MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 128 L-Erbgħa, 23 ta' Ġunju, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 128

L-Erbgħa, 23 ta' Ġunju, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 23 ta' Ġunju, 1999

WERREJ MINUTI 321

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 321

TQEGĦID TA' KARTI 325

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR FONDI GĦAL ĦTEĠIJIET SPEĊJALI LIL KUNSILLI LOKALI 326

AĠĠORNAMENT 346

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 350

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 127 li saret fit-22 ta' Ġunju, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ĊENTRU GĦAR-RESTAWR - STONE CARVER

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru - in vista tat-twaqqif ta' ċentru għar-restawr u l-bżonn sussegwenti għal restawraturi kwalifikati, anke fuq bażi part-time, kif deher fil-ħarġa tal-Gazzetta tal-Gvern ta' l-1 ta' Ġunju, 1999 - jgħid jekk ċertifikat maħruġ mid-dipartiment ta' l-edukazzjoni taħt l-extended skill training scheme għal stone carver huwiex se jkun ikkonsidrat bħala kwalifika idonea għall-eliġibbilta` f'dan iċ-ċentru għar-restawr?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Ninsab informat li l- kwalifiki meħtieġa biex wieħed jidħol jaħdem bħala restawratur fiċ-ċentru għar-restawr, kemm bħala part-time kif ukoll bħala full-time, huma dawk maħruġa mill-istituto centrale del restauro ta' Ruma, mill-istituto centrale della patologia del libro ta' Ruma u mill-opificio delle pietre dure ta' Firenze, jew ekwivalenti.

Dawn il-kwalifiki jeħtieġu kors ta' livell post-sekondarju li jtul tlieta jew erba' snin u l-istudenti li jiġu aċċettati biex isegwu dan il-kors irid ikollhom livell avvanzat ta' edukazzjoni.

Ċertament li l-kors ta' l-extended skill training scheme m'huwiex ekwivalenti u lanqas huwa komparabbli ma' dawn il-kwalifiki.

Għaldaqstant jekk student li jkun qiegħed fl-ESTS irid isir restawratur part-time jew fulltime, dan l-ewwel għandu jattendi kors magħżul minnu offrut miċ-ċentru għar-restawr.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: In vista tal-fatt li fil-bibljoteka nazzjonali hemm diversi kotba li għandhom bżonn jiġu rrestawrati, jista' l-Ministru jgħarraf lil din il-Kamra jekk issa dawn humiex se jaqgħu taħt il-kappa taċ- ċentru għar-restawr ukoll?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, ikun tajjeb jekk ngħid li f'pajjiżna diġa` jeżisti laboratorju għar-restawr tal-kotba, liema laboratorju huwa mmexxi mis-Sur Schirò, li ntbagħat jistudja barra l-pajjiż u akkwista kompetenzi u ħiliet li huma rikonoxxuti saħansitra minn restawraturi kompetenti barranin.

Bħalissa għaddejjin diversi diskussjonijiet bejn il-ministeru, il- bibljoteka nazzjonali u l-bibljoteki l-oħrajn sabiex nipprovaw noħolqu struttura b'saħħitha li tagħmel il-bibljoteki tagħna ħafna aħjar milli huma llum.

Fil-fatt riċentement għadu kif sar seminar ta' jumejn li fih jien laqqajt lil dawk kollha involuti fil-kamp tal-bibljoteki - kemm dawk pubbliċi, kemm dawk parastatali, kemm dawk ekkleżjastiċi kif ukoll dawk privati - u flimkien ipprovajna naraw jekk bħala pajjiż aħniex qegħdin naqdu d-dmirijiet tagħna kif suppost f'dan is-settur.

Hija xi ħaġa evidenti li dan li qed nagħmlu huwa biss il-bidu ta' dak li rridu nagħmlu sabiex il-ġenerazzjonijiet ta' warajna jkunu jistgħu jgawdu minn dan il-wirt.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jien nixtieq li l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk huwiex possibbli li jiġi elenkat b'mod ċar x'inhuma l-oqsma ta' restawr li fihom iċ-ċentru beħsiebu jispeċjalizza.

Kemm se jiġu mpjegati ħaddiema?

Saret xi business plan?

Dan qed ngħidu ħalli b'hekk wieħed ikun jaf kemm bejn wieħed u ieħor se tkun ir-recurrent expenditure ta' dan iċ-ċentru.

Jien napprezza wkoll li kieku l-ministru jindikalna anke jekk sarx xi studju biex jiġi stabilit minn fejn dan iċ-ċentru se jiġġenera l-income biex ma nispiċċawx ngħabbu lill-pajjiż b'xi struttura li tant tkun tirrikjedi finanzi li ma tkunx tista' tibqa' mwaqqfa.

Issa hawnhekk jien irrid nagħmilha ċara li bl-ebda mod m'hu qed ngħid illi ma naqbilx ma' dan iċ-ċentru ta' restrawr - anzi ngħid li dan huwa proġett li għandu jkompli jiġi żviluppat - pero` nixtieq li l-Ministru jgħidli jekk jeżistix dokument fuq dan iċ-ċentru ta' restawr ħalli nkunu nafu x'futur hemm għalih.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Fil-fatt jien għandi l-istess preokkupazzjonijiet ta' l-Onor.

George Vella pero` rrid ngħid li f'dawn l-aħħar snin dan il-qasam ingħata ħafna importanza, anke mill-amministrazzjoni Laburista, u għalhekk jien nemmen illi l-fatt li poġġejna s-suġġett tar-restawr fuq l-aġenda nazzjonali fih innifsu diġa` huwa importanti għaliex dan ifisser li l-wirt li ħallewlna missirijietna qed jingħata għarfien.

Donnu li fl-aħħar qed insiru konxji li huwa d-dmir tagħna li nikkonservaw dak li għandna, kemm għall-ġenerazzjonijiet futuri kif ukoll għall-ekonomija ta' pajjiżna.

Ċertament ma nistgħux nibqgħu niddependu minn eżerċizzji one-off biex nikkonservaw il-wirt Malti li ġie fdat lilna, kif sfortunatament ġieli ġara, mingħajr ma jsir pjan konsistenti biex jiġi assigurat li l-affarijiet imprezzabbli li huwa mżejjen bihom pajjiżna jiġu rrestawrati regolarment.

Madanakollu hawn irridu nibqgħu nżommu saqajna ma' l-art u ma rrid li jkun hawn ħadd min jaħseb li aħna se nagħmlu xi pjan ta' restawr li għandu l- bidu u t-tmiem tiegħu għaliex dan il-qasam huwa vast u kompless ħafna.

L-Onor.

Vella staqsieni kif se jiġi ffinanzjat dan iċ-ċentru tar-restawr u jekk jeżistix xi business plan li jiggarantixxi l-futur tiegħu.

F'dan l- istadju aħna m'aħniex qed nimmiraw li dan il-qasam ikollu dak kollu li għandu bżonn għaliex nafu li bħala gvern m'għandniex fondi u għalhekk se nibdew billi nagħmlu dak li għandna fondi għalih.

Fil-fatt bħalissa għandna fondi biex norganizzaw kors għar-restawraturi.

Hawnhekk ikun interessanti jekk wieħed jgħid li wara li nħarġet sejħa għal applikazzjonijiet għal min irid jitħarreġ fil-kors tar-restawr, applikaw mal-150 persuna minkejja li konna naħsbu li m'hawnx daqstant interess f'dan il-kamp.

Pero` naturalment issa wieħed għad irid jara kemm minnhom għandhom kwalifiki bażiċi u kemm min minnhom m'għandhomx.

Mr Speaker, ta' min jgħid ukoll li l-laboratorju tar-restawr se jibda jiġi ffinanzjat mill-fondi tal-protokoll Taljan u ħarġet call for applications biex jiġu ngaġġati numru ta' mpjegati f'dan iċ-ċentru ta' restawr.

Fil-fatt id-dipartiment konċernat ħadem diversi business plans għal dan iċ-ċentru ta' restawr, liema business plans huma mifruxa fuq tliet snin, u bħalissa dawn qed jiġu nnegozjati mal-ministeru tal-finanzi.

Issa hawnhekk jien irrid inkun realistiku u ngħid illi jista' jkun li ma nkunux nistgħu nattwaw dak kollu li hemm propost f'dawn il-business plans matul it- tliet snin li ġejjin minħabba li l-finanzi tal-gvern ma jippermettulniex nagħmlu dan.

Pero` dan ma jfissirx li b'daqshekk m'aħniex se nattwaw dak li għandna f'moħħna, minkejja li forsi nieħdu iktar fit-tul.

Ċertament kieku l-qagħda finanzjarja tal-gvern ma kenitx daqstant kritika konna nkunu nistgħu nagħmlu ħafna iktar affarijiet f'dan il-kamp.

(Interruzzjonijiet)

Nista' nwiegħed minn issa li x-xogħol kollu li sar u l-istudji, id- diskussjonijiet u l-agreements kollha li saru għal dan il-qasam m'humiex se jitpoġġew fuq xi xkaffa u nħalluhom imutu l-mewta naturali tagħhom hemmhekk imma se naġixxu fuqhom kontinwament.

Huwa veru li qed ikollna sorsi barranin ukoll biex jgħinu lil dan il-qasam jimxi 'l quddiem, pero` dawn is- sorsi huma limitati u għalhekk jien se nibqa` nisħaq li għalissa għandna nimxu pass pass u m'għandniex nipprovaw nimxu iktar 'il quddiem milli nistgħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Fid-dawl tal-fatt li l-Caravaggio ġie lura, jista' l- Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex ikun hemm sigurta` adegwata ma' din l-opra ta' arti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, nista' ngħid li s-sistemi ta' sigurta` li hemm fil-Konkattidral ta' San Ġwann ġew upgraded ukoll.

Sfortunatament sal- lum il-konkattidral kien qisu no man's land f'dik li hija amministrazzjoni, pero` issa nafu li qed issir ħidma biex titwaqqaf amministrazzjoni konġunta li tieħu ħsieb dak kollu li għandu x'jaqsam ma' San Ġwann, inkluż is-sistema ta' sigurta`.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk dawk ir- restawraturi li ilhom jagħmlu dan ix-xogħol għal diversi snin u li ma kellhomx l-opportunita` li jġibu l-"O" levels u l-"A" levels, humiex se jingħataw iċ-ċans huma wkoll li jattendu f'dan iċ-ċentru ta' restawr.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Naturalment fuq dawn il-każijiet m'iniex se niddeċiedi jien imma hemm bord ta' nies li jifhmu f'dan il-kamp li se jiddeċiedu huma liema applikazzjonijiet għandhom jiġu aċċettati.

Pero` huwa fatt li l-applikanti kienu mitluba jipprovdu ċerti kwalifiki akkademiċi jew ekwivalenti, għalkemm nassumi li anke min applika mingħajr il-kwalifiki ta' "O" u "A" levels iżda għandu ċerta esperjenza f'dan il- qasam, se jiġi kkonsidrat ukoll.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea Pace, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Jikkonsidra l-Ministru li l-iskola tar-restawr tibda tieħu ħsieb anke dawk il-mapep li għandu d-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi, peress li dawn huma antiki ħafna, u forsi jiġu kkonservati f'post fejn ma ssirilhomx daqstant ħsara?

ONOR.

LOUIS GALEA: M'hemmx dubju li l-Onor.

Galea Pace għandu raġun iqajjem dan il-punt għalkemm m'huwiex relatat mar-restawr imma ma' l- arkivjar.

Aħna nafu li l-liġi ta' l-arkivji kienet ġiet emendata biex timponi fuq id-dipartimenti governattivi ċerti kondizzjonijiet billi tesiġi minnhom li jibagħtu ċertu materjal lill-arkivji nazzjonali.

Fil-fatt għall- bidu li ġiet emendata din il-liġi kien ġie maħtur uffiċjal f'kull dipartiment biex jara liema materjal għandu jintbagħat lill-arkivji nazzjonali u kienu saħansitra ntbagħtu jattendu kors f'dan ir-rigward.

Madanakollu ħafna drabi jiġri li l-ewwel nibdew xi ħaġa b'ħafna entużjażmu u mbagħad wara ftit taż-żmien imurilna dak l-entużjażmu u nerġgħu lura għas- sitwazzjoni ta' qabel, u fil-fatt hekk ġara f'dan il-każ.

Fil-fatt ħafna mid-dipartimenti dawn l-uffiċjali lanqas baqgħu jeżistu bil-konsegwenza li llum qed jintbgħat fl-arkivju nazzjonali anke dak il- materjal li m'għandux għalfejn jintbagħat hemmhekk.

Għalhekk nispera li fil-futur qarib din il-problema tiġi ttekiljata wkoll.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mifsud Bonnici, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, sabiex ikun hemm finanzjament aħjar taċ-ċentru ta' restawr li hemm ġewwa Bighi, jista' l-Ministru jikkonsidra li f'dan iċ-ċentru jibdew jiġu rrestawrati wkoll opri ta' l- arti ta' pajjiżi oħra ħalli b'hekk almenu jkun hemm xi sors ta' dħul?

Nixtieq li l-Ministru jinformana wkoll jekk kemm-il darba hemmx prospetti oħra rigward il-finanzjament mill-fondi tal-protokoll Taljan għax jien inħoss li din kienet inizjattiva tajba ħafna li għandha tiġi żviluppata.

Irrid niġbed ukoll l-attenzjoni tal-Ministru għall-fatt li hemm testmenti sigrieti li jmorru lura sas-sena 1850 li ma jistgħux jinfetħu qabel ma l- liġi opposta tgħaddi f'dan ir-rigward.

Għalhekk il-Ministru ma jaħsibx li għandu jkun hemm xi ħadd - jien naħseb li dan l-inkarigu jista' jingħata lis-Sur Schiro' - li jara f'liema qagħda jinsabu dawn id-dokumenti u jekk jirriżulta li ma jkunux f'qagħda tajba, jiġu kkonservati aħjar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, rigward il-possibbilta` li ċ-ċentru ta' restawr jibda jagħmel xogħlijiet anke fuq l-opri ta' arti barranin jien ngħid li jkun aħjar jekk l-ewwel nitgħallmu nimxu qabel ma nibdew niġru għax għalkemm diġa` kellna restawraturi Maltin li għamlu xi xogħlijiet barra minn Malta, dan ma jagħtiniex il-kwalifika li f'daqqa waħda nibdew immiddu saqajna f'dan il-kamp ukoll.

Ta' min jirrimarka li ċ-ċentri ta' restawr li jeżistu madwar id-dinja u li jagħmlu xogħol fuq opri ta' arti barranin tista' tgħoddhom fuq ponot subgħajk, u fost l-oħrajn dawn jinsabu l-Italja, l-Ingilterra, Franza u l-Amerka.

Jien għandi fiduċja assoluta fil-kapaċita` tal-Maltin pero` nemmen illi huwa ż-żmien li għandu jagħtina parir jekk nistgħux nużaw il-ħiliet tagħna anke għall-barranin.

Hawnhekk wieħed irid iżid jgħid ukoll li s-Sur Schiro' huwa konxju mill- fatt illi hemm testmenti sigrieti li jmorru lura sas-sena 1850 u fil-fatt bħalissa qed ikollu diversi taħdidiet man-Nutar Franco Pelligrini, li huwa l-arkivista ta' dan is-settur, biex ikun jista' jiġi assigurat li dawn id- dokumenti jinżammu fi stat tajjeb.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea Pace.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Il-Ministru ma jaħsibx li tkun idea tajba jekk isir inventarju ta' dak kollu li huwa storiku u ta' dak li għandu bżonn jiġi rrestawrat, anke għal skopijiet kummerċjali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Fil-fatt f'pajjiżna diġa` jeżistu diversi inventarji tat-tip li qed jaċċenna għalih l-Onor.

Interpellant.

Issa li jonqos huwa li jkun assigurat li dawn l-inventarji jiġu marbuta flimkien u jien naħseb li llum it-teknoloġija tal-computers dan tirrendih ħafna iktar possibbli.

Naturalment hija xi ħaġa pożittiva li ċerti postijiet storiċi jintużaw għal skopijiet kummerċjali pero` dan għandu dejjem isir skond il- konċessjonijiet li approva dan il-parlament.

Irridu nirrealizzaw li l- iktar ħaġa importanti f'dan il-qasam hija li nżommu quddiem għajnejna regolamenti ċari sabiex jiġi assigurat li l-wirt patrimonjali tagħna jkun konservat tajjeb, anke jekk ikun qed jintuża għal skopijiet kummerċjali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 114 ta' l-1999 - Regolamenti ta' l-1999 li jemendaw ir-regolamenti dwar is-sigurta' fil-baċiri.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 116 ta' l-1999 - Regolamenti ta' l-1999 li jemendaw ir-Raba' Skeda li tinsab ma' l-Att dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud (Emenda Nru 4);

Avviż Legali Nru 117 ta' l-1999 - Regolamenti ta' l-1999 dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud (ħlas lura lill-persuni li ma jkunux residenti); u

Dettalji dwar membri fis-segretarjat tiegħi d-data effettiva tal- ftehim iffirmat mill-membri tas-segretarjat skond il-memorandum on the engagement of staff in private secretariats, flimkien man-nefqa fuq mobile phones bejn Settembru 1998 u Marzu 1999, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 7833.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 107 ta' l-1999 - Ordni ta' l-1999 dwar apparat u sistemi protettivi maħsubin biex jintużaw f'atmosferi potenzjalment esplużivi (Ordni Nru M42 ta' l-1999);

Avviż Legali Nru 108 ta' l-1999 - Regolamenti ta' l-1999 li jemendaw ir-regolamenti dwar il-kontroll ta' swimming pools;

Avviż Legali Nru 109 ta' l-1999 - Data tal-bidu fis-seħħ ta' l-ordni ta' l-1999 dwar ġamm tal-frott, jelly, marmellati u purea ħelwa tal- qastan (Ordni Nru M41 ta' l-1999);

Avviż Legali Nru 110 ta' l-1999 - Data tal-bidu fis-seħħ ta' l-ordni ta' l-1999 dwar l-għasel (Ordni Nru M40 ta' l-1999);

Avviż Legali Nru 111 ta' l-1999 - Data tal-bidu fis-seħħ ta' l-ordni ta' l-1999 dwar zokkor għall-konsum uman (Ordni Nru M39 ta' l-1999); u

Avviż Legali Nru 112 ta' l-1999 - Data tal-bidu fis-seħħ ta' l-ordni ta' l-1998 dwar meraq tal-frott u prodotti simili (Ordni Nru M36 ta' l- 1998).

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 113 ta' l-1999 - Ordni ta' l-1999 dwar il-kummissarju ta' l-artijiet (trasferiment ta' drittijiet u responsabbiltajiet) (Nru. 2); u

Avviż Legali Nru 115 ta' l-1999 - Regolamenti ta' l-1999 li jemendaw ir-regolamenti dwar rati ta' taxxa dwar bini.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar membri f'bordijiet governattivi u parastatali li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7887.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR FONDI GĦAL ĦTEĠIJIET SPEĊJALI LIL KUNSILLI LOKALI

Ikompli mit-22 ta' Ġunju, 1999.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Mr Speaker, nistgħu ngħidu li l-qasam tal-kunsilli lokali jinteressa lil kulħadd għaliex kull resident ikun jixtieq li l- kunsill lokali tiegħu jkun jiffunzjona tajjeb u għalkemm l-oppożizzjoni ma taqbilx ma' dak kollu li qed isir preżentement f'dan il-qasam, żgur li taqbel fil-prinċipju u fil-fatt aħna għalhekk qegħdin nieħdu dan il-ħin kollu sabiex nagħmlu l-kritika tagħna u nagħmlu wkoll xi suġġerimenti.

Ħafna mid-deputati li tkellmu f'din id-diskussjoni għandhom esperjenza diretta tal-kunsilli lokali għax kienu sindki jew kunsilliera - per eżempju, fost dawn nistgħu nsemmu lill-Onor.

Silvio Parnis, lill-Onor.

Dolores Cristina, lill-Onor.

Gavin Gulia, lill-Onor.

Joe Cushieri, lill- Onor. Carmelo Abela kif ukoll lill-Onor.

Edwin Vassallo - u għalhekk nagħmlu tajjeb jekk lil dawn l-Onor.

Membri nisimgħuhom b'attenzjoni għax huma jafu tajjeb x'inhuma l-problemi li jkollhom iħabbtu wiċċhom magħhom il- kunsilli lokali.

Issa li l-kunsilli lokali ilhom jiffunzjonaw f'pajjiżna għal numru ta' snin, jiena naħseb illi wasal iż-żmien li nagħmlu stħarriġ serju biex naraw kemm fil-fatt il-poplu Malti u Għawdxi għandu fiduċja fil- kunsilli lokali u kemm qed iħossu moqdi aħjar permezz tagħhom.

Mr Speaker, bla ebda dubju waħda mill-funzjonijiet prinċipali ta' kunsill lokali hija dik li jwassal il-public policies fuq l-għatba taċ-ċittadin u meta dan isir b'ċertu għaqal iktar għandu jżid il-fiduċja taċ-ċittadin fil- gvern ċentrali għaliex permezz tal-kunsilli lokali wieħed ikun jista' jara x'qed isir iktar mill-qrib.

Fil-fatt ikun tajjeb jekk ngħid li minn studji li saru f'bosta pajjiżi rriżulta li l-maġġoranza tan-nies iktar għandhom fiduċja fil-gvern lokali milli f'dak ċentrali.

Anke meta ġew mistoqsija liema jaħsbu li huwa l-iktar gvern li jagħti value for money, il-parti l- kbira tan-nies qalu li dan huwa l-gvern lokali.

Issa naturalment hawn jien qed nitkellem fuq pajjiżi fejn il-kunsilli lokali ilhom snin twal jeżistu, pero` dan huwa ta' vantaġġ għalina għax b'hekk aħna nistgħu nitgħallmu mill- iżbalji tagħhom u dawn għandhom iservuna ta' indikazzjoni 'l fejn għandna nimxu.

Jiena nara li l-konċett tal-kunsilli lokali huwa tajjeb prinċipalment għaliex huwa stat ta' fatt li iktar ma l-poter jinfirex, iktar ikun hemm demokrazija u wisq probabbli jkun hemm ukoll iktar effiċjenza.

Jekk irridu li l-kunsilli lokali jibqgħu jiżviluppaw dejjem iktar f'pajjiżna m'għandniex nitkellmu minn fuq ras in-nies - bħalma osservajt li kien hawn min għamel f'din il-Kamra - għaliex bla ebda dubju dik ma tistax tissejjaħ demokrazija.

Jiena naħseb li wieħed mill-iktar doveri importanti tal-gvern huwa dik li jagħmilha possibbli li s-soċjeta` torganizza lilha nnifisha għaliex ma jistax ikun li nibqgħu ngħixu bil-kultura tal-gvern ċentrali, dik li one size fits all. Wasal iż-żmien li nirrealizzaw illi bħalma kull lokal għandu problemi differenti minn ta' lokal ieħor, hekk ukoll is-soluzzjonijiet għandhom ikunu differenti għaliex kull lokal għandu l-identita` tiegħu u ħafna fatturi m'humiex l-istess bħal ta' lokalitajiet oħra, fosthom jekk lokal huwiex turistiku, huwiex kummerċjali, huwiex agrikolu, kemm hi d-densita` tal-popolazzjoni tiegħu u x'inhuma l- karatteristiċi tiegħu.

Mr Speaker, illum qegħdin niddiskutu riżoluzzjoni li tirrigwarda l-fondi li qed jingħataw mill-gvern għal ħteġijiet speċjali tal-kunsilli lokali.

Fil-fatt ikun tajjeb jekk ngħid mill-ewwel li l-parti l-kbira ta' dawn il- fondi se jmorru għat-toroq u naħseb illi kulħadd jaqbel miegħi meta ngħid li dawn huma ta' prijorita` għal pajjiżna.

Dan l-aħħar l-assoċjazzjoni tal- kunsilli lokali qalet li minkejja li hija taqbel illi t-toroq għandhom jingħataw prijorita`, u minkejja li dawn il-fondi huma ftit wisq biex jissodisfaw il-ħteġijiet kollha li l-kunsilli għandhom, sfortunatament ħafna kunsilli lokali m'humiex qed jużaw il-flus li qed jingħataw.

Dan huwa sinjal ċar illi ma teżistix kordinazzjoni tajba bejn il-gvern u l- kunsilli lokali u għalhekk il-gvern Laburista preċedenti kien għamel pass għaqli meta waqqaf ir-road co-ordinating unit, ħalli b'hekk il-gvern ċentrali u l-kunsilli lokali jkunu jistgħu jippjanaw ix-xogħol li jrid isir flimkien.

Jiena tkellimt ma' diversi kunsilliera biex nara x'deherilhom minn dan il- unit u filwaqt li kien hemm kunsilliera li qaluli li l-kunsill lokali li huma jifformaw parti minnu sab dan il-unit ta' għajnuna kbira, oħrajn qaluli li l-kunsill lokali tagħhom kien għad ma kellux esperjenza diretta ta' dan il-unit.

Imma almenu huwa fatt li l-gvern Laburista preċedenti kien beda jagħmel xi ħaġa biex ikun hemm xi forma ta' kordinazzjoni f'dan il-qasam ħalli ma nibqgħux fis-sitwazzjoni redikola fejn l-id ix-xellugija ma tkunx taf x'inhi tagħmel l-id il-leminija.

Għalhekk jiena ngħid illi huwa żball li dan il-unit spiċċa mingħajr ma twaqqaf xi ħaġa oħra floku.

Il-bieraħ il-ministru qalli li hemm xi ħaġa iżda meta ċċekjajt ma sibt xejn u dalgħodu stess tkellimt ma' xi kunsilli lokali u huma wkoll qaluli li safejn jafu huma, kulma hemm huma problemi kbar ta' nuqqas ta' kordinament.

Għalhekk nittama li l-gvern joħroġ b'xi ħaġa aħjar milli kien hemm qabel għaliex dejjem tista' ttejjeb imma l-fatt li m'hemm xejn qed ikompli jitfa' s-sitwazzjoni lura minflok 'il quddiem.

Sur President, fl-opinjoni tiegħi kull deputat u deputata kienu jħarsu lejn ix-xogħol ta' dan il-unit mill-qrib għaliex il-problema li l-aktar inħabbtu wiċċna magħha aħna r-rappreżentanti tal-poplu hija l-problema tat- toroq, speċjalment fin-naħa t'isfel ta' Malta.

Jekk inħarsu lejn Wied il- Għajn u Haż-Żabbar taħsbek li qiegħed f'nofs gwerra, u dan meta n-nies ilhom li ħallsu r-road contribution anke għal aktar minn għaxar snin!

Kont qiegħda ngħid li minkejja l-problema kbira tat-toroq ħżiena, m'hijiex xi ħaġa rari li l-flus li l-kunsill ikollu allokati għat-toroq ma jużahomx.

Ġeneralment dan ma jkunx tort tal-kunsill għaliex meta kunsill jiġi biex jagħmel resurfacing ta' triq isib ħafna problemi għax ma jkunx hemm kordinazzjoni jew mal-Maltacom, jew ma' l-Enemalta, jew mal-WSC, jew ma' dipartimenti tal-gvern, jew mal-Melita Cable Television eċċ. Allura jiġri li t-triq tiġi resurfaced, jintnefqu l-flus, jgħaddi ftit taż-żmien u ftit ġimgħat wara xi korporazzjoni toħlom li trid tgħaddi xi cable u terġa' taqla' kollox u tħalli diżastru.

Imbagħad in-nies jibdew jgħidu: Imma dan x'ġenn hu!

Ilna nistennew dawn is-snin kollha biex jirranġawlna triq u issa għax irranġawhielna reġgħu qalgħu kollox?

Sur President, se nsemmi issa każ partikolari li ġara din il-ġimgħa stess, fejn weġġgħet serjament mara anzjana.

Dan ġara fi Triq il-Buttar f'Wied il-Għajn fejn hemm 14-il kanal - fondi ħames pulzieri - li tħaffru qabel il-Milied u għandek ġlieda bejn il-kunsill lokali, ir-roads department u d-dipartiment tad-drenaġġ u jibqa' ma jsir xejn.

F'dawn is- sitt xhur ma ngħidlekx kemm weġġgħu nies u din il-ġimgħa stess, kif diġa' għidt, mara anzjana weġġgħet serjament.

Jiena ma naħsibx li dawn huma affarijiet li għandna neħduhom lightly u bi ftit attenzjoni u kordinament aħjar nistgħu nsolvu dawn il-problemi.

Forsi jkun hawn min jistaqsi: Imma dawn l-affarijiet għaliex ma jarawhomx qabel il-kunsilli?

Jiena nitkellem mal-kunsilli u dawn jgħiduli li jkunu kitbu biex jistaqsu jekk it-tali korporazzjoni hijiex se jkollha bżonn tgħaddi xi servizz ħalli tagħmel dan qabel isir ir-resurfacing, imma l-korporazzjonijet ma jagħtux kashom u lanqas biss jagħtuhom risposta.

U billi l-kunsilli jkollhom il-pressure tan-nies, dawn jaqbdu u jmexxu imma kif titlesta t-triq tarahom ġejjin ikissru l-bankina u jħaffru trinka biex jgħaddu xi cable!

Jiena naħseb li l-kunsilli lokali twaqqfu biex l-amministrazzjoni pubblika titjieb u biex in-nies ikollhom servizz aħjar, imma meta wieħed jara dan in-nuqqas ta' komunikazzjoni bejn l-amministrazzjoni ċentrali u dik lokali bilfors li jgħid li minn dan l-aspett l-esperiment tal-kunsilli, għallinqas fejn tidħol il-kordinazzjoni bejn iż-żewġ amministrazzjonijiet, m'huwiex qed jirnexxi.

Issa, meta nafu xi problemi finanzjarji kbar għandu dan il-pajjiż, naħseb li tkun worth it li nitfgħu l-enerġija tagħna biex naraw x'inhu l-aħjar mod ħalli jkun hemm relazzjoni tajba u b'saħħitha bejn l-amministrazzjoni ċentrali u dik lokali għaliex dan mhu xejn ħlief ħela ta' flus.

Din m'hijiex xi ħaġa faċli imma ma nistax nifhem b'liema loġika dan il-unit inħatt u ma sar xejn floku għax kieku nħatt u sar xi ħaġa aħjar u x-xogħol qed jimxi, allura ħaġa oħra.

Jekk ma jkunx hemm din ir-relazzjoni bejn iż-żewġ livelli ta' gvern isir ħafna duplikazzjoni ta' xogħol u jkun hemm ħela ta' riżorsi finanzjarji kif ukoll riżorsi umani, u dan kollu sforz in-nuqqas ta' komunikazzjoni u kordinazzjoni bejn iż-żewġ livelli ta' gvern.

Eżempju konkret fejn dan l-esperiment irnexxa, jiġifieri ta' kif il-gvern ċentrali jista' jaħdem mal-kunsilli lokali, huwa l-mod kif ħadem id- dipartiment ta' l-edukazzjoni, permezz ta' manutenzjoni ta' numru ta' skejjel tal-gvern, xogħol li sar flimkien mal-kunsilli lokali.

Dan kien esperiment li rnexxa u naħseb li huwa importanti li jitkompla għaliex żgur hemm il-ħtieġa ta' aktar kollaborazzjoni ta' dan it-tip bejn id- dipartimenti tal-gvern u l-kunsilli lokali.

Ħalli nġib eżempju ieħor.

Il- kunsill lokali taż-Żejtun bena nursery gymnasium fil-ground tal-Liceo Carlo Diacono, bl-għajnuna wkoll tal-club Zejtun Corinthians.

Issa l-kunsill lokali qed jitlob lid-dipartiment ta' l-edukazzjoni sabiex jattrezza l- gymnasium u mbagħad dan ikun jista' jiġi ġestit bejn it-tlieta, jiġifieri l- kunsill lokali, il-club Żejtun Corinthians u l-gvern ċentrali.

Jiena nittama li l-gvern jaċċetta l-proposta tal-kunsill taż-Żejtun u jagħtihom l- għajnuna li għandhom bżonn.

Sur President, la qed nitkellem fuq komunikazzjoni u kordinazzjoni, naħseb li eżempju ieħor tajjeb ta' dan kien il-pjan soċju ekonomiku li sar fl-1997 għan-nofsinhar ta' Malta.

Kien hemm tnax-il kunsill lokali li kienu involuti fit-tfassil ta' dan il-pjan u li ħadmu tajjeb mad-diversi dipartimenti tal-gvern u li taw l-għajnuna tagħhom biex dan il-pjan ikun jista' jitfassal.

Kif nafu lkoll, fin-naħa t'isfel ta' Malta hemm bosta problemi li ġabet magħha l-industrijalizzazzjoni, fosthom problemi ta' ambjent, problemi soċjali u densita` ta' popolazzjoni.

Nafu wkoll li dan il-pjan kien wieħed reġjonali imma mbagħad kellu jiġi adottat mill-gvern ċentrali.

Din kienet inizjattiva tajba għaliex il-gvern ċentrali għandu jkun il-movente fi proġetti bħal dawn għax inkella ma jsirux.

Barra minn hekk, meta għandek tnax-il kunsill involut bilfors li jrid ikun hemm xi ħadd li jikkordina, iżomm il-bilanċ u jagħti lil kulħadd ċ-ċans jesprimi l- bżonnijiet tal-lokalita` li jkun qed jirrappreżenta.

Sur President, l-iskop ta' dan ix-xogħol kien li jitpoġġew taħt il-lenti l-problemi tar-reġjun u jsiru l-proposti.

Dawk li ħadmu fuq dan il-pjan identifikaw problemi ambjentali, ekonomiċi, soċjali u kummerċjali u għamlu wkoll proposti kif dawn il-problemi jistgħu jiġu mtaffijin jekk mhux solvuti għal kollox.

Is-sena l-oħra l-Ministru Gatt kien qal li jaqbel mal- prinċipju ta' dan il-pjan u jekk niftakar sewwa qal ukoll li dan huwa pjan tajjeb; kien semma l-problema tar-Rebirth 2000 u kien qal li wkoll li jrid isir reassessment tal-pjan pero' ma jafx liema ministru se jmexxih.

Dan kien f'Novembru li għadda u naħseb li jkun veru każ ta' money down the drain jekk dan il-pjan ma jitwettaqx meta jiġbor fih ħidma ta' sena sħiħa.

Għalhekk nistennew li fil-winding-up il-ministru jgħidilna x'se jkun id- destin ta' dan il-pjan li spiċċa orfni.

Nittama wkoll li l-pjanijiet tal- gvern għal dan ir-reġjun ikunu bbażati fuq l-ideat li ħarġu minn dan ir- rapport u nittama wkoll li iżjed 'il quddiem isiru pjani simili għal reġjuni oħra tal-gżira tagħna.

Ladarba qegħdin nitkellmu fuq in-naħa t'isfel ta' Malta, irrid insemmi wkoll il-proġett ta' l-embellishment għall-istess lokal u se nieħu l-każ ta' Wied il-Għajn, fejn sfortunatament il-manutenzjoni qed titħalla taqa' lura ħafna.

Jien mingħalija li fejn saru dawn il-proġetti ta' embellishment, bħal oħrajn f'Buġibba, Birżebbuga u Marsaxlokk, suppost li l- gvern kien kommess li jgħin fil-maintenance tagħhom kemm permezz ta' nies kif ukoll permezz ta' makkinarju li għandu għad-dispożizzjoni tiegħu.

Nista' nsemmi sempliċement ftit siġar li tħawlu fit-triq tar-Ramla u li qed jitħallew imutu bil-għatx.

Sur President, hemm ukoll il-problema tal-lokalitajiet turistiċi.

Jidhirli li l-bieraħ l-Onor.

Evarist Bartolo tkellem fuq il-problema ta' Paceville, li kollox imur għal Paceville u Ta' Giorni jibqa' b'xejn.

L- istess nistgħu ngħidu għal Wied il-Għajn, fejn ħafna mill-isforz jintefa' fuq l-area fejn imorru n-nies għall-iżvog u għal dawk li joqogħdu fil-lokal ftit hemm tama li jibbenefikaw minn dawn il-fondi.

F'Wied il-Għajn, per eżempju, għandna toroq bħal Triq Mintba u Triq il-Menhir, fejn in-nies ilhom joqogħdu iżjed minn għaxar snin, li għandhom diżastru.

Biex tagħqad, imbagħad ikun hemm min jitfgħalhom ir-rubbish biex ikomplu jitfgħu l-melħ fuq il-ferita' u kultant jispiċċaw iweġġgħu n-nies, bħalma ġara fil-każ ta' Triq il-Buttar din il-ġimgħa.

Barra minn hekk, fid-distrett kollu hemm il-problema tad-dwal, kemm ta' bozoz ġodda u kemm fejn jidħlu tiswijiet.

Jiena naf li l-ministru se jgħid li issa l-bozoz qegħdin fir-responsabbilta` tal-kunsilli lokali pero' jiena naf b'kunsill li spiċċa jikteb lill-Onor.

Josef Bonnici fuq din il-problema u l-ministru ħadha bi kbira.

Il-kunsill għamel dan għaliex ma kellux għand min jirrikorri iżjed għajr li jmur f'ras il-għajn.

Sur President, qed jiġri wkoll li f'ċerti villaġġi jitwaħħlu l-arbli u mbagħad ix-xogħol ma jsirx.

Allura l-kunsilli jiktbu lill-ministeru, jirċievu acknowlegdement ta' l-ittra imma xorta x-xogħol jibqa' ma jsirx.

Jekk wieħed jimxi lejn San Anard jew Melita Street f'Ħaż-Żabbar, per eżempju, ħlief arbli mingħajr cables ma tarax.

Sur President, kif diġa' għidt, il-ministru qal li issa huma l-kunsilli lokali li se jibdew ibiddlu l-bozoz, imma jiena ngħid li l-kunsilli mhux dan iridu iżda li jkollhom ftehim ma' l-Enemalta biex din ma tħarisx lejhom bħala xi intruder.

Nixtieq nagħti eżempju konkret ta' dan li qed ngħid.

Meta l-kunsill taż-Żejtun ħadu l-inizjattiva biex ibiddlu d-dwal tal-pjazza taż-Żejtun ħdejn il-knisja, billi jagħmlu lamp posts rustiċi li jaqblu mal- village core, mill-Enemalta qalgħulhom fwiedhom.

L-attitudni ta' l- Enemalta kienet "tmiss xejn u tagħmel xejn", u allura dawn damu x-xhur jistennew biex jaqilbu s-sistema mill-moderna għall-antika.

Allaħares kultant ma jkollokx sindku u kunsilliera li kapaċi jieħdu deċiżjoni u jkunu mimlijin inizjattiva għaliex żgur li tispiċċa ma tagħmel xejn meta tara dawn il-komplikazzjonijiet u l-burokrazija żejda!

Dan barra li r- refurbishment tal-pjazza sar kollu a spejjeż tal-kunsill lokali.

Biex inkompli dwar il-problema ta' kordinazzjoni bejn il-gvern ċentrali u l-gvern lokali - qed nenfasizza din il-problema għax sinċerament nemmen li din hija waħda mill-ikbar problemi li jiffaċċjaw il-kunsilli lokali - nagħti l-eżempju tal-masġar ta' Bieb is-Sultan, li suppost se jsir f'Haż- Żabbar, dak li qegħdin insejħulu regional park.

Dan hemm il-flus ivvotati għalih, hemm il-flus mill-public works department u kienu tawhom xi ħaġa wkoll min-naħa tal-planning authority, mingħalija xi ¥38,000.

Issa qed jgħidulhom li aħjar ifittxu jużawhom dawn il-flus pero' x-xogħol għadu mwaħħal fuq biċċa esproprjazzjoni ta' xi għelieqi.

Jiena nissuġġerixxi li ssir laqgħa fejn jiġu diskussi l-problemi kollha u mhux dan il-ħafna red tape biex jispiċċa ma jsir xejn u jeħel il-kunsill.

Mhux ta' b'xejn li mbagħad jgħidulek li joqtluk bla sikkina għax inti tkun trid tagħmel l- affarijiet imma tħossok helpless!

Imbagħad hemm il-proġett l-ieħor li aħna ż-Żabbarin qed insejħulu l- proġett tal-Misraħ fejn hemm ippjanat xogħol għall-embellishment ta' dan il-post.

F'dan il-każ, il-kunsill talab għal ħaddiema mill-Kalaxlokk biex jaħdmu fuq dan il-proġett imma s'issa għadhom ma ngħataw l-ebda ħaddiema.

Din hija xi ħaġa li jiena ma nistax nifhimha meta nafu li hemm numru ta' ħaddiema li qegħdin jirċievu l-paga d-dar.

Il-gvern Nazzjonalista jiftaħar li qed jagħti iżjed fondi imma gvern Laburista kien qed jipprovdi r-riżorsi umani u dawn xorta jiswew il-flus.

Il-kunsilli lokali huma konxji mill- problema tad-deficit li għandna fil-pajjiż imma kieku nipprovdulhom ir- riżorsi umani jagħmlu ħafna iżjed xogħol milli qegħdin jagħmlu għaliex jafu li ċerti riżorsi finanzjarji m'huwiex possibbli li nagħtuhomlhom, pero' l- pagi mingħand il-gvern xorta qegħdin joħorġu.

Sal-bieraħ stess il-ministru bħala risposta għal mistoqsija parlamentari qal li f'dawn l-aħħar sitt xhur kellna average ta' 200 ħaddiem li qegħdin jirċievu l-paga d-dar għax m'hemmx xogħol għalihom.

Ħalli nerġa' niġi issa għal dak li kont qed ngħid.

Jekk nieħdu l-proġett ta' regional park ta' Bieb is-Sultan, naraw li ċertu xogħol miexi għax hemm il-ħaddiema tal-gvern imma fil-proġett l-ieħor tal-Misraħ ma jista' jsir xejn għaliex għadhom ma tawhomx in-nies.

Mela nitkellmu fuq in-nies żejda, speċjalment fil-gradi industrijali, u mbagħad biex nibagħtu tnejn min-nies għal mal-kunsill naqilgħulhom qalbhom!

Barra minn hekk imbagħad il-kunsilli jispiċċaw ma jużawx il-flus li jkollhom allokati għal dawn it-tip ta' proġetti minħabba dawn il-problemi ta' burokrazija żejda.

Sur President, jiena naħseb li jeżistu metodi kif il-gvern ċentrali jista' jaħdem mal-gvern lokali ħalli bir-riżorsi li għandna nieħdu l-aħjar li nistgħu mingħajr ma nżidu l-ispejjeż.

Kulħadd jaf li l-problema tad- deficit tal-pajjiż qiegħda hemm u inutli nipprovaw impinġu stampa differenti mir-realta`.

Irridu naraw li ma jkollniex ħela ta' riżorsi, speċjalment riżorsi umani, u rridu naraw li l-kunsilli lokali jkollhom biex jaħdmu.

MR SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik imma skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex tkun tista' tkompli tinstema'.

ONOR.

TONIO BORG: Nipproponi li l-Onor.

Membru tkompli tinstema'.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Dalli tkompli bid-diskors tagħha.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

HELENA DALLI: Nirringrazzja lill-proponent u lis-sekondant u lill- Kamra kollha.

Sur President, kont qiegħda ngħid li l-kunsilli lokali bix- xejn ma jistgħux jaħdmu.

Problema oħra li xtaqt insemmi rigward Ħaż-Żabbar huwa x-xogħol li hemm bżonn isir biex tkompli tinfetaħ Triq Alessio Erardi sabiex jinqata' l-flow tat-traffiku miċ-ċentru ta' Ħaż-Żabbar.

Biex tidħol f'Ħaż-Żabbar, fi kwart ta' mil, għandek sitt waqfiet u allura tistgħu timmaġinaw il-geġwiġija ta' traffiku li jkun hemm.

Fil-weekend, bin-nies li jkun hemm neżlin għal Wied il-Għajn, biex tgħaddi minn hemmhekk tista' tgħid li ddum anke siegħa.

Tajjeb ngħid ukoll li t-tfal ta' l-iskola ta' Ħaż-Żabbar kienu għamlu studju fuq l-impatt li dan it-traffiku qed ikollu fuq in-nies u fuq l- ambjent.

Waħda mill-proposti tagħhom kienet proprju li tkompli tinfetaħ Triq Alessio Erardi sabiex it-traffiku għal Ħaż-Żabbar ikun jista' jgħaddi minn ħdejn Bieb is-Sultan u b'hekk din il-problema tal-konġestjoni tat- traffiku u problemi oħrajn li jikkawża t-traffiku fiċ-ċentru tar-raħal jiġu solvuti u għalhekk nittama li l-gvern ikompli b'dan il-proġett.

Sur President, din l-istess problema nsibuha fiż-Żejtun.

Jiena ngħid li inutli noqogħdu ngħidu li rridu nippreservaw iċ-ċentri antiki ta' l-irħula u mbagħad ma nagħmlu xejn fil-konkret.

Nafu kemm it-traffiku jagħmel ħsara fil-core tal-villaġġi, mhux biss għall-arkitettura u għat-toroq imma wkoll għas-saħħa ta' l-abitanti.

Biex tittaffa din il-problema fiż-Żejtun, jeħtieġ li titkompla r-ring road li ilha ppjanata mill-1986 u li tgħaqqad Triq il-Falkunier ma' Triq Attard Bezzina jew l-area ta' San Klement, kif nafuha aħna.

Nixtieq insemmi wkoll in-nuqqas ta' enforcement min-naħa tal-planning authority u min-naħa tal-pulizija f'każijiet fejn ikun hemm complaints dwar mechanics, żjut u trakkijiet u f'każijiet fejn ikun hemm plots vojta li jispiċċaw scrap heap.

Il-kunsilli lokali jħossuhom helpless f'din is- sitwazzjoni għaliex minkejja li huma jirrapportaw, l-enforcement jibqa' ma jsirx.

La qed insemmi l-pulizija, insemmi wkoll t-Triq tal-Labour fiż- Żejtun minn fejn il-ġimgħa l-oħra nġabru 40 siringa.

Jiena naħseb li hemm bżonn li jkun hemm iktar pulizija on the beat u hemm bżonn ukoll ta' neighbourhood watch.

Ħalli nagħmel punt ieħor dwar iż-Żejtun.

Sur President, dawn it-tliet toroq fiz-Zejtun, Triq it-Tamburin, Triq Dejma u Triq Dwiemes, kien hemm il-flus ivvotati għalihom imma minflok sar ix-xogħol fihom, il-flus intużaw biex baxxew triq f'Wied il-Għajn li tagħti għar-recycling plant, bil-konsegwenza li l-abitanti f'dawn it-toroq għerqu fl-ilma.

U dan kollu biex jinqeda xi ħadd li għandu konnessjonijiet iktar milli għandu ħaddieħor.

Insemmi wkoll Triq Lija f'Ħaż-Żabbar, li ilha fl- istess sitwazzjoni għal snin twal, u għalhekk ikun tajjeb li dawn is- sitwazzjonijiet li tant jikkaġunaw dwejjaq liċ-ċittadini nieħdu ħsiebhom.

Sur President, jiena nħoss li proġetti ta' embellishment għandhom jibqgħu jsiru pero' l-ewwel irridu naraw li dawk li saru jkollhom l-upkeep neċessarju.

Għalhekk il-gvern preżenti, kif kien għamel il-gvern ta' qabel, għandu jieħu l-inizjattiva flimkien mal-kunsilli lokali dejjem biex forsi nibdew naraw riżultati aħjar u mhux biex ikun hemm xi tnaqqir ta' l- awtonomija tal-kunsilli lokali.

Min-naħa l-oħra rridu naraw safejn wasalna fid-devoluzzjoni tal-poter lill-kunsilli lokali, li hija n-naħa l-oħra tal-munita.

Fid-daħla tal- white paper li llum dehret f'forma ta' artiklu f'"The Times", il-Ministru Gatt saħaq fuq il-bżonn li nsaħħu dan il-proċess ta' devoluzzjoni.

Eżempju tajjeb fejn nistgħu nagħmlu gauging safejn wasalna f'dan il-proċess huwa l- każ ta' l-istrike tal-koperattiva tal-ġbir ta' l-iskart.

Għalija din l- esperjenza wriet li għalkemm nitkellmu fuq id-devoluzzjoni tal-poter, għadna 'l bogħod milli jkollna tassew gvern lokali permezz tal-kunsilli lokali, dak li l-Ingliżi jsejħulu government on the doorstep.

Jiena ngħid li l-konċett għandu jkun li n-national government ikun nationwide government, jiġifieri l-gvern ma jibqax fil-konfini tal-belt kapital.

Veru li hawn Malta m'hawnx kobor imma naħseb li l-konċett xorta japplika.

Fil- fatt barra minn Malta l-kunsilli lokali huma proprju gvern lokali u tista' tagħid li huma responsabbli għal kollox ħlief għal xi affarijiet bħas- sigurta`.

Fil-każ tagħna, din il-problema tal-ġbir ta' l-iskart wriet kif problema ta' natura lokali tispiċċa xorta f'ħoġor il-gvern ċentrali.

Għalhekk hemm bżonn ikun hemm inter-relazzjjoni tajba bejn l- amministrazzjoni lokali u l-amministrazzjoni pubblika in ġenerali.

Dan uriena wkoll kemm il-proċess tad-devoluzzjoni m'huwiex faċli.

Sur President, xi ħaġa li nħoss li għandi nsemmiha wkoll u li rridu noqogħdu attenti li ma tiġrix hija dik li kunsilli lokali jinstemgħu aktar minn kunsilli oħrajn għaliex ikollhom maġġoranza ta' kunsilliera li huma tal-partit tal-gvern tal-ġurnata u allura jkollhom aktar aċċess għall- ministri.

Aħna bħala Partit Laburista qatt ma qbilna ma' dan il-konċett u din hija waħda mir-raġunijiet għaliex ma konniex naqblu ma' dan.

Għandna naraw li ma jkunx hemm diskriminazzjoni bejn kunsill u ieħor għax wieħed għandu maġġoranza ta' kunsilliera li huma Nazzjonalisti u ieħor għandu maġġoranza ta' kunsilliera Laburisti.

Qed ngħid dan għaliex bilfors titħasseb meta tara ċerti affarijiet.

Sur President, ftit ilu ġie jkellimni l-kunsill lokali taż-Żejtun dwar il- proposta tagħhom biex jagħmlu ċentru ċiviku li għandhom bżonnu bħall-ħobz fejn jiġbru klinika, child care centre, posta, sanita`, social services eċċ..

Dawn diġa' identifikaw is-sit fejn dan iċ-ċentru jista' jsir pero' sal-lum għadhom ma rċevew l-ebda risposta.

Jiena nispera li ma tidħolx il- politika partiġjana hawnhekk u nispiċċaw nagħżlu kunsill minn ieħor għax dan ikun supporter tal-gvern tal-ġurnata.

Fejn hemm ċerti kuntatti, jista' jkun li l-gvern ikun qiegħed jgħin iktar milli jkun qed jgħin kunsill ieħor imma huwa xieraq l-gvern jgħin b'mod uniformi lil kulħadd.

Din hija importanti ħafna jekk ma rridux li jkollna l-firda tal-partiġjaniżmu politiku anke f'dan il-livell għaliex dan jista' jagħmel ħafna ħsara u jbiegħed lil ċerti nies validi li qegħdin jagħtu kontribut.

Punt ieħor li nixtieq insemmi huwa dwar it-taħriġ tal-kunsilliera.

Meta aħna konna norganizzaw korsijiet speċjali għan-nisa, in-nies kienu jattendu.

Min-naħa l-oħra meta d-dipartiment tal-kunsilli lokali kien jagħmel ħafna sforzi f'dan il-qasam u jorganizza l-korsijiet, in-nies ma kenux jattendu għalihom.

Hija ħasra li meta hawn dan it-tagħlim kollu n- nies ma jagħtux kas.

Jien naħseb li l-korsijiet għandhom ikunu aktar attraenti.

Jista' jkun li ż-żmien li fih isiru dawn il-korsijiet ikunu viċin wisq ta' l-elezzjoni u allura l-kandidati jippreferu jmorru jagħmlu l- home visits.

Jien ma niskantax li hawn min lanqas għandu ħjiel ta' kif jitmexxa kunsill lokali pero' wieħed għandu jieħu interess u jitgħallem.

Huwa importanti li l-kunsilliera jippreparaw ruħhom bis-serjeta' biex meta jiġu ffaċċjati bir-responsabbilta' tat-tmexxija tal-lokali tagħhom ikollhom background ta' decision-making, ta' leadership u ta' proċedura.

Jien ċert li l-ministru se jieħu ħsieb ikompli jagħmel dawn il-programmi ta' taħriġ aktar attraenti biex aktar kandidati jattendu għalihom.

B'hekk ma jkunx hemm ħela ta' flus għaliex il-korsijiet isiru xorta, kemm jekk jattendu ħamsa u anke jekk jattendu 50.

Sur President, biex ikollna kunsilli lokali aktar demokratiċi hemm bżonn li fihom ikollna rappreżentanza ogħla ta' nisa.

In-numru ta' nisa fil- kunsilli lokali huwa ogħla min-numru ta' nisa fil-parlament u dan huwa konformi mal-bqija tad-dinja.

Pero' xorta waħda hemm ħafna x'isir biex fil- proċess fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet ikun hemm aktar nisa.

Jien ngħid li ma jistax ikollok demokrazija suret in-nies jekk is-sehem tan-nisa u ta' l- irġiel ma jkunx ugwali.

Peress li n-nisa u l-irġiel għandhom perspettivi differenti fuq ċerti issues, meta tiġi tackled problema aktar se jkollok soluzzjoni sħiħa jekk in-nisa u l-irġiel ikunu taw is-sehem sħiħ tagħhom flimkien.

Jien ngħid li n-nisa għandhom ħafna x'joffru fil-livell ta' gvern għax peress li dawn imorru aktar fil-health centres, fl-iskejjel u fil-playing fields bit-tfal, aktar ikunu jafu x'inhuma l-bżonnijiet tal- lokalita'.

Barra minn hekk dawn aktar ikunu f'qagħda li joffru soluzzjonijiet għax ikunu għaddew mill-problema huma.

Għalhekk jien inħeġġeġ biex jibqgħu jsiru korsijiet għall-kunsilliera nisa għax huwa importanti ħafna li dawn jiġu trained fi skills ta' leadership, decision- making, assertiveness u komunikazzjoni.

Kultant dan il-ftit training in- nisa jkollhom bżonnu biex isiru aktar self-confident.

Huwa importanti li nagħmlu evalwazzjoni ta' kif qed jimxu l-kunsilli lokali għax b'hekk inkunu nafu jekk l-aspirazzjonijiet tan-nies hux qed jintlaħqu.

Irridu naraw fejn għad hemm lok għal titjib, kif isir it-tendering u kemm iċ-ċittadini qed jieħdu value for their money.

Jien naħseb li fil-livell ta' kunsilli lokali dan huwa aktar faċli għax din mhix xi ħaġa 'l bogħod bħalma huwa l-gvern ċentrali imma hija xi ħaġa viċin ħafna tan-nies.

Il-kunsilli lokali jiddependu mill-gvern ċentrali li jallokalhom il-flus biex ikunu jistgħu jagħmlu x-xogħol fil-lokalita' tagħhom pero' xi kultant jien ninnota li dawn donnu li jħossuhom maqtugħin mill-problemi li għandu l-pajjiż dwar il-fondi pubbliċi.

Donnu li kulma għandu jagħmel il-kunsill lokali huwa li ''jiġġieled'' għall-flus u jirsisti biex kemm jista' jkun jakkwista fondi.

Il-kunsilli lokali m'għandhomx ikollhom l-attitudini li qisu ma jħossuhomx responsabbli għall- finanzi tal-gvern.

Jien naħseb li l-ewwel eżempju jrid jagħtih il-gvern.

Jekk il-gvern ċentrali jgħid li qed jieħu ċerti miżuri minħabba l-problemi finanzarji tal-pajjiż, aktar ikun jista' jispjega lill-kunsilli lokali għalfejn ma jkunx qed jagħtihom flus biżżejjed, għalkemm ikun qed igħinhom mod ieħor.

Min-naħa l-oħra jekk il-gvern ċentrali jonfoq il-flus bl- addoċċ, il-kunsilli lokali se jitolbu aktar flus.

Fl-opinjoni tiegħi, irid ikun hemm il-koerenza ta' proġett kbir kulturali li jifhem il-fatt sempliċi li ħafna mill-istejjer ta' suċċess, ħalli ngħidilhom hekk, ta' soċjetajiet differenti huwa li kapaċi jimmaniġġjaw lilhom infushom.

Jien nistaqsi: Min se jkunu l-aġenti ta' dan is-settlement ġdid, biex ngħidlu hekk, li qed insemmi?

Aħna l-politiċi lesti għal dan il-challenge?

Jien ngħid li l-Gvern Laburista kien beda l- proġett ta' bdil ta' kultura imma ma kellux żmien biżżejjed biex jimplimentaha.

Lanqas ħames snin m'huma biżżejjed, aħseb u ara inqas minn sentejn.

Jien ngħid li dan il-pajjiż ma jistax jimxi 'l quddiem u jimmodernizza jekk kull innovazzjoni li ssir tinqaleb kull meta jkun hemm fil-gvern partit differenti.

B'dan il-mod żgur ma tistax taħdem fuq long- term policies.

Il-gvern ċentrali u l-kunsilli lokali mhux qegħdin hemm biex jagħmlu kollox huma imma qegħdin hemm biex jidderieġu dak li huwa essenzjali ħalli l-ħajja fis-soċjeta' tagħna tkun organizzata b'mod ċivili u modern u mhux skond il-kriterji tal-ġungla, kif ġieli jiġri.

Irridu naraw ukoll li jkun hemm l-effiċjenza fl-użu tar-riżorsi umani u finanzjarji.

Naħseb li l-ministru jaqbel miegħi jekk ngħid li għad hemm ħafna xi jsir biex ir-riżorsi li għandna available jintużaw b'aktar effiċjenza, serjeta' u dixxiplina.

Naf li fi ħdan il-kunsilli lokali hemm ir-rieda li jsibu l-aħjar triq biex ir-riżorsi li għandhom għad- dispożizzjoni tagħhom jużawhom bl-aħjar mod.

Hemm bżonn li naraw x'qed isir bil-fondi li qed jingħataw u li jkun hemm tisħiħ ta' kollaborazzjoni bejn il-gvern ċentrali, l-kunsilli lokali u organizzazzjonijiet oħrajn mhux governattivi, bħal per eżempju, organizzazzjonijiet tal-volontarjat.

Jien ngħid li meta jkun hemm koordinament bejn dawn it-tlieta nkunu qed intejbu l-użu tar-riżorsi li għandna sabiex immexxu 'l quddiem is-soċjeta' tagħna.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx iktar rimarki, nitlob lill-Ministru Austin Gatt biex jgħaddi għall-winding-up.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, illum qed nagħlqu d-dibattitu fuq l- allokazzjoni ta' l-ispecial funds lill-kunsilli lokali, dibattitu li jkolli ngħid ħa fit-tul.

Fil-fatt din hija t-tmien seduta u se nkunu għamilna 20 siegħa nitkellmu fuq mozzjoni li jien qed nifhem li hawn qbil fuqha.

Dan jindika l-interess li ż-żewġ naħat tal-Kamra għandhom fil-kunsilli lokali pero' wieħed irid jara wkoll kemm utilizzajna tajjeb il-ħin tal-parlament.

Jien ma rridx nitfa' xi dell fuq xi diskors li sar pero' wieħed irid jikkonsidra l-fatt li 20 siegħa fuq mozzjoni li fl-aħħar mill-aħħar hawn qbil fuqha huwa ħin twil ukoll.

Jien naħseb li f'dan is-sens wieħed għandu jirrifletti fuq dak li ntqal fil-House Business Committee dwar kemm għandna nibqgħu bl-użanza li fil-parlament isiru dawn id-diskorsi twal ħafna, li ħafna drabi joħorġu mis-suġġett li nkunu qed nitkellmu fuqu.

(Interrruzzjonijiet) Jidher li l-Onor.

Mizzi għad baqagħlu xi jgħid imma naħseb li llum aħjar nagħlqu d-dibattitu fuq din il-mozzjoni.

Sur President, l-ewwelnett nixtieq ngħid x'inhuma l-ispecial funds għax jidher li mhux kulħadd fehem x'inhuma preċiż.

Fil-fatt kien hawn konfużjoni dwar kif u għaliex il-gvern jalloka dawn il-fondi.

Permezz ta' din il- mozzjoni li għandna quddiemna llum qed jitqassmu Lm2.5 miljun li ġew ivvotati fl-aħħar budget.

F'din il-mozzjoni m'hemmx l-eżerċizzju tad- diskrezzjoni ministerjali.

Qed ngħid dan għax ħafna membri tal-Kamra għandhom l-impressjoni li l-ministru jew id-dipartiment jiddeċiedi kemm u fejn jiġu allokati dawn il-fondi.

Għalhekk ikun tajjeb li ngħid li l-fondi li qed jitqassmu din is-sena, tqassmu fuq l-istess bażi li ilhom jitqassmu sa mill-1995, taħt iż-żewġ amministrazzjonijiet għax il-kriterji u l-metodu ta' tqassim ta' l-ispecial funds ma tbiddlux.

Naħseb li ż-żewġ naħat jaqblu li din is-sistema u n-nuqqas ta' diskrezzjoni ministerjali huma tajbin.

Jidher ukoll li kien hemm xi misconceptions għaliex ċerti kunsilli jieħdu fondi taħt il-proġetti, biex ngħid hekk,, tal-playgrounds, ċentri storiċi eċċ. u oħrajn ma jeħdux.

Ir-risposta hija sempliċi.

Il-proġetti li hemm taħt il-fondi ''a'', ''b'', ''c'' ġew approvati u mqassma minn kumitat maħluq apposta fl-1995 li ma kienx kontrollat mill-gvern.

Minn dak iż-żmien 'l hawn ingħataw fondi fi tranches differenti biex jiffinanzjaw il- proġetti approvati.

Għalhekk li qed isir illum huwa biss riżultat ta' deċiżjoni li kienet ittieħdet minn dan il-kumitat madwar ħames snin ilu li mexa fuqha, kemm dan il-gvern kif ukoll il-gvern preċedenti.

Mid-diskorsi li saru stajt nifhem li hawn qbil fuq il-proposta li mis- sena d-dieħla l-ispecial funds jiġu integrati fil-fondi ordinarji.

Fl- opinjoni ta' din in-naħa tal-Kamra din hija proposta vantaġġuża ħafna għall- kunsilli lokali kemm għax tneħħi xi element ta' diskriminazzjoni li jeżisti llum fil-fondi speċjali - għax kunsilli lokali li ma kkwalifikawx għall- proġetti fl-1995 għadhom sal-lum ma jistgħux jikkwalifikaw - kif ukoll għaliex issa l-funding globali li għandu kull kunsill lokali se jogħla.

Dan ifisser li l-kunsilli lokali iktar se jkollhom diskrezzjoni milli kellhom s'issa bil-fondi speċjali.

Ħalli nagħti eżempju.

Bis-sistema li għandna llum, jekk nallokaw, per eżempju, Lm10,000 biex kunsill lokali partikolari jagħmel triq, dan bilfors irid jużahom għal triq speċifika li ġiet listed tliet snin ilu.

Pero' bl-integrazzjoni ta' dawk l-Lm10,000 fil-fond ordinarju, il-kunsill lokali jista' jiddeċiedi hu liema huma l- prijoritajiet tiegħu.

Tant hu hekk li jekk irid triq jonfqilha, per eżempju, Lm20,000 minflok Lm10,000 għax ikun ġemma' l-flus minn x'imkien ieħor.

Allura b'mod globali l-kunsill lokali se jkollu ħafna iktar inċentiva biex dawn il-flus jużahom u jħaddimhom tajjeb.

B'hekk ikollu aktar funds available li jkun jista' jonfoqhom fejn jidhirlu hu.

Sur President, kumment validu li ssemma kien li wieħed irid jitkellem ukoll fuq il-value for money.

L-ewwelnett nieħu gost li l-value for money tissemma ħafna iktar fil-kontest ta' kunsilli lokali milli fil-kontest ta' gvern ċentrali.

Kellna bżonn insemmu l-value for money ħafna iktar fil- kontest ta' gvern ċentrali, pero' jidher li kulħadd huwa iktar konxju ta' l- użu tal-kriterji tal-value for money fil-kontest ta' kunsilli lokali.

Il- value for money huwa obbligu fuq il-kunsilli lokali tagħna.

Hawnhekk irrid infaħħar l-inizjattiva li kien ħa l-ex-ministru, l-Onor.

Charles Mangion, biex jibdew isiru l-value for money audits mill-awditur ġenerali.

Fi żmien l-Onor.

Mangion din l-inizjattiva kienet bdiet tirranka sew u nista' ngħid li llum wasalna fil-pożizzjoni fejn ir-rapport prattikament huwa lest.

Il-ġimgħa l-oħra jien kelli laqgħa ma' l-awditur ġenerali u nispera li r-rapport dwar ir-road reconstruction tal-kunsilli lokali kollha, fl-aspett tal-kriterju tal-value for money li kien ġie kkummissjonat mill-Onor.

Mangion, nippreżentah fuq il-Mejda tal-Kamra qabel ma nxolju l-parlament għall-vaganzi tas-sajf.

Sur President, ġie deċiż ukoll li s-sena d-dieħla se jsir value for money audit fuq kulma għandu x'jaqsam ma' waste collection, jiġifieri fuq household waste, skips, bins on wheels u knis ta' toroq.

Irrid ngħid ukoll, biex inkun ġust ma' kulħadd, li ħadna dan it-tul ta' żmien għaliex hawn Malta ma kienx hawn awdituri li kienu mdorrijin jagħmlu value for money audits.

Għalhekk kellna nużaw il-kriterji li jintużaw barra minn Malta u kellhom isiru numru ta' laqgħat ma' l-awdituri biex wieħed jispjega dawn il-konċetti.

Jien informat li r-rapporti preliminari li daħlu ma kenux sodisfaċenti għaliex aktar kienu audits ta' proċeduri milli verament ġudizzju ta' value for money u allura ħadna dan it-tul ta' żmien għal- learning curve.

Jidher li l-awditur ġenerali issa huwa sodisfatt bix- xogħol u naħseb li lkoll għandna nkunu sodisfatti li għall-ewwel darba f'pajjiżna se nkunu eżaminajna perijodu ta' madwar sena jew sena u nofs fejn mhux isir audit finanzjarju kif jintnefqu l-flus imma jsir audit ta' kull kunsill lokali biex naraw jekk dan ħax lura dak li nefaq.

Jien ikolli ngħid li l-kunsilli lokali bilfors huma konxji mill-konċett ta' value for money għaliex mhumiex f'pożizzjoni finanzjarjament tajba fejn jistgħu jtajru flus kemm iridu.

Allura min-natura tagħhom stess, kif inhuma marbuta finanzjarjament, diġa' qegħdin fit-triq it-tajba.

Jien naħseb li xi kunsilli lokali se jkunu ħadu value for money aktar minn kunsilli lokali oħrajn u dawn l-audits huma tajbin għax il-kunsilli jitgħallmu minn xulxin.

Jekk dawn ir-rapporti li se nibdew inqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra jiġu eżaminati f'dan is-sens inkunu qed insaħħu l-konċett tal-value for money mhux biss tal-kunsilli lokali imma ta' kulħadd.

Il-value for money mhuwiex biss dak li tonfoq direttament.

Hawnhekk ikolli ngħid li naqbel mar- rimarka li għamel l-Onor.

Mangion meta qal li ma jagħmilx sens li l-kunsill lokali ta' Ħal Luqa jagħmel football ground meta diġa' hemm ground ta' l- armata.

Dan qal li għandu jsir ftehim biex dan il-ground ikun jista' jintuża minn kulħadd.

F'dan il-kontest ukoll l-Onor.

Chris Agius irrimarka fuq il-ħtieġa li l-kunsilli lokali għandhom jaħdmu b'mod reġjonali.

Jien naqbel u nikkondividi dawn iż-żewġ rimarki bl-iktar mod totali u l-eżempju ta' Ħal-Luqa huwa biss eżempju wieħed.

Ma jistax ikun - din irridu ndaħħluha f'ras kulħadd - li kull kunsill lokali ta' Malta u Għawdex irid l-isports centre tiegħu, id-dar ta' l- anzjani tiegħu, id-day centre tiegħu u l-football ground tiegħu.

Dan il- pajjiż mhux biss ma jiflaħx finanzjarjament li jagħmel dawn l-affarijiet imma lanqas hemm sens loġiku fihom u naħseb li jekk dan ngħiduh lil kulħadd b'mod ċar nistgħu nimxu 'l quddiem flimkien.

Il-konċett tar-reġjonalita' mhuwiex impost imma jekk bejn il-kunsill lokali jkun hemm il-koperazzjoni, dan il-konċett jagħmel sens mhux biss fil-proġetti imma wkoll fl- operazzjonijiet ta' kuljum ta' l-istess kunsilli lokali.

Jien konvint li dak li għamlu l-kunsilli lokali ta' l-Imqabba, Ħal Safi, l-Qrendi u Ħal Kirkop, li ħarġu kuntratt wieħed għall-ġbir ta' l-iskart jistgħu jagħmluh ukoll lokalitajiet oħra.

Per eżempju, jagħmel sens li lokalitajiet kbar li jkollhom ħdejhom xi raħal żgħir jieħdu dan l-eżempju.

Jien ma nistax nifhem kif il-Belt u l-Furjana, Ħaż-Żabbar u x-Xgħajra u ħafna postijiet f'Għawdex ma jiftehmux fuq kuntratt simili.

Jekk il-kunsilli lokali jridu jaħdmu bis-sens u jiffrankaw il-flus iridu bilfors ikabbru l-koperazzjoni ta' bejniethom, anke fuq affarijiet ta' kuljum.

Dan huwa proċess ta' konvinzjoni.

Irrid ngħid ukoll li fl-introduzzjoni tal-wardens u t-tribunali lokali qed nimxu b'dan il-proċess.

Peress li l-kunsilli lokali individwali jifhmu li din il-ħaġa ma jistgħux jagħmluha waħedhom, qed insibu kooperazzjoni kbira bejniethom.

Fil-fatt taħt it-tmexxija ta' l- assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali, il-kunsilli qegħdin jaħdmu flimkien volontarjament biex jaraw kif u fejn se jaħdmu l-gruppi tal-wardens u biex ikun hemm tribunal wieħed bejniethom.

Jien naqbel perfettament mal- kummenti li saru, kemm minn din in-naħa kif ukoll min-naħa l-oħra, li l- futur tal-kunsilli lokali ma jistax ikun futur mingħajr koperazzjoni bejniethom.

Jien ma nixtieqx li nenfasizzaw il-kelma "reġjonalita'" għaliex ma naħsibx li għandna xi reġjuni fissi li l-kunsilli lokali neċessarjament iridu jaħdmu fihom.

Qed ngħid dan għax jista' jkollok sitwazzjonijiet fejn, per eżempju, il-kunsill lokali ta' Ħaż-Żabbar jikkopera mal-kunsill lokali tax-Xgħajra fuq xi ħaġa, imbagħad jikkopera mal-Fgura jew mal-kunsilli lokali tal-Kottonera fuq affarijiet oħra.

Għalhekk irridu nenfasizzaw il-bżonn ta' aktar koperazzjoni u l-bżonn ta' l- utilizzazzjoni ta' faċilitajiet li jeżistu diġa'.

Il-każ li semmejt qabel ta' Ħal Luqa - nista' nimmaġina l-pressure li kellu l-Onor.

Mangion mill- kunsill lokali ta' dan il-lokal! - fil-verita' jeżisti kullimkien.

Hawnhekk nixtieq insemmi n-nuqqas ta' użu ta' faċilitajiet sportivi u rikreattivi li għandna fl-iskejjel tagħna.

Il-kunsilli lokali u l-kapijiet ta' l-iskejjel għadhom ma sabux metodu biex il-faċilitajiet kbar li għandna fl-iskejjel, li jekk tgħoddhom flimkien issib li jqumu l-miljuni ta' liri, jiġu utilizzati.

Sfortunatament għadna fis-sitwazzjoni fejn kulħadd iħares lejn l-imperu żgħir tiegħu u minflok nipprovaw nattakkaw il-problemi li jeżistu, nibnu imperi differenti għaliex naħsbu li b'hekk insibu s- soluzzjoni.

Jien nippreferi - din hija l-politika li biha beħsiebni nimxi - li nfiehmu lil kulħadd li qabel ma nibdew naħsbu fuq faċilitajiet ġodda rridu nutilizzaw il-faċilitajiet li jeżistu diġa'.

Il-gvern - din għidtha lil kull kunsill lokali pero' issa se ngħidha lil kulħadd pubblikament - qatt m'hu se jkollu l-fondi biex jibni dar ta' l-anzjani, day centre, sports complex, football pitch u playground f'kull lokal u waterpolo pitch f'kull lokal fejn hemm il-baħar.

Jien nappella lin-nies li jaħdmu b'rashom, li għandna ħafna minnhom, biex ma joqogħdux jintilfu fuq il-parrokjaliżmu imma jikkonċentraw fuq ċentri li jkunu within reach minn kulħadd.

Wieħed jista' jgħid li jekk, per eżempju, jinfetaħ day centre fir-raħal ta' ħdejh u mhux fir-raħal tiegħu, dan ma jkunx tiegħu.

X'jiġifieri!

Jekk il-kunsilli lokali jaħdmu flimkien, jieħdu l-proprjeta' flimkien u jħaddmu l-affarijiet flimkien il-post ikun ta' kulħadd.

Din hija l-politika għaqlija li għandna bżonn nimxu biha f'dan il-kontest.

Jekk inbiddlu l-mentalita' nkunu għamilna breakthrough kbira għaliex imbagħad bis-sinerġija li jistgħu joħolqu l-kunsilli lokali bejniethom naħseb li nkunu f'pożizzjoni fejn verament nagħmlu pass 'il quddiem fl-eżistenza ta' faċilitajiet fil- lokalitajiet tagħna.

Kien hemm xi ftit diżgwid għaliex dan il-gvern qed juża t-terminu "gvern lokali" għall-kunsilli lokali u kien hemm min qal li filli ngħidulhom gvern u filli ngħidulhom kunsilli lokali.

Fir-realta' dan mhuwiex terminu ġdid imma huwa terminu li ilu jeżisti mill-bidunett.

Fil-fatt ħafna artikli tal-kostituzzjoni indirettament jirriferu għal gvernijiet lokali.

L-ewwel ministru responsabbli minn dan il-qasam, li kien il-prim ministru, kien ministru tal-gvern lokali.

Jien sirt ministru tal-gvern lokali, jiġifieri din id-diċitura intużat minn dejjem.

Qatt ma kien hawn ministru, inkluż l- Onor. Mangion, li ma kienx juża din id-diċitura.

Gvern lokali huwa amministrat mill-kunsilli lokali.

Din sempliċement hija spjega biex kulħadd jifhem li m'hu qed nagħmlu xejn ġdid.

Hawn qed nitkellmu fuq gvern lokali għaliex huwa saff ta' gvern.

Din hija parti mis-sistema demokratika u nista' ngħid li dan huwa konċett Ingliż.

Sur President, fuq l-ispecial funds irrid ngħid xi ħaġa oħra.

Deher li kien hawn problemi għaliex ċerti kunsilli lokali se jieħdu aktar flus minn oħrajn biex jagħmlu t-toroq.

Jien se nerġa' nispjega biex kulħadd jifhem preċiż x'ġara u ma ġarax eżatt.

Meta l-Onor.

Mangion kien ministru, it- toroq kienu ġew graded skond il-bżonn jew nuqqas ta' bżonn tagħhom.

It- toroq li ġew graded bħala grade 4, li allura kellhom bżonn ta' reconstruction, ġew sottomessi minn kull kunsill lokali u ċċekkjati u ġie kkalkolat kemm tqum kull triq.

B'hekk tkun taf kemm se tonfoq għal kull raħal biex tirranġa t-toroq kollha li jkunu ġew sottomessi minn dik il- lokalita' partikolari.

Għalhekk kien ġie deċiż li dawn il-flus - mingħalija t-total kien ta' madwar Lm13 miljun - jiġu ffinanzjati over twelve years.

Allura jekk il-kunsill lokali tal-Belt talab Lm12,000, dan se jieħu Lm1,000 fis-sena u jekk il-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ talab Lm24,000, dan se jieħu Lm2,000 kull wieħed.

Din hija d-differenza.

L-unika diskrezzjoni li uża l-Onor.

Mangion kienet li jagħmilha ta' Salamun u jagħmlilhom formola, imma m'għandux x'jaqsam x'iddeċieda hu.

Jien naqbel ma' din is-sistema - fil-fatt għadha titħaddem s'issa - għax b'hekk ma tkun qed tiffavorixxi lil ħadd.

Ovvjament din mhijiex formola perfetta għax ħafna mill-kunsilli lokali jgħidulek li minn dak iż-żmien sal-lum, mal- lista daħlu toroq oħra.

Imma issa xi trid tagħmel?

Se noqogħdu nbiddlu l- lista kull sena?

Għalhekk aħna dehrilna li l-istadju li jmiss huwa li ladarba nafu l-bżonnijiet totali kemm huma - dak iż-żmien kienu Lm13 miljun imma llum, wara li ħallasna tliet darbiet, naħseb li niżlu għal xi Lm10 miljun - dawn jiġu kkalkolati fil-formola ordinarja.

B'hekk bil-formola ordinarja tkun qed tagħtihom flus kemm għandhom bżonn - ovvjament mhux kollox f'daqqa - imbagħad kull kunsill lokali jiddeċiedi kif iqassam il- flus hu.

Sur President, kien hemm ftit diżgwid - din qed nitgħallimha jien ukoll - fuq it-terminu "private road".

Għal xi raġuni jew oħra t-toroq li m'humiex ifformati f'dan il-pajjiż insejħulhom private roads.

Jien ma nafx x'inhi r-raġuni pero' lili qaluli biex nuża din id-diċitura u jien ġustament baxxejt rasi u bdejt nużaha jien ukoll.

Meta fittixt fil-kodiċi tal-pulizija li jirregola l-formazzjoni ta' toroq ġodda u xi trid tagħmel u ma tagħmilx, eċċ., ma sibt l-ebda definizzjoni.

Minkejja li fil-marginal note hemm riferenza għal "private streets", fit-text din imkien ma tidher.

Fil-fatt f'partijiet oħra hemm imniżżel it-terminu "new streets".

Pero' nista' nassigura lil kulħadd li hawnhekk meta ngħidu "private roads", ma nkunux qegħdin nirriferu għal toroq li huma ta' xi ħadd personali imma qed nirriferu għat-toroq kollha li hemm f'diversi rħula li qatt ma ngħataw lagħqa tarmac.

Kien hemm kummenti wkoll, li jien ma naqbilx magħhom assolutament, għaliex il-gvern qed jagħti din il-fakulta' lill-kunsilli lokali.

L- ewwelnett irrid ngħid li din hija talba li saret mill-assoċjazzjoni tal- kunsilli lokali, li qed tgħid li minkejja li ċerti kunsilli lokali li għandhom il-fondi - fir-realta' hawn kunsilli lokali li huma overfunded u allura għandhom fondi l-bank - ma tantx għandhom problemi ta' reconstruction jew waslu biex jikkonkludu l-problemi tat-toroq, għandhom numru ta' toroq ġodda li għadhom m'humiex ifformati u jixtiequ jinvestu fihom.

Jien deherli li din hija talba raġonevoli u naħseb li lill-kunsilli lokali għandna nagħtuhom il-fakulta' li jekk jidhrilhom li dawn it-toroq għandhom jingħataw preċedenza, għandhom jonfqu l-flus fuqhom.

Naħseb li ċerti sistemi għandna bżonn inbiddluhom.

Ovvjament il-mozzjoni mhux qed tgħid li dan huwa obbligu u lanqas se jkun hemm devoluzzjoni ta' din ir- responsabbilta' mingħand id-direttur tat-toroq li l-kunsilli lokali għandhom l-obbligu li jagħmlu dawn it-toroq.

Se jkun hemm biss għażla li jekk iridu l-kunsilli lokali jmorru għand id-direttur tat-toroq, jagħmlu ftehim miegħu biex jagħmlu triq partikolari u d-dipartiment tat-toroq jobbliga ruħu li fi żmien tliet snin jirrifondi l-ispejjeż li jkun għamel il-kunsill lokali.

Fi kliem ieħor qegħdin noħolqu biss l-opportunita'.

Issa jekk din titteħidx jew le hija totalment f'idejn il-kunsilli lokali.

Kunsill lokali jista' ma jagħmilx triq ġdida waħda fil-lokal tiegħu u joqgħod jistenna d-dipartiment tat-toroq jagħmilha hu.

Min-naħa l-oħra, kunsill lokali li jiddeċiedi li jrid jagħmel triq ġdida jista' jmur jiftiehem mad-direttur tat-toroq u jagħmilha.

Jien jidhirli li din kienet proposta mill-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali li kellha tintlaqa' tajjeb għax ma timponix obbligu ġdid fuq il-kunsilli lokali imma tagħtihom biss l- opportunita' li jiddeċiedu huma x'inhuma l-prijoritajiet tagħhom u jimplimentawhom.

Sur President, issemmiet in-nuqqas ta' konsultazzjoni u jien l-ewwel wieħed nammetti li din hija l-akbar sore point li għandna.

Jiena ngħid li n-nuqqas ta' konsultazzjoni mhux tant mill-ministri ġejja - u naħseb li qatt ma kienet ġejja mill-ministri - imma ġejja l-iktar fuq livell ta' burokrazija.

Ma nistax ma ngħidx li din ir-rimarka żgur li ma kontx nistenniha minn kelliema li kienu in the forefront biex jinjoraw il- konsultazzjonijiet meta l-gvern immexxi mill-Partit Laburista għamel ċerti proġetti.

Ilkoll nafu li dawk il-proġetti setgħu kienu utili u bżonjużi, pero' żgur li jekk hemm ħaġa li kienu jilmentaw minnha l-kunsilli lokali f'dak iż-żmien kienet in-nuqqas ta' konsultazzjoni u ċertament ma kontx nistenna dawn ir-rimarki minn min kien favur u vvota favur li Buġibba ma tibqax tagħmel ma' San Pawl il-Baħar.

Jien naħseb li biex din il-persuna tiġi llum u tgħid lilna li hawn nuqqas ta' konsultazzjoni, meta hi stess kienet favur li Buġibba tinqala' minn ma' San Pawl il-Baħar, irid ikollha wiċċha pjuttost qiegħed!

Veru li hemm nuqqas ta' konsultazzjoni, jew aħjar hemm bżonn ta' aktar komunikazzjoni u li l-awtoritajiet u d- dipartimenti fil-gvern ċentrali jirrealizzaw iktar li għandhom bżonn jikkonsultaw iktar mal-kunsilli lokali.

Aħna din tant irrealizzajniha li fost l-ewwel inizjattivi li ħadna kien hemm dik li nwaqqfu mill-ġdid il- local council desk officers fil-gvern ċentrali u fl-awtoritajiet.

Aħna nemmnu li jekk tindividwa persuna partikolari u tkun taf li dik il-persuna partikolari fil-ministeru u fid-dipartiment hija responsabbli għal-liaison mal-kunsilli lokali, dak ikun l-ewwel pass biex inti toħloq metodu ta' komunikazzjoni.

Il-ħolqien tal-local council desk officers huwa kruċjali biex inħaddmu tajjeb il-customer care system li se nitkellem fuqha iktar 'il quddiem u rrid ngħid ukoll li ma kienx faċli biex nikkonvinċu l-burokrazija tal-gvern biex nerġgħu noħolquhom.

Pero' l-ġimgħa l-oħra kkonkludejna dan l- eżerċizzju u llum għandna nominat desk officer għall-kunsilli lokali fl- uffiċċju ta' kull permanent secretary u se jkollna desk officer f'kull dipartiment li b'xi mod jew ieħor għandu x'jaqsam mal-kunsill lokali.

Dawn ovvjament irridu niltaqgħu magħhom biex ngħidulhom x'se jkunu l-bżonnijiet u biex wieħed jibda jdaħħalhom fis-sistema tal-customer care.

Pero' jien ma nilludix ruħi li billi nnominajna n-nies, f'daqqa waħda kulħadd se jibda jirrispetta l-bżonnijiet tal-kunsilli lokali.

Il-bidla hija waħda kulturali u trid tiġi wkoll minn ċerti kunsilliera.

Jekk irridu nkunu onesti rridu ngħidu li hawn kunsilliera li jippretendu li għaliex huma kunsilliera allura li jgħidu huma jrid jgħaddi bilfor.

Hawn ċerti kunsilliera li jaħsbu li għax iddeċiedew xi ħaġa huma li ma tkunx xi ħaġa li tispetta lilhom jiddeċiedu imma li jistgħu jiġu biss konsultati fuqha, allura bilfors irid isir hekk.

Jien naqbel ma' dak li qal l-Onor.

Bartolo jiġifieri li l-kultura Maltija li kulħadd jaħdem għal rasu teżisti, u naħseb li din irridu negħlbuha b'aktar komprensjoni, pero' tibda tasal f'sitwazzjoni fejn il-paċenzja tibda titlifha.

U jien hawnhekk norbot ma' dak li qal l-Onor.

Abela fuq it-twaħħil ta' bozoz ġodda.

L-Onor.

Membru semma' diversi drabi li jiena bdejt nitlef il-paċenzja ma' l-Enemalta biex naslu fuq dawn l-imberkin tibdil ta' bozoz u fuq il- bozoz il-ġodda.

Diġa' kelli meeting pjuttost movimentat u naħseb li se naslu għal meeting movimentat ħafna iktar għaliex ma jistax ikun li fuq xi ħaġa li kien jaħdem fuqha l-Prim Ministru bħala ministru responsabbli mill- kunsilli lokali, ħadem fuqha l-Onor.

Mangion, ħadem fuqha l-ex-Ministru Portelli, u qed naħdem fuqha jien - dan biex ngħid kemm ilna - nibqgħu ma naslux ma' l-Enemalta.

Veru li fl-aħħar qegħdin viċin u għandna a draft agreement, bgħatnihulhom, qabblu miegħu, ħriġna a request for information biex naraw kemm se jiġu r-rati, imbagħad qamet il-kwestjoni ta' kif se jitħallas.

Wasalna fuq dak ukoll pero' għadu mhux iffirmat.

Jien ma nistax nifhem kif seba' xhur wara li jien qbadt din il-biċċa xogħol, ħaġa sempliċi daqshekk, għadna ma wasalniex fuqha.

Veru li forsi teżisti nuqqas ta' konsultazzjoni pero' kultant il-konsultazzjoni tkun żejda wisq u tispiċċa jkollok tgħidlu issa trid toqgħod "hekk" u rridu nagħmlu "hekk".

Ma jistax ikun li nibqgħu ntawlu għal raġunijiet burokratiċi jew nibqgħu ntawlu għax forsi ma naqblux ma' deċiżjoni tal-gvern.

Għaliex imbagħad x'jiġri?

Jien hawnhekk għandi rapport ta' numru ta' complaints li daħlu mingħand il-kunsilli lokali lill-Enemalta fl-1998.

Alla jbierek fl-1998 dawn kellhom 6,913-il complaint mill-kunsilli lokali.

Għalhekk imbagħad jiena ngħid li n-nuqqas li hemm huwa ta' volonta' mhux ta' konsultazzjoni.

Hemm bżonn li l-awtoritajiet u l-burokrazija ċentrali tifhem li dan huwa gvern li lill-kunsilli lokali jpoġġihom fiċ-ċentru tal-politika tiegħu u m'aħniex lesti li b'xi mod inħalluhom jaqgħu fil-foresta burokratika.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterromplik għaliex skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House biex tkompli bid-diskors tiegħek.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva).

Il-permess ingħata.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirringrazzja lill-Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin.

Kif kont qed ngħid, aħna m'aħniex lesti li nħalluhom jaqgħu fil-burokrazija li teżisti u jekk hemm bżonn naqtgħu l-kobba mħabbla tal-burokrazija, aħna disposti li nagħmluha.

Aħna nemmnu fil-kunsilli lokali, tant li erġajna tajna l-ħajja lill-proġett tal-wardens.

Xtaqt issa nieħu ftit ħin biex nitkellem fuq dan il-proġett li fl-opinjoni tiegħi huwa importanti immens mhux biss għall-futur tal-kunsilli lokali imma anke għall- mod kif aħna nixtiequ naraw pajjiżna jiżviluppa, u nibda biex l-ewwelnett inneħħi ftit misconceptions.

L-Onor.

Rita Law tkellmet pjuttost fit-tul dwar il-wardens pero' jidher li hemm ftit ta' taħwid ta' konċetti.

Waħda mid-domandi li għamlet kienet jekk dawn humiex se jkunu bl-uniformi.

Iva, skond kif hemm imniżżel fil- liġi, dawn iridu bilfors jaħdmu bl-uniformi.

Il-ħinijiet li se jaħdmu u l- ħlasijiet li se jkollhom ukoll huma regolamentati, fis-sens li kulħadd jaf li dawn se jkunu ngaġġati b'kuntratt u allura l-ħlasijiet u l-ħinijiet iridu jiġu nnegozjati ma' l-employer tagħhom.

Anke l-fatt li jsiru domandi dwar kif dawn se jaħdmu fi gruppi u kif se jaħdmu fit-tribunali huma wkoll affarijiet li, bir-rispett kollu lejn min jgħidhom, juru nuqqas ta' informazzjoni.

Issa ħalli naraw fejn nixtiequ mmorru bil-wardens u fejn wasalna s'issa.

Aħna għandna target date u qed ngħidu li sa l-aħħar ta' din is-sena nixtiequ li nibdew naraw il-wardens jaħdmu.

Il-politika tagħna bbażajniha l-ewwelnett fuq il-koperazzjoni sħiħa ma' l-assoċjazzjoni tal- kunsilli lokali u l-kunsilli lokali; it-tieni nett fuq it-training neċessarju biex il-wardens ikunu persuni istruwiti u effettivi; it-tielet nett il-bini tas-sistema amministrattiva li nenħtieġu.

Nista' ngħid li permezz ta' l-intervent ta' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali li mexxew numru ta' laqgħat mal-kunsilli lokali, illum l-istess kunsilli lokali ftehmu bejniethom - u nenfasizza li ftehmu bejniethom - sabiex joħolqu għaxar gruppi.

Meta ħolqu dawn il-gruppi, ftehmu kif għandhom jingħaqdu kunsill ma' kunsill - hawnhekk niddipartixxi ftit minn dak li qal l-Onor.

Mangion; assolutament m'hijiex bidla ta' opinjoni ta' dan il-gvern imma hija bidla ta' l-idea oriġinali, fis-sens li oriġinarjament kien hemm l-idea li jkun hemm kunsill lokali f'kull lokalita', għalkemm anke fil-liġi hemm li dawn jistgħu jingħaqdu, pero' l- gvern preċedenti kellu t-tendenza li jipprova jimponi dawn it-tribunali b'dan il-mod, filwaqt li aħna dehrilna li l-kunsilli lokali weħidhom jistgħu jaslu għal-loġika; u l-importanti hu li fil-fatt wasalna - kull grupp se joħroġ kuntratt wieħed għas-servizz tal-wardens u kull grupp se jkollu tribunal wieħed.

Skond l-aħħar informazzjoni li tawni is-sit ġie identifikat b'mod sodisfaċenti f'xi tmienja minn dawn l-għaxar gruppi, jonqos biss l-aħħar tnejn, li għalkemm individwawhom hemm xi diffikultajiet.

Fir-rigward ta' dawn it-tribunali diġa' beda l-proċess intern biex id-dipartiment, għan-nom tal-kunsilli, jattrezza t-tribunali bl- affarijiet li hemm bżonn, bħal desks, eċċ. Fit-tribunali ovvjament se jservi kummissarju tal-ġustizzja, ikun hemm il-computers u dak kollu neċessarju biex wieħed ikun jista' jisma' l-kawżi.

Aktar kmieni għedt li l-kunsilli se joħorġu kuntratt wieħed bejniethom - jiġifieri kull grupp joħroġ kuntratt għas-servizz tal-wardens - pero' ovvjament dan is-servizz fl-aħħar mill-aħħar irid jingħaqad għaliex jagħmel sens ekonomiku jekk il-management totali tas-sistema jkun wieħed.

Għaliex huwa immaterjali jekk is-servizz tagħtihx Marsaxlokk jew il-Belt, fl-aħħar mill-aħħar il-multa li se jagħmel il-warden hija l-istess jagħtiha fejn jagħtiha, l-istess irid jispiċċa t-tribunal, u l-istess huwa l-proċess tal- kawża u tal-collection.

Allura bi qbil again ma' l-assoċjazzjoni tal- kunsilli lokali, l-ewwel ħareġ dak li huwa msejjaħ request for information u sussegwentement ħarġet u għalqet it-tender għal management system elettronika li trid tikkontrolla x-xogħol tal-wardens.

X'irrid ngħid b'dan?

Kull warden se jkollu f'idejh hand-held computer, li bażikament huwa computer li jista' joħroġ u jirrikordja kull kontravenzjoni li jsir.

Jiġifieri jekk ikun hemm karozza pparkjata f'no parking zone, kulma jagħmel huwa li jdaħħal in-numru tal-karozza, il-computer permezz ta' modem li għandu ġewwa jkollu aċċess għas-sistema VERA tal-licensing - ovvjament read only, jiġifieri ma jistax ibiddel is-sistemi - joħroġlu l- isem u d-dettalji ta' sid il-vettura, jagħfas buttuna, joħroġlu ticket minn printer li jkun imdendel miegħu u jwaħħallu t-ticket.

Malli joħroġ it- ticket dik id-data tiġi rreġistrata permezz tal-modem fis-central database, jiġifieri fil-management system li se tkun hemm - li m'hijiex se titmexxa mill-gvern imma se titmexxa b'mod privat, b'kuntratt eventwalment ma' l- assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali - u b'hekk inti jkollok il-kontravenzjoni li tkun saret, dik tiġi kkopjata fis-central database, mas-central database ikunu mqabbdin ukoll kemm l-uffiċċju tal-kunsilli lokali, bħala read only, kemm it-tribunali bħala read only, kif ukoll id-dipartiment tal- kunsilli lokali.

B'dan il-mod tista' tiżgura li ħadd ma jista' jħassarlek id-data minn fuq il-computer, jiġifieri mhux se jmur xi kunsillier li jkun weħel ċitazzjoni u jħassar id-data minn fuq il-computer.

Irrid ngħid ukoll li dan il-computer li se jkollu f'idu l-warden jista' jintuża' għal diversi affarijiet oħra - per eżempju, hawn hand-held computers li għandhom inbuilt camera u allura tista' tiegħu ritratt tal- kontravvenzjoni - pero' aktar importanti minn hekk huwa li l-iskop tal- warden mhux se jiġi limitat biss għal dawn il-kontravvenzjonijiet għax eventwalment lill-warden jagħmel liaison ma' ħafna iktar dipartimenti.

Per eżempju, diġa' qegħdin nitkellmu mad-department of trade.

Ladarba jkollna l-liċenzi organizzati, minn dan il-hand-held computer warden ikun jista' jiċċekkja jekk ħanut partikolari għandux liċenza jew le, jekk m'għandux liċenza jista' joħroġ kontravvenzjoni jekk huwa każ ta' kontravvenzjoni, jew jista' jagħmel reporting function mat-trade department.

Qegħdin nitkellmu wkoll mal-planning authority sabiex il-wardens ikunu jintużaw ukoll minnhom bħala reporting agents.

Permezz ta' dawn il-hand-held computers, warden jista' jkollu aċċess għall-permessi tal-planning authority u jkun jista' jara post partikolari li jkun qed jinbena jekk ikollux permess, jekk il-permess ikunx għal żewġ sulari jew aktar u dawn l- affarijiet kollha, imbagħad jista' joħroġ kontravvenzjoni jew inkella jirrapporta.

Qed nitkellmu wkoll mad-dipartiment' ta' l-environment biex permezz ta' dawn il-wardens, waqt il-perijodu tal-kaċċa nkunu nistgħu niċċekkjaw jekk is-senter li jkollha persuna jkunx irreġistrat jew le.

Filwaqt li dan ix- xogħol miexi, ninsabu mexjin fuq l-organizzazzjoni tad-databases rilevanti fid-dipartimenti għaliex inkella ovvjament dan kollu ma jkunx jagħmel sens.

Filwaqt li l-warden ikun qed jagħmel dan ix-xogħol, is-central management system tkun qed tirċievi minn kullimkien id-data tal-kontravvenzjonijiet u xogħolha jkun li tibgħat ittri lil min ikun qala' kontravenzjoni biex tgħidlu kif iħallas u fejn jista' jħallas u tirrikordja l-ħlasijiet li jkunu deħlin, liema ħlasijiet jistgħu jidħlu minn diversi points; jistgħu jidħlu mill-kunsilli lokali, mill-banek, u minn kullimkien.

Wara li taqta' l-multi mħallsin, ix-xogħol tal-central management system ikun li tipprepara s-seduti tat-tribunali lokali u allura tagħmel downloading għand it-tribunali lokali l-lista tal-kawżi li hemm, toħroġ iċ-ċitazzjonijiet neċessarji li jiġu notifikati bil-proċess normali, tlesti l-lista tal-kawżi li għandu jkun hemm, tlesti ma' kull kawża background information fuq il- persuna u tibgħatha elettronikament lit-tribunal lokali.

Ix-xogħol fit- tribunal lokali recorded elettronikament u jittella' lura fis-central management system li min-naħa tagħha tieħu ħsieb toħroġ ittri ta' notifika, imbagħad beħsiebna anke nużaw il-wardens biex niġbru l-uncollected fines, għalkemm bis-sistema preżenti, jekk ikollok multa mhux imħallsa ma tkunx tista' ġġedded il-liċenza tal-karozza.

Rigward il-kuntratt tal-wardens irrid ngħid li dan se jispeċifika li kull grupp ta' kunsilli lokali l-ewwelnett se jappunta dak li qed jissejjaħ authorised officer, jiġifieri persuna biex tkun l-interface bejnhom u l- kuntrattur.

Kull kunsill lokali - fil-fatt nhar il-Ġimgħa se jsir seminar proprju fuq din is-sistema - se jintalab f'dan il-punt jispeċifika x'requirements ta' wardens jaħseb li se jkollu, kemm għandu bżonn fix- xitwa, kemm għandu bżonn fis-sajf, kemm għandu bżonn bil-lejl, kemm għandu bżonn filgħodu, għandux bżonnhom bil-karozzi jew le, eċċ. Qed inżommu wkoll id-dritt li wara sena dawn ir-requirements ikunu jistgħu jinbidlu għaliex żgur li se jkun hemm learning curve.

Qed isir ukoll agreement bejn il- kunsilli lokali dwar kif se jħallsu bejniethom dawn is-sistemi, li parti minnhom se jkunu on a cost basis, parti minnhom se jkunu income-based, pero' kull grupp bażikament se jaħdem skond ir-regoli li jrid hu.

Ovvjament aħna bħala dipartiment qegħdin nagħtuhom il-gwida pero' fl-aħħar mill-aħħar kull grupp ta' kunsilli jrid jiftiehem flimkien.

It-tribunal fil-bidu se jibda jisma' l-kawżi kollha li hemm quddiem il- kummissarji tal-ġustizzja.

Min jipprattika l-qorti jaf li l-kummissarji tal-ġustizzja bażikament jisimgħu id-depenalised offences li jikkomprendu kemm it-traffiku u l-litter li huma f'idejn il-kunsilli lokali, pero' jisimgħu wkoll kawżi li l-kontravvenzjoni tagħhom m'hijiex responsabbilta' tal-kunsilli lokali.

Per eżempju fil-każ tas-sanita', kawżi li ma jaqgħux taħt ir-responsabbilta' tal-kunsilli lokali, xorta se jinstemgħu fit- tribunal lokali u se jsiru arranġamenti mad-dipartimenti neċessarji biex dawn l-affarijiet jibdew jinstemgħu fit-tribunali lokali u allura b'hekk naqtgħu x-xogħol tal-kummissarji tal-ġustizzja mill-qrati tagħna u konsegwentement ukoll naqtgħu - għalkemm b'ammont żgħir ħafna - ftit mill- konfużjoni tas-suq li huwa l-qorti llum.

Sur President, jien m'iniex qed naħseb li kollox se jimxi tajjeb u fuq ir- rubini malli nibdew, żgur li le.

Jien ċert mija fil-mija li se jkollna l- problemi pero' naħseb li hemm volonta' tajba.

Jiena ltqajt ma' l-ewwel grupp ta' wardens li għaddew kors ta' 60 siegħa, pero' għamilna kwalifika fil-liċenza li tgħid li kull sena dawn iridu jagħmlu refresher course ta' madwar għaxar sigħat fis-sena.

Dawn kellhom grupp ta' lecturers tajba u hemm il-ħeġġa, pero' m'għandix dubju li se jkollhom il-problemi u naħseb li rridu nimxu b'ċerta kawtela fl-ewwel xhur.

Ir-rakkmandazzjoni tiegħi hija li fil-perijodu introduttiv iktar għandu jkun hemm proċess ta' edukazzjoni milli proċess ta' enforcement.

Pero' kollox ma' kollox naħseb li din hija opportunita' li jekk sfruttata b'mod tajjeb nistgħu naħdmu u nkabbruha.

Jekk naraw li miexja tajba, l-intenzjoni tal-gvern hija li nespandu l- eżerċizzju ta' depenalizzazzjoni ta' ħafna mir-reati li għandna llum, inkabbru allura n-numru ta' offiżi li jiġu depenalizzati, innaqsu x-xogħol minn fuq il-maġistrati u nitfgħu x-xogħol iktar bħala offiżi depenalizzati fuq is-sistema tat-tribunali lokali.

Aktar 'il quddiem wieħed ukoll ikun irid jikkonsidra jekk għandux jaħseb biex l-hekk imsejħa seduti tad- distrett, jibdew jinstemgħu lokalment u ma jibqgħux jinstemgħu quddiem il- maġistrati fil-qorti l-Belt.

Naħseb li dawn huma passi li wieħed ikun jista' jieħu aktar 'il quddiem u aħjar l-ewwel nitgħallmu nimxu qabel nibdew niġru.

Xtaqt insemmi wkoll xi ħaġa dwar il-customer care system għaliex ma kellix iċ-ċans li nespandi fuqha meta għamilt id-diskors tal-ftuħ tiegħi.

Jidher li kien hemm xi biża' li għax nagħmlu l-customer care system allura se nnaqqsu x-xogħol ta' l-impjegati tal-gvern u allura imbagħad irridu naraw x'se nagħmlu bihom, jew inkella se ngħabbu b'ħafna iktar xogħol lill- impjegati tal-kunsilli lokali.

L-ewwelnett irrid nispjega li l-customer care system diġa' qiegħda taħdem illum fil-kunsilli lokali.

Għadna kemm għamilna survey tal-customer complaints li kien hemm mill-kunsilli lokali mad-dipartimenti u awtoritajiet fl-1998 u se nsemmi ftit ċifri minn dawk li hemm fis-survey.

Fl-1998 l-Enemalta rċeviet mingħand il-kunsilli lokali 6,913 complaint, il-water services corporation irċeviet 3,420, il-planning authority irċeviet 2,091, il-korp tal-pulizija rċeva 888, il-Maltacom rċeviet 793 u l-public transport authority irċeviet 699.

Minn dan wieħed jista' jara li l-kunsilli lokali llum diġa' qed iħaddmu customer complaint service, fis-sens li jekk imur xi ħadd jgħidilhom li għandu t-telephone tiegħu bil-ħsara, huma jagħmlu rapport dwar dan lill-Maltacom.

Hemm min juża s-sistema pjuttost sofistikata pero' stand-alone b'bażi ta' computer u hemm min sempliċement jikteb ittri u jagħmel il-follow-up manually.

Il-customer care system hija ntiża biex tagħmel b'mod elettroniku dak li ħafna drabi llum isir b'mod manwali.

Se jkollna software li jkun qed jikkomunika bejn il-kunsilli lokali, l-uffiċċju ta' kull permanent secretary u numru ta' dipartimenti u awtoritajiet b'mod li jekk jiġi xi ħadd u jgħidlek li hemm xi anzjan li għandu bżonn jibagħtulu nurse, ma jkollokx għalfejn toqgħod tikteb ittra, sempliċement iddaħħal l- informazzjoni fis-sistema, din awtomatikament tgħaddi lid-dipartiment responsabbli mill-elderly tramite l-permanent secretary - għaliex aħna qegħdin ninsistu li l-uffiċċju tal-permanent secretary għandu jkun jaf x'qed jiġri fid-dipartimenti ta' taħtu għaliex hekk biss nemmen li tista' tirresponsabilizza s-servizz pubbliku - is-software imbagħad iġiblek il- bring-ups u jirriferilek x'sar u x'ma sarx.

Bażikament dan huwa l-mod kif taħdem il-customer care system.

Dan it-tip ta' software jintuża f'ħafna banek u kumpanniji li għandhom a high turnover ta' customers, operators ta' mobile phones u telephone companies, huwa software disinjat prattikament to keep track tal-complaints li jkollok.

Irrid ngħid li dan kien possibbli li jsir għaliex il-gvern kien diġa' investa fis-super highway f'Malta.

Illum bis-saħħa tal-highway ta' l-optic fibre li għaddejja taħt l-art li kienet saret fil-perijodu ta' 1989/1992, jista' jiġi connected kull punt ta' Malta, u dan huwa biss l-ewwel pass.

Jiena dejjem ngħid li l-ambizzjoni tiegħi hija li jew sas-sena d-dieħla jew sas-sena ta' wara, permezz ta' dan il-connectivity inkunu nistgħu naslu biex - dan ma jqumx ħafna flus biex nagħmluh - l-iżgħar persuna fl-iżgħar lokalita' li teżisti f'Malta u Għawdex ikun jista' jordna mill-uffiċċju tal- kunsilli lokali ktieb mingħand il-librerija pubblika tal-Furjana u jirċevih fi żmien 24 siegħa.

Dawn huma affarijiet li nistgħu nagħmluhom - m'hemmx affarijiet kbar xi jsiru - u meta nagħmluhom nassigurakom li la nkunu qed inżidu x-xogħol lill-kunsilli lokali u lanqas se jkollna nies żejda mas- servizz pubbliku.

Hawnhekk irrid nagħmel parentesi u ngħid li għalkemm huwa veru li kulħadd jgħid li hemm in-nies żejda mas-servizz pubbliku, meta ġejna biex norganizzaw id-database tal-liċenzi tat-trade u kellna bżonn erbgħa min-nies biex jagħmlu l-input tal-liċenzi, damu erba' xhur biex ġabulna n-nies li kellna bżonn.

M'hemm l-ebda diffikulta' biex din is- sistema titħaddem mill-impjegati preżenti, anzi s-system design hija bbażata fuq dak li qed jagħmlu diġa' llum il-kunsilli lokali tagħna.

Żgur li nista' nassigura li dan huwa biss l-ewwel pass..

Sur President, teżisti wkoll misconception oħra li biex il-kunsilli lokali jħaddmu dawn is-sistemi se jkollhom bżonn ta' iktar nies - jien ma nemminx li se jkollhom bżonn iktar nies - u anke li hemm xi restrizzjoni fuq l-impjieg tan-nies fil-kunsilli lokali.

M'huwiex korrett li jingħad li l-kunsilli lokali huma limitati fin-numru ta' nies li jistgħu jimpjegaw.

Huma limitati fin-numru ta' dawk in-nies li jistgħu jimpjegaw full-time pero' m'għandhom ebda limitu fuq in-numru ta' nies li jistgħu jimpjegaw on contract.

Per eżempju, l-iktar każ ovvju huwa tal-contract manager li għandu kważi kull kunsill lokali u li m'huwiex konsidrat as a full-time employee għaliex fil-fatt m'huwiex, pero' m'huwiex imsemmi fil-limitu li ssemmi l-liġi.

Hemm ukoll diversi kunsilli lokali li ddeċidew li biex jieħdu ħsieb il-customer care system, idaħħlu clerk għal tliet sigħat jew ftit aktar fil-ġimgħa.

Din hija t-tip ta' flessibbilta' li għandhom il- kunsilli lokali.

Sur President, nixtieq li din is-sistema ta' customer care tkun biss l- ewwel pass li bih inkunu nistgħu noħolqu l-connectivity bejn il-kunsilli lokali u d-dipartimenti tal-gvern.

It-tieni pass irid ikun - fil-fatt diġa' bdejna naħdmu fuqu b'mod serju u naħseb li jkun lest fil-bidu tas- sena d-dieħla - ir-riorganizzazzjoni tal-metodu kif joħorġu l-liċenzi.

Illum hemm rebus sħiħ fil-mod kif joħorġu diversi liċenzi; ħafna data li jekk tinġabar u tiġi organizzata tista' tkun aċċessibbli għall-kunsilli lokali, tinsab sparpaljata.

Għalhekk it-tieni proġett li għandna u li diġa' nbeda huwa li nneħħu l-liċenzji minn idejn l-amministrazzjoni tal-pulizija u nallokawhom għand id-dipartiment proprju tagħhom.

Għaliex ma jagħmilx sens li, per eżempju, liċenza ta' bar jew restaurant tkun amministrata mill- pulizija u mhux mid-dipartiment responsabbli mit-turiżmu, jew inkella sid ta' bar irid imur f'sitt postijiet differenti biex jieħu l-liċenza.

Għalhekk ninsabu fil-proċess fejn qegħdin nirrazzjonalizzaw dawn id-diversi liċenzi, inpoġġuhom fid-dipartiment partikolari tagħhom, norganizzaw database f'kull dipartiment b'mod loġiku ħalli b'hekk dik id-database tkun aċċessibbli mill-kunsill lokali biex il-ħlas, it-tiġdid, l-applikazzjoni, il-kanċellament jew it-transfer tal-liċenzi kollha li jeżistu f'dan il- pajjiż eventwalment jibdew isiru mill-kunsilli lokali.

It-tielet pass tal-proġett u l-iktar wieħed ambizzjuż huwa li nniżżlu s- servizzi miċ-ċentru għall-periferiji.

Għaliex xi ħadd li joqgħod il- Mellieħa għandu jmur il-Belt biex iġib ċertifikat tat-twelid meta fir- reġistru pubbliku d-data qiegħda kollha fuq database u l-kunsilli lokali għandhom computer li jista' jitkellem mal-computer tar-reġistru pubbliku u kulma rridu huwa ftit organizzazzjoni biex ċertifikat ikun jista' joħroġ mill-kunsill lokali?

Għaliex xi ħadd fl-Għasri biex jordna ktieb mis- central library l-Furjana, li la jkollhom fil-librerija ta' Victoria u lanqas f'xi regional library oħra, għandu jiġi Malta biex jordnah meta b'konnessjoni bejn il-katalgu tas-central library u l-kunsill lokali ta' l- Għasri tista' tagħmel l-ordni permezz tal-computer?

Bħal dawn għandna diversi eżempji u qegħdin nindividwaw l-oqsma kollha ta' servizz li wieħed jista' jagħmel.

It-tielet pass ikun propju dan il-proġett, governement on line.

Huwa importanti li nimirħu f'dawn l-oqsma għaliex fl-opinjoni tiegħi dan huwa l-uniku mezz kif tnaqqas il-burokrazija billi tafda iktar l-entużjażmu li għandna fil-livell tal-kunsilli lokali.

Hemmhekk naħseb li verament nibdew nifhmu aħna bħala individwi l-valur tal-kunsilli lokali.

Jien naqbel ma' dak li qal l-Onor.

Bartolo, fejn qal li ma jistax ikun li aħna niddeċiedu jekk il-kunsilli lokali jaħdmux tajjeb jew le.

Fl-aħħar mill- aħħar huma n-nies li jgħixu f'dak ir-raħal partikolari li jistgħu jagħmlu ġudizzju.

Huwa tajjeb ukoll is-suġġeriment tiegħu dwar li għandhom isiru customer surveys pero' ma naħsibx li dawn jistgħu neċessarjament jagħtuna r- risposta.

Jien naħseb li rridu nkunu f'pożizzjoni fejn lill-kunsilli lokali l-ewwel nagħtuhom ħafna iktar areas fejn jistgħu jipprovdu servizzi qabel ma nistgħu naslu f'pożizzjoni biex niġġudikaw tajjeb jew ħażin il- fiduċja li huma akkwistaw mingħand ir-residenti li għandhom fil- lokalitajiet tagħhom.

Qed ngħid dan mhux għaliex jiena b'xi mod kontra s-surveys, imma għaliex fir-realta' għalkemm is-sistema tal-kunsilli lokali hija miftuħa - u hawn fejn ma naqbilx ma' dak li qal l-Onor.

Bartolo, meta qal li l-kunsilli jimxu wisq b'segretezza; forsi iktar milli jimxu b'segretezza, jaħdmu wisq ġewwa bejniethom milli jesternaw il-ħidma tagħhom - ma tantx isibu parteċipazzjoni min-nies tal-lokal.

Jien naħseb li l-Maltin u l-Għawdxin għadhom wisq iħossuhom li huma membri tal-club tal-football, jew ta' l- iscouts, jew ta' xi għaqda tal-banda u ħadd ma tiġih il-ħerqa biex imur jagħti nofs siegħa xogħol lill-kunsill lokali fejn ikun joqgħod.

F'pajjiżna għadna ma qabditx biżżejjed din is-civic pride u forsi 'l hemm irridu nimxu aktar.

U hawnhekk fejn nerġa' norbot ma' dak li bdejt bih, il-value for money.

Mr Speaker, meta wieħed jeżamina x'qed jiġri, naħseb li jkollu jikkonkludi li qed nieħdu ħafna value for money mingħand il- kunsilli.

Sinċerament ngħid li għadni ma rajtx ir-rapport li ħareġ l- awditur ġenerali, pero' mill-esperjenza personali tiegħi fil-qasam tal- kunsilli lokali naħseb li dawn qed ifittxu ħafna l-value for money.

Huwa veru li hemm diskrepanzi u m'hemmx uniformita' fir-riżultati pero' naħseb li l-prezz u l-kwalita' qegħdin ifittxuhom.

U ngħid li qegħdin ifittxu anke l-kwalita' għaliex kieku ma kienx hekk ma naħsibx li kien ikollna l- problemi tal-ġbir ta' l-iskart li kellna ftit tal-ġimgħat ilu.

Mingħajr ma noqgħod nidħol fil-problema, ngħid li parti mill-problema li nqalgħet dwar il-ġbir ta' l-iskart ftit tal-ġimgħat ilu kienet proprju minħabba r-riċerka tal-kwalita' mill-kunsilli lokali.

Naqbel ukoll ma' l- Onor. Bartolo fejn qal li la s-servizzi tal-gvern, la s-servizzi tal- koperativa u lanqas is-servizzi tal-privat m'għandhom xi barka minn Alla li huma biss tajbin; għandek it-tajjeb u l-ħażin f'kull qasam u trid tagħżel bejniethom.

Pero' hawn forsi dak li jiddistingwi lilna min-naħa l-oħra għax aħna nħallu d-deċiżjoni f'idejn il-kunsilli lokali.

Jien jista' jkolli opinjoni dwar deċiżjoni li tkun ittieħdet tkunx tajba je le, pero' jien smajt wisq undertones - din id-darba m'iniex qed nirriferi għall-Onor.

Bartolo - ta' kemm we wish to second guess.

Fl-aħħar mill-aħħar is-sistema hija tali - il-President Roosevelt kellu frażi li tgħid "the buck stops here" - li jew se nemmnu fil-kunsilli lokali u niddevolvu l-poteri u nħalluhom jieħdu d-deċiżjonijiet anke jekk jiżbaljaw, jew inkella rridu kull darba we try and second guess.

Aħna ma naħsbux li din hija sistema tajba.

Mr Speaker, xtaqt nagħlaq billi nagħmel ftit riflessjonijiet.

Il-ħolqien tal-kunsilli lokali huwa esperiment li naħseb illum ilkoll naqblu li rnexxa.

Jiena ħadt gost b'dan id-dibattitu li kellna - veru twal ħafna, pero' ma jimpurtax, aħna għalhekk qegħdin hawnhekk - ħlief għal xi interventi bħal ta' l-Onor.

Cuschieri, fejn qalilna li l-gvern Nazzjonalista paroli si u fatti no. Fl-opinjoni tiegħi dan kien dibattitu kkaratterizzat mill-bilanċ u għalkemm kien xi ftit partiġġjan pero' kien aċċettabbli.

Kulħadd tkellem b'ċertu entużjażmu, fis-sens ta' ejja naraw x'inhuma l-problemi ħalli nagħmlu mill-aħjar biex dawn il-konċetti li lkoll naqblu fuqhom inġibuhom 'il quddiem.

Kulħadd għandu l-opinjoni u għalhekk huwa sabiħ dan il-parlament, pero' li jiġi l-Onor.

Cuschieri jgħid li l- gvern Nazzjonalista paroli si u fatti no, u li aħna naqqasna l-flus lill- kunsilli lokali ....

Lill-Onor.

Cuschieri ngħidlu: Akkużana biex trid imma li tgħid li l-gvern Nazzjonalista naqqas il-flus lill-kunsilli lokali meta jekk kien hemm gvern li naqqas il-flus kien propju l-gvern immexxi mill-Partit Laburista naħseb li hija akkuża totalment żejda.

L-Onor.

Cuschieri qal ukoll li aħna mponejna obbligu fuq il-kunsilli lokali biex dawn jagħmlu n-new streets.

Jien diġa' spjegajt li din hija invenzjoni totali.

Ġejt ikkritikat ukoll mill-Onor.

Cuschieri, meta dan kien qed jitkellem dwar il-customer care, il-gwardjani, it-tribunali u n-networking, li qed niġru wisq u li m'għandniex inħallu l-imaġinazzjoni tiġri bina.

Huwa qal hekk: "Dan bla dubju kulħadd jaqbel miegħu, kulħadd jixtieq jarah iseħħ, imma nixtieq ngħid li ejja npoġġu saqajna fl-art u ma nħallux l-entużjażmu u l-imaġinazzjoni tiġri bina."

Issa hawnhekk ma tantx hawn xi post "tal- life", imma jekk se naqtgħu ukoll minn xogħolna l-imaġinazzjoni u l- entużjażmu, jien naħseb nispiċċa nirtira minn kollox!

Mr Speaker, il-messaġġ tiegħi huwa biex nibnu fuq dak li għandna.

Għandna qbil fuq il-prinċipju, fuq it-triq li rridu nimxu fiha, u anke fuq li rridu nsaħħu lill-kunsilli lokali, u naħseb li fuq dan għandna nibnu.

Jien naqbel mar-rimarka li saret li bix-xejn il-kunsilli lokali ma jistgħux jaħdmu.

Dażgur li bix-xejn ma jistgħux jaħdmu!

Biex jaħdmu dawn irid ikollhom il-flus, in-nies, pjan, poteri, proprjeta', entużjażmu u fuq kollox irid ikollhom l-imaġinazzjoni.

Lejn din it-triq miexi dan il-gvern.

Dan il-gvern fl-ewwel budget, wara sentejn ta' tnaqqis, żied il-finanzi tal-kunsilli lokali, ta l-possibbilta' lill-kunsilli lokali li jużaw nies li qegħdin jirreġistraw, ħallejna in vigore l-iskema l-oħra li kien introduċa l-Onor.

Mangion ta' l-assenjazzjoni tal-ħaddiema tal-gvern u żidna magħha l-iskema l-oħra ta' l-ETC, daħħalna l-possibbilta' li jingħataw proprjeta' tal-gvern biex jiżviluppawha, żidna l-poteri tal- kunsilli lokali, żidna l-qafas tad-devoluzzjoni u wettaqna numru ta' proposti li għenu lill-kunsilli lokali, liema proposti rrid ngħid li huma biss il-bidu.

L-Assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali u jien diġa' ftehmna dwar l-inizjattivi għas-sena 2000, pero' fl-opinjoni tiegħi din is-sena rridu nikkonċentraw fuq iż-żewġ inizjattivi li semmejt li fl-opinjoni tiegħi huma importanti immens għall-futur tal-kunsilli lokali.

Qed ngħid għall-wardens, għaliex l-enforcement huwa problema fil-pajjiż kollu.

Hawnhekk ma nixtieqx ninftiehem li f'daqqa waħda se nitfgħu kollox f'idejn il-kunsilli lokali, Alla ħares!

Il-gvern ċentrali jrid jerfa' l- problemi tiegħu u jgħaddi biss lill-kunsilli lokali dak li verament għandu jgħaddi.

Qed ngħid ukoll għas-sistema l-oħra, mhux tant tal-customer care imma tal-connectivity bejn kunsilli lokali u d-diversi dipartimenti tal- gvern li jistgħu jiftħu orizzonti ġodda ta' kif nagħtu s-servizz f'dan il- pajjiż.

Wara li nlestu dawn irridu ngħaddu għal diversi proposti oħra.

Dan il-gvern għadu kemm ippubblika white paper - li naħseb li hija importanti fil-kontest ta' diskussjoni li trid issir dwar il-kunsilli lokali - u nispera li jkolli r-reazzjonijiet ta' diversi nies dwarha.

Sfortunatament ħafna drabi f'dan il-pajjiż dawn it-tip ta' pubblikazzjonijiet jintlaqgħu kważi b'silenzju assolut, ħadd ma jitkellem.

Il-problema hi li issa ġej is-sajf u inqas u inqas naħseb ikun hemm min ikollu aptit joqgħod jikkummenta fuq dawn l-affarijiet.

Jien nieħu gost li nhar is-Sibt se niltaqa' mas-sindki u l-kunsilliera f'seminar organizzat mill-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali proprju fuq dan is-suġġett u nibda nisma' l-esperjenzi.

Nixtieq ukoll li jkolli r-reazzjoni ta' l- oppożizzjoni u mhux din toqgħod tistenna sakemm nippubblikaw id-draft tal- liġi.

Jien nixtieq li l-abbozz ta' liġi li nippubblikaw isib il-consensus ta' din il-Kamra sabiex inkomplu nibnu fuq il-consensus li għandna.

Il- gvern ippreżenta l-proposti tiegħu bl-iktar mod apert - irrid nerġa' nirrepeti dak li għedt fil-white paper, bl-ebda mod m'hemm xi domma hemmhekk, hemmhekk hemm biss opinjonijiet u suġġerimenti - u l-gvern lest li jikkonsidra kontro-proposti għalih bl-iktar mod miftuħ u apert biex b'hekk insibu l-aħjar sistemi li wieħed jista' jħaddem biex nimxu 'l quddiem.

Mr Speaker, jien qed nirrikkmanda għall-approvazzjoni mozzjoni li naħseb ma taqsamx lil din il-Kamra, mozzjoni li hija ta' utilita' kbira lill- kunsilli lokali u li se tagħti f'idejn il-kunsilli lokali l-possibbilta' li din is-sena jonfqu Lm4.8 miljun fuq it-toroq, somma li m'hijiex żgħira.

Jien nispera li issa li għandna l-flus biex nagħmlu x-xogħlijiet ma niġux bil-problema li ma nsibux il-kuntratturi biex jidħlu għal dan ix-xogħol.

Jien naħseb li Lm4.8 miljun biex jintnefqu għal improvements fuq local roads - u jekk iridu anke fuq private roads - hija somma tajba u li jekk tkun utilizzata b'mod tajjeb tista' tagħmel differenza.

Irridu nkissru ftit il-mentalita' li kellna li l-kunsilli jpoġġu l-flus ivvotati lilhom il-bank.

Jien ma rridx insemmi ismijiet ta' kunsilli pero' nista' ngħid li hemm kunsilli li għandhom Lm0.25 miljun il-bank, kunsilli oħra li għandhom Lm160,000, u kunsilli li għandhom Lm120,000.

Jien ma naqbilx mal-kumment ta' l-Onor.

Cuschieri fejn qal li l-flus aħjar joqogħdu l-bank ħalli l- kunsilli jieħdu l-imgħax fuqhom.

Jien naħseb li l-flus jiġu vvotati lill- kunsilli biex jintnefqu għall-ġid tal-komunita' u mhux biex jitfgħuhom il- bank u jieħdu l-interessi fuqhom.

Jien ċert li dawn il-flus se jiġu utilizzati tajjeb, ċert li l-bidla li se nagħmlu fis-sistema sħiħa ta' kif jitqassmu l-fondi se tkun ta' vantaġġ għall-kunsilli lokali kollha u ċert ukoll li l-fiduċja li ż-żewġ naħat għandna fil-kunsilli lokali se tiġi rikambjata mill-kunsilliera u s-sindki kollha tagħna.

Grazzi, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi r- riżoluzzjoni kif imressqa u moqrija mill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali fis-seduta ta' l-Erbgħa, 9 ta' Ġunju, 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Ir-riżoluzzjoni għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Nitlob lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali sabiex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 30 ta' Ġunju, 1999 fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi – it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Responsabbilta' Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż- Żejt – it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu għal Malta - it-Tielet Qari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, fi żmien meta l-pajjiż għadu xxokkjat bil-mewt b'overdose ta' tfajla ta' 18-il sena, il-ministru tal-finanzi ħa deċiżjoni biex jittrasferixxi mid-dwana ta' l-ajruport lis-Sur David Scerri, uffiċjal eżemplari li għandu l-unur jgħid li kien hu li qabad lit- traffikant tad-droga Brażiljan Queiroz dieħel fl-ajruport ta' Malta bl- akbar ammont ta' kokaina li qatt inqabdet f'pajjiżna.

B'din id-deċiżjoni il-Ministru Dalli li huwa responsabbli mid-dwana - u ma joqogħdu jġibulna l-ebda skuża banali li dan qed isir għall-esiġenzi tas-servizz jew biex Scerri jmur jibni xi taqsima oħra; dawn kollha huma skużi banali għaliex nies ta' integrita' u onesta' bħal David Scerri għandna bżonnhom fl-iktar punti delikati, proprju fid-dwana ta' l-ajruport - qed jibgħat l-agħar sinjal lill-impjegati tad-dwana u qed jgħidilhom li mpjegati eżemplari bħal Scerri li jagħmlu dmirhom, ma jinxtrawx, ma jħarsu lejn wiċċ ħadd - tant li mhux l-ewwel darba li anke kienu l-mira ta' atti vandali minħabba li għamlu dmirhom fid-dwana - minflok li jiġu ppremjati u nċentivati jiġu kkastigati.

Mr Speaker, David Scerri fix-xogħol li ilu jagħmel fid-dwana ta' l- ajruport ġie mfaħħar kemm-il darba, anke mill-mexxejja tad-dwana, għall- qabdiet tad-droga li għamel u ġie imfaħħar ukoll mill-uffiċjali tal- pulizija li huma fuq quddiem fil-ġlieda kontra d-droga.

Għalhekk meta tittrasferixxi nies bħal Scerri u tidfinhom f'uffiċċju insinifikanti x'imkien ieħor tkun qed tibgħat l-agħar sinjal lill-ħaddiema l-oħra tad- dwana għaliex minflok tkun qed tgħaddilhom il-messaġġ biex jagħmlu dmirhom u jegħlbu t-tentazzjonijiet - u min jaħdem id-dwana għandu ħafna tentazzjonijiet - tkun qed tgħidilhom li min hu serju, integru, onest u lest li jagħmel minn kollox biex jaqdi dmiru kif suppost, minflok nippremjawh, nappoġġjawh, ngħinuh u nġibu nies oħra bħalu, nikkastigawh.

B'aġir bħal dan, il-Ministru Dalli qed ikompli jagħti isem ħażin lilna l- politiċi.

Aħna l-politiċi, l-inqas li nistgħu nagħmlu huwa li nappoġġjaw nies serji, onesti u integri bħal David Scerri, filwaqt li l-agħar li nistgħu nagħmlu hu li ngħerru nies bħal dawn għaliex b'hekk ikomplu jinfirxu iktar is-suspetti u l-kliem, kultant goff u esaġerat, li jingħad kontra tagħna.

Nafu li min jittraffika fid-droga jfittex protezzjoni anke tal-politiċi u għalhekk b'dak li qed jippermetti li jsir il-Ministru Dalli bit-trasferiment ta' Scerri, li nerġa' ngħid huwa persuna li fiż-żmien li għamel fid-dwana fl-ajruport għamel ħafna xogħol delikat b'kuraġġ u b'onesta', qiegħed isaħħaħ lit-traffikanti tad-droga.

Min ma jiġġelidx u ma jeħux sehem fl-impenn kontra t-traffikanti tad-droga jkun qed jgħin lill- istess traffikanti u jkun kompliċi magħhom.

F'din l-issue l-ministru tal-finanzi għandu responsabbilta' kbira u jrid jagħżel jekk ikunx ma' dawk li qed jieħdu sehem fil-ġlieda kontra d-droga jew inkella jkunx kompliċi ma' dawk li f'pajjiżna huma responsabbli għal tant imwiet u għal tant anzjeta' fost eluf ta' ġenituri li jinkwetaw li t- tfal tagħhom jispiċċaw jinqabdu f'din il-morsa terribbli tad-droga.

Inutli li noqogħdu ngħidu li aħna kontra t-traffikar tad-droga u li rridu nagħmlu minn kollox biex nirbħu lit-traffikanti tad-droga, meta mbagħad nieħdu passi li bihom jiġu mdgħajfa n-nies li jridu jkunu huma biex tassew nagħmlu ġlieda bis-serjeta' kontra t-traffikar tad-droga f'pajjiżna.

Mr Speaker, bilfors li tinkwieta meta tisma' bi traffikanti tad-droga li jiftaħru li għandhom kuntatti tajba fid-dwana ta' l-ajruport, li meta jaslu Malta ġieli jħallu Lm5,000 fl-idejn ta' min jinzerta jkun xogħol meta jgħaddu huma bil-provvista tad-droga, u li jċaqilqu l-flights tagħhom ħalli b'hekk jaslu Malta fil-ħin li jkunu rostered ċerti uffiċjali, imbagħad tara nies ta' integrita', serjeta' u kuraġġ bħal David Scerri, jitneħħew minn mas- saqajn biex min irid ikompli jħawwad fit-traffikar tad-droga jkollu l- liberta' kollha li jagħmel li jrid.

Mr Speaker, meta qed ngħid dan id-diskors niftakar f'rapport li kien ħareġ l-Imħallef Victor Borg Costanzi ftit wara li kienet twaqqfet il- kummissjoni permanenti kontra l-korruzzjoni.

L-imħallef kien għamel osservazzjoni serja u nkwetanti ħafna imma li sfortunatament - bħalma jiġri s-soltu hawn Malta - ma sar xejn fil-prattika dwarha.

Dak li kien qal l- Imħallef Borg Costanzi mhux hu ried jaġixxi dwaru imma ridna naġixxu dwaru aħna bħala klassi politika u bħala nies li għandna r-responsabbilta' fil- pajjiż.

Fir-rapport tiegħu, l-imħallef kien qal li biex tassew tinqered il- korruzzjoni fil-pajjiż wieħed irid jara kif ċerti nies f'impjiegi mal-gvern għandhom stil ta' għajxien u proprjeta' li bl-ebda mod ma tista' tiġi spjegata mid-dħul uffiċjali li jiddikjaraw.

Kien qal li s-serjeta' titlob li jsir iċċekkjar sabiex wieħed jifhem kif min ikun jaħdem f'ċerti postijiet - jekk m'iniex sejjer żball semma d-dipatimenti ta' l-income tax u tad-dwana - ikollu ċertu stil ta' għajxien, vilel, proprjeta', yachts u karozzi lussużi li bl-ebda mod ma tkun tikkorrispondi mad-dħul tax-xogħol uffiċjali li jagħmel.

Jien naħseb li dawn huma affarijiet serji u nkwetanti u min irid tmexxija, politika u ħajja nadifa u serja jrid jaħdem fuqhom.

Żgur li meta minflok ma niddefendu u nappoġġjaw uffiċjali eżemplari bħal David Scerri, li ma jinxtrawx, li huma onesti u integri, nispiċċaw inneħħuhom minn-postijiet sensittivi nkunu qed nagħtu l-agħar eżempju għas-serjeta', l-onesta' u l-indafa f'pajjiżna.

Min tassew irid li f'pajjiżna jkun hawn is-serjeta', l-integrita' u l- indafa f'postijiet sensittivi, fosthom id-dwana ta' l-ajruport, ma jridx joqgħod jgħid biss ħafna kliem sabiħ imbagħad bil-fatti jagħmel bil-kontra.

Meta nies bħal David Scerri, li jagħmlu xogħol eżemplari, mhux talli ma nfaħħruhomx talli nittrasferuhom u nidfnuhom f'uffiċċju insinifikanti, inkunu qegħdin inkomplu nsaħħu t-traffikar tad-droga.

Peress li dan il- qasam jaqa' taħt ir-responsabbilta' tal-Ministru Dalli, huwa l-Ministru Dalli li qed jippermetti li jsir dan u huwa l-Ministru Dalli li għandu r- responsabbilta' li jara li dan ma jsirx.

Grazzi, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, tajjeb wieħed jgħid li matul dawn l- aħħar 20 sena jew ftit aktar l-ambjent kien qiegħed jitqies bħala fattur importanti ħafna fil-promozzjoni tas-saħħa.

Fil-fatt fl-1972 fi Stockholm ġewwa l-Isvezja kienu ltaqgħu 113-il pajjiż sabiex jitkellmu proprju fuq l- ambjent u l-effett li dan għandu fuq is-saħħa tal-bniedem.

Tant kien qed ikun meqjuż importanti l-ambjent f'dak li għandu x'jaqsam mas-saħħa tal- bniedem li fl-1989 kienet saret l-ewwel konferenza ministerjali fi Frankfurt ġewwa l-Ġermanja fejn ġiet diskussa l-formolazzjoni ta' policy li tirrigwarda l-ambjent u s-saħħa.

Ħames snin wara saret it-tieni konferenza ministerjali ġewwa Helsinki, liema konferenza kienet tirrigwarda l-ippjanar, imbagħad il-ġimgħa li għaddiet saret it-tielet konferenza ministerjali ġewwa Londra u li fiha ġew diskussi diversi setturi.

Nista' ngħid li d-dipartiment tal-policy and planning tad-dipartiment tas-saħħa f'pajjiżna, bħalma għamlu diversi pajjiżi oħrajn ġewwa l-Ewropa li jaqgħu taħt il-kappa ta' l-għaqda dinjija tas-saħħa, kien qed iħejji pjan ta' azzjoni nazzjonali li jirrigwarda l-ambjent u s-saħħa, liema pjan kellu jkun strument effettiv fl-implimentazzjoni ta' commitments internazzjonali u jgħin sabiex jintlaħqu ċerti targets relatati ma' l-ambjent u s-saħħa.

Kien sar ħafna xogħol mid-dipartiment tas-saħħa, liema xogħol kien ġie anke mfaħħar mill-għaqda dinjija tas-saħħa.

Matul il-konferenza li saret il-ġimgħa li għaddiet ġewwa Londra pajjiżna kien rappreżentat mill-ministru responsabbli mit-trasport, li fil-fatt kien mistieden biex jagħmel speech relatat mas-suġġett, ċioe' t-trasport, l- ambjent u s-saħħa tal-bniedem.

Waqt id-diskors tiegħu, Il-Ministru Galea ta lista ta' prijoritajiet li hu qed iħoss li l-gvern Nazzjonalista qed ipoġġi fuq quddiem ta' l-aġenda tiegħu.

Huwa tkellem dwar ir-road safety u t-tnaqqis ta' inċidenti u tkellem ukoll fuq l-introduzzjoni tat-testijiet tal-karozzi.

Ħaġa li spikkat ħafna fid-diskors tal-Ministru Galea kienet bażikament il-fatt li dan kien qisu eżerċizzju biex nuru kemm qed inbiddlu liġijiet u b'hekk ningħoġbu mal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Pero' mbagħad wieħed seta' jinnota li l-ministru ma tkellimx dwar it-toroq imkissra li għandna, liema toroq qed iservu ta' periklu għas-sewwieqa ta' dawn il-vetturi.

Kien ikun interessanti wkoll li kieku l-ministru responsabbli mit-trasport, waqt din il-konferenza kien jgħid li filwaqt li f'Malta għandna rata ta' ċomb fid-demm li meta wieħed jikkomparaha ma' ħafna pajjiżi oħra jsib li hija għolja, fil-budget li għadda il-gvern għolla l-prezz tal-petrol biċ-ċomb b'mod li ġabu l-istess bħall-prezz tal- petrol mingħajr ċomb u dan anke a detriment ta' l-ambjent in ġenerali.

Jien naħseb li dan kien ikun suġġett interessanti ħafna biex jiġi diskuss f'din il-konferenza u fl-istess ħin konna nuru kemm aħna pajjiż avantgarde li għamilna ħaġa bħal din.

Mr Speaker, meta hawn Malta konna qed nagħmlu l-pjan nazzjonali ma kenux qegħdin isiru diskussjonijiet biss bejn id-dipartiment tas-saħħa u d- dipartiment ta' l-ambjent imma kienu qed isiru diskussjonijiet li jolqtu d- dipartimenti kollha.

Id-dipartiment tas-saħħa serva bħala fus biex organizza laqgħat mad-dipartimenti governattivi kollha, kif ukoll mal- kumpanniji parastatali u dawk privati, biex b'hekk il-pjan ikun wieħed li jolqot lis-setturi kollha li jistgħu b'xi mod jew ieħor jaffettwaw ħażin jew tajjeb l-ambjent u biex wieħed jara x'jista' jsir ħalli ntejbu l- ambjent ta' madwarna bl-iskop li dan jitgawda mill-ġenerazzjonijiet preżenti u jkun wirt tajjeb għall-ġenerazzjonijiet futuri.

Mr Speaker, meta l-għaqda dinjija tas-saħħa għar-reġjun ta' l-Ewropa għażlet bħala suġġett għall-konferenza li kien imiss it-turiżmu, l-ambjent u s-saħħa, kienet ġiet rikkmandata Malta u fil-fatt kienet ġiet organizzata f'pajjiżna din il-konferenza li kienet saret f'lukanda s-Salini.

F'din il- konferenza kien sar workshop programme għall-ftuħ tan-national environment health action plan u li għalih kien attenda Dinko Kello, li huwa r- regional advisor ta' l-għaqda dinjija tas-saħħa għal dak li jirrigwarda policies ta' ambjent u saħħa.

F'diskussjoni li jien kelli ma' dan l- advisor u li għaliha kienu preżenti wkoll advisor mill-uffiċċju tal-prim ministru u numru ta' uffiċjali għolja mid-dipartiment tas-saħħa, huwa kien ressaq is-suġġett ta' ftuħ ta' ċentru reġjonali għat-turiżmu, saħħa u ambjent hawn Malta - kien qal li fl-Ewropa kienu impressjonati ħafna bir- rapport li konna għamilna - liema ċentru kellu jservi bħala fus f'nofs il- Mediterran biex jgħin pajjiżi min-naħa ta' isfel tal-Mediterran u possibbilment anke pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq fil-preparazzjonijiet ta' pjanijiet li jirrigwardaw l-ambjent, is-saħħa u t-turiżmu.

Qal ukoll li dan il-ċentru kellu jservi bħala post ta' riċerka u studju biex ikun jista' jagħti pariri lil dawn il-pajjiżi kollha.

Mr Speaker, kienet għalhekk sorpriża li l-ministru tas-saħħa li attenda għal din it-tielet konferenza tal-ministri tas-saħħa u l-ambjent, f'isem il- Gvern Malti stieden - almenu kif ġie rrapportat fil-press release nru.

953 li ħarġet mid-dipartiment ta' l-informazzjoni - lill-organizzazzjoni dinjija tas-saħħa biex twaqqaf ċentru reġjonali f'Malta li jħares it- turiżmu, l-ambjent u s-saħħa.

Jien kont naħseb li d-diċenza kienet titlob li almenu l-ministru jirrikonoxxi li fil-fatt dan kien diġa' ġie rrikkmandat lilna mill-għaqda dinjija tas-saħħa għar-reġjun ta' l-Ewropa.

Imbagħad l-istess press release tkompli tgħid li l-Ministru Deguara qal li:

"L-għan ta' dan iċ-ċentru hu li t-turiżmu jkun wieħed sostenibbli filwaqt li jkun b'saħħtu u li jkun ta' l-inqas ħsara għall-pubbliku u l-ambjent.

Barra minn hekk, għandu l-għan ukoll li jħares l-ambjent waqt l-istaġuni turistiċi."

Il-ministru imbagħad għadda biex elenka numru ta' miri ewlenin għal dan iċ- ċentru, liema miri jmorru 'l bogħod mill-iskop li Malta ssir ċentru internazzjonali f'nofs il-Mediterran.

Jien niftakar li fil-bidu tas-snin tmenin Malta kienet qed taħdem biex l-anzjani jiġu mpoġġija 'l fuq fil- prioritajiet tad-diskussjonijet tal-Ġnus Magħquda, u kien fil-fatt ftit wara l-elezzjoni ta' l-1987 li f'pajjiżna twaqqaf l-international institute for ageing.

B'hekk Malta saret ċentru anke fis-settur ta' l-anzjani taħt il-Ġnus Magħquda u dan kien l-iskop li għalih Malta kellha tkun ċentru internazzjonali għar-reġjun tal-Mediterran fejn jirrigwarda turiżmu, ambjent u saħħa.

Pero' dan naħseb li kien 'il bogħod mill-miri li l- ministru tas-saħħa issuġġerixxa lill-għaqda dinjija tas-saħħa l-ġimgħa li għaddiet ġewwa Londra.

Il-Ministru qal li dan iċ-ċentru għandu jassigura li jkun hemm ilma għax- xorb tajjeb u f'ammonti adegwati fl-għeqqel ta' l-istaġun turistiku.

Imma dan x'għandu x'jaqsam?

Din hija xi ħaġa lokali, m'hijiex xi ħaġa li għaliha jinfetaħ ċentru reġjonali internazzjonali!

Qal ukoll li dan l- istess ċentru għandu jikkontrolla r-rimi ta' l-iskart kemm likwidu kif ukoll solidu biex b'hekk inkunu qed inħarsu l-bajjiet u jsaħħaħ il- kontrolli u l-ispezzjonijiet fuq l-ikel.

Allura l-ministru ma jafx li fid- dipartiment tas-saħħa jeżisti l-food control unit u li hemm diskussjonijiet għaddejjin ma' l-FAO biex nippromwovu iktar ikel tajjeb u li jkun hemm kontrolli u spezzjonijiet iktar serji?

Dawn diġa' jeżistu u m'għandna bżonn ta' l-ebda ċentru reġjonali tal-WHO biex nagħmlu dan lokalment.

Il-ministru mbagħad għadda biex tkellem fuq l-impjegati temporanji fl- industrija tat-turiżmu u qal li dan iċ-ċentru għandu jara li dawn ikunu mħarrġa sew fl-oqsma tas-saħħa u ta' l-ambjent - ħaġa li safejn naf jien l-institute for tourism studies diġa' qed jagħmel - u sabiex jinforma lit- turisti immedjatament li jaslu Malta b'diversi lingwi b'kontaminazzjoni fl- ikel, fix-xorb kif ukoll b'mard li jista' jinxtered.

Imma nafu fuq xiex qegħdin nitkellmu?

Dan huwa xogħol tad-dipartiment tas-saħħa mhux xogħol ta' ċentru reġjonali internazzjonali ta' l-għaqda dinjija ġewwa Malta.

Il- ministru mbagħad kompla jgħid li dan iċ-ċentru għandu jassigura l-inforzar ta' proċeduri tas-sigurta' speċjalment dawk dwar in-nar.

Imma temminhom dawn l-affarijiet, Mr Speaker?

Qed nippretendu dawn l-affarijiet minn ċentru internazzjonali tas-saħħa li suppost li l-iskop tiegħu huwa li jkun reġjonali, għall-pajjiżi kollha ta' madwar il-Mediterran, li jibda mill- pajjiżi ta' l-Ewropa ta' isfel li jmissu mal-Mediterran bil-possibbilta' li għada pitgħada nestendu aktar lejn il-pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq!

Imbagħad il-ministru jkompli jsemmi l-għanijiet li għalihom irid li jkollna dan iċ-ċentru f'Malta u jgħid li dan għandu jippromwovi aktar l-industrija tat-turiżmu lokali b'mod li jsostni l-ekonomija lokali filwaqt li jitħares l-ambjent.

Iva fuq Malta biss qed nitkellmu meta dan suppost li huwa ċentru reġjonali internazzjonali ta' l-għaqda dinjija tas-saħħa.

U jkompli jagħti r-raġunijiet waħda wara l-oħra.

Mr Speaker, naħseb li l-proposta li kienet għamlet l-għaqda dinjija tas- saħħa biex Malta verament tkun ċentru reġjonali internazzjonali fejn jirrigwarda t-turiżmu, l-ambjent u s-saħħa kien iktar jagħmel sens u kien aktar ippoġġina quddiem minn dan il-ħafna diskors li ntqal.

Dak ix-xogħol li semma l-ministru diġa' qed isir minn ċentri li jaqgħu taħt il-kappa tan- national environment health action plan li jlaqqa' s-setturi kollha flimkien; id-dipartimenti, il-kumpanniji parastatali, kif ukoll dawk privati.

Jekk verament irridu li jkollna ċentru reġjonali internazzjonali tas-saħħa l-ewwelnett kont nistenna li l-Ministru jsemmi dan il-punt, u t- tieni nett kont nistenna li jkompli jippromwovi dan iċ-ċentru aktar 'il quddiem.

Grazzi, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l- Erbgħa, 30 ta' Ġunju, 1999 fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill- Ministru Gatt.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PULIZIJA - SERQ TAL-PITTURA CARAVAGGIO

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu l-investigazzjonijiet dwar il-każ ta' serq tal-Pittura tal-Caravaggio?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-każ kien ġie nvestigat, ittellgħet persuna l-qorti u l-każ qed jistenna li jiġi appuntat għall- ġuri.

PULIZIJA - TA' QALI - PERMESS GĦAL PARTY

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid bl-ismijiet min kienu l-organizzaturi li ngħataw il- permess li jorganizzaw party f'Ta' Qali nhar il-Ħadd 6 ta' Ġunju, 1999?

ONOR.

TONIO BORG: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 7583.

MINISTERU TAL-FINANZI - MEMBRI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 6630?

ONOR.

JOHN DALLI: Informazzjoni dwar il-membri kollha tas-segretarjat tiegħi li turi: (i) il-kariga tagħhom; (ii) liema minnhom qegħdin b'kuntratti; (iii) it-total tan-nefqa individwali bejn Settembru 1998 u Marzu 1999 fuq mobile phones ta' dawk il-persuni li huma ntitolati għall- użu ta' mobile; u (iv) id-data effettiva tal-ftehim li ffirma\t kull wieħed\waħda mill-membri ta' l-istaff skond il-memorandum Engagement of Staff in Private Secretariats tqiegħdet fuq il-Mejda tal-Kamra f`Novembru li għadda - liema memorandum sarulu xi emendi li wkoll ser jitqegħdu fuq il- Mejda tal-Kamra fil-ġranet li ġejjin.

Il-kundizzjonijiet l-oħra li dwarhom qed jistaqsi l-Onor.

Interpellant huma kollha konformi ma` dak imniżżel fil-memorandum, inkluż il-fatt li m'hemm l-ebda persuna sekondata minn xi organizzazzjoni parastatali.

PULIZIJA - TA' QALI - PARTY

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk fil-party li sar f'Ta' Qali nhar il-Ħadd 6 ta' Ġunju, 1999 inqabdux persuni li fil-pussess tagħhom kellhom id-droga?

Jekk inqabdu, jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' persuni, x'sustanzi ta' droga kellhom fuqhom u x'inhu l-ammont tad-droga li nqabad?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi fil-party li rrefera għalih l- Onor. Interpellant, il-pulizija żammet sitt persuni fuq suspett ta' pussess ta' droga.

Fuq tlieta minnhom instabu d-drogi.

F'din l-operazzjoni ġew elevati 20 pillola ecstasy u tlett biċċiet raża tal-Cannabis.

MINISTERU TA' L-AGRIKOLTURA U SAJD - MOBILE PHONE

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid huwiex jagħmel użu minn mobile phone li jsir ħlas għalih mill-fondi tal-Ministeru?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid kemm laħqet l-ispiża ta' dan l-użu mill-5 ta' Settembru 1998, sal-31 ta' Marzu 1999?

Jista' wkoll ipoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-irċevuti konnessi?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien infurmat li bejn il-5 ta' Settembru 1998, u l- aħħar ta' Marzu 1999, in-nefqa ta' użu ta' mobile phone li nagħmel użu minnu jien kienet ta' Lm267.73.

Ma narax il-ħtieġa li nqiegħed l-irċevuti fuq il-Mejda tal-Kamra.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT - MOBILE PHONE

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid huwiex jagħmel użu minn mobile phone li jsir ħlas għalih mill-fondi tal-Ministeru?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naħseb li l-Onor.

Interpellant japprezza li fl-1999 m'hijiex xi ħaġa straordinarja, u żgur li hekk għandu jkun, li ministru jkollu użu ta' mobile phone.

Jien infurmat li bejn il-5 ta' Settembru 1998, u l-aħħar ta' Marzu 1999, in-nefqa fuq il-mobile phone li nagħmel użu minnu jien kienet ta' Lm519.37.

PULIZIJA - VICE SQUAD

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex minnu li l-Vice Squad se tittrasloka għal post ġdid 'il barra mid-Depot?

Sa meta huwa maħsub li jitlesta dan il-proġett?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li hemm il-ħsieb li l-Victim Support Unit, li tifforma parti mill-vice squad tiġi msaħħa u tibda topera mill- bini l-ġdid ta' l-għassa ta' l-Imtarfa.

ĦABS ĊIVILI - PRISON REGULATIONS TA' L-1995

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Peress illi l-Prison Regulations ta' l-1995 jipprovdu għall-għoti tal- prison leave lil dawk li jkunu għaddejjin proċeduri kriminali u mhux sentenzjati sabiex dawn jagħmlu drug rehabilitation programme, kif tinkwadra ruħha d-deċiżjoni riċentissima tad-direttur tal-ħabs li mhux se jibqa' jeżerċita d-diskrezzjoni tiegħu għall-prision leave għal dan l-iskop u se jirrikjama lura l-ħabs lil dawk li qed jagħmlu tali programmi jekk dawn ma jingħatawx il-bail mill-qorti?

ONOR.

TONIO BORG: Skond l-artikolu 61 (1) tar-Regolamenti ta' l-1995 dwar il-Ħabs, leave mill-ħabs jista' jingħata mid-direttur tal-ħabs, filwaqt li l-artikolu 61 (5) jipprovdi li kull priġunier li jingħata leave taħt l-artikolu 61 jista' jissejjaħ lura l-ħabs f'kull ħin, sew jekk il- kundizzjonijiet tal-leave tiegħu jkunu nkissru sew le.

F'ċerti każi l-qorti ma tagħtix il-liberta' proviżorja lill-priġunier iżda tagħmel rakkmandazzjoni lid-direttur tal-ħabs biex l-istess priġunier jattendi programm ta' riabilitazzjoni mid-droga.

Minkejja li f'każi bħal dawn il-priġunier ma jkunx ingħata l-liberta' proviżorja, dan jista' jkun qiegħed barra mingħajr ebda sorveljanza għax hekk jitolbu programmi bħal dawn.

Barra minnhekk il-perijodu ta' żmien li l-istess priġunier jagħmel fil-programm jitqies daqs li kieku qattgħu fil-faċilita' u jitnaqqaslu mis- sentenza jekk u meta dan jiġi misjub ħati mill-qorti.

Dan, fl-opinjoni tad- direttur, jista' jagħti lok għal abbużi u kien għalhekk li ħa deċiżjoni li jirrikjama lura l-ħabs lil dawk il-priġunieri mhux issentenzjati li bħalissa qed jattendu tali programmi.

Dawn ġew avżati jagħmlu rikors biex jingħataw il-liberta' proviżorja sabiex ikomplu jattendu l-programm.

S'issa għadu ma ssejjaħ ħadd lura l-ħabs għaliex huwa prudenti li dawn jingħataw żmien raġunevoli biex jagħmlu tali rikors.

BORDIJIET GOVERNATTIVI - MEMBRI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jagħti l-lista ta' nies u l-persentaġġi ta' rġiel u nisa li huma membri f'bordijiet governattivi u parastatali li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu?

ONOR.

JOE BORG: Lista tal-membri f`bordijiet li jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tiegħi tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmien f'din is-seduta.

Il-bord tal-MEUSAC (Malta EU Steering Action Committee)jiltaqa' taħt iċ-chairmanship tiegħi.

Lista tal-membri tal-bord konsultattiv tal-MIC (Malta EU Information Centre), liema Information Centre jaqa taħt ir-responsabbilta tal-MEUSAC, tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

BORDIJIET GOVERNATTIVI - MEMBRI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti l-lista ta' nies u l-persentaġġi ta' rġiel u nisa li huma membri f'bordijiet governattivi u parastatali li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba tingħata f'seduta oħra peress li l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

BORDIJIET GOVERNATTIVI/PARASTATALI - MEMBRI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti l-persentaġġ totali ta' nisa fuq bordijiet governattivi u parastatali?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MDC - IMPJEGAT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru issa jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 2770 peress li ilni sitt xhur nistenna tweġiba mit-18 ta' Diċembru, 1998?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fl-1995 il-Korporazzjoni Maltija għall-Iżvilupp kienet qiegħda ddaħħal sistema ġdida ta' kompjuterizzazzjoni fl-accounts u għalhekk inħasset il-ħtieġa li taqleb mis-sistema tal-Bulk Payment System għas-sistema tat-TX 35.

Biex tikkonferma ma' l-esiġenzi tas-sistema mitluba mid-Dipartiment tas- Sigurta' Soċjali, il-korporazzjoni Maltija għall-Iżvilupp imliet il-formoli NI 13, id-dokument li għalih qed issir referenza, għal kull impjegat li kellha l-Korporazzjoni f'dak iż-żmien.

Dan sar wara kjarifika li ntalbet apposta bil-miktub mingħand id-Dipartiment għas-Servizzi Soċjali.

Il-fondi kollha li baqgħu jinqatgħu sal-lum mis-salarju ta' dan l- impjegat u ta' l-impjegati l-oħra kollha bħala l-kontribuzzjoni tal-bolla, jitħallsu regolarment kull xahar lid-Dipartiment tat-Taxxi Interni.

Kif jidher hawn fuq, il-Korporazzjoni Maltija għall-Iżvilupp dejjem osservat il-liġi bir-reqqa u għalhekk m'hemmx ħtieġa li jittieħdu l-ebda passi.

ARTIJIET - MELLIEĦA - POPEYE VILLAGE

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid l-art li fuqha hu mibni Popeye Village fil-Mellieħa minn min hi amministrata?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li s-sit li qed tirreferi għalih l- Onor. Interpellanti huwa mmexxi mill-Anchor Bay Leisure Ltd.

POPEYE VILLAGE

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kif ingħata Popeye Village, Anchor Bay għaxar snin ilu u lil min?

X'inhu l-ammont li jitħallas mill-operaturi kull sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-kumpless ta' Popeye Village, Anchor Bay, kien inkera għaxar snin ilu lil Bonnici Brothers.

Taħt dan l- operating agreement huma jħallsu s-somma ta' Lm2,500 fix-xahar.

SERVIZZ ĊIVILI - SERVIZZI KOMPUTERIZZATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ħareġ flus il-gvern f'dawn l-aħħar għaxar snin biex jiġi mtejjeb u ntrodott servizz jew servizzi komputerizzati fid-diversi dipartimenti taċ-Ċivil?

Kemm intnefaq fuq software, fuq hardware u fuq training kull sena?

Jista' jgħid kemm iffranka flus iċ-Ċivil f'dak li għandu x'jaqsam ma' tnaqqis f'manpower minħabba l-komputerizzazzjoni?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni qegħda tinġabar u r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - ARRETRATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni (taxpayers) li għandhom jieħdu xi arretrati mill-inland revenue?

Kemm hi s-somma totali li għandu jagħti l- gvern?

Kemm ħallas il-gvern lura f'arretrati lil taxpayers li ħallsu żejjed kull sena għal dawn l-aħħar ħames snin?

Kemm gawdew persuni kull sena?

Jista' l-Ministru jagħti breakdown ta' l-irħula jew bliet fejn kienu joqogħdu dawn il-persuni li rċevew l-arretrati lura kull sena għal dawn l- aħħar ħames snin?

ONOR.

JOHN DALLI: In-numru ta` taxpayers hu ta` 30,305.

L-ammont eżistenti hu ta` Lm17.3 miljun.

F`dawn l-aħħar snin tħallsu dawn l-ammonti:

1999 (sa Mejju) 1,360,000 (Numru ta` taxpayers - 17,648) 1998 2,840,500 (Numru ta` taxpayers - 17,825) 1997 2,989,163 (Numru ta` taxpayers - 21,957) 1996 3,299,197 (Numru ta` taxpayers - 32,253) 1995 1,997,938 (Numru ta` taxpayers - 16,545) 1994 1,488,949 (Numru ta` taxpayers - 18,210)

SKEJJEL - TFAJLIET TQAL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' tfal taħt is-16-il sena li ma attendewx l-iskola din is-sena għax kienu tqal?

Kemm huwa n-numru ta' tfal li llum m'humiex jattendu l-iskola minħabba tqala?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numur ta' każijiet huma 24

ETA` NUMRU TA' STUDENTI

13-il sena 2 14-il sena 4 15-il sena 13 16-il sena 5

Mis-16-il tfajla ta' 16-il sena li ġew ikkwotati fl-istatistika (mistoqsija parlamentari numru 7657), ħamsa ma komplewx jattendu l-aħħar sena ta' l-iskola sekondarja.

L-istess numru ta' tfajliet (24) baqgħu ma jattendux skola sa l-aħħar tas- sena skolastika.

REĠISTRU PUBBLIKU - REĠISTRAZZJONI TA' TFAL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' tfal li ġew reġistrati din is-sena li kellhom unknown father?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li fir-Reġistru Pubbliku ma tinżammx statistika tan-numru ta' tfal li jiġu reġistrati li kellhom unknown father.

XEBBIET OMMIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' xebbiet mhux miżżewġa li kellhom tarbija din is-sena sal-lum?

X'kienu l-etajiet tagħhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor.

Interpellant huwa ġentilment mitlub jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru responsabbli mir-Reġistru Pubbliku.

DETOX CENTRE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' persuni li attendew id-Detox Centre mill-5 ta' Settembru 'l hawn?

Kemm kienu ġodda?

Kemm kienu nisa u kemm irġiel?

X'kienu l- etajiet tagħhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' nies differenti li attendew iċ-Ċentru tad-Detox (Malta) bejn Settembru, 1998 u Mejju, 1999 kien ta' 708.

Minnhom, 106 persuni ġew għall-ewwel darba.

L-etajiet tal-persuni li għamlu użu miċ-Ċentru tad-Detox kien kif ġej:

ETA' IRĠIEL NISA

14 - 19 62 18 20 - 24 224 39 25 - 29 167 17 30 - 34 92 11 35 - 39 35 8 40 - 44 18 1 45 - 49 11 0 50+ 5 0 ---------------------------------------- TOTAL 614 94

ARTIJIET - PROPRJETA' POPEYE VILLAGE

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' titolu fuq il-proprjeta' għandhom l-operaturi preżenti ta' Popeye Village, Anchor Bay?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li nirreferi lill-Onor.

Interpellanti għar- risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 3487 irrid inżid li ninsab infurmat li fil-fatt is-sejħa għall-offerti għall-kiri tas-sit ħarġet u tagħlaq fl-1 ta' Lulju 1999.

MALTACOM - TELEFONATI GĦAL BARRA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara għaliex il-Maltacom qed tibqa' tinsisti ma' l-abbonata, li isimha qed jintbagħat separatament, biex tħallas l-ammont ta' Lm723.31 li allegatament saru minnha jew minn membri tal-familja tagħha f'six calls barra minn Malta, meta dawn b'diversi affidavit xehdu li qatt m'għamluhom?

Jista' l-Ministru jara li l-Maltacom tkun aktar sensittiva f'każi bħal dawn?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Napprezza jekk l-Onor.

Interpellant jifhem li din m'hix kwistjoni li l-Maltacom tkun aktar sensittiva.

Il-kumpanija hija fid- dover li tiġbor flusha, aktar u aktar wara li dan il-każ ġie investigat minn żewġ bordijiet u cioe' mill-Billing Contestation Board u mill-Appeals Contestation Board, dan ta' l-aħħar bord indipendenti u li d-deċiżjoni tiegħu hija finali.

Iż-żewġ bordijiet daħlu fid-dettal dwar dan il-każ u t- tnejn waslu għall-istess konklużjoni, jiġifieri li l-kont għandu jiġi mħallas mill-klijenta.

Rigward l-affidavit, ta' min jinnota li dan sar mill-klijenta biss u mhux mill-membri l-oħra li jgħixu fid-dar.

Jekk il-klijenta tħoss li m'hijiex f'pożizzjoni li tħallas il-kont kollu f'daqqa, nissuġġerixxi li tmur il- Maltacom sabiex isiru l-arranġamenti meħtieġa biex il-ħlas isir f'numru ta' pagamenti.

PULIZIJA - MEMBRI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm tkeċċew membri mill-Korp tal-Pulizija għax inqabdu jagħmlu atti kriminali f'dawn l-aħħar sitt xhur?

Jista' jgħid kemm membri mill-Korp tal-Pulizija nqabdu jagħmlu atti kriminali f'dawn l-aħħar sitt xhur u ma tkeċċewx?

Jekk kien hemm u ma tkeċċewx, għaliex?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li f'dawn l-aħħar sitt xhur tkeċċa membru wieħed tal-Korp, fiwaqt li fl-istess perijodu tressqu l-Qorti ħames membri oħra akkużati b'atti kriminali.

Il-każ ta' erba` minnhom għadu pendenti quddiem il-Qorti filwaqt li każ ieħor għadu pendenti quddiem il- Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku.

PULIZIJA - BEJJIEGĦA TAL-MONTI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid x'inhu l-ħsieb tiegħu dwar il-bejjiegħa tal-Monti li jarmaw kull nhar ta' Ħadd barra Bieb il-Belt u fil-foss ta' San Ġakbu meta jsir il- proġett ta' Bieb il-Belt?

Veru li dawn se jitneħħew minn hemm?

Jekk fl- affermattiv, fejn se jmorru?

ONOR.

TONIO BORG: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 1745.

KONSOLAT ĠENERALI TA' MALTA - UFFIĊINI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet il-ħsara li ġarrbu l-uffiċini tal- Konsolat Ġenerali ta' Malta li jinsabu f'York Street, Sydney fl-Awstralja fi ħruq li kien sar?

Jista' jgħid min kien responsabbli għal din il-ħsara u min se jħallas?

Jista' jgħid jekk dawn l-uffiċini reġgħux infetħu?

ONOR.

JOE BORG: Fil-lejl ta` bejn it-Tlieta 16 ta` Marzu u l-Erbgħa 17 ta` Marzu 1999, kien hemm ħruq fir-raba` sular tal-bini fejn hemm l- uffiċċju tal-Konsolat Ġenerali għal New South Wales, f`127, York Street, Sydney.

Is-sistema ta` l-isprinklers minħabba n-nar żbroffat u l-ilma kkawża ħsarat estensivi fl-uffiċċju li qiegħed fit-tielet sular.

L-uffiċċju qatt ma kien magħluq għall-pubbliku u baqa` jopera minn uffiċċju temporanju fl-istess bini sas-7 ta` April 1999, meta l-konsolat irritorna fl-uffiċċju oriġinali tiegħu.

Il-ħsara ġiet iċċertifikata mill-kumpanija ta` l-insurance li tammonta għal A$8,900.

Il-claim mal-kumpanija ta` l-insurance diġa` ġiet aċċettata u mħallsa.

QRATI - ĠURIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ġurijiet pendenti?

Jista' jgħid x'inhuma r-reati relatati ma' kull każ u d-dati għal meta se jiġu appuntati?

ONOR.

AUSTIN GATT: Sal-lum hemm 58 ġurijiet pendenti li l-akkużi tagħhom ivarjaw minn omiċidju, tentattiv ta' omiċidju, pussess u traffikar ta' droga, serq u frodi.

M'huwiex prattiku li jingħataw d-dettalji mitluba speċjalment għax att ta' akkuża wieħed jista' jikkomprendi aktar min reat wieħed.

Hemm 18-il ġuri li huma appuntati għas-smiegħ quddiem iż-żewġ imħallfin li jippresiedu fil-Qorti Kriminali, 14 minnhom għal din is-sena, u erba' għas-sena d-dieħla.

Jiena nformat li fil-ġranet li ġejjin se jiġu appuntati ġurijiet oħra.

SPTAR SAN LUQA - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm daħlu jaħdmu mpjegati fl-Isptar San Luqa minn Ottubru, 1998 sal-lum?

Kemm daħlu nisa u kemm irġiel?

Jista' jgħid x'kienu l- impjiegi u jekk ħarġitx sejħa pubblika f'kull każ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta` mpjegati li daħlu jaħdmu fl-Isptar San Luqa, minn Ottubru 1998 sas-16 ta` Ġunju 1999, huwa 40.

L-informazzjoni mitluba dwarhom hija kif ġej:

Grad Nisa Rġiel Total

Enrolled Nurses 2 2 4 House Surgeon (Dentistry) 4 5 9 Physiotherapist 3 2 5 Midwife 3 - 3 Occupational Therapist 2 - 2 Pharmacist 1 3 4 Medical Laboratory Technologist - 1 1 Staff Nurse 4 3 7 ECG Technician 1 - 1 Houseman - 1 1 Medical Officer - 1 1 Consultant - 1 1 Registrar - 1 1 _________________________ 20 20 40 _________________________

F'kull każ ħarġet sejħa għall-applikazzjonijiet, ħlief għal consultant u għal registrar.

F'dawn iż-żewġ każi, l-impiegi saru fuq bażi ta` kuntratt għal sena wara li t-talbiet tad-diviżjoni tas-saħħa ġew approvati mill- kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku.

BANEK - MID-MED

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid min kien in-nutar li ppubblika t-trasferiment ta' l-ishma tal-gvern fil-Mid-Med Bank lill-HSBC?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li kif jaf tajjeb it- trasferiment ta' l-ishma li kellu l-Gvern Malti fil-Mid-Med Bank plc lill- HSBC sar permezz ta` put-through fil-Borża ta` Malta.

Dan ma jirrikjedi ebda tip ta` servizz nutarili.

Ngħid ukoll li l-brokerage għal dan it- trasferiment ta` ishma sar mill-Bank Ċentrali.

LOTTU PUBBLIKU - INTRODUZZJONI TAL-POOLS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk id-Dipartiment tal-Lottu Pubbliku għamilx xi studji oħra dwar l-introduzzjoni tal-pools qabel l-elezzjoni ta' l-1996?

Jekk iva, jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dawn/dan ir-rapport/i?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ma sar ebda studju mid-Dipartiment tal-Lottu Pubbliku dwar l-introduzzjoni tal-pools qabel dak li għalih irreferejt diġa' fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7576.

MUŻEWIJIET - IPOĠEW

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hu mistenni jiftaħ l-Ipoġew?

Mindu nagħlaq u beda x-xogħol fuqu, kemm intnefqu flus u fiex kienu jikkonsistu x- xogħlijiet li saru s'issa?

X'jonqos isir?

Kemm se jdum biex isir u kemm se jiswa?

X'se jkun il-prezz tad-dħul meta jerġa' jiftaħ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li sa tmiem l-1998 id-Dipartiment tal- Mużewijiet nefaq Lm469,405 fuq dan il-proġett.

Ix-xogħlijiet li għad iridu jitwettqu huma:

L-installazzjoni tal-passaġġi għall-viżitaturi u l-poġġamani fil-livell ta' fuq ta' l-Ipoġew; 2.

L-installazzjoni tas-sistema ta' dawl fil-livell ta' fuq; 3.

Il-provi finali ta' l-apparat sofistikat li ġie nstallat fuq il-post; 4.

It-taħriġ fi proċeduri ta' servizz u sigurta` għan-nies li ser ikun hemm fuq il-post; 5.

L-installazzjoni ta' l-armar tas-sala tad-dħul u ta' l-espożizzjoni ta' tagħrif dwar is-sit għall- viżitaturi

Sabiex jintemm dan il-proġett, din is-sena d-dipartiment qiegħed jonfoq LM17,000.

Għalhekk l-ispiża kapitali totali mid-Dipartiment tal-Mużewijiet ser tkun ta' LM486,405.

Barra dan, kien hemm naturalment ix-xogħlijiet imwettqa mid-Dipartiment tat-Toroq u l-korporazzjonijiet tas-servizzi fit-toroq tal-madwar.

It-tmexxija tal-proġett u l-prezzijiet għadhom qed jiġu mfassla.

Il-proġett ser ikun lest u miftuħ qabel l-aħħar ta' din is-sena.

TEMPJI NEOLITIĊI - ESPERTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min qed jagħżel l-esperti li mistennija jagħmlu xogħol ta' tiswija fit-tempji neolitiċi lokali?

X'xogħol sar biex jinstabu dawn l-esperti?

X'inhuma l-kwalifiki u l-esperjenzi ta' dawn l-esperti?

Kemm se jitħallsu?

Meta se jsir ix-xogħol u kemm se jiswa?

Liema tempji se jsir ix-xogħol fuqhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-proċess ta' l-għażla ta' l-esperti biex jgħinu fil-problema tal-konservazzjoni tat-tempji qiegħed isir mid- Dipartiment tal-Mużewijiet bl-għajnuna tal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni f'konsultazzjoni ma' organizzazzjonijiet internazzjonali speċjalizzati f'dan il-qasam.

Ser issir ukoll sejħa fil-Gazzetta tal-Gvern sabiex jiġi mpjegat perit fi ħdan id-Dipartiment tal-Mużewijiet biex jaħdem fuq din il-problema.

LIBRERIJI PUBBLIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fejn wasal ix-xogħol biex ikun hemm struttura li tmexxi l-libreriji pubbliċi?

X'budget se jkollhom?

Liema libreriji se jaqgħu taħtha?

X'relazzjoni se jkollha ma' l-amministrazzjoni pubblika u kif se jsir ir-reklutaġġ għaliha?

ONOR.

LOUIS GALEA: Wara s-seminar ta' jumejn li sar ftit ġranet ilu bejn il-partijiet kollha nvoluti, issa ser ninkariga grupp biex ifassal proġett u pjan għar-ristrutturazzjoni ta' dan is-settur.

Meta r-rapport ikun lest inkun nista' ngħaddih lill-Oppożizzjoni.

Għaldaqstant f'dan l-istadju m'inhix f'pożizzjoni nwieġeb l-aħħar tliet partijiet tal-mistoqsija.

MUŻEWIJIET/SITI STORIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fejn wasal ix-xogħol biex titfassal struttura li tmexxi l-mużewijiet u s-siti storiċi?

Kif se jiġu reklutati l-persuni għal din l-istruttura?

X'budget se jkollha din l-istruttura?

X'relazzjoni se jkollha mas-servizz ta' amministrazzjoni pubblika?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li x-xogħol biex titfassal struttura li tmexxi l-mużewijiet u siti storiċi ser ikompli wara li l-ewwel sar seminar iffukat fuq dan is-settur f'Marzu li għadda.

Issa beda wkoll ix-xogħol ta' kumitat speċjali li ġie mitlub jeżamina aktar mill-qrib dan is-settur sabiex titfassal liġi ġdida, strutturi ġodda, kif ukoll operat ġdid li jkun jista' jakkomoda fi ħdanu diversi stake holders li b'xi mod jistgħu jikkontribwixxu għall-ħarsien ta' dan il-wirt.

Huwa għalhekk diffiċli li wieħed jitkellem fuq budget f'dan l-istadju.

Meta r-rapport ikun lest ngħaddih lill-Oppożizzjoni.

EU - NEGOZJATUR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid meta se jinħatar in-negozjatur ewlieni tal-Gvern Malti biex imexxi l-isforzi għal sħubija fl-Unjoni Ewropea?

X'qed iżomm il-gvern milli jaħtar negozjatur ewlieni?

Fuq liema kriterji mistenni jagħżel dan in-negozjatur ewlieni?

ONOR.

JOE BORG: In-negozjatur ewlieni li sejjer ikollu l-inkarigu li jmexxi n-negozjati għas-sħubija ma' l-Unjoni Ewropea qiegħed fil-proċess li jiġi identifikat.

Deċiżjoni finali mistennija tittieħed fi żmien suffiċjenti qabel il-bidu tan-negozjati.

Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li, minn informazzjoni li għandi, dawk il-pajjiżi applikanti li magħhom għadhom ma bdewx in-negozjati għadhom ma ħatrux negozjatur ewlieni.

Dwar it-tieni u t-tielet mistoqsijiet ta' l-Onor.

Interpellant irrid ngħid li m`hemm assolutament xejn li qiegħed iżomm lill-Gvern milli jagħmel din il-ħatra li trid tkun imsejsa fuq il-kriterju tal-kompetenza dan sabiex jiġi żgurat li l-pakkett negozjat ikun l-aħjar wieħed fiċ-ċirkostanzi u jkun fl-aħjar interessi tas-setturi kollha tas-soċjeta` Maltija.

PULIZIJA - ROAD BLOCKS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm saru road blocks, xahar b'xahar, fis-sena 1998?

Jista' jgħid f'liema lokalita' saru u x'riżultat kellu kull wieħed?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li matul l-1998 il-Pulizija għamlet dawn ir-roadblocks f'diversi lokalitajiet madwar Malta kif jidher hawn taħt :

Jannar 260 Lulju 258 Frar 266 Awissu 217 Marzu 315 Settembru 188 April 278 Ottubru 241 Mejju 251 Novembru 233 Ġunju 265 Diċembru 201

Ninsab infurmat ukoll li waqt dawn ir-roadblocks numru ta' persuni nstabu qed jiksru r-regolamenti tat-traffiku, filwaqt li f'żewġ roadblocks instabet id-droga.

VAT - PRODOTTI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jagħti informazzjoni dwar liema prodotti u servizzi relatati ma' l- isports se jkunu affettwati bid-dħul tal-VAT?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li kif kelli diġa' l- okkażjoni nwieġeb għall-mistoqsija parlamentari numru 7870, il-provvista minn organizzazzjonijiet li ma jagħmlux profitt ta` dawk is-servizzi li għandhom x`jaqsmu ma' rikreazzjoni sportiva jew fiżika huma eżenti bla kreditu.

Iżda jekk l-istess organizzazzjonijiet jipprovdu servizz taxxabbli jew prodott taxxabbli bi ħlas, huma jkunu obbligati li jiġbru f`isem il-gvern it-taxxa dovuta skond il-liġi.

Dan jgħodd, kemm taħt l- Att ta' l-1994 u l-Att ta' l-1998 dwar it-Taxxa fuq il-Valur Miżjud, u kemm taħt ta' l-1997 dwar it-Taxxa tad-Dwana u tas-Sisa.

Mhux neċessarjament li dawn is-servizzi jew prodotti huma marbuta ma` l- isports.

WSC - KONTIJIET

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi dovuta l-Korporazzjoni Enemalta bħala ħlasijiet għal kontijiet tas-servizzi tad-dawl u l-ilma minn: (a) dipartimenti tal-gvern; (b) korporazzjonijiet; (ċ) kumpanniji privati; (d) ċittadini komuni; u (e) soċjetajiet soċjali u sportivi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SAĦĦA - OPERAZZJONI TAL-CARTILAGE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi l-waiting list għal operazzjoni tal-cartilage?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni qiegħda tinġabar.

Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

DISTRETT NRU.

12 - OQSMA TAD-DJAR - LIFTS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għat-talbiet tiegħi f'mistoqsijiet parlamentari preċedenti sabiex isiru l-lifts fil-housing estates tat-12-il distrett, ċioe' f'Għeriexem Housing Estate u Għajn Qajjed Housing Esate, fir-Rabat, Ta' Pennellu fil-Mellieħa u dawk fl-Imġarr u San Pawl il-Baħar, jista' l-Ministru jikkonsidra li l-parti mill-fondi allokati jintużaw sabiex isiru l-lifts f'dawn il-housing estates?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Hija l-intenzjoni ta' l-Awtorita' tad-Djar li l- iskema ta' l-installar tal-lifts, fejn dan jippermetti, eventwalment tiġi estiża għal-lokalitajiet oħra minn dawk imħabbra s'issa.

DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huwa n- numru ta' familji li qed jitolbu akkomodazzjoni alternattiva lid- Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali fil-mument?

Kemm huwa n-numru ta' djar li jista' jalloka fil-mument id-dipartiment konċernat?

Meta huwa maħsub li jiġu rrimedjati dawn it-talbiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat illi d-Dipartiment Għall- Akkomodazzjoni Soċjali għandu 3,158 familja li qed jitolbu akkomodazzjoni alternattiva.

Numru ta' djar tal-gvern jew rekwiżizzjonati jitbattlu regolarment u dawn jiġu allokati lil dawn il-familji.

In-numru ta' djar li jitbattlu hu ta' madwar 260 fis-sena.

Fil-mument id-dipartiment għandu għaxar djar li qegħdin fil-proċess biex jiġu allokati.

PA - BINI LLEGALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Wara li l-persuna mill-Gudja, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, qabad u tella' ħajt madwar plot proprjeta' tal-Joint Officer, tant li l- Planning Authority ħarġet Enforcement Order ECF 97/98 fi Frar 1998, jista' l-Ministru jieħu dawk il-passi neċessarji u jagħti dawk il-provvedimenti opportuni sabiex dan il-ħajt ifittex jitwaqqa'?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-Awtorita` ta' l-Ippjanar ħadet passi skond l-Att 1 ta' l-1992 dwar l-iżvilupp kontra l-okkupant ta' l-art li qed jirreferi għalih l-Onor.

Interpellant kif ukoll kontra l-Joint Office.

Fin-nuqqas li dawn jonqsu li jirrimedjaw skond il-liġi, l-Awtorita` ta' l- Ippjanar tieħu l-passi hi a spejjeż tagħhom.

Il-każ huwa ndikat biex tittieħed azzjoni fi żmien qarib.

BUĠIBBA - TWAQQIGĦ TA' ĦAJT ILLEGALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex possibbli li tingħata stima ta' kemm ġie jiswa x-xogħol ta' ħatt tal-ħajt mibni illegalment u mingħajr permess tal-Planning Authority ġewwa Buġibba, liema ħajt inbena matul l- amministrazzjoni Laburista 1996-1998?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-ħatt ta' l-istruttura msemmija mill- Onor. Interpellant hu xogħol li sar b'sejħa għall-offerti.

Il-kuntratt ġie mogħti għas-somma ta' Lm9,682, liema kuntratt ġie estiż b'somma addizzjonali ta' Lm3,243 biex ikopri xogħol ta' natura simili fl- istess inħawi.

Il-valur finali tax-xogħol kollu li sar qiegħed jiġi determinat permezz tat-taqsima tal-quantity surveying fi ħdan it-taqsima tax-xogħlijiet.

RABAT - VJAL IL-ĦADDIEMA - TRAFFIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara li ssir investigazzjoni dwar kif inhuwa possibbli li titjieb is-sistema tat-traffiku fi Vjal il-Ħaddiema, ir-Rabat, Malta?

Peress li ftit tal-jiem ilu ttajjar ukoll tifel minn fuq iz-zebra crossing, jista' l-Ministru jikkonsidra wkoll mal-Korporazzjoni Enemalta sabiex tiddawwal aktar din it-triq?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi din il- mistoqsija lill-ministri konċernati.

RABAT - VJAL IL-ĦADDIEMA - ZEBRA CROSSING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li fi Vjal il-Ħaddiema, ir-Rabat, ftit tal-jiem ilu ttajjar tifel minn fuq iz-zebra crossing, jista' l-Ministru jara li din iz-zebra crossing tkun aktar imdawla u li jsiru wkoll is-sinjali kollha li suppost jindikaw lis-sewwieqa li hemm zebra crossing f'din it-triq traffikuża?

Jista' l-Ministru jikkonsidra jekk wasalx iż-żmien li ssir traffic light bil-pelican lights sabiex jiġu evitati inċidenti simili għall-futur?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li f'Marzu ta' l-1998 il-kunsilli lokali kollha permezz ta' ċirkolari kienu ġew mitluba biex jagħmlu upgrading tal-pedestrian crossings fid-distretti tagħhom biex dawn l- crossings ikollhom l-warning signs, flood lightning u r-road markings neċessarji.

Rigward l-installazzjoni tal-pelican lights, tajt struzzjonijiet lid- Dipartiment tat-Toroq biex jara x'jista' jsir.

RABAT: VJAL IL-ĦADDIEMA - DWAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li ili snin nitlob li tiddawwal Vjal il-Ħaddiema fir-Rabat, Malta ħalli jiġu evitati ħafna mill-inkonvenjent għall-pedestrians u sewqan, jista' l-Ministru jinformani x'ġara minn dawn it-talbiet?

Peress li ftit tal-jiem ilu ttajjar tifel ta' 12-il sena f'din it-triq min fuq iż-zebra crossing, jista' l-Ministru urġentement jipproċedi u ċioe' japprova l- iżviluppi meħtieġa?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DJAR - KERA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għall-requisition order 53497 u ċioe' l-fatt li l-familja in kwestjoni ddikjarat dħul ta' Lm222 aktar fuq snin preċedenti b'riżultat li l-kera għal din il-familja żdiedet minn Lm181 fis-sena għal Lm469, jista' l-Viċi Prim Ministru jinvestiga kif din il- familja għaliex iddikjarat dħul ta' Lm222 aktar ġiet mitluba tħallas b'aktar minn Lm250 żieda fil-kera fis-sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Filfatt din ir-reviżjoni suppost li saret f'Ġunju 1998, iżda l-amministrazzjoni preċedenti naqset milli tagħmel dan l- eżerċizzju ta' reviżjoni skond regoli approvati mill-istess Amministrazzjoni Laburista (i.e. emendi tas-sistema li biha jingħata sussidju fuq il-kera ta' djar lill-Gvern.)

FOOTBALL GROUNDS - DĦUL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk id-dħul mill-ġbir tal-15% VAT fuq id-dħul fil-grounds tal-football hux se jiġu vvotati għall-isports?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-dħul tal-Gvern mill-ġbir tat-taxxi huwa maħsub biex jagħmel tajjeb għall-infiq ġenerali tal-Gvern skond l-esiġenzi u l-ħtiġijiet tal-pajjiż kif ippjanat fl-estimi finanzjari ta` kull sena.

L-għaqdiet ta` l-isports diġa' qed igawdu minn għotijiet li jingħataw kull sena mill-isports fund tad-Dipartment tal-Lottu Pubbliku.