MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 625 L-Erbgħa, 24 ta' Ottubru, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 625

L-Erbgħa, 24 ta' Ottubru, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.01a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 24 ta' Ottubru, 2001

WERREJ

MINUTI 162

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 162

TQEGĦID TA' KARTI 167

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR LOTTERIJI U LOGĦOB IEĦOR (IT-TIENI QARI)

LOTTERIES AND OTHER GAMES BILL (SECOND READING) 167

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IBĦRA TERRITORJALI

U Ż-ŻONA KONTIGWA (IT-TIENI QARI)

TERRITORIAL WATERS AND CONTIGUOUS ZONE (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 175

AĠĠORNAMENT 187

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 191

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 624 li saret fit-23 ta' Ottubru, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

SANTA MARGERITA – TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jistħarreġ u japprova servizz tal-karozzi tal-linja aktar spiss fl-inħawi ta' Santa Margerita, peress li s-servizz kull siegħa m'huwiex jakkomoda l-bżonnijiet tar-residenti?

Jista' jara li dawn l-arranġamenti jsiru qabel tibda x-xitwa?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li s-servizz li qed jingħata preżentement huwa skond l-iskeda li tidher hawn taħt – qed ngħid għar-rotta 157 li mill-Belt tgħaddi via Floriana, Hamrun, Mile End, Sta Venera, B'Kara u tispiċċa Santa Margerita – iżda xorta waħda l-awtorita' se tara kif tista' b'xi mod ittejjeb dan is- servizz.

Skeda mit-Tnejn sal-Ġimgħa, matul is-sena kollha:

|Tluq |Dħul/Tluq |Dħul | |mill-Be|minn Sta |ġol-Belt | |lt |Margherita | | |07:10 |07:45 |08:20 | |08:10 |08:45 |09:20 | |09:10 |09:45 |10:20 | |10:10 |10:45 |11:20 | |11:10 |11:45 |12:20 | |12:10 |12:45 |13:20 | |13:10 |13:45 |14:20 | |14:10 |14:45 |15:20 | |15:10 |15:45 |16:20 | |16:10 |16:45 |17:20 | |17:10 |17:45 |18:20 | |18:10 |18:45 |19:20 | |19:10 |19:45 |20:20 |

Skeda – Sibtijiet

|Tluq |Dħul/Tluq |Dħul | |mill-Be|minn Sta |ġol-Belt | |lt |Margerita | | |08:10 |08:45 |09:20 | |09:10 |09:45 |10:20 | |10:10 |10:45 |11:20 | |11:10 |11:45 |12:20 | |12:10 |12:45 |13:20 | |13:10 |13:45 |14:20 |

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid kienx hemm żviluppi fil- bypass ta' San Pawl il-Baħar?

Qegħdin jittieħdu prekawzjonijiet biex jiġu evitati inċidenti serji fi Triq Burmarrad, li minnha bħalissa qed jgħaddu ħafna heavy vehicles u allura hemm iċ-ċans li ċċedi jekk tagħmel ix-xita?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, il-bypass ta' San Pawl il-Baħar kemm-il darba ġiet diskussa kemm f'dan il-parlament kif ukoll barra u għad ma kienx hemm konklużjoni dwar min huwa responsabbli għall-ħlasijiet tax-xogħol li jrid isir hemmhekk.

L-ammont ta' flus involuti biex b'xi mod jiġi kostruwit retaining wall ta' madwar sitt sulari għoli biex jilqa' għat- tafal li t-triq hija mibnija fuqu huwa kbir u ma rridx niġi fil-pożizzjoni li wara li jkun sar ix-xogħol, jiġi allegat – kif fil-fatt diġa' ġie allegat fil-ġurnal Laburista "KullĦadd" aktar minn sena ilu meta t-triq kienet ingħalqet – li se jkun hemm min jipprova jirranġa din it-triq a spejjeż tal-gvern biex jaġevola lil xi sid jew ieħor.

Qabel ma jkun hemm konklużjoni preċiża dwar min hu responsabbli mill-ħlasijiet ta' dan ix- xogħol, se jkun diffiċli ferm li x-xogħol ikun jista' jsir.

Fir-rigward tat-triq minn Burmarrad lejn il-Mosta, fejn għaddej ix-xogħol ta' reconstruction, tajjeb wieħed jgħid li l-arranġament kif inhu llum huwa tali – almenu s'issa għax probabbli se jkollna nagħlqu lane minnhom meta niġu biex naqtgħu biċċa oħra mill-istess triq – li jippermetti t-traffiku li jitla' u jinżel 'il isfel fl-istess ħin fil-wiesa' li hemm.

Ironikament in-nies tal-lokal qegħdin jgħidu li mn'Alla qiegħda one lane both ways għax qed iħossuhom ferm aktar safe minn qabel meta t-traffiku kien jgħaddi minn two lanes u kulħadd kien jagħmel li jfettillu.

F'dan l-istadju l-arranġamenti jidhru li huma sodisfaċenti għall-bżonnijiet tal-lum u se jibqa' hekk sakemm niġu biex inkomplu l-kumplament tat-triq.

Dan ma jfissirx li m'hemmx difetti, speċjalment meta l-kuntrattur innifsu jaqbad il-crane u flok jipparkjah fejn suppost jipparkjah f'nofs ta' triq, bil-konsegwenza li jħalli konfużjoni sħiħa warajh, jew li ma jkunx hemm min biex iġorr gaffa jew bulldozer ma jgħaddix minn fejn għandu jgħaddi, jikkawża traffic jam u affarijiet bħal dawn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid jekk intbagħtx xi road safety officer biex din it-triq tingħata l-attenzjoni xierqa qabel ma jinqala' xi inċident serju, peress li fiha tħaffru ħafna kanali u issa qegħdin fi żmien li tagħmel xi ħarba xita?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, f'pajjiżna m'aħniex imdorrijin nagħmlu xogħol taħt il-wiċċ tat-triq, kif qed nagħmlu bħalissa f'dawn l-inħawi, u hemm min jarah irrilevanti - bl-ebda mod ma jiena qed nirriferi għall-Onor.

Farrugia - u allura ma jagħtix kasu.

Jien ngħaddi kontinwament minn hemmhekk u jekk hemm xi ħadd li jixtieq li din it-triq tkun lesta huwa proprju jien, kemm bħala ministru kif ukoll bħala rappreżentant ta' dik l- area.

Madanakollu wieħed ma jistax jipprova jagħmel affarijiet li sal-lum ma konniex imdorrijin nagħmluhom mingħajr ma jieħu l-prekawzjonijiet kollha li qed jagħmel riferenza għalihom l-Onor.

Interpellant.

Id-dipartiment tat- toroq dejjem jiġbed l-attenzjoni lill-kuntrattur biex kemm jista' jkun xogħol simili jitħaffef, pero' naturalment tagħmel x'tagħmel dejjem taqlagħha.

Fil-fatt kien hemm min gerger għax dan ix-xogħol inbeda fis-sajf u jien persważ li kieku nbeda llum, xorta waħda kien jiġi l-Onor.

Farrugia jew xi deputat ieħor u jitkaża għax inkunu bdejnih issa.

Meta tkun taf li x- xogħol se jestendi ruħu għal numru ta' xhur, bħal f'dan il-każ li mit- tender stess jidher li x-xogħol se jieħu madwar sena biex jitlesta - kultant anke minħabba li x-xogħol mingħalik li jkun se jdum tant biex jitlesta u minflok jeħodlok aktar, naturalment mhux dejjem tort tal- kuntrattur għax jista' jkun li x-xogħol jibda jħabbtek - wieħed irid jieħu l-prekawzjonijiet kollha neċessarji.

F'dan il-każ il-kuntrattur ġie mitlub joqgħod attent u jara li l-fażijiet tax-xogħol li jkun qed jaħdem fuqhom isiru b'tali mod li jekk tagħmel ix-xita ma ssirx ħsara akbar.

Fil-fatt jidher li l-kuntrattur miexi ma' dan il-programm.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jiena li qed ngħid hu li hemm ċans tajjeb li tagħmel xi ħalba xita minn mument għall-ieħor.

Għaddejja xi tip ta' diskussjoni bejn l-awtoritajiet tad-dipartiment tal-protezzjoni ċivili biex jekk kemm-il darba jkun hemm xi għarar, jiġu salvagwardati n-nies li jinqabdu fih?

Irridu niftakru li hemmhekk jgħaddi wied kbir u anke ġieli għerqu n-nies.

Jien għalhekk qed nistaqsi biex mhux imbagħad wara li l- affarijiet jissuċċiedu noħolqu ħafna panic stations.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jiena wkoll wieħed minn dawk li qed nitlob li tagħmel x-xita għax naf li għandna bżonnha u beżgħan li jiġri kif ġara kemm-il darba fil-passat sfortunatament, li meta s-sajf ikaxkar iżżejjed, hemm il-biża' ta' xi maltempata kbira li tikkawżalna problemi mhux biss fit-triq ta' Burmarrad imma madwar il-pajjiż kollu.

Għal dak li jirrigwarda l-ilma, il-qagħda tat-triq ta' Burmarrad kif inhi llum, fejn għandek nofs it-triq li hija metru aktar baxxa mill-kumplament tat-triq u mbagħad terġa' f'dak in-nofs tat-triq hemm gandott li huwa maħsub biex minnu jgħaddu s-servizzi aktar 'il quddiem, huma żewġ żvogi li fihom l-ilma se jaqbeż mall-ewwel u allura m'hemmx ċans li jkun hemm għarar jekk ix-xita tagħmel b'mod qawwi.

Madanakollu hemm preokkupazzjoni oħra li tirrigwarda l-area minn Għajn Rihana sa ħdejn il-ground tal-football ta' Burmarrad.

F'dak it-tul tat-triq hemm raba' tajjeb ħafna li jipproduċi prodotti agrikoli s-sena kollha u bl-ebda mod ma rridu nesponuh għall-possibbilta' ta' għarar.

Fil-fatt it-trinka saret b'mod li jekk tagħmel ħafna xita l- ilma jasal sa ħdejn il-ground tal-football.

Il-post bejn verament hemm lok ta' għarar li ma jħallix lanqas it-traffiku jgħaddi, huwa proprju fl-inħawi ta' ħdejn il-ground.

Diġa' kelli domandi parlamentari fejn diversi membri parlamentari staqsewni fejn se jisbokka l-ilma li se jkun għaddej mill- pajpijiet ta' l-ilma li saru apposta għall-ilma tax-xita.

Sal-lum il-pożizzjoni hi li l-ilma jasal ħdejn il-ground ta' Burmarrad – iżda issa minflok mill-wiċċ tat-triq se jkun għaddej minn ġol-pajpijiet – imma sfortunatament imbagħad minn ħdejn il-ground sa ħdejn Kennedy Grove, matul il-wied għandna problema kbira li akkumulat matul is-snin, fejn dawk li kienu l-passaġġi ta' l-ilma antiki spiċċaw – hemmhekk il-bużnanniet kellhom il-kanen ta' l-ilma jgħaddu minn ġor-raba' – u allura hemm il- probabbilta' li bħalma ġara kull darba li għamlet ix-xita, meta l-ilma jasal ħdejn il-ground tal-football ta' Burmarrad jerġa' jiżbokka fl-inħawi tar-raba' għax l-ilma m'għandux minn fejn jgħaddi u allura jerġa' jkollna għarar fir-raba' ta' dawk l-inħawi.

L-intenzjoni tad-dipartiment tat-toroq hi li wara li titlesta dik il-fażi tax-xogħol, inkunu nistgħu b'xi mod inwasslu l-ilma minn fejn jinġema' għall-baħar – dan jista' jsir b'diffikultajiet kbar u l-Bambin biss jaf kemm se jkun hemm min jilmenta għax se nħarbtulu r-raba', jew aħjar il- passaġġ ta' l-ilma li sar raba' – u b'hekk insolvu din il-problema.

L- aktar ħaġa ideali hi li jkollna reservoirs fejn nilqgħu l-ilma, pero' nafu x'inhuma l-limitazzjonijiet u x'inhuma l-problemi f'dan ir-rigward.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jispjega x'se jiġri mbagħad mill- flow tat-traffic?

Għax barra dawn il-problemi katastrofiċi li jistgħu jiġu kkawżati lill-bdiewa, se jkun hemm il-problema tat-traffiku li se jkun iddevjat għal dawk l-inħawi - minħabba l-problema li semma' l-Ministru stess fil-bypass ta' San Pawl il-Baħar u anke minħabba li dik il-parti tat- triq f'dan il-każ tkun mgħarrqa - u dan meta t-triq tas-Salini se tkun għadha magħluqa.

Qed insemmi dawn l-affarijiet biex naraw nistgħux nagħmlu diskussjonijiet mas-sezzjoni tat-traffiku tal-pulizija u mal-protezzjoni ċivili, bil-għan li nkunu dejjem on the go u naraw li l-pubbliku jkun moqdi.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, id-dipartiment tat-toroq flimkien ma' l- awtorita' ta' l-ippjanar f'diversi lokalitajiet ħadu dawk li jissejħu t- traffic counts li fil-fatt jindikaw x'tip ta' traffiku jgħaddi minn toroq partikolari.

Imma l-Onor.

Interpellant irid japprezza li meta jkun hemm sitwazzjonijiet fejn ikollok l-għarar bilfors ikun hemm disturbances notevoli f'dak li huwa flow tat-traffiku, fis-sens li kulħadd jipprova idabbar rasu u jgħaddi minn postijiet mhux tas-soltu fejn m'hemmx probabbilta' li jgħaddi l-ilma u allura jinħolqulek problemi ta' traffiku.

Madanakollu r-rabta tax-xogħol f'Burmarrad mal-bypass ta' San Pawl il-Baħar ma tantx treġi għax l-ewwelnett fil-bypass ta' San Pawl il-Baħar hemm diffikultajiet kbar minħabba x-xogħol ta' kostruzzjoni - nispera li s- sitwazzjoni ma taggravax ruħha u niġu fil-pożizzjoni li jkollna nagħlqu din il-bypass għax hemm ċans li t-tafal ikompli jitkaxkar u jkollna problema akbar – iżda sakemm għandna lane waħda li tista' topera, il-problema tat- traffiku fil-bypass mhux faċli li tinħoloq.

Konxju li ħafna nies kellhom inċidenti u ħabtu mal-barriers li hemm fit-triq; konxju wkoll mill-fatt li kien hemm ħafna signs u cones u tiskanta kif ikun hemm min japprofitta ruħu u jisraqhom.

Madanakollu f'dan l-istadju ma narax diffikulta' għal dak li huwa flow tat-traffic, sakemm ma tinqalax xi waħda li tkun ferm akbar minn dak li huwa maħsub fin-normalita'.

RABAT - ĊIMITERJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jinformani xi żviluppi kien hemm dwar il-proposta pendenti tal- komunita' tar-Rabat, l-Imtarfa u l-Baħrija sabiex isir ċimiterju ġdid?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Informat li s-sitwazzjoni ma nbidletx minn kif kien ġie rrapportat b'risposta għal mistoqsija parlamentari nru.

24062, cioe' li d-dipartiment għadu qiegħed jistenna r- rakkommandazzjonijiet mingħand l-awtorita` ta` l-ippjanar u d-dipartiment ta` l-artijiet għal post alternattiv.

Għaldaqstant ikun aktar opportun jekk l-Onor.

Interpellant jirriferi tali mistoqsija lill-ministru responsabbli.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li t-tali problema ilha pendenti s-snin u kulma jmur qiegħed dejjem jikber il-bżonn li din tiġi rrimedjata, jista' l- Ministru jara jekk hux possibbli li min-naħa tad-dipartiment tiegħu jerġgħu jqajmu l-każ mad-dipartiment ta' l-artijiet u ma' l-awtorita' ta' l- ippjanar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nassigura lill-Onor.

Farrugia li dawn l- abbokkamenti ma' dipartimenti oħra għadhom għaddejjin.

Barra minn hekk, kelli wkoll l-opportunita' li jkolli żewġ laqgħat ma' persuni li wrew ix- xewqa li jesploraw il-possibbilta' li ċerta art privata issir ċimiterju.

Lil dawn xi tliet xhur ilu kont tlabthom jibagħtu proposta formali iżda sal- lum għadna ma rċevejna xejn.

Nista' nassigura lill-kollega tiegħi illi d-diviżjoni wkoll qiegħda tfittex forma ta' soluzzjoni għal din il-problema, xi ħaġa li ma teżistix biss fir- Rabat – nifhem li fir-Rabat hija problema akuta minħabba li l-post qiegħed dejjem jikber – għax qed tolqot diversi nħawi oħra.

Tant hu hekk li qed jerġgħu jsiru sforzi mill-ġdid biex nipproduċu l-masterplan għaċ-ċimiterju ta' l-Addolorata.

BIĊĊERIJA - OVERTIME

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-PQ 28224, possibli l-overtime dovut ta' Lm16,444.80 jkopri biss il-perjodu minn Jannar sa Awissu ta' din is-sena?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Iva, jien informat li l-ammont imsemmi ikopri s-sahra għall-perjodu minn Jannar sa Awissu ta' din is-sena.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jirriżultalu l-Ministru li kawża ta' dan l-overtime li għadu ma tħallasx, il-biċċiera waqfu jagħmlu ċerti xogħlijiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, hawnhekk qed nidħaddtu fuq overtime dovut lill-ħaddiema tal-biċċerija tal-beef intervention – qed ngħid għal dawk li jaqilgħu l-laħam minn ma' l-għadam – li barra li jagħmlu x-xogħol normali tagħhom, jagħmlu wkoll dan ix-xogħol extra li għalih jitħallsu skond kemm- il kilo ta' laħam jagħmlu.

Effettivament sa xahrejn ilu hekk kienet is- sistema imma issa bit-tibdil li sar f'din is-section, ix-xogħol ta' sparpaljar ma baqgħux jagħmluh huma.

Dan ix-xogħol illum qed isir min- negozjant stess li jixtri l-baqar u l-bhejjem mingħand ir-raħħala.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li jirriżulta li l-azzjoni mittieħda mill- biċċiera hija għax ma tħallsux ta' l-arretrati, jista' l-Ministru jispjega jekk hemmx timeframe meta dawn il-pagamenti dovuti se jsiru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, irrid nagħmilha ċara li din is-sistema inbidlet mhux għax il-ħaddiema ma kenux qed jitħallsu imma għaliex dawn kienu tant magħfusin bix-xogħol tal-qatla.

Il-verita' hi li hemm numru żgħir ta' ħaddiema li kienu jagħmlu dan ix-xogħol u ma felħux jaħdmu aktar.

(Interruzzjonijiet) Kien hemm żmien meta ma tantx kienu jitniżżlu baqar minħabba l-marda li kien hawn, iżda mbagħad f'daqqa waħda beda nieżel numru kbir, u dawn il-ħaddiema ma setgħux ilaħħqu max-xogħol.

Allura ġie deċiż illi minflok il-biċċier jibda jitħallas b'ċertu rata, jitħallas b'rata oħra għax id-deboning beda jagħmlu l-middleman.

LABOUR DATA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk ir-revizjoni fil-labour data kellhiex impatt fuq il-GDP?

Peress li skond il-website ta' l-NSO - eżattament fis- sezzjoni sources and methods, national accounts – l-uffiċċju jasal għaċ- ċifri tal-GDP billi jimmoltiplika ċ-ċifri ta' l-impjiegi ta' l-ETC fid- diversi setturi bi stima tal-paga fis-settur, u billi bir-revizjonjiet ta' l-ETC waslu biex inbidlu ċ-ċifri ta' l-impjiegi fid-diversi setturi, jista' l-Ministru jgħid jekk l-NSO hux se joħroġ revisions tal-GDP mill-1983 'il hawn li jieħdu konsiderazzjoni ta' dawn ir-revisions ta' l-ETC?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li l-impatt tar-reviżjoni tal-labour data fuq il-GDP għad irid jiġi stabilit.

Iċ-ċifri tal-korporazzjoni tax- xogħol u taħriġ ma jintużawx b'mod esklussiv u għal kull settur sabiex jiġi ddeterminat il-GDP min-naħa ta' l-income, pero' jintużaw meta tagħrif ieħor minn sorsi oħra ma jkunx biżżejjed.

L-aħħar reviżjoni tad-data tal-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ ma kellhiex impatt qawwi fuq il-GDP.

Pero' f'dan ir-rigward nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru jikkonsulta ruħu ma' paġna 21 ta' l-economic survey għall- ewwel disa' xhur tas-sena 1997.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Japprezzax il-Ministru li għandu jsir sforz, b'mod partikolari meta l-GDP f'termini reali qed jindika negative growth, biex dan l-impatt, żgħir jew kbir, tar-reviżjoni tal-labour data, joħroġ kemm jista' jkun malajr biex wieħed ikollu stampa aktar ċara tas-sitwazzjoni.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Kif jaf l-Onor.

Interpellant, bil-pożizzjoni li qed jieħu l-uffiċċju ta' l-istatistika mhux se jinbidlu b'mod sinifikanti r- riżultati li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Membru.

Dak ir-riżultat huwa dovut primarjament għal settur partikolari – qed ngħid għas-semi-conductors - u huwa dovut ukoll għall-fatt li l-profitti f'dan is-settur niżlu minħabba tnaqqis fil-prezz tal-prodott.

Dan wassal għal tnaqqis żgħir overall, pero' jekk wieħed jifli s-sitwazzjoni sew isib li l-bqija ta' l- ekonomija, li għaliha jirrispondu 136,000 ħaddiem, kibret b'4%.

Nerġa' ngħid li mill-informazzjoni li għandi min-naħa ta' l-istatistika, ma nistennix li din ir-reviżjoni tal-labour data għandu jkollha xi effett sinifikanti fuq iċ-ċifri ppubblikati.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tas-sentenza tal-qorti datata 2 ta' Ottubru 2001, b'riferenza għal xogħol fil-pixxina tal-waterpolo club ta' San Ġiljan, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

28989; u

f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Informazzjoni dwar membri fuq bordijiet, awtoritijaiet u kummissjonijiet li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-ministeru ta' l- intern, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

MR SPEAKER: Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR LOTTERIJI U LOGĦOB IEĦOR

LOTTERIES AND OTHER GAMES BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-23 t'Ottubru.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, din in-naħa tal-Kamra diġa' għamlet il- pożizzjoni tagħha ċara dwar dak li l-gvern qed iressaq quddiemna u anke spjegat kif wieħed kien jistenna li f'abbozz ta' liġi bħal dan, dak li jħossu ċ-ċittadini għandu jiġi indirizzat ukoll.

Per eżempju, jien kont nistenna li qabel ma jiġi drafted abbozz ta' liġi dwar dan il-qasam, kienu se jsiru ċerti diskussjonijiet biex naslu biex nagħrfu l-vantaġġi u l- iżvantaġġi li tista' ġġib magħha għada pitgħada l-privatizzazzjoni f'dan ir- rigward, filwaqt li niddeċiedu fuq il-limiti li għandu jkun hemm.

Aħna nafu x'jiġri f'pajjiżi oħra fejn forsi hemm xi ftit tal-libertinaġġ f'dak li huwa logħob u nafu wkoll x'inhuma l-iżvantaġġi għall-awtoritajiet Maltin f'dan il-qasam, liema żvantaġġi kienu, għadhom u jibqgħu jeżistu.

Ngħid għalija, il-lotteriji m'għandhomx ikunu mezz biex il-poplu jitgħabba b'aktar taxxi.

Veru li lill-gvern jipprovdulu another source of revenue, biss jien nemmen li bil-flus li jiġbor il-gvern jista' jgħin ħafna aktar finanzjarjament lill-għaqdiet volontarji, kemm jekk dawn ikunu għaqdiet sportivi, kif ukoll jekk ikunu għaqdiet kulturali, għaqdiet ta' karita` u każini tal-baned, aktar u aktar meta hemm fosthom min jorganizza lotteriji u logħob ieħor għal xi għan nobbli, bħal per eżempju fil-każ ta' persuni b'diżabilita`.

Illum ilkoll nafu li minkejja li l-gvern - meta kien qed jinnegozja ma' l-HSBC fuq il-bejgħ tal-Mid-Med Bank - kien għamel eloġji sħaħ dwar il-vantaġġi li skond hu konna se niksbu, minn kif żviluppaw iċ- ċirkostanzi wieħed jista' jifhem aħjar dak li l-oppożizzjoni dejjem sostniet fil-kritika tagħha.

Wisq nibża' li l-istess se jerġa' jiġri f'dan il-qasam.

Apparti mill-fatt li dawn il- bidliet li se nagħmlu se jneffqu lill-amministrazzjoni ħafna iktar, jien nemmen li se joħolqu diffikultajiet li għada pitgħada jista' ma jkollniex iktar kontroll fuqhom.

Sur President, prattikament illum is-sistema tal-lotteriji u ta' logħob ieħor għadha f'idejn l-Istat biex ikun jista' jagħmel monitoring kemm tal- mod ta' kif il-gambling jista' jaffettwa lis-soċjeta` tagħna kif ukoll tal- mod ta' kif għada pitgħada l-profitti mill-gambling ikunu jistgħu jiġu utilizzati għal għanijiet sostenibbli.

L-għan tagħna m'għandux ikun biss dak li nipprivatizzaw jew li nagħmlu l-awtoritajiet biex forsi jkollna xi ftit jobs for the boys.

Aħna suppost li għandna l-impenn importanti li nifhmu u nikkaratterizzaw il-viżjoni tagħna skond dak li nesperjenzaw fil- ħajja ta' kuljum għax b'hekk biss nistgħu nagħmlu evalwazzjoni realistika.

Jien ma rridx li jkun hawn min jaħseb li aħna antikwati.

Aħna nafu li kieku l-poplu tagħna m'għamilx il-bidliet kollha li għamel matul dawn l- aħħar 30 sena, kieku dan il-ġens m'huwiex dak li hu llum, avolja kien hawn diversi mustaċċuni li kienu jsostnu li jekk jitilqu l-Ingliżi jispiċċa kollox.

Fil-fatt, minkejja li għaddejna 180 sena taħt l-Ingliżi - u kulħadd jaf li l-Ingliżi kienu pijunieri fil-qasam ta' l-avjazzjoni - meta ġejna biex waqqafna l-Air Malta, dan stajna nagħmluh bl-appoġġ tal-poplu tal-Pakistan, poplu intelliġenti imma bi problemi soċjali kbar.

Qed inġib dan l-eżempju biex ma nitfgħux kollox f'basket wieħed.

Jien nirrispetta l- intelliġenza ta' kulħadd, il-kapaċita` ta' kulħadd u l-mustaċċi li għandu kulħadd, imma mbagħad hemm ċerti realtajiet li ma tistax tibdilhom.

Per eżempju, fl-opinjoni tiegħi, fid-diskors tiegħu ta' dalgħodu, il- Ministru Ċensu Galea seta' kien iktar konsistenti.

Jien naf li l-ministru jgħaddi regolarment mit-triq ta' Burmarrad, pero` l-fatt hu li f'dawk in- naħat hemm ħafna toroq magħluqa.

(Interruzzjonijiet) Inti jinteressak biss li tiġbor it-taxxi, ħabib tagħna!

MR SPEAKER: Il-Ministru, on a point of order.

ONOR.

JOHN DALLI: Jien li jinteressani huwa li meta nkunu qed nitkellmu fuq dan l-abbozz ta' liġi ma nitkellmux dwar it-triq ta' Burmarrad!

Mr Speaker, inti fid-dover li tieħu l-passi neċessarji.

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, dalgħodu għandna quddiemna l-Abbozz ta' Liġi dwar Lotteriji u Logħob Ieħor, u għalhekk nitolbok biex iżżomm mas-suġġett.

L-Onor.

Membru jista' jkompli bl-intervent tiegħu.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, veru li l-Ministru huwa responsabbli mill-qasam tal-finanzi, imma jrid jifhem ukoll li aħna ma nistgħu qatt inwarrbu minn quddiem għajnejna l-interessi taċ-ċittadin.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, ma nippermettix li l-Onor.

Membru jipprova jpinġini bħala xi ħmar bil-blinkers, naħseb biss fuq ħaġa waħda.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien m'għedtx li inti xi ħmar!

ONOR.

JOHN DALLI: Lili jinteressani kollox daqskemm jinteressah kollox hu, imma l-punt m'huwiex dan, Mr Speaker.

Il-punt hu li llum fuq l-aġenda ta' dan il-parlament għandna l-Abbozz ta' Liġi dwar Lotteriji u Logħob Ieħor u mhux it-triq ta' Burmarrad!

Jekk l-Onor.

Farrugia għandu xi ħaġa xi jgħid dwar dan l-abbozz ta' liġi nistiednu jgħidha, pero` jekk m'għandu xejn xi jgħid fuq il-lottu jkun aħjar jekk jieqaf u jpoġġi bilqiegħda.

MR SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Farrugia biex ikompli bid-diskors tiegħu, filwaqt li nappellalu biex jitkellem dwar l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien ma ridtx ninftiehem li qed ngħajjar lill-ministru ħmar jew li l-ministru qed jara direzzjoni waħda biss.

L-argument tiegħi ma kienx dak.

Jien qed ngħid li meta se nagħmlu xi bidliet fil-qasam tal-lottu u tal-gambling, l-ewwel u qabel kollox għandna naraw kif is-soċjeta' Maltija se tintlaqat minn dawn il-bidliet.

Kif jaf kulħadd, is-soċjeta` tagħna hija ` żgħira u għalhekk wieħed għandu joqgħod iktar attent għall-impatti soċjali li jistgħu joħolqu dawn il-bidliet.

Bla ebda dubju, għal dak li hu gambling dan għad irridu naġġornawh u nintegrawh fis-soċjeta` tagħna ħalli jkun hemm iktar spazju għal dan it-tip ta' entertainment.

Fl-opinjoni tiegħi, jagħmel iktar sens li dan il-parlament jiddiskuti kif il-gvern, minflok ma jonfoq iktar spejjeż biex iwaqqaf iktar awtoritajiet ġodda ħalli jaħtar fuqhom il-blue-eyed boys, jindirizza l-bżonnijiet veri li għandha s-soċjeta` tagħna, u bil-finanzjament li jħalli l-logħob, jipprova jtejjeb il-ħidma tiegħu li hija marbuta mal-programm leġislattiv, liema programm żgur li se jkun jirrikjedi iktar infiq.

Il-lottu u l- gambling jilgħab parti importanti ħafna fil-ħidma tal-gvern, u żgur li huwa sors li bi ftit iktar intelliġenza min-naħa taż-żewġ partiti politiċi għandu jħalli qligħ tajjeb.

Nerġa' ngħid li jien ma kelli l-ebda intenzjoni li ngħajjar lill-ministru "ħmar", u jekk il-ministru tal- finanzi fehemni li għajjartu "ħmar", jien lest li nirtira dak il-kliem.

Jien m'iniex xi bniedem li nħobb nattakka lin-nies fuq livell personali, u żgur li m'iniex se nattakka lill-Ministru Dalli b'dan il-mod, anke għaliex huwa għandu ċerta responsabbilta`, u naħseb li kulħadd jirrikonoxxi li l- ministeru tal-finanzi huwa mill-iktar ministeri diffiċli u sensittiv.

Mr Speaker, naħseb li nkun qed ngħid sew jekk ngħid li minħabba n-numru ta' bidliet li jagħmlu ż-żewġ naħat tal-Kamra biex jindirizzaw il-programm politiku tagħhom, illum il-poplu huwa maħkum minn numru ta' sitwazzjonijiet li ma jiflaħhomx.

Għalhekk iktar u iktar jikber il-bżonn li ż-żewġ partiti politiċi jirrikonoxxu li hemm bżonn li l-lottu u l-gambling jintegra u ruħhom iktar fis-soċjeta` tagħna.

Naturalment dan nistgħu nagħmluh mingħajr ma noqogħdu nwaqqfu l-awtoritajiet u nersqu għall- privatizzazzjoni, pero` jiddispjaċini ngħid li matul dawn l-aħħar tliet snin ftit li xejn sar f'dan ir-rigward.

Għaldaqstant jien nistenna li fil- winding-up il-ministru jgħidilna b'mod realistiku x'hemm maħsub għal dan il- qasam.

Bħalissa żmien il-budget u għalhekk il-ministru iktar ikun jista' jagħmel projections, kif wara kollox jagħmlu sħabu l-ministri l-oħra.

Jekk jitwaqqfu iktar awtoritajiet li l-Istat ma jkollux kontroll fuqhom fil- pajjiż żgħir tagħna, se jinħolqu problemi ġodda fis-soċjeta`.

Ilkoll nafu kemm tkissru familji Maltin u Għawdxin minħabba logħob esaġerat, u filwaqt li sal-lum dan il-logħob huwa illegali, forsi permezz ta' dawn il-bidliet li qed isiru, għada pitgħada jista' jkun integrat fis- sistema tal-gambling.

Għalhekk għandna noqogħdu attenti u qabel ma nagħmlu ċerti bidliet, naraw sew x'impatt se jħallu dawn il-bidliet fuq is-soċjeta` tagħna.

Wara li tgħidx kemm stinkajna biex il-poplu Malti u Għawdxi jkollu livelli ta' għajxien aħjar u biex noħolqu sistemi sostenibbli sabiex is- soċjeta` tagħna tkompli tkun iktar progressiva u tintegra ruħha fl-iżvilupp kollu li jkun qed isir fid-dinja, għandna naraw li ma nkunux aħna stess li mbagħad ma noqogħdux attenti għal dak li rridu nikkontrollaw; f'dan il-każ f'dak kollu li għandu x'jaqsam mal-gambling.

Sur President, jien ma nemminx li billi llum qed nipproponu li n-nefqa f'dan il-qasam tkompli tiżdied u li noħolqu iktar awtoritajiet, b'daqshekk se nsolvu xi ħaġa jew inkella se nagħmlu xi ħaġa li pajjiżna u s-soċjeta` tagħna se jiggwadanjaw minnha.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Jekk m'hawnx aktar rimarki, nistieden lill-Ministru biex jgħaddi għall-winding- up.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, jien ipprovajt nisma' b'attenzjoni kbira l-kummenti li għamlu dawk kollha li tkellmu fuq dan l-abbozz ta' liġi, iżda meta nisma' ċerti kummenti nibda ngħid bejni u bejn ruħi jekk isem din l-istituzzjoni għandniex nibdluh minn "Parlament" għal "Isma' Parlament"!

Smajna membri ta' l-oppożizzjoni jirripetu ad nauseam affarijiet li nafu li qed jirripetuhom għall-widna, jirripetuhom għall-gallerija, jirripetuhom biex jisimgħuhom in-nies, u dan jagħmluh mingħajr ma lanqas biss ikunu semgħu l-introduzzjoni li tkun saret għall- abbozz ta' liġi.

Insemmi, per eżempju, kif bażikament kull wieħed li qam min-naħa ta' l- oppożizzjoni semma' kemm il-każini tal-baned jinsabu nkwetati minħabba li ma jafux x'se jiġri mid-dħul normali tagħhom tal-logħob tal-lottu - għax dawn jingħataw xi persentaġġ mid-dħul tal-banka tal-lottu - u dan minkejja li fl-introduzzjoni tiegħi jien kont speċifiku ħafna u għedt li huma ggarantiti li dak li kienu jirċievi l-każini tal-baned se jibqgħu jirċevuh.

Allura meta tkun qed tgħid dan il-kliem, għalfejn għandek toqgħod tisma' kelliem wara kelliem min-naħa ta' l-oppożizzjoni jgħid li l-membri tal-każini tal- baned jinsabu nkwetati għax ma jafux x'se jiġri mid-dħul li kien ikollhom mil-logħob tal-lottu?

Nerġa' nirrepeti li fir-realta` huma ggarantiti li dak li kienu jirċievu l-każini tal-baned se jibqgħu jirċevuh.

Fil-fatt dan l-abbozz ta' liġi qed jipproponi l-kunċett ta' fond għal kawżi ġusti, biex permezz tiegħu nkunu nistgħu nassiguraw li parti mid-dħul fuq il-logħob kollu li jsir fil-pajjiż jidħol f'dan il-fond għall-benefiċċju tal-każini tal-baned u t'istituzzjonijiet filantropiċi oħra, fosthom dawk sportivi u soċjali.

Issa having said this, jien ngħid li saru kummenti pożittivi li taw gost lil min semagħhom għax urew pożizzjoni proattiva u mhux pożizzjoni distruttiva li trid teqred kollox.

Wara kollox f'dan il-parlament għalhekk qegħdin, Sur President.

Hawnhekk m'aħniex qegħdin f'xi arena tal-gladjaturi u lanqas qegħdin inħabbtu l-irjus.

Hawnhekk qegħdin biex jekk jista' jkun idea nagħmluha aħjar, u hija din it-tip ta' proattivita` li għandhom bżonn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Veru li issa hu l-ministru li se jkollu d-diskrezzjoni li jiddeċiedi l-persentaġġ li għandu jintefa' fil-fond għal kawżi ġusti, pero` mhux aħjar hekk?

Aħna nemmnu jew ma nemmnux li l-gvern preżenti jrid jimbotta l-volontarjat 'il quddiem?

F'Malta kellna gvernijiet li ma riedux jimbottaw il-volontarjat 'il quddiem għax imma ma kenux f'sensihom.

Fil- fatt ta' min isemmi li kellna gvern li kien ipprova jeqred il-volontarjat għax ħass li qiegħed jikkompeti miegħu fil-popolarita`.

Kellna gvern li kien mgħammad b'kunċetti totalitarji li ma jħallu spazju lil ħadd li jopera, lanqas l-element volontarju, u dan il-vizzju, li huwa agħar minn dak ta' l-anthrax, għadu jeżisti f'ċerti mħuħ.

Għalhekk j'Alla l-poplu Malti u Għawdxi jibqa' jtella' gvernijiet sensibbli li jkunu jemmnu fil- volontarjat u jipprovaw jgħinu lil dan il-qasam mill-aħjar li jistgħu.

Meta ministru jiddetermina kemm mill-ammont ta' flus li jdaħħal il-gvern għandu jmur għall-volontarjat, żgur li huwa se jagħmel dan b'mod sensibbli u b'mod li juri commitment politiku għal xogħol volontarju.

Fl-opinjoni tiegħi, illum dawn il-flus qed jitqassmu bl-iktar mod trasparenti għax qed jiltaqgħu t-tliet ministri li huma responsabbli mill- isports, mill-kultura u mill-qasam soċjali, u l-fondi qed jitqassmu skond il-ħteġijiet li hemm f'dawn is-setturi differenti.

Fil-fatt eluf ta' liri minnhom imorru għall-element soċjali, u b'hekk aħna qed ngħinu b'eluf kbar ta' liri organizzazzjonijiet volontarji li qed jagħmlu ġid kbir f'pajjiżna.

Naturalment b'daqshekk m'aħniex qed nagħmlulhom xi pjaċir, pero` almenu qed ninċentivawhom u qed nagħtuhom l-appoġġ tagħna għax-xogħol fejjiedi li qed jagħmlu.

Nista' ngħid li aħna qed ngħinu lill-kumitat olimpiku, lill- kumitat tal-basketball u lil kumitati ta' għaqdiet sportivi oħrajn li m'humiex daqshekk popolari u li allura, ġaladarba m'humiex daqshekk popolari, ir-revenue li dawn jirċievu m'huwiex kbir.

Pero` l-ikbar kritika li qed tirripeti ruħha kważi kontinwament f'dan il-parlament hija għall- fatt li b'dan l-abbozz ta' liġi qed nipproponu t-twaqqif ta' awtorita`.

Kif għedt meta kont qed nintroduċi dan l-abbozz ta' liġi, bażikament aħna m'aħna qed nagħmlu xejn iktar milli għamlet l-oppożizzjoni meta huma kienu fil-gvern, ħlief li dak li qed nagħmlu qegħdin nagħmluh aħjar.

Meta l- oppożizzjoni kienet fil-gvern inħoloq il-gaming board, pero` l-istruttura tal-gaming board kienet kemmxejn flimsy u ma kenitx robusta biżżejjed, speċjalment għall-avvenimenti li qed jiġru llum, fosthom għal meta riedna nilliċenzjaw it-tombli.

Fil-fatt kellna noqogħdu naraw kif se noperaw bir- regoli li għandna llum biex nassiguraw li l-affarijiet ikunu jistgħu jaħdmu, u sibna l-problemi, u għalhekk illum qed nagħmlu xi ħaġa iktar robusta.

Issa hawnhekk irrid ngħid ukoll li l-oppożizzjoni, meta kienet bdiet tagħmel ir-rapporti tagħha biex tara kif tista' tipprivatizza l-lottu - għax ta' min jirrimarka li l-privatizzazzjoni tal-lottu kienet waħda mill- ideat ta' l-oppożizzjoni, liema idea qatt ma twettqet - wieħed mis- suġġerimenti li kellha kien li l-joint office jiġi ttrasformat f'xi ħaġa iktar b'saħħitha u iktar robusta biex tkun tista' tagħmilha ta' regolatur.

Allura llum għalfejn qed niġu hawnhekk u għax se titwaqqaf awtorita` qed ngħidu li se naħlu l-flus?

Veru li llum, li n-numru t'awtoritajiet qiegħed dejjem jikber, hemm bżonn li nikkontrollaw ħafna iktar milli kkontrollajna s'issa, u li jista' jkun li wasal iż-żmien li jkollna kontroll daqsxejn iktar assidwu, ċentralizzat u organizzat, pero` mbagħad m'għandniex immorru fl-estrem li meta nisimgħu bil-kelma "awtorita`" nirreaġixxu kif jirreaġixxi Dracula meta jara s-salib!

Għall-partit fl-oppożizzjoni, il- kelma "awtorita`" hija dagħwa u xi ħaġa ħażina bilfors, u dan minkejja li din kienet fil-pjani tagħhom, forsi ma kenux se jsemmuha awtorita` imma żgur li s-sustanza hemmhekk kienet.

Mr Speaker, l-oġġettiv tagħna m'huwiex li nagħmlu xi ħaġa top-heavy imma huwa li nagħmlu xi ħaġa li jkollha s-saħħa li taġixxi.

Fil-qasam tal-lottu hemm il-problema tal-logħob klandestin, hemm il-problema ta' nies li huma mbottati minn mammona, mill-flus, u ma jimpurtahomx jekk humiex qegħdin joħolqu sistemi ta' logħob li bihom jinjettaw il-vizzju tal-logħob fin- nies.

Hemm bżonn li jkun hawn awtorita` bis-snien, li tkun kapaċi taġixxi malajr kull meta ssir xi ħaġa kontra l-liġi, u kif għedt diġa, li qed nagħmlu aħna huwa li qed nittrasformaw xi ħaġa li diġa' teżisti, liema ħaġa għamlitha l-oppożizzjoni stess.

Nispera li ma jerġgħux joqogħdu jsemmulna li qed inwaqqfu din l-awtorita` biex nipprovdu jobs for the boys.

Jien ma rridx insemmi ismijiet hawn ġew biex nuri min ipprovda jobs for the boys verament u ma rridx naqa' fit- tentazzjoni li nagħmel dan.

L-Onor.

Leo Brincat m'għandux joqgħod isemmili l-jobs for the boys hawnhekk, l-iktar f'dan is-settur, għax nistgħu nitkellmu fuq min ipprovda jobs for the boys meta twaqqaf il-gaming board, pero` nerġa' ngħid li jien ma rridx noqgħod niġi drawn f'dawn it-tip ta' debates.

Meta l-membri ta' l-oppożizzjoni joqogħdu jsemmulna jobs for the boys ikunu qed ikejlu b'xibirhom.

Huma kienu joħolqu strutturi biex jipprovdu jobs lin-nies ta' madwarhom.

Ara aħna, meta nwaqqfu xi istituzzjoni, li nagħtu kas huwa li kemm jista' jkun din tkun trendi u tkun qed tagħti r-riżultati li nkunu rridu mingħandha.

Il-membri ta' l-oppożizzjoni qalulna li m'aħniex qed ngħidu kemm se jkun hemm spetturi biex isir il-kontroll meħtieġ.

Imma jien nistaqsi: Kemm għandha tittieħed bis-serjeta` din il-kritika?

Issa jkollna ċans nitkellmu iktar dwar dan fl-istadju ta' kumitat, pero` jien fil-liġi se noqgħod ngħid kemm-il spettur se jkun hemm?

U jekk iċ-ċirkostanzi jesiġu li n-numru ta' spetturi jiżdied jew jonqos, x'se nagħmlu?

Noqogħdu niġu f'dan il- parlament u ngħidu li hemm bżonn inżidu tliet spetturi oħra għax m'aħniex qed inlaħħqu jew inkella għax qed inħallsu ħafna overtime?

B'dan il-mod se nibdew namministrawh dan il-pajjiż?

Dan huwa l-livell ta' serjeta` li għandna?

Il-membri ta' l-oppożizzjoni qalulna wkoll li t-terminu ta' "gaming" qed jingħata definizzjoni wiesgħa f'dan l-abbozz ta' liġi.

Iva, aħna tajna definizzjoni kemm jista' jkun wiesgħa għax irridu li taħt dan l-Att jaqa' kull tip ta' logħob, biex imbagħad ma jiġix xi ħadd jgħidilna li t-tip ta' logħba li qed jorganizza hu ma taqax taħt it-terminu li qed jingħata hawnhekk, u li allura hu jista' jagħmel li jrid.

Aħna ridna nkunu ċerti li kull logħba li tinvolvi l-flus tkun taqa' taħt it-terminu ta' "gaming".

Issa hawnhekk nixtieq nerġa' nserraħ moħħ in-nies, għall-benefiċċju tal- membri tan-naħa l-oħra, li donnhom ma semgħunix, li aħna qgħadna attenti li l-logħob iż-żgħir ma ningumbrawhx bil-burokrazija li għalih wieħed irid joqgħod japplika għal kull logħba li jkun se jagħmel u joqgħod iħallas it- taxxi fuqhom kull darba, u għalhekk fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna hemm id-definizzjonijiet ta' "logħba żgħira" u ta' "logħob bla skop ta' profitt".

Aħna għedna bl-iktar mod ċar li kemm jista' jkun lil dawk li jorganizzaw logħob żgħir għandna nħallulhom il-flessibbilta` li joperaw għax aħna mhux lilhom irridu nikkontrollaw.

Aħna ma rridux noqogħdu nikkontrollaw lill- kappillani meta dawn jorganizzaw xi tombla u lanqas irridu nikkontrollaw lill-erba' ġirien li jiltaqgħu flimkien f'kantuniera u joqogħdu jilagħbu t- trentun.

Aħna mhux lil dawk irridu nikkontrollaw imma lil min qed jorganizza l-logħob fuq bażi kummerċjali u lil min jaqla' ħafna mijiet ta' eluf ta' liri mil-logħob.

Irridu nagħmlu ċerti tibdiliet biex nassiguraw li fil-pajjiż ikun hawn flessibbilta` u kontroll mhux biss fuq x'tip ta' logħob ikun qed jintlagħab, imma wkoll fuq it-taxxi.

Irridu ninforzaw l- istrutturi tagħna, u fil-fatt dak hu li qegħdin nagħmlu aħna.

Jien smajt saħansitra lil xi membri ta' l-oppożizzjoni jgħidu li dan l-abbozz ta' liġi qiegħed fid-direzzjoni t-tajba, u fil-fatt naħseb li jekk nibnu dan li qed jipproponi l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna flimkien, inkunu qed nagħmlu xi ħaġa tajba.

Matul dan id-dibattitu kien hawn min staqsa għaliex min jorganizza l-logħob iż-żgħir għandu japplika wkoll.

Fil-fatt dan huwa importanti li jsir għax ikun irid isir monitoring dwar x'inhu jiġri.

Huwa tajjeb li nkunu nafu min ikun qed jorganizza l-logħob iż-żgħir.

Issa mbagħad ħalli ngħidulu li m'għandux għalfejn joqgħod jiġi jgħidilna kull darba li jkun se jorganizza xi logħba, imma huwa tajjeb li, per eżempju, każin tal-banda jgħarrafna bil- logħob li jkun beħsiebu jorganizza, ħalli ma nħallux lil min jidħol fil- mantell ta' dawn in-nies jew inkella juża lil dawn in-nies b'mod ħażin.

X'irrid ngħid b'dan?

Irrid ngħid li għandna noqogħdu attenti li ma jkunx hemm xi każin tal-banda li jgħidilna li se jorganizza logħba tal-lottu, u mbagħad insibu li fir-realta` xi operatur qed jikri s-sala mingħand dan il- każin tal-banda u qed jorganizza logħob fuq bażi kummerċjali taħt il- mantell tal-każin tal-banda.

Dawn huma affarijiet li rridu nżommu kontroll tagħhom.

Anke l-importazzjoni ta' l-apparat tal-logħob għandha tkun ikkontrollata u min jimporta għandu ikun liċenzjat.

Dan huwa settur li għandu jiġi kkontrollat, u jien naħseb li ma' dan naqblu lkoll.

Saret ukoll il-kritika li dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa magħmul minn proċess mgħaġġel.

Fil-fatt ta' min jgħid li d-drafting ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa frott ta' numru kbir ta' laqgħat li damu jsiru għal iktar minn sena.

Daqshekk ilu jinħema dan l-abbozz ta' liġi.

Irrid insemmi wkoll l-input li taw esperti barranin li joperaw fil-qasam internazzjonali tal-lotteriji.

Dan sar biex nassiguraw li l-affarijiet li qed nagħmlu jikkonformaw ma' dawk ta' pajjiżi oħrajn, jiġifieri li m'aħniex qed nivvintaw xi ħaġa li finalment tirriżulta bħala xi mostru.

Issa naturalment pajjiżi oħra ma jagħtux kas tal-kappillan, imma aħna nagħtu kas tal-kappillan, jiġifieri mbagħad irridu nadattaw l-affarijiet skond il- bżonnijiet tagħna.

Il-bieraħ smajt lil min jitkellem fuq ir-riċevituri tal-lottu bħallikieku lil dawn warrabnihom u ma tajniex kashom iktar, qishom dawn għandhom xi xabla ta' Democle fuq rashom.

Jien mar-riċevituri tal-lottu ltqajt u tkellimt, u l-pożizzjoni tiegħi magħhom għamiltha ċara.

Jien lil dawn għedtilhom li ladarba nidħlu fin-negozjati dettaljati ma' l-ewwel wieħed li jiġi shortlisted mit-tender li ħarġet dwar il-lottu, imbagħad irridu nibdew ninnegozjaw il-kondizzjonijiet.

Jien għedtilhom ukoll li din m'hijiex kwestjoni ta' monopolju, imma aħna se naraw x'tip ta' marketing beħsiebu jagħmel min jintgħażel u mbagħad nassiguraw li l-pożizzjoni tal-lotto receivers tkun tajba u ġusta, jekk jista' jkun aħjar u ġusta iktar milli hi llum.

Wara kollox dak hu l-interess tagħna.

Ħaġ'oħra li għedtilhom huwa li wara li nikkonsulta magħhom, inpoġġi l- pożizzjoni tagħhom, imbasta din il-pożizzjoni tkun waħda realistika u ġusta.

Ħadd m'hu qed jiġi mhedded u ħadd m'hu se jieħu l-ħobż minn ħalq ħaddieħor.

Aħna m'aħna se nieħdu l-ħobż minn ħalq ħadd.

Kull meta l-gvern Nazzjonalista għamel xi ħaġa, fosthom ir-riformi kbar li wettaq mill-1987 sal-lum biex immodernizza lil dan il-pajjiż, huwa ma weġġax nies.

Aħna dejjem qgħadna attenti li ma nweġġgħux lin-nies.

Aħna dejjem qgħadna attenti wkoll li l-affarijiet nagħmluhom bl-iktar mod għaqli, anke jekk nieħdu ż-żmien biex nagħmluhom u anke jekk konna kkritikati f'dan ir- rigward.

Sa ftit ġimgħat ilu l-oppożizzjoni kienet qed tikkritikana li għadna m'għamilna xejn f'dak li għandu x'jaqsam mal-privatizzazzjoni, pero` issa li rrealizzaw li l-privatizzazzjoni miexja, u miexja sew, qed jikkritikawna li qed ngħaġġlu wisq u li dan m'huwiex żmien tajjeb li nipprivatizzaw fih.

Pero` the show must go on, l-affarijiet mexjin skond it-termini li konna ppjanajna u aħna se nikkonkludu wkoll f'dawk it- termini.

Mr Speaker, matul dan id-dibattitu kien hemm membri min-naħa ta' l- oppożizzjoni li rrimarkaw li f'dan l-abbozz ta' liġi ġew introdotti pieni ħorox.

Iva, f'dan l-abbozz ta' liġi ġew introdotti pieni ħorox, u ġew introdotti pieni ħorox għax dan huwa settur li minnu jgħaddu miljuni kbar ta' liri u għalhekk ma ridniex li nġibu sitwazzjoni fejn ikollok lil min jagħmillek miljuni ta' liri b'mod klandestin u jgħidlek: Billi ninqabad x'se jkun ġara!

Kulma neħel huma xi Lm5,000 jew Lm10,000; xogħol ta' ġurnata!

Aħna rridu li jkollna liġi li ma tippermettix l-abbuż imma li għall-kuntrarju tbeżża' lil min ikun se jabbuża u tagħti l-għodda lill- qrati tagħna biex dawn jaġixxu b'mod li jkunu jistgħu jaqtgħu l-abbuż mill- pajjiż.

Huwa għalhekk li għażilna li mmorru għal pieni ħorox.

Issa ħalli nuri daqsxejn id-doublespeak ta' l-oppożizzjoni.

Ftit ilu l-membri ta' l-oppożizzjoni qalulna li se nagħmlu l-ispetturi biex nipprovdu jobs for the boys u issa qed jistaqsuna: Imma kif se tikkontrollaw?

Fl-introduzzjoni ta' dan l-abbozz ta' liġi jien għedt li se nikkontrollaw billi se jkollna organizzazzjoni, u din l-organizzazzjoni m'hijiex se tkun ibbażata fuq il-part-timers imma se tkun ibbażata fuq nies imħarrġa li jafu x'qed jagħmlu u fuq bażi ta' rotazzjoni biex ma nħallux lil min irabbi l-ġust u l-ħbiberiji żejda, imma naċċertaw ruħna li dawn in- nies se jkollhom f'moħħhom l-interess tal-pajjiż waqt li jkunu qed jaħdmu.

Tafu kemm hu ħafif li tgħid li qed tikkontrolla!

Tafu kemm hu ħafif li tgħid li qed tinforza!

Jien naqbel ma' dawk il-membri ta' l-oppożizzjoni li qalu li billi tagħmel il-liġi m'huwiex biżżejjed.

Li hemm bżonn huwa li wara l-liġi jkun hemm struttura li tinforza, kif qed nagħmlu f'kull struttura ta' kontroll li għandna, allavolja mbagħad meta nibdew ninforzaw nibdew niġu kkritikati.

Il-popolisti, li jkunu jridu jilagħqu lil kull votant, anke meta nipprovaw niġbru l-income tax dovuta lill-gvern, jgħidulek: Imma għalfejn qed tiġbor it-taxxi!

U bilkemm ma jitkażawx li qed niġbru t-taxxa mingħand min suppost iħallasha!

Imma aħna għalfejn qegħdin ġo din il-Kamra, biex nerġgħu nitilgħu ħames snin oħra jew biex f'dawn il-ħames snin li l-poplu tellagħna għalihom naħdmu għall-aħjar interess tal-pajjiż?

Mr Speaker, il-membri ta' l-oppożizzjoni rrimarkaw li ħafna mill- provvedimenti li għandna f'dan l-abbozz ta' liġi huma enabling clauses.

Pero` hawn irrid nerġa' nirripeti dak li għedt anke meta kont qed nippilota liġijiet oħra f'pajjiżna, ċioe` li l-enabling clause m'hijiex xi mekkaniżmu biex bih taħrab mit-trasparenza imma mekkaniżmu li jagħtik il- flessibbilta` ta' l-operazzjoni.

L-enabling clause ma tfissirx li l- ministru, ikun min ikun, jista' jaqbad u jagħmel li jrid mingħajr ħadd ma jkun jaf, imma tfisser li meta l-ministru jkun se jagħmel xi ħaġa, għandu joħroġ legal notice, ipoġġi dik il-legal notice fuq il-Mejda tal-Kamra u kull membru ta' din il-Kamra mhux biss għandu d-dritt li jaqraha, imma għandu saħansitra d-dritt li jekk ma jaqbilx magħha jagħmel talba biex isir debate fuq dik il-legal notice.

Issa hawnhekk jien m'iniex qed ngħid xi ħaġa mis-sħab, u fil-fatt ġrat darba wara l-oħra f'dan il-parlament li toħroġ legal notice u mbagħad niddibattuha f'din il-Kamra.

Għalhekk m'għandniex nipprovaw inbellgħuha lin-nies li l-ministru għandu xi free hand għax dan m'huwiex minnu.

Veru li b'hekk lill-ministru qed nagħtuh il- fakulta` li jopera b'mod mgħaġġel, imma wara kollox id-dinja tal-lum hekk titlob.

Fid-dinja tal-lum ma taffordjax li jiġi investitur u biex inti tikkommetti ruħek miegħu, tqatta' sena tippilota abbozz ta' liġi, imbagħad wara dik is-sena tressaq dak l-abbozz ta' liġi fil-parlament, nagħmlu xi tliet xhur niddibattuh ...

Ma tistax topera b'dan il-mod imma jrid ikollok il-flessibbilta` ta' l-operazzjoni u mhux il-ħabi.

Nerġa' ngħid li hawnhekk m'aħniex qed ngħidu li meta l-ministru jkollu enabling provision se jkun jista' jagħmel li jrid bla ma ħadd ikun jaf, għax fil-fatt kollox se jkun pubbliku, kollox se jkun trasparenti u kollox se jkun jista' jiġi challenged u dibattut f'dan il-parlament.

Huwa għalhekk li meta nkunu qed noperaw tip ta' liġijiet li jirrikjedu interface ma' l-ekonomija, per eżempju, ikun importanti għalina li jkollna f'idejna din il-fakulta` ta' flessibbilta`.

Mr Speaker, matul dan id-dibattitu ssemma ħafna wkoll l-aspett soċjali, u l- bieraħ jien ħadt gost nisma' lill-Onor.

Chris Agius jitkellem fuq l-aspett soċjali tal-logħob.

Dak li qal huwa veru.

Irridu noqogħdu attenti għal kwalunkwe ħaġa li nagħmlu u rridu noqogħdu attenti b'ħafna modi.

Nafu x'ġara fl-Amerka meta kienu ġew ipprojbiti l-ispirti, fejn l-Amerikani mhux talli baqgħu jixorbu l-ispirti imma talli bis-saħħa ta' din il-projbizzjoni ġiet żviluppata waħda mill-aqwa organizzazzjonijiet kriminali li nvadiet l- Amerka, u nvadietha mhux biss bl-ispirti imma bid-droga u b'affarijiet oħra bħal dawn.

L-istess nistgħu ngħidu fil-każ tal-logħob.

Meta f'dan il-pajjiż kien hawn min ħareġ liġi li l-Maltin u l-Għawdxin ma jistgħux jidħlu fil-casinos, tafu kemm faqqsu casinos!

Biżżejjed insemmi l- casinos li faqqsu f'Tal-Ħandaq ġewwa Ħal Qormi u fil-garaxxijiet!

Taf kemm kien hemm imwejjed tar-roulette iduru bil-moħbi qalb l-għelieqi meta l- Maltin u l-Għawdxin ma kenux imħollija jidħlu fil-casinos, Mr Speaker!

Għalhekk irridu noqogħdu attenti f'dak li nagħmlu.

Il-projbizzjoni mhux talli ma ssolvix il-problemi imma talli toħloqhom għax filwaqt li toħloq l- għatx għal dak li huwa pprojbit, lill-kriminali toħolqilhom l-inċentiv li jipprovdu dak is-servizz li huwa pprojbit biex l-income tagħhom ikompli jiżdied.

Sur President, it-triq tagħna tal-kontroll għandha tkun waħda li filwaqt li tkun liberralizzata, fl-istess ħin tkun ikkontrollata, u dak hu li qed nagħmlu hawnhekk.

Aħna m'aħniex ngħidu li m'hux se jsir iktar logħob tal- lottu, u ma nafx x'jiġri kieku kellna ngħidu hekk.

Aħna kulma qed ngħidu huwa li għandu jkun hawn awtorita` li torganizza l-logħob b'mod tajjeb, tikkontrollah, tiċċekkja preċiż dak li qed isir f'dan il-qasam u tassigura li l-ġudikaturi jkunu ttrattati tajjeb.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Issa se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għar-regolament ta' lotteriji u logħbiet oħra u attivitajiet ta' logħob f'Malta, għat-twaqqif ta' awtorita` dwar il-lotteriji u l-logħob, u għal kull fini oħra li għandha x'taqsam ma' dan, inklużi l-emendar u l-konsolidazzjoni ta' liġijiet eżistenti li għandhom x'jaqsmu ma' dan", jiġi moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Fl-10.34 a.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 32

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Censu | |Agius Francis |Galea Louis | |Asciak Michael |Galea Mario | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis |

KONTRA : 21

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Brincat Leo |Gulia Gavin | |Buhagiar Charles |Herrera Jose' | |Buhagiar Louis |Law Rita | |Chircop Karl |Mizzi Joe | |Cilia Joe |Parnis Silvio | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Dalli Helena |Vassallo Adrian | |Debono Grech Joe | | | | |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IBĦRA TERRITORJALI U Ż-ŻONA KONTIGWA

TERRITORIAL WATERS AND CONTIGUOUS ZONE (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Nipproponi t-Tieni Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, kif hemm miktub fl-għanijiet u raġunijiet, l-iskop ewlieni ta' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna hu:

"... biex jirregola f'aktar dettall ix-xorta u l-firxa ta' poteri vestiti fil-pulizija, fil-membri tal-forzi armati, fl-uffiċjali tad- dwana u f'uffiċjali oħra li għandhom awtorita` ġenerali ta' infurzar tal-liġi, filwaqt li dawn ikunu qegħdin jaqdu dmirijiet marittimi.".

Huwa magħruf biżżejjed li hemm il-ħtieġa li l-pajjiż ikun f'pożizzjoni li jissorvelja u jieħu azzjoni dejjem aħjar fl-ibħra territorjali u fiż-żona kontigwa minħabba ċerti reati li qed jiġu kommessi.

Ilkoll għandna nkunu f'pożizzjoni li nikkontrollaw lil min ikun se jwettaq xi reat jew inkella jkun wettaq reat u jkun jinsab fuq xi bastiment fl-ibħra territorjali tagħna.

Għalhekk inħasset il-ħtieġa li l-poteri esekuttivi li hemm bżonn biex jintlaħqu l-għanijiet li semmejt ikunu definiti aħjar u jkunu msemmijin fil-liġi biex nuru x'inhuma dawn il-poteri b'mod ċar.

Dan l-abbozz ta' liġi, fi klawsoli limitati ħafna, qiegħed jispjega kif il- forzi ta' l-awtorita` f'Malta se jkunu jistgħu jattwaw id-doveri tagħhom biex jipprevjenu li jkun hemm min jikser il-liġi jew inkella, jekk ikun hemm min jagħmel dan, jaraw li jiġi sottomess u pproċessat għal dak li jkun għamel.

Għal dan l-għan, klawsola 2 ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed tagħti definizzjonijiet ġodda.

L-ewwel definizzjoni li tagħti din il-klawsola hija ta' "azzjoni kif imiss".

Aħna qed ngħidu li min ikun qed jissorvelja l-ibħra Maltin ikollu l-poter li jieħu "l-azzjoni kif imiss" skond iċ-ċirkostanzi, biex b'hekk ikun jista' jwettaq id-doveri tiegħu.

Id-definizzjoni li nsibu ta' "azzjoni kif imiss", fi klawsola 2, tgħid hekk:

""azzjoni kif imiss" tfisser kull azzjoni jew xi azzjoni minn dawn li ġejjin:

(a) tissenjala bastiment,

(b) twaqqaf bastiment,

(ċ) titla' abbord bastiment,

(d) tfittex fuq bastiment,

(e) tarresta u żżomm lil xi persuna suspettata li tkun se tikkommetti xi reat kriminali jew li tkun ikkommettiet xi reat bħal dak,

(f) televa xi oġġett minn abbord bastiment suspettat li jkollu x'jaqsam ma' reat kriminali,

(ġ) teħtieġ lill-kaptan ta' bastiment li jbaħħar lill-bastiment u l- ekwipaġġ 'il barra mill-ibħra ta' Malta jew lejn xi port jew bajja f'Malta".

Aħna ħassejna l-bżonn li niċċaraw dawn il-poteri, għax għalkemm f'ċertu sens, dawn il-poteri kienu jeżistu, seta' kien hemm xi diffikulta` dwar jekk dawn il-poteri humiex ġejjin mil-liġi attwali ta' pajjiżna.

Naturalment dan jirrikjedi wkoll definizzjonijiet dwar min jista' jeżerċita dawn il-poteri u kontra min dawn il-poteri jistgħu jiġu eżerċitati, u għalhekk, fi klawsola 2 insibu wkoll id-definizzjoni ta' "bastiment jew inġenju relevanti", ta' "bastiment militari barrani", ta' "bastiment militari Malti" kif ukoll ta' "bastiment suspettat".

Dawn huma definizzjonijiet tekniċi li naħseb li din il-Kamra ma ssib l-ebda diffikulta` li jidħlu fil-liġi ta' pajjiżna.

Ta' min jgħid li qed inżidu wkoll id-definizzjoni ta' "reat relevanti", u qed ngħidu li:

""reat relevanti" tfisser kull reat li jsir kontra xi liġi li tirrigwarda d-dwana, affarijiet fiskali, l-immigrazzjoni u s-sanita`, inkluż it-tniġġis;".

Wieħed malajr jifhem li hawnhekk qed nitkellmu dwar reati li sfortunatament illum saru iktar frekwenti u attwali, mhux biss għal pajjiżna imma għall- pajjiżi kollha.

Ir-reati li jirrigwardaw id-dwana forsi huma l-iktar reati li aħna mdorrijin bihom, filwaqt li r-reati ta' affarijiet fiskali iktar huma marbuta maż-żminijiet tal-lum.

Fid-definizzjoni ta' "reat relevanti" tissemma wkoll l-immigrazzjoni, u aħna nafu bil-problemi li qed jinqalgħu f'dan il-qasam, speċjalment minħabba t-trasport illegali ta' nies li qed isir minn pajjiżna għal xi pajjiż ieħor.

Żewġ affarijiet oħra li jissemmew f'din id-definizzjoni huma s-sanita` u t-tniġġis.

Illum kulħadd huwa konxju ħafna tal-bżonn li nissalvagwardjaw l-ibħra, b'mod partikolari l- ibħra ta' pajjiżna, mit-tniġġis li jista' jkun hemm.

Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi qiegħed jagħti wkoll id-definizzjoni ta' "uffiċjal marittimu għall-infurzar", jiġifieri ta' dawk l-uffiċjali li għandhom id-dritt li jinforzaw din il-liġi u liġijiet oħra f'pajjiżna.

Sal- lum seta' qam konflitt dwar min għandu din l-awtorita`, jiġifieri jekk hux l-armata biss, jew il-pulizija, jew l-uffiċjali tad-dwana jew xi uffiċjal ieħor li huwa awtorizzat minn xi liġi.

Hawnhekk qed ngħidu li "uffiċjal marittimu għall-infurzar", jiġifieri uffiċjal li jista' jinforza l-liġijiet ta' pajjiżna fuq il-baħar, tfisser:

"... kull membru tal-korp tal-pulizija ta' Malta, tal-forzi armati, kull uffiċjal tad-dwana u kull uffiċjal ieħor vestit b'awtorita` ġenerali ta' infurzar tal-liġi.".

Ġieli sibna ċerta diffikulta` dwar meta għandha tidħol il-pulizija, jiġifieri jekk l-armata tistax taġixxi u mbagħad iddaħħal lill-pulizija wara jew jekk il-pulizija tistax tkun abbord bastiment u tieħu azzjoni hi stess.

Għalhekk qed nagħmluha ċara li uffiċjal marittimu għall-infurzar tinkludi kemm il-forzi armati ta' Malta, kemm il-membri tal-korp tal- pulizija kif ukoll l-uffiċjali tad-dwana.

Mr Speaker, klawsola 4, li qiegħda tintroduċi artikli 5 u 6, żewġ artikli ġodda, fil-liġi prinċipali, qed titkellem fuq "azzjoni dwar bastiment li jkun jinsab fl-ibħra ta' Malta".

Din il-klawsola qed tiddefinixxi x'inhuma l-poteri, x'jista' jsir u meta dan jista' jsir.

Klawsola 4 qed tispjega wkoll l-azzjoni li għandha tittieħed jekk vapur mhux Malti jkun fl-ibħra territorjali ta' Malta.

Issa hawnhekk ta' min isemmi li fil-liġi, l-ibħra territorjali ta' Malta huma definiti bħala li jestendu 12-il mil, l-ibħra territorjali għal dak li għandu x'jaqsam mas-sajd jestendu 25 nautical miles u ż-żona kontigwa ta' l-ibħra Maltin testendi għal 24 mil.

Subartiklu (2) t'artiklu 5, kif propost fi klawsola 4, jgħid hekk:

"Bla ħsara għad-disposizzjonijiet tas-subartikolu (3) ta' dan l- artikolu, fejn ir-reat suspettat ikun sar abbord il-bastiment barrani filwaqt li jkun għaddej mill-ibħra territorjali ta' Malta, is-setgħa msemmija fis-subartikolu (1) ta' dan l-artikolu m'għandhiex tiġi eżerċitata kemm-il darba:",

(a) il-konsegwenzi tar-reat ma jkunux jestendu għal Malta;

(b) ir-reat ma jkunx wieħed tali li jiddisturba l-paċi ta' Malta jew il-bonordni fl-ibħra territorjali;

(ċ) ma tkunx intalbet l-għajnuna ta' l-awtoritajiet Maltin mill- kaptan tal-bastiment jew minn aġent diplomatiku jew minn uffiċjal konsulari ta' l-Istat li l-bastiment ikun itajjar il-bandiera tiegħu; (d) ma tkunx meħtieġa azzjoni kif imiss bil-għan li jiġi soppress it- traffiku illegali ta' mediċinali narkotiċi jew sustanzi psikotropiċi.".

Meta wieħed jifli dan l-abbozz ta' liġi malajr jifhem li dan sar bil-għan li ma jitwettqux abbużi fl-ibħra territorjali u fiż-żona kontigwa ta' Malta, u li jekk ikun hemm xi ksur, allura jkollna l-jedd li ma nħallux dak il-ksur tal-liġi jsir b'mod attiv.

Huwa importanti wkoll id-dritt ta' insegwiment attiv li hemm f'subartiklu (7) ta' paragrafu (b) t'artiklu 8, kif propost fi klawsola 5, għax hawnhekk qed ngħidu li jekk ir-reat jiġi kommess fl-ibħra territorjali Maltin jew fiż-żona kontigwa ta' Malta, u f'dak il-mument il-forzi ta' l-ordni tagħna jibdew isegwu dak il-vapur li jkun qed jikkommetti xi kontravvenzjoni mil-liġijiet ta' pajjiżna, il-forzi ta' l-ordni għandhom id-dritt li jibqgħu jsegwuh anke meta dan joħroġ mill- ibħra territorjali Maltin.

Dan fil-liġi internazzjonali huwa magħruf bħala "the right of hot pursuit".

Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi m'għandux ikun xi wieħed kontroversjali.

Bħala introduzzjoni naħseb li m'għandix għalfejn ngħid iktar minn dak li għedt u mbagħad ovvjament, jekk ikun hawn kummenti li jirrikjedu spjegazzjoni, jien inkun dispost li nagħti din l-ispjegazzjoni.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Speaker, din hija l-ewwel darba li bħala kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni fuq l-intern qed inwieġeb lill-prim ministru.

Il-prim ministru qed iressaq dan l-abbozz ta' liġi fuq qasam li naturalment jikkonċerna ħafna l-qasam ta' l-intern, u dan proprju għaliex il-qasam ta' l-intern jittratta dwar is-sigurta` ġewwa pajjiżna.

Meta wieħed ikun qed jitkellem dwar l-ibħra territorjali u ż-żona kontigwa jkun qed jitkellem dwar is-sovranita`, u quindi s-sigurta` ġewwa pajjiżna hija mħarsa proprju fit-territorju tagħna, fl-ibħra territorjali Maltin u sa ċertu estent anke f'dik li tissejjaħ iż-żona kontigwa, li se nipprova nispjega x'inhi iktar 'il quddiem.

Jien segwejt b'attenzjoni l-ispjegazzjoni introduttiva tal-prim ministru, li hija leali ma' dak li hemm imniżżel fl-abbozz ta' liġi.

Min-naħa tiegħi, jien se nagħmel ukoll indirizz legali ħafif dwar dan l-abbozz ta' liġi u anke xi osservazzjonijiet politiċi li joħorġu mill-istess abbozz ta' liġi.

L-ewwelnett ta' min jistaqsi: X'qed nipprovaw nagħmlu b'dan l-abbozz ta' liġi f'dan il-parlament?

Fil-fatt li qed nipprovaw nagħmlu huwa li qed nipprovaw nikkodifikaw regoli jew prattiċi ta' dritt internazzjonali, mhux għax ċerti prinċipji ta' dritt internazzjonali ma ġewx kodifikati diġa', imma kien jeħtieġ - u jien naqbel kompletament ma' dan - li dak li sal-lum ġie kodifikat f'liġi jitlaħħam iktar, jiġi definit iktar u jiġi mfisser iktar.

Dan huwa l-eżerċizzju li qed isir minn dan il-parlament illum.

Fil- fatt diġa' għandna liġi li tittratta dwar dan il-qasam, li huwa l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa, li jirregola l-ġurisdizzjoni li għandu l-istat Malti fil-limiti li tispjega l-liġi, pero` billi dan l-att huwa xi ftit superfiċjali u spiċċattiv, dan l-abbozz ta' liġi issa qiegħed itejbu u jagħti spjegazzjoni aħjar sabiex meta niġu biex neżerċitaw bi dritt is-setgħat li l-ġurisdizzjoni ta' Malta tagħti lill-forzi ta' l- ordni, ma jkunx hemm anomaliji.

Ta' min jgħid ukoll li għalkemm dan l-Att jispjega x'inhuma l-limiti territorjali ta' Malta bejn wieħed u ieħor, imbagħad ma jispjegax tajjeb biżżejjed x'tip ta' mezzi u ta' azzjoni jistgħu jieħdu l-forzi tas-sigurta` fl-ibħra territorjali u anke fiż-żona kontigwa.

Effettivament l-Istat Malti għandu sovranita` sa 12-il mil barra mill-kosta ta' Malta.

Dan huwa l-limitu ta' l-ibħra territorjali Maltin, jiġifieri aħna għandna ġurisdizzjoni sabiex nipprosegwixxu, jekk hemm bżonn narrestaw u nressqu quddiem il-qrati ta' Malta persuni li kkommettew reati kontra l-liġijiet ta' Malta sia fuq it-territorju Malti kif ukoll sa 12-il mil 'il barra mill- kosta ta' Malta.

Issa din diġa' toħloq l-ewwel problema; minn fejn se tikkalkola t-12-il mil 'il barra mill-kosta ta' Malta, imma dwar dan se nitkellem iktar 'il quddiem.

Fil-fatt fil-qorti diġa' dehru problemi ta' dan it-tip, sia meta jiġu kommessi reati li għandhom x'jaqsmu ma' fisheries u sia meta jiġu kommessi reati li ma jkollhom x'jaqsmu xejn ma' fisheries.

Issa hawn ta' min jgħid li minbarra dak it-12-mile limit li jestendi fuq il- baħar, imbagħad hemm żona oħra li taqa' taħt l-ibħra territorjali u ż-żona kontigwa ta' pajjiżna, liema żona testendi għal 12-il mil ieħor li jiġi kkalkolat minn fejn jispiċċa t-12 mile limit ta' l-ibħra territorjali tagħna, u għalkemm għal din iż-żona m'għandniex is-sovranita` li għandna fit-12-il mil 'il barra mill-kosta ta' Malta, għandna ċerti drittijiet fuqha wkoll.

Imbagħad hemm iż-żona kontigwa, li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed tiġi regolata aħjar u kodifikata fil-liġijiet Maltin.

Ta' min jgħid li ż-żona kontigwa testendi għal 12-il mil ieħor, jiġifieri prattikament nistgħu ngħidu li ż-żona kontigwa testendi għal 24 mil mil- limitu ta' l-ibħra territorjali Maltin.

Fuq din iż-żona kontigwa m'għandniex sovranita` imma għandna d-dritt li neżerċitaw kontroll, li hija xi ħaġa kompletament differenti mis-sovranita`.

Dan x'ifisser?

Dan ifisser li għall-ewwel 12-il mil 'il barra mill-kosta ta' Malta, aħna għandna d-dritt li narrestaw u li ntellgħu l-qorti lil qualsiasi persuna li tikser qualsiasi dispożizzjoni tal-kodiċi penali Malti għax fuq dawk it-12- il mil għandna sovranita` assoluta.

Għalhekk min jikkommetti reat fuq it- territorju Malti jew sa 12-il mil 'il barra mill-kosta Maltija, f'dak il- każ huwa prosegwibbli quddiem il-qrati Maltin.

Pero` dan m'huwiex il-każ fejn ikun hemm persuna li tikkommetti reat fiż-żona kontigwa.

Fil-fatt jekk xi ħadd jikkommetti reat fiż-żona kontigwa, jiġifieri 'l barra mill-ibħra territorjali Maltin, dan ma jkunx ikkommetta reat kontra l- Istat Malti għax ikun qiegħed 'il barra mill-ġurisdizzjoni ta' l-Istat Malti, pero` wieħed jista' jeżerċita kontroll miż-żona territorjali sabiex jaqbad persuna fiż-żona kontigwa li tkun diġa' kkommettiet reat kontra l- Istat Malti fit-territorju Malti.

Jekk l-Istat Malti jkollu suspett raġunevoli li persuna li tinsab fiż-żona kontigwa - jiġifieri iktar minn 12- il mil 'il barra mill-ibħra territorjali ta' Malta - tkun diġa' kkommettiet reat kontra l-istat Malti fl-ibħra territorjali ta' Malta, fit-territorju ta' Malta jew inkella jkun hemm suspett raġunevoli li din se tiġi fit- territorju Malti jew fl-ibħra territorjali Maltin biex tikkommetti reat, allura f'dak il-każ l-istat ikollu d-dritt residwu li jeżerċita l-kontroll.

Pero` għal dak li għandu x'jaqsam ma' reati li jseħħu fiż-żona kontigwa, jiġifieri 12-il mil 'il barra mill-ibħra territorjali ta' Malta, skond il- kodiċi kriminali ta' Malta dawn ir-reati m'humiex kollha punibbli.

Ħalli nagħti eżempju.

Nagħmlu mod jiġi kommess xi omiċidju.

Jekk dan ir-reat ikun seħħ fiż-żona kontigwa u ma jkunx sar kontra xi ċittadin Malti, dak ma jkunx prosegwibbli, pero` kif spjega tajjeb il-Prim Ministru, jekk ikun reat rilevanti, jiġifieri jkun reat li jirrigwarda lid-dwana, affarijiet fiskali, l-immigrazzjoni jew is-sanita`, inkluż it-tniġġis, hemmhekk għandna speċi ta' sovranita`, imbasta dawk ir-reati jkunu jeffettwaw lil pajjiżna.

Sur President, dan l-abbozz ta' liġi huwa xi ftit tekniku u għalhekk ikun aħjar jekk wieħed jispjega safejn eżattament is-swaba ta' l-istat Malti jestendu l-iktar.

L-ewwelnett ta' min jgħid li l-ikbar breakthrough li jagħmel dan l-abbozz ta' liġi huwa meta jitkellem dwar iż-żona kontigwa għax għalkemm jitkellem dwar ċerti poteri li qed jingħataw lill-istat Malti fl-ibħra territorjali Maltin, ...

Issa hawnhekk ta' min jagħmel parentesi żgħira u jirrimarka li din il-ġurisdizzjoni diġa' kienet hemm permezz ta' l- Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa, jiġifieri m'aħniex noħolqu xi ħaġa ġdida f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ibħra territorjali Maltin, pero` dan l-abbozz ta' liġi qed jagħti lil din il-ġurisdizzjoni tifsira aħjar filwaqt li qed jispeċifika wkoll x'tip ta' poteri jista' jeżerċita uffiċjal marittimu għall-inforzar.

Fil-fatt klawsola 2 tiddefinixxi x'inhu uffiċjal marittimu għall-infurzar, u tgħid hekk:

""uffiċjal marittimu għall-infurzar" tfisser kull membru tal-korp tal- pulizija tal-forzi armati, kull uffiċjal tad-dwana u kull uffiċjal ieħor vestit b'awtorita` ġenerali ta' infurzar tal-liġi.".

Pero` biex nerġa' niġi għal dak li kont qed ngħid, l-ikbar breakthrough li għamel dan l-abbozz ta' liġi huwa f'dak li għandu x'jaqsam maż-żona kontigwa għax taħt l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa, iż- żona kontigwa kienet tissemma biss ħafif ħafif mingħajr ħadd ma kien jaf eżattament x'inhi u kienu jeżistu biss ċerti poteri li kienu joħorġu mid- dritt internazzjonali.

Id-dritt internazzjonali huwa inforzabbli u mhux m'huwiex inforzabbli, pero` l-iktar ħaġa effettiva hija li l-prinċipju li joħroġ mid-dritt internazzjonali pubbliku jkun kodifikat fil-liġi Maltija.

Fi kliem ieħor, dak li dan il-parlament qiegħed jirratifika llum diġa' jeżisti fid-dritt internazzjonali, pero` l-uffiċjali li jridu jinforzaw il- liġi jistgħu ma jkunux jafu xi jgħid id-dritt internazzjonali, ċioe` li huma għandhom id-dritt li jissenjalaw bastiment, li jwaqqfu bastiment, li jitilgħu abbord bastiment, li jfittxu fuq bastiment, li jarrestaw u li jżommu lil xi persuna suspettata li tkun se tikkommetti xi reat kriminali, jew tkun diġa' kkommettietu, u li jelevaw xi oġġetti li għandhom x'jaqsmu ma' reat kriminali.

Issa dawn il-poteri qed jiġu ben definiti.

Nerġa' ngħid li llum l-uffiċjali tal-pulizija u tal-forzi armati diġa' kellhom dan il-poter, imma forsi dan il-poter ma kienx ċar, jew forsi kienu jiddejqu jeżerċitawh, jew inkella jekk stess kienu jeżerċitawh, forsi kienu jinqalgħu kwestjonijiet legali ta' safejn wieħed seta' jew jista' jeżerċita ċerti poteri.

Issa nixtieq inqajjem punt li sfortunatament dan l-abbozz ta' liġi ma jidħolx fih, Sur President.

Jistgħu jinqalgħu ċerti problemi li mbagħad aħna l-avukati nkunu nistgħu nixxalaw fihom fil-qorti, u nispera li fl-istadju ta' kumitat ikollna ċans nidħlu f'dawn it-tip ta' problemi.

Issa hawnhekk m'iniex qed inħares lejn l-abbozz ta' liġi li jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa imma qed inħares lejn l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa nnifsu, li fost affarijiet oħra jgħid li l-ibħra territorjali huma dawk li jestendu sa 12-il mil barra mill-kosta Maltija u Għawdxija.

Pero` l-kosta ta' Malta u ta' Għawdex tista' tkejjilha b'diversi metodi.

Il- pulizija għandhom vizzju jkejlu l-kosta ta' pajjiżna b'mod tond madwar il- gżejjer Maltin, u ma jiħdux in konsiderazzjoni li l-kosta tagħna m'hijiex smooth imma hija crooked.

Wieħed għandu jikkonsidra jekk il-kosta għandhiex titkejjel b'mod rectangular u mhux circumferential, u din tagħmel differenza kbira, b'mod partikolari għal dik iż-żona fejn neżerċitaw is- sovranita` fl-estensjoni tat-12-il mil mill-kosta ta' Malta, jiġifieri fejn għandna ġurisdizzjoni pura u mhux diluted, bħalma hi ż-żona kontigwa.

Hawnhekk jistgħu jinqalgħu problemi legali għax sabiex l-Istat Malti jipprosegwixxi kontra persuna li allegatament tkun ikkommettiet reat kontra l-istess Stat Malti, l-ewwel u qabel kollox ikun irid jiġi identifikat fejn ikun twettaq ir-reat għax biex jittieħdu l-passi neċessarji min-naħa ta' l- Istat Malti, ir-reat irid ikun twettaq jew fuq it-territorju Malti jew inkella fl-ibħra territorjali Maltin, jiġifieri f'dawk it-12-il mil 'il barra mill-kosta Maltija.

Jekk ma jiġix stabilit b'ċertezza li r-reat li allegatament imur kontra l-kodiċi penali sar fit-territorju Malti jew għallinqas fl-ibħra territorjali Maltin, dak ma jkunx reat kontra l-Istat Malti u ma jkunx prosegwibbli kontra l-Istat Malti.

Ħalli ngħiduha kif inhi.

This is more the exception than the rule, u Deo gratias et Mariae, dawn il-problemi legali ma jinqalgħux kuljum fil-qorti, pero` jistgħu jinqalgħu f'inċidenti tas-sajd u f'inċidenti oħrajn għax ir-reati jistgħu jitwettqu anke fuq bastiment Malti.

Jekk jinqala' dubju dwar fejn kien eżattament dak il-bastiment li fuqu allegatament ikun twettaq reat kontra l- Istat Malti, allura se jinqalgħu kwestjonijiet u eċċezzjonijiet legali ta' ġurisdizzjoni dwar fejn kien eżattament dak il-bastiment.

Ġaladarba l-liġi ma tgħidx speċifikament kif għandek tikkalkola, jekk inti tikkalkola d- distanzi kif qed jikkalkolawhom il-pulizija, jiġifieri b'mod circumferential, allura jkollok ċirkostanzi fejn ikun hemm ċerti liberazzjonijiet li jsiru mill-qorti għax ikun jeżisti dubju raġonevoli fejn eżattament ikun twettaq ir-reat.

Din hija xi ħaġa serja, u għalkemm kif għedt diġa', this is more the exception than the rule, kellna ħafna u ħafna okkażjonijiet fejn inqala' dan il-każ, speċjalment meta nqalgħu dawk li aħna nsejħulhom bħala gwerer tas-sajd.

Dawn huma eċċezzjonijiet li meta jinqalgħu, tinqala' kwestjoni legali fuqhom.

Jien naf b'każi fejn dawn il-problemi legali ta' ġurisdizzjoni nqalgħu, mhux riċentement biss imma anke fl-imgħoddi, u jien naħseb li ġaladarba issa ressaqna dan l-abbozz ta' liġi li qed jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa, għandna naħtfu l-opportunita` li nagħmlu xi ħaġa dwar dan għax imbagħad Alla biss jaf meta jitressaq abbozz ta' liġi simili f'dan il-parlament.

Naħseb li fl-istadju ta' Punt ieħor li nixtieq inqajjem jirrigwarjda l-istat diżastruż li jinsabu fihom it-taqsimiet marittimi tal-forzi armati ta' Malta u tal-korp tal-pulizija.

Nibda biex ngħid li t-taqsima marittima tal-korp tal-pulizija hija ineżistenti u prattikament lanqas biss teżisti taqsima marittima tal-korp tal-pulizija.

L-unika taqsima fil-korp tal-pulizija li forsi, b'xi mod jew ieħor, għandha x'taqsam mal-baħar hija dik ta' l-administrative law enforcement, li għandha xi speedboat jew tnejn biex permezz tagħhom jinqabdu dawk li jkunu qed isuqu l-ispeedboat tagħhom b'veloċita` eċċessiva.

Bla ebda dubju, il- forzi armati ta' Malta m'humiex attrezzati għall-kwestjonijiet internazzjonali li jistgħu jinqalgħu, daqskemm m'humiex attrezzati l-forzi ta' l-ordni, jiġifieri l-pulizija, sabiex jikkumbattu l-pjaga ta' l- immigrazzjoni illegali.

Ġaladarba semmejt l-immigrazzjoni illegali, irrid ngħid li iktar 'il quddiem se nitkellem dwar dan għax sfortunatament ġieli nisimgħu ċerti affarijiet, nitfgħuhom taħt it-tapit u qisu qatt ma ġara xejn.

Fil-fatt din donnha saret karatteristika tal-gvern Nazzjonalista, imma kif diġa' għedt dwar dan se nitkellem iktar 'il quddiem.

Il-punt li qed nenfasizza bħalissa huwa l-fatt li llum il-forzi armati ta' Malta iktar jistgħu jissejħu bħala "l-forzi żarmati ta' Malta", partikolarment f'dak li għandu x'jaqsam mat-taqsima marittima!

Din hija problema li rridu nittekiljawha llum qabel għada.

Sfortunatament illum il-Ministru Tonio Borg m'huwiex qiegħed hawn minħabba li jinsab imsiefer għax kieku forsi kien iwieġeb għal ċerti punti li qed inqajjem jien.

Nispera li almenu dan l-abbozz ta' liġi jkun għadu qed jiġi diskuss f'dan il-parlament meta l-ministru jirritorna lura Malta.

Spiss nisimgħu lil min jiftaħar - u dan sar anke f'risposti għall- mistoqsijiet parlamentari li għamilt jien – biż-żieda fil-vot kapitali tal- korp tal-pulizija.

Imma ngħid jien, jekk saru xi xogħlijiet fl-estensjoni tal-kwartieri ġenerali tal-korp tal-pulizija u qed isiru xi xogħlijiet oħrajn fil-faċilita` korrettiva ta' Kordin, m'huwiex ovvju li biex tagħmel dawn ix-xogħlijiet irridu nżidu l-vot kapitali?

Imma l-iktar ħaġa importanti hija li jsir ċertu investiment - issa hawn ma rridx niftiehem li qed ngħid li dawn ix-xogħlijiet li semmejt m'humiex importanti, għax iva, huma importanti, speċjalment ix-xogħlijiet li qed isiru fil-faċilita` korrettiva ta' Kordin - sabiex il-pulizija tkun attrezzata aħjar fit- taqsima marittima, għax sal-lum il-korp tal-pulizija għad m'għandu l-ebda għodda sabiex jikkumbatti ...

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Is-Segretarju Parlamentari, bil-permess ta' l-Onor.

Gulia.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, nixtieq niġbed l-attenzjoni lill-Onor.

Gulia li meta l-Partit Laburista kien fil- gvern, minkejja li kien qed isir xi xogħol fl-estensjoni tal-kwartieri ġenerali tal-pulizija, il-vot kapitali tal-pulizija xorta kien tnaqqas.

Jiġifieri le, m'huwiex ovvju li ġaladarba jkunu qed isiru xi xogħlijiet fl- estensjoni tal-kwartieri ġenerali tal-pulizija, il-vot kapitali tal- pulizija jiżdied.

ONOR.

GAVIN GULIA: Sur President, nista' nwieġeb lill-Onor.

Pullicino ħafif ħafif.

Ix-xogħlijiet li qed isiru fl-estensjoni tal-kwartieri ġenerali tal-pulizija ilhom għaddejjin għal numru ta' snin, u naturalment biex dawn jitkomplew bilfors irid jiżdied il-vot kapitali.

Jekk fil-bidu tax-xogħlijiet ikollok bżonn ċerta nefqa u mbagħad biex jitlestew dawn ix- xogħlijiet tkun trid iżżid l-ispiża, mhux bilfors trid iżżid il-vot kapitali?

Jien napprezza l-osservazzjoni li għamel il-kollega tiegħi, pero` ħalli ma niddevjawx mill-pern ta' l-argument li qed nipprova nqajjem.

Anke jekk għall-grazzja ta' l-argument dak li qed jgħid il-ħabib tiegħi huwa minnu, jibqa' l-fatt that we have to invest where it matters most, u aħna nafu li m'għandniex il-mezzi sabiex nikkumbattu ċerti abbużi li jsiru fuq il-baħar, bħall-immigrazzjoni illegali.

Per eżempju, ħafna drabi, meta nindunaw li tkun qed titwettaq din l-attivita` f'pajjiżna?

Meta l-barranin jaqbdu lil min ikun qed iwettaq dan l-abbuż.

Alla jbierek, aħna qatt ma naqbduhom ħerġin minn hawn Malta!

Imma jista' jkun hemm raġunijiet għaliex ma naqbduhomx ħerġin minn hawn Malta wkoll.

Jien naħseb li jkun hemm ħafna nies li jkunu jafu ħafna affarijiet, u dawn huma people who have influence.

Jien diġa' tkellimt waqt il-ħin ta' l-aġġornament dwar dawn l-affarijiet, u għalhekk m'iniex qed ngħid xi ħaġa ġdida, pero` ħadd ma ta kas ta' dak li kont qed ngħid u għalhekk illum se nerġa' nqajjem dan is-suġġett, b'mod partikolari wara ċertu diskors li sar il-bieraħ fuq stazzjon televiżiv.

Dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jipprovdi li fiż-żona kontigwa l-Istat Malti għandu dritt jeżerċita kontroll f'ċerti oqsma li għandhom x'jaqsmu ma' l-immigrazzjoni, mad-dwana, ma' kwestjonijiet fiskali u mas-sanita`, imma jien se nitkellem dwar l-immigrazzjoni.

Segwejt il- programm "Bondicini" u llum ġie rrapportat anke fuq il-gazzetta "The Times" li matul dan il-programm, ċerta Zina Grima għamlet allegazzjonijiet serji ħafna, u dawn l-allegazzjonijiet għamlithom pubbliċi għall-ewwel darba.

Issa nispera li dak li ntqal ma ninjorawhx bħas-soltu, qisu ma ntqal xejn, u nixtieq li l-prim ministru jisma' dan li għandi xi jgħid.

L- allegazzjonijiet li għamlet Zina Grima ilna nisimgħuhom through the grapevine għal matul dawn l-aħħar sentejn, u dawn waslu anke lil uħud minn din in-naħa, inkluż lili bħala x-shadow minister ta' l-intern.

Dawn l- allegazzjonijiet jgħidu li mdeffsa fl-attivita` ta' l-immigrazzjoni illegali hemm involuti uffiċjali pubbliċi, inklużi uffiċjali fil-korp tal- pulizija.

Issa hawnhekk irrid inkun ġenwin u ngħid li għalkemm lili kienet waslitli din l-informazzjoni, it was rather vague and without any specific references.

Pero` din l-informazzjoni ma smajthiex minn sors wieħed u għalhekk jien qed inqis dan id-diskors, li fih qed nagħti din l- informazzjoni, bħala diskors privileġġjat.

Sena u nofs jew sentejn ilu, meta din l-informazzjoni waslet għandi għall-ewwel darba, kont prudenti għax ħassejt li qabel ma nitkellem għandi nivverifikaha, u kont responsabbli biżżejjed li ma qbadtx u tkellimt fuq din il-ħaġa waqt xi ħin ta' l-aġġornament, qisni qiegħed hawnhekk għall-gallerija.

Fil-fatt, meta aħna l-membri ta' l-oppożizzjoni ngħidu xi ħaġa, il-membri tan-naħa l-oħra hekk jakkużawna li qegħdin hawnhekk għall-gallerija.

Il-privileġġ parlamentari qiegħed hemmhekk għal xi ħaġa imma ċertament mhux biex noqogħdu hawn għall-gallerija jew biex noħolqu kwestjonijiet fl-arja.

Jien ħadt il-briga li nkellem privatament lill-ministru ta' l-intern dwar din l-informazzjoni li kont irċevejt, u staqsejtu jekk waslux għandu wkoll l-allegazzjonijiet li fl-ajruport internazzjonali ta' Malta u fis-seaport hemm uffiċjali pubbliċi li qed idaħħlu l-immigranti klandestini fil-pajjiż meta dawn lanqas biss ikunu koperti bil-visa.

Ta' min jgħid li dawn jitħallew hawn Malta għal perijodu ta' żmien, xi kultant anke għal ġurnata biss, u mbagħad minn hawn itellquhom lejn Sqallija.

Dwar dawn l-affarijiet, kellimt anke uffiċjal għoli tal-korp tal-pulizija u għedtlu sabiex jinvestiga l-każ.

Minbarra li ħadt aġġornament nitkellem dwar dan il-każ, tkellimt ukoll f'dan ir-rigward fid-dibattitu li kellna dwar l-estimi tal- ministeru tal-intern għall-budget ta' din is-sena.

Fil-fatt dakinhar jien għamilt warning bħala deterrent, minn hawnhekk stess, sabiex ninforma li aħna għandna suspett ta' x'inhu għaddej fl-ajruport internazzjonali ta' Malta u fis-seaport dwar l-immigrazzjoni klandestina.

Dan jien għamiltu apposta ħalli jekk ikun hemm min huwa involut f'din il-attivita` u jkun qiegħed jismagħna ...

Sfortunatament dak il-warning li jien tajt ma ġiex irrapportat fil-gazzetti, jew inkella jekk ġie rrapportat, dan ir-rapport ġie mrekken x'imkien fejn ma jidhirx.

Kif għedt diġa', dwar dan il-każ kellimt kemm lill-Ministru Tonio Borg kif ukoll lil uffiċjal għoli fil-korp tal-pulizija, pero` sinċerament ma nafx jekk dawn għamlux xi investigazzjonijiet sabiex jikkonfermaw dak li għedtilhom jien.

Barra minn hekk, għamilt anke mistoqsijiet parlamentari fejn aċċennajt għal dawn l-affarijiet, u għamilt dawn il-mistoqsijiet speċifikament għall-pulizija li għandhom x'jaqsmu ma' l-immigration, sabiex anke minn din il-Kamra nuru li għandna l-attenzjoni tagħna ffokata fuq hemmhekk.

Anke jekk naf li għandi privileġġ parlamentari m'iniex se noqgħod insemmi ismijiet.

Jekk irrid nista' nsemmi ismijiet pero` ma rridx nagħmel dan.

Mr Speaker, il-bieraħ ħassejtni kkonfondut ħafna meta smajt lil Zina Grima tgħid - u dan ġie rrapportat ukoll f'"The Times" - "that she had personally reported the matter to the prime minister and home affairs minister and those involved were transferred elsewhere".

Hawnhekk Zina Grima kienet qed titkellem dwar xi każ ta' Eġizzjani miżżewġin nisa Maltin li kienu qed jistennew biex jiġu trasferiti illegalment lejn pajjiżna.

Bħalissa hawn preżenti l-prim ministru, u jien nispera li li meta ldan jiġi biex jagħmel il-winding-up jgħidilna xi ħaġa dwar dan il-każ, u jekk jilħaq jiġi l-Ministru tal-Intern, jgħidilna xi ħaġa hu wkoll.

Jien ma nistax nifhem kif il-passi li qed jittieħdu fil-konfront ta' dawk l-uffiċjali pubbliċi li qed jinqabdu f'din it-tip ta' attivita`, huma sempliċiment li jiġu ttrasferiti għal xi taqsima oħra.

Nispera li ta' l-inqas dawn jiġu trasferiti wara li tkun saret investigazzjoni dwarhom.

Imma jien għandi xi mistoqsijiet x'nagħmel.

Meta jkun hemm suspett fondat li uffiċjal pubbliku jkun kompliċi fit- traffikar ta' immigranti klandestini, possibbli li l-uniku pass li jittieħed huwa li dan jiġi transferred minn taqsima għal taqsima oħra?

Din hi omerta`.

L-allegazzjonijiet fuq persuna li kienet kompliċi fit- traffikar ta' immigranti klandestini huma serji, u ġaladarba qed isiru dawn it-transfers, allura żgur li xi ħadd għandu suspett f'ċerti uffiċjali pubbliċi, iktar u iktar meta wieħed jieħu in konsiderazzjoni l-fatt li ċerti uffiċjali pubbliċi qed jiġu mneħħija minn pożizzjoni tant sensittiva li għandha x'taqsam ma' l-immigrazzjoni u jintbagħtu x'imkien ieħor.

Imma din x'serjeta` hi!

Jien nixtieq li l-membri tal-gvern jgħidu jekk dan li qed ngħid jien huwiex minnu jew le, għax huwa mpossibbli li huma ma jafu b'xejn dwar dawn it-trasferimenti.

Mr Speaker, dawk li qed jieħdu l-immigranti illegali minn Malta għal Sqallija kollha għandhom il-powerboats, u aħna nafu li mhux kulħadd għandu powerboat f'Malta.

Ma nafux min huma dawk in-nies li għandhom il- powerboats?

Issa hawnhekk irrid nagħmilha ċara li jien m'iniex qed ngħid li għandna npoġġu lil kulmin għandu powerboat fl-istess keffa.

Imma ġaladarba nafu min huma n-nies li għandhom powerboat, għaliex ma jiġux investigati?

Jista' jkun li qed isiru xi investigazzjonijiet, pero` nistgħu nkunu nafu x'inhu l-eżitu ta' dawn l-investigazzjonijiet?

F'sajf wieħed ma nafx kemm mijiet ta' immigranti klandestini jittieħdu minn Malta għal Sqallija, u mbagħad meta t-temp ikun tajjeb u l-baħar ma jkunx imqalleb imbierek Alla Malta tinxef mill-barranin, speċjalment miċ-ċittadini tan- North Africa, u dawn jidħlu u joħorġu minn pajjiżna with impunity.

Ara meta jkun maltemp, nibdew naraw ħafna iktar minn dawn il-barranin f'pajjiżna!

Ċertament m'iniex qed nakkuża lill-pulizija għal dan kollu, għax naf li l-pulizija m'għandhiex biex taħdem.

Mela l-pulizija għandhom xi poter divin jew sopranaturali li jimxu fuq il-baħar!

Nerġa' ngħid li hemm bżonn li ninvestu fil-korp tal-pulizija biex fl-aħħar dan ikollu maritime squad attrezzata.

Jien niftakar li meta darba minnhom, waqt il-ħin tal-mistoqsijiet, kont qajjimt dan il-punt, il-prim ministru kien qabel miegħi li hemm bżonn li titwaqqaf skwadra speċjali għal dan il-qasam, u jien nerġa' nħeġġeġ lill- prim ministru u lill-ministru ta' l-intern biex din l-iskwadra speċjali tal- pulizija titwaqqaf.

Jien nistaqsi wkoll: Fejn ikunu l-forzi armati tat- taqsima marittima meta dawn "il-barunijiet tal-persuni" - issa se nibda nsejħilhom hekk - ikunu ġejjin u sejrin minn Malta għal Sqallija with impunity?

Fejn ikunu l-bċejjeċ tal-baħar tal-forzi armati ta' Malta dak il- ħin li l-barunijiet tal-persuni jkunu qed jaqsmu bejn Malta u Sqallija?

Fuq l-art?

Biex tagħqad, mgħaġġbin xi storbju jagħmlu dawn il-powerboats!

Jien nistaqsi wkoll: Powerboat minn fejn tista' titniżżel fil-baħar?

Id- daqs ta' powerboat huwa kbir u għalhekk żgur li ma tistax titniżżel minn kullimkien imma minn ċerti postijiet biss.

Għalhekk minbarra li għandna nkunu nafu min għandu powerboat, li bilfors huwa numru limitat ta' persuni, għandna nkunu nafu wkoll ...

Daqskemm nitkellmu dwar is-secret service!

Imbierek Alla, dan l-aħħar is-secret service qiegħed kullimkien!

Allura mbagħad kif is-secret service ma jsibx mezz kif jinfiltra f'dan il-pocket iż-żgħir ta' kriminalita` organizzata?

Dawn huma oxxenitajiet!

Il-bieraħ intqal li l-prim ministru u l-ministru ta' l-intern ingħataw xi informazzjoni u saru xi transfers.

Jekk saru xi transfers, this is not fair.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru, on a personal explanation.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, jien ma nafx x'intqal fuq it- television minn din il-persuna li qed isemmi l-Onor.

Gulia - donnu li l- Onor. Membru qed jaqra minn xi rapport ta' "The Times" li jien ma qrajtux – iżda jekk din il-persuna qed tgħid li informat lili jew tatni x'informazzjoni f'dan is-sens, jien nista' ngħid li assolutament m'għandi l- ebda idea la li din il-persuna kellmitni u wisq iktar li din il-persuna setgħet qaltli xi ħaġa f'dan is-sens.

ONOR.

GAVIN GULIA: Din jien smajtha l-bieraħ fuq l-inews u, kif għedt diġa', f'"The Times" ġie rrapportat li Żina Grima qalet

"that she had personally reported the matter to the prime minister and home affairs minister and those involved were transferred elsewhere".

Dawn huma affarijiet serji.

Jien li jinkwetani hu kif il-gvern jippretendi li ma jkunx jaf ċerti affarijiet li jkunu jafuhom in-nies tat-triq, speċjalment dwar il-qasam ta' l-immigrazzjoni illegali u t-traffikar tal- persuni.

Dawk in-nies li jiġu ttraffikati minn Malta għal Sqallija b'xi mod ikunu daħlu hawn Malta.

Jien, bħala avukat, naf b'każi fejn visa tinsteraq mill-pulizija stess fl-ajruport biex tingħata l-impressjoni li dawn il-barranin ikunu ilhom Malta xi xahar jew sitt xhur.

Dawn il-każi qegħdin fil-qorti, jiġifieri jekk ikun hawn min jisfidani jien lest li nuri d-dokumenti li jixhdu dan, pero` ma naħsibx li nista' noħroġhom 'il barra mill-qorti.

Issa jien nistaqsi: Dawn il-visas insterqu jew ingħataw?

F'dan il-pajjiż diġa' hawn falliment minħabba li s-serq qed isir left, right and centre, pero` jkun falliment ħafna ikbar jekk naslu f'sitwazzjoni fejn il-pulizija - li suppost qegħdin hemmhekk biex jassiguraw li mhux biss ma jsirx serq imma li ma jsirx serq l-ewwel u qabel kollox mill-kwartieri ġenerali tal-pulizija jew mill-fergħat li għandhom x'jaqsmu ma' l- immigration - jisirqu l-visas.

Mr Speaker, possibbli li l-gvern ma jiġih l-ebda suspett li dak li qed jiġi allegat jista' jkun potenzjalment reali?

Allura kif jibqa' ma jinvestigax?

Jew jekk qed jinvestiga, x'inhu dan il-ħabi kollu?

Jekk il-gvern qed jinvestiga xi każi, aħna għandna nkunu nafu għax jien nemmen li jekk gvern huwa serju u ma jogħġbuhx ċerti affarijiet li jkunu għaddejjin, huwa għandu jinvestigahom u jgħid fil-pubbliku li qed jinvestigahom.

Gvern li jaħbi jew li forsi m'għandux intenzjoni li jaħbi imma xorta jħalli l-affarijiet għaddejjin minn taħt xorta waħda ma jirriflettix tajjeb fuqu.

Din bħal tal- kummissarju tal-pulizija fejn, Alla jbierek, għall-ewwel ħadd ma kien jaf xejn u ħadd ma qal xejn u mbagħad minn xi mistoqsijiet parlamentari sirna nafu li fil-fatt il-prim ministru u l-ministru ta' l-intern kienu jafu xi ħaġa imma għażlu li jitfgħu kollox taħt it-tapit.

Aħna nafu li kien hemm saħansitra nies li mietu f'din l-attivita` ta' trasferiment ta' immigranti illegali minn Malta għal Sqallija, u hawnhekk m'iniex qed nirriferi biss għal dawk il-ħamsa li mietu s-sajf li għadda f'Portopalo jew f'Ragusa.

Tliet snin ilu kien hemm inċident li fih x'aktarx mietu 'l fuq minn 250 ruħ waqt li dawn kienu qed jiġu trasbordati minn fuq il-bastiment Yioham għal fuq bastiment Malti, u f'dan l-inċident x'aktarx mietu wkoll ċittadin Malti u ċittadin barrani miżżewweġ Maltija.

Imma mbierek Alla, qisu ma ġara proprju xejn!

Dawn l-affarijiet serji, Mr Speaker, u jien se nieħu spunt biex nitkellem fuq, per eżempju, il-każ tal-kummissarju tal-pulizija.

Aħna bħala oppożizzjoni konna verament prudenti fuq dan il-każ.

Jien personalment, anke fl-istqarrijiet li ħriġt, m'għamilt xejn illi nista' minimament niddanneġġja l-proċeduri li hemm għaddejjin fil-qorti, u lanqas biss għamilt riferenza għalihom.

L-attakk politiku tiegħi kien limitat għall-prim ministru u għall-ministru ta' l-intern għax għamilt ċerti stqarrijiet li lanqas biss ġew imwieġba u meta għamilt mistoqsijiet partikolari għal raġunijiet li jafuhom huma biss, l-għajta kienet: Ma nafu proprjament xejn!

Fil-fatt aħna la konna nafu li kienet għaddejja nkjesta maġisterjali u lanqas konna nafu li l-membri tal-gvern ġew avviċinati fuq dan il-każ.

Issa mbagħad ħalliha li f'dan il-parlament ikkapitulaw u meta kienu qed iwieġbu l-mistoqsijiet parlamentari raw li ma jaqbilx li jiżvijaw lill-Kamra u għalhekk spiċċaw ammettew li kien hemm avviċinament fuq dan il- każ, pero` dan sar biss wara ħafna prodding min-naħa ta' l-oppożizzjoni u anke minn ċerti sezzjonijiet tal-media.

Issa hawnhekk ta' min jgħid li mhux il-media Laburista biss kienet għamlet dan il-prodding.

Per eżempju, kien hemm ġurnal bl-Ingliż li rrapporta l-każ, u rrapportah b'mod estensiv.

Pero` jien x'qiegħed ngħid?

Qed ngħid li meta l-gvern iħossu mbarazzat, joqgħod jaħbi u ma jitkellem xejn.

Issa ħalli nħalluh il-każ tal- kummissarju tal-pulizija għax dan m'għandux x'jaqsam ma' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Mr Speaker, f'dak li għandu x'jaqsam mal-klandestini, hemm l-omerta` wkoll, imma din id-darba ħadd ma jista' jiġi jgħid li ma kien jaf xejn għax aħna konna ġbidna l-attenzjoni tal-gvern dwar ċerti allegazzjonijiet li kienu qed isiru f'dan il-qasam.

Forsi l-gvern jista' jgħid li ma kellu xejn konkret imma kellu biss xi suspett, u huwa għalhekk li ta xi transfers.

U ejja!

Din m'hijiex serjeta`!

L-ewwel semmejt is-secret service, pero` s- secret service kien qed jiġi wżat għal skopijiet oħrajn.

Huwa għal dawn l- affarijiet li jrid jintuża s-secret service; għall-ġlieda kontra l- kriminalita` organizzata, fosthom kontra t-traffikar tad-drogi, u anke għall-ġlieda kontra l-immigrazzjoni klandestina.

Jien għandi biża' li ċerta azzjoni ma tittieħidx b'ċerta deċiżjoni u b'ċerta determinazzjoni minħabba li jista' jkun hemm nies ta' ċerta influwenza, li jkunu decision makers jekk mhux ukoll policy implementers, li jkunu jafu b'ċerti affarijiet - u anke jista' jkun li jkunu involuti direttament fihom - and they turn the other way round.

Se nerġa' nagħmel osservazzjoni li lil min irid jifhem, żgur se tolqtu.

Huwa fatt li jeżistu nies li jiġu trasbordati minn Malta għal Sqallija, u nafu li hemm Maltin involuti u arrestati ġewwa Sqallija fuq din l-attivita`.

Nafu wkoll li l-awtoritajiet Sqallin se jitolbu l-estradizzjoni ta' xi Maltin li huma involuti fit-trasport illegali tal-klandestini.

Issa jien nistaqsi: Dawn kif daħlu hawn Malta?

L-ewwel bdejt dan l-argument u mbagħad intervjena xi ħadd u ma komplejtux, u allura se nkomplih issa.

Dawn kif daħlu f'pajjiżna, Mr Speaker?

Hemm diversi metodi kif il-klandestini jidħlu f'pajjiżna għax hemm il- metodu legali billi wieħed jidħol f'pajjiżna b'visa normali - issa hawnhekk irrid nagħmel parentesi żgħira u ngħid li ċ-ċittadini ta' ċerti pajjiżi ma jistgħux jidħlu fl-Ewropa għax il-pajjiżi Ewropej ma jagħtuhomx il-visa imma aħna għandna visa arrangements ma' dawn il-pajjiżi - u juża lil Malta bħal stepping stone billi joqgħod f'pajjiżna għal ċertu perijodu biss, normalment massimu ta' xahar.

Ta' min jgħid li fir-rigward taċ-ċittadini Ewropej, dawn m'għandhomx bżonn visa biex jidħlu f'pajjiżna għax għandhom speċi ta' freedom of movement għal tliet xhur sħaħ, pero` mbagħad, ġaladarba jiskadu dawk it-tliet xhur, ikunu jridu jitolbu extension ta' tliet xhur, u din l-extension ikunu jridu jitolbuha kull darba li jiskadu dawk it-tliet xhur.

Imbagħad kollox jiddependi fuq id-diskrezzjoni potenti ħafna tal-principal immigration officer.

Biex niftehmu, huwa tajjeb li l- principal immigration officer ikollu din id-diskrezzjoni, jiġifieri m'iniex qed ngħid dan b'nuqqas ta' rispett lejn Mr. Andrew Seychell.

Issa dawn iċ-ċittadini barranin li jiġu hawn Malta jistgħu jabbużaw, jibqgħu jgħixu f'pajjiżna u jagħmlu l-konnessjonijiet li jkollhom bżonn jagħmlu ma' min jittrasporta lil persuni minn pajjiż għall-ieħor illegalment.

Dan l-aħħar, wara li nqalgħu dawk l-inċidenti ta' Portopalo saret drive sħiħa biex kemm jista' jkun il-membri tal-korp tal-pulizija jaqbdu lil dawn l-immigranti illegali għax minkejja li l-immigranti illegali jkunu vittmi, ikunu qed jiksru l-liġijiet ta' l-Istat u allura jkunu jridu jitressqu l-qorti u ħafna minnhom jitkeċċew.

Imma aħna nagħmlu l-affarijiet bis-sulluzzu.

Meta nqala' l-inċident ta' Portopalo, imbagħad f'daqqa waħda saret drive, li tista' tkun anke motivata politikament, biex naqbdu lill-klandestini illegali u lil min ikun over-staying, u nwaddbuhom 'il barra minn pajjiżna.

Ikun hemm fażi fejn tkun qed issir ħidma sħiħa f'dan il-qasam u jibdew isiru ħafna raids 'l hemm u 'l hawn, imbagħad wara li jgħaddi ċertu żmien donnu jerġa' jirrilassa kollox sakemm jerġa' jinqabad xi ħadd jittraffika lill-klandestini barra minn Malta.

Din il- ħidma trid tkun kostanti u mhux bis-sulluzzu.

Jekk nafu li qed jiġi supply dejjem ikbar ta' klandestini illegali minn barra minn Malta għal hawn Malta u qegħdin jidħlu b'ċerta faċilita`, allura jrid ikun hemm skrutinju kontinwu min-naħa tal-korp tal-pulizija.

Imbagħad jeżisti wkoll il-mezz illegali ta' kif wieħed jidħol f'pajjiżna, u huwa hawnhekk fejn jibdew jidħlu ċerti dubji għax ma jistax ikun li wieħed jagħmel din il-biċċa xogħol waħdu, iktar u iktar meta jidħol hawn Malta b'visa misruqa jew inkella jidħol Malta b'mod legali u mbagħad jakkwista visa minn hawn Malta.

Dan il-povru klandestin ikun ġej minn background fqir ħafna u żgur li ma jkunx kellu kuntatti qabel ma wasal f'pajjiżna.

Allura kif jista' jkun jagħmel din il-biċċa xogħol waħdu?

Mhux bilfors li jkollu bżonn il-kompliċita` ta' xi ħadd minn hawn Malta li għandu ċertu poter amministrattiv?

Wieħed ma jistax jidħol legalment f'pajjiż b'visa falza imma jrid ikun qed jiġi megħjun minn xi ħadd.

Jien naf x'qed ngħid għax hemm ħafna każijiet ta' dan it-tip fil-qorti u jien, bħala avukat, kuljum nidħol il-qorti.

It-tielet mezz li jeżisti biex ċittadin barrani jkun jista' jidħol hawn Malta huwa li jidħol mix-xatt.

Sfortunatament aħna m'aħniex equipped biżżejjed sabiex naqbduhom jidħlu f'pajjiżna illegalment b'xi biċċa tal- baħar, li tista' tkun kemm biċċa tal-baħar irreġistrata f'Malta kif ukoll reġistrata f'xi pajjiż ieħor.

Jekk il-powerboats reġistrati f'Malta kapaċi jaqsmu bejn Malta u Sqallija fi tliet kwarti u jiġu lura fi tliet kwarti, ...

Per eżempju, ħalli nsemmi Tuneż.

Tuneż m'hijiex qiegħda 'l bogħod minn Malta u powerboat tista' tasal s'hemmhekk ukoll.

Naturalment dawn mhux bilfors ikunu powerboats imma jistgħu jkunu wkoll cabin cruisers jew yachts.

Jien għandi informazzjoni li l-capability tal-forzi armati Maltin li tgħasses l-ibħra territorjali Maltin huwa persentaġġ żgħir ħafna.

Fil- fatt mingħalija dan jammonta għal xi 10% tat-traffiku kollu li jgħaddi mill- ibħra territorjali Maltin.

Possibbli li m'għandniex nagħmlu xi ftit effort ieħor sabiex dak il-persentaġġ inkabbruh iktar?

Dawn it-traffikanti qed jgħaddu ż-żmien bina u qed iwaqqgħuna għar-redikolu.

Jien napprezza l-isforz li qed isir sabiex l-Att li jittratta dwar dan il- qasam ikun punibbli minħabba li sfortunatament s'issa fil-liġi Maltija dan it-tip ta' reati ma jissemmewx, pero` sakemm l-abbozz ta' liġi jgħaddi minn dan il-parlament ...

Fil-fatt bħalissa qed niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi fi stadju ta' kumitat bħala parti mill-emendi għall-Kodiċi Kriminali.

Jeżistu reati anċillari oħrajn li normalment jitwettqu flimkien mar-reat sostantiv ta' l-immigrazzjoni illegali tal-persuni, li huwa r-reat prinċipali, bħalma huwa l-illegal arrest, li jista' jiġi prosegwit in lieu of it-traffikar klandestin, u dan naturalment minbarra l-kwestjonijiet ta' immigrazzjoni u l-ksur tad-dispożizzjonijiet dwar il-liġi ta' l- immigrazzjoni għax meta tidħol u toħroġ minn pajjiż illegalment hemm anke pieni ta' ħabs.

Anke li tgħin u li tassisti jmur kontra l-liġi ta' l- immigrazzjoni, u allura huwa importanti li naraw dawn l-affarijiet.

Mr Speaker, nixtieq nagħlaq dan id-diskors billi nsemmi lil dawk il-ħamsa li nstabu mejta fuq ix-xatt ta' Ragusa.

Ara kemm hi serja din, Sur Prim Ministru!

Those who survived u rrakkontaw il-ġrajja tagħhom qalu li kienu waslu Malta ġurnata qabel ma qabdu l-bastiment minn San Pawl il-Baħar li ħadhom lejn Ragusa, jiġifieri f'temp ta' 24 siegħa dawn daħlu fl-airport ta' pajjiżna, għamlu kuntatt mat-traffikanti ta' l-immigranti illegali tal- persuni u ħarbu minn pajjiżna.

Imma kif jista' jkun li f'24 siegħa dawn il- klandestini jkunu jafu min huma t-traffikanti ta' l-immigranti illegali u fejn iridu jiltaqgħu magħhom?

Mhux bilfors illi għandhom min jgħinhom hawn Malta?!

U biex saru jafu min huma dawk il-persuni li jittraffikaw lill- klandestini mhux bilfors ressquhom lejhom persuni oħra?

Fi żmien 24 siegħa dawn daħlu f'pajjiżna u sabu l-mewt fuq ix-xatt ta' Ragusa, pero` kien hemm ukoll min salva u rrakkonta l-istorja tiegħu.

Mr Speaker, jien nistieden lill-gvern sabiex minbarra li jgħid tiegħu fuq dawn l-affarijiet, jara wkoll li ma jagħtix biss lip-service.

Għall-ħabta ta' Lulju, ħadt pjaċir ħafna meta waqt xi question time kont qajjimt dan il- punt u ħeġġiġt lill-prim ministru biex minbarra li jipprova jtejjeb il- forzi armati ta' Malta, jipprovdi lill-pulizija b'taqsima marittima, u huwa qabel miegħi u qal li anke hu, jaħseb li wasal iż-żmien li ninvestu sabiex ikollna skwadra speċjali biex nikkumbattu l-pjaga tat-traffikar tal- persuni.

Jien nifhem li l-prim ministru għandu ħafna x'jagħmel, pero` wasal iż-żmien li bħalma għandna l-iskwadra ta' kontra d-droga u dik ta' l- administrative law enforcement, li tara li ma jkunx hemm ksur tal-liġi f'dak li għandu x'jaqsam mal-kaċċa u mas-sewqan eċċessiv ta' bċejjeċ tal- baħar, hemm bżonn li jkollna wkoll skwadra marittima li taħdem biex taqta' dawn it-tip ta' abbużi li qed isiru f'pajjiżna u jestendu għal barra l- pajjiż, liema abbużi qed iwaqqgħulna wiċċna l-art ma' pajjiżi barranin.

Mr Speaker, nagħlaq dan id-diskors billi nitlob lill-gvern biex f'dak li għandu x'jaqsam ma' dawn l-oqsma, ikun ħafna iktar trasparenti milli kien s'issa.

L-oppożizzjoni m'għandhiex għalfejn tisħaq kontinwament għat- trasparenza.

Wara kollox hi toqgħod attenta għall-kritika li tagħmel biex ma tiġix imsawta jew akkużata li qed toħlom.

Jien naħseb li l-kritika li għamilt jien illum kienet kostruttiva għall-aħħar, u għalhekk nittama li ma jiġi ħadd jgħid li qed nipprovaw noħolqu xi allegazzjonijiet fl-arja.

Jien nistenna li l-gvern jgħidilna li jaf b'dawn l-affarijiet u li qiegħed jinvestigahom.

Nerġa' nappella għat-trasparenza, biex aħna l-membri ta' l- oppożizzjoni ma nibqgħux niġu hawn biex naqdu dmirna u niġu akkużati b'abbuż tal-privileġġ parlamentari.

Jien ma semmejt lil ħadd partikolari imma semmejt biss ir-reat u l-possibbiltajiet kbar li ċerti persuni ta' importanza amministrattiva jafu ħafna aktar minn dak li nistgħu nkunu nafu aħna bħala membri ta' din il-Kamra tar-Rappreżentanti.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

F'12.20 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI; Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament

tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 24 ta' Ottubru 2001, fis-6.00 p.m. b'din l- aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Lotteriji u Logħob Ieħor – Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Servizzi Veterinarji - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Liċenzji tal-Kummerċ - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Adrian Vassallo.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Mr Speaker, f'dan l-aġġornament nixtieq nitkellem ftit fuq ir-rapport dwar il-public broadcasting services, dak li qabel konna nsibuh bħala xandir Malta, li ġie ppubblikat dan l-aħħar min- naħa tal-gvern.

Kif kulħadd jaf il-PBS kienet għaddejja minn ċerti problemi, primarjament finanzjarji, u l-gvern Nazzjonalista ħatar taskforce biex jistudjaw il-qagħda fil-PBS u wara jirrikmandaw f'miżuri għandu jieħu l-gvern dwar din azjenda pubblika.

Dan ir-rapport ġie ppreżentat lill-gvern f'Lulju, pero' għal xi raġuni jew oħra kollox inżamm mistur u tfaċċa f'Settembru u sar pubbliku.

Fil-fatt kull min irid kopja ta' dan ir-rapport jista' jakkwistaha mingħand il-PBS jew anke jniżżlu minn fuq l-internet.

F'dan ir-rapport ta' ristrutturar jingħad li għandhom isiru ammonti ta' tibdiliet biex il-kumpannija terġa' tieħu r-ruħ u ssir vijabbli kummerċjalment.

Issa jekk wieħed iħares lejn ir-rapport malajr jinduna li fih hemm propost li jittieħdu ħafna miżuri kontroversjali, kemm f'dak li għandu x'jaqsam mal-ġejjieni ta' l-azjenda u iżjed u iżjed - u aħna bħala partit tal-ħaddiema din l-aktar li tinwetana - dwar il-ġejjieni tal- ħaddiema ta' l-istess azjenda.

Fis-sustanza dan ir-rapport jgħid li l-PBS kellha management dgħajjef u bla ħila.

Qalu wkoll li kien hemm bżonn li jitnaqqsu l-ħaddiema u ġie propost ukoll li min ikun irid jitlaq jingħata t- terminal benefits.

F'dan ir-rapport jingħad ukoll li l-ħaddiema kollha għandhom jerġgħu japplikaw mill-ġdid biex jieħdu post f'din l-ażjenda, li bl-istrutturar kellha tinqasam, jekk m'iniex sejjer żball, f'ħames kumpanniji separati.

Kellha ssir ukoll talba biex nies li qatt ma ħadmu fix-xandir u qatt ma kellhom x'jaqsmu ma din il-kumpannija jkunu jistgħu japplikaw ukoll biex jingħataw impieg, dejjem jekk jintgħażlu, ma' dawn il- kumpanniji li kellhom jitwaqqfu mill-gvern minflok il-PBS kif nafuh illum.

Ir-rapport jgħid ukoll, ħalli ngħidu kollox, li l-ħaddiema li hemm illum kienu se jingħataw preferenza fuq dawk li japplikaw minn barra, dejjem jekk il-bord ta' l-għażla jsib li huma aħjar minn dawk li kienu applikaw minn barra.

Pero' ir-rapport jgħid ukoll li jekk ikun hemm ħaddiema li jridu jitilqu u l-kumpannija tħoss li għandha bżonnhom biex jibqgħu jaħdmu mal- kumpanniji ġodda li se jitwaqqfu dawn ma jkunux jistgħu jitilqu.

M'għandhomx għażla, iridu jibqgħu hemm bilfors.

Jingħad ukoll li dawk li jaċċettaw li joqogħdu u jibqgħu jaħdmu ma' din il-kumpanniji jridu joqogħdu wkoll għat-taħriġ li jkun hemm bżonn.

Ovvjament aħna m'għandna xejn kontra li wieħed joqgħod għat-taħriġ jekk ikollu bżonn.

Nerġa' ngħid li dan ir-rapport ġie ppreżentat lill-gvern fil-bidu ta' Lulju u ġie ppreżentat għall-pubbliku fil-bidu ta' Settembru jinsisti li t- tibdiliet li hemm bżonn isiru f'din il-kumpannija kellhom isiru sa l-aħħar ta' Settembru.

Settembru għadda, Ottubru wasal biex jispiċċa u sal-lum il- ħaddiema li qed jaħdmu fil-PBS għadhom ma jafu assolutament xejn x'se jsir mill-kumpannija tagħhom u x'se jiġri minnhom fil-futur.

Ċertament li din mhijiex xi ħaġa li sserraħ ras in-nies għax meta tkun qed taħdem ma' kumpannija u tara li għandek ix-xabla mdendla fuq rasek bilfors li tinkwieta.

S'issa wieħed jista' jgħid li ħadd għadu ma jaf eżattament x'se jiġri wara li ġie rrikkmandat dak kollu li hemm f'dan ir-rapport.

Sur President, tajjeb li wieħed jgħid li ġaladarba din l-ażjenda kellha management dgħajjef, ma kellux ħila jmexxi, għax hekk jingħad fir-rapport, allura l-ministru li kien responsabbli minn din l-azjenda ma kienx jaf x'inhu qed jiġri.

Ħallew kollox għaddej u issa meta l-problemi kibru tant li, kważi kważi, saru insormontabbli qegħdin f'paniku u ma jafux x'se jaqbdu jagħmlu.

Hawnhekk tajjeb li nfakkar li meta l-Partit Laburista kien fil-gvern kellu proposta li l-ħaddiema tal-gvern kellhom jitnaqqsu għaliex kien hemm iżżejjed.

Hekk kif semgħu b'din il-proposta tan-naħa l-oħra tgħidx x'paniku u terremot sħiħ għamlu u bdew jgħidu li mhux sewwa li jitkeċċew il-ħaddiema.

Filli kienu jitkellmu għan-nies li huma fi strata għolja u filli ġiethom ħniena mill-ħaddiema.

Issa dan kulma kellu l-gvern Laburista kienet proposta, liema proposta m' aċċettax, għax il-gvern Laburista ma jaċċetta qatt li ħaddiema li jkunu jaħdmu fis-servizz pubbliku jitkeċċew.

Issa għandna task force maħtura mill-gvern preżenti li tant beda meta l- gvern Laburista kellu proposta li jnaqqas il-ħaddiema tal-gvern - naħseb li kien dmugħ tal-kukkudrilli – li qed tipproponi l-istess ħaġa li kien propost fi żmien gvern Laburista.

X'inhuma jgħidu dawn?

Dawn qed jgħidu li l-PBS għandha tiżżarma u jsiru diversi kumpanniji oħra u l-ħaddiema li hemm illum japplikaw mill-ġdid u flimkien magħhom japplikaw ħaddiema li qatt ma ħadmu fix-xandir.

Imbagħad jekk il-ħaddiema li hemm illum jinstabu li huma tajbin jintgħażlu biex ikomplu jaħdmu fil-kumpanniji li ġodda u jekk ma jinstabux tajbin jagħtuhom daqsxejn ta' somma flus biex jagħlqulhom ħalqhom u jqalftuhom 'il barra.

Mr Speaker, fl-opinjoni tiegħi u naħseb anke fl-opinjoni ta' sħabi, din it- task force li hija maħtura kompletament min-naħa tal-gvern daħlet f'qasam ferm kontroversjali.

Bħala Partit Laburista ġdid, aħna nemmnu li x- xandir statali għandu jkun imparzjali u mbiegħed ukoll minn kwalunkwe indħil partiġġjan u politiku.

Għalhekk dawn il-miżuri li għandhom jittieħdu biex il-PBS jieħu r-ruħ għandu ikollhom warajhom il-fiduċja tal-partiti politiċi kollha u mhux sempliċement isir x'jidhirlu l-partit tan-naħa l- oħra.

Aħna nippretendu li dawn il-miżuri għandu jkollhom l-apoġġ ta' dan il- parlament qabel ma jiġu attwati.

Il-PBS hija azjenda pubblika, bħalma huma l-Kalaxlokk, il-Gozo Channel u l- Enemalta – biex insemmi xi eżempji – li l-majority shareholder fihom huwa l- gvern u għaldaqstant nippretendu li l-ħaddiema f'dawn l-azjendi għandhom id- drittijiet tagħhom.

M'huwiex aċċettabbli għan-naħa ta' l-oppożizzjoni li jkollok kumitat jew task force u b'mod kapriċċuż jaqbad u jiddisponi minn dawn il-ħaddiema qishom xi numri jew xi ħaġa ineżistenti u mingħajr familja u tkeċċihom u minflokhom iddaħħal lil min trid għax jekk jaqbillek.

Aħna nippretendu li kull ħaddiem li hemm fil-PBS jibqa' jaqla' l-ħobża tiegħu.

Jekk kien hemm management ħażin ċertament li m'huwiex tort tal-ħaddiema u r- responsabbilta' għandu jerfagħha min fis-snin li għaddew kien politikament responsabbli minn din l-azjenda.

Mr Speaker, jien nippretendi li bħala partit, li mingħajr ebda dubju minn hawn u sentejn oħra se nkunu fil-gvern, għandu jkollna vuċi fejn nistgħu nressqu l-opinjonijiet tagħna dwar strutturar f'ażjendi u l-kondizzjonijiet tax-xogħol biex il-ħaddiema, li għalina jiġu l-ewwel u qabel kollox, kemm fil-PBS kif ukoll f'intrapriżi oħra - għax illum waslet id-daqqa tal-PBS u erbat ijiem oħra jaslu d-daqqiet ta' azjendi oħrajn li huma parastatali - ma jispiċċawx jitilfu l-impieg tagħhom.

Illum qed naraw liġi wara oħra kollha intenzjonati biex jitwaqqfu awtoritajiet.

'Il quddiem il-gvern se jdur mhux biss għad-dipartimenti tal-gvern imma anke għall-kumpanniji parastatali, u ħadd wara ħadd tasal ta' kulħadd.

Għalhekk nerġa' ngħid li aħna, bħala partit, nippretendi li għandu jkollna vuċi fejn jiġu diskussi il-kondizzjonijiet tal-ħaddiema li huma impjegati ma' l-intrapriżi li tagħhom il-gvern huwa l-majority shareholder.

Nippretendi wkoll li dan it- tibdiel li għandu jsir f'dawn il-kumpanniji għandu jitpoġġa quddiemna f'dan il-Parlament ħalli kulħadd ikollu ċ-ċans li jiddibatti u jwassal l-ilmenti tiegħu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, dalgħodu waqt il-ħin tal-mistoqsijiet ħadt gost nisma' lill-ministru responsabbli mit-trasport jgħid li min-naħa tiegħu mhux qed jara li se jkun hemm xi diffikultajiet ta' flooding fl- inħawi ta' Burmarrad u s-side streets ta' l-area li aħna nsibuha ta' Wied il-Għasel f'Burmarrad stess meta fi ftit tal-ġimgħat oħra tidħol ix-xitwa.

Jiena ma naqbilx ma' dan u għalhekk nappella lill-ministru biex jagħmel studju immedjat dwar x'jista' jsir kemm-il darba jkollna xi maltempata għax l-ilma tax-xita li jinżel f'dawn l-inħawi jikkawża perikli kbar.

Aħna nafu li l-ilma tax-xita li jkun ġej minn Wied Qannotta, miż-Żebbiegħ u mill-widien fin-naħa tal-Mosta u tar-Rabat jibqa' niżel kollu Wied il- Għasel u allura huwa naturali li l-ammont kbir ta' ilma tax-xita li jinżel f'dawk l-inħawi jikkawża sitwazzjonijiet diffiċli u perikolużi.

Għalhekk, nerġa' ngħid, li għandu jsir studju immedjat dwar x'jista' jsir kemm-il darba jinqalgħu dawn is-sitwazzjonijiet, u dan bil-għan li jiġi evitat il- periklu.

Irridu niftakru li meta jkollok dan il-flooding f'dawn l-inħawi s- sewwieqa jibdew jevitaw li jgħaddu mit-triq li tagħti għall-Wied il-Għasel għax bl-ilma li jkun hemm ikun impossibbli li wieħed jgħaddi minnha.

Barra minn hekk fit-triq ta' Burmarrad, peress li bħalissa għaddej ix-xogħol fuqha, hemm ħofor kbar u fl-istess sitwazzjoni tinsab it-triq tas-Salini.

Mr Speaker, jien ma rridx nidher li b'xi mod qed nagħmel dawn l-interventi biex noħloq pressjoni fuq il-kuntratturi li qed jagħmlu dawn ix-xogħlijiet.

Xejn minn dan.

Jien qed ngħid dan għax nibża' li jekk ma nkunux preparati minn qabel jista' jkollna inċidenti fatali bħalma ġieli kellna f'dawn l- inħawi.

Nerġa' ngħid li din hija żona li barra li żżoomm l-ilma tax-xita li jkun nieżel proprju fuqha tirċievi wkoll kwantita' kbira ta' l-ilma tax- xita li jkun ġej minn lokalitijiet oħra.

Għalhekk jiena nistenna li l-gvern jieħu din il-problema b'aktar serjeta'.

Biex jien inkun sodisfatt li f'dawn l-inħawi m'hemmx iktar periklu naħseb ikun tajjeb li l-ministru jispjega x'diskussjonijiet saru mad-dipartiment tal-protezzjoni ċivili u xi planning hemm biex jekk jinqala' xi ħaġa nkunu ppreparati minn qabel.

Kulħadd jaf li dan huwa ż-żmien li minn jum għall-ieħor dejjem inkunu qed nistennew xi maltempata u peress li l-inħawi ta' Burmarrad huma ffrekwentati ħafna mill-familji Maltin u anke Għawdxin, speċjalment fil- weekends b'dak il-volum qawwi ta' traffiku traffiku li jkun hemm, jekk ma tkunx ippreparat sew, faċli li jkollok xi diżgrazzja.

U jiena għalhekk qed inġib dawn l-ilmenti quddiem din il-Kamra biex diżgrazzji bħal dawn nevitawhom.

Sur President, meta tqis li minħabba l-ilma tax-xita li jinżel it-triq li tgħaddi minn Wied il-Għasel ma tkunx tista' tintuża, u meta tqis li t-triq ta' Burmarrad flimkien mat-triq tas-Salini fihom ħofor kbar minħabba x-xogħlijiet li għadhom għaddejjin bilfors tippreokkupa ruħek għax f'każ ta' maltempata jista' jkollok inċidenti fatali.

Barra minn hekk għandna wkoll parti mill-bypass ta' San Pawl il-Baħar li għadha mhux irranġata.

Din it-triq ilha mwaqqa' ħafna u ma neskludi xejn li meta tagħmel ix-xita din tkompli tiġġarraf minħabba li ċerti xogħlijiet li jirrikjedu li jsiru għadhom ma sarux.

Mr Speaker, dan qed ngħidu biex kemm jista' jkun wieħed jilqa' minn qabel għax meta ssir xi diżgrazzja mbagħad ikun troppo tardi.

Ħadd m'hu se jippretendi li jagħmel l-affarijiet bil-bakketta maġika imma jkun tajjeb li f'ċirkostanzi bħal dawn il-loġika tkun applikata.

Nerġa' ngħid li jien ma rridx ninftehem li qed nagħmel dawn l-interventi biex noħloq pressjoni fuq il-kuntratturi li qed jagħmlu dawn ix-xogħlijiet għax malajr issib lil xi ħadd u jmur isib lill-kuntratturi u jgħidilhom li Noel Farrugia tkellem fil- parlament u qiegħed iwaħħal fikhom li x-xogħol miexi bil-mod jew mhux qed isir sewwa.

Xejn minn dan.

L-iskop tiegħi hu li niġbed l-attenzjoni tal- gvern biex nipprevjenu għal diżgrazzji li jistgħu jinqalgħu.

Mr Speaker, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar is-servizz tal-karrozzi tal- linja fil-komunitajiet ta' l-Imtarfa, ir-Rabat u l-Mosta.

Jeħtieġ li naraw x'nagħmlu biex dan is-servizz f'dawn il-postijiet ikun wieħed iktar effiċjenti.

Jien niltaqa' ma' residenti ta' l-Imtarfa, tar-Rabat u tal- Mosta u kollha jilmentawli mis-servizz tat-trasport pubbliku li qed jirċievu.

Hemm talbiet pendenti biex dan is-servizz f'dawn l-injħawi ikun iktar spiss.

Hemm talbiet ukoll, bħal fil-każ tar-Rabat, biex il-venda tiġi trasferita għal Triq Santa Rita, liema triq tinsab fiċ-ċentru tar- Rabat, biex is-servizz tat-trasport jintlaħaq iżjed nir-residenti.

Il- problema tat-trasport pubbliku tinsab ukoll fil-komunita' ta' Għar Barka.

Dawn kienu ġew imwegħda li malli titwessa' t-triq is-servizz tal-karozzi tal-linja se jibda jkun kull siegħa.

It-triq twessgħet imma s-servizz tal- karozzi tal-linja baqa' dak li kien u għadhom b'din il-problema ma wiċċhom.

Nagħmlu ħafna press conferences, ngħidu li se ninvestu f'karozzi tal-linja ġodda, inwaqqfu ħafna awtoritajiet lim għalihom iħallas il-poplu mit-taxxi li l-gvern jeħodlu u l-affarijiet flok imorru għall-aħjar imorru għall- agħar.

Sur President, issa għaddew tliet snin minn mindu dan il-gvern reġa' ħa t- tmexxija tal-pajjiż f'idejh u fil-qasam tat-trasport għadu ma sar xejn.

Ejjew naraw li l-bidliet li hemm bżonn isiru, isiru.

Dawn l-ilmenti mhux qed inressaqhom biex nidentifika ruħi li qed naqbeż għan-nies tad-distrett jew biex nikkritika lill-Onor.

Censu Galea.

Aħna qegħdin hawn biex nirrapreżentaw il-komunitajiet tagħna u f'ġieħ is-sewwa ejja nammettu li l- komunitajiet tagħna għandhom ħafna problemi u m'humiex moqdija tajjeb mis- servizz tal-karozzi tal-linja.

Hemm bżonn li ssir bidla mmedjata fis- sistema tas-servizz tat-trasport pubbliku partikolarment għar-residenti ta' l-inħawi ta' Santa Margerita, fil-Mosta, għar-residenti fl-inħawi ta' Għar Barka fir-Rabat, għal dawk fl-inħawi ta' l-Imtarfa kif ukoll għal dawk li joqogħdu fil-villaġġi ta' madwar dawn il-postijiet bħalma huma dawk tal- Baħrija u oħrajn.

Sur President, nixtieq ukoll nagħmel riferenza għal sensiela ta' domandi parlametnari li jiena għamilt biex isir embellishment f'ċerti żoni fil- Mosta.

F'dawn id-domandi li għamilt irreferejt għaż-żoni ta' Ta' Mlit, taż- Żokrija u ta' Santa Margerita.

Kull darba li nagħmel domandi ta' dan it-tip ir-risposta mid-dipartimenti kkonċernati tkun li għandi ngħaddi talbiet bħal dawn lill-kunsill lokali.

Issa l-kunsill lokali tal-Mosta huwa wieħed midjun, tant li għadu b'lura fil- ħlasijiet ta' xogħol li sar matul dawn l- aħħar seba' snin u allura ma jaffordjax li jagħmel xogħlijiet oħra.

Hemm bżonn li fil-budget li jmiss il-ministeri li taħthom taqa' r- responsabbilta' ta' l-embellishment tal-pajjiż ikollhom allokat somma ta' flus biex isir l-embellishment fiż-żoni li għadni kemm semmejt.

Dawn iż- żoni huma abitati b'aktar minn 20,000 ruħ u għandu jsir sforz biex dawn ir- residenti ma jibqgħux jiġu mċaħħda milli jirranġawlhom u jsebbħulhom it- toroq ta' madwar l-areas li huma joqogħdu fihom.

Mr Speaker, jiena ili nressaq l-ilmenti ta' din il-kostitwenza għal dawn l- aħħar tliet snin u ma jistax ikun li nibqgħu sejrin hekk.

Aħna nressqu l- ilmenti f'isem iċ-ċittadini u l-ministri tal-gvern jaġixxu bħal pilatu u jaħslu idejhom.

Hemm bżonn li l-ilmenti li ressaqt f'isem dawn ir- residenti jiġu mogħtija widejn u għaldaqstant ix-xogħlijiet li meħtieġa jitwettqu mingħajr dewmien u mingħajr diffikulta'.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l-Erbgħa 24 ta' Ottubru 2001 fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Prim Ministru.

Fis-12.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TRADE GAP

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'referenza għan-news releases 90/2001 (27.09.01) u għan-news release li ħarġet nhar il-Ġimgħa 12.10.01 peress li filwaqt li dik li tkopri l-perjodu Jannar-Awissu tgħid li t-Trade Gap kien ta' Lm 168 miljun.

Fin-news release li ħarġet warajha intqal li il-gap li tkopri l-perijodu Jannar-Settembru wasslet għall trade gap ta' Lm 248 miljun u dan jimplika spluzjoni fit- trade gap tax-xahar ta' Settembru ta' Lm 79.9 miljun; Billi fix-xahar ta' Settembru waħdu t-trade gap kien ta' Lm 13.3 miljun biss, dan ifisser li l- figuri tat-trade gap għall-perijodu Jannar-Awissu ġew riveduti 'l isfel.

B' Lm 66.6 miljun?

Peress li tal-NSO qalu f'footnote żgħira li saret reviżjoni fil-figuri imma la qalu kemm kien l-ammont tar-revizjoni u lanqas ma ntqal għalfejn saret din ir-rivizjoni u peress li wara s-27 ta' Settembru kien intqal li t-trade gap naqas b'Lm 116 miljun imma issa sirna nafu li aktar minn nofs dan it-tnaqqis kien żball ta' l-istatistika, jista' l-Ministru jispjegalna għalfejn ġara hekk?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li r-reviżjoni li qed jirreferi għaliha l-Onorevoli Interpellant saret minħabba tibdil li kien hemm il- proċeduri tad-Dwana u li permezz tagħhom iddaħħlu Customs Procedure Codes ġodda li ma nqabdux mill-ewwel mis-sistema ta' l-istatistika dwar il- kummerċ.

L-ammont ta' din ir-reviżjoni kien ta' Lm66.6 miljun.

Wara dan il-fatt ittieħdu l-miżuri kollha sabiex ma jitħalla xejn barra mill- istatistika tal-kummerċ u biex fil-futur fatti bħal dan jitnaqqsu.

RABAT - ĦITAN TAS-SEJJIEĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm il-metru ta' ħitan tas-sejjieħ ta' l- uċuħ tar-raba' tal-bdiewa ġew rijabilitati fl-inħawi ta' Wied il-Qlajjgħa r- Rabat matul 1999, 2000, u Jannar u Settembru ta' din is-sena?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien infurmat li fl-inħawi ta' Wied il-Qlejgħa, ir- Rabat ma kinux rijabilitati ħitan tas-sejjieħ fil-perjodu msemmi mill-Onor.

Interpellant.

MTAĦLEB - ĦITAN TAS-SEJJIEĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm il-metru ta' ħitan tas-sejjieħ ta' l- uċuħ tar-raba' tal-bdiewa ġew rijabilitati fl-inħawi ta' l-Mtaħleb u Landrijiet matul 1999, 2000, u Jannar u Settembru ta' din is-sena?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat li fl-inħawi ta' l-Imtaħleb u l- Landrijiet ma ġewx rijabilitati ħitan tas-sejjieħ fil-perjodu msemmi mill- Onor. Interpellant.

BAĦRIJA - ĦITAN TAS-SEJJIEĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm il-metru ta' ħitan tas-sejjieħ ta' l- uċuħ tar-raba' tal-bdiewa ġew rijabilitati fl-inħawi ta' l-Baħrija u Kunċizzjoni matul 1999, 2000, u Jannar u Settembru ta' din is-sena?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat li fl-inħawi tal-Baħrija u l- Kunċizzjoni ma ġewx rijabilitati ħitan tas-sejjieħ fil-perjodu li għalih qed jirreferi l-Onor.

Interpellant.

OPERAZZJONI TAL-CRUXIATE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm hi l-waiting list għall-operazzjoni tal-cruxiate għal kull professur

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nirreferi l-Onor Interpellant għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 28926.

SPTAR MONTE KARMELI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm pazjenti fl-isptar Monte Karmeli?

Jista' jgħid kemm minnhom għandhom permess li f'xi jum jingħaqdu mal-familja?

Min jista' jibbenefika minn dan? 15/10/2001

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni meta tinġabar ser titpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra.

UNIVERSITA' TA' MALTA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm applikazzjonijiet għall-post tad- Direttur tar-Riżorsi Umani fl-Universita' ta' Malta?

Min applika?

B'liema kwalifiki?

Min intagħżel?

B'liema kwalifiki?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li kien hemm seba' applikazzjonijiet għall- post tad-Direttur tar-Riżorsi Umani.

Il-Bord għadu ma ltaqax.

TECHNOLOGY EDUCATION

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fid-dawl li t-Technology Education se jinfirex fl- iskejjel kollha ta' Malta u Għawdex kemm hemm ħsieb li jkun hemm bżonn għalliema biex jgħallmu dan is-suġġett?

X'opportunitajiet se jkollhom persuni bħall-persuna li d-dettalji qed jintbagħtu separatament li ġie inkoraġġat jagħmel kors universitarju fit-teknoloġija u jista' jgħallem wkoll graphical communication?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif jaf l-Onor.

Membru n-natura tal-kors f'dan is- suġġett kif ukoll il-faċilitajiet u r-riżorsi umani meħtieġa għall-iskejjel kollha huma ħwejjeġ fi stadju ta' żvilupp.

L-għalliema jiġu mgħarrfa b'kull opportunita` ta' taħtiġ li jkun hemm għalihom biex jgħallmu dan is-suġġett u l-kwalifiċi fis-suġġett jiġu mogħtija l-valur tagħhom.

PA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid x'passi ħadet fl-aħħar sena l-Awtorita' ta' l-Ippjanar fuq bnini bla permess fl-inħawi tal-Fawwara u ta' l-irdum ta' Ħad-Dingli?

Ittieħdu passi kontra l-bini kollu bla permess jew kontra persuna waħda biss?

ONOR.

TONIO BORG: L-Awtorita` dejjem tieħu dawk il-passi meħtieġa skond il-liġi appena jirriżulta xi ksur ta` l-Att dwar l-Iżvilupp.

Fil-fatt kienu diġa` ittieħdu diversi azzjonijiet ta` infurzar fuq siti fil- viċinanzi ta` l-inħawi msemmija, fejn saħansitra ġew servuti l-avviżi meħtieġa.

Azzjoni diretta imbagħad tittieħed appena l-każ partikolari ikun konkluż mill-aspetti proċedurali u ġuridiċi tiegħu u appena jkun possibli li jsir ix-xogħol.

Apparti t-twaqqiegħ ta` villa llegali minn xifer l- irdum, f`din l-aħħar sena l-Awtorita` għaddiet ukoll biex tneħħi ammont ta` scrap mill-viċinanzi kif ukoll twaqqgħu stalel u ħitan ta` persuna oħra bil- kooperazzjoni tal-persuna nvoluta stess.

Huwa tajjeb li tittieħed din l- opportunita` sabiex jitwassal il-messaġġ illi l-Awtorita` ta` l-Ippjanar ma tagħmilx distinzzjoni kontra min jagħmel xi żvilupp illegali.

DIPLOMA - MANAGEMENT STUDIES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Il- persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament li applika għall- kors Universitarju tad-Diploma in management studies se jiġi aċċettat biex ikun jista' jibda l-kors?

Peress li l-kors beda l-ġimgħa li għaddiet u l- persuna msemmija għandu l-kwalifiki neċessarji, meta se jibda l-kors?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mhux preċiż li wieħed jgħid li l-persuna għandha l-kwalifiki neċessarji.

Informat ukoll li peress li l-persuna konċernata għandha aktar minn 23 sena setgħet tkun ikkunsidrata taħt il- maturity clause.

Informat ukoll li l-Fakulta` kkunsidrat lill-persuna li għandha l-kwalitajiet meħtieġa biex tibda l-kors u l-persuna kienet infurmata.

MARSA - KORSA TAŻ-ŻWIEMEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi pjani hemm għall-futur tal-korsa taż-żwiemel tal- Marsa?

Hemm il-ħsieb li jiġi privatizzat?

Meta?

B'liema kundizzjonijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-pożizzjoni għadha dik kif imfissra fit-tweġiba għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 20303 mogħtija fis-Seduta numru 404.

SEC - IT APPLICATIONS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jittieħdu passi biex il-Bord tal-Matsec jaċċetta li jibda jissettja eżami SEC ta' l-IT applications biex l-istudenti sekondarji jkollhom opportunita' ġdida f'qasam tant vitali llum?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-MATSEC Board diġa` qed jikkonsidra l-materja.

MALTA INTERNATIONAL TRADE CENTRE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jindika fejn huwa s-sit (prime coastal site) fejn ser jiġi mtella l-Malta International Trade Centre Project taħt il-liċenzja ta' World Trade Centre?

Tista' tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal- Project Brief?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li l-Gvern identifika sit ġewwa Pembroke li qed jiġi ndikat bħala wieħed ideali għall-iżvilupp ta' International Trade Centre tal-livell mixtieq, anke jekk mhux qed tkun eskluża l-possibilta' li jistgħu isiru proposti marbuta ma' siti oħra.

Il-project brief għal dan il-proġett qed jiġi finalizzat u hemm il-ħsieb li jitqassam waqt il-fiera speċjalizzata Expo Real li ser issir fi Munich fid- 29 tax-xahar.

Dakinhar titqiegħed kopja tal-brief fuq il-Mejda tal-Kamra.

PEMBROKE - MISRAĦ IL-FORTIZZA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fhiex wasal ix-xogħol fuq Misraħ il- Fortizza, Pembroke?

X'ko-ordinazzjoni qed issir mal-entitajiet u korporazzjonijiet governattivi biex jiġi żgurat li dan ix-xogħol ma jintefax lura?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li f'Misraħ il-Fortizza hemm sebgħin fil-mija (70%) tax-xogħol tal-bankini li huwa lest.

Fil-preżent qed issir verifika tal-linja li ġiet mogħtija għat-triq biex ix- xogħol ikun jista' jitkompla.

Hija sine qua non li għat-twettieq ta' kull proġett tad-Dipartiment tat- Toroq isiru konsultazzjonijiet ma' l-entitajiet u korporazzjonijiet governattivi biex jiġi żgurat li kollox ikun qed isir kif meħtieġ.

BORDIJIET U KUMMISJONIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

28516, jista' l- Ministru jagħti l-informazzjoni skond l-etajiet li dawn il-persuni għandhom maqsuma f'dawk li huma anqas minn 29 sena, bejn it-30 u l-45 sena u 'l fuq minn 46 sena?

ONOR.

NINU ZAMMIT: It-tagħrif mitlub qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

BORDIJIET U KUMMISJONIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

28515, jista' l-Ministru jagħti l-informazzjoni skond l-etajiet li dawn il-persuni għandhom maqsuma f'dawk li huma anqas minn 29 sena, bejn it-30 u l-45 sena u 'l fuq minn 46 sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpallant hu kif jidher fit-Tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra.

SAN ĠILJAN - PIXXINA TAL-WATERPOLO

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

28775, jista' l-Ministru jgħid jekk infurmax ruħu u allura jkun jista' jwieġeb dwar fejn wasslet l- inkjesta dwar il-pixxina tal-waterpolo ġewwa San Ġiljan?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li wara li saret inkjesta minn uffiċjali tal- Ministeru dwar l-allokazzjoni tal-flus li kienu ngħataw biex isir xogħol fil-pixxina tal-Waterpolo Club ta' San Ġiljan, il-każ kien għadda f'idejn il-Pulizija.

Il-Pulizija kienet ressqet kawża quddiem il-Qorti tal- Maġistrati, liema kawża ġiet deċiża dan l-aħħar.

Kopja tas-sentenza qiegħda titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Sadanittant il-Ministeru ser jara x'passi jistgħu jittieħdu wara din id-deċiżjoni.

PULIZIJA - AKKADEMJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid meta se jidħlu rekluti ġodda fl-Akkademja tal-Pulizija?

Kemm applikaw fl-aħħar sejħa pubbliku li saret?

Jista' jgħid kemm minn dak li applikaw huma bejn it-18 u l-21 sena?

Kemm se jiddaħlu rekluti ġodda?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi kien hemm 229 applikant għall- aħħar sejħa għal ingaġġ ta` kuntistabbli fil-Korp tal-Pulizija.

Minn dawn 160 huma ta` eta` bejn it-18 u l-21 sena.

Dwar l-ewwel u l-aħħar parti tal- Mistoqsija, ninsab infurmat illi għad trid issir l-intervista selettiva kif rikjesta fis-sejħa għall-applikazzjonijiet.

PULIZIJA - POSTIJIET TA' DIVERTIMENT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena kemm il-persuna taħt l- eta' ta' sittax il-sena inqabdu f'postijiet ta' divertiment meta l-liġi ma tippermettix dan?

Fl-liema inħawi inqabdu?

Jista' jgħid x'passi ttieħdu kontra is-sidien ta' dawn il-postijiet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi bejn l-1 ta` Jannar u s-17 ta` Ottubru 2001, kien hemm 39 persuna taħt is-sittax-il sena li nqabdet f`postijiet ta` divertiment ġewwa San Ġiljan, Rabat u Wied il-Għajn.

B`riżultat ta` dan inbdew proċeduri quddiem il-Qorti kontra 11-il sid ta` dawn l-istabbilimenti.

IMDINA - SKAVI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitkomplew l-iskavi fil-belt antika tal- Imdina?

Jista' jgħid x'instab, ta' liema perjodu etc?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-iskavi arkeoloġiċi ġewwa l-Belt ta' l- Imdina qed isiru pass pass max-xogħlijiet infrastrutturali mnehdija mill- Ministeru ta' l-Ambjent.

Ix-xogħol arkeoloġiku qed jiġi dirett u regolat mid-Dipartiment tal-Mużewijiet.

Dan ix-xogħol arkeoloġiku qed isir kull fejn hemm il-ħsieb li t-trinek fit- toroq ta' l-Imdina se jmissu b'xi mod ma' xi antikitajiet mirduma.

Fil- preżent qed isir xogħol ta' skavar fi Pjazza San Pawl.

F'dawn l-iskavi instabu fdalijiet arkitettoniċi li jiddokumentaw perjodi differenti ta' l-istorja ta' l-Imdina minn żmien ir-Rumani sal-Medjuevu.

GENERAL CONTRACTS COMMITTEE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid b'referenza għal pre-qualification questionnare għall- medical equipment turnkey contract għall-isptar il-ġdid (CT2275/2001) li ħareġ permezz tad-direttur tal-kuntratti u li stieden lill-applikanti interessati biex jimlew il-kwestjonarju sal-Ħamis, 19.07.01 wara li jkunu ħallsu Lm 1000 biex jipparteċipaw, peress li ninsab infurmat li il-general contracts committee kien identifika disa ditti li kienu jipre-kwalifikaw għal dan il-kuntratt a bażi tar-rakkomandazzjonijiet tal-president, tal- FMS, jista' jgħid x'inhi r-raġuni li ssemmew id-ditti mingħajr ma kienu msemmija l-kumpaniji/aġenti li jirrapresentawhom f'Malta?

Jista' l-Ministru jgħid għaliex għalkemm id-direttur tal-kuntratti għarraf lill principals barra l-pajjiż dwar min kellu eżitu pożittiv jew negattiv, ma saret ebda indikazzjoni meta t-tender ewlieni kien ser jinħareġ?

Jista' jikkonferma jekk fl-istadju tat-tendering l-award hiex ser issir mid-direttur tal- kuntratti jew inkella mill-FMS.

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l- applikazzjonijiet għal prequalification saru direttament minn ditti barranin għaliex kemm l-intenzjoni tal-FMS kif ukoll il-kontenut tad- dokument uffiċjali kien jindika li kellhom jintagħżlu kumpaniji li għandhom track record tajjeb fi proġetti kbar bħal dawn.

F'Malta m'hawn l-ebda aġent li għandu dan it-track record.

Ninsab infurmat li ħafna mid-ditti barranin, kemm dawk li pprekwalifikaw kif ukoll dawk li ma ġewx prekwalifikati, nfurmaw lir-rappreżentanti tagħhom f'Malta bl-eżitu ta' l-eżerċizzju.

Fl-ittri tagħha ta' notifika lill-applikanti l-FMS ma tatx indikazzjoni dwar meta ser toħroġ is-sejħa għall-offerti minħabba l-fatt li fid-dokument tal-prekwalifikazzjoni li kien ippublikat f'Ġunju li għadda kien ġie indikat b'mod ċar li din kellha toħroġ "aktar tard din is-sena".

Nikkonferma li l-għoti tal-kuntratt ser isir mid-Direttur tal-Kuntratti skond in-normi stabbiliti.

SKOLA - HAIRDRESSING

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'referenza għall-iskola tal-hairdressing, jista' l-Ministru jispjega għaliex l-istudenti qegħdin jiġu mħarrġin fuq prodotti partikulari a skapitu ta' kompetituri oħrajn f'dan il-qasam?

Jikkonferma li kien hemm każi fejn ditti oħrajn offrew is-servizzi tagħhom li sal-lum għadhom ma ġewx aċċettati?

Dawk is-suppliers li ġew aċċettati kienu mitluba joffru xi għamla ta' sponsorship lill-iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-istudenti ta' l-iskola tax-Xagħar u Sbuħija "Carmen Carbonaro" ma humiex jiġu mħarrġin fuq prodotti partikolari a skapitu ta' kompetituri oħrajn fl-istess qasam.

Naturalment hu impossibli li wieħed juża l-varjeta` sħiħa ta' prodotti li jinsabu fuq is-suq illum.

Biex tassigura l-użu ta' varjeta` ta' prodotti, l-iskola toffri spazju biex tnax-il ditta tesponi għall-bejgħ il-prodotti tagħha.

Il-ħlas għal dan is-servizz isir mhux permezz tal-flus imma permezz ta' prodotti li jiġu użati mill-istudenti.

Minbarra minn hekk, kull ditta li talbet biex tagħti informazzjoni dwar il-prodotti tagħha ġiet aċċettata.

L-iskola ma taf b'ebda ditta li offriet is-servizz tagħha u ma ġietx aċċettata.

MUŻEWIJIET U POSTIJIET STORIĊI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l- Ministru jispeċifika wieħed wieħed il-Mużewijiet u postijiet storiċi oħra li l-Maltin jistgħu jżuru bla ħlas u kull meta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Mużewijiet u postijiet storiċi kollha minbarra l-Ipoġew ta' Ħal-Saflieni jkunu miftuħin biex il-Maltin jistgħu jżuruhom bla ħlas.

Dan jistgħu jagħmluh kull l-aħħar Ħadd tax-xahar.

LIĊENZJI - MOTORCYCLES

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jikkunsidra li jorħsu l-liċenzji tal- motorcycles biex jinkorangixxi aktar is-sewqan ta' dawn il-vetturi, biex jonqsu il-konsum tal-fuel u jonqos ukoll it-tniġġis ta' l-ambjent?

Jista' l- Ministru jikkunsidra ukoll li tgħola l-eta' tas-sewqan ta' ċerti muturi ta' kapaċita għolja biex jiġu evitati aktar inċidenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-liċenzji tat-triq għal motorcycles ilhom ma jiżdiedu mill-1993, waqt li l-liċenzji tal-karozzi żdiedu darbtejn fl-1997 u 1998.

Il-liċenzja tal-motorcycles kienet dejjem daqs dik ta' l-ewwel klassi tal- karozzi.

Din ma baqgħatx hekk mill-1997 meta l-ewwel klassi saret Lm22 u fl-1998 saret Lm30.

Għaldaqstant wieħed jista' jgħid li diġa' hemm differenza sostanzjali bejn il-ħlas għal liċenzji tal-motorcycles u dawk tal-karozzi.

Fir-regolamenti tas-sewqan il-ġodda, li ser jiġu ppubblikati aktar tard dan ix-xahar, biex wieħed ikun jista' jsuq ċerti motorcycles ta' kapaċita għolja, jiġifieri b'saħħa li taqbeż 25kW (33bhp) jew b'ratio bejn saħħa u piż li jaqbeż 0.16kW/kg jew motorcycles bis-sidecar b'ratio bejn saħħa u piż li jaqbeż 0.16kW/kg, irid ikollu jew 21 sena jew sentejn esperjenza ta' sewqan ta' motorcycle b'inqas saħħa.

PARKING LANES - MUTURI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jiżdiedu l-parking lanes għall- muturi, peress li s-sewwieqa ta' dawn il-muturi rari jsibu fejn jipparkjaw u fuq kollox iħallsu l-liċenzja kważi daqs karozza u fejn ikun hemm parking lots dawn jispiċċaw jieħdu spazju daqs karozza?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-liġi ma tagħmel ebda distinzjoni bejn mutur u karozza tant li vettura mħaddma b'qawwa mekkanika hija diskritta bħala vettura bil-mutur, għaldaqstant m'hemm ebda restrizzjoni għal motor cycles biex jużaw post ta' parkeġġ użat minn karozza.

Ta' min isemmi iżda li l-liġi titlob li meta jiġu pparkjati motor cycles dawn m'għandhomx jiġu pparkjati paraleli mal-bankina jew ħajt ta' triq, iżda għandhom jiġu pparkjati f'angolu ta' mhux anqas minn 45 grad għal dik il-bankina jew ħajt.

FORZI ARMATI TA' MALTA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid meta sar l-aħħar ingaġġ ta' suldati fil-Forzi Armati ta' Malta?

Kemm iddaħħlu fl-armata?

Meta hemm ħsieb li jsir ingaġġ ieħor fil-Forzi Armati?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-aħħar ingaġġ ta' suldati fil-Forzi Armati ta' Malta sar skond is-sejħa li saret fil-Gazzetta tal-Gvern ta' Malta Nru 16,801 ta' l-4 ta' Ġunju 1999.

Minn din is-sejħa kienu daħlu 84 suldat li ġew ingaġġati fl-1 ta' Frar 2000.

Ninforma l-Onorevoli Membru illi saret sejħa oħra għal ingaġġ ieħor ta' suldati skond il-ħarġa tal-Gazzetta tal-Gvern Nru 17,061 li ġġib id-data tas-27 ta' Frar 2001 u li l-proċess għall-istess ingaġġ jinsab fi stadju avvanzat.

L-ingaġġ tas-suldati mistenni jsir fil-ġimgħat li ġejjin.

Fl- istess Gazzetta saret sejħa għal applikazzjonijiet għal dħul fl-Armata ta' Uffiċjali Kadetti u permezz ta' l-istess sejħa ġew ingaġġati 10 Uffiċjali Kadetti fl-1 ta' Ottubru 2001.

TĦAFFIR TAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid wara d-diversi aspettativi li kien hawn f'pajjiżna dwar it-tħaffir taż-żejt, jista' l-Prim Ministru jgħid fejn wasslu l-pjanijiet biex isir tħaffir ġdid?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Saru pjanijiet biex jitħaffer bir ġdid iżda l- kuntratt għal dan ix-xogħol għadu ma ġiex konkluż.

Il-Kamra tiġi mgħarfa dwar dan meta u jekk dan iseħħ.

Nixtieq insemmi li Hardman Resources NL, li kienu ngħataw kuntratt f'Awissu ta' l-1998, għadhom ma rnexxilhomx isibu kumpanija sieħba biex iħaffru bir fil-Lvant ta' Malta.

Għal dan il-għan il-Gvern diġa estenda l-kuntratt għal diversi drabi.

SAJJIEDA TUNEŻINI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux qed jgħin lis-sajjieda li qed jiġu misruqa u mhedda minn sajjieda Tuneżini?

Jikkonferma l-Ministru li s-sajjieda talbu għajnuna lill-awtoritajiet?

Jekk fl-affermattiv, x'għajnuna qed tingħata jew ingħatat mill-Ministeru?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħal kull okkażjoni fejn ikollhom bżonn, il-Ministeru għall-Agrikoltura u Sajd qiegħed jagħti l-għajnuna kollha meħtieġa lis-sajjieda Maltin u Għawdxin.

Ma naħsibx li l-Onor.

Interpellant għandu għalfejn jitlob konferma għaliex kont jien stess li semmejt il-problema waqt konferenza ta' l-aħbarijiet dwar it-Tielet Sena ta' Ħidma tal-Gvern.

Bħal f'kull każ ieħor bħal dan, il-Ministeru ġabar ir-rapporti tas-sajjieda, talab u ħeġġeġ għal kull għajnuna possibbli mill-Forzi Armati u kkuntattja lill-awtoritajiet Tuneżini anki bl-għajnuna tal-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin skond kif inhu xieraq.