MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 856 L-Erbgħa, 22 ta' Jannar 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 856

L-Erbgħa, 22 ta' Jannar 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 22 ta' Jannar 2003

WERREJ

MINUTI 812

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 812

TQEGĦID TA' KARTI 817

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI (IT-TIENI QARI)

BUDGET ESTIMATES (IMPLEMENTATION) BILL (SECOND READING) 817

AĠĠORNAMENT 835

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 839

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 855 li saret fil-21 ta' Jannar, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

BORMLA - HAJT TA' TAĦT IL-BAĊIR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura: Jista' il-Ministru jara jekk il- ħajt għoli ta' taħt il-baċir f'Bormla jistax jitwaqqa' jew jitbaxxa, sabiex ir-residenti jkollhom ftit aktar arja?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jikkjarifika l-mistoqsija tiegħu u jindika għal liema ħajt qed jirriferi.

MTIEĦEN TAR-RIĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn imtieħen tar-riħ?

Fejn jinsabu?

Dawn kollha proprjeta' tal-gvern?

F'liema qagħda jinsabu?

X'beħsiebu jagħmel il-gvern biex jieħu ħsieb dan il-wirt nazzjonali?

Jikkonsidra li joħroġ tagħrif fuqhom fi ktejjeb għall- użu tat-tfal ta' l-iskola?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

KAROZZI TAL-LINJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Kemm hawn karozzi tal-linja b'kollox?

Kemm hemm minnhom li ma jaħdmux?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija fil-mistoqsija parlamentari 34345.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jista' il-Ministu jgħid jekk dawk il-karozzi tal- linja li qegħdin magħluqa f'xi garaxx u ma jintużawx, humiex reġistrati?

Is-sidien tagħhom dawn xorta waħda se jgawdu mis-sussidju li qed jingħata biex jinxtraw oħrajn ġodda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Infakkar li fl-1995 kien sar ftehim bejn il-gvern u l- assoċjazzjoni tas-sidien biex 147 sid jingħataw sussidju ħalli jkunu jistgħu jbiddlu l-vettura.

Veru li wħud minn dawn il-karozzi m'humiex f'qagħda li joħorġu fit-triq, pero' is-sidien tagħhom xorta huma fost dawk li huma ntitolati li jieħdu s-sussidju.

Uffiċjalment in-numru ta' karozzi tal-linja huwa 508.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jista' il-Ministru jgħid x'se jsir mill-karozzi l-antiki - nistgħu nsejħulhom vintage cars - ladarba s-sidien tagħhom qed jingħataw sussidju biex jixtru oħrajn ġodda?

Din il-mistoqsija qed norbotha ma' ittra li nkitbet minn turist u li dehret fl-aħħar ħarġa ta' The Sunday Times.

Peress li huwa fatt magħruf li t-turisti għandhom grazzja mal-karozzi tal-linja, u peress li kien hemm ukoll il-ħsieb li jsir mużew tat-trasport, ma jaħsibx il-Ministru li tkun idea tajba kieku kellna nagħmlu flotta speċjali ta' vintage buses fuq ir-rotot tat-turisti?

MR SPEAKER: Il-Ministu.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, l-ittra partikolari li qed tagħmel riferenza għaliha l-Onor.

Membru rajtha u jidhirli li xi żmien ilu l-istess persuna kienet kitbet ittra simili f'ġurnal ieħor bl-Ingliż.

Evidentement il-ħsieb wara dawn l-ittri hu biex ma tinqeridx għal kollox parti mit- tradizzjoni tagħna l-Maltin.

Infatti fil-ftehim li l-gvern kien għamel mas- sidien hemm inkorporat li dawk il-buses antiki m'għandhomx jinqerdu imma għandhom jgħaddu f'idejn l-awtorita'.

Naturalment uħud minn dawn il-147 ilhom żmien li spiċċaw u ma jagħmilx sens li żżommhom, pero' hemm numru minnhom li wieħed jista' jgħid li huma uniċi u allura fil-mument li dawn il- karozzi tal-linja jgħaddu għand l-awtorita' dwar it-trasport, irid jiġi deċiż x'se jiġri minnhom.

Ħafna drabi naqraw fil-ġurnali dwar il-ħtieġa li jkollna mużew li fih inżommu dawn it-tip ta' karozzi.

Easier said than done għax biex iżżomm karozza tal-linja b'mod li l-vettura tkun tista' tiġi apprezzata, trid ammont ta' spazju u trid tieħu ħsiebha.

L-intenzjoni ta' l-awtorita' hi li wħud minn dawn l-eżemplari jinżammu f'postijiet li jistgħu jissejħu mużewijiet proprju għal dan l-iskop, ħalli dak li għalina hu tradizzjonali ma jinqeridx.

Din hija parti mill-istorja u parti mill-kultura tagħna u nagħmlu sew li nikkonservaw dak li baqgħalna, Sur President.

FOOTBALL GROUNDS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: GĦall-finijiet ta' l-isport, kemm il-belt, raħal u taqsima għandna b'kollox?

Kemm minn dawn għandhom fejn jintlagħab il-ballun u jsir taħriġ fihom?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Survey li kien sar fl- 1996 jindika li f'Malta u Għawdex hawn madwar 67 ground tal-football ta' daqs li jvarja - mhux bilfors li dawn kollha qegħdin fuq art pubblika – u survey ieħor li sar f'Marzu 1999 jindika li f'Malta u Għawdex hawn 21 ground żgħir, ħames stadji u 44 ground ieħor flimkien ma' seba' training pitches.

PENSJONIJIET - NISA ROMOL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Kemm hawn nisa romol li jieħdu pensjoni barranija li titnaqsilhom skond ir-rata tal-kambju?

Jikkonsidra l-Viċi Prim Ministru li ssir xi ħaġa biex titnaqsilhom it- tbatija lil dawn in-nies?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Il-pensjonijiet li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Interpellant ma jitħallsux minn dipartiment li jaqa' taħt id-dekasteru tiegħi u għalhekk nitolbu jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

REĠISTRAZZJONI TAR-RABA'

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Kemm hawn għelieqi b'kollox?

Kemm hawn minnhom abbandunati?

Min huma s-sidien?

Jista' il-gvern javviċinahom lil dawn in-nies sabiex l-art tibda tinħadem u l-ħamrija ma tintilifx?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Bħalissa qiegħda ssir reġistrazzjoni tar-raba' mis-sezzjoni tal-IACS fi ħdan il-ministeru għall-agrikoltura u sajd.

Ir-responsabbilta' li l-għelieqi tabilħaqq u attwalment jinħadmu hija tas-sidien u dawn jistgħu jagħmlu rikors il-qorti biex ir-raba' jittieħed lura kemm-il darba ir-raba' mqabbel ikun fi stat ta' żdingar.

UE – IMPORT TARIFFS FUQ ĠOBON U BUTIR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 37827 rigward special temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products, x'tariffa trid titħallas fuq ġobon u butir importati minn pajjiżi li m'humiex membri ta' l-Unjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomici): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija 38112.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, biex il-gvern illum ma jiġix bżonn l- ispecial temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products, hemm bżonn ta' xi ftehim partikolari ma' l-Unjoni Ewropea?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ir-risposta għall-mistoqsija li rriferejt għaliha tispjega proprju dan, u cioe li l-gvern ma qagħadx jinnegozja fuq prezzijiet imma fuq tali mekkaniżmu li meta niġu biex insiru membri ta' l- Unjoni, inkunu f'pożizzjoni li jkollna sussidju biex il-prezz ta' dawk il- prodotti li jiġu minn barra inżommuh stabbli.

Imma wieħed irid jifhem ukoll li fl-ambitu ta' l-iżviluppi li qegħdin iseħħu madwar id-dinja, hemm it- tendenza li l-prezzijiet - ma nafx kemm-il darba staqsa dwarhom l-Onor.

Interpellant - jiġu joqorbu aktar lejn xulxin.

Hu mistenni li fuq firxa ta' snin, din id-differenza tkompli tiċkien u anke twassal biex it-tariffi fuq prodotti li jkunu ġejjin minn barra l-Unjoni ....

Naturalment irridu nifhmu li l-Unjoni tipproteġi s-suq tagħha u ladarba nkunu membri, irridu nimxu mas-sistemi tagħha jekk irridu nieħdu l- benefiċċju li jispetta lilna.

U biex la jkun milqut il-konsumatur u lanqas ma jiġi f'pożizzjoni ta' żvantaġġ il-bidwi, innegozjajna biex fuq diversi prodotti nimplimentaw sistema - il-mekkaniżmu tagħha għadu qed jinħadem - li twassal biex ma jkollniex bidla fil-prezz ta' dawn il- prodotti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Filwaqt li naprezza t-tweġiba tal-Ministru, nixtieq inkun naf jekk għandniex bżonn ta' ftehim biex inkunu nistgħu nkomplu ngawdu mill-vantaġġ li nixtru bi prezzijiet internazzjonali.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Huwa fatt li meta nixtru mis-swiew internazzjonali m'għandna bżonn ta' ebda ftehim.

Pero' fuq ċerti prodotti l-Unjoni Ewropea tapplika tariffa biex tipproteġi l-interessi tagħha u aħna wkoll irridu napplikaw dik is-sistema ladarba nidħlu fl-Unjoni.

Kulħadd jaf li l-Unjoni tgħin bis-sħiħ il-qasam agrikolu u aħna aktar minn fiduċjużi li bil- pakkett li nnegozjajna, nistgħu nsibu diversi mekkaniżmi kif lill-bdiewa nkunu nistgħu nġibulhom fondi mill-Unjoni.

Pero' il-gvern daħal f'commitment li jgħin lill-bdiewa ħalli dawn ma jiġux f'pożizzjoni żvantaġġata, anzi biex huma jkunu jistgħu jiżviluppaw iktar.

Issa fil-każ ta' prodotti importati minn pajjiżi terzi li jattiraw tariffa, il-ftehim hu li napplikaw sussidju biex inżommu l-prezz ta' dak il-prodott stabbli għall-konsumatur.

Dik hija l-pożizzjoni tan-negozjati li l-Unjoni ħadet ma' diversi pajjiżi u aħna ftehimna b'dan il-mod.

Kien hemm żmien meta l-Unjoni kienet taħdem b'sistema differenti u kienet anke tagħti ċerta faċilita' lil dawk il-pajjiżi li daħlu membri qabilna biex ma japplikawx dik it-tariffa.

Imma minħabba li din għandha ċerti implikazzjonijiet, illum din is-sistema m'għadhiex tiġi pprattikata.

Fil-fatt huwa meqjus li minħabba l-fatt li dawn it-tariffi qegħdin bil-mod il-mod jonqsu, din id-differenza se tisparixxi matul iż-żmien - forsi fuq perjodu ta' ħames snin, ngħid jien - u allura ma jkollniex għalfejn napplikaw is-sussidji.

U dan mingħajr ma noqogħdu nagħmlu sistema ta' tariffi differenti b'kumplikazzjonijiet notevoli.

Għax ġaladarba nibdew napplikaw l-istess tariffi, mhux se jkollna għalfejn niffaċċjaw kumplikazzjonijiet fl-esportazzjoni ta' prodotti li jkunu oriġinaw minn pajjiżi oħra.

Ara kieku għamilna sistema ta' tariffi, kien ikollna noqogħdu qisna pulizija biex naraw jekk dawk il-prodotti li nesportaw kenux daħlu f'pajjiżna skond it-tariffa mposta mill-Unjoni.

U dik hija waħda mill- kumplikazzjonijiet għaliex fid-diskussjonijiet tekniċi ma' l-Unjoni huma ppreżentaw il-każ tagħhom u, bħall-pajjiżi kandidati l-oħra, aħna dehrilna li din il-pożizzjoni hija waħda raġonevoli, li tagħmel sens u li tilħaq l- istess għan li l-konsumatur ma jkunx qiegħed jiffaċċja żieda fil- prezzijiet, waqt li fl-istess waqt il-produttur ma jkunx qed jiġi żvantaġġat bis-sistemi li qegħdin indaħħlu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mela ġaladarba l-Ministru qed jgħid li m'għandna l- ebda bżonn ta' l-ebda ftehim biex nixtru bi prezz internazzjonali, jista' jikkonferma li l-flus li l-gvern se jkollu joħroġ biex mill-għada li nsiru membri ta' l-Unjoni jibda jissussidja l-prezzijiet għoljin ta' ċerti prodotti, dan l-ammont se jkun qed jibbilanċja d-differenza kollha li teżisti bejn il-prezz intern u dak estern?

Il-gvern fl-aħħar tmien xhur ta' l-2004 se jissussidja l-prezz fuq l-importazzjoni taz-zokkor b'euro 11-il miljun u l-prezz fuq l-importazzjoni taċ-ċereali b'euro 3 miljuni.

Dan l- ammont se jkun qed ikopri l-iżvantaġġ kollu tad-differenza li teżisti bejn il-prezz intern u l-prezz estern, jew parti minnu biss?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Naturalment wieħed irid jifhem li aħna qed naħdmu fuq il-prezzijiet tal-lum u l-intenzjoni hi li biċ-ċifri kif ġew ikkalkolati, se nkunu qegħdin inkopru d-differenza kollha biex ma jkunx hemm effett fuq il-konsumatur.

L-Onor.

Interpellant qal li din tista' ma tkoprix il-prezz kollu.

Jien bil-maqlub ngħid li jista' jirriżulta li din tista' tkopri aktar mill-prezz kollu, fis-sens li ma jkollokx bżonn toħroġ daqshekk flus.

Issa għaliex qed ngħid hekk, Sur President?

It-tendenza hi li l-prezzijiet internazzjonali u l-prezzijiet ta' l-Ewropa jibdew joqorbu lejn xulxin u allura tista' ssib ruħek li din id-differenza tibda tonqos sakemm eventwalment tisparixxi.

Fil-fatt fin-negozjati ssemma' dan ukoll, li d-differenza qiegħda tiġi bil-mod il-mod eliminata.

Għax fil-common agricultural policy għaddejjin b'riformi li jippermettulek tagħti assistenza lill-bdiewa mhux billi tissussidja biss il-prodott imma billi tgħinhom direttament.

Issa aħna aktar jaqblilna hekk għax meta tiġi biex tissussidja prodott, trid tara liema prodott se tissussidja u ma tistax iżżid prodotti oħra kemm trid magħhom.

Allura jekk għandek sistema li tiggarantixxi d-dħul tal-bdiewa biex ikollok stabilita', għalina bħala pajjiż żgħir dak ikun ta' vantaġġ.

U n-negozjati kienu intenzjonati biex jieħdu into account din it-tip ta' issue, Sur President.

Anke meta ġejna għall-issue finanzjarja, u cioe għall-flows li se ndaħħlu mill-Unjoni, ħadna into consideration il-pagamenti li wieħed se jkollu jagħmel minħabba dawn it-tariffi li l-Unjoni għandha llum u li bil-mod il- mod trid telimina u li f'ċerti każi diġa' naqsithom b'mod sostanzjali, pero' baqa' tariffi oħra li bil-mod il-mod se jonqsu.

Allura l- arranġamenti li lħaqna se jħallu lill-konsumatur f'qagħda li mhux se jkun qed jiffaċċja żidiet, waqt li l-benefiċċju għall-bdiewa se jkun sostanzjali peress li jkabbru prodotti partikolari fuq plots limitati.

Issa minflok ma tissussidja l-prodott, is-sistema tgħin lill-bidwi biex ikollu livell ta' dħul diċenti.

Din anke għandha tneħħi l-volatilita' li s-settur agrikolu dejjem iffaċċja matul iż-żmenijiet.

Naturalment aħna rridu nifhmu għalfejn l-Unjoni Ewropea żviluppat il-common agricultural policy.

Dan għamlitu proprju għax peress li s-settur agrikolu jiddependi ħafna mit-temp, minn ċerti pests u mard ieħor li jattakkaw il- pjanti u diversi affarijiet oħra - ħafna xita tista' tgħarraqlek kollox jew bil-kontra jista' jkollok abbundanza ta' prodotti fis-suq u allura l-prezz jaqa' - is-settur agrikolu jista' jiġi milqut b'mod li s-settur industrijali ma jiġix milqut.

Allura matul iż-żmien l-Unjoni żviluppat sistema li tipprova tistabilizza l-prezz tal-prodott u tipprova tipproteġi l-prodott b'tariffi fil-konfront ta' dawk il-pajjiżi li m'humiex membri.

Issa s-sistema li qegħdin jimxu lejha hija waħda li tħares lejn dħul stabbli għall-bdiewa, li allura twassal għal inqas problemi.

Allura s-sistema li qed nidħlu fiha aħna hija l-aktar waħda riċenti ta' kif l-Unjoni qiegħda tħares lejn is-settur tal-bdiewa biex matul iż-żmien, il- livell ta' assistenza ikun aktar sostenibbli - għax bħalissa l-livell ta' assistenza tas-settur tal-bdiewa qiegħed jassorbi madwar 60% tal-budget ta' l-Unjoni Ewropea - u allura jkollna sistema li tkun ta' benefiċċju għal kulħadd.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma meta nafu li 80% tal-qmuħ, xgħir u qamħirrun li nikkonsmaw lokalment nimportawh minn barra l-Unjoni; u meta nafu li t- tariffa li pajjiżna se jkun suġġett għaliha mill-għada li nissieħbu se tkun tvarja bejn 38.8% u 61.4%; u meta nafu wkoll li l-gvern kien qed jinnegozja ma' l-Unjoni ċifra ta' euro 26 miljun, li minnhom fit-tliet snin ta' wara s-sħubija se nieħdu biss madwar euro 8 miljun għal kull sena bħala sussidju; jista' il-Ministru jgħid din id-differenza ta' kważi euro 18-il miljun jekk hux se jħallasha l-konsumatur jew jekk hemmx xi forom ta' sussidji oħra li aħna għadna ma nafux bihom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, jien ngħid li wieħed irid iħares lejn il-kwestjoni li qed isemmi l-Onor.

Membru b'mod aktar wiesa'.

Għax jekk aħna nimportaw il-qmuħ mill-Amerika, jirriżulta li biex is-sehem tal- produtturi Amerikani ma jonqosx, parti kbira mit-tariffa applikata fuq dan il-prodott, jekk mhux kollha, jikkumpensaw għaliha l-Amerikani stess.

Fil- fatt hawn hu l-iżball kif narah jien li qed jagħmlu sħabna ta' l- oppożizzjoni.

Donnhom li ma jistgħux jirrealizzaw li esportaturi fil- pajjiżi ta' barra l-Unjoni, u mhux l-Amerikani biss, meta jiġu biex jbiegħu l-prodott tagħhom fl-Ewropa, joffru prezz favorevoli ħafna biex ikunu jistgħu jżommu l-market share tagħhom.

U allura dak li semma l- Onor. Interpellant trid tarah f'kuntest globali.

Jien ngħid li hawn qegħdin naraw li ħafna mill-kritika li jagħmel il- Partit Laburista biex ma nsirux membri ta' l-Unjoni Ewropea, iddub fix-xejn u tisparixxi.

Jien għalhekk dejjem ngħid li l-Partit Laburista m'għamilx il-homework tajjeb biżżejjed għax minflok ma fittex biex jara kif ikun oġġettiv, ipprova jsib raġunijiet biżżejjed biex jgħid le, ħafna drabi raġunijiet żbaljati, bħal f'dan il-każ.

Jien ngħid li l-Partit Laburista qiegħed itellef l-opportunita' li pajjiżna jidħol fl-Ewropa fuq issues li fil-fatt meta wieħed jidħol fihom bis-serjeta' isib li huma duħħan.

Sfortunatament il-Partit Laburista m'għandux nies tekniċi biżżejjed li jifhmu fuq suġġetti ta' ekonomija u ta' sistemi ta' prezzijiet u allura sħabna ta' faċċata jaslu għal konklużjonijiet nofshom nejja, bir-riżultat li l-partit tagħhom huwa l-uniku partit soċjalista fl-Ewropa li qiegħed iħares lejn il-mekkaniżmi ta' l-Unjoni b'suspetti mhux ġustifikati u prattikament jispiċċa jargumenta kontra l-kunċett ta' l-Unjoni.

Ċertament dan huwa eżempju ċar fejn l-oppożizzjoni qiegħda tieħu falza stikka u l- implikazzjoni tagħha din hi li tista' ttellifna l-opportunita' li nieħdu postna fl-Ewropa u nieħdu l-istess drittijiet u l-istess privileġġi bħaċ- ċittadini l-oħra ta' l-Ewropa.

MR SPEAKER: Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Refalo.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Estimi finanzjarji ta' l-awtorita' tat-turiżmu (ta' Malta) għas-sena 2003.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI

BUDGET ESTIMATES (IMPLEMENTATION) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-21 ta' Jannar 2003.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Mr Speaker, il-budget dejjem huwa suġġett importanti għaliex jirrifletti parti essenzjali ta' dak li l-gvern ikun irid iwettaq.

Hija l-għodda finanzjarja li permezz tagħha l-gvern iwettaq dak li jkun wiegħed fil-programm elettorali u l-policies tal-partit li jkun ġie elett mill-poplu mill-elezzjonijiet ta' qabel.

Jien se nipprova nħares lejn dawn il-miżuri li għandna quddiemna kemm mil- lenti finanzjarja u kemm mil-lenti ekonomika.

Wieħed bilfors irid iħares lejn l-aspett soċjali li jiġi effettwat anke fil-klima preżenti li kif jaf kulħadd hija l-klima ta' referendum u ta' elezzjoni li dejjem qed toqrob.

L- iktar żmien twil possibbli li fadlilha l-elezzjoni ġenerali hija ta' sena u jumejn.

Fil-ħajja politika dan hu żmien relattivament qasir għaliex kif nafu ħafna mill-miżuri li jkunu jridu jittieħdu fil-politika jiedħu ħafna żmien biex jimmaturaw.

Smajt ħafna kritika fuq ċerti miżuri ta' dan il-budget li għandna quddiemna, u meta l-budget jissejjaħ bħala kosmetiku jew sempliċement irtokki, wieħed ma jistax ma jirrispondix għal din il-kritika.

Jien irrid insemmi x'mhux jissemma li s-soltu kien jissemma' bħala kritika tal-budget.

Jien inħoss li r-rwol ta' deputat fuq in-naħa tal-gvern hu li japprova kull miżura tal-budget u allura jagħmel kritika pożittiva lilu nnifsu.

Sfortunatament l-oppożizzjoni min-natura tagħha qatt ma tista' tagħmel kritika oġġettiva u kostruttiva.

Ħafna drabi jgħidu li se jkunu oġġettivi imma wieħed rari jsib li din tagħmel hekk.

L-aktar li smajna kien dwar budget tal-irtokki u li kellna budget kosmetiku.

Il-bieraħ issemma li ma kienux indirizzati temi ambjentali.

Nerġa' ngħid li ħafna mill-miżuri jridu jittieħdu fuq medda ta' snin bil-mod il-mod u allura jkun hemm min jikkritika li l-miżuri tal-budget ma jkunux għamlu ħoss.

Il-budget Nazzjonalista jkun diskuss mill-poplu imma ma jkunx suġġett li jkisser il-pajjiż, li jqajjem tant u tant terrimoti fl-ambjent politiku, industrijali u tan-negozji ta' pajjiżna.

Id-differenza kbira hi li dawn il- miżuri ma jaffettwawx b'mod drastiku s-setturi ta' l-ekonomija.

Dan huwa importanti ħafna għaliex biex wieħed ikollu l-investiment u l-inizjattiva privata li tant nemmnu fiha bil-fatti u mhux bil-paroli, irid ikollu klima politika u ekonomika stabbli.

Il-budget li għamel l-Onor.Dalli sena wara l-oħra huwa propju budget ta' stabbilita' politika għal pajjiżna.

Insemmi wkoll meta għamel il-memorandum fl-1996 li tant jissemma min-naħa l-oħra.

Dan ukoll juri li hemm mekkaniżmi li jiġbdu l-attenzjoni tal-gvern meta nidħlu f'żona ta' periklu.

L-iktar ħaġa importanti meta jsir il-budget u meta jitwettqu l-miżuri ta' għoli ta' prezzijiet ta' sigaretti, alkoħol, tibdil fil-liċenzi, u miżuri oħrajn fuq l-income tax hi li naraw il-vijabilita' ekonomika ta' pajjiżna.

Dan huwa l- ikbar ċertifikat li l-gvern nazzjonalista sena wara l-oħra jieħu.

Irrid ngħid li l-kwestjoni tad-dejn nazzjonali hija importanti ħafna f'dan l-aspett mhux biss f'termini ta' kwantita' ta' dejn imma ta' kemm dan se jkun ta' piż fuq l-ekonomija u fuq it-tmexxija ta' l-amministrazzjoni tal- pajjiż.

Irrid ngħid li minkejja l-kritika distruttiva fuq l-Unjoni Ewropea li għamlet l-oppożizzjoni u li għadha tagħmel u li nafu se tibqa' tagħmel, il-mekkaniżmi li għandha l-Unjoni Ewropea qegħdin hemm biex il-pajjiżi jibqgħu ekonomikament vijabbli.

Dan ifisser li hemm mekkaniżmi li jgħinuna nkomplu mexjin mingħajr ma ngħerqu.

L-UE ma taħsibx biss għall-karta imma timponi u tesiġi li l-pajjiżi jimxu fuq politka tajba u li jkollhom ċerti ammonti ta' dejn mill-kriterji li hemm fit-trattat ta' Maastricht.

Kif aħna nittamaw li qed naħdmu biex naderixxu għalihom iridu jkunu wkoll ta' garanzija għall-pajjiżna.

Aħna dejjem neqirdu għaliex m'għandniex riżorsi naturali, għaliex m'għandniex art kbira u għaliex m'għandniex żejt, m'għandniex faħam u m'għandniex foresti.

Hawnhekk jiġuni f'moħħi l- Arġentina u Venezuela - pajjiżi li fuq il-karta jidhru li huma sinjuri imma fil-verita' huma pajjiżi li għandhom instabilita' kbira kemm politika u kemm ekonomika.

Lil hinn mill-istatistika uffiċjali wieħed irid janalizza u jħares lejn dak li jkun qed jiġri fis-soċjeta' tagħna.

Jien smajt kritika għal ċerti miżuri f'dan il-budget li kienet indirizzata lejn id-dħul tagħna fl-Unjoni Ewropea.

Hemm analiżi min-naħa ta' l-oppożizzjoni fuq bażi ta' klassi.

Dawn jgħidu li l-klassi ta' isfel se tintlaqat l-iżjed, imbagħad jgħidulna l- klassi tan-nofs se tintlaqat l-iżjed.

Jien, Mr Speaker, ma niċħadx li f'pajjiżna hawn differenza bejn grupp u ieħor, pero' bħall-Onor.

Interpellant li tkellem il-bieraħ fuq l-aspett soċjali, jien ukoll niltaqa' man-nies u nieħu profil ta' ċerti gruppi u ċerti kategoriji ta' ħaddiema f'dan il-pajjiż.

Meta nħares lejn dawn l-impressjonijiet ninduna li hawn ħafna nies li huma ta' ċerta klassi bħal dawk li ma jaħdmux li ma jgħixux bil-livell ta' ħajja li wieħed jistenna.

Hawnhekk bl-ebda mod ma rrid nikkritika jew immaqdar xi tip ta' passatemp, Mr Speaker.

Hemm tibdil f'din il-liġi li hu tibdil pożittiv sostanzjali biex ċerti tipi ta' karozzi ma jħallsux il-liċenzji.

L-argument purament klassista ma jreġix f'dan il-każ.

Jien ċert li kull membru ta' din il-Kamra jiltaqa' ma' dawn it-tip ta' nies li m'humiex eċċezzjonijiet.

Fil-kritika ta' l-oppożizzjoni ma' smajna xejn fuq il-politika ta' dan il- gvern li jkompli jżid is-sisa fuq il-prodotti tat-tabakk u l-prodotti ta' l- alkoħol kull sena għaliex nafu li dawn huma sorsi ta' mard fis-soċjetajiet kollha.

Il-gvern ma jistax jagħmel wisq biex iwaqqaf dawn il-vizzji għaliex din hija deċiżjoni ta' l-individwu.

Il-gvern jista' jsaħħaħ l-edukazzjoni tas-saħħa u jista' joħloq ċerti strutturi fejn biex wieħed iżomm vizzju jrid jagħmel spiża annwali kbira.

Ħafna drabi wieħed jidra l-prezz u jkompli jgħix din it-tip ta' ħajja.

Hemm ħafna fatturi li jaffettwaw dawn l-affarijiet u wieħed ma jistax jikkonkludi bl-addoċċ.

Kieku d-dinja m'għandhiex il-problemi li għandha ma jkunx hawn bżonn daqshekk tal-mediċina, tal-pulizija, tad-dwana u tal- qrati.

Is-soċjeta' tipprova tikkontrolla bl-aħjar li tista' u wieħed mill-metodi li wieħed jista' jikkontrolla huwa proprju meta jiġi l-budget u jogħlew dawn il-prodotti.

Jien naqbel li dawn il-miżuri għandhom ikomplu, ikun hemm min ikun hemm fil-gvern, għaliex nemmen li b'hekk wieħed jista' jnaqqas in- numru ta' nies li jpejpu u li jabbużaw mill-alkoħol.

Wieħed ma jistax ma jsemmix li r-revenue tal-gvern minn dawn dejjem jiżdied u wieħed jista' jesplora kif dawn it-tip ta' fondi li jinġabru jintużaw biex jiġu kkontrollati dawn il-vizzji speċjalment fiż-żgħażagħ li huma l- futur ta' pajjiżna.

Mr Speaker, fuq dan il-punt naħseb li ta' min ifaħħar il-gvern li għamel din il-miżura.

Dawn il-miżuri jridu jittieħdu fil-klima politika preżenti.

Il-klima politika preżenti għandna żewġ kampijiet li qegħdin ipinġu l-futur ta' pajjiżna b'mod totalment differenti.

Jien naħseb li bħal kull ħaġa oħra t- triq tan-nofs hija l-iktar triq li tagħmel sens u li ma tħallix l-imħuħ jiddalmu.

Kultant naħseb li l-profeziji tal-ekonomisti ma tantx jaħdmu u li jrid ikun iż-żmien li jagħtina parir.

Isemmu ħafna profeziji u kultant xi waħda minnhom tirnexxi imma jekk hemm branka li hija verament bħal lotterija hija l-mod ta' kif se timxi l-ekonomija.

Minħabba dan jien inħobb nagħti ħarsa lura.

Minkejja li aħna niġu kkritikati li faqqarna l-pajjiż u fqajna l-kaxxa ta' Malta l-fatti juru mod ieħor.

Dan id-diskors ma smajnihx is-sena li għaddiet u ta qabilha biss.

Jekk wieħed jara d-diskorsi u l- kritika li saret fis-sebgħinijiet lill-ewwel gvernijiet nazzjonalisti wara l-indipendenza jsib li kien ikollna l-istess tip ta' stampa mpinġija mill- oppożizzjoni.

Dejjem qalu li dan hu gvern li jberbaq u ma jagħmilx management tajjeb ta' flus.

Kellna wkoll kritika li fl-1996 il-gvern mar għall-elezzjoni għaliex ma kienx kapaċi jagħmel il-budget.

Il-verita' hi li budget wara l-ieħor dan il-gvern jerfa' u jidħol għal iktar responsabbilta'.

Dan il-gvern qed jimpenja ruħu li mhux biss idaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea imma wkoll li jagħmel budgets oħrajn.

Wieħed bilfors iħares lejn il-budgets ta' qabel.

Hemm dik il-fiduċja fil-passat li jien ma nsibhiex fil-budgets li kienu jagħmlu l-gvernijiet soċjalisti u laburisti għaliex minkejja li rrid nirrikonoxxi li daħħlu liġijiet li qed nibnu fuqhom u nkomplu nsaħħuhom kien ikollhom ħafna budgets b'issues kontroversjali.

Jekk ma mmorrux 'il bogħod u naraw iż-żewġ budgets li għamel il-gvern laburista nsibu li pprova jbiddel ħafna affarijiet f'daqqa.

Wieħed ma jistax isawwat lin-nies kif għamel gvern Laburista f'dawk is- sentejn.

Illum il-ħin kollu nisimgħu kemm qegħdin jogħlew l-affarijiet u kif ma jistgħux ilaħħqu l-familji.

Nerġa' ngħid li 'l hinn mill-istatistika li naqraw, naraw li l-poplu Malti għandu livell ta' għixien tajjeb.

Kif joħorġu xi ishma qed jinħatfu u l-kampanji ta' ġbir li kellna fl-aħħar tas- sena wkoll huma sinifikanti għaliex juru kemm il-poplu hu kapaċi jdaħħal idu fil-but u jkun galantom ma' ħaddieħor.

Jien naħseb li dawn l-affarijiet ma jurux klima ta' dipressjoni ekonomika kif tipprova tpinġi n-naħa l-oħra.

Qed jgħidulna li bid-dħul tagħna fl- Unjoni Ewropea l-affarijiet se nkunu b'mod li ma nistgħux nilħquhom.

Jien infakkar li n-nies ta' Sqallija, tal-Greċja, tal-Portugal u Spanja qegħdin f'din l-Unjoni.

Bħalna dawn jgħixu fuq l-industrija tat-turiżmu.

Jekk inħarsu lura fil-passat riċenti nindunaw li dawn il-pajjiżi m'għerqux kif taħseb li se jiġri lilna l-oppożizzjoni.

Mill-ħafna argumenti li ġġib in-naħa l-oħra wieħed jista' jara ċar u tond li qegħdin jaqbdu ma' kull ħaġa biex ibeżżgħu biha u tant qegħdin jidħlu f'dawn l-argumenti li jispiċċaw ma jarawx l-istampa totali tas-sistema ekonomika f'pajjiżna.

F'kull parti tad-dinja jiġri li l-gvern jiġbor it-taxxi u jagħtihom lura lill-poplu f'servizzi u fi proġetti.

Ma smajna xejn fuq kemm il-gvern kien kapaċi jonfoq dawn il-flus b'għaqal.

Smajna biss dwar il-ħela u t-tberbieq.

Il-gvern f'pajjiżna għal ħafna snin ġabar il-flus l-iktar permezz ta' taxxi fuq id-dħul.

Il-partit nazzjonalista ra li l-poplu Malti kien wasal fi żmien li l-konsum tiegħu kien qed ikun b'manjiera li jista' jiġi ntaxxat mhux biss fuq dak li jaqla' iżda fuq dak li jonfoq.

Aħna ressaqna l-liġi tal-VAT u l-oppożizzjoni għamlet kruċjata kontriha.

Din hija għodda għall- gvern u wara kruċjata għamlu tidwira sħiħa.

Nifirħilhom li waslu għal din il-konklużjoni mhux għax huma rivali fil-politika tagħna imma għax l- interess nazzjonali jitlob li ma jkollniex iktar it-taqlib imma li jkollna stabilita` ekonomika f'pajjiżna.

Hawn jirrikonoxxu wkoll li din it-taxxa bħala prinċipju hija tajba.

Il-poplu qed jonfoq il-flus f'affarijiet differenti u allura qed jiġi ntaxxat fuq dan.

Jekk it-taxxa tkunx ta' 5% jew 15 % nistgħu niddiskutuh u kulħadd ikollu l-opinjonijiet differenti.

Jien nemmen li hu tajjeb li qed naqblu li jkollna din it-taxxa fuq il- konsum.

Din tista' tieħu forom differenti imma ż-żewġ partijiet li jirrappreżentaw il-maġġoranza kbira ta' dan il-poplu jaqblu fil-prinċipju u dan jagħti ċerta stabilita` politika u ekonomika.

Intqal ukoll li f'dan il-budget ipprovajna kemm jista' jkun u bil-mod il- mod il-mod indaħħlu l-element tal-ambjent fil-budget tagħna.

Dan huwa wieħed mill-ftit żmenijiet li fihom immexxu 'l quddiem policies favur l- ambjent.

Jien konvint li l-idea li għal-ewwel tidher ftit ġdida bħal tal- karozza tal-eletriku tista' tagħmel ġid lill-ambjent u ladarba tindara tista' tidħol f'pajjiżna.

Irridu ngħidu li ħafna drabi l-konsumatur iħares l-aktar lejn il-prezz.

Karozza hi xi ħaġa li trid ħafna flus biex tinxtara.

Il-bieraħ smajt ħafna argumenti li se jogħlew il-bziezen u se jogħla l-ikel in ġenerali.

Dawn għandhom ħabta li kif jaqbdu argument ikopru biċċa minnu imbagħad ma jkompluhx.

Jien mhux qed ngħid li nixtieq li jogħla l-ħobż jew li jogħlew dawn l-affaijiet.

Smajna li n-nies ma jieklux l-għamara imma rrid ngħid li l-għamara hi spiża kbira għall-familja.

Jien pjuttost ngħid li l-ikel se jibqa' l-istess fl-ispiża.

Nafu kemm isiru testijiet xjentifiċi li jgħidu li l-ikel żejjed u l-obeżita' huma ħżiena u din il- kultura qed tidħol aktar f'pajjiżna.

Nisimgħu ħafna fuq il-prezz taz-zokkor meta nafu li f'pajjiżna għandna l-problema tad-dijabete.

Rajna x'ġara meta f'pajjiżna għamilna l-liberalizzazzjoni tas-swieq.

Ħafna drabi l-prezzijiet roħsu.

Qed jinsew li fuq kollox l-għamara u l-karozza huma spejjeż maġġuri fil-budget tal-familja.

Ħafna affarijiet se jorħsu u dan hu favur il- familji Maltin.

Huwa veru li dawn l-affarijiet ma jinxtrawx kuljum imma huma għajnuna għall-familja.

Dak li nagħmlu ma nagħmluhx biss għal uliedna iżda għall-Maltin kollha.

Dan huwa messaġġ importanti ħafna għax qed tinħoloq l-idea li aħna rridu nagħmlu dawn il-miżuri tal-budget biex ngħabbu l-piżijiet fuq xi ħadd.

L-interess tagħna huwa l-livell ta' l-għixien tal-Maltin u għax nemmnu li l-livell ta' l-għixien tal-Maltin se jimxi 'l quddiem bil-policy ta' dan il- gvern nemmnu li se nimxu 'l quddiem.

Aktar ma wieħed jingħalaq fih innifsu u jkun protezzjonista aktar jibqa' iżolat u ma jagħmilx kummerċ ma' pajjiżi oħra.

Aktar ma se nagħtu vantaġġ lill-pajjiżi kompetituri tal-Mediterran aktar se naqgħu lura.

Jekk l-ekonomija taqa' lura bilfors ikollna budget li jweġġa'.

Dan il-budget ma ħalla l-ebda ġerħa fuq xi settur partikolari.

Dan huwa importanti li ngħiduh għaliex meta jittieħdu ċerti miżuri hawnhekk iqumu l-irwiefen kollha għaliex qamu ċerti miżuri fuq ċerti setturi.

Smajna ħafna kritika fuq ċerti setturi partikolari.

Dan il-gvern irnexxielu jagħmel dan il-budget mingħajr ma jolqot setturi partikolari b'mod ħażin u din m'hijiex ħaġa faċli.

Ministru tal-finanzi ma kont qatt pero` naf żgur li waħda mill-affarijiet li ried jagħmel il-ministru tal-finanzi hija li jibbilanċja.

Dan ikollu talbiet minn hawn u minn hemm u kultant ikollu pressjoni biex iweġġa' xi settur partikolari imma dan m'għamlux.

Mr Speaker, nagħlaq fuq il-kunċett tal-ħela u li miegħu ridt norbot anke l- kunċett ta' l-informazzjoni.

Ħafna pajjiżi huma msallbin b'korruzzjoni li hija marbuta mal-finanzi tal-gvern.

Għall grazzja t'Alla, Mr Speaker, mhux qed ngħid li ma jkunx hemm xi każ iżolat 'l hemm u 'l hawn f'pajjiżna imma ma naħsibx li għandna din il-problema.

Dan il-gvern mhux qed jiġi kkritikat fuq dan għax f'pajjiżna ma jeżistix.

Il-miżuri ta' dan il-budget huma miżuri li l-poplu Malti lest biex jilaqa' biex pajjiżna jkompli miexi ekonomikament 'l quddiem u biex imexxi l-aġenda politika tiegħu, li hija ta' ġid għall-poplu tagħna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Iktar rimarki?

L-Onor.

Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Grazzi, Mr Speaker.

Illum qegħdin nitkellmu fuq bill li se jimplimenta ħafna miżuri li ġew imħabbra fil-budget ta' Novembru li għadda.

Kif qal sieħbi l-Onor.

Francis Agius il-budget huwa kważi l- quċċata tas-sena leġislattiva u s-sena parlamentari.

Il-budget huwa għodda importanti f'idejn il-gvern dwar kif l-ewwel jgħarbel is-sitwazzjoni ekonomika fil-pajjiż imbagħad jgħarbel id-diffikultajiet li ċ-ċittadindi jkunu qed iħossu.

Dan jagħmlu matul is-sena kollha, imbagħad fil-budget jieħu dawk il-miżuri li jkunu adattati biex il-pajjjiż jingħata d- direzzjoni 'l quddiem u jiġu kkoreġuti l-affarijiet li jkunu qed ikollhom effett negattiv fuq l-ekonomija.

Dan hu ċans li jara l-affarijiet li jkollhom effett negattiv fuq is-settur domestiku, fuq l-impjiegi, fuq l- esportazzjoni u fuq l-importazzjoni.

Il-budget huwa għodda importanti ħafna u dan jafu kulħadd.

Dan jafuh iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Il-gvern ikollu ċ- ċans li jagħmel il-manuvrar li jkun hemm bżonn mingħajr xkiel biex ikun jista' jikkorreġi u jagħti gwida lill-ekonomija tal-pajjiż.

Iżjed ma kemm ikun viċin l-inqas wieħed fost iċ-ċittadini tagħna iktar aħjar.

Dan irid ikun kapaċi jċaqlaq u jimmanuvra l-affarijiet biex jikkoreġi u jaddatta ruħu għal pajjiżu.

Mr Speaker, il-punt tiegħi f'din l-introduzzjoni ta' din il-liġi huwa kemm hu importanti għall-pajjiż li jkun kapaċi li jagħmel budget li jadatta għaċ- ċirkostanzi tiegħu u li jkollu l-inqas xkiel possibbli li jkun jista' jimmanuvra u jieħu l-miżuri li jkun hemm bżonn.

Din l-introduzzjoni hija ntiża biex nidħol għal suġġett importanti u nitkellem dwar xi jkun jista' ifixkel jew jorbot idejn il-gvern meta jiġi biex jadatta l-budget.

Wieħed ma jistax f'dan l-istadju tax-xena politika f'dan il-pajjiż ma jitkellimx dwar ir-relazzjonijiet li pajjiżna minn hawn u ftit ġimgħat oħra se jiddeċiedi li jkollu ma' l-Unjoni Ewropea.

Dawn m'humiex xi relazzjonijiet sempliċi imma relazzjonijiet li se jeffettwaw id-deċiżjonijiet tal-pajjiż kollu.

Mr Speaker, ingħad ħafna l-ġimgħa l-oħra favur u kontra s-sħubija jew partnership ma' l-Unjoni Ewropea u dan għednih mill-perspettiva ta' pajjiż żgħir.

Dan għidnih mill-perspettiva ta' deputati fuq in-naħa tal-gvern li jridu sħubija sħiħa u deputati oħrajn minn din in-naħa ta' l-oppożizzjoni li qed jgħidu li sħubija sħiħa ma taqbilx minħabba li xxekkel il-manuvrar tal-pajjiż u tax-xejra ekonomika u politika.

Nemmnu li sħubija xxekkel dak li l-ministru tal-finanzi jkun jista' jew ma jkunx jista' jagħmel f'budget u dan għandu effett minn isfel sa fuq tas-settur domestiku, tas-settur ekonomiku u s-settur politika tal-pajjiż.

Kont qed ngħid li dak li għedna l-ġimgħa l-oħra għednih mill-perspettiva tagħna jiġifieri ta' Maltin li jgħixu f'din il-gżira li qatt ma kienet membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Il-poplu tagħna ftit li xejn qed jingħata l- opportunita` biex jara daqsxejn x'jaħsbu nies li huma diġa` imġarrba mill- Unjoni Ewropea.

Ħafna drabi dan il-gvern jistieden anke f'din il-Kamra parlamentari Ewropej li ġew biex jitkellmu u jgħidulna l-opinjoni tagħhom dwar xi jħossu huma dwar din l-għaqda hekk kbira u hekk importanti.

Minn hawn infakkar u ntenni li l-oppożizzjoni qed tagħraf din l-importanza.

Minn hawnhekk nikkritika l-media ta' dan il-pajjiż li qed tagħti stampa waħda ta' dak Ii jista' jaffetwa l-mod kif nimxu f'dan il-pajjiż u il-mod ta' kif nieħdu d-deċiżjonijiet.

Ftit li xejn jitkellmu fuq l-influwenza fuq il- manuvrar li l-ministru tal-finanzi u l-gvern ikun kapaċi jagħmel biex jiggwida dak kollu li jiġri f'dan il-pajjiż, ekonomikament, soċjalment u politikament.

Il-media sfortunatament inġibdet bħalma l-media tinġibed is- soltu fis-settur politiku ta' dan il-pajjiż, lejn naħa waħda u qed iddoqq qanpiena waħda.

Din qed toħnoq il-vuċi ta' l-oppożizzjoni u ta' dawk li jiktbu minn din in-naħa.

Jien l-ewwel wieħed li ktibt diversi artikli lill- media u ma jġibuhomx biex joħonqu l-vuċi ta' l-oppożizzjoni.

Irridu noħorġu minn din il-gżira u naraw ftit x'qed jgħidu parlamentari oħrajn.

Il-bieraħ kulħadd qara artiklu f'gazzetta lokali dwar l-opinjoni ta' membru parlamentari Ewropew li huwa Ingliż u li huwa wkoll membru tal- Malta-EU joint parliamentary committee.

Dan huwa bniedem li apparti milli għandu l-esperjenza tiegħu fl-Unjoni Ewropea huwa wkoll midħla sew taċ- ċirkostanzi lokali u jaf kif jaħsbuha l-parlamentari Maltin.

Hawn qed nirriferi għal Nigel Farage li huwa membru parlamentari Ewropew.

Dawn il- parlamentari ġew hawn Malta biex jaraw ftit mill-qrib x'inhu jiġri f'dawn il-ġimgħat qabel din id-deċiżjoni storika li l-poplu Malti qed jintalab jieħu.

Ġie ukoll Christopher Booker li huwa speċjalist tal-media u jikteb f"The Sunday Telegraph" Ingliż.

Dawn biex ngħid kollox qed jieħdu sehem attivament u ħadu sehem f'laqgħa pubblika organizzata lokalment min "No to Europe organisation".

Dawn m'għandhom l-ebda interess nidħlux fl-Ewropa jew le.

Dawn ġew hawnhekk biex jagħtuna l-opinjoni tagħhom bħal m'għamel Mr Cox li huwa l-ispeaker tal- parlament Ewropew f'din il-Kamra.

Lil dan ilqajnih u smajna dak kollu li ried jgħidilna.

Kellna lil Nigel Farage li għandu opinjoni differenti minn dik ta' Pat Cox, minn dik tal-gvern tal-ġurnata u mill-media li kuljum titkellem favur is-sħubija sħiħa fl-UE mingħajr ma tagħti widen għal dak li qed jingħad fl-oppożizzjoni.

Nistaqsi Sur President għaliex dan il-bniedem ma ġiex mistieden f'din il-Kamra biex ikellimna wkoll bħalma ġie mistieden Pat Cox biex jgħidilna l-opinjoni tiegħu dwar din is-sitwazzjoni.

Dan biex il-poplu jara kull naħa u biex aħna nżommu l-manuvrabilita' biex fil-futur aħna nkunu nistgħu nieħdu l-miżuri biex niggwidaw tajjeb l-ekonomija tagħna u naddattaw ruħna għall-problemi anke ċkejknin.

Ilbieraħ smajt lill-kollega tiegħi Jose Herrera jgħid kemm niltaqgħu ma' nies li jkunu batuti minħabba li ma jkollhomx fejn joqogħdu u minħabba ċ-ċirkustanzi soċjali tagħhom.

Jekk aħna rridu nimxu l-quddiem irridu naraw li se nkunu nistgħu niddeċiedu favur dawn in-nies.

Jien ċert li ż-żewġ naħat tal-Kamra jridu li aħna jkollna l-għodda biex nagħmlu dan u ma jkollniex ix-xkiel biex niddeċiedu favur dawn in-nies.

Jien inħoss li bniedem bħal dan li għandu opinjoni differenti kellu jiġi mistieden f'din il-Kamra jew għallinqas f'wieħed mill- kumitati ta' din il-Kamra biex jagħti l-impressjoni tiegħu ukoll.

Jien naf li nhar il-ġimgħa Gunther Verheugen ġej hawnhekk u aħna mistednin biex niltaqgħu miegħu u biex ikellimna.

Jien kont nistenna li biex l- affarijiet ikunu bilanċjati nistiednu wkoll lil Nigel Farage biex jgħidilna l-opinjoni tiegħu li hija differenti ħafna minn dik ta' Pat Cox.

Dan qed jgħid li f'pajjiżu li hu r-Renju Unit l-opinjoni pubblika hija verament kontra l-UE.

Skond hu r-raġuni prinċipali għaliex il-prim ministru Tony Blair mhux qed jieħu r-riskju u jiddeċiedi li jagħmel ir-referendum fuq il- Euro hi għax hu beżgħan li ma jgħaddilux.

Ikompli jgħid, Sur President, li l-liġi ta' l-Ingilterra kważi saret sekondarja għall-liġi Ewropeja anke f'affarijiet żgħar.

Dan isemmi eżempju ta' wieħed li kellu ħanut tal-merċa f'Sunderland u li ġie mħarrek u mmultat mill-liġi Ingliża sempliċiment għax baqa' juża l-pounds u l-ounces u mhux il-kilogrammi.

Dan juri kemm il-liġi Ingliża saret sekondarja għall-liġi Europea u qed teffettwa liċ-ċittadini f'affarijiet sempliċi.

Il-punt li qed nistaqsi hu kemm il-liġi tagħna se tkun kapaċi tinbidel biex tipproteġi ċ-ċittadini tagħna.

Qed jgħid ukoll li permezz tat-tkabbir l-UE qed tagħmel kostituzzjoni miktuba u dawn il- liġijiet li se ddeffes fil-kostituzzjoni Ewropea se jkunu supremi għal kwalunkwe liġi oħra tal-pajjiżi l-oħrajn.

Dan qed ikompli jgħid dan kollu minkejja dak kollu li qed jgħid Romano Prodi u Giscard D'Estaing.

Romano Prodi u Giscard D'Estaing qed jgħidu li dawk il-pajjiżi li ma jaqblux ma' din il-kostituzzjoni se jkollhom iċ-ċans li joħorġu mill-UE u mbagħad jekk iridu jagħmlu trattat ma' l-UE fuq bażi ta' free trade, fair trade u partnership.

Din hi l-istess relazzjoni li l-partit laburista qed jgħid li Malta għandu jkollha ma' l-UE u n-naħa tal-gvern u l-media lokali jinsistu u jbellgħu lill-poplu li dan it-tip ta' partnership ma jeżistix.

Issa qed naraw kemm il-poplu tagħna qed jiġi mqarraq dwar x'tip ta' relazzjonijiet għandu jkollu u jista' jkollu ma' l-UE.

Il-mara ta' Nigel Farage hi Ġermaniża u dan jgħid li fil-Ġermanja hemm l-opinjoni li l-ikbar pajjiż ta' l-UE huwa subordinat għal dak li jiddeċiedi Brussell.

Tant hu hekk, Sur President, li meta l-familja ta' dan il-membru parlamentari Ewropew kellhom elezzjoni lanqas biss indenjaw ruħhom imorru jivvotaw għax jgħidu x'jgħidu ma jagħmilx differenza.

Kien hemm artiklu f'gazzetta lokali li s-soltu ma tappoġġax lil din in-naħa tal-Kamra.

Jien skantajt għax kultant xi nies jiżvelaw dawn l-affarijiet li huma daqstant importanti għal pajjiżna f'dan il-mument storiku.

Dan il-membru parlamentari Ewropew qed jgħidilna biex ma naħsbux li l-membri parlamentari Ewropej għandhom xi saħħa.

Qed jgħid li l-membri parlamentari Ewropej lanqas biss għandhom saħħa biex jiddeċiedu meta jitkellmu u meta jitkellmu ma jsir xejn.

Hemmhekk isir biss dak li tgħid il-kummissjoni Ewropea u jkompli jgħidilna biex ma naħsbux li għax se jkollna ħames siġġijiet se jkollna xi poter.

Dan kiteb hekk:

"... assuming that Malta will have some sort of power, because to have five seats in the European parliament is nonsense.".

Dan tkellem mill-esperjenza tiegħu, ta' pajjiżu u ta' pajjiżi oħrajn ta' l- UE.

F'dan il-parlament irridu nisimgħu dawn l-affarijiet ukoll.

Tajjeb li nsemmuhom anke f'diskorsi dwar il-budget għax dawn l-affarijiet jaffettwaw kif dan ifassal il-pjan għall-pajjiż.

Dan jaffettwa dak li jkun jista' jagħmel kull gvern biex jipproteġi ċ-ċittadini u l-ekonomija tiegħu u biex jadatta għall-bżonnijiet ta' dakinhar.

Sieħbi l-Onor.

Frans Aguis tkellem bil-kontra u qal kemm hu importanti li ningħaqdu ma' l-UE għax issa se jkollna suq kbir.

Hekk se jkunu gvernijiet Maltin u l-ministri tal-finanzi fil-futur jekk nidħlu membri sħaħ.

Il-manuvrita' tagħhom biex jikkoreġu l- affarijiet u jagħtu gwida lill-pajjiż se tkun limitata strettament mil- liġijiet li huma superjuri għal dan il-pajjiż.

Din hija s-sitwazzjoni.

Dan il-membru parlamentari Ewropew ikompli jgħid li f'din il-Kamra ma ġiex mistieden u qed jgħidilna li mhux vera li jekk Malta ma tidħolx fl-Unjoni Ewropea se niftaqru.

Qed jgħid li jekk ma nidħlux membri fl-Unjoni Ewropea hemm toroq oħra iktar wiesa' bħalma ħadu pajjiżi oħrajn bħal Greenland, Norway u Iceland.

Dawn jieħdu parti fi swieq akbar minn dak ta' l-Unjoni Ewropea u l-ekonomija tagħhom ma tkunx imxekkla għaliex ikunu jistgħu jinnegozjaw mhux ma' l-Unjoni Ewropea biss imma mad-dinja kollha.

Dawn ma jkollhomx ix-xkiel li timponi fuqhom l-Unjoni Ewropea biex ikollhom l- aċċess biex ikunu membri sħaħ.

Biex wieħed jidħol membru ta' l-Unjoni Ewropea jrid jobdi r-regolamenti tagħhom.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq globalizzazzjoni u fuq liberalizzazzjoni u qbilna li dawn huma affarijiet tajbin.

Jekk hemm grupp ta' pajjiżi li m'humiex liberi kompletament huwa dak ta' l-Unjoni Ewropea għaliex għal ħafna affarijiet jagħmlu barrieri u tariffi biex jipproteġu lilhom innifishom.

Li niġu hawnhekk u nżeffnu l- karotta tal-liberalizzazzjoni u tal-free trade ma' l-Unjoni Ewropea mhux eżempju tajjeb għaliex l-Unjoni Ewropea hija l-iktar pajjiż li apertament tagħmel protezzjoni kontra l-effiċjenza u l-kompetizzjoni ta' pajjiżi terzi.

Hawnhekk qed nirreferi għall-common agricultural policy.

Jekk ningħaqdu ma' l-Unjoni Ewropea nkunu qed nillimitaw u sa ċertu punt inkunu qegħdin niftħu s-swieq tagħna apertament għal pajjiżi l-oħra ta' l- Unjoni Ewropea u nagħlqu l-possibbilta' li ninnegozjaw b'mod ħieles u vantaġġjuż għalina ma' pajjiżi terzi.

Din hija l-verita', Mr Speaker.

Jien mhux se nikkwota lil dan il-membru ħafna iżjed imma nistieden lil dawk li qegħdin jismgħuna biex jaqraw dan l-artiklu kollu biex għallinqas ikollhom idea verament ta' xi tfisser li nkunu membri sħaħ.

Dan biex ma jgħaddux xi għaxar snin oħra u jiddispjaċina bħalma qed jiddispjaċihom pajjiżi bħall-Ingilterra.

Dan il-membru Ewropew qed jgħid li l-parlament Ingliż bil-mod il-mod qed jiġi kastrat u qed jittieħdulu l-poteri kollha u jitpoġġew fl-għatba ta' Brussell.

Semma' wkoll l-eżempju ta' Franza fejn tant ħass attitudni kontra l-Unjoni Ewropea li anke qed isiru protesti u qed jinħoloq lok ta' estremiżmu minħabba li huma qegħdin maqbudin f'affarijiet li m'għandhomx kontroll fuqhom.

Din hija s-sitwazzjoni li pajjiżna jinsab fiha llum.

Pajjiżna qiegħed fl-għatba ta' deċiżjoni importanti immens.

Wieħed jistaqsini għaliex wara ġimgħa nitkellmu fuqha qed nerġa' nitkellem fuq l-Unjoni Ewropea.

Qed nagħmel hekk għaliex ir-relazzjonijiet li se jkollna se jaffettwaw mhux biss lill-gvern jew lill-pajjiż imma se jaffettwaw ukoll lill-ministru tal-finanzi għaliex dawk il-miżuri li jkun kapaċi jieħu se jkunu limitati strettament skond l-esiġenzi ta' l-Unjoni Ewropea.

Irrid nirreferi wkoll għall-VAT.

Qegħdin ngħidu li l-VAT ġiet introdotta fl- 1995 u dak iż-żmien il-partit laburista kien kontra l-liġi tal-VAT.

Dan għaliex dak iż-żmien gvern laburista ħass li hija kontra l-interess tal- pajjiż u taċ-ċittadin.

Minn dak iż-żmien ġraw ħafna affarijiet.

Tela' gvern laburista, biddel il-liġi tal-VAT u daħħal liġi oħra.

Wara sentejn tela' gvern differenti u reġa' daħħal mill-ġdid il-liġi tal-VAT.

Dan ma daħħalx il-liġi tal-VAT kif kien daħħalha fl-1995 għaliex induna li kif kienet laqtet ħafna nies u negozji ħażin speċjalment lill-intrapriżi ż-żgħar minħabba l-burokrazija.

Il-ministru tal-finanzi kien neħħa dak ix-xkiel li konna nitkellmu kontrih aħna.

Tant kien hemm xkiel li fil-budget li għadda u f'din il-liġi qed niddiskutu emendi għaliha.

Il-ministru tal-finanzi nduna li għad hemm xkiel fil-liġi tal-VAT, anke kif ġiet ntrodotta fl-1998.

Din kienet qed ixxekkel is-settur ekonomiku u s-settur tan-negozjanti ż- żgħar li l-iktar ġew milquta ħażin.

Il-ġimgħa l-oħra l-eżekuttiv tal-partit Laburista ddeċieda unaninament li jpoġġi għad-dispożizzjoni quddiem il-konferenza ġenerali tal-partit il- proposta li l-VAT tiġi aċċettata b'modifikazzjonijiet.

Dan ifisser li se nkomplu nagħmlu emendi u titjib f'din il-liġi biex il-poplu tagħna jintlaqat anqas ħażin.

Dan ma jfissirx li għamilna u-turn.

Dan hu l- evolviment tal-politika tagħna.

Ma jfissirx li dak li għedna fl-1995 ma nsostnuhx jew li m'hemmx xkiel bil-liġi tal-VAT f'dan il-pajjiż.

Skond l- indikaturi ekonomiċi li joħorġu mill-uffiċċju ta' l-istatistika pajjiżna għaddej minn żmenijiet diffiċli u ta' inċertezzi kbar u kienet deċiżjoni tajba u kruċjali fl-interess nazzjonali li l-oppożizzjoni rrikonoxxiet li żżommha.

In-naħa tal-gvern qed jagħmlu kapital politiku minnha.

Il-kap tagħna qal li ddeċidejna kmieni għax għamilna hekk qabel l- elezzjoni.

Fl-interess nazzjonali ħassejna li dawn id-deċiżjonijiet jeħtieġ li jittieħdu kmieni biex l-inċertezza fil-pajjiż tieqaf u biex il-poplu jkun jaf x'se jagħmel il-partit Laburista fuq din il-liġi.

Anke l-gvern qed ibiddel budget wara l-ieħor il-pożizzjoni tiegħu dwar il-VAT u jfittex irkejjen fejn jista' jtejjeb.

It-titjib irid ikompli sejjer kemm min-naħa tal-gvern u kemm min-naħa ta' l- oppożizzjoni.

Il-politika titbiddel biex intejbu dawn il-liġijiet li jeffettwaw lil pajjiżna.

Wieħed iħares lejn il-budget kollu u jsib li dawn l-irtokki li saru xejn ma jindirizzaw il-problemi ta' dan il-pajjiż.

Il- problemi ta' dan il-pajjiż huma l-problemi ta' l-istaġnar ekonomiku u n- nuqqas ta' mpiegi.

Fl-economic survey li ġejna ippreżentati bih fil-budget kien hemm ċar u tond kemm naqsu l-impiegi produttivi f'dan il-pajjiż.

Jekk m'inix sejjer żball dawn naqsu b'iktar minn 3,000.

Mat-30% tal-ekonomija tagħna tiddependi fuq is-settur turistiku li mar lura drastikament.

Konvenjentement il-ministru tat-turiżmu qed jibqa' jwaħħal fl-avveniment tal-11 ta' Settembru 2001 meta kien hemm dak id- diżastru ġewwa New York.

Jien ngħid li jagħmel dan konvenjentament għaliex ma jikkwotax il-figuri ta' kemm marru 'l quddiem fl-istess perijodu pajjiżi oħrajn li jikkompetu magħna.

L-Eġittu huwa pajjiż Iżlamiku u jekk wieħed jibża' mill-estremiżmu Iżlamiku ċertament mhux se jagħżel pajjiżi bħall- Eġittu biex imur jagħmel il-vaganza tiegħu.

Madankollu anke fl-Eġittu kien hemm tkabbir immens fis-settur turistiku.

Dan ifisser li mhux veru kif jgħid il-ministru tat-turiżmu li r-raġuni kienet il-11 ta' Settembru.

Ir- raġuni kienet li f'dan il-pajjiż is-settur tat-turiżmu mhux qiegħed jingħata l-importanza li jixraqlu.

Hawnhekk mhux qed nieħdu ħsieb sew l- iktar settur produttiv ta' dan il-pajjiż kontra dak kien għamel il-gvern laburista ta' l-1996-1998.

L-ewwel passi li ħa gvern laburista ta' dak iż- żmien kien biex jikkonċentra fuq is-settur turistiku u sar titjib fenomenali li bellah u ġibed il-prosit ta' kulħadd.

Il-budget li għadda, Mr Speaker, ma ndirizzax din il-problema bis-serjeta`.

Jien fittixt fil-budget u sibt biss li r-rata tal-VAT se tibqa' dik li kienet.

Jekk gvern kellu jindirizza din il-problema kif suppost kellu bilfors jara kif jagħti direzzjonijiet, jinvesti u jixpruna lill-ministru tat-turiżmu biex dan is-settur hekk importanti u hekk kompetittiv jirranka.

Irridu niftakru li m'aħniex waħidna f'dan il-baħar Mediterran.

Għandna kompetituri li mexjin b'saħħa kbira 'l quddiem, jikkompetu magħna u jipprovaw jisirqulna l-isem tagħna bħala pajjiż kalm, ta' xemx u nadif.

Hawn nirreferi għat-Tuneżija, l-Marokk, l-Eġittu, l-Greċja, Ċipru u Iżrael.

Dawn huma pajjiżi li qed jipprovaw il-ħin kollu jisirqulna dan l-isem biex jisirqulna t-turisti minn din l-industrija tagħna.

Mr Speaker, fil-budget li għadda ma tajniex l-importanza xierqa lil dan il- pajjiż u lil dan is-settur.

L-Unjoni Ewropea tieħu ħsieb l-interessi tagħha u ma tagħmilx distinzjoni.

Minħabba dan il-partit Laburista jemmen f'dak li jissejjaħ partnership u li jkollu relazzjonijiet mill-qrib imma jżomm il- manuvrabilita` u l-flessibbilta` tiegħu biex ikun jista' jieħu miżuri preferenzjali għaċ-ċirkostanzi tiegħu.

Dan ma rridux li jiġri f'Malta.

Jien mhux qed ngħid li dawn għandhom jinnegozjaw fil-pounds and ounces, imma li f'deċiżjonijiet żgħar lanqas iħalluhom jieħdu ħsieb l-interessi tagħhom.

Il-ministru tal-finanzi qed jgħid li dan il-każ tant hu żgħir u minimu li lanqas għandi nsemmih hawnhekk.

Hawnhekk se ngħid x'qal fuq il-parlament Ewropew dan il-membru:

"One of the saddest things in Britain is to see the Houses of Parliament and British Ministers defending a decision taken in Brussels which is against the interest of Britain itself.".

(Interruzzjonijiet) Jekk ma jemmnux dan li qed ngħid dejjem jistgħu jistednuh hawnhekk.

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom.

Il-Ministru tal-Finanzi, bil-permess ta' l- Onor. Buhagiar.

ONOR.

JOHN DALLI: Jien mhux qed ngħid li qed jikkwotah ħażin, pero` qed jikkwotah meta ma jafx fuq xiex qed jitkellem.

Qabel ġie jikkwotah fil- parlament messu mar staqsih fuq xiex kien qed jitkellem.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Jien mhux qed nikkwotah ħażin.

Nitolbu jagħtini ċans nitkellem.

Dan il-bniedem tant qal affarijiet interessanti, Mr Speaker, li jien ċert li miż-żewġ naħat tal-Kamra għandna ħafna u ħafna mistoqsijiet x'nagħmlulu biex nipprovaw niċċaraw il-pożizzjoni tagħna u tiegħu.

Nistaqsi għaliex ma nistednux lil dawn in-nies f'dan il-parlament bħalma stiednu lill-president tal-parlament Ewropew u bħalma ġabu hawnhekk lill- Kummissarju Verheugen.

Qed jgħidulna li jieħu pjaċir jiltaqa' ma' l- oppożizzjoni.

Il-membri parlamentari kollha għandhom l-istedina biex nhar il-Ġimgħa filgħodu jiġu hawn biex ikellimna Gunther Verheugen.

Dan nafu x'se jgħid u allura għandna nistiednu nies oħra.

Kieku jiġi nistaqsuh għaliex qed jgħid li l-parlament Ingliż iħoss li qed iċedi kollox għall- parlament Ewropew.

Għandna nistednuh hawnhekk ħalli mbagħad nistaqsuh liema huma l-liġijiet li qed jitilfu u d-deċiżjonijiet li qed jisirqulhom Brussell.

Dawn huma importanti f'dan il-pajjiż.

Dawn huma affarijiet importanti għaliex pajjiżna erbat ijiem oħra se jiddeċiedi fuq l-iktar għażla kruċjali u effettiva fuq il-pajjiż.

Huwa importanti li dan il- bniedem jiġi hawn għax għandna elf mistoqsija x'nagħmlulu.

Mr Speaker, kont qed ngħid li f'dan il-budget m'għamilna xejn biex nistimulaw is-settur l-iżjed produttiv f'dan il-pajjiż kontra ta' dak li kien għamel gvern laburista li f'sentejn biss ġab riżultati li għadhom jissemmew sal-lum.

Hija impożizzjoni ta' l-Unjoni Ewropea tad-daħk li ndaħħlu VAT ta' 5% fuq il-gass u fuq l-elettriku imma mbagħad jgħidu li mhux se jgħadduh lill-konsumatur iżda se jgħadduh lill-Enemalta.

Ma nafx kemm l-Enemalta tiflaħ għall-impożizzjoni tal-VAT.

Ir-raġuni hi l-Unjoni Ewropea tgħid hekk u hekk isir bħal ma se jsir fuq il-VAT fuq l-ikel u fuq il-mediċini.

Dawn mhux se jġibu l-iskużi ta' x'għamlet l-Ingilterra u l- Irlanda.

Dawk huma skużi.

Erbat ijiem oħra jkollhom idaħħluhom u pajjiżna u ċ-ċittadini tagħna jkollhom jibilgħu l-VAT fuq il-mediċini u l-ikel.

L- Onor. Francis Agius hu tabib u jaf kemm hi għolja l-mediċina.

Aħna rridu nkunu kapaċi nipproteġu lin-nies li ma jifilħux dan il-piż u allura għandu jkollna l-manuvrabilita'.

Jekk tiġi l-Unjoni Ewropea se tgħidilna li jew nagħmlu hekk jew neħlu l-multi u jtellgħuna quddiem il-parlament Ewropew.

Dan ma jħallilniex flessibilita.

Hawnhekk tiddeċiedi l-kummissjoni jew il- kunsill tal-ministri u allura joħorġu l-miżuri li hemm bżonn u jikkastigawna billi ma jagħtuniex il-flus li jkollhom jagħtuna.

Min jgħid li se jkollna ministru fil-Kunsill tal-Ministri u se jkollu l- veto u min mingħalih li se mmexxu l-Ewropa u se tgħaddi tagħna jkun verament qed jidħak bil-poplu Malti.

Il-VAT fuq l-elettriku u fuq il-gass hija miżura oħra tad-daħk ta' dan il-gvern minħabba li huwa pressat li jagħmel dak li tgħidlu l-Unjoni Ewropea.

Suppost qed nieħdu miżuri favur l- ambjent u ndaħħlu degradable refuse bags.

Id-dazju se jorħos minn 8.5% għal 6.5% fuq il-karta riċiklata imma mbagħad l-Unjoni Ewropea qed tgħidilna li rridu ndaħħlu l-fliexken tal-plastik.

F'dan il-budget qed nieħdu miżuri li suppost huma favur l-ambjent u qed tiġi l-Unjoni Ewropea u tgħidilna li trid iddaħħal l-ilma minerali fil-fliexken tal-plastik.

Dawn il-fliexken jagħmlu l-ħsara u jibqgħu hemmhekk u m'humiex bio-degradable.

Miżura oħra bla sens hi li nnaqasu d-dazju fuq il-muturi bl-elettriku.

Jien naqbel ma' dak li qal sieħbi l-Onor.

Francis Agius meta qal li jekk ix-xjenza tibqa' sejra kif inhi l-karozzi se jiġu bl-elettriku.

Sa fejn naf jien f'pajjiżna għandna karozza waħda bħal dawn.

Is-sena l-oħra faħħart lill-ministru tal- finanzi meta naqqas il-levies fuq is-solar water heaters u affarijiet li verament jagħmlu ġid mhux biss lis-settur ta' l-ambjent imma anke lis- settur ta' l-enerġija.

Il-konklużjoni tiegħi hi li fil-budget irridu li jkollna l-manuvrabilita' biex inkunu nistgħu ngħinu liċ-ċittadini tagħna.

Jekk insiru membri sħaħ kif in-naħa tal-gvern qed tipproponi ma nkunux nistgħu nżommuha u ċ-ċittadini tagħna jispiċċaw ibatu mill-miżuri tal- budget.

Grazzi.

Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Ministru tat-Turiżmu.

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru tat-Turiżmu): Mr Speaker, għadni kemm smajt lill-Onor.

Buhagiar jitkellem u tassew issoprendejt ruħi li bniedem intelliġenti jasal biex jaċċetta l-propaganda u ma jagħżilx il-fatti.

L- Onor. Buhagiar għandu jkun jaf li matul dawn l-aħħar erba' snin, kemm fid- dħul, kemm fl-impiegi, kemm għal dak li għandu x'jaqsam maż-żmien li damu t- turisti f'pajjiżna u kemm fin-numru ta' turisti li ġew f'pajjiżna kellna żidiet fuq dak li waqqaf il-gvern Laburista.

Qlajna iktar, impjegajna iktar, ġew iktar u damu iktar.

Jiena qatt ma ġibt skuża li t-turiżmu naqas minħabba l-11 ta' Settembru.

Jien insostni li r-raġuni prinċipali għaliex it-turiżmu fil-Mediterran u fid-dinja naqas hu riżultat ta' żewġ affarijiet.

L-ewwel hu l-fatt li l- ekonomija tad-dinja kient dgħajfa u għadha dgħajfa f'ċerti każi u t-tieni li n-nies bdew jibżgħu isiefru wara li ajruplani ċivili ġew użati bħala strumenti ta' qtil.

Jekk wieħed iħares lejn l-istatistika mondjali jsib li ħafna btajjel kienu l-bogħod minn fejn saru l-inċidenti.

Għas-sena 2001 kien hemm tnaqqis ta' turiżmu mondjali ta' kważi 1%.

Malta bħala gżira intlaqtet iktar għax min jiġi Malta bilfors irid jiġi bl-ajru u allura tlifna 2.9% fl-2001.

Fl-ewwel sitt xhur tas-sena 2002 tlifna bejn wieħed u ieħor 9% imma għax ħadna l-miżuri kmieni u dderiġejna r-reklamar tagħna direttament lejn il-konsumatur mingħajr ma raħħasna l-prezzijiet konna minn ta' l-ewwel li rpiljajna.

Illum qegħdin f'Jannar 2003 u xahar wara l-ieħor minn Ottubru 'l hawn se nuru titjib sostanzjali fin-numru ta' viżitaturi li jiġu.

L-organizzazzjoni dinjija tat-turiżmu għadha żżomm u ma xoljietx il-kumitat li waqqfet għall-irpiljar tat-turiżmu.

Għal min irid ikun onest din hi prova li d-dinja tat-turiżmu għadha qed tbati mill-effetti ta' dawk iż-żewġ kawżi li semmejt fil-bidu.

Jekk irid jiftaħar b'dak li ġara fl-1997 u l- 1997 jista' jiftaħar għalkemm it-turiżmu dak iż-żmien donnu kien jiddependi biss fuq l-irranġar ta' Buġibba.

Jien nistqarr li żammejt ċerti policies li daħħal il-predeċessur u kien hemm policies oħrajn li neħħejt.

Neħħejna l- policies għax ma kellhomx effett.

Jien ili ngħid żmien, per eżempju, li li nissusidjaw is-swieq huwa żball.

Waħda mill-affarijiet li għamilt bil-mod il-mod kienet li nneħħi l-iskema tat-TOSS għax konna qegħdin inġibu nies li lanqas biss kienu jaffordjaw li jsiefru.

L-operaturi tant raħħsu l- prezzijiet li kienu qed jiġu n-nies li m'għandhomx x'jonfqu.

It-turiżmu qiegħed biex ikollna mezz kif niġġeneraw l-impjiegi u ndawwru l-ekonomija.

Aħna mhux qegħdin hawnhekk biex nagħmlu ħafna infrastruttura għat-turisti biss.

L-infrastruttura li għandna bżonn hija għalina u jgawdu minnha t- turisti wkoll.

Il-faċilitajiet li nagħmlu huma dawk li rridu ngawdu minnhom aħna u nużaw imbagħad għandna l-infrastruttura turistika li teżisti f'Malta preċiżament għax Malta hija fis-suq tat-turiżmu.

Jien lanqas kelli intenzjoni li nitkellem fuq dawn l-affarijiet illum imma l-Onor.

Buhagiar issorprendieni.

Dawn l-affarijiet wieħed jista' jsibhom fid-dokumenti tal-gvern u tagħmel riferenza għalihom l-istatistika ta' l-uffiċju ta' l-istatistika.

Meta l- affarijiet kienu neżlin l-isfel kulħadd kien itambar fuq kemm sejrin ħażin.

Kważi kważi tan-naħa l-oħra kienu jogħrku jdejhom.

Illum hemm kwiet sħiħ fuq it-turiżmu anke jekk jippruvaw iniggżu l-organizzazzjonijiet li hemm f'dan is-settur.

Dawn donnhom nesew li bħala policy fdajna lis-settur privat bit-tmexxija ta' l-industrija tat-turiżmu.

Il-gvern jipprovdi l- flus, jagħti d-direzzjoni u l-policies u jagħmel monitoring ta' dak li jkun qed isr pero` t-tmexxija ta' kuljum ta' l-industrija qiegħda f'idejn is- settur privat.

Għall-ewwel ikkritikawni ħbieb tiegħi stess meta bdejt nagħżel rappreżentanti li jirrappreżentaw il-gvern nies li kienu ġejjin mis- settur privat.

Staqsewni kif mhux se nżomm bilanċ bejn is-settur pubbliku u s-settur privat.

Jien ħassejt li l-iktar nies li huma kapaċi, li għandhom esperjenza u li għandhom interess li jaraw l-industrija timxi kienu mis- settur privat u forsi f'dak il-mument ħadt riskju.

Dan ħadtu għax emmint li kont qed nagħmel xi ħaġa li fl-aħħar mill-aħħar se jiggwadanja l-pajjiż minnha.

Aħna neħħejna s-sussidju tat-TOSS li konna nonfqu miljuni kbar fuqu biex inġibu turisti mis-suq Ingliż.

Illum anke wara li neħħejna s-sussidju u minkejja l-fatt li kien hemm il-11 ta' Settembru u ekonomija dgħajfa irnexxielna nattiraw numru qrib ħafna ta' dak li kien jiġi fis-sena 2000 meta kien hemm is-sussidju tat-TOSS.

Dak iż-żmien kien hemm il-millenju u ma kienx hemm il-problemi li kellna niffaċċjaw f'dawn l-aħħar sentjejn.

It- turiżmu m'huwiex biss xi ħaġa li jiddependi minn dak li nonfqu aħna, mill- operat tagħna u kif nippjanaw aħna imma jiddependi ħafna minn ċirkostanzi oħra.

Dan jiddependi minn ċirkostanzi finanzjarji u ekonomiċi fid-dinja, problemi u gwerer u affarijiet simili.

Ħadd m'għandu jaħseb li t-theddida li hemm fil-Lvant Nofsani mhux se taffetwa lid-dinja tat-turiżmu u aħna nintlaqtu wkoll.

In-nies li jiġu l-Ewropa mill-Amerika, mill-Kanada u mill- Ġappun ikunu l-ewwel nies li jħassru l-vakanzi u kellna okkażjonijiet fejn kien hemm gruppi sħaħ li għax jibżgħu li meta jiġu Malta jsibu rwieħhom 'il bogħod minn pajjiżhom fi żmien ta' gwerra ħassru l-btajjel.

Dan nafuh u ġara kullimkien.

Dan qed ngħidu qabel ma joħorġu l-istatistiċi ta' Frar biex ma jgħidux li qed inġib skuża.

Jekk dak li ġara fil-11 ta' Settembru jridu jgħidulu skuża jistgħu ikomplu jagħmlu hekk imma jkunu l-uniċi nies fid-dinja li jkunu iżolaw irwieħhom kompletament mill-fatti u mir-realta.

Meta jiġu hawnhekk u jgħidu affarijiet bħal dawn il-poplu ma jemminhomx għax ikunu qed jeseġeraw.

(Onor. Membri: Hear, hear) Meta wieħed jiżbalja u jgħaddi ż-żmien jinduna li hu wkoll ikun fallibbli.

Il-fatti jiċħdu dak li għadu kif intqal fil-parlament mill-Onor.

Buhagiar Grazzi.

Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki.

L-Onor.

Rita Law.

ONOR.

RITA LAW: Mr Speaker, il-Ministru tat-Turiżmu ħa għalih għax ħass li l-Onor.

Louis Buhagiar qanqlu bid-diskussjoni tiegħu.

Qalilna li hawnhekk aħna rridu nitkellmu iktar fuq il-fatti u hekk se nagħmlu.

Biex inkompli nwieġeb lill-Ministru tat-Turiżmu se nagħtih kwotazzjoni biex nurih kemm-il kollega tiegħi l-Onor.

Louis Buhagiar kellu raġun fuq dak li qal.

Kienu jgħidu li t-turiżmu għandu jitla' 'l fuq għax qiegħed fi stat ħażin.

Bejn Jannar u Settembru ta' din is-sena żaru pajjiżna 66,000 turist inqas mill- ewwel seba' xhur tas-sena l-oħra waqt li d-dħul mit-turisti naqas b'Lm21 miljun.

Dan huwa s-suċċess tal-Ministru tat-Turiżmu li tqanqal bid- dibattitu tal-kollega tiegħi l-Onor.

Louis Buhagiar.

Inkompli ngħidlu li fl- ewwel għaxar xhur tas-sena li għaddiet l-impiegi naqsu bi 333.

Fi żmien gvern laburista t-turisti li żaru pajiżna kienu żdiedu b'130,000 u d-dħul fuq dak li kien hemm mill-1996 sa 1998 kien żdied b'Lm26 miljun .

Hawn se nirriferi għall-budget li għamel l-Onor.

Dalli.

Nirrispetta x- xogħol tal-Ministru John Dalli għax is-sitwazzjoni tal-pajjiż taħt dan il- gvern m'hijiex waħda pjaċevoli u l-ministru jrid jipprova jraqqa' l-pannu bil-qargħa aħmar biex jipprova jagħmel budget diċenti.

Għalkemm huma pinġew dan il-budget bħala għaqli jew jgħidu li dan hu gvern ta' kuraġġ, il-fatti juru mod ieħor.

Għalkemm jgħidu li n-nefqa tal-gvern hija kollha taħt kontroll naraw li n-nefqa tal-gvern fiha l-problemi.

Wieħed jistaqsi xi tfisser meta wieħed jagħmel pjan kif għamel il-ministru biex jikkontrolla l-ispejjeż u n-nefqa tal-pajjiż u jara fejn sejrin il- finanzi u fuq liema setturi qed jintnefqu.

Meta wieħed jisma' lill- esponenti Nazzjonalisti jitkellmu fuq kemm qegħdin jonfqu l-flus tal-pajjiż b'mod onest jew għaqli jirrealizza kemm il-poplu Malti qiegħed ibati għaliex it-tmexxija nazzjonalista mhux qed tkun kif xieraq.

Il-ministru semma li t-turisti qed jiġu Malta u jien ngħid li din hi gidba.

It-turisti qed jaqtgħu qalbhom jiġu Malta għaliex fejn dawn ilhom għal ħafna snin jiftaħru li kellhom jirranġaw l-ambjent u t-toroq, kif appena t-turisti jaqbdu jsuqu bil-karozza, taxi jew coach għal-lukandi jibdew jimmollaw minħabba l-istat ħażin ta' dak li semmejt.

Naħseb li l-ikel li jkunu kielu fuq l-ajruplan jibda jdardarhom bl-iskossi li għandna fil-pajjiż għaliex tant it-toroq tagħna tħallew għal ħafna u ħafna snin traskurati li spiċċaw qishom il-qamar.

Dan għaliex il-gvern Nazzjonalista ħaseb li se jġib ħafna miljuni minn barra u li se jkun jista' jużahom fuq it-toroq tagħna.

Peress li l-bużżieqa nfaqgħet u ma ġie xejn kellhom jaraw kif jieħdu l-iktar toroq li jintużaw u jirranġawhom mill-flus li qed inħallsu aħna stess mit-taxxi tagħna.

Wieħed bilfors jinnota f'dan il-ktieb tal-budget li għalkemm il-gvern jiftaħar li daħħal Lm123 miljun fuq il-VAT fl-2002 dan ifisser li nġabru minn fuq dak li xtara u dak li kellu fil-but il-poplu Malti.

15% tal-finanzi li xtara bihom ħadomlu l- gvern permezz tal-VAT.

Hawnhekk qalilna li ġabar Lm8 miljun aktar mis-sena l-oħra u li għal din is-sena huwa mistenni li jiġbor aktar għaliex qiegħed jirrealizza li d-dejn tal-pajjiż huwa kbir.

Dan irid jirranġah minn fuq it- taxxi, l-multi, l-liċenzji u d-demm tal-Maltin.

Huwa rrelevanti jekk dawn il-finanzi humiex ġejjin minn fuq xi ħadd li għandu flus biżżejjed biex iħallas jew inkella mara tad-dar jew persuna b'diżabilita', anzjan jew ħaddiem li m'għandux biex almenu jwassal sa l-aħħar tal-ġimgħa bil-ftit liri li għandu.

Dan hu irrelevanti għax il-partit Nazzjonalista għamel forka għal kulħadd fuq il-prodotti u s-servizzi li jinxtraw.

Dik hija taxxa li aħna dejjem ħassejna li hija inġusta u qegħda tweġġa' lil min ma jiflaħx.

Il-gvern ġabar dawn il-flus anke minn fuq dawk in-nies u familji li ma jifilħux iħallsu.

Forsi 'l quddiem ikolli ċ-ċans ngħid xi preparamenti għandna fuq il-VAT u rrid ngħid li l-unika ħaġa li ħassejna aħna hi li għandna nħarsu lejn l- isports.

Ftit qabel li kien qed jitkellem l-Onor.

Francis Aguis jiena u l- ministru ċċajtajna ftit għax semmejna l-eżercizzji.

L-eżerċizzji huma importanti għaliex jagħmlu ġid lis-saħħa tal-bniedem.

Meta kienu fil-gvern daħħlu l-VAT fuq l-isports ukoll.

Jien kont ngħallem l-isports u naf kemm kienu ħassuha l-klijenti tiegħi meta kellhom iħallsu 15% fuq il-korsijiet tal-isports.

Jien qed insemmi l-1995 aħseb u ara llum meta l-valur tal-lira tagħna naqas.

Waħda mill-affarijiet li qed inwegħdu lill-poplu Malti hi li l-VAT fuq l-isports titneħħa għax hi inġusta daqskemm naħsbu li hi inġusta l-VAT fuq entitajiet governattivi li jagħmlu xogħol tajjeb.

F'dan il- ktejjeb jidher li d-dħul mill-importazzjoni naqas u naqas ukoll it-turiżmu.

Jekk il-ministru tat-turiżmu jrid jiftaħar li żdiedu t-turisti f'Malta jista' jagħmel hekk imma jekk irid jiċċekja sew jara paġna 15 tad-diskors tal-budget.

Jekk jarah sew isib li l-kollega tiegħu l-Onor.

John Dalli qed jgħidlu li t-turisti naqsu.

Wieħed jistaqsi min għandu raġun.

Qed jgħid ukoll li d-dħul mid-dwana se jitla bi Lm12miljun - ftit inqas mis- sena l-oħra.

Naqset l-importazzjoni f'pajjiżna għax m'hawnx bejgħ, il-mutur kummerċjali qed jieqaf u għandu bżonn l-għajnuna.

Il-ministru stess qed jgħidilna li din is-sena mid-dwana kien hemm nuqqas ta' Lm5 miljun minn dak li pproġettaw.

Jekk wieħed jisma' minn dak li kien qal il-prim ministru biex ipoġġi jdejh ma' l-art kellu jisma' wkoll in-nies tat-triq u jara eżattament x'inhu qed jiġri fl-istabilimenti Maltin.

Wieħed mill-ewwel jirrealiżża kemm għandna ħwienet f'Malta li qed imorru ħażin fil-bejgħ.

Dan isemmi dħul ieħor li hawnhekk mhux spjegat.

Qalilna li minn dħul ieħor il- gvern għandu jdaħħal Lm85 miljun sa l-aħħar ta' din is-sena - Lm17 miljun aktar mis-sena l-oħra.

Dan irid idaħħal Lm85m f'affarijiet oħra li ma spjegax x'inhuma.

Wieħed allura jibda jistaqsi kemm se jiżdiedu taxxi u prezzijiet.

L-Onor.

Francis Aguis qalilna nnaqsu mill-ikel għax inkella neħxienu u hawn ħafna nies ħoxnin f'Malta.

Hemm differenza li wieħed jiħxien għax jiffanga u li jeħxien għax m'għandux nutrienti tajbin u jiekol il-ħobż biż-żejt.

L-Onor.

Francis Aguis missu jistħi jiġi joqgħod jgħid li n-nies qed jeħxienu u għandna nnaqsu mill-ikel.

Dawn huma l-affarijiet li jridu jaraw l-esponenti Nazzjonalisti u mhux tajjeb li jiġu hawn u jippruvaw idaħħkuna.

Dawn misshom jieħdu l-affarijiet bis-serjeta'.

Hawn irrid inkompli fuq dawk is-Lm17 miljun aktar mis-sena l-oħra li se jidħlu fuq affarijiet li ma nafux x'inhuma.

Dan ifisser li jekk is-sena l- oħra l-gvern intaxxani Lm100 din is-sena hemm propost li se jintaxxa iktar.

Din hija d-deċiżjoni tal-gvern u hija mniżżla abjad fuq l-iswed.

Id-dħul tal-liċenzji kien madwar Lm7 miljun iktar minn dak li kien ipproġettat.

Wieħed jistaqsi minn fejn ġejjin dawn il-flus kollha li qed isemmu.

Dawn huma kollha piżijiet fuq il-familji.

Semmejt it-taxxi, l-multi, l-liċenzji, l-miżati, tnaqqis mill-importazzjoni u tnaqqis mit-turisti.

Dan mhux qed tgħidu Rita Law imma l-gvern Nazzjonalista f'dan il-ktieb tal-budget li ħareġ għal din is-sena.

Dan huwa l-pjan li l-poplu Malti se jkun qed jibla', bħalma qal il-kollega tiegħi l- Onor. George Vella fil-meeting li kellna nhar il-Ħadd.

Qed ikollna pillola qarsa wara l-oħra li aħna qed ikollna nibilgħu mingħajr ma nkunu qed nieħdu nifs.

Dawn huma l-veritajiet u l-pjanijiet ta' dan il-gvern.

Wieħed jistaqsi kemm dan hu għaqli meta qed nagħmlu dawn il-piżijiet kollha fuq il- poplu.

M'huwiex għaqal li wieħed ikisser lill-familji bl-għoli tal-ħajja.

Hemm diġa` pjan li jogħlew il-parts tal-karozzi.

Il-kwota li tana dan il- gvern hi ta' 65%.

Dawn huma piżijiet fuq iż-żgħażagħ u fuq dawk kollha li jridu jixtru karozza.

Il-bieraħ tkellimt ma' ġuvni li xtara karozza u għamel il-kuntratt tal-assigurazzjoni f'Ottubru.

Dan għandu jħallas Lm346 f'assigurazzjoni.

Meta f'Jannar mar iġedded il-polza qalulu li jrid iħallas Lm526.

Din hija r-realta`.

Dawn huma l-fatti u l-piżijiet li qed iġorr ma' saqajh il-poplu Malti.

Dawn huma affarijiet li l-gvern Nazzjonalista ma jgħidx.

Il-gvern nazzjonalista mhux se jitkellem fuq dawn il-piżijiet li qed iġorr il-poplu Malti.

Li kieku dan ir-raġel ma kellux no claim bonus l- assigurazzjoni tiegħu kienet tkun ta' bejn Lm800 u Lm900.

Dawn huma l- veritajiet.

Dawn l-affarijiet ikunu qegħdin f'xi ktieb b'tipa rqieqa ħalli forsi wieħed ma jarahomx.

L-ewwel li qed nagħmel jien hu li ndur għat-tipa rqieqa għax hemmhekk insib il-materjal li rrid niġbor jien.

Għandna nilbsu n-nuċċali ħalli almenu nixtarru dawn l-affarijiet li jkun moħbija għaliex il-poplu Malti jrid ikun jaf il-verita'.

Il-poplu Malti jrid ikun jaf kif se jintlaqat u mhux sew li qed jaħbulu l-affarijiet.

Ma rridx naqbad ma' l-Onor.

Francis Agius imma ma nistax nibqa' kwieta meta nisma' affarijiet li jolqtu lill-familji.

Dan qal li għolew il-bziezen u l- ħobż.

Sewwa qed jgħidu l-laburisti u l-kollegi tiegħi.

Hu veru li se jogħla l-ħobż u dan jidher fid-dokument għax aħna ma nitkellmux fl-ajru.

Dawn huma affarijiet li qed jagħtihomna l-gvern stess.

Hawnhekk għandi lista kbira ta' prodotti li għolew.

Jekk jogħla l-ħobż – hu f'liema forma hu – se tbati l-familja.

Ma nafx għaliex hawn noqogħdu nidħku u ngħidu li se jogħlew il- bziezen.

Il-ħobż, il-galettini, l-ikel tal-breakfast u s-cereals, l-ikel tat-trabi, il-laħam frisk u t-tiġieġ se jogħlew.

Nista' nieħu l-ħin kollu tiegħi biex insemmi pillola wara l-oħra li l-poplu Malti se jkollu jibla.

Hemm ukoll il-butir, il-ħalib, il-ġobon, il-patata u l-ħaxix frisk.

Jien nistaqsi lill-Onor.

Frans Agius jekk hux tajjeb li se jċaħħadna mill-ħaxix frisk ukoll.

F'dan il-ktejjeb jissemmew ukoll il-gass, l-elettriku u t- trasport pubbliku.

Dawn għad irridu nisimgħu fuqhom.

Fuq it-trasport ta' l- ajru u tal-baħar għadhom ma ħarġu xejn imma dawn l-affarijiet iridu joħorġu b'tipa rqieqa meta nagħmlu l-għażla tas-sħubija ma' l-Unjoni Ewropea.

Hemm differenza kbira mill-partnership li jrid jidħol fih il-partit Laburista.

Bil-partnership wieħed qed jagħmel bilanċ, qed jitfa' l-affarijiet fuq il- miżien u jkun jista' jimmoniterja.

Il-poplu Malti qed jara l-miżien u jinduna fejn qed ixaqleb.

Jekk jara li qiegħed ixaqleb lejn naħa jew oħra jkun jista' jimmodera biex jerġa' jġibu fin-nofs.

Dak hu li qed nippruvaw nagħmlu aħna bil-partnership.

Se nippruvaw inġibu bilanċ bin-negozjati ħalli l-poplu Malti ma jkunx ixxukkjat.

Il-poplu Malti jixxokkja ruħu meta l-kejla tmur fuq naħa waħda tal-miżien.

Jekk jiġri hekk il-poplu jinstabat u allura aħna nħarsu lejn il-bilanċ għall-ġid taċ- ċittadin.

Partnership tqis u tixtarr x'inhu l-aħjar għall-poplu Malti.

Fil-budget tkellem ukoll fuq kumpanniji privati.

Jien nitkellem ħafna man- nies u hawnhekk ukoll nipprova nsib bilanċ f'dak li ngħid.

Il-ministru qal li se jkun qiegħed jimmodera xi ftit mid-dħul tiegħu bħall-introjtu mill- koppji miżżewġa.

Jien naqbel ħafna ma' dan għaliex ovvjament naf kemm huwa diffiċli li jkun hemm taxxa fuq il-mara u taxxa fuq ir-raġel.

Din se tkun taxxa waħda.

Nieħu pjaċir meta nara li l-poplu Malti, l-familji Maltin, il- koppji Maltin u ż-żgħażagħ ma jkunux qegħdin ibatu.

Dak li hu abjad ngħidlu abjad.

Dan il-gvern ma jagħmilx diskussjonijiet u jibqa' għaddej għaliex rasu iebsa.

Għandna gvern rasu iebsa u jibqa' għaddej kif irid, jew għaliex għandu għajnejh mgħammda jew għax ma jismax lin-nies.

Dan għandu jisma' l- ilmenti tal-bejjiegħa, l-kummerċjanti u ta' min għandu kumpannija.

Hemm min mhux qed jagħmel qliegħ tajjeb fil-kumpannija tiegħu.

Il-gvern qed jitolbu jagħmel stima tal-qliegħ tiegħu minn sena qabel u jistaqsih kemm se jkun qed jaqla' f'dawk iż-żmienijiet.

Wieħed jistaqsi kif kumpannija tkun taf kemm se taqla minn sena qabel.

Dan irid iħallas it-taxxa fuq dak li jkun iddikjara.

L-Onor.

Agius skanta b'kemm inġabru flus meta kien hemm il-ġbir tal-fondi.

Il-Ministru Dalli stess mar jagħti somma ta' Lm20,000.

Is-somma ma titlax mill-fondi tan-nies.

Jien naf nies li lanqas għandhom biex jgħixu imma xorta taw xi ħaġa.

(Interruzzjonijiet) Iċċaħdu huma, it-tfal, u l-familja.

Jekk qed jaħseb li l-familji huma sinjuri għax taw xi ħaġa jiżbalja.

(Interruzzjonijiet) Jekk irid ikun jaf kemm huma sinjuri l-familji, imissu jdur il-bejjiegħa.

Jekk jistaqsi lin-nies tal-monti jgħidulu li qed jarmaw erba' sigħat għalxejn.

Dak huwa l-gvern ta' djalogu.

Jiftaħru li huma gvern tad-djalogu u meta ġew biex jiffaċċjaw ir-realta ma ddjalogawx.

Dawn m'għamlu djalogu ma' ħadd.

Iż- żgħażagħ laburisti qabel il-budget għamlu lista lill-gvern ta' dawk l- affarijiet li għolew.

Ma nafx għaliex talbuhom biex jieħdu l-opinjoni tagħhom.

Irrid ngħid kemm huwa ta' sagrifiċċju għall-bejjiegħa li jkunu qegħdin jippruvaw jaqilgħu sold.

Jekk wieħed imur idur il-ħwienet jirrealizza kemm hemm sidien li jkunu qegħdin fuq l-għatba tal-bieb jistennew lil xi ħadd dieħel biex almenu jbigħu xi ħaġa.

(Interruzzjonijiet) (Għajjat)

Hawnhekk se nikkwota mill-impact assessment:

" ... it would certainly discourage others from opening new business.".

Hawnhekk qed jgħid li din il-problema tal-VAT u ta' l-għoli tal-ħajja qed tiskoraġġixxi ħwienet ġodda milli jiftħu.

Bil-partnership wieħed qed jagħmel bilanċ, qed jitfa' l-affarijiet fuq il-miżien u jkun jista' jimmoniterja.

Il-poplu Malti qed jara l-miżien u jinduna fejn qed ixaqleb.

Jekk jara li qiegħed ixaqleb lejn naħa jew oħra jkun jista' jimmodera biex jerġa' jġibu fin-nofs.

Dak hu li qed nippruvaw nagħmlu aħna bil-partnership.

Se nippruvaw inġibu bilanċ bin-negozjati ħalli l-poplu Malti ma jkunx ixxukkjat.

Il-poplu Malti jixxokkja ruħu meta l-kejla tmur fuq naħa waħda tal-miżien.

Jekk jiġri hekk il-poplu jinstabat u allura aħna nħarsu lejn il-bilanċ għall-ġid taċ- ċittadin.

Partnership tqis u tixtarr x'inhu l-aħjar għall-poplu Malti.

Fil-budget tkellem ukoll fuq kumpanniji privati.

Jien nitkellem ħafna man- nies u hawnhekk ukoll nipprova nsib bilanċ f'dak li ngħid.

Il-ministru qal li se jkun qiegħed jimmodera xi ftit mid-dħul tiegħu bħall-introjtu mill- koppji miżżewġa.

Jien naqbel ħafna ma' dan għaliex ovvjament naf kemm huwa diffiċli li jkun hemm taxxa fuq il-mara u taxxa fuq ir-raġel.

Din se tkun taxxa waħda.

Nieħu pjaċir meta nara li l-poplu Malti, l-familji Maltin, il- koppji Maltin u ż-żgħażagħ ma jkunux qegħdin ibatu.

Dak li hu abjad ngħidlu abjad.

Dan il-gvern ma jagħmilx diskussjonijiet u jibqa' għaddej għaliex rasu iebsa.

Għandna gvern rasu iebsa u jibqa' għaddej kif irid, jew għaliex għandu għajnejh mgħammda jew għax ma jismax lin-nies.

Dan għandu jisma' l- ilmenti tal-bejjiegħa, l-kummerċjanti u ta' min għandu kumpannija.

Hemm min mhux qed jagħmel qliegħ tajjeb fil-kumpannija tiegħu.

Il-gvern qed jitolbu jagħmel stima tal-qliegħ tiegħu minn sena qabel u jistaqsih kemm se jkun qed jaqla' f'dawk iż-żmienijiet.

Wieħed jistaqsi kif kumpannija tkun taf kemm se taqla minn sena qabel.

Dan irid iħallas it-taxxa fuq dak li jkun iddikjara.

L-Onor.

Agius skanta b'kemm inġabru flus meta kien hemm il-ġbir tal-fondi.

Il-Ministru Dalli stess mar jagħti somma ta' Lm20,000.

Is-somma ma titlax mill-fondi tan-nies.

Jien naf nies li lanqas għandhom biex jgħixu imma xorta taw xi ħaġa.

(Interruzzjonijiet) Iċċaħdu huma, it-tfal, u l-familja.

Jekk qed jaħseb li l-familji huma sinjuri għax taw xi ħaġa jiżbalja.

(Interruzzjonijiet) Jekk irid ikun jaf kemm huma sinjuri l-familji, imissu jdur il-bejjiegħa.

Jekk jistaqsi lin-nies tal-monti jgħidulu li qed jarmaw erba' sigħat għalxejn.

Dak huwa l-gvern ta' djalogu.

Jiftaħru li huma gvern tad-djalogu u meta ġew biex jiffaċċjaw ir-realta ma ddjalogawx.

Dawn m'għamlu djalogu ma' ħadd.

Iż- żgħażagħ laburisti qabel il-budget għamlu lista lill-gvern ta' dawk l- affarijiet li għolew.

Ma nafx għaliex talbuhom biex jieħdu l-opinjoni tagħhom.

Irrid ngħid kemm huwa ta' sagrifiċċju għall-bejjiegħa li jkunu qegħdin jippruvaw jaqilgħu sold.

Jekk wieħed imur idur il-ħwienet jirrealizza kemm hemm sidien li jkunu qegħdin fuq l-għatba tal-bieb jistennew lil xi ħadd dieħel biex almenu jbigħu xi ħaġa.

(Interruzzjonijiet) (Għajjat)

Hawnhekk se nikkwota mill-impact assessment:

" ... it would certainly discourage others from opening new business.".

Hawnhekk qed jgħid li din il-problema tal-VAT u ta' l-għoli tal-ħajja qed tiskoraġġixxi ħwienet ġodda milli jiftħu.

Jgħid ukoll li:

"... it reflects in a drop in employment opportunities.".

Ma jistax ikun li l-poplu Malti jibqa' jiġi mbella' affarijiet li huma biss viżjoni tal-istillel u ma jkunx jaf affarijiet reali.

Hemm miktub li se jkun hemm impożizzjoni ta' 15% taxxa "to supply new buildings and building lands" (Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, din qiegħda tħarref u assolutament ma tafx x'inhi tgħid.

Din it-taxxa ma teżistix u jien m'għandix idea fuq xiex qed titkellem.

ONOR.

RITA LAW: Issa nagħtih aktar informazzjoni.

ONOR.

JOHN DALLI: Din qed taqra mill-ktieb u ma qratx mid-dokumenti li poġġejna fuq il-mejda tal-Kamra u li fihom wieħed isib li hemm deroga sħiħa minn dawn l-affarijiet li qed titkellem fuqhom.

Din mhux qed titkellem fuq il-liġi li qed ngħaddu u hawn nerġa' nagħmel ilment li f'dan il-parlament m'hawn l-ebda dixxiplina u kulħadd jitkellem fuq x'hiex irid.

Hawnhekk suppost qed nitkellmu fuq liġi speċifika u ħadd ma tkellem fuq il-liġi ħlief wieħed.

Barra dan, din qed tgħid ħafna ħmerijiet u qed diżinforma lin- nies.

Billi qed twerżaq mhux se tieħu raġun.

It-ton li qed tuża' juri li qed tkellimna qisna tfal żgħar.

ONOR.

RITA LAW: Il-ħmerijiet jgħiduhom huma meta jwiegħdu li se jġibu Lm100 miljun u ma jġibu xejn.

Nitlob biex inkompli.

THE DEPUTY SPEAKER: Ma nistgħux ngħidu li persuna oħra qed tgħid il- ħmerijiet.

L-appell hu biex terġa' lura għas-suġġett.

Kompli Onor. Law.

ONOR.

RITA LAW: Ninnota li kull meta xi ħadd jgħid xi verita jaqbeż minn postu.

THE DEPUTY SPEAKER: Indirizza lis-sedja Onor. Law.

ONOR.

RITA LAW: Jien niskandalizza ruħi meta jwiegħdu lill-poplu Malti li se jagħmlu lill-Malta ġnien, li se jġibu l-flus minn barra u fl-aħħar mill- aħħar it-toroq għadhom l-istess.

Jien rajt ambulanza sserrep biex tevita l- ħofor u ħsibt fil-pazjent li hemm fiha.

Hu ta' skandlu meta wieħed jaf li għandu triq prinċipali li jgħaddu l-pazjenti morda minnha u jħalli l-ħofor fiha.

Meta kien hemm membru parlamentari li għadda minn ġo triq u qatta t- tyre bagħat il-kont lill-kunsill lokali.

Dawn jieħdu d-drittijiet tagħhom imma l-konsumatur u l-poplu Malti jibqa' b'xiber imnieħer.

L-ewwel qalulna li se jġibu ħafna flus imbagħad qalulna li l-flus mhux kollox.

L-ewwel imlew lill-poplu Malti bl-aspettattiva li se jmorru hemmhekk jagħmlu l- ftehim ma' barra minn Malta biex iġibu l-flus imbagħad qed jgħidu lill- poplu Malti li għalkemm mhux kollox hu tajjeb għandu jivvota fil-pożittiv fir-referendum.

Dawn huma affarijiet li ma jistax ikun li jibqgħu jingħadu lill-poplu Malti.

Il-partit nazzjonalista ma jistax ikun li jibqa' jippretendi li jiġi hawn u jistenna li nivvutaw favur.

Aħna nivvotaw kontra għax nafu li hemm id-daħk fil-wiċċ, hemm il-gideb u hemm affarijiet li qed iwweġġgħu lil poplu u li qed jinħbew.

Jien nixtieq li l-esponenti nazzjonalisti ma jirredikolawniex meta nkunu qed nagħmlu l-argumenti tagħna.

Il-ministru tas-saħħa umilja l-mara billi għajjarha u mhux se ngħid x'qal għax jien m'inix ħamalla ta' Bormla kif qal l-Onor.

Mario Galea.

Nirringrazzjak.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, on a point of order.

ONOR.

MARIO GALEA: Nitlob lis-sedja tiċċekkja t-test u tgħidli fejn għidtilha ħamalla ta' Bormla.

Din hija invenzjoni bħalma kien tliet kwarti tad-diskors tagħha.

Jien għedtilha li lin-nies ta' Bormla tagħmlilhom diżunur meta tiftaħ ħalqha hi.

THE DEPUTY SPEAKER: Niġbdilkom l-attenzjoni li l-każ huwa magħluq.

Insejjaħ issa lill-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Sur President, meta wieħed jara l-miżuri ta' l-estimi jinnota l-importanza li tingħata lill-ambjent ta' pajjiżna.

Proprju f'dawn l-aħħar jiem tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra environment statistics report minn national statistics office u hawnhekk wieħed jinnota diversi affarijiet li jirriżultaw mill-miżuri tal-budget li għadu kif għadda u ta' qablu.

Aħna nemmnu Sur President, li l-politika ta' dan il- gvern seħħet fi proċess li qed jerġa' jsaħħaħ il-finanzi ta' pajjiżna u fl- istess ħin jieħu ħsieb diversi oqsma li huma tant importanti fosthom l- ambjent.

Jekk wieħed iħares lejn dawn l-environment statistics isib kif per eżempju, għandna tant sigħat ta' xemx f'pajjiżna u kien proprju li għalhekk li dan il-gvern fil-budget tas-sena li għaddiet kien qiegħed jagħti l-opporunita' li titħallas inqas VAT fuq strutturi li jintużaw sabiex wieħed jieħu enerġija solari.

Fil-budget għas-sena 2002 rajna li kien hemm miżuri fiskali sabiex jgħinu lil min jinvesti f'solar panels u allura ma jkomplix juża tant enerġija li ssir permezz tal-ħruq taż-żjut b'riżultat li jnaqqas it-tniġġis ta' l-arja f'pajjiżna.

Il-gvern kien ta importanza lil dan il- fatt u jekk wieħed jara n-numru ta' sigħat medji ta' xemx bejn l-1927 u s- sena 2000 isib li f'Jannar ikollna xejn inqas minn 385 siegħa.

F'Diċembru din il-medja hija ta' 397 siegħa u dan jitla' sa xejn inqas minn 870 siegħa fix-xahar ta' Lulju.

Dan qed ngħidu għaliex nemmen li fis-snin li ġejjin jekk Alla jrid il-partit Nazzjonalista fil-gvern ikun jista jkompli jaħdem ħalli s-sorsi alternattivi ta' enerġija li għandna f'pajjiżna jkunu jistgħu jiġu sfruttati iktar.

Nieħu pjaċir ninnota li l-awtorita` tad-djar ħadet ħsieb li fil-flats u maisonettes li hemm telgħin ġo Pembroke u B'Kara hemm diġa stallati photovoltaics sabiex wieħed ikun jista' juża r-raġġi tax-xemx bħala sors ta' enerġija u b'hekk wieħed ikompli jnaqqas it-tinġis ta' l-arja.

Dan li qed ngħid jirreferi għal budget ta' qabel.

Jekk immorru għal dan il-budget li għadda nsibu li l-gvern għamel miżuri biex jinkoraġixxi l-battery operated vehicles.

Dan huwa importanti ħafna.

Jiena għadni kif qrajt fil-gazzetta ta' nhar il-Ħadd u sibt seba` lokalitajiet fosthom Tal-Pieta u l-Blata l-Bajda fejn noqgħod jien fejn il- livell ta' ċomb hu ogħla minn dak li huwa permess fl-istrutturi internazzjonali inkluż ta' l-UE.

Dawn issemmew ħafna drabi f'dan il- parlament.

Jien niftakar li anke ma qabel tlajt jien f'dan il-parlament - fl-1986 - kien hemm parlamentari miż-żewġ naħat tal-Kamra li semmew it- tniġġis ta' l-arja minħabba livelli għolja ta' ċomb.

Dan jidħol fid-demm permezz tan-nifs u minħabba li jmur fil-ħxejjex u l-frott li nikkonsmaw.

Dan imur ukoll fl-ilma li nixorbu.

Proprju dan ix-xahar il-petrol biċ-ċomb se jispiċċa minn pajjiżna.

Wieħed jistaqsi jekk hijiex kumbinazzjoni li l- petrol biċ-ċomb se jispiċċa minn pajjiżna proprju f'dan ix-xahar, wara li għalaqna n-negozjati ta' l-UE.

Kellha tkun l-UE li tixprunana biex dan jieqaf jintuża' u biex min ma jkunx jista' juża' petrol bla ċomb juża' adittiv ieħor.

Dan l-adittiv mhux se jiswa flus lill-konsumatur.

Dan hu gvern għaqli li jassorbi dawn it-tip ta' spejjeż żejda li tkellimna fuqhom miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Naf li Wenzu Mintoff ukoll kien tkellem fuq hekk meta kien ma' l-alternattiva demokratika.

Dan ifisser li t-tliet partiti li qatt kien hawn f'dan il-parlament f'dawn l-aħħar 20 jew 30 sena semmew din il-problema u nsistew fuqha mingħajr qatt ma waslu imkien.

Il-klassi politika ta' dan il-pajjiż qatt ma waslet biex tirrisolvi din il- problema proprju għaliex kien diffiċli li wieħed jagħmilha mingħajr politika internazzjonali li tgħinha.

Mill-1993 'l hemm l-UE ħadet deċiżjoni li l-karozzi bilfors iridu jużaw petrol bla ċomb.

Malta ma setgħet qatt tagħmel dan waħedha.

Din hija l-kooperazzjoni internazzjonali li l-UE toffri anke fil-qasam ta' l-ambjent.

Meta daħħalna l-VAT fil-pajjiż l- ammont ta' karozzi Ewropej f'pajjiżna żdied ħafna.

Illum m'għadniex naraw ammont ta' karozzi ġejjin minn kontinenti oħra daqskemm konna naraw qabel proprju l-għaliex l-introduzzjoni tal-VAT raħħset il-prezz tal-karozzi mill- Ewropa.

Nitlob lill-ministru tal-finanzi jikkoreġini jekk għandi żball.

Illum għandna garanzija li l-użu tal-petrol bla ċomb jiġi osservat għax il- karozzi li ħarġu mill-1993 'l hawn jieħdu dan it-tip ta' petrol.

Dan għalija huwa eżempju klassiku ta' kif pajjiż bħal Malta jibbenifika meta jikkopera ma' l-aktar istituzzjoni internazzjonali ekonomikament qawwija.

Din hija l-aktar istituzzjoni qawwija anke fejn jidħol l-ambjent.

Fil-qasam ambjentali l-UE għandha kuxjenza qawwija u wieħed jieħu gost jinnota kif din il-kooperazzjoni ma' l-UE tista' twassal biex ittejjeb il-livell ta' l- għixien f'pajjiżna.

Il-livell ta' l-għajxien f'pajjiżna ma jiġix biss mill- konsumiżmu imma wkoll wkoll billi wieħed iħares l-ambjent u jnaqqas il- livell taċ-ċomb li jagħmel ħafna ħsara fil-moħħ, fin-nervituri, fid-demm, fil-frixa u fil-kliewi.

Minħabba dan kollu daħħalna miżuri fiskali biex wieħed jibda juża karozzi li jaħdmu bil-batterija.

Jien nifhem ukoll li l-Unjoni Ewropea tista' tnaqqas il-konġestjoni tat- traffiku u l-bżonn li kulħadd ikollu karozza, anke billi tagħti lil pajjiżna 30% min-nefqa totali ta' bini ta' flyovers u bypasses ġodda.

Min jinzerta jkun fi Triq Reġjonali bejn il-5:00 p.m. u s-6:00 p.m jsib li din tkun litteralment iġġamjata.

Jien nemmen li huwa importanti ħafna li wieħed ma jkunx waħdu f'dawn l-affarijiet u li ma jipprovax idawwar ir-rota taż-żmien lura.

Il-gvern Laburista irid jerġa' jivvinta r-rota hu meta aħna qegħdin f'kontinent Ewropew fejn saret ħafna riċerka u ttieħdu ħafna miżuri li fir-realta' biddlu d-dinja.

Wieħed irid ikun umli u jipprova jara t-tajjeb li nħoloq biex ikun f'pożizzjoni li jużah.

Tajjeb li wieħed jgħid li meta jitkellmu fuq partnership inkunu qed nitkellmu fuq partnership ma' l-Unjoni Ewropea.

Dan ma jfissirx li pajjiżna se jkun imsieħeb imma li se jkun hemm żewġ entitajiet separati. llum hemm ħmistax-il pajjiż fl-UE u jekk Alla jrid fi ftit xhur oħra se jkun hemm 25 u warajhom 28.

Jekk Alla jrid 'il quddiem wieħed jibda jinkorpora wkoll il-Kroazja u pajjiżi oħra ta' l-ex- Jugoslavja.

Il-punt hu li fl-aħħar mill-aħħar meta wieħed ikun membru fl-Unjoni Ewropea ma jkunx ma' l-Unjoni Ewropea imma jkun wieħed minnhom.

Aħna ilna associate members mal-UE mill-1970 u diġa' ngawdu minn kummerċ ħieles.

Aħna diġa' ffrankajna d-dazji minn dak kollu li nimpurtaw mill-Unjoni Ewropea u minn dak kollu li nesportaw lejn l-Unjoni Ewropea għal dawn l-aħħar 30 sena u fuqhom.

Mr Speaker, meta wieħed ikun fl-Unjoni Ewropea isib li hemm differenzi kardinali minn ftehim ieħor.

Wieħed ikun qed igawdi minn dak li rnexxilhom jiksbu u jakkwistaw f'dawn l-aħħar ħamsin sena diversi pajjiżi fosthom mill- Afrika ta' fuq u ta' isfel, il-Messiku, il-Ġordan, Iżrael u pajjiżi mill- Amerika Latina.

Hemm madwar 100 pajjiż li magħhom hemm ftehim ta' kummerċ preferenzjali fejn ir-rata tad-dazju li trid titħallas hija inqas milli qed tħallas Malta llum meta tesporta lejn dawn il-pajjiżi.

Jien ili ndur fid-djar tan-nies mill-inqas sentejn u meta nġib dawn l- argumenti mill-ewwel jifhmu.

Wieħed irid ipoġġi bilqiegħda man-nies biex jifhmu u anke jfiehmu d-diffikultajiet tagħhom.

Kulmin għex ftit barra dan il-pajjiż huwa favur sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Kull min għex barra f'dan il-pajjiż u għandu esperjenza ta' ħajja barra minn Malta m'huwiex beżgħan għaliex jaf li fl-aħħar mill-aħħar wieħed jista' jara lil pajjiżu jimxi 'l quddiem bi sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Li jkollna l-vantaġġi li għandhom il-membri huwa totalment differenti milli nġibu partnership għaliex aħna ilna partners ma' l-Unjoni Ewropea għal żmien twil.

Aħna ilna associated members ma' l-Unjoni Ewropea għal dawn l- aħħar 32 jew 33 sena.

Naħseb li dak li stajna nieħdu b'kummerċ ħieles ma' l- Unjoni Ewropea ħadnih.

Aħna rridu nkunu bħalhom u ma ngawdux biss ekonomikament imma wkoll ingawdu mill-istandards tagħhom.

Meta wieħed jara l-environment statistics ma jistax ma jsemmix il-problema ta' l-iskart f'pajjiżna.

Hemm il-problema ta' l-iskart tal-lukandi għaliex it-turiżmu tant żdied f'dawn l-aħħar snin.

Minħabba dan kien importanti li ndaħħlu miżura oħra f'dan il-budget.

Wieħed jara li ħadna miżuri biex ninkoraġġixxu l-użu ta' karta li tista' tiġi riċiklata.

Din il-karta għandha inqas taxxa fuqha u hija irħas biex tinxtara.

Jekk wieħed imur għand ħanut minflok basket tal-plastic aħjar jingħata borża tal-kartun li jista' jiġi riċiklat u ma jkomplix iħammeġ l-ambjent.

Mr Speaker, biex nagħlaq irrid ngħid li dan kien budget li anke fil-qasam ambjentali wera s-serjeta' ta' dan il-gvern li se nkomplu nuru għas-snin li ġejjin.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ issa lill-Ministru tal-Finanzi sabiex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 22 ta' Jannar 2003, fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Tpaċija u Netting f'każ ta' Insolvenza - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Mediċini - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Verifika Interna u Investigazzjonijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissarju għat-Tfal - Tieni Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ugwaljanza Bejn is-Sessi - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Sur President, meta kont qed indur il- konstitwenti tiegħi kif ili nagħmel għal dawn l-aħħar sentejn, tfaċċa fuljett tal-partit Laburista intitolat "Partnership - l-Aħjar Għażla" u se nikkwota biċċiet minnu:

"Kwalita` ta' ħajja aħjar u opportunitajiet ġodda għall-familja tiegħek, aktar xogħol u anqas taxxi, futur aħjar għaż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin, bil-fatti u mhux bil-paroli.".

Inkompli naqra mid-dokument:

"Sħubija sħiħa fl-UE ma tgħoddx għalik u għal familja tiegħek għaliex ir-regoli ta' l-UE ma jgħoddux għaċ-ċirkostanzi tagħna.".

Sur President, l-unika argument li l-partit Laburista ilu jirrepeti hu dan li l-UE hu one size fits all u peress li pajjiżna hu żgħir, dan ma jistax jibbenefika mill-UE u allura ma għandux jissieħeb fl-UE.

Tajjeb li ngħid li l-Lussemburgu, li jinsab fl-UE, hu pajjiż żgħir ukoll u għandu l-istess popolazzjoni tagħna u xi żmien ilu kien ġie il-president ta' Lussemburgu hawn Malta, Jean-Claude Juncker u qal li pajjiżu hu żgħir u qabel ma daħlu fl-UE, kulħadd kien jgħaddi minn fuqu u ħadd ma kien jagħti kasu imma llum li huwa pajjiż fl-UE, dan għandu saħħa politika u ekonomika ħafna akbar milli qatt kellu qabel.

Dan hu eżempju ta' kif pajjiż żgħir jista' jmur 'il quddiem bis-sħubija fl-UE.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li Malta rnexxilha tinnegozja xejn anqas minn 77 arranġament speċjali sabiex ċerti ċ-ċirkostanzi partikolari tagħna – bħal qasam tal-proprjeta` u tax-xogħol – jiġu catered for.

Dan ifisser li l- problema taċ-ċokon ta' Malta ġiet solvuta fin-negozjati.

Inkompli naqra minn dan il-fuljett:

"Iġib tbatijiet żejda fuq il-familji Maltin u Għawdxin.".

Aħna lkoll nafu li mill-bidu tas-sena 2001 u aktar u aktar wara l-attakki tal-11 ta' Settembru 2001, l-ekonomija globali tinsab fi slowdown jekk mhux recession, u ċertament li l-attakk terroristiku kienu ntiż u ġie magħmul f'mument partikolari sabiex id-dinja żviluppata inkluż Malta tbati l- konsegwenzi u fil-fatt hekk ġara.

It-turiżmu minn barra naqas u kellna żminijiet twal fejn in-nies kien qed jibżgħu itiru.

Kulmin isiefer jaf li l- ewwel darba li reġa' tela' fuq arjuplan wara l-11 ta' Settembru 2001, żgur li ħass ċerta biża' bħal ma wara kollox ħassejt jiena.

In-nuqqas fit- turiżmu wasal għan-nuqqas ta' xogħol li kompla grava s-sitwazzjoni ekonomika li d-dinja kienet fiha u ġab slowdown li affetwat anke l-exports u l-ekonomija tagħna.

Mill-mistoqsija parlamentari li għamilt irriżulta li kważi nofs il-fabbriki tagħna fis-sena li għaddiet xorta rnexxielhom jesportaw aktar mis-sena ta' qabel bħala volum għalkemm il-qliegħ ma kienx aħjar għax ovvjament, fi żminijiet diffiċili, l-prezz ikollu jinżel.

Inkompli naqra mill-fuljett:

"Bi sħubija fl-UE, ħaddiema mill-UE ikollhom id-dritt awtomatiku li jiġu jaħdmu f'Malta u Għawdex.".

Dan mhux minnu proprju għaliex kien hemm negozjati li intemmew b'suċċess fuq dan ir-rigward.

Fuq il-fuljett hemm miktub wkoll:

"Is-self-employed mill-UE jkollhom id-dritt awtomatiku jiġu jiftħu negozju tagħhom f'Malta jew Għawdex.".

Dan l-aħħar rajna fuq il-vox pop li sar fi Sqallija fil-programm "Xarabank" tal-ġimgħa l-oħra, kemm hemm Sqallin li kien interessati li jiġu Malta u skoprejna li l-uniku interess tagħhom fuq Malta hu li jiġu għall-vaganzi mentri dawn iħarsu lejn Franza, Ġermanja u l-Ingilterra għax-xogħol u ċertament li Malta mhux ikkunsidrata f'dan ir-rigward.

Fuq il-fuljett hemm miktub ukoll:

"Jonqos l-investiment u ma nibqgħux kompettitivi.

Jintilfu l- opportunitajiet li nġibu x-xogħol għaż-żgħażagħ tagħna.".

Hu proprju fuq dan il-punt li rrid nitkellem fid-dettal, Sur President.

Jiena naħdem bħala tabib u politiku fl-ewwel distrett elettolari, distrett li jinkludi l-Belt, il-Furjana, il-Ħamrun, l-Pieta` u biċċa minn Santa Venera u l-Marsa.

Dan hu distrett fejn ma tantx hemm żgħażagħ u ż-żgħażagħ li hemm fil-maġġoranza tagħhom huma unskilled u qed jirreġistraw għax- xogħol.

Sfortunatament, dawn iż-żgħażagħ mhux qegħdin isibu fabbriki fejn jaħdmu u dan hu parzjalment dovut għas-slowdown ekonomika globali imma hu primarjament dovut għall-fatt li aħna l-Maltin irridu nikkonsmaw u ngħixu bħall-Ewropej pero` bħalissa m'għandnix il-pagi ta' ħafna pajjiżi Ewropej.

Minħabba f'hekk, il-pagi tagħna kellhom jiżdiedu matul is-snin li għaddew u dan proprju għaliex il-konsum tagħna żdied, il-ħajja għoliet u l-pagi riedu jogħlew ukoll.

Kull min jifhem f'dan is-settur qal li dawn il-pagi tant għolew li prodott manifatturat f'Malta u esportat lejn swieq barranin qed ikun għoli wisq u m'għadux kompettitiv.

B'konsegwenza ta' dan, pajjiżi fejn il-pagi huma orħos minn tagħna bħaċ-Ċina, Thailand u l-pajjiżi tan-North Africa qed jieħdu x-xogħol tal-fabbriki mill-Maltin bħalma l-Maltin fil-passat - meta kellhom pagi baxxi – ħadu x-xogħol tal-fabbriki mill-pajjiż tal-punent.

L- ebda gvern Malti, ikun min ikun, ma għandu wisq kontroll fuq dawn l- affarijiet u ladarba ż-żgħażagħ tagħna jilmentaw li l-paga tagħhom, speċjalment dawk li jaħdmu fil-fabbriki, hija baxxa wisq, żgur li dawn mhux se joqgħodu jaħdmu b'inqas paga.

Għalhekk qegħdin f'sitwazzjoni fejn min irid jinvesti u jiftaħ fabbrika, qed jara li l-pagi tal-Maltin huma għoljin wisq u hawn tidħol l-UE, Sur President.

Malta m'għandhiex bżonn partnership ma' l-UE - aħna ilna assoċjati magħha iżjed minn 30 sena - imma għandna bżonn inkunu bħalhom, inkunu wieħed mill- pajjiżi ta' l-UE u dan għaliex meta aħna nkunu membri fl-UE, bħalma Malta illum għandha ftehim ta' kummerċ ħieles, jiġifieri ma jitħallsux dazji la meta tixtri u anqas meta tbiegħ, minn Malta għall-pajjiżi ta' l-UE, meta Malta flok tkun barra, tkun ġewwa, Malta tkun tista' tibbenefika minn ftehim ta' kummerċ ħieles mall-pajjiżi l-oħra kollha li l-UE għadha ftehim ta' kummerċ ħieles magħhom fosthom il-Marokk, it-Tunezija, is-South Africa u l-Latin America.

Aparti hekk, l-UE għandha ftehim ta' kummerċ preferenzjali – jiġifieri jkun hemm anqas dazji - ma madwar mitt pajjiż.

U dan hu l-mod, Sur President, kif il-prodott tagħna ikun iżjed kompetittiv għax nibdew nimportaw il-materja prima minn barra li tkun b'dazju preferenzjali u nesportaw lejn pajjiżi li ma jkunux fl-UE u allura ma jitħallsux dazji għax ikollhom ftehim ta' kummerċ ħieles.

Dan ifisser li l- prodott tagħna jerġa' jibda jorħos u jerġa' jibda jsir kompetittiv u l- fabbriki li bdew inaqqsu l-produzzjoni, jibdew iżiduha u fabbriki li jkun se jagħlqu, ma jagħlqux.

Dan hu l-unika mod kif żgħażagħ bla skola jsibu xogħol għax inkella ma jkunx hemm fejn imorru jaħdmu.

Jekk uħud minnhom ikollhom ftit kapital, dawn tgħid jiftħu ħanut u għalhekk qed jiftħu dawn il-ħwienet kollha għax hekk, ħadd ma jitlobhom ċertifikati u jkunu jistgħu jmexxu lilhom nnifishom jekk ikollhom il-ħila.

Pero`, jekk jiftħu l-ħwienet ġodda, jispiċċaw jagħlqu oħrajn għax is-suq Malti hu dak li hu, hu suq mifqugħ bil-ħwienet.

Jiena nappella liż-żgħażagħ li jaħdmu fil-fabbriki, liż-żgħażagħ li kienu jaħdmu fil-fabbriki u liż-żgħażagħ li ma għaddewx mill-eżamijiet – għalkemm lil dawn nappellalhom qabel kollox biex jistudjaw u jitħarrġu aktar – li dawn għad fadalhom l-aħħar opportunita`.

Ebda gvern Malti ma jista' jagħti din l-opportunita` u l-UE biss tista' tingħata u għaldaqstant ngħidilhom biex jinsew il-kliem vojta ta' partnership għax b'sħubija biss nistgħu nieħdu l-vantaġġi li tant għandna bżonn.

Jiena nappella liż-żgħażagħ, speċjalment dawk laburisti sabiex jiftħu għajnejhom u jaqraw u jinvestigaw il-fatti u jiena ċert li jekk jagħmlu hekk, se jsibu li fl-aħħar mill-aħħar l-ebda gvern ma hu se jimpjega lin-nies bl-addoċċ bħal ma kienu jagħmlu l- gvernijiet Laburisti u għalhekk ngħidilhom biex ma jinħlewx f'ħolm li mhu se jsarraf f'xejn imma minflok jinvestu fil-futur tagħhom u jivvotaw għal sħubija fl-UE.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Ċertament li l-familji Maltin bħalissa jinsabu invażati b'iżjed minn mitejn persuna li qed jagħmlu l-home visits tagħhom bl-għan li jitilgħu f'dan il-parlament.

Bla dubju ta' xejn, jiena wieħed minn dawk li nagħmel il-home visits u kemm- il darba jsaqsuni diversi mistoqsijiet li wieħed irid ikun ippreparat biex jirrispondi.

Sfortunatament, meta jitwieġbu dan id-domandi li n-nies jagħmlu, mhux kulħadd qed jgħid il-verita` dwar il-fatti.

Ovvjament, l- issue prinċipali bħalissa hi proprja l-UE u għalhekk il-kandidati miż-żewġ naħat qed jiġu mistoqsijin ruxmata domandi fuq din l-issue.

F'dawn l-aħħar ġimgħat jiena mort għand ħafna familji li għandhom misinformazzjoni kbira dwar l-UE.

Uħud minnhom, għal kemm jafu li l- informazzjoni li ingħatat tista' tkun skorretta, donnhom ma jatux kas u jemmnuha pero`, fortunatament, dan l-aħħar qed ninnota li n-nies qed jistaqsu iżjed biex jiċċekjaw naqra x'inhi l-verita`.

Huwa għajb għal dawk is-setturi tal-media jew għal dawk il-kandidati li jagħtu informazzjoni ħażina u jiena proprju minn dan il-parlament, irrid nagħti l-informazzjoni korretta fuq ċerti affarijiet li qed jintqalu lin-nies u illum se nitkellem fuq is-servizzi soċjali li bħalissa qiegħed jagħti l-gvern Malti.

Qed ikun hemm ħafna mistoqsijiet dwar jekk hux veru li l-childrens' allowance se titneħħa meta Malta tidħol fl-UE u minn hawn irrid ngħid li le, ma hu vera xejn li ċ-childrens' allowance se titneħħa meta nidħlu fl-UE għax din hija prerogattiva tal-gvern Malti u qegħda f'idejh jekk għandux jagħti ċ-childrens' allowance jew le.

L-UE ma timponi l-ebda regola fuq l- ebda pajjiż dwar is-servizzi soċjali u dan jinkludi iċ-childrens' allowance u dan ifisser li jekk xi ħadd hu ntitolat għaċ-childrens' allowance, dan se jibqa' jirċeviha anke meta Malta tidħol fl-UE.

Jekk xi ħadd mill-kandidati jew setturi tal-media qed jgħidu li l-UE se tneħħi ċ-childrens' allowance, dawn ikunu qed jagħtu informazzjoni ħażina għax anke waqt in-negozjati intensivi li saru, fl-ebda mument ma tqajmet il-kwestjoni tal-benefiċċji li kull pajjiż jagħti liċ-ċittadini tiegħu.

Kull pajjiż għandu l-benefiċċji u l-pensjonijiet tiegħu u kull pajjiż se jibqa' jżomm dawn l-affarijiet għax kif diġa` għedt, l-UE ma tindaħalx f'dawn l-affarijiet għax dawn huma responsabbilita` assoluta tal-gvern tal- pajjiż.

Ngħaddi biex nitkellem fuq l-eta` tal-pensjoni għax anke fuq din hawn il- misinformazzjoni.

Hawn min jgħid li jekk nidħlu fl-UE, se jkollna ngħollu l- eta` tal-pensjoni u nagħmluha sa 65 sena jew anqas.

Dan mhux veru u l-eta` tal-pensjoni se tibqa' dik li hi illum, cioe` ta' 60 sena għan-nisa u ta' 61 sena għall-irġiel.

Min irrid jibqa' jaħdem bħas-self-employed, jista' jibqa' jaħdem sa 65 ujħallas il-bolla u jista' jibqa' jaħdem anke wara 65 u ma jibqax iħallas il-bolla u jibda jirċievi l-pensjoni.

L-UE ma tindaħalx f'dawn l-affarijiet.

Huwa veru li se jkun hawn problemi f'dan is-settur pero` dan mhux f'Malta biss imma mad-dinja kollha u nidħlu jew ma nidħlux, il-problema hemm se tibqa' pero` irid nagħmilha ċara li ma hemm l-ebda liġi fl-UE li tobbliga lill-pajjiżi membri biex l-eta` tal-pensjoni itellgħuha għal 65 jew anqas.

Jekk xi ħadd mill-kandidati jew xi setturi mill-media qed jgħidu li l-UE se tgħolli l-eta` tal-pensjoni, qed jimmisinformaw lin-nies u jiena niskanta kif dan qed jiġri meta għandna l-MIC li ilha dan iż-żmien kollha toħroġ din l-informazzjoni kollha speċjalment dawk il-ktejjeb intitolat "Mistoqsija u Tweġiba" li jkun miktub b'Malti jew b'Ingliż sempliċi u ċar u l-familja kull ma trid tagħmel hu li ssib ħin biex taqrah.

Dan l-aħħar, rajna lil Dr. Simon Busuttil fil-programm Xarabank jirrispondi għal dawk l- insinwazzjonijiet li bdew isaqsuh ċerti nies u wieħed ma jippretendix li dawn jistaqsu dawn il-mistoqsijiet.

L-informazzjoni li Dr Busuttil ta' fuq il-programm Xarabank kienet korretta.

Fis-settur tas-sigurta` soċjali tal-ħaddiema, l-UE taġixxi biss jekk ikun hemm proposta li dwarha jkunu qablu l-pajjiżi membri kollha ta' l-UE, jiġifieri ikun hemm l-unanimita.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' servizzi soċjali ta' kull pajjiż individwali, l-UE ma tindaħalx.

Aħna nafu li se jkollna diffikultajiet kbar biex jitħallsu l-pensjonijiet għada, pitgħada u fil-fatt, il-gvern Malti ħattar kummissjoni sabiex dawn jaraw x'jista' jsir biex insolvu din il-problema imma dan bl-ebda mod ma hu qed jindika li l- eta` tal-pensjoni se titla` għal 65 sena jew anqas.

Din hija prerogattiva tal-gvern Malti u d-deċiżjoni dwar x'jagħmel fil-pensjonijiet joħodha hu biss u l-UE ma tidħolx fiha.

Jiena nittama li l-poplu Malti, li huwa intelligenti, jagħraf dak li hu korrett u dak li mhux sabiex ikun kapaċi jagħżel l-aħjar triq għal pajjiżna.

Aktar 'il quddiem, jiena sejjer nagħmel interventi oħra fuq dan is-suġġett.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hi aġġornata għal għada l- Erbgħa, 22 ta' Jannar 2003, fis-6:00 pm bl-aġenda kif komunikata mill- ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

UE – IMPORT TARIFFS FUQ QMUĦ U ĊEREALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 37828 rigward special temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products, x'tariffa trid titħallas fuq qmuħ u ċereali importati minn pajjiżi li m'humiex membri ta' l-Unjoni?

ONOR JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall- mistoqsija parlamentari 38112.

UE – IMPORT TARIFFS FUQ IR-ROSS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 37829 rigward special temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products, x'tariffa trid titħallas fuq ross u whey importati minn pajjiżi li m'humiex membri ta' l-Unjoni?

UE – TEMPORARY STATE AID FUQ L-IMPORTAZZJONI TAZ-ZOKKOR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm fil-fatt hu l-prezz intern u dak estern taz- zokkor li nnegozja l-Gvern Malti ma' l-Unjoni Ewropea?

Fuq liema bażi nħadem l-ammont ta' temporary state aid li jrid joħroġ il-gvern, ħalli wara s-sħubija ma jinħassx l-għoli fil-prezz ta' dan il-prodott?

ONOR JOSEF BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-gvern ma nnegozja l-ebda prezzijiet, la interni u wisq anqas esterni.

Il-gvern innegozja mekkaniżmu ta' sussidju li permezz tiegħu se jirrifondi d- differenza bejn il-prezz tal-prodott fuq is-suq internazzjonali u dak fl- Unjoni Ewropea.

Kif qed jgħid l-istess Onor. Interpellant, b'dan il-mod se jkun assigurat li wara s-sħubija, il-konsumatur Malti mhux mistenni li jiffaċċja żieda fil- prezz ta' dan il-prodott.

UE – TEMPORARY STATE AID FUQ L-IMPORTAZZJONI TA' QMUĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm fil-fatt hu l-prezz intern u dak estern tal- qmuħ li l-Gvern Malti nnegozja ma' l-Unjoni Ewropea?

Fuq liema bażi nħadem l-ammont ta' temporary state aid li jrid joħroġ il-gvern, ħalli wara s- sħubija ma jinħassx l-għoli fil-prezz ta' dan il-prodott?

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall- mistoqsija ta' qabel.

UE – TEMPORARY STATE AID FUQ L-IMPORTAZZJONI TA' ĊEREALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm fil-fatt hu l-prezz intern u dak estern taċ- ċereali li nnegozja l-Gvern Malti ma' l-Unjoni Ewropea?

Fuq liema bażi nħadem l-ammont ta' temporary state aid li jrid joħroġ il-gvern, ħalli wara s-sħubija ħalli ma jinħassx l-għoli tal-prezz ta' dan il-prodott?

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 38140.