MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 156 L-Erbgħa, 13 ta' Ottubru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 156

L-Erbgħa, 13 ta' Ottubru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.05 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 13 ta' Ottubru, 1999

WERREJ MINUTI 764

TQEGĦID TA' KARTI 768

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROTEZZJONI ĊIVILI (KUMITAT)

CIVIL PROTECTION BILL (COMMITTEE STAGE) 769

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IR-REVIŻJONI TAL-LIĠIJIET

STATUTARJI (IT-TIENI QARI)

STATUTE LAW REVISION (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 773

AĠĠORNAMENT 790

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 795

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 155 li saret fit-13 ta' Ottubru, 1999 ġew konfermati.

TURIŻMU - KAROZZI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm tlaħħaq separatament l-ispiża ta' manutenzjoni li saret fuq il-karozzi tal-ministeru, tad-dipartimenti u entitajiet oħra li b'xi mod jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, it-tweġiba li se tingħata twassal sad-19 ta' Lulju, 1999 meta saret id-domanda.

Kif jaf l-Onor.

Membru, taħt il-vot tal-ministeru għat-turiżmu hemm items 21 sa 34 li flimkien jagħmlu l-operational and maintenance expenses, kemm tal-ministeru kif ukoll tad-dipartiment u d-diviżjonijiet li jaqgħu taħtu.

L-istess jista' jingħad dwar l-estimi tan-national tourism organisation, li jipprovdu wkoll budget għal spejjeż simili.

Nassigura lill-Onor.

Membru li l-ispejjeż li setgħu ntnefqu fuq manutenzjoni ta' drenaġġ, ilma, dawl, air-conditioners, għamara, eċċ. ma jeċċedux l-estimi maħsuba għalihom.

Jekk l-Onor.

Membru jrid ikun jaf xi ħaġa partikolari dwar l-ispejjeż li saru s'issa mis-subhead ta' l- operational and maintenance expenses dispost nagħtih il-faċilitajiet kollha biex jistħarreġ personalment fil-ministeru, fid-dipartiment u fl- organizzazzjonijiet li jien politikament responsabbli minnhom.

Din it-tweġiba tgħodd ukoll għall-mistoqsijiet numri 9086, 9087, 9088, 9089, 9090, 9091, 9093, 9094, 9095, 9096 u 9097.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Nixtieq nagħmel mistoqsija oħra lill-Ministru, li forsi mhijiex daqstant relatata ma' din il-mistoqsija imma forsi jogħġbu jwieġeb.

Smajna diversi stqarrijiet mill-għaqda tar-ristoranti fejn qed jilmentaw mis-sistema ta' l-all inclusive u l-5% li hemm fuq il-pakkett ta' l-ikel għal-lukandi.

Dawn iħossu li qed ikunu żvantaġġati.

Jista' l- Ministru jgħid jekk kellux laqgħat ma' l-għaqda tar-ristoranti f'dan ir- rigward u, jekk kellu, xi frott taw?

Din it-talba tagħhom qed tiġi kkonsidrata?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Mr Speaker, naf b'din l-istqarrija li għamlet l- għaqda tar-ristoranti.

Din ilha tgħid hekk - ovvjament kulħadd għandu l- opinjoni tiegħu - iżda l-gvern ma jaqbilx magħha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jiddispjaċini imma ma naħsibx li hija kwestjoni ta' opinjoni għax l-għaqda tar-ristoranti tħoss li qed tiġi żvantaġġata f'dan ir-rigward.

Tant huwa hekk li mir-riċerka li ħabbret dan l-aħħar l- istess għaqda, irriżultalha li kien hemm madwar 50% jew aktar tnaqqis fil- bejgħ tar-ristoranti a paragun tas-sena l-oħra u ma jistax ikun li daqstant sidien ta' ristoranti jibqgħu sejrin b'dan ir-ritmu mingħajr ma jsibu l- appoġġ tal-gvern.

Jiġifieri l-mistoqsija tiegħi kienet jekk il-gvern jikkonsidrax li jsib kompromess f'dan ir-rigward.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Is-sistema ta' l-all inclusive m'hijiex sistema li topera biss f'Malta imma topera fid-destinazzjonijiet kollha turistiċi u din is-sitwazzjoni teżisti kullimkien.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' l- istqarrija li għadu kif għamel l-Onor.

Membru, dwar riċerka li għamlet l- għaqda tar-ristoranti, veru li hi qalet li għamlet din ir-riċerka però ma pprovditniex b'dettalji.

Jekk l-għaqda tar-ristoranti - din taf li għandha aċċess dejjem għalija u għall-ministeru, kif għandhom l-għaqdiet kollha - tipprovdina b'din l-informazzjoni, inkunu f'qagħda aħjar li niddiskutu u nifhmu, aħjar is-sitwazzjoni.

F'dan l-istadju nibqa' ngħid li hija kwestjoni biss ta' opinjoni għaliex jiena m'għandi l-ebda ċifra li tikkonforta dak li qed tgħid l-għaqda tar-ristoranti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Silvio Parnis, domanda supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Forsi din id-domanda wkoll m'għandhiex wisq x'taqsam mal-mistoqsija oriġinali, però xi ħaġa li ilha tinkwetani għal ħafna żmien huwa l-ftuħ tal-hypogeum ġewwa Raħal Ġdid.

Nafu li dak huwa patrimonju nazzjonali u anke patrimonju dinji li jiġbed ħafna turisti lejn Malta.

X'inhu jagħmel il-ministeru biex jinfetaħ il-hypogeum u b'hekk iressaq aktar turisti lejn pajjiżna?

Jista' jgħidilna meta se jiftaħ?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Kif naħseb li japprezza l-ħabib tiegħi, il-ftuħ, il-manutenzjoni u dak kollu li għandu x'jaqsam mal-hypogeum huwa mansjoni tal-ministeru ta' l-edukazzjoni.

Madankollu jiena niftakar - għax għamilt żmien ministru tal-kultura wkoll - li din il-biċċa xogħol ilha ġejja ħamsa jew sitt snin.

Jiena naf li kien hemm ħafna problemi ġejjin minħabba d- drenaġġ u l-iskular ta' l-ilma.

Naf ukoll li dan huwa monument storiku u uniku, li hemm deċiżjoni li suppost fih lanqas jitħallew jidħlu turisti kif ġie ġie imma l-aċċess għandu jkun regolat.

Jien ċert li jekk l-Onor.

Interpellant jagħmel domanda lill-ministru ta' l-edukazzjoni, ikun jista' jikseb informazzjoni aktar preċiża ta' x'inhi s-sitwazzjoni bħalissa.

Però jiena wkoll nieħu l-okkażjoni biex inħeġġeġ minn hawn li jekk hemm xi affarijiet li qed jinżammu u jistgħu jsiru, allavolja din m'hijiex kwestjoni ta' tikħil u bini imma kwestjoni ta' manutenzjoni u ta' restawr akkurat u bil-mod, jiena nixtieq li kieku dan il-monument daqshekk rari u daqshekk ta' interess għat-turisti jinfetaħ jekk jista' jkun malajr.

Jiena smajt biss - għaliex il-kwestjoni m'hijiex f'idejja - li suppost li kellu jinfetaħ din is-sena imma mid-dehra nqala' xi ntopp u m'huwiex se jinfetaħ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista` jekk jogħġbu l-Ministru jgħid x'xogħol qed jagħmel is-Sur Silvio Zammit fil-ministeru u jekk huwiex qed jitħallas jew le, minħabba li l-mistoqsija li kont għamilt ma kenitx ġiet imwieġba f'dan is-sens.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: L-Onor.

Membru għamel domanda f'dan ir-rigward u nitolbu ftit sabar għax l-interpellanza qiegħda fuq l-order paper, fejn tajna d-dettalji preċiżi.

(Interruzzjonijiet) La twieġbet m'għandekx għalfejn terġa' tistaqsiha!

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, il-mistoqsija diġà dehret fuq l-order paper però ma ġietx imwieġba.

Jien staqsejt kemm qed jitħallas u dan wara mistoqsija preċedenti li t-tweġiba għaliha kienet tgħid li s-Sur Zammit ma kienx qed jitħallas!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Sur President, sakemm ġie ffirmat il-kuntratt mas- Sur Silvio Zammit - u l-kuntratti kollha jiġu approvati mill-uffiċċju tal- prim ministru - dan l-individwu ma kien ħa l-ebda pagament, allavolja kien beda jaħdem minn qabel; fil-fatt ħa l-arretrati wkoll.

Pero', jekk niftakar sew, din id-domanda ġiet imwieġba wkoll u saret riferenza għal tweġiba oħra li kienet ingħatat, jidhirli mill-Prim Ministru stess, fejn ta l-iskali ta' rimunerazzjoni u l-kondizzjonijiet ta' impjieg ta' nies fil- grad li daħal fih fis-segretarjat tiegħi s-Sur Zammit.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Filwaqt li wieħed jinnota b'sodisfazzjon li tul din is-sena l-ministeru tiegħek reġa' rreġistra suċċess u kellna numru kbir ta' turisti, nitolbu ġentilment jispjega ftit aktar fuq it- turiżmu mill-Ġappun u x'inhu jsir biex jiġu aktar turisti minn hemm.

Wieħed irid jgħid li ħafna nies mill-Ġappun qed jiġu hawn Malta għax għandna numru ta' world heritage sites.

Xi żviluppi saru fuq dan il- binarju meta wieħed jinnota li żdiedu konsiderevolment in-numru ta' turisti li jiġu mill-Ġappun?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Mr Speaker, l-ewwelnett nirringrazzja lill-ħabib tiegħi ta' l-awgurju u t-tifħir li għamel lill-ministeru, però dan it- tifħir ma naċċettahx għalija nnifsi - jew għan-nom tal-ministeru, jew għan- nom tan-national tourism organisation - imma naċċettah għan-nom ta' kulmin qiegħed fl-industrija tat-turiżmu, mill-kbir saż-żgħir.

Ix-xogħol li jsir fl-industrija tat-turiżmu ma jiddependix ċertament mill-ministeru imma minn kulħadd.

Għal dak li għandu x'jaqsam mat-turiżmu mill-Ġappun irrid ngħid li xi sitt snin ilu kien beda l-ewwel sforz biex nattiraw turiżmu minn dawk in- naħat.

Minkejja li nonfqu relattivament ftit, konna kapaċi nsibu persuna ħawtiela u li għandha kuntatti tajbin, li n-national tourism organisation dak iż-żmien u l-Malta tourism authority illum ikkonfermat bħala r- rappreżentant ta' Malta għal dak li għandu x'jaqsam mat-turiżmu.

Maż-żmien minn 700 persuna wasalna għal 2000, imbagħad 3000 u 4000 u qed nistmaw li din is-sena jkollna kważi 7000 ruħ mill-Ġappun.

Paragunat man-nefqa li nagħmlu, ċertament li huwa riżultat tajjeb.

Ix-xogħol li tagħmel il-Malta tourism authority fil-Ġappun huwa kkomplimentat ukoll minn diversi aġenti ta' l-ivvjaġġar Maltin, li għandhom aġenziji - għax din hija sħubija, m'hijiex kwestjoni tal-gvern, m'hijiex kwestjoni tas-settur pubbliku biss imma ta' kulmin huwa involut f'dak is- settur - u nista' nikkonferma li n-numru ta' turisti mill-Ġappun fil-fatt qed jiżdied.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: L-għaqda tar-ristoranti, li għandha numru kbir ta' membri - fil-fatt issostni li hi l-aktar għaqda li fi ħdanha għandha stabilimenti - tinsab urtata, kif intqal anke pubblikament, għax m'għandhiex rappreżentanza diretta fuq l-MTA.

Nixtieq li l-Ministru jagħti r-raġuni.

Mistoqsija oħra li xtaqt nagħmel hija dwar il-klassifika tal-lukandi.

Il- klassifika tal-lukandi ssir darba biss meta tinfetaħ il-lukanda jew tiġi riveduta kull tant żmien?

U jekk tiġi riveduta kull tant żmien, min hu responsabbli għal din ir-reviżjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Għal dak li għandu x'jaqsam ma' dispjaċir ta' l- għaqda tar-ristoranti għall-assenza tagħha mill-bord ta' l-awtorita` tat- turiżmu u mid-direttorati tat-turiżmu - ejja ngħidu hekk għax il-kelma "urtata" forsi hija daqsxejn qawwija - irrid ngħid li din toħroġ mil-liġi stess.

F'dik il-liġi huma l-lukandiera u l-aġenti ta' l-ivvjaġġar li għandhom id-dritt li jkunu rappreżentati u ħadd aktar.

Qed nitkellem għall- bord ta' l-awtorità tat-turiżmu.

Waqt li kienet qed tiġi msawra l-liġi bil-versjoni li spiċċajna biex approvajna f'din il-Kamra unanimament, żidna membru ieħor mal-wieħed li diġa` kien hemm biex jirrappreżenta dawk l-assoċjazzjonijiet l-oħra li ma kellhomx rappreżentanza bi dritt, kif fil-fatt kellhom il-lukandiera u l- aġenti ta' l-ivvjaġġar.

Dan għamilnieh biex nagħtu opportunità li jkunu rappreżentati l-assoċjazzjonijiet rikonoxxuti mill-ministru, kif tgħid il- liġi, bħalma hija l-għaqda tar-ristoranti.

Fil-fatt kien hemm tmien għaqdiet li kienu kklassifikati b'dan il-mod, li laqqajniehom u saret għażla bejniethom stess - mhux minni jew minn ħaddieħor - u ġew eletti r- rappreżentant ta' l-iskejjel ta' l-Ingliż u r-rappreżentant tal-UBS.

Minn dawn it-tmienja li kien hemm biex jeleġġu membru minn fosthom, kien hemm ukoll l-għaqda tar-ristoranti.

Dik hija l-istorja kollha.

Għal dak li għandu x'jaqsam mal-klassifika ta' lukandi, ovvjament lukanda l-ewwel trid tibda topera biex wieħed jikklassifikaha u mhux sempliċement tara l-istruttura imma trid tara l-manning u l-mod kif tkun managed.

Kif jaf l-Onor.

Membru, il-klassifika għandha x'taqsam sew ma' numru ta' stilel kif ukoll ma' klassifika oħra bejn deheb, fidda u bronż, li għandha x'taqsam ħafna mas-servizz u l-amenities li jkollha lukanda.

Wara tiġi kklassifikata, ikun hemm diversi opportunitajiet li tiġi kklassifikata aktar 'il fuq jew inkella tista' titniżżel 'l isfel bħala ranking.

Bħalissa sfortunatament hemm żewġ lukandi li qed jagħtuna ftit inkwiet u wasalna biex mhux biss baxxejnilhom il-klassifika - mhux jien imma l-bord li bħalissa għandu x'jaqsam ma' dan ix-xogħol, li huwa l-hotels & catering establishments board - imma addirittura ġew ordnati li jagħlqu għaliex huwa importanti li żżomm ftit dixxiplina u standards kemm jista' jkun tajbin.

Jekk wara li tingħatalu l-klassifika, il-lukandier iħoss li biż-żmien ikun saħħaħ l-operazzjoni tiegħu jew żied l-amenities jew inkella għamel refurbishment, allura dan għandu l-opportunità wkoll li jerġa' japplika lill-hotels & catering establishments board biex jitlob reviżjoni.

Però rrid ngħid ukoll li l-bord ma tantx jieħu pjaċir jagħmel dawn l- affarijiet singolarment peress li minn żmien għal żmien, ngħidu aħna kull sentejn, tlieta, isir exercise sħiħ, allura kważi kważi jaqbel li wieħed jistenna li jsir l-exercise komplet milli jieħu każ individwalment.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jista' jekk jogħġbu l- Ministru jgħidilna x'inhija l-pożizzjoni tal-gvern rigward l-iżvilupp ta' golf courses ġodda f'Malta, fil-qafas ta' l-iżvilupp turistiku tal-pajjiż?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Mr Speaker, fl-1993 kont responsabbli mit-turiżmu wkoll u fil-fatt kont jien li ġibt l-ewwel konsulenti - għaliex jien nemmen li jeħtieġ li jkollna golf courses hawn Malta; issa jekk hux waħda jew tnejn ma narahx jien imma jarah min hu responsabbli biex jiddeċiedi dwar l- użu ta' l-art - u hemm rapport imtella' minn dawn il-konsulenti, li kien ukoll il-bażi tal-white paper li ħareġ il-gvern preċedenti.

Il-gvern huwa favur il-golf courses u naf li hemm tliet proġetti li bħalissa qed jiġu eżaminati.

Irrid ngħid ukoll li kemm ilni ministru kelli l-okkażjoni li nlaqqa' rappreżentanti ta' l-awtorità ta' l-ippjanar ma' kulmin applika għal golf course, anke taħt il-gvern preċedenti.

Kien hemm min kellu proġett li jidħol ħafna fil-parametri mniżżlin fil-pjan ta' struttura u kien hemm oħrajn li ma kenux.

Naf li bħalissa, kif forsi qara anke fil-gazzetti l- Kap ta' l-Oppożizzjoni, għal dak li għandu x'jaqsam mal-golf course tal- Verdala, l-awtorità ta' l-ippjanar qiegħda titlob li jsir environment impact assessment.

Għal dak li għandu x'jaqsam mal-golf course propost ta' Ħabel Bellu, tressqet il-proposta lill-awtorità ta' l-ippjanar.

Naf ukoll li għall-golf course maħsub li jkun parti mill-iżvilupp f'Ta' Ċenċ, kellhom jitressqu d-dokumenti lill-awtorita' ta' l-ippjanar.

Ma nafx eżatt jekk ġewx imressqa imma naf li kienu fl-istat finali tagħhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Qed ninnota li fix-xatt tal-Belt qed ikun hemm diversi cruise liners - fil-fatt illum kien hemm tlieta żgur u rajt kwantità kbira ta' passiġġieri - li qed iżidu n-numru ta' turisti li jiġu f'pajjiżna.

Jista' l-Ministru jgħaddi suġġeriment lill-awtorità tat- turiżmu biex wieħed jikkonċentra iktar sabiex dawn it-turisti, li prattikament jiġu jagħmlu ġurnata hawn Malta, forsi jħallu ftit iktar flus u jaraw ftit iktar minn pajjiżna matul il-ġurnata li jagħmlu f'Malta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Tajjeb li f'din il-Kamra wieħed jikkonstata wkoll l-avvanzi kbar li qed isiru f'dan il-qasam tat-turiżmu.

Huwa qasam li fil- fatt il-ministeru u l-awtorità tat-turiżmu għandhom interess kbir fih, allavolja d-driving force wara din il-politika huwa fil-fatt il-ministeru għat-trasport u telekomunikazzjoni, preċiżament l-awtorità marittima.

Il- bieraħ kelli opportunità li nitla' fuq cruise liner jien ukoll u dak il-ħin kien hemm erba' cruise liners enormi u kienet veduta li tabilħaqq tpaxxi l- għajn.

Però, kif qed jgħid l-Onor.

Membru, huwa importanti li kemm jista' jkun nimmassimizzaw id-dħul minn dan it-tip ta' viżitatur.

Dan it-tip ta' turist fil-fatt iħalli l-flus però rrid infakkar ukoll li m'hijiex il-Malta tourism authority - jew il-ministeru jew l-awtorità marittima - li torganizza t-tours u tiddeċiedi fejn imorru dawn it-turisti.

L-aġenti tagħhom stess jorganizzawlhom it-tours għall-erba', ħames jew sitt sigħat li jkollhom fil-port of call.

Forsi l-aġenti ta' l-ivvjaġġar li jkunu qed jisimgħuna - jew jaqraw x'inkunu qed ngħidu - jistgħu jieħdu nota ta' dak li jixtieq dan il-parlament.

Jien naħseb li jekk jipprovaw iferrxu ftit il-bejgħa, biex ngħidu hekk, ikun ħafna aħjar.

Ovvjament meta l-vapuri jittrakkaw il-Belt, lit-turisti ma tistax teħodhom wisq 'il bogħod!

Ikun hemm ħafna nies li jitilgħu bil-mixi mill-moll sal-Belt u f'dan ir- rigward jien inħeġġeġ lill-poplu Malti biex jiftakar li din tista' tgħid hija l-intrata tad-dar Maltija.

U kif l-intrata ta' darna ma nħammġuhiex, kemm jista' jkun anke l-mollijiet u t-toroq għandna nżommuhom pinna, sew għalina, kif għedt dalgħodu, kif ukoll għal min jiġi jżurna.

Però ċertament m'huwiex kompitu tal-gvern, għalkemm hija xewqa tal-gvern, li jiġi mmassimizzat id-dħul anke minn dawn il-cruise liners.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, l-Ambaxxatur ta' l- Unjoni Ewropea għal Malta għadu kif għaddieli dawn id-dokumenti, li se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport maħruġ mill-Kummissjoni Ewropea fit-13 ta' Ottubru, 1999 dwar is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea;

Composite paper fuq l-istess rapport; u

Stqarrija għall-istampa maħruġa mill-Kummissjoni Ewropea dwar l- istrateġija għat-tkabbir ta' l-Unjoni.

MR SPEAKER: Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Karti:

Kopja ta' programmi edukattivi għall-istudenti sekondarji, b'riferenza għall-hands-on farming, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9232.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROTEZZJONI ĊIVILI

CIVIL PROTECTION BILL

L-ordni għal Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

(Ikompli mit-13 ta' Ottubru, 1999)

Klawsola 10 - Reati.

(Kont.)

Clause 10 - Offences.

(Cont.)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Chairman, dalgħodu waqt li konna qed niddiskutu klawsola 10, jekk fhimt sew, l-Onor.

Gulia qajjem il- punt dwar jekk dawk li jagħmlu s-salvataġġ, fis-sens tad-dritt marittimu, jistgħux b'xi mod jaqgħu taħt id-dispożizzjonijiet ta' klawsola 10, li timponi piena massima ta' għaxar snin ħabs għas-sakkeġġ.

Jien naħseb li nkunu qed inġebbduha ftit biex ngħidu hekk, għax klawsola 10 tgħid li r- reat jiġi kommess meta wieħed "ineħħi minn xi post u juża mingħajr ebda dritt".

Issa jekk id-dritt marittimu jikkonċedi dan id-dritt li xi ħadd li jsalva xi ħaġa li tkun qed tegħreq jew inkella jipprevjeni li tegħreq jieħu benefiċċju skond il-liġi, allura la hemm l-intenzjoni li wieħed japprofitta ruħu minn diżastru naturali sabiex iħaxxen butu u lanqas ma hemm ir- rekwiżit li dak li jkun għamel ikun għamlu mingħajr ebda dritt.

Hawnhekk il-kliem "għal benefiċċju tiegħu" jirriferu għal benefiċċju egoistiku, li xi ħadd f'sakkeġġ jisraq jew inkella jieħu affarijiet li ġew abbandunati minħabba terremot jew għargħar.

Ma naħsibx li by any stretch of the imagination wieħed jista' jgħid li dan japplika wkoll għall-każ ta' salvataġġ.

Jien naħseb li l-provvedimenti ta' klawsola 10 jkopru r-reati kollha li wieħed jista' jimmaġina konnessi ma' sitwazzjoni ta' emerġenza.

Nerġa' nirripeti, kif għidt fit-Tieni Qari, li l-provvediment li għandek bżonn permess biex tiġbor għal nies li ġew milquta minn xi diżastri naturali ġie mneħħi.

Dan ma jfissirx li wieħed jista' jiffroda n-nies billi jiġbor għal għargħar u jdaħħalhom fil-but tiegħu, għax dak ikun qed jikkommetti frodi taħt il-Kodiċi Kriminali, imma li wieħed jitlob permess u jekk jiġbor mingħajr permess jikser il-liġi talli għamel hekk biss, dak ġie mneħħi mill-abbozz.

Però l-provvedimenti kollha tal-Kodiċi Kriminali li japplikaw għall-frodi m'humiex preġudikati bit-tneħħija ta' dik il- klawsola.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Meta wieħed iqabbel din il-klawsola, kif qed tiġi proposta, ma' Artiklu 343 tal-Merchant Shipping Act, fejn jitkellem speċifikament dwar salvage, wieħed jista' jifhem li hemm differenza.

Però fi klawsola 10 jingħad:

"Any person who removes and applies for his own benefit or that of any other person ..."

Issa biex inkunu ċari mija fil-mija, "any other person" tista' tfisser anke l-owner.

ONOR.

TONIO BORG: Però jkompli jgħid "mingħajr ebda dritt".

Naħseb li qiegħda fit-test Ingliż ukoll.

ONOR.

GAVIN GULIA: Jekk tridu nħalluha kif inhi però nissuġġerixxi li nagħmlu "or that of any other person other than the owner", għaliex taħt il- Merchant Shipping Act meta inti tagħmel salvage naturalment tkun qed tagħmlu għall-benefiċċju ta' l-owner.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Is-Sedja qiegħda tifhem li hemm distinzjoni fl- intenzjoni, għax waħda hija meta qed tieħu ħsieb xi ħaġa ta' ħaddieħor, mentri fl-oħra inti qed tapprofitta ruħek mis-sitwazzjoni.

ONOR.

TONIO BORG: Però, apparti minn hekk, qed ninnota li filwaqt li t- test Malti jgħid: "Kull min ineħħi minn xi post u juża mingħajr ebda dritt", fit-test Ingliż li kkwota l-Onor.

Gulia għadni ma rajtx il-kliem li jfisser "mingħajr ebda dritt".

Veru li t-test Malti dejjem jipprevali imma biex inkunu iktar ċari forsi nistgħu nintroduċu dak il-kliem "mingħajr ebda dritt" fit-test Ingliż ukoll bil-kelma ''unlawfully".

It-test Ingliż huwa iktar ġenerali mit-test Malti.

It-test Malti qiegħed jispeċifika iktar għax qed jgħid li kulmin jagħmel dawn l-affarijiet għall-benefiċċju tiegħu b'mod egoistiku u mingħajr ebda dritt.

Dak il-kliem "mingħajr ebda dritt" żgur ikopru s-sitwazzjoni ta' xi ħadd li jista' jieħu kumpens taħt il-liġi li kkwota l-Onor.

Gulia u ma jkun jista' qatt jinstab ħati ta' reat kriminali taħt klawsola 10.

Onor. Gulia, nistgħu ngħidu "who unlawfully removes and applies", ħalli żgur inkopru din is-sitwazzjoni?

ONOR.

GAVIN GULIA: Iva, naqbel.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, nipproponi din l-emenda:

"H" Fit-test Ingliż ta' subklawsola (1) ta' klawsola 10, minnufih wara l- kliem "Any person who" għandha tiżdied il-kelma "unlawfully".

"H" In the English text of subclause (1) of clause 10, immediately after the words "any person who" there shall be inserted the word "unlawfully".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda, kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "H" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 10, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 10, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 11 - Tħassir ta' ċerti liġijiet.

Clause 11 - Repeal of certain laws.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, klawsola 11 tħassar żewġ liġijiet.

Qegħdin inħassru l-Att dwar Korp tax-Xogħol ta' Emerġenza - fl-1972 din il- liġi kienet qajmet ċertu kjass fil-pajjiż u llum mietet mewta naturali, però għadha hemmhekk u allura qiegħda titħassar - u qegħdin inħssru wkoll l- Att dwar Għajnuna minħabba Għargħar.

Fl-istess ħin f'paragrafu (e) ta' subklawsola (1) ta' klawsola 7 ta' dan l-abbozz issa għamilna li l-ministru jista' jagħmel regolamenti:

"for determining, with the concurrence of the Minister responsible for finance, of the method and payment of compensation levels for material losses incurred by persons during an emergency in terms of the Emergency Powers Act (Cap.178) and during a disaster as defined in this Act;"

Mela f'każ ta' għargħar, taħt regolamenti li għad iridu joħorġu, ikun hemm il-possibbiltà li jingħata kumpens lill-persuni li jkunu sofrew ħsarat materjali.

U fil-passat ġieli tħallas kumpens għal min kien vittma ta' għargħar, partikolarment dak ta' l-1979, fejn kienet saret liġi għal tapposta.

Issa dan il-Floods Relief Act qed jitħassar u issa l-kumpens jista' jingħata mhux biss għall-floods imma għal kwalunkwe diżastru kif definit fil-liġi, jiġifieri emerġenza li thedded il-ħajja tan-nies jew inkella l-proprjetà kif ukoll meta jkun hemm element ta' urġenza fis- sitwazzjoni.

F'dawk il-każi l-ministru jista' jagħmel regolamenti sabiex ikun jista' jagħti kumpens lin-nies li jsofru l-ħsara u dak il-kumpens irid jitħallas mill-Fond Konsolidat, li hija r-raġuni għaliex bdejna din id- diskussjoni bil-Messaġġ tal-President u anke qegħdin niddiskutu dan l- abbozz f'Kumitat tal-Kamra kollha.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 11.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 11 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 12 - Dispożizzjonijiet transitorji.

Clause 12 - Transitory provision.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Klawsola 12 tiggarantixxi d-drittijiet tal-pensjoni tal-membri tal-korp tal-pulizija li qegħdin fid-dipartiment għall- protezzjoni ċivili.

Din hija klawsola ġdida f'dan l-abbozz però nsibuha f'liġijiet oħrajn.

Meta riċentement emendajna l-Liġi dwar il-Ħabs għedna li dawk il-membri ta' korp dixxiplinat - jiġifieri l-korp tal-pulizija jew il-forzi armati - li jagħżlu li jsiru impjegati tad-dipartiment tas- servizzi korrettivi ma jitilfux il-pensjoni tagħhom u s-snin ta' servizz li jkunu diġà għamlu mal-korp jew fl-armata.

L-istess japplika fil-każ tad- dipartiment għall-protezzjoni ċivili.

Jiġifieri jekk xi ħadd li ilu għaxar snin fil-korp tal-pulizija jmur mad-dipartiment għall-protezzjoni ċivili, dawk l-għaxar snin ma jintilfux a skopijiet tal-pensjoni.

Għalhekk hawnhekk qegħdin ngħidu li:

"Any member of the Police Force who is transferred to the Assistance and Rescue Force set up under this Act or who ceases to be a member of the Police Force immediately before, and for the purposes of, becoming a member of the Assistance and Rescue Force, shall for the purposes of any law applicable to pensions payable to members of the Police Force, be deemed to have remained in the Police Force during their period of service with the Assistance and Rescue Force, and for the purposes of such laws service with the Assistance and Rescue Force by such members shall be deemed to be service with the Police Force, and his entitlement to a pension under such laws shall be regulated accordingly."

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Hawnhekk qegħdin neskludu kompletament li membru fl- armata jiġi ttrasferit mad-dipartiment għall-protezzjoni ċivili?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Il-membri tal-forzi armati qatt ma kienu nvoluti fit- tifi tan-nar, ħlief fl-airport - u dawk lanqas issa ma ġew parti mid- dipartiment għall-protezzjoni ċivili - allura dan il-provvediment japplika għall-membri tal-korp tal-pulizija.

Meta ħarġu l-applikazzjonijiet, kemm taħt l-amministrazzjoni l-oħra u kif ukoll taħt din l-amministrazzjoni, qatt ma kien possibbli għal membru ta' l-armata li japplika.

L-ewwel darba li ħarġu kienu għall-membri tal-pulizija u għal ċerti gradi fiċ-ċivil li huma pjuttost 'l isfel, u t-tieni darba ħarġu għall-pulizija biss, allura l- problema ma qamitx.

Jiġifieri qegħdin nillimitawha biss għall-membri tal- korp tal-pulizija, għax dawk il-membri ta' l-armata se jkun ftit diffiċli biex jiġu ttrasferiti għad-dipartiment għall-protezzjoni ċivili għax dawk, in their own right, diġà għandhom id-dritt għall-pensjoni wara 25 sena servizz.

M'huwiex previst li dawk jiġu taħt id-dipartiment għall- protezzjoni ċivili għax l-intenzjoni kienet dejjem li dan id-dipartiment jikkoordina.

L-unika eċċezzjoni hija din il-forza ta' għajnuna u salvataġġ, imma mhux se jkun hemm bżonn li l-membri tagħha jiġu mill- armata.

Però l-armata tista' tkun involuta f'operazzjoni ta' salvataġġ in its own right, b'kordinazzjoni mad-dipartiment għall-protezzjoni ċivili, mingħajr il-bżonn li jiġu mpjegati għax ma jkunx hemm dak il-bżonn, u huma għandhom il-pensjoni ta' 25 sena diġà garantita taħt l-Armed Forces Act.

Mr Chairman, dalgħodu fi klawsola partikolari għedna li kull fejn hemm il- kelma "ħelsien" fit-test Malti għandha ssir "salvataġġ".

Fi klawsola 12 il- kelma "ħelsien" trid tinbidel ukoll.

Għalhekk nipproponi din l-emenda:

"I" Fit-test Malti ta' klawsola 12, minflok il-kelma "Ħelsien" kull fejn tinstab għandha tidħol il-kelma "Salvataġġ".

"I" In the Maltese text of clause 12, for the word "Ħelsien" wherever it occurs there shall be substituted the word "Salvataġġ".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "I" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 12, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 12, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, nixtieq niġbed l-attenzjoni li għalkemm l- Iskeda diġà ġiet approvata ma' klawsola 8, hemm il-kelma "ħelsien" li trid tinbidel ukoll biex issir "salvataġġ".

Din tidher darbtejn, darba fit-text tal-ġurament li jieħdu l-membri tal-forza ta' għajnuna u salvataġġ u l-oħra fejn hemm l-asterix

THE DEPUTY CHAIRMAN: Ministru, peress li hija prattika tal-Kamra li meta tgħaddi liġi l-Iskrivan tal-Kamra jiġi awtorizzat biex jagħmel il- korrezzjonijiet meħtieġa, din l-emenda tista' taqa' taħt dik l- awtorizzazzjoni.

KLAWSOLA 1 għaddiet nem. con. u kienet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Titolu

Title ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, nipproponi din l-emenda:

"J" Fit-test Malti tat-Titolu, minflok il-kelma "Ħelsien" għandha tidħol il-kelma "Salvataġġ".

"J" In the Maltese text of the Title, for the word "Ħelsien" there shall be substituted the word "Salvataġġ".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda għat-Titolu kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "J" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija t-Titolu, kif emendat.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

It-Titolu, kif emendat, għadda nem. con. u ġie ordnat isir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, nitlob li l-Kumitat jawtorizza lill- Iskrivan tal-Kamra biex jikkorreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn, inkluż is-sostituzzjoni tal-kelma "ħelsien" bil-kelma "salvataġġ".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hemm il-permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

Fis-6.58 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi b'emendi.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IR-REVIŻJONI TAL-LIĠIJIET STATUTARJI

STATUTE LAW REVISION (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mit-12 ta' Ottubru, 1999 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Sammut.

ONOR.

JOE SAMMUT: Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi li jemenda l-Att ta' l-1980 dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji huwa intenzjonat sabiex jipprovdi għall-pubblikazzjoni ta' l-edizzjoni riveduta tal-Liġijiet ta' Malta f'format elettroniku.

Fi kliem ieħor dan l-abbozz huwa intenzjonat biex jikkrea dik il-konformità neċessarja sabiex dawk il-liġijiet li nsibu f'volumi jew inkella, kif illum il-ġurnata sar iktar komuni, permezz ta' leaflets li jifformaw il-Kodiċi tagħna, insibuhom fuq CD-ROM waħda u jibdew jipprovdu servizz li jkun up-to-date kemm jista' jkun sal-ġurnata li fiha jkunu ġew ippubblikati.

Dan huwa pass li kien tant mixtieq u li bilfors ried jiġi rregolat permezz ta' liġi li tiġi nkorporata fil-liġijiet tagħna sabiex dawn il-liġijiet fuq CD-ROM jingħataw ir-rikonoxximent bħala liġi uffiċjali.

Dan l-abbozz ta' liġi qed jemenda l-Att ta' l-1980 li meta kien ġie promulgat żgur ma kienx jieħu into consideration il-kreazzjoni tal- computers u wisq inqas il-kreazzjoni tas-CD-ROM kif nafuha llum.

Dak iż- żmien il-computer kien għadu biss f'moħħ xi ħadd ġewwa l-Istati Uniti - u forsi lanqas ġo l-istess Silicone Valley, fejn twieled il-computer u twieldet it-teknoloġija avvanzata tal-lum - aħseb u ara s-CD-ROM!

Allura bilfors riedu jsiru dawn l-emendi li qed jiġu proposti u naturalment wieħed jaqbel magħhom għaliex għandhom jirregolaw il-pożizzjoni.

Hawn nerġa' niġi għall-punt tal-partenza li l-għan dikjarat fl-abbozz, cioe sabiex jipprovdi għall-pubblikazzjoni ta' l-edizzjoni riveduta tal- liġijiet ta' Malta f'format elettroniku, fil-fehma tiegħi huwa tajjeb.

Kulmin jagħmel użu mil-liġijiet tagħna għandu jkollu l-fakultà li jiġi pprovdut b'dik it-teknoloġija u b'dawk il-mezzi l-oħra li jkunu up to date u konformi mal-liġijiet tal-lum.

Però, Mr Speaker, ma nistax naqbel mal- mod kif qiegħed jiġi mressaq dan l-abbozz.

Ma' l-ewwel daqqa t'għajn dan l- abbozz jagħtik l-idea li dan sempliċement jitkellem dwar il-pirating u kif se tiġi protetta din is-CD-ROM tal-liġijiet meta tiġi ppubblikata.

Fil- fatt meta wieħed jidħol fil-fond jinduna li x-xibka li tifrex din il-liġi ladarba tidħol fis-seħħ tmur oltre - għax jien inħoss li bl-emendi kif proposti se jagħtu lok għal monopolju - u dwar dan nidħol f'iktar dettall 'il quddiem.

Kif diġà spjegajt, hawn qegħdin nittrattaw dwar kif il- liġijiet - għax "liġijiet statutarji" kulma tfisser hija dawk l-liġijiet kollha li ġew promulgati mal-medda taż-żmien - se jiġu nkorporati f'CD-ROM u ma jibqgħux iktar fil-famużi volumi li għandna llum.

Dawn il-liġijiet se jintużaw minn kulmin jipprattika l-liġi, awtoritajiet, eċċ. Fl-essenza tagħha din l-idea ma fiha xejn ħażin u tajjeb hawnhekk nieqaf ftit biex ngħid kif bdiet din l-idea tas-CD-ROM, u biex nagħmel dan bilfors irrid ngħid x'ġara barra minn Malta.

Fuq il-kontinent ta' l-Ewropa llum il-ġurnata għandna l-amalgamazzjoni ta' diversi pajjiżi taħt il-kappa ta' l-Unjoni.

Il-fatt li l-Unjoni ġabet flimkien diversi pajjiżi li jħaddnu diversi drawwiet kulturali, diversi reliġjonijiet, diversi użanzi u fuq kollox jipprattikaw diversi liġijiet, ħoloq il-ħtieġa li kull ċittadin minn dawn il-pajjiżi jkun jaf x'jgħidu l- liġijiet ta' kull pajjiż ħalli verament jifformaw blokk magħqud.

Għalhekk inħolqot l-idea li kull pajjiż li jifforma parti mill-Unjoni jagħmel il- liġijiet tiegħu fuq CD-ROM, li mbagħad tiġi nkorporata fuq l-internet.

Ħalli nieħdu eżempju żgħir għalfejn dan kien ta' importanza - għax jekk Malta ssirx parti mill-blokk Ewropej jew le hija xi ħaġa li għad trid tiġi diskussa u jittieħdu d-deċiżjonijiet fuqha - u nsemmu l-każ tat-teħid tad- droga u forsi anke l-kwestjoni dwar il-prostituzzjoni li f'Malta huma żewġ punti jaħarqu u li żgur mhumiex permessi.

Jekk, per eżempju, inħarsu lejn il-Ġermanja nsibu li sew it-teħid tad-droga għall-użu personali f'ċerti stati kif ukoll il-prostituzzjoni bħal fil-każ ta' Hamburg huma permessi.

Jekk Malta tibda tifforma parti minn dan il-blokk, il-fruntieri jitneħħew u jkun hemm il-freedom of movement, kif sanċit u priedkat mill-membri fi ħdan l-Unjoni, però ma jfissirx li tali użanzi se jkunu awtomatikament permessi f'pajjiżna u ma jkunx il-każ li tali ċittadin awtomatikament jista' jiġi f'dan il-pajjiż u jipprattika t-teħid tad-droga jew inkella prostituzzjoni.

Għalhekk biex ma jkunx hemm l-iskuża li l-liġi ma kenitx magħrufa, mill-internet tali ċittadin faċilment jista' jara x'jgħidu l- liġijiet Maltin f'dan ir-rigward.

Għalhekk kienet idea tajba li dawn il- liġijiet jiġu kollha promulgati u jkunu aċċessibbli immedjatament.

Kien ikun inutli għall-Ewropa li tippriedka t-tneħħija tal-fruntieri, tippriedka l-freedom of movement mingħajr ma tneħħi wkoll dan l-ixkiel tal-liġi.

Apparti hekk, il-konċett ta' globalizzazzjoni kompla żied din in-neċessità li l-liġijiet jiġu ppromulgati fuq CD-ROM u mqiegħda għad-dispożizzjoni tal- pubbliku.

Illum, kif jaf kulħadd, m'għadniex nitkellmu fuq kemm hi kbira d-dinja imma bil-kontra, kemm il-globu sar żgħir.

Bla dubju l-computer qiegħed jilgħab xejra importanti u għalhekk wasal iż-żmien li anke f'pajjiżna nkunu konformi billi nintroduċu din is-CD-ROM tal-Liġijiet ta' Malta.

Min-naħa l-oħra kif daħlet l-idea tas-CD-ROM hawn Malta?

Hawn Malta għandna storja diversa għax għal żmien twil il-liġijiet f'pajjiżna kienu biċċa uġigħ ta' ras biex jinżammu up-to-date.

Kien hemm min ħa ħsieb jorganizza l-liġijiet tagħna b'mod organizzat f'diversi kotba li jixbħu lil dawk maħruġa mill-kummissjoni u kulħadd kien jemenda l- liġijiet tiegħu.

Dan kien proċess twil li kien jinvolvi ħafna tqattigħ ta' gazzetti u ħafna inkollar.

Imma fuq kollox kien ikollna sitwazzjoni fejn min kien jipprattika l-liġi u min kien qed jibbaża d-deċiżjonijiet u s- sentenzi fuq il-liġijiet ma kienx dejjem ikun up-to-date mija fil-mija.

Għalfejn?

Għax dan kien proċess li jieħu t-tul u qatt ma kien ikun eżatt.

Imbagħad kien hemm kumpannija, li diġà rriferew għaliha l-kollegi tiegħi, il-Legal (Publishing) Enterprises, li kienet ħadet l-inkarigu li torganizza dawn il-liġijiet u kienet bdiet toħroġhom f'leaflets li jaġġornaw minn żmien għal żmien il-liġijiet statutarji.

Eventwalment bdiet tinħass il-ħtieġa li nimxu maż-żmenijiet moderni u li dawn il-liġijiet ma jibqgħux joħorġu iktar fuq leaflets imma jibdew jinħarġu fuq CD-ROM.

Hawnhekk inħolqot speċi ta' tiġrija u f'daqqa waħda tfaċċat ukoll is-CD-ROM min-naħa tal-gvern.

Safejn ninsab informat kienet il-Legal (Publishing) Enterprises li ħarġet l-ewwel CD-ROM.

Illum il-ġurnata fis-suq għandna żewġ CD-ROMs tal-liġijiet Maltin, li joffru xi ħaġa effiċjenti, organizzata u moderna.

M'iniex se noqgħod nidħol fil-kwestjoni ta' liema CD-ROM hija l-aħjar għaliex f'suq ħieles il-konsumatur irid jiġġudika, però żgur li l-kompetizzjoni hija tajba f'dan is-sens u wriet kif anke bħala prodott jista' jkun hemm prodott aħjar mill-ieħor.

Wara din id-daħla dwar kif żviluppat u ġiet f'pajjiżna l-idea tas-CD-ROM ta' min iħares lejn kif qed tiġi proposta l-liġi u naraw l-effett tagħha fuq illum.

Sal-lum din il-kompetizzjoni bejn iż-żewġ konkorrenti li għandna fis-suq hija waħda ġusta, miftuħa u timmerita inkoraġġiment.

Jekk inħarsu lejn artiklu 2 ta' l-Att dwar id-Drittijiet ta' l-Awtur, taħt id- definizzjoni ta' x'inhu kkonsidrat protett taħt id-dritt ta' l-awtur, bil- copyright, hemm diversi items, mill-(a) sa l-(f), biss m'hemmx inkluż il- liġijiet statutarji.

Tant hu hekk li fil-proviso ta' l-istess artiklu hemm il-kliem "iżda ma tinkludi ebda liġi miktuba, rapporti ta' kawżi jew deċiżjoni ġudizzjarja".

Din hija l-pożizzjoni tal-lum.

Minn hawn joħroġ ċar li l-liġijiet statutarji u dawk sussidjarji m'humiex koperti bil-liġi tal-copyright, kif enunzjat taħt Kap 196.

Il-liġijiet statutarji u dawk sussidjarji ġew imħollija mil-leġislatur sabiex jaqgħu fid-dominju pubbliku u fir-rigward tal-liġijiet dawn m'huma f'idejn ħadd u ħadd ma jgawdi xi monopolji billi jibbenefika minn xi protezzjoni.

Huma jaqgħu f'dik il- parti li kulmin jista' jagħmel użu minnhom, jagħmel użu minnhom liberament mingħajr in-neċessità ta' xi permess.

Hawnhekk ta' min iħares lejn is- sitwazzjoni ta' xi pajjiżi oħra fir-rigward tal-liġijiet statutorji.

Jekk immorru fuq il-kontinent Ewropew ninnotaw li l-ebda pajjiż li jifforma parti mill-Unjoni ma jittratta l-liġijiet statutarji tiegħu bil- mod li qed jipproponi dan l-abbozz.

Fil-pajjiżi ta' l-Unjoni - jew aħjar dawk li qegħdin fuq il-kontintent - iħallu l-liġijiet miftuħin biex jifformaw parti mid-dominju pubbliku.

L-uniku pajjiż li jifforma parti mill-Unjoni fejn fit-turija bniedem irid permess biex ikollu d-dritt jagħmel użu minnhom huwa l-Ingilterra, fejn il-liġijiet jaqgħu taħt il- Kuruna, però fir-realta' dan mhux hekk.

Ġo l-Ingilterra nsibu diversi okkażjonijiet fejn il-liġijiet ġew interpretati u ppromulgati u għalhekk forsi wieħed jista' jgħid li bil-konswetudni, anke ġo l-Ingilterra, illum il-ġurnata l-liġijiet jifformaw parti mid-dominju pubbliku.

Mela kważi m'hawn l-ebda pajjiż li għamel xi ħaġa biex xi ħadd jingħata xi privileġġ jew ikollu d-dritt li hu jippubblika jew jikkontrolla dak li jsir dwar il- liġijiet statutarji.

Lanqas Malta, għax sal-lum il-pożizzjoni f'pajjiżna hija bħal dik li nsibu sew fl-Ingilterra u sew f'pajjiżi Ewropej għax il-liġijiet tagħna jifformaw parti mid-dominju pubbliku.

Iżda artiklu 2 ta' Kap 196 se jiġi emendat - kif qed jipproponi l-ministru fi klawsola 7 ta' dan l-abbozz - sabiex ix-xogħol letterarju jibda jikkostitwixxi l-punti diġà indikati mill- (a) sa l-(f) fl-istess artiklu, "iżda, bla ħsara u bla ebda preġudizzju għall-Att ta' l-1980 dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji, ma tinkludi ebda liġi miktuba, rapport ta' kawżi jew deċiżjoni ġudizzjarja."

Jiġifieri jekk dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jgħaddi mill-parlament dan il-proviso qed jiġi emendat biex fir-rigward tal-liġijiet ikun suġġett għal dak li jgħid l-Att.

Hawnhekk wieħed bilfors irid jara artiklu 12, kif prodott fi klawsola 6 ta' dan l-abbozz li għandna quddiemna.

Dan jaqra hekk:

(1) Ħadd ma jista' jagħmel, mingħajr il-permess tal-Gvern, jew jordna li jsiru kopji jew riproduzzjonijiet f'xi format materjali li jkun, ta' xi edizzjoni riveduta jew xi parti minnha kif pubblikata mill- Kummissjoni.

(2) Id-diżpożizzjonijiet tas-subartikolu (1) ta' dan l-artikolu ma għandhomx japplikaw għall-istampar jew il-pubblikazzjoni ta' xi liġi li tkun tinsab f'edizzjoni riveduta, b'kull mezz li jkun, sakemm ebda parti minnha ma tkun ġiet fotokopjata, scanned, maħruġa bi print out elettroniku jew xort'oħra prodotta bir-riproduzzjoni materjali ta' edizzjoni riveduta, kollha kemm hi jew f'parti minnha, u sakemm ukoll li pubblikazzjoni bħal dik ikun fiha dikjarazzjoni li fiha jingħad li dik mhijiex pubblikazzjoni uffiċjali ta' xi liġi partikolari."

F'dan il-kontest, Mr Speaker, l-importanza taqa' fuq il-kelmiet "jew xorta oħra prodotta bir-riproduzzjoni materjali ta' edizzjoni riveduta."

Il- konnotazzjonijiet li joħorġu minn dawn il-kelmiet huma varji.

Fl-ewwel lok, jekk inħarsu lejn dak li għadu kif intqal dwar il- kompetizzjoni li għandna preżenti, din tista' tipprojbixxi minnha nfisha lil kwalunkwe konkorrent milli jidħol f'kompetizzjoni.

Għalfejn?

Ir- riproduzzjoni materjali ġiet imdaħħla fir-renju tal-copyright.

Issa li bniedem jagħmel riproduzzjoni ta' xi ħaġa diġà prodotta b'riproduzzjoni fidila, m'għadhiex taqa' barra peress li issa l-liġijiet statutarji mhux se jibqgħu barra r-renju ta' Kap 196 iżda se jidħlu fih.

Allura bil-kelmiet "ħadd ma jista' jagħmel, mingħajr il-permess tal-Gvern, jew jordna li jsiru kopji jew riproduzzjonijiet f'xi format materjali", u meħuda in konsiderazzjoni wkoll il-kelmiet "jew xort'oħra prodotta bir-riproduzzjoni materjali", ġaladarba huwa se jagħmel riproduzzjoni materjali ta' edizzjoni riveduta - għax liġi waħda se jkollna u bilfors trid tkun identika għaliha - allura din tfisser fl-opinjoni tiegħi projbizzjoni espliċita għax m'hemmx il-permess tal-gvern.

Din hija xi ħaġa li tmur kontra l-kummerċ ħieles u li żgur tmur kontra kulmin jinvesti sabiex bena sistema li llum il- ġurnata qiegħda tagħtina prodott li kważi kulħadd jimxi fuqu.

Barra minn hekk dawn il-kelmiet imorru oltre dan.

Irid jiġi osservat li bil-liġi l-kummissjoni tal-liġijiet per se għandha l-poter llum il-ġurnata - u hawn ta' min jidħol daqsxejn fid-dettall tagħha din - li tbiddel u temenda ċerti affarijiet li mhumiex ta' sustanza, bħal meta għandek atti u tbiddilhom f'kapitli, jew inkella tirranġa n- numerazzjoni fejn ikun hemm xi klawsoli li ġew abbrogati minn xi Att.

Bil- kelmiet "riproduzzjonijiet materjali" wieħed jifhem li l-fatt li wieħed jagħmel riproduzzjoni tal-liġijiet u li ma jkollux il-permess neċessarju tal-gvern, kif qed tgħid din il-liġi, dak ikun qiegħed jirriproduċi dawk il- korrezzjonijiet li din il-kummissjoni tkun qiegħda ddaħħal, u awtomatikament ikun qiegħed jinkorri l-penali li tfisser ħabs u anke multa ta' Lm5,000.

Jekk min qiegħed jagħmel din ir-riproduzzjoni ma jimxix ma' dawk il-guidelines li bihom tkun imxiet il-kummissjoni, flok ikun qed jimxi b'mod li jagħti servizz huwa jkun qiegħed iħawwad lil kulħadd għax ma tistax tagħmel riproduzzjoni ta' liġijiet mingħajr ma tkun fidil għall- istess.

Ħaġa oħra li wieħed jista' jikkummenta dwarha huwa l-fatt li jekk nieħdu l-każ ta' avukat ġo awla li qed jikkwota mil-liġi biex jagħmel l- osservazzjonijiet tiegħu, ukoll se jinkorri dawk l-istess penalitajiet għax għal darba oħra qiegħed jirriproduċi materjalment.

U, anke kif se nuri aktar 'il quddiem, subklawsola (2) ta' klawsola 12 tkompli bil-kelmiet "produzzjonijiet materjali" wkoll.

Mela dan l-abbozz qiegħed jolqot żewġ għasafar b'ġebla waħda għax qiegħed jintroduċi l-liġijiet fuq CD-ROM b'mod uffiċjali u qiegħed ineħħi l-liġijiet statutarji mill-klassifika tad- dominju pubbliku għax bl-introduzzjoni ta' din l-emenda se nġibu l-liġijiet statutarji fil-parametri tal-protezzjoni mogħtija lill-awtur.

L-emenda kif proposta f'subklawsola (4) ta' klawsola 6 tgħid:

"Il-kummissjoni tista' fuq talba ta' xi persuna u wara li jsir il-ħlas ta' dawk id-drittijiet hekk kif hi tista', bi ftehim mal-Ministru, tistabbilixxi, toħroġ kopji stampati ta' liġijiet partikolari f'edizzjoni riveduta, u għandha tara li dawk il-kopji jiġu awtentikati minn dak l-uffiċjal tal-Kummissjoni hekk kif il-Kummissjoni tista' b'avviż fil-Gazzetta minn żmien għal żmien tistaBbilixxi.

Dawk il- kopji awtentikati għandhom, kemm-il darba ma tinġiebx prova xort'oħra, jiġu aċċettati bi prova quddiem qorti tal-ġustizzja bħala vera kopja ta' dik il-liġi hekk kif tidher fl-edizzjoni riveduta."

L-interpretazzjoni tat-test Malti donnha hija differenti minn dik ta' l- Ingliż għax tal-Malti jagħti l-impressjoni li qed jiġi maħluq xi monopolju f'idejn il-ministru, fis-sens li huwa l-ministru li jiddeċiedi jekk dak il- bniedem jew soċjetà jistax jingħata d-dritt li joħroġ kopji stampati tal- liġijiet partikolari.

F'kelma waħda qegħdin nagħtu l-poter lill-ministru li jagħti dan id-dritt lil min irid hu, każ li joħnoq kwalunkwe trasparenza u kwalunkwe kompetizzjoni.

Dan żgur li ma jistax ikun l-iskop wara tali liġi, iktar u iktar meta wieħed iġib quddiem għajnejh li l-gvern preżenti huwa bl-intiża li qiegħed jipprova jneħħi l-protezzjoni u jiftaħ is-suq.

Ma jistax ikun li nneħħu xi ħaġa li minn dejjem kienet tappartjeni lill- poplu hawnhekk.

U dan in linja mal-prassi tal-pajjiżi kollha li qegħdin imsieħba fl-Unjoni u li qegħdin nipprovaw nissieħbu magħhom.

Min-naħa l-oħra t-test Ingliż m'huwiex daqshekk drakonjan, fis-sens li ma jinftihemx li l-ministru għandu d-deċiżjoni dwar min joħroġ il-kopji stampati ta' liġi partikolari, iżda jagħti l-impressjoni li hija fid- diskrezzjoni tiegħu min ikollu l-permess li jistampa bħall-oriġinal.

Filwaqt li hija differenti mill-każ fejn għandek l-idea ta' monopolju, fejn għandek l-idea li qegħdin noħonqu l-libertà ta' min jaħdem f'dan ix-xogħol, din hija sitwazzjoni fejn min se jkollu l-permess, id-dritt li jibbaża l- prodott tiegħu fuq it-test oriġinali, allura se jgawdi vantaġġ fuq min m'għandux.

Diffikultà oħra li toħroġ minn klawsola 12 hija dwar il-kliem "fotokopjata scanned u maħruġa bi printout elettroniku jew xort'oħra prodotta bir-riproduzzjoni materjali ta' edizzjoni riveduta".

Hawnhekk se tidħol id-diffikultà li għadna kif irriferejna għaliha meta jiġu biex jitniżżlu kopji.

Nieħdu l-każ ta' persuni li qegħdin barra dan il-pajjiż, qegħdin fuq il-kontinent, li permezz ta' l-internet, kif se jkollu l-aċċess kulħadd, u permezz ta' mezzi elettroniċi jniżżlu partijiet mil-liġijiet tagħna u jagħmlu printouts tagħhom.

Naturalment dawn mhumiex se jkunu l- kopji oriġinali u l-mistoqsija li tqum hija: Dawn il-kopji, dawn ir- riproduzzjonijiet se jaqgħu taħt il-penali ta' ħabs u anke multa?

L-istess mistoqsija tqum fil-konfront ta' meta jkollok avukat li jipprattika l-liġi jew inkella mħallef li jagħti s-sentenza tiegħu li jirriproduċi partijiet mit-test tal-liġi b'mod elettroniku - għax meta l-imħallef jittajpja s- sentenza tiegħu jew inkella l-avukat jinnota l-osservazzjonijiet tiegħu qiegħed jirriproduċiha b'mezz elettroniku - għax fl-istess ħin qiegħed joħloq riproduzzjoni materjali.

Se niġu fil-pożizzjoni li ngħidu li waqt seduta trid tinġieb il-prova jekk dak li qed jiġi mpoġġi fuq il-karta huwiex meħud mit-test oriġinali jew le?

Fi ftit kliem l-ebda persuna ma tista' tikkwota l-liġijiet statutarji tagħna.

Żgur li din mhijiex il- pożizzjoni li wieħed jitħajjar li jkollna fil-pajjiż.

Niġi issa biex nagħti ħarsa lejn subklawsola (3) ta' klawsola 12 kif proposta fl-abbozz.

Din tgħid hekk:

"Id-dispożizzjonijiet tal-proviso li hemm mas-subartikolu (1) ta' l- artikolu 7 ta' l-Att dwar id-Drittijiet ta' l-Awtur għandhom ikunu japplikaw mutatis mutandis għas-subartikolu (1) ta' dan l-artikolu.

Din hija klawsola li tattakka direttament kull forma ta' innovazzjoni u ta' organizzazzjoni fil-kamp tal-liġijiet statutarji.

Il-fatt li fil-liġijiet tagħna qatt ma kien hemm xi paragrafu simili kien il-mutur wara l- organizzazzjoni bis-serjetà tal-liġijiet statutarji tagħna.

U dan kien prodott verament serju.

Ħadd qabel ma kien kapaċi jorganizza din il-massa ta' volumi għajr kumpannija privata f'dan il-każ.

U bilfors nirriferi dejjem għall-istess kumpannija għax waħda biss hawn.

U din il-kumpannija setgħet biss tagħmel li għamlet għax dawn il-liġijiet dejjem baqgħu fid- dominju pubbliku.

Din hija klawsola li meta tinqara in linja ma' artiklu 7 ta' l-Att dwar id-Drittijiet ta' l-Awtur toħroġ id-differenza fundamentali bejn pirating u persuna li tipproduċi prodott li jkun ġenwin iżda bbażat fuq l-oriġinal.

Fl-opinjoni tiegħi hawn fejn wieħed irid joqgħod attent.

Fid-dinja kollha llum il-ġurnata kulħadd jagħmel li jista' biex jikkumbatti l-pirating u ma jħallihiex tirbaħ għax hija xi ħaġa li tkisser il-kompetizzjoni u tista' tagħti lok anke għal abbuż fis-sens li prodott ma jkunx ġenwin.

Min-naħa l-oħra azjenda jew istituzzjoni li tikkomponi u tikkrea prodott li jkun ġenwin m'għandhiex tiġi kkundannata.

Dan għandu jiġi nkoraġġit u għalhekk ngħid li dan il-pagarafu huwa ftit jew wisq drakonjan għax qiegħed jeqred darba għal dejjem lil kulmin qiegħed b'xi mod jipprova joħloq xi ħaġa ġdida f'dan il-kamp.

Il-liġijiet tagħna għandhom jitħallew fid-dominju pubbliku u għandha tkun biss il-funzjoni tal- kummissjoni li tara li min ikun qiegħed jagħmel tali riproduzzjoni materjali tal-liġijiet tagħna jkun qiegħed jimxi mat-test oriġinali u jkun fidil lejh.

U bl-ebda mod ma tkun hi li toħnoq li persuni jew kumpanniji diversi jingħataw il-permess biex jipproduċu huma tali liġijiet.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid li dan l-abbozz imur oltre dak li jipprova jindika, u cioè li sempliċement jipprovdi għall-pubblikazzjoni ta' l-edizzjoni riveduta tal-liġijiet statutarji f'format elettroniku.

Dan huwa abbozz li vera l-mira tiegħu hija li jipprovdi żona ta' monopolju f'idejn persuna jew persuni ta' xi ħaġa li għal tant żmien ilha fid-dominju pubbliku u li qatt ma kien hemm diffikultajiet dwarha.

Din hija xi ħaġa li żgur ma tistħoqq l-inkoraġġiment ta' ħadd u wisq nibża' li l-membri tal- kummissjoni nkarigati mill-iscreening tal-liġijiet ma rawhiex din il-ħaġa.

Jien ninsab informat li l-Att ta' l-1990 ġie mressaq fil-format l-antik tiegħu u mhux kif qed jiġi propost li jiġi emendat issa.

Din hija xi ħaġa li għandha tiġi kkorreġuta għax min għamel dan l-iscreening żgur li mhux kuntent li tali liġijiet jitneħħew minn dan id-dominju pubbliku.

Kif għedt, din hija liġi li se tagħti wisq diskrezzjoni lill-ministru u ma tikkonċerna xejn il-mod kif il-liġijiet tagħna jiġu introdotti għall-mezzi elettroniċi.

Lanqas m'huwa l-każ li wieħed jgħid li din hija liġi ntiża sabiex tipproteġi kontra l-copyright.

Jekk l-awtorità trid tipproċedi kontra l-copyright, illum il-ġurnata hemm ħafna mezzi.

Kif diġà ntqal mill- kollega tiegħi - u anke qrajna fil-gazzetti - is-CD-ROM maħruġa mill-gvern ġiet ikkopjata u tinsab għall-bejgħ bi prezz ħafna inqas.

Nagħlaq billi nappella biex dan l-abbozz jiġi emendat ħalli l-liġijiet statutarji jitħallew fid-dominju pubbliku u l-funzjoni tal-kummissjoni tkun dik li tara li min jipproduċi l-liġi jimxi fedelment ma' dik pubblikata u xejn iżjed.

Għandu jsir eżami sew ta' l-emendi li ġew proposti bil-għan li jsiru iktar ċari għax, kif indikajt, hemm lok għal interpretazzjoni u diverġenza vasta bejn it-test Malti u t-test Ingliż.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Mr Speaker, mhux beħsiebni noħroġ barra mis-suġġett ta' dan l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu - nippreferi li nibqa' mas- suġġett u nitkellem fuq il-liġi li tkun qed tiġi ttrattata fil-mument, għax l-iskop li niddiskutu l-liġijiet hawn ġew huwa biex nilluminaw lil min ikun qiegħed jippromulga dik il-liġi biex forsi f'ċerti areas din issir aħjar - però l-parlament joffri wkoll l-opportunità li niżvolġu xi punti in konnessjoni ma' dik il-liġi li jkollna quddiemna u ċertament li dan l- abbozz ta' liġi ġie ppreżentat fi żmenijiet pjuttost diffiċli għall-qorti.

Dalgħodu kelli okkażjoni li niddiskuti xi ftit il-ħsieb wara din il-liġi ma' wħud mill-membri tal-ġudikatura u jkolli ngħid li l-imħallfin u l- maġistrati huma xi ftit demoralizzati minħabba numru sostanzjali ta' nuqqasijiet li hemm fil-qorti u anke minħabba l-implikazzjonijiet ta' din l- istess liġi.

Din il-liġi qiegħda tillegalizza ħaġa li diġà qiegħda in vigore u fil- fatt il-liġi hija retroattiva għall-1 ta' Mejju, meta l-gvern iddeċieda - u għamel sewwa - li l-liġijiet jibdew isiru f'format elettroniku.

Meta bdiet titħaddem din il-proċedura, li hija tajba, fil-qorti beda jsir il-garr minħabba l-fatt li ħafna mill-maġistrati u mill-avukati sempliċement mhumiex computer-friendly.

Forsi l-ministru ma jaqbilx imma jien tkellimt ma' membri tal-ġudikatura dwar dan.

Veru li l-qrati huma konservattivi - u mad-dinja kollha l-qorti forsi huwa dak l-iktar forum konservattiv, forum minsuġ bi tradizzjonijiet, minsuġ b'element ta' solennità , u pożi wkoll ikolli ngħid! - u meta inti tipprova tbiddel xi ħaġa se ssib reżistenza kbira mill-imħallfin, maġistrati u avukati li jkunu ta' ċerta età u li ma jkunux computer-friendly u li ma tantx ikunu jifhmu f'din it-tip ta' teknoloġija.

Ma jfissirx li dawk in-nies ta' professjoni legali li m'għandhomx esperjenza fil-computers huma xi legal brains inqas minn oħrajn, xejn minn dan kollu - uħud mill-imħallfin u wħud mill-aqwa ġuristi tagħna huma nies li konoxxenza tal-computer ftit li xejn għandhom però għandhom esperjenza kbira u għandhom konnoxxenza tajba tal-liġi, ta' l- ispirtu tal-liġi u ta' kif għandhom jiġu interpretati l-liġijiet - imma nerġa' ngħid li meta inti qed tintroduċi sistema bħal din bilfors se ssib min jirreżistik.

Però mhux dik biss kienet il-kritika.

Apparti li hija ħaġa innovattiva, il-kritika kienet li meta ħarġu s-CD- ROMS dawn damu x-xhur biex tqassmu lill-membri tal-ġudikatura u din il-ħaġa urtathom u bir-raġun li urtathom.

Veru li l-liġijiet qegħdin hemm għal kulħadd, però min qed japplikahom?

Qed japplikawhom il-qrati.

Allura wieħed japprezza r-rabja ta' dawn il-ġudikanti, li qegħdin hemm biex suppost jimplimentaw il-liġijiet - fil-fatt il-qrati huma parti mit-tliet organi ta' l-Istat - meta dawn jiġu pprovduti b'dawn is-CD-ROMS xhur wara li joħorġu.

Mela dawn suppost kienu qed jinterpretaw il-liġijiet meta dawn is-CD-ROMS aġġornati ma kenux għadhom ġew f'idejhom!

Din urtathom u kkritikawha.

Issa l-membri tal-ġudikatura qed jibżgħu li bl-emenda l- ġdida, kif proposta fi klawsola 5 ta' l-abbozz ta' liġi, dan id-dewmien flok m'hu se jitnaqqas se jikber.

Klawsola 5 bażikament tgħid li meta l- kummissjoni tippubblika l-liġijiet f'format elettroniku, dik l-edizzjoni se jkollha preċedenza fuq liġijiet stampati.

Tant hu hekk li l-liġijiet stampati se jkunu meqjusa bħala awtentiċi ħlief meta ma jkunux jaqblu ma' dawk il-liġijiet li jkunu ppubblikati f'format elettroniku.

Mela l-forma elettronika llum qed tingħata prevalenza fuq il-liġijiet stampati.

Din hija problema għaliex imbagħad klawsola 6 tgħid li:

"Il-Kummissjoni tista', bi ftehim mal-Ministru, tistabbilixxi li għandha ssir edizzjoni riveduta f'format elettroniku fuq CD-ROM."

Mela qed ngħidu li l-kummissjoni għandha l-poter li tagħmel il-liġijiet f'format elettroniku, liema verżjoni hija dik awtentika u se tieħu preċedenza fuq qualsiasi liġi oħra stampata li ma tkunx konformi ma' dak il- format elettroniku.

Però mbagħad mhux se tkun ħaġa awtomatika li eventwalment titqassam lil min hu interessat, fosthom il-membri tal- ġudikatura, il-klassi legali u oħrajn.

Wara li joħorġu s-CD-ROMs hemm il-proċedura kif dawn ikunu available - billi jkollok żewġ kopji, waħda għand il-kummissjoni u l-oħra fir-reġistru tal-qorti, imbagħad dak li jkun jista' jħallas miżata u jieħu l-kopja tiegħu - però klawsola 6 ta' dan l- abbozz ta' liġi tgħid li "l-kummissjoni tista'", jiġifieri mhijiex ħaġa awtomatika.

Allura nistgħu niġu f'pożizzjoni fejn il-liġijiet ikunu f'format elettroniku f'idejn il-gvern waqt li l-membri tal-ġudikatura, ċioe' dawk li jridu jinforzaw u jinterpretaw il-liġijiet, ikollhom biss il- kopja stampata u aħna l-avukati jkollna biss il-kopja stampata.

Mela aċċess għal dak li għandu l-gvern mhux se jkollna mal-ewwel u mhux se jkollna bilfors, għaliex il-kummissjoni "tista'" jekk trid tagħtina s-CD- ROMs u mhijiex obbligata entro ċertu terminu tagħtihomlna jew tagħmilhom available għalina.

Din hija problema, Mr Speaker, u għalhekk huwa importanti li l-liġi tagħmilha tassattiva li jingħataw is-CD-ROMs u għandu jkun hemm terminu ta' żmien; jew inkella għandna nemendaw il-liġi fis-sens li, sakemm ma ssirx CD, il-liġi stampata uffiċjalment u maħruġa legalment għandu jkollha preċedenza, ġaladarba s-CD se tkun made available għan-nies li jridu jinterpretaw u jimplimentaw il-liġi meta toħroġ u mhux qabel.

Inkella nistgħu niġu f'pożizzjoni fejn il-qrati jagħtu interpretazzjoni tal-liġi mod u meta s-CD attwalment tiġi fil-pussess tal-ġudikant niskopru li dik l- interpretazzjoni li jkun ta ma tkunx l-interpretazzjoni t-tajba u allura tinħoloq ċerta konfużjoni.

Din hija l-preokkupazzjoni tal-membri tal- ġudikatura u naħseb li din għandha tiġi ċċarata.

Din l-imħallfin u l- maġistrati qegħdin jgħiduha wara esperjenza li għaddew minnha għax, nerġa' ngħid, li sfortunatament din l-informazzjoni artifiċjali, ħalli ngħidilha hekk, kienet made available wara ħafna xhur.

Ħaġa oħra li wieħed jista' jgħid fuq dan l-abbozz ta' liġi - ma rridx nirrepeti ħafna minn dak li qalu l-kelliema ta' qabli - huwa l-fatt li qed nitfgħu l-liġijiet statutarji taħt il-liġi tal-copyright, fejn hemm pieni ħorox għal min jikser id-dispożizzjonijiet ta' din il-liġi, multi sa Lm5,000 u ħabs sa sena.

Issa l-Istat biss se jkollu dritt li jippubblika l- liġijiet statutarji u jagħmilhom available għal kulħadd, meta bħala prassi l-liġijiet u materjal ieħor konness qatt ma kienu jaqgħu taħt il-copyright - dawn mhumiex affarijiet ta' arti jew ta' kultura imma sentenzi, liġijiet, bye-laws u regolamenti oħra, ċioe' affarijiet ta' interess ġenerali - però b'din l-emenda li qed jipproponi l-gvern hekk se jiġri u ħadd ma se jkun jista' jippubblika jew jikkopja dawn il-liġijiet u joffrihom kummerċjalment jew mod ieħor.

Min jagħmel hekk jeħel multa u dan meta attwalment f'ħafna aspetti kien il-privat li ħa l-inizjattiva biex jaġġorna ċerti affarijiet.

Per eżempju, jekk tmur l-insinwa u tordna li ssir riċerka trid iddum tistenna ħafna biex tieħu riżultat imma hemm avukati li ħadu l-inizjattiva u għamlu computer link u bis-saħħa t'hekk kienu kapaċi jiġbri ruxxmata informazzjoni on disc, u jekk tmur tordna riċerka llum jagħtuhielek at a fee fi żmien raġonevoli ħafna.

Anke fejn għandhom x'jaqsmu sentenzi tal- qrati, kieku ma kenitx għall-inizjattiva ta' xi wħud li ppubblikaw is- sentenzi b'mod ordnat u espedit kieku sal-lum għandna b'xejn.

Kieku ma kenitx għall-inizjattiva privata matul iż-żmenijiet li ħadet ħsieb tippubblika dawn l-affarijiet, kieku biex wieħed jagħmel riċerka jkollu iqalleb id-dokumentazzjoni kollha fl-arkivji.

Ma rridx insemmi nies imma kulħadd jaf li hawn ditta ewlenija, immexxija minn nies fl-ambitu legali, li tieħu ħsieb tagħtina dawn il-liġijiet stampati.

Issa kif ġejja l-liġi din id-ditta se tkun eskluża għal kollox u se tkun trid il-permess tal- gvern biex tipproċedi.

Kemm hi tajba din!

(Interruzzjonijiet) Il-liġi tal-copyright hija liġi ġusta - għax kieku ma kenitx għal din il-liġi kieku kulħadd jabbuża u d-drittijiet morali ta' l-artisti u l-kittieba jispiċċaw fix-xejn - però meta qed titkellem fuq liġijiet u affarijiet simili, dawn bl-ebda mod ma tista' tgħid li jaqgħu taħt l-ispirtu ta' l-iskop tal-liġi tal-copyright.

Mela hawnhekk qed nikkreaw mostru ieħor għax issa l- liġijiet huma tal-gvern u biex inti jkollok kopja tagħhom trid il-permess tal-gvern.

Intqal ukoll li din il-miżura mhijiex fl-istess spirtu tar-riattivar ta' l-applikazzjoni ta' Malta biex pajjiżna jissieħeb fl-Unjoni Ewropea, għax adezjoni fl-Unjoni tfisser it-tneħħija ta' kull monopolju.

Kellhom raġun dawk li qalu li din teħodna lura, u lanqas ma nemmen li l-iskop ta' din il- liġi huwa ta' natura prekunjarja - għaliex l-ammont ta' flus li jista' jiġġenera l-gvern minn ħaġa tant huwa żgħir li kważi kważi ma tagħmilx sens ekonomikament, peress li n-numru ta' nies li jkunu jridu dawn il-liġijiet huwa limitat - u ladarba m'hemmx gwadann ieħor li jista' jagħmel il-gvern, allura bilfors wieħed jistaqsi x'inhu l-iskop - kif staqsew il-kollegi tiegħi l-Onor.

Gavin Gulia u l-Onor.

Anġlu Farrugia - għax waħdu jidħol is- suspett li forsi hemm xi interess li għada pitgħada dan it-tip ta' xogħol jingħata lil xi ħadd partikolari, a skapitu ta' ħaddieħor.

Meta ħaġa tkun sejra kontra l-ħsieb ġenerali tal-politika tal-mument, wieħed bilfors jibda jissuspetta u allura qegħdin ngħidu li fuq din il-ħaġa l-oppożizzjoni ma taqbilx.

Mr Speaker, bħalissa fil-qorti hemm feeling qawwi - u naħseb li dan huwa l-mument propizju li nirriferi għal din il-kwestjoni, la qed nitkellmu fuq suġġett analogu - li fl-eżerċizzju tal-computerisation mexjin b'pass slow ħafna.

Dan qed ngħidu għaliex nispera li wara li tgħaddi din il-liġi ma ndumux wisq biex inressqu liġi oħra, bl-iskop li ċerti atti jibdew jiġu ppreżentati fir-reġistru tal-qorti elettronikament, sabiex forsi wieħed jevita dik il-konfużjoni u burokrazija eċċessiva.

L-Onor.

Austin Gatt għandu esperjenza u jaf li jekk wieħed imur ir-reġistru tal-qorti - issa dan l-uffiċċju suppost li ilu li telaq mill-post fejn qiegħed imma sal-lum hemm għadu - se jsib konfużjoni ta' nies, kulħadd jiġġieled biex jiċċekkja differimenti, mandati u atti.

Naħseb li wasal iż-żmien li biex innaqqsu xi ftit min-numru ta' dawk li jinġabru fir-reġistru tal-qorti, wieħed għandu jikkontempla li ċerti atti, ittri uffiċjali, noti ta' sottomissjonijiet u anke ċitazzjonjiet jiġu filed elettronikament, kif hemm f'pajjiżi oħra.

Naturalment trid ċertu kuraġġ biex timplimenta emendi bħal dawn però ilu jissemma li għandu jsir dan it-tip ta' filing ta' atti ġudizzjarji.

Jien ngħid li anke noti ta' komunika mill-qrati - fejn jgħidlek, per eżempju, li inti trid tippreżenta t-tali rikors u ttella' t-tali xhud f'ċerta data - għandhom jitwasslu elettronikament, għaliex le?

Hekk qed jiġri f'fdiversi pajjiżi oħra, speċjalment fl-Ewropa; jiġifieri wieħed jista' wkoll jikkomunika mar-reġistru tal-qorti, jippreżenta l-atti u jiskambja n-noti b'dan il-metodu.

Jien nissuġġerixxi li ladarba ħadna l-briga li nagħmlu dan li għamilna - u naħseb li dan missna ilna li għamilnieh, għaliex l- computer age ma wasalx il-bieraħ imma snin ilu - naħseb li wasal iż-żmien li wieħed irabbi l-kuraġġ u jibda jikkonsidra li r-reġistru tal-qorti jsir b'dan il-mod ukoll.

Naħseb li wasal ukoll iż-żmien li s-summaries tas-sentenzi fl-arkivju jibdew jiġu inseriti elettronikament ukoll sabiex l-imħallfin ikunu jistgħu jagħmlu r-riċerka tagħhom fuq każistika b'dan il-mod.

Dan huwa importanti meta wieħed iqis li wieħed mill-ikbar ilmenti li hemm fil-konfront tal- qorti - u naqbel jien - ġej mill-fatt tan-nuqqas ta' konsistenza.

Il-qrati tagħna mhumiex marbutin mal-liġi tal-preċedent u jekk qorti tkun iddeċiedet mod, qorti oħra mhix obbligata li timxi ma' dik il-linja ta' ħsieb, la fil- kamp kriminali u lanqas fil-kamp ċivili.

Il-bieraħ smajt lill-Onor.

Austin Gatt jikkummenta dwar dan fuq il-programm televiziv ta' Lou Bondì.

Saritlu mistoqsija dwar l-inkonsistenza ġudizzjarja, jiġifieri jekk jagħmilx sens li bniedem ikun ħa deċiżjoni fuq ħaġa u fuq l-istess ħaġa persuna oħra tieħu deċiżjoni kompletament bil-kontra.

Il-ministru rrisponda tajjeb u qal li l-imħallfin u l-maġistrati dejjem irreżistew li b'xi mod ikollhom xi sentencing policy, iddettata lilhom u fuq din naqbel.

M'għandux ikollok leġislazzjoni li timponi fuq il-qrati sentencing policy għax il-ġustizzja trid issir suġġettiva għall-każ li jkun, speċjalment fil-kamp kriminali.

Però waħda mir-raġunijiet għaliex m'hemmx konsistenza - ikolli ngħidha din - hija għaliex l-imħallfin stess u l-maġistrati stess ma jkunux dejjem aware tas-sentenzi kollha li jingħataw.

U lanqas aħna l-avukati ma nkunu nafu, għax din l-informazzjoni mhux qed tkun readily available għal min irid jimplimenta jew jittratta fuq dawk id-deċiżjonijiet.

Veru li għandek sistema ta' arkivji fejn wieħed jista' jiċċekkja però wieħed irid japprezza wkoll li l-qrati u l-ġudikanti huma mgħobbijin b'piż esaġerat ta' xogħol ġudizzjarju.

Għandhom mijiet ta' sentenzi, mijiet ta' kawżi, mijiet ta' digrieti, mijiet ta' deċiżjonijiet li jridu jagħtu u allura huwa impossibbli li wieħed jistenna - anke mill-iktar wieħed għaref minn fost il- membri tal-ġudikatura tagħna - li ġudikant ikun jaf eżattament x'qalu l- qrati fuq ċerta materja f'perijodu ta' żmien.

U għalhekk nerġa' naqa' fuq l-intelliġenza artifiċjali, biex insejħilha hekk, tal-liġijiet jew sentenzi reġistrati b'mod elettroniku.

Jekk isir dan l-eżerċizzju, l-imħallfin u l-maġistrati ikunu f'pożizjoni aħjar li jkunu konsistenti magħhom infushom, għax ikollhom l- informazzjoni lesta u jkunu jafu x'qed jiddeċiedu maġistrati oħra fuq ċerti kriterji, x'qed jiddeċiedu imħallfin oħra fuq ċerti kriterji u x'deċiżjonijiet ngħataw f'ċerti rikorsi, u b'hekk ikunu f'pożizzjoni aħjar li jiddeċiedu, għax inkella kulħadd jiddeċiedi għal rasu, u jkolli ngħid li din qed tikkrea ċerta konfużjoni.

U l-prinċipju tal-qrati hu - u ma tistax titkellem fuq liġi bħal din u ma ssemmix il-qrati - li l-ġustizzja mhux biss trid issir imma trid tkun tidher li qed issir.

Allura min jingħata sentenza kompletament opposta għal sentenza oħra li tkun ngħatat xahrejn qabel mill-istess qorti diversament preseduta, lil dan kif tista' tfiehmu li l-ġustizzja qiegħda ssir fil-konfront tiegħu?

Jew jekk bniedem fuq ċertu reat weħel ċerta piena u ieħor fuq l-istess reat, taħt l-istess ċirkostanzi, weħel għaxar darbiet iktar minnu, kif tista' tispjegalu li qed issir ġustizzja miegħu?

Sur President, nenfasizza l-punt li n-nies qed iħarsu lejn il-qrati b'nuqqas ta' rispett minħabba n-nuqqas ta' konsistenza li qed toħroġ mill- qrati.

Dan jista' jitneħħa - mhux għal kollox għax ġustizzja trid issir - jew jiġi mitigat jekk is-sentenzi jiġu rreġistrati b'mod elettroniku ħalli din l-informazzjoni tkun readily available għall-imħallfin u l-maġistrati.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Dan l-abbozz ta' liġi huwa pass kbir 'il quddiem għal pajjiżna għal diversi raġunijiet, prinċiparjament għaliex permezz ta' klawsola 5 qegħdin ngħidu li issa t-test uniku u awtentiku tal- liġijiet statutarji se jkun dak fuq CD-ROM.

Jiġifieri l-kummissjoni għandha l-obbligu li tieħu ħsieb li dak li jkun hemm fis-CD jirrappreżenta fedelment u bis-sħiħ il-liġijiet ta' Malta.

Din hija qabża kbira fil-ħsieb u hija ħaġa sabiħa li fil-bidu ta' seklu ġdid Malta se tidħol fil-kamp legali b'viżjoni kompletament differenti minn dik li kellna fl-aħħar 200 sena.

Ovvjament l-informatika qiegħda tirrifletti dak li skopriet Ruma fi żmenijiet oħra, jiġifieri li l-liġijiet mhux biss iridu jsiru minn min jiggverna imma jridu jkunu aċċessibbli għall-pubbliku.

L-istudenti tad- Dritt Ruman jiġu mgħallma li waħda mill-ewwel affarijiet li saret f'Ruma kienet li jiġu ppubblikati l-liġijiet mal-ħitan.

Kien hemm dawk li jissejħu t-twelve tables minquxa fl-irħam mal-ħitan ta' barra għall- benefiċċju tal-pubbliku.

Cicerun jgħid li ta' seba' snin kien jaf bl- amment l-liġijiet kollha ta' Ruma.

Illum permezz ta' l-informatika ċ- ċittadin jista' jkollu aċċess iktar malajr għal-liġijiet.

In-numru kbir ta' familji li għandhom f'idejhom computer huwa awgurju tajjeb biex wieħed ikun jista' jkollu din l-informazzjoni kollha f'idejh.

Aħna l-avukati nafu li dawn il-liġijiet kollha ġew pubblikati fuq il-karta, f'volumi kbar li jiswew ħafna flus, mentri din is-CD hija irħas u huwa iktar faċli biex wieħed isib fuqha l-informazzjoni li jkollu bżonn .

Ħadt pjaċir nisma' lill-ministru jintroduċi dan l-abbozz għax jidher li bdejna mexjin fit-triq it-tajba billi napprofittaw ruħna mill-vantaġġi ta' l-informatika.

Fil-fatt hemm il-ħsieb li anke l-leġislazzjoni sussudjarja tiġi reġistrata wkoll fuq CD-ROM.

Hija ħasra li għadha mhijiex għax l- avukati jkollhom problema biex joqogħdu jfittxu fit-test tal-liġi, mentri fuq CD l-informazzjoni tkun aċċessibbli iktar u tippermetti wkoll lill- avukat li minn fuq l-iskrivanija tiegħu jagħti parir iktar malajr lill- klijent tiegħu.

L-istess ħaġa rrid ngħid għar-rigward tas-sentenzi mogħtija mill-qrati.

Jiena ma narax għalfejn is-sentenzi li jiġu ppubblikati f'sena partikolari m'għandhomx ikunu fuq CD u kull sena jiġu aġġornati.

Dan huwa importanti wkoll biex ikun hemm ċerta uniformita' fid- deċiżjonijiet tal-qrati u għal min irid jaħdem fil-kamp legali.

Dawn huma kollha affarijiet tajbin u wieħed irid jgħid li f'dan il-kamp pajjiżna forsi qiegħed jingħaqad ftit tard ma' pajjiżi oħrajn.

Fl-Amerika hemm żewġ soċjetajiet kbar li permezz ta' l-internet jittrasmettu d-deċiżjonijiet l-iktar riċenti tal-qrati Amerikani u jagħtu wkoll l-opinjonijiet l-iktar riċenti fuq is-suġġett partikolari li wieħed ikun qiegħed jittratta.

Dan sewa ta' ġid kbir biex ikun hemm iktar uniformità fid-deċiżjonijiet li jittieħdu u jkun hemm iktar informazzjoni available.

Jekk wieħed joqgħod jaħseb ftit jara li anke fl-Ewropa 'l hemm sejrin, fis-sens li wieħed ikollu deċiżjonijiet iktar uniformi u jien ngħid li mexjin lejn sitwazzjoni fejn il-pajjiżi kollha jkollhom liġi waħda.

Kulmin jaqra jaf li f'perijodu ta' żmien partikolari kellek prattikament l- Ewropa kollha taderixxi ruħha għad-Dritt Ruman, u dak kien avvanz kbir għal dawk iż-żmenijiet, għalkemm sfortunatament dan l-avvanz ma baqax daqshekk applikat.

Forsi wieħed jista' jargumenta li meta ġie ppromulgat il-Kodiċi ta' Napuljun, kien hemm ukoll dak l-appoġġ f'diversi pajjiżi Ewropej però dan ma kellux is-saħħa li kellu d-Dritt Ruman u lanqas ma kellu s-saħħa li għandha issa l-Unjoni Ewropea f'dak li għandu x'jaqsam ma' uniformità fil- liġijiet.

Permezz ta' din il-liġi l-gvern qiegħed jirrealizza wkoll x'minjiera għandu fil-kamp tal-copyright.

Il-gvern jieħu ħsieb li joħroġ diversi pubblikazzjonijiet - il-gazzetti tal-gvern, il-liġijiet u pubblikazzjonijiet oħrajn - u naħseb li huwa l-waqt li dan id-dritt tal- copyright li hu għandu fil-liġijiet jużah aħjar għall-ġid komuni.

B'din il- liġi aħna qegħdin ngħidu li huwa l-gvern li għandu d-dritt jaqla' l-flus, fejn tidħol il-pubblikazzjoni tal-liġijiet f'format elettroniku fuq CD-ROM, jew inkella jekk irid jagħti permess lil ħaddieħor li jippubblika l- liġijiet ta' Malta - jien m'għandix nifhem li dan se jiġi miċħud - dan ikun suġġett għal xi ħaġa ta' dħul għall-gvern.

Allura f'dik id-dimensjoni wieħed irid jgħid li se jkun hemm avvanz ieħor.

Tajjeb li din il-copyright testendi wkoll għal diversi pubblikazzjonijiet ta' letteratura li tul iż-żmenijiet għamlet l-istamperija tal-gvern u li llum qegħdin out of print, ħalli dawn jerġgħu jiġu ppubblikati u jkunu wkoll source of income għall-gvern.

Il-gvern jista' jagħti permess lil ħaddieħor biex jippubblikahom, jew inkella jagħżel li jippubblikahom huwa stess.

Dan huwa kollu tajjeb però forsi wieħed mhux dejjem ikun jista' jifhem kif aħna fil-parlament - u anke l-korp legali kollu kemm hu - ninsabu avvanzati fl-approach tagħna lejn l-iżviluppi li qed isiru fid- dinja minn dan il-lat, imbagħad meta tmur il-qorti ssib li kollox għadu ftit arkajku.

Sur President, xtaqt nieħu l-okkażjoni biex ngħid li dalgħodu l-avukati kollha sabu ruħhom iffaċċjati b'żewġ kaxxi tal-bejgħ tal-Coca Cola ġewwa l- bini tal-qorti.

Bir-rispett kollu lejn min ħa din id-deċiżjoni li jdaħħal dawn iż-żewġ kaxxi - normalment wieħed dawn isibhom viċin xi pompa tal- petrol jew f'postijiet simili - nappella lill-ministru sabiex dawn il-kaxxi jitneħħew minn ġol-kuriduri tal-qorti.

Kien hemm ukoll il-ħsieb li tinfetaħ cafeteria fil-qorti, li kien ħsieb tajjeb, però li tagħmel dawn il- kaxxi tal-Coca Cola inħoss li tkun qed twaqqa' l-ġieħ tal-qorti.

Punt ieħor li ridt insemmi huwa li l-qorti għandha bżonn iktar nies li jkunu ntiżi fuq l-informatika u hemm bżonn li wieħed ikollu wkoll back-up staff li jifhem sew il-vantaġġi kbar li hemm f'dan il-kamp vast.

Tajjeb li dawn is-CD-ROMs ikunu iktar available għall-poplu in ġenerali billi l- ministru jikkonsidra li dawn ikunu mqassma fil-ħwienet.

Peress li fi klawsola 5 qegħdin ngħidu:

"Iżda meta tiġi pubblikata edizzjoni riveduta f'format elettroniku, dik l-edizzjoni għandha tkun it-test uniku u biss idoneu u awtentiku tal-liġijiet statutorji",

allura wieħed jifhem l-importanza kbira li din is-CD tkun korretta sabiex kulħadd ikollu il-versjoni preċiża tal-liġijiet.

Jien ngħid li permezz t'hekk għandna nagħmlu qabża kbira fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja u f'dak li għandu x'jaqsam ma' aċċessibilità għall-informazzjoni.

Ovvjament jagħmel ħafna ġid - u din ta' min iħares lejha 'l quddiem - l-aċċess għall- informatika ħalli avukat mill-uffiċċju tiegħu jkun jista' jidħol fil- proċess ta' kawża u jara x'kienu l-verbali u jara x'kienet ix-xhieda f'kawża.

Sur President, għalkemm din il-liġi tidher li qed tbexxaq il-bieb f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-informatika, però strettament ma tidħolx fihom dawn l-affarijiet.

Allura wieħed jawgura li jara iktar miżuri f'dan is- sens - bħal, ngħidu aħna, ħlas bil-credit card għall-pagamenti fir- reġistru tal-qorti - għax iktar ma jkun hemm miżuri ta' progress, iktar timxi 'l quddiem l-istituzzjoni tal-qrati tagħna.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, din il-liġi li għandna quddiemna naqblu fuqha għaliex ix-xogħol biex il-liġijiet ikunu fuq CD kien inbeda mill-amministrazzjoni ta' qabel l-1996, tkompla matul l-amministrazzjoni Laburista u hija xi ħaġa li rridu nkomplu niżviluppaw iktar 'il quddiem.

Dan l-abbozz ta' liġi hawn qbil sħiħ fuqu għax huwa kontinwità ta' xi ħaġa li mhux biss fil-prinċipju imma anke amministrattivament rridu niżviluppaw.

Fil-ftit minuti li se nitkellem irrid inqajjem punti jew problemi prattiċi u amministrattivi li joħorġu bħala riżultat ta' din l-emenda.

Però qabel ma nkompli nitkellem fuq dan is-suġġett, nixtieq nagħmel parentesi żgħira għax xtaqt nikkjarifika xi ħaġa li semma l-bieraħ l-Ministru Tonio Borg - meta kien qed jagħmel il-winding-up fuq l-Abbozz ta' Liġi dwar il- Protezzjoni Ċivili - għax ma kontx hawnhekk dak il-ħin.

Waqt li kien qed jiddefendi l-inkompetenza manifestata fil-ħarba ta' Azzabi, li kien akkużat b'importazzjoni ta' 18-il kilo droga, il-ministru rrifera għar-riżenja tiegħi ta' l-1998.

Jien hawnhekk irrid ngħid, biex tkun recorded ukoll, li dakinhar ir-riżenja offrejtha jiena għax assumejt ir-responsabbiltà politika sħiħa u ma kien hemm l-ebda raġuni ulterjuri.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dakinhar assumejt ir-responsabbiltà u ma ridt l-ebda paraventu.

Għal dak li niddeċiedi jien u nagħmel jien irrid nkun responsabbli jien u ma rrid il-paraventi ta' ħadd.

Qed ngħid dan ħalli dak il-każ li ġara dakinhar, li huwa magħluq illum, ma jservix ta' paraventu għal ħadd.

U dak li qed jiġri fil-ministeru ta' l-Onor.

Tonio Borg u dak li ġara, inkluż il-ħarba ta' dan il-Libjan, hija responsabbiltà tiegħu - jekk irid jiddefendi lill-uffiċjali tiegħu jiddefendihom, dik hija affari tiegħu - u huwa jrid iġorr ir-responsabbiltà kollha.

Din hija l-kjarifika li xtaqt nagħmel illum fl-ewwel opportunità li kelli.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Hawnhekk qegħdin ngħidu li l-liġijiet bis-sistema elettronika fuq CD-ROM se jkunu l-liġijiet uffiċjali.

X'ifisser dan?

Dan jimporta żewġ affarijiet, li jrid ikollok proof-reading tal-liġijiet impekkabli - mhux biss fuq din imma anke meta jkollok il-printed form hemm bżonn li jkollok proof-reading magħmul b'mod mill-iktar professjonali - u daqstant importanti jimporta wkoll li jkollok aġġornament kontinwu ta' dawn il- liġijiet.

Dan mhux biss huwa fl-interess tal-professjoni legali, tal-qrati u ta' kulmin jagħmel użu mil-liġijiet ta' Malta imma wkoll fl-interess tal- poplu Malti kollu għax il-liġijiet mhumiex xi ħaġa ristretta għal min jipprattika l-professjoni legali.

Ovvjament dan huwa l-għajxien tagħhom imma kull professjonist ieħor u kull persuna jinteressawha l-liġijiet.

Mela l-kummissjoni mhux biss trid tagħti l-boll tagħha dwar l-awtentiċità u l-preċiżjoni tal-liġijiet b'din is-sistema elettronika imma għandha wkoll tippjana - u naħseb li dan huwa l-ħsieb effettivament - li jkun hemm l- aġġornament regolari tal-liġijiet.

Hawn wieħed ma jistax ma jirrimarkax li l-kummissjoni twaqqfet fl-1980 biex tieħu ħsieb li għallinqas darba kull għaxar snin ikun hemm riproduzzjoni tal-liġijiet.

U minkejja l-għanijiet tajbin ta' l-Att prinċipali u tal-ħsieb tat-twaqqif tal-kummissjoni, sfortunatament din il-kummissjoni ma ħadmitx biżżejjed.

Qed nitkellmu fuq perijodu ta' kważi 20 sena u l-fatti huma fatti.

Li kieku ma kienx għall- inizjattiva privata, li naħseb utilizzawha l-prattikanti kollha u ħafna mill-professjonisti, kif ukoll il-qrati stess, kieku l-liġijiet aġġornati qatt ma kienu jkunu available kif inhuma issa, mhux għax huma mija fil-mija perfetti imma qatt ma kienu jkunu f'dan il-livell.

Jien niftakar li fl-ewwel sitt xhur li kont ħadt ir-responsabbiltà tal- ministeru tal-ġustizzja, waħda mill-problemi li kellna kienet li kellna ngħaddu liġi biex nirregolaw sistema ta' proċedura li kienet ġiet mibdula u abbrogata imma baqgħet tiġi segwita minħabba l-fatt li l-ġudikanti lanqas kienu informati u ma kellhomx f'idejhom l-liġijiet aġġornati.

Dawn huma problemi amministrattivi reali li effetivament jinqalgħu għax l-istruttura taċ-ċivil ftit torbot fuq ir-responsabbiltà ta' min jonqos u ċerti affarijiet in-nies taċ-ċivil mhux dejjem iwassluhom u jattwawhom kif wieħed ikun jixtieq.

Issa permezz ta' dawn l-emendi l-gvern qed jassumi r- responsabbilta' sħiħa, anzi qed jgħid li se jkollu d-dritt tal-copyright, u min jabbuża u jagħmel kopji ta' din is-CD u jikkumerċjalizzahom ikun qed jikkommetti reat kriminali u jista' jeħel anke ħabs.

Allura huwa iktar importanti li jkun hemm undertaking sħiħ min-naħa tal-gvern biex l- ewwelnett jipproduċi l-liġijiet b'mod regolari - u jkunu aġġornati regolarment ukoll - iżda, iktar minn hekk, li dawn ikunu preċiżi u awtentiċi u ma jkunx fihom żbalji għaliex l-implikazzjoni ta' dawk l- iżbalji ovvjament wieħed m'għandux għalfejn jelabora fuqhom.

Sur President, jien ma nafx min se jkollu dawn id-doveri - suppost se tkun il- kummissjoni imma ma nafx kemm hi attrezzata jew kif se tkun attrezzata biex tieħu dawn ir-responsabbiltajiet - u għaldaqstant nistaqsi għalfejn inħass il-bżonn li ndaħħlu l-miżura li hemm kontemplata fi klawsola 12.

L-ewwelnett irridu nżommu quddiem għajnejna li s-CD-ROM li jagħmel il- gvern biss se jkollha t-timbru ta' l-awtentiċità, l-oħrajn kollha m'humiex uffiċjali.

Jien nifhem li l-gvern ikollu d-dritt li l-produzzjoni tiegħu biss tkun il-prodott awtentiku u dan se jibqa'.

Allura jekk il-gvern se jkun effiċjenti fil-produzzjoni u fl-aġġornament tal-liġijiet - u tajjeb ngħidu li s-CD li ġiet prodotta mill-kummissjoni hija waħda sempliċi u consumer-friendly ħafna - ladarba dik is-CD hija uffiċjali għax għandha l- boll uffiċjali ta' l-awtentiċità, min se jikkompeti mis-suq privat biex jipproduċi dak is-servizz se jkun diġà qiegħed fi żvantaġġ u dak huwa żvantaġġ li wieħed ma jistax jaħrab minnu.

Issa rridu naraw kemm il- gvern se jkun effiċjenti fis-servizz li jipprovdi u jekk hux se jkun hemm xi organizzazzjoni privata li tagħmel riproduzzjoni tal-liġijiet b'mod aktar effikaċi u b'mod li taqdi lill-professjoni legali u professjonisti oħrajn aħjar milli jaqdihom il-gvern.

Mela x'ħin tirriduċi l-kwestjoni għal dan il-punt ta' kompetittività, ma jreġix l-element li min irid jirriproduċi din is-CD-ROM irid bilfors il-permess uffiċjali.

Li kieku tgħid li min se jagħmel użu mid-dokument uffiċjali jrid iħallas fee, nifhimha għaliex biex tipproduċi dik is-CD trid ċertu xogħol u ċerti spejjeż u min jippretendi li jieħu servizz għandu jħallas tiegħu.

L- obbligu għandu jkun f'dan is-sens, li min irid jagħmel użu mis-CD-ROM biex jirriproduċiha jħallas fee u daqshekk.

Min ma jħallasx il-fee u jirripproduċiha bil-moħbi - għax illum huwa faċli biex tirripproduċi CD-ROM u l-kollega tiegħi diġà semma li kienet qiegħda ssir - ikun ħati ta' reat u jeħel il-penalitajiet kollha taħt il-liġi tal-copyright.

Imma l-fatt li inti se tippenalizza lil xi ħadd mis-settur privat għax jagħmel servizz iktar effiċjenti jmur kontra kull prinċipju ta' liberalizzazzjoni u kull prinċipju li sostnejna s'issa, anke meta waqqafna l-kunsilli lokali u għedna li biex ikunu iktar effiċjenti, dawn jistgħu jagħmlu użu mis- servizzi privati minkejja li l-gvern jipprovdi dawn l-istess servizzi.

Jien nagħlaq billi ngħid li l-ħsieb wara din il-liġi huwa pożittiv, għax din se tgħin lil min qiegħed fil-professjoni legali, se tgħin lill- istudenti, tgħin lill-avukati u mħallfin, imma huwa importanti li l- istrutturi amministrattivi jirrendu b'mod li s-servizz jestenduh u jassiguraw il-kontinwità.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, fil-fehma tiegħi l-emendi li qed nintroduċu b'dan l-abbozz ta' liġi jikkostitwixxu pass tajjeb ħafna 'l quddiem għaliex wasal iż-żmien li naġġornaw ruħna maż-żmenijiet billi jkollna l-pubblikazzjoni ta' l-edizzjoni riveduta tal-Liġijiet ta' Malta f'format elettroniku.

B'dan il-mod se nkunu qegħdin ngħinu lill-avukati, il-maġistrati u l-imħallfin u indirettament lill-poplu kollu għax il-qrati tagħna jkunu iktar effiċjenti.

Nittamaw li eventwalment is-sentenzi u d- deċiżjonijiet tal-qrati jiġu ppubblikati wkoll f'dan il-format elettroniku, għax din hija ħaġa li fil-fatt waqajna ħafna lura fiha u huwa importanti li ngħaġġlu f'dan il-kamp biex inlaħħqu maż-żmenijiet.

Fil-fatt dan il-qasam lili jinteressani ħafna u madwar 15-il sena ilu, flimkien ma' persuna oħra, kont għamilt database fuq ċerta każistika pero' dak iż-żmien forsi s-suq ma kienx matur biżżejjed biex japprezza x- xogħol li sar.

Niftakar ukoll li l-gvern ta' dak iż-żmien ma kienx fehem dak li konna qegħdin nagħmlu għax meta pprovajna nistednuh biex jiftaħ dik id-database legali, lanqas biss kien irrispondiena.

Fil-fatt ħafna pajjiżi kienu diġa' mxew ħafna 'l quddiem f'din il-ħaġa u, per eżempju, it- Taljani, li s-soltu jkunu tard f'ċerti affarijiet, dak iż-żmien kienu minn ta' quddiem nett bis-sistema ta' Italgiure.

F'ċertu sens nistgħu ngħidu li għalkemm kien ta' żvantaġġ għalina għaliex domna ma applikajna din is-sistema, fl-istess ħin nistgħu nqisuh bħala vantaġġ għaliex issa se jkollna l-possibbilta' tat-teknoloġija kollha li ġiet qabel u nixtieq inħeġġeġ lill-ministru biex f'din il-biċċa xogħol tant importanti jagħżel kemm jista' jkun l-iktar teknoloġija avvanzata f'dan l-istadju.

Sur President, jien naqbel mad-deċiżjoni tal-gvern li ħass il-bżonn li jkun hemm ċerti tibdiliet għall-Copyright Act.

Naħseb li l-ministru jaqbel miegħi li għall-forom elettroniċi hemm bżonn aktar tibdil fil-liġi tal-copyright biex nassiguraw li d-dritt ta' proprjeta' intellettwali jkun b'saħħtu ħafna għar-rigward tal-qafas elettroniku ta' l-internet.

Barra minn hekk issa li pajjiżi oħra bħall-Amerika, l-Ingilterra, l-Awstralja u pajjiżi oħrajn qegħdin iħarsu lejn leġislazzjoni fuq il-kummerċ elettroniku, naħseb li huwa importanti għalina wkoll li nirregolaw il- kummerċ elettroniku kemm jista' jkun malajr.

Nittama li din il-liġi tiġi segwita b'liġijiet oħrajn, partikolarment b'liġi li tħares lejn l- issues tal-kummerċ elettroniku li se jbiddel il-mod ta' kif isir in-negozju bejn il-pajjiżi tad-dinja.

Nixtieq li fil-winding-up il-ministru jilluminana fuq il-fatt jekk dak li jkun ikunx qed jikser xi artikli mil- liġi tal-copyright meta jagħmel scanning ta' xi liġi li tkun ġiet ippubblikata fil-Gazzetta tal-Gvern biex jagħmel database minnha.

Ma naħsibx li dan huwa l-każ pero' nixtieq li l-ministru jilluminana dwar dan għaliex l-importanti huwa li x-xogħol li tagħmel il-commission ma jiġix ikkuppjat minn ħaddieħor.

Nagħlaq billi nifraħ lill-ministru għall-iżvilupp li diġa' sar tas-CD- ROM, għaliex din hija ta' utilita' enormi għal min jipprattika l-liġi bħali.

Kif qal hu, dan ix-xogħol se jiġi estiż għal diversi oqsma oħrajn u għalhekk nixtieq nissuġġerixxi li l-atti ġudizzjarji jibdew isiru b'mod elettroniku, għaliex ma jagħmilx sens li trid toqgħod timla dawk il-ħafna formoli u trid toqgħod attent meta tkun qed tagħmel it-typing, meta din it- tip ta' dokumentazzjoni tista' ssir b'mod elettroniku permezz tal-computer.

Kif qal wieħed mill-Onor.

Membri ta' din il-Kamra, dawn it-tip ta' dokumenti nistgħu nittrasmettuhom b'mod elettroniku wkoll.

Pero' qabel nintroduċu dawn l-affarijiet irridu nkunu ċerti li d-dokumentazzjoni elettronika fl-informatika tkun regolata legalment biex ikollna l- possibbilta' li nkunu żguri li dak id-dokument ikun wasal.

Din m'hijiex xi ħaġa ta' barra minn hawn għaliex fil-fatt ħafna mit-tendering process tal- Gvern Amerikan isir b'mod elettroniku u ma jsirx permezz tal-karta u għalhekk nemmen li dan il-proċess jista' jintuża wkoll għad-dokumentazzjoni ġudizzjarja.

Sur President, ma rridx nieħu iktar ħin tal-Kamra u ngħid biss li din hija liġi tajba.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx aktar rimarki, nistieden lill-Ministru Gatt biex jgħaddi għall- winding-up.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Sur President, se nibda billi nirrispondi l-ħafna kummenti u dubji li tqanqlu dwar artiklu 12 tal-Copyright Act - kien hemm min qal li qed nagħlqu l- liberaliżżazzjoni, kien hemm min qal li qed immorru kontra t-tendenza fl- Ewropa u saħansitra ġejna mpinġijin b'mod li qisna se nagħmlu xi section li se toħnoq id-dritt tal-kummerċ privat jew id-dritt ta' xi ħadd li jistampa jew jipproduċi CD-ROM hu - billi nikkwota minn ittra li jiena bgħatt fis-27 ta' Awissu - u se npoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra - lill- persuna li tmexxi l-kumpannija privata:

"Regarding the main point of your letter as expressed in paragraphs 9 and 10 ..."

- u se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-ittra tiegħu wkoll -

"...I have been given assurances that the Bill as now drafted ..."

- u nispjega għaliex qed ngħid "as now drafted" -

"...does not in any way prohibit you from legitimately carrying out your publications as long as they are not pirated from official publications.

However, in order to make doubly sure, I am copying your letter to the Attorney General for his opinion."

Sur President, inpoġġi wkoll fuq il-Mejda tal-Kamra l-ittra li l-avukat ġenerali bagħat lili u se naqra l-aħħar paragrafu tagħha:

"In short, your conclusions are right.

What is prohibited is only the pirating of the official publications.".

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn il-permess biex dawn id-dokumenti li rrifera għalihom il-Ministru jitpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra?

(Onor.Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.AUSTIN GATT: Aħna li ma rridux huwa li jekk il-gvern joħroġ CD jew pubblikazzjoni stampata, ma jkunx hemm xi ħadd li jaqbad u jikkopja dik is- CD u joħroġha għall-bejgħ hu.

Ħalli nagħi eżempju.

Aħna ma rridux li jekk il-gvern joħroġ l-Atti stampati kif inhuma llum, ikun hemm xi ħadd li jgħaddihom minn scanner, jerġa' jistampahom u jbigħhom, pero' ma nsibu l- ebda problema jekk xi ħadd jixtri l-Gazzetta tal-Gvern, ikun kapaċi jibni database hu u jbigħha.

Aħna m'għandna xejn kontra min irid jikkompeti mal- gvern imma naħseb li kulħadd jaqbel li m'huwiex sewwa li l-gvern jonfoq il- flus, imbagħad ikun hemm xi ħadd li sempliċement jikkopja s-CD u joħroġ a pirated version.

Dak li jrid jiġi pprojbit.

Għaliex qabel għedt "as now drafted",Sur President?

Uħud mill-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra jmisshom jafu - din hija l- vilta' - li l-verżjoni tal-liġi kif ippreżentata mil-law commission fi żmienhom mhux hekk kienet tgħid - u iktar tard nitlob il-permess biex inpoġġiha wkoll fuq il-Mejda tal-Kamra - imma kienet tgħid li:

"The Copyright Act shall apply to any revised edition of the Laws of Malta published under this Act and to any part thereof as it applies to literary work as defined by that Act and in respect thereof the right to control the doing of Acts shall extend to the updating of any such edition as part thereof."

Il-liġi kif intenzjonata mill-gvern Laburista, kienet tipprojbixxi lil xi ħadd milli joqgħod jittajpja l-liġijiet kollha u jippubblikahom.

Jekk huwa onest u raġel min jidher li dar ħafna mill-Onor.

Membri ta' din il- Kamra u qagħad isefsfilhom ħażin f'widnejhom u ma qallhomx xi ktibtlu jien, imissu qallhom li ftit wara li jien sirt segretarju parlamentari bgħatt għalih - u saħansitra kont bgħattlu ittra meta kont fl-oppożizzjoni b'mod privat biex infaħħru għall-inizjattivi li kien ħa u, kif għedt fil- bidu tad-diskors tiegħi, inneħħi l-kappell lil-Legal (Publishing) Enterprises li kienu l-uniċi nies li għal ħafna żmien provdew l-uniku servizz li kien hawn f'dan il-pajjiż - u għedtlu li xtaqt nasal miegħu biex il-proġett tas-CD li l-gvern kien ikkommetta ħafna flus fuqu - u 'l quddiem ngħid kemm intnefqu flus - joħroġ u minn hemm 'il quddiem jimmaniġġjah hu, għaliex naf li huwa kompetenti.

Pero' sfortunatament ma wasalniex għaliex kien hemm diversi punti tekniċi li ma qbilniex fuqhom u għandi l-korrispondenza li nista' nuriha lil kulħadd.

Jien naqbel ma' dak li qal l-Onor.

Mangion li l-problema fil-passat kienet li l-gvern ma kellux is-set-up biex iżommhom tajbin u l-law commission falliet għaliex għalkemm għamlet pubblikazzjoni tajba, qatt ma emendatha u qatt ma riedet taqleb għal mezzi elettroniċi.

Għalhekk l- ewwel reazzjoni tiegħi meta sirt segretarju parlamentari kienet li mmur għand il-privat u tant ridt nirranġa, mhux biss ma' xi ħadd bħal-Legal (Publishing) Enterprises, li ħriġt tender u applikaw madwar ħames kumpanniji biex jagħmlu dan ix-xogħol li qed jagħmel il-gvern illum.

Pero' l-parir li ngħatajt bil-miktub - u nista' nuri r-rapport mill-konsulenti tal-MITTS u minn min kien fl-adjudicating board - kien li ħadd mis-settur privat, inkluż il-Legal (Publishing) Enterprises, ma laħaq l-istandard neċessarju biex jagħmel dan ix-xogħol u x-xogħol previst li jrid isir fis- snin li ġejjin.

X'kelli nagħmel?

Nagħmel overriding tal-parir tekniku li kelli?

Jien nifhem xi ħaġa fl-informatika pero' ċertament m'iniex kapaċi niġġudika jekk kumpannija tatniex daqshekk telephone lines per entry u per minute u dawn it-tip ta' affarijiet.

Ma nistgħux naslu f'sitwazzjoni li għaliex xi ħadd li għandu interess personali joqgħod isefsef fil-widnejn u kulħadd jemmnu, qisu hawnhekk m'hu qed jiġri xejn!

Jien niskanta kif żewġ Onor. Membri min-naħa l-oħra li servew f'kariga ministerjali ma jiftakruhx dan il-Bill!

Sur President, jien sibt dan il- Bill li kien drafted mill-ex-chairman tal-law commission fil-files tal- ministeru u meta ltqajt miegħu għedtlu li kien oxxen għaliex ma jistax ikun li l-gvern jippretendi li jkollu copyright fuq il-liġijiet.

Jekk m'iniex sejjer żball din semmiha l-Onor.

Herrera u jien naqbel miegħu li allaħares naslu fl-istat li l-gvern jiddeċiedi li għandu copyright fuq il- liġijiet, pero' jien ngħid li l-gvern għandu dritt li jkollu copyright fuq il-kumpilazzjoni tal-liġijiet.

Fil-liġi kif qed nipproponuha aħna m'aħniex qed ngħidu li ħaddieħor ma jistax jagħmel kumpilazzjoni tagħhom pero' basta jgħid li m'hijiex uffiċjali u għall-grazzja ta' l-argument jista' jaqbad il-liġijiet minn fuq il-Gazzetta tal-Gvern, jagħmel scanning tagħhom u mbagħad jagħmel il-kumpilazzjoni.

Skond din il-liġi dak m'huwiex illegali pero' bil-liġi kif kienu se jipproponuha tan-naħa l-oħra dak kien illegali għax il-copyright kien japplika fuq literary work ukoll, li hija l-liġi sussidjarja.

Aħna qed ngħidu li dak li jkun jista' jagħmel scanning tal- liġijiet mill-Gazzetta tal-Gvern u jekk irid jista' jagħmel inputting manwalment, pero' qed nimpedixxu li dak li jkun jaqbad il-kumpilazzjoni li għamel il-gvern materjalment, jippubblikaha u joħroġha għall-bejgħ.

Qed nagħmlu xi ħaġa ħażina?

Diversi kollegi hawn ġew qraw dan l-artiklu biex joqogħdu jgħidu li b'xi mod il-gvern biss jista' jippubblika, li l-gvern biss jista' jagħti l- liċenzja u kważi kien hawn min implika li se nagħżlu lil min nagħtu l- liċenzja u lil min ma nagħtux.

Irrid nagħmilha ċara li m'għandna l-ebda intenzjoni li nagħtu liċenzja lil xi ħadd.

S'issa se nibqgħu nippubblikaw is-CD aħna u nittama li s-sena d-dieħla l-liġijiet kollha jkunu fuq l- internet u l-kumpannija li hemm tkompli bix-xogħol tagħha.

Imma naħseb li għandna naqblu li m'għandna nippermettu lil ħadd li għaliex illum huwa faċli li tikkopja, jaqbad u jikkopja kif ġieb u laħaq mingħajr ħadd ma jagħmillu xejn meta l-gvern qed jonfoq il-flus.

Nerġa' nirripeti li kien il-Gvern Laburista preċedenti li ried jimpedixxi lil ħaddieħor milli jikkopja l-liġijiet billi jagħmel scanning tagħhom minn fuq il-Gazzetta tal- Gvern u aħna m'aħna qegħdin nimpedixxu lil ħadd milli jagħmel xogħlu u jagħmel il-kummerċ u jekk irid jagħmel iktar flus mil-gvern.

Nerġa' nirrepeti li l-iskop tagħna huwa biss li the material reproduction tal- liġijiet tkun mill-kollezzjoni tal-gvern.

Waqt l-istadju ta' Kumitat ikun hawn l-avukat ġenerali preżenti u aħna lesti li naċċettaw kwalunkwe emenda min-naħa ta' l-oppożizzjoni li tiżgura biss dan il-għan.

Dan dejjem kien l-għan tal-gvern u se jibqa' l-għan tal-gvern.

Waqt id-dibattitu saru diversi insinwazzjonijiet li jidhirli li għandi nirribatti.

L-ewwelnett intqal li aħna tant irridu noħonqu l-inizjattiva privata li bgħatna ċirkolari lid-dipartimenti tal-gvern biex jixtru biss is- CD tal-gvern u ma jixtrux tal-privat u saħansitra kien hemm min qal li qed nissusidjaw din is-CD.

Niskanta kif ex- ministru jasal biex jgħid dawn l-affarijiet meta l-ispejjeż tal-produzzjoni saru fi żmienhom u jien sibthom lesti, committed.

Fil-fatt jien dħalt at the end part u għalhekk fl-introduzzjoni tad-diskors tiegħi faħħart kemm lill-ex-Ministru Mangion u kif ukoll lill-ex-Ministru Gulia, għax it-tnejn ħadmu fuq din il-biċċa xogħol.

Meta sirt ministru sibt id-database kompilata u prattikament kulma għamilt jien kienet il-parti tal-pubblikazzjoni, pero' l-ispejjeż il-kbar ma sarux fi żmienna.

Il-verita' hi li bħala direct cost il-gvern nefaq - u hawnhekk m'iniex qed ninkludi l-ispejjeż rikorrenti tal-law commission li jintnefqu sena wara oħra - Lm60,000 biex tinbena d-database, Lm3,000 biex nipproduċu s-CD u kellna sales ta' madwar Lm18,000, jiġifieri mill- ewwel CD baqa' profitt dirett ta' Lm15,000 kontra capital outlay ta' Lm60,000.

Dan huwa s-sussidju li ssemma?

Jew inkella m'huwiex veru dak li ġie ssuġġerit minn ħaddieħor u ġie ripetut hawn ġew li l-prezz tal-bejgħ huwa prezz baxx?

Jew il-verita' hi - u jien nippreżumi li l-costs ta' ħaddieħor huma bejn wieħed u ieħor daqs tal-gvern - li min qed ibigħha d- doppju u t-tripplu tal-gvern qed jagħmel ħafna profitti?

Kif diġa' għedt, il-gvern nefaq Lm60,000 għad-development tad-database, inkluż il-flus li tħallsu biex litteralment jsiru l-liġijiet kollha bit-typing, bil-proof- reading u b'kollox, Lm3,000 biex jipproduċi s-CD u kellna sales ta' Lm18,000.

Naħseb li l-prezz ta' Lm40 huwa prezz raġonevoli għaliex la huwa għoli u lanqas baxx u qed jagħti return tajjeb lill-gvern mingħajr ma jagħmel is-CD prohibitive.

Naħseb li mhux il-gvern għandu jiġi attakkat li qed jissussidja imma ħaddieħor li qed jipprova jagħmel ħafna profitti!

Dak huwa s-sabiħ tas-suq, min irid jixtri tat-Lm80 u min irid jixtri tal- Lm40!

Kif diġa' aċċennajt, intqal li ntbagħtet ċirkolari lid-dipartimenti biex jixtru s-CD tal-gvern.

Jien ngħid biss li biex il-qorti iżżomm l- amendment scheme għand il-privat kienet tonfoq Lm10,000 fis-sena.

Meta dħalt fil-ministeru ma sibtx set wieħed updated tal-liġijiet u meta mort nixtri printed set sħiħ mingħand il-privat ġieni Lm800, meta s-CD tqum Lm40.

Ma nafx il-parlament għandhomx xi set jew inkella għadhomx jaħdmu bis-sistema tal-cut and paste!

Allura niġu attakkati għaliex mill-qorti biss qtajna spejjeż ta' Lm10,000 fis-sena, meta llum b'Lm40 kull sitt xhur jista' jkollok il-liġijiet kollha?

Għaliex qed niġu kkritikati li bgħatna ċirkolari lid-dipartimenti tal-gvern biex jixtru s-CD tal-gvern?

Jew inkella xi ħadd qabditu ferneżija biex jibda joħroġ l-legal notices għaliex kien jaf li ħaddieħor se joħroġhom?

L-ewwelnett irrid nagħmilha ċara li ħaddieħor ħareġ parti minnhom u t-tieni nett irrid nirrimarka li għad għandna mijiet ta' legal notices, uħud minnhom anke bit-Taljan, li jmorru lura sa l-1880 u li għadhom in vigore.

Dawn il-legal notices għadhom bl-istess saħħa ta' kull liġi li hawn fil-pajjiż u ħadd ma ġabarhom u issa l-gvern qed jiġi kkundannat għax qed jiġborhom u jippubblikahhom, għaliex skond l-argument li sar imissna bqajna fuq id-ditta privata biex tipprovdihom!

Il-gvern jista' qatt joqgħod fuq ditta privata għall- kumpilazzjoni tal-liġijiet?

Ma rridx immaqdar u ma rridx nagħmel ħafna insinwazzjonijiet pero' nafu li fil-pubblikazzjonijiet isiru l-iżbalji.

Huwa veru li kulħadd jieħu żball għaliex anke min kien responsabbli għall- ewwel CD li ħriġna aħna ħalla xi tliet paġni neqsin, pero' fil- pubblikazzjonijiet kollha li għamel ħaddieħor kien hemm l-iżbalji u, per eżempju, tħallew numru ta' klawsoli f'diversi liġijiet in vigore meta dawn m'għadhomx japplikaw.

Il-gvern irid li l-kumpilazzjoni tal-liġijiet sussidjarji ssir b'mod tajjeb, bl-updating tal-kliem, bil-konsolidazzjoni ta' l-emendi kollha biex joħroġ text wieħed u jiġu eliminati legal notices li ma jkollhom l-ebda relevanza.

Ħalli nagħti eżempju.

Xi kultant toħroġ legal notice li tkun tgħid li xi parti tal-baħar li tkun immarkata fuq pjanta se tkun magħluqa għat-traffiku tal-baħar bejn l- 4.00 p.m. u s-6.00 p.m. Dawn it-tip ta' notices ma tridx tagħti kashom pero' l-law commission biss tista' ma tagħtix kashom u mhux il-privat.

Allura qed nagħmlu xi ħaġa ħażina li għall-ewwel darba se jkollna kumpilazzjoni uffiċjali tal-liġijiet sussidjarji?

Niftakar li meta kont għadni naħdem fil-partit kellna kawża kostituzzjonali - meta qatgħulna l- electronic broadcaster li konna tellajna fuq il-każin tal-Belt - u l-pern tal-kwestjoni kienu r-regolamenti ta' l-Enemalta.

Minn fejn issibhom ir- regolamenti ta' l-Enemalta f'dan il-pajjiż?

Probabbilment għadhom f'xi uffiċċju ta' l-Enemalta għax jużawhom huma biss u ħadd m'għandu kopja tagħhom!

Jien nisfida lill-Onor.

Membri ta' din il-Kamra biex imorru fl- uffiċċju ta' l-attorney general u jaraw jekk għandux ir-regolamenti updated taħt l-Enemalta Act.

F'dan il-pajjiż ħadd m'għandu u jien kelli mmur il- librerija pubblika, noqgħod insib l-ewwel enactment li kien sar, mingħalija fl-1913, qgħadt inqalleb sena wara oħra f'kull issue tal-Government Gazzette biex nara jekk kenux saru xi emendi u għamilt updating tagħhom.

Illum qegħdin fl-1999 u għad m'għandniex pubblikazzjoni tal-legal notices!

Allura huwa ħażin li din il-biċċa xogħol se jagħmilha l-gvern?

Jien ngħid li l-gvern għandu l-obbligu li jagħmel dawn l-affarijiet u ma jagħmilx sens li noqogħdu ngħidu li aħna rridu noħonqu lill-privat.

Jien niskanta kif jintqalu dawn l-affarijiet hawn ġew meta nafu li wieħed mill-oġġettivi tal-law commission, kif imsemmija fl-estimi ta' dawn l-aħħar tliet snin - inkluż is-sentejn tal-Gvern Laburista - kien il- pubblikazzjoni tal-liġijiet sussidjarji.

Pero' fis-sentejn li għaddew ma sar xejn u issa qed jakkużawna għaliex sibna mezz kif tista' ssir, meta fis-sentejn li għamlu fil-gvern ħadd ma ddeċieda x'se jagħmel fuq il- leġislazzjoni sussidjarja!

Kif diġa' għedt, min ikun ħaqqu l-mertu jien nagħtihulu u fil-fatt faħħart liż-żewġ ministri preċedenti li ħadmu fuq is- CD - għaliex kieku ma kenux huma ma konniex se naslu biex nippubblikawha daqshekk malajr - pero' l-verita' hi li fuq leġislazzjoni sussidjarja kien hemm speranze pie iżda qatt ma sar xejn.

Allura issa niġu attakkati għax għamilna l-arranġamenti neċessarji biex din issir?

Jien nispera li sax- xahar id-dieħel almenu jkollna l-ewwel għaxar chapters u nappella biex ma nipprovawx naraw kif pass pożittiv indawruh f'wieħed negattiv.

Jekk m'iniex sejjer żball, kemm l-Onor.

Gulia u kif ukoll l-Onor.

Herrera ssuġġerew li għandna nikkopjaw lill-privat fil-pubblikazzjoni tas- sentenzi.

Imma possibbli li ma jafux li l-gvern għandu kuntratt ma' din id- ditta privata biex issir il-pubblikazzjoni tas-sentenzi u li l-ministeru tal-ġustizzja - u l-Onor.

Gulia kien responsabbli minn dan il-qasam - huwa responsabbli għall-eżekuzzjoni ta' dan il-kuntratt?

Il-kuntratt kien sar fis-sens li l-gvern iħallas tar-riċerka u l-profitti jmorru għand dik id- ditta.

Għalkemm qed issir biċċa xogħol tajba, nixtieq li tkun aħjar għaliex ħafna drabi l-volumi jispiċċaw ħesrem u jista' jsir setting aħjar, pero' għallinqas rridu nifhmu li l-gvern qed jagħti kontribut u dejjem ta kontribut għax dak iż-żmien kien ħass li hu ma jistax jagħmilha għax kien waqa' lura u l-aħjar mezz li sab kien li jgħaddiha lill-privat billi hu joħroġ il-fondi għar-riċerka tas-sentenzi u l-pubblikazzjoni ssir mill- privat u l-profitti jittieħdu minn dik id-ditta.

Dan il-proċess ilu għaddej xi tmien snin u għallinqas qegħdin ningħataw servizz.

Ċertament li jien stennejt li nkunu nafu iktar x'inhu jiġri qabel ma nipprovaw nibnu din l-istorja kollha biex ngħidu li l-gvern miexi ħażin.

MR SPEAKER: Ministru, ippermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

AUSTIN GATT: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Ħamis 14 ta' Ottubru, fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni ta' l-Onor Gavin Gulia u l-Onor Anglu Farrugia dwar il-ħarba ta' priġunier mill-kustodja tal-pulizija.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita' - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Arbitraġġ – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Responsabbilta' Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż-Żejt - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att ta' l-1993 dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.); u Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili - it-Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal- Gvern – Kumitat Permanenti.

Mr Speaker, hemm qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra li s-seduta t'għada tkun seduta normali, jiġifieri tibda bħas-soltu fis-6.00 p.m. bil-question time u l-aħħar nofs siegħa titħalla għall-aġġornament.

Il-ħin tad- dibattitu jkun maqsum indaqs bejn iż-żewġ naħat, jekk inhu possibbli bl- alternanza ta' kelliema, skond l-arranġament li jagħmlu l-whips.

Peress li l-mozzjoni hija ta' l-oppożizzjoni, l-introduzzjoni u l-winding-up jispettaw lin-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Għall-informazzjoni ta' l-Onor.

Membri, irrid ngħid li l-ġimgħa d-dieħla se jkollna seduta t-Tnejn filgħaxija, waqt li t-Tlieta u l-Erbgħa l- parlament jiltaqa' filgħodu u filgħaxija.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, matul il-ġranet li għaddew fil-pajjiż qamet diskussjoni dwar l- introduzzjoni tal-VRT, li fiha nnifisha naħseb hija ta' ċerta importanza, u kulħadd jitkellem dwar din l-innovazzjoni li prattikament tolqot lil kulmin għandu vettura.

Biss jien nemmen li d-diskussjoni ma kkonċentratx bis- serjeta' la fuq it-test innifsu u lanqas fuq ir-raġunijiet għala dan it- test qegħdin indaħħluh.

Tajjeb li allura nħarsu ftit lura u flimkien neżaminaw x'kien intqal f'dan il-parlament, meta kienet qed issir diskussjoni dwar dan is-suġġett, u anke naraw x'kienu ċ-ċirkostanzi li wasslu biex taħt l-amministrazzjoni preċedenti jsir dibattitu fuq hekk.

Tajjeb li wieħed jagħti ħarsa wkoll lejn x'kienet il-pożizzjoni ta' l- oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż-żmien dwar l-introduzzjoni tal-VRT.

Meta fl-1998, taħt amministrazzjoni Laburista, dan il-parlament ddiskuta l-introduzzjoni tal-VRT, iż-żewġ naħat tal-Kamra konna qbilna dwar il- ħtieġa li f'pajjiżna jkun hawn dan it-tip ta' test.

Kien hawn il-qbil li dan kien test li kellu jwassal għal iktar sigurta' fit-toroq u anke biex forsi wieħed iżomm il-vettura tiegħu f'livell aħjar ta' maintenance and upkeep.

Minkejja li stajna ħadna vantaġġ politiku minn dik id-diskussjoni u stajna anke oġġezzjonajna u stajna ngħidu li ma naqblux mal-gvern, dan aħna m'għamilniehx għax konna oppożizzjoni serja.

Aħna dejjem emmenna li l- VRT għandu jikkostitwixxi miżura fid-direzzjoni t-tajba u konna u għadna nemmnu li f'pajjiżna hemm bżonn li ntejbu s-sigurta' fit-toroq.

Għalhekk meta l-gvern preċedenti ġab din il-liġi quddiem il-parlament, aħna mill- ewwel qbilna magħha u għalhekk ivvotajna favur li jidħol dan it-tip ta' test.

Il-gvern Laburista preċedenti kellu kull intenzjoni li jdaħħal fis- seħħ il-leġislazzjoni li għaddiet mill-parlament u tant hu hekk li fit-8 ta' Mejju, 1998 kien ħareġ avviż legali li kien jistabilixxi il-mod ta' kif kellhom isiru t-testijiet, min jista' jagħmel it-testijiet u meta se jidħol fis-seħħ il-VRT.

Allura wieħed kien jistenna li għall-grazzja tal- konsistenza kien se jkun hawn diskussjoni serja dwar dan is-suġġett li, kif għedt iktar qabel, iż-żewġ naħat tal-Kamra konna qbilna fuqu.

Għalkemm s'issa n-naħa l-oħra tal-Kamra mhux qed tinqeda bil-mezzi uffiċjali tagħha, is-Super One qed irewwaħ mhux ħażin kontra l-introduzzjoni ta' dan it-test.

Meta fit-8 ta' Mejju, 1998 il-ministru ta' dakinhar, l-Onor.

Joe Debono Grech, ħabbar il-pubblikazzjoni tal-legal notice, fl-istess ġurnata kien ħareġ press statement dwar iċ-ċertifikazzjoni ta' vetturi bil-mutur li jkunu tajba għat-triq.

Dakinhar fid-diskors li kien sar mil-Onor.

Debono Grech kien intqal li l-VRT kellu jidħol fis-seħħ fl-1 ta' Awissu, 1998 għal dawk il-vetturi li jservu lill-pubbliku u f'Settembru għall-vetturi privati.

L-Avviż Legali Nru. 126 ta' l-1998 kien jitkellem proprju dwar il- mod ta' kif kellu jkun introdott it-test u dwar liema partijiet tal-vettura kellhom jiġu ttestjati.

Għalkemm dak l-avviż legali kellu l-forza kollha tal-liġi - fil-fatt qatt ma ġie challeged u qatt ma tħassar - il-gvern Laburista qagħad lura milli jimplimenta dawk il-miżuri li kien ħabbar b'tant pompa.

Jiena naħseb li dan sar għar-raġunijiet politiċi għax fl-1 ta' Awissu, meta suppost kellu jibda l-VRT, tħabbar li ħames ġimgħat wara kellhom isiru l-elezzjonijiet ġenerali u għalhekk il-gvern tal-ġurnata baqa' ma daħħalx fis-seħħ il-VRT.

Madanakollu l-framework legali, bil- legal notice b'kollox u bil-kondizzjonijiet kollha ta' l-ittestjar tal- vetturi, kien diġa' in place.

Mr Speaker, nista' ngħid li riċentement Legal Notice 126 ta' l-1998 ġiet emendata b'Legal Notice 157 ta' l-1999, fejn fiha tħabbru bidliet li kienu marbuta ma' l-introduzzjoni tat-test u ddaħħlu emendi sostanzjali.

Madwar seba' xhur ilu l-kabinett qabel li l-VRT kellu jidħol fis-seħħ fl-1 ta' Ottubru, 1999.

Matul dan il-perijodu kien hawn diskussjoni li kienet tindika li hawn qbil ġenerali li dan it-test għandu jidħol.

Naturalment kull persuna li kienet qed tesprimi l-opinjoni tagħha kellha s-suġġerimenti tagħha x'tagħmel, dwar kif it-test jista' jsir b'mod aħjar u dwar kif jista' jsir b'mod gradat.

Meta tħabbar li l-VRT se jiġi introdott mill-1 ta' Ottubru, 1999 fil-ġurnali konna tajna indikazzjoni li t-test mhux se jsir skond kif kien ippubblikat fl-Avviż Legali 126 ta' l-1998, u mill- ewwel bdiet il-kritika.

Issa rrid ngħid li kif kien se jkun it-test, skond l-Avviż Legali 126 ta' l-1998, kien se jkun iktar riġidu, tant li n-nies kienu qed jikkritikaw lill-gvern ta' qabel li t-test kien iebes wisq, għax kull parti tal-vettura kienet se tkun ittestjata u jekk teħel fuq xi parti minnhom ma kontx se tingħata ċ-ċertifikat tal-VRT.

Imma issa skond l-avviż legali kif ġie emendat fuq erba' items biss tista' teħel mit-test, għalkemm l-items kollha tal-vettura se jiġu ttestjati.

Allura qed issir il-kritika li fuq tali partijiet tal-karozza teħel mit-test u fuq partijiet oħra ma teħilx.

Donnu fil-mument li daħal fis-seħħ bis-serjeta' l-VRT kulħadd nesa l- kritika tal-passat u l-kritika nqalbet ta' taħt fuq!

Kien hemm anke karikaturi fil-gazzetti li juru tali parti se tiġi ttestjata u tali parti le.

Iva, l-avviż legali tas-7 ta' Settembru, 1999 jindika b'mod ċar li għalkemm it-test se jsir fuq il-partijiet kollha tal-vettura, hemm erba' items biss li fuqhom wieħed jista' jeħel mit-test u ma jingħatax ċertifikat ta' roadworthiness, ċioe' l-engine u ċ-chassis numbers, id-dwal, l- isteering u l-brakes tal-vettura.

Kien hawn min kiteb u tkellem b'enfasi kbira kontra l-mod ta kif se jsir dan it-test imma jien ngħid li kulħadd għandu r-responsabbiltajiet tiegħu u kulħadd jaf li jrid iġorrrhom.

Mr Speaker, matul iż-żmien li għadda, b'mod partikolari fl-aħħar ġranet, ingħad li dan it-test se jiġi introdott minħabba li Malta trid tissieħeb fl- Unjoni Ewropea.

Din hija gidba oħra għax dan it-test, kif għedt aktar kmieni, kellu jiġi introdott bis-saħħa ta' Legal Notice 126 ta' l-1998, fi żmien meta fil-gvern kien hemm il-Partit Laburista, li kien u għadu jgħid li hu kontra li Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni.

Għalhekk ma nistax nifhem kif issa b'diversi mezzi dan l-istess partit qiegħed jgħid li l- introduzzjoni ta' dan it-test hija meħtieġa biex Malta tissieħeb fl-Unjoni.

Jien m'għandix l-iċken dubju li dan kollu qed jagħmlu għar-raġunijiet ta' esiġenzi politiċi u partiġġjani.

Jien kont nimmaġina li l-Partit Laburista għandu biex jiftaħar li din kienet leġislazzjoni li ħadem fuqha u għaddiet minn dan il-parlament fi żmien meta hu kien fil-gvern u mhux joqgħod jitkellem kontra tagħha sabiex forsi jieħu vantaġġ politiku.

Jiddispjaċini ngħid li l-oppożizzjoni tkun qed turi nuqqas ta' serjeta' meta tikkritika lill-gvern attwali fuq dan is-suġġett.

Ir-responsabbilta' tiegħi u tal-gvern trid twassal biex bis-serjeta' nintroduċu dan it-test ħalli nkunu konsistenti ma' dak li għamilna qabel.

Mr Speaker, kien hawn min argumenta u qal għalfejn fost l-erba' items li wieħed jista' jeħel fuqhom il-ministru daħħal l-engine u ċ-chassis numbers qisu kont jien li se niċċekkja l-engine u ċ-chassis numbers!

Naħseb li kulmin hu f'sensih u kulmin isegwi x'jiġri fil-qasam internazzjonali jaf x'inhi r-raġuni għaliex l-engine u x-chassis numbers se jkunu ċċekkjati.

Dawn se jkunu ċċekkjati għax in-numru li jkollok fuq il-makna u n-numru li jkollok fuq ix-chassis iridu jkunu jaqblu ma' dawk li għandek fil-logbook.

Din qisha l-identity card iżda flok tal-persuna tal-vettura.

Jiena nistaqsi: Għaliex din it-tip ta' kritika fuq oġġett li għandu jkun il-pern fundamentali ta' kull vettura li hawn fil-pajjiż?

Jien ngħid li ħadd m'għandu jippretendi li joqgħod jiġri fit-triq b'vettura li ġġib engine u ċ- chassis numbers differenti minn dawk li jkunu jidhru fil-logbook ta' l- istess vettura.

Ovvju li vettura bħal dik tista' tkun waħda misruqa u tkun sabet ruħha tiġri fit-triq b'xi kulur differenti u b'xi makna ta' karozza oħra.

Dik hija r-raġuni fundamentali għaliex irid isir ir-reading ta' l- engine u ċ-chassis numbers.

(Interruzzjonijiet)

Issa nispera li ma jkunx hawn xi ħadd li jistaqsini għalfejn għandna nittestjaw id-dwal, il-brakes u l-isteering!

Dawn huma tliet partijiet tal- vettura li allaħares ma jkunux issettjati sew għax tkun qed tissogra mhux biss ħajtek imma tkun qed tissogra l-ħajja ta' ħaddieħor ukoll.

Jien ma niddejjaqx ngħid li hija r-responsabbilta' tiegħi - u ta' kull ministru responsabbli minn dan il-qasam - li jara li dawn il-partijiet tal-vettura jkunu ttestjati ħalli b'hekk ikun hawn iktar sigurta' fit-toroq.

Mr Speaker, hawn min qed jgħid li qabel ma l-gvern introduċa dan it-test messu l-ewwel irranġa t-toroq ħżiena li għandna.

Illum stess fuq ir-radju tal-Partit Laburista kien hemm kummenti li f'dawn it-13-il xahar ma sar xejn fil-qasam tat-toroq.

Jien ma nitkellimx b'dan il-mod u ngħid li jekk il-Partit Laburista, fiż-żmien li għamel fil-gvern, għamel xi ħaġa tajba kienet li għaraf il-ħtieġa li l-programmar tat-toroq ma jibqax isir bil-mod li dejjem sar u ġab esperti Ġermaniżi biex jgħinuna fit-tfassil tat-toroq.

Dan kien pass li nbeda ftit xhur qabel l-aħħar elezzjoni u, għax kien pass għaqli, aħna komplejna fuqu matul is-sena li għaddiet.

Nista' nikkonferma li mexjin fuq programm li jindikalna dawk it-toroq arterji li l-iktar għandhom bżonn ta' manutenzjoni biex waħda wara l-oħra jiġu rranġati b'mod li jkun ta' livell internazzjonali u ta' livell li jixraq lil pajjiżna u fuq dan il-programm se nkomplu mexjin għas-snin li ġejjin.

Min jgħid li t- test ma messux ġie introdott qabel jissewwew it-toroq ikun qed jargumenta b'mod konvenjenti, aktar u aktar meta dan l-argument ikun ġej minn partit politiku li meta jkun fl-oppożizzjoni jinqeda b'karikaturi u b'mezzi oħra biex jibgħat messaġġi żbaljati.

Ngħid messaġġi żbaljati għax ma nistgħux nibqgħu iktar nitkellmu fuq esiġenzi partikolari tal-mument mingħajr ma verament naraw il-ħteġijiet għall-futur.

Mr Speaker, sar ħafna diskors fuq ix-xogħol li sar fuq ir-roundabout tan- naħa ta' Tal-Qroqq u staqsew għaliex ix-xogħol ma sarx bil-lejl.

Hemm diversi raġunijiet għaliex ma sarx bil-lejl.

Il-lejla m'għandix ċans nitkellem dwar dan pero' waħda mir-raġunijiet prinċipali hija marbuta mal- fatt li sal-lum għadna nemmnu li l-gvern għandu jaċċetta l-orħos tender, tkun xi tkun il-kwalita' tax-xogħol, u għadna ma tgħallimniex li l-irħis huwa għali, kif jgħid il-Malti.

Naħseb li fil-qasam tat-toroq kellna diversi esperjenzi ta' fejn l-irħis huwa għali u niftaħar li matul din is- sena diversi kuntratturi għaddew mill-esperjenza li kellhom jaqilgħu x- xogħol li għamlu għal iktar minn darba għax ix-xogħol li għamlu ma kienx tajjeb u naturalment dan sar a spejjeż tagħhom.

Hemm bżonn li nassiguraw li x-xogħol li jkun qed isir mill-kuntrattur jew mill-ħaddiema tal-gvern ikun xogħol ta' kwalita' tajba u jibqa' jservi għal numru ta' snin.

Ngħaddi issa biex nitkellem dwar il-kritika li qed issir fuq it-test li qed isir fuq id-dwal tal-vetturi.

(Interruzzjonijiet) Nista' ngħid li ma kienx hawn daqshekk kritika fuq it-test li jsir fuq l-isteering u fuq il- brakes!

Ħafna minn dawk li qed itellgħu l-vettura tagħhom għall-VRT qed jilmentaw li f'dan it-test hemm wisq sikkatura meta l-operator jiġi biex jittestja s- sistema tad-dawl.

Fil-fatt ammont sostanzjali ta' dawk li jeħlu mill-VRT qegħdin jeħlu minħabba d-dwal.

Naturalment għal min jeħel fuq id-dwal m'hemm xejn eħfef milli jgħid li l-fanal tal-vettura ma kienx qed jixgħel minħabba l-istat ħażin tat-toroq.

Issa jista' jkun li dan jaffettwa xi ftit imma żgur li mhijiex din ir-raġuni prinċipali.

Nista' ngħid li x'ħin nitlaq minn hawn, fi triqti lejn San Pawl il-Baħar, kuljum nara numru sostanzjali ta' vetturi b'fanal wieħed jixgħel jew inkella f'xi parti mid- dwal ta' quddiem li ma tkunx qed tiffunzjona sew.

Jiena nistaqsi lil min qed jikteb u jikkritika jekk waqt li jkun għaddej bil-karozza jiltaqax ma' karozzi b'fanal wieħed jixgħel.

M'hemmx għalfejn ngħid li dan huwa ta' periklu kbir għax taħseb li jkun ġej xi mutur u faċli taħbat miegħu.

Bħalissa għaddejja xniegħa li wieħed mill-operators li jagħmel dawn it- testijiet qala' xebgħa mingħand xi ħadd li l-vettura tiegħu ma ġietx ċertifikata roadworthy.

Dan huwa paroli li ħafna drabi nħobbu nagħmlu mingħajr ma nibbażaw fuq ir-realta'.

Jiena konvint li ħafna minn dawk li jikkritikaw permezz tal-gazzetti u radjijiet għadhom lanqas biss qorbu biex b'xi mod jagħmlu t-test.

Jien nista' ngħid li s'issa kien hemm, bejn wieħed u ieħor, 1,500 persuna li telgħu għat-test.

Fil-bidu r-rata ta' dawk li kienu qed jeħlu kienet waħda għolja ħafna għax kienet qed taqbeż il- 50% imma issa nista' ngħid - anke jekk l-informazzjoni għadha ma waslitx għand id-dipartiment b'mod uffiċjali għax tali informazzjoni tasal fil-15 tax-xahar - li mill-1,500 karozza li marru għal dan it-test kien hemm iktar minn 70% tal-karozzi li għaddew, u iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qegħdin noqorbu lejn il-pożizzjoni li jkun hemm responsabilizzazzjoni min- naħa ta' dak li jkun qed jagħmel it-test.

Mr Speaker, sfortunatament issib ċerti karozzi li għalkemm ikunu ġodda - u dan intqal fil-gazzetta tal-bieraħ - ikollhom żewġ fanali li jkunu ta' l- istess naħa, m'hemmx distinzjoni liema hu tal-lemin u liema hu tax-xellug.

Mela hawn fabbriki li jagħmlu dawn il-fanali apposta, wieħed tal-lemin u l- ieħor tax-xellug, u Alla jbierek f'pajjiżna hawn min jimporta karozzi li jkunu b'żewġ fanali tal-lemin jew tax-xellug!

Dan minnu nnifsu jindika aktar il-ħtieġa ta' dan it-test.

Nista' ngħid ukoll li f'dawn il-ġranet li għaddew saru laqgħat bejn id-dipartiment u numru ta' aġenti li jimportaw il- karozzi u l-indikazzjoni hi li aktar 'il quddiem dawn minn jeddhom - jekk ma jkollniex bżonn nagħmlu xi tip ta' leġislazzjoni - se jibdew jagħmlu speċi ta' VRT fuq il-karozzi importati ġodda ma' l-ewwel service li jsir lill-karozza.

Dan huwa wkoll pass fid-direzzjoni t-tajba.

Mr Speaker, naturalment ikun hawn nies li jkunu jridu jikkritikaw kollox u allura tibda tifhem għaliex dan ikun qed isir.

Per eżempju, fil-ġurnal ''l-orizzont'' tal-bieraħ intqal hekk:

''Il-karozzi għadhom jeħlu mill-VRT b'rata għolja.''.

Li tgħid li weħlu 30% nistggħu ngħidu li mhuwiex żbaljat pero' mbagħad insibu li ntqal li:

''It-testing stations jgħidu li l-VRT daħal mgħaġġel wisq.''.

Diġa' għedt li għalkemm dan it-test beda jopera fl-1 ta' Ottubru, dan suppost li kellu jidħol fis-seħħ fl-1 ta' Awissu, 1998 għall-vetturi li joffru servizz lill-pubbliku u xahar wara għall-karozzi privati, iżda l- ikbar ħrafa li hawn f'dan ir-rapport hija dwar dawk il-persuni liċenzjati biex jagħmlu dawn it-testijiet.

Matul is-sena li għaddiet u b'mod partikolari matul ix-xhur li għaddew, kemm ilna li ħabbarna li t-test se jidħol fis-seħħ mill-1 ta' Ottubru, kelli numru kbir ta' laqgħat ma' dawk li jirrappreżentaw lill-garages li diġa' qegħdin joperaw - applikaw 51 u issa dan in-numru tela' għal 53 - u ma' oħrajn li jridu japplikaw biex jingħataw liċenzja.

Peress li l-VRT kellu jkun fis-seħħ 15-il xahar ilu, dawn setgħu beżgħu li l-gvern tal-lum kien se jagħmel bħal gvern preċedenti u t-test ma jdaħħlu qatt fis-seħħ.

Allura dawn baqgħu ma investewx biżżejjed u fil-fatt nista' ngħid li kien fl-aħħar ftit ġranet li numru sostanzjali - mingħalija xi ħdax - kienu f'pożizzjoni li jistgħu jibdew jagħmlu dawn it-testijiet fuq il-vetturi.

Mr Speaker, fl-artiklu ta' ''l-orizzont'' jissemmew żewġ garages u dak identifikat qed jgħid li kellu każi ta' klijenti li riedu jagħmlu t-test f'Ottubru iżda ntbagħtu l-kwartieri ġenerali tal-pulizija.

Kif jista' jkun li xi ħadd li huwa operatur jibgħat lin-nies il-kwartieri tal-pulizija?

Ma jistax ikun għax suppost l-operatur jaf li l-kwartieri ġenerali tal- pulizija m'għandhom x'jaqsmu assolutament xejn ma' dan it-test.

Punt żgħir ta' l-aħħar, Mr Speaker.

Inħolqu xi inkonvenjenzi minħabba l-fatt illi hemm numru kbir ta' sidien ta' vetturi li f'dawn il-ġranet irċevew karta biex jitilgħu għat-test iżda ma sabux fejn jagħmluh.

Nista' ngħid li d-dipartiment qiegħed fl-aħħar preparamenti biex jgħid x'inhi l-pożizzjoni attwali.

Mandanakollu nista' nassigura minn issa lil dawk kollha li għal xi raġuni jew oħra ma sabux fejn jittestjaw il-vettura li se jkollhom iċ-ċans mhux li jevitaw jew jiskartaw jew jaħarbu mit-test imma se jingħatalhom iċ-ċans kollu, b'mod legali u bis-saħħa tar-regolamenti, li jibqgħu jużaw il-vettura tagħhom sakemm isir it-test.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Ħamis, 14 ta' Ottubru, fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mil-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU TAT-TURIŻMU - COMPUTER PRINTERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm tlaħħaq l-ispiża ta' manutenzjoni li saret fuq il-computer printers tal-Ministeru, tad-dipartimenti u entitajiet oħra li b'xi mod jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu, separatament mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Kif jaf l-Onor Membru taħt il-Vot tal-Ministeru tat-Turiżmu hemm items 21 sa 34 li flimkien jagħmlu l-operational and maintenance expenses kemm tal-ministeru kif ukoll tad-dipartiment u d- diviżjonijiet li jaqgħu taħtu.

L-istess jista' jingħad dwar l-estimi tan- National Tourism Organisation - Malta li jipprovdu wkoll budget għal spejjeż simili.

Nassigura lill-Onor Membru li l-ispejjeż li setgħu ntefqu fuq manutenzjoni ta' drenaġġ, ilma, dawl, air-conditioners, għamara, eċċ ma jeċċedux l-estimi maħsub għalihom.

Jekk l-Onor Membru jrid ikun jaf xi ħaġa partikolari dwar l-ispejjeż li saru s'issa mis-subhead ta' l- operational and maintenance expenses, dispost nagħtih il-faċilitajiet kollha biex jistħarreġ personalment fil-ministeru u d-dipartiment u l- organizzazzjonijiet li jien politikament responsabbli minnhom.

Din it-tweġiba tgħodd ukoll għall-mistoqsijiet parlamentari numri 9086, 9087, 9088, 9089, 9090, 9091, 9092, 9094, 9095, 9096 u 9097.

MINISTERU TAT-TURIŻMU - COMPUTER SCANNERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm tlaħħaq l-ispiża ta' manutenzjoni li saret fuq il-computer scanners tal-Ministeru, tad-dipartimenti u entitajiet oħra li b'xi mod jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu, separatament mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Kif jaf l-Onor Membru taħt il-Vot tal-Ministeru tat-Turiżmu hemm items 21 sa 34 li flimkien jagħmlu l-operational and maintenance expenses kemm tal-Ministeru kif ukoll tad-dipartiment u d- diviżjonijiet li jaqgħu taħtu.

Jekk l-Onor Membru jrid ikun jaf xi ħaġa partikolari dwar l-ispejjeż li saru s'issa mis-subhead ta' l- operational and maintenance expenses, dispost nagħtih il-faċilitajiet kollha biex jistħarreġ personalment fil-Ministeru u d-dipartiment u l- organizzazzjonijiet li jien politikament responsabbli minnhom.

Din it-tweġiba tgħodd ukoll għall-mistoqsijiet parlamentari numri 9086, 9087, 9088, 9089, 9090, 9091, 9092, 9093, 9095, 9096 u 9097.

MINISTERU TAT-TURIŻMU - COMPUTERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm tlaħħaq l-ispiża ta' manutenzjoni li saret fuq il-computers tal-Ministeru, tad-dipartimenti u entitajiet oħra li b'xi mod jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu, separatament mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn?

ONOR.

Din it-tweġiba tgħodd ukoll għall-mistoqsijiet parlamentari numri 9087, 9088, 9089, 9090, 9091, 9092, 9093, 9094, 9096 u 9097.

MINISTERU TAT-TURIŻMU - FAX MACHINES

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm tlaħħaq l-ispiża ta' manutenzjoni li saret fuq il-fax machines tal-Ministeru, tad-dipartimenti u entitajiet oħra li b'xi mod jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu, separatament mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Kif jaf l-Onor Membru taħt il-Vot tal-Ministeru tat-Turiżmu hemm items 21 sa 34 li flimkien jagħmlu l-operational and maintenance expenses, kemm tal-Ministeru kif ukoll tad-dipartiment u d- diviżjonijiet li jaqgħu taħtu.

Din it-tweġiba tgħodd ukoll għall-mistoqsijiet parlamentari numri 9086, 9087, 9088, 9089, 9090, 9091, 9092, 9093, 9094, 9095 u 9097.

MINISTERU TAT-TURIŻMU - PHOTOCOPY MACHINES

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm tlaħħaq l-ispiża ta' manutenzjoni li saret fuq il-photocopy machines tal-Ministeru, tad-dipartimenti u entitajiet oħra li b'xi mod jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu, separatament mill-5 ta' Settembru, 'il hawn?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Kif jaf l-Onor Membru taħt il-Vot tal-Ministeru tat-Turiżmu hemm items 21 sa 34 li flimkien jagħmlu l-Operational and Maintenance Expenses kemm tal-ministeru kif ukoll tad-Dipartiment u d- Diviżjonijiet li jaqgħu taħtu.

L-istess jista' jingħad dwar l-estimi tan- National Tourism Organisation - Malta li jipprovdu wkoll budget għal spejjeż simili.

Nassigura lill-Onor Membru li l-ispejjeż li setgħu ntnefqu fuq manutenzjoni ta' drenaġġ, ilma, dawl, air-conditioners, għamara, eċċ ma jeċċedux l-estimi maħsub għalihom.

Jekk l-Onor Membru jrid ikun jaf xi ħaġa partikolari dwar l-ispejjeż li saru s'issa mis-subhead ta' l- Operational and Maintenance Expenses, dispost nagħtih il-faċilitajiet kollha biex jistħarreġ personalment fil-ministeru u d-dipartiment u l- organizzazzjonijiet li jien politikament responsabbli minnhom.

Din it-tweġiba tgħodd ukoll għall-mistoqsijiet parlamentari numri 9086, 9087, 9088, 9089, 9090, 9091, 9092, 9093, 9094, 9095 u 9096.

HANDS ON FARMING/FISHING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-programm tal-hands on farming u hands on fishing għas-sena skolastika li jmiss?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dan il- programm?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-programm imfassal għas-sena akkademika li ġejja huwa l-istess bħal dak tas-sena li għaddiet.

Kopja tal-programm tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is- seduta

SETTUR TAL-BIEDJA/AGROINDUSTRIJA - TNEĦĦIJA TA' LEVIES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li l-Gvern Nazzjonalista qal diversi drabi li Gvern Laburista kien se jneħħi l-levies ta' protezzjoni fuq is-settur tal-biedja u l- agroindustrija, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra d-dokumenti relattivi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Dak li qal aktar minn darba mill-oppożizzjoni l- Partit Nazzjonalista meta kien hemm il-Gvern preċedenti huwa li: il-proċess ta' adesjoni minn Malta fiz-zona ta' kemmerċ ħieles Ewro-Mediterranja kienet ser twassal biex jitneħħew il-levies mhux biss fuq il-prodotti industrijali iżda wkoll fuq prodotti u servizzi oħra inkluż dawk agrikoli.

Minħabba l-elezzjoni bikrija fl-1998, it-taħdidiet dwar iz-zona ta' kummerċ ħieles bejn il-Gvern Laburista u l-Unjoni Ewropea spiċċaw ħesrem.

Minħabba f'hekk, l-Oppożizzjoni Laburista għandha illum l-opportunita li jgħid li tgħid li trid dwar x'kienu l-intenzjonijiet finali tiegħu u dwar x'ma kienitx lesta tinnegozja.

Iżda jekk inħarsu lejn dokumenti uffiċjali ta' dak iż-żmien insibu li l- kunċett ta' żona ta' kummerċ ħieles, hekk kif kien qed jiġi propost mill- Unjoni Ewropea, kien wieħed ħafna iktar vast minn sempliċi ftehim dwar kummerċ ħieles fi prodotti industrijali biss.

Ma dan nistax nżid li fid-dokument intitolat Communication from the Commission to the Council on future relations between the European Union and Malta, li ħareġ fi Frar 1998 f'paragrafu 12 taħt il-kapitlu Trade hemm miktub In order to be compatible with the WTO such a free trade area should cover substantially all trade, no sector excluded.

Complete free trade for products, other than those for which special arrangements will have to be negotiated, should come fully into force within three years at the most, by which time the removal of existing obstacles to trade should have been completed.

Agricultural trade should be progressively liberalised, taking as a starting point traditional trade flows.

This process should take account of the respective agricultural policies and the results achieved in the GATT/WTO negotiations.'

Fil-EC-Malta Association Council, Joint Declaration on Future Relations Between the Parties (maħruġa fit-28 ta' April 1998) insibu dawn il-kliem preċiżi, b'messaġġ ċar ħafna: The EC-Malta Association Council recognized that a free trade area between the EC and Malta should be fully WTO (World Trade Organization) compatible and cover substantially all trade.'

Diffiċli tiltaqa ma stqarrijiet iktar kategoriċi minn dawn.

Iż-żewġ dokumenti li rriferejt għalihom huma diġa' ppubblikati.

TALBA F'FILE NO.

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Peress li talba għal trasferiment skond file TL/B/35/99 ilha pendenti x-xhur, jista' l-Ministru jara li tiġi rimedjata sabiex ma jkunx hemm aktar dewmien esaġerat?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-trasferiment li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant sar fis-16 ta' Awissu, 1999.

NATIONAL ACQUACULTURE CENTRE - STUDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' studenti li bdew jitħarġu fin-National Aquaculture Centre matul dawn l-aħħar għaxar xhur?

X'korsijiet qed jieħdu u għal-liema diploma/i?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-National Aquaculture Centre m'huwiex immexxi mid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jirriferi din il-mistoqsija lill-Ministru responsabbli.

UNIVERSITA' - ISTITUT TA' L-AGRIKOLTURA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għar-riċerka fuq il-pjanta mediċinali karella li qed jissokta l- Istitut ta' l-Agrikoltura ta' l-Universita' ta' Malta, jista' l-Ministru jinformani x'sar mill-5 ta' Settembru 'l hawn?

Kemm ġew ikkonsultati tobba li wżaw din il-pjanta fuq pazjenti tagħhom li jbatu minn mard tal-pressjoni, diabete, mard tal-prostita, eċċ matul l- istess perjodu?

Kemm ġew intervistati persuni li kkonsmawha?

X'kienu r-riżultati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li f'dawn l-aħħar għaxar xhur saru investigazzjonijiet kimiċi fuq il-pjanta magħrufa "Karella", iżda għad ma għandiex riżultati fuq dan.

Informat li ma ġie kkonsultat ebda tabib li juża din il-pjanta fuq pazjenti tiegħu, u lanqas ma ġew intervistati persuni li jikkonsmawha.

MDP/KPH - LAQGĦAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 8249?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-5 ta' Settembru 'l hawn saru diversi laqgħat dwar il-bini ta' fabbrika ġdida tal-ħalib.

Il-laqgħat saru mal-bord tad-diretturi ta' l-MDP u ta' l-KPH.

Il- progress li sar huwa sostanzjali.

Kemm l-MDP kif ukoll l-KPH għadhom qegħdin jevalwaw dan il-proġett.

PULIZIJA - SERQ

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru rapporti ta' serq minn istituzzjonijiet reliġjużi din is-sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi din is-sena (sad-29 ta' Settembru) saru 28 rapport lill-Pulizija ta' serq minn knejjes jew istituzzjonijiet reliġjużi.

PULIZIJA - TESTIJIET TAL-BREATHALYSER

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru testijiet tal-breathalyser din is-sena u kemm minnhom kienu pożittivi?

Kemm minn dawn saru fuq persuni li jkunu nvoluti f'inċident tat-traffiku?

F'liema postijiet ta' Malta saru dawn it- testijiet f'kull każ?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 9930.

Dwar il-kumplament tal-mistoqsija, ninsab informat li t-tagħrif hekk kif mitlub mill-Onor.

Interpellant ma jinżammx taħt forma ta' statistika.

PULIZIJA - MUTURI ĠODDA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm qamu flus il-muturi l-ġodda li xtraw il- pulizija dan l-aħħar?

Kemm inxtraw muturi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li s-seba' muturi ġodda li nxtraw mill- Pulizija għat-Taqsima tat-Traffiku swew Lm26,950.

PULIZIJA - ĦABTIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħabtu u/jew kienu nvoluti f'kolliżjonijiet vejikoli tal-pulizija din is-sena?

ONOR.TONIO BORG: Ninsab informat li matul din is-sena kien hemm 58 vettura tal-Pulizija nvoluti f'kolliżjonijiet.

PULIZIJA - TISWIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm nefqet il-pulizija, sena b'sena, għal dawn l- aħħar għaxar snin, għal tiswijiet fuq karozzi tagħha li kienu nvoluti f'kollizjonijiet tul dan iż-żmien?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li, mill-1996, mindu bdew jinżammu records dwar is-suġġett tal-mistoqsija, it-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif ġej : -

Sena Ammont Lm

1996 5,606 1997 5,903 1998 6,578 1999 * 5,203

* Sat-30 ta' Settembru

VAT - PERSUNI MTELLA' L-QORTI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm itellgħu persuni l-qorti din is-sena talli kissru il- Liġi tal-VAT?

X'kienet l-offiża li allegatament ikkommettew?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bejn Jannar 1999 u Settembru 1999 ġew imsejħa l-Qorti 444 persuna taħt l-Att tal-1998 dwar it- Taxxa fuq il-Valur Miżjud għax naqsu li jibgħatu d-denunzja tat-taxxa.

Nixtieq ngħarraf ukoll lill-Onor.

Interpellant li skond l-Att ta` l-1998 dwar it-Taxxa fuq il-Valur Miżjud, persuna li tinqabad ma toħroġx irċevuta jew li toħroġ irċevuta li ma tkunx korretta jewli tkun tqarraq f`rigward materjal tista` tagħżel li tħallas multa ta` kompromess minnflok li titressaq il-Qorti.

Il-ħlas tal-multa għandu jsir fi żmien sebat ijiem minn meta dik il-persuna tingħata l-għażla permezz ta` ittra mid- dipartiment.

Matul il-perjodu msemmi kien hemm 400 persuna li ġew avżati b`ittra bħal din mid-dipartiment.

Minnhom 231 għażlu li jħallsu l-multa, fil-waqt li 125 oħra għadu ma skadilhomx iż-żmien li fih jistgħu jħallsu.

Il-bqija d- dipartiment qed jieħu l-passi meħtieġa biex il-persuni kkonċernati jitressqu l-Qorti.

ORKESTRA NAZZJONALI - LOGISTICS OFFICER

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min huwa l-logistics officer ta'l-Orkestra Nazzjonali?

Kemm applikaw għal dan il-post?

Min applika?

Kif intgħażel u b'liema proċedura ntgħażel il-logistics officer ta' l-Orkestra Nazzjonali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li wara li saret sejħa għall-applikazzjoni nterna sabiex jimtela' l-post ta' Logistic Officer, sar interview mill-Bord tad-Diretturi u rriżulta li ma ntgħażel ħadd.

L-erba' applikanti kienu:

Stephen Galea Stephen Żammit Lino Cremona Alfred Cremona.

ORKESTRA NAZZJONALI - VJOLINISTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid, matul l-aħħar sena, min huma l-vjolinisti li ġew ingaġġati ma' l-Orkestra Nazzjonali?

Kif intgħażlu?

B'liema kondizzjonijiet tax-xogħol?

Tista' tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li f'din is-sena ma ġie ngaġġat ebda vjolinista ġdid ma' l-Orkestra Nazzjonali.

ORKESTRA NAZZJONALI - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid matul is-sena li għaddiet kemm-il post battal imtela' fl-Orkestra Nazzjonali?

Min mela' dawn il-postijiet battala?

Kif imtlew il-postijiet battala?

Kemm inħarġu sejħiet pubbliċi biex l-ewwel jimtlew mill-Maltin?

Meta ħarġu dawn is-sejħiet?

Saru auditions għall- persuni li ntgħażlu?

Min għamel dawn l-auditions?

X'kien ir-riżultat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li matul is-sena li għaddiet imtela' post wieħed biss li kien vakanti ma' l-Orkestra Nazzjonali, dak ta' Oboeista.

Informat ukoll li ma ħarġet ebda sejħa speċifika sabiex il-post l-ewwel jimtela' minn persuna Maltija.

Meta ntagħżlet il-persuna, dan inġieb sabiex idoqq f'kunċert bħala prova li serviet ukoll ta' audition.

Wara li sar dan il-kunċert fl-1 ta' Ġunju 1999, il-Bord tad-Diretturi iddeċieda li jagħti l-Kuntratt lil dan il-Mużiċista.

KOPERATTIVA TAL-FURNARA - PREZZ TAL-ĦOBŻ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal l-eżerċizzju biex jiġi determinat kemm tiswa biex tagħmel ħobża tal-Malti tal-500 gramma u tat-300 gramma?

Jaqbel il-gvern ma'dak li tgħid il-Koperattiva tal-Furnara (il- president tagħha is-Sur Carmelo Micallef f'"The Times" paġna 64, 28 ta' Lulju 1999) li ħobża tal-Malti tiġi tiswa 28c biex tagħmilha?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Diġa' saru numru ta' laqgħat bejn rappreżentanti tal- Koperattiva tal-Furnara u uffiċjali mid-Dipartiment tal-Kummerċ.

F'dawn il- laqgħat qed issir analisi teknika dettaljata tal-fatturi kollha li għandhom inċidenza fuq il-prezz tal-ħobż tal-Malti sabiex jintlaħaq ftehim dwar prezz ġust għall-bejgħ ta' dan il-ħobż.

Ma l-ewwel waħda mill-laqgħat fuq imsemmija, ir-rappreżentanti tal-Gvern għamluha ċara li huma ma kenux qed jaqblu maċ-ċifri li dehru fl-artiklu ppubblikat f'ġurnal lokali li qed jagħmel riferenza għalih l-Onor.

Interpellant.

Min-naħa tagħhom, ir-rappreżentanti tal-Koperattiva tal-Furnara stqarrew li ċ-ċifri ikkwotati fl-artiklu fuq imsemmi kienu biss stima approssimattiva u li huma kienu lesti, kif fil fattt qed jagħmlu, li jerġgħu janalizzaw fid-dettal il-kalkoli tagħhom f'konsultazzjoni mar- rappreżentanti tal-Gvern.

Tajjeb jingħad li s'issa, mill-laqgħat li qed isiru, għalkemm xejn għadu ma ġie konkluż, jirriżulta li l-prezz tal-ħobża huwa anqas sew minn dak ikkwotat fl-artiklu.

UNIVERSITA' - KORS FIT-TEKNOLOĠIJA DENTALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: F'April tas-sena 1999 il-Kanċellier ta' l-Universita', Dr. J. Izzo Naudi li huwa wkoll iċ-Chairperson tal-Kumitat fit-Teknoloġija Dentali fl-Institute of Health Care, aċċerta lid-Direttur tas-Saħħa li l-kors fit-teknoloġija dentali kellu jibda f'Ottubru 1999.

Ta' min jgħid ukoll li dan il-kors suppost kellu jibda f'Ottubru tas-sena 1992 u li din il-kwestjoni għadha tkarkar sal-lum.

Qegħdin f'Ottubru tas-sena 1999 u jidher li dan il-kors mhux sejjer isir minkejja l-assigurazzjonijiet kollha li ngħataw f'April li għadda.

Jista' l-Ministru jgħid meta sejjer jibda dan il-kors u għaliex dan il-kors għadu ma bediex?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kors imsemmi ma bediex f'Ottubru ta' l- 1999 għaliex l-arranġamenti li kellhom isiru mad-Dipartiment tas-Saħħa sabiex jintuża l-laboratorju tat-Teknoloġija Dentali fl-isptar San Luqa ħadu fit-tul u fil-fatt ġew konlużi f'Lulju ta' l-1999.

Għaldaqstant ma kienx hemm biżżejjed żmien sabiex ir-regolamenti tal-kors ikunu jistgħu jiġu kkonsidrati mis-senat u mill-kunsill ta' l-Universita`.

Il-kors mistenni issa li jkun jista' jibda f'Ottubru tas-sena 2000.

SKEJJEL - ŻABBAR - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li tfal li jgħixu f'Buleben u jmorru l-iskola primarja ta' Ħaż-Żabbar mhumiex qed jiġu pprovduti bit- trasport skolastiku meta d-distanza bejn id-dar u l-iskola taqbeż il-minimu rikjest?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-distanza bejn id-dar u l-iskola ma taqbżx il-mil, li hija d-distanza stipulata skond ir-regolamenti.

BORMLA - KNISJA TA' SANTA TEREŻA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonsidra li jsir xi tip ta' pedestrian crossing fl-area tal-Knisja ta' Santa Tereża, Bormla?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nformat li t-talba ta' l-Onor.

Interpellant qegħdha tiġi kkonsidrata.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - KIRI TA' KAROZZI/MOBILE PHONES

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kien in-numru totali ta': (a) karozzi tal-kiri; (b) mobile phones użati fid-dekasteru li għalih hu responsabbli dan il- ministeru u x'kienet l-ispiża għal kull domanda minn 6 ta' Settembru, 1998 sa l-aħħar ta' Settembru 1999?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU TA' L-AMBJENT - KIRI TA' KAROZZI/MOBILE PHONES

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'kien in-numru totali ta': (a) karozzi tal-kiri; u (b) mobile phones użati fid-dekasteru li għalih hu responsabbli dan il- ministeru u x'kienet l-ispiża għal kull domanda mis-6 ta' Settembru, 1998 sa l-aħħar ta' Settembru, 1999?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li bejn Settembru 1998 u Settembru 1999:

a) In-numru ta' karozzi tal-kiri kien skond il-bżonn, u varja bejn 68 u 76.

In-nefqa totali kienet ta' Lm123,689.46;

b) In-numru ta' mobile phones użati kien ta' 24 u l-ispiża kienet ta' Lm9,825.85

MINISTERU GĦAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - KIRI TA' KAROZZI/MOBILE PHONES

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'kien in-numru totali ta': (a) karozzi tal-kiri; u (b) mobile phones użati fid-dekasteru li għalih hu responsabbli dan il- ministeru u x'kienet l-ispiża għal kull domanda mis-6 ta' Settembru, 1998 sa l-aħħar ta' Settembru 1999?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI - KIRI TA' KAROZZI/MOBILE PHONES

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'kien in- numru totali ta': (a) karozzi tal-kiri; u (b) mobile phones użati fid- dekasteru li għalih hu responsabbli dan il-ministeru u x'kienet l-ispiża għal kull domanda mis-6 ta Settembru, 1998 sa l-aħħar ta' Settembru 1999?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġibiet li kont tajt għal numru ta' mistoqsijiet dwar dan is-suġġett.

Dawn jinkludu l- mistoqsijiet parlamentari numri 604, 1295, 2119, 2268, 6623, 8997 u 9001.

Ma naħsibx li jagħmel sens li din l-informazzjoni li tenħtieġ ħafna xogħol u ħin biex tinġabar toqgħod tiġi aġġornata b'mod daqshekk frekwenti.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - KIRI TA' KAROZZI/MOBILE PHONES

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'kien in-numru totali ta': (a) karozzi tal-kiri; u (b) mobile phones użati fid-dekasteru li għalih hu responsabbli dan il-ministru u x'ienet l-ispiża għal kull domanda mis-6 ta' Settembru 1998 sa l-aħħar ta' Settembru 1999?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant dwar numru u spiża ta' karozzi u mobile phones fid-dekasteru tas-saħħa hija kif ġej:

Karozzi Spiża Mobile Spiża tal-Kiri LM Phones LM _______________________________________________________

Segretarjat 1 663.30 3 1353.89 Diviżjoni tas-Saħħa 10 29319.70 3 1609.11 Servizzi Farmaċewtiċi tal-Gvern 1 1621.60 - - Kumm.

Nazzjonali għas-Saħħa Mentali - - - - Fondazzjoni għas- Servizzi Mediċi 8 2294.35 6 1764.98 Sptar Zammit Clapp - - 2 321.72

Nixtieq ngħid lill-Onor.

Interpellant li fl-ispiża li tidher taħt id- Diviżjoni tas-Saħħa hemm inkluża n-nefqa għall-kiri ta' tliet lift-vans mingħand il-Garden of Eden.

Din l-ispiża kienet ta' Lm22 kull jum kull van li b'kollox swiet Lm19612.20.

Il-kuntratt tal-kiri ta' dawn il- vannijiet ġie mitmum fit-28 ta' Mejju, 1999 wara li d-Diviżjoni tas-Saħħa xtrat il-lift vans mill- Ingilterra.

Nixtieq inżid ukoll li matul l-aħħar sena ta` l-amministrazzjoni preċidenti l-ispiża għall-mobile phones fis-segretarjat tal-ministru kienet tlaħħaq għal Lm4503.77.