MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 173 Il-Ħamis, 4 ta' Novembru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 173

Il-Ħamis, 4 ta' Novembru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ħamis, 4 ta' Novembru, 1999

WERREJ MINUTI 525

TQEGĦID TA' KARTI 525

DISKUSSJONI FUQ IR-RAPPORT TAL-KUMMISSJONI EWROPEA.

AĠĠORNAMENT 575

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 576

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 172 li saret fit-3 ta' Novembru, 1999 ġew konfermati.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Josef Bonnici.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-eta` u s-sess ta' żgħażagħ jaħdmu bi qligħ f'Mejju 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9143; u

Tagħrif dwar karozzi tal-kiri u mobile phones fid-dikasteru li għalih jien responsabbli għall-perijodu bejn is-6 ta' Settembru 1998 u t-30 ta' Settembru 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10300.

DISKUSSJONI FUQ IR-RAPPORT

TAL-KUMMISSJONI EWROPEA

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, skond ftehim milħuq fil-kumitat permanenti dwar ix- xogħol tal-Kamra, nitlob il-permess sabiex minflok ma ngħaddu għall- Ordnijiet tal-Ġurnata ngħaddu biex niddiskutu r-rapport tal-Kummissjoni Ewropea dwar l-applikazzjoni għas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

MR SPEAKER: Hawn permess?

Il-permess ingħata.

MR SPEAKER: Infakkar lill-Kamra li skond il-ftehim milħuq, il-ħin tad- diskussjoni, li se tieħu żewġ seduti, għandu jinqasam indaqs bejn kelliema min-naħa tal-gvern u kelliema min-naħa ta' l-oppożizzjoni, bl-introduzzjoni u l-winding-up għall-gvern.

Rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, huwa interessanti l-fatt li dan il-parlament, għat-tieni darba fi żmien ta' ftit iktar minn tliet xhur, iddeċieda li jiddibatti għal għaxar sigħat sħaħ it-tema "Malta u l-Unjoni Ewropea".

Jien ngħid li huwa tajjeb li dan qed isir għaliex, anke meta f'Lulju li għadda dan il-parlament kien iddibatta fit-tul dan is-suġġett, kellna l- okkażjoni li nħarsu lejn din it-tema ta' importanza politika u ekonomika kbira, in vista tat-triq li Malta ħadet immedjatament wara l-elezzjoni tal- 5 ta' Settembru meta l-gvern, f'isem il-poplu Malti, irriattiva t-talba ta' pajjiżna biex jissieħeb fl-Unjoni.

Fil-fatt dakinhar kien intqal li l- gvern jidhirlu li jkun tajjeb li jsir dibattitu wara li joħroġ rapport dwar Malta mill-Kummissjoni Ewropea, u aħna nafu li dan ir-rapport ħareġ fit-13 ta' Ottubru li għadda.

F'dan it-tieni dibattitu jien se nipprova ma nkunx polemikuż, għaliex jidhirli li s-sitwazzjoni li għandna quddiemna tirrikjedi atteġjament nazzjonali, fis-sens illi l-materja li qed niddiskutu u li qed nitkellmu dwarha żgur li se tfassal il-futur tal-poplu Malti għall-millennju li ġej.

F'dan iż-żmien kulħadd qed jirrealizza li s- suġġett ta' l-Unjoni Ewropea għandu importanza nazzjonali.

Madanakollu hawn ma nistax ma nfakkarx li meta Malta kienet qabdet rotta differenti wara l-elezzjoni ta' l-1996, dan il-parlament kien ġie mistieden minni b'mozzjoni ppreżentata fit-2 ta' Ottubru, 1997 biex il-gvern ta' dakinhar, allura mmexxi mill-Onor.

Alfred Sant, jeżamina l-iżviluppi li saru fl-Unjoni mill-elezzjoni ta' l-1996 sa Ottubru ta' l-1997.

Fil-fatt dakinhar konna stedinna lill-gvern li jwaqqaf kummissjoni biex fi żmien xahar tirrapporta jekk huwiex fl-interess nazzjonali li f'dawn iċ- ċirkostanzi ġodda Malta terġa' tinsisti fuq it-talba tagħha għal sħubija.

Dakinhar l-enfasi kienet fuq iċ-ċirkostanzi l-ġodda, minħabba li dak iż- żmien l-Unjoni kienet ħadet ċerti deċiżjonijiet dwar kif se timxi fis-snin ta' wara.

Ta' min jgħid li fost it-tibdiliet li saru dak iż-żmien kienet spiċċat l-inter-governmental conference u kienet ġiet pubblikata Aġenda 2000 u għalhekk, fid-dawl ta' dan kollu, konna stedinna lill-gvern biex jiddibatti b'mod oġġettiv x'inhu l-aħjar interess nazzjonali.

Pero` sfortunatament ir-risposta kienet dibattitu ta' seduta waħda u minkejja li kien hemm diversi deputati li riedu jagħmlu l-interventi tagħhom, dan id- dibattitu ġie interrott u ma tkompla qatt sa ma waslet l-elezzjoni ta' Settembru tas-sena l-oħra.

Mr Speaker, ta' min jinnota li t-tema "Malta u l-Unjoni Ewropea" ilha tiddomina l-aġenda politika u ekonomika ta' pajjiżna għal dawn l-aħħar 12- il sena, jiġifieri mill-1987, meta jien kont ħadt ir-riedni tal-gvern f'idejja u ddikjarajt politika li għandna nankraw lil Malta fl-Unjoni kemm jista' jkun malajr, pero` fil-verita` din it-tema ilha tiddomina l-politika Maltija ħafna iktar minn hekk.

Biżżejjed infakkar li fl-1979 il-Partit Nazzjonalista kien diġa' adotta formalment politika li biha ried iwassal lil Malta fi sħubija sħiħa ma' l-Unjoni.

Issa hawn ta' min isemmi li s- sena 1979 kienet is-sena li fiha kienu ttieħdu deċiżjonijiet ta' importanza kbira għal pajjiżna.

Per eżempju, naħseb illi kulħadd jaf li matul dik is- sena kien intemm il-ftehim oriġinali li kien sar fl-indipendenza ta' l-1964 u li kien ġie mġedded f'forma differenti fl-1972, liema ftehim wassal għall- konklużjoni ta' era fl-istorja ta' pajjiżna, l-era tal-preżenza tal-forzi militari Ingliżi.

Fil-fatt kien proprju f'dak iż-żmien illi l-programm tal- gvern ta' dakinhar kien li wara Marzu ta' l-1979 the future beckons.

Ta' min jgħid li din l-espressjoni konna bqajna nużawha ħafna.

Forsi llum wieħed jistaqsi: X'kienet tfisser l-espressjoni the future beckons?

Għalina din kienet tfisser illi l-gvern ma kellux il-futur ta' pajjiżna, jiġifieri ta' wara l-1979, b'mod ċar, u kien f'dak il-kuntest li l-Partit Nazzjonalista indika t-triq u qal: Mhux "the future beckons but we should know what the future stands for.

Fil-fatt dakinhar aħna għedna li l-futur ta' pajjiżna kellu jorbotna ma' l-Unjoni Ewropea, li dak iż-żmien kienet l- EEC.

Issa hawn ta' min ifakkar li dan kien fi żmien meta d-dinja kienet għadha maqsuma bejn il-lvant u l-punent, bejn is-sistemi komunisti u s-sistemi liberali ta' demokrazija ħajja ta' kummerċ ħieles, u din il-qasma kbira baqgħet hemm sa l-1989, jiġifieri sa għaxar snin wara li l-politika dwar l- Unjoni kellha d-dimensjoni qawwija tagħha.

Għalhekk l-għażla espliċita li għamel u li ddikjara l-Partit Nazzjonalista dakinhar kienet illi nimxu favur sistema ta' tmexxija li tirrispetta bis-sħiħ id-drittijiet umani u għalkemm diġa' għedt li ma rridx inkun polemikuż, hawnhekk bilfors ikolli nirrimarka li l-enfasi ta' dakinhar kienet f'postha.

Kieku l-analisi li għamlet l-Unjoni llum dwar il-qagħda politika għamlitha fl-1979, wisq nibża' li ma konniex ningħataw ċertifikat illi Malta kapaċi tilħaq l- għanijiet politiċi ta' l-Unjoni.

Niftakru minn xiex kien għaddej pajjiżna dakinhar u għalhekk id-deċiżjoni li ħadna dak iż-żmien kellha dimensjoni politika, liema dimensjoni politika llum qegħdin narawha terġa' tingħata importanza kbira fl-Unjoni.

F'dawn l-aħħar xhur rajna l-falliment ta' l- isforzi kollha li saru biex ikun hawn il-paċi fl-Ewropa u biex qatt iktar fl-Ewropa ma jkun hawn tilwim li jwassal għal gwerer.

Naħseb kulħadd jinduna li hawnhekk qed nirriferi għall-inkwiet li kien hemm fil-Bosnia u fil-Kosovo, u fil-fatt huwa minħabba f'dawn iċ-ċirkostanzi li llum l-Unjoni qed tgħid li hemm bżonn li t-tkabbir li jmiss isir malajr.

Mr Speaker, hawnhekk irrid ngħid li l-proposta li għamel 12-il sena ilu l- Partit Nazzjonalista ma kenitx biss proposta politika imma kienet ukoll proposta ekonomika.

Nixtieq infakkar li fl-1979 pajjiżna kien qiegħed f'sitwazzjoni ekonomika fejn l-indħil tal-gvern kien totali, f'kull settur ta' l-ekonomija, u għalhekk aħna dehrilna li kien hemm bżonn illi mmorru għall-prinċipji tal-liberta` tas-suq fejn, għalkemm konna qbilna li dan għandu jiġi mrażżan fl-aspetti soċjali u politiċi, irrealizzajna li kien hemm bżonn illi pajjiżna jieħu dimensjoni ekonomika qawwija billi jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni.

Issa hawn ta' min ifakkar, Mr Speaker, illi wara li fl-1979 il-Partit Nazzjonalista adotta politika ta' adeżjoni fl-Unjoni, mill-ħames elezzjonijiet li saru - jiġifieri ta' 1981, ta' 1987, ta' 1992, ta' 1996 u ta' 1998 - erba' minnhom kellhom il-maġġoranza assoluta ta' l-elettorat Malti favur dak il-programm politiku u ekonomiku ta' sħubija sħiħa fl- Unjoni.

Qed ngħid dan għaliex għadek issib lil min għandu l-interess li jħawwad l-imħuħ u jagħmel kampanja ta' miżinformazzjoni, bħalma ssib ukoll lil min jistaqsik: Imma l-poplu Malti xi jrid sewwa sew?

Il-poplu Malti huwa poplu matur u, kif għedt diġa`, minkejja l-polarizzazzjoni politika magħrufa bejn iż-żewġ partiti, f'erba' elezzjonijiet minn ħamsa l-poplu vvota fil-maġġoranza assoluta tiegħu favur programm ta' sħubija fl-Unjoni.

Fil-fatt kien biss fl-elezzjoni ta' l-1996 li l-poplu Malti għamel għażla oħra u vvota b'maġġoranza assoluta lill-Partit Laburista.

Huwa importanti li meta aħna nkunu qed niddiskutu xi jrid il-poplu Malti nżommu l-istorja ta' l-aħħar 20 sena quddiem għajnejna, u għal darb'oħra nirripeti li matul dawn l-20 sena l-poplu Malti u Għawdxi, ħlief għal 22 xahar, wera li fil-maġġoranza assoluta tiegħu huwa favur is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni.

Dan li qed ngħid m'huwiex xi interpretazzjoni imma huwa fatt, u hemm bżonn li nisħqu fuq dan il-fatt, ħalli jsir iktar magħruf, għaliex meta jiġu l-ġurnalisti barranin hawnhekk u jitkellmu mal-membri ta' l-oppożizzjoni u mal-membri tal-gvern għadhom jgħidulna li Malta hija indeċiża u ma tafx xi trid fuq il-kwestjoni ta' l-Unjoni.

Ovvjament dan mhux veru, u biex nagħti l-ikbar prova tar-rieda sħiħa tal-poplu Malti favur l-Unjoni biżżejjed insemmi r-riżultat ta' l-aħħar elezzjoni, li saret wara l-esperjenza ta' gvern Laburista li pprova jgħaddi minn triq oħra, fejn il-partit li għandu politika favur is-sħubija ta' pajjiżna fl- Unjoni ġab 52% tal-voti.

Mr Speaker, it-triq li pprova jgħaddi minnha l-Partit Laburista fis-sena u għaxar xhur li dam fil-gvern ma kenitx tiċħad lill-Unjoni, u huwa importanti li nagħmlu enfasi fuq dan il-punt, għaliex ikun tajjeb li nsemmu wkoll fuq xiex naqblu f'dan il-pajjiż.

Kulħadd jaqbel li l-Unjoni Ewropea hija forza politika u ekonomika qawwija u li sar żvilupp storiku u eċċellenti mill-pajjiżi Ewropej meta waqqfu l-Unjoni.

Ċertament m'hemmx diverġenza ta' opinjoni dwar dan, pero` sfortunatament il-Partit Laburista qed jibqa' jsostni li għalkemm fiha nnifisha l-Unjoni hija ħaġa tajba, għal Malta m'hijiex tajba, almenu fiż-żmenijiet tal-lum.

Jien jidhirli li llum qegħdin ngħixu f'mument storiku, u f'dan il-mument l-interess nazzjonali għandu jirbaħ fuq kull argument partiġjan.

Jien naħseb li llum erġajna qegħdin in the moment of truth ta' l-istorja tagħna u għalhekk irridu naraw x'inhu l-interess nazzjonali tagħna u naħdmu għalih b'ħilitna kollha.

Ma jistax ikun illi wieħed ma jarax l-analoġija attwali fl-istorja politika u ekonomika ta' pajjiżna u ma jqabbilx dan ma' dak li kien ġara 35 sena ilu fuq it-tema ta' l-indipendenza.

Dakinhar ukoll iż-żewġ partiti ewlenin ta' pajjiżna kienu jgħidu kemm hija tajba l-indipendenza, bħalma llum qegħdin jgħidu kemm hija tajba l-Unjoni.

Dakinhar il-Partit Nazzjonalista kien sostna li hemm bżonn li Malta ssir indipendenti malajr kemm jista' jkun, skond kostituzzjoni li ppreżenta l-gvern tal-ġurnata, filwaqt li min-naħa tiegħu l-Partit Laburista, għalkemm qabel li hemm bżonn li Malta ssir indipendenti malajr kemm jista' jkun, ried kostituzzjoni differenti.

L-isfida kbira li kellu quddiemna pajjiżna dak iż-żmien kienet l-istess waħda li għandu quddiemna llum, ċioe` r-ristrutturazzjoni ta' pajjiżna, u dak iż-żmien it-tema li kienet tifred xi ftit l-opinjoni pubblika Maltija kienet il-mistoqsija: Imma l-indipendenza, għalkemm fiha nnifisha hija xi ħaġa tajba, aħna kapaċi namministrawha biex ikollna politika ekonomika li tiggarantielna t-tkattir tal-ġid?

Dan kien il-biża' li tpoġġa quddiem il-poplu Malti meta pajjiżna kien se jikseb l- indipendenza tiegħu.

Illum erġajna qegħdin f'sitwazzjoni fejn għandna żewġ partiti ewlenin li qed jaqblu li l-Unjoni hija xi ħaġa tajba u li għandna noqorbu lejha kemm jista' jkun, pero` sfortunatament għal darb'oħra llum, meta qegħdin fil-fażi deċiżjonali, il-Partit Laburista m'huwiex qed isib il- kuraġġ li jgħid: Iva, din hija t-triq.

Kif ġara 35 sena ilu, illum qed nerġgħu nipprovaw inbeżżgħu lill-poplu u ngħidulu: Kif jista' jkun illi nirristrutturaw lil pajjiżna, kif fil-fatt hemm bżonn!

Mr Speaker, minn meta l-Partit Nazzjonalista adotta l-politika ta' adeżjoni fl-Unjoni 20 sena ilu, aħna diġa' wettaqna politika ta' ristrutturazzjoni.

Diġa' semmejt it-tema politika u t-tema tar-rispett tad- drittijiet umani.

Dażgur li għamilna ristrutturar kbir f'pajjiżna matul dawn l-aħħar 20 sena!

Dażgur li mill-1987 'l hawn ħadd ma baqa' jiġih dubju fuq il-fatt li Malta hija pajjiż demokratiku, pajjiż li jirrispetta d- drittijiet umani ta' kulħadd!

Aħna diġa' għamilnieh dak il-proċess u għandi l-unur ngħid li dan il-proċess mhux talli rnexxa imma talli llum ħadd m'għadu jiddubita minnu.

Anke f'dak li għandu x'jaqsam mar-ristutturar ekonomiku, fl-1987 aħna għedna mal-ewwel li rridu naqbdu t-triq tal-liberalizzazzjoni, u konna bdejna mill-bidu nett.

Naħseb li kulħadd għadu jiftakar x'kienu l- kondizzjonijiet ekonomiċi ta' pajjiżna fl-1987, fejn ma stajt timporta xejn minn barra jekk mhux b'liċenzja, u dik il-liċenzja x'aktarx ma kienet toħroġ qatt għax kienu jgħidulek li ġaladarba l-politika tal-gvern hija ta' import substitution u l-affarijiet nagħmluhom aħna hawn Malta, allura ma tistax timportahom.

Dak iż-żmien kienu jgħidulna: Le, ma tistgħux timportaw affarijiet ta' lussu.

U tafu x'kienu l-affarijiet ta' lussu dak iż-żmien?

Illi timporta television tal-kulur, għaliex kienu jgħidulna li l- black and white television huwa biżżejjed!

Dawn huma r-realtajiet li konna ngħixu fihom sa 12-il sena ilu.

Sa l-1987 konna ngħidu: Nimportaw il- computers?

Dażgur li le meta l-computer itellef ix-xogħol!

Imma hekk kif tlajna fil-gvern aħna għedna li dawn huma affarijiet żbaljati, li dawn huma affarijiet ta' l-imgħoddi u li aħna se nieħdu lil Malta fit-triq tal- liberalizzazzjoni, għaliex aħna għandna fiduċja kbira li l-poplu Malti u Għawdxi kapaċi jikkompeti.

Kellna raġun meta ħadna dawk id-deċiżjonijiet?

Biżżejjed ngħid li minn dak iż-żmien 'l hawn, jiġifieri minn meta neħħejna ħafna mir-restrizzjonijiet ekonomiċi li kien hawn qabel fuq kif isir il-kummerċ, tkattar il-ġid u tkattru eluf ta' opportunitajiet ġodda ta' xogħol.

Hawn wieħed irid isemmi wkoll ir-ristrutturazzjoni li saret, liema ristrutturazzjoni saret f'miżura kbira.

Per eżempju, kulħadd jaf li hemm differenza kbira bejn is-sitwazzjoni li kien jinsab fiha l-qasam tal- fabbriki tat-tessuti fl-1987 u bejn is-sitwazzjoni li dan il-qasam jinsab fih illum, u li l-produzzjoni ta' llum hija ħafna ikbar.

Aħna riedna nneħħu l-biża' li kien hawn u riedna nfehmu lill-poplu li d-dinja tal-lum ma nistgħux infassluha hawn Malta fiċ-ċokon tagħna, għaliex aħna biss parti minn din id-dinja, u li m'għandniex nibżgħu nuru bil-fatti li kapaċi nilliberalizzaw u nagħmlu kulma jkun hemm bżonn ħalli l-ekonomija ma nibqgħux inżommuha dejjem fl-istess stat imma mmexxuha dejjem iktar 'il quddiem.

Mr Speaker, l-ewwel jien għedt li llum erġajna qegħdin f'mument storiku għaliex issa rridu nieħdu deċiżjoni dwar jekk indaħħlux lil pajjiżna fl- Unjoni jew le.

Ir-rapport li ġie ppubblikat mill-Unjoni u li, kif għedt diġa`, ħareġ fil-13 ta' Ottubru li għadda, qed jgħidilna li Malta għandha l- kwalifiki neċessarji u għalhekk, jekk hija trid timxi 'l quddiem, tista' timxi 'l quddiem u tkun konsidrata fost dawk il-kandidati li jsiru membri ta' l-Unjoni meta jkun hemm it-tkabbir li jmiss.

Meta wieħed jaqra kemm ir- rapport li sar mill-Unjoni dwar Malta kif ukoll il-composite paper dwar il- pajjiżi applikanti, għandu jieħu pjaċir jinnota li - u hawn irrid ngħid li ta' dan m'għandhomx ikunu orgoljużi n-Nazzjonalisti biss, għaliex din hija xi ħaġa ta' natura nazzjonali - il-poplu Malti ngħata ċertifikat li fost it- 12-il pajjiż kandidat, fil-mument attwali pajjiżna huwa l-iktar pajjiż li jikkwalifika biex jissieħeb fl-Unjoni.

Iva, aħna għandna ċ-ċertifikat li Malta tissodisfa l-kriterji politiċi u ekonomiċi ta' l-Unjoni.

Hawnhekk irrid ngħid ukoll li dan ir-rapport qed jgħid li għad hemm xi affarijiet li jridu jinbidlu, pero` bir-rispett kollu jien ngħid li jekk issir analisi dwar il-15-il pajjiż li huma diġa' membri fl-Unjoni Ewropea żgur li l-Unjoni tgħidilhom li għad għandhom affarijiet li jridu jbiddluhom ukoll.

Kif għedt diġa', illum aħna qegħdin fil-mument tal-verita` għaliex għal darb'oħra l-Unjoni qed tagħtina ċertifikat - u qed ngħid għal darb'oħra għaliex irridu niftakru li fl-1996 l-Unjoni kienet diġa' ddeċidiet li kellha tibda n-negozjati ma' Malta f'Marzu ta' 1998, pero` l- gvern Laburista kien rema dik l-opportunita` - li Malta, flimkien ma' Ċipru, tikkwalifika għal sħubija sħiħa fl-Unjoni.

Allura x'se jagħmel il- poplu Malti f'dan il-mument?

U x'inhu l-interess nazzjonali tal-pajjiż, li nbeżżgħu lin-nies u ngħidu: "Le!

Li nbeżżgħu lin-nies u ngħidu: Kif jista' jkun li ssir ristrutturazzjoni!

Il-bieraħ intqal li s-settur ta' l-għamara ta' pajjiżna m'huwiex kapaċi jikkompeti mal-pajjiżi membri ta' l-Unjoni.

Jien ngħid: Bil-mod, veru li hemm bżonn illi s-settur ta' l-għamara, bħal setturi oħra, jipprepara ruħu aħjar għal kompetizzjoni iktar ħielsa u miftuħa, pero` kulħadd jaf li r- ristrutturazzjoni saret anke f'dan il-qasam.

Jien ma nħossx li għandi noqgħod insemmi l-kumpanniji b'isimhom hawnhekk pero` f'pajjiżna hawn tliet kumpanniji ta' l-għamara kbar li tul is-snin żgur li wrew li huma kapaċi jikkompetu fi swieq barranin.

Naturalment għalihom huwa aħjar li jikkompetu b'ħafna protezzjoni u b'suq li hawn Malta huwa garantit permezz ta' projbizzjonijiet minn barra minħabba l-levies fuq l-importazzjoni, pero` m'hemmx dubju li hawn Malta għandna anke lil min huwa kapaċi jikkompeti ma' swieq barranin fis-settur ta' l-għamara u għalhekk ikun aħjar jekk naraw biss x'inhu l-interess nazzjonali.

Nerġa' nirripeti li r- rapport li l-Unjoni għamlet dwar Malta jgħid, bi kliem preċiż, l-ewwelnett li Malta tissodisfa l-kriterji politiċi - xi ħaġa li pajjiżna fl-1987 ma kienx jissodisfa - it-tieni nett li Malta u Ċipru huma l-uniċi pajjiżi kandidati li jissodisfaw il-kriterji ekonomiċi u t-tielet nett li Malta kapaċi terfa' l-piż tas-sħubija.

Dan huwa l-mument storiku li qed ngħixu fih illum.

Mr Speaker, jien jiddispjaċini li l-Partit Laburista għadu juri atteġjament negattiv dwar l-Unjoni u li llum il-kap tal-Partit Laburista, l- Onor. Alfred Sant, jinsab iżolat.

Illum l-Onor.

Sant huwa priġunier tar-rabja li għad għandu għaliex kellu l-appoġġ ta' gvern u ma kienx kapaċi jibqa' fil-gvern għaż-żmien li tela' għalih.

Illum għandna lill-Onor.

Alfred Sant li ma jistax jirrealizza u jaċċetta r-realta` ta' pajjiżna.

Ikun biżżejjed jekk wieħed jara l-isforzi li qed jagħmel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni biex iġiegħel lill-unions jippronunzjaw ruħhom kontra l-Unjoni Ewropea, u fil-fatt jien qed nieħu pjaċir nara li l-unions u l-korpi kostitwiti qed jaġixxu b'mod responsabbli billi filwaqt li m'humiex qed jgħidu li ma jeżistux problemi u li l- affarijiet se jimxu weħidhom ġaladarba nidħlu fl-Unjoni, fl-istess ħin huma qed jgħidu: Imma f'dan il-mument storiku għal pajjiżna għandna nieħdu l- parir tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni?

U jien ngħidilhom: Dażgur li le!

Fil- fatt iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar l-Onor.

Sant qed jispiċċa iżolat u l- atteġjament tiegħu iktar m'huwiex qed jinftiehem.

Jien persważ li fost id- diversi nies li jiġu jkellmuh minn barra jkun hemm min jistaqsih: Għaliex ħadt dan l-atteġjament?

X'atteġjament politiku u ekonomiku huwa dan?

Hawnhekk jien nistaqsi: Jekk illum ikollna nħarsu lejn l-Ewropa demokratika kollha, fejn insibu dan l-atteġjamenti kontra l-Unjoni?

Għadna kemm smajna bl-elezzjonijiet Svizzeri u għadna kemm rajna l-partit tal-lemin estrem jitkellem kontra s-sħubija fl-Unjoni, filwaqt li rajna wkoll lill-Gvern Svizzeru jitkellem favur is-sħubija ta' l-Isvizzera fl- Unjoni.

Fl-Awstrija, fejn għadu kif kien hemm l-elezzjonijiet, lil min qed naraw jeħodha kontra l-Unjoni?

L-iktar partit lemini estrem fil-politika Ewropea li jeżisti.

Madanakollu llum l-Onor.

Alfred Sant jinsab ma' dawn in-nies, bil-konsegwenza li poġġa lill-partit tiegħu fil-pożizzjoni tal- partiti tal-lemin, li ma jridux jifhmu l-valuri soċjali u l-valuri favur il- paċi ta' l-Unjoni.

Illum l-Unjoni hija t-tarka tal-ħaddiema.

Illum spiċċaw id-differenzi ideoloġiċi bejn il-partiti u baqa' biss dawn il- partiti estremi li jgħidu "le" għall-Unjoni Ewropea u li, kif għedt diġa', sfortunatament illum l-Onor.

Alfred Sant jinsab magħhom.

Hawnhekk qed insemmi biss lill-Onor.

Alfred Sant għaliex jien ninsab ċertissimu li mhux il-Partit Laburista kollu huwa ma' l-Onor.

Sant fuq din il-politika, u meta ngħid il-Partit Laburista nkun qed nirriferi l-ewwelnett għad-deputati li hawn quddiemi u nkompli fil-livelli istituzzjonali kollha tal-Partit Laburista, fejn hemm moviment qawwi biex lill-kap tagħhom jgħidulu: Ma jistax ikun inħabbtu rasna ġol-ħajt għax se nkissru rasna!

Għaliex kif jista' jkun li wara li saru tant sforzi minn gvern immexxi minni biex fi żmien tant qasir jirnexxielna nerġgħu npoġġu lil pajjiżna fuq quddiem nett f'dik li hija sħubija sħiħa ma' l-Unjoni, il-kap tal-Partit Laburista jibqa' jgħid: Se nfixkel, u rrid infixkel b'kull mod!

Biex wieħed jifhem aħjar għaliex qed ngħid li l-Onor.

Alfred Sant irid ifixkel b'kull mod biżżejjed insemmi għal darb'oħra t-tentattivi qawwija li għamel biex jipprova jinfluwenza lil-unions, fosthom lill-GWU, ħalli dawn jieħdu atteġjament negattiv rigward is-sħubija ta' pajjiżna fl-Unjoni.

Mr Speaker, jekk wieħed jaqra r-rapport li għamlet il-Kummissjoni ta' l- Unjoni dwar Malta malajr jinduna li d-deċiżjoni min-naħa ta' l-Unjoni kważi diġa' ttieħdet, u qed ngħid kważi għaliex jonqos il-konferma ta' Helsinki, pero` l-messaġġ intbagħat bl-iktar mod ċar, u l-messaġġ huwa li l-Unjoni se tirranġa l-affarijiet interni tagħha mhux iktar tard mis-sena 2002 għax l- Unjoni stess iddikjarat li fis-sena 2002 il-bieb se jkun miftuħ għal kull min ikun lest biex jissieħeb fiha.

Għalhekk hawn jien nistaqsi: Malta x'se tagħmel din id-darba?

Se terġa' tibqa' fuq l-għatba, kif ried l-Onor.

Alfred Sant matul is-sentejn li għaddew?

L-Onor.

Sant għandu jirrealizza li l-poplu Malti u Għawdxi diġa' fehem il-politika tiegħu.

Jien ma rridx nieħu l-ħin ta' sħabi imma nixtieq li wieħed jiftakar ftit minn xiex għaddejna matul is-sentejn li pajjiżna ġie mmexxi mill-partit ta' l-Onor.

Sant u x'fissret realment il-politika tiegħu.

Biżżejjed wieħed jara r-rapporti li saru fi Frar ta' l-1998 fejn l- Unjoni qalet lill-Onor.

Alfred Sant: Ġaladarba inti ma tridx tidħol fl- Unjoni, l-unika alternattiva għalik hija li tibqa' bit-trattat ta' assoċjazzjoni li għandek, u għalkemm nistgħu nirranġawh xi ftit, s'hemmhekk nistgħu naslu.

Imma l-Unjoni a waqfitx hemmhekk u kompliet tgħid lill-Dr Sant: Effettivament inti se jkollok terfa' l-piżijiet kollha li ġġib magħha żona ta' kummerċ ħieles, fosthom il-customs union, imma mbagħad m'inti se tieħu xejn mill-benefiċċji li toffri l-Unjoni lill-membri tagħha.

Fil-fatt kien proprju f'dan l-isfond li fit-13 ta' Marzu tas-sena l-oħra jien ħassejtni fid-dmir li nressaq mozzjoni ta' sfiduċja fil-gvern ta' dakinhar, liema gvern kien immexxi mill-Onor.

Alfred Sant, u l- motivazzjoni kienet eżattament illi wara fis-7 ta' Frar tas-sena l-oħra sirna nafu xi tfisser il-politika ta' l-Onor.

Alfred Sant vis-a-vis l- Unjoni Ewropea, jiġifieri li se nitgħabbew b'ħafna piżijiet mingħajr ma se nieħdu l-ebda benefiċċji, aħna għedna li l-Kamra tqis illi l-politika tal- gvern tmur kontra l-interessi nazzjonali, ekonomiċi, soċjali, finanzjarji u politiċi ta' pajjiżna u li huwa fl-interess nazzjonali li l-proposti tal- kummissjoni jkunu marbuta ma' negozjati simultanji għas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Issa hawn irrid infakkar li dakinhar għal din il-mozzjoni kienet tressqet emenda li prattikament neħħiet il-kliem kollu tal-mozzjoni li pproponejt jien u minflok daħħlet vot ta' fiduċja fil-gvern, fejn il-Kamra ġiet mitluba biex tawgura lill-gvern li l-politika tiegħu tirnexxi.

Ta' min ifakkar ukoll li l-vot fuq l-emenda li kien ressaq il-gvern għall- mozzjoni ta' sfiduċja li ressaqt jien intilef, jiġifieri din il-Kamra kienet qalet illi hija ma taċċettax li l-politika tal-gvern fuq l-Unjoni kienet tajba.

Imbagħad għaddejna l-mozzjoni ta' sfiduċja, liema mozzjoni għaddiet minn dan il-parlament b'maġġoranza, u dakinhar l-Onor.

Alfred Sant kien messu nduna li l-politika tiegħu lanqas biss kellha l-appoġġ tal- partit tiegħu kollu għaliex, għalkemm kien wieħed biss li vvota kontra, illum nafu li mhux wieħed kien kontra l-politika tiegħu u li dakinhar fuq il-bankijiet kien hemm diversi membri oħra li ma kenux qed jaqblu mal- politika tal-gvern, kif hemm min mhux qed jaqbel illum, imma din id-darba mal-politika ta' l-oppożizzjoni.

Ovvjament illum dawn m'għadhomx fuq il- bankijiet tal-gvern imma llum xorta waħda qegħdin jitkellmu, qegħdin jesprimu ruħhom, qegħdin jiktbu u wħud minnhom qegħdin jikkooperaw biex il- pajjiż jieħu deċiżjonijiet tajba.

Għalhekk, Mr Speaker, irridu nifhmu li dan huwa mument storiku li jrid jimpenjana lkoll biex nimxu b'pass mgħaġġel, u hawn jien irrid nesprimi s- sodisfazzjon li għandu l-gvern għall-fatt li f'Ġunju ta' din is-sena l- Kummissjoni Ewropea qaltilna li għalkemm il-ħsieb oriġinali kien li l- iscreening isir bil-mod, malli bdejna dan l-iscreening process qaltilna li magħna tista' timxi b'pass mgħaġġel u nispiċċaw sa l-aħħar tas-sena.

Fil- fatt aħna hekk se nagħmlu u mbagħad ikun baqgħalna kapitlu wieħed biss, dak ta' l-agrikoltura li kif diġa' nafu, se niddiskutuh fit-tieni ġimgħa ta' Jannar.

Jien ninsab sodisfatt ħafna mhux biss għall-mod mgħaġġel li bih saru dawn id-diskussjonijiet imma anke għaliex in-nies li qed jieħdu sehem f'dawn id-diskussjonijiet huma nies preparati u kapaċi ħafna - fil-fatt nixtieq nieħu l-okkażjoni li nirringrazzjahom - u bl-aġir tagħhom urew li aħna, bħala pajjiż, nafu x'qed nagħmlu.

Ngħidu ħafna kontra l- amministrazzjoni taċ-ċivil f'pajjiżna u għalkemm huwa veru li jeżistu diversi difetti f'dan il-qasam, tajna prova li n-nies tagħna can rise up to the occasion u they can deliver b'mod tajjeb ħafna.

Fil-fatt minn hawn nixtieq nirringrazzja wkoll lil dawk li aċċettaw li jkunu membri fuq dak li jissejjaħ il-Malta - European Union steering and action committee, li qed janalizzaw kif għandu jsir il-proċess ta' l-iscreening bl-ikbar reqqa u saħansitra qed jipparteċipaw fid-diskussjonijiet li qed isiru ġewwa Brussels.

Din hija esperjenza li kulmin jinsab għaddej minnha iktar qed jikkonvinċi ruħu kemm hemm bżonn li Malta tkompli b'dan il-proċess u li dan il-proċess isir fl-iqsar żmien possibbli.

Mr Speaker, illum il-poplu Malti u Għawdxi qed jieħu deċiżjoni li ma tiddependix biss minn kif dan il-pajjiż se jimxi fil-millennju l-ġdid imma wkoll minn kif se nimxu 'l quddiem biex inkattru l-ġid.

Illum wasal iż- żmien li nieħdu deċiżjoni u ċertament ma nistgħux nibqgħu ngħidu: Issa noqogħdu kwieti u mbagħad sitt xhur oħra nerġgħu naraw.

Hemm bżonn li mil- lum 'il quddiem kulħadd jibda jagħti l-parti tiegħu u kulħadd jifhem li m'għandniex nitilfu dan il-mument storiku wara li diġa' ħlejna sentejn taħt il-gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant.

Għall-grazzja t'Alla bl-isforzi li qed jagħmel il-poplu tagħna qed jirnexxielna nirkupraw dawn is-sentejn u issa għandna quddiemna rapport li qed jgħidilna: Jekk intom kapaċi tkunu lesti sas-sena 2002, il-bibien għalikom huma miftuħa.

Huwa veru li m'għandniex nagħlqu għajnejna u ngħidu li ġaladarba pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l- Unjoni kollox jibda jiġina ward u żahar, pero` din l-isfida hija opportunita` li rridu nilqgħuha b'kuraġġ, kif jien persważ li se jagħmel il- poplu tagħna.

Madanakollu hemm bżonn li l-Partit Laburista jifhem x'inhu l- interess nazzjonali ta' dan il-pajjiż, u l-interess nazzjonali ta' dan il- pajjiż huwa li lkoll niġbdu ħabel wieħed ħalli nippreparaw lil pajjiżna biex isir membru sħiħ ta' l-Unjoni.

Mr Speaker, jien diġa' naf li se niġi kkritikat minħabba li ma dħaltx f'iktar dettal fuq il-kwestjoni tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni.

Fil-fatt, iva, hemm bżonn li nidħlu f'iktar dettal, pero` min-naħa l-oħra ma nistgħux nagħmlu kif jgħidu l-Ingliżi, jiġifieri to miss the wood for the trees.

Aħna rridu nkunu nafu eżattament x'aħna qed niddeċiedu, u aħna qed niddeċiedu li Malta tibda tifforma parti mill-Unjoni, li l-iskopijiet ewlenin tagħha huma li l-paċi tisseddaq kullimkien u li l-livell ta' għajxien tal-popli tagħha, inkluż allura l-livell ta' l-għajxien tal-poplu Malti u Għawdxi, jibqa' dejjem jogħla.

Mr Speaker, hawnhekk aħna m'aħniex nagħmlu politika partiġjana.

Diġa' għamilna politika partiġjana meta kellna l-indipendenza ta' pajjiżna u llum għandna s-sodisfazzjon li rajna lil prim ministri li kellna mill-1964 'l hawn iqimu l-indipendenza ta' pajjiżna.

Fil-fatt dan li qed ngħid tant huwa minnu li wara li pajjiżna ħa l-indipendenza tiegħu fl-1964 u wara li f'dan il-parlament kien hemm qbil unanimu li dan il-jum isir jum nazzjonali, il-Perit Mintoff kien qam u qal li dan huwa l-isbaħ jum fl- istorja ta' Malta u li dan huwa tribut kbir għall-indipendenza.

Fil-fatt meta l-Onor.

Alfred Sant kien prim ministru, fl-anniversarju ta' l- indipendenza rajnieh imur iqim lill-monument ta' l-indipendenza u llum Dr Karmenu Mifsud Bonnici, li wkoll kien prim ministru, induna li l- indipendenza hija ta' kulħadd u li għalhekk kulħadd għandu jagħti qima lil dak li ġara 35 sena ilu.

Mr Speaker, jien m'għandix dubju li dan il-mument li ninsabu fih huwa storiku daqs dak ta' l-indipendenza, u aħna rridu li pajjiżna jgħid illi mhux biss imxejna maż-żmenijiet imma qrajna s-sinjali taż-żmenijiet ukoll.

Min qed jgħid li l-Unjoni Ewropea m'hijiex tajba għal Malta m'huwiex qed jifhem is-sinjali taż-żmenijiet - forsi nista' anke nabbuża ngħid li qed jimpika jew għadu taħt ix-xokk kbir ta' telfa elettorali - pero` ejjew naraw x'għandu bżonn pajjiżna u nesprimu l-fiduċja tagħna fih.

Dan hu l- messaġġ li jien ridt nagħti f'dan id-dibattitu.

Mr Speaker, illum għandna quddiemna diversi konklużjonijiet.

Malta reġgħet tpoġġiet fost l-ewwel pajjiżi kandidati biex jissieħbu fl-Unjoni Ewropea u għalhekk huwa fl-interess ta' pajjiżna li nagħmlu ħilitna kollha biex inżommu dan l-appuntament, li huwa appuntament marbut mad-destin.

Dan huwa mument storiku għal pajjiżna u kulmin hu Malti għandu jaħtaf din l- opportunita.

Grazzi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Iktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Mr Speaker, nibda biex ngħid li ħadt pjaċir ħafna nisma' l-introduzzjoni tad-diskors tal-Prim Ministru fuq ir-rapport tal- Kummissjoni Ewropea dwar is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni, pero` min-naħa l- oħra mbagħad ħriġt diżappuntat ħafna meta iktar ma beda jgħaddi l-ħin, kulmin sema' d-diskors tal-Prim Ministru iktar beda jinduna li dan beda jitkellem b'ċertu partiġjaniżmu, fejn beda saħansitra jagħmel ċerti attakki personali fuq l-Onor.

Alfred Sant.

Veru li d-diskussjoni tal-lum, li se tieħu għaxar sigħat, qed insejħulha maratona, pero` fir-realta` għaxar sigħat huma ftit biex tidħol fid-dettal ta' kull qasam fuq din il- kwestjoni.

Minħabba f'hekk kulma se jagħmlu l-membri li se jagħmlu l- interventi tagħhom illum huwa li jsemmu ħafif ħafif dak kollu li turi s- sitwazzjoni ta' pajjiżna llum fil-konfront ta' l-Unjoni.

Huwa veru li l- aħħar diskussjoni li saret f'din il-Kamra dwar l-Unjoni u li rrifera għaliha l-Prim Ministru saret f'Lulju li għadda, pero` minn dak iż-żmien 'l hawn saru xi affarijiet li wieħed bilfors se jkollu jirriferi għalihom fid- diskussjoni tal-lum.

Fil-fatt ikun tajjeb jekk wieħed jara x'ġara mill- aħħar rapport li kien sar fi Frar li għadda dwar ir-relazzjonijiet ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea.

Ta' min jgħid li f'Ottubru li għadda ħareġ rapport aġġornat mill- Kummissjoni Ewropea, proposta għal deċiżjoni tal-Kunsill Ewropew, f'dak li għandu x'jaqsam mal-prijoritajiet u ma' l-objettivi li għandu jieħu pajjiżna fil-mixja li qabad il-gvern għal sħubija sħiħa, u composite paper li turi - din diġa' rrifera għaliha l-Prim Ministru fil-ftuħ ta' din id- diskussjoni - x'sar mill-pajjiżi applikanti għal din is-sħubija.

Imma qabel ma niġi għal dak li qed jgħidu dawn id-dokumenti, irrid nirrimarka għall-fatt li t-ton użat f'dawn id-dokumenti huwa ton imperattiv jew enfatiku, u nistgħu ngħidu mal-ewwel li hawnhekk qed naraw one-way traffic fejn, filwaqt li l-Unjoni qed tordnalna x'nagħmlu u ma nagħmlux, min-naħa tagħha ma rajna l-ebda kambjament sostanzjali dwar it-tip t'għajnuna li hija tista' toffri biex isiru t-tibdiliet li qed tgħid li pajjiżna għandu bżonn jagħmel.

Imma issa ħalli niġi biex nitkellem dwar il-qasam tal- kompetizzjoni ta' pajjiżna vis-a-vis l-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, l-ewwel ħaġa li talbitna l-Unjoni fir-rigward tal-qasam tal- kompetizzjoni hija li jsiru xi emendi għall-Att dwar il-Kompetizzjoni li sar fl-1995, partikolarment f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-trusts.

Fil-fatt fost affarijiet oħra l-Unjoni qed titlobna nagħmlu kontrolli u leġislazzjoni speċifika f'dak li għandu x'jaqsam ma' merger controls.

Issa hawn irrid nirrimarka li din hija xi ħaġa pożittiva għaliex ħafna drabi biex l-azjendi ż-żgħar ikunu jistgħu jkampaw - u dan ma jiġrix biss f'pajjiżna imma f'kull pajjiż - ikollhom jingħaqdu f'entita` waħda ħalli b'hekk ikollhom iktar saħħa.

Ta' min jgħid ukoll li sal-lum pajjiżna għad m'għandu l-ebda leġislazzjoni li tikkontrolla dawn il-mergers.

L-Unjoni qed titlobna wkoll nidentifikaw iktar id-distinzjoni li teżisti bejn l-office of fair competition, li sal-lum ix-xogħol prinċipali tiegħu hu li jinvestiga l-ilmenti li jsiru u affarijiet oħra li ma jkunux sejrin tajjeb fis-suq, u l-commission of fair competition, li nistgħu ngħidu li hija mfassla biex tieħu d-deċiżjonijiet, imma l-biża' hi li sal- lum il-ġurnata l-kontroll tal-gvern jinħass qawwi wisq f'dawn iż-żewġ entitajiet.

Wieħed irid jgħid ukoll li għadha lanqas biss teżisti proċedura ta' appell għad-deċiżjonijiet li tieħu l-commission of fair competition u għalhekk bla ebda dubju jekk aħna qed inħarsu lejn il- kompetizzjoni tas-suq ħieles, żgur li rridu nfasslu framework għal dawn iż- żewġ entitajiet.

Talba oħra li qed tagħmlilna l-Unjoni għall-qasam tal- kompetizzjoni biex inkunu nistgħu nimxu 'l quddiem hija li l-Istat joffri l- għajnuna tiegħu b'diversi modi differenti ħalli b'hekk l-ekonomija tkun tista' timxi 'l quddiem.

Fil-fatt l-Unjoni qed titlobna biex nelenkaw ir- regoli li jagħmel l-Istat dwar kif jagħti l-għajnuna tiegħu lill-azjendi lokali, u dan minħabba li dawn ir-regoli, li qed jingħad li jridu jagħtu enfasi partikolari lix-shipbuilding u lix-shiprepair, iridu jkunu in line ma' dak li titlob ir-regolamentazzjoni ta' l-Unjoni.

Mr Speaker, jien naħseb li ħadd m'hu se jopponi għal dawn it-tip t'emendi għaliex fl-aħħar mill-aħħar jekk isiru dawn l-emendi s-sussidji li jingħataw lil ċerti entitajiet jonqsu u l-Att dwar il-Kompetizzjoni tagħna jsir aħjar, pero` hawn jien nistaqsi: Possibbli li għandna għalfejn nintrabtu ma' xi karru partikolari biex bħala pajjiż inkunu kapaċi nbiddlu dawn l-affarijiet tagħna?

Qed ngħid dan għaliex jekk ma nintrabtu ma' ħadd inkunu nistgħu nbiddlu l-affarijiet fil-pass tagħna u bil-mod kif jidhrilna aħna u mhux bil-mod li jiddettalna dan il-blokk ekonomiku u politiku.

Fil-fatt huwa importanti li hawnhekk wieħed jenfasizza li ta' l-Unjoni Ewropea qed jidentifikawlna anke s-sena li fiha l-Gvern Malti jkun irid jagħmel dawn l-emendi, għax qed jgħidulna li fis-sena 2000, jiġifieri s-sena d-dieħla, il-gvern irid ikun diġa' ħa l-passi tiegħu.

Jien naqbel mal-Prim Ministru li llum ninsabu fil- mument tal-verita` u li issa għandna nibdew nieħdu d-deċiżjonijiet.

Dażgur li jrid jieħu d-deċiżjonijiet il-gvern!

La dan il-gvern daħal fi sqaq u l- politika tiegħu daħħlitu f'sitwazzjoni fejn min qed jimponilu issa mhux qed iħallilu aktar nifs, għax qed jgħidlu li s-sena d-dieħla jrid jibda jieħu ċerti deċiżjonijiet!

Biżżejjed insemmu li l-Unjoni qed timponi fuq il- Gvern Malti biex jagħmel framework legali fuq l-għajnuna statali li jagħti u biex jelenka t-tipi differenti ta' għajnuna li jrid jagħti, fosthom, per eżempju, sussidji fuq l-export u fuq affarijiet oħrajn li huma marbuta ma' l-operat ta' dan il-qasam.

Il-Gvern Malti qed jintalab ukoll iwaqqaf monitoring authority, li xogħolha huwa li tagħmel monitoring fuq din l- għajnuna statali u anke fuq ir-riżorsi umani.

Ta' min ikompli jsemmi li l- Unjoni qed titlob ukoll li jsiru annual reports li juru li nkunu qed nużaw il-metodoloġiji ta' din l-unjoni u li jinżamm inventarju komprensiv dwar kif din l-għajnuna statali qiegħda timxi.

Hawnhekk irrid nerġa' nenfasizza għal darb'oħra li dan kollu jrid isir fis-sena 2000.

Mr Speaker, id-dokumenti li fasslet l-Unjoni Ewropea dwar Malta - u li semmejt anke fil-bidu tad-diskors tiegħi - jelenkaw affarijiet oħra li pajjiżna jrid jagħmel on a short-term basis, u dawn għandhom x'jaqsmu mal- monopolji u mal-public undertakings, mhux biss ta' kumpanniji parastatali imma anke ta' azjendi privati li jingħataw xi exclusive rights dwar kif jistgħu jaħdmu fis-suq.

Hawnhekk nista' nsemmi bħala eżempji l-Maltacom p.l.c., il-Maltapost p.l.c., il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma u l- korporazzjoni Enemalta.

Sal-lum f'pajjiżna ma għadu ma jeżisti l-ebda artiklu fil-liġijiet li huwa simili għal Artiklu 86 tat-Trattat ta' Ruma, liema artiklu jittratta proprjament dwar il-monopolji, il-public undertakings u l-azjendi bi drittijiet esklussivi, imma issa l-Unjoni tridna nieħdu diversi miżuri short-term f'dawn l-oqsma.

Issa għal min ma jafx, jekk nieħdu dawn il-miżuri short-term li qed timponielna l-Unjoni, dan ikun ifisser li jew ikollna ħafna privatizzazzjonijiet sabiex l- entitajiet konċernati ma jibqgħux fis-sistema ta' monopolju, jew inkella jkollna tnaqqis radikali f'dawk li huma riżorsi umani, anke biex niġu in line mal-prinċipju ġenerali li l-amministrazzjoni pubblika trid tonqos f'dik li hija riżorsi umani.

Madanakollu jien naħseb li kull min għandu rasu fuq għonqu żgur jirrealizza li hija xi ħaġa impossibbli li jittieħdu dawn il-miżuri kollha sas-sena 2000.

Imbagħad hemm affarijiet oħrajn li forsi għandhom inqas portata minn dawk li semmejt s'issa imma jridu jsiru wkoll, u jien ngħid li dawn iridu jsiru mhux għaliex l-Unjoni qed timponielna nagħmlu dan imma għaliex inħossu li b'hekk pajjiżna jkun jista' jimxi 'l quddiem.

Per eżempju, huwa fatt illi hemm bżonn jitwaqqfu liġijiet ġodda dwar il- patents u dwar it-trademarks f'pajjiżna - u nerġa' nirripeti li qed ngħid li hemm bżonn li dan isir għaliex verament jinħass il-bżonn li jsir u mhux għaliex qed timponielna nagħmlu dan l-Unjoni - għax sal-lum jekk wieħed iħares lejn il-liġijiet tagħna li jitkellmu fuq dawn l-oqsma, minbarra li jsibhom imxerrdin 'l hemm u 'l hawn, isib li dawn ma jagħmlu l-ebda riferenza għal dak li qed jiġri fid-dinja kummerċjali tal-lum, la f'dawk li huma intellectual industrial property rights u lanqas f'dik li hi data protection.

Illum kważi kulħadd għandu xi personal computer id-dar u għalhekk ħafna jafu li hemm bżonn li jkun hemm ċerta protezzjoni għat-tip ta' data li wieħed jista' jżomm fuq computer, pero` biex dan isir irid ikun hemm enforcement ġenerali, u dan irid isir mhux biss billi ngħaddu l- liġijiet minn dan il-parlament għal dan il-għan imma wkoll billi mbagħad ikun hemm inforzament sħiħ ta' dawn il-liġijiet.

Mr Speaker, jien stennejt li l-Prim Ministru kien se jitkellem ukoll fuq il-qasam tal-levies u fuq il-miżuri li l-Unjoni qed timponielna li nieħdu f'dan il-qasam, pero` forsi l-ħin tiegħu ma ppermettiex li jidħol fid- dettal fuq dawn l-affarijiet u għalhekk issa nistenna li jkun hemm xi ħadd min-naħa l-oħra tal-Kamra li jitkellem fuq dan il-qasam.

Naħseb li sal-lum kulħadd jaf li wara Frar li għadda, meta sar l-aħħar rapport dwar ir- relazzjonijiet ta' Malta fl-Unjoni, il-gvern iddeċieda li jagħmel timetable biex jimxi fuqha għar-rigward tat-tneħħija tal-levies.

Fil-fatt sa Ottubru li għadda tneħħew madwar 56 levy, sa l-1 ta' Jannar li ġej iridu jitneħħew 121 levy u mbagħad fl-ewwel ta' kull sena mill-2001 se jitneħħew madwar 392 levy oħrajn fi żmien tliet snin, fejn 20% minnhom se jitneħħew fl-2001, 30% minnhom se jitneħħew fl-2002 u 50% oħra minnhom se jitneħħew fl-2003.

Madanakollu l-meravilja hi li wara li ttieħdet din id-deċiżjoni u wara daqs dik il-commotion fil-pajjiż fuq din il-miżura li ħa l-gvern, l-Unjoni tafu biex ippremjatu lill-gvern preżenti?

Billi qaltlu - u hawnhekk se nikkwota mir-rapport ta' l-Unjoni ħalli żgur inkun faithful - dan il-kliem:

"This lengthy timetable contrasts sharply with the commitment previously made by Malta to abolish by the end of 1996 four hundred levies.

A timetable for the removal of levies on agricultural goods has not yet been decided and should be addressed urgently.".

Issa jkun tajjeb jekk wieħed jifhem ftit x'qed jingħad.

Fil-fatt hawnhekk l-Unjoni qed tirriferi għall-wegħda li kien għamel il-gvern Nazzjonalista fl-1996, liema wegħda ħadd ma kien jaf biha u kellu jkun il-gvern Laburista li jgħid pubblikament li l-gvern Nazzjonalista kien se jneħħi ma' l-400 levy b'daqqa ta' pinna mill-ekonomija tagħna.

Issa hawn l-Unjoni Ewropea qed tfakkar lill-gvern Nazzjonalista fil- wegħda li kien għamel fl-1996, imma iktar minn hekk qed tgħidlu: Tliet snin huma wisq biex tkompli timxi fir-relazzjoni ta' bejnietna.

Għalhekk, kif qed naraw, wara li għamilna diskussjoni f'dan il-Parlament u wara li tkellimna fuq l-implikazzjonijiet kollha biex nuru li tliet snin huma katastrofiċi f'ċerti oqsma tal-pajjiż, issa llum dan huwa l-premju li tatu l-Unjoni:

"Malta lacks legislation in line with the EU acquis in the area of free movement of goods and should consider adopting an internal market approximation programme.".

Mela żgur li dawn il-miżuri ta' ristrutturazzjoni li se jolqtu l-ismall and medium enterprises ta' pajjiżna m'humiex adegwati.

Madanakollu sfortunatament minkejja li l-gvern preżenti qal kemm-il darba li jaf fejn irid jasal, huwa qatt ma qal kif irid jasal u dan baqa' misteru f'moħħ kulħadd.

Jien ngħid li l-gvern għandu r-responsabbilta` li jispjegalna bl- iktar mod miftuħ kif se naslu biex inżommu dawn it-targets, x'riperkussjonijiet huma mistennija fil-qasam ta' l-ekonomija tagħna u kif inhuwa maħsub li għandna nilqgħu għal dawn ir-riperkussjonijiet, u għandna nilqgħu għal dawn ir-riperkussjoniijiet mhux billi ngħidu li llum hawn il- fiduċja fil-pajjiż jew li llum tela' gvern b'direzzjoni imma billi nkunu konkreti.

Kif għedt diġa', jien naqbel mal-Prim Ministru li llum huwa l- mument tal-verita` u li jeħtieġ li llum il-gvern jieħu d-deċiżjonijiet li għandu jieħu, pero` jeħtieġ ukoll li l-gvern jaħseb x'implikazzjonijiet ekonomiċi u soċjali se jħallu fuq pajjiżna dawn id-deċiżjonijiet.

L-Unjoni qaltilna darbtejn, kemm fi Frar li għadda kif ukoll issa, li għandha tiġi kkonsidrata l-parteċipazzjoni ta' l-SMEs fit-third multi-lateral programme u għalhekk nixtieq nistaqsi xi progress kien hemm f'dan ir-rigward.

L-Unjoni saħqet ukoll li l-Gvern Malti għandu jtejjeb il-kondizzjonijiet f'dik li hija l-kreazzjoni u l-iżvilupp ta' l-SMEs, pero` din hija xi ħaġa li nafuha lkoll u fil-fatt din il-Kamra kemm-il darba għamlet riferenza għal din il-ħtieġa.

Matul ix-xhur tas-sajf il-Ministru Josef Bonnici kien qal li n-national industrial programme kellu jkun lest għall-ħabta ta' Settembru li għadda.

Għalhekk hawn jien nistaqsi: X'sar minnha din il- policy?

Tlestiet?

Ma tlestietx?

Għax sal-lum għadu ma ntqal xejn dwarha.

Jien nixtieq li fid-diskussjoni ta' llum jagħtuna ħjiel fiex se jkun jikkonsisti dan in-national industrial programme.

Mr Speaker, jien għandi ħafna iktar xi ngħid, pero` kulma baqgħali għad- dispożizzjoni tiegħi hija minuta u għalhekk nixtieq nikkonkludi dan id- diskors billi nistaqsi: X'qed jistenna l-poplu tagħna fid-diskussjoni tal- lum?

Huwa żgur li m'hux qed jistenna attakki personali.

Ara jien ikkritikajt il-politika tal-gvern tal-ġurnata, imma m'attakkajt lill-ebda membru min-naħa tal-gvern personalment, u jien naħseb li huwa biss b'dan il- mod li nkunu nistgħu ngħidu li qed nimxu b'maturita` f'dan il-parlament.

Ejjew ma nippersonalizzawhomx l-affarijiet.

U jekk il-Prim Ministru jrid jimputa li hawn xi deputati Laburisti minn din in-naħa tal-Kamra li huma favur il-politika tiegħu, jien ngħidlu li llum huwa liberu li jsemmihom, u minn hawn jien nisfidah biex isemmihom.

Illum lanqas biss se jittieħed vot, jiġifieri llum il-Prim Ministru iktar u iktar huwa liberu li jsemmi l- ismijiet tad-deputati Laburisti li rrifera għalihom fid-diskors tiegħu ħalli mbagħad dawn illum stess ikollhom l-opportunita` li jqumu jgħidu jekk dak li qal fuqhom il-Prim Ministru huwiex minnu jew le.

Jien nagħlaq dan id-diskors billi nawgura li d-diskussjoni tal-lum tħalli l-frott mixtieq u kulħadd jingħata ċans jesprimi l-veduti tiegħu b'mod ħieles.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jidher ċar illi jekk il-gvern Nazzjonalista jrid li pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni, waħda mill-problemi prinċipali li għandu quddiemu hija l-qasam ta' l-ambjent, għaliex pajjiżna għadu m'huwiex preparat biex jattwa dak li l-Unjoni qed tiddetta lill-Gvern Malti jagħmel f'dan il-qasam.

Dan m'iniex qed nivvintah jien imma qed jgħidu r-rapport li ġie ppreparat mill-Kummissjoni Ewropea stess, illi jgħid ċar u tond li minn mindu l-Partit Nazzjonalista tela' fil-gvern u rriattiva l-applikazzjoni għal sħubija sħiħa fl-Unjoni, ma sar l-ebda progress fil-qasam ta' l-ambjent, la fil-protezzjoni tan-natura, la fil- protezzjoni ta' l-ilma, la fil-kwalita` ta' l-arja, la fil-waste management, la fl-industrial pollution, la fil-kontroll u lanqas fir-risk management.

Dan ir-rapport jagħmilha ċara wkoll li għad fadal ħafna x'isir f'dan il- qasam u jgħid li l-gvern Nazzjonalista lanqas biss għadu għamel stima ta' x'finanzjament hemm bżonn biex jagħmel dak li qed titolbu l-Unjoni.

Imma minkejja dan kollu, milli jidher din il-problema kbira qed titħalla għall- aħħar.

Sfortunatament minflok ma l-gvern Nazzjonalista qed jaqdi d-dover tiegħu li jinforma lill-poplu dwar l-affarijiet pożittivi, l-affarijiet negattivi u l-konsegwenzi li ġġib magħha s-sħubija fl-Unjoni, qed jagħmel propaganda sħiħa biex jagħti l-impressjoni lill-poplu li bi sħubija fl- Unjoni Malta se ssir ġenna ta' l-art, u li għax il-Partit Nazzjonalista rriattiva l-applikazzjoni tiegħu għal sħubija sħiħa fl-Unjoni, b'daqshekk il-pajjiż miexi fid-direzzjoni t-tajba.

Issa jien nerġa' ntenni li dan m'hu minnu xejn għax, speċjalment fejn jidħol l-ambjent, pajjiżna għadu m'huwiex preparat biex iwettaq dak li qed titlob minna l-Unjoni, u jekk stess pajjiżna jibda jwettaq dak li qed titlob minna l-Unjoni, il-poplu Malti u Għawdxi se jkollu jbati l-konsegwenzi.

Biżżejjed insemmi li l- liġijiet tagħna huma differenti ħafna minn dawk il-liġijiet li qed titlobna biex nattwaw l-Unjoni, u dan biex ma nsemmux ukoll l-infiq kbir li hemm bżonn biex dan isir.

Ovvjament il-miżuri li jkunu jridu jittieħdu biex isir dan it-tibdil kbir fil-liġijiet tagħna se jaffettwaw l-industrija ta' pajjiżna b'mod negattiv ukoll, bil-konsegwenza li jiġu mhedda l-impjiegi ta' ħafna ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Mr Speaker, jien ngħid li biex intejbu l-qasam ta' l-ambjent ta' pajjiżna u biex nagħmlu liġijiet favur l- ambjent m'għandniex għalfejn insiru membri sħaħ ta' l-Unjoni.

Biżżejjed insemmi l-fatt li għalkemm it-triq tal-gvern Laburista ma kenitx illi nsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni, aħna wettaqna diversi miżuri favur l-ambjent.

Hawn ta' min jgħid ukoll li fir-rapport tagħha l-Unjoni għamlitha ċara li taħt il-gvern Nazzjonalista jeżisti nuqqas kbir ta' infurzar f'dan il-qasam, kontra l-gvern Laburista li mhux talli kien għamel l-infurzar imma talli kien anke għamel studju dwar kif jistgħu jinbidlu l- liġijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-ambjent.

Madanakollu hekk kif il- Partit Nazzjonalista tela' fil-gvern minflok ma rringrazzja lin-nies tax- xogħol li għamlu biex seta jsir dan l-istudju għall-ewwel darba - the state of the environment report - huwa tajjarhom.

Għalhekk l-Unjoni kellha raġun tgħid fir-rapport tagħha li l-gvern Nazzjonalista m'għamel xejn għal dan il- qasam.

Kuntrarjament għal dan, meta l-Partit Laburista kien fil-gvern beda kampanja ta' edukazzjoni għal dan il-qasam, għaliex għaraf kemm huwa importanti li teduka lill-poplu f'kollox; ra li jsir rapport dwar dan il- qasam; irratifika l-konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda li tikkumbatti d- desertification; iffirma l-protokoll ta' Kyoto dwar it-tibdil fil-klima bil-ħsieb li ssir ratifika fl-iqsar żmien possibbli dwar dan; f'Marzu ta' l- 1997 irratifika l-protokoll fuq long-term financing programme for monitoring and evaluation of long range transmission of all pollutions in Europe; appunta l-ewwel ambaxxatur għall-programm tal-Ġnus Magħquda dwar l- ambjent, il-UNEP; ipparteċipa f'laqgħat internazzjonali u reġjonali, fosthom fis-sezzjoni speċjali ta' l-Assemblea Ġenerali tal-Ġnus Magħquda f'livell ministerjali u fil-Montreal Protocol; f'Novembru ta' l-1997 saret laqgħa ministerjali intitolata Mediterranean action plan - Pacem in Maribus f'pajjiżna u sar ukoll proġett Ewro-Mediterranju, li kien proġett pilota għall-prevenzjoni u għall-kontroll ta' diżastri ambjentali fejn fih Malta daħħlet anke l-konċett ta' diżastri marittimi u għandna anke membru fuq l- isteering committee ta' dan il-proġett.

Ta' min isemmi wkoll il- preparamenti li saru taħt il-gvern Laburista biex din is-sena pajjiżna jkun jista' jospita s-seminar reġjonali organizzat fi ħdan l-OSCE dwar it- theddid ta' l-ambjent fil-Mediterran u l-action plan f'livell ministerjali.

Jien semmejt dawn l-affarijiet kollha li saru taħt il-gvern Laburista biex nuri li m'hemmx bżonn iddaħħal lil pajjiżna fl-Unjoni biex temenda l- liġijiet ħalli ttejjeb il-qasam ta' l-ambjent.

Fil-fatt minkejja li l-Partit Nazzjonalista jippriedka mod ieħor, il- verita` hija li huwa kellu jaċċetta li fil-perijodu qasir li għamel fil- gvern, il-Partit Laburista wera biċ-ċar li l-politika li għandu għal-qasam ta' l-ambjent kapaċi ttejjeb lil dan il-qasam u tibdel il-liġiijet biex iġġibhom pari passu ma' dawk ta' l-Unjoni, jew inkella mal-liġijiet ta' pajjiżi oħra li jistgħu jkunu aħjar minn dawk ta' l-Unjoni.

Mr Speaker, bħal kull pajjiż ieħor, pajjiżna għandu t-tradizzjoni u l-kultura tiegħu li jaffettwaw il-kwalita` tal-ħajja tal-bniedem indirettament.

Għax wara kollox l-ambjent x'inhu?

L-ambjent huwa l-mod kif wieħed jista' jgħix ħajja aħjar u waħda mit-tradizzjonijiet u mill-kultura ta' pajjiżna hija proprjament il-kaċċa u l-insib.

Fil-fatt anke hawnhekk, il-Partit Laburista wera biċ-ċar li kien kapaċi jsib bilanċ bejn it-tradizzjoni u l- kultura ta' pajjiżna u l-protezzjoni ta' l-ambjent, u meta rnexxielu jsib dan il-bilanċ huwa wiegħed lill-partijiet konċernati, jiġifieri lill- kaċċaturi u lill-ambjentalisti, li meta jkun fil-gvern huwa se jattwa regolamenti ġodda għal dan il-qasam.

M'għandniex għalfejn ngħidu li meta l- Partit Laburista tela' fil-gvern huwa żamm kelmtu u wettaq dak li qal billi għamel dawk ir-regolamenti li qal li se jagħmel qabel l-elezzjoni dwar il- kaċċa u l-insib.

Issa hawn ta' min ifakkar li qabel l-elezzjoni li għaddiet il-Partit Nazzjonalista, b'mod speċjali l-Onor.

Gonzi u l-Onor.

Fenech Adami, li huwa l-prim ministru tal-lum, kienu fuq quddiem nett li wiegħdu li jekk isir xi tibdil ġaladarba huma jitilgħu fil-gvern, dan isir biss biex ir-regolamenti li saru fi żmien il-gvern Laburista fuq dan il- qasam ikomplu jiġu mtejba, jiġifieri l-Partit Nazzjonalista kien aċċetta dan il-bilanċ li sab il-Partit Laburista.

Madanakollu, kif kulħadd jaf, fl- ewwel sena ta' gvern Nazzjonalista la l-Onor.

Gonzi u lanqas l-Onor.

Fenech Adami ma baqgħu jirripetu dak li wegħdu qabel l-elezzjoni li għaddiet u lanqas biss taw indikazzjoni x'se jwettqu minn din il-wegħda.

Fil-fatt kulma qalu kien biss li wieħed mir-rapporti ta' l-Unjoni qed jordna lill- Prim Ministru biex anke fl-oqsma tal-kaċċa u ta' l-insib, iġib il-liġijiet ta' Malta in line ma' dawk ta' l-Unjoni, anzi biex nissostanzja dan li qed ngħid se nikkwota silta mis-second avis, li jgħid ċar u tond li:

"It is important that Malta fully transposes the acquis communautaire as far as the best directive is concerned.".

Għalhekk jien ngħid li l-Prim Ministru għandu d-dmir illi fix-xhur li ġejjin jispjega lill-kaċċaturi u lin-nassaba kif se jattwa l-wegħdiet li għamlilhom u fl-istess ħin jimplimenta dak li qed tordnalu l-Unjoni, għaliex jekk il-Prim Ministru beħsiebu jwettaq dak li qed tordnalu l-Unjoni - u jien m'għandix dubju li hekk se jagħmel - m'għandux għażla oħra x'jagħmel ħlief li jikser il-wegħda li għamel lill-kaċċaturi u lin-nassaba bl-iktar mod sfaċċat.

Għalhekk hawn jien nappella għal darb'oħra lill-Prim Ministru biex jgħid ċar u tond jekk huwiex se jagħżel li jbaxxi rasu quddiem l-Unjoni, kif nerġa' ngħid nemmen li se jkollu jagħmel, jew jekk huwiex se jżomm kelmtu mal-kaċċaturi u man-nassaba.

Mr Speaker, l-esperjenza diġa' wrietna li l-Prim Ministru għamel ħafna wegħdiet qabel l-elezzjoni, sempliċement sabiex jieħu l-poter f'idejh, u ma kellu l-ebda ħsieb li wara li jieħu l-poter f'idejh iwettaq dawn il- wegħdiet.

Hawnhekk nixtieq nappella lill-poplu Malti u Għawdxi kollu biex joqogħdu attenti ħafna għall-Partit Nazzjonalista, b'mod speċjali għall- Prim Ministru Fenech Adami, għaliex qed isir ħafna logħob bil-kliem.

Per eżempju, mhux veru li l-gvern ta' Fenech Adami se jkun jista' jitlob xi derogi, u dan mhux jien qed ngħidu imma qaluh pubblikament esperti li huma mħallsin mill-gvern Nazzjonalista, fosthom Simon Busuttil, li waqt seminar tal-GWU qal hu stess li huwa mħallas mill-gvern Nazzjonalista sabiex imexxi l-proċess ta' l-iscreening li għaddej ma' l-Unjoni, ħalli suppost iżomm lill-poplu informat b'dak kollu li jkun għaddej.

Mr Speaker, kif għidt fil-bidu tad-diskors tiegħi, l-uniku partit li sab bilanċ bejn il-kultura, bejn it-tradizzjoni u bejn l-aspett ambjentali huwa l-Partit Laburista, u minkejja li l-Partit Laburista ma kitibx il-wegħdiet li kien għamel qabel l-elezzjoni, huwa kien raġel biżżejjed li jwettaq dawk il-wegħdiet, kuntrarjament għall-Partit Nazzjonalista, li għalkemm niżżel il-wegħdiet li għamel qabel l-elezzjoni bil-miktub, deher ċar li kien daħak bil-poplu.

Hawn ta' min ifakkar li fl-1992 il-Partit Nazzjonalista kien għamel l-istess għax minkejja li kien wiegħed illi m'hux se jmiss il-kaċċa u l-insib, kulħadd jaf x'għamel fil-verita`, speċjalment min għandu dawn il- passatempi.

Jien naħseb li sal-lum kulħadd irrealizza li kulma jagħmel il- Partit Nazzjonalista, huwa jagħmlu biex jirbaħ il-poter ħalli meta mbagħad jitla' fil-gvern jagħmel dak li jaqbillu u mhux dak li wiegħed.

Mr Speaker, jien persważ li wara dak kollu li għadni kemm għedt illum kulħadd qed jirrealizza li l-aħjar triq għal pajjiżna m'hijiex li nsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni għaliex pajjiżna għadu m'huwiex preparat.

Illum il-poplu diġa' qed jinduna li t-triq ta' pajjiżna għal sħubija sħiħa fl- Unjoni Ewropea se titfgħu f'inkwiet kbir, l-iktar lill-ħaddiem iż-żgħir, liema inkwiet imbagħad irid ikun pajjiżna stess li jara kif se jsolvih.

Għalhekk, Mr Speaker, jien nerġa' nappella lill-gvern Nazzjonalista biex jagħraf li huwa d-dover tiegħu li jinforma lill-poplu x'konsegwenzi se jbati jekk kemm-il darba l-gvern jibqa' jwettaq dak li jiddettawlu ta' l- Unjoni Ewropea.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Mr Speaker, bla dubju ta' xejn it-tip ta' diskors li kien qed jagħmel il-ħabib tiegħi l-Onor.

Mizzi tista' tgħidlu kollox minbarra li huwa reali, għaliex fil-verita` huwa maqtugħ ħafna mir-realta`, kemm f'dak li jħoss u għandu bżonn il-poplu tagħna, kif ukoll f'dak li qed jiġri fid-dinja.

Kumbinazzjoni ftit ilu jien għadni kif kont Pariġi biex nattendi għal laqgħa organizzata mill- UNESCO, u waqt din l-okkażjoni soċjali kelli miegħi żewġ delegati, wieħed Franċiż u ieħor Taljan, li ma domtx ma skoprejt li huma fanatiċi fuq il- kaċċa.

Issa hawn ta' min ifakkar li dawn iż-żewġ delegati ġejjin minn żewġ pajjiżi li huma fundaturi ta' l-Unjoni u promoturi tal-konvenzjonijiet u tar-regoli ta' l-Unjoni.

Fil-fatt kieku dakinhar kien hemm miegħi xi kaċċatur Malti jew Għawdxi żgur li kienu jgħiru mhux ħażin jismgħu lil dawn iż-żewġ delegati jitkellmu fuq kif huma jipprattikaw dan id-delizzju.

Għalhekk ma nistax nifhem kif kelliem ta' l-oppożizzjoni jippernja d- diskors tiegħu fuq l-Unjoni sempliċement fuq il-kwestjonijiet tal-kaċċa, ta' l-insib u tal-bird directives - bħal dak li qallu fl-Unjoni m'hemm ħadd li għandu dan id-delizzju - u dan meta nafu kemm hemm miljuni kbar ta' Ewropej li jsegwu d-delizzju tal-kaċċa b'tant entużjażmu u organizzazzjoni.

Għalhekk meta l-oppożizzjoni tiġi hawnhekk u tipprova tinkalja l-proġett ta' l-Unjoni fuq dan l-argument, jien ngħid li l-oppożizzjoni mhux talli m'hijiex bilanċjata imma talli lanqas biss għandha idea tar-realta`.

Mr Speaker, il-kelliem ta' qabli qalilna wkoll li fir-rapport li għamlet dwar Malta, l-Unjoni qalet li pajjiżna għadu m'huwiex preparat.

Hawn jien nixtieq nirrispondih bl-Ingliż billi ngħidlu: "So what, jekk għad jonqosna iktar affarijiet x'nagħmlu!

Dażgur li għad fadlilna ħafna iktar miżuri x'nieħdu, pero` jien immur oltre minn hekk u ngħid li hemm pajjiżi li minkejja li ilhom membri ta' l-Unjoni snin sħaħ, lanqas huma għadhom m'għamlu r-ristrutturazzjoni kollha u anke huma għad jonqoshom ħafna iktar preparazzjoni.

Fil-fatt ta' min jirrimarka li hemm pajjiżi, bħall-Irlanda u l-Greċja, li allavolja huma membri ta' l-Unjoni, din xorta waħda għadha qed tagħtihom għajnuna massiċċa biex ikomplu bil-proċess ta' ristrutturazzjoni, għaliex il-preparazzjoni ta' pajjiż fid-dinja ekonomika li qed ngħixu fiha llum hija kontinwa, dinamika u tirrikjedi ċerta flessibbilta`.

Punt interessanti ieħor li għamel il-ħabib tiegħi l-Onor.

Mizzi kien li minkejja li l-gvern Laburista ma kienx fit-triq għal sħubija sħiħa fl- Unjoni, xorta għamel ħafna liġijiet, ħafna regoli u ħafna inforzar.

Fil- fatt huwa dan il-punt li rridu nenfasizzaw, li irrispettivament minn jekk irridux li Malta tissieħeb fl-Unjoni jew le xorta rridu nagħmlu ċerti affarijiet jekk irridu li pajjiżna jkun b'saħħtu ekonomikament, politikament u kulturalment f'kull qasam u jkun kapaċi jikkompeti.

B'hekk biss nistgħu nassiguraw li wliedna jkollhom opportunitajiet ta' xogħol u futur mingħajr restrizzjonijiet, liema restrizzjonijiet jiġu kkaġunati minħabba li aħna nibqgħu ngħixu fi gżira iżolata.

L-Onor.

Mizzi stess qalilna li l-pajjiż xorta jrid jirristruttura ruħu, xorta jrid jirranġa l- liġijiet tiegħu, xorta jrid isir iktar effiċjenti, xorta jrid isir dixxiplinat u xorta jrid jassigura li f'dak kollu li nagħmlu ntejbu l-mod ta' kif nippjanaw, ta' kif niddeċiedu xi prijoritajiet nagħmlu, ta' kif inwettqu l-programmi tagħna u ta' kif l-amministrazzjoni pubblika tkun kapaċi tagħti servizz dejjem aħjar f'dik li hija kwalita` u dejjem b'inqas flus.

Għalhekk jien ngħid illi l-poplu tagħna huwa lest li jilqa' l-isfidi soċjo-kulturali, ekonomiċi, industrijali u politiċi li jikkaratterizzaw pajjiż żgħir f'dinja li qed tevolvi f'raħal globali.

Aħna nafu li għandna sehem x'nagħtu fir-reġjun Ewro-Mediterranju, fl-Unjoni Ewropea, fl- ekonomija globali u fl-ekonomija Ewropea, u huwa għal dawn l-isfidi li aħna qed nippreparaw lil uliedna.

Fil-fatt fost affarijiet oħra fil-kurrikulu minimu nazzjonali aħna semmejna kemm hu importanti li nippreparaw lil uliedna għal dawn l-isfidi; għax aħna ma rridux li t-tfal tagħna jiġu ppreparati biex jgħixu fi Svizzera tal-Mediterran imma biex jieħdu posthom fir-raħal globali tar-reġjun Ewro-Mediterranju.

Aħna m'ilniex ħafna b'rajna f'idejna, ilna biss 35 sena indipendenti għaliex qabel konna kolonja.

Minn hawn u ftit ġranet oħra se nagħlqu 25 sena Repubblika, u dan il-fattur ifisser li aħna m'għandniex xi tradizzjoni twila biżżejjed biex inqiegħdu b'mod rilevanti r-rwol tagħna fix-xenarju wiesa' tar-realta` li rridu ngħixu f'dan il-Mediterran, f'din l-Ewropea u f'din id-dinja.

Għalhekk jien nemmen li l-proġett ta' l-Unjoni huwa opportunita` fejjieda biex niġġeddu, biex naġġornaw ruħna u biex nimbottaw lilna nfusna ħalli nkunu nistgħu ngħollu l-kwalita` tal-ħajja tagħna u nkattru l-prosperita`.

Bħalissa l-Ewropa, li dejjem kienet il-promotur ta' l-istorja ta' l-umanita`, qed tagħmel l-ikbar espansjoni tagħha, u dan huwa mument ta' storja.

Fis-seklu l-ġdid se naraw Ewropa magħquda, li se jkollha kondizzjonijiet totalment differenti milli kellha fiż-żmenijiet tas- seklu għoxrin, li kienu żmenijiet ta' firda, ta' għawġ, ta' gwerer u ta' nkwiet, u dan għaliex il-lvant, iċ-ċentru, is-sud u n-nord ta' l-Ewropa se jaħdmu flimkien iktar milli qed narawhom jaħdmu flimkien illum.

L- inċidenti li seħħew fil-Kosovo riċentement urewna li l-bnedmin ma jistgħux ikollhom id-drittijiet fundamentali tagħhom rispettati u l-pajjiż ma jistax ikabbar l-ekonomija u l-prosperita` jekk il-popli tal-kontinent ma jintrabtux flimkien ma' l-ideali u mal-patrimonju tal-kontinent li jappartjenu għalih.

Fil-fatt illum kulħadd jinsab lest li jaħdem ħalli nagħmlu flimkien regoli ta' mġiba fil-qasam soċjali, fil-qasam ekonomiku, fil-qasam politiku u f'kull qasam ieħor, minbarra l-Partit Laburista.

Illum qed naraw gvernijiet, parlamenti, trade unions, setturi pubbliċi u setturi privati jaħdmu kollha kemm huma biex jirristrutturaw, u nafu li l- flessibbilta` hija parti minn dan il-proċess.

Għadna kemm rajna lill- Unjoni tagħmel shift ta' portata storika u li bih wessgħet il-viżjoni tagħha.

Hawnhekk qed nirriferi għal meta l-Unjoni sinnet id- determinazzjoni tagħha għal evoluzzjoni integrata, bi strateġija u b'dimensjoni kulturali, politika, soċjali u ekonomika, liema strateġija u dimensjoni jridu jkunu l-muturi tad-direzzjoni l-ġdida.

Jien ngħid li wieħed mill-agħar żbalji li wieħed jista' jagħmel fil-politika hija li jkun riġidu, għax jekk wieħed irid jaqdi l-interessi tal-poplu tiegħu verament ma jistax iżomm pożizzjoni riġida għal dejjem, ma jistax jibqa' jġorr il- preġudizzji miegħu, ma jistax ma jiftaħx widnejh għall-argumenti ta' ħaddieħor u għajnejh għat-tibdil li jsir madwarna.

Kif spjega tajjeb ħafna l-Prim Ministru dalgħodu, il-Partit Nazzjonalista wera flessibilita` kbira ma' kull sitwazzjoni li nqalgħetlu u kien hu li ġġieled għall-indipendenza ta' pajjiżna.

Mr Speaker, aħna nħossuna komdi li nibqgħu mexjin bil- politika vis-a-vis l-Unjoni Ewropea għaliex l-Unjoni m'hijiex xi reġim riġidu bħalna imma hija għaqda li ġġedded lilha nnifisha kontinwament.

Per eżempju, sa ftit ta' żmien ilu l-ħsieb kien li jkun hemm żewġ saffi ta' membri, dawk li jidħlu l-ewwel u dawk li jidħlu wara, u l-Unjoni kienet qed tieħu pożizzjoni qawwija fuq din il-materja, pero` l-flessibbilta` u ċ- ċirkostanzi li nqalgħu fl-Ewropa ġiegħlu lill-Unjoni tbiddel il-pożizzjoni tagħha bir-riżultat li llum qed tgħid li għandu jkun hemm saff wieħed biss ta' membri u kulmin ikun lest li jwettaq ir-riformi tiegħu jista' jidħol membru, fejn imbagħad jibda jieħu ċerti benefiċċji kif ukoll ikollu jibda jġorr il-piżijiet ta' sħubija.

Sfortunatament meta l-Kap ta' l- Oppożizzjoni u sħabu jitkellmu fuq l-Unjoni - fil-fatt ftit ilu għadna kemm smajna d-diskors tal-ħabib tagħna l-Onor.

Mizzi - isemmu biss il-piżijiet li nkunu rridu nġorru jekk kemm-il darba pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l- Unjoni, u qatt ma jipprovaw jiftħu l-prospettiva fuq dak li l-poplu tagħna jista' jgawdi minn din is-sħubija.

Għall-kuntrarju tal-Partit Nazzjonalista, lill-Partit Laburista jien xejn ma narah flessibbli, anzi ngħid illi għandu pożizzjoni riġida immens.

Fil-fatt il-Kap ta' l- Oppożizzjoni stess qalilna li hu ilu 30 sena jemmen li Malta m'għandhiex issir membru ta' l-Unjoni.

Jien niddubita jekk hawnx xi ħadd f'din il- Kamra li qatt ma biddel l-opinjoni tiegħu fi 30 sena sħaħ!

Milli qed naraw il-Kap ta' l-Oppożizzjoni lanqas biss huwa dispost, aħseb u ara kemm huwa lest li jgħin lil pajjiżna jwettaq il-bidliet meħtieġa biex inkunu nistgħu ngawdu lkoll mis-sħubija ta' l-Unjoni.

Issa hawnhekk bilfors ikolli ngħid li l-atteġjament ta' l-oppożizzjoni fiċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna mhux biss qed idgħajjef il-pożizzjoni tal- Gvern Malti imma qed idgħajjef il-pożizzjoni ta' Malta u tal-poplu tagħna kollu.

Kuntrarjament għal dak li tista' tgħid qed jagħmlu l-pajjiżi kollha li jridu jissieħbu fl-Unjoni, li laħqu bejniethom kunsens fil-politika tagħhom dwar l-Unjoni, l-oppożizzjoni Laburista qiegħda tipprova tikkonvinċi lill-poplu li pajjiżna qatt ma jista' jagħmel il-pass li jissieħeb fl-Unjoni u li l-Partit Nazzjonalista qatt ma jista jkun kapaċi biżżejjed biex jieħu din id-deċiżjoni importanti.

Kif għedna diġa', il- Partit Nazzjonalista diġa' kellu jaffronta din is-sitwazzjoni meta ġie biex jagħti l-indipendenza lil pajjiżna, meta l-Ingliżi ġew biex jagħlqu l- bażijiet tagħhom, meta ried isib impjieg għal 15,000 ruħ u meta d- demokrazija kienet mhedda, u għalhekk m'għandix dubju li huwa se jkun kapaċi jaffronta din is-sitwazzjoni din id-darba wkoll.

Sur President, issa fil-ftit minuti li għad fadalli nixtieq niffoka ftit fuq l-oqsma ta' l-edukazzjoni, tat-taħriġ, tal-kultura, tax-xjenza u tar- riċerka.

Il-membri tan-naħa l-oħra qed jipprovaw jagħtuna l-impressjoni li l-istudenti, il-lecturers u l-ħaddiema jistgħu jipparteċipaw fil-programmi ta' l-Unjoni - liema programmi l-oppożizzjoni stess tgħid li huma interessanti - irrispettivament minn jekk insirux membri sħaħ ta' l-Unjoni jew le.

Ta' min jgħid ukoll li fil-bidu ta' l-amministrazzjoni preċedenti, f'Ottubru ta' l-1996, il-predeċessur tiegħi kien qal li l-Partit Laburista għandu l-intenzjoni li jikkollabora f'dawk l-oqsma fejn l-aspirazzjonijiet jikkoinċidu, u qalilna li l-aspirazzjonijiet tal-poplu Malti u ta' l-Ewropa żgur li jikkoinċidu fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Fil-fatt l-Onor.

Bartolo kien kompla jgħidilna wkoll li l-Partit Laburista jrid li nipparteċipaw fil- programmi ta' l-Unjoni, fosthom fil-programmi Socrates, Leonardo, Youth for Europe u l-fifth framework programme tar-riċerka u tat-teknoloġija, pero` aħna nafu li m'hux biżżejjed li nkunu rridu nipparteċipaw jekk ma nisseħbux fl-Unjoni.

Huwa veru li wieħed jista' jipprova jbellagħha lil dak li jkun li qed jieħu sehem f'dawn il-programmi billi jagħmel ftit token participation 'l hawn u 'l hemm, pero` aħna nafu wkoll li wara biss ftit xhur l-Unjoni rrealizzat li l-Partit Laburista kien se jibqa' riġidu fl- iffriżar ta' l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni u li madanakollu xorta ried jibbenefika mill-vantaġġi kollha li hija toffri.

Fil-fatt l-Unjoni lagħbet il-logħba tal-Partit Laburista għal ftit xhur, pero` mbagħad meta l-Kummissjoni Ewropea għamlet stima tas-sitwazzjoni malajr kitbitilhom ittra fejn qaltilhom: Isma', biex tkomplu tieħdu sehem fil-programmi ta' l-Unjoni jrid ikun hawn il-qbil u l-bażi legali ''to establish a legal framework which would allow for such co-operation''.

Imbagħad qaltilhom ukoll li:

"My director's office has therefore informed me that in the case of this programme this means that we should come to a halt at this point.

I am sorry to say that this also goes for your participation in the coming national co-ordination unit's meeting of the 23rd April."

Jiġifieri minkejja li l-oppożizzjoni qed tipprova tagħti l-impressjoni li nistgħu nieħdu sehem fil-programmi ta' l-Unjoni anke jekk nibqgħu barra, fl- 4 t'April il-Kummissjoni Ewropea qalet lis-Sur Edgar White, li dak iż-żmien kien il-bniedem li kien qed isegwi dan il-qasam, li l-uffiċċju tad-direttur tagħha informaha li ma nistgħux nibqgħu nipparteċipaw fin-national co- ordinating unit.

Għalhekk issa li għandhom anke din id-dikjarazzjoni, il- membri ta' l-oppożizzjoni iktar u iktar m'għandhomx jibqgħu jimmislijdjaw lill-Kamra u jagħtu l-impressjoni li nistgħu nibqgħu nipparteċipaw fil- programmi ta' l-Unjoni anke jekk ma nisseħbux fiha, u dan huma tant jafuh li meta kienu fil-gvern, fil-budget lanqas biss kienu baqgħu jinkludu l-vot tal-programmi ta' l-Unjoni.

Mr Speaker, aħna nafu li minn mindu ġiet riattivata l-applikazzjoni ta' pajjiżna f'Settembru ta' l-1998 imxejna 'l quddiem u sar screening f'ħafna oqsma, fosthom fl-oqsma ta' l-edukazzjoni, tat-taħriġ, taż-żgħażagħ, tal- kultura, tal-qasam awdjo-viżwali, tar-riċerka u ta' l-iżvilupp.

Fil-fatt meta għamilna dan l-iscreening aħna ħassejna ruħna sodisfatti biżżejjed li stajna nagħtu struzzjonijiet lis-segretarju permanenti fi ħdan il-ministeru ta' l-edukazzjoni biex dan japplika formalment għas-sehem sħiħ tagħna fil- programmi edukattivi ta' l-Unjoni, u hawn ikun tajjeb jekk ngħid li minn mindu tfajna din l-applikazzjoni fit-22 ta' Lulju - din kienet l-iqreb data li aħna fiha stajna napplikaw, wara li ġiet riattivata l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa - mhux biss irnexxielna nqarrbu r-relazzjonijiet tagħna ma' ċerti organizzazzjonijiet, bħall-European training foundation, li se nsiru membri tagħha - fil-fatt għandna nitilgħu għall-ewwel board meeting f'Novembru u mbagħad f'Diċembru se jkollna meeting importanti ħafna ma' din il-fondazzjoni dwar l-oqsma ta' l-edukazzjoni u tat-taħriġ vokazzjonali - imma minn dak iż-żmien 'l hawn komplejna b'diversi diskussjonijiet u negozjati.

B'riżultat ta' dan kollu issa mhux biss se nibdew inwaqqfu l- istituzzjonijiet biex ikollna national agency li tieħu ħsieb dawn il- programmi edukattivi, imma l-gvern ddeċieda wkoll x'inhu l-livell ta' finanzjament meħtieġ - u dan issa se narawh fil-budget li ġej - ħalli mis- sena d-dieħla, hekk kif jiġu konklużi n-negozjati li għaddejjin fir-rigward tal-programmi Socrates, Leonardo, Youth for Europe u l-fifth framework programme tar-riċerka u tat-teknoloġija - fil-fatt nistgħu ngħidu li n- negozjati fuq il-programm Leonardo diġa' huma konklużi - ikollna l- finanzjament meħtieġ biex nieħdu sehem f'dawn il-programmi.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Karmenu Vella.

ONOR.

KARMENU VELLA: Mr Speaker, wara li smajna lill-Prim Ministru u lill-Ministru Louis Galea jagħmlu l-interventi tagħhom, nistgħu ngħidu li bqajna għaddejjin bl-istess diska u kantaliena, għax kulħadd jitkellem fl- arja mingħajr ħadd ma jgħid xejn konkret u jagħti dettalji, basta viva l- Ewropa!

Nibda biex ngħid li dan il-gvern qed jittratta din il-kwestjoni b'arroganza u b'suppervja kbira, u huwa għalhekk li teżisti ħafna konfużjoni u teżisti qasma kbira fir-relazzjonijiet ta' Malta ma' l-Unjoni.

Huwa ovvju li l-gvern irid ir-raġun f'kollox, irid ir-raġun dejjem u qed jipprova jpinġi lill-Unjoni bħala l-art imwiegħda u bħala xi ġenna ta' l- art.

Donnhom dawn ma jafux li hemm pajjiżi li għalkemm ilhom ħafna snin fl- Unjoni għadhom ma sabux din l-art imwiegħda!

Fil-fatt ta' min isemmi li dan l-aħħar membru parlamentari Ewropew stess ammetta li ħafna mill-pajjiżi li huma mseħbin fl-Unjoni għandhom iktar problemi milli għandna aħna u li l- qagħda tagħhom hija ferm inqas pjaċevoli minn tagħna.

Jien nemmen li dan il-gvern qed jagħmel ħażin ukoll li qed ipinġi lill- Partit Laburista bħala xi partit li huwa totalment kontra l-Unjoni, bħallikieku qegħdin ngħidu li aħna ma rridu l-ebda affari ma' l-Unjoni.

Kif jaf kulħadd din m'hijiex il-verita` għax aħna, bħala Partit Laburista, nemmnu li t-triq tagħna vis-a-vis l-Unjoni hija ħafna aħjar minn dik li għażel il-Partit Nazzjonalista, u huwa inutli li l-Prim Ministru joqgħod jgħid, kemm f'din il-Kamra kif ukoll barra minn din il-Kamra, li min-naħa ta' l-oppożizzjoni hemm membri li ma jaqblux mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Għaliex ma jsemmihomx lil dawn in-nies?

Meta nitkellem mal-membri tan-naħa l-oħra, jien ukoll nara li xi wħud minnhom ma tantx jidhru konvinti fuq it- triq li qabad il-partit tagħhom.

Iva, jien l-ewwel wieħed nista' nistqarr li meta nitkellem ma' xi wħud mill-membri tan-naħa l-oħra u nsemmilhom xi ftit mill-problemi li jistgħu jinqalgħu f'diversi setturi jekk kemm-il darba pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni, dawn jagħlqu ħalqhom, anzi bilkemm ma jgħidulix li għandi raġun.

Mr Speaker, il-verita` hi li l-gvern m'huwiex qed ifiehem lill-poplu li Malta tista' tħares lejn l-Unjoni b'żewġ binarji, il-binarju tagħna u l- binarju ta' l-Unjoni Ewropea.

Issa hu qed jgħid li l-binarju ta' l-Unjoni huwa tajjeb u aħna qed ngħidu li l-binarju tagħna huwa tajjeb, imma dan ma jistax jibqa' joqgħod jgħid lill-Ewropej li nofs Malta hija kontra tagħhom u mbagħad jiġi hawn kważi kważi mbikkem għaliex l-Unjoni qed tgħidlu li Malta ma tafx xi trid.

Jekk Malta ma tafx xi trid, dan mhux għaliex il- gvern qed iħawwad lill-poplu?

Lill-poplu għaliex ma jgħidlux il-verita`, ċioe` li t-triq li trid tieħu l-oppożizzjoni Laburista tagħmel sens ukoll u mhux ta' min iwarrabha, anzi hija triq li ta' min jistudjaha bħala alternattiva għat-triq li qabad il-gvern preżenti?

Li kien għall-Partit Nazzjonalista pajjiżna ilu li sar membru sħiħ ta' l-Unjoni mill-1995, u fil- fatt dak iż-żmien kien diġa' qal li Malta se ssir membru sħiħ f'dik is-sena - jiġifieri kien diġa' ta d-data - imma għax kien gvern inkompetenti jew inkella għax l-Ewropej għaddewh biż-żmien ...

Illum hu qed joqgħod jaqla' ħafna skużi għaliex dan il-pjan li kellu ma seħħx u bilkemm mhux qed jgħid li huwa tort tagħna li ma dħalniex fl-Unjoni minħabba li ffriżajna l- applikazzjoni bejn l-1996 u l-1998!

Mr Speaker, jien ngħid: Ejjew nitkellmu ċar u tond u ma nibqgħux naraw x'jaqbel lill-Partit Nazzjonalista imma naraw x'jaqbel lill-poplu Malti u lis-settur privat.

Dan m'iniex qed ngħidu jien biss għax Brussels qalet kemm-il darba li jekk se ssir integrazzjoni bejn Malta u l-Unjoni, din ma tridx issir fuq livell ta' gvern ma' gvern imma biex ikun hemm koperazzjoni sħiħa bejn Malta u l-Unjoni, din il-koperazzjoni trid issir bejn settur privat Malti u settur privat Ewropew, bejn poplu Malti u poplu Ewropew.

Għalhekk minn hawn nindunaw kemm qed imur żbaljat il-gvern li mingħalih se jġib l- integrazzjoni bejn Malta u l-Unjoni billi m'hu qed jiddjaloga ma' ħadd, m'hu qed jieħu l-opinjoni ta' ħadd u qed jgħaffeġ kollox hu.

Il-verita` hi li l-Partit Nazzjonalista ħa deċiżjoni purament politika, mingħajr ma qagħad jikkalkola x'se jkunu l-konsegwenzi ekonomiċi, kemm dawk tajbin kif ukoll dawk ħżiena, u issa, wara li ħa dik id-deċiżjoni politika, qed joqgħod idawwar ħafna argumenti biex taparsi jipprova jiġġustifika dik id- deċiżjoni b'konsegwenzi ekonomiċi.

Jien naħseb li kulħadd ra l-film "The Godfather", u jien l-iktar parti li laqtitni f'dak il-film kienet meta l- padrino qal lil wieħed li kien se jagħmillu ''an offer that he cannot refuse'', kif qed jagħmlilna l-Partit Nazzjonalista llum li jridna bilfors nieħdu l-offerta ta' l-Unjoni, bħallikieku ma nistgħux ngħaddu mingħajrha.

Jien ngħid li din m'hijiex l-għażla vera li trid tagħmel Malta, u jeħtieġ li qabel xejn Malta tiżen x'se tirbaħ, tiżen x'inhuma l-options li għandha, tara taħt liema kondizzjonijiet jaqblilha tikkopera ma' l-Unjoni, tara kif se nieħdu l-aħjar minn dawn il-kondizzjonijiet, tara meta huwa l-aħjar mument li fih nibdew nattwaw xi miżuri, tara x'miżuri se tieħu u x'effetti jistgħu jħallu dawn il-miżuri kif ukoll jekk hemmx xi mod kif nistgħu nnaqqsu l-effetti ħżiena li jistgħu jħallu dawn il-miżuri.

Kif għedt iktar kmieni, jien nemmen ukoll li meta nitkellmu fuq l-Unjoni għandna niffokaw fuq żewġ binarji, xi ħaġa li s'issa għadna m'aħniex nagħmluha.

Mr Speaker, bħalissa qed nisimgħu ħafna kliem rigward il-miżuri li rridu nieħdu, bħallikieku kif nieħdu dawn il-miżuri nsibu ruħna fil-ġenna ta' l- art!

Jien ngħid li qabel ma noqogħdu nitkellmu biss fuq il-miżuri, l-ewwel għandna naraw x'vantaġġi u xi żvantaġġi se jiffaċċja pajjiżna jekk isir membru sħiħ ta' l-Unjoni.

M'għandniex neħduha for granted li ladarba għamilna sagrifiċċju u ħadna l-miżuri li kellna nieħdu, b'daqshekk ġejna fil-ġenna ta' l-art.

Jekk wieħed iħares lejn l-oqsma differenti li jifformaw l-ekonomija Maltija jsib il-manifattura għal-lokal, il- manifattura għall-esportazzjoni, ix-shipbuilding, ix-shiprepair, is-settur finanzjarju, is-settur tas-servizzi, is-settur ta' l-offshore u s-settur tat-turiżmu.

Allura hawn jien nistaqsi: Kif ħadd m'hu qed jitkellem fuq x'se jirbaħ u x'se jitlef kull settur?

Jien m'iniex qed ngħid li jekk pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni se nitilfu biss imma ma nistgħux nagħtu l-impressjoni li għandna x'nirbħu biss lanqas!

Mr Speaker, bħalissa l-membri tal-gvern il-ħin kollu jsemmu r- restructuring - fil-fatt l-Onor.

Louis Galea għadu kemm tkellem fuq hekk - qisha din hija xi ħaġa li skoprejnieha issa, minn mindu qed nitkellmu mal- membri Ewropej!

Imma fil-verita` r-restructuring x'inhu?

Din żgur li m'hijiex xi ħaġa li għandna nagħmluha biss minħabba li rridu nidħlu fl- Unjoni.

Pajjiżi oħrajn jagħmlu r-restructuring tagħhom kontinwament, jiġifieri ma nafx għaliex aħna qed nagħtu l-impressjoni li din hija xi ħaġa ġdida li għallmitielna l-Unjoni.

Fuq kollox il-membri tan-naħa tal-gvern lanqas qed jgħidu l-verita` fuq dan ir-restructuring għaliex għalkemm isemmu s-sagrifiċċji - u huwa issa li qed nammettu li biex nagħmlu dan ir- restructuring irridu nagħmlu ċerti sagrifiċċji għax qabel dan lanqas biss konna nammettuh - ħadd m'hu qed jgħid kif se ngawdu minn dan ir- restructuring.

Jien nemmen li huwa l-gvern li għandu jagħti l-eżempju f'dan ir-rigward għax gvern fallut ma jistax idur fuq is-settur privat u jgħidlu li għandu bżonn jagħmel restructuring.

Jeħtieġ li nifhmu li r- restructuring m'hijiex qiegħda biss għall-industrija privata imma qiegħda wkoll għall-ekonomija tal-pajjiż u għalhekk il-gvern imessu beda jagħmel ir- restructuring hu stess qabel ma qal lis-setturi ekonomiċi lokali kollha biex jagħmlu r-restructuring.

Il-gvern għandu jimxi fuq il-passi għaqlin tal-Partit Laburista meta tela' fil-gvern tliet snin ilu billi jara kif se jnaqqas id-deficit u kif se jsaħħaħ l-ekonomija tal-pajjiż, u mela joqgħod jitkellem fuq ir-restructuring bħallikieku din kienet xi ħaġa li jrid jagħmilha biss is-settur privat u bħallikieku l-gvern m'għandux x'jaqsam magħha!

Imbagħad irridu ngħidu kollox u nistqarru li llum ħafna mill-kelliema tan- naħa l-oħra qed jammettu li kieku stajna nagħmlu r-restructuring għal rasna mingħajr l-għajnuna ta' l-Unjoni kien ikun ħafna aħjar għalina.

Mela ejjew nobżqu l-verita` u ngħidu li waħda mir-raġunijiet għaliex aħna qed inħarsu lejn l-Unjoni hija li minħabba li m'għandniex il-flus u l-mezzi neċessarji m'aħniex kapaċi nagħmlu r-restructuring weħidna u għalhekk qed inħarsu lejn l-Unjoni bħal xi big daddy.

Imma skużi, hawn jien nistaqsi: Jekk aħna fallejna bħala gvern, jekk aħna m'għandniex flus għax sparpaljajna kollox, it-tort ta' min hu?

Meta bdew sejrin lura l-affarijiet?

M'huwiex sew li għax issa għaffiġna kemm flaħna fil-qasam ta' l-ekonomija qed ngħidu li ma nistgħux nagħmlu mod ieħor ħlief li nduru lejn l-Unjoni, biex forsi tgħinna nġibu lura l-bajd li għaffiġna għall-froġa li għamilna!

Huwa veru li hemm ċerti miżuri li jkun iktar jaqblilna neħduhom li kieku nidħlu fl-Unjoni, bħalma mbagħad hemm ċerti miżuri li jkun aħjar jekk neħduhom mingħajr ma nidħlu fl-Unjoni, pero` hawn irridu nifhmu wkoll li ħafna drabi l-effett li jħallu l-miżuri li nieħdu ma jkunx jiddependi biss fuq il-miżuri per se imma jkun jiddependi fuq ħafna fatturi oħrajn bħal, per eżempju, fuq meta tieħu dawn il-miżuri, fuq kemm iddum biex teħodhom u fuq f'liema doża teħodhom, għax jista' jiġri bħal meta tieħu mediċina f'daqqa u minkejja li tħalli effett tajjeb, jekk teħodha kollha f'daqqa minflok tfejqek tista' toqtlok!

Issa ħalli nitkellem ftit fuq il-qasam tat-turiżmu.

Jien naħseb li kulħadd jaf kemm huwa importanti dan il-qasam għal Malta pero` ejja nammettu li l-Unjoni ma tagħtix importanza lill-qasam tat-turiżmu daqskemm jagħtih pajjiżna.

Biex nissostanzja dan li qed ngħid naħseb li jkun biżżejjed illi nsemmi li filwaqt li f'Malta l-qasam tat-turiżmu jikkontribwixxi għal madwar 33% tal-GDP, fl-Unjoni dan il-qasam jikkontribwixxi għal inqas minn 5% tal-GDP.

Ta' min jgħid ukoll li l- Unjoni tefgħet il-qasam tat-turiżmu taħt ir-responsabbilta` tad-DGT 23, li huwa responsabbli wkoll minn diversi oqsma oħrajn, fosthom mill-qasam tal- kummerċ, ta' l-industrija, ta' l-esportazzjoni u tat-trade, jiġifieri l- Unjoni ma ħassitx il-bżonn li tagħti attenzjoni partikolari lill-qasam tat- turiżmu.

Punt interessanti ieħor li wieħed irid isemmi huwa li minn seminar li sar ftit tax-xhur ilu ħareġ b'mod ċar illi kieku Malta kellha tkun membru sħiħ fl-Unjoni, ħafna pajjiżi kompetituri tagħna, bħal Tuneż u t-Turkija, ikollhom vantaġġ kompetittiv qawwi fuq Malta, u dan minħabba s-sempliċi raġuni li aħna nkunu membri sħaħ ta' l-Unjoni u huma ma jkunux.

Ara bit- triq li jrid jieħu lil pajjiżna fiha l-Partit Laburista, dan l-iżvantaġġ jiġi eliminat kompletament.

Ikun tajjeb jekk wieħed ikun jaf ukoll li jekk kemm-il darba pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni, ikun ħaddieħor li jiddetermina kemm għandha tkun ir-rata tal-VAT f'pajjiżna u x'għandu jiġi ntaxxat, u anke hawn, bit-triq li jrid jeħodna fiha l-Partit Laburista dan l-iżvantaġġ fuq il-qasam tat-turiżmu jiġi eliminat ukoll.

Sa sena ilu l-ministeru tat-turiżmu kien qed jipprova jgħaddi l-inċentivi li għandu s-settur tal-manifattura lis-settur tat-turiżmu.

Issa jekk pajjiżna jsir membru ta' l-Unjoni mhux talli ma nkunux nistgħu nitfgħu inċentivi fuq is-settur tat-turiżmu imma talli jkollna nneħħu anke dawk l- inċentivi li jeżistu fuq is-settur tal-manifattura.

Per eżempju, il- problema tat-TOSS jew ta' l-FBR li għandna mas-suq Ingliż inħolqot minħabba li Malta għandha a strong currency ma' dawk il-pajjiżi li m'għandhomx l-FBR jew it-TOSS u kienu jaqbdu u jagħmlu devaluation.

Ara aħna ma nistgħux nagħmlu hekk għax we are an importing country u ċertament m'huwiex fl- interess tagħna li niżvalutaw il-lira Maltija.

Fil-fatt kien għalhekk li mbagħad ħriġna bis-sistema tal-forward buying rate, li ħadmet tajjeb, u tat- tour operators support scheme.

Anke hawnhekk, lill-operaturi qed ngħidulhom li jekk Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni nitilfu l- kompetittivita` li għandna.

Biżżejjed infakkar li meta pprovajna nneħħu l- FBR, is-suq Ingliż naqas għal sentejn wara xulxin bi 13%.

Imbagħad xi ngħidu għat-tour operator margin scheme?

L-ewwelnett ħalli nispjega fiex tikkonsisti din l-iskema għax ħadd m'hu qed isemmiha.

Tajjeb li wieħed ikun jaf illi meta operatur fl-Unjoni jibgħat lit-turisti li jkunu ġejjin minn xi pajjiż membru ta' l-Unjoni fl-Ewropa stess jeħel 15% fuq il-profitti li jagħmel - jiġifieri meta, per eżempju, jibgħat lit- turisti Ingliżi fl-Italja jew inkella lit-turisti Franċiżi fl-Irlanda - imma jekk min-naħa l-oħra jibgħat lil dawn it-turisti f'pajjiż li m'huwiex membru ta' l-Unjoni, bħal Malta, dawn il-15% fuq il-profitti li jagħmel ma jeħilhomx.

Allura ħadd m'hu qed iqis li hekk kif inneħħu lill-operaturi Ewropej it-tour operator margin scheme, il-pakkett tagħna se jitla' b'xi 5%?

Ta' min isemmi wkoll id-duty-free.

Aħna nafu li 90% tat-turisti li jżuru Malta jiġu mill-pajjiżi membri ta' l-Unjoni, jiġifieri jekk aħna nissieħbu fl-Unjoni, il-bejgħ tad-duty-free se jaqa' awtomatikament.

Sur President, hawn ta' min isemmi wkoll il-freedom of movement.

Aħna nafu li ħafna barranin iridu jiġu Malta biex jieħdu post il-Maltin f'dawk li huma mpjiegi.

Il-ministru għat-turiżmu qalilna li din m'għandhiex tkun ta' problema għaliex il-barranin ma jitkellmux bil-Malti.

Imma skużi, mela lill-barranin li jaħdmu hawn Malta aħna nkellmuhom bil-Malti!

Mhux bil- lingwa tagħhom jew bil-lingwa Ingliża nkellmuhom!

Fil-fatt jekk aħna nsiru membri ta' l-Unjoni u jibdew jiġu l-barranin jaħdmu hawn Malta, il-gwidi, l- operators, il-handling agents u l-excursion organisers barranin ikollhom vantaġġ fuq il-Maltin li jaħdmu l-istess xogħol, u dan proprjament minħabba l-lingwa.

Per eżempju, jien naħseb li t-tour operators barranin li jaħdmu hawn Malta jippreferu jħaddmu persuni li ġejjin minn pajjiżhom stess u għalkemm għalissa dawn l-affarijiet qed nikontrollawhom minħabba l-work permits, jekk nidħlu membri sħaħ ta' l-Unjoni addio l-work permits u min jaf kemm ikun hemm Maltin li jitilfu l-impjieg tagħhom għax jeħduk il- barranin.

Mr Speaker, illum meta nsemmu lill-Air Malta kulħadd jibda jitkellem fuq l-open skies imma ħadd ma jsemmi kemm-il kumpannija ta' l-ajru falliet minn mindu bdew iħaddmu politika ta' open skies.

Imbagħad xi ngħidu għall- problema tal-visas li tinħolqilna jekk kemm-il darba pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni?

Per eżempju, illum aħna, bħala gvern, iddeċidejna li lir-Russu li jiġi Malta nagħtuh il-visa on arrival u meta rridu nistgħu niddeċiedu li nagħmlu hekk lil kull turist ta' pajjiż partikolari li jkun, pero` jekk nidħlu membri sħaħ ta' l-Unjoni ma nkunux nistgħu niddeċiedu iktar aħna lil min għandna nitolbu visa jew le imma dan tkun trid tibda tiddeċidieh l-Unjoni.

Ara jekk nimxu fit-triq li jridna nimxu fiha l- Partit Laburista, inkunu qed neliminaw dan l-iżvantaġġ ukoll.

Mr Speaker, illum ħafna lukandiera jinsabu mwerwra imma jibżgħu jitkellmu.

Ara lili kemm-il darba jiġu jkellmuni imma meta nistaqsihom għaliex m'humiex qed isemmgħu leħinhom, jgħiduli li jibżgħu li jaqilgħu xi vendikazzjoni jekk jagħmlu dan.

Għall-kuntrarju, fi żmienna kulħadd kien jitkellem għax ħadd ma kien jaqla' vendikazzjonijiet meta jsemma' leħnu!

Fil-fatt kif kont qed ngħid, illum il-lukandiera jinsabu mwerwrin għax jekk aħna nidħlu fl-Unjoni u allura l-lukandi tagħna jibdew jiġu kklassifikati bħal-lukandi ta' dawk il-pajjiżi li jinsabu fl-Unjoni, tliet kwarti mil- lukandi Maltin li llum huma 3-Star jew 2-Star ikunu jistgħu jagħlqu l- bibien u ma jiftħux iżjed.

Ovvjament dan l-iżvantaġġ jiġi eliminat ukoll jekk nimxu fit-triq li għażel il-Partit Laburista.

Issa ħalli nagħmel punt fuq il-liberalizzazzjoni.

Jien naqbel li l-liberalizzazzjoni hija xi ħaġa pożittiva u li huwa tajjeb li l-operat tat-taxis, il-coaches, id-dgħajjes li jieħdu t-turisti l- Blue Grotto u l-handling agents jiġu lliberalizzat, pero` ejjew infehmu lin- nies li filwaqt li bil-liberalizzazzjoni ta' dawn il-permessi llum il-gvern jista' jilliberalizza l-liċenzji tat-taxis u minflok ma jagħti dawn il- liċenzji lil 200 Malti jagħtihom lil 400 Malti ħalli jkompli jkabbar il- kompetizzjoni f'dan il-qasam, jekk inkunu membru fl-Unjoni t-taxi drivers Maltin ikollhom iċedu l-impjieg tagħhom lill-barranin.

Issa hawn jien qed qed insemmi lit-taxi drivers imma fil-verita` anke l-handling agents, il- gwidi, it-tour operators u diversi ħaddiema oħra f'dan is-settur isibu ruħhom f'din is-sitwazzjoni jekk insiru membri sħaħ ta' l-Unjoni.

Imbagħad hawn jien nerġa' nistaqsi: Jekk aħna nemmnu li l- liberalizzazzjoni hija tajba, għalfejn għandna noqogħdu nistennew li nidħlu fl-Unjoni biex nagħmluha?

Dan l-aħħar waqt programm li sar fuq in-NET Television kien hemm uffiċjal tal-UĦM li qal illi huwa jemmen li għandna nidħlu fl-Unjoni għaliex inkella ħafna mill-affarijiet li jrid jagħmel dan il-gvern jibqa' ma jagħmilhomx.

Jiġifieri issa aħna rridu nidħlu fl-Unjoni għax qed nammettu li għandna gvern defiċjenti!

Issa dan l-uffiċjal żgur li ma kienx qed jirriferi għall-gvern Laburista meta qal dan il-kliem għax mill-aħħar 13-il sena li għaddew, 11-il sena minnhom għamilhom fil-gvern il- Partit Nazzjonalista.

Sur President, nixtieq nagħlaq dan id-diskors billi nappella lill-membri tan-naħa l-oħra jfiehmu lin-nies li jiltaqgħu magħhom illi t-triq lejn l- Unjoni m'hijiex biss dik li għażlu imma hija anke dik li għażel il-Partit Laburista, u jekk wieħed jidħol fid-dettal fuq dan il-qasam isib li l- għażla tagħna hija ħafna aqwa minn dik li għamel il-gvern preżenti.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Sur President, jien naħseb li jkun tajjeb jekk f'dan id-diskors nipprova nfiehem lill-poplu Malti u Għawdxi iktar b'mod ċar xi sfidi se jiffaċċjaw in-negozjanti, speċjalment in-negozjanti ż-żgħar, aħna u mexjin fit-triq ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni.

Pero` żgur li daqskemm in-negozjanti se jħabbtu wiċċhom ma' sfidi aħna u mexjin f'din it-triq, daqstant ieħor se jħabbtu wiċċhom ma' inċentivi.

Sur President, ir-restructuring m'huwiex xi ħaġa li skoprejnieh illum u ilu ħafna jsir, pero` llum dan qed jingħata iktar enfasi għax bħalissa għandna diversi aġenziji li qed jipprovaw jagħmlu xi tip ta' restructuring fin-negozju tagħhom.

Għalhekk ikun qed joħlom min jiġi hawn u jgħid li r- restructuring tan-negozju beda issa, u jekk għal xi deputati r- restructuring tan-negozju beda issa, dan għaliex il-gvernijiet li kellna s'issa ftit li xejn ħasbu biex jagħmlu xi tip ta' restructuring, b'mod speċjali lis-settur tan-negozji ż-żgħar.

Illum li qed niddibattu l-għażla tal-gvern preżenti li jirriattiva l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni rridu nitkellmu fuq restructuring li mhux biss irid isir fil-qasam industrijali imma fis-setturi kollha, inkluż fis-servizzi li joffru d-dipartimenti tal-gvern, pero` b'daqshekk ma jfissirx li r- restructuring huwa xi fenomenu marbut mat-triq tal-gvern Nazzjonalista lejn sħubija sħiħa fl-Unjoni.

Kif għedt diġa', ir-restructuring kien isir il- bieraħ, qed nagħmluh illum u jrid jibqa' jsir anke għada, u jekk negozju, ikun x'ikun, ifettillu jieqaf milli jagħmel dan ir-restructuring, huwa jkun qed jiffirma s-sentenza tiegħu għal diżastru sħiħ.

Jien qbilt ma' l-Onor.

Karmenu Vella meta qal illi meta nkunu qed niddiskutu issue bħal din irridu nitkellmu b'mod oġġettiv u mhux skond f'liema partit ninsabu fih, pero` mbagħad xejn ma qbilt miegħu meta l-Onor.

Membru kompla jgħid li l-għażla li pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni qed issir mill-gvern Nazzjonalista, għax fl-aħħar mill-aħħar se jkun il- poplu Malti u Għawdxi li jiddeċidieh dan.

Ara meta kien hemm il-Partit Laburista fil-gvern, dan lill-poplu Malti u Għawdxi ma tahx l-opportunita` li jiddeċiedi hu jekk għandniex nidħlu fi free trade zone jew le, kuntrarjament għall-gvern Nazzjonalista li qed iħalli lill-poplu tagħna jieħu din id-deċiżjoni u qed jgħidlu biex ma jħarisx lejn dak li jemmen fih il-partit tiegħu imma jara x'jaħseb li jaqbel lil pajjiżna verament hu stess.

Il-verita' hi li d-dibattitu rigward id-dħul ta' pajjiżna fl-Unjoni ilu għaddej għal żmien twil tant - niftakar li meta kont qed nagħmel l-"A" levels darba minnhom konna ġejna mitluba biex insemmu l-vantaġġi u l- iżvantaġġi li jiffaċċja pajjiżna jekk kemm-il darba Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni - u naħseb li wasal iż-żmien li naraw b'mod oġġettiv x'inhuma l-vantaġġi u l-iżvantaġġi li jiffaċċja l-qasam tan-negozju bi sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni

Kemm ilu għaddej dan id-dibattitu bdew jissemmew ħafna kliem, bħal serjeta`, dixxiplina, xogħol, kompetizzjoni, organizzazzjoni u għajnuna.

Ċertament aħna m'aħniex qed insemmu dawn il-kliem illum minħabba li b'xi mod huma marbuta ma' l-Unjoni.

Is-serjeta`, id-dixxiplina, ix-xogħol, il- kompetizzjoni, l-organizzazzjoni u l-għajnuna għandna bżonnhom dejjem, irrispettivament minn jekk insirux membri ta' l-Unjoni jew le.

Naturalment aħna dejjem irridu naraw x'jaqbel lilna, u fil-fatt jien minn hawnhekk nappella lin-negozjanti ż-żgħar biex meta jsir ir-referendum jgħarblu l- vantaġġi u l-iżvantaġġi kollha tas-sħubija sħiħa ta' pajjiżna fl-Unjoni.

L- Onor. Karmenu Vella għadu kemm qal li jekk kemm-il darba nsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni din tibda tiddettalna hi x'nagħmlu u nkunu rridu nimxu bilfors fuq id-direttivi tagħha.

Pero` fl-aħħar mill-aħħar ir-referendum għalhekk se jsir, biex inkunu aħna li nagħżlu jekk indaħħlux lil pajjiżna membru sħiħ ta' l-Unjoni, u dan wara li nkunu għarbilna ċ-ċirkostanzi kollha.

Madanakollu ma nistgħux nitkellmu fuq is-settur tan-negozju jekk ma nibdewx naraw mhux biss x'irridu nagħmlu imma wkoll x'kapaċi nagħmlu.

Sur President, meta nsemmu l-kelma "serjeta`" aħna nkunu qegħdin infissru standards ta' ċertu livell u fil-fatt preżentement l-awtorita` għall-istandards ta' pajjiżna qed taħdem ħafna biex tilħaq l-għanijiet tagħha fil-qasam tan-negozju.

Meta nlissnu l-kelma "serjeta`" nkunu rridu nfissru wkoll li ma jistax jibqa' jgħaddi kollox u lill-konsumatur ma nistgħux nibqgħu nbellgħulu kollox, pero` din m'hijiex se tkun xi ħaġa ta' one-way traffic għax l-istandards li qed jiġu imposti minn din l-awtorita` fuq is-settur tan-negozju se jiġu imposti wkoll fuq is-servizzi li joffri l- gvern lill-istess settur, jiġifieri lis-settur tan-negozju.

Kif qed tindunaw, hawnhekk qed nitkellmu fuq restructuring, fuq bidla fil- mentalita`, kemm fis-settur industrijali kif ukoll fis-settur pubbliku.

Anke l-kondizzjonijiet rigward dak kollu li għandu x'jaqsam ma' dixxiplina għandhom ikunu għal kulħadd xorta, kemm għall-industrija kif ukoll għad- dipartimenti tal-gvern li joffru servizz.

Għalhekk min irid li fil-pajjiż ikun hawn is-serjeta`, id-dixxiplina, ix-xogħol, il-kompetizzjoni, l- organizzazzjoni u l-għajnuna għandu raġun li jkun irid jimxi fit-triq li qed jurina l-gvern Nazzjonalista.

Sur President, kif qal il-Prim Ministru dalgħodu, dan huwa l-mument tal- verita` għaliex issa wasalna għall-mument ta' l-għażla.

Aħna, kemm jekk aħna konsumaturi kif ukoll jekk aħna negozjanti, irridu jew ma rridux li jkollna standards ta' ċertu livell f'dan il-pajjiż?

Jekk iva, għandna nagħżlu sett ta' regolamenti li jgħinuna nifformaw parti minn suq ikbar li wkoll għandu dawn l-istandards u b'hekk inkunu qed inneħħu dik id- diskriminazzjoni li teżisti bejn l-istandards tagħna u bejn dawk ta' pajjiżi li diġa` huma membri ta' l-Unjoni.

Jekk pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni, in-negozji Maltin ikollhom anke l-possibbilta` li jagħmlu mergers ma' negozji oħrajn biex jissaħħu iktar u jaħdmu f'suq ikbar mingħajr ma jsofru l-ebda diskriminazzjoni bejn dak li jiġri f'pajjiżna u dak li jiġri f'pajjiżi oħra.

Jien wisq nibża' li jekk nibqgħu ma nissieħbux fl-Unjoni ma jkollniex il-forza meħtieġa biex immorru għall- kompetizzjoni ġusta li jkollna jekk kemm-il darba nsiru membri sħaħ ta' l- Unjoni, u biex illum is-settur tan-negozju jkun protett żgur li għandu bżonn dik it-tip ta' kompetizzjoni ġusta li toffri l-Unjoni għax illum il- protezzjoni ma tiġix billi aħna ningħalqu fis-swar.

Sfortunatament f'dan il-pajjiż gvern wara ieħor dejjem wieġbu għall- ħtieġa ta' protezzjoni fis-settur tan-negozju billi dawru dan is-settur bis- swar, permezz tal-liċenzji, ta' l-importazzjoni, tal-kwoti u tal-levies, imma llum nafu li jekk irridu ngħinu lis-settur tan-negozju rridu ngħallmuh jgħix f'kompetizzjoni ġusta u mhux wieħed jipprova jirbaħ fuq l-ieħor, u din hija l-isfida li qed niffaċċjaw illum.

Il-maġġoranza l-kbira tan- negozjanti ta' pajjiżi msieħba fl-Unjoni Ewropea għandhom l-istess serjeta`, dixxiplina, xogħol, kompetizzjoni, organizzazzjoni u għajnuna, u dan sabiex ma tinħoloqx diskriminazzjoni bejn il-pajjiżi membri.

Min-naħa l-oħra jekk inħarsu lejn il-pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq insibu li dawn qegħdin fi free trade, u allura għandhom dawk l-inċentivi li ried li jkollna l-Partit Laburista fil-gvern, imma issa rridu nieħdu deċiżjoni hawnhekk.

Jien nemmen li huma pożittivi l-inċentivi li ried joffri l-Gvern Laburista lis-settur tan-negozju permezz tal-free trade, imma huwa fatt li huma ħafna iktar pożittivi l-inċentivi li hemm lesti għalina jekk insiru membri sħaħ ta' l-Unjoni u mhux nibqgħu ġirien biss ta' din l-Unjoni, u din hija l-għażla li rridu nagħmlu llum, dan huwa l-mument ta' verita` li wasalna fih illum.

Irridu nagħżlu jekk nagħmlux il-preparamenti meħtieġa biex nidħlu fl-Unjoni malajr kemm jista' jkun - u dan żgur li nkunu kapaċi nagħmluh - jew inkella jekk nistennewx ftit taż-żmien ieħor biex insiru membri u sadanittant nibqgħu ġirien.

Jien naqbel mal-membri ta' l- oppożizzjoni li hija xi ħaġa pożittiva li nibqgħu biss ġirien ta' dan il- franchise kbir li diġa` qed jiffunzjona, bħalma ddeċidew li jagħmlu pajjiżi Ewropej oħrajn u li llum qed igawdu mill-inċentivi li qed jiġu offruti, pero` aħna rridu nibqgħu ngawdu biss l-inċentivi li jista' jingħata ġarr jew irridu ngawdu minn iktar inċentivi pożittivi billi nidħlu f'din id-dar kbira ta' l-Unjoni Ewropea?

Sur President, jekk kemm-il darba pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni aħna nkunu kapaċi nikkompetu ħafna iktar, anke f'dawk li huma servizzi finanzjarji.

Kemm bżajna li għax ġej f'Malta l-HSBC, dan se jiġi jikkmandana u se jkun hemm min jibgħat flusu barra!

Illum fejn hu dak id-diskors li kienu jgħidu l-membri ta' l-oppożizzjoni fuq l-HSBC, u fejn huma dawk il-karti li kienu joqogħdu jwaħħlu mal-bibien fuq l-HSBC!

Illum ma baqa' xejn minn dawn il- karti u minn dik il-kritika li kienet saret, anzi llum għandi l-unur ngħid li grazzi għal dan il-pass li għamel il-gvern Nazzjonalista, is-settur bankarju lokali daħal f'kompetizzjoni reali u s-settur tan-negozju diġa' qed igawdi minn din il-kompetizzjoni.

Ara intom, Onor. Membri ta' l- Oppożizzjoni, bżajtu u rrifjutajtu li tagħmlu dan il-pass u kieku kien jiddependi minnkom illum għandna monopolju sħiħ!

Madanakollu ma jistax ikun li nibqgħu nibżgħu nieħdu r-riskji imma rridu naraw x'jaqbel lilna, nevalwaw il-vantaġġi u l-iżvantaġġi ta' sitwazzjoni, nieħdu deċiżjoni u nieħdu anke riskju.

Irridu nifhmu li l-ebda negozju jew politika serja ma jimxu mingħajr riskju.

Sur President, l-Unjoni Ewropea ma toffrix opportunitajiet għal min m'huwiex preparat, ma toffrix opportunitajiet għal min hu għażżien, ma toffrix manna nieżla mis-sema - u aħna qatt m'għedna li l-Unjoni toffri manna nieżla mis-sema - u lanqas irrid li jkun hemm min jaħseb li din l- Unjoni hija xi ġenna ta' l-art, qisha hija xi rigal li naqilgħu jekk niddeċiedu xi ħaġa.

Aħna nafu li se jkun hemm min se jbati jekk nidħlu fl- Unjoni, mela mhux se jkun hemm min se jbati!

Per eżempju, żgur li se jbati min ma jridx jispeċjalizza fin-negozju tiegħu, żgur li se jbati dak il- cowboy li jrid jibqa' jinnegozja mingħajr ma jorganizza l-affarijiet tiegħu, żgur li se jbati min irid jibqa' jagħmel in-negozju tiegħu bl-udit u anke l-pajjiż se jbati jekk nibqgħu nfasslu l-politika tagħna bl-udit.

Allura aħna rridu nibqgħu niġu mmexxijin minn gvern wara gvern mingħajr regola u mingħajr ma nistgħu norbtu lill-gvern jistmana iktar?

Għax fost affarijiet oħra s-sħubija sħiħa fl-Unjoni tfisser xogħol, u huwa biss min ma jridx li nkattru x-xogħol li ma jridx l-Unjoni.

Sur President, kif għedt diġa', biex tidħol fl-Unjoni għandek prezz xi tħallas għax trid tirregola l-livell ta' standards tal-pajjiż ma' dak ta' l- Unjoni, pero` once li inti tgħolli l-livell ta' l-istandards awtomatikament se jogħlilek anke l-livell tal-produzzjoni ta' dak li qed tbigħ jew tas- servizz li qed tagħti.

Allura aħna rridu nibqgħu cheap fin-negozju tagħna u rridu li pajjiżna jibqa' pajjiż tat-tielet klassi meta kkomparat mal- kumplament tal-ġirien tagħna li jinsabu biss erba' passi 'l bogħod?

Jekk aħna rridu nibqgħu niġu stmati bħala l-pajjiż tat-tielet klassi m'għandniex nivvotaw sabiex nissieħbu fl-Unjoni Ewropea, u jekk ma rridux li jkun hemm ċerta dixxiplina fuq is-settur tan-negozju u fuq id-dipartimenti tal-gvern ...

Qed ngħid dan għaliex jekk fl-Unjoni hemm ċerta dixxiplina, din m'hijiex qiegħda biss fis-settur tan-negozju imma qiegħda wkoll fl- entitajiet tal-gvern, u għalhekk jekk pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l- Unjoni se jkun hemm l-istess piż fuq kull min jagħti servizz, kemm fuq in- negozji kif ukoll fuq id-dipartimenti tal-gvern.

Jien wisq nibża' li jekk pajjiżna ma jsirx membru sħiħ ta' l-Unjoni s-settur tan-negozju qatt ma jista' jkun stmat għaliex kieku s'issa dan is-settur kellu biex ikun stmat, u fil-fatt din hi r-rivoluzzjoni li se ġġibielna s-sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Jekk irridu nżidu l-impjiegi f'pajjiżna għandna ngħinu lis- settur tan-negozju jaħdem u mhux nisolħuh u nagħmlu l-qligħ minn fuqu.

Issa ħalli niċċara punt li għamel l-Onor.

Vella rigward il- liberalizzazzjoni.

Sur President, irrid nagħmilha ċara li jekk kemm-il darba Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni, il-liberalizzazzjoni se tkun kondizzjonata, jiġifieri m'hux veru li s-sħubija ta' pajjiżna fl-Unjoni tfisser illi l- monopolju li għandna llum f'xi wħud mis-servizzi, fosthom fis-servizzi li joffru l-burdnara u t-taxi drivers, se jispiċċa, u rridu nkunu aħna li niddeċiedu jekk servizz għandux jibqa' bil-monopolju jew le.

Anke d- digriet tal-free movement of persons or services jgħidlek li aħna nistgħu niddeċiedu x'inżommu magħluq, pero` mbagħad dak li niftħu rridu niftħuh għal kulħadd mingħajr l-ebda diskriminazzjoni għal ħadd.

Imma hawnhekk nerġa' nenfasizza li dak li rridu nżommu fil-magħluq, l-Unjoni Ewropea se tagħtina ċ-ċans li nżommuh fil-magħluq u jekk irridu nibqgħu nagħtu s- sussidji, l-Unjoni Ewropea se tagħtina ċ-ċans li nibqgħu nagħtu s-sussidji wkoll.

Jien naqbel ma' min jgħid li rridu nħallsu ċertu prezz għall-Unjoni Ewropea, pero` aħna nafu li permezz ta' din is-sħubija l-impjiegi jistgħu jiżdiedu.

Irridu nifhmu li kull ħaġa għandha l-vantaġġi u l-iżvantaġġi tagħha.

L-Unjoni Ewropea tħobb titkellem ħafna fuq il-four freedoms.

Issa hekk kif aħna nistgħu niggwadanjaw minn dawn il-four freedoms, li huma l-freedom of movement, il-freedom of persons, il-freedom of services u l- freedom of capital, daqstant ieħor hawn min jaħseb li dawn jistgħu jservu ta' dannu għalina.

Madanakollu jien nista' nassigura lil kulħadd illi l- ministeru għas-servizzi ekonomiċi qed jagħmel l-eżerċizzji kollha neċessarji - allavolja hawn min jaħseb li dan m'aħniex nagħmluh - biex ikun jista' jevalwa l-impatt soċjali li se jħallu dawn il-four movements fuq id- diversi setturi tan-negozju.

Aħna qed nagħmlu minn kollox biex is-settur tan-negozju tagħna jkun iktar professjonali għax jekk jirnexxielu jilħaq dan it-target, ikun jista' jgawdi mill-inċentivi kollha li jista' jkun hemm.

Sur President, l-isfida li għandna quddiemna llum hija li niksbu iktar opportunitajiet minn dawk li għandna llum għaliex aħna nemmnu li n- negozjant Malti huwa kapaċi jagħmel iktar qligħ, joħloq iktar xogħol u allura jgħin lil pajjiżna jkompli jiżviluppa kif jixraqlu.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Sur President, id-dibattitu tal-lum qed jagħtina l-opportunita` li nitkellmu fuq l-iktar ħaġa importanti għal pajjiżna, jiġifieri fuq id-direzzjoni li għandna nieħdu fil-qasam għall- affarijiet barranin, u peress li m'huwiex se jittieħed vot fuq dan id- dibattitu, il-membri ta' din il-Kamra iktar qed jingħataw wisa' biex jesprimu ruħhom, dejjem naturalment skond il-prinċipji u d-direzzjonijiet imħaddna mill-partit politiku rispettiv.

L-ewwel ħaġa li xtaqt ngħid, Sur President, hija li f'dan id-dibattitu m'għandux isir diskors favur jew kontra s-sħubija ta' pajjiżna fl-Unjoni u min jipprova jiddeġenerah b'dan il-mod la jkun qed jagħmel ġid lilu nnifsu u wisq inqas lil pajjiżu.

F'dan id-dibattitu għandu jsir diskors favur pajjiżna u aħna għandna nesprimu l-ideat individwali tagħna dwar x'inhu fl- aħjar interess tal-pajjiż, għax wara kollox l-interess tagħna m'għandux ikun li nkunu jew ma nkunux parti mill-Unjoni imma x'jaqbel l-iktar lil pajjiżna.

Mingħajr tlaqliq ngħid li l-Partit Laburista m'huwiex kontra l- Unjoni, anzi qatt ma kien kontra l-Unjoni, u min jipprova jpinġina b'dan il- mod ma jkunx qed ikun ġenwin imma jkun qed jagħmel dan biex jieħu gwadann politiku.

Fil-fatt il-Partit Laburista jemmen li f'dan il-mument m'huwiex fl-interess tal-pajjiż li jissieħeb b'mod sħiħ ma' l-Unjoni, u dan għaliex aħna nħossu li huwa importanti li qatt ma nagħlqu l-bibien kompletament għal xejn fil-ħajja, aħseb u ara għal affarijiet ta' natura nazzjonali bħal din.

Il-problema hija li jekk lill-Partit Nazzjonalista tneħħilu d-direzzjoni ta' l-Unjoni, il-politika kollha tiegħu tikkrolla għax huwa m'għandu l-ebda direzzjoni oħra, u din hija xi ħaġa perikoluża ħafna għax jekk kif tneħħi mill-politika tal-Partit Nazzjonalista lill-Unjoni tkun qed tneħħielu ruħu, huwa ovvju li huwa ma jistax jiddiskuti din l-issue b'mod oġġettiv.

Għall- kuntrarju, l-issue ta' l-Unjoni m'hijiex parti integrali mill-politika tal- Partit Laburista u minħabba li għandu iktar wisa' ta' ħsieb u ta' ideat għandu iktar fejn jimmanuvra biex jiddiskuti u jiddibatti.

Il-Partit Laburista jemmen li l-affarijiet li jsiru f'pajjiżna m'għandhomx jiġu marbuta ma' jekk pajjiżna huwiex se jidħol fil-parametri li jagħmillu ħaddieħor.

Ħalli nispjega għaliex dan huwa importanti ħafna li ma jsirx.

Meta l-Partit Laburista kien fil-gvern kien juża l-kelma "nimmodernizzaw" - issa qed nużaw il-kelma "nirristrutturaw", imma l-kunċett huwa l-istess - ċioe' illi l-pajjiż għandu ħafna oqsma li għandhom bżonn jiġu rranġati, u dawn l-oqsma għandhom bżonn jiġu rranġati mhux għax Malta trid issir membru sħiħ ta' l-Unjoni imma għaliex jekk dawn l-oqsma ma jiġux irranġati ma tantx ikollhom futur sabiħ.

Fil-fatt l-iżball li qed isir minn dan il- gvern huwa li dan m'huwiex qed jorganizza, jimmodernizza, jirristruttura u jirriforma kull settur skond in-neċessitajiet tal-pajjiż imma skond dak li tordnalu l-Unjoni.

Jien ngħid li dak li għandu jsir, dan għandu dejjem isir minna.

Jien napprezza li wieħed jitkellem dwar għajnuna minn barra, dwar finanzjament mill-Ewropa u dwar affarijiet simili, imma fl-aħħar mill- aħħar, meta tiġi għas-si u n-no, ħafna drabi ssib illi aħna nistgħu niddependu biss minn dak li l-pajjiż jista' jipproduċi u minn dak li l- pajjiż jista' jwarrab.

Huwa biss b'dan il-mod li tkun qed tgħin lill-poplu Malti u Għawdxi u lil pajjiżek u mhux billi tagħmel dak li jiddettalek ħaddieħor.

Sur President, jien nemmen li hawn ħafna oqsma fil-pajjiż li jridu jiġu rranġati bis-serjeta`.

Meta konna fil-gvern konna bdejna nirranġaw qasam qasam - u hawnhekk irrid ngħid li mhux bilfors illi kull qasam li bdejna naqbdu aħna kien tajjeb li naqbduh u kull qasam li qed jaqbad illum il-gvern Nazzjonalista huwa ħażin li qed jaqbdu - imma rridu nifhmuha darba għal dejjem li jekk aħna rridu niżviluppaw lil pajjiżna f'pajjiż kapaċi u f'pajjiż li wieħed ikun jista' jiftaħar bih verament, irridu nkunu aħna li niddeċiedu x'għandna nirranġaw, u għalkemm huwa tajjeb li nfittxu lil min jista' jagħtina l-għajnuna rridu nagħrfu l-fatt li fl-aħħar mill-aħħar aħna nistgħu niddependu minna nfusna biss.

Jien nista' nistqarr minnufih illi l- politika tal-Partit Laburista fil-gvern bl-ebda mod m'għandha titqies inferjuri għall-politika tal-gvern Nazzjonalista dwar sħubija sħiħa fl- Unjoni, la f'dawk li huma kunċetti u lanqas f'dawk li huma ideat.

Issa ħalli ngħid xi ħaġa dwar is-settur li jolqot lili direttament minħabba li kont il-ministru responsabbli minnu, u hawn qed nirriferi għas-settur industrijali.

Sur President, jien naħseb li sal-lum kulħadd għaraf il-fatt li kwart minn dak li jipproduċi l-pajjiż ġej mill-industrija tal-manifattura u li allura dan is-settur jirrappreżenta l-ikbar persentaġġ tal-gross domestic product.

Jiġifieri wieħed jista' jimmaġina kemm is-settur industrijali tal- manifattura huwa importanti għall-għajxien tal-poplu Malti u Għawdxi.

Madanakollu jien naħseb li llum aħna qed inkejlu l-qasam tal-manifattura b'mod żbaljat għax meta nitkellmu fuq il-kunċett Ewropew qed nikkonċentraw biss fuq il-manifattura lokali u l-levies.

Fil-fatt ix-xenarju industrijali ta' pajjiżna jista' jinqasam b'mod mhux sofistikat fi tnejn għax min-naħa hemm il-qasam ta' l-esportazzjoni, li ħafna drabi jiġi minn investiment barrani, u li jkun diġa' ġie ristrutturat u ppenetra s-swieq għaliex inkella ma jkunx jista' jkopri s-sostenn tiegħu, u min-naħa l-oħra hemm il-qasam lokali.

Issa għall-ewwel ejjew nieħdu l-qasam li għandu x'jaqsam mal-levies.

Meta kont għadni ministru kont stqarrejt li l-levies industrijali jridu jitneħħew.

Forsi hawn wieħed jistaqsi: Allura l-Partit Laburista biddel il-politika tiegħu f'dan il-qasam meta mar minn fuq il-bankijiet tal-gvern għall-bankijiet ta' l-oppożizzjoni?

Le, dan m'huwiex il-każ.

Il-politika tal-gvern Laburista f'dan ir-rigward kienet ċara u kien maħsub li fil-futur il-levies industrijali jridu jitneħħew, pero` d-differenza bejn il-politika tal-gvern Laburista u dik tal-gvern Nazzjonalista fuq dan il-qasam kienet fl-istil, fir-ritmu, fiż-żmien, fil-ħin u fis-sistema.

Allura la fil-prinċipju qed naqblu u la qed naqblu li l-levies iridu jtiru, x'inhi d-distinzjoni?

Id-distinzjoni hija qawwija ħafna, u hija li l- industrija lokali m'għandhiex iż-żmien biex tirranġa l-affarijiet, terġa' tibni mill-ġdid dak li hemm bżonn jerġa' jinbena u tirristruttura sabiex tilqa' għall-isfida mill-kompetizzjoni sħiħa tal-prodotti.

Aħna naqblu li għandu jkun hemm il-liberalizzazzjoni industrijali, naqblu li wasal iż- żmien li kif aħna nesportaw lejn l-Ewropa bla xkiel, l-Ewropej għandhom jesportaw lejn Malta bla xkiel imma konna naqblu li nagħmlu dan mhux għax fil-prinċipju ma xtaqniex nipproteġu lill-industrija Maltija imma għaliex għall-industrija Maltija kien jeħtieġ li nidħlu fi ftehim li ma jitħassarx sabiex inkomplu ngawdu dak li diġa' qegħdin ingawdu, jiġifieri l- esportazzjoni sħiħa tal-prodotti industrijali Maltin bla xkiel lejn l- Ewropa.

Għalhekk aħna kellna quddiemna qafas totalment differenti minn dak li qed jipprinzipja l-gvern għaliex jiena naħseb li għal Malta jkun żball li tipprova tissieħeb b'mod sħiħ ma' l-Ewropa fis-setturi kollha.

Sur President, Malta trid issib fejn hija differenti mill-Ewropa u tara li jkollha ftehim ta' sħubija b'ċertu mod u f'ċerti oqsma u setturi, imma jekk ikollna oqsma oħra fejn bil-kapaċita` diplomatika u politika tagħna nistgħu nżommu lil pajjiżna barra biex nieħdu vantaġġ minn affarijiet li nkunu se nitilfu, allura nkunu qed nieħdu dak li bl-Ingliż jgħidulu the best of both worlds.

U din kienet il-politika tagħna fil-qasam industrijali għaliex hekk kien jaqbel għall-pajjiż.

Allura kien ċar li fejn għandha x'taqsam l-industrija, fejn għandhom x'jaqsmu l-prodotti manifatturati jkollna dan il-ftehim li ma jistax jitħassar - allura fil- qasam industrijali nkunu qisna parti mill-Ewropa, mingħajr ma jkollna bżonn noqogħdu għar-regoli kollha li għandhom x'jaqsmu mal-manifattura, regoli li niġi għalihom fi ftit ħin - u fl-istess ħin ikollna l-opportunita` li ċerti regoli ma napplikawhomx għaliex jekk napplikawhom jista' jfisser li l- industrija esportattiva - u dan hu l-inkwiet, ħafna iktar mil-levies - ma tisfrondax.

Għaliex qed ngħid hekk?

Sur President, jekk inti trid tissieħeb ma' l-Ewropa trid toqgħod għar- regoli tagħha, u waħda mir-regoli l-aktar importanti hija dwar minn fejn ġejja l-materja prima għaliex meta din ma tiġix mill-Ewropa se jkollha d- dazju, taxxa jew levy fuqha.

Din hija problema teknika enormi għall-pajjiż għaliex jekk ma nibqgħux inġibu l-materja prima mill-Ewropa dan il-vantaġġ kbir nitilfuh u allura wieħed irid jieħu direzzjoni.

Kulħadd jaf jgħid li dan huwa l-mument tal-verita` u d-deċiżjoni - dan il-kliem m'hemmx bżonn tkun fl-ogħla pożizzjoni biex tgħidhom; jiena kapaċi ngħidhom daqs kemm hu kapaċi jgħidhom kull individwu f'din il-Kamra; jiena kapaċi ngħolli l- emozzjonijiet daqs ħaddieħor - pero' l-affarijiet irridu narawhom b'mod kalm u mingħajr partiġjaniżmu u passjoni politika.

Meta wieħed jiddiskuti dawn l-affarijiet, ġo qalbu jaf li hemm din il-problema.

Fil-fatt din hija waħda mill-ikbar problemi li l-pajjiż se jkollu jaffaċċja u mhux biss fil- qasam ta' l-industrija lokali.

Nistaqsi wkoll: L-esportazzjoni ta' Malta se tibqa' tiġi prodotta bl- istess mod?

Il-manifattura esportattiva se tibqa' tiġi bl-istess rittmu u bl-istess espansjoni jew se tikkrolla?

U se tikkrolla minħabba ċerti regoli li hemm fl-Ewropa bħal din li semmejt tal-materja prima?

Jista' jagħti l-każ li l-vantaġġi llum qed noffru lil min irid jinvesti f'pajjiżna ma jibqgħux?

Per eżempju, hemm il-vantaġġi fiskali.

Għalfejn naħsbu li persuna tiġi Malta biex tiftaħ fabbrika meta tista' tmur f'kull pajjiż ieħor fl-Ewropa mingħajr il-bżonn li taqsam il-baħar?

Waħda mir-raġunijiet għalfejn isiru investimenti f'fabbriki f'pajjiżna hija l-bażi fiskali mhux il-pagi.

Huwa veru li l-pagi huma iżjed baxxi mill-pagi li jitħallsu f'ċerti pajjiżi fl-Ewropa pero' hemm pajjiżi fejn il-pagi huma ħafna iżjed baxxi minn tagħna, per eżempju, il-Marokk.

Allura għalfejn jagħżlu lil Malta?

Għaliex barra li għandna l-kapaċita` u l-effiċjenza, barra li m'għandekx dik il-job mobility li lill-kumpanniji l-kbar tkissirhom, għaliex inkunu nefqu ħafna flus biex ittrejnjaw lill-individwu u mbagħad jitilfuh, għandna wkoll bażi fiskali tajba u jekk kumpannija li tesporta tibda tipproduċi wara ċertu data ma tħallasx taxxa.

Imma din se tibqa' jekk aħna nissieħbu fl-Unjoni Ewropea jew inkella se jkun hemm armonizzazzjoni anke ta' dawn it-tipi ta' taxxi?

Ħalli niġi issa għas- sussidji.

Sur President, aħna lill-industrija nissussidjawha u nissussidjaw anke l- industrija esportattiva.

Per eżempju, hemm fabbriki li nissussidjawlhom il-kirjiet b'¥4,000 fis-sena, u dan huwa cost importanti ħafna għall- industrijalist.

Pero' dan is-sussidju indirett nistgħu nżommuh jekk nissieħbu fl-Unjoni?

Dawn huma affarijiet li wieħed irid jiddiskuti u janalizza.

Issa, x'kienet il-viżjoni tagħna?

Il-viżjoni tagħna kienet ċara u kienet li f'dawk l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-industrija tal-manifattura, Malta tintegra ma' l-Ewropa biex inkunu nistgħu nesportaw u nimportaw bla xkiel.

Kien importanti li fix-xenarju lokali nżarmaw il- protezzjoni - u nistqarr minn hawn li jiena kontra l-protezzjoni u l- monopolju, jiena favur il-liberalizzazzjoni; din hija l-politika personali tiegħi u nipprova ninfluwenzaha fil-partit tiegħi - imma min-naħa l-oħra m'iniex daqshekk iblah li ngħid li għaliex jiena favur il-liberalizzazzjoni u l-kompetizzjoni, allura nneħħu kollox mil-lum għal għada għaliex dan huwa ħażin.

Sur President, huwa tajjeb li jkollok l-ideal imma tajjeb ukoll li tirrikonoxxi l-probabbilta` li jekk tagħmel kollox mil-lum għal għada, il- pajjiż se tkissru u ma jkunx jista' jiflaħ għal dawk il-piżijiet u għalhekk l-affarijiet iridu jsiru bl-għaqal u mhux bl-għaġġla.

Dik hija d- distinzjoni bejn il-politika Laburista u l-politika Nazzjonalista f'dan il- qasam u bla dubju ta' xejn hemm ċerti oqsma li huma monopolistiċi, speċjalment fl-ekonomija li għandha x'taqsam direttament mal-gvern.

Issa ma naħsibx li aħna kontra l-konsumatur - anzi jekk kien hemm partit li huwa favur il-konsumatur dan dejjem kien il-Partit Laburista - pero' rridu noqogħdu attenti minn żewġ affarijiet.

L-ewwelnett irridu noqogħdu attenti li meta tagħmel ċerti affarijiet tara li dak li tiffranka verament jieħdu l- konsumatur u mhux il-konsumatur ma jgawdi xejn; u t-tieni nett trid tara li ma tkissirx il-fabric ekonomiku tal-pajjiż li ma jkunx jista' jiflaħ għalih.

Għalhekk qed ngħidu li wasal iż-żmien tad-deċiżjoni pero' meta tittieħed dik id-deċiżjoni l-affarijiet iridu jsiru bl-għaqal u mhux mil- lum għal għada, u fl-industrija sentejn jew tliet snin huma mil-lum għal għada.

Ħalli nkompli fuq il-viżjoni Laburista.

Barra li nintegraw b'dan il-mod ma' l-Ewropa, ridna wkoll li kif konna qed nagħmlu ma' l-Ewropa nagħmlu l-istess ma' l-Amerika u fil-Mediterran, u din kienet parti fundamentali tal-politika industrijali tagħna.

Fil-fatt minn kull ¥5 li bdejna nesportaw, ¥1 bdiet tmur lejn l-Amerika, jiġifieri 20% ta' l-esportazzjoni tagħna bdiet tmur lejn l-Amerika, u din hija ċifra kbira għal pajjiżna.

Iżda din l-idea li kienet tant avant-garde, idea li konna qed naslu biex natwawha, tmur kontra d-direzzjoni ta' l-Unjoni, b'Malta parti minnha b'mod sħiħ.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, ħadt gost insegwi d-dibattitu li sar s'issa għaliex inħoss li l-membri qegħdin jimpenjaw ruħhom u jiffokaw fuq is-suġġett li għandna quddiemna.

Forsi l-kumment li sar f'wieħed mill- ġurnali tal-lum, li bħala parlamentari rridu nuru li aħna qegħdin nagħtu kontribut, kien f'waqtu u nista' ngħid li l-membri parlamentari qegħdin jagħmlu l-almu tagħhom kollu biex dan il-kontribut jagħtuh.

Jien naqbel ħafna ma' dak li qal l-Onor.

John Attard Montalto, għaliex ħafna minn dak li qal jirrifletti ċertu consensus li hawn fil-pajjiż, pero' ma naqbilx miegħu li d-differenza bejna u bejn il-Malta Labour Party hija li aħna qegħdin ngħaġġlu u huma qegħdin jeħduha iktar bil-għaqal.

M'huwiex għaqal li żżomm lil pajjiżek milli jimxi 'l quddiem u naħseb li fir- realtajiet tad-dinja huwa importanti li Malta ma taqax lura, u dan mhux biss minħabba l-Unjoni Ewropea.

Jekk naraw x'qal il-bieraħ id-direttur ġenerali tal-world trade organisation - Malta hija membru tad-WTO - insibu li dan Mike Moore meta tkellem fuq il-globalizzazzjoni qal hekk:

"Some see globalisation as a threat but globalisation is a fact.

We cannot retreat from it and nor should we want to.

It holds benefits for us all and we need to take steps to ensure that the prosperity that flows from globalisation is accessible to all. Further liberalisation will make our exports more competitive, create better jobs and advance the welfare of our consumers.".

Li nilliberalizzaw iktar is-swieq u li jkun hawn iktar swieq ħielsa fid- dinja hija xi ħaġa li qiegħda ssir u qiegħda tiġri anke barra r-realta` ta' l-Unjoni.

U anke l-Labour Party, fl-option li huwa jagħti bħala l-politika tiegħu, meta jitkellem fuq free trade zone, ukoll jitkellem fuq realta` bħal din, realta` fejn ma jkunx hemm levies, fejn ikun hemm kummerċ ħieles u ma jkun hemm l-ebda xkiel, tariff jew non-tariff, li jista' jżomm il- kummerċ milli jsir.

Allura l-poplu Malti, meta jħares lejn dak li qed joffri l-Partit Nazzjonalista bħala option u dak li qed joffri l-Labour Party bħala option, isib li komuni għat-tnejn hemm il-consensus li hemm bżonn ristrutturazzjoni u modernizzazzjoni, li rridu nneħħu l-għanqbut u li ma jistax ikun li jibqa' jkollna industriji u entitajiet li qegħdin jiġu mwieżna l-ħin kollu minn ħaddiema oħrajn - għaliex dan hu li jfisser meta tgħid li dawn huma mwieżna mill-gvern - li qed jaħdmu biex iżommuhom fl-impjieg.

Allura kulħadd qed jirrealizza li hemm bżonn li dan il-pajjiż jiftaħ il-qasam tal- kompetizzjoni, jikkompeti internazzjonalment u jkollu ekonomija li ma tkunx magħluqa fiha nnifisha imma li tkun integrata mal-bqija ta' dak li qed jiġri fid-dinja.

Sur President, jiena ma naqbilx li wieħed jgħid li l-objective tal-Partit Nazzjonalista huwa sempliċement l-Ewropa.

Fil-fatt l-objective tagħna u ta' kull partit ieħor, anke tal-Partit Laburista, huwa li mmexxu lill- pajjiż 'il quddiem.

Issa, l-Ewropa hija parti minn din il-politika tagħna, bħala Partit Nazzjonalista, u qegħdin ngħidu li ladarba fi kwalunkwe każ se jkollna bżonn nagħmlu a free trade zone, ladarba se jkollna nneħħu l- levies, ladarba se jkollna bżonn niftħu swieq tagħna, ladarba se jkollna bżonn nieħdu dan it-toqol fuqna, fl-aspett ekonomiku ta' l-argument, għaliex m'għandniex ikollna l-vantaġġi li l-Unjoni tagħti, f'sens ta' solidarjeta` mal-pajjiżi kollha tagħha?

Dan huwa wieħed mill-argumenti li jsiru kontinwament.

Hemm imbagħad argumenti żgħar, Sur President.

L-Onor.

Karmenu Vella semma, per eżempju, il-kwestjoni tat-turiżmu u qal li t-Turkija tkun iktar kompetittiva, jekk ma tkunx membru fl-EMU, minn dawk il-pajjiżi li jkunu fl-EMU.

L-ewwelnett irrid ngħid li m'hijiex domma li tidħol fl-Unjoni u ma tidħolx mill-ewwel fl-EMU, anzi wieħed jista' jagħżel li jagħmel hekk.

Semma wkoll il-vantaġġi pero' ma semmiex wieħed mill-iżvantaġġi kbar li għandna, jiġifieri li l-Ingilterra li hija suq importanti ħafna għalina, timponi taxxa fuq min joħroġ 'il barra mill- Unjoni Ewropea u allura dik it-taxxa hija kontrina, iżda jekk inkunu membri ma tkunx kontrina.

Dawn huma ftit mid-dettalji pero' dawn nasal għalihom iktar 'il quddiem għaliex tajjeb li nagħtu ftit dettalji.

Sur President, jiena nemmen pero' li għażla u l-mument storiku li semma l- Prim Ministru dalgħodu huwa fil-fatt l-għażla strateġika, u huwa mument storiku kemm jekk tagħmel l-għażla u kemm jekk ma tagħmilhiex.

Li ma tidħolx fl-Unjoni hija għażla u ma jfissirx sempliċement li ma tkun għamilt xejn.

Li ma tagħmel xejn ukoll hija għażla imma jekk nistaqsu fejn irridu li pajjiżna jkun minn hawn u ħames snin oħra jew minn hawn u għaxar snin oħra, x'se jkun is-scenario minn hawn u għaxar snin oħra ....

Ħadd minna mhu Nostradamus jew xi profeta kbir ħiereġ mill-Bibbja, pero' kulħadd jipprova jkollu viżjoni ta' x'jaħseb li jista' jkun pajjiżna ħames snin jew għaxar snin oħra.

Jiena nemmen li pajjiżna jrid ikun kompetittiv, u allura jrid ikun leaner, irid ikun kapaċi jintegra ruħu fis-suq internazzjonali u jrid ikun kapaċi jesporta għax is-suq tagħna huwa żgħir ħafna.

Niftakru li l-Labour Party fis-sebgħinijiet daħħal l-import substitution imma eventwalment irrealizza u ammetta li din kienet xi ħaġa li ma setgħetx taħdem għax kienet qed tmur kontra t-trends mondjali li issa qed narawhom jissaħħu iktar u iktar.

L-import substitution qatt ma setgħet taħdem f'suq minuskolu, f'suq verament żgħir, mentri meta saret il-liberalizzazzjoni tat-trade li ntroduċa l-Partit Nazzjonlaista fl-1987, din irnexxiet.

X'ifisser dan?

Sur President, jiena nemmen li aħna rridu nkomplu nikkompetu u rridu nikkompetu għall-investiment.

L-Onor.

John Attard Montalto semma l-investiment industrijali u kif qal huwa rridu nħarsu bir-reqqa lejn kif l-inċentivi industrijali f'pajjiżna se jibqgħu jgħoddu meta nkunu membri ta' l-Unjoni.

Irridu nħarsu wkoll lejn x'għamel ħaddieħor, lejn kif ittekiljawha l-Irlanda u kif illum il- Ġappuniżi qegħdin saħansitra jinvestu f'Aberdeen għaliex għandhom ċerti benefiċċji partikolari.

Jekk imbagħad inħarsu lejn ir-regional and social aid ippjanati għal bejn is-sena 2000 u s-sena 2006 bħala parti mis-sistema Ewropea, insibu li Euro 127.5 biljun minn total ta' Euro 230 biljun se jmorru għal pajjiżi bħall-Greċja, xi għaxar reġjuni fi Spanja, il-parti t'isfel ta' l-Italja u postijiet oħra li ma nisimgħux biżżejjed fuqhom bħal, per eżempju, Merseyside, Cornwall, is-Scilly Isles, South Yorkshire u partijiet mill-valleys ta' Wales.

U dan qed ngħidu għaliex tajjeb li nneħħu l-impressjoni li anke l-pajjiżi li ilhom membri jafu kif jieħdu vantaġġ mill-għajnuna ta' solidarjeta` li tagħti l-Unjoni għal dawk il- partijiet minnhom li ma jkunux daqshekk żviluppati daqs partijiet oħrajn.

Issa, Sur President, Malta għandha argumenti importanti ħafna u dawn m'humiex marbutin biss mal-GNP.

Malta għandha ċerti argumenti oħrajn ta' solidarjeta` għar-rigward ta' xi trid tagħmel; għalkemm Malta hija gżira m'hijiex periferali daqs il-Canary Islands jew Madeira, li għandhom programmi speċjali għalihom fi ħdan l- Unjoni.

Malta m'hijiex lanqas il-Lussemburgu, fil-qalba ta' fejn hemm l- iktar kummerċ fl-Unjoni.

Il-Lussemburgu jikkwalifika għal ħafna iktar affarijiet, fil-fehma tiegħi, għaliex jidħol fl-argumentazzjoni li ssibu kullimkien fid-dokumentazzjoni ta' l-Unjoni - partikolarment fid- dokumentazzjoni tal-forzi politiċi fl-Unjoni Ewropea, tal-Parlament Ewropew - li jagħtu l-importanza li l-Ewropa tkun Ewropa ta' kulħadd ....

U din l- Ewropa ta' kulħadd, din l-Ewropa li nbidlet ....

Jiena ma nistax inkun f'moħħ il-Kap ta' l-Oppożizzjoni pero' għandi hunch li meta jitkellem fuq l- Ewropa, forsi għadu qed jitkellem fuq l-Ewropa li kien jaf hu, l-Ewropa tas- snin 60, l-Ewropa fejn il-left kien vera kontra l-Unjoni Ewropea għax kienu jgħidulha "rich men's club".

Jiena niftakar d-dimonstrazzonijiet li kienu jsiru fi Franza imma meta mbagħad daħlu Spanja, il-Portugal u l-Greċja ma tantx baqgħet rich men's club u l-bidla l-kbira hemm saret.

Il-bidla l-kbira hemm saret, u saret ukoll meta kien hemm il-bidla biex jagħmlu s-single market, meta l-pajjiżi li kienu iktar foqra qalulhom: Nagħmluh is-single market imma rridu l- cohesion funds u tridu ssaħħulna r-regional funds biex ngħaġġlu u nlaħħqu magħkom mhux nibqgħu hemm.

U dan l-argument rebħuh, rebħu wkoll ħafna finanzjament importanti u rebħet anke l-loġika ta' solidarjeta`.

Uffiċjal għoli ta' l-Unjoni - ma nixtieqx ngħid min hu għax ma naħsibx li huwa sewwa li bniedem jgħidlek xi ħaġa konfidenzjali u inti tikxfu b'dan il- mod - darba wara li ltaqa' ma' xi nies mill-Malta Labour Party, qalli: Għalfejn qegħdin jaħsbu li we are out to get you?

Il-pajjiżi Ewropej għandhom l-istess problemi li għandna aħna; ħafna pajjiżi fl-Ewropa għandhom problemi simili għal tagħna u ħafna pajjiżi jridu jittekiljaw dawk il-problemi.

Tarznari b'diffikultajiet, per eżempju, f'Malta biss hawn?

Jiena kelli l-okkażjoni nattendi għall-maritime industry forum, li ssir bejn il-private enterprise u bejn membri tal-commission, u dawn għandhom il- preokkupazzjoni kif l-Asja qiegħda tikkompeti mal-bqija ta' l-Ewropa.

Sur President, huwa veru li l-Ewropa trid il-kompetizzjoni u li ma jkunx hemm state aid fejn il-kompetizzjoni toħloq distortion fis-suq Ewropew - mhux distortion f'Malta - imma trid ukoll li strateġikament jibqgħala x- shipyards u x-shiprepair yards.

L-Unjoni Ewropea, bħala ekonomija, ma tistax strateġikament tispiċċa mingħajr ix-shipyards u x-shiprepair yards u għalhekk tgħin u għenet lil pajjiżi bħal Spanja u tammetti ċertu element ta' state aid.

U jekk il-gvern jagħti għajnuna pero' dik l-għajnuna kieku kien investitur privat kien jagħtiha xorta għaliex jidher li dik l- industrija għandha pjanijiet tajbin biex timxi 'l quddiem, dak lanqas jikkonsidrawh state aid u lanqas għandek għalfejn tapplika għalih għaliex jgħidu li tkun imxejt skond il-private investor market principle.

U din hija xi ħaġa li ġrat fl-airline industry.

Fil-fatt, meta ġew għal-liberalizzazzjoni tar-rotot, kien hemm min ried l- għajnuna u l-commission aċċettat dak il-prinċipju u aċċettat anke l- prinċipju tal-"one-time only" għaliex xorta taċċetta li tagħmilha jekk inti qed tagħmilha bħala parti mir-restructuring process u mhux bħala investitur privat.

Jiġifieri kultant l-istraitjacket li tiġi mpinġija m'hijiex daqshekk straitjacket.

Dażgur li hemm ċerti regoli imma hemm ukoll iż- żmien biex nidħlu!

Issa, aħna ilna nipprovaw nidħlu.

Fl-1979 għamilna l- politika tagħna li nidħlu fl-Unjoni Ewropea u fl-1981 irbaħna l-maġġornza tal-gvern pero' minħabba ċ-ċirkostanzi politiċi ma ggvernajniex u ntilfet opportunita` kbira għaliex fl-1986 kien hemm l-expansion tal-Mediterran u dan kien wieħed mill-aħjar żmenijiet biex nidħlu fl-Unjoni.

Imma issa għandna ċ-ċans li nidħlu, u dan huwa ċar mid-dokument.

Id-dokument ma jpoġġiniex l-ewwel fil-queue, kif issuġġerew fil-programm li attendejt fuq NET Television, imma jneħħi l-queue u jqiegħed lil kulħadd fuq il-mertu tiegħu.

Anzi d-dokument jgħid ukoll li Malta għandha merti kbar.

Jiġifieri filli konna frozen, filli konna fit-tieni row u issa m'hemm l- ebda row u kulħadd għaddej għal rasu!

Sur President, aħna ma rridux inħarsu lejn l-Unjoni Ewropea bl-għajnejn ta' l-Unjoni u għalija dan m'huwiex dibattitu fuq l-Ewropa imma huwa dibattitu fuq Malta.

Aħna f'pajjiżna jinteressana li nagħmlu l-ġid u allura rridu nagħmlu bidliet kbar.

U verament għandna bidliet kbar x'nagħmlu, imma mhux għaliex storikament l-ewwel konna kolonja u din il- mentalita` batejna ħafna biex ħlisna minnha u għadna nbatu minnha allura jien irrid inwaħħal kollox f'dan il-fatt.

U lanqas irrid inwaħħal kollox fil-fatt li kellna l-perijodu ta' Mintoff jew inwaħħal kollox fil-Labour Party jew f'ħaddieħor.

Jiena ngħid li aħna pajjiż żgħir u biex nintegraw fil-mixja taż-żmenijiet se jkollna nagħmlu sforz.

U jkun iblah dak in- negozjant jew economic operator ta' kwalunkwe tip f'dan il-pajjiż li jinjora l-possibbilta` li Malta ssir membru ta' l-Unjoni u jinjora li l- kummerċ internazzjonali se jikber mhux fil-prodott biss imma fis-servizzi wkoll, kif qed juruna l-WTO u l-Unjoni Ewropea mal-Euro-Med.

Fil-fatt dan ix-xahar il-WTO se tagħmel diskussjoni f'Seattle fuq ir-round il-ġdid u s- servizzi se jkunu fuq l-aġenda tagħha, jiġifieri ħadd ma jista' jinjora din ir-realta`.

Punt ieħor li xtaqt insemmi fil-ħin li baqagħli għad-dispożizzjoni tiegħi - kelli ħafna iktar xi ngħid imma l-ħin malajr jgħaddi - huwa li jiena nemmen li dan huwa ta' vantaġġ għalina, anke fir-rigward ta' parti minn politika li storikament il-Labour Party għandu mertu fiha.

Din semmiha anke l-Onor.

John Attard Montalto u qed ngħid li l-Labour Party għandu mertu fiha għaliex tifforma parti mill-kunċett li anke s-swieq tal- Mediterran huma importanti għalina.

U meta aħna nidħlu fl-Unjoni Ewropea, aktar milli politika ta' kliem u ta' għażla, in one go aħna se jkollna aċċess għall-agreements kollha li l-Unjoni Ewropea għamlet mal-baċin kollu Mediterranju.

Jiġifieri dan in-network sħiħ, l-aċċess għal dawn is-swieq se jkun ta' benefiċċju għalina, u forsi dan huwa wieħed mill-benefiċċji li ma jissemmix imma li huwa importanti.

Sur President, biex nagħlaq ngħid li fl-aħħar mill-aħħar kulħadd se jqis dak li se jaffetwa lilu.

Pero' meta tqis dak li se jaffetwa lilek, trid tqis il-bidliet li trid tagħmel, anke jekk ma nidħlux fl-Unjoni - bidliet li fl-Unjoni Ewropea tagħmilhom bl-għajnuna ta' l-Unjoni - u trid tqis l- opportunitajiet li l-Unjoni tagħti mhux biss f'dan il-qasam imma wkoll fil- qasam politiku, fil-qasam ekonomiku, fil-qasam soċjali u fil-qasam edukattiv.

Ir-realta` ta' l-Unjoni hija ħafna iktar komplessa u allura tajjeb li wieħed jgħid li din m'hijiex xi mostru li ġej biex jiblagħna imma hija realta` li kull pajjiż qiegħed iħares lejha u fil-fehma politika tagħna huwa ta' ġid kbir għall-pajjiżna li nsiru membri tagħha.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, jien naħseb li ħadd ma pinġa lill- Unjoni Ewropea bħala mostru u huwa tajjeb li s'issa din id-diskussjoni ħadet l-andament li ssir b'mod kalm, biż-żewġ naħat jippreżentaw l- oġġezzjonijiet, l-options, l-ideat u l-perspettivi tagħhom, ħalli l-poplu eventwalment ikun jista' jiffoka iktar fuq din il-materja.

B'mod partikolari, Sur President, ħadt gost li l-Onor.

Michael Frendo qal li aħna rridu naħsbu fl-aħjar interess ta' Malta għax naħseb li din kienet l-ewwel dikjarazzjoni formali li smajt min-naħa tal-gvern f'dan ir-rigward.

Qed ngħid dan għaliex sa dalgħodu stess id-diskussjoni dwar l-Unjoni Ewropea kienet iffokata fuq rettorika, passjoni politika u sitwazzjoni li jekk ma timmirax għal adeżjoni sħiħa ma' l-Unjoni Ewropea, allura m'għandekx direzzjoni.

Dan huwa fejn iż-żewġ naħat effettivament ma jaqblux.

Il-kwestjoni m'hijiex jekk irridux jew jekk hemmx bżonn li nirristrutturaw.

Ir-ristrutturazzjoni hija proċess li l-pajjiż irid jgħaddi minnu kontinwament u minn wara l-indipendenza sal-lum, b'mod jew ieħor, daqqa bl-iskossi u daqqa iktar smoothly, pajjiżna għadda minn proċess ta' ristrutturazzjoni.

Irrid ngħid li hawnhekk m'iniex qed nitkellem fuq il-livell politiku għaliex illum donnu qed jiġi miftiehem li l-konsiderazzjoni dwar ir-relazzjonijiet ta' Malta ma' l-Unjoni qegħdin jiffokaw iktar fuq l-aspett ekonomiku soċjali.

Sur President, Malta m'għandhiex il-problemi politiċi tal-pajjiżi tal- lvant ta' l-Ewropa dwar rule of law, dwar proċeduri demokratiċi, dwar qrati ħielsa.

Dawn it-tappi pajjiżna rnexxielu jilħaqhom bl-iskossi, bit-tajjeb jew bil-ħażin, bl-argumenti f'din il-Kamra u anke barra, u rnexxielu jilħaqhom barra mill-Unjoni.

Effettivament fl-istrutturi tagħna naħseb li fuq livell politiku nħabbtuha ma' l-iktar pajjiż demokratiku.

Jiġifieri l- problema tal-lvant ta' l-Ewropa, li jħarsu lejn l-Unjoni bħala dik l-ankra li ssalvalhom id-demokrazija, li għadha fraġili, m'hijiex xi ħaġa li rridu nagħtuha importanza partikolari għaliex aħna dan ilħaqnih bil-kapaċita` tagħna.

M'għandniex lanqas il-problema ta' Ċipru, li għandu l-problema ta' pajjiż maqsum fi tnejn, u li qiegħed iħares lejn l-Unjoni għaliex jara l- possibbilta` li jingħaqad bħala pajjiż, xi ħaġa li naħseb li hija l- ambizzjoni u x-xewqa ta' kull poplu.

Mela l-konsiderazzjonijiet ta' pajjiżna, fil-limitazzjonijiet tagħha, fiċ-ċokon tagħha, fl-opportunitajiet u fil-potenzjal li din jista' jkollha, irridu narawhom fl-oqsma ekonomiċi u soċjali.

Sur President, jekk fhimt sewwa lil sieħbi tan-naħa l-oħra l-Onor.

Frendo kien qed jagħti l-impressjoni li issa d-derogi u l-fażi ta' transizzjoni ma' l-Unjoni Ewropea huma permessi wkoll.

Jien mhux hekk qrajt - forsi fhimt ħażin - għax l-update ta' l-avis kif ukoll l-accession document li għandna quddiemna ma jagħtix l-indikazzjoni li se jikkonċedu xi derogi partikolari jew xi perijodi ta' transizzjoni ħlief f'ċerti oqsma partikolari ħafna.

Id-dokument li għandna quddiemna jgħidilna li Malta hija politikament preparata biex issir membru.

Ovvjament ma poġġewniex fuq l-istess livell tat-Turkija, li bil-problemi li għandhom politikament jonqoshom ħafna x'jaqdfu, imma dan ma jfisser xejn.

Dawn qalulna: Dan huma r-regoli ta' min irid jidħol membru, dawn huma l-kriterji li rridu li intom tatwaw.

Imma mbagħad sta għalina kif natwawhom, jekk natwawhomx u x'jaqblilna nagħżlu.

Huwa hawnhekk fejn tidħol l-għażla bejn naħa u oħra u l-pass li rridu nassorbu b'dawn il-bidliet u l-problemi l-oħra relatati, imma ma naħsibx li huwa possibbli li jkun hemm xi forma ta' derogi.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Michael Frendo, bil-permess ta' l-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, iktar milli fuq derogi u transitional periods, l-argument tiegħi kien li working within the rules tista' tagħmel ċerti affarijiet.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Iva, imma l-existing rules li qegħdin jipprevalu llum u li bbenefikat minnhom l-Irlanda fil-fażi transizzjonali biex tifformola u tkabbar iċ-ċentru finanzjarju, mhu se jkunu available għall- ebda pajjiż ieħor; u dan id-diskors intqal ċar u tond.

Allura l-kwestjoni kollha, kif diġa' għedt, hija kwestjoni ekonomika soċjali.

Il-kwestjoni m'hijiex li naħa trid ir-ristrutturazzjoni u l-oħra ma tridhiex, m'hijiex li wieħed irid jimmodernizza u l-ieħor ma jridx, pero' issa dan id-diskors tant ilna ngħiduh li dejjaqna lilna nfusna.

Dan huwa diskors li ilna nsemmuh mill-1987 pero' effettivament ftit li xejn sar biex dan il-proċess jinbeda, għaliex dan jinvolvi ċertu uġigħ u ċerta tbatija u allura jrid ikollok il-guts politiku li tattwah.

Imma huwa dan li għamel il-Partit Laburista u fit-22 xahar li għamel fil-gvern, meta beda jara r-ristrutturazzjoni bil-mod il-mod għaliex kien jaf li hija neċessita`.

L-argument mela m'huwiex dan pero' r-ristrutturazzjoni trid tkun xprunata fl-interess ta' pajjiżna.

U f'dinja globalizzata, dinja li dejjem tiċkien, din ir-ristrutturazzjoni rrid nagħmilha biex insir iktar kompetittiv u effiċjenti, irrid nagħmilha biex inkun nista' nħajjar investiment veru produttiv lejn il-pajjiż, investiment li jikkreali opportunitajiet ġodda ta' xogħol, opportunitajiet li nkabbar il-ġid nazzjonali u din ninsisti fuqha.

F'dan il-proċess ta' ristrutturazzjoni, fejn f'ċerta oqsma jkollok telf ta' mpjiegi, ikollok oqsma oħra li qegħdin jiżviluppaw bis-saħħa ta' dak il-proċess, oqsma li jikkreawlek opportunitajiet ġodda ta' xogħol.

U din hija realta` kbira.

Sur President, aħna nafu li fil-qasam tal-manifattura, minkejja li jiżdied l-ammont ta' esportazzjoni, ikun hemm ukoll telf ta' mpjiegi, u dan huwa proprju minħabba l-proċess ta' ristrutturazzjoni.

Allura huwa importanti li oqsma oħra, bħall-qasam tat-turiżmu u l-qasam tas-servizzi, ikollhom il-potenzjal kollu quddiemhom mingħajr l-ebda limitazzjoni li jiżviluppaw u jikkreaw opportunitajiet - ovvjament f'qafas legali rikonoxxut u aċċettat internazzjonalment - u mhux minħabba r-regoli li jkunu mposti min-naħa ta' l-Unjoni nxekklu u nċekknu dan is-settur u wkoll il-potenzjal li Malta tgawdi.

U Malta għandha dan il-potenzjal; Malta għandha l-pożizzjoni ġeografika tagħha, għandna l-lingwa Ingliża, għandna livell tajjeb ta' edukazzjoni, għandna nies li kapaċi jagħtu parir tajjeb għaliex huma mħarrġa tajjeb u huma skilled.

Din pero' għandha l-element negattiv tagħha wkoll.

Aħna gżira ċkejkna, b'popolazzjoni żgħira, u allura ma tantx nattiraw nies minħabba l-konsum intern.

Hemm il-fatt li kollox jiddependi mit-trasport, li huwa an added cost, u m'għandekx terra ferma.

Hemm il-fatt li għadna nazzjon li għadu jiżviluppa u allura ma tantx aħna rikonoxxuti.

Sur President, ovvjament dawn huma elementi li meta rridu nkabbru l- investiment, meta rridu nippreżentaw lilna nfusna u nikkompetu ma' pajjiżi oħra rridu nżommuhom quddiem għajnejna.

Meta jkollna dan kollu quddiem għajnejna nistgħu mbagħad nevalwaw x'inhi l-aħjar triq u liema huma l- kondizzjonijiet li fuqhom ma nistgħux immorru lura.

U huwa hawnhekk fejn joħroġ in-nuqqas kbir ta' dan il-gvern li sal-lum għadu ma għarrafniex liema huma skond hu l-prinċipji bażiċi ta' ċerti punti li ma tistax tinnegozjahom fl-aħjar interess ta' Malta.

Per eżempju, jekk aħna ngħidu li fl-aħjar interess ta' Malta ma rridux li kulmin jiġi minn barra jkun jista' jaqbad u jispekula l-proprjeta minħabba l-problema ta' nuqqas ta' proprjeta` available, allura dan huwa prinċipju li rridu npoġġuh minn ta' quddiem.

Naturalment, dan huwa biss eżempju pero' jrid ikun mpoġġi 'l quddiem minn qabel u rridu ngħidu li fuq dan m'aħniex se nimxu lura.

Huwa hemmhekk fejn inti tibda ddaħħal xi ftit l-element tal-fiduċja u mhux tħalli kollox nebuluż, qisna għandna triq kollha ċpar.

Jekk qegħdin ngħidu li din hija t-triq it-tajba imma hija kollha ċpar .....

Allura jekk wara li nidħlu fiha nsibu xi arblu fin-nofs u nibqgħu ħajjin, nirranġaw il- karozza, u jekk ma nibqgħux ħajjin paċenzja!

Għalhekk meta nħarsu lejn dan irridu nħarsu lejn il-qasam ekonomiku ta' pajjiżna, li bażikament jiddependi fuq tliet setturi, li huma l-manifattura, it-turiżmu u s- servizzi, fosthom is-servizzi finanzjarji u marittimi u servizzi oħra relatati.

Meta nsemmu s-servizzi finanzjarji, dawn kienu bdew fil-bidu tas-snin 90, kienu twaqqfu mazz liġijiet f'dan ir-rigward u Malta kienet bdiet timpenja ruħha biex tiġi kkonsidrata bħala ċentru finanzjarju, bħalma hemm l- Irlanda, li ħadet konċessjoni speċjali għalih fl-1987, bħalma hemm Jersey fiċ-Channel Islands, bħalma hemm il-Lussemburgu eċċ. Mela Malta, bil- pożizzjoni ġeografika tagħha, riedet tidħol f'dan il-qasam, qasam li jinvolvi l-banking, l-insurance, l-investment and collective incentive schemes, il-fund management, istituzzjonijiet finanzjarji, business internazzjonali u l-korpi regolatorji.

Sal-lum hemm dawn il-ħames oqsma u tajjeb illi wieħed jinnota - biex jara l-importanza tiegħu - li dan huwa qasam li qed jiżviluppa b'rata ta' 14.5%, jiġifieri r-rate of growth hija ta' 14.5%.

Hemm 5,200 ruħ jaħdmu f'dan il-qasam, li għadu żgħir meta tikkomparah ma' ċentri oħra fil-Lussemburgu, fl-Irlanda u l-Isvizzera, pero' forsi tajjeb ngħid ukoll li l-Isvizzera, minħabba l-kriterji li miexja bihom l-Unjoni Ewropea, qed iżżomm aktar il-brakes.

Riċentement kien hemm anke kumment tal-ministru tal-finanzi Svizzeru li qal li jridu jaraw kif qed tiżviluppa l-Isvizzera f'dan is-settur.

Issa dawn għandhom dominanza sħiħa imma jridu jesplojtjaw aktar l- opportunitajiet tad-direzzjoni li qed jimxu bihom fl-Ewropa.

Dan minbarra wkoll li r-referendum li għamlu wera li l-poplu Svizzeru ma jridx li jingħaqdu ma' l-Unjoni iżda jippreferu li jkollhom relazzjonijiet kuntrattwali.

Allura l-mistoqsija f'dan il-qasam u f'dan ir-rigward biss tibqa': Aħna rridu li Malta ssir ċentru finanzjarju?

U huwa importanti li din il-mistoqsija ssir illum għaliex huwa inutli li tirreklama biex iġġib nies joperaw taħt l-istrutturi illi għandna - strutturi li huma tajbin għaliex huma aċċettati internazzjonalment u ma jikkreaw l-ebda konflitti ma' tax treaties bilaterali li għandna ma' diversi pajjiżi, u allura dan huwa qafas li qiegħed hemmhekk u għandu l-potenzjal tiegħu - imma l- mistoqsija tibqa': Din l-istruttura rriduha jew inkella jekk jidħlu in vigore r-regoli ta' l-armonizzazzjoni tat-taxxa, dan is-settur jibda bilfors jirrestrinġi ruħu?

Dan iċ-ċentru finanzjarju, fil-qafas finanzjarju kif inhu u bil-potenzjal kollu li għandu li jiżviluppa fil- preżent u fil-futur, irridu nżommuh?

Din il-mistoqsija trid issir u effettivament trid tingħata risposta.

Sur President, dan huwa importanti għaliex filwaqt li fil-qasam tal- manifattura - għalhekk irridu nħarsu lejn l-ekonomija fil-pajjiż bħala ħaġa sħiħa - l-investiment jidher 'il bogħod u l-impjiegi qegħdin jonqsu minħabba l-proċess ta' ristrutturazzjoni li hija neċessita`, għandek imbagħad oqsma oħra illi għandhom potenzjal kbir li jiżviluppaw, li jikkreaw opportunitajiet ġodda ta' xogħol u li jġibu flus kbar lejn pajjiżna.

Jekk nieħdu l-Lussemburgu, per eżempju, din tiddependi bażikament 70% fuq dawn is-setturi.

Issa dan huwa wieħed mill-fonding members ta' l-Unjoni Ewropea u wkoll huwa nkwetat u wkoll huwa pajjiż fejn hemm ċerta instabilita` minħabba d-direzzjoni li se jieħdu f'dan il-qasam.

Allura meta jiġu jagħmlu l-queries u jistaqsu min huwa interessat jinvesti f'dan is-settur, dawn se jgħidulek: Imma dawn il-kriterji li qed toffrili llum tagħtini garanzija li se nibqa' ngawdihom?

U risposta għal dan ċertament ma jkollniex.

Ħalli niġi issa għall-qasam ta' l-assigurazzjoni.

Sur President, m'ilux għaddejna liġi minn dan il-parlament biex dan il- qasam inkomplu nkabbruh pero' nafu wkoll li jekk nidħlu fl-Unjoni l- benefiċċji fiskali li għandu dan il-qasam jistgħu jispiċċaw.

Anke s-settur tal-fund management u l-collective investment schemes huwa bbażat ħafna fuq benefiċċji ta' natura fiskali.

Fil-fatt f'sena waħda dawn irdoppjaw u għandna entitajiet li qegħdin joperaw minn pajjiżna imma anke dawn jistgħu jispiċċaw u effettivament dan ix-xogħol jittrasporta ruħu f'lokalitajiet fejn ikollhom aktar benefiċċji li jibbenifikaw minnhom.

Allura inti qed tingħafas miż-żewġ naħat.

L-istess nistgħu ngħidu fil-qasam marittimu.

Matul l-aħħar snin saru sforzi kbar f'dan il-pajjiż biex dan is-settur nidħlu fih u r-reġistrazzjoni tal-vapuri, bid-difetti kollha - għax ovvjament hemm ċerti nuqqasijiet bħal fejn tidħol is-surveyance, u minkejja r-regoli kollha li timplimenta dejjem ikollok ċerti vapuri li ma jilħqux il- livell mixtieq - hija ta' kwalita` tajba.

Ovvjament kull pajjiż jgħaddi minn dawn il-problemi u huwa tajjeb li l-livell ta' vapuri reġistrati dejjem ngħolluh, imma rridu nżommu quddiem għajnejna illi f'dan il-qasam hemm benefiċċji fiskali - bħalma hi l-eżenzjoni ta' taxxa fuq vapuri reġistrati f'Malta, eżenzjoni mit-taxxa tal-boll, eżenzjoni mit-taxxa tas- suċċessjoni - illi Malta bħalissa qed toffri biex tikkompeti ma' ċentri oħra ħalli tkun aktar kompetittiva u aktar attraenti.

Tajjeb ngħid ukoll li riċentement l-Ingilterra kienet qiegħda tagħmel revision tal-liġijiet tagħha f'dan ir-rigward biex tattira dan it-tip ta' negozju.

Allura aħna ma rridux direzzjoni ċara jekk irridu nibqgħu nagħfsu fuq din il-linja?

M'aniex se ngħidulhom li dan is-settur ma rridux li jintmiss?

Sur President, dawn huma assigurazzjonijiet f'oqsma hekk importanti, f'oqsma illi bil-kliem jingħad ħafna li rridu niżviluppawhom, imma apparentment bil-fatti hemm dubji u inċertezza kbira dwarhom, li wasal iż- żmien illi mingħajr ebda emozzjoni nibdew nelenkawhom waħda wara l-oħra.

U dan huwa l-vantaġġ tat-triq li kien qed jadotta l-Partit Laburista, triq illi tqarrab lil pajjiżna f'relazzjonijiet kuntrattwali imma fuq direzzjoni, bażi u mudelli ta' l-istess Unjoni.

Aħna għandna relazzjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea u taħt il-financial protocols li saru mill-1983 sal-lum bl-association agreement, skond mistoqsija parlamentari li għamilt riċentement, Malta rċeviet madwar ¥63 miljun.

Jiġifieri hemm l- istruttura u l-mudell illi wieħed jista' jiżviluppah u l-vantaġġ ta' dak il- mudell huwa li jħallilek il-flessibbilta` tesplojtja l-potenzjal kollu bħala pajjiż u tara liema niċċa tista' tħaffer għalik għaliex dan biss huwa s-suċċess ta' pajjiżna.

F'dinja kompetittiva u globalizzata, pajjiżna jrid joħloq in-niċċa tiegħu, kemm fl-oqsma tal-manifattura, tas-servizzi, tat- turiżmu, tat-trasport eċċ. u jekk dik il-flessibbilta` nitilfuha, il- proċess ta' ristrutturazzjoni ma jwassalx biex jilħaq l-għanijiet ta' ġid u investiment ġdid u ma jikkreax opportunitajiet ġodda ta' xogħol.

U huwa fuq dawn il-prinċipji illi rridu nikkonċentraw meta nkunu qegħdin nagħżlu liema hi l-aħjar direzzjoni għal pajjiżna.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Ninu Zammut.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Sur President, jiena wkoll irrid nagħti kontribut f'dak li qed jiġi diskuss illum pero' se nillimita lili nnifsi għall-oqsma tal-biedja u sajd.

Irrid nagħmilha ċara wkoll li bl-Unjoni Ewropea u mingħajrha, l-oqsma tal-biedja u sajd bilfors iridu jiġu ristrutturati.

Fl-oqsma tal-biedja u sajd trid titkabbar il- produzzjoni tal-prodotti ta' l-ikel, trid tiġi msaħħa l-effiċjenza u trid tiżdied ukoll il-kompetittivita` u dan inkunu jew ma nkunux fl-Unjoni.

Huwa dan kollu li mbagħad joħolqilna n-neċessita` ta' dak li jissejjaħ restructuring, u dan mhux biss fl-ambjent Ewropew imma wkoll fl-ambjent globali.

Bħala gżira ċkejkna fil-Mediterran aħna qegħdin naspiraw li nkunu membri sħaħ fl-Unjoni li mbagħad bħala grupp - u bħal pajjiżi fl-Amerika ta' fuq u fl-Amerika t'Isfel, l-Awstralja u l-Ġappun - irid jaħdem fil-WTO li minnha joħorġu ċerti direttivi illi huma mmirati biex il-produzzjoni u l-bejgħ tal- prodotti ta' l-ikel isir b'mod illi jkun ta' vantaġġ għall-popli kollha tad- dinja ħalli tiġi eliminata l-problema tan-nuqqas ta' ikel f'ċerti reġjunijiet f'ċerti pajjiżi.

Allura biex naslu għal dan kollu rridu niddikjaraw illi biex intejbu l-livell ta' kompetizzjoni tagħna rridu bilfors nibdew mexjin fuq linja li nneħħu l-protezzjoni żejda li għandna fuq ċerti prodotti permezz tal-levies kif ukoll il-mekkaniżmi li kultant, jiddispjaċini ngħid, qegħdin jipproteġu l-ineffiċjenza.

L-Unjoni Ewropea la tissussidja l-għazz u lanqas l-ineffiċjenza.

Allura għaliex hemm bżonn ir-restructuring?

U kif għandu jsir dan ir- restructuring?

Dan irid isir b'tali mod li tiġi garantita provvista bnina u adegwata ta' prodotti ta' l-ikel għall-konsumatur u l-ikel irid ikollu prezz adegwat u jrid ikun graded u ppreżentat fl-aħjar mod possibbli.

Dan irid isir b'bilanċ ma' dħul xieraq u ġust għall-bdiewa, raħħala u sajjieda u mingħajr ma jkun hemm impatt negattiv fuq l-ambjent.

Sur President, tajjeb ngħid ukoll li l-Unjoni Ewropea m'hijiex xi kexxun bla qiegħ.

L-Unjoni ma taqbadx u tagħtik il-flus għal xejn imma għandha programmi u strumenti finanzjarji u tekniċi biex tgħin l-industriji tal- biedja u sajd.

Hawnhekk ta' min isemmi l-istrument tal-common agricultural policy li hija l-European agriculture guidance fund, il- financial instrument for fisheries guidance u l-proġett li huwa mmirat għal rural development u li permezz tiegħu pajjiżi li qegħdin diġa' fl-Unjoni u pajjiżi applikanti jibbenefikaw minn fondi biex ikunu f'pożizzjoni jiżviluppaw l-ambjent rurali tagħhom, għalkemm għadu m'huwiex deċiż mija fil-mija jekk pajjiżna huwiex se jibbenefika minn dan il-proġett.

Biex aħna bħala pajjiż inkunu nistgħu nipparteċipaw f'dawn it-tip ta' proġetti ovvjament irridu nxammru l-kmien, nitfgħu għonqna għax-xogħol u nagħtu s-sehem tagħna.

Bħalma jaf kulħadd, l-Unjoni ma tagħtikx il-fondi kollha biex twettaq proġett imma tagħtik parti minn dawk il-fondi u tagħtik skond il-pożizzjoni finanzjarja tal-pajjiż.

Fil-fatt jiena nformat li ġeneralment l-Unjoni ma tagħtix iżjed minn 70% ta' l-ispiża totali tal- proġett.

Jiġifieri jekk pajjiżna, per eżempju, qed jagħmel proġett ta' tisfija ta' l-ilma tad-drenaġġ biex minnu jieħu l-ilma għall-irrigazzjoni li jiswa ¥10 miljun, l-Unjoni bħala massimu se toħroġ is-somma ta' ¥7 miljun u l-kumplament irid joħroġhom il-pajjiż.

Sur President, minħabba l-pożizzjoni tiegħu u minħabba li aħna nistgħu ngħidu li nikkwalifikaw bħala a less favoured area għaliex għandna żvantaġġi naturali, pajjiżna jista' jibbenefika minn ċerti għajnuniet oħra.

Forsi hawn min jistaqsi: Imma aħna għaliex qegħdin magħfusin b'dawn l- iżvantaġġi?

Aħna qegħdin magħfusin b'dawn l-iżvantaġġi għaliex f'pajjiżna, bħala gżira żgħira, għandna l-problemi ta' spiża żejda meta niġu biex nimportaw u nesportaw, għandna l-problemi bit-topografija ta' pajjiżna għax ir-raba' tagħna hija magħmula f'biċċiet żgħar u fi ħbula, għandna l- problema tal-klima għax għandna pajjiż mikxuf għall-irjiħat, għandna sjuf twal u allura għandna wkoll nuqqas ta' ilma tat-tisqija.

Sur President, li rridu nagħmlu għalhekk huwa li dawn l-iżvantaġġi ndawruhom f'vantaġġi ħalli nibbenefikaw minn għajnuniet finanzjarji u tekniċi li l-Unjoni Ewropea għandha biex dawn l-iżvantaġġi naturali jiġu megħluba.

Fil-fatt l-Unjoni sal-lum għenet gżejjer żgħar bħalma huma l- gżejjer Aegean li jagħmlu mal-Greċja, il-gżejjer Azores li jagħmlu mal- Portugall u l-Canary Islands li jagħmlu ma' Spanja.

Forsi ta' min jgħid ukoll fiex jikkonsistu dawn l-għajnuniet.

L-Unjoni Ewropea, per eżempju, tagħti mal-¥25 kull sena għal kull tomna raba' li fuqha titkabbar il-patata u ¥20 kull sena għal kull tomna li fuqha jitkabbru d-dwieli direttament lill-bdiewa li jgħixu f'dawn il-pajjiżi.

Fejn jidħlu mbagħad ir-raħħala, l- Unjoni tipprovdi għajnuna lil min iżomm merħla għall-produzzjoni tal-ħalib fuq l-irjus ta' bhejjem li jinżammu biex tkun tista' tinżamm merħla għat- tkabbir tal-ħalib kif ukoll merħla għall-produzzjoni taċ-ċanga.

Dan biex nagħti eżempju fuq fuq x'jiġri fi gżejjer oħra tal-qies tagħna li huma membri ta' pajjiżi akbar imsieħba fl-Unjoni.

Jiena għalhekk qed ngħid li dawn l-iżvantaġġi li għandna f'pajjiżna, bi programmi serji u maħdumin sewwa, nistgħu napplikaw biex niibbenifikaw minn għajnuniet u b'hekk minn żvantaġġi ndawruhom f'vantaġġi.

Ħalli niġi isa għal punt ieħor.

Sur President, meta tħares lejn l-agrikoltura trid tħares lejn dan il- qasam industrijali mil-lat tal-multi-functionality tiegħu.

Xi tfisser multi-functionality?

Din tfisser li l-biedja trid tħares lejha bħala industrija li fiha ħafna funzjonijiet mhux biss mil-lat ta' produzzjoni ta' prodotti.

F'dan il-qasam ma jidħolx biss il-bidwi li jiżra' u jkabbar il- patata, per eżempju.

Fil-fatt illum il-bidwi għandu d-dover illi jieħu ħsieb l-ambjent rurali kollu.

Huwa appuntu minn dan l-aspett ta' multi- functionality illi l-bidwi għandu jieħu ħsieb kemm il-produzzjoni tal- prodotti kif ukoll il-konservazzjoni ta' l-ambjent rurali, u meta ngħid "il- konservazzjoni ta' l-ambjent rurali" nifhem illi l-bidwi għandu jieħu ħsieb l-ambjent kollu tal-kampanja b'tali mod illi jagħmel l-almu tiegħu ħalli jkun hemm konservazzjoni ta' l-ammont ta' ħamrija billi l-ħitan tas- sejjiegħ jinżammu fi stat tajjeb, billi jsiru proġetti ħalli jitkabbar l- ammont ta' ilma għat-tisqija kif ukoll billi fejn ikun possibbli ssir afforestation ħalli l-pajsaġġ jinżamm f'kundizzjoni tajba u jiġi msebbaħ.

F'dan l-aspett ta' rural development, l-Unjoni Ewropea tipprovdi wkoll fondi u għajnuna teknika illi fil-każ tal-kondizzjoni topografika ta' pajjiżna nistgħu faċilment nibbenefikaw minnhom.

Allura minn dan l-aspett ta' multi-functionality wieħed jinnota illi l-bidwi għandu l-inkarigu illi jżomm u jkabbar il-produzzjoni tal-prodotti ta' l-ikel u għandu l-obbligu li jagħmel manutenzjoni ta' l-ambjent rurali ta' pajjiżna, li jara li jsir it-tisħiħ ta' l-infrastruttura tal-pajsaġġ tagħna u li jassigura li jkollna l-ilma għat-tisqija għaliex, kif jaf kulħadd, l-industrija tal-biedja mingħajr ilma ma tgħix.

Hawnhekk nasal għall-mod kif irridu naslu biex l- industrija tal-biedja u sajd nagħmluha waħda sostenibbli f'pajjiżna, u nasal ukoll għad-diverġenza li teżisti bejn iż-żewġ partiti politiċi fil- pajjiż.

Sur President, quddiemna għandna żewġ toroq, għandna t-triq tal-Malta Labour Party, li hija t-triq ta' twaqqif ta' zona ta' kummerċ ħieles, u għandna t-triq tal-gvern preżenti li hija t-triq ta' sħubija sħiħa fl- Unjoni.

Ħalli nispjega mela fiex twassal it-triq ta' zona ta' kummerċ ħieles fir-rigward ta' l-oqsma tal-biedja u sajd.

B'mod partikolari fil- qasam tal-biedja, biż-żona ta' kummerċ ħieles kienet tispiċċa kull forma ta' protezzjoni għall-prodotti tagħna.

Dan ifisser li l-levies fuq il- prodotti agrikoli kienu se jiġu mneħħija u jkollna importazzjoni ta' l- istess prodotti bi prezzijiet illi l-bdiewa, is-sajjieda u r-raħħala ma jlaħħqux magħhom.

Għalhekk din hija triq li kienet twassalna għall-qerda tal-biedja u sajd għaliex din tixxotta u ġġib fix-xejn id-dħul tal-bdiewa, raħħala u sajjieda.

Sur President, jekk niġu mbagħad għat-triq ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni - triq li m'hijiex xi triq faċli imma persważ li b'fiduċja u responsabbilta` u kemm-il darba niġbdu ħabel wieħed naslu għaliha - fil-qasam tal-biedja u sajd ukoll jitneħħew il-levies, pero' bid-differenza li fl-istess ħin jiddaħħlu l-mekkaniżmi finanzjarji tal-common agricultural policy li jagħmlu tajjeb biex id-dħul tal-bdiewa, sajjieda u raħħala ma jonqosx.

Anzi l-mekkaniżmi tal-common agricultural policy u tal-financial instrument for fisheries guidance huma mmirati biex ladarba nkunu membri sħaħ dawn l- istrumenti finanzjarji jagħmlu tajjeb biex, bi ħlas dirett lejn l- operaturi, id-dħul ta' l-istess operaturi ma jonqosx, anzi għall-kuntrarju jkollu ċ-ċans illi jiġi miżjud.

Mela x'jonqos li jsir min-naħa tagħna?

Sur President, bħalma wrejna minn Settembru 1998 'l hawn u bħalma wrejna anke qabel, irridu nuru r-rieda politika qawwija, soda u determinanti li nkunu membri sħaħ fl-Unjoni u din nagħmluha l-ewwelnett billi nuru li għandna fiduċja fina nfusna.

F'dan il-qasam tal-biedja u sajd, bħala gvern għandna fiduċja sħiħa li l-bdiewa u s-sajjieda tagħna se jagħmlu l-almu tagħhom biex flimkien iqumu għal din l-isfida ta' sħubija sħiħa u mhux biss nilqgħu għaliha imma negħlbuha u nkomplu nsaħħu dawn l-oqsma.

Irrid ngħid ukoll li l-multilateral screening sar kemm fil-qasam tas-sajd kif ukoll fl- agrikoltura u l-bilateral screening sar fil-qasam tas-sajd fejn ġie ċċarat b'mod sodisfaċenti li rridu nagħmlu żona ta' konservazzjoni madwar il-gżira tagħna, ġie ċċarat il-punt kif aħna nixtiequ nimxu jekk ikun hemm xi problemi fuq il-common external tariff ta' l-Unjoni ma' xi pajjiżi oħra li jesportaw il-ħut u għamilna l-pożizzjoni ċara wkoll li biex nirranġaw ċerti friegħi ta' l-industrija tas-sajd ovvjament għandna bżonn għajnuna finanzjarja.

Il-bilateral screening fir-rigward tal-qasam tal-biedja se jinbeda għall-bidu tas-sena d-dieħla u jiena persważ li bħalma n-nies tal- ministeru qatgħu figura tajba fl-iscreening li sar fil-fisheries hekk ukoll jaqtgħu figura tajba rigward l-industrija tal-biedja.

Wara dan il- bilateral screening ovvjament irridu mmorru għan-negozjati sħaħ pero' qabel nagħmlu dan iridu jsiru laqgħat man-nies li huma involuti f'dawn l-oqsma, u hawnhekk qed nirriferi għal koperattivi u dawk kollha li b'xi mod huma involuti f'din l-industrija.

Biex nagħlaq, Sur President, irrid ngħid li bi sħubija aħna nifhmu solidarjeta`, nifhmu li nkunu parti minn dan il-grupp kbir Ewropew biex b'mod solidari nagħmlu l-almu tagħna ħalli fil-pajjiżi ta' l-Ewropa jkun hawn provvista ta' prodotti bi prezzijiet adegwati għall-konsumatur u dan b'bilanċ ta' dħul adegwat għall-bdiewa, raħħala u sajjieda tal-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni.

Dan irridu nagħmluh b'mod li jħalli impatt pożittiv fuq l-ambjent u b'mod li jkun hawn biżżejjed produzzjoni ta' prodotti ta' l- ikel mhux biss għall-popolazzjonijiet fil-pajjiżi ta' l-Unjoni imma wkoll f'pajjiżi oħrajn billi s-surpluses li jkun hemm fil-produzzjoni tal-pajjiżi fl-Unjoni Ewropea jkunu jistgħu jintużaw b'mod għaqli biex tkompli tittaffa l-problema tal-ġuħ fid-dinja.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, mingħajr ma nkun kontroversjali nħoss li d-difett fundamentali fid-diskorsi li saru min-naħa tal-kelliema tal-gvern huwa li ġie injorat għal kollox ir-rapport li għandna għad-diskussjoni quddiemna llum u ttrattaw ir-relazzjonijiet bejn Malta u l-Unjoni Ewropea kif dejjem jagħmlu fl-aġġornamenti u f'okkażjonijiet oħrajn b'mod pjuttost astratt.

Naħseb li kemm għall-merti tiegħu u anke għad-difetti tiegħu, illum il-focus tagħna jrid ikun fuq ir-rapport innifsu għax kieku ma kienx ikun hemm skop li nagħmlu diskussjoni oħra b'żieda mad-diskussjoni li kellna xi xhur ilu fuq l-avis aġġornat li ħareġ fi Frar li għadda.

Ir-rapport li għadha kif ħarġet il-Kummissjoni Ewropea dwar Malta, fil- fehma tiegħi għallinqas, huwa l-akbar konferma kemm it-triq ta' żona ta' kummerċ industrijali ħieles li kien qabad il-gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 kienet triq li kellha ferm inqas obbligi, kellha ferm inqas kondizzjonijiet u kellha ferm inqas impożizzjonijiet.

Din kienet triq li toffri bażi ta' kunsens bejn iż-żewġ naħat Matlin għaliex mill-free trade zone cencept 'il quddiem kienet tħallihom liberi li jimxu 'l quddiem fir- relazzjonijiet tagħhom ma' l-Unjoni kif iridu u b'liema pass iridu.

Forsi jkun hawn min jgħidlek: Imma dan ir-rapport m'huwiex l-istess bħal dak li ħareġ fi Frar li għadda?

Jiena ma naqbilx ma' dan għaliex minkejja li dan ir-rapport għandu struttura simili għal dak ta' l-avis aġġornat ta' Frar 1999, jekk wieħed jaqra l-fine print tiegħu jsib li anke mill-aġġettivi magħżula u l-kliem imnaqqxa huwa rapport ferm aktar tassattiv, b'għamla u b'sura ta' one way deal favur l-istess unjoni.

U t-toqol tiegħu l-aktar li jinħass, għalkemm jinħass f'diversi setturi, huwa, fil-fehma tiegħi, fl-oqsma ekonomiċi u anke f'dawk tal-finanzi.

Għaliex qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għaliex dawn it-tnejn huma forsi l-aktar toroq fejn il-Gvern Malti għad irid jirranġa l-affarijiet biex jilħaq il-livelli mitluba mill-Unjoni.

Ħalli nibdew mill-finanzi.

Il-gvern suppost kien impenjat inaqqas id-deficit billi jżid id-dħul b'paragun man-neqfa pubblika.

Il-figuri li ħareġ l-istess gvern minn Jannar sa Settembru li għadda, figuri li għadhom kif ġew ippubblikati, juru li l-gvern fil-fatt ma żammx dan l-impenn tant li n-nefqa totali tiżboq dik tad-dħul ordinarju.

Fil-fatt id-dħul ordinarju żdied b'¥49.3 miljun filwaqt li n-nefqa totali żdiedet b'¥50.7 miljun.

Jekk nieħdu n-nefqa rikorrenti li suppost dejjem huwa t-target ta' kull gvern li jikkontrollaha jekk irid effettivament jindirrizza d-deficit strutturali tal-pajjiż, dan il-gvern flok rażżanha fil-fatt żiedha b'aktar minn 7.1% b'madwar ¥25.5 miljun.

L-istess ġara fir-rigward tal-qgħad li għar-raġunijiet kemm ċikliċi u anke strutturali, laħaq l-ogħla livell ta' l-aħħar 12-il sena.

Imma dan ma jgħiduh min-naħa tal-gvern; iġibu ħafna argumenti u jgħidu "Għax żidna tal-Kalaxlokk u żidna dawk u naqqasna l-oħajn", imma l-fatt li għandna l-ogħla ċifra ta' qgħad ta' dawn l-aħħar 12-il sena huwa argument li jiġi evitat kompletament min-naħa tal-gvern.

Sur President, jiena ngħid li jekk Dr Fenech Adami, meta kien kap ta' l- oppożizzjoni f'Lulju 1998, ma kienx sab aċċettabbli li ċ-ċifra tal-qgħad tilħaq is-7,000 ruħ, kemm aktar għandu għalfejn jitkaża biċ-ċifra tal-qgħad issa li din qabżet it-8,000 minkejja diversi fatturi, minkejja li t- tneħħija tal-levies għadha effettivament se tibda, għalkemm bdiet bi ftit f'dawn l-aħħar ġimgħat, u minkejja li r-ristrutturar ta' l-industrija għadu lanqas beda jiġi mplimentat bis-serjeta`?

Irrid ngħid li aħna dan mhux qed ngħiduh b'sens ta' kritika imma qalitu l-istess kummissjoni ta' l-Unjoni fir-rapport tagħha meta black on white qed titlob lill-gvern biex jiddefenixxi l-politika tiegħu f'dan ir-rigward.

Meta xi ħadd jgħidlek eżattament x'għandek f'moħħok, din hija l-ikbar konferma li inti lanqas kont għadek bdejt tiċċaqlaq fid-direzzjoni suppost iddikjarata li tkun kommess magħha!

Ejja nieħdu l-privatizzazzjoni.

Dwar il-privatizzazzjoni, anke hawnhekk jidħol id-diktat ta' Brussels u din m'hijiex fissazzjoni min-naħa tagħna.

Jidher ċar li minħabba d-diktat ta' Brussels, il-gvern se jkollu jġib fit-tmiem il-programm kollu li għandu sas-sena 2004.

Din tirriżulta mill-accession partnership documents - mhux mil-commission report imma mill-accession partnership documents li hemm anness mar-rapport - li jgħidu ċar u tond li sa tmiem is-sena 2004 il-gvern irid ikun temm il-programm kollu li għandu għall-privatizzazzjoni.

Wara dik id-data. ikun hemm min ikun hemm fil-gvern, qajla se jkollu x'jipprivatizza għaliex il-gvern sa dik inhar se jkun laħaq biegħ il-fidda tal-familja kollha.

Ftit ilu l-Ministru Dalli ndirrizza l-fond monetarju internazzjonali f'Washington, fejn għamel diskors li safejn naf jien ma ġiex rilaxxat lill- istampa lokali mid-dipartiment għall-informazzjoni.

Fost affarijiet oħra l-Ministru Dalli mpenja ruħu li sa tmiem Ottubru li għadda, jiġifieri sal- ġimgħa li għaddiet, iressaq quddiem dan il-parlament għad-diskussjoni dokument dwar il-privatizzazzjoni li suppost kellu jkun imħejji bl-għajnuna tal-bank dinji.

Ottubru ġie u għadda u din il-wegħda ma nżammitx, tant li sal-lum għadna fid-dlam dwar il-politika tal-gvern f'dan il-qasam, politika li jekk niġġudikaw minn dak li sar s'issa spikkat l-iktar għan-nuqqas ta' kontabilita` u trasparenza fl-operat tagħha.

Kulma nafu minn dak li qal il-Ministru Dali f'xi konferenza f'dawn l-aħħar jiem hija li dan id- dokument se jiġi ppubblikat mal-budget jew fl-istess żmien tal-budget.

Tajjeb li wieħed jistaqsi allura: Għaliex dokument li kellu jiġi ppubblikat sa tmiem Ottubru issa se ndumu nistennew kważi sa l-aħħar ta' Novembru biex jiġi pubblikat?

Hawnhekk hija mitluba spjegazzjoni min-naħa tal-gvern.

Dwar il-VAT li n-naħa tal-gvern għaddew mill-parlament b'tant għaġġla qabel il-vakanzi tal-Milied, tajjeb li wieħed ifakkar li tant kienu mgħaġġlin li dak inhar saħansitra kienu qed jikkonsidraw serjament li jimponuha mingħajr ebda diskussjoni parlamentari.

Issa sibna li dak li kellu jkun biss sempliċi rtokk għal-liġi VAT II li ġiet fis-seħħ f'Jannar li għadda, din se tkun ferm aktar minn hekk, tant li se jiġu milquta diversi aspetti ta' zero rating u anke ta' eżenzjonijiet.

Li nixtieq ngħid biss f'dan l-istadju - ikolli ċans nitkellem aktar 'il quddiem - huwa li skond konsulent li qabbad l-istess gvern Nazzjonalista mis-settur privat meta kien qed ifassal il-liġi tal-VAT II f'diskors pubbliku waqt seminar jew forum dwar l-Ewropa ftit ilu qal li t-tibdil li jrid isir dwar il-VAT m'hijiex kwestjoni biss ta' ftit emendi għal-liġi eżistenti iżda - hawn qed nikkwota verbatim maqlub mill-Ingliż għal Malti - qed nitkellmu dwar tibdiliet li jinvolvu piżijiet ġodda fuq il-konsumaturi u sistemi ġodda ta' tħaddim għan-negozji u għall-amministraturi tat-taxxa.

Dan mela jkompli jikkonferma ħaġa waħda; jikkonferma kemm, bir-rispett kollu, il-Ministru Dalli kien qed iqarraq meta ta x'jifhem li l-liġi tal-VAT II kellha bżonn biss ftit tibdil żgħir biex tiġi modifikata.

Minkejja l-ftaħir tal-gvern li l-ekonomija qed tirpilja u li nibtet fiduċja ġdida fost il-poplu, issa mhux biss huma l-konsumaturi u n- negozjanti li qed jgħidu li dan m'huwiex minnu; issa hija l-istess Unjoni li qed tgħid li d-domanda domestika li hija persistentement dgħajfa naqqset id-deficit tal-kont kurrenti bin-nofs.

Hija wkoll l-istess Unjoni li qed tgħid li l-impjiegi fis-settur tal-produzzjoni diretta staġnaw, hija l- istess Unjoni li qed tgħid li s-self-employed li jirrappreżentaw 11% ta' dawk li jaħdmu bil-qliegħ naqsu fin-numru.

Issa mhux l-Oppożizzjoni Laburista li qed tkun qisha Ġeremija imma qed tkun proprju l-Unjoni stess li qed tpoġġi subajha fuq il-feriti kbar li għandha din l-amministrazzjoni.

U kollox jindika li biex inqarrbu lilna nfusna ma' l-Unjoni se jkollna nerġgħu mmissu r-rati ta' l-interessi b'dannu kbir għad-depożitanti Maltin, l-aktar iż-żgħar.

Dan għaliex kif jgħid ir-rapport innifsu, il-yield difference fir-rati ta' l-imgħax tagħna b'paragun ma' dawk ta' l-Unjoni - għalkemm illum x'aktarx li r-rati Ewropej jiċċaqalqu b'marġini 'l fuq, hekk hu mbassar jew mistenni - xorta huma 'l fuq minn xi 100 basis points u dan minħabba t-tnaqqis fir-rati ta' l-imgħax fiż-żona ta' l-euro li kien hemm fix-xhur li għaddew.

Dwar l-intrapriżi pubbliċi, fosthom il-Malta shipbuilding u t-tarzna, l- Unjoni qed tagħmilha ċara li mhux biss is-sussidji ma jistgħux jibqgħu bir- rata li huma fil-preżent, iżda indikaw li dawn l-ażjendi m'għandhomx jibqgħu f'idejn l-istat.

Ħalli nitkellem ċar.

Aħna nemmenu li ċerta liberallizzazzjoni fil-kontroll tal-kapital eventwalment għandha tispiċċa, jiġifieri ma rridx niġi miskwotat f'dan ir-rigward u wara kollox diġa' saret parti sostanzjali minn din il-liberalizzazzjoni.

Iżda aħna nemmnu li t-time-frame ta' tliet snin hija impożizzjoni għaġġelija fuq dan il-gvern għaliex aħna nafu xi problemi kellhom bosta pajjiżi li għamlu l-iżball li neħħew dawn il-kontrolli fuq il-kapital b'ċertu għaġġla żejda.

In-Nazzjonalisti qed jipprovaw ibellgħuha lill-poplu li ċerti tibdiliet se jsiru bil-mod biex il-poplu jweġġa' mill-inqas, għallinqas dan kien it- ton ta' Dr Fenech Adami meta ġie intervistat mill-gazzetta "The Financial Times", iżda l-ħsieb min-naħa ta' l-Unjoni jidher li huwa differenti.

Jekk wieħed jifli r-rapport - mhux l-appendiċi tar-rapport - li għandna għad- diskussjoni llum, wieħed isib li l-Unjoni jaslu għal konklużjoni interessanti.

Skond huma l-ekonomija ta' pajjiż - f'dan ir-rigward il- pajjiż huwa Malta għax qed jitkellmu fuq Malta - tkun f'qagħda aħjar li tassumi l-obbligi ta' sħubija sħiħa ogħla ma jkun il-livell ta' integrazzjoni ekonomika ma' l-istess unjoni qabel ma din issir membru ta' l- Unjoni.

Jiġifieri spiċċa ż-żmien li nitkellmu dwar żmenijiet transitorji, derogi u żmien ta' nifs.

Issa lill-gvern malti qed jgħidulu ċar u tond: Inti importanti li tkun f'pożizzjoni li tonora l-obbligi li għandek għas-sħubija sħiħa u biex tilħaq dan il-għan importanti li tintegra ruħek ekonomikament kemm jsita' jkun ma' l-unjoni qabel ma ssir membru sħiħ ta' l-istess unjoni.

Fi kliem ieħor dawn qed jgħidulhom: Tridu tintegraw ruħkom magħna qabel tissieħbu u mhux wara.

U jekk dan se jsir fl-istadju li jkunu għaddejjin fih in- negozjati, billi l-gvern huwa impenjat li r-referendum jagħmlu biss wara li jkunu temmew in-negozjati, hemm ċans kbir li l-poplu jkun diġa' beda jġorr diversi piżijiet u obbligi meta jiġi mistoqsi jekk iridx ikompli jimxi fit- triq ta' sħubija sħiħa.

Dan huwa punt importanti ħafna għaliex għalkemm dan il-gvern għandu mandat elettorali li jagħmel referendum wara n- negozjati, m'għandux mandat li jdaħħal lil Malta fl-Unjoni.

Sur President, dawn it-time-frames, fil-fehma tiegħi, jirrendu anke r- referendum f'xi ħaġa neboluża, aktar u aktar meta naraw kif l-Unjoni qed tippretendi li għandna naċċelleraw ċerti bidliet fejn jidħlu tneħħija ta' levies kif ukoll tħaddim ta' suq wieħed intern li jirregola l-freedoms, b'mod partikolari l-freedom of goods u anke l-freedom of services.

Għalkemm l-Unjoni qed tgħid li aktar ma nerfgħu malajr il-kontrolli fuq il- kapital aktar se nsiru destinazzjoni attraenti għall-investiment dirett barrani, naħseb li tajjeb li wieħed jara bil-fatti x'se jiġri f'dan il- qasam għaliex ir-record ta' dan il-gvern b'mod partikolari minn kemm ilu fil-poter minkejja li neħħa l-friża fuq l-applikazzjoni Maltija għal sħubija sħiħa, hija record fejn ma ġie l-ebda investiment barrani siewi.

Għaldaqstant wieħed irid jara wkoll x'se jiġri mhux biss dwar dawn il- prospetti imma x'se jiġri dwar il-pakkett ta' inċentivi għall-investiment barrani li għandna attwalment illum.

Sur President, naf li l-MDC suppost qiegħda tirrevedi dawn l-inċentivi pero' naħseb li l-MDC qed tagħmel dan għax qed ikollha tirrevedihom fid- dawl anke ta' l-obbligi ġodda li ġġib magħha sħubija sħiħa, mhux sempliċement biex tagħmel xi inċentivi iktar user-friendly għal pajjiżna.

Dan japplika wkoll għat-turiżmu kif irriżulta mid-diskussjonijiet li kellna fil-PAC xi ġimgħatejn ilu.

Biex jikkongratula lilu nniffsu dwar dan ir- rapport, il-gvern ftaħar li l-Unjoni qalu li fil-fehma tagħhom Malta għandha tkun kapaċi tlaħħaq mal-pressjonijiet kompetittivi kif ukoll mal- forzi tas-suq.

Li ma qalux tan-naħa tal-gvern hija ħaġa importanti li qalu ta' l-Unjoni, u dan qalitulhom ċar u tond u niżlitu fir-rapport, jiġifieri li biex dan isir hemm bżonn li l-gvern jieħu diversi miżuri xierqa.

Dawn il-miżuri xierqa ovvjament in-naħa tal-gvern lanqas biss għaddiet żbrixx magħhom illum, lanqas biss għamlet l-iċken aċċen għalihom u niddubita kemm se jagħmlu aċċen għalihom fl-interventi li baqa' min-naħa tal-kelliema tal- gvern.

Lill-poplu - jiena ngħid deliberatament - dan il-gvern la qed jispjegalu x'inhuma dawn il-miżuri xierqa u wisq inqas mhu jgħidlu xi prezz soċjali se jkollu jħallas għalihom.

Ċerti liġijiet siewja dwar copyright u dik ta' proprjeta` industrijali kif ukoll liġijiet tal-ħarsien tal-konsumatur nistgħu ndaħħluhom faċilment fis-seħħ l-ewwelnett għax naqblu fuqhom u t- tieni nett għax m'hemmx bżonn li dawn ikunu jagħmlu parti mill-programm ta' sħubija sħiħa fl-unjoni.

Wara kollox taħt gvern Laburista kien diġa' sar xogħol ferm siewi biex jiġu aġġornati il-liġijiet dwar il-copyright u dik li tissejjaħ proprjeta` intelletwali fuq id-drittijiet kif ukoll dwar it- trademarks, u safejn naf jien ix-xogħol għadu jsir bl-istess nies fid- dipartiment żgħir - forsi understaffed kif kien fi żmienna u għadu understaffed illum - tal-proprjeta` industrijali.

Jiġifieri aħna konna xorta waħda mexjin fl-istess direzzjoni u dawn it-tibdiliet jistgħu jseħħu mingħajr il-bżonn li wieħed bilfors jirkeb il-karru ta' sħubija sħiħa.

Lil min iħoss li għandu jibqa' jistudja dwar l-unjoni, ngħidulu li dwar ċerti affarijiet li l-unjoni hija ċara u hija kategorika, b'mod partikolari dwar it-tarznari.

Naf li l-gvern f'dawn l-aħħar jiem ipprova jixtri l-paċi industrijali, nafu li l-gvern għandu strateġija li jipprova jrattab il- pożizzjoni ta' l-unions dwar l-Ewropa imma l-pożizzjoni ta' l-Unjoni dwar it-tarznari hija kategorika.

Huma qed jgħidu li l-għajnuna ta' l-istat mogħtija lil dawn l-ażjendi għandha tkun irregolata bir-regoli ta' l-istess unjoni u għaldaqstant qed jorbtu - u din toħroġ mir-rapport inniffsu u mhox konkoużjoni tiegħi - lill-Gvern Malti biex jibda jħejji rapport annwali dwar l-għajuna ta' l-istat ħalli jkun hemm trasparenza sħiħa f'dan ir-rigward.

Anzi lill-Gvern Malti qalulu iktar minn hekk, qalulu li appart milli jħejji rapport annwali dwar l-għajnuna ta' l-istat li jkun qed jagħti, importanti li jwaqqaf awtorita` ta' sorvelja ħalli minn issa 'l quddiem din tkun tista' tissorvelja s-sussidji kollha li qed jagħti l-gvern fuq dawn l-affarijiet.

Sur President, l-ewwel tkellimna dwar il-VAT, imma mhux din il-liġi biss mistennija tinbidel b'mod sinifikanti, iżda anke l-liġi dwar is-sisa.

Fil- fatt ir-rapport jgħid "Malta's system differs to a large extent" meta jitkellem fuq is-sisa, jiġifieri hemm differenza sostanzjali fil-prattiċi tagħna tas-sisa għal dak li għandhom fl-Unjoni.

Anke hawnhekk jidher ċar li flok qed jgħidulna nidħlu u mbagħad inbidlu, ta' l-Unjoni qed jgħidulna li rridu nfasslu programm strutturat sew biex jiġi mdaħħal qabel is-sħubija bħala parti mill-pre-accession strategy mingħajr ma jagħtuna l-wegħda ta' għajnuna verament xierqa.

Din tal-pre-accession strategy naħseb li importanti li wieħed jenfasizzaha għax jekk wieħed jaqra r-rapport f'diversi paġni jsib miktub din l-espressjoni ta' l-unjoni mhux biss għas- sisa, mhux biss għall-VAT imma għal diversi aspetti.

Dawn diversi drabi jgħidu "Malta needs a well structured and targeted pre-accession strategy in .... ", jiġifieri lill-gvern qed jgħidulu li qabel nidħlu hemm bżonn li nimxu b'mod aktar iffukat u iktar strutturat.

Dwar id-dwana ta' l-Unjoni qed jgħidu ċar u tond li jeħtieġ li l-gvern jfassal strateġija ċara għal qabel is-sħubija.

Jekk il-gvern mingħalih li se jgħaddi dawn il-liġijiet kollha mill-Parlament b'ħeffa liema bħalha u permezz ta' ruxmata legal notices, naħseb li għarralu għaliex aħna bħala oppożizzjoni għandna l-obbligu li niflu bil-lenti dawn l-affarijiet ikbar ma jkunu t-tibdiliet u iktar ma jkunu radikali.

Naf li dan l-aħħar fuq it- television kien hemm min ftaħar li mhux biss qbiżna l-queue - u agħamel tajjeb l-Onor.

Michael Frendo li ma qabilx ma' dan - imma l-affarijiet tant se jkunu faċli li qisna sejrin surfing.

Din rajniha fuq in-NET Television.

Irridu nżommu f'moħħna pero' li f'dan l-istadju delikat u kruċjali - u huwa stadju delikat u kruċjali - l-akbar żball li nistgħu nagħmlu huwa li nħallu l-ewforija u r-romantiċiżmu jiġru bina.

Jeħtieġ li nkunu b'saqajna ma' l-art u nfittxu dejjem dak li huwa fl-interess nazzjonali.

Lil min qed jikkongratula lilu nniffsu għax se jinfetħu n- negozjati ma' Malta ngħidulu: Għadek ma ntbaħtx li minn żewġ gruppi l- applikanti saru grupp wieħed u li l-istess unjoni ddeċidiet li tinnegozja ma' kulħadd ħlief it-Turkija li għandhom problemi speċjali?

Sur President, jiena nagħlaq kif bdejt.

Dan id-dokument - u fuq dan irridu niffukaw minn issa 'l quddiem - fil-fehma tiegħi huwa doċċa kiesħa għal kull min f'dawn l-aħħar xhur ħalla l-immaġinazzjoni tiegħu tiġri bih.

Huwa dokument li jġibna wiċċ imb'wiċċ mar-realtajiet ekonomiċi, finanzjarji u anke soċjali ta' sħubija sħiħa.

Ir-realpolitik li timxi bih l-Unjoni Ewropea toħroġ minn dan id-dokument b'mod partikolari meta wieħed jikkontrastjah ma' l-irtokk u mat-tlellix ta' dawk kollha li s-soltu jagħmew bit-tlellix ta' l-istilel.

Jiena ngħid li d-differenza fundamentali bejn in-naħa tagħna u n-naħa tal-gvern m'hijiex li huma jridu integrazzjoni sħiħa u aħna rridu kollaborazzjoni mill-eqreb, imma hija li filwaqt li l-Partit Laburisa huwa partit b'saqajh ma' l-art, il-Partit Nazzjonalista f'dan ir-rigward ta' l-Ewropra għallinqas qed jimxi b'pożizzjoni fundamentalista.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Mr Speaker, naħseb li battuta żgħira fuq li dak li għadu kemm qal il-kollega l-Onor.

Leo Brincat hija żgur f'postha.

L-ewwelnett ma nafx x'hemm x'tiftaħar li tkun f'partit li jimxi b'mod fundamentalista għaliex il-politika moderna trid tkun politika oġġettiva, mhux estrema u f'dan is-sens mhux fundamentalista.

Għaliex liema fundamentaliżmu qed isegwu?

Tal-partiti tal-lemin li ndikahom dalgħodu fil-bidu ta' dan id-dibattitu l-Prim Ministru kif rajna, per eżempju, fl-Isvizzera jew inkella ta' dawk fl-Awstrija?

Dak it-tip ta' fundamentaliżmu, dak it-tip ta' estremiżmu ma jagħmel ġid lil ħadd.

Pero' nixtieq nirriferi għal kumment ieħor li għamel l-Onor.

Brincat, fejn qalilna: "Għadkom ma ntbaħtux li issa ż-żewġ gruppi ta' pajjiżi applikanti saru grupp wieħed?"

Jien inwieġeb għal din id-domanda b'domada oħra, fejn nistaqsi: "Il-Partit Laburista għadu ma ntebaħx li fiż-żewġ gruppi li kellna - jiġifieri min kien se jkun fl-ewwel grupp u min kien se jkun fit- tieni grupp - fi żmien meta huma kienu fil-gvern Malta ma kienet fl-ebda grupp?"

Sur President, issa l-Kummissjoni Ewropea qiegħda tgħid li se tikkonsidra l-applikazzjonijiet kollha fuq il-merti tagħhom u fuq il-prinċipju ta' differentiation.

Dan ifisser li issa se jaraw iż-żewġ gruppi flimkien pero' iktar importanti minn hekk għalina bħala pajjiż ifisser li skond il- merti tagħna nistgħu nipprovaw li kapaċi nkunu minn ta' l-ewwel, u dan huwa ta' vantaġġ għalina.

Allura dażgur li ntbaħna b'dan, u ntbaħna wkoll li Malta qiegħda ma' l-applikanti l-oħra kollha u se tkun aġġudikata fuq il- merti tagħha jekk tistax tkun membru anke fl-ewwel tkabbir li jsir.

Tajjeb ngħid ukoll li mhux biss ir-rapport tal-Kummissjoni Ewropea imma anke rapporti mill-"Financial Times" u rapporti oħrajn indipendenti jagħtu prosit lil Malta li qiegħda tidher fuq quddiem nett f'din it-tiġrija biex tidħol membru ta' l-Unjoni.

Sur President, jiena naqbel mal-kelliema kollha miż-żewġ naħat tal-Kamra li għamlu appell favur dibattitu serju u oġġettiv fejn naraw l-interess nazzjonali u niflu f'daqsxejn dettall l-oqsma diversi fl-acquis communautaire li huma responsabbilta` tal-ministeri differenti.

Naturalment f'dan ir-rigward allura jixraw li min-naħa tiegħi nifli b'mod oġġettiv l-isfidi li għandna quddiemna speċjalment fil-qasam ta' l-ambjent.

Irrid ngħid li l-esiġenzi li joħorġu mill-acquis communautaire huma varji.

Jekk tgħodd id-direttivi u r-regolamenti dwar l-ambjent għandek 'il fuq minn 300 liġi u dan jindika li għandna sfidi kbar quddiemna u fil-ftit ħin qasir li se nuża se nipprova nirriferi għal uħud minn dawk li huma l- iktar importanti.

Qabel xejn pero' nistaqsi: "Aħna bħala ministeru għall- ambjent ħadna passi fejn l-acquis communautaire jolqot l-aspetti ambjentali tal-pajjiż?"

Nibda billi ngħid, Sur President, li meta f'dan il-parlament fil-bidu tas- sena 2000 se nressqu għad-diskussjoni l-liġi ġdida dwar l-ambjent, din hija intenzjonata biex ikollna leġislazzjoni li tkopri diversi prinċipji ambjentali li huma importanti għal pajjiżna.

Pass ieħor importanti li ħadna kien li applikajna biex Malta tissieħeb fil-European environmental agency.

Il-ġimgħa li għaddiet f'pajjiżna kellna konferenza tal-contracting parties tal-konvenzjoni ta' Barcelona u huwa ta' sodisfazzjon għalija li ngħid li rappreżentant f'din il-konferenza mill-istess environmental agency feraħ u awgura lil Malta li se nkunu membri ta' din l-aġenzija li tipprovdi għajnuna teknika, amministrattiva u koordinattiva biex jitwaqqfu l-istituzzjonijiet u l-proċeduri neċessarji għall-implimentazzjoni tal-liġi ambjentali.

Irrid ngħid ukoll li aħna ħejjena rapport rigward l-istat ta' l-ambjent fil-pajjiż, inizjattiva li nbdiet mill-gvern preċedenti, u dan għaliex huwa importanti li jkollok kejl li tista' tħares lejh biex tkejjel l-isfidi li għandek quddiemek mill-aspett ambjentali.

Jiena naħseb li lkoll naqblu, Sur President, li l-ambjent - u dan se jkun rifless fil-liġi l-ġdida - huwa suġġett interdixxiplinarju.

Inti ma tistax tgħid li fi ħdan il- ministeru għall-ambjent għandek dipartiment għall-ħarsien ta' l-ambjent li jara x'jagħmel għall-ambjent u daqshekk.

Fil-fatt illum fit-taqsima xogħlijiet - jiġifieri apparti d-dipartiment tal-ħarsien ta' l-ambjent - id- dipartiment tad-drenaġġ huwa relevanti.

F'ministeri oħrajn id-dipartiment ta' l-agrikoltura u s-sajd, id-dipartiment tal-protezzjoni ċivili, id- dipartiment tas-saħħa u l-awtorita` ta' l-ippjanar kollha qegħdin f'attivita` interdixxiplinari għaliex l-ambjent irridu nħarsu lejh b'mod integrat.

Dik hija l-viżjoni Ewropea u dik hija l-viżjoni li taqbel għal pajjiżna.

Issa, fid-dawl anke tal-preparazzjoni tagħna biex nagħmlu evalwazzjoni kif nipparagunaw ma' l-acquis communautaire waqqafna diversi working groups li jittrattaw il-kooperazzjoni internazzjonali, il-kwalita` ta' l-arja, l- immaniġġar ta' l-iskart, il-kwalita` ta' l-ilma, l-amministrazzjoni ta' riskji kimiċi u tniġġis industrijali, il-biodiversita` u protezzjoni tan- natura, il-genetically modified organisms u l-aspetti dwar tniġġis anke mill-ħoss jew minn xi aspett nukleari.

Nieħu din l-okkażjoni hawnhekk biex nirringrazzja lil kull min qed jieħu sehem f'dawn il-working groups u ngħid ukoll li dawn kollha ppreparaw ir-rapport tagħhom dwar l-aspetti relevanti ta' l-acquis.

Dawn il-working groups kollha ħadmu b'mod interdixxiplinari u ħafna minnhom tmexxew minn rappreżentant tal-ministeru għall-ambjent pero' kellna wkoll ir-rappreżentanza tal-ministeri l-oħrajn kif għadni kif spjegajt.

Inħasset ukoll il-ħtieġa għal kampanji edukattivi wiesa' dwar l-aspetti kollha ta' l-ambjent għaliex nemmen li huwa kruċjali li l-pubbliku jkun edukat dwar l-aspetti ta' l-ambjent li jolqtuh.

Irrid ngħid ukoll li fit- tmiem tax-xogħol tal-working groups saru wkoll diversi laqgħat mal-korpi kostitwiti li bgħatna għalihom u wkoll għall-għaqdiet interessati, għamilnilhom preżentazzjonijiet tal-konklużjonijiet tal-working groups, tajnihom l-opportunita` li jagħmlu l-mistoqsijiet tagħhom u tajnihom ukoll iż-żmien biex jagħtuna r-reazzjonijiet tagħhom anke bil-miktub u fil-fatt kienu diversi li għamlu hekk.

Sur President, irridu nifhmu li l-ambjent ma jikkonċernax biss lobbies partikolari imma jolqot setturi anke minn oqsma oħra mhux l-inqas dawk ta' l-industrija u l-kummerċ.

Għalhekk issa se nipprova nirriferi fil-qosor għal ftit mir-riżultati li għandna anke minn dawn il-working group.

Per eżempju, fil-working group dwar koperazzjoni internazzjonali rajna trattati internazzjonali li aħna mseħbin fihom u wasalna għall-konklużjoni li Malta ftit se jkollha problemi biex taddotta din il-parti ta' l-acquis communautaire għaliex aħna diġa' mseħbin fil-biċċa l-kbira tal- konvenzjonijiet u protokolli li fihom hija msieħba l-Unjoni.

Rigward il-working group dwar il-kwalita` ta' l-arja li pparteċipaw fih rappreżentanzi mid-dipartiment tas-saħħa, mill-korporazzjoni Enemalta, mill- Malta development corporation, il-public transport authority, l-Awtorita` ta' l-Ippjanar u l-Malta standardisation authority, bla dubju nista' ngħid li hawn nuqqas kbir ta' regoli fuq dan l-aspett u għalhekk se nispjega qasam qasam bl-iktar mod oġġettiv.

Identifikajna wkoll numru ta' direttivi li jeħtieġ li jidħlu fil-liġi Maltija permezz ta' leġislazzjoni li jkun hemm bżonn f'dan ir-rigward.

Żgur pero' - u hawn naħseb li nippretendi li naqblu - li dawn huma regoli li għandhom ikunu ta' fejda għas-saħħa u għall- ambjent tal-poplu Malti kollu, u huwa hawn fejn jiena nagħmel l-appell li niddiskutu b'mod oġġettiv.

Mela jiena nista' noħroġ barra u ngħid li n- Nazzjonalisti f'Malta jridu li jkollhom l-arja nadifa u l-Laburisti ma jridux għaliex dik hija r-regola ta' l-Unjoni Ewropea?!

Allaħares nitkellmu hekk!

U dawn huma l-isfidi li jaqblu lil pajjiżna.

Niġi issa għat-tielet working group li jittratta l-management ta' l- iskart.

Anke hawn kellna rappreżentanza ta' diversi dipartimenti u rajna l- leġislazzjoni tagħna.

Nista' ngħid li f'pajjiżna kellna bidu ta' regolamenti f'dan il-qasam li jaqblu ma' l-acquis communautaire b'mod partikolari ċerti regolamenti rigward is-sistema tad-drenaġġ.

Fil-fatt Malta diġa' bdiet iddaħħal il-prinċipju ta' the polluter pays pero' huwa evidenti li hemm bżonn li tibda tkun prattikata dik li tissejjaħ il- ġerarkija ta' għażliet fl-immaniġġar ta' l-iskart, jiġifieri l-famużi prinċipji ta' reduce, reuse u recycle.

Dawn huma prinċipji li jimponu ċerti miri li naturalment huma applikabbli anke għall-pajjiżi diġa' membri fl-Unjoni.

Sur President, waqt dan il-working group issemmiet ħafna l-landfill tal- Magħtab, pero' landfills hemm fil-pajjiżi Ewropej kollha u ħadd ma qal li dawn għandna nneħħuhom kollox.

Kif għedt dan l-aħħar anke meta żort lill- attivisti tal-Greenpeace abbord ir-"Rainbow Warrior", Allaħares il-livell ta' kontaminazzjoni hemmhekk huwa l-istess bħal dak f'park nazzjonali.

Imma dan nistgħu napplikawh anke fid-djar tagħna għaliex dustbin fil-living room fejn tilqa' lin-nies ma jkollux l-istess livell ta' kontaminazzjoni li għandek fid-dust bin li hemm fil-kċina.

Imma ħalli nkompli fuq il- landfill tal-Magħtab.

Sur President, jiena nistaqsi: Għandna nneħħu dak li hu perikoluż f'din il-landfill?

Għandna nimxu lejn direttivi ta' l-Unjoni li jikkontrollaw u jneħħu speċjalment il-kontenut ta' bio-gas li probabbli hemm jew il-lactate li jista' jinżel anke għas-saff tal-gound water level?

Dażgur li għandna nagħmluh!

U din hija l-isfida Ewropea quddiemna li għandna nimmiraw għaliha, li l-Magħtab kif nafuh illum m'għandux jibqa' kif inhu.

Fil-fatt sa l-aħħar ta' din is-sena, kif konna ħabbarna, se noħorġu bi pjan ta' strateġija fuq l-immaġġinar ta' l-iskart.

Niġi issa għall-working group dwar il-kwalita` ta' l-ilma.

Naturalment hawn jidħol l-aspett tas-sewerage master plan fejn qed inkomplu fuq ħidma li kienet inbdiet minn Gvern Nazzjonalista preċedenti biex insaffu s- sistema tad-drenaġġ u ma nikkontaminawx il-baħar ta' mad-dawra ħalli nkomplu bl-upgrading tas-sistema u ma nkunux kaġun ta' kontaminazzjoni.

Hawnhekk huwa meħtieġ investiment qawwi u dan rridu nagħmluh għas-saħħa ta' pajjiżna u għall-kwalita` ta' ambjent li rridu f'pajjiżna.

Għandek imbagħad il-ħames working group li jittratta l-amministrazzjoni ta' riskji kimiċi u tniġġis industrijali.

Sur Presidnet, din hija parti ta' l-acquis communautaire li żgur se tkun ta' benefiċċju kemm għall-ambjent, għas-saħħa pubblika u wkoll għall- protezzjoni tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol tagħhom.

Malta diġa' toffri ċerta protezzjoni rikjesta mil-liġi Ewropea.

Per eżempju, aħna ma naċċettawx li nimportaw asbestos pero' hemm livelli ogħla ta' protezzjoni li jeżistu fl-Ewropa li qed nidentifikaw u li jidhrilna li għandhom ikunu applikabbli f'pajjiżna wkoll.

Fil-fatt biex nimxu f'din id-direzzjoni għamilna l-eco-management and audit scheme li hija sistema volontarja li teżisti fi ħdan l-Unjoni u li permezz tagħha l-industrija tilħaq il-livelli Ewropej b'mod volontarju.

(Interruzzjonijiet) Jien ma niddejjaq xejn li partijiet minn dawn saru fi żmienkom.

Jien għedt diġa' li dawn huma miri Ewropej u nippretendi li n-naħa l-oħra tibda tgħid li huma ta' ġid għall- poplu Malti bid-differenza li flok nagħmlu dan kollu waħedna qed nagħmluh fi programm ta' strateġija ta' pre-accession għall-Unjoni għaliex aħna għandna minn fejn ingawdu mill-għajnuna teknika, finanzjarja u ta' konsulenza li toffri l-Unjoni lill-pajjiżi applikanti kif se nuri b'mod ċar iktar tard.

Aħna ma naħsbux li aħna żgħar wisq u m'aħniex tajbin biżżejjed u din il-mentalita` insulari llum iħaddnuha biss fl-estrem lemin fundamentalista - ħalli nuża frażi li uża l-kelliem ta' qabel - li hemm fl- Ewropa.

Min hu soċjal demokratiku, min tassew iħobb lill-ħaddiem, min għandu viżjoni għall-futur u min hu oġġettiv serjament ma jħaddanx din il- mentalita`.

Sur President, aħna qegħdin lejliet il-bidu ta' negozjati u dan huwa fatt. Allura aħna għandna b'mod nazzjonali u b'mod oġġettiv ngħidu: X'għandna bżonn fin-negozjati għal pajjiżna?

Ħalli l-Partit Laburista wara n-negozjati jgħid x'inhi l-pożizzjoni tiegħu fuq in-negozjati imma dawn anke qabel tmur tinnegozja qed jgħidu li dak li qed nagħmlu huwa ħażin.

Dawn qed jgħidu li jekk inti Laburista lanqas biss għandek tmur tinnegozja!

(Interruzzjonijiet) Il-pożizzjoni tagħkom meta kontu fil-gvern bil-fatti hija li lanqas ridtu li ssir mozzjoni biex issir kummissjoni maħtura minnkom stess biex tagħti l-parir jekk tkomplux tinnegozjaw jew le.

Jekk illum qed taqblu li jsiru negozjati almenu f'dawn il-ħames sigħat u nofs li fadal tad-dibattitu ddikjaraw s'hemm għaliex b'hekk tkunu għamiltu pass 'il quddiem.

Sur President, working group ieħor jittratta l-bio-diversita` u protezzjoni tan-natura.

Din hija parti ta' l-aquis li tikkonċentra numru ta' aspetti li għandhom x'jaqsmu kemm mal-protezzjoni ta' l-ispeċi kif ukoll mal-protezzjoni ta' l-abitat tagħna u tikkonċerna wkoll il-kummerċ fl- ispeċi u derivativi minnhom.

Kif nafu, aħna diġa' parti mill-konvenzjoni dwar il-kummerċ ta' l-ispeċi protetti u se nagħmlu l-parti tagħna biex din nimplimentawha.

Naturalment bħala punt ta' tluq irridu nenfasizzaw ukoll il-ħtieġa - safejn naf jien din hemm il-qbil ta' kulħadd dwarha - li r- regolamenti eżistenti fil-pajjiż rigward il-protezzjoni tan-natura u l- protezzjoni ta' bio-diversita` għandhom ikunu mħarsa u enforzati.

Huwa minn dan il-punt ta' tluq li huwa punt anke ta' kredibilita` fejn għaqdiet ambjentali u oħrajn fil-pajjiż jitkellmu ma' xulxin u jikkordinaw il- pożizzjoni tagħhom li jiena nemmen li Malta fin-negozjati li se jkun hemm - kemm minħabba t-tradizzjonijiet kif ukoll minħabba l-qgħada ġeografika partikolari tagħha - tista' titlob għal ċerti derogi li nħossu li huma relavanti għal pajjiżna.

Sar ukoll working group dwar il-genetically modified organisms.

Dan huwa suġġett relattivament ġdid u suġġett ta' importanza kbira.

F'dan il-qasam pero' għandna nuqqas ta' nies imħarrġa u għandna wkoll nuqqas ta' informazzjoni kbira pero' żgur li l-implimentazzjoni tar-regoli Ewropej jirriżolvu dak li rridu nagħmlu f'pajjiżna f'dan ir-rigward.

Dan ifisser ukoll li jrid ikun hemm leġislazzjoni komprensiva f'dan il-qasam.

Rigward il-working group dwar it-tniġġiż minn ħsejjes jew minn aspetti oħra, din hija materja li tikkonċerna iktar id-dipartiment tas-saħħa u fil-fatt qed issir koordinazzjoni f'dan is-sens pero' nista' ngħid li fuq noise pollution, biex nagħti eżempju ieħor, irridu li l-istandards Ewropej ikunu applikabbli għalina.

Sur President, jiena nħoss li huwa ċar li aħna għandna naħdmu biex inwettqu dawn l-istandards u meta nisma' lill-parti l-oħra tgħid li dawn jaqblu magħhom, allrua ngħid li fil-qasam ta' l-ambjent naqblu li l- istandard Ewropew huwa validu u tajjeb għal pajjiżna.

Pero', nerġa' ngħid, dan għandna nagħmluh għal rasna jew inkella permezz ta' l-istrutturi Ewropej għandna nidentifikaw kif Malta tibbenefika mill-għajnuniet varji li jservu biex hija timplimenta dawn ir-regoli ambjentali vasti ħafna?

Għaliex għamilna kemm għamilna bħala gvernijiet differenti - anke jekk nieħu l-ispazju ta' l-aħħar 30 sena - l-isfidi ambjentali kbar li għandna quddiemna huma fenomenali.

Imma ħalli nagħti eżempju wieħed.

L-Unjoni, per eżempju, adottat dak li jissejjaħ l-instrument for structural policies for pre-accession u jekk inħarsu lejn dokument tal- Kummissjoni Ewropea tal-21 ta' Ġunju 1999 insibu li b'enfasi fuq dik li hija għajnuna għall-proġetti li jolqtu l-infrastruttura tat-trasport u miżuri ambjentali, il-voti li din il-kummissjoni kull sena tagħti lill- pajjiżi applikanti kollha flimkien huwa ta' biljun Ewro.

Hawn ukoll lista ta' l-applikanti kif rikonoxxuti f'Lulju ta' din is-sena.

(Interruzzjonijiet) Iva, is-Slovenja hija li ħadet l-inqas u nieħu gost li l-Onor.

George Vella qed jistaqsini dwar is-Slovenja għaliex jiena kont se nġib proprju l-eżempju ta' dan il-pajjiż.

Mela s-Slovenja se tieħu bejn 1% u 2% ta' biljun Ewro fis-sena, li jfisser - u tajjeb niftakru li dan huwa l- minimum tal-minima kollha li hawn s'issa għaliex dawn għad iridu jiġu riveduti - għaxar miljun Ewro fis-sena.

(Interruzzjonijiet)

Iva, dan huwa għas-Slovenja imma Malta, bħala pajjiż applikant - għax hawn hu l-breakthrough; aħna ħriġna lil Malta mill-friża fejn la kienet fl- ewwel grupp u lanqas fit-tieni grupp u issa hija applikant - issa tista' tagħmel il-każ tagħha biex ikollha l-allokazzjoni meħtieġa apparti għajnuniet oħra għall-proġetti ambjentali li jolqtu proġetti anke ta' infrastruttura tat-trasport.

Allura dan huwa ħażin?

Aħna għandna nagħmlu l-programm tal-Magħtab?

Għandna nagħmlu l-programm tal-ħarsien aħjar tan- natura?

Għandna nagħmlu programm tal-genetically modified organisms?

(Interruzzjonijiet) Mela dawn daqqa jgħidu li aħna żgħar wisq u daqqa jgħidu li aħna kbar wisq, skond it-ton li jkunu qed jużaw!

(Interruzzjonijiet) Għaxar miljun Euro m'humiex ¥2 miljun bir-rispett kollu.

(Interruzzjonijiet) Jiena qed ngħidlek li s-Slovenja se tieħu 1% li jiġu għaxar miljun Ewro, pero' ma nafx għalfejn waħħalt f'rasek li nħarsu biss lejn is-Slovenja.

Jekk nieħdu l-Estonja, per eżempju, insibu li l-minimu li jistgħu jieħdu huwa ta' 2% u l-massimu huwa ta' 3.5%.

Jiena ma naħsibx li qed naspiraw li ningħataw l-allokazzjoni tal-Polonja imma dawn, anke minħabba d-daqs ġeorgrafiku tagħhom, se jieħdu bejn 30% u 37%.

(Interruzzjonijiet) Intom ma ridtu xejn!

Intom kontu bravi imma aħna rridu dak li hu tagħna bħala pajjiż applikant u pajjiż li - u nagħlaq biha għaliex dan kollu huwa sinjal pożittiv ħafna - fuq stedina tal-kummissjonarju għall-ambjent fl-aħħar ta' dan ix-xahar se jkun qed jattenti għal-laqgħa għall-ministri ta' l-ambjent mill-pajjiżi applikanti kollha fi Brussels.

Mela, anke jekk aħna formalment jonqosna l-konferma tas-summit ta' Hensinki, għandi l-unur ngħid li aħna mistednin mal-membri applikanti kollha nipparteċipaw f'din il-laqgħa mal-kummissjonarju Ewropew għall- ambjent fit-tmiem ta' dan ix-xahar fi Brussels għaliex aħna ntbaħna - biex nagħlaq bl-istess battuta li bdejt biha ispirata mill-Onor.

Brincat - li qabel Malta kienet barra miż-żewġ gruppi li kien hemm u llum reġgħet hija parti mill-equation u se titqies fuq il-merti tagħha, u dan fejn qabel kienet barra għal kollox minn kull grupp immaġinabbli.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Sur President, jiena nieħu pjaċi nisma' lill- Onor. Francis Zammit Dimech jitkellem għaliex jitkellem b'tali mod li diffiċli ma taqbilx miegħu fl-affarijiet li jgħid.

Pero' mbagħad għandu l- vizzju li jsemmi l-affarijiet tajbin biss u ċerti affarijiet li jaf li wieħed jista' ma jaqbilx magħhom ma jsemmihomx.

Per eżempju, staqsa jekk aħna ta' l-oppożizzjoni Laburista naqblux li jkollna standards bħalma għandhom il-pajjiżi ta' l-Unjoni.

Dażgur li naqblu!

Min qal li ma naqblux?

Aħna naqblu imma iktar minn hekk anzi naqblu li pajjiżna ħaqqu l- aħjar.

Allura jekk jeżistu standards fl-air quality li huma iktar għoljin u tajbin minn dawk ta' l-Unjoni bħalma hemm fl-Istati Uniti ta' l-Amerika allura mmorru għalihom.

Aħna naqblu li pajjiżna għandu jkollu l-aħjar u għalhekk ma nafx minn fejn ġab din l-idea li aħna ta' din in-naħa ma naqblux li f'Malta għandu jkollna l-aħjar.

Sur President, il-ministru qalilna wkoll li se ntejbu l-kwalita` ta' l- ilma, li se nimmoniterjaw ir-radjazzjoni u ħafna affarijet oħra bħal dawn.

Dawn kollha huma affarijiet li kulħadd jaqbel magħhom u kif jitkellem il- Ministru Zammit Dimech, kif diġa' għedt, ma tistax ma taqbilx miegħu imma meta mbagħad tara kif dak li qed jgħid qed jiġi transalted f'azzjonijiet, tneħħi l-aħħar biċċa fejn irrifera għall-ISPA, il-funding arrangement ġdid li forsi huwa ġdid għal Malta - imma b'hekk għallinqas sibna kelma ġdida x'nagħtu lill-media - u li permezz tiegħu nistgħu nieħdu funding biex inwettqu proġetti għal titjib ambjentali u titjib infrastrutturali fit- trasport, ma ssib xejn.

Dan barra li nafu li jeżistu fundings oħrajn li wieħed jista' jieħu flus minnhom.

Sur President, fuq kollox dan li qed nagħmlu llum huwa dibattitu huwa fuq id-dokument li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra ftit taż-żmien ilu fuq l- opinjoni ta' l-EU rigward l-applikazzjoni ta' Malta.

Għalhekk se naqra ftit dawn x'qegħdin jgħidu fejn jidħol il-qasam ambjentali.

Dawn qegħdin jgħidu li hemm bżonn li l-qasam ambjentali jiġi imtejjeb u nnotaw li bejn Frar li għadda sa Ottubru meta sar dan id-dokument, Malta tista' tgħid li ma għamlet l-ebda progress f'dan il-qasam.

Imbagħad taw ukoll ix- xogħlijiet short-term - jiġifieri għas-sena d-dieħla - u l-medium term - jiġifieri sa żmien tliet snin oħra - li jridu jsiru u qed jgħidu wkoll fejn iridu jwasslu.

U fost l-aktar ħaġa importanti li qed jgħidu fejn jidħol il- qasam ta' l-ambjent - hawn se nikkwota - huwa:

" ... integrate sustainable development principles into the definition and implementation of all other sectoral policies''.

Dan x'ifisser?

Dan ifisser li aħna rridu nsibu mezzi kif intejbu l-oqsma ambjentali ta' pajjiżna b'mod sostenibbli.

Jiġifieri dak kollu li se nagħmlu biex intejbu, per eżempju, is-sistema tad-drenaġġ f'pajjiżna jris isir b'mod sostenibbli.

Iżda dawn l-affarijiet f'pajjiżna ma jsirux, anzi dan il-gvern għamel il-kontra.

Fejn kien hemm attentat minn gvern preċedenti Laburista biex idaħħal il-konċett li jkollna sustainable development f'dan il-qasam, dawn raw kif għamlu u neħħew l-affarijiet li kienu bdew jiġu mplimentati kif qalu li se jagħmlu f'wegħdiet elettorali biex jisirqu ftit voti.

Sur President, ħalli nibda mela biex nitkellem fuq il-qasam tad-drenaġġ.

Il-ministru qal li f'dan il-qasam irid ikollna l-aim li d-drenaġġ kollu li nipproduċu f'pajjiżna, apparti li jkollu sistema tajba biex jinġabar, jiġi trattat qabel ma jasal fil-baħar.

Li ma qalx il-ministru kien li dan beda fuq inizjattiva ta' gvern Laburista fis-snin sebgħin, inizzattiva li sussegwentement ħarġet ukoll mill-konvenzjoni ta' Barcelona li ġiet ratifikata dan l-aħħar mill-ministru u li permezz tagħha aħna ntrabatna li ma nħallux li fil-Mediterran jidħol drenaġġ li ma jkunx ittrattat.

Kien appuntu wara din il-konvenzjoni li hija marbuta mal-mod kif taħdem l-Unjoni li aħna bdejna nibnu l-impjanti tat-trattament tad-drenaġġ ħalli nimplimentaw dik il-konvenzjoni li konna firmatarji għaliha.

U din hija konvenzjoni li ġiet negozjata mill-pajjiżi tal-Mediterran flimkien ma' l- Unjoni Ewropea, jiġifieri m'hijiex xi konvenzjoni li ma tagħmilx sens u li hija b'xi mod konfliġġenti ma' l-Unjoni.

Iżda minn dak iż-żmien 'l hawn, Sur President, aħna li b'ħafna rettorika niġu f'dan il-parlament u ngħidu li irridu nimplimentaw u ndaħħlu kundizzjonijiet biex inkunu konformi ma' standards Ewropej, m'għamilna xejn!

Fil-fatt wara li dan l-uniku impjant tat-trattament tad-drenaġġ kabbarnih - xogħol li spiċċa fi żmien gvern Laburista - spiċċa x-xogħol kollu għaliex s'hemmhekk wasalna.

Nafu pero' li jridu jinbnew xi tliet impjanti oħrajn, wieħed f'Għawdex, wieħed fin- naħa ta' fuq ta' Malta u wieħed fin-naħa t'isfel ta' Malta iżda l- pjanijiet baqgħu fuq il-karta.

Sur President, waħda mill-affarijiet li għamilna aħna kienet li għedna: Dawn l-impjanti kif qed jiġu funded?

Rajna li kien hemm protokoll ma' l- Unjoni, li permezz tiegħu konna nieħdu fondi mill-European Investment Bank, parti bħala grant u parti bħala loan, biex fost affarijiet oħrajn inkunu nistgħu nimplimentaw dawn it-tip ta' xogħlijiet.

Anzi dawn il-loans mingħand l-EIB kienu mmirati appuntu fuq proġetti ta' natura ambjentali u allura jekk inti tibni impjant għat-tisfija tad-drenaġġ jaqa' proprju f'din il-ħaġa.

Kemm domna aħna fil-gvern, jiġifieri fl-amministrazzjoni Laburista preċedenti, konna qed nagħmlu ħilitna biex dawk il-loans li kienu miftiehma bħala parti mill-protokoll ta' l-EU - loans li kienu jammontaw għal ECU 30 miljun - naraw kif nużawhom ħalli nkunu nistgħu nibnu dawn l-impjanti tat-trattament tad-drenaġġ.

Fil-fatt nista' ngħid - għaliex ħafna drabi kont niċċerja u nkun preżenti għall-meetings li kien ikollhom l-uffiċjali ta' l-EIB hawn Malta fuq dan is-suġġett flimkien ma' l-uffiċjali tiegħi - li konna mxejna pass 'il quddiem mhux ħażin fuq din il-ħaġa.

Pero' l-EIB kienu għamlulna żewġ kondizzjonijiet sabiex aħna nkunu nistgħu nieħdu dawn l-ECU 30 miljun .

L- ewwel kondizzjoni kienet li jridu jibdew isiru arranġamenti ħalli d- dipartiment tad-drenaġġ jiġi nkorporat fil-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma għar-raġuni li dawn l-impjanti tat-trattament tad-drenaġġ effettivament jispiċċaw jipproduċu l-ilma u allura nħass il-bżonn li dan id- dipartiment isib ruħu f'din il-korporazzjoni.

It-tieni kondizzjoni kienet li kellu jiġi ntrodott sewerage charge, xi ħaġa li l-EIB li nerġa' ngħid huwa funding li ġej mill-EU qalulna ċar li jekk m'aħniex se nddaħħluha allura ma jagħtuna l-ebda loan.

Għalhekk sibna l-agreement li kien sar minn gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996 fejn ftehmu li jieħdu dan it-tip ta' loan, għedna li dan ix-xogħol Ewropa u mhux Ewropa hemm bżonn li jsir, għedna li hemm bżonn li d-drenaġġ nittrattawh u mhux inħallux sejjer raw fil-baħar Mediterran, rajna li hemm dan il-funding, rajna li biex nakkwistaw dan il-funding irridu ndaħħlu it- tariffa tad-drenaġġ u mxejna b'dan il-mod.

Imma x'ġara?

Kulħadd jiftakar li qamet kwestjoni politika kbira f'dan il-parlament u anke bara minnu.

Qalu li aħna gvern anti-soċjali għaliex daħħalna tariffa ta' ¥3 fis- sena fuq kull household għad-drenaġġ u pprovaw jieħdu ftit mileage politiku minn din l-istorja.

Ġaladarba pero' ġara dan, Sur President, meta mbagħad inbidel il-gvern it- tariffa tad-drenaġġ kellhom ineħħuha.

U meta jiena wara l-elezzjoni li għaddiet staqsejt lill-Ministru Josef Bonnici x'sar minn din it-tariffa huwa qalli li din inkorporawha fit-tariffa ta' l-ilma.

Għalhekk jiena naħseb li meta qal hekk ried idaħħak; almenu bina pprova jdaħħak imma bl- EIB ma jistax idaħħak.

Fil-fatt meta lill-EIB qalulhom li din it-tariffa neħħewha, dawn ma tawhom l-ebda loan u allura Malta tilfet ECU 30 miljun.

Din hija xi ħaġa li ġiet irrapportata fil-gazzetti l-ġimgħa li għaddiet u xi ħaġa li kkonfermaha l-Ministru John Dalli.

Issa llum il-ministru qal li huma jaqblu mal-polluter pays principle imma jekk verament jaqblu ma' dan allura t-tariffa tad-drenaġġ imisshom ħallewha għaliex jekk inti twaddab id-drenaġġ fis-sistema you are polluting the system, you are polluting the Mediterranean.

Imma dawn, Sur President, jgħidu mod u jagħmlu totalment bil-kontra għar-raġunijiet politiċi tagħhom.

Hawnhekk jiġu jgħidulna kemm se nieħdu benefiċċji u flus mill-Unjoni li jistħu jgħidulna li tlifna minn ħalqna ECU 30 miljun fuq ftehim negozjat mill-gvern Nazzjonalista preċedenti ta' qabel l-1996 fuq kollox!

U dan għaliex qabel l-elezzjoni wegħdu lin-nies li se jneħħulhom it-tariffa tad- drenaġġ, xi ħaġa li qabel l-1996 kienu jaqblu magħha għaliex iffirmaw għaliha!

Imma dawn l-affarijiet ma jgħiduhomx, anzi l-ministru jiġi jgħidilna kemm se nibbenfikaw minn fondi.

Imma x'fondi se nibbenefikaw mihhom jekk anke dawk li kellna tlifna?!

Każ ieħor ta' fondi mitlufa mill-EU huwa dwar il-proġett - anke dan kien inbeda fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista preċedenti - tat-tneħħija tal-wires tat-telefons mill-Belt Valletta.

Aħna wkoll naqblu ma' dan il- proġett u anke l-EU kienet taqbel li dan il-proġett jagħmel sens.

Fil-fatt tatna l-fondi sabiex isir proċess ħalli t-Telemalta, dak iż-żmien, tneħħi dawn il-wires minn mal-ħitan tal-Belt Valletta.

Niftakar li wara li waslu dawn il-fondi jiena u sieħbi l-Onor.

Joe Mizzi li kien il-ministru inkarigat minn dak is-settur konna bdejna nitkellmu din kif se nimplimentawha imma nbidel il-gvern u ma sar xejn.

Mhux talli hekk, talli issa taw permess lill-Melita Cable Television ikomplu jżidu l-wires ma' dawk li hemm!

U dawn mhux wires biss iwaħħlu imma kull kaxxa daqsiex u jekk hawn xi ħaġa li tkerrah il-belt kapitali ta' pajjiżna huma proprju dawn il-ħafna wires u kaxxi mwaħħlin mal-ħitan kollha u ma naħsibx li fuq din ma naqblux.

Effettivament pero' din tant domna biex nimplimentawha, jekk m'iniex sejjer żball disa' snin jew għaxar snin - li l-Unjoni Ewropea qaltilna: "Ilkom is-snin biex timplimentawha!", u qabdu u neħħewlna l- fondi għaliha.

U mbagħad jiġi l-ministru u jgħidilna li se nidħlu fil- programm ta' l-ISPA u li se jkollna access għal ħafna fondi.

Sur President, jiena ngħid: Aħna lanqas il-fondi li kellna ma konna kapaċi nużaw minħabba wegħda politika żbaljata - għaliex jiena ngħid li din kienet wegħda politika żbaljata tan-naħa l-oħra meta qalu lin-nies li se jneħħu t-tariffa tad-drenaġġ għaliex kienu jafu li jekk ineħħuha jitilfu ECU 30 miljun - ....

Dawn huma affarijiet li l-Ministru Zammit Dimech iħobb jgħidhom u jħobb jiffanfra kemm se nġibu flus lejn il-pajjiż imma meta niġu għan-nitty gritty ta' l implimentazzjoni ta' l-affarijiet ma jiġri assolutament xejn.

Il-Ministru Zammit Dimech ma qalx lanqas, per eżempju, xi tfisser li tagħmel sustainable development fil-qasam ambjentali infrastrutturali kif qalulna fir-rapport l-EU.

Din tfisser li s-servizzi li tipprovdi trid tibbażahom fuq a cost recovery programme fejn dak li ddaħħal minnhom irid għallinqas ikun biżżejjed biex iħallas il-pagi u r- running costs ta' dak l-impjant li jipproduċi, per eżempju, l-ilma.

Sur President, nerġa' ngħid, l-Unjoni tinsisti li sustainable development f'dan il-qasam ifisser a full cost recovery programme.

Issa, meta aħna rrivedejna t-tariffi ta' l-ilma u tad-dawl - mhux ma tajniex sussidji għaliex tajna ¥6 miljun f'sussidji u jekk rajt tajjeb fl-estimi tal-WSC li tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra s-sena d-dieħla qed jgħidu li se jieħdu ¥8 miljun - kellna storja kbira politika oħra.

Imma dawn lill-poplu ma qalulux li meta nidħlu fl-Unjoni se jkollu jibda jħallas il-full cost ta' l- ilma.

Jekk iridu jirranġaw il-qasam ta' l-ilma u ta' l-enerġija f'pajjiżna bilfors iridu jdaħħluhom dawn ir-rati li permezz tagħhom ikollna full cost recovery.

Imma, nerġa' ngħid, dawn l-affarijiet ma jgħiduhomx.

Allura, Sur President, meta nara dawn l-affarijiet u naqra between the lines ta' dak li qegħdin jgħidu fir-rapport ta' l-Unjoni li qegħdin niddiskutu llum, ngħid: Imma b'min qed jipprovaw jidħku f'dan il- parlament?

Qed jipprovaw jidħku bin-nies bħalma pprovajw jidħku bihom qabel l-elezzjoni u issa qed jidħku bina?

U meta qed ngħid in-nies, m'iniex qed ngħid għall-Maltin imma għall-Ewropej li qegħdin jidħku bina.

Dawn qed jgħidu: "Ara kemm huma ħmir!

Ara x'għamlu!"

Għalhekk dawn l- affarijiet għandna narawhom bis-serjeta` għaliex il-committment ta' gvern Nazzjonlaista li jressaqna membri sħaħ fl-Unjoni se jdaħħalna għal ħafna piżijiet.

Sur President, diġa' għedt li aħna qatt ma għedna li ma naqblux ma' l- istandards Ewropej u ma nafx din minn fejn ġabuha pero' żgur li hemm modi oħra ta' funding anke jekk trid tersaq lejn l-Unjoni.

Meta l-Unjoni fl- 1985 qalet li l-Mediterran se jkun a free trade area sas-sena 2001 hija stess ħolqot il-MEDA programme biex permezz tiegħu tgħin lill-pajjiżi kollha tal-Mediterran.

Jiġifieri hemm tip ta' funding li nistgħu nieħdu u dan m'huwiex funding żgħir.

Hawnhekk m'għandix il-figuri tal-MEDA programme pero' ċert li dawn huma figuri kbar ħafna u probabilment jitqabblu ħafna ma' dak li semma l-ministru li jingħataw taħt l-ISPA.

Jiġifieri aħna mhux bilfors irridu mmorru għat-tip ta' funding li qed isemmi l-gvern; dan il-funding għandna bżonnu ħalli nkunu nistgħu nimxu 'l quddiem imma m'għandiex għalfejn nieħdu ċerti piżijiet.

Per eżempju, wieħed mill-piżijiet li żgur ġej fuq pajjiżna jekk xi darba naslu biex inkunu membri sħaħ hija l-free movement of capital li permezz tiegħu kull min ikun irid jixtri proprjeta` f'dan il-pajjiż ikun jista' jixtriha.

Meta tkellimna fuq dan qalulna li fuq din il-ħaġa jitolbu deroga.

S'issa l-Unjoni ma tat lil ħadd din id-deroga.

Kulma taw huma fuq second homes f'Denmark imma ma waslu ma' ħadd iktar fuq dawn l- affarijiet.

Issa jekk kemm-il darba nidħlu fl-Unjoni kulħadd se jkollu d- dritt li jixtri l-proprjeta` li jrid f'Malta.

Ejja mela mmorru ftit lura meta telgħu n-Nazzjonalisti fl-1987.

Meta telgħu n-Nazzjonalisti fl-1987 kellna influss qawwi ta' buyers barranin li riedu jixtru proprjeta` f'Malta, influss li tant kien qawwi li l-ministru tal-finanzi ta' dak inhar stess ħass il-bżonn li biex jikkontrolla dak l-influss - għaliex minħabba dan l-influss ta' buyers barranin tant qawwi l-prezz tal-proprjeta` f'Malta beda tiela' u sploda u l-Onor.

Ċensu Galea li jifhem ħafna fil-proprjeta` bħalma nifhem jien minħabba x-xogħol tagħna jaf kif splodew il-prezzijiet tal-proprjeta` f'dik il-ħabta - kellna bżonn nagħmlu xi tip ta' taxxa fuq dawn it-tip ta' transazzjonijiet.

Effettivament, Sur President, daħlu ċerti taxxi, żdiedet it-taxxa tal- boll għall-barrani li jixtri proprjeta` f'Malta u bil-mod il-mod is- sitwazzjoni stabbilizzat ruħha.

Imma meta ma kien hemm xejn minn dan kollu kellna dan l-influss qawwi u splużjoni qawwija fil-prezz tal-proprjeta` f'Malta.

Issa, kull min huwa żviluppatur u kull min għandu biċċa art jieħu pjaċir li l-prezz tal-proprjeta` jisplodi imma aħna bħala pajjiż jaqblilna li jkollna din is-sitwazzjoni?

Din xi tfisser?

Ħafna mill-Maltin diġa' ma jaffordjawx li jkollhom id-dar tagħhom imma jekk ikollok splużjoni aktar u aktar mhux se jkollok min jaffordja jixtri daru.

Allura min ma jaffordjax jixtri l-proprjeta` f'Malta se jagħmel?

Se jmur jixtri l-proprjeta` fi Sqallija jew l-Ingilterra?

Sur President, dawn se jduru fuq il-gvern tal-ġurnata u jgħidulu: Aħna m'għandniex mezzi biex nixtru proprjeta`.

Ara x'se tagħmel ħalli tgħini nixtriha.

Allura dan mhux piż żejjed fuq il-gvern tal-ġurnata se jkun?

Għalhekk qed ngħid li rridu naħsbu naqra' x'qed ngħidu meta qed ngħidu dawn l-affarijiet għaliex huwa tajjeb li f'għajnejn in-nies inpinġu l-Unjoni bħala xi ħaġa tlellex imma jeħtieġ naraw l-affarijiet bis-serjeta`.

Biex nagħlaq, Sur President, jiena ngħid li minn din in-naħa nemmnu li l- Unjoni hija tajba għall-membri li hemm fiha u għal dawk li jridu jidħlu fiha imma għalina bħala pajjiż nixtiequ li jkollna relazzjoni kemm jista' jkun fil-viċin tagħha, nipprovaw nieħdu mit-tajjeb u mill-benefiċċji tagħha imma ma jkunx għaqli li f'dan l-istadju nifformaw parti sħiħa minnha.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru Ċensu Galea biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lejla, il-Hamis, 4 ta' Novembru, fil-5.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita' - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Arbitraġġ – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Responsabbilta' Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż- Żejt - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att ta' l-1993 dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.); u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Proprjeta' tal-Għadu – it-Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji - Kumitat Permanenti

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi - Kumitat Permanenti

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - Kumitat Permanenti.

Nixtieq ninforma lill-Kamra li skond ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, is-seduta tal-lejla għandha timxi fuq l-istess linji tas-seduta ta' dalgħodu.

Għalhekk l-ordnijiet tal-ġurnata jiġu sospiżi u d-diskussjoni tintemm fl-10.00 p.m., bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bil-winding-up għall- gvern.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, il-Ħamis, fil-5.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fis-2.01 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MELLIEĦA - TRIQ ID-DENCI - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jieħu l-passi biex jitkompla l-ilma u d-dawl (fejn hemm l-arbli tad-dawl diġa') fi Triq id-Denċi, il-Mellieħa?

Ladarba dan ix-xogħol inbeda, possibbli jitkompla biex ir-residenti kollha jkunu moqdija?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Dwar l-ilma ninsab infurmat li l-formazzjoni fil- livell ta' din it-triq għadu mhux lest u minħabba dan ma jistgħux jitqiegħdu l-kanni.

Meta l-formazzjoni titlesta, is-servizz ta' l-ilma jiġi pprovdut.

Rigward id-dawl fl-istess triq, ninsab infurmat li l-applikazzjonijiet kollha huma lesti u m'hemmx applikazzjonijiet pendenti.

Hija l-policy ta' l-Enemalta li l-linji kollha jiġu mgħoddija ladarba jsiru applikazzjonijiet ġodda.

ENEMALTA - CORRADINO STORES

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara għaliex qed isir overtime fil- Corradino Stores, kważi kuljum, fil-Korporazzjoni Enemalta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li f'Corradino Stores ma jsirx overtime regolari imma meta jinqalgħu l-emerġenzi.

Hawn min forsi jaħseb li għax jara l-impjegati jaħdmu wara l-ħin normali, dawn il-ħaddiema jkunu qegħdin jagħmlu l-overtime.

Dawn il-ħaddiema jkunu qegħdin jaħdmu bix-xift, ta' jew bejn is-6.30a.m. u s-2.30p.m. jew inkella bejn is-1.00p.m. u d-9.00p.m.

Dawn il-ħaddiema jkunu ġejjin mill-workshop tal-Power Station tal-Marsa.

QORMI - DE LA CRUX AVENUE - ĠNIEN - DAWL

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li l-ġnien f'De La Crux Avenue f'Ħal Qormi qed ikun bla dawl, jista' l-Ministru jara li dan il-ġnien ikun mixgħul adegwatament bil-għan li jkun sigur għall-familji li jieħdu lil uliedhom biex jiddevertu f'dan il-post?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li dan il-ġnien, li l-manutenzjoni tiegħu hija responsabbilta' tal-Kunsill Lokali ta' Ħal Qormi, huwa mdawwal adegwatament.

Tajjeb jingħad li xi ħsara li kien hemm fid-dawl li hemm f'dan il-ġnien kienet ġiet irranġata.

ŻABBAR - TRIQ ĦAS-SAJJIED - DAWL

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Wara li saru l-ispezzjonijiet meħtieġa biex issir bozza ġdida fi Triq Ħas- Sajjied, Żabbar, ħdejn ir-residenza tal-familja Saliba, residenza numru 16, jista' l-Ministru jara jekk huwiex possibbli jittieħdu passi biex din il-bozza li ilha ħafna pendenti titwaħħal?

Billi din il-familja toqgħod fl- imwarrab u hi ferm anzjana u billi diġa' jeżisti arblu tad-dawl ħdejn din ir-residenza, huwa possibbli jintervjeni l-Ministru biex din il-bozza li ilha tintalab snin twal fl-aħħar titwaħħal għax hemm ferm bżonnha?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li mill-investigazzjonijiet li għamlet il-Korporazzjoni Enemalta jirriżulta li fl-inħawi msemmija hemm dawl adegwat.

TARZNA TA' MALTA - DOCK NO.

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għar-risposta li ta l-Ministru għall-mistoqsija parlamentari numru 8636, jista' jgħid, issa li l-bieb tat-Tarzna No 1 ġie iwweldjat, kif sejjer wieħed jilqa' għall-ilmijiet li jkun hemm fi Pjazza G. Gulia kull meta jkun hemm xi maltempata?

Peress li dan il-bieb kien jinfetaħ kull meta jkun hemm maltempata, anke bil-lejl, jaħseb il-Ministru li l-flaps li saru taħt il-bieb m'humiex biżżejjed biex Pjazza G. Gulia u Triq ix-Xatt f'Bormla, ma jegħrqux wara kull maltempata?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-bieb li għalih qed issir riferenza bħala li ġie iwweldjat, huwa l-wicket door.

L-iwweldjar sar għal skopijiet ta' sigurta' u bl-ebda mod m'hu ser ixekkel l-operat tal-bieb prinċipali jew tal-bottom flaps.

F'każ ta' emerġenza jew waqt xi maltempata, is-sezzjoni tas-sigurta' tat- Tarzna tieħu ħsieb tiftaħ il-bottom flaps.

OQSMA TA' L-EKONOMIJA - ŻGĦAŻAGĦ

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn żgħażagħ li jaħdmu fid-diversi oqsma ta' l-ekonomija?

Tista' din l-informazzjoni tingħata fi breakdown skond: 1) l-eta'; 2) il-gender; u 3) il-marital status?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra iktar kmieni f'din is-Seduta.

ENEMALTA - MARSA - TANK AREA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 8770, jista' l-Ministru jgħid kemm sar overtime mill-1 ta' Jannar, 1999 sal-lum fil- manutenzjoni u fil-linji tat-tankijiet?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li bejn l-1 ta' Jananr 1999 u t-30 ta' Ġunju 1999 tħallset is-somma ta' Lm82,069 f'sahra lill-ħaddiema ta' l- Enemalta mpjegati fil-manutenzjoni u fil-linji tat-tankijiet.

MINISTERU GĦAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - KIRI TA' KAROZZI/MOBILE PHONES

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'kien in-numru totali ta': (a) karozzi tal-kiri; u (b) mobile phones użati fid-dekasteru li għalih hu responsabbli dan il- ministeru u x'kienet l-ispiża għal kull domanda mis-6 ta' Settembru, 1998 sa l-aħħar ta' Settembru 1999?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-Seduta.

ECONOMIC PLANNING - PROJECTIONS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 10212?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Huwa fatt li bħalissa hemm inċertezza qawwija fis- sitwazzjoni ekonomika u finanzjarja internazzjonali.

Barra dan, hemm numru ta' proġetti u inizjattivi importanti oħra li jridu jittieħdu fil-qasam lokali matul is-snin li ġejjin.

Bħal ma jaf l-Onor.

Interpellant, dawn il- fatturi kollha jikkundizzjonaw il-projections ta' l-indikaturi ekonomiċi ta' pajjiżna fuq medda ta' snin.

F'dan il-kontest, huwa mistenni li matul il-perijodu msemmi, il-prodott gross domestiku (GDP) f'termini reali huwa mistenni li jkun ta' madwar 4%.

F'ekonomija miftuħa bħal Malta, ir-rata ta' tkabbir ta' l-ekonomija tkun influwenzata mill-iżviluppi li jistgħu jseħħu fix-xena internazzjonali kif ukoll mir-ristrutturazzjoni f'diversi setturi ta' l-ekonomija.

Minbarra hekk, fis-snin li ġejjin, il-proġetti kapitali li mistennija jibdew fil- futur qarib huwa mistenni li jkollhom impatt ukoll fil-qasam tax-xogħol u l- kummerċ domestiku u internazzjonali.

Huwa mistenni wkoll li r-rata ta' inflazzjoni tibqa' relattivament baxxa.

ĦABS ĊIVILI - GWARDJANI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 lill-gwardjani tal-ħabs?

Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti każ b'każ?

Jista' l- Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li fil-perijodu speċifikat mill-Onor.

Interpellant, kien hemm supervisor u għaxar gwardjani li tbiddlilhom xogħolhom.

Ninsab infurmat ukoll li hija prattika normali li minn żmien għal żmien il-gwardjani tinbidlilhom id-diviżjoni fejn jaħdmu u dan għal raġunijiet ta` sigurta`.

Bdil bħal dan isir meta jkun meħtieġ skond l- esiġenzi fiċ-ċirkostanzi u prevalenti fl-aħjar interess ta` l- amministrazzjoni tal-ħabs.

PULIZIJA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 lill-pulizija?

Jista' l-Ministru jagħti r- raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti każ b'każ?

Jista' l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 10193, ninsab infurmat li sad-data speċifikati fil-mistoqsija, kien hemm erba' membri oħra tal-korp li tbiddlilhom xogħolhom.

Kif diġa` kelli okkażjoni li ngħid, dan it-tibdil fil-Korp tal-Pulizija jsir meta u kif ikun il-bżonn, fl-aħjar interess ta` l-istess Korp u tal-pubbliku in ġenerali.

DIPARTIMENT GĦALL-KOMPETIZZJONI ĠUSTA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 lill-ħaddiema tad-Dipartiment għall-Kompetizzjoni Ġusta?

Jista'l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li matul il-perijodu li għalih qed issir riferenza, ma sar ebda trasferiment ta' ħaddiema fid-Dipartiment tal- Kompetizzjoni Ġusta.

Fil-futur, trasferimenti jsiru jekk ikunu fl-interess tad-dipartiment li jsir dan.

DIPARTIMENT TAL-KUMMERĊ - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mad-Dipartiment tal-Kummerċ mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom applikati għall-imsemmi mpjieg?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li matul il-perijodu msemmi ma ġewx impjegati ħaddiema ġodda mad-Dipartiment tal-Kummerċ.

DIPARTIMENT TAL-KUMMERĊ - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 lill-ħaddiema tad-Dipartiment tal-Kummerċ?

Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it- trasferimenti każ b'każ?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li fil-perijodu msemmi ma sarx trasferiment ta' ħaddiema fid-Dipartiment tal-Kummerċ.

Fil-futur trasferimenti jsiru jekk ikun fl-interess tad-dipartiment li jsir dan.

DIPARTIMENT TA' L-ISTATISTIKA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 lill-ħaddiema tad-Dipartiment ta' l-Istatistika?

Jista' l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li matul il-perijodu msemmi saru ħames trasferimenti fl-Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika.

Ir-raġuni għaliex saru hija:

Wieħed għaliex ħa l-grad ta' immigration officer u għalhekk ma setax jibqa' f'dan l-uffiċju.

Waħda marret isservi bħala segretarja f'kunsill lokali.

Tnejn marru jaħdmu f'ministeru.

Waħda fuq talba tagħha stess.

Fil-futur trasferimenti jsiru jekk l-interessi ta' dan l-uffiċċju jkunu jitolbu li jsir dan.

UE - SĦUBIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li issa għaddew 12-il xahar mir-riattivazzjoni ta' l- applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-UE, jista' l-Ministru jinfurmani bil-kondizzjonijiet tal-liġijiet u regoli ġodda li jridu jibdew japplikaw il-produtturi tal-ħalib tal-mogħoż u tan-nagħaġ fil-gżejjer tagħna?

Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-vantaġġi u l-iżvantaġġi ta' dawn il- liġijiet u r-regoli ta' l-UE/CAP għar-rigward taċ-ċokon ta' pajjiżna?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirreferi l-Onor Interpellant għar-risposta tal- mistoqsija parlamentari numru 9664.

Ir-regolament relevanti jiprovdi għal għajnuna speċjali għall-ħażna tal- ġobon mill-ħalib tal-mogħoż u tan-ngħaġ.

UE - SĦUBIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-kondizzjonijiet u l-liġijiet li tinponi l-UE mal-bdiewa tal-pajjiżi membri li jkabbru l- Cannabis għall-użu ta' l-industrija?

Kemm huwa s-sussidju li jingħata lill-bdiewa li jkabbru din il-pjanta fil- mument fl-UE?

Kemm huwa s-sussidju li fil-fatt jieħdu l-bdiewa tal-pajjiżi membri fuq il-prezzijiet ta' prodotti bħal kaboċċi, pastard, karrotti, basal, patata eċċ?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għall-partijiet rilevanti ta' l-aquis ta' l-UE b'mod partikolari għar-regolament tal- Kunsill Numru 1308/70.

CAP - REGOLI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-regoli u liġijiet għall-industrija tal-majjal sabiex din tkun konformi mal-CAP?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għall-partijiet rilevanti ta' l-aquis ta' l-UE b'mod partikolari r-regolament tal-Kunsill Numru 2759/75.

UE - SĦUBIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li fil-Portugal bejn l-1985 u l-1994, minkejja s-sussidju tal-CAP u l-opportunita' ta' l-esportazzjoni li tiggarantixxi l-UE, l- esportazzjoni tal-bdiewa niżlet minn 10% għall-7%, il-persentaġġ tal-bdiewa jaħdmu r-raba' niżel minn 24% għall-11%, jista' l-Ministru jinforma lill- Kamra kif Malta mhux se jkollha dawn id-disfatti fis-setturi tal-biedja u sajd bi sħubija sħiħa ta' Malta fl-UE?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Hemm ħafna x'wieħed jgħid fuq il-progress tal- Portugal u l-andament ekonomiku tiegħu minn meta l-Portugal sar membru ta'l- UE.

Dan hu ta' siwi għall-preparazzjonijiet tagħna għan-negozjati għall- biedja u s-sajd.

L-Onor.

Interpellant jista' jibqa' ċert li l-ministeru qed jaħdem għall-aħjar kundizzjonijiet għall-biedja u s-sajd kif il-bdiewa u s- sajjieda, u l-poplu Malti kollu inġenerali, jixraqlu.

Il-figuri kkwotati mill-Onor.

Interpellant jindikaw żieda sostanzjali fl- attivita' ekonomika tal-Portugal fil-perijodu ndikat.

Filwaqt li s-sehem tal-prodotti tal-biedja fl-esportazzjoni naqas, l-esportazzjoni totali żdiedet b'mod konsiderevoli u filwaqt li n-numru tal-bdiewa naqas bħala persentaġġ tan-nies kollha li jaħdmu, in-numru tal-ħaddiema fis-settur relatat ta' l-ikel, inkluż it-trasport, l-ippakkjar u l-ipproċessar żdied għal 20.4% skond studju ta' l-OECD.

Skond l-istess studju, bdiewa fil- Portugal saru ħafna aktar effiċjenti tant li l-istandard gross margin, jiġifieri l-qliegħ tal-bdiewa żdied b'mod sostanzjali.

ĦMIRA - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid minn fejn qed tiġi importata l-ħmira tal-furnar fil-preżent?

Kemm hija l-levy li jkollu jdaħħal il-Gvern Malti fuq il-ħmira meta din tiġi importata mill-pajjiżi li ma jkunux membri ta' l-UE?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-preżent il-ħmira tal-furnar qed tiġi mpurtata mill-Italja u l-Olanda.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, ta' min jinnota li l-ħmira m'hijiex soġġetta għal-levy (imposta) meta tiġi importata, la minn pajjiżi ta' l- Unjoni Ewropea u lanqas minn dawk li m'humiex.

IMPJIEGI - INĊIDENTI FUQ IL-POST TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' inċidenti rrapportati fuq il-post tax-xogħol bejn Jannar u Settembru ta' din is-sena?

Kemm minn dawn l-inċidenti kienu fatali u kemm ta' natura ta' diżabilita' permanenti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' persuni li korrew fuq ix-xogħol minn l-1 ta' Jannar 1999 sat-30 ta' Settembru 1999, kien ta' 3,864.

Minn dawn kien hemm 239 persuna li ħadu gratuity għax ir-rata ta' diżabilita' kienet bejn 1% u 19%.

Kien hemm 17-il persuna oħra li ħadu pensjoni għax id- diżabilita' kienet ta' 20 jew aktar fil-mija.

Skond l-occupational health and safety unit in-numru ta' inċidenti fatali matul dan il-perijodu kien ta' tmienja.

SKEJJEL - TAL-KNISJA - GĦALLIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm għalliema b'permanent warrant u kemm b'temporary warrant li jgħallmu fl-iskejjel tal-Knisja u kemm f'kull każ huma reliġjużi u kemm huma lajċi?

Kemm hemm nisa u kemm hemm irġiel?

Kemm hemm kapijiet u assistenti kapijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li peress li l-istatistika tat-teachers ta' l-iskejjel tal-Knisja għas-sena skolastika kurrenti għadha tintbagħat, id- Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni għad m'għandhiex f'idejha din l-istatistika kollha u għalhekk hu kmieni biex inwieġeb għal din il-mistoqsija.

UNIVERSITA' - KORS FIT-TEKNOLOĠIJA DENTALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi konkreti se jittieħdu biex il-Kors fit- Teknoloġija Dentali jibda tassew f'Ottubru 2000 u mhux jerġa' jiġri, kif ilu jiġri mill-1994, li dejjem tinstab xi spjiega biex dan il-kors ma jsirx?

F'Ottubru 2000 se nerġgħu naraw ripetizzjoni ta' x'ġara f'kull Ottubru 1994 'l hawn u l-kors jerġa' ma jibdiex?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 10250 fejn joħroġ ċar li r-raġuni unika għaliex din is-sena ma fetaħx il-kors indikat kienet li l-arranġamenti li riedu jsiru mad-dipartiment tas-saħħa sabiex jibda jintuża l-laboratorju tat-teknoloġija dentali fl-Isptar San Luqa ħadu fit-tul u ġew konklużi f'Lulju 1999 u għaldaqstant ma kienx hemm żmien biżżejjed sabiex ir- regolamenti tal-kors jiġu kkunsidrati mis-senat u mill-kunsill ta' l- Universita`.

Il-ftehim bejn l-Universita` u d-Dipartiment tas-Saħħa biex jintuża l- laboratorju fid-dipartimenti tad-dentistrija ntlaħaq u se jintuża wkoll il- laboratorju ta' l-Universita` fl-Iskola medika.

Ġew imfasslin ir-regolamenti tal-kors u dawn se jkunu sottometti lis- senat ta' l-Universita` għall-approvazzjoni.

Is-sillabus dettaljat tal-kors ġie konkluż ukoll.

Saru arranġamenti biex dawk is-suġġetti li huma komuni ma' korsijiet paramediċi oħra jiġu mgħallmin fl-istess ħin u b'hekk tonqos l-ispiża.

Ġew stabbiliti n-numru ta' għalliema neċessarji tal-kors.

RESTORATION UNIT - QRENDI - TORRI TAL-ĦAMRIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ħadet ir-restoration unit wara t-talba tal- Kunsill Lokali tal-Qrendi biex jissewwa t-torri tal-Ħamrija wara l-ħsara li saritlu fl-1 ta' Settembru, 1999?

X'xogħol ieħor jonqos isir fuq dan it- torri biex ikun f'kundizzjoni tajba?

Meta se jsir dan ix-xogħol?

X'relazzjonijiet jeżistu bejn ir-restoration unit u ċ-Ċentru ta' l-Istudji tar-Restawr?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li r-restoration unit kienet diġa'qiegħda tagħmel studju intensiv fuq il-ħsarat ta' dan it-torri meta ġara l-inċident ta' l-1 ta' Settembru.

Rapport fuq il-ħsarat kien diġa' sar kemm mill-perit inkarigat kif ukoll minn ġeoloġista tad- dipartiment konċernat.

Minn dak iż-żmien 'l hawn saret talba lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex isir xogħol ta' restawr kemm jista' jkun malajr.

Il- pjanti u t-tender biex isir dan ix-xogħol jinsabu fl-aħħar fażijiet ta' tħejjija.

Ix-xogħol mistenni li jinbeda kmieni s-sena d-dieħla.

Uffiċjal mir-restoration unit inħatar bħala membru fuq il-board of governors taċ-ċentru ta' l-istudji tar-restawr.

IHC - STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid l-istudent, li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, kienx ikkwalifikat biżżejjed biex jibda l-kors Certificate in Nursing Practice organizzat mill-Institute of Health Care?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-istudent indikat kien eliġibbli biex jibda l-kors imsemmi iżda sad-data li fiha setgħu jintlaqgħu applikazzjonijiet tard, li kienet is-27 ta' Awissu, hu ma applikax.

KUNSILLI LOKALI - MELLIEĦA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ħadu l-Pulizija, l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u d-Dipartiment ta'l-Artijiet dwar abbużi li tkellem dwarhom il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa fl-aħħar jiem dwar rimi ta' terrapien, reklamazzjoni bla permess u ħsarat lis-sejjieħ fl-inħawi fil-Mellieħa u madwarha?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li fl-20 ta` Settembru, 1999, ftit ħin wara li rċevew rapport mill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa, il-Pulizija marru fuq il-post indikat fejn instabu xi persuni jagħmlu xogħol ta` reklamazzjoni ta` art.

Dawn ġew ordnati jieqfu milli jagħmlu dan ix- xogħol.

Il-Pulizija qed tagħmel sorveljanza ta` dan il-lokal sabiex ma jsirx xogħol, in vista ta` stop notice maħruġa mill-Awtorita` ta` l- Ippjanar.

Min-naħa ta` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar, ninsab infurmat li din ħadet il- passi neċessarji skond Att 1 ta` l-1992 dwar l-Iżvilupp u nħarġu Stop and Enforcement Notices kontra l-Kummissarju ta` l-Artijiet bħala sid l-art.

Għal dak li jirrigwardja d-Dipartiment ta` l-Artijiet, dan jinvestiga kull każ li jiġi rrappurtat lilu dwar rimi ta` terrapien jew reklamazzjoni ta` art bla permess.

Kif jista` jifhem l-Onor.

Membru, id-dipartiment jiddependi ħafna fuq informazzjoni mogħtija lilu biex ikun jista` jieħu l- passi kollha meħtieġa skond il-liġi kontra min jabbuża.

PA - MELLIEĦA - SANTA MARIA ESTATE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid għaliex plot 217 fi Triq Għajn Żejtuna, Santa Maria Estate, Mellieħa, qed jitħalla mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar jibni barra mil-linja ta' bini ieħor?

Għaliex qed jitħalla jibni fuq l-indefinite water course?

Għaliex tħalla jidfen bil-konkos mnejn għaddej l-ilma ġieri fil-wied?

Meta se jreġġa' lura fi stat naturali l-parti tal-wied li difen bir-radam illegalment?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 9867, ninsab infurmat mill-Awtorita` ta` l-Ippjanar illi ma jirriżultax li sar xi bini barra mil- linja; ma jirriżultax li qed isir xi bini fuq l-indefinite water course u lanqas jirriżulta li sar radam bil-konkos 'il barra miż-żona approvata fil- permess PA 1568/97.

Irriżulta iżda li ntefa` radam żejjed fil-wied u dan sar illegalment, kif ukoll inbena ħajt ta` madwar 20 pied iżjed minn dak approvat.

Ninsab infurmat ukoll li nħareġ Stop & Enforcement Notice Numru 973/99.

Is- sid ikkommetta ruħu li jottempora ruħu ma` l-avviż kif maħruġ.

L-awtorita` se tkun qed tosserva l-iżvilupp u tieħu dawk il-passi kif mitlub mil-liġi, jekk ikun il-każ.