MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 807 L-Erbgħa, 30 ta' Ottubru, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 807

L-Erbgħa, 30 ta' Ottubru, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.01 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 30 ta' Ottubru, 2002

WERREJ

MINUTI 265

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 265

DISKUSSJONI DWAR IĊ-CHARTER EWROPEW GĦALL-INTRAPRIŻI ŻGĦAR U MEDJI 270

AĠĠORNAMENT 292

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 297

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 806 li saret fid-29 ta' Ottubru, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

BASTIMENTI TAL-GWERRA - TOURS MINN TFAL TA' L-ISKOLA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk tfal mill- iskejjel governattivi tteħdux għal tour fuq bastimenti tal-gwerra?

Fuq liema vapuri telgħu u minn liema skejjel kienu?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li skola waħda ħadet it-tfal fuq bastiment, li kien l-aircraft-carrier "Ark Royal".

ETC - PERSUNI BI BŻONNIJIET SPEĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Aġent Prim Ministru: Jista' l-Aġent Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni bi bżonnijiet speċjali qegħdin jaħdmu?

Jista' jgħid ukoll kemm hemm jirreġistraw għax-xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem l-Aġent Prim Ministru): Ninsab informat li persuni li jaħdmu full-time u reġistrati bħala disabled mal-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ kien hemm 1075 f'Mejju 2002, waqt li f'Awissu 2002 kien hemm 329 persuna disabled li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol fuq l- ewwel u t-tieni parti tar-reġistru.

PULIZIJA - GĦASSA MAL- KLANDESTINI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid jekk il- pulizija li qed jgħassu l-immigranti klandestini humiex koperti kontra mard li jittieħed, bħal tuberculosis u hepatitis, fost mard ieħor?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Ninsab informat li l-korp tal-pulizija għamel l-arranġamenti meħtieġa ma` l- awtoritajiet tas-saħħa sabiex il-membri tal-korp li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Interpellant jiċċekkjaw dwar it-tilqim tagħhom kontra it- tuberculosis.

Il-korp tal-pulizija jipprovdi tilqim kontra l-hepatitis B lill-membri kollha tal-korp.

Dan isir mit-tabib tal-korp stess.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, ġiet maħtura xi kummissjoni bejn il- ministeru ta' l-intern u l-korp tal-pulizija biex jiġi assigurat dan is- sosteniment u anke sabiex tkun evalwata l-pressjoni li huma suġġetti għaliha l-pulizija ġaladarba n-numru ta' l-klandestini kulma jmur qiegħed dejjem jiżdied?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: M'hemmx dubju li hemm kollaborazzjoni mill-aktar qrib bejn is-servizz tas-saħħa pubblika u d-dipartiment responsabbli mill-korp tal-pulizija.

Biss m'iniex f'pożizzjoni li nwieġeb jekk din il-kollaborazzjoni hijiex qiegħda tiġi maħduma permezz ta' xi kummissjoni u għalhekk nitlob lill- Onor. Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

IMPJEGATI TAC-CIVIL - PERFORMANCE BONUS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm ingħataw efficiency bonuses lill-impjegati taċ-ċivil is-sena l-oħra?

Kemm ingħata kull wieħed individwalment?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Aġent Prim Ministru) (f'isem il-Prim Ministru): Ninsab informat illi s-sena l-oħra fid-dekasteru tiegħi tħallset is-somma ta' Lm32,391 għal dan l-iskop.

Din kienet mifruxa fuq 36 ufficjal li qegħdin fuq performance agreement.

Ma jidhirlix li hija etika li nagħti informazzjoni dwar bonuses individwali u jekk l-Onor.

Interpellant irid informazzjoni dwar ministeri oħra, nistiednu jagħmel il-mistoqsija lill-ministri koncernati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, nifhem li dawn l-efficiency bonuses jingħataw lil dawk il-persuni li jkunu responsabbli minn ċertu twettiq ta' inizjattivi jew proġetti tal-gvern tal-ġurnata.

Jista' l-Aġent Prim Ministru jsemmi xi qasam partikolari fejn inkiseb il-progress meħtieġ f'dan ir-rigward?

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, jien personalment nista' naqbad u nsemmi lista twila ta' diversi setturi fejn sar improvement qawwi sija fl- effiċjenza kif ukoll fil-produttivita' tas-servizz li jingħata, pero' naħseb li jkun aħjar jekk l-Onor.

Interpellant jagħmel mistoqsija bil- miktub lill-Prim Ministru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, nafu li għal skop ta' negozjati li jikkaratterizzaw u jiffokaw fuq problemi bażiċi u soċjali f'ċerti oqsma, neħtieġu diskussjoni aktar wiesgħa bil-għan li jiġi mħares l-interess nazzjonali.

Jista' l-Aġent Prim Ministru jgħid jekk jingħatax xi bonus lil min jindirizza ruħu lejn ċertu progress f'dak li qed jiġi nnegozjat ma' l- Unjoni Ewropea?

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ovvjament fir-risposta tiegħu, il-Prim Ministru wieġeb għal dak li għandu x'jaqsam mad-dekasteru tiegħu.

Mill-informazzjoni li għandi quddiemi nista' ngħid li s-36 uffiċjal li ssemmew qegħdin mifruxin fl-OPM, il-PSC, id-DOI u l-AFM u l-uffiċċju elettorali.

Għar-rigward ta' dipartimenti jew servizzi li jaqgħu taħt dekasteri oħrajn, nitlob lill-Onor.

Membru jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministri konċernati.

VAPURI TAL-GWERRA F'MALTA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm daħlu vapuri tal-gwerra u x'tip kienu?

Ta' liema pajjiż kienu?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Baranin): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra skeda bl-informazzjoni kollha li talab l- Onor. Interpellant.

MIC - PUBBLICITA' INFORMATTIVA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm nefqet flus f'advertisements il-MIC din is-sena u kif dawn ġew imqassma?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin): Minn Jannar ta' din is-sena sal-lum, il-MIC nefqet is-somma ta' LM125,715.13 f'pubbliċita informattiva dwar Malta u l-Unjoni Ewropea.

Dawn il-flus tħallsu kif ġej:

|Allied Newspaper Ltd.|11,106.09 | |(The Times of Malta, | | |The Sunday Times of | | |Malta) | | |Business Marketing | | |Services (The |138.00 | |Retailer) | | |Eden Leisure Group | | |(Bay Radio) |1,540.49 | |Executive Services | | |Ltd.

(Tune In |1,834.25 | |Magazine, Gwida | | |Magazine) | | |Island Sound Radio | | |Ltd.

(ISR) |208.03 | |JP Advertising: | | |(Billboards) |1,018.90 | |Massive Promotions | | |(World Cup/Big |701.50 | |Screen) | | |Media Centre | | |Marketing (Il-Ġens, |8,775.14 | |RTK) | | |Media Coop (Capitol | | |Radio) |315.50 | |Media Link | 30,267.99| |Communications: (Net| | |TV, Radio 101, | | |Mument, Nazzjon) | | |Media Pact (Maxplus | | |TV) |8,403.05 | |Network Publications | | |(Sunday Circle, |3,121.10 | |Perspettiva, Malta | | |Today) | | |Public Broadcasting | 36,616.88| |Services: TVM, Radju| | |Malta 1 | | |Radio Calypso Ltd. | | |(Calypso Radio) |3,037.87 | |SEB Consultancy (EU | | |Observer) |345.00 | |Smash Communications | | |Ltd.

(Smash Radio, |7,605.62 | |Smash TV) | | |Standard Publications| | |Ltd.

(The Malta |5,367.37 | |Independent, The | | |Malta Independent on | | |Sunday, First Mag.) | | |Terranet Ltd.

(Dive | | |website) |1,854.40 | |Union Press Ltd. | | |(L-Orizzont, Torċa) |3,457.95 | | |125,715.13|

Il-kumpanniji li jmexxu super one radio, super one TV u l-ġurnal "KullĦadd" baqgħu jirrifjutaw tul il-perijodu in kwestjoni, li jagħmlu xi xogħol li l- MIC kienet lesta tikkummissjonalhom.

BIĊĊERIJA - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid kemm iddaħħlu persuni mal-biċċerija din is-sena?

B'liema kondizzjonijiet iddaħħlu?

Mil- liema lokalita' residenzjali huma l-persuni reklutati?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Jien informat li matul din is-sena ma ġewx impjegati nies ġodda mal-biċċerija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħid jekk kienx hemm impjiegi li saru b'kuntratt?

Jista' jgħid ukoll jekk ġewx impjegati studenti li forsi qed ikollhom xi taħriġ jew esperjenza ġdida fil-biċċerija u mbagħad jintbagħtu mas-settur privat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, irrid ngħid li ilhom żmien twil ma jiġu ttrenjati biċċiera ġodda u dawk il-persuni li preżentement qed jagħmluha ta' biċċiera, qegħdin jikbru fl-eta' u sfortunatament is-saħħa u l-forza biex ikomplu b'dan il-mistjier qed tonqsilhom.

Għal dan il-għan inħass il- bżonn li fil-biċċerija jkun hemm intake ta' nies biex jiġu mħarrġa ħalli jkunu jistgħu jagħmluha ta' biċċiera.

Barra minn hekk fil-biċċerija se jibda jsir ukoll dak li suppost ilu li sar żmien twil, u cioe' il-cutting and deboning, u għal dan l-iskop ukoll irid ikollok in-nies imħarrġa.

Għalhekk madwar sena u nofs ilu ġew ittrenjati nies minn barra għal dan il-għan.

Illum daħlet iżjed il-kuxjenza ta' food safety, ta' prodott ta' kwalita' u tal-mod kif jiġi ppreżentat il-materjal.

Jekk il-konsumatur jippreferi jixtri partijiet mill-annimal, dawn għandhom jiġu maqtugħin kif titlob is-sengħa.

Għal dan il-għan se jkollna nies imħarrġa apposta biex jagħmlu dan ix-xogħol, per eżempju jneħħu l-ispalla minn ġol-ġoga, mingħajr ma jsir tifrik.

Ovvjament biex dan il-proċess ikun jista' jsir, irid ikollok l-apparat neċessarju u għalkemm dan ma jqumx spejjeż kbar, wieħed irid jipprepara wkoll nies li jkunu jafu jużawh.

Għalhekk wara li ġie ordnat apparat apposta biex ikun jista' jsir il-cutting and deboning fil-biċċerija, l-ETC ħarġet call for applications biex studenti li m'għandhomx iżjed minn ċerta eta' – naturalment dan huwa xogħol ta' strapazz u jirrikjedi ċerti parametri – ikunu jistgħu jagħmlu dan ix-xogħol.

Dawk li applikaw saritilhom l-interview u ngħataw it-training neċessarju.

Peress li dawn iridu jkunu kapaċi jagħmlu l-cutting and deboning ta' diversi prodotti, qegħdin jintbagħtu għal perjodu definit biex jagħmlu xogħol relatat kemm fi processing plants fejn għandek it-tjur kif ukoll fejn għandek il-majjal u ċ- ċanga.

Nista' nikkonferma li laħam li ma jkunx ta' kwalita' jiġi pproċessat f'burgers, zalzett u affarijiet oħra simili.

In-nies li jagħmlu d-deboning iridu jkunu mħarrġa kif lill-bhima jneħħulha l-għadam u wara li dan jiġi skartat, jieħdu l-laħam għall-processing plants.

Għalhekk il-persuni li daħlu għal dan ix-xogħol ġew mogħtija kors intensiv kemm fil-cutting kif ukoll fil-mod kif għandu jsir id-deboning.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' studenti, apprendisti jew ħaddiema li daħlu biex jagħmlu dan ix-xogħol?

Jista' jispjega wkoll x'kienet ir-raġuni li matul dawn l-erba' snin, twaqqaf is-sussidju li kien jingħata lil slaughterhouse privata tal- majjal?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Din is-sena kien hemm 30 apprendist jew student li daħlu għax-xogħol ta' biċċiera.

Irrid ngħid li mhux kulħadd huwa maqtugħ għal dan it-tip ta' mistjier u ħafna minnhom, wara li jaraw fiex jikkonsisti x-xogħol, jaqtgħu qalbhom u jitilqu mill-ewwel ġimgħat li jkunu daħlu għalih.

Fil-fatt ma tantx issib nies lesti li jagħmlu dan ix-xogħol u jekk fil-bidu jkollok 20 ruħ, tkun fortunat jekk sa l-aħħar tas-sena jibqagħlek nofshom.

L-Onor.

Interpellant qal li kien hemm żmien meta slaughterhouse and processing plant privata fil-Marsa kienet tagħmel il-qatla hi.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, f'dan il-każ l-iskop kien l-istess bħal dak li qed isemmi l-Ministru, u cioe' biex is-settur privat ikollu ċertu support li jintegra miegħu biċċiera biex jagħmlu l-qatla tal-majjal u mhux għax fil-biċċerija kien hemm xi problema.

Fil-biċċerija llum hemm il- problemi għax ikollok toqtol is-Sibt u titfa' l-ispejjeż fuq il-produtturi jew fuq il-proċessuri.

Jien qed ngħid li l-għajnuna li kienet tmur għas- slaughter house privata kienet torbot mal-kunċett li għadu kemm spjega tajjeb il-Ministru.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, l-affarijiet huma xorta oħra.

Kien hemm plant privata li sa żmien ilu kienet tieħu l-majjal, toqtlu u l-gvern iħallasha Lm1 għal kull ras li tinqatel.

Pero' minħabba diversi raġunijiet, din il-proċedura llum spiċċat u l-qatla kollha qiegħda ssir fil- biċċerija.

L-Onor.

Interpellant semma' il-ġurnata tas-Sibt.

Fil-fatt il- qatla m'hijiex qiegħda ssir is-Sibt imma hemm it-talba biex tibda ssir f'din il-ġurnata.

Ir-raġuni hi li fil-biċċerija attwali sar investiment kbir biex isir refurbishment ġenerali.

Il-ħitan qed jiġu kollha miksija bi pjanċi ta' l- istainless steel, il-madum sar ġdid u sar ukoll banju kbir li jieħu fih madwar 16-il majjal f'daqqa.

Allura minħabba dan ix-xogħol kollu, il- proċess bħalissa m'huwiex għaddej bl-istess ritmu ta' qabel.

Pero' meta kollox ikun lest, ix-xogħol se jitħaffef u fejn qabel f'siegħa kienu jinqatlu u jitnaddfu madwar 100 majjal, issa din iċ-ċifra se titla' għal 160.

Kif diġa' għedt, sakemm isir dan ix-xogħol kollu, qegħdin nagħmlu użu mill- biċċerija l-antika u peress li din ma tantx hija attrezzata daqs il- biċċerija li fiha konna nagħmlu l-qatla sa xahrejn ilu, ir-ritmu tax-xogħol naqas.

Allura qed jiġri li peress li d-domanda tal-majjal tista' tibqa' constant, ladarba l-proċess tal-qatla tal-majjal m'huwiex qed isir b'ritmu mgħaġġel, jista' jkollok surplus ta' majjal fl-irziezet.

U allura ġie deċiż li ssir qatla speċjali f'xi Sibt jew tnejn ħalli dak is-surplus jiġi meħlus.

Għalhekk saret it-talba biex issir din il-qatla extra.

Irrid ngħid li l-gvern m'hu se joħroġ xejn extra u li proċessuri stess offrew li huma jħallsu għal din il-qatla.

Ix-xogħol ta' manutenzjoni li semmejt hu mistenni li jispiċċa sa l-aħħar ta' Novembru u jekk Alla jrid, mill-ewwel ta' Diċembru 'l quddiem, il-qatla terġa' tiġi għan-normal.

Anzi kemm kemm m'hemmx min qed jaħseb li meta jitlesta x-xogħol kollu, tant il-proċess se jkun mgħaġġel li probabbli se jibdew jinqatlu madwar 2400 majjal fil-ġimgħa fuq perjodu ta' tlett ijiem, minflok fuq perjodu ta' erbat ijiem kif kien isir qabel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru qed jgħid li bħalissa m'hawnx biċċerija privata li toqtol il-majjal.

Allura x'jiġri f'każ li l-apparat li għandna bħalissa jiġrilu l-ħsara?

Barra minn hekk, dan l-aħħar il-produtturi tal-majjal qed jiffaċċaw problema serja minħabba li l-fosos ilhom xahar ma jitħammlu, bil- konsegwenza li fl-irziezet qed ikun hemm ħafna rwejjaħ.

Dan ġara għaliex il-kuntrattur li normalment jagħmel dan ix-xogħol baqa' ma tħallasx u b'hekk inħolqot din il-konfużjoni kollha.

Jista' l-Ministru jgħid x'qed jagħmel biex din il-problema tiġi rrimedjata?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, jekk ikun hemm xi ħsara fil-biċċerija li qed tintuża bħalissa, jiġri dak li ilu jiġri tul dawn l-aħħar snin.

Pero' issa se jkollna l-vantaġġ li l-biċċerija l-ġdida se tkun aktar moderna u l- apparat se jkun state of the art.

Ladarba dan l-apparat jinżamm fi stat tajjeb, se jkollok aktar effiċjenza u inqas ċans li ssirlu ħsara.

F'każ li dan jiġri, xorta tista' tintuża l-biċċerija l-antika sakemm il-ħsara tiġi rranġata għax il-biċċerija ma tikkonsistix f'hall waħda.

Il-biċċerija prinċipali tikkonsisti f'hall twila, fejn qed isir ir- refurbishment, u jekk tinqala' xi ħsara, il-qatla tista' ssir temporanjament fil-biċċerija l-antika.

Pero' din mhux se tieħu ġimgħat jew xhur biex tissewwa għax hemm inġiniera apposta biex jagħmlu l-manutenzjoni neċessarja.

Pero' f'każ li jkun hemm ħsara ta' ġurnata u tkun trid issir qatla urġenti, dejjem tista' tintuża l-biċċerija l-antika.

Irrid ngħid ukoll li fil-biċċerija jinżamm ammont ta' laħam, kemm tal-majjal kif ukoll tal-baqra, incold storage.

Dan jitpoġġa hemmhekk sakemm joqgħod wara li tkun saret il-qatla.

L-Onor.

Interpellant semma' wkoll it-tħammil tal-fosos.

Ġara li f'pajjiżna għad għandna rziezet – naturalment kulħadd għandu jerfa' parti mill-piż tagħha din – li m'humiex kkomunikati man-network tad-drenaġġ.

Ir-raħħala jiġbru l-liquid waste ta' l-annimali ġol-bowsers, jagħmlu d-discharge ta' dan il-materjal ġo spiera apposta għad-drenaġġ u dan imbagħad jibqa' sejjer fil-kumplament tan-network.

Ġara li d-discharge point li hemm fejn ir- raħal ta' Ħal Kirkop għal xi raġuni – min jgħid ħaġa u min jgħid oħra – ġiet magħluqa mill-kunsill.

Jien ġejt informat immedjatament mir-raħħala li jitfgħu l-materjal likwidu ġo din id-discharge point, kellimt lill-ministru konċernat u naf li hu qed ikompli t-taħditiet mas-sindku ta' Ħal Kirkop, biex dan id-discharge point jew jiġi maintained jew inkella minfloku jinstab discharge point ieħor fil- viċin li jkun ta' inqas inkonvenjenza kemm għan-nies ta' Ħal Kirkop kif ukoll għar-raħħala li jitfgħu l- liquid waste ta' l-irziezet tagħhom ġo fih.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar għaqdiet/clubs sportivi li użaw il-faċilitajiet tal-Marsa u l-ħlasijiet li saru minnhom għal dan l-użu matul l-2002, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 36112.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

DISKUSSJONI DWAR IĊ-CHARTER EWROPEW GĦALL-INTRAPRIŻI ŻGĦAR U MEDJI

(Tkompli mid-29 ta' Ottubru 2002)

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Bonnici huwa in possession.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, il-bieraħ kont qed ngħid kemm dan iċ- charter huwa importanti għall-intapriżi żgħar u medji, liema intrapriżi huma l-mutur ta` l-ekonomija ta` l-Ewropa.

Allura b'dan il-ħsieb f'moħħna u bħala pajjiż kandidat għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea ma rridux inkunu inqas minn pajjiżi oħra u għalhekk irridu ninkoraġġixxu u nħajru liċ- ċittadini li għandhom l-inizjattiva u l-innovazzjoni sabiex jidħlu fi swieq ġodda ħalli jkunu jistgħu jbiegħu l-prodott li huma jimmanifatturaw.

Il- bieraħ kont qed nitkellem ukoll fuq l-industrial areas li għandna fil- pajjiż.

Meta wara l-indipendenza l-twaqqfet l-MDC, il-gvern Nazzjonalista ta` dak iż-żmien kien imbarka fuq proġett qawwi u stabbilixxi ċerti industrial areas.

Dak iż-żmien kellna l-industrial area tal-Marsa li forsi kienet stabbilita minn gvernijiet oħra, pero` l-pajjiż kien għadu ma industrijalizzax ruħu.

Imbagħad il-gvern Nazzjonalista tas-sittinijiet kien intorduċa t-tax holiday u għajnuna oħra finanzjarja għal min ried jiġi jinvesti f'pajjiżna ħalli Malta tkun industrijalizzata bħall-pajjiżi oħra.

L-istess ħaġa qed nagħmlu llum.

Dan huwa an on-going process għax kull gvern jipprova jġib l-investiment f'pajjiżna.

Imma biex tattira l- investiment l-ewwelnett irid ikollok klima tajba ta` investiment.

Sur President, dan l-aħħar il-MEPA indikat areas oħra biex jiġu żviluppati f'industrial estates għall-industrijalisti ż-żgħar biex dawn ikollhom fejn jistgħu jkabbru n-negozju tagħhom.

Din hija xi ħaġa tajba, imma xorta waħda kien hemm kritika kontrihom.

Għandu jkun f'Malta ma jista` jsir xejn għax tagħmel x'tagħmel dejjem issib oppożizzjoni, sew jekk hu żvilupp fil- wied fil-Kalkara, sew jekk hu bini ta` torri u sew jekk hu xi żvilupp ieħor.

Apparti dan, nafu li l-prezz ta` ċerti industrial areas huwa wieħed enormi.

Jiena informat li biex wieħed jibni garaxx f'industrial estate biex fih idaħħal il-karozza tal-linja, għax il-MEPA m'għadhiex taċċetta li karozzi tal-linja jiġu ggaraxxjati f'ċerti garages fl-abitant - jrid jonfoq Lm50,000 għall-art.

L-appell tiegħi dwar dan huwa li l-MEPA għandha tikkonsidra li tħalli sidien tal-karozzi tal-linja li jiggaraxxjaw il- karozza tal-linja tagħhom f'garaxxijiet fl-abitant diment li dawn ma jkunux ta` inkonvenjent għall-ġirien.

Sur President, punt importanti li rrid inqajjem huwa li wieħed irid jifhem li mhux sewwa li f'industrial area jkun jista` jinfetaħ kull tip negozju.

Per eżempju, ma jistax ikun li f'industrial estate fejn isir xogħol ta` spraying ikollok fabbriki tal-food processing.

Veru li llum hawn il-mezzi biex wieħed jilqa` għal ċerta kontaminazzjoni, pero` dan m'huwiex biżżejjed.

Jiena nħoss li għandu jkun hawn industrial areas riservati għal ċertu tip ta` xogħol li ma jistax isir qrib ċerti fabbriki.

Din hija xi ħaġa li rrid nenfasizzaha għax hija importanti ħafna.

Hawnhekk irrid ngħid li fil-pjan lokali ta` Ħaż-Żebbuġ jiena indikajt area biex tiġi żviluppata f'industrial estate peress li f'dan ir-raħal m'hemmx iżjed fejn wieħed jista` jiftaħ xi business.

Din hija area f'post fejn ma jistax isir ħsara lill-ambjent u qiegħda tiġi kkonsidrata mill-MEPA.

Sur President, huwa importanti li f'dawn l-areas industrijali jkun hemm is- servizzi u faċilitajiet essenzjali li mingħajrhom l-ebda negozju ma jista` jiffunzjona.

Ma jistax ikun li wieħed jiftaħ jipproġetta industrial estate mingħajr lanqas biss ikun ħaseb għall-provvista ta` l-ilma, għad-dawl elettriku u għas-servizz tad-drenaġġ.

Jekk se nagħmlu industrial areas ġodda rridu minn issa naħsbu għal dawn il-faċilitajiet biex min ikun se jiftaħ xi negozju żgħir jew medju jsibhom mill-ewwel in place.

Din hija xi ħaġa importantissima għax ma jistax ikun li jinfetħu fabbriki – kif ġieli ġara – mingħajr ma jkollhom id-dawl elettrikujew il-provvista ta` l-ilma jew inkella s-servizz tad-drenaġġ.

Jekk aħna se nagħmlu xi ħaġa rridu nagħmluha b'mod organizzat, u biex isir hekk dawn is-servizzi rridu nagħtuhom mill-aktar fis possibbli.

Sur President, ngħaddi biex ngħid xi ħaġa dwar x'wieħed jistenna mill- impredituri jew negozjanti li jridu jiftħu dawn in-negozji f'dawn l- industrial estates.

L-ewwelnett wieħed irid jifhem li jeħtieġ li jkun hemm organizzazzjoni mħaddma fuq linji moderni.

Inutli li tiġi persuna li toħlom u tgħid li trid tipproduċi xi ħaġa ġdida.

Illum il-ġurnata spiċċa ż-żmien tad-dilettantiżmu, partikolarment fl- industrija.

Illum irid ikollok programm ippjanat tajjeb fuq linji moderni u trid tkun taf x'inti qed tagħmel u liema triq se tieħu u x'possibiltajiet hemm li n-negozju tiegħek jibqa` jirnexxi.

Qed ngħid hekk għax ġieli kellna nies li jitħajru li jifħtu xi fabbrika u dan jagħmluh b'għira għal ħaddieħor.

Din hija xi ħaġa li teżisti fosthna l-Maltin.

Ikun hemm xi ħadd li rnexxa f'ċertu negozju u mbagħad issib lil min jitħajjar u jiftaħ xi ħaġa simili.

Business bħal dan li ma jkunx ippjanat tajjeb ma jistax jirnexxi u iżjed jagħmel ħsara milli ġid.

Illum il-ġurnata min jitħajjar jiftaħ xi negozju jrid jimxi fuq linji moderni fejn b'għafsa ta` buttuna jrid ikollu d-dettalji quddiem għajnejh biex ikun jaf għal xiex dieħel għax mingħajr informazzjoni teknoloġika l-ebda negozju ma jista` jimxi.

Sur President, irridu naraw li l-apparat li jiġi installat mill- imprendituri ma jkunx apparat tat-tqanċiċ, imma jkun apparat modern li permezz tiegħu l-prodott finali tiegħek joħroġ ta` standard li jkun aċċettat mil-konsumatur.

Dawn huma affarijiet importanti u aħna għandna ngħinu lill-imprendituri ż-żgħar biex jimxu fuq linji moderni ħalli dak li jkunu daħlu għalih irendilhom u jkun wkoll ta` ġid għall-pajjiż.

Ħaġa oħra li wieħed irid jikkonsidra hija l-cost effectiveness li jkun se jidħol fih u l-prezz tal-prodott li jkun se joħroġ fis-suq.

Illum nafu li hawn kompetizzjoni qawwija għax Malta hija miftuħa għal kull xorta ta` negozju għalhekk wieħed irid joqgħod attent li dak se jipproduċi jkun ta` l-aħjar kwalita` u l-prezz ikun wieħed kompetittiv.

Punt ieħor importanti ħafna huwa l-marketing tal-prodott.

Nerġa` ngħid l- imprenditur ma jistax imexxi negozju bid-dilettantiżmu, imma jrid jaħseb minn qabel fejn se jbigħ il-prodott tiegħu.

Ma jistax ikun li joqgħod iserraħ moħħu fuq il-gvern u jgħid issa jsibli s-swieq hu jew inkella jixtri l-prodott tiegħi hu.

Din l-idea spiċċat.

Ma jistax ikun li tibqa` tippretendi kollox mill-Istat.

Illum l-imprenditur irid jaħseb għal dawn l- affarijiet, u mezzi biex jagħmel dan hawn kemm trid.

Jekk tidħol fl- internet issib fuq kwalunkwe ħaġa li trid.

Ħaġa oħra importanti hija li l- imprendituri ma jridux joqogħdu jaħsbu biss fuq il-profitti li se jiġġeneraw minn fuq dak in-negozju.

Għaliex?

Għax l-iktar ħaġa essenzjali huwa l-istandard tal-prodott li imprenditur ikun qed jipproduċi u s-servizz li jkun qed jagħti.

Jekk imprenditur mhux se jkollu standards tajbin u servizz tajjeb lill-konsumatur allura bilfors ifalli.

Għalhekk hawn Malta għad għandna li nixtru l-affarijiet ta` barra.

Jiena niftakar li meta darba Giovanni Felice kien fetaħ it-trade fair u kien qal li to buy Maltese products is to buy the best.

Din hija xi ħaġa li baqgħet f'moħħi, fil-fatt għedtha darb'oħra f'dan il-Parlament.

Ma rridux nibqgħu bl-idea li l- prodott ta` barra huwa aħjar minn dak lokali u allura nixtru ta` barra.

Le, għax Malta nistgħu nagħmlu prodotti ta` standard daqs ta` barra u anke aħjar.

Aħna nafu li l-Malti kapaċi jitgħallem, kapaċi jaħdem u joħroġ prodotti tajbin.

Sur President, barra minnhekk l-imprenditur irid ukoll isib il-kapital.

Illum il-banek u anke l-gvern, permezz ta` l-entitajiet finanzjarji tiegħu, joffru servizz finanzjarju lil dak li jkun basta li l-prodott li wieħed ikun se jimmanifattura jkun ta` standard għoli u jkollu f'moħħ li se jkompli bin-negozju tiegħu għax ħafna drabi jiġri li dak li jkun jibda b'entużjażmu kbir u mbagħad jibda jmajna.

Ma jistax ikun li nibqgħu sejrin hekk għax il-business huwa an on-going process u wara ċertu żmien l- industrija tiegħek, sew jekk hi żgħira u sew jekk hi ta` daqs medja, trid terġa` tirristrutturaha għax id-dinja tan-negozju qed tinbidel kuljum.

Għalhekk irridu ngħallmu lill-imprendituri tagħna li wara sentejn jew inkella tliet snin jaraw li jirristrutturaw l-ażjendi tagħhom ħalli jkunu jistgħu anke jespandu iżjed u jkollhom il-progress u s-suċċess li jixtiequ.

L-ebda negozju ma jista` jirnexxi jekk ma jkunx hemm pjan sod ta` dak li biħsiebek tagħmel.

Inutli l-flus li tkun investejt u inutli s-self li jagħtuk il-banek jew il-gvern jekk kemm-il darba inti ma jkollokx business plan tajjeb.

Għalhekk jagħmlu tajjeb l-istituti finanzjarji li qabel jisilfuk il-flus jaraw jekk il-business plan tiegħek huwiex vijabbli jew le.

Dan huwa l-qofol ta` kollox għax aħna ma rridux naħlu l-flus li ndaħħlu mit-taxxi tal-poplu u lanqas irridu nimlew lil xi nies bid-dejn għax tħajru jiftħu xi negozju u wara nsibu li dawn ma rnexxewx fin-negozju tagħhom.

Għalhekk irid ikun hemm business plan fuq medda ta` żmien li jiġi aġġornat kull sena, jekk ikun hemm bżonn, biex tali business plan jibqa` tajjeb sabiex in-negozju jkun jista` jirnexxi.

Sur President, kulħadd jaf li kull business għandu l-entry points u l- barriers.

L-entry points irridu nidħlu għalihom u l-barriers irridu naqbżuhom.

L-ebda business m'huwa faċli, lanqas l-iċken ħanut.

Biex wieħed jirnexxilu jikseb suċċess fil-business irid ikollu l-kuraġġ u l-entużjażmu.

Hawn xi wħud jaħsbu li in-negozju tagħhom jiddependi mill-ħbieb li jkollhom.

Din hija xi ħaġa ħażina għax hemm xi wħud li jista` jkollhom xi kuntatti ma` ħbieb u ma negozjanti oħrajn li jistgħu jgħinuhom, imma hemm oħrajn li jinstabu weħidhom.

Imma llum il-business m'għadux kwestjoni ta` kemm għandek negozjanti ħbieb tiegħek.

Illum tagħfas buttuna u tniżżel l-informazzjoni kollha li għandek bżonn.

Illum qed naraw li l-informazzjoni teknoloġika saret iktar aċċessibbli partikolarment permezz ta` l-e-commerce.

Hawnhekk irrid infaħħar lill- Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali għall-mod ta` kif qed jinkoraġġixxi lill-imprendituri Maltin biex jirrikorru għal dan mezz teknoloġiku biex b'hekk ikunu jistgħu jiġġeneraw in-negozju tagħhom b'mod aħjar.

Il-bieraħ smajna li waħda mill-ikbar industriji tal-computers fid- dinja se tinvesti f'Malta.

Dan huwa ta` inkoraġġiment kbir għall-pajjiżna u se jkun suċċess ieħor għall-gvern Malti mmexxi mill-partit Nazzjonalista li għandu ideat moderni miftuħin għall-futur.

Dan m'huwiex gvern b'ideat magħluqin ġewwa moħħ żgħir, imma huwa gvern b'ideat wesgħin u miftuħin b'mod orizzontali għall-aħħar li żgur huma tajbin għall-futur ta` pajjiżna.

Sur President, kif qed nitkellem fuq l-informazzjoni teknoloġika nixtieq li ngħaddi xi kummenti fuqha għax din hija xi ħaġa ferm importanti.

Is- soċjeta` informattiva u l-kummerċ elettroniku jiġġenera żvilupp ekonomiku u permezz ta` dan jinħolqu l-impiegi.

Fi żminijiet oħra konna f'sitwazzjoni fejn biex employer idaħħal computer ried jiffirma dikjarazzjoni li mhux se jtemm xi impieg tal-ħaddiema li kellu.

Illum dan spiċċa għax l-informatika fetħet iktar l-opportunitajiet ta` l-impiegi.

Tant hu hekk li llum l- pajjiżi kollha ta` l-Unjoni Ewropea għandhom bżonn eluf u eluf ta` persuni biex jaħdmu fil-qasam ta` l-informatika.

Illum ħafna studenti Maltin qed jidħlu fl-MCAST biex jistudjaw dan is-suġġett tant importanti għax jafu li 'l quddiem se jkollhom impieg assigurat.

Hekk ukoll in-negozjanti tagħna għandhom ikunu mħarrġin tajjeb fl-informatika.

Is-soċjeta` informattiva mhux biss tiftaħ is-swieq għal aktar negozju, imma twassal ukoll lill- imprenditur li jfittex tip ta` negozju ieħor jekk jara li l-business tiegħu jkun qed imajna.

Jiġifieri l-informatika tgħinek biex tkun tista` tixxiftja minn business għall-ieħor.

Din hija xi ħaġa li qed tiġri ħafna u għalhekk huwa importanti li wieħed jaħseb għal li jista` jinqala`.

Fil-fatt meta wieħed iħares lejn il-European employment strategy isib li din tagħmel enfasi qawwi fuq l-iżvilupp ta` l-imprendituri, anke dawk li jixxiftjaw minn business għall-ieħor.

Sur President, hija ħasra - u din tgħidha wkoll l-FOI - li l-informazzjoni teknoloġika qiegħda kważi biss għall-intrapriżi l-kbar.

Dan huwa ħażin u fil-fatt l-FOI tgħid li anke l-SMEs għandhom jinvestu fit-teknoloġija għax din hija xi ħaġa importanti ħafna biex jirnexxi n-negozju tagħhom.

Hija misconception li xi ħadd jgħid li dan huwa ħela ta` flus.

Dak li jissejjaħ e-commerce huwa importanti għall-intrapriżi ż-żgħar u medji daqs kemm hu importanti għall-kbar.

Jiġifieri rridu nifhmu li l-intrapriżi ż-żgħar u dawk medji jeħtieġu li jkunu jafu kif b'mod teknoloġiku jniżżlu l- informazzjoni li għandhom bżonn biex imexxu l-business tagħhom.

Sur President, is-suċċess ta` entrapriża jidher meta l-imprenditur, minħabba l-pressjoni tax-xogħol, ikollu jżid il-ħaddiema.

Is-suċċess jiddependi wkoll minn kemm inti kapaċi żżid il-bejgħ tal-prodott li timmanifattura.

Ma tistax tgħid li issa lħaqt massimu ta` bejgħ u tieqaf hemm.

Trid tara kif iżżid dak il-massimu li tkun ilħaqt.

Dak huwa l- business.

Jekk inti f'sena kellek introjtu ta` tant flus u kont qed tħaddem ħamsa min-nies trid tara kif is-sena ta` wara żżid il-produzzjoni ħalli dak l-introjtu jiżdied u flok ħamsa min-nies tkun kapaċi tħaddem għaxra.

Għalhekk għedt li l-business huwa an on-going process.

Sur President, ħalli issa naraw f'inizjattivi ħa l-gvern in konnessjoni mal- European charter for small enterprises.

Il-bieraħ smajna żewġ kelliema min- naħa ta` l-oppożizzjoni u jidispjaċini ngħid li dawn naħseb għajnejhom magħluqa u ma jafux x'inhu jagħmel is-segretarjat parlamentari fi ħdan il- ministeru għas-servizzi ekonomiċi.

F'dawn l-erba` snin, speċjalment fl- aħħar sentejn għamilna ħafna liġijiet sabiex jiġi protett in-negozju ta' l- imprendituri Maltin u nħajru aktar nies jiftħu negozju.

Per eżempju, l- iktar ħaġa importanti u kardinali kien il-ħsieb tal-gvern li jdaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea għax hekk kif Malta tissieħeb fl-Unjoni n-negozju, bla dubju ta` xejn, se jiżdied.

Jibdew jiġu l-intrapriżi minn barra u jiftħu n-negozju tagħhom hawnhekk.

Barra minnhekk aħna nkunu nistgħu ninvestu barra minn Malta wkoll.

Se nkunu qed nikkompetu f'suq ta` 400 miljun ruħ u l-prodotti tan-negozjanti Maltin se jkunu jistgħu joħorġu għall-bejgħ f'dan is-suq tant kbir.

Iktar minn hekk, il-prodotti manifatturati lokalment ikunu wkoll jistgħu jinbiegħu f'dawk il-pajjiżi li magħhom l-Unjoni Ewropea għandha ftehim li tixtri mingħandhom jew inkella li tbigħ is-surplus tal-prodotti li jkun hemm fil-pajjiżi ta` l-Unjoni.

Din hija l-iktar ħaġa importanti li l-gvern nazzjonalista għamel biex jipproteġi lin-negozjanti Maltin u biex iħajjar aktar nies jiftħu negozju.

Bis-sħubija ta` Malta fl-Unjoni Ewropea, il-gvern se jiftħilhom suq ta` 400 miljun ruħ u dan huwa garanzija għal dawk il-Maltin li jridu jiftħu xi tip ta` negozju.

Sur President, il-partit Nazzjonalista fil-gvern għamel ukoll il-co- operative and societies act biex in-negozjanti jkunu jistgħu jingħaqdu.

Hawn Malta għandna ħafna negozju ta` l-istess ġeneru u min imexxi dawn in- negozji għandu jingħaqad f'koperattivi għax fejn hemm is-saħħa hemm l- għaqda, fejn hemm l-għaqda jkun hemm il-produzzjoni u fejn hemm il- produzzjoni nsibu s-swieq.

Hemm bżonn li nieħdu l-inizjattiva biex din il- liġi tal-koperattivi nagħtuha l-importanza li jixirqilha għax dawn il- koperattivi huma ferm importanti għan-negozju għax permezz tagħhom nkunu nistgħu nipproduċu u anke nesportaw in bulk.

Waqqafna wkoll l-Malta standards authority biex naraw li l-prodotti tagħna jkun ta' ċertu standard għax biex ikollok suċċess fin-negozju jrid ikollok prodott ta` standard għoli.

Għamilna wkoll il-product safety act li permezz tagħha wieħed irid bilfors jiddikjara li l-prodott li qed ibiegħ huwa safe għas-saħħa tal- bniedem.

Għamilna t-trademarks act biex fuq il-prodott ikun hemm indikat x'inhi l-funzjoni tal-prodott u li tali prodott huwa ta` kwalita` tajba.

Għandna wkoll il-Malta statistics authority act u din hija wkoll xi ħaġa neċessarja ħafna fin-negozju tal-lum.

Ma jistax ikun aħna nipproduċu u ma nħarsux lejn l-istatistika li toħroġ min-national statistics office.

L- istatistika li għandna rridu nikkonsidrawha u nagħtuha l-weight tagħha u mhux ngħidu li dawn huma sempliċiment numri biss għax dawk il-figuri jkunu maħdumin b'ċerta xjenza u b'ċerta teknoloġija.

Sur President, imbagħad għandna l-business promotion act li tgħin ħafna sabiex il-business li jkun se jiftaħ ġewwa pajjiżna jirnexxi.

Għamilna wkoll liġijiet oħra l-Malta crafts council act u dan l-aħħar s-segretarju parlamentari, Edwin Vassallo, għaddielna l-booklet ta' dawk industriji li għandhom ix-xogħol fuq il-crafts.

Tiskanta kemm persuni u għaqdiet hawn jaħdmu fuq dan ix-xogħol tal-crafts.

Għamilna d-data protection and privacy act, l-e-commerce act, il-computer misuse act, l-insurance business act u l- Malta communications act.

Dawn kollha liġijiet biex il-gvern iħajjar negozjanti biex jiftħu xi tip ta` negozju f'Malta.

Sur President, ħafna drabi aħna nippretendu biss li jiġu l-investituri barranin hawn Malta u jiftħu l-industriji Malta.

Pero` għad irrid jasal iż- żmien li aħna wkoll nibdew ninvestu ġewwa pajjiżi oħra.

Ma rridux nibqgħu magħluqin hawnhekk irridu nagħmlu kif jagħmlu negozjanti oħra barranin li jiftħu n-negozji tagħhom ġewwa pajjiżi oħra.

Għandna żewġ kumpanniji, waħda minnhom fit-turiżmu li qed tagħmel suċċess kbir bil-ftuħ ta` lukandi ġewwa l-Ewropa u anke fl-Afrika ta` Fuq.

Jiġifieri diġa` għandna kumpanniji li qed jinvestu f'pajjiżi oħra.

Hekk iridu jagħmlu negozjanti oħrajn, bħal dawn il-kumpanniji.

Hemm il-faċilitajiet kollha lesti.

Il-leġislazzjonijiet kollha qegħdin hemm.

Ma jistax ikun nippretendu li l-barranin jiġu jinvestu hawn u aħna nibqgħu hawn.

Aħna wkoll rridu nmorru fi swieq barranin.

Issa għandna n-know-how u se jkollna l-finanzi wkoll għax l-Unjoni Ewropea tiftaħ triq on both sides, 'l hemm u 'l hawn.

Sur President, ta` min isemmi wkoll x'għamel l-ETC għan-nies li jridu jiftħu xi negozju.

X'għamlet għal dawn in-nies l-ETC?

Għamlet taħriġ intensiv u speċjalizzat bi programmi bħal starting a business, li fih tingħata informazzjoni qawwija dwar x'ifisser li tiftaħ business, managing finance, managing markets biex dak li tipproduċi ssib is-suq għalih, u managing operations li hija ħaġa neċessarja ħafna għax l-operazzjonijiet tiegħek iridu jkunu managed minn nies kwalifikati tajjeb li jafu x'jeħtieġ biex prodott ikun jista` jiġi mibjugħ fis-suq.

L-ETC tagħti wkoll taħriġ dwar kif għandek iżżomm lill-ħaddiema tiegħek kuntenti bil-programm managing people.

Ma jistax ikollok suċċess fin-negozju jekk għandek ħaddiema li qegħdin jaħdmu bilfors u bi sforz.

Il-ħaddiema jridu jkunu motivati għal dak ix-xogħol u jridu jaraw li għan-nom tal-kumpannija jipproduċu l-aħjar prodotti.

Biex isir dan irid ikollok il-ħaddiem kuntent.

Irid ikollok il-ħaddiem mħallas tajjeb u ħaddiem li għandu għal qalbu l- kumpanija u jagħmilha qisha parti minnu.

Irid ikun qisu shareholder ta' dik il-kumpanija għax aktar ma jipproduċi affarijiet ta' standard aktar l- kumpanija se tiffjorixxi u għalhekk il-job tiegħu se jibqa` ggarantit.

Sur President, l-ETC għandna wkoll taħriġ fuq in-negotiating skills għax biex inti tinnegozja, speċjalment ma` min għandu esperjenza aktar minnek bilfors irid ikollok dan it-tip ta` taħriġ biex tikseb l-iskills neċessarji.

Dan qed insemmih biex nuri kemm l-ETC qed taħdem għal dawk li jridu jiftħu n-negozju.

L-ETC m'għadhiex dik li kienet dari, kienet hemmhekk biex sempliċiment issiblek xi job.

Le, marret beyond that, qed tagħmel it-training kollu neċessarju u min ma jridx ma jitgħallimx.

Min ma jridx ma jmurx għal dawn il-korsijiet.

Issib ħafna nies li jgħidulek li dak kollu ħela ta' żmien u li għalihom m'huwiex importanti.

Jien ma ngħidx hekk għax fid-dinja dejjem tista` titgħallem.

M'hawn ħadd li jaf kollox.

Sur President, irrid insemmi wkoll l-lines of action li għamilna u li ġew mfaħħrin mill-FOI.

Per eżempju, fin-national minimum curriculum fil-livell primarju u sekondarju nsibu l-aims to increase the skills in entrepreneurship.

Anke fl-universita` nsibu li the faculty of economics, management and accountancy is aiming to offer a credit in entrepreneurship.

Imbagħad għandek l-IPSE u l-FHRD li jagħmlu korsijiet speċjali bil- kollaborazzjoni tal-constituted bodies bħalma huma l-FOI, iċ-chamber of commerce u oħrajn.

Aħna għandna dawn l-organizzazzjonijiet u l-entitajiet kollha li qegħdin jikkontribwixxu n-negozju ġewwa pajjiżna.

Għandna wkoll l- SME support organisation li ukoll torganizza korsijiet ta` taħriġ importanti.

Barra minn hekk għandna wkoll il-business promotion act li permezz tagħha apparti li wieħed jingħata l-inċentiv biex jitħarreġ jitħallsulu wkoll 80% ta` l-ispejjeż li jagħmel.

Sur President, x'għamilna iżjed biex ninċentivaw lil min hu fin-negozju u lil min irid jiftaħ xi negozju?

Per eżempju, IPSE offers a loan guarantee of 50%.

Jiġifieri jekk inti ma jkollokx biex tagħmel garanzija perosnali, l- IPSE tagħtik 50% garanzija fuq dak il-loan li tagħmel.

L-institute for the promotion of small enterprises jagħti wkoll loan guarantee.

Kif diġa` għedt għandna l-business promotion act li tipprovdi numru ta' inċentivi fiskali u inċentivi oħra għall-intrapriżi ż-żgħar.

Għandna l-MDC, il-METCO u l-Malta external trading corporation.

Din ta` l-aħħar, barra li ssib s- swieq tipprova ssib niex oħra fin-negozju barranin biex flimkien ma` negozjanti Maltion jagħmlu dan l-external trading.

Għandna wkoll l-FOI li tagħti wkoll lectures u tgħin lil dawk li huma fl-industrija biex l-membri tagħha jkunu jistgħu jieħu dak in-know-how li għandhom bżonn fil-qasam tagħhom.

Anke ċ-chamber of commerce li twieldet fl-1848, għadha sal-lum tagħti l-għajnuna tagħha wkoll.

Imbagħad f'Għawdex hemm il-Gozo business chamber.

Dan stabbilixxa ruħu m'ilux u qed jaħdem ħafna biex anke l- prodott Għawdxi jiġi promoted ħalli jieħu postu fis-swieq lokali.

Għandna wkoll il-Malta employers' association u ħafna organizzazzjonijiet oħra biex proprju jinkoraġixxu n-negozjanti ż-żgħar.

Sur President, ta` min jgħid ukoll li kif erġajna tlajna fil-gvern fl-1998 apparti li erġajna daħħalna l-VAT rajna wkoll li nnaqqsu mill-mili ta' formoli li kellhom l-intrapriżi ż-żgħar.

Illum tista' tiftiehem mal-VAT office u inti timla l-formola darba fis-sena.

Ovvjament trid izzomm ir- records kollha li għandek bżonn biex inti tiffaċilita` d-diffikultajiet li jistgħu jinqalgħu bil-kumplikazzjoni li jista' jkollha s-sistema l-VAT.

Illum ħafna negozji żgħar approfittaw ruħhom minn dik l-inizjattiva li għamilna u ħafna intrapriżi żgħar qegħdin jagħmlu użu minnha wkoll.

Sur President, għamilna wkoll regolamenti l-ġodda biex il-liċenzji tan- negozji ikunu jistgħu joħorġu mingħajr ħafna dewmien.

Għamilna one-stop- shop fejn fejn wieħed ikun jista` jinqeda għal dak kollu li jkollu bżonn biex dak li jkun ma joqgħodx jiġri minn dipartiment għall-ieħor.

Veru forsi għadha fl-infanzja tagħha, imma ħafna min-nies diġa` qegħdin jaraw kemm hi aktar faċli minn qabel biex toħroġilhom liċenzja.

Hemm bżonn li nneħħu l- burokrazija li hemm fil-ħaddiema tal-gvern.

Dawn iridu jifhmu li l- imprenditur iridu jaqduh b'mod aktar effiċjenti.

Dan l-aħħar kont qed nitkellem ma' wieħed li jaħdem f'dipartiment tal-gvern u qalli li biex inxtara sellum li kien jiswa Lm22 u biż-żmien li ttieħed biex isir il- paperwork kollu u bil-ħela tal-petrol li sar minħabba l-ġiri minn dipartiment għall-ieħor bil-karozzi dan is-sellum ġie jiswa madwar Lm300.

Għalhekk iż-żmien fin-negozju ma jistax jintilef, għax iż-żmien fin-negozju jiswa l-flus.

Għalhekk il-gvern għamel regolamenti ġodda dwar il-ħruġ tal- liċenzji għall-kummerċ.

Sur President, illum l-MCAST qed jiftaħ ħafna korsijiet fil-computer, fil- business u fi kwalunkwe ħaġa oħra li kollha huma pprogrammati biex inti jkollok il-professjoni teknika li d-dinja mixja għaliha.

Illum il-ġurnata jekk wieħed ma jirnexxilux ikompli l-istudji tiegħu fl-universita`, hemm l- MCAST li qed tagħtik l-korsijiet ta' tlieta u erba` snin biex wieħed ikun ippreparat sabiex jilħaq l-għan tiegħu.

Spiċċa ż-żmien tad-dilentantiżmu.

Illum il-ġurnata hemm bżonn li tkun mħarreġ u informat tajjeb.

L-aħħar ħaġa li rrid ngħid hija li jeħtieġ li l-istudenti jifhmu li t- tagħlim li jieħdu ma jistgħux jeħduh aktar biċ-ċajt.

Illum inutli jkollok xi 15-il ''O'' level, inutli l-Matsec f'xi għaxar suġġetti jew iktar, inutli jkollok l-'A' levels ma nafx f'kemm-il suġġett u inutli wkoll li jkollok il-matrikola għax jekk ma jkollokx ċertifikati li inti mħarreġ sewwa b'edukazzjoni intensiva f'tali materja ma ssibx taħdem.

Illum kulħadd ifittex il-professjonalita` fix-xogħol u rridu ninsistu ma` l- istudenti biex jieħdu t-taħriġ għax kif qed ngħid ikunu inutli ċ- ċertifikati li jkollhom jekk ma jkollhomx iċ-ċertifikati tat-taħriġ.

Illum jistgħu jagħmluh dan għax hawn il-mezzi.

Qabel ħafna żgħażagħ kienu jispiċċaw il-Form V tas-secondary u daqshekk.

Illum ma tistax tagħmel hekk u dan hu l-messaġġ li rrid nagħti liż-żgħażagħ tagħna.

Inutli li jkollok l-eżamjiet u ċ-ċertifikati tagħhom, irrid ikollok ċertifikati tekniċi, taħriġ u professjonalita' f'dik il-materja li inti tispeċjalizza.

Ejja naħdmu bis-sħiħ u nagħmlu l-almu tagħna possibbli.

Din m'hijiex xi ħaġa tal-gvern jew ta` l-oppożizjoni u rridu naħdmu flimkien għall-futur ta' pajjiżna.

Pajjiżna jeħtieġ li jżid in-negozju.

Sur President, jeħtieġ li ż-żgħażagħ jifhmu li llum il-ġurnata ma tista` tagħmel xejn jekk inti ma tkunx verament imħarreġ.

J'alla jifhmu wkoll li dan il-ftuħ ta' negozju huwa ġej minħabba li l-gvern għandu f'moħħu li jiftaħ beraħ għas-swieq ta' business li jista' jkollna ġewwa pajjiżna.

Il- gvern qed jagħmel l-organizzazzjoni fl-edukazzjoni għal dak it-taħriġ li jeħtieġ fi kwalunkwe ħaġa li semmejt għax b'hekk in-nies, għada pitgħada, ikunu jistgħu jsibu fejn jaħdmu.

B'dan it-taħriġ il-prodott Malti se jkun ta' l-aħjar kwalita` u jkun jista` jikkompeti ma` prodotti ta` pajjiżi oħra.

J'alla li l-imprendituri li għandna ġewwa pajjiżna u dawk li se jiftħu l-business tagħhom jifhmu dan kollu u jkunu rikonoxxenti għal din il- ħidma intensiva li qed issir f'dan il-qasam.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Sur President, qed nieħu gost li sieħbi l-Onor.

Edwin Vassallo ressaq quddiem dan il-Parlament diskussjoni ta` din ix-xorta għax b'hekk qed ikompli jqajjem il-kuxjenza dwar il-ħtieġa li l-intrapriżi żgħar u medji għandhom ikunu attrezzati b'mod tajjeb u effiċjenti ħalli jiggarantixxu l-impiegi f'pajjiżna.

Irrid ngħid li l-f'pajjiżna għandna kwantita` minn dawn l-intrapriżi ż-żgħar u medji u meta wieħed jikkalkula kemm bejniethom dawn jimpjegaw nies, għalkemm kull waħda minnhom timpjega ftit, isib li dawn jipprovdu ħafna mill-impiegi fil-privat.

Sur President, irrid nifraħ lill-Onor.

Edwin Vassallo għall-mod kif ħaseb għall-housing, biex ngħidlu hekk, ta' workshops żgħar għal dawn l- intrapriżi ż-żgħar u għall-mod kif qed għamel il-grouping ta' dawn l- intrapriżi ħalli b'hekk kull grupp ta' lokalitajiet jkollu area speċifikata għal dan l-iskop li fuqha jibnew workshops u fabbriki żgħar.

B'hekk dawn il- workshops jkunu jistgħu jieħdu l-intake tal-ħaddiema tagħhom mill-istess rħula u bliet.

Naqbel ukoll mal-mod maħsub kif dawn l-industrial estates żgħar se jkunu pprovduti bis-servizzi ta' l-infrastruttura essenzjali.

Għaliex qed ngħid dan?

Qed ngħid dan għax sa ftit żmien ilu kien ikollok lil xi ħadd li jibni garaxx biex idaħħal il-karozza ġo fih, imbagħad wara ftit japplika biex il-garaxx jużah għal xi tip ta' negozju u jibdew jinqalgħulu ħafna problemi.

Per eżempju, tinqala` l-problema li s-servizz ta' l-elettriku jrid ikun ta' ċertu power u allura s-single phase jew it- three phase ma jkunx biżżejjed.

Imbagħad jitlob għal dedicated cable u forsi s-substation tal-lokal ma jkollux power.

Meta wieħed jara dawn il- problemi kollha jiġri li dak l-imprenditur ż-żgħir jaqta` qalbu.

Allura dan il-ħsieb li ħareġ bih is-segretarju parlamentari huwa wieħed għaqli li ilna ntambru fuqu ħafna f'dan il-Parlament.

Niftakar li fit-tmeninijiet jiena kont ngħid li kull scheme ta' raħal għandu jkollha blokk li jkun dedikat għal semi-industrial area.

Jiġifieri inti tieħu blokk li fih wieħed ikun jista` jibni garaxx ta' mastrudaxxa u fuqu jista` jibni d-dar tiegħu.

Maġenbu jista` jiftaħ mechanic u fuqu jibni d-dar tiegħu.

Flimkien dawn iż- żewġ imprendituri ż-żgħar jkunu jistgħu jgħixu kuntenti bl-istorbju u bl- inkonvenjenza li wieħed jagħmel lill-ieħor.

L-Onor.

Vassallo sab areas ċentrali f'ċerti rħula li fihom jista` jinbena semi-industrial estate.

Nerġa` ngħid dan huwa ħsieb għaqli fid-direzzjoni t-tajba li dawn l- industrial estates żgħar ikunu fornuti mill-bidunett bis-servizzi l-iżjed essenzjali li huma d-dawl, l-ilma, u d-drenaġġ.

Ovvjament barra dawn is- servizzi jrid ikun hemm aċċess biex minn dawn iż-żoni industrijali joħroġ il-prodott għas-suq tagħna kif ukoll jekk ikun il-każ għas-suq ta' esportazzjoni.

Sur President, jiena bilfors kelli nitkellem f'dan dibattitu għar-raġuni li taħt il-ministeru tiegħi jaqgħu ħafna imprendituri żgħar.

Dawn huma l- bdiewa, ir-raħħala, is-sajjieda u dawk kollha li b'xi mod huma marbuta mas- setturi ta' l-agrikoltura u tas-sajd.

Ovvjament dan huwa settur vast ħafna u jekk tibda titkellem fuqu, f'xi ħin tibda taf imma f'xi ħin tispiċċa ma tafx.

Pero` rrid nillimita ruħi għax naf li hawn membri oħra, kemm minn din in-naħa kif ukoll min-naħa l-oħra, li jridu jitkellmu warajja u allura trid tagħti ċans lil kulħadd.

Il-bieraħ l-Onor.

Noel Farrugia semma l-fatt li kien hawn xi ħames kumpanniji li huma involuti fil-bejgħ ta' xtieli u pjanti u li jagħmlu l-maintenance ta` ġonna pubbliċi li għamlu xi protest fil-qorti għax il-gvern iddeċieda li dawk il-ħaddiema fid- dipartiment ta' l-agrikoltura li jagħmlu s-servicing ta' l-agrikoltura jistgħu jagħtu kontribut aħjar lill-pajjiż jekk jibdew jagħmlu ż-żbir, maintenance ta' ġonna pubbliċi, ta' central strips u ta` roundabouts bis- sħab mal-privat.

Il-gvern ddeċieda li dawn il-ħaddiema li sal-lum għadhom jagħmlu dan it-tip ta' xogħol jistgħu jagħtu kontribut aħjar kemm-il darba jiġu organizzati mal-privat.

Ovvjament kien hemm it-taħdidiet immexxija mill-OPM u issa grupp ta' ħaddiema se jaħdmu bis-sħab mal-privat ħalli jilħqu l-għanijiet tagħhom b'mod iżjed effiċjenti.

Irrid ngħid li l- ministeru ta' l-agrikoltura, bħalma għidt diversi drabi, mhux se jibqa` jagħmel dawn is-servizzi li semmejt.

Il-ministeru se jkun ir-regolatur li l-għan prinċipali tiegħu se jkun li jara li l-poplu Malti u Għawdxi jkun moqdi bi provvista ta` ikel ta' kwalita` tajba li tkun safe għall-konsum.

L-istess fejn jidħlu l-annimali, il-ministeru jrid jara li l-provvista ta' l-għalf ta` l-annimali tkun ukoll ta` kwalita` tajba li tkun safe għall-konsum ta' l-annimali.

Sur President, fi żmien il-gvern preċedenti kien hemm il-ħsieb li ssir l- urban u r-rural sector tad-dipartiment u ssemmew ħafna affarijiet fosthom il-biodiversita`, l-idroloġija u l-ekoloġija.

Hawnhekk irrid ngħid li kull gvern jipprova jieħu ħsieb il-biodiversita` u l-idroloġija, b'mod partikolari fejn jidħol il-qasam ta' l-ilma għax kulħadd jaf li l-ilma huwa r-ruħ tas-settur agrikolu.

Il-bieraħ l-Onor.

Farrugia ssemma wkoll il- manutenzjoni li saret fiċ-Chadwick Lakes.

Jiena ġieli kelli ċans nitkellem f'dan il-Parlament u għedt li l-manutenzjoni li saret kienet manutenzjoni li bilfors kellha ssir, għalkemm ma naqbilx mal-mod kif saret din il- manutenzjoni.

Fl-opinjoni tiegħi din il-manutenzjoni setgħet saret b'mod aħjar.

Il-mod aħjar huwa indikat fuq il-post għaliex huwa l-mod kif in- nanniet tagħna kienu jagħmlu l-ilqugħ tal-widien.

Il-bieraħ ssemmew ukoll il-ħitan tas-sejjieħ.

Irrid ukoll li l-bini tal- ħitan tas-sejjieħ kien mitluq u llum qed jiġi indirizzat b'mod effikaċi.

Il- ħitan tas-sejjiegħ li huma mwaqqa` jridu jiġu rranġati biex ma tkomplix tintilef il-ħamrija.

Issa għamilna pjan ta' żvilupp rurali li permezz tiegħu se jibbenefikaw il-bdiewa għax se jkun hemm għajnuna finanzjarja apposta biex issir l-manutenzjoni ta` dawk il-ħitan tas-sejjieħ imwaqqgħin u jibnew oħrajn ġodda.

Jiġifeiri se jkun hemm il-fondi neċessarji biex il- bdiewa li jagħmlu dan ix-xogħol jitħallsu.

Permezz ta` dan il-bidwi se jżid income għax barra dak li jdaħħal mill-prodotti ta' l-ikel se jkollu dan l- income biex jieħu ħsieb l-ambjent li huwa jaħdem fih.

Meta ngħid l-ambjent li huma jaħdmu fih inkun qed nirreferi għaż-żamma tal-ħitan tas-sejjieħ fi stat tajba li jelimina kull telf ta' ħamrija.

Sur President, issemma wkoll il-fatt li l-Unjoni Ewropea qalet li f'pajjiżna m'hawnx pjan rurali.

L-Unjoni Ewropea qalet hekk għax sa sitt xhur ilu ma kellniex pjan ta' żvilupp rurali.

Għalhekk meta l-Unjoni Ewropea sena u nofs ilu ħarġet ir-rapport tagħha fuq Malta qalet li m'hawnx pjan rurali għal pajjiżna.

Allura waħda mill-ewwwel affarijiet li għamilna kien li ħsibna biex ikollna pjan ta' żvilupp rurali.

L-ewwel draft kien lest f'Ġunju u bħalissa qed isiru l-aħħar rtokki u l-pjan hu li mis- sena d-dieħla, anke mill-vot extra ta` Lm1,300,000 li ħadna mill-Unjoni Ewropea, se jinbeda x-xogħol fuq l-iżvilupp rurali.

Bil-vot li għandna għas- sena d-dieħla biss se jsir l-organizzar tal-farms kif ukoll bini ta' ħitan tas-sejjieħ u proġetti oħra relatati ma' l-iżvilupp rurali.

L-iżvilupp rurali li ħejjejna se jkopri s-snin 2004 sa 2006 u bis-saħħa ta' dan il- pjan, li se jiswa l- miljuni ta' Euros, id-dipartiment se jkun f'pożizzjoni li jagħti garanzija li dan l-qasam ta' l-agrikoltura nsaħħuħ u nagħmluh iżjed effiċjenti u dan għall-benefiċċju ta' l-imprenditur ż-żgħar li f'dan il-każ huma l-bdiewa u r-raħħala.

Sur President, ladarba jkollok il-pjan ta' żvilupp rurali għaddej - u nerġa' ngħid se jibda mis-sena d-dieħla bis-saħħa ta' l-għajnuna finanzjarja li ħadna mill-Unjoni Ewropea - imbagħad tibda tasal biex ikollok il-proġetti fuq l-ecotourism u l-agritourism.

Per eżempju, ta' min isemmi diversi imprendituri ta` l-inbid, taż-żebbuġ u taż-żejt li jiġi miż- żebbuġ.

Dawn is-setturi, b'mod partikolari d-dwieli, qajjimnihom matul dawn l-aħħar snin.

Irrid ngħid li fl-1998 kellna mat-320 hectare ta' art li fuqha jitkabbru d-dwieli għall-inbid li llum dawn telgħu għal 480 hectare.

Meta wieħed jagħmel daqsxejn ta' kalkolazzjoni żgħira isib li dawn żidnihom b'50% f'erba' snin.

L-area li qiegħda tiġi kultivata għat-tkabbir tad- dwieli biex tipproduċi l-għeneb għall-inbid kabbarniha f'dawn l-aħħar erba' snin b'50%.

L-istess nista` ngħid għall-qasam taż-żebbuġ.

Tinnota kemm din hija katina li dejjem il-katina qiegħda tikber.

Ta` min jgħid li hawn in-nies li għandhom ir-raba` kważi żdingat u issa qegħdin jaqilbuh biex jipproduċi ż- żebbuġ biex imbagħad miż-żebbuġ toħroġ l-industrija taż-żejt.

Wieħed jista` jinnota kemm fil-pajjiż hawn nies li qed jarmaw biex jagħmlu l- għasir taż-żebbuġ biex minnu jieħu ż-żejt.

Ma' dawn imbagħad jidħlu l- importaturi li jġibu l-apparat relatat ma' din l-industrija, l- istabbilimenti li qed jinbnew fil-pajjiż u kemm għandek negozju jdur u kemm bis-saħħa t'hekk qed jinbtu negozjanti żgħar li jidħlu f'dawn is-setturi li sa ftit snin ilu kienu setturi reqdin.

Dan ifisser li bid-direzzjoni li għandu l-ministeru ta' l-agrikoltura barra li qegħdin barra li ntejbu l-produzzjoni billi mmorru għal waħda ta` aktar kwalita`, fl-istess ħin qed jinħoloq ix-xogħol u billi qegħdin naraw imprendituri żgħar deħlin f'dan is-settur ta' l-agrikoltura, b'mod partikolari fit-tkabbir ta' l-għeneb, taż-żebbug u fil-produzzjoni ta' l- inbid u taż-żejt.

Issa jiena informat li se jkollna wkoll imprendituri permezz ta' l-agritoursim.

Pero` biex ikollok l-agritourism irid ikollok il- materjal f'idejk.

B'agritoursim wieħed jifhem farm tal-baqar b'area ta` xi 200 hectare fil-muntanji u dawn il-baqar b'xi qanpiena mdendla m'għonqhom kulħadd jiggustahom iduru 'l hawn u 'l hinn.

Ir-raħħal li jkollu dan il- farm tal-baqar iżomm bħal motel żgħira, ristorant żgħir u playingfield żgħira fejn wieħed idaħħal lit-tfal biex jurihom kif il-baqar jiġu maħluba.

Dak li jkun li ma jkunx imdorri f'dak l-ambjent jieħu gost jara l- affarijiet.

Pero` f'pajjiżna m'għandniex dan it-tip ta' rziezet.

F'pajjiżna naf min jaħdem fil-qasam taż-żebbuġ u ż-żejt u tad-dwieli li applika biex jagħmel stabbilment li fih t-turist li jiġi Malta ikun jista' jara l-mod kif jitkabbar z-zebbuġ ukif isir l-għasir kemm ta' l-għeneb kif ukoll taż-żebbuġ.

B'hekk ikun hemm ukoll outlet għall-bejgħ tal-prodotti Maltin.

Barra minn hekk ikun hemm iċ-ċans li min jagħmel dan it-tip ta' intrapriżi jkun jista' jħaddem n-nies miegħu.

Il-bieraħ issemmiet ukoll l-apikoltura, jiġifieri l-qasam tan-naħal.

Dan huwa settur interessanti u naf nies li huma intiżi ħafna fuq dan is-settur.

Irrid ngħid li f'dawn l-aħħar għaxra, 15-il sena kien hawn problemi fis- saħħa tan-naħal li għandna fil-pajjiż għax kien hawn ċertu mard.

Naf li id- dipartiment investa fuq nies tekniċi apposta biex dan is-settur jerġa` jieħu s-saħħa kemm biex nipproduċu l-għasel kif ukoll biex ikollna d-dakra tas-siġar li ovvjament twassal għall-prodotti agrikoli.

Il-bieraħ intqal ukoll li minħabba s-sħubija ta` Malta fl-Unjoni Ewropea se jkun hemm xi ċirkostanzi strambi li jista' jkollhom impatt negattiv fuq dawn l-imprendituri fil-qasam ta' l-agrikoltura.

Fost oħrajn issemmew l- IACS u l-paying agency u r-rural development.

Dawn m'humiex affarijiet strambi, anzi bil-kontra.

X'inhi l-IACS?

Il-IACS huwa metodu ta` kejl li bih id-dipartiment ikun jista' jkejjel l-area li fejn qed tiġi kkultivata l- patata, l-area fejn jitkabbar it-tadam, fejn jitkabbru l-ħxejjex u areas oħra fejn jitkabbru prodotti agrikoli oħra.

Il-IACS huwa għodda li permezz tagħha tkun taf Mr "X" kemm għandu raba` allokata għal tali prodott jew prodotti li jkun qed ikabbar.

Dan isir ukoll biex id-dipartiment ikun jaf jekk dak ir-raba` hux bagħli jew saqwi.

Dan sar għas- sempliċi raġuni għax biex toħroġ lil-kumpens lill-bdiewa li jkabbru l-ħxejjex u patata jrid ikollok din l-għodda biex tkejjel.

Hawn irrid ngħid li l-kumpens lill- bdiewa għas-sena 2002 se jinħareġ issa.

Permezz ta` din l-għodda d- dipartiment ikun jaf li, per eżempju, Ninu Zammit għandu erbat itmiem raba' u jkun jaf x'żerriegħa xtara u x'kabbar ħalli ma jkunx jista` jqarraq bid- dipartiment.

Din hija l-għodda tal-IACS, l-integrated administrative control system.

Din tintuża wkoll fil-każ tar-raħħala biex inkunu nafu kemm hemm tjur, majjal u ċanga f'kull razzett.

Din żgur li m'hijiex xi ħaġa stramba.

Hija għodda biex il-kumpens jitħallas b'mod ġust mingħajr abbuż.

Imbagħad għandek il-paying agency.

Din hija l-għodda l-oħra li permezz tagħha, flimkien mal-IACS, ikun jista` jsir il-kumpens lill-bdiewa, lir- raħħala u lis-sajjieda.

Il-paying agency hija l-għodda li permezz tagħha l- ħlas issir kif suppost lil min għandu d-dritt li jirċievi dak il-ħlas mingħajr l-abbuż.

Jiġifieri li jkollok setup biex tassigura li l-flus li jħallas il-poplu bħala taxxa ma jmorrux fix-xejn imma jmorru għand il- bdiewa u r-raħħala li jkunu qed jipprovdu l-prodotti ta' l-ikel.

Sur President, l-IACS, il-paying agency u r-rural development huma sistemi biex is-settur agrikolu ikun aktar sostenibbli ħalli niggarantixxu li s-settur agrikolu jkun iżjed kompetittiv, għax wara kollox kull negozju jimxi 'l quddiem jekk ikun kompetittiv u l-kompetittivita` tiegħu tiġi mill-fatt jekk il-konsumatur iridux jew le.

Apparti dan, barra li n-negozju jrid ikun sostenibbli u kompetittiv rridu niggarantixxu wkoll li jkollna prodotti safe għall-ikel.

Nerġa` ngħid li huwa l-konsumatur li jmexxi kull settur, b'mod partikolari s-settur agrikolu.

Sur President, irrid ngħid li l-miżuri li qegħdin nieħdu fir-rigward ta' dawn l-imprendituri, żgħar li huma l-bdiewa u r-raħħala u s-sajjieda, huma li l-gvern jgħin b'kull mod tekniku possibbli ħalli b'hekk niggarantixxu li dan is-settur jibqa` ħaj, b'saħħtu u jibqa` jikber.

Barra minn hekk irridu naraw ukoll li jsir dak it-taħriġ tekniku ħalli nkunu f'pożizzjoni niggarantixxu li dejjem ikollna żgħażagħ imħarrġa li jidħlu fis-settur agrikolu.

Jiena ċert li ż-żgħażagħ jidħlu f'dan is-settur kemm-il darba jkollhom moħħhom mistrieħ li dan is-settur huwa mħares tajjeb mit-taxpayer, fis-sens li t-taxpayer irid iħallas talli l-bidwi qed jieħu ħsieb il- produzzjoni tal-prodotti u l-ambjent ta' madwarna.

Ġaladarba ż-żgħażagħ li jkollhom il-ħsieb li jidħlu f'dan is-settur ikunu jafu li hemm il-gvern li se jgħinhom nistgħu nserrħu moħħna li dan is-settur se jibqa` jkollu dak id- demm ġdid li jiggarantixxi li l-biedja tibqa` ħajja.

Sur President, il-bieraħ intqal ukoll li l-ammont ta' provision tas-settur agrikolu lejn il-GDP huwa ta' 2.5%.

Issa meta wieħed jgħid li s-sehem li qed tagħti l-biedja għall-GDP huwa 2.5% ikun hawn min jaħseb li dan huwa ammont żgħir.

Fil-fatt dan m'huwiex ammont żgħir.

Jekk inti tħares lejn il- pajjiżi żviluppati ssib li s-sehem li l-biedja tagħhom tagħti għall-GDP hija ta` 2.5% jew 3%.

Il-pajjiżi li għadhom lura jikkontribwixxi 20% jew 30% lejn GDP tagħhom min-naħa tas-settur agrikolu għoli.

Pero` l-pajjiżi żviluppati kollha jikkontibwixxu 2.5%.

Din m'hijiex xi ħaġa li għandha tinkwieta lil min huwa involut f'dan is-settur.

Wieħed għandu jfhem li jekk inti għandek is-setturi tal-manifattura u tat-turiżmu qawwijin ħafna, il-persentaġġ tal-GDP li jiġi mill-biedja bilfors ikun żgħir.

Sur President, irrid ngħid ukoll li l-gvrn preżenti, bħalma għamlu gvernijiet preċedenti, kompla jagħti l-għajnuna teknika u finanzjara biex dawn l-intrarpiżi ż-żgħar, b'mod partikolari tal-biedja, biex dan is-settur ikomli jissaħħaħ.

Peress li aħna għandna l-iżvantaġġi ta` nuqqas ta` ilma għat-tisqija u nuqqas ta` art, irrid ngħid ukoll li l-gvern ipprepara pakkett speċjali ta' Lm70 miljun biex jgħin lil dan is-settur jibqa' sostenibbli.

Barra minn hekk l-gvern qed jipprovdi strumenti finanzjarji oħra biex nirranġaw problemi oħra relatati ma' dan is-settur bħalma hija l- problema ta' waste management.

Fil-fatt il-gvern ipprovda fondi biex ir- raħħala jkun jistgħu jissellfu sa Lm12,000 b'imgħaxijiet sussidjati ħalli b'dawn il-flus ikunu jistgħu jirranġaw is-sistema tad-drenaġġ li għandhom fl-irziezet tagħhom.

Ta` min jgħid li l-pakkett ta' Lm70 miljun huwa mmirat biex isir ir-ristrutturar fl-industrija kollha tal-biedja u biex bil-mod il- mod niftħu s-settur tagħna, fis-sens li jitneħħew il-levies.

Irrid ngħid li t-tneħħija tal-levies m'hijiex kwestjoni ta' nidħlu jew ma nidħlux fl- Unjoni Ewropea.

Illum kulħadd jaf li bis-sħubija u mingħajrha l-levies irridu jispiċċaw.

Din ġiet dikjarata diversi drabi.

Jien kemm-il darba poġġejt statements fuq il-mejda tal-Kamra magħmula kemm min-naħa tal-gvern u kemm min-naħa ta' l-oppożizzjoni u ma jidhirlix li għandi għalfejn nerġa` nirrepeti.

Pero' nerġa` ngħid li bil-għan li nibqgħu kompetittivi u nipproduċu prodotti ta' kwalita` li jkunu safe għall-ikel il-gvern u t- taxpayer ipprovda Lm70 miljun biex il-bdiewa u r-raħħala tagħna jkunu jistgħu jirristrutturaw.

Sur President, il-bieraħ intqal xi ħaġa wkoll dwar x'tgħid OECD rigward l- importazzjoni tal-qmugħ, tar-ross u prodotti oħra.

Irrid ngħid li ladarba nkunu msieħba fl-Unjoni Ewropea aħna nidħlu f'suq wieħed.

Issa la inti qiegħed f'suq wieħed trid tixtri l-prodott ta' l-Unjoni li għandu ċertu prezz, imbagħad jekk trid tixtri minn barra l-Unjoni jkollok tħallas tariffa extra.

Pero` l-pajjiżi li daħlu fl-Unjoni Ewropea waqt in-negozjati li għamlu qabel daħlu, dejjem talbu għall-ispecial supply measures.

X'inhuma dawn l- ispecial supply measures?

Dan ifisser li għalkemm ikunu se jissieħbu fl- Unjoni jitolbu li jibqgħu jixtru ċerti prodotti bħall-qmugħ, zokkor u ross minn postijiet li kienu jixtruhom qabel ma daħlu fl-Unjoni Ewropea bi prezzijiet internazzjonali, liema prezzijiet ikunu inqas minn dawk ta' l- Unjoni.

Hawnhekk ta` min isemmi lil Spanja u l-Portugall.

Dawn daħlu membri fl-1986 u għadhom sal-lum jixtru l-qamħirrun minn pajjiżi mhux fl- Unjoni Ewropea bi prezzijiet internazzjonali.

Dawn qegħdin jixtru 2.5 miljun tunnellata ta` qamħirrun kull sena bi prezz internazzjonali minn pajjiżi li m'humiex fl-Unjoni Ewropea.

Jiġifieri l-Unjoni Ewropea lil dawn il-pajjiżi tathom il-fakulta` li jibqgħu jixtru 2.5 miljun tunnellata ta` qamħirrun bi prezz internazzjoni minn barra l-Unjoni Ewropea.

Allura jien jidhirli li mhux se tkun xi ħaġa ta' barra minn hawn li lilna tagħtina l-fakulta` li nixtru 50,000 tunnella ta` qamħirrun, 2% biss ta' dak li jixtru Spanja u l-Portugall, minn fejn qegħdin nixtruh bħalissa.

Jiġifieri bħalma rranġaw pajjiżi oħra u ngħataw din l-ispecial supply measures hekk ukoll nistgħu nirranġaw aħna.

Allura naħseb li m'hemmx għalfejn noqogħdu nwerwru lin-nies li bis- sħubija se jisplodu l-prezzijiet ta` dawn il- prodotti.

Sur President, ftit ta` żmien ilu konna nisimgħu dwar il-kwestjoni ta' l- export subsidies.

Sa sentejn ilu konna nixtru l-majjal mill-Unjoni Ewropea bis-saħħa ta' l-export subsidy.

Xi tkun din l-export subsidy.

L-Unjoni Ewropea li hija ġeneruża ħafna mal-bdiewa, l-ewwel tissussidja l-bdiewa u r- raħħala tagħha biex ikabbru l-prodotti, imbagħad meta jkollhom is-surplus terġa' tissussidjahom biex ibiegħu dawk il-prodotti barra mill-Unjoni Ewropea.

Fil-każ tal-majjal, meta kien ikun hemm surplus, sa sentejn ilu l- Unjoni kienet toħroġ is-sussidju biex dak il-majjal ikun jista` jinbiegħ barra mill-Unjoni Ewropea bi prezzijiet li jikkompetu mal-prezz internazzjonali.

Issa allavolja għadna ma dħalniex fl-Unjoni Ewropea, l- export subsidy fuq il-majjal spiċċa sentejn ilu.

Dawn l-affarijiet li jagħmlu distortion tas-suq internazzjonali, bil-mod il-mod, iridu jispiċċaw.

Anke f'dak li jirrigwarda l-qmugħ, iz-zokkor u r-ross, dawk il- mekkaniżmi finanzjarji li jagħmlu distortion u li ma jħallux s-suq liberu jridu jitneħħew ħalli eventwalment naslu biex jkollna prezz mondjali li jkun jagħmel ġustizzja lin-nies kollha tad-dinja.

Ladarba jkollok prezz wieħed fuq l-istess prodott dan jagħmel ġustizzja lin-nies kollha tad- dinja għax b'hekk inkunu wasalna lejn l-għan aħħari tagħna li l- imprendituri żgħar kollha tad-dinja li jaħdmu fl-agrikoltura nagħtuhom iċ- ċans li l-prodott ta` kwalita` tagħhom ibiegħuh bi prezz internazzjonali ħalli kulħadd ikun iggarantit l-ħobża ta` kuljum.

L-għan aħħari tad-WTO huwa li l-levies u kull ħaġa oħra li tagħmel distortion fis-settur agrikolu jispiċċaw bil-għan li naslu għal dan l-iskop.

Sur President, il-bieraħ beda jingħad u jissemmew ċifri ta` kemm se jogħla r-ross jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Biex wieħed jgħid dan irid jistenna n-negozjati jispiċċaw.

Nista` ngħid li fin-negozjati li l-gevrn qiegeħd jagħmel qiegħed iżomm iebes u huwa preparat minn kull aspett.

Dħalna fid- dettalji kollha u għadna għadejjin bin-negozjati, pero` jiena persważ, u l- Unjoni diġa` qalitu dan, li kull pajjiż li se jissieħeb se jkun aħjar milli kien qabel.

Dan ifisser li jekk l-Unjoni ma tagħtikx il-fakulta' ta' l-ispecial supply measures – qiegħed immur fl-estrem għax dan mhux se jiġri – bilfors trid tagħtik xi forma ta` għajnuna oħra finanzjarja biex hija żżomm il-kelma ħalli l-pajjiż li jissieħeb ma jkunx agħar milli kien qabel.

Aħna qed nitoblu l-fakulta` ta' l-ispecial supply measures u ma narax għalfejn m'għandniex neħduha meta din ġiet mogħtija lil ħaddieħor b'mod goff.

Nerġa` nsemmi l-każ ta' Spanja li ilha tixri 2.5 miljun tunnellata qamħirrun fis-sena bi prezz internazzjonali mill-1986.

Hemm pajjiżi oħra li diġa' ħadu din il-fakulta' bil-goff u bin-negozjati li qegħdin nagħmlu aħna qegħdin nesiġu biex aħna wkoll nieħdu din il-fakulta` ħalli nibqgħu nixtru ċerti prodotti mis-suq internazzjonali bi prezz internazzjonali.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia għandu point of order.

ONOR NOEL FARRUGIA: Sur President, biex il-Kamra ma tiġix misled, jista' l-Ministru jikkonferma jekk Spanja teħux sussidji biex tipproduċi prodotti li Malta ma tipproduċix, minkejja li għandha l-ispecial supply measure?

Spanja għandha aktar art u tista` tipproduċi dak li Malta ma tipproduċix.

Allura Malta se jkollha l-ispecial supply measure li se tkun limitata biss fil-kunċett...

(Interruzzjonijiet) Huwa importanti li l-Ministru jgħid eżatt kif inhuma l-fatti.

ONOR NINU ZAMMIT: Jien nitkellem bil-fatti u m'hu qed ngħid xejn misleading.

Naħseb li l-argument kollu tal-bieraħ kien misleading.

Il- bieraħ qgħadt kwiet nisma` u llum qiegħed hawnhekk biex nirrispondi.

L- argument kollu tal-bieraħ kien misleading.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, on a point of order.

ONOR NOEL FARRUGIA: Il-Ministru jikkonferma li Spanja tieħu sussidji għas- settur tal-biedja tagħha, liema sussidji Malta qatt ma tista' tieħu għax m'għandhiex art daqskemm għandha Spanja, u allura Spanja barra l-ispecial supply measure tgawdi s-sussidju fuq il-qmugħ u fuq iċ-ċereali li Malta mhux se tgawdi għax m'għandhiex art?

Sur President, jekk ma jintqalx dan, jiddispjaċini ngħidlek li inti tkun qed taċċetta li l-Kamra u l-poplu jiġu misled.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Dak li qed ngħid jien m'hu misleading xejn.

Misleading dak li qed jgħid l-Onor.

Farrugia, u ngħid għaliex.

Dan qed jistaqsi jekk aħna hux se nieħdu sussidji daqs Spanja.

L-ewwelnett Spanja għandek art ikbar u hija wieħed mill-iżjed pajjiżi li jibbenefikaw mill- Unjoni Ewropea.

Hawn qegħdin nħalltu s-sussidju relatat mad-direct payment ma` l-ispecial supply measure.

Spanja qed tieħu l-ispecial supply measure għax ma tipproduċix qamħirrun.

Kieku Spanja għandha tipproduċi qamħirrun biżżejjed m'għandhiex għalfejn toqgħod timporta.

Kieku għalfejn toqgħod timportah?!

Għall-gost, jew biex tagħmel surplus?!

Spanja tieħu l- ispecial supply measure fuq il-qamħirrun għax ma tipprodiċix il-qamħ.

Ara kieku tipproduċi l-qamħirrun ma kentix titlob għall-ispecial supply measure.

Min se jitlob supply measure biex jimporta prodott li m'għandux bżonn?!

Dan huwa misleading.

Fi Spanja hemm tip ta' produzzjoni li sal-lum għadha eliġibli li tirċievi l-għajnuna taħt l-ewwel pilastru tas-CAP.

Minħabba l-klima li għandna aħna ma nistgħux nipproduċu dak il-prodott, allura Spanja bilfors se tirċievi sussidju għal dak il-prodott.

Imma aħna ma nistgħux nieħdu dan is-sussidju għax aħna m'għandniex dak il-prodott.

Kieku aħna nkabbru xi tip ta' prodott li Spanja ma tkabbarx, aħna nirċievu l-għajnuna u Spanja ma tirċevix għax ma tkabbarx dak il-prodott.

Dan misleading jew qed indaħħlu dan l-argument biex verament nimmislijdjaw lil min qiegħed jismagħna?

Il-bieraħ qgħadt nisma` bil-paċenzja kollha u ħallejtu jgħid dak li ried u ma interrompejtux.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, on a point of order.

ONOR NOEL FARRUGIA: Sur President, Spanja għandha raġunijiet differenti għaliex qed tgawdi mill-ispecial supply measures.

Allura l-argument tal- Ministru huwa out of order għax Malta kienet, għadha u tibqa` net importer country sew bis-sħubija li jrid il-partit Nazzjonalista u sew bil- partnership li jrid il-partit Laburista.

ONOR NINU ZAMMIT: Mr Speaker, dan assolutament m'għandux x'jaqsam xejn.

Kull tifel żgħir jgħidlek li special supply measure titlobha fuq prodott li inti m'għandekx produzzjoni biżżejjed tiegħu għax jekk inti għandek il- produzzjoni m'għandekx għalfejn timporta.

Daqshekk hija sempliċi u ma noqogħdux induru mal-lewża u ngħidu li Malta hija net importer u mhux net importer.

Malta hija net importer u nimportaw ċertu prodotti.

Pero` s- supply measure titlobha fuq ċerti prodotti li jkunu sensittivi, bħalma huwa z-zokkor u ċ-ċereali.

Ma noqogħdux nipprovaw inħawdu l-imħuħ.

Sur President, qabel il-kellliema ta' l-oppożizzjoni kienu jgħidulna kienu jgħidulna li l-laħam u ċerti prodotti oħra se jogħlew b'500%, 600% u saħansitra 900%.

Fil-fatt sibna li dan mhux minnu għax kulma se jogħlew huwa 10% biss.

Din hija l-istess storja li xbajna nisimgħu fuq is-sajd dwar iż-żona ta' 25 mil.

Issa la jingħalaq l-kapitlu kulħadd ikun jaf x'ġie negozjat.

Il-poplu għandu melħ ġo moħħu u se nduna li dak li kienet qed tgħid l-oppożizzjoni kien kollu kliem biex ibeżża' bil-babaw għax issa nafu li anke fil-qasam tas-sajd pajjiżna akkwista kondizzjonijiet li l-ebda pajjiż ieħor minn dawk li se jissieħeb fl-Unjoni għadu m'akkwista.

Sur President, il-bieraħ issemmiet ukoll il-food quality assurance.

Qaluluna li din il-food quality assurance ġiet rranġata fiż-żmien il-gvern preċedenti għax kien għamel it-tinda fil-pitkalija.

Jien ngħid: Ejja ma ndaħkux nies.

Mela għax tagħmel tinda se tagħmel il-food quality assurance!

Issemmew ukoll il-kaxxi u qalu li huma għamlu l-kaxxi tal-plastik.

Aħna għandna għalfejn niġu f'dan il-Parlament u noqogħdu nitgħajru fuq dawn il- ħmerijiet.

Il-kaxxi tal-plastik bdihom il-gvern Nazzjonalista u komplihom il-gvern Laburista.

Intqal ukoll li fi żmienhom kien sar il-cold store.

X'cold store hu?

Kien hemm blokk bini żgħir u biex taparsi għamlu cold storage għamlulu l-airconditioning.

Mela bl-airconditioning se tagħmel xi cold storage facilities?!

Fejn fid-dinja jsir cold storage sempliċement b'airconditioning?!

Dawn huma affarijiet li għad iridu jiġu rranġati, u jiġu rranġati billi bis-serjeta` dan il-qasam jerġa` jiġi ristrutturat bl- għodda u l-għajnuna li semmejt aktar qabel u billi jkollok il-paying agency li tissupplimenta l-income tal-bdiewa u tar-raħħala kif ukoll b'immaniġġjar tajjeb.

Hawnhekk jidħlu l-producers' organisations, l-IACS u mezzi oħra.

B'dawn il-mezzi nistgħu nassiguraw li verament dan is-settur inkomplu nsaħħuħ.

Sur President, il-bieraħ saħansitra ssemma wkoll il-border inspection post u qalulna li dan se jkun bħala taxxa fuq il-prodotti.

Dan m'hu veru xejn.

Il-border inspection post, fi kliem sempliċi bil-Malti, se jkun speċi ta' laboratorju żgħir biex kull prodott ta' l-ikel li jidħol fil- pajjiż jiġi spezzjonat f'dan il-laboratorju ta' kwarantina.

Peress li Malta se sservi ta` border inspection post ewlieni għall-Ewropa - u issa anke l-oppożizzjoni tirrikonoxxi - f'pajjiżna rridu nagħmlu dan l-ispeċi ta' kwarantina fil-laboratorju ħalli b'hekk niggarantixxu li prodotti li jiġu Malta u dawk li minn Malta jmorru għall-Ewropa jkunu prodotti ta' kwalita` li jkunu safe għall-ikel.

Dan bl-ebda mod m'hu se jkun ta` piż finanzjarju fuq il-poplu tagħna.

Sur President, irrid nagħmilha ċara li fil-pjan tiegħu għal dawn l- imprendituri ż-żgħar il-gvern miexi fuq programm li spjegajtu kemm-il darba.

Dan il-programm jikkonsisti f'erba` affarijiet essenzjali: Provvista ikel ta' kwalita` li tkun safe għall-ikel, prezz tajjeb għall-konsumatur, produzzjoni li tħalli dħul xieraq u ġust għall-bdiewa u r-raħħala tagħna u produzzjoni li ma tagħmilx effett negattiv fuq l-ambjent.

L-Unjoni Ewropea għandha żewġ pilastri.

L-ewwel wieħed jagħti l-għajnuna diretta fuq il- produzzjoni u t-tieni wieħed jagħti l-għajnuna għall-iżvilupp rurali.

Nafu li l-Unjoni Ewropea qiegħda tagħmel shift mill-ewwel pilastru għat- tieni pilastru.

Fil-preżent hemm 90% ta` l-gaħjnuna taħt l-ewwel pilastru u 10% taħt it-tieni pilastru.

Issa se titfa` iżjed għajnuna fuq it-tieni pilastru, dak li qiegħed għall-iżvilupp rurali.

Pajjiżna minħabba ċ-ċokon tiegħu u minħabba dawn l-iżvantaġġi li għandna se nibbenifikaw iżjed mit- tieni pilastru u għalhekk il-pjan tagħna huwa li nippreparaw għal dan is- settur mhux wara li nidħlu imma minn issa.

U dan qed nagħmluh permezz tal- liġijiet li għaddejna u permezz tal-programmi li qegħdin nagħmlu.

Biżżejjed insemmi l-għajnuna ta' Lm70 miljun u l-għajnuna li hemm involuta fil-pjan ta' żvilupp rurali.

B'hekk dan is-settur verament ikun ippreparat u kompetittiv fil-ġurnata li aħna nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea, jekk Alla jrid fi ftit xhur oħra.

Sur President, il-bieraħ anke lil min jagħmel il-birra pprovaw imwerwru.

Jekk sal-lum tal-birra jġib minn barra tant tunnellati ta` qamħ biex jagħmel il-birra, se jintalab special supply measure biex dan jibqa` jġib tant tunnallati ta` qamħ biex jagħmel il-birra.

L-ammont ta' prodott li ġġib taħt l-SSM trid ġġibu għall-konsum lokali.

Ma tistax iġġib amont ikbar milli storikament tuża għall-konsum lokali u terġa' tagħmel re-export tiegħu lejn l-Unjoni Ewropea.

Jekk aħna nużaw 100 tnnellata qamħ, ross jew ċereali oħra, bl-ispecial supply measure inti jkollok il-fakulta` li timporta dak l-ammont.

Ma tistax timporta iżjed minn hekk għax inkella tkun qed tagħmel distortion lis-suq.

Sur President, irrid ngħid li fejn jidħlu l-imprendituri ż-żgħar tas-settur tal-biedja u tar-raħħala l-gvern miexi fuq pjan li l-mira tiegħu hija produzzjoni adegwata għad-domanda li għandna fil-pajjiż.

Għandna pjan integrali li jħares lejn il-friegħi kollha ta' dan is-settur agrikolu u jieħu kollox in konsiderazjoni tant li qed nieħdu l-prekawzjonijiet kollha biex l-ilma tat-tisqija ma jiġix mniġġeż.

Aħna rridu nagħmlu dan il-pjan iżjed effiċjenti b'mod li nibqgħu nieħdu ħseib l-ambjent.

Nerġa` ngħid li dan il-pjan kollu għas-settur agrikolu rridu nħarsu lejh b'mod integrali ħalli nieħu ħsieb l-aspetti kollha speċjalment fejn jidħlu l-impiegi.

Sur President, jien persważ li bil-mod kif inhu miexi l-gvern fuq dan il- qasam l-industriji ż-żgħar se jingħataw in-nifs, l-injection finanzjarja u l-għajnuna teknika neċessarja ħalli b'hekk pajjiżna jkun kburi li għandu industrija żgħira bi kwantita` ta' industrijalisti żgħar li jħaddmu kwantita` ta' ħaddiema Maltin bl-iskop li pajjiżna jkun moqdi bl-aktar firxa possibbli ta' prodotti ta' kwalita' li jagħmlu ġieħ lil pajjiżna u lill-ħaddiema li jipproduċuhom.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, dak li smajna matul dawn tliet seduti mill-kelliema tan-naħa tal-gvern huwa kollu immaġinazzjoni.

Meta tipprova tikkonkretizza l-affarijiet tiskopri li dak li ntqal huwa ħafna 'il bogħod mir-realta`.

Jekk tara dan id-dokument li s-Segretarju Parlamentari, Edwin Vassallo, qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra ssib li għandu ħafna kliem sabiħ u tgħidx kemm tieħu gost taqrah.

Qisek qed toħlom xi ħolma sabiħa u tixtieq li dak il-wishful thinking jitwettaq fir-realta'.

Lili laqatni ħafna proprju dak li qal l-Onor.

Vassallo fid-daħla ta` dan id- dokument fejn qal li dan l-istess dokument għandu jservi bħala kejl li miegħu nistgħu nqisu l-effettivita` tal-ħidma tal-gvern.

Bir-rispett kollu, jiena ngħidlu li meta tieħu kejl inti ma tistax tieħu kejl fl- immaġinazzjoni, imma trid tieħu kejl tar-realtajiet.

Jiena ma naf bl-ebda perit li biex ikejjel kamra joqgħod jimmaġinaha.

Biex ikejjilha irid imur fuq il-post u jkejjel kif suppost.

Għaliex qed ngħid dan?

Dan huwa dokument dwar l-implimentazzjoni tal-European Charter fejn għandhom x'jaqsmu l-SMEs.

Allura suppost jurina wkoll fejn wasal u fejn beħsiebu jwassal il-gvern.

Qed nitkellmu fuq dan id-dokument li wara kollox jiġbor fih ħwejjeġ li kważi saru jew intqalu sena ilu.

Jiġifieri rridu neħduh ukoll minn f'dak il-kuntest biex inkunu qegħdin niddiskutu u nanalizzaw kif suppost.

Sur President, fl-introduzzjoni tiegħu l-Onor.

Vassallo jiftaħar li matul din is-sena ħarġu madwar 900 liċenzja.

L-istess ftaħir sar kmieni dan ix- xahar mill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi meta kien qed jagħti rendikont tar-raba` sena ta' ħidma tal-ministeru teigħu.

Dakinahr qal li din qisha xi benchmark li tirrifletti l-progress u l-miexja 'l quddiem li għamel dan il- gvern f'dan is-settur.

Imma fil-verita`, x'inhi r-realta`?

Meta tfittex ħalli tikkonkretizza dak li fil-fatt qegħdin jgħidu tan-naħa tal-gvern, fl- istatistika li ħareġ in-national statistics office wara dak li qal il- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi fit-23 ta' Ottubru tiskopri li fil-fatt is- self-employed bejn l-1997 u s-sena 2001 naqsu b'674, jiġifieri b'4%.

Jiena ma nafx liema hija r-realta`.

Liema hi?

Dawk l-affarijiet ta' fuq il- karta li ma jfissru xejn, jew dak li attwalment qed jiġri.

Jien nifhem li kejl irid ikun skond l-istock li inti tieħu tas-sitwazzjoni reali u mhux ta' dak li inti timmaġina jew tkun tixtieq.

Meta tara dan id-dokument u tisma' lill-kelliema tal-gvern taħseb li f'Malta kollox miexi fuq ir-rubini u qisu li għall-qasam tas-self-employed m'għandniex problemi.

Imbagħad tagħti daqqa t'għajn fuq fuq lejn dak li qed joħroġ n-national statistics office u ssib li, per eżempju, f'dak li għandu x'jaqsam ma` l-industrija fl-ewwel kwart ta' din is-sena l- manufacturing enterprises naqsu b'Lm31.7 miljun jew 12% fuq l-ewwel quarter tas-sena li għaddiet.

L-istess it-tieni quarter, dan jirreġistra tnaqqis ta' Lm11.6 miljun jew inkella 4.8% fuq it-tieni quarter tas-sena li għaddiet.

Jiġifieri meta nippreżentaw kejl, jew se nippreżentaw kejl reali biex inkunu nistgħu nanalizzaw u nistabbilixxu eżattament fejn qegħdin u fejn irridu mmorru jew inkella ma nippreżentaw xejn biex ma noqogħdux nidħku b'xulxin u naħlu ż-żmien u l-liri ta' dan il-pajjiż.

Ħalli nkompli nikkwota mill-istatistika.

Fl-aħħar statistika dwar l-international trade li ħareġ l-NSO fl-4 ta' Settembru ta' din is-sena ssib li in the seven- month period to July this year, total imports were down by Lm32.9 million or 4.5%.

Imports of industrial supply, li jirriflettu l-industrija tagħna fiex qiegħda, għax aħna nimportaw ħafna jekk mhux kollox, niżel b'Lm34.3 miljun jew bi 8.6%.

Dan dejjem meta tikkompara mas-sena li għaddiet.

Jekk tħares lejn l-istatistika tat-turiżmu ssib li fl-ewwel sitt xhur ta` din is- sena dan naqas bi 8.8%.

Jekk tħares lejn il-kwesjtoni tal-finanzi tal- gvern issib li dan qiegħed dejjem idaħħal aktar mit-taxxi.

L-NSO jagħti breakdown sħiħ dwar id-dħul tal-gvern u ssib li d-dħul żdied b'mod sostanzjali mit-taxxi, mil-liċenzji, eċċ. Imma sadanittant id-deficit strutturali jkompli tiela'.

Għaliex qed insemmi dan kollu?

Għax il-korpi kostitwiti xebgħu jgħidu lill-gvern li jekk se jkompli għaddej kif inhu għaddej, ikabbar id-dejn u jonfoq aktar u ma jiċċekkjax lilu innifsu, se jkun qiegħed ikompli jgħabbi lill-industrija bil-piżijiet tat-taxxi u sadanittant, naturalment biex issostni d-dħul tiegħu, minflok qiegħed jaħdem biex is-settur privat jieħu r-ruħ u jirranka kif suppost, kollox qed isir bil-maqlub.

Sur President, jien dan kollu qed ngħidu għaliex inutli noqogħdu niġu hawn nagħmlu erba` seduti sħaħ niddiskutu dokument bħal dan bi kliem sabiħ immens u dokument li tkun tixtiequ li huwa r-realta` tagħna u tgħid li dan huwa dokument li se jservi ta` kejl.

Il-kejl irid ikun wieħed realistiku.

Ma jistax ikun kejl fl-arja ta' wishful thinking, ta' ħolma sabiħa.

Il- ħolm sabiħ inħalluh għal ħaddieħor u mhux għalina f'dan il-pajjiż meta għandna sitwazzjonijiet li jeħtieġu indirizz serju u b'responsabbilta` ħalli nkunu nistgħu mmexxu 'l quddiem bis-serjeta` lejn progress li jħossu l-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Għalhekk jien qed ninsisti fuq il-verita` u nittama li issa l-kelliema tal-gvern li fadal jipprovaw jindirizzaw ir- realta'.

L-unika ħaġa veru li smajt dalgħodu ħarġet minn fomm l-Onor.

Ninu Zammit meta qal li l-bdiewa se jieħdu għajnuna ta` Lm70 miljun mit-taxxi tal-poplu Malti.

Jiena ħsibtu se jgħid li din l-għajnuna se tiġi mill-Lm100 miljun li ġew imwiegħda lil Maltin qabel l-elezzjoni li għaddiet mill- partit Nazzjonalista u li suppost kellhom jiġu mill-Unjoni Ewropea.

Dik l- unika ħaġa vera li smajt.

Meta kien qed jitkellem dwar is-sussidju u l- għajnuna li l-unjoni tagħti lill-bdiewa jiena stennejtu li se jsemmi dak is- summit tal-mexxejja ta' l-Unjoni Ewropea li sar lejn l-aħħar tal-ġimgħa li għaddiet fejn kien hemm ta' l-inqas żewġ pajjiżi, fosthom l-Ingilterra li jiddubitaw kemm il-CAP għandha tagħmel sens.

Jiġifieri ma nafux jekk hux se jiġi żmien, forsi wkoll fil-qrib, fejn l-Unjoni Ewropea tgħid: I am going to do away with CAP.

Jiġifieri seta` qalha wkoll din jekk ried ikun ftit iktar realistiku dwar l-affarijiet.

Sur President, f'inhi il-verita` f'dan il-pajjiż f'dak li għandu x'jaqsam mas-self-employed?

X'inhija l-verita` tal-politika Nazzjonalista vis-á-vis is-self-employed?

Hemm bżonn li ngħidu l-verita'.

Jiena, per eżempju, niddiżappunta ruħi meta nisma` eloġji sħaħ dwar kemm is-sħubija ta` Malta fl-Unjoni Ewropea se twaddab grazzja mill-Mulej lis-self-employed, imbagħad niskopri li lanqas il-Prim Ministru m'hu lest li jgħid il-verita' lis-self- employed.

L-influss ta` self-employed żgħar li jiġu jiftħu n-negozji tagħhom hawnhekk u allura jieħdu ħobż is-self-employed żgħar Maltin hija waħda mill-biżgħat li l-GRTU xebgħat titkellem dwarha u meta fl-10 ta' Diċembru tas-sena li għaddiet il-Prim Ministru kien flimkien mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni jiddiskuti mal-GRTU dwar is-self-employed, "The Malta Independent" irrapportat hekk:

"Another problem which was tackled by both speakers was the concern that once Malta becomes a full member of the EU there will be an influx of foreigners coming to Malta, not only to live but also to set up their businesses here.

Dr Fenech Adami immediately dumped this concern as a perception and the fear of the unknown.

He said he could not exclude that this would happen, but explained that the government has struck a deal with the union for a seven-year transitional period during which the government can decide whether or not to allow more people to set up business or live in the country. ".

Issa dan x'qal il-Prim Ministru fl-10 ta' Diċembru f'wiċċ is-self-employed li attendew għal din id-diskussjoni organizzata mill-GRTU.

Imbagħad fl-4 ta' Ġunju ta` din is-sena f'waħda minn dawk is-slots ta' l-MIC li jikteb fiha Dr Simon Busittil fil-ġurnal "The Times" insibu hekk:

"Malta did not request any special arrangement to control the right of establishment of self-employed from other EU countries.

In its negotiating position paper, which is a publicly available document, Malta said that it will ensure that on accession, the freedom of establishment and the freedom to provide services will apply equally to Maltese and EU natural or legal persons.

As a result, upon membership, any Maltese company or individual may set up business in any EU country, inversely any EU citizen will have the right to set up business in Malta.

This does not apply to traders on non-EU countries where current restrictions will continue to apply.

Malta's negotiating position in this area is different from the position on free movement of workers where Malta negotiated a transitional period of seven years during which it can refuse the work permit of EU citizens seeking employment in Malta.".

Min qal il-verita', il-Prim Ministru fl-10 ta' Diċembru tas-sena li għaddiet jew Dr Simon Busuttil ta' l-MIC, li suppost qed jinforma lil Maltin bil-pros and cons ta' l-Unjoni Ewropea, fl-4 ta' Ġunju ta' din is- sena?

Sur President, f'idejja għandi stqarrija tal-GRTU li kienet ħarġet fi 30 ta' Awissu, 2001proprju fuq din il-kwestjoni tal-ftuħ ta' negozji f'Malta mill-barranin.

Issa wieħed mill-prinċipji bażiċi li hawn elenkati f'dan iċ- charter Ewropew huwa li għandna nisimgħu l-vuċi tan-negozji ż-żgħar.

Jekk allura suppost qed jiġi implimentat dan iċ-charter Ewropew għall-SMEs, il- gvern m'għandux jagħti każ x'qalet il-GRTU fit-30 ta' Awissu, 2001?

Ġurnata qabel fil-laqgħa tal-kunsill nazzjonali tal-GRTU il-kunsill iddiskuta fid- dettall is-sitwazzjoni li qed tiżviluppa u kien intqal li jidher li bil-mod il-mod il-gvern qed jittollera l-interessi barranin jiftħu negozji f'Malta b'kompetizzjoni diretta ma` l-impriżi Maltin.

M'għandux jagħti każ li l- GRTU f'isem is-self-employed Maltin tinsab ferm inkwetata fuqha din il- biċċa xogħol?

Allura x'qed nimplimentaw u nwettqu minn dan ir-rapport?

L- anqas wieħed mill-prinċipji funadamentali li fuqu huwa bbażat dan ir- rapport m'hu qed jagħti kas il-gvern.

Sur President, jien tlaqt fuq il-punt li jekk dan se jkun kejl, għandu jkun kejl reali.

Jiena skantajt ħafna kif l-Onor.

Edwin Vassallo ma ħassx il-ħtieġa li ma' dan ir-rapport li poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra jpoġġi wkoll il-Malta country report ta' Settembru, 2002 li huwa ħafna aktar riċenti minn dan ir-rapport li poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Jien kont nistenna li biex niddiskutu bis-serjeta` u nużaw l-affarijiet b'kejl ħalli naraw il-politika tal-gvern fejn qed tmexxina fir-rigward tas-self-employed kellu jitqiegħed dan ir-rapport għaliex dan huwa kejl riċenti.

Imma dan ir- rapport spiċċajt li kelli nakkwistah mill-website u mhux minn fuq il-mejda tal-Kamra bħala xi ħaġa li nistgħu niddiskutu fuqu.

X'inhuwa dan il-Malta country report li ħareġ f'Settembru, 2002?

Dan fih l-informazzjoni li l- gvern Nazzjonalista qed jibgħat lill-Unjoni Ewropea biex wara li tagħmel analisi ħalli tara kull pajjiż x'qed jirnexxilu jimplimenta miċ-charter li stabbiliet dwar l-SMEs toħroġ iċ-charter report f'Jannar, 2003.

Allura jien jidhirli li għandi nagħti daqqa t'għajn u nirrimarka fuq ċerti aspetti fundamentali fil-fehma tiegħi li jirriflettu fuq il-qagħda tas-self- employed Maltin.

Per eżempju, fl-ewwel paġna ta` dan ir-rapport li titkellem fuq education and training for enterpreneurship, il-gvern Malti qiegħed jirrapporta b'dan il-mod:

"Although there are no specific programmes in the national minimum curriculum targeted specifically for enterpreneurs, there exist other initiatives to provide opportunities for lifelong and vocational education.".

Jien nerġa' mmur għal dak il-prinċipju fundamentali li fuqu suppost dan iċ- charter hija bbażata, li nisimgħu l-vuċi tan-negozju ż-żgħar u nistaqsi: Allura kemm ta kas il-gvern Nazzjonalista meta sena ilu f'dak li għandu x'taqsam ma` l-edukazzjoni ċ-chamber of commerce fir-reazzjoni tagħha għal din iċ-charter qalet hekk:

"The Chamber highlights the lack of a direct reference to enterpreneurship in the national curriculum and to the lack of a direct enterpreneurship credit at university.

We hope that these lacunae will be filled in without delay and such an important element be integrated into our national education systems.

Training and education for SMEs skill needs to be more focused and co-ordinated as it is readily acknowledged by the report itself.".

Jiġifieri sena ilu meta ċ-chamber of commerce tat ir-reazzjoni tagħha, liema reazzjoni hija annessa mar-rapport li l-Onor.

Vassallo qiegħed fuq il- mejda tal-Kamra u ġibdet l-attenzjoni fuq dan il-fatt u qalet li mhux sew li aħna għandna national minimum curriculum li ma fih xejn b'mod tassattiv biex lit-tfal u liż-żgħażagħ tagħna nipprovaw innisslu fihom din il-ħajra għall-enterpreneurship.

Imma sadanittant, sena wara, meta l-gvern qiegħed jirrapporta qed jerġa` jammetti u jgħid li għadu m'għamel xejn dwar dan u għadu jittama fuq opportunitajiet edukattivi li ilhom hemmhekk snin sħaħ.

Jiġifieri sal-lum f'dak li għandu x'jaqsam ma` edukazzjoni biex nindirizzaw ruħna lejn iż-żgħar ħalli tibda tiela' ġenerazzjoni li jkollha dak is-sens ta' enterpreneurship għadna m'aħniex nindirizzaw ruħna sew.

Jiġfieri sal- lum għadu ma sar xejn.

U dan qed ngħidu b'enfasi għax madwar sentejn ilu l-ETC kienet għamlet studju fuq l-istudenti universitarji gradwati, professjonisti biex tara kemm minnhom se jkunu enterpreneuring u qed jidħlu f'negozju jew qed jistabblixxu xi xorta ta' negozju għal rashom.

Minn dan l-istudju nstab li vera persentaġġ negliġibbli minn dawn l-istudenti universitarji gradwati professjonisti qed joħorġu b'dak l-ispirtu ta' enterpreneurship.

Sur President, dwar l-education and training for entrepreneurship, il-Malta country report ikompli jgħid hekk:

"The ETC offers a number of courses directed to the needs of SMEs.

It was aiming to start a mentoring scheme for businessmen and to develop a programme for women to enter or reintegrate themselves in the labour market and set up new companies.

The ETC is in the course of setting up a steering committee with representatives from interesting organisations to advise on training schemes and programmes aimed to meet employers requirements.".

Meta se nibdew?

Mela dan ir-rapport li tqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra u li llum qed niddiskutu ilu kważi sena u sadanittant sena wara l-gvern qed jirrapporta ....

Mela issa wieħed jista` jifhem għaliex l-Onor.

Vassallo ma poġġiex ukoll ir-rapport li qed nikkwota minnu jien fuq il-mejda tal-Kamra.

Għax meta tagħmel dawn il-paraguni tibda tgħid: Mela x'kien qed jiġri?

Kulħadd sieq fuq sieq?

Kulħadd laying back u jagħmel Alla?

X'qed jiġri f'dan il-pajjiż?

(Interruzzjonijiet) X'nagħmel?

Noqgħod naqra r-rapport kollu biex naħli n-nofs siegħa li għandi naqrah.

Dak missek poġġejtu inti fuq il-Mejda tal-Kamra, jew għallinqas għaddejtu lill-istampa ħalli jagħmlu analisi tiegħu, mela noqgħod naqralek jien!

Mela aħna qegħdin fil-quddiesa tal-Ħadd, naqraw it-tieni qari.

(Interruzzjonijiet) Le, mhux naqra kollox, naqra l-points fuq l-isteering committee.

(Interruzzjonijiet) Issa le, qed jeħodli mill-ħin, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: No cross debates, jekk jogħġobkom.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Ħa ngħidlek, lilek ma telliftekx u jien mhux qiegħda hawnhekk biex niżgwida.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Vassallo għamel introduzzjoni u ħadd ma żammu.

Kieku verament ried li niddiskutu l- affarijiet sew messu ġab dan ir-rapport u mhux kelli noqgħod infittex jien biex insibu.

(Interruzzjonijiet) Meta jasal il-waqt?

Sena oħra?

Min jaf fejn se nkunu sa sena oħra.

Din is-sena qegħdin hawn biex niddiskutu.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Edwin Vassallo, jekk jogħġbok, no cross debates.

Issa jkollok ċans tirrispondi fil-winding up.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Din is-sena hemm bżonn li naraw fejn qegħdin is-self-employed.

L-Onor.

Vassallo għandu jħabta jdur fil- komunitajiet jindirizza lis-self-employed u allura ma nistax nemmnu li ma jafx il-qagħda tas-self-employed Maltin.

Ma nistax nemmnu li ma jafx kif inhuma marsusin bil-piżijiet tat-taxxi li waddabtu fuqhom.

Intom ġejtu taqgħu u tqumu minn wieħed mill-prinċipji fundamentali li jsemmi dan ir- rapport li waddabtilna fuq il-mejda tal-Kamra, li huwa li tisma' l-vuċi ta` l-intrapriża ż-żgħira, biex taparsi qed tagħmlu ħafna affarijiet b'ħafna karti u b'ħafna affarijiet iddupplikati u m'intomx tmissu l-ġerħa vera tas- self-employed.

Alla waħdu jaf fix-xhur li ġejjin x'għad irid jiġri!

(Interruzzjonijiet) Sur President, nitolbok twaqqfu.

Jiena ma telliftux u ħallejtu jgħid li jrid.

(Interruzzjonijiet) Il-ħin tiegħi u rrid nieħdu.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Vassallo, ma rridx interruzzjonijiet.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, il-punt kollu hu li jekk tridu vera tiddiskutu bis-serjeta` ejja nitkellmu fuq il-ġrieħi ta' veru li s- self-employed f'dan il-pajjiż għandu fosthom il-piżijiet tat-taxxi.

Qegħdin tgħidulna li naqqastu l-burokrazija għal min irid japplika għal-liċenzja biex jiftaħ xi negozju.

B'daqshekk x'għamiltu?

Mela kulħadd għadu se jiftaħ illum!

Għax ma tgħidux li lil min ilu stabbilit għaffiġtuh bit-taxxi.

X'qed tindirizzalu inti lil dak is-self-employed mgħaffeġ bit-taxxi?

Ġibtu l-HSBC li suppost imliena bl-investiment u malli jkollok negozjant li jfalli mqar pagament wieħed minħabba l-problemi tan-negozju li għandna llum, grazzi għall-politika tagħkom għaliex iffissajtu fl-Unjoni Ewropea u l- prioritajiet tal-pajjiż insejtuhom warajkom, il-bank jaqbeż fuqu u jrid jara x'se jagħmel.

Min jaf x'għad irid jiġri f'dan il-pajjiż!

Diġa` bdiet tbaqbaq l-istorja ta' fallimenti 'l hemm u 'l hawn, u sadanittant niġu b'ħafna rapporti u b'ħafna karti, niddupplikaw l-affarijiet u ma nwaddbux subgħajna fuq il-ġrieħi.

Dan li jrid jgħidilna l-Onor.

Vassallo fl-għeluq tiegħu għax issa dalwaqt jerġa` jkollu l-ħin ibiex jirrispondini.

Jien m'għandix dak il-privileġġ.

Jiena niġi hawn biex inwassal il-vuċi tan-nies.

Sur President, dan ir-rapport li sar f'Settembru u li għalhekk suppost huwa l-kejl adatt għar-rapport li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra jgħidilna hekk:

"Since 1995 the Employment and Training Corporation has been offering an extensive range of short competence-based training programmes offering trainees advanced skills, upon which to build, through further training.".

Naturalment f'din il-parti qed ninkludu l-IT courses u l-computer courses għax waħda mill-affarijet li ssib all through fiż-żewġ rapporti hija l- kwestjoni tat-teknoloġija ta' l-informatika.

Infakkar lis-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

Vassallo, għax milli jidher dan il-gvern min jgħid ħaġa u min jgħid oħra, donnu lanqas jafu x'qed jiġri, fil-white paper li ħarġet fuq l-e-government xi sena u nofs sentejn ilu fejn hemm b'mod mill- iktar ċar - u dan sieħbek l-Onor.

Austin Gatt għamilha, m'għamilnihiex aħna miċ-ċentru nazzjonali Laburista - li l-ETC ma kenitx qed tiffoka sew fuq ix- xogħol ta' l-IT courses u kellha bżonn tindirizza ruħha kif għandu jkun.

Il-President, qed jiġbidli l-attenzjoni li kulma fadali huwa ħames minuti u to be honest għadni lanqas biss bdejt nittratta l-affarijiet.

Pero` f'dawn il-ħames minuti se ndur fuq punti li dan ir-rapport ma jsemmix u li jolqtu bl-iktar mod fil-laħam il-ħaj lis-self-employed.

Per eżempju, kont nistenna li fir-rapport tas-sena l-oħra u ta' din is-sena jsemmi xi ħaġa fuq il-health and safety għax wara kollox kien l-Onor.

Vassallo stess li fis-26 ta' Mejju ta' l-1999 tkellem fid-dettall fuq il-health and safety fuq il-postijiet tax-xogħol tas-self-employed.

Anke l-GRTU titkellem fuq il-kwestjoni tal-health and safety u għandi d-dokument ta` meta tkellmet fid-dettall fuq il-health and safety.

Imma dan il-gvern iħawwadni lili.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għandi dokument ta` 38 faċċata li ħareġ mill- Ministeru għall-Politika Soċjali dwar perceptions of health and safety in Malta u imbierka s-sapjenza t'Alla ma ssibx sentenza waħda li tindirrizza d- diffikultajiet fir-rigward tal-health and safety policy fejn għandhom x'jaqsmu s-self-employed.

Jiena ngħid: Din x'serjeta` hi?

Mela l-Onor.

Vassallo qed jgħid kemm hi importanti l-kwestjoni tal-health and safety, il- GRTU, dawk li suppost qegħdin nisimgħu għax dan id-dokument li ppreżentajt hawn waħda mill-prinċipji fundamentali tiegħu hija li nisimgħu lin-negozji ż-żgħar, qed isemmu l-kwestjoni tal-health and safety u qed jgħidu ċerti affarijiet li huma notevoli u sadanittant il-ministeru li huwa l-prinċipal fuq il-policy tal-health and safety ma jgħid xejn f'dokument ta' 38 faċċata.

Barra minnhekk għandna ukoll l-NSO li qed tgħidilna wkoll li l- inċidenti fuq il-post tax-xogħol dejjem baqgħu kostanti minn 1999 sa 2001.

Jiġifieri minkejja li llum għandna an extensive legislation fuq il-health and safety xorta għadna m'aħniex qed naraw biżżejjed progress.

Għaliex?

Għax aħna qed nippretendu li s-self- employed iż-żgħir ikun f'qagħda u kapaċi li jaqbad u jwettaq dak kollu li qed tiddettalu l-liġi għax għandna gvern li m'hu sensittiv xejn.

Lanqas biss ta kas x'għednilu minn din in- naħa tal-Kamra meta konna qegħdin niddiskutu l-health and safety legislation madwar sena jew sena u nofs ilu.

Dakinhar aħna konna għednilu li nixtiequ kieku nkunu f'qagħda li nistgħu nikkonformaw f'daqqa l-issues tal-health and safety.

Imma jekk għandek intrapriża żgħira u m'għandhiex il- kapaċita` finanzjarja li twettaq ċerti miżuri ma tistax tikkonforma ruħha ma dawn il-miżuri.

Allura trid tara kif se tagħmel biex tgħinhom bis- serjeta`.

Anke l-Amerika għamlu soft loans biex dak li jkun tgħinu u fl- istess ħin qed jikkonforma.

Sur President, il-GRTU fis-16 ta' Lulju qaltilhom ċar u tond: X'se jiġri fuq il-kwestjoni tar-riforma fis-social security?

Imma dawn li suppost jisimgħu l-vuċi ta` l-intraprżi ż-żgħar ma jagħtux kas ta' dawn l- affarijiet.

Fit-22 xahar li aħna għamlina fil-gvern - żmien qasir lanqas tikkomparah ma' 13-il sena li ilu fil-gvern il-partit Nazzjonalista - konna waqqafna kummissjoni nazzjonali tas-self- employed u waħda mill-iktar affarijiet li kienu qegħdin jiddiskutu kienet il-kwestjoni tar-riforma fis- sigurta` soċjali.

Fl-1998 reġa tela` fil-gvern il-partit Nazzjonalista, warrab ix-xogħol kollu li kien sar f'sena u għaxar xhur u sal-lum ma rreġistraw xejn.

Kieku tgħid ma tawx kas u forsi wara erba` snin ġew b'xi ħaġa oħra nifhimha.

Imma dawn ma ġew b'xejn u l-GRTU qed jgħidulhom: X'sar minnha r-riforma fis- social security?

Aħna nafu li hemm ħafna self-employed li huma milqutin ħażin u minkejja li kkontribwew għax huma nies onesti qed ibatu għax hemm ħafna lakuni fil-leġislazzjoni tas-sigurta` soċjali li taqta` kontra min hu onest.

Għaldaqstant f'rapport bħal dan jew f'xi wieħed mill-interventi tal- kelliema tal-gvern kont nippretendi wkoll li tissemma l-kwestjoni tas- sigurta` soċjali.

Sur President, il-koperattivi kif ma jissemmew xejn f'dan ir-rapport?

Mela ħafna minn dawn mhux negozji żgħar huma?

Allura kif ma jissemmew xejn?

Jew għax issa għamilnielhom leġislazzjoni intensiva fuq il-karta mhux se nsemmuhom iżjed?

Dawn mhux ukoll negozji li għandhom bżonn jirristrutturaw?

Dawn mhux ukoll negozji li l-membri tagħhom għandhom bżonn dak l-appoġġ biex in-negozju tagħhom ikun jista` jkampa u jkun kompetittiv biżżejjed ħalli jkun jista` jirreġistra progress mhux biss għall-ġid tagħhom iżda wkoll għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi.

Wara kollox dan huwa qasam importantissimu għall-ekonomija ta` pajjiżna li mhux biss jagħti b'mod dirett għall-ekonomijia ta` pajjiżna, imma jagħti wkoll b'mod dirett lejn il-qasam soċjali ta` pajjiżna għax joffri mpiegi u għajxien għal ħafna familji Maltin u Għawxin.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimakri?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Sur President, huwa tajjeb li nibda billi ngħid li f'dan id-dibattitu ma kien hemm l-ebda impożizzjoni ta` time limit u kull kelliem kellu l- possibilita`, naturalment fil-limitu tal-ħin li hemm allokat għal dan id- dibattitu, li jitkellem skond kemm il-grupp parlamentari tal-partit tiegħu jalloka ħin għalih.

Sur President, f'dan id-dibattitu qed nitkellmu fuq is-self-employed u naħseb li l-ewwel domanda li rridu nagħmu lilna nfusna hija preċiżament min huma jew x'inhuma s-self-employed.

Min huma l-persuni li wieħed jista` jqishom bħala self-employed u x'iwassal biex dawn il-persuni attwalment jibqgħu jaħdmu għal rashom bil-mod li huma mdorrijin jaħdmu fid-diversi setturi tal-ħajja?

Għalija personali s-self-employed huma dawk il-persuni li meta jkunu fuq ix-xogħol la jaħrsu lejn l-arloġġ biex jaraw x'ħin se jibdew u lanqas biex jaraw x'ħin se jispiċċaw.

Is-self-employed, ħafna drabi huwa persuna li la jqis x'ħin tibda u lanqas x'ħin tispiċċa l-ġurnata tiegħu.

Huwa persuna li l-ħin tax-xogħol tiegħu jiddependi mill-ammont ta` xogħol li jkollu u li jirnexxilu jiġġenera.

Illum għandna dawn l-SMEs b'numru żgħir ta` persuni li jkunu qed jaħdmu magħhom li f'ċerta dimensjoni wieħed jista` jqis lil min imexxihom bħala self-employed ukoll.

Mela għandna quddiemna settur ta` ħaddiema li jaħdmu fl-ekonomija ta` pajjiżna li kif għedt aktar kmieni l-arloġġ li jirregola l-ġurnata tax-xogħol tagħhom m'huwiex l-arloġġ normali, imma huwa l-arloġġ tax-xogħol fis-sens li huma jtawlu jew inaqqsu l-ġurnata tax-xogħol tagħhom skond l-ammont ta` xogħol li jkollhom quddiemhom.

Sur President, hemm setturi partikolari minn dawn is-self-employed li fil- fatt minħabba t-tip tax-xogħol li jagħmlu, l-arloġġ tax-xogħol tagħhom huwa dak tax-xemx fis-sens li dawn jibdew jaħdmu ftit qabel tlugħ tax-xemx u jibqgħu jaħdmu sa ftit wara nżul ix-xemx.

Allura qegħdin nitkellmu dwar settur li għandu diverġenzi kbar fil-kwalita`tax-xogħol li fil-fatt wieħed jista` jinkorpora f'din il-ħidma partikolari.

Avukat li qiegħed fi grupp ta` avukati tista` tqisu li huwa self-employed, bennej li jaħdem għal rasu jew għandu numru żgħir ta` ħaddiema miegħu tista` tgħid li huwa self- employed, bidwi li miegħu tħadem il-mara u kultant uliedu tista` tqisu bħala self-employed u hemm diversi kategoriji oħra ta` xogħol li tista` tqishom li huma mmexxija minn xi ħadd self-employed.

Wieħed jista` jsemmi x-xufiera tal-karozzi tal-linja, tal-coaches u tal-minibuses.

Hemm stturi sħaħ ta` popolazzjoni li kull wieħed minnhom tista` tpoġġih taħt il-kappa ta` self-employed, pero` d-diverġenza bejn dawn it-tipi ta` xogħlijiet hija vasta ħafna.

Allura hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu dwar settur ta` ħaddiema tal-popolazzjoni Maltija li huwa omoġenju, imma għandna diverġenzi kbar f'dawk li huma l-persuni li jinkorporaw dan is-settur.

F'dan il-pajjiż għandna eluf ta` persuni li huma meqjusa bħala self- employed li fil-fatt l-għajxien tagħhom ma jiddependix mill-paga li jagħtihom xi employer, imma jiddependi mill-mod ta` kif jagħmlu x-xogħol tagħhom.

Allura s-self-employed huwa ix-xi ħadd li jrid jimbotta u jirsisti biex jiġġenera x-xogħol u jara li għada, il-ġimgħa d-dieħla u x-xahar id- dieħel ikollu x-xogħol ħalli jserraħ moħħu li hekk kif iqum fil-għodu jkun ċert li se jaqla` l-ħobża ta` kuljum.

Allura hawnhekk m'għandniex dak is- settur ta` ħaddiema li għandu moħħu mistrieħ li fl-aħħar tax-xahar se jdaħħal iċ-ċekk tal-paga mingħand min iħaddmu.

M'għandniex settur ta` ħaddiema li moħħu mistrieħ li se jirċievi l-bonus ta` nofs is-sena jew dak ta` l-aħħar tas-sena.

Kieku dawk il-persuni li jaqilgħu l-għajxien tagħhom billi jaħdmu għal rashom kellhom jieqfu u jaħsbu għal ftit ħin matul is- sena jirrealizzaw li waħda mid-differenzi kbar li hemm bejn persuna li taħdem għal rasha u persuna oħra li hija impjegata ma` xi ħadd hija li l- persuni self-employed ma jistgħux jagħmlu l-kalkoli tad-dħul u l-ħruġ tagħhom f'nofs il-ġimgħa, f'nofs ix-xahar jew inkella f'nofs is-sena.

Is- self-employed irid jara jekk meta tispiċċa sena partikolari jkunx mar iżjed 'il quddiem mis-sena ta` qabel.

Għaliex qed ngħid dan?

Qed ngħid dan għax kull min għadda u kull min jgħaddi mill-esperjenza tas-self-employed żgur li jiftakar f'ċerti mumenti meta qal li din il-ġimgħa ġiet ġimgħa ħażina jew inkella din il-ġimgħa ġiet ġimgħa tajba.

Allaħares kellha pesuna li taħdem għal rasha tasal għal xi konklużjoni dwar il-kwalita` tax-xogħol tagħha abbażi ta' dak li jkun ġara f'ġimgħa jew xahar partikoalri għax persuni bħal dawn ġieli jiġihom xahar li lanqas jirnexxilhom ikopru l-ispejjeż li jkunu għamlu u ġieli jiġihom xahar ieħir li fih idaħħlu ħafna iktar minn kemm ikunu għalu spejjeż.

Pero` allaħares pesuna li taħdem għal rasha għax tiġiha ġimgħa ħażina tgħid inżarma jew inkella għax tiġiha ġimgħa tajba tgħid li tista` tagħmel il-kapriċċi kollha possibbli.

Ikun qed jiżbalja sew jekk jgħid li se żżarma u sew jekk jgħid li se jagħmel il-kapriċċi għax kif għedt iktar kmieni l-ħajja tas- self-employed ma tiddependix minn xi cheque ta` ammont fis li jissarraf fl- aħħar tax-xahar.

Sur President, l-iktar ħaġa importatni li jridu jifhmu dawk il-perusni li m'humiex self-employed hija li hemm differenza kbira bejn il-mod ta' kif jaħdem u jaħseb impjegat fuq il-valur tal-paga tiegħu u l-mod ta` kif persuna li taħdem għal rasha taħdem u taħseb fuq il-valur tal-flus u x- xogħol li tagħmel.

M'għandix dubju li huwa diffiċli, biex ma ngħidx impossibbli, li persuna li ilha 15 jew 20 sena impjegata taħseb xi tkun il- pożizzjoni reali ta' persuna li tkun qed taħdem taħdem għal rasha.

Bl- istess mod, huwa diffiċli wkoll għal persuna self-employed li tirrealizza l- pożizzjoni reali ta` dak li huwa impjegat allavolja dan ta` l-aħħar ħafna drabi jkollu jmur quddiem is-self-employed biex jinqeda jew jixtri dak li jkollu l-bżonn.

Għax fl-aħħar mill-aħħar hemm inter-relazzjoni qawwija bejn dawk li jaħdmu għal rasu u dawk li huma impjegati, pero` hemm differenza kbira fil-mod ta' kif iħarsu lejn ix-xogħol dawn il-gruppi differenti ta' persuni.

Per eżempju, m'huwiex daqshekk importanti għal persuna li hija impjegata li permess biex tinfetaħ triq joħroġ illum jew inkella il-ġimgħa d-dieħla.

Pero` għal dak li huwa self-employed, li għalih kull sekonda tfisser ħafna, m'għandux ħin x'jaħli biex joqgħod jistenna deċiżjonijiet mingħand dawk il-persuni li huma impjegati.

Wieħed irid jipprova bis- serjeta` jifhem il-mentalita` ta' dawk il-persuni li jaħdmu għar-rashom.

Sur President, l-Onor.

Joe cilia u l-Onor.

Leo Brincat qalu li ċ-charter Ewropew għall-intrapriżi żgħar u medji kif dikjarat mill-Unjoni Ewropea ma tistax issiblu difetti u huwa diffiċli li tikkritikah.

Pero` fl-itess ħin dawn qalu li l-gvern, lil dan is-settur m'huwiex jagħtih l-importanza li jeħtieġ u semmew numri ta` punti li forsi jkolli ċans nitkellem dwarhom aktar 'il quddiem.

X'ipprovaw jagħmlu dawn il-kelliema ta' l-oppożizzjoni fil-konfront tas-self-employed ta' pajjiżna?

Dawn ipprovaw jagħtu l- impressjoni li kull problema li jista` jkollha persuna li taħdem għal rasha jew xi ażjenda li hija meqjusa bħala SME, tkun xi tkun il-problema, se jsolvuhilhom f'kemm trodd salib.

Qed jagħtu l-impressjoni li kull self- employed u kull SME li jmorru quddiemhom b'xi lista ta` talbiet jew b'xi ilment m'hu se jsibu diffikulta` ta` xejn biex jaqduhom.

Qed jgħidu li se jagħtuhom dak kollu li jitolbuhom.

Wieħed mill-kelliema qal li hemm bżonn insibu art biex lil min hu self- employed ikollu fejn jaħdem.

Kif tista` ma taqbilx ma' dikjarazzjoni bħal din?

Mhux kulħadd jixtieq jgħid lis-self- employed u lil dawk li jridu jwaqqfu xi negozju żgħir jew medju ħall jkunu jistgħu jaħdmu b'mod aħjar milli qed jaħdem sal-lum?

M'għandix dubju, kulħadd jaqbel fuq dan.

Pero` d-domanda naturali li tqum hija minn fejn se ġġib din l-art.

Mhux billi wieħed jgħid li se jagħti t-tali art biex fuqha jinbnew negozji żgħar.

Irid jara kif se jirnexxilu jagħmel dan għax se jkun hemm persuni oħrajn li se jibdew jipprotestaw u jilmentaw li qed tieħu xi ħaġa minn tagħhom biex tagħtiha lil ħaddieħor.

Dan huwa punt ferm importanti li rridu nikkonsidrawh.

Faċli li tgħid li trid taħgti spazji għal kull persuna li jixtieq li jkollha garaxx.

Illum bl-inizjattivi tas- segretarjat għas-self-employed qed nipprovaw nidentifikaw postijiet differenti fejn inkunu nistgħu niżviluppaw areas fejn is-self-employed ikunu jistgħu jibni jew jirranġa garaxxijiet biex ikun jista` jagħmel in- negozju tiegħu.

X'kienet ir-reazzjoni ta' diversi persuni oħrajn li jgħixu f'dawn l-areas identifikajna?

Dawn bdew jgħidu hekk: Kif nistgħu aħna ma ngergrux u ma nipprotestawx jekk issa f'daqqa waħda, anke jekk f'distanza sostanzjali 'l bogħod mid-dar tagħna, se jkollna garaxxijiet li minnhom persuni self-employed se jkunu qegħdin imexxu n-negozju tagħhom?

Kellna persuni oħrajn li ġejjin minn gruppi li huma magħrufa li jipproteġu l-qasam ta' l-ambjent – jiena nirrikonoxxi li iktar ma jgħaddi ż-żmien il-kwestjoni ambjentali iktar qed issir priorita` għall-poplu Malti - li qalulna li bil- mod kif qegħdin nipprovaw naħdmu qegħdin nkissru dak li kien stabbilit bir- regoli tal-pjan ta' struttura ta' pajjiżna.

Hanwhekk jibdew iqumu problemi u jrid ikun il-gvern biex isolvihom u tagħmel ħażin in-naħa ta' l- oppożizzjoni jekk tagħti l-impressjoni li dawn tista` ssolvihom b'xi bakketta maġika.

Sur President, l-Onor.

Coleiro dalgħodu qalet dan il-gvern ilu 13-il sena fil-poter.

Naturalment l-Onor.

Coleiro taf li f'dan il-perjodu ta` żmien kien hemm gvern immexxi mill-partit li llum qiegħed fl-oppożizzjoni.

Pero` m'iniex se nitkellem fuq dawk it-22 xahar li fihom kien hemm il-partit Laburista fil-gvern.

Imma qabel dawn l-aħħar snin kien hemm żminijiet oħra li fil-gvern kien hemm il-partit li llum hemm fl-oppożizzjoni.

Jiena niftakar persuni li għadhom attivi fil-partit Laburista li, per eżempju, jmorru jduru l-garaxxijiet tal-mastrudaxxi li kien hemm fil-Mellieħa u jgħidulhom li hekk kif jerġgħu jitiligħu fil-gvern jagħtuhom garaxx biex ikunu jistgħu jaħdmu aħjar.

Għamlu ħames snin oħra fil-gvern wara dik l- elezzjoni u ma tawhom l-ebda garaxx.

MR SPEAKER: Onor. Galea, ippermettili ninterrompik għax sar il-ħin.

Tibqa` in possession?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Iva, nibqa` in possession.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar l- Erbgħa, 30 ta' Ottubru, 2002, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Diskussjoni dwar iċ-Charter Ewropew għall-Intrapriżi Żgħar u Medji - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ugwaljanza għall-Irġiel u n-Nisa - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-Assigurazzjoni ta' Vetturi tal-Mutur għar-Riskji ta' Terzi Persuni – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Isports - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immigrazzjoni - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Qorti Kriminali Internazzjonali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri fil-Qrati u fit-Tribunali - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Metroloġija – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Hemm rimarki?

L-Onor.

Adrian Vassallo

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Sur President, ftit tal-jiem ilu jiena, bħall- kaċċaturi u nassaba kollha ta' Malta u Għawdex, irċevejt fuljett mingħand l- MIC li fuqu kien hemm spjegat eżattament x'irnexxielha tinnegozja Malta ma' l-UE fuq dak li għandu x'jaqsam maż-żewġ delizzji antiki ta' pajjiżna li huma l-kaċċa u l-insib.

Ma naħsibx li dan il-fuljett intbagħat lill-Maltin kollha imma min bagħtu kellu l-lista ta' dawk kollha li huma liċenzjati biex jipprattikaw dawn iż- żewġ delizzji.

Dan ifakkarni fuq il-liġi li għaddejjna ftit tal-ġimgħat ilu dwar il-pożizzjoni tad-data li apparentament, il-MIC għandu l-aċċess għaliha pero` ma nixtieqx nidħol fuq dan il-punt illum.

Il-fuljett li bagħtulna hu sabiħ biex tarah pero` jekk tifli u taqra x'hemm bejn il-linji, joħorġu ħafna domandi li jinteressaw lil dawk kollha li jippratikkaw dawn iż-żewġ delizzji, bħal ma wara kollox nippratikka jien.

Jiena nixtieq nagħmel diversi domandi lill-gvern u jekk veru l-gvern jemmen fit-trasparenza u fid-demokrazija, dan għandu jwieġeb għal dawn id-domandi li s'issa - almenu minn dan il-fuljett - m'hawnx risposta għalihom.

Nibda bl-ewwel punt, ma nistax nifhem kif hemm speċi ta' għasafar li l- kaċċatur jista' jispara fuqhom u l-istess speċi ma tistax tinqabad ħajja, jiġifieri ma jistax jaqbadha n-nassab.

Jiena għalija din ma tagħmilx sens.

Illum se nkun daqsxejn tekniku ħalli l-kaċċaturi u n-nassaba jifhmuni aħjar.

Sa ftit żmien ilu, aħna stajna nonsbu l-alwetti, il-malvizzi, l- pluvieri, il-venew u l-birwin imma issa apparentament, l-UE se tgħidilna li dawn l-ispeċi ta' għasafar nistgħu nisparaw fuqhom imma ma nistgħux inżommuhom ħajjin ġewwa gaġġa.

Jiena nistaqsi x'sens jagħmel dan?!

Xtaqt nistaqsi wkoll dwar il-kumitat Ornis.

Jiena ma nafx minn fejn ġabu dan l-isem pero` dan il-fuljett qed jgħidilna li se jitwaqqaf dan il- kumitat u ġo fih se jkunu rappreżentati għaqdiet tal-kaċċaturi – u nassaba, fejn veru li ma ssemmewx imma nimmaġina li se jkunu mdaħħlin fiha wkoll - u għaqdiet ta' l-ambjentalisti.

Se nikkwota minn dan il-fuljett:

"Ix-xogħol ta' dan il-kumitat se jkun li jiddeċiedi dwar kwistjonijiet importanti li huma marbuta ma' l-istudju li jrid isir dwar l-insib u dwar il-ħruġ ta' liċenzji u dwar ir-reġistrazzjoni ta' dawk l-għasafar li jkunu nqabdu.".

Jiena ma nistax nifhem kif kelb u qattus jistgħu jaħdmu flimkien meta hawn se jkollna żewġ għaqdiet li huma kompletament differenti u fejn hemm għaqdiet ambjentalisti li l-unika interess li għandhom, hu dak li jaraw li dawn iż-żewġ delizzji antiki jieqfu minn ġewwa pajjiżna.

Ma nistax nimmaġina kif – u din ġiet ippruvata fil-passat u ma rnexxietx – il-gvern qed jippretendi li dawn l-għaqdiet sejrin jaħdmu flimkien meta dawn għandhom veduti opposti u hemm uħud mill-ambjentalisti li għandhom opinjonijiet ċertament estremi.

Punt ieħor li ma nistax nifhem hu, kif jista' jsir studju fuq kemm inqabdu għasafar f'dak li għandu x'jaqsam ma' kaċċa u f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-insib meta mhux se jkun possibbli tkun taf, jekk dak li jimlew il- kaċċaturi jew in-nassaba fuq il-formoli, humiex veru jew le.

Apparti dan, kulħadd jaf li l-ammont ta' għasafar li jinqabdu jiddependi ħafna fuq il- passa ta' l-għasafar li tinbidel kull sena.

Din ċertament m'għandhiex x'taqsam ma kemm ikun hawn kaċċaturi għax dan jiddependi ħafna minn ċerta kundizzjonijiet li l-għasfur biss jafhom fejn ġieli jiġu snin fejn ħadd ma jara xejn u ġieli jiġu snin fejn kulħadd jara ħafna.

Anke jekk kulħadd jimla l-formoli kif suppost, ma nistax nifhem kif xi ħadd se jasal għall-konkluzjoni li speċi qed tonqos jew le.

Biex tkun taf dan l- affarijiet, trid tara x'osservaw u x'sabu għaqdiet Ewropej.

Fl-opinjoni tiegħi, din diġa` hi problema kbira.

Kulħadd jaf kemm naqset il-passa f'Malta u dan mhux neċessarjament ifisser li aħna responsabbli għalih.

Jiena nistaqsi wkoll x'jiġri jekk dawn iż-żewġ għaqdiet – kaċċaturi u nassaba ma' l-ambjentalisti - ma jaqblux?

Min se jiddeċiedi min għandu raġun għax dwar dan, m'hawn xejn miktub fid-dokument.

Jissemma wkoll li jrid isir xi studju li għandu x'jaqsam mat-trobbija ġol- gaġeġ ta' għasafar ta' l-għana biex mill-istudju li jsir, ikun stabbilit in- numru ta' għasafar li jistgħu jibqgħu jinqabdu sabiex jitħarsu dawn l- għasafar.

Sur President, din ma nistax nifhem x'iridu jgħidu biha!

Din tfisser li wieħed – mhux bilfors kaċċatur jew nassab għax hawn ħafna dilettanti tat-trobbija ta' l-għasafar li la huma kaċċaturi u anqas nassaba – irid joqgħod jara kemm trabbew għasafar fil-guvi tal-Maltin u skond kemm trabbew, se jagħtu l-permess biex jinqabdu jew jiġu kkaċċjati aktar jew anqas għasafar?

Dan assolutament ma jfisser xejn ħlief taħwid u nispera li xi ħadd jispjega eżattament x'ifisser dan.

Dan ifisser li jekk jkun hawn speċi ta' għasfur li d-dilettanti jieħdu ħafna minnu, din l-ispeċi ma nkunux nistgħu nonsbula iżjed.

Hawnhekk tidħol il-kwestjoni li min qiegħed jibgħat dawn il-karti, ma jafx x'jiġifieri nsib għax wieħed imur jonsob mhux biex sempliċiment ikollu għasfur imma anke għall-fatt li taqbad għasfur, li tara l-għasafar, li tkun qed tgawdi n- natura fuq dik il-ġebla ġewwa l-għaqla.

Ma tagħmilx sens li tgħidu li għax jittieħdu ħafna għasafar ta' speċi partikolari, l-insib ta' din l-ispeċi jonqos.

Għall-benefiċċju tal-kaċċaturi, tajjeb li ngħid li l-ispeċi li se jkunu jistgħu jinqabdu fil-ħarifa huma 31 u fir-rebbiegħa dawn se jinżlu għal tnejn.

Tajjeb li dak li jkun jieħu nota dwar dan għaliex hu veru li fir-rebbiegħa, l-maġġoranza tal-kaċċaturi joħorġu għall-gamiem u summiem pero` dan ma jfissirx li f'dak iż-żminijiet ipassu biss dawk it-tip ta' għasafar biss.

Ħaġa oħra li tinkwetani hi r-reġistrazzjoni ta' kull post fejn isir l-insib u jiena nistaqsi x'inhu l-iskop li kull nassab irid jgħid lill-gvern jew lill-kumitat Ornis, fejn qiegħed isir l-insib.

Qed nistaqsi dan, għax naħseb li once li inti trid toqgħod tirreġistra fejn se jsir l-insib, wisq probabbli, fi ftit ta' żmien ieħor - u dawn huma d-domandi li nixtieq nistaqsi jiena u n-nassaba jippretendu li jkollhom risposta – in-nassab ikollu jġib il-permess tal-PA għal mansab tiegħu, bħal ma wara kollox iridu l-ambjentalisti.

Sejrin niġu f'sitwazzjoni fejn in-nassaba jista' jkollhom post wieħed biss fejn jonsbu?

Hawn nassaba li llum, għandhom seba' u anke aktar imnassab differenti u skond l-istaġun u skond ir-riħ li jkun, jonsbu f'wieħed u mhux fl-ieħor.

Se jkun hemm problemi għal dawk in-nies li jkunu qed jonsbu fuq art li ma tkunx tagħhom, li tkun mikrija jew tkun tal-gvern?

Dawn huma domandi li jiena nippretendi li jiġu mwieġba mill-gvern dejjem jekk il-gvern m'għandux x'jaħbi.

Aħna bħala kaċċaturi u nassaba, ġejna mqarrqin kemm-il darba minn dan il-Gvern.

L-ewwel darba kienet fl-1991 meta l-Prim Ministru kien wiegħed li mhux se imiss il-liġijiet tal-kaċċa u l-insib u meta telgħu għamlu barbuljata sħiħa u kien hawn ħafna protesti.

Kellna l-wegħda l-oħra li dawk li jirrapreżentaw il-kaċċaturi u n-nassaba kienu se jingħataw il- permess mill-gvern li jmorru jinnegozjaw ma' l-UE u bħas-soltu, minn dan kollu ma sar xejn.

Issa għandna dan id-dokument li ċertament mhux jindika li l-liġijiet tal-kaċċa u l-insib se jibqgħu l-istess bħalma wiegħed il- gvern Nazzjonalista qabel din l-elezzjoni.

Ngħid kelma żgħira fuq l-infurzar tal-liġi.

Jiena m'għandi l-ebda diffikulta' dwar dan u ngħid li min jikser il-liġi, għandu jieħu dak li ħaqqu pero` dan ma jfissirx li għandu jsir harassment tal-kaċċaturi u tan- nassaba mill-pulizja, fejn dawn imorru fuq mansab u jdumu hemmhekk siegħat sħaħ biex jiċċekkjaw x'hemm u x'ma hemmx jew inkella joqgħodu jgħidu li rawk bit-tromba meta dawn ma jkollhomx provi.

Jiena mhux qed ngħid li ma jsirx ksur tal-liġi imma kulħadd jaf li ċerta ammont ta' harassment qiegħed isir u dan iġibni għall-aħħar punt tiegħi.

Sur President, il-liġi l-istess għal-kulħadd?

Qed nistaqsi dan għaliex filwaqt li din il-ġimgħa rajna li xi ħadd jittella' l-qorti u weħel multa mhux ħażin talli dan spara fil-pubbliku, il-ġimgħa l-oħra fuq it-television rajna lis-segretarju parlamentari responsabbli mill-isports, l-Onor.

Jesmond Mugliett, jispara senter taż-żewġ biex jiftaħ tiġrija tal-yachts li saret ġo pajjiżna.

Mir-recoil li jiena rajt fuq it-television, jiena ngħid li l-iskartoċċ lanqas biss kien inbjank imma kien skartoċċ normali biċ-ċomb ġo fih u dan ratu Malta kollha.

Dan kellu l-permess tal-pulizija biex jagħmel dan?

Dan kellu insurance jekk Allaħares qatt xpakkalu s-senter taż-żewġ meta kien imdawwar f'dawk in-nies kollha?

Kulħadd jidħak, jieħu pjaċir u jċapċaplu għax dan ta tir!

Jiena nixtieq inkun naf dawn l-affarijiet u saqsejt domanda parlamentari dwar dan.

L-Onor.

Jesmond Mugliett kellu permess mill-pulizija, għandu licence to carry l-armi; licence to use for sporting purposes żgur ma tidħolx fil-biċċa tax-xogħol għax dan mhux sports.

Dan meta tispara bl- istarting pistol għal bidu ta tiġrija, wkoll trid il-permess to keep, to use and to fire imbagħad l-Onor.

Mugliett, imbierek'Alla, spara ġo nofs in- nies mingħajr ħadd ma jgħidlu xejn u mingħajr ma ħadd jieħu passi, imbagħad jekk ikollok nassab jew kaċċatur li jieħu żball, dan inkissruh bil-liġijiet kollha.

Sur President, il-liġi tapplika għal kulħadd?

Jiena nippretendi li l- Ministru Tonio Borg jispjegali daqsxejn jekk dan kellux il-liċenzja jew il- permessi kollha neċessarji tal-pulizija biex jagħmel kif ukoll jekk dan kienx kopert mill-insurance għax meta jkun hemm kaċċatur li jagħmel dawn l- affarijiet, dan il-kaċċatur isallbuh u jeħdulu l-arma Sur President imma dan għax hu segretarju parlamentari u favur l-UE, allura qisu ma ġara xejn.

Grazzi

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, fil-ftit minuti li għoġbu jagħtini l- Onor. Joe Sammut jiena nixtieq nitkellem naqra fuq il-punt li tkellem fuqu l-Onor.

Vassallo fis-sens tal-leaflet li l-MIC bagħtu dwar l-hekk imsejħa negozjati fuq il-kaċċa u l-insib, u jiena għamilt mistoqsija parlamentari li b'kumbinazzjoni ġiet imwieġba fis-seduta ta' dalgħodu.

Jiena staqsejt lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin, din il-mistoqija:

"Jista' il-Ministru jgħid kemm u lil min ġie mibgħut leaflet maħruġ mill-MIC li jitratta n-negozjati bejn Malta u l-UE dwar il-kaċċa u l- insib?

Jista' jgħid ukoll minfejn inġiebet l-informazzjoni tal- persuni li lilhom ġie mibgħut dan il-leaflet?"

u dan weġibni:

" Il-fuljett prodott mill-MIC li jittratta r-riżultat tan-negozjati dwar il-kaċċa u l-insib intbagħat lil-tnax-il elf persuna reġistrati mal-gvern bħala kaċċaturi jew nassaba

L-informazzjoni tal-persuni li lilhom intbagħat dan il-fuljett tinstab għand il-Gvern.".

Grazzi ħafna, dik risposta!

Il-gvern min hu?

Il-gvern hu l-partit Nazzjonalista fil-gvern?

Qed nagħmel dawn il-mistoqsijiet għax qabel l- elezzjoni tal-1998, kienu saru ħafna wegħdiet u propoganda mill-partit Nazzjonalista biex iġib il-vot tan-nassaba u l-kaċċaturi – tipo dik il- wegħda li se jħallu l-kaċċaturi jitilgħu jinnegozjaw magħhom – u illum nafu li minn dan kollu ma ġara xejn anżi ġara bil-maqlub, bħal ma jiġri f'wegħdi oħrajn tal-partit Nazzjonalista fl-aħħar mill-aħħar.

Meta dawn jgħidu "il-gvern", ifisser il-partit Nazzjonalista fil-gvern u jfisser li l-partit Nazzjonalista għadda l-informazzjoni lill-MIC dwar dawn it-12,000 persuna li huma rreġistrati mal-Gvern bħala kaċċaturi u nassaba?

Nittama li jkollna risposta aktar ċara fuq dawn l-affarijiet għax għalxejn noqogħdu ngħaddu liġijiet fuq data protection meta jsiru dawn l-affarijiet.

Imbagħad issib min jitkaża min-naħa tal-gvern għax kien hemm membru tal- partit Laburista li kien talab xi informazzjoni, bħala membru tal- kummissjoni elettorali dak iż-żmien, u kien sar plejtu sħiħ.

Kif semma sew l-Onor.

Vassallo, two weights and two measures.

Min ikun magħhom jagħmel li jrid u min le, jippruvaw jagħlqulu ħalqu bħalma ppruvaw jagħmlu lill- ombudsman u bħal ma qegħdin jipprovaw jagħmlu fuq l-ex Prim Imħallef Joe Said Pullicino fil-vesti tiegħu ta' chairperson ta' l-awtorita` dwar ix- xandir fejn għax dan iddeċieda xi ħaġa li hija favur il-partit Laburista, bdejna naraw l-attakki kontrih, anki fil-ġurnali bl-ingliż tal-Ħadd fejn imbierek'Alla b'kumbinazzjoni, kulħadd jikteb fuq l-istess suġġett.

Naturalment hemm l-id ta' xi ħadd minn Kastilja li jiddetta kollox.

Pero` il-ftit minuti li xtaqt nieħu ma kinux fuq dan is-suġġett pero` ħadt l-okkazzjoni perezz li d-domanda ġie mwieġba dalgħodu.

Ngħaddi issa għas- suġġett proprju.

Il-Ħamis li għadda, fl-24 ta' Ottubru, tħabbret il-mewt ta' l-ex-nunzju appostoliku għal Malta, Jose' Sebastian Laboa fl-eta` ta' 79 sena.

In- nunzju Laboa kien nunzju appostoliku f'Malta bejn l-1995 u l-1998 u jiena nħoss li hu xieraq li l-parlament jfakkar il-ħidma li għamel l-arċisqof Laboa bħala nunzju tal-vatikan f'pajjiżna u talli kien strumentali biex reġgħet bdiet il-ħidma diplomatika bejn il-Vatikan u l-Libja.

Fil-fatt, fis-snin li għamel hawn Malta, Laboa kien ukoll nunzju għall- Panama u l-Paragwaj u fil-fatt niftakru li meta kien hemm kwestjoni pjuttost taħraq fil-Panama, d-Dittatur tal-Panama, Manuel Noriega kien ħa refuġju proprju fil-bini tan-nunzjatura u kulħadd jaf kif in-nunzju Laboa kien ittekilja dik is-sitwazzjoni diffiċli.

Jose' Sebastian Laboa kien diplomatiku abbli ħafna u l-diplomatiċi f'pajjiżna għandhom ħafna x'jitgħallmu minnu.

In-nunzju Laboa kien dejjem jara l-aspett uman ta' dak li jkun, kien jara lill-persuna qabel l-ideat tal-persuna.

Jiena naħseb li din hi ħaġa ta' min wieħed ifakkar u jfaħħar.

Jiena personalment kont ħabib sew tiegħu u kien iddispjaċini ħafna meta ma kienx jiflaħ u kellu jmur lura lejn pajjiżu għal ftit taż-żmien.

Kont ħadt gost meta ġie lura għax kien irkupra xi ftit minn saħħtu pero` sfortunatament, issa smajna li l-mard li kellu ma ħalliehx aktar magħna.

Tajjeb li bħala parlament u anke f'ismi personali, infakkru lill-Monsinjur Jose' Sebastian Laboa li għal tliet snin sħaħ kien nunzju apostoliku f'pajjiżna u jalla li wara l-ħidma kbira li għamel fil-qasam tal-knisja u anke b'mod diplomatiku, jieħu l-mistieħ li ħaqqu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Sammut.

ONOR.

JOE SAMMUT: Sur President, punt li kont se nitkellem dwaru hu proprju l-kwestjoni tal-kaċċa u l-nsib pero` naħseb li dan ġie diskuss biżżejjed mill-kollegi tiegħi għalkemm nixtieq inżid li jiena nemmen li l- kaċċaturi u n-nassaba ġew totalment injorati f'dawn id-diskussjonijiet u nisħaq li dawn jiġu kkonsultati aktar fil-futur.

Nixtieq issa nitkellem fuq il-kwestjoni ta' l-ambjent, suġġett li qiegħed fuq fomm kulħadd dan l-aħħar u proprju kien hemm konferenza tal-partit Laburista fuq dan is-suġġett.

L-ambjent sar suġġett importanti u kulħadd sar konxju ta' dan.

Ninsab kuntent li d-dokument ippreparat u mpoġġi għall- konsiderazzjoni tad-delegati tal-partit - u għall-poplu in ġenerali - hu dokument dettaljat u serju fis-sens li qed joffri soluzzjonijiet għal problemi li għandna.

Ladarba qegħdin bit-tema ta' l-ambjent, nixtieq niġbed l-attenzjoni - għal kemm ġbidt l-attenzjoni ta' dan diversi drabi – li għal kemm nifhem li l- gvern ikollu prijoritajiet f'dan is-settur - u mhux għax ċerta areas ta' Malta huma stmati anqas minn areas oħra – qed ninnota li għalkemm għaddew erba' snin minn din il-leġislatura, f'Malta nsibu areas partikolari fejn il-kabra għall-ambjent aħjar ilha tidwi għal dawn l-aħħar 18 jew 20 sena.

Waħda minn dawn l-areas tinstab f'Ħal Għaxaq fejn għamilt diversi mistoqsijiet parlamentari fuqha u qed nirriferi għat-Triq tal-Millieri, Triq tal-Qattus u Triq it-Telleritu fejn għandna sitwazzjoni fejn t-toroq sal-lum ma jeżistux u għandna areas partikolari fejn id-drenaġġ għadu ma wasalx.

Kellna ħafna risposti fis-sens li l-pompa tiswa ċerta ammont, li l- pompa neċessarja qed tinxtara, qegħda teħel jew marret banda oħra.

Is- sitwazzjoni kif kienet baqgħet u ċ-ċittadini li ħallsu l-kontribuzzjonijiet tagħhom sew għat-toroq kif ukoll għad-drenaġġ, għoxrin sena wara għadhom mingħajr dawn is-servizzi.

Sitwazzjoni simili ta' din tinstab f'dik l-area li aħna taż-Żurrieq nafuha bħala Bubaqra fejn l-area kollha għandha toroq fi stat disastruż.

B'xorti tajba għal min joqgħod f'dik l-area, ma għamlitx xita - għalkemm din hi disgrazzja għall-bdiewa u ninsab konvint li l-problema ta' l-ilma aktar ma jmur, aktar qed tikber u l-konsegwenzi qed inħossuhom fis-settur tal-biedja - pero` huwa għajb li dawn huma toroq li sal-lum għadhom ma sarux.

Għall- darba oħra nifhem li d-dipartiment ikollu l-prijoritajiet tiegħu pero` naħseb li wasal iż-żmien li dawn it-toroq - li ilhom aktar minn ħmistax-il sena - jsiru.

Wieħed ma jitlobx mirakli imma għandu jsir ċerta invellar u landscaping sabiex dawn ikunu tiċċa deċenti għax fl-aħħar mill-aħħar f'dawn l-areas jgħixu l-Maltin ukoll.

Mhux sew li jkollna areas fejn ġo fihom jiġu investiti l-mijiet ta' l-eluf ta' liri biex jissebbaħ l-promenade imbagħad ikollna areas fejn ikun ilhom ħmistax il-sena jistennew għal triq deċenti.

Punt ieħor li nixtieq nitkellem dwaru hu fuq il-wardens u t-tribunali lokali.

Illum li għadda żmien biżżejjed, kulħadd jaf x'inhuma l- funzjonijiet tal-wardens u x'qegħdin jagħmlu fir-realta`.

Titkellem ma diversi kunsilliera f'diversi kunsilli u l-opinjoni hi l-istess ma kulħadd u cioe` li l-wardens jinteressahom biss li jagħtu l-multi fuq ksur tar- regolamenti tat-traffiku, li hi l-aktar ħaġa faċli li tista' ssir.

M'iniex qed ngħid li min jikser il-liġi tat-traffiku għandu jeħlisha imma ma naħsibx li l-iskop ta' dawn il-gwardjani kien li joqogħdu jduru mal- karozzi – anke pparkjati - biex ifittxu għall-anqas nuqqas.

Naħseb ikun ferm aktar utli li kieku dawn kellhom jagħmlu xogħol aktar serju bħal dak li jirrigwardja l-indafa għax sfortunatament, il-pajjiż kien maħmuġ qabel ma ddaħħlu l-wardens u maħmuġ baqa'.

Punt ieħor hu fuq it-tribunali u se nagħlaq bih.

Jiena naħseb li l-prassi u l-proċeduri ta' kif jitmexxew l-affarijiet quddiem it-tribunali lokali għandhom jkunu simili mal-prassi u l-proċeduri li dejjem imxew biha fil- qrati tal-maġistrati għax fit-tribunali lokali, it-tendenza hi li jsibu l- persuna ħatja.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hi aġġornata għal-lejla, l- Erbgħa, 30 ta' Ottubru 2002, fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Viċi Prim Ministru.

Fin-12:30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

NAXXAR - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk jistax it-tifel li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament li jattendi t-tieni sena ta' l-iskola primarja tan- Naxxar jingħata l-għajnuna psikoloġika li għandu bżonn minħabba l-learning difficulties li għandu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-każ ġie mistħarreġ mal-kap ta' l-iskola u qed jingħata l-attenzjoni meħtieġa.

FREEPORT CORPORATION - WHERE'S EVERYBODY?

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid x'xogħlijiet tagħmel il-Where's Everybody? għall-Malta Freeport Corporation?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-kumpannija Where's Everybody? ma tagħmel ebda xogħol għall-Malta Freeport Corporation.

SAN PAWL IL-BAĦAR - DRENAĠĠ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex ix- xogħol li qed isir fuq il-bajja tax-Xama f'San Pawl il-Baħar fejn telgħin faċilitajiet għall-young sailors' club ma jsirux ħsarat lis-sistema tad- drenaġġ fl-inħawi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li d-dipartiment tad- drenaġġ ħa l-prekawzjonijiet kollha fil-każ imsemmi, biex ma jsirux ħsarat fis-sistema tad-drenaġġ.

Fil-fatt, saret laqgħa bejn il-perit rappreżentant tal-young sailors' club u l-perit tad-dipartiment biex jiġu nfurzati ċerti kundizzjonijiet.

Dawn il-kundizzjonijiet ġew trasmessi wkoll lis-sezzjoni ta' l-infurzar tal-MEPA.

LOGĦOB TAL-PAJJIŻI ŻGĦAR - TRACK TA' L-ATLETIKA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid għaliex għadu ma nqalax it-track ta' l-atletika tal-Marsa li se jintuża għal-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar is-sena id-dieħla?

Meta suppost beda x-xogħol fuqu?

Lil min ingħata l-kuntratt?

Kemm sewa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li t-tender oriġinali għar-resurfacing tat- track ta' l-atletika tal-Marsa kellu jiġi maħruġ mill-ġdid minħabba oġġezzjoni minn kuntrattur.

It-tender reġa` ħareġ u qed ikun aġġudikat.

FAĊILITAJIET TAL-MARSA - KONTROLLI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk jeżistux kontrolli dwar nies li jidħlu biex jużaw il-faċilitajiet tal-Marsa?

Jinżammu records dwar it-teams li jużaw il-faċilitajiet?

Dawn iħallsu xi flus kemm biex jużawhom għat-taħriġ u kemm biex jilagħbu regolarment?

Jekk fl-affermattiv kemm tħallsu din is- sena s'issa u mil-liema teams/għaqdiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li jeżistu kontrolli dwar nies li jidħlu biex jużaw il-faċilitajiet kollha tal-Marsa.

Dawn isiru minn ħaddiema tad- dipartiment taż-żgħażagħ u sport, sezzjoni sport.

Informat ukoll li jinżammu records dwar min juża l-faċilitajiet sportivi f'dan il-kumpless, fil-maġġoranza tagħhom dawk li jużaw il-faċilitajiet tħallsu.

Lista ta' clubs/għaqdiet li użaw il-faċilitajiet s'issa u li ħallsu għalihom qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

MIC - KAĊĊA U NSIB

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kemm u lil min ġie mibgħut leaflet maħruġ mill-MIC li jittratta n-negozjati bejn Malta u l-UE dwar il-kaċċa u l-insib?

Jista' jgħid ukoll minn fejn inġiebet l-informazzjoni tal-persuni li lilhom ġie mibgħut dan il-leaflet?

ONOR.

JOE BORG: Il-fuljett prodott mill-MIC li jittratta r-riżultat tan- negozjati dwar il-kaċċa u l-insib intbagħat lil 12, 000 persuna reġistrati mal-gvern bħala kaċċaturi jew nassaba.

L-informazzjoni tal-persuni li lilhom intbagħat dan il-fuljett tinsab għand il-gvern.

POLITIKA GĦAŻ-ŻGĦAŻAGĦ - MEMBRI TAL-KUMITAT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid min huma l-membri tal-kumitat li qed jaħdem fuq il- politika ġdida għaż-żgħażagħ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-membri tal-kumitat li qed jaħdmu fuq il- politika nazzjonali l-ġdida taż-żgħażagħ huma dawn:

Dr Anthony E. Azzopardi Programme of Youth Studies Ms Remona Cuschieri Maltese Association of Youth Workers Mr Keith Psaila National Youth Council Ms Annette Scerri YOUTH Programme Mr Paul Buhagiar Parliamentary Secretariat Mr Adrian Tonna Department Youth & Sport

JUNIOR COLLEGE - STUDENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu n-numru totali ta' studenti li qed jattendu s-sixth form fil-junior college f'din is-sena skolastika?

Kemm minnhom huma subien u kemm bniet?

Kemm hemm studenti li bdew l-istudji tagħhom fil- junior college għall-ewwel darba dan ix-xahar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li f'din is-sena skolastika qed jattendu 2,841 student fil-Junior College Ii minnhom 1,237 huma ġuvintur u 1,604 huma tfajliet.

Informat ukoll li 1,478 student bdew l-istudju tagħhom fil-Junior College għall-ewwel darba dan ix-xahar.

SKEJJEL – NUMBRU TA' STUDENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm huwa n-numru totali ta' studenti li qed jattendu s-sixth form:

1. fil-kulleġġ San Alwiġi; 2. fil-kulleġġ De La Salle; 3. fil-kulleġġ St. Edward's.

X'kien id-dħul ta' studenti ġodda din is-sena?

Kemm huma bniet u kemm subien?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' studenti ġodda li qed jattendu s-sixth forms din is-sena skolastika huwa hekk:

|Skejjel |Ġuvintu|Tfajlie|Total| |tal-Knisja |r |t | | | | | | | |St Aloysius |110 |112 |220 | |College | | | | |De La Salle |44 | 59 |103 | |College | | | | | | | | | |Skejjel |Ġuvintu|Tfajlie|Total| |Indipendenti |r |t | | | | | | | |St Edwards |33 |15 |48 | |College | | | | |Verdala |18 |15 |33 | |International| | | |

SIXTH FORMS - STIPENDJI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hu stmat li se jinħarġu flus fi stipendji lill-istudenti tas-sixth forms matul din is-sena skolastika?

Kemm kien l- ammont fis-sena skolastika li għaddiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li sas-16 ta' Ottubru ta' din is-sena, in- numru ta' studenti post sekondarji li kkwalifikaw għall-għotjiet ta' manteniment kien jammonta għal 5,815.

Qed ngħid li sas-16 ta' Ottubru għax għad hemm studenti li jistgħu jikkwalifikaw, iżda billi applikaw fit-tielet sejħa li saret mill-MCAST għad ma ġewx proċessati.

L-istudenti f'dan il-livell jieħdu Lm100 kull wieħed fi smart card imbagħad jieħdu Lm40 fix-xahar għal disa' xhur (fil-parti l-kbira tal-każi).

Ikun hemm medja ta' 300 student ieħor li minħabba ċirkostanzi diffiċli fil- familja tagħhom jikkwalifikaw ukoll għall-għotja supplementari li hi ta' Lm20 fix-xahar għal disa' xhur.

L-ispiża bin-numru ta' studenti reġisrati sad-data msemmija titla' għal Lm2,628,900.

Is-sena akkademika li għaddiet kien hemm 5414 student fil-livell post sekondarju li kkwalifikaw għal din l-għotja u l-ispiża għalihom telgħet għal Lm2,053,440.

L-ispiża ta' aktar min-nofs miljun lira Maltin aktar din is-sena fuq is- sena l-oħra hi dovuta għan-numru akbar ta' studenti li kienu aċċettati fil- Junior College u l-MCAST.

SKOLASPORT - NUMRU TA' TFAL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' tfal li qed jattendu skolasport?

Kif inhuma maqsuma f'dixxiplini sportivi?

Kemm hemm għalliema/coaches li qed jagħtu s-sehem tagħhom?

Hemm xi coaches barranin li qed jgħinu?

Kemm hu l-ħlas li qed jintalab lil dawk li qed jattendu skolasport u kemm kien is-sena li għaddiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' applikanti fi skolasport s'issa huwa 1,212 li huma maqsumin kif ġej:

|Programm |Dixxiplina |Nru. ta' | | | |tfal | |Foundation|5-7 snin |385 | |Participat|8-10 snin |260 | |ion | | | |Performanc|11-16-il sena | | |e | | | | |Athletics |15 | | |Baseball |20 | | |Basketball |20 | | |Bowling |51 | | |Football |27 | | |Go-Karting |23 | | |Gymnastics |19 | | |Ice-Hockey |24 | | |Netball | 8 | | |Sailing |44 | | |Swimming |32 | | |Table-Tennis |18 | | |Tennis |29 | | |Volleyball |27 | | |Miscellaneous |48 | |Parents | |126 | |Special | |36 | |Class | | | |Total | |1212 |

Informat ukoll li n-numru ta' għalliema u coaches huwa ta' 74.

M'hemm ebda coach barrani ngaġġat minn skolasport.

Il-ħlas għall-parteċipazzjoni fi skolasport din is-sena hija ta' Lm15 li tkopri servizz għal 32 ġimgħa.

Il-ħlas tas-sena l-oħra kien ta' Lm10.

UE - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li Malta ma tibbenefikax mis-sussidji fuq il-produzzjoni bħala membru sħiħ ta' l-UE u ma tipproduċix prodotti bħalma huma zokkor, qmuħ, ċereali, laħam, butir, eċċ, jista' il-Ministru jinfurmani għaliex il-gvern qed jinnegozja ma' l-UE sabiex il-kontrolli fuq l-importazzjoni ta' prodotti bħal dawn ikunu eżentati biss fuq l-importazzjoni attwali?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li l-prodotti li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Interpellant, jiġifieri zokkor, ċereali, butir u oħrajn, huma prodotti li dwarhom il-gvern għamel talba lill-UE għal special supply arrangements.

Mill-istess natura tagħhom, dawn huma arranġamenti li jikkonċernaw biss u speċifikament l-importazzjoni ta' prodotti għal użu esklussivament domestiku, jiġifieri intiżi għall-konsum fis-suq lokali tal- pajjiż importatur.

L-importazzjoni għall-fini ta' esportazzjoni lejn pajjiżi terzi hija koperta minn arranġamenti oħra.

Għaldaqstant, kull special supply arrangement jiġi negozjat b'riferenza għall-livell ta' konsum lokali attwali.

Dawn in-negozjati ikopru wkoll id- definizzjoni ta' provvedimenti għal aġġustament fil-volum kopert minn dawn l-ispecial supply arrangements fil-każ li jikber il-konsum lokali tul il- medda ta' snin li matulhom dawn l-arranġamenti jkunu fis-seħħ.

IMTARFA – ĊITAZZJONIJIET TAL-WARDENS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ċitazzjonijiet li taw il-wardens fl-Imtarfa matul din is-sena bejn Jannar u Ottubru?

Kemm minnhom kienu fi Triq Philip Pullicino?

ONOR.

AUSTIN GATT: Peress li l-gvern ma jimponix fuq id-delega ta' l- infurzar lokali u peress li l-kunsill lokali Mtarfa naqas li jerfa' r- responsabbilita` ta` dan l-infurzar u ma talabx għad-delega, fil-lokalita` ta` l-Mtarfa m`hemmx is-servizz tal-gwardjan lokali.

ENEMALTA - BAĦRIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li ssir bozza ġdida immedjatament quddiem ir- residenza li tagħha d-dettalji qed jintbagħtu separatament minħabba li d- dlam fl-inħawi tal-Baħrija qed jikkawża nkonvenjent kbir lill-anzjana in kwestjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba magħmula mill-Onor.

Interpellant ġiet mgħoddija lill-korporazzjoni Enemalta sabiex tiġi kkunsidrata flimkien ma' talbiet oħra simili.

ĠUSTIZZJA – TELF TA' IRĊEVUTA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: B'riferenza għall-każ li qed nibgħat separatament, jista' il- Ministru jinformani għaliex qed isiru dawn il-ħwejjeġ mill-uffiċċju tal- ġustizzja fil-konfront taċ-ċittadin?

Ma jħossx il-ministru li kieku l- persuna tilfet l-irċevuta kellha terġa' tiġi mitluba tħallas?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab infurmat li l-każ li għalih saret ir-rIferenza f'mistoqsija parlamentari 36319 kien dovut għal żball ġenwin minn naħa tal- cash office.

L-individwu se jiġi wkoll informat uffiċjalment.

Ninsab infurmat ukoll li l-proċedura normali hi li f`każ li xi persuna tmur id-dipartiment u tiddikjara li diġa` tkun ħallset il-multa u għal xi raġuni jew oħra ma tipprezentax l-irċevuta , isir tiftix fir-reġistru li fih ikun irrekordjat il-ħlas tal-multi minn dak in-nhar tad-data tas-sentenza sal- ġurnata li dik il-persuna tmur fid-dipartiment.

Jekk jinstab li l-multa verament kienet imħallsa, in-numru ta` l-irċevuta li jkun tnizzel fir- reġistru jitnizzel ukoll fil-ktieb ta` l-awla ħalli kollox jiġi f`postu.

MOSTA - TRIQ SAN FRANĠISK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid meta sa jittieħdu passi biex jitneħħew it-tankijiet kbar u kollha sadid li qed jintuzaw flok xatba jew ħajt ta' għalqa u li qed ikerrhu l-ambjent fi Triq il- Wied, kantuniera ma' Triq Frangisk Mangion, il-Mosta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li t-tankijiet li jinsabu fil-kampanja f'diversi lokalitajiet madwar Malta qed jitneħħew fuq sistema skond fejn ikunu daħlu l-aktar telefonati.

Talbiet individwali qed ikunu kunsidrati u s-sid/l-okkupant ta' l-art ikun infurmat meta ser ikunu jistgħu jinġabru t-tankijiet, għalkemm, dawn huma obbligati li jneħħuhom huma stess.

Mir-records tad-dipartiment, jirriżulta wkoll li s'issa ma saret l-ebda talba biex jitneħħew tankijiet mit-triq imsemmija.

MALTA STANDARDS AUTHORITY - BIEDJA U SAJD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid min huma l-membri tal-ministeru tal-biedja u s-sajd appuntati fuq il-bord tal-Malta standards authority?

Kemm-il laqgħa attendew u kemm-il laqgħa saret fil-fatt?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-ministeru ta' l-agrikultura u s-sajd għandu rappreżentant wieħed fl-awtorita` msemmija li hu d-direttur (agrikoltura), bħala ex officio.

Dan attenda għal laqgħa waħda minn meta nħatar f'Ġunju, 2002.

ENEMALTA - DWAL PUBBLIĊI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid meta se jinxtegħlu l-fanali li hemm fuq in-naħa tax-xatt mal-baċir 1 ta' Bormla?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-korporazzjoni Enemalta għadha ma rċeviet l-ebda applikazzjoni għas-servizz imsemmi.

BORMLA - BANKINI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid meta se titkompla l-bankina li hemm fi Triq ix-Xatt Bormla taħt ir-Rialto peress li ilha maqlugħa aktar minn sena, u huwa xieraq li titlesta issa li waslet il-festa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li x-xogħol fuq il- pavimentar ta' din il-bankina se jibda nhar it-Tnejn 4 ta' Novembru u jispiċċa madwar għaxart'ijiem wara.

ENEMALTA - DAWL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li jinxtel id-dawl li hemm mal-bini li hemm propjeta` tat-tarzna fil-baċir 1, peress li ilu mitfi ħafna u qed jagħmel ikrah?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari 36447 waqt din l-istess seduta.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Dwar il-każ li d-dettalji tiegħu qed ngħaddi separatament, jista' il-Ministru jgħid kemm hu ntitolat f'allowance supplimentari fil-ġimgħa?

Hemm voti differenti u jekk fl-affermattiv, kif jinħadem?

Il-bonus jingħata sħiħ f'każijiet bħal dawn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dritt għall- allowance supplimentari jiddependi mill-ammont ta' dħul fis-sena ta' l- individwu konċernat.

Jekk, per eżempju d-dħul dikjarat fis-sena ma jeċċedix l-ammont ta' Lm2270, din l-allowance titħallas bir-rata sħiħa ta Lm1.15 fil-ġimgħa, f'każ ta' persuna waħedha, u Lm2.30, f'każ ta' koppja.

Jekk l-ammont ta' dħul fis-sena jkun akbar minn Lm2,270, ir-rata applikabbli titnaqqas skond l-ammont ta' dħul basta dan id-dħul ma jkunx akbar minn Lm3,270 f'każ ta' persuna waħedha, u Lm3,770 f'każ ta' koppja.

Inżid ukoll lil-ħlas tal-bonus mhux marbut ma' din l-allowance.

Il-persuna ndikata mill-Onor.

Interepllant ġiet mgħarrfa dwar ir-rata li hi dovuta lilha bħala allowance supplimentari.