Adami | |Michael |Sandro | |Farrugia Noel |Spiteri Lino | |Gatt George |Vella George | |Grech Edwin |Vella Karmenu | |Mangion Charles| | | | |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ESTIMI SUPPLIMENTARI 1994

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI SUPPLIMENTARI 1994

MR SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq fis-seduta tat-18 ta' Novembru, 1994, il-Kamra issa tgħaddi għall-konsiderazzjoni ta' l-Estimi Supplimentari 1994 fl-istadji tagħhom kollha.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, għandi messaġġ mingħand il-President ta' Malta.

MR SPEAKER: Se naqra l-messaġġ ta' l-Eċċellenza Tiegħu l-President.

UGO MIFSUD BONNICI PRESIDENT

Il-President jirrakkommanda lill-Kamra tad-Deputati n-nefqa mill-Fond Konsolidat ta' somma ta' mhux iżjed minn erbatax-il miljun, erbgħa u erbgħin elf u żewġ liri Maltin għas-servizz ta' sena finanzjarja 1994, kif dettaljata fl-Iskeda hawn mehmuża.

Il-President jirrakkommanda wkoll l-Abbozz ta' Approrprjazzjoni meħtieġ

16 ta' Diċembru 1994

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi:

Illi l-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-konsiderazzjoni ta' l- Estimi Supplimentari 1994, kif dettaljata fl-Iskeda hawn mehmuża.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill- Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet

Kopja ta' l-Iskedi msemmija fil-mozzjoni kienu tqassmu lill-Onor.

Membri waqt is-Seduta Nru. 372 tal-15 ta' Diċembru, 1994.

Skond il-ftehim milħuq fis-seduta tat-18 ta' Novembru, 1994, il-Kamra għaddiet mingħajr diskussjoni l-istadji li kien baqa' dwar l-Estimi Supplimentari.

L-ordni għal Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi:

Illi somma ta' mhux iżjed minn erbatax-il miljun, erbgħa u erbgħin elf u żewġ liri Maltin addebitata lill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Voti kif dettaljati fl-Iskeda annessa għas-sena finanzjarja 1994.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi r-Riżoluzzjoni kif imressqa u moqrija mill-Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni għaddiet.

Il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li r- Riżoluzzjoni ġiet approvata mill-Kumitat ta' Provvista.

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT U LI JITRESSAQ L- ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI 1994 (ORDNI PERMANENTI NRU.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi:

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn erbatax-il miljun, erbgħa u erbgħin elf u żewġ liri Maltin addebitata lill-Fond Konsolidat tiġi mogħtija għan-nefqa mill-Fond Konsolidat taħt il-Voti speċifikati fl-Iskeda approvata mill-Kumitat ta' Provvista; u

Illi l-Ministru tal-Finanzi jressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l- Approprjazzjoni.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE CASSAR (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija r-Riżoluzzjoni kif imressqa mill- Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi tqies li nqara l-Ewwel Darba skond Ordni Permanenti Nru. 82.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI (1994)

SECOND APPROPRIATION (1994) BILL

MR SPEAKER: Dan l-Abbozz ta' Liġi huwa eżenti mill-pubblikazzjoni u bis- saħħa tal-ftehim milħuq fis-seduta tat-18 ta' Novembru, 1994 jistgħu jittieħdu fl-istadji kollha tiegħu fl-istess seduta.

Il-Ministru, jekk jogħġbu, jressaq it-Tieni Qari.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn erbatax-il miljun, erbgħa u erbgħin elf u żewġ liri Maltin għas-servizz tas-sena finanzjarja 1994".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.MANUEL BORDA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi dwar it-Tieni Approprjazzjoni għas-sena 1994 ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ordni għal Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Klawsola 2 u l-Ewwel Skeda, klawsola 3 u t-Tieni Skeda, klawsola 1 u t- Titolu għaddew u ġew ordnati biex isiru parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi mingħajr emendi.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi jekk jogħġbu jressaq it-Tielet Qari.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-approprjazzjoni ta' somma ta' m'iżjed minn erbatax-il miljun, erba' u erbgħin elf u żewġ liri liri Maltin għas-servizz tas-sena finanzjarja 1994".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-Abbozz ta' Liġi jkun moqri t- Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed issa stess.

Billi fid-9.47 p.m. intalbet votazzjoni din ittieħdet dak il-ħin stess skonc il-ftehim milħuq fit-18 ta' Novembru, 1994.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 33

L-Onor.

|Asciak Michael |Galea Louis | |Bonello du Puis |Galea Mario | |George | | |Bonnici Josef |Gatt Lawrence | |Bonnici Michael |Hyzler George | |Borda Manuel |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Muscat Claude | |Cassar Joe |Muscat Richard | |Cuschieri Louis |Psaila Savona | | |Joe | |Dalli John |Refalo Louis | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Rizzo Naudi | | |John | |Demarco Guido |Spiteri Carm | | |Lino | |Falzon Michael |Tabone Anton | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Fenech Joe |Zammit Stanley | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Ċensu | |

KONTRA: 31

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Jekk jogħġbu l-Viċi Prim Ministru jressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 19 ta' Diċembru, 1994 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Ratifika ta' l-Att finali ta' l-Uruguay Round of Trade Negotiations.

Ninforma lill-Kamra li din is-seduta għandha tibda fis-6.00 p.m. mingħajr ma jittieħed il-ħin tal-mistoqsijiet u tispiċċa hekk kif tintemm id- diskussjoni fuq din il-mozzjoni.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Skond il-ftehim milħuq fit-18 ta' Novembru, 1994 il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 19 ta' Diċembru fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.49 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija skond il- ftehim tat-18 ta' Novembru 1994.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

KUNSILLI LOKALI - KUNSILLIERA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru, bħala l-Ministru responsabbli mill-Kunsilli Lokali jgħid kif u min għandu jieħu passi biex jara li dawk il-kunsillieri li isimhom m'għadux jidher fir-Reġistru Elettorali li ħareġ f'Novembru 1994 jikkonformaw ruħhom ma' l-Att tal-Kunsilli Lokali Nru. XV ta' l-1993 Taqsima II para.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ir-responsabbilta' taż-żamma tar-Reġistru Elettorali għall-Kunsilli Lokali hija tal-Kummissjoni Elettorali u kwalunkwe talba biex jiġi vverifikat l-eżattezza tal-kontenut tar-Reġistru għandha ssir lil dik il-Kummissjoni.

Id-Direttur tal-Kunsilli Lokali jista' jivverifika wkoll għall-finijiet ta' l-artikolu 12 (j) tal-Att tal- 1993 dwar il-Kunsilli Lokali jekk il-Membri eletti għall-Kunsilli jissodisfawx ir-rekwiżiti ta' l-istess artikolu.

FORZI ARMATI - XOGĦOL TA' GĦASSA FIL-ĦABS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għad- domanda preċedenti tiegħi dwar xogħol ta' għassa fil-ħabs ta' Kordin minn membri tal-banda tal-Forzi Armati, jikkonferma l-Prim Ministru li dan ix- xogħol sar flok il-prison wardens sakemm dawn ta' l-aħħar attendew kors marbut mal-mestjier tagħhom?

X'inhi r-raġuni li meta ntbagħtu bandisti biex jagħmlu dan ix-xogħol intbagħtu nies mingħajr knowledge dwar x'verament jirrikjedi ix-xogħol li ġew mitlubin jagħmlu?

Jekk qabel skond kelliema tal-Partit Nazzjonalista fil-Parlament - Dr. Ugo Mifsud Bonnici 15.10.80 - kien ħażin li dawn il-bandisti jingħataw xogħol ieħor mhux marbut mal-mestjier tagħhom ta' bandisti kif f'daqqa waħda dan sar xi ħaġa tajba?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li bħalissa 53 "Correctional Trainees" qed jattendu Kors li jwassal għan-nomina ta' Gwardjan fil- Faċilita' Korrettiva ta' Kordin u dan skond sejħa approvata mill- Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku.

Dawn it-"trainees" jittieħdu minn fuq ix-xogħol tagħhom bħala "Casual Correctional Officers" biex ikunu jistgħu jattendu wkoll il-Kors imsemmi.

Din hi l-ewwel darba li qed isir Kors ta' din ix-xorta, sew minħabba din ir-raġuni kif ukoll minħabba l-fatt li n-numru ta' priġunieri hu l-ogħla li qatt kien hemm fil-Ħabs, hu meħtieġ l-appoġġ ta' Membri tal-Forzi Armati sakemm il-proċess ta' reklutaġġ ta' Gwardjan u "Correctional Officers" jissodisfa l-bżonnijiet tat-tmexxija tal- Ħabs.

Il-Ħabs, bħall-Armata, huwa servizz dixxiplinat u għalhekk Membru tal- Forzi Armati diġa' għandu tħejjija li hi bażi tajba għall-qadi ta' dmirijiet bħala Gwardjan fil-Ħabs.

GŻIRA - KAŻ F'FOND NRU.

113 FI TRIQ PONSONBY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Nirreferik għall-istqarrija li hemm depożitata d-Depot tal- Pulizija bid-data tas-6 ta' April, 1993 dwar persuna li kienet toqgħod f'dar li kienet sid tagħha - f'113, Ponsonby Street, Gzira - li ġiet miċħuda mid-dritt li tkompli tgħix fiha fuq struzzjonijiet ta' l-Ispettur ta' dak inhar J. Abela a bażi ta' stqarrijiet mhux verifikati li saru mill- parti l-oħra fiż-żwieġ.

Ma jħossx il-Ministru li b'dan l-aġir il-Pulizija kienet qed tikser id-drittijiet kostituzzjonali ta' din il-persuna li llum spiċċat mkeċċija mid-dar tagħha meta l-proċeduri legali għas-separazzjoni għadhom għaddejjin fil-Qorti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Skond ma informawni l-Pulizija l-Ispettur J. Abela qatt ma ta struzzjonijiet biex is-sid tad-dar 113, Ponsonby Street Gżira jitlaq mid-dar.

Dan ir-raġel telaq mid-dar fuq ftehim bonarju mal-mara tiegħu wara li nqalgħu xi inċidenti bejniethom liema inċidenti anke waslu biex jkun hemm proċeduri fil-Qorti kompetenti għal separazzjoni.

GUDJA - AKKWIST TA' ART REF.

FILE NO.

PW 3710/73

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: B'referenza għall-mistoqsijiet parlamentari tiegħi dwar il-file PW 3710/73 li jikkonċerna akkwist ta' art mill-Gvern biex jgħaddi triq fil-Gudja (referenza ittra tal-Perit H.A. Crockford lill-Kummissarju ta' l-Artijiet datata 12 ta' Ġunju, 1990 (Ref.

L 742/73 Vol III).

Billi skond din l-ittra l-Gvern akkwista art li minnha għaddiet it-triq imsemmija (art fuq il-pjanta mmarkata bl-isfar), jaf il- Ministru li dawk is-sidien ta' l-art lil min fuqha għaddiet din it-triq għadhom sal-lum ma tħallsux?

Jista' l-Ministeru jaqta' din il-kwestjoni darba għal dejjem u jħallas lil dawn is-sidien?

Kemm fiha area din l-art li minn fuqha għaddiet din it- triq?

F'każi bħal dawn kif iħallas il-Gvern bi prezz kummerċjali jew bi prezz agrikolu?

Min huma s-sidien milquta mill-akkwist ta' din l-art li minnha għaddiet it-triq minbarra Camilleri minn Ħal Safi u Farruġa miż-Żurrieq?

Hemm xi sidien oħra?

Kemm ittieħdet art mingħand kull sid biex minnha għaddiet it-triq minbarra dik l-art li kienet rekwiżizzjonata u issa wara ħafna taħbiet min- naħa ta' l-Interpellant ġiet mitluqa mid-Dipartiment ta' l-Artiiet u reġgħet ingħatat lura lis-sidien?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Naħseb li l-Onor.

Interpellant japprezza li din il-materja tikkonċerna lid-Dipartiment ta' l-Artijiet u nissuggerixxi li jirreferi din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

MANIKATA - DRENAĠĠ

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jaf il- Ministru li d-drenaġġ ilu ħiereġ xhur fil-Manikata u qed initten l-għelieqi li ħafna minnhom fihom prodotti agrikoli?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 23423 Seduta Nru. 366.

ŻURRIEQ: TRIQ KARMENU ZAMMIT - DRENAĠĠ

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi wara intervent mill-Interpellant fuq ilma tad-drenaġġ li ħiereġ fi Triq Karmnu Zammit Street, iż-Żurrieq, l-Interpellant ġie mgħarraf minn ħaddiema tad-Dipartiment tad-Drenaġġ li hemm kanna miftuħa li qed tobżoq id-drenaġġ għal barra t-triq, x'passi se jittieħdu biex min hu responsabbli li jqabbad din il-kanna mad-drenaġġ ma jħalliex ħiereġ fit-triq?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

LUKANDA VERDALA - BEJGĦ

L-ONOR.

LINO SPITERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jagħti dettalji dwar b'kemm inbiegħet il-Hotel Verdala?

Il-flus kif se jinħarġu?

Hemm indikazzjoni kemm se jkun inħareġ (risk) capital mix-xerrej u kemm se jkun il-finanzjament tal-banek?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Il-prezz għat-trasferiment tal-lukanda Verdala u l-appartamenti biswita huwa ta' Lm2.75 miljun.

Għadu biss gie iffirmat il-konvenju u l-ħlas huwa responsabbilta' tax-xerrej.

L- informazzjoni tkun tista tinkiseb mir-Registru Pubbliku wara l- pubblikazzjoni tal-kuntratt ta' trasferiment.

AGRIKOLTURA - VOT TAL-CONTROL OF PLANT DISEASES AND INSECT PESTS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Billi hemm proġettat nefqa anqas għall-Vot tal-Control of Pests għas-sena d-dieħla, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra għaliex qed jitnaqqas dan il-vot?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li l-parti l-kbira tal-Vot "Control of Plant Diseases and Insect Pests" kienet tkun minfuqha bħala sussidju fuq bexx ta' siġar fid-djar.

Billi r-rati ta' ħlas ġew riveduti dan is- sussidju naqas.

Illum il-ġurnata l-bdiewa kollha huma mgħammra sabiex ibixxu huma stess.

Bdiewa li jintroduċu "Integrated Pest Management" qed jiġu ssussidjati minn vot ieħor.

Pariri jinghataw b'xejn lil kulħadd.

AGRIKOLTURA - ESPERIMENTAL UNIT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Billi hemm madwar Lm22,000 fi tnaqqis mill-Esperimental Unit għall-estimi tas-sena d-dieħla, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra għaliex se jsir dan it-tnaqqis?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li l-parti l-kbira ta' dan il-vot kienet tintefaq fi ġwież u għalf tal-baqar.

Billi bħalissa fl-Għammieri m'hemmx baqar, għax il-Unit tal-baqar ġie mtejjeb u mgħammar mill-ġdid permezz ta' 'milking parlour' ġdid u btieħi ġodda, mhux mistenni li jintnefqu flus fi ġwież u għalf daqs kemm kien jintnefaq fi snin oħra.

L- friegħ il-ġodda mhux mistennija jaslu qabel April 1995.

AGRIKOLTURA - INTERNATIONAL MEMBERSHIP

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Billi hemm madwar Lm4,000 fil-Vot ta' l-International Membership, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra għaliex qed iseħħ dan it- tnaqqis?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li l-ammont li jkun irid jitħallas kull sena lill-"International Organisations" ma jkunx dejjem l-istess.

Huwa kkalkolat li għall-1995 hemm bżonn ta' Lm32,000.

BIEDJA - ILMA NATURALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid għaliex meta l-ħtieġa tal-ħażna ta' l- ilma naturali għall-biedja huwa fattur ewlieni biex ikollok biedja ta' kwalita' ftit li xejn se jsir investiment f'dan ir-rigward?

Għaliex meta dan l-ilma huwa tant meħtieġ biżżejjed insemmi l-ħofor għall- ilma li kellhom isiru llegalment mill-bdiewa biex ikollhom l-aċċess għal dan l-ilma, il-Ministeru qed jabbandunah daqstant?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li qed tingħata l-importanza meħtieġa f'dan il-qasam.

Għad fadal ħafna xi jsir f'dan ir-rigward sabiex nirkupraw dak li ntilef matul is-snin mgħoddija.

BUSKETT - RAZZETT STORIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'ġara mill-proġetti li kienu qed isiru bejn il-Ministeru u studenti ta' l-Universita' dwar ir-Razzett Storiku tal- ġonna tal-Buskett li kull ma jmur dejjem qed jitħalla jiġġarraf?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li l-proġett għadu qed jiġi koordinat bejn il-Ministeru u l-istudenti nvoluti.