MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 140 It-Tnejn, 26 ta' Lulju, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 140

It-Tnejn, 26 ta' Lulju, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.08 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 26 ta' Lulju, 1999

WERREJ MINUTI 963

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 963

TQEGĦID TA' KARTI 968

UPDATE TA' L-AVIS TAL-KUMMISSJONI EWROPEA 969

AĠĠORNAMENT 995

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 1000

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 139 li saret fis-26 ta' Lujlu, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

QORMI - TRIQ SAN ĠORĠ - LAMPA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

5850, jista' l-Ministru jgħid kif jiġi deċiż jekk triq ikollhiex bżonn ta' aktar dawl jew le?

Jaf il-Ministru li lampa li kien hemm fi Triq San Ġorġ inqalgħet xi żmien ilu, bil-konsegwenza li anzjani u residenti oħra spiċċaw qishom priġunieri imsakkrin f'darhom minħabba dlam ċappa?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomici): Il-ħtieġa ta' żieda ta' dawl tiġi deċiża billi jittieħed in konsiderazzjoni il-wattage tal-lampi diġa` eżistenti, l-għoli tagħhom u l-wisa' tat-triq.

Mill-informazzjoni li għandi ma jidhirx li nqalgħet xi lampa fit-triq imsemmija mill-Onor.

Interpellant, madanakollu jekk hu għandu xi informazzjoni speċifika nitolbu jagħtihieli.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Carmelo Borg, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO BORG: Mr Speaker, jien kemm-il darba ġbidt l-attenzjoni li f'ċerti nħawi f'Għawdex, fosthom Triq Ċanġa fix-Xewija, hemm vultaġġ baxx.

Allura jista' l-Ministru jgħidli x'sar f'dan ir-rigward biex il-problema tiġi solvuta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Naturalment fuqi m'għandix l-informazzjoni li qed jitlobni l-Onor.

Membru pero' se nieħu nota u nivverifika.

QORMI - TRIQ IĊ-ĊAWSLI - DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

6022, jista' l-Ministru jgħid minn fejn jirriżultalu li fi Triq iċ-Ċawsli, kantuniera ma' Mdina Road, m'hemmx ħtieġa li jiżdied id- dawl?

Jaf li f'din it-triq, li tinsab f'area mwarrba, hemm ħafna mħażen u li ftit ta` żmien ilu kien hemm mewġa ta' serq?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Minn verifika li għamlet il-korporazzjoni Enemalta nstab li l-lampi li hemm fi Triq Imdina - kantuniera ma' Triq iċ-Ċawsli, f'Ħal Qormi - huma mqassma tajjeb u li l-wattage ta' dawn il-lampi huwa kif meħtieġ.

AIR MALTA - MILLENNIUM BUG

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE (f'isem l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra xi proċeduri ta' kawtela neċessarja qegħdin jittieħdu mill-Air Malta u minn kumpanniji oħra sussidjarji tagħha għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-effetti tal-millennium bug?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-Air Malta qed tieħu l-prekawzjonijiet u l-passi kollha meħtieġa, inkluża l-parteċipazzjoni fil-programm relattiv ta' l- IATA, biex telimina l-effetti tal-millennium bug minn fuq is-sistemi u l- apparat tagħha u tas-sussidjarji tagħha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li hemm affarijiet oħra li jaffettwaw is- servizzi ekonomiċi ta' pajjiżna, il-Ministru ġie nformat li l-burdnara waqfu jġorru s-siment mill-1 ta' Lulju?

Jaf li l-industrija tal-bini tinsab wieqfa u li dawk li jagħmlu r-ready mix jinsabu magħluqin peress li m'hawnx siment?

Jista' jgħidli x'inhu jsir biex tiġi solvuta din il- problema?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Naturalment din il-mistoqsija m'hijiex relatata ma' l-Air Malta imma nista' ngħidlek li naf li qed isiru tentattivi biex tiġi żblukkata s-sitwazzjoni.

Pero' jekk l-Onor.

Membru jixtieq aktar dettalji fuq din il-materja nitolbu jagħmel il-mistoqsija tiegħu bil- miktub.

(Interruzzjonijiet) Jista' jkun wkoll li l-Ministru għal Għawdex ikollha x'informazzjoni addizjonali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Borg.

ONOR.

CARMELO BORG: Sur President, is-sitwazzjoni hija ferm aktar kerha minn kif iddiskreviha sieħbi l-Onor.

Mizzi u mhux billi jitfagħha fuq il- Ministru għal Għawdex.

L-ewwelnett ix-xogħol kien diġa' naqas tremendament minħabba s-sitwazzjoni politika ħażina u issa minħabba din il-problema jinstab kollox staġnat.

Din il-problema għandha tiġi solvuta immedjatament u jekk hemm bżonn jingħata sussidju sabiex il-barri jinqabad minn qrunu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, fejn ikun hemm bżonn il-barri minn qrunu naqbdu imma dan mhux il-każ!

Naf li qed jittieħdu passi biex is- sitwazzjoni tiġi rranġata kemm jista' jkun malajr u kuntrarju għal dak li qed jallega l-Onor.

Membru, jien ma tfajt xejn fuq il-Ministru għal Għawdex.

(Interruzzjonijiet) Il-mistoqsija oriġinali kienet dwar l-Air Malta u minn hemm morna għal kwestjoni kompletament differenti.

Kulma għamilt jiena huwa li għedt li m'għandix l-informazzjoni li qed jistaqsuni dwarha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma jidhirlux il-Ministru li meta jkun hemm xi kriżi li taffetwa l-ekonomija tal-pajjiż, bħala ministru għandu jkun jaf x'inhu jiġri u jkun jaf ukoll il-gravita' tas-sitwazzjoni?

Jaf li din il-problema ġewwa Għawdex hija tant serja li qed twaqqaf ħafna xogħol ieħor?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nassigura lill-Onor.

Interpellant li meta jkun hawn xi kriżi nkun informat.

F'dan il-każ għaddejjin diskussjonijiet iżda m'iniex involut direttament fihom, pero' naturalment din is-sitwazzjoni għandha tiġi solvuta mill-aktar fis possibbli.

MR SPEAKER L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru kien informat bil-każ tal-bejgħ tal-Mid-Med Bank?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mill-Air Malta morna għal Għawdex u issa għall-Mid- Med Bank!

Ma nistax nifhem kif minn suġġett qegħdin naqbżu għal ieħor.

(Interruzzjonijiet) Iva, jiena kont informat dwar il-bejgħ tal-Mid-Med Bank lill-HSBC - bħalma kont informat fil-kabinett meta ddiskutejna din il- materja tas-siment - pero' kien hemm xi gazzetta li ppruvat tinterpreta l- affarijiet a modo suo.

Dan il-bejgħ huwa xi ħaġa li jaffetwa ħafna l- iżvilupp ekonomiku u żgur li għandu jżid il-potenzjal tiegħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Borg.

ONOR.

CARMELO BORG: Nerġgħu mmorru lura għall-Air Malta.

Minbarra l-Air Malta, x'dipartimenti oħra jista' jaffetwa l-millennium bug u kemm minnhom huma aġġornati biex jilqgħu għal din il-problema?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, il-fenomenu tal-millennium bug - li għandu x'jaqsam ma' tibdil ta' dati meta jispiċċa l-millennium - jista' jaffettwa l-isferi kollha li jaqgħu taħt il-ministeru minħabba li diversi affarijiet li jaħdmu bl-elettronika m'humiex neċessarjament programmati biex jaffaċjaw din it-tip ta' bidla.

Nista' ngħid li l-ewwel ħaġa li għamilt malli ħadt il-kariga ministerjali kien li ħadt ħsieb nara xi pjanijiet kien hemm dwar dan.

F'ċerti każijiet kienu bdew jitħejjew il-pjanijiet pero' jiddispjaċini ngħid li f'każijiet oħrajn konna għadna ħafna lura.

Proprju ftit tal-ġimgħat ilu bgħatt ittra lill-korporazzjonijiet kollha fejn għedtilhom biex fil-board meetings li jkollhom jagħtu rendikont ta' kif inhi s-sitwazzjoni.

Ċerti kumpanniji li jiena jkolli x'naqsam magħhom - bħall-Air Malta, l-MIA, il-freeport, l- Enemalta, il-water services corporation, il-Maltacom u korporazzjonijiet oħrajn - qed jieħdu l-miżuri kollha neċessarji biex kemm jista' jkun jkunu compliant mal-bidliet li hemm bżonn isiru.

Naturalment li tkun 100% compliant tfisser li tkun ħadt il-miżuri kollha neċessarji li huma possibbli biex nassiguraw li kemm jista' jkun ma jinħolqux diffikultajiet.

Biss hemm affarijiet li mhux dejjem ikollok previżjoni tagħhom għax lanqas il-manufacturers u s-suppliers stess ma jkunu ċerti mija fil-mija li fl-equipment ma jkunx hemm xi chip li taffettwa l-operat ta' dak l-apparat.

Pero' fl-oqsma li jaqgħu taħt il- ministeru tiegħi qegħdin nieħdu l-miżuri kollha neċessarji sabiex sa l- aħħar tas-sena ma niġux affettwati minn dan il-millennium bug.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, domanda supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, kulħadd jaf li l-problema tal-Y2K hija xi ħaġa li tikkonċerna ħafna nies u hawn min ilu snin twal li beda jaħseb għaliha.

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk l-eżerċizzju li qed isir fil- korporazzjonijiet li jaqgħu taħt il-ministeru tiegħu biex ma jiġux affettwati mill-millennium bug huwiex in-house, jiġifieri huwiex qed isir min-nies tad-dipartiment stess jew minn konsulenti oħrajn Maltin jew barranin?

F'dak il-każ jista' jsemmi min huma dawn il-konsulenti?

Jekk hemm xi rapport jew xi update dwar is-sitwazzjoni, huwa possibbli li dan ikun magħmul pubbliku?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Naturalment qed isir ħafna xogħol fuq dan il-qasam.

Su due piedi ma nistax ngħid jekk hemmx xi konsulenti barranin f'ċerti każijiet pero' naf li l-Enemalta talbet l-intervent ta' suppliers barranin li fil-passat installaw xi makkinarju biex jekk hemm bżonn jagħmlu inspection fuqu.

Dan minħabba l-fatt li l-equipment mhux dejjem ikun standard u allura ma tkunx tista' tidentifika l-components kollha tiegħu.

Diversi organizzazzjonijiet huma involuti fuq dan ix-xogħol u f'kull board meeting li jkollhom they are taking stock of the situation biex jaraw xi progress sar mill-aħħar laqgħa u fiex waslu.

(Interruzzjonijiet) Jekk l- Onor. Membru għandu xi domanda aktar speċifika, nipprova nġib aktar dettalji għax miegħi m'għandix id-dettalji kollha.

Li nista' ngħid hu li hemm ċerti oqsma li huma aktar avvanzati fix-xogħol tagħhom, bħall-MIA u l-Air Malta.

Fil-fatt l-Air Malta qiegħda f'pożizjoni avvanzata ħafna f'dan il-qasam u fl-ewwel tas-sena se tagħmel it-titjiriet normali tagħha.

(Interruzzjonijiet) Qed ngħid hekk għax hemm airlines li m'humiex f'qagħda li jagħmlu dan - jew għaliex riedu jkunu ultra conservative jew għax ma kenux ċerti fis-sistemi tagħhom - pero' mid-dehra l-maġġor parti ta' l-airlines se joperaw normali.

Jiena kelli involviment fuq diversi affarijiet ma' l-Air Malta u stajt nara b'għajnejja kemm bl-aktar mod serju qed tieħu l-miżuri neċessarji, anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' safety procedures, u hemm min qed jgħid li l-Air Malta qed tkun pjuttost konservattiva fil-miżuri li qed tieħu.

Naturalment dan huwa importanti ħafna u għalhekk huwa ta' sodisfazzjon li l- airline tieħu l-miżuri kollha li jiġu ssuġġeriti lilha kemm mill-FAA kif ukoll min-naħa ta' l-Ewropa, għax nafu li żball f'dan il-qasam jista' jfisser ħafna.

AIR GUN PELLETS - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew importati air gun pellets u air gun compressed cartridges f'dawn l-aħħar tliet snin, sena b'sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba hija kif ġej:

|Sena |air gun |cartridges| | |pellets | | |1996 |26,036 |1,438 | |1997 |16,013 |4,485 | |1998 |3,032 | - |

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' l-Ministru jgħidilna jenħtieġx xi tip ta' permess biex dawn jiġu importati?

MADAM SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Safejn naf jiena għandhom bżonn permess pero' ma nistax nagħti din l-informazzjoni fiċ-ċert mija fil-mija.

Il-fatt huwa li jien qed nirrapporta fuq statistika, jiġifieri fuq informazzjoni ta' kemm ġew importati.

Dwar x'tip ta' liċenzji jkun hemm bżonn, nitlob lill-Onor.

Membru jagħmel mistoqsija lill-ministru konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea Pace, domanda supplimentari.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Jista' l-Ministru jgħidilna xi kwalita' ta' pellets jidħlu, jekk hux 0.177 jew 0.22 u kemm?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nerġa' ngħid li m'iniex espert f'dan il-qasam pero' skond l-informazzjoni li għandi din tinkludi ż-żewġ tipi ta' pellets.

WSC - ILMENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm rċeviet ilmenti l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma mill-Valletta rehabilitation project dwar ħsara li għamlu l-kuntratturi ta' l-istess l- korporazzjoni fuq toroq pavimentati fil-Belt Valletta?

Fiex jikkonsistu dawn l-ilmenti?

Kemm-il laqgħa saret bejn l-VRP u l-WSC dwar din il- problema?

X'qed tagħmel il-WSC biex il-kuntratturi tagħha ma jkomplux jagħmlu ħsara fit-toroq tal-Belt Valletta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li b'konsultazzjoni mal-Valletta rehabilitation project, il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma użat kuntrattur wieħed biex jagħmel xogħol ta' skavar ta' trinek fil-Furjana u l- Belt Valletta u dan il-kuntrattur għandu esperjenza ta' xogħol f'dawn l- inħawi.

Regolarment isiru kuntatti kemm mal-Valletta rehabilitation project kif ukoll ma' entitajiet oħra fuq xogħlijiet li l-korporazzjoni jkollha fil-belt kapitali ta' Malta.

Bħalissa l-korporazzjoni qed twettaq xogħlijiet ta' bdil ta' mains fi Triq ir-Repubblika - bejn Triq l-Arċisqof u Triq San Nikola - u dan ix- xogħol wasal biex jintemm.

Meta ngħata l-permess biex isir ix-xogħol, il- kunsill lokali tal-Belt Valletta kien għamel kondizzjoni biex il-kuntrattur jiġbor il-biċċiet tal-lava li jinstabu mirduma taħt it-tarmak.

Meta l- kuntrattur beda dan ix-xogħol, il-Valletta rehabilitation project ilmenta u l-korporazzjoni għarrfet lill-kuntrattur.

Imbagħad ix-xogħol sar aħjar u għas-sodisfazzjon tal-Valletta rehabilitation project.

Il-korporazzjoni rċeviet ilment ieħor meta l-istess kuntrattur kellu inċident bil-makkinarju waqt li kien qed isir ix-xogħol u dan wasslu biex ixellef il-bankina taż-żonqor.

Fuq rakkmandazzjoni tal-Valletta rehabilitation project, il-korporazzjoni ordnat lill-kuntrattur biex jirranġa l-ħsara li għamel.

Dwar dawn iż-żewġ inċidenti kien hemm bdil ta' korrispondenza bejn il- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma u l-Valletta rehabilitation project.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Borg, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO BORG: Ladarba qegħdin nitkellmu fuq il-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma, nixtieq li l-Ministru jgħidli fiex wasal ix-xogħol li bih kien hemm il-ħsieb li ssir tisfija ta' drenaġġ u jinġabar l-istorm water mill-water services corporation?

Jista' jieħu l-passi neċessarji biex dan ix-xogħol jitħaffef għall-ġid tal-poplu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Dwar it-tisfija ta' drenaġġ hemm proġett għaddej bejn il-water services corproation u l-ministeru għall-ambjent.

Fil-fatt fi żmien il-budget kienu qegħdin jippreparaw xi investiment li għandu jsir f'dan il-qasam kif ukoll ma' dak li għandu x'jaqsam mar-run-off water - għax jirriżulta li jkollna ħafna run-off water pero' ħafna minnu jkun polluted biż-żjut tal-karozzi u diesel - u allura m'huwiex faċli li wieħed jaqbad u jużah mingħajr ma jsiru aktar testijiet biex wieħed jiġbor aktar informazzjoni.

Jien informat li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma qiegħda tipprepara pjanijiet biex tkun tista' tittratta mhux biss dan ir-run-off water imma tara fejn jista' jmur mingħajr ma joħloq il-chaos li kultant joħloq f'ċerti toroq.

Nafu li ċerti toroq, bħal Valley Road fl-Imsida kif ukoll f'Birkirkara, jispiċċaw f'sitwazzjoni perikoluża ħafna meta tagħmel ftit xita aktar min-normal u ġieli anke mietu n-nies.

Dan il-proġett m'huwiex żgħir u bħalissa jaqa' aktar taħt il-ministeru għall-ambjent milli taħt il-water services corporation.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għal-Politika Soċjali) Mr Speaker, f'isem il-Prim Ministru npoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar safar minn uffiċjali fid-dikasteru li għalih hu responsabbli l-Prim Ministru bejn il-5 ta' Settembru 1998 u t-18 ta' Ġunju 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8224; u

Lista ta' pubblikazzjonijiet ġodda maħruġa mid-dipartiment ta' l- informazzjoni matul l-1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8976.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern) Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar infiq fuq refurbishment u xiri ta' għamara fid-dikasteru li għalih jien responsabbli bejn Settembru 1998 u Ġunju 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8225; u

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar safar minn uffiċjali fid-dikasteru li għalih hu responsabbli l-ministru ta' l-edukazzjoni bejn il-5 ta' Settembru 1998 u l-21 ta' Ġunju 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8221; u

Lista ta' skejjel privati ma jagħmlux qligħ, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 8811.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin) Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar safar minn uffiċjali fid-dikasteru li għalih jien responsabbli bejn il-5 ta' Settembru 1998 u l-21 ta' Ġunju 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8223.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nitlob s-sospenzjoni ta' l-Ordnijiet tal-Ġurnata biex inkomplu bid-diskussjoni dwar l-Unjoni Ewropea.

MR SPEAKER: Hawn il-permess tal-Kamra sabiex l-Ordnijiet tal-Ġurnata jiġu sospiżi u l-Kamra tkompli bid-diskussjoni fuq l-update ta' l-avis tal- Kummissjoni Ewropea.

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

UPDATE TA' L-AVIS TAL-KUMMISSJONI EWROPEA

Ikompli mis-26 ta' Lulju 1999

MR SPEAKER: L-Onor.

Marie Louise Coleiro hija in possession.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Grazzi, Mr Speaker.

Dalgħodu fl-intervent tiegħi bdejt biex insemmi l-bżonn li d-dibattitu jieħu xejra mhux partiġġjana.

Semmejt ukoll li mhux sew li l-gvern Nazzjonalista bena stampa fuq l-Unjoni Ewropea qisna qed nitkellmu dwar ġenna fl-art u lanqas huwa sew li l-gvern mhux qed jgħid il-verita' dwar dak li qed jolqot lill- Maltin mill-qrib fir-rigward ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Kulħadd suppost jaqbel li jenħtieġ li nimmodernizzaw iżda l-ewwelnett irridu inħarsu lejn l-immodernizzar u l-istrutturar ta' pajjiżna billi naraw x'inhuma l-bżonnijiet reali tagħna u mhux kif jiġi impost fuqna mill- Kummissjoni Ewropea.

Mr Speaker, hemm bżonn li nwettqu dak kollu li kont qed nirriferi għalih dalgħodu mhux għax qed jiġi impost fuqna minn ħaddieħor iżda għax hu l-bżonn reali tagħna biex nilqgħu għall-isfidi li għandna quddiemna fil-preżent u anke l-isfidi tal-ġejjieni.

Dan it-tibdil irid isir kollu bit-temp tagħna u mhux bit-temp ta' ħaddieħor, ħalli b'hekk inkunu nistgħu naħdmu bil-għaqal u b'mod li nassorbu l-uġigħ li jista' jiġi minħabba ċertu tibdil li hu meħtieġ li jsir.

Dan it-tibdil m'huwiex marbut biss ma' investiment materjali iżda hu marbut wkoll ma' taħriġ u ma' bidla sħiħa fil-mentalita' u l-kultura tagħna.

Jekk verament irridu li r-ristrutturazzjoni u l-immodernizzar ta' l-industrija u s-settur tax-xogħol jitwettqu bis-serjeta' u mhux bil-paroli biss - kif sfortunatament jiġri min-naħa tal-gvern Nazzjonalista - irridu nieħdu ż-żmien meħtieġ biex nagħmlu dak li hu ta' ġid għalina.

Mhux sew li issa l-gvern Nazzjonalista f'daqqa waħda qabdu paniku u jrid jaqleb id- dinja ta' taħt fuq!

L-ewwel ħadha easy għal disa' snin u nofs - qed ngħid għal meta kienu fil-gvern bejn l-1987 u l-1996 - u issa f'daqqa waħda jrid kollox iseħħ mill-ewwel.

Naturalment il-gvern irid li l-affarijiet isiru f'daqqa għax hekk qed jiġi impost fuqu minn Brussels.

Li kieku l-Partit Nazzjonalista kellu viżjoni u kien ħabrieki, kien ikun jaf dwar il-bżonn li jmidd għonqu għax-xogħol u jagħti spinta qawwija biex il-proċess ta' ristrutturazzjoni jieħu ż-żmien tiegħu u bil-mod il-mod jiġu assorbiti d- daqqiet li jistgħu jinqalgħu f'dan il-proċess.

Iżda l-agħar hu l-fatt li mhux talli l-Partit Nazzjonalista m'għamel xejn minn jeddu biex jirriforma l-industrija Maltija, talli meta fl-1993 il- kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea għaddietlu l-ewwel avis u qaltlu ċar u tond li biex ikollu sħubija sħiħa ried iwettaq taqliba sħiħa, il-gvern ta' Fenech Adami baqa' lura u kompla jitlef iż-żmien.

Issa minħabba n- negliġenza u l-għass tal-gvern Nazzjonalista u minħabba l-ossessjoni bl- Unjoni Ewropea bħala l-unika triq għal Malta, il-poplu Malti u Għawdxi se jħallas l-aktar prezz għoli.

X'jiswa għal ħafna mill-industriji Maltin li fil-qagħda li jinsabu fiha llum niftħulhom f'daqqa is-swieq tagħna għall- ħaddieħor?

X'benefiċċji se jieħdu?

B'dan il-mod il-benefiċċji se jkun jista' jaħsadhom ħaddieħor biss għax qiegħed fl-aqwa qagħda li jaħtaf is- suq żgħir tagħna u jibla' n-negozji u l-industriji tagħna filwaqt li l- ħaddiema Maltin u Għawdxin joqogħdu jsaffru l-Aida.

Diġa' nafu li bdew isiru xi surveys mit-Taljani dwar is-suq tagħna, aħseb u ara x'se jiġri aktar 'il quddiem.

X'jiswa għal Malta li f'daqqa waħda niftħu s-suq tax-xogħol meta nafu li dan huwa diġa' limitat għall-Maltin stess?

X'benefiċċji se jieħdu l- ħaddiema Maltin?

Il-gvern Nazzjonalista qed jgħid li b'hekk il-Maltin se jkunu f'qagħda li jmorru jaħdmu f'pajjiżi oħra wkoll.

Hawnhekk nistaqsi: Kemm għandna ħaddiema Maltin bla xogħol li se jfittxu li jemigraw - għax wara kollox din hija forma ta' emigrazzjoni - biex isibu xogħol f'pajjiżi ta' l-Unjoni?

Kemm ħaddiema Maltin se jkunu fil-qagħda li jfittxu x-xogħol f'xi pajjiż ieħor ta' l-Unjoni meta sal-lum għadhom m'humiex trained biżżejjed biex ilaħħqu mad-dinja industrijali li qed tinbidel kuljum, apparti mill-fatt li jridu jkunu lesti li jitturufnaw ruħhom 'il bogħod mill-familji tagħhom?

Bil-ftuħ tas-suq tax-xogħol il-benefiċċji li jistgħu jinkisbu se jaħsadhom ħaddieħor għax diġa' qiegħed f'qagħda aqwa minna biex jaħtaf l-impjiegi tagħna, apparti l-fatt li fil-pajjiżi ta' l- Unjoni diġa' hemm problemi kbar ta' nuqqas ta' xogħol.

M'hemmx għalfejn immorru 'l bogħod wisq għax fi Spanja, tefa' ta' ġebla 'l bogħod, insibu li l-qgħad ilaħħaq bejn is-16% u t-18%.

Anke l-Ġermanja, pajjiż industrijalizzat bħal dak, għandhom qgħad aktar minna u jlaħħaq madwar l- 10%.

Ara x'ċans għandhom il-ħaddiema Maltin f'dawn il-pajjiżi, Mr Speaker!

Dan m'iniex ngħidu għax għandna xi ħaġa kontra l-Unjoni Ewropea iżda għax din hija l-istampa vera tal-ħajja Maltija llum.

Qed ngħid hekk ukoll mhux għax nemmnu f'politika protezzjonista iżda għax din hija l- istampa vera tal-ħajja Maltija u rridu nkunu saqajna ma' l-art biex nagħmlu l-għażliet tajba tagħna.

Gvern Nazzjonalista qalilna wkoll li bit-tneħħija tal-levies il- konsumatur se jakkwista.

Jiena ma nistax nifhem ir-raġunament tal-gvern li f'daqqa waħda jżarma l-levies b'riskju li ħafna mill-industrija Maltija tinbela', jagħlqu l-bibien u b'konsegwenza li eluf ta' ħaddiema jispiċċaw bla xogħol.

Jista' xi ħadd min-naħa tal-gvern jispjega x'purchasing power se jkollhom il-ħaddiema Maltin u allura kif se jibbenefika l-konsumatur għax ikun hawn ir-roħs?

Lanqas m'aħna ngħidu li l-Unjoni m'għandhiex aspetti pożittivi li nistgħu nibbenefikaw minnhom in the long run.

Nista' nsemmi xi wħud minnhom, bħall-politika favur il-konsumatur, jew fir-rigward tal-politika tas-saħħa u tas-sigurta' tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol.

J'Alla nadottawhom dawn il-policies!

Iżda ssib industrijalisti li jgħidulek li dawn il-policies ma jistgħux jiddaħħlu mil-lum għal għada għax huma m'humiex f'qagħda li jassorbu t-tibdil f'daqqa waħda.

Żgur li ma jiena qed ngħid xejn ġdid għax dan l-aħħar kulħadd tħasseb meta f'"The Malta Independent" kien hemm rapport dwar l-S.T. Microelectronics - jew dik li ħafna jafuha bħala l-SGS, l-akbar u probabbli fost l-aktar organizzati f'Malta - fejn intqal li din il-kumpannija wisset lill-gvern li ma tistax tassorbi l-miżuri kollha li qed jiġu mitluba mis-social charter tal-Council of Europe.

Dan l-SGS qed tgħidu mhux il-Partit Laburista!

Żgur li r- ristrutturazzjoni u l-aġġornament tas-sistemi tax-xogħol ta' din l- industrija huma proċess naturali u kontinwu għaliha, aħseb u ara kemm huwa possibbli għal għadd ta' industriji Maltin li sal-lum għadhom ma bdewx jirristrutturaw għax probabbli jew jenħtieġu l-għajnuna biex jagħmlu dan jew inkella għax bir-ristrutturar kollu li jistgħu jagħmlu xorta waħda se jibqgħu fi żvantaġġ meta jiġu biex jikkompetu ma' industriji fl-Ewropa, forsi minħabba t-tip ta' materja prima li jużaw.

Kemm qiegħed jispjega gvern Nazzjonalista li dawn it-tip ta' policies jirrestrinġu saħansitra s-sigħat ta' l-overtime li jagħmlu l-ħaddiema?

Ma rridx niftiehem li jiena kontra politika li tħares is-saħħa u s-sigurta' tal-ħaddiema, iżda aħna nafu li ċerti miżuri se jolqtu ħażin anke l-livell ta' għajxien tal-ħaddiema tagħna jekk jidħlu f'daqqa.

Nispjega ruħi aħjar.

Li qed ngħid hu li anke fil-pożittiv jenħtieġ li jkollna ħidma preparattiva biex inkunu f'qagħda li l-miżuri u l-policies li ndaħħlu ma jweġġgħu lil ħadd jekk jista' jkun.

Kif tista' ddaħħal miżuri li, kif diġa' semmejt, jimponu restrizzjonijiet fuq is-sigħat ta' l-overtime mingħajr ma tara l-effett fuq id-dħul tal-familji involuti?

It-tħejjija trid tkun tali li filwaqt li tassigura l-aqwa u l-aħjar kondizzjonijiet li jħarsu s-saħħa u s-sigurta' tal-ħaddiema, irid jiġi assigurat ukoll li jinżamm il-livell ta' l-għajxien tal-ħaddiema.

Fl-istess waqt irid jiġi assigurat li l-industrija tkun tista' tibqa' kompettivita'.

U hawn irrid nidħol fuq il-kwestjoni ta' l-investiment f'pajjiżna.

Ftit ilu smajna lill-Ministru Josef Bonnici jgħid - kien qed jitkellem ma' l-uffiċjali tal-GRTU - li minn Settembru 'l hawn ma rnexxielux jġib investiment għajr industrija waħda li timpjega erba' min-nies b'kollox.

U hawn nixtieq nistaqsi lill-ministru: X'ġara mill-investiment li kien ġej mill-Italja ftit qabel l-elezzjoni li għaddiet?

Għaliex waqaf dak l- investiment?

Probabbli mhux se jkolli tweġiba għal dan iżda aħna nafu għaliex.

Hemm raġunijiet li mhux qed ngħiduhom aħna iżda qed jgħiduhom l- industrijalisti u n-negozjanti stess.

Illum tlifna l-attrazzjoni għall- investiment barrani lejn Malta għax kulħadd jinsab imħasseb u ħadd ma jaf x'se jiġri.

L-investituri barranin qed jistaqsu: X'se jiġri mill-għajnuna li tingħata lill-industriji jekk nidħlu membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea?

Qed jgħidu li l-investiment ma jistax jiġi jekk se jkollna restrizzjonijiet żejda.

Xi industrijalisti li kont qed nitkellem magħhom qaluli li fl- Iskozja, kumpanniji Ġappuniżi kbar bħal Hitachi, qed jagħlqu minħabba r- restrizzjonijiet li qed timponi fuqhom l-Unjoni.

U hawn nixtieq nistaqsi lill-ministru jekk jistax jikkonferma u jagħtini aktar tagħrif dwar dan għax wara kollox din hija parti mill-informazzjoni li suppost dan il-gvern qiegħed jagħti lill-poplu ħalli l-għażla li jrid jagħmel jagħmilha b'għajnejh miftuħa.

Barra minn hekk tajjeb li ngħidu li biex jiġi attirat lejn Malta investiment ġdid, l-aktar ħaġa importanti għall-investitur barrani serju hija li jkun jista' jsib workforce flessibbli.

Investitur serju ma tattirahx biċ-cheap labour jew bil-fatt li jkun jista' joffri l-agħar kondizzjonijiet tax-xogħol lill-ħaddiema iżda jattirawh ħaddiema mħarrġa u flessibbli.

Ħafna investituri jgħidu li fost il-kompetenzi kbar li għandhom il-ħaddiema Maltin huwa l-fatt li jitgħallmu malajr u jafu jkunu flessibbli għal sistemi ta' xogħol u sistema ta' produzzjoni differenti.

Il-bżonn ta' workforce mħarreġ u multi-skilled issa huwa urġenti għal Malta biex inkunu f'qagħda li nassorbu ċerti bidliet li jridu jseħħu mhux għax huma imposti fuqna iżda għas-survival tagħna bħala poplu u nazzjon.

Għandna l-materja prima tal-human resource li diġa' teżisti iżda m'huwiex biżżejjed li jkollok dan.

Irid ikun hemm l-impenn, ir-rieda politika, il- kuraġġ u s-sens ta' sfida li ma tibżax quddiem dan kollu mhux bil-paroli biss iżda bil-fatti.

Hekk biss Malta tista' terġa' tkun attractive għall- investitur barrani.

Mhux billi l-gvern Nazzjonalista lies back u jgħid lill-Unjoni Ewropea li se nġibu l-fiduċja u l-investiment u allura se nżidu l-impjiegi.

Ħadd m'hu se jagħmel xejn għalina!

Aħna rridu naslu skond ir- realtajiet tagħna u mhux ta' ħaddieħor.

Dan kollu jista' jsir u dan fil- fatt seħħ fiż-żmien qasir ta' gvern Laburista.

Din is-sena kelli l-opportunita' li fl-okkażjoni ta' Jum il-Ħaddiem, flimkien ma' delegazzjoni tal-partit mmexxija mill-Onor.

Alfred Sant, żort industrija ġdida li ġiet Malta fl-ewwel sena ta' gvern Laburista.

Din l- industrija fetħet b'għaxra min-nies u f'anqas minn sena kabbret il- workforce tagħha b'għaxar darbiet.

Qed nirriferi għall-Angus Limited, kumpannija ta' computer programmers u analysts, li tinsab il-Marsa u li ġiet Malta għax sabet il-flessibbilta' u t-tekniċi li għandha bżonn għall- attivita' ekonomika tagħha.

Dawn qalulna li hemm lok li jespandu aktar - naturalment jekk ikun hawn biżżejjed tekniċi - u qegħdin joffru mhux biss impjieg tajjeb iżda wkoll opportunitajiet ta' xogħol b'esperjenza varja barra minn xtutna.

Jiġifieri m'hemmx għalfejn li Malta tidħol fl-Unjoni biex ikollna industriji li jagħtu wkoll esperjenza lill-ħaddiema tagħna barra minn xtutna u lanqas hemm għalfejn ikollna xi HSBC li jieħu over kompletament biex jibgħat lill-ħaddiema b'esperjenza barra!

Dan ma kienx l- effett tal-paroli fil-vojt dwar il-fiduċja u d-direzzjoni imma riżultat ta' ħidma ta' gvern Laburista li mexa' fuq il-verita' u mhux fuq il-ħabi tal- problemi.

Billi gvern Laburista għaraf liema oqsma jista' jiżviluppa, ġab riżultat u ġab fiduċja vera minkejja t-tgħajjir min-naħa Nazzjonalista għax iffriżajna l-applikazzjoni għal sħubija sħiħa fl-Unjoni.

Dan kien investiment barrani veru, fejn mix-xejn għadd ta' żgħażagħ Maltin sabu xogħol stabbli u opportunitajiet ta' esperjenza li teħodhom 'il bogħod minn xtutna wkoll.

Dan ma kienx xi investiment li jħaddem erba' min-nies bħal tal-Ministru Bonnici jew xi investiment ta' xi takeover ta' bank li jkun qed jirrendi tajjeb u f'daqqa waħda jiġi taken over minn kumpannija globali li taħsad ir-riżultati hi u toħroġ flus il-Maltin barra minn pajjiżna.

Issa ħalli nanalizzaw ftit aktar dwar kemm fil-fatt dan il-gvern qiegħed jaħdem bil-galbu biex iħejji bis-serjeta' sabiex Malta jkollha workforce multi-skilled.

Ħalli naraw x'inhu r-rekwiżit fundamentali biex nattiraw investiment ġdid ħalli t-telf ta' impjiegi li jista' jirriżulta jiġi replaced b'impjiegi ġodda.

Ħalli naraw x'qed jiġri fl-ETC, il- korporazzjoni tal-gvern minn fejn suppost qed jiġi dirett it-taħriġ tal- ħaddiema.

Ma' l-ewwel daqqa t'għajn tinħasad bin-nuqqas ta' professjonaliżmu li dan il-gvern wera f'dan ir-rigward.

Lanqas laħaq daħal li ma tajjarx lin-nies kompetenti mill-ETC biex għabbiena b'kandidati jew ex-kandidati li ħarġu għall-elezzjoni f'isem l-Partit Nazzjonalista.

B'kull rispett lejn dawn in-nies, li jistgħu for all I know ikunu esperti f'elf ħaġa, sal-lum ħadd ma jaf bil-kompetenzi li jħaddmu fil-qasam tat- taħriġ u s-suq tax-xogħol.

Sadanittant l-effett ta' dan nistgħu narawh mill-fatt li l-momentum li kienet qabdet l-ETC fi żmien gvern Laburista biex timla' dawk l-areas tekniċi vakanti fl-industrija minn ħaddiema mħarrġa ntilef, għax jew waqfu l-inizjattivi li kienu ttieħdu fl-għoxrin xahar ta' gvern Laburista jew inkella mexjin b'pass ta' granċ.

Hawnhekk nixtieq li l-gvern iweġibni u jgħid x'sar minnha l-espansjoni li kienet ippjanata li ssir għan-night institute for further technical education.

Waqaf dan ix-xogħol?

Dan ix-xogħol kien importantissimu għall-ħajja ta' l- industrija Maltija għax nafu kemm huwa diffiċli li ssib tekniċi mħarrġa f'dan il-qasam.

Inizjattiva oħra importantissma kienet dwar taħriġ fl-IT.

L-ETC fi żmien gvern Laburista daħlet f'agreement ma' istitut Ingliż biex jinbdew korsijiet f'dan il-qasam.

Dan ix-xogħol s'issa kellu jkun under way.

Illum m'hu jinstema' xejn.

X'sar minnha din l-inizjattiva?

Din mietet ukoll?

F'dan il-qasam jenħtieġ li jkollna nies mħarrġa tajjeb biex nilqgħu għad-dinja tax-xogħol li qed tinbidel kuljum.

Għalija huwa ta' skandlu kif il-Kummissjoni Ewropea ilha mill-1993 tgħid lill-gvern biex jieħu l- kwestjoni ta' ristrutturazzjoni bis-serjeta' jekk pajjiżna irid ikun f'pożizzjoni li jkampa mal-pressjoni tal-kompetitizzjoni u l-forzi tas-suq u, waqt li l-gvern kien jaf li wieħed mill-pedamenti tar-ristrutturazzjoni huwa proprju t-taħriġ, minflok ma kkonċentra fuq din il-ħidma waddabha wara dahru.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, għaddew biss ħames xhur minn mindu ġie ppubblikat l-avis aġġornat tal-Kummissjoni Ewropea u dan il-parlament qed ikollu l-opportunita' jiddiskuti dan id-dokument mimli piżijiet fuq l- ekonomija u s-soċjeta' Maltija.

Il-gvern kaxkar saqajh mhux ħażin dwar dan is-suġġett u kieku ma kenitx għall-insistenza ta' l-oppożizzjoni, lanqas konna naslu biex nagħmlu dibattitu simili llum.

Meta tħejja r-rapport, il- ministru għall-affarijiet barranin ta' qabel kien qiegħdu xott xott fuq il- Mejda tal-Kamra mingħajr ebda diskussjoni u meta saret pressjoni min-naħa Laburista biex isir dibattitu xieraq, l-ewwel reazzjoni tal-gvern kienet li dan għandu jiġi diskuss biss fil-kumitat ta' l-affarijiet barranin.

Għalkemm dan il-kumitat huwa importanti, żgur li m'għandux l-istess firxa u rappreżentanza wiesa' bħal meta suġġett ikun qed jiġi diskuss mill- parlament kollu.

Mr Speaker, dan id-dokument irid jiġi mifli fuq għallinqas tliet binarji għax irid jiġi mgħarbel fuq il-merti tiegħu; irid jiġi studjat u analizzat fuq l-effetti tiegħu mhux biss fuq l-ekonomija tal-pajjiż iżda wkoll fuq is- soċjeta' Maltija; u jrid jiġi mqabbel mar-rapport oriġinali li kienet ħarġet l-istess Kummissjoni Ewropea bħala opinjoni għall-applikazzjoni Maltija li kienet intefgħet fl-1990, kważi għaxar snin ilu.

L-akbar u l- aktar żewġ sfidi ewlenin li se jkollu quddiemu l-gvern fis-snin li ġejjin huma li jirnexxielu jsaħħaħ il-qagħda baġitarja biex il-pajjiż ikun jista' jilqa' għal dak kollu li qed jiġi mitlub jagħmel mill-Unjoni, kif ukoll li l-ekonomija Maltija tkun kapaċi tilqa' għal pressjonijiet kompettitivi li ġġib magħha sħubija sħiħa fl-Unjoni.

Kienet proprju l-Kummissjoni Ewropea li fl-1994 saħqet mal-Gvern Malti li ċerti tibdiliet kellhom iseħħu mingħajr dewmien.

Jekk dawn kienu diġa' urġenti dakinhar, aktar u aktar saru urġenti li jitwettqu llum billi l-Unjoni kienet qed tħares lejhom bħala parti minn programm miftiehem bejnha u bejn il-Gvern Malti.

Issa jekk hemm xi ħaġa li nbidlet radikalment hija l-qagħda finanzjarja tal-pajjiż, li f'dawn l-aħħar sitt snin marret ferm għall-agħar.

Dan għamlitu ċar l-istess Kummissjoni Ewropea - f'paġna 11 tar-rapport riċenti tagħha - meta tkellmet dwar il-mod kif sploda l-budget deficit minn 4% fl- 1995 għal 10% fis-snin ta' wara minħabba żbilanċi strutturali kbar.

L- istess jista' jingħad dwar is-self tal-gvern li bejn l-1994 u l-1997 kiber b'erba' darbiet aktar.

Meta l-gvern tkellem dwar il-budget deficit attwali, l-Ewropej qalulu li ma jistax jikkonsidra d-dħul mill- privattizzazzjoni - għax dawk huma one-offs, jiġifieri dħul ta' darba - u qalulu wkoll li n-nefqa rikkorrenti tal-gvern flok ġiet kontrollata żdiedet minħabba n-nies żejda mal-gvern.

Minkejja l-ftaħir tal-gvern li qed jiġġieled l-evażjoni tat-taxxa, l-Ewropej qalulu wkoll li hemm bżonn li s- sistema ta' ġbir ta' taxxa tissaħħaħ għax l-ekonomija s-sewda hija mifruxa sew.

Meta mbagħad tkellmu dwar il-livell ta' dejn pubbliku - una volta teskludi dak li għandhom jagħtu separatament il-korporazzjonijiet pubbliċi - il-Kummissjoni Ewropea sabet li jekk fl-1993 il-gvern kellu budget deficit ta' 33% tal-GDP, ħames snin wara dan kien kważi laħaq il-51%.

L- istess il-kont kurrenti ta' pajjiżna li kien f'qagħda bbilanċjata fil-bidu tas-snin 90, qabeż għal deficit ta' 11% tal-GDP fl-1995.

Mr Speaker, jien nista' ngħidlek li minkejja li Ċipru għandhom deficit ferm iżgħar minn tagħna, l-Unjoni Ewropea xorta qed tippreokkupa ruħha bi kbir dwar dan il- pajjiż, aħseb u ara x' uġigħ ta' ras akbar se tkun il-qagħda finanzjarja ta' Malta!

F'Ċipru l-budget deficit ilu jikber mill-1997 u din is-sena tela' għal madwar 6% u għax l-Unjoni tqis dan bħala fattur li għandu joħloq tħassib serju, lill-gvern ta' Ċipru ċċensuratu għax deherilha li ma kienx qiegħed jindirizza l-problema tad-deficit fiskali li qiegħed dejjem jikber.

B'riżultat ta' hekk żdied l-iskrutinju ta' l-istituzzjonijiet internazzjonali fuq dan il-pajjiż u żdiedet ukoll il-pressjoni, kemm fuq il- gvern kif ukoll fuq il-Parlament Ċiprijott biex jieħdu miżuri leġislattivi ħalli jkunu jistgħu jikkumbattu ż-żieda fil-budget deficit.

Minn hawn joħroġ it-tixbiħ ma' pajjiżna u min jaħseb li l-pressjoni dwar il-qagħda finanzjarja ta' pajjiżna qed issir biss mill-IMF - kif iħobb jagħti x'jifhem fl-istqarrijiet tiegħu l-Partit Nazzjonalista - jew huwa żbaljat jew inkella għandu memorja qasira.

Qatt daqs illum ma kien hemm kor wieħed idoqq l-istess diska identika, kif hemm bejn l-istess Unjoni Ewropea, il- fond monetarju internazzjonali u l-aġenziji internazzjonali tal-kreditu, bħal Moody's u Standard & Poor's, biex ma nsemmix ukoll fonti awtorevoli bħall-Economist intelligence unit, illi jgawdi stima għolja fost istituzzjonijiet finanzjarji barranin u investituri prospettivi.

Dan huwa propju l-iżball kardinali li qed jagħmel gvern Nazzjonalista għax min-naħa jrid jgħaġġel l-applikazzjoni għal sħubija sħiħa fl-Unjoni, filwaqt li min-naħa l-oħra ma jridx jieħu ċerti miżuri ebsin għax jibża' li jgerrex lil ċerti Maltin u Għawdxin milli jkomplu jagħtu l-appoġġ tagħhom lill-gvern.

Din hija r-raġuni vera għaliex dan il-gvern qed ibati minn impotenza politika meta jiġi biex jindirizza l-problema tad-deficit finanzjarju.

Dan huwa l-fattur li qed iwassal kemm lill-IMF kif ukoll lil Standard and Poor's u Moody's biex jgħidu li l-gvern ta' Fenech Adami m'għandux ir-rieda politika li jipprova jsolvi l-iżbilanċi strutturali li hemm fil-finanzi pubbliċi.

Illum meta tiltaqa' ma' analisti finanzjarji barranin kollha jgħidulek l-istess kelma, ċioe' li l-intenzjonijiet tal- Gvern Malti huma tajbin iżda li sal-lum ma kien hemm l-ebda azzjoni konċertata min-naħa tiegħu sabiex jaffronta l-problema tad-deficit u tad- dejn nazzjonali.

Li m'huwiex qed jirrealizza l-gvern huwa li aktar m'hu se jkaxkar saqajh aktar se jżid il-pressjoni ta' dawn il-fonti barranin fuqu u aktar se jkun qed jipposponi soluzzjoni dejjiema għall-problema tal-finanzi ġewwa pajjiżna stess.

Illum ġie stabilit minn kulħadd, inkluża l-istess Unjoni Ewropea, li l-istat kroniku tal-finanzi governattivi f'pajjiżna huwa bla dubju ta' xejn l-aktar public policy issue serja li qiegħda tiffaċċja din l- amministrazzjoni.

Dan qed iwassal biex it-tħassib ta' l-Unjoni jikber.

Qed ngħid hekk għax filwaqt li qabel kienu qed jitħassbu dwar il-qagħda finanzjarja biss, issa qed jiddubitaw ukoll dwar l-impenn tal-gvern li jaqbad il-barri minn qrunu f'dan ir-rigward.

Per eżempju osservazzjoni li għamlu l-Economist intelligence unit dan l-aħħar kienet li għalkemm bil- flus tal-privatizzazzjoni jista' jitnaqqas xi ftit il-piż tad-dejn pubbliku f'dak li huwa public debt servicing, hemm il-biża' li dan jista' jwassal biex minflok il-gvern jintensifika l-isforzi biex jirranġa l-finanzi tiegħu, jista' jibda jeħodha aktar bil-mod biex jipprova jegħleb kwestjoni li kulma tmur qiegħda ssir aktar u aktar insormontabbli.

Jista' jkun hemm min jaħseb li aħna qed nilagħbuha ta' Ġeremija iżda dan m'huwiex il-każ.

Standard & Poor's aktar kmieni din is-sena qalu li jekk mhux se jkun hemm żmien sostenut ta' awsterita' fiskali fil-pajjiż, se jkunu kritiċi dwar kemm il-gvern se jirnexxielu jindirizza l-isfidi tar-riformi strutturali kif ukoll ta' sħubija fi ħdan l-Unjoni.

Moody's kienu wkoll ta' l-istess fehma meta qalu li żieda akbar fid-dejn nazzjonali mhux biss tillimita aktar l-ispazju għall-manuvrar tal-gvern fit- tħaddim ta' dawk li huma policies ekonomiċi, iżda għandhom il-potenzjal li jittardjaw id-dħul ta' Malta fl-Unjoni.

Moody's sostnew ukoll illi billi huma tal-fehma li l-Unjoni se tinsisti li l-pajjiżi ġodda li se jissieħbu magħha jridu jikkwalifikaw biex jidħlu fl-għaqda monetarja Ewropea fi żmien ftit snin mis-sħubija tagħhom, allura se jkun meħtieġ li fil-każ tagħna d- debt ratio - jiġifieri l-bilanċ bejn id-dejn u l-kejk nazzjonali ta' pajjiżna - jaqbad it-triq tan-niżla ferm qabel ma Malta effettivament tissieħeb fl-Unjoni.

Dan kollu juri li bil-politika tiegħu l-gvern daħal f'sitwazzjoni li l-Amerikani jgħidulha catch-22 għax il-gvern inqabad f'morsa fejn ma jafx x'għandu jiġi l-ewwel jekk hux it-tiġieġa jew il- bajda.

L-indikaturi finanzjarji ta' pajjiżna li qed jitkellmu dwarhom għejjun barranin juru ċar li l-gvern qed jitbiegħed milli jilħaq il-miri finanzjarji tiegħu stess.

Kulħadd huwa tal-fehma li l-budget deficit se jeċċedi b'mod sinifikanti t-target tal-gvern ta' 9.3% għal din is-sena u ta' 7.7% għas-sena d-dieħla.

Jekk id-dejn ikompli jikber se niġu f'qagħda fejn jekk nimxu mal-kriterji ta' Maastricht u ninkludu wkoll d-djun tal- korporazzjonijiet pubbliċi, insibu li d-dejn nazzjonali se jkun qabeż il- mija fil-mija tal-GDP, jiġifieri l-mija fil-mija tal-kejk nazzjonali li jipproduċi pajjiżna.

Għalkemm il-Ministru Dalli fil-parlament ipprova jevadi mistoqsija li għamiltlu ftit jiem ilu dwar dan is-suġġett, illum nista' nikkonferma illi l-fond monetarju internazzjonali ppreżenta żewġ rapporti lill-Gvern Malti, mhux wieħed biss.

Wieħed minn dawn ir-rapporti ġie diskuss mid-diretturi eżekuttivi tagħhom u l-verżjoni mqassra tiegħu ħarġet għall-istampa lokali u internazzjonali.

Ir-rapport l-ieħor, li tlesta fit-3 ta' Ġunju ta' din is-sena, huwa dwar l-issues magħżula u jitkellem dwar diversi kwestjonijiet, bħall-intrapriżi pubbliċi, it-taxxi u anke l-kwestjoni ta' l- Unjoni Ewropea.

Dan huwa rapport confidential li l-gvern lanqas biss irrifera għalih fid-deliberazzjonijiet u l-istqarrijiet pubbliċi tiegħu.

Minkejja li ilna nafu x'inhi l-pożizzjoni ta' l-IMF dwar it-taxxi indiretti - dejjem kienu inklinati lejn il-VAT - il-gvern xorta waħda ddobba ċertifikat ħażin ħafna f'dan ir-rapport fejn għandha x'taqsam ir-ri- introduzzjoni ta' din it-taxxa ġewwa pajjiżna.

Għalkemm l-IMF ħassew li l- eżenzjoni ta' negozji żgħar kien pass żgħir 'il quddiem fuq il-liġi oriġinali tal-VAT ta' l-1995, l-eżistenza ta' diversi thresholds u saffi differenti mhux biss irrendiet il-liġi f'waħda kumplessa żżejjed bla bżonn iżda fil-fehma ta' l-IMF qiegħda saħansitra tmur kontra prattiċi internazzjonali stabiliti fit-tħaddim ta' din il-liġi.

Apparti minn hekk tal-fond monetarju komplew urew tħassib serju mal-Gvern Malti dwar il-fatt li n-nuqqas ta' definizzjoni ċara dwar l-attivitajiet li jaqgħu fi tliet kategoriji separati jista' jdaħħal element ġdid ta' arbitrarjeta' u diskrezzjoni żejda fit-tħaddim ta' din is-sistema.

Din il-ġimgħa n- Nazzjonalisti ma qalu xejn fl-istqarrija tagħhom għall-istampa dwar l-IMF iżda qalu biss li huma favur il-VAT, bħalma ma qalu xejn dwar ċerti konsegwenzi li tista' ġġib magħha s-sħubija ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea fuq ċerti industriji kbar u importanti.

Meta ġiet biex tirriferi dwar l-applikazzjoni Maltija għal sħubija fl- Unjoni Ewropea, fit-tieni rapport tagħha ta' l-IMF qalet li l-Unjoni tħalli tax holidays biss sakemm ma jkollhomx għamla diskriminatorja.

Wara li flew l-istruttura industrijali ta' pajjiżna kkonkludew li fil-fehma tagħhom dan jimplika li t-tax holiday ta' għaxar snin li ngħatat lill-industriji importanti bħall-S.T. Microelectronics, magħrufa aħjar bħala l-SGS, tkun trid tiġi tterminata minnufih.

X'impatt u azzjoni dan jista' jiġġenera min- naħa ta' din il-kumpannija tgħidu l-SGS stess u m'hemmx għalfejn ngħiduh aħna l-politiċi.

Mr Speaker, dawn huma kollha realtajiet li dan il-gvern qed jagħmel minn kollox biex jidfen taħt it-trab, bħal meta wieħed jitfa' l- ħmieġ tiegħu taħt it-tapit flok inaddaf kif suppost.

Apparti mill-kwestjoni tal-levies - illum m'għandix il-ħin biex nitrattahom fit-tul kif jixraq - inħoss li hemm pass ieħor li għandna nitkellmu dwaru, ċioe' l-ħolqien ta' għaqda doganali li rridu ta' bilfors naslu għaliha llum li qegħdin fil-queue għal sħubija sħiħa.

Min-naħa tagħna aħna bqajna nisħqu li l-pass li jmiss ta' għaqda doganali bejn iż- żewġ naħat huwa ta' ħsara għal pajjiżna.

Naf li dan il-pass kien kontemplat fil-ftehim ta' assoċjazzjoni iżda kien hemm żmien meta kemm il- Partit Laburista kif ukoll il-Partit Nazzjonalista kienu jagħmlu li jistgħu biex ma jeħdux pass simili f'din id-direzzjoni.

Issa l-Partit Nazzjonalista jaf li din hija triq inevitabbli għalih u għaldaqstant se jkollu jġorr il-piżijiet kbar li ftehim simili jġib miegħu.

Veru li biex iħawwad lin-nies il-Partit Nazzjonalista ġieli jipprova jagħithom x'jifhmu li zona ta' kummerċ ħieles u għaqda doganali huma l-istess imma nfakkar li kuntrarju għal zona ta' kummerċ ħieles, għaqda doganali ġġib magħha sitwazzjoni fejn kull dazju bejn Malta u l-Ewropa jkollu jiġi żmantellat u b'hekk il-prodotti kollha ta' kull tip industrijali u tal-biedja li jiġu mill-Ewropa jkunu jistgħu jidħlu għandna bla xkiel ta' xejn.

Sadanittant fuq importazzjoni ta' oġġetti minn pajjiżi li m'humiex membri ta' l-Unjoni, Malta jkollha tibda tapplika l-istess dazji li twaħħalhom l-Ewropa.

Aħna mhux illum irreżistejna din l-għaqda doganali, Sur President.

Fil-fatt jekk immorru lura fiż-żmien insibu li dejjem għedna u sħaqna li Malta ma kellhiex tieħu t-triq kollha li twassal sa għaqda doganali għax il- konsegwenzi u l-piżijiet ekonomiċi kienu jkunu mhux biss kbar iżda wkoll diżastrużi.

Il-Partit Nazzjonalista llum jaf li ma jistax jiskarta aktar l- għaqda doganali - jew inkella kif inhi magħrufa aħjar customs union - għax biex tkun membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea trid tkun f'għaqda doganali ma' l- Unjoni, għax dik hija waħda mill-kondizzjonijiet biex issir membru.

L- unika skuża li qed iġib gvern Nazzjonalista m'hi skuża xejn u ma tikkonvinċi lil ħadd.

Huma issa ġebdu l-argument b'dan il-mod billi qed jgħidu li għaqda doganali għandha ssir fl-istess proċess li jwassal lil Malta fl-Unjoni biex b'hekk skond huma jekk l-għaqda doganali ġġib diffikultajiet, wieħed ikun jista' jistrieħ fuq l-Ewropa biex tgħinna ntaffuhom.

Wieħed mill-akbar piżijiet li qed jiġi impost fuq il-Gvern Malti m'huwiex, kif qed jaħsbu ħafna, dak ta' l-iscreening iżda huwa l-istadju li jiġi wara.

Meta nkunu qarribna kemm jista' jkun il-liġijiet tagħna ma' dawk ta' l-Unjoni, inkunu rridu nfasslu pjan nazzjonali komprensiv biex jiġi żgurat li jiġu implimentati l-miżuri ekonomiċi, finanzjarji u leġislattivi li nkunu qbilna fuqhom ma' l-Ewropa.

Fil-każ tagħna mhux biss aħna kontra ċerti miżuri li qed ikollu jieħu l-gvern imma kontra l-pass li bih se jkollhom iseħħu ċerti tibdiliet.

Jekk nerġgħu nieħdu l-eżempju ta' Ċipru, insibu li dawn urew kemm konna żbaljati aħna meta ċerti liġijiet tagħna bħala ċentru finanzjarju biddilnihom sa minn seba' snin qabel ma kien sar iż-żmien biex nagħmlu dan.

Iċ-Ċiprijotti wrew ruħhom aktar intelliġenti minna għax filwaqt li f'ċerti affarijiet ta' screening għaġlu aktar minna, fejn jidħol il-qasam finanzjarju qed jibqgħu jgawdu minn benefiċċji sħaħ tas-sistema preżenti li għandhom, liema benefiċċji jkollhom jċedu biss meta xi darba jsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni.

Mistoqsija li rrid nagħmel lill-gvern hija din: Qistu l-impatt li jridu jitneħħew ir-restrizzjonijiet fuq setturi sensittivi, bħax-xiri ta' proprjeta' mill-barranin, kif ukoll bħas-sehem ta' barranin fil-kummerċ domestiku ta' pajjiżna?

Għalkemm diġa' ttieħdu passi biex Malta tinfetaħ beraħ għall-impatt ta' globalizzazzjoni fil-qasam finanzjarju, irridu nkunu b'saħħitna biżżejjed biex għada pitgħada nilqgħu għal-liberalizzazzjoni sħiħa kapitali, kif ukoll għaż-żieda fil-kompetizzjoni minn istituzzjonijiet finanzjarji barranin fil-kontest ta' l-integrazzjoni Ewropea.

Min-naħa tagħna m'għandna xejn kontra li ċ-ċaqliq tal-kapital jinħeles minn ċerti restrizzjonijiet, iżda l-biża' tagħna hi li dan se jsir skond kalendarju preċiż li jiggarantixxi liberalizzazzjoni sħiħa fuq medda ta' żmien mhux li rridu aħna imma li trid Brussels minn għandna.

Suġġett li n-Nazzjonalisti spiss iħobbu jiskartaw huwa dak ta' l- armonizzazzjoni tat-taxxa.

Illum hemm kurrent qawwi favur din l- armonizzazzjoni fi ħdan l-Unjoni Ewropea u ħafna analisti qed isostnu illi bi Prodi fil-presidenza tal-Kummisjoni Ewropea, din ix-xejra prospettiva tista' tissaħħaħ u mhux tiddgħajjef.

Jekk jiġri dan inkunu mhux biss tlifna l-kompetittivita' tagħna - għax inkunu rridu nġibu t-taxxi tagħna in line ma' dawk ta' l-Unjoni Ewropea - imma l-gvern ikollu jibla' ħafna minn dak li qal fil-kampanja elettorali ta' l-1998.

Ftit ilu staqsejt lill- Ministru Dalli jistax jagħti assigurazzjoni dwar dak li deher fl-istampa lokali, li fuq l-ikel, il-mediċini u l-miżati ta' l-iskejjel privati m'hijiex se tidħol il-VAT.

It-tweġiba tiegħu kienet li bħala ministru tal- finanzi ma seta' qatt jagħti assigurazzjoni simili.

Dan jikkuntrastja bi kbir ma' dak li kien jintqal fil-kampanja elettorali ta' l-1998, li l-VAT m'hijiex se tkompli tinfirex u li min għandu t-tfal tiegħu fl-iskejjel privati flok jitgħabba b'piżijiet ġodda se jiġi saħansitra mgħejjun u aġevolat finanzjarjament.

Issa ħalli ngħid xi ħaġa dwar l-istatistika, billi sa ftit ta' żmien ilu kienet taqa' taħt ir-responsabbilta' tiegħi.

L-Ewropej qed iġbu l-argument jew l-iskuża li ma jistgħux jikkalkulaw x'għajnuna se jagħtuna għax din tinħadem skond il-GDP per capita fuq kriterji ta' l-hekk imsejħa purchasing power parities, sistema li f'pajjiżna għad trid tiġi aktar aġġornata.

B'hekk ġejna f'sitwazzjoni li minflok jagħtuna l-miljuni li webbluna bihom ċerti Nazzjonalisti, l-Ewropej qed jgħidulna li għadu kmieni wisq biex jiġi stabilit jekk aħniex eliġibbli għall-fondi strutturali jew le.

Dan kollu juri kif fil-kampanja elettorali ta' Settembru li għadda ġejna ngannati mhux biss mill-politiċi iżda wkoll minn ufiċċjali ewlenin tal-moviment Ewropew - bħal Dr Simon Busuttil - li llum jidhru li ħadu l-premju tagħhom wara li lagħbu b'mod perfett il-logħba Nazzjonalista fl-aħħar kampanja elettorali b'ċerti dikjarazzjonijiet u stqarrijiet li għamlu dwar għajnuna prospettiva finanzjarja lejn pajjiżna.

Nittama li mid-dibattitu tal-lum u ta' għada l-poplu Malti se jkollu opportunita' aħjar li jifhem il-vantaġġi u l-iżvantaġġi tas-sħubija prospettiva ta' pajjiżna, għalkemm jidher li l-kelliema tan-naħa tal-gvern aktar qed jinħlew dwar platitudes milli dwar argumenti sodi u konkreti biex jissostanzjaw il-pożizzjoni politika li ilhom li ħadu ż-żmien.

Iżda aktar importanti minn hekk, wieħed jawgura li dan id-dibattitu jiftaħ għajnejn il- poplu għall-fatt li t-triq tas-sħubija fl-aħħar mill-aħħar hija l-frott u l- konsegwenza ta' deċiżjoni strateġika żbaljata u ta' piżijiet kbar fuq l- ekonomija, fuq il-finanzi u fuq is-soċjeta' Maltija u Għawdxija, li ma kellhomx iġorru l-istess toqol li kieku l-poplu Malti kellu jagħżel it-triq ta' żona ta' kummerċ ħieles u li fil-fehma tiegħi kienet u għadha għażla vijabbli għal pajjiżna.

Grazzi.

Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Refalo.

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, il-mod kif qed jiżvolġi dan id-dibattitu, kemm f'din il-Kamra kif ukoll fuq il-mezzi tal-media, ifakkarni ħafna f'dak li kien jiġri 37 sena ilu fi żmien meta l- Partit Nazzjonalista kien qed jagħmel kampanja għall-indipendenza.

Dak iż- żmien niftakru sewwa u naħseb li għajr il-Prim Ministru, jiena l-uniku wieħed minn din il-Kamra li kont ħadt sehem attiv f'dik il-kampanja.

Kienet kampanja li kellha oppożizzjoni kemm minn dawk li ndunaw li l- influwenza tagħhom ma' l-Ingliżi kienet se tisparixxi, kemm minn dawk li għamlu s-somom personali tagħhom u mingħajr ma qagħdu jaraw l-istampa kollha ħassew li ma kienx jaqblilhom u riedu jivvutaw kontra, kif ukoll minn dawk li għamlu kalkoli politiċi u sabu raġunijiet biex jopponu għax ma setgħux jidhru li kienu fil-fatt allineati mal-gvern tal-ġurnata.

Naħseb kien għalhekk li kull partit fassal il-politika tiegħu fuq kalkolu soġġettiv u ċertament mhux oġġettiv u hekk qed jerġa' jiġri llum ukoll.

Iż- żmien tana parir u fil-fatt min kellu r-rieda, il-viżjoni u fuq kollox il- konvinzjoni fil-kapaċitajiet u fl-abbilta' tal-poplu u kien kapaċi jimxi 'l quddiem u jmexxi, rebaħ.

Illum li għadda dan iż-żmien kollu u ġara dak li ġara m'hawn ħadd f'dan il-pajjiż li jixtieq ireġġa l-arloġġ lura u jgħid li ma jridx l- indipendenza jew li din kienet ħażina u ma gawdejniex minnha.

Fil-fatt, għalkemm ir-raġunijiet li kienu jinġiebu kontra l-indipendenza kienu varji, it-tattika jew l-istrateġija tat-tliet fazzjonijiet li għadni kif semmejt tista' tgħid li kienet waħda, dik li jinżergħu d-dubji, li jbeżżgħu minn dak li kienu jsejħu dak iż-żmien "qabża fid-dlam" u jġibu stampa ta' diżastru, ta' ġuħ, ta' għaks, ta' akkarija, ta' eżilju, ta' faqar u anke ta' qgħad li kien ġej.

Illum qed nerġgħu nisimgħu l-eku ta' dik il- kampanja għax minkejja t-tisbit tas-sider u l-appelli kollha għall- oġġettivita', jiena kulma qed nisma' min-naħa l-oħra huma ħafna domandi retoriċi, li min jismagħhom irid jasal għall-konklużjoni li sħubija ma taqbilx għal Malta.

Allura anke min jitkellem u jagħmel appelli kontra l- partiġġjaniżmu, l-ewwel ħaġa li jrid jagħmel hi li jħares lejn il-mera u jgħid li m'għandux jagħmel dan it-tip ta' diskors.

Għalhekk qabel ma nikkummenta dwar xi aspetti pożittivi li jolqtu t-turiżmu, irrid nagħmel kummenti maħsuba biex ċerti għajdut li jintqalu jew jinkitbu ta' spiss f'ċerti gazzetti nirisponduhom ukoll.

Fil-fehma tiegħi jintqal ħafna kliem fieragħ dwar id-dulluvju ta' Ewropej li jispiċċaw jiġu Malta biex jaħtfu l-impjiegi u l-businesses tal-Maltin hekk kif Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Għall-mument irrid ninsa dak li kien qal ministru tal-gvern Laburista fl-1972 - illum m'għadux magħna - meta awgura li tant kien se jkollna ekonomija kbira f'dan il-pajjiż u tant kien se jkollna xogħol li konna se nġibu 3,000 ħaddiem minn Sqallija.

Issa llum bil-maqlub is-suċċessuri tiegħu qed jibżgħu li se jiġu l-Isqallin f'Malta!

Storikament - dan huwa ppruvat statistikament u demografikament - il-firxa ta' l-Ewropej li jridu jsibu x-xogħol u jtejbu l-qagħda tagħhom kienet dejjem miexja lejn in-north milli lejn in-nofsinhar ta' l-Ewropa.

Min jemigra biex itejjeb il-qagħda tiegħu jemigra lejn ekonomiji b'saħħithom u żviluppati u ċertament mhux lejn ekonomiji li m'humiex daqshekk żviluppati jew b'saħħithom.

Apparti minn dan, jiena naħseb li hemm diversi aspetti oħrajn - ejja nsejħulhom difiżi - li jimmilitaw kontra l-fatt li jiġu hawnhekk dawn il-gelgul ta' ħaddiema mill-Ewropa li huwa mbassar li qed jiġi mill-parti l-oħra.

L-ewwelnett hemm il-lingwa differenti.

Jekk Portugiż jiġi Malta, la jaf bl-Ingliż u lanqas bit-Taljan, kulma jaf bil-Portugiż u allura x'se jagħmel hawn Malta?

Jekk jiġi Spanjol l-istess, x'se jagħmel hawn Malta?

Forsi jekk jiġi Taljan ikun jista' jikkomunika, imma jekk jiġi jew biex jiftaħ ħanut jew xi business żgħir.

Allura jekk irid jiftaħ business jista' jibqa' fejn hu għax ċertament il-firxa u l- kobor tas-suq li hemm Sqallija - ħalli nsemmu dan il-post - huwa ħafna akbar minn dak li jeżisti f'Malta.

Oltre dan, l-iskala tas-salarji u tal- pagi li jitħallsu Malta ċertament m'hijiex ta' livell li tattira lil min jiġi Malta.

Imbagħad wara li ssib l-impjieg trid issib il-flus biżżejjed biex tisposta l-familja tiegħek - jekk tkun miżżewweġ - u ċertament irid ikollok anke saqaf fuq rasek.

F'dan il-kontest irrid infakkar illi l- Unjoni Ewropea ma torbot lill-ebda Stat membru li jipprovdi lil ċittadin ta' pajjiż ta' nazzjonalita' oħra b'saqaf fuq rasu taħt xi skema soċjali.

Imbagħad irridu niftakru li mill-1995 sal-lum spiċċa l-kontroll fuq il-kera kompletament, anke fuq proprjetajiet antiki, u l-ammont li jintalab b'kera lill-barranin huwa ċertament għoli.

Allura dan kollu m'huwiex inċentiv li jħajjar barranin li jaħdmu hawn Malta.

(Interruzzjonijiet) Illum spiċċa l-kontroll tal-kera u għandna free market.

Għal dak kollu li għandu x'jaqsam mat-turiżmu, Sur President, irrid ngħid li ilna snin twal li lliberalizzajna u ppermettejna lil barranin jinvestu u jmexxu lukandi u restaurants ta' kwalita' għolja f'pajjiżna u ma qgħadniex nistennew li Malta tapplika biex tidħol fl-Unjoni għax għal dak li għandu x'jaqsam mat- turiżmu l-ekonomija hija miftuħa.

Kien hemm żmien meta kienu jsemmu l-kwestjoni tad-duty-free għax issa d- duty-free m'għadux jeżisti fl-Ewropa.

Forsi l-aktar ħaġa li tista' ddejjaqna - marġinalment ngħid jien - huwa l-fatt li d-duty-free għadu jeżisti fit- Turkija, f'Ċipru u fl-Afrika ta' Fuq, kollha kompetituri viċini tagħna.

Pero' il-business tal-ħwienet ta' l-akbar ajruporti, bħal dak ta' Schiphol, fejn kien hemm business kbir ta' duty-free, għadu sejjer u l-impjegati ma ngħatawx is-sensji.

Allura dak huwa babaw ieħor li spiċċa fix-xejn.

It- turiżmu ma jfissirx biss lukandi, ristoranti u affarijiet bħal dawn imma jfisser ukoll kummerċ għall-konsumatur għax in-nefqa tinfirex u kull ħaġa li għandha attivita' ekonomika, il-konsumatur igawdi u jibbenefika minnha.

Allura tajjeb li nkejlu bil-loġika u mhux emotivament l-impatt fuq dan is- settur periferiku u naraw, per eżempju, kemm ġejjin nies f'pajjiżna biex jiftħu ħwienet tal-merċa jew tas-snajja'.

Ċertament qatt ma jgħaddili l-ħsieb li ġejjin l-eluf biex fiċ-ċokon tas- suq tagħna jiftħu xi grocer, xi ħanut tal-ħwejjeġ jew biex jagħmlu xogħol ta' mechanic jew xi xogħol ieħor.

Fl-istess ħin ma neskludix il-fatt li ma jkunx hawn min jiġi biex jiftaħ xi fabbrika b'erba' min-nies, pero' dan diġa' qed jiġri llum għax għandna l-MDC li l-missjoni tagħha hi li tattira dan it-tip ta' investiment.

Naħseb li l-aktar ħaġa faċli hija li tbeżża' u ddaħħal il-flieles f'moħħ dak li jkun, speċjalment f'moħħ dak li jaħseb li jkun komdu u m'għandu l-ebda inizjattiva.

Min m'huwex komdu u allura jkun irid itejjeb il-pożizzjoni tiegħu, jiftaħ widnejh għal xi opportunita' li biha jkun jista' jtejjeb il-livell tal-ħajja tiegħu, jiżviluppa l-kapaċitajiet tiegħu u javvanza.

Veru li kulħadd jibża' minn dak li m'huwiex magħruf u għalhekk huwa tajjeb li qed nagħmlu dan id- dibattitu għax huwa importanti li l-informazzjoni dwar is-sitwazzjoni ta' Malta fl-Unjoni Ewropea tkun sħiħa.

Issa ħalli nsemmi l-vantaġġi li jista' jkollha Malta jekk tidħol fl-Unjoni.

L-ewwelnett jekk Malta tidħol fl-Unjoni l-ebda pajjiż ma jista' jiddiskrimina kontra pajjiż ieħor.

Voldieri l-Ingilterra - li bħalissa qed tiddiskrimina ma' Malta għax m'ahniex Stat membru - ma tkunx tista' tagħmel id-departure tax għal kulmin jiġi Malta mill-Ingilterra d-doppju ta' dak li jħallsu l-Ingliżi meta jmorru f'xi pajjiż ieħor li huwa stat membru ta' l-Unjoni.

Dan huwa ta' vantaġġ għal Malta għax il-pajjiżi Ewropej - 85% tat-turiżmu tagħna ġej mill-Ewropa - ma jistgħux jiddiskriminaw b'dan il-mod kontra Malta.

Barra minn hekk malli Malta tidħol fl-Unjoni, l-Air Malta jkollha aċċess għall-ajruporti kollha ta' l- Istati membri.

IIlum biex l-Air Malta jkollha aċċess għall-ajruporti kollha jkollna nagħmlu air services agreement u ħafna tqanżih minn hawn u bargaining minn hemm.

Forsi jkun hemm min jgħid li mbagħad Malta bilfors ikollha tagħti aċċess lil-linji ta' l-ajru tal-pajjiżi l-oħra.

Aħna ilna żmien b'open skies policy u j'Alla jiġu aktar linji ta' l-ajru lejn Malta!

Din m'hijiwex kwestjoni ta' diskriminazzjoni imma hija pjuttost kwestjoni ta' opportunitajiet.

Ta' min jgħid ukoll li f'dawn l-aħħar snin kull gvern, kemm Nazzjonalista kif ukoll Laburista, sab diffikulta' biex iżid il-budget ta' l-NTOM għar- reklamar u l-promozzjoni.

Issa dan huwa neċessarju biex Malta u l-prodott Malti jkunu aktar viżibbli.

Is-sempliċi fatt li aħna nkunu qed nospitaw avvenimenti ta' l-EU, li nkunu qed nissemmew fl-istess nifs mal-pajjiżi kollha ta' l-EU u li jkollna dak l-exposure kollu fuq television screens internazzjonali huwa fih innifsu viżibilita' u jpatti ħafna għan-nuqqas li dan il-pajjiż għandu li jipprovdi lill-enti nazzjonali tat-turiżmu b'mezzi għar-reklamar.

It-turiżmu huwa tripied mpernjat fuq tliet saqajn.

Fil- fatt semmejt il-vantaġġi li jkollha l-Air Malta, semmejt dwar il- viżibilita' u issa se ngħid xi ħaġa dwar il-prodott, sew għal dak li huwa infrastruttura kif ukoll għal dak li huwa riżors uman.

Jiena qed insemmi l-bibien li se jinfetħu għall-Maltin pero' li jinkwetani hu li jkollna brain drain u mhux li jiġu ħafna nies u jeħdulna l- jobs, tħobb tbeżża' l-parti l-oħra.

Il-veru nkwiet huwa li jkollna nies tajbin li jsibu opportunitajiet akbar biex jaqilgħu aktar u jiżviluppaw il- kapaċitajiet tagħhom fl-Ewropa.

Din hija opportunita' - u ma jidhirlix li għandi nċaħħadha liż-żgħażagħ Maltin - imma ejja nipparagunaw dan l- iżvantaġġ mal-vantaġġi kollha li wieħed jista' jikseb mill-Ewropa.

Ċertament m'għandniex inċaħħdu ċ-ċans li l-Maltin jidħlu għal dawn l-iskemi ta' l-Unjoni Ewropea li jgħollu l-livell ta' tagħlim u anke ta' taħriġ.

Illum dawn l-iskemi huma magħluqin għalina.

Hemm skemi oħra li bihom is- settur privat jikseb fondi taħt skemi ta' inċentivi u anke self b'imgħax baxx.

Dan ukoll hu magħluq għalina.

Hemm il-fondi strutturali u l-fondi reġjonali li minnhom gawdew Spanja, il-Portugal u l-Greċja, it-tlieta kompetituri diretti tagħna.

L-Irlanda hija professional għall-mod kif irnexxielha tikseb kemm jista' jkun fondi mingħand l-Unjoni Ewropea u llum min imur l-Irlanda, Spanja, il- Portugal u l-Greċja jara x'sar fit-toroq, x'sar fit-trasport, x'sar fl- ambjent u x'sar fil-qasam tal-kultura.

Dawn il-pajjiżi kellhom il- kapaċita' li jutilizzaw kemm jista' jkun il-fondi ta' l-Unjoni, fondi li s'issa m'humiex aċċessibbli għalina.

Fil-fatt dan huwa dak li tassew jonqos għall-prodott tagħna.

Għall-prodotti speċjalizzati li għandhom dimensjoni Mediterranja hemm il-MEDA, li għalissa wkoll ma nistgħux nidħlu fiha.

Hemm imbagħad il-multi-regional operative programme for development and maximisation of sustainable tourism li avolja ħareġ fl-1998, diġa' iffinanzja mal-500 proġett u aħna qegħdin assenti.

Fl-aħħarnett nixtieq ngħid xi ħaġa dwar id-dħul ta' l-Euro, il-munita li llum forsi għadha ma kesbitx dik l-importanza u saħħa li wieħed kien jistenna li jkollha.

Fil-fatt l-euro għadha in book money form u wieħed ma jistax jużaha biex imur jixtri biha mingħand tal-ħanut imma wasslet għal diversi vantaġġi, speċjalment fil-qasam tat-turiżmu.

Wieħed minn dawn il-vantaġġi hu li n- negozju jkun trasparenti.

Fil-fatt ma tridx toqgħod tagħmel il-kambju biex tara eżattament l-valuta ta' Spanja jew ta' l-Italja kemm tiġi fl-euro u allura tista' tagħmel il-paraguni, telimina r-riskju tal-kambju u traħħas it-travel, traħħas l-ispiża ta' l-operazzjonijiet u l-price lists ta' l- operaturi tat-turiżmu ma jkollhomx bżonn jagħmlu dawk il-mark-ups għoljin biex jilqgħu għal dan r-riskju tal-kambju.

Meta l-Ingilterra tidħol ukoll fl-euro ma jkollniex il-bżonn ta' sistemi biex nistabilizzaw il-prezzijiet u nkunu nistgħu nużaw il-fondi tat-tour operator support scheme għar- reklamar, għall-promozzjoni, għat-tisħiħ tal-prodott u għas-support ta' l- istess operaturi.

Fil-fatt l-euro tiffaċilita' is-safar mhux biss għan- nies li jgħixu fl-Unjoni imma anke għal dawk li ma jgħixux fl-Istati membri ta' l-Unjoni.

Hemm diversi skemi oħra ta' xejra kulturali li minnhom jibbenefika ħafna t-turiżmu u ħafna pajjiżi fil-fatt irnexxielhom isaħħu l-preżentazzjoni, il- konservazzjoni u anke r-restawr ta' monumenti, ta' palazzi u ta' bini ieħor.

Jiena nemmen li din hija l-aktar ħaġa li Malta għandha bżonn għax qegħdin fi żmien ta' globalizzazzjoni, meta bil-mod il-mod it-tour operators il-kbar qed jieklu lil dawk iżgħar minnhom.

Se nispiċċaw fi żmien meta se jkollna nħabbtu wiċċna biss ma' xi ħames tour operators kbar li jiddeċiedu kollox huma minn barra, anke d-destin ta' pajjiż bħal Malta.

Peress li Malta hija pajjiż żgħir ħafna jistgħu jqegħduna bħala resort żgħir ġo pajjiż kbir u jekk it-tour operators il-kbar jiddeċiedu li s- sitwazzjoni ma taqblilhomx, jew m'għandhomx qligħ biżżejjed jew li m'għandniex biżżejjed x'noffru, they can sideline us u jkollna noqogħdu nqanċu bil-mod il-mod.

Għalhekk biex nilqgħu għall-isfida ta' globalizzazzjoni hemm żewġ aspetti li wieħed irid jikkura; wieħed minnhom huwa ċertament li aħna nkunu differenti u nagħmlu rwieħna neċessarji.

Jiena nemmen li l-aktar ħaġa fejn nistgħu nagħmlu rwieħna neċessarji huwa ċertament l-aspett kulturali.

F'pajjiżna m'għandniex biss l-iżvilupp tal- kultura Maltija x'noffru imma għandna l-eżemplari kollha ta' l-iżvilupp tal- kultura Mediterranja.

Dan fih innifsu huwa offerta importanti għall- operaturi l-kbar għax inkunu bżonjużi għalihom.

Ċertament l-għajnuna tal-fondi mill-Unjoni li wieħed jeċċedi għalihom ladarba Malta tkun imsieħba żgur li se tgħin fl-iżvilupp ta' din l- industrija.

Wara kollox l-industrija tat-turiżmu m'hijiex żgħira, m'hijiex kwestjoni ta' ftit lukandi u ftit ristoranti imma hija industrija li at the last count kienet 25% tal-GDP tal-pajjiż.

Tabilħaqq nhar il- Ġimgħa se nagħmlu preżentazzjoni biex kulħadd jirrealizza eżattament l- importanza ekonomika ta' din l-industrija.

Il-vantaġġi kollha li ġġib magħha sħubija fl-Unjoni Ewropea għandhom jiġu spjegati u mixtarra tajjeb mhux biss mil-lukandiera, mir-ristorantiera u minn min għandu xi negozju viċin it-turiżmu imma minn kulħadd, għax meta tħares madwarek issib li t- turiżmu jgawdi minnu kulħadd.

Grazzi, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Mr Speaker, fil-fatt ir-relazzjoni ta' pajjiżna ma' l-Unjoni Ewropea għandha żewġ options: jew sħubija sħiħa kif qed jippromwovi l-gvern, jew zona ta' kummerċ ħieles kif irid il-Partit Laburista.

Jien nifhem li l-Partit Laburista bħallikieku jixtieq jillimita z-zona ta' kummerċ ħieles għall-prodotti industrijali biss, iżda l- Kummissjoni Ewropea diġa' tatna r-risposta tagħha għal dan għax lill-gvern preċedenti qablu ċar u tond li zona ta' kummerċ ħieles trid tkopri l- kummerċ kollu - fil-fatt intużat il-frazi "substantally all trade" - jiġifieri anke l-prodotti agrikoli kif ukoll is-servizzi, inkluż it- turiżmu, il-qasam finanzjarju, it-tenders tal-gvern u l-oqsma l-oħra kollha.

Tajjeb li jingħad ukoll - u dan kuntrarjament għal dak li kien qed jgħid ftit ilu l-Onor.

Leo Brincat - li għalkemm gvern Laburista sostna diversi drabi li ma jaqbilx ma' għaqda doganali, f'April ta' l-1998 l-istess gvern iffirma d-dikjarazzjoni finali tal-kunsill ta' assoċjazzjoni bejn Malta u l- Unjoni, li fiha ntrabat li wara li jwaqqaf zona ta' kummerċ ħieles, imbagħad minn hemm jimxi għat-tieni fazi tal-ftehim, proprju t-twaqqif ta' għaqda doganali.

Hawnhekk se nikkwota mit-text tal-joint press release - datata 28 ta' April, 1998 - ta' l-EC-Malta association council.

Din tgħid ċar u tond li:

"Once a free trade area is established, the association council will examine the means for further liberalisation and for proceeding to the second stage of the association agreement."

"The second stage of the association agreement" hija l-customs union, xejn aktar u xejn inqas!

Issa filwaqt li tajjeb li wieħed jgħid li sħubija fl-Unjoni tinkludi għaqda doganali u tinkludi zona ta' kummerċ ħieles, ċertament li hemm differenza importanti bejn il-pożizzjoni tal-Partit Nazzjonalista u l- pożizzjoni tal-Partit Laburista għax bħala membri nkunu nistgħu niġu megħjuna mill-fondi strutturali li l-Unjoni tħaddem taħt il-politika reġjonali.

Dawk il-pajjiżi bħal Malta li għandhom livell ekonomiku li ma jaqbiżx il-75% tal-medja Ewropea jiġu megħjuna bi dritt biex itejbu l- progress ekonomiku tagħhom, permezz ta' assistenza diretta finanzjarja.

B'zona ta' kummerċ ħieles ma jkollniex din l-għajnuna u b'hekk inkunu f'pożizzjoni żvantaġġjata għax l-industrija lokali tkun trid tikkompeti ma' l-industrija Ewropea, li hi protetta u megħjuna.

Bħalma diġa' qalu kelliema oħra, il-Partit Laburista jħobb ibeżża' bil- babaw u fost l-oħrajn ibeżża' bil-fatt - l-Onor.

Alfred Sant huwa rinomat għal dan - li pajjiżna huwa żgħir wisq.

Apparti li hemm Ċipru, li huwa applikant wkoll għal sħubija sħiħa, tajjeb li wieħed jgħid li l-aktar żewġ pajjiżi sinjuri fl-Unjoni huma l-iżgħar pajjiżi, il-Lussemburgu u d- Danimarka; u l-aktar żewġ pajjiżi b'rata ta' żvilupp mgħaġġel huma l- Irlanda u l-Finlandja, li huma wkoll żewġ pajjiżi żgħar.

Issemma' wkoll il- fatt li pajjiżna huwa gżira.

Fil-fatt fit-Trattat ta' Amsterdam il-pajjiżi ta' l-Unjoni rrikonoxxew li inevitabbilment hemm ċerti żvantaġġi strutturali ta' natura permanenti għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali ta' ħafna gżejjer u nistgħu ngħidu li f'Marzu ta' l-1998 sar pass 'il quddiem meta ġie approvat rapport tal-Parlament Ewropew fuq dan is-suġġett.

L-oppożizzjoni Laburista tbeżża' wkoll bil-fatt li se nerġgħu nsiru kolonja.

Il-verita' hi li meta konna kolonja kellna min jikkmandana imma issa bħala membri ta' l-Unjoni se nkunu nistgħu npoġġu fuq l-istess mejda ma' pajjiżi oħra - inkluż mal-pajjiż li qabel kien jiddominana - u nieħdu deċiżjonijiet fuq l-istess livell magħhom.

Aktar minn hekk, l- opportunitajiet għal investiment barrani se jiżdiedu ferm għax l- investituri barranin jkunu jafu għal xiex deħlin, ikunu jafu li qed jitrattaw ma' pajjiż li huwa parti integrali mis-suq Ewropew, suq ta' 400 miljun ruħ, u jkunu jafu wkoll li jkunu jistgħu jistrieħu fuq l-inċentivi fenomenali li l-Unjoni toffri għal investimenti ġodda f'reġjuni li għadhom lura ekonomikament.

Fil-fatt jirriżulta li tul is-snin il-Portugal, Spanja u l-Irlanda daqqew it-trombi fin-negozjati tagħhom ma' investituri potenzjali barranin billi qalu li bħala pajjiżi msieħba ma' l-EU setgħu jistrieħu fuq l-għajnuna finanzjarja ta' l-Unjoni biex ikun jista' jsir l- investiment.

Tajjeb li wieħed ifakkar li r-ristrutturazzjoni ta' l- industrija trid issir kemm jekk nissieħbu kif ukoll jekk nidħlu għal zona ta' kummerċ ħieles.

Dan għaliex fiż-żewġ każijiet l-industrija tagħna trid tkun lesta biex tikkompeti f'suq miftuħ Ewropew.

Niġu issa għal min għandu negozju żgħir għax hawn ukoll għadna kif smajna lill-Onor.

Marie Louise Coleiro tbeżża' bil-babaw li tal-ħwienet se jkollhom jagħlqu.

Huwa importanti li ngħidu l-fatti kif inhuma għax 99.9% tan-negozji kollha fl-Ewropa huma żgħar u 93% huma negozji żgħar ħafna għax jimpjegaw inqas minn għaxra.

Saħansitra 53% tan-negozji kollha fl-Ewropa jikkonsistu f'nies li jaħdmu għal rashom, jiġifieri self-employed.

L- Unjoni tiddependi fuq negozji żgħar għal madwar 65% ta' l-impjiegi kollha u tal-ġid kollu li jinħoloq.

Huwa għalhekk li l-Unjoni tagħti daqstant importanza lil dan is-settur.

Nistgħu nsemmu ħafna inċentivi għan-negozji ż- żgħar.

Dawn jikkonsistu f'għajnuna finanzjarja diretta u għajnuna għall- aċċess aħjar għal finanzjament ieħor; għajnuna għall-SMEs f'reġjuni anqas żviluppati bħal Malta; għajnuna għal titjib fil-livell tal-kondizzjonijiet, u tas-saħħa u sigurta' fuq il-post tax-xogħol; u anke ambjent finanzjarju aħjar bħal, per eżempju, liġi biex jitħarsu l-interessi tan-negozji ż-żgħar meta dawn ma jitħallsux fil-pront, jiġifieri late payments.

Il-Partit Laburista jbeżża' wkoll bil-babaw meta jgħid li l-barranin ikollhom id-dritt jiftħu ħanut jew negozju f'Malta.

Imma x'inhuma l-fatti, Mr Speaker?

Ma jagħmilx sens ekonomiku għall-barrani li jinvesti f'ħanut għas-suq lokali biss għax is-suq tagħna huwa żgħir wisq, kif kien qiegħed jgħid sieħbi, l-Onor.

Michael Refalo.

L-istess, il-Partit Laburista jbeżża' bil-babaw meta jgħid li fl-Unjoni hemm ħafna qgħad u allura aħna se jiġrilna l-istess.

Fil-fatt il-pajjiżi li għandhom l-anqas rata ta' qgħad huma l-iżgħar pajjiżi ta' l-Unjoni, jiġifieri l-Lussemburgu, id- Danimarka u l-Fillandja.

Allura m'huwiex veru li min hu żgħir għandu jbati aktar minn min hu kbir, anzi l-istatistika turi eżatt bil-maqlub.

Il-Partit Laburista jeżża' bil-babaw meta jħid li l-ħajja se tkompli togħla.

Iżda x'inhuma l-fatti, Mr Speaker?

L-Unjoni Ewropea tgawdi minn rata ta' inflazzjoni ferm baxxa, ta' anqas minn 2%.

L-oppożizzjoni Laburista tbeżża' meta tgħid li ħaddiema barranin ikollhom dritt jaħdmu hawn Malta u allura se jieħdu x-xogħol tal-Maltin.

Fil-fatt ħadd ma jista' jeżerċita d-dritt ta' residenza f'pajjiż ieħor jekk ma jkollux mezzi biex imantni lilu nnifsu; u ħadd ma jista' jkun ta' piż finanzjarju fuq il- pajjiż fejn imur jgħix jew fuq is-sistema ta' social welfare ta' dak il- pajjiż.

Aktar minn hekk, il-ħaddiema li jaħdmu f'pajjiż ieħor ta' l-Unjoni huma ftit aktar minn 1% u dawn telqu minn pajjiżi relattivament fqar għal pajjiżi aktar sinjuri, bħar-Renju Unit u l-Ġermanja.

Iżda aktar minn hekk hemm fatturi anqas uffiċjali ta' kif wieħed jista' jikkontrolla l-influss ta' barranin jekk jinstab li dan fenomenu jkun qed jiżdied.

Dan jista' jsir faċilment billi jiġu rinforzati ċerti regoli, bħall-bżonn ta' eżami f'livell ordinarju jew avvanzat fil-lingwa Maltija.

Dan diġa' japplika f'diversi postijiet bħaċ-ċivil, banek u diversi setturi oħra u aħna nistgħu nużaw din il-miżura wkoll.

Ħaġa oħra li l-oppożizzjoni Laburista tbeżża' dwarha hija li l-barranin ikunu jistgħu jixtru proprjeta' kemm iridu f'Malta, iżda l-fatti huma li hemm pajjiżi bħad-Danimarka li għandhom deroga biex ma jħallux dan isir.

L-Onor.

Evarist Bartolo beżża' dwar il-fatt li l-istudenti Ewropej f'Malta jkollhom jieħdu wkoll l-istipendju.

Huwa minnu li bħalma l-istudenti Maltin ikollhom l-universita' b'xejn, hekk ukoll l-istudenti Ewropej ikollhom l-universita' b'xejn imma m'huwiex minnu li jkollhom ukoll id- dritt għall-istipendju.

Li hu fatt hu li jekk ma nkunux membri fl-Unjoni, il-programmi li tant għandhom bżonn iż-żgħażagħ ta' l-Unjoni Ewropea jkollna nħallsu għalihom aħna.

Mr Speaker, biex nagħlaq irrid insemmi li l-Partit Laburista dejjem iwiegħed Svizzera fil-Mediterran.

Issa tajjeb li wieħed jgħid li fl-1992 l- Isvizzeri f'referendum għażlu li ma jisseħbux fil-European economic area, li hija meqjusa minn ħafna bħala l-pass l-aktar viċin għas-sħubija.

Mar- riżultat ta' dak ir-referendum l-Isvizzera ssospendiet l-applikazzjoni li diġa' kellha għal sħubija fl-Unjoni Ewropea u minflok fittxet li tinnegozja relazzjoni speċjali f'setturi differenti, skond ma kif kien jaqblilha.

Sitt snin wara, l-Isvizzera għadha ma waslet għal ebda ftehim ma' l-Unjoni.

Ir-raġuni hija sempliċi.

L-Unjoni Ewropea m'hijiex lesta tagħti lil xi pajjiż relazzjoni speċjali b'dak li jaqbel lil naha waħda biss.

Fil-fatt, minkejja li l-Isvizzera hija pajjiż tabilħaqq sinjur, għaddejja mill-agħar rata ta' żvilupp ekonomiku u mill-ogħla rata ta' qgħad minn żmien il-gwerra 'l hawn.

Hekk tridna l-oppożizzjoni Laburista, Mr Speaker?

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Mr Speaker, m'hemm l-ebda dubju li d-deċiżjoni jekk ningħaqdux ma' l-Unjoni Ewropea bħala membri sħaħ jew inkella nadottawx il-politika Laburista u nkunu sħab ma' l-Ewropej fuq bażi ta' zona ta' kummerċ ħieles hija ta' importanza kbira għal pajjiżna.

Ma ngħidx li din hija l-aktar deċiżjoni importanti li pajjiżna jrid jiffaċċja imma hija ċertament importanti ħafna mill-aspett ta' ħajja soċjali, mill-aspett ta' ħajja ekonomika u industrijali u mill-aspett ta' politika barranija.

Huwa importanti li meta niddiskutu dan is-suġġett - li issa ilu għaddej għal ħafna snin - nieħdu deċiżjoni oġġettiva, ninsew dak kollu li għedna fil-passat u nżommu quddiem għajnejna li dak li forsi kien tajjeb ħames snin ilu m'huwiex neċessarjament tajjeb għaż-żmien tal-lum.

Irridu naġġornaw rwieħna kważi kuljum, inkunu mingħajr għamad politiku partiġġjan, niffukaw fuq dak li verament għandu bżonn pajjiżna u nadottaw politika skond ir-realtajiet u l-potenzjal ta' pajjiżna.

Huwa inutli li noqogħdu nsemmu pajjiżi bħal Ċipru u oħrajn għax ir-realtajiet tagħhom jistgħu jkunu differenti minn tagħna u dawn mhux neċessarjament ikunu jridu jingħaqdu ma' l-Unjoni fuq bażi ta' x'jaqblilhom ekonomikament.

Per eżempju, waħda mir- raġunijiet għala Ċipru jrid jingħaqad ma' l-Unjoni hi minħabba l-problema tal-qasma fil-pajjiż.

Anke l-pajjiżi ta' l-Ewropa tal-Lvant iridu jingħaqdu ma' l-Unjoni minħabba problemi ta' sigurta' l-aktar.

Allura dak kollu li ngħidu jrid ikun iċċentrat fuq dak li jaqbel għal pajjiżna u għandu jkollna viżjoni bbażata fuq ir-realtajiet u ninsew il-ħolm li sfortunatament tan-naħa l-oħra jħobbu jogħxew bih.

Kulħadd jiftakar f'dawk il-fondi strutturali li kienu jħobbu jħolmuna bihom tal-Partit Nazzjonalista - saħansitra kienu waslu biex jgħidulna li dawn il-fondi jistgħu jitilgħu sa Lm100 miljun, imbagħad bil-mod il-mod bdew neżlin għal Lm80 miljun u xi ftit aktar ukoll! - u sħabhom li regolarment kienu jiktbu għan-nom tagħhom fil-gazzetti.

Għalkemm nafu li xi fondi strutturali jistgħu jingħatawlna - naturalment wara li jsiru d- diskussjonijiet u wara li nikkonvinċu lill-Ewropej li dak li nkunu qegħdin nagħmlu huwa effiċjenti u hemm loku - pero' dan xejn m'hu qrib dak li kienu jimpressjonaw bih lill-poplu.

Kienu jippruvaw jimpressjonaw lill- poplu bil-politika tagħhom Ewropea u jagħtu l-impressjoni li l-problemi kollha ta' pajjiżna se nsolvuhom b'dawn il-fondi strutturali.

Illum dik il- bużżieqa ta' fondi strutturali sparixxiet, infaqgħet u issa qegħdin isemmu affarijiet oħra għax qegħdin jgħidu li meta nidħlu fl-Unjoni, iċ-ċittadini tagħna se jkollhom opportunitajiet li ma jispiċċaw qatt.

Pero' sfortunatament m'humiex qegħdin jispjegaw lill-poplu eżattament fejn u kif se jkunu dawn l-opportunitajiet.

Li nafu huwa, anke mill-avis li qed nitkellmu fuqu llum, li mhux talli mhux se jkollna opportunitajiet talli bilfors rridu nċedu dawk il-ftit li għandna f'idejna bħalissa, bħas-servizzi finanzjarji, xi ħaġa li ż-żewġ naħat tal-Kamra qbilna fuqha.

Jeżistu opportunitajiet li qegħdin ingawdu minnhom bħalissa minħabba l-pożizzjoni ta' pajjiżna, li għalkemm sa ċertu punt aħna mseħbin ma' l-Ewropa imma m'għandniex full membership, u jekk xi darba naslu biex ikollna full membership dawn l-opportunitajiet se nitilfuhom.

Jiġifieri din il-bużżieqa ta' l-opportunitajiet tinfaqa' anke minn dak li joħroġ mill-avis.

Imbagħad hemm bżieżaq oħrajn, bħall- investiment li jiġi lejn dan il-pajjiż jekk nissieħbu bħala membri ta' l- Unjoni.

Nafu li meta l-Partit Laburista kien fil-gvern, ċerti industriji kbar kienu lesti jibqgħu hawn preċiżament minħabba l-politika tagħna ta' close relationship short of full membership.

Bużżieqa oħra tal-politika Nazzjonalista dwar l-Unjoni hija l-impressjoni li kienu jippruvaw jagħtu lill-poplu li malli ningħaqdu ma' l-Unjoni, il- qagħda finanzjarja prekarja li ninsabu fiha se tissolva mil-lum għal għada.

Il-poplu malajr jimpressjona ruħu bi statements bħal dawn pero' nafu li dawn il-bżieżaq infaqgħu hekk kif ħareġ l-avis ta' Frar li għadda.

Għax, ngħiduha kif inhi, irid ikun hemm ċerta konsistenza bejn dak li jgħidu u dak li jagħmlu ż-żewġ partiti meta jkunu fil-gvern.

Per eżempju, aħna naraw inkonsistenza tremenda bejn dak li jgħidu tal-Partit Nazzjonalista u dak li fil-fatt jagħmlu għax jgħidu li jixtiequ jkunu membri sħaħ ta' l- Unjoni u fir-realta' jagħmlu kontra dak li tgħidilhom l-istess Unjoni.

Eżempji ta' dan għandna kemm trid!

Nieħdu l-akbar problema li qed niffaċċjaw, dik tad-deficit, li hija akbar minn din l-problema li qegħdin nitkellmu fuqha llum.

Minn mindu applikaw biex jingħaqdu ma' l-Unjoni kienu jafu li jridu jżommu kontroll fuq id-deficit, iżda bil-maqlub, sena wara l-oħra, speċjalment bejn l-1993 u l-1996, il-problema tad-deficit finanzjarju kompliet tikber bla kontroll.

Jiġifieri dawn iridu jingħaqdu ma' l-Unjoni u meta din tgħidilhom x'għandhom jagħmlu, jagħmlu eżattament bil-kontra!

Ħalli nsemmilkom aktar inkonsistenzi.

Dan il-gvern jaf li biex jingħaqad ma' l-Unjoni jrid ikun kompetittiv, strutturat tajjeb u ppreparat biex jiġġieled il-kompetizzjoni.

Aħna nafu li meta nsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni bilfors irridu ngħumu max-sharks, irridu nkunu nafu ngħumu daqshom, u biex nikkompetu ma' dawn il-pajjiżi, li issa huma esperti fil-kompetizzjoni, rridu nkunu strutturati tajjeb.

Lil dan il-gvern nistaqsih: X'sar minn mindu applika biex jingħaqad ma' l- Unjoni biex l-industrija tagħna tiġi ristrutturata u tkun tista' tikkompeti ma' industriji Ewropej?

Ma sar assolutament xejn u l-ftit sforzi biex l- industrija tagħna tkun kompetittiva saru tul is-sentejn li gvern Laburista għamel fil-gvern.

Min-naħa l-oħra, meta ta' l-Unjoni qed jagħfsuhom biex ineħħu l-levies - ara dak jaqbel lill-Unjoni Ewropea! - mill-ewwel iddeċidew li jneħħuhom fl-inqas żmien possibbli.

Jiġifieri biex ningħoġbu ma' l-Ewropej lesti li nissagrifikaw l-industrija tagħna, inneħħu l-levies u nneħħulhom il-protezzjoni.

Imma mbagħad, wara li kellna dan iż-żmien kollu għad-dispożizzjoni tagħna biex l-industrija tiġi ristrutturata, ma ħadna l-ebda vantaġġ.

Issa lill-industrija tagħna jridu jitfgħuha f'dan il- baħar imqalleb ta' kompetizzjoni mingħajr ma hija ppreparata.

Din hija l- inkonsistenza tremenda bejn il-paroli tan-Nazzjonalisti u dak li fil-fatt kapaċi jagħmel dan il-gvern.

Pero' l-akbar inkonsistenza bejn dak li jixtiequ jagħmlu n-Nazzjonalisti - jiġifieri li jingħaqdu bħala membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea - u dak li kapaċi jagħmlu, narawh fil-qasam tal-korporazzjonijiet.

Jekk naraw x'qalu l-Ewropej fl-avis ta' Frar li għadda dwar il-korporazzjonijiet pubbliċi nsibu ċertifikat ta' taħwid bejn dak li jgħid li jixtieq jagħmel dan il- gvern u dak li fil-fatt kapaċi jagħmel.

F'paġna 13 ta' l-avis l-Ewropej qed jgħidulna hekk:

"Over the last couple of years, the financial position of state-owned enterprises in Malta has weakened considerably.

All Malta's major public corporations suffer from a deteriorating operational surplus as a result of inefficiencies, rising personnel costs, difficulties in collecting arrears and a lack of a market-based prices policy.

This development has been particularly acute in three large public enterprises, namely, Telemalta, Enemalta and the Water Services Corporation.

Two other corporations, Malta Drydocks and Malta Shipbuilding, continue to be supported by large subsidies in the order of 1.3% of GDP in 1995 to 1996.

State guaranteed debts accumulated by the large loss-making public corporations now account for around 41% of GDP.

With the sale of its 45% stake in the postal services and another 40% stake in the telecoms monopoly, the Maltese Government has only very recently initiated the process of privatisation and restructuring of the public sector.

It has also attempted to gradually reduce subsidies on selected utility services by allowing increase in tariff rates.

However large state enterprises continue to constitute a heavy burden on the government budget."

Sur President, dan huwa ċertifikat ta' kemm dan il-gvern huwa inkonsistenti għax japplika biex jingħaqad ma' l-Unjoni Ewropea u fl-istess ħin jagħmel kontra dak li qed tgħidlu biex jagħmel il-Kummissjoni Ewropea.

Hawnhekk l- avis qed jgħidilna li dawn il-korporazzjonijiet pubbliċi huma mmexxija bl- aktar mod ineffiċjenti li wieħed jista' jimmaġina.

Min-naħa l-oħra ċertifikat bħal dan ma setax jonqos għax, per eżempju, il- gvern xahar wara l-ieħor kien qiegħed iwiegħed lill-poplu li se joħroġlu l- kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Fil-fatt wara li f'Novembru li għadda kien hemm il-ftehim li dawn il-kontijiet kellhom jorħsu, dawn raħsu u issa l- korporazzjonijiet jinsabu fi problemi kbar, il-gvern jinsab fi problema akbar u ma jistax jgħaddilhom il-flus.

Is-sabiħa hi li fl-aħħar ħarġu dawn il-kontijiet iżda sibnihom mimlijin żbalji, mimlijin anomaliji u l- poplu jinsab imħawwad u anke d-dipartiment jinsab imħawwad.

Din hija l- ineffiċjenza ta' dan il-gvern.

Jixtieq jingħaqad ma' l-Ewropa u qed jgħidulu li hu ineffiċjenti.

Issa dan kien fi Frar ta' din is-sena u minn dak iż-żmien 'l hawn dan il-gvern wera ruħu aktar ineffiċjenti bil-ħruġ ta' dawn il-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Qed jgħidulu wkoll li għandu diffikultajiet kbar biex jiġbor l-arretrati.

Kienu jafu li għandu problemi kbar imma issa qed jagħtuh ċertifikat gwapp ta' kemm hu ineffiċjenti.

Qed jgħidulu wkoll li għandu nuqqas ta' market- based prices policy.

Jiġifieri l-gvern għandu dawn il-korporazzjonijiet li huma mimlijin bid-dejn, dawn ma jistgħux ikomplu jagħmlu d-dejn għax l- Unjoni Ewropea ma tagħtihx sussidju fuq il-korporazzjonijiet u allura jrid jara x'se jagħmel.

Minkejja dan kollu, jiġi qabel l-elezzjoni ta' Settembru 1998 u jikkritika lill-gvern Laburista għax għolla l-kontijiet tad-dawl u l-ilma - naturalment dan aħna għamilnih biex dawn il- korporazzjonijiet ma jkomplux ikunu ta' piż fuq il-gvern - u wiegħed li se jraħħas il-kontijiet.

Imma eventwalment mhux il-poplu se jħallashom dawn mit-taxxi?

(Interruzzjonijiet) Ta' l-Unjoni Ewropea qed jgħidulu biex ma jkomplix jidħaq bil-poplu għax mingħalih qed iraħħaslu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma u mbagħad jgħaddihomlu f'taxxi.

Qed jgħidulu biex ikun loġiku u effiċjenti għax huwa inutli jipprova jraħħas il-kontijiet tad-dawl u ilma ladarba l-pajjiż xorta jrid jerfa' l-piż.

Qed jgħidulu li ma jistgħux jaċċettawh fl-Unjoni jekk ma jsolvix din il-problema.

(Interruzzjonijiet)

Bħalissa qed iqum jinterrompi l-aktar bniedem li huwa responsabbli għall- ineffiċjenza tal-korporazzjonijiet!

Meta kien segretarju parlamentari l- Onor. Ninu Zammit ...

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Il-Ministru Zammit, on a point of order.

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

George Vella qed isemmi l-korruzzjoni.

Qed navżah biex jew jgħid x'inhi l-korruzzjoni jew jirtira l-allegazzjoni.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: L-Onor.

Zammit qal li l-gvern solva l-problema ta' l- ilma.

Qbiżt jiena u għedtlu li l-problema tal-korruzzjoni ma solviex u nkompli nsostni li ma solvihiex il-problema tal-korruzzjoni!

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Vella qed jammetti li dawwar il-kliem għax mhux hekk qal!

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Sur President, nitlob il-protezzjoni tiegħek.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettuli.

L-Onor.

Zammit u l-Onor.

Vella, jekk jogħġobhom, ipoġġu bil-qiegħda.

(Interruzzjonijiet) Grazzi, smajtu l- kumment.

Ikompli l-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jew jispeċifika xi ħbieb għandi jiena jew jirtiraha!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-microphones huma mitfija.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-ħbieb li għandu hu, kellu u għad għandu!

THE DEPUTY SPEAKER: Ma rridx aktar kummenti.

Ikompli l-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Fl-1993 il-gvern kien qed jippompja Lm14 miljun lil dawn il-korporazzjonijiet u dan is-sussidju ....

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru jpoġġi bil-qiegħda, jekk jogħġbu.

(Interruzzjonijiet) Onor. George Vella, issa daqshekk.

Ikompli l-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Mill-1993 sa l-1998, sena wara l-oħra, il-gvern spiċċa jippompja l-miljuni kbar ta' liri f'dawn il-korporazzjonijiet u r- riżultat ta' dan rajnih u anke tkellimt fil-parlament dwaru.

(Interruzzjonijiet) Sena wara l-oħra, mill-1993 'il quddiem, il-gvern kompla jippompja l-liri f'dawn il-korporazzjonijiet.

U x'konna naraw f'dawk is-snin?

Konna naraw il-korporazzjoni ta' l-ilma tibni impjant wara ieħor tar-reverse osmosis.

Illum wasalna f'sitwazzjoni li nofs dawn l- impjanti m'humiex qegħdin jaħdmu minħabba nuqqas ta' ppjanar u minħabba l- ineffiċjenza li issa sirna rinomati għaliha anke ma' l-Ewropej.

Jiġifieri dan il-gvern irriduċiena f'avis li jitkaża bina dwar in-nuqqas ta' effiċjenza f'dawn il-korporazzjonijiet.

Dan huwa ċ-ċertifikat li rnexxielu jagħtina gvern Nazzjonalista u għalhekk dan il-gvern huwa msemmi ma' l-Ewropej.

Imbagħad qed jitkażaw bina kif id-djun ta' dawn il- korporazzjonijiet illum ilaħħqu mal-41% tal-GDP.

Din hija inkonsistenza tremenda meta rridu ningħaqdu ma' l-Ewropej u dawn min-naħa tagħhom jikkrtikawna u jgħidulna kemm aħna ineffiċjenti.

Fi Frar ta' l-1999 lil dan il-gvern qegħdin jagħtuh ċertifikat ieħor ta' kemm huwa ineffiċjenti!

Issa ħalli nitkellem daqsxejn dwar il-qasam tat-telekomunikazzjoni.

Tan-naħa l-oħra jgħidu li aħna kontra l-Ewropa.

Dan m'huwiex veru għax aħna favur l-Ewropa u rridu iżjed ftehim ma' l-Ewropej pero' rridu nadattaw kull ftehim li nagħmlu biex ikun konformi u jaqbel għal pajjiżna u għall- intrapriżi li għandna.

Anke dwar il-Maltacom kienu jgħidulna li aħna kontra l-privatizzazzjoni u spiċċa li kellu jkun il-Partit Laburista fil- gvern li pprivatizzaha.

Issa qed jiftaħru bina.

Fl-avis li ħareġ fi Frar ta' din is-sena qed jgħidu li l-affarijiet tajbin li saru huma dawk li għamilna aħna - jiġifieri li pprivatizzajna 40% tal-Maltacom u ġibna l- korporazzjonijiet fi stat ta' aktar stabilita' fuq bażi loġika - u l- affarijiet ħżiena li mbierek Alla saru kollha fi żmienhom saru.

Fil- Maltacom saret privatizzazzjoni ta' 40% u għalkemm il-ftehim kien li l- kumpannija żżomm il-monopolju sa l-2010, minħabba l-pressjoni ta' l-Ewropej se jkollhom ineħħu l-monopolju seba' snin qabel.

Deċiżjoni bħal din żgur li m'hijiex tajba għall-Maltacom, m'hijiex tajba għall-ħaddiema u lanqas m'hi tajba għax-shareholders li xtraw isħma fil-kumpannija.

Bil-politika barranija tagħna, li tressaqna close ħafna ma' l-Ewropa iżda mingħajr ma nkunu full members, konna nkunu kapaċi li nżommu dan il-monopolju għall-ġid tal-kumpannija u tat-ħaddiema sakemm l-intrapriża tissaħħaħ u tiġi fuq saqajha.

Tan-naħa l-oħra ma jistgħux jagħmlu hekk għax dawn l-affarijiet huma ddettati mill-Ewropa u jridu jew ma jridux, jaqbel jew ma jaqbilx għal din il-kumpannija, il-monopolju jrid jitneħħa.

Mr Speaker, nikkonkludi billi ngħid illi l-politika Laburista dwar l- Ewropa hija l-alternattiva li l-iżjed tagħmel sens u li l-aktar taqbel mar- realtajiet ta' pajjiżna.

Il-politika tagħna hija bbażata fuq ir-realtajiet u mhux fuq il-ħolm, bħalma hi l-politika Nazzjonalista.

Tan-naħa l-oħra jwegħduna fondi strutturali kbar, jgħidulna bl-opportunitajiet, jgħidulna bl-investimenti, jgħidulna bl-istilel, jgħidulna li se nsolvu l-qagħda finanzjarja u meta mbagħad titlob id-dettalji dawn ma jirrispondukx.

Il- verita' hi li aħna konna lħaqna ftehim ma' l-Ewropej dwar il-politika tagħna fil-konfront ta' l-Unjoni u din il-politika kienet rikonoxxuta u l- affarijiet kienu diġa' bdew mexjin.

Veru li hija politika li forsi ma taqbilx ma' dak li jaqblilhom l-Ewropej - għaliex l-Ewropej jaqblilhom li Malta tidħol magħhom bil-kondizzjonijet li qed jimponu fl-avis - imma ċertament hija l-politika l-aktar adatta għalina.

Aħna ngħidu dak li nemmnu u jsir dak li ngħidu u mhux bħal tan-naħa l-oħra.

Per eżempju, jekk l- industrija tagħna għadha m'hijiex ristritturata, dan huwa tort ta' gvern li ilu jitlob li jingħaqad ma' l-Ewropa imma li qatt ma għamel xejn biex l- industrija tiġi ristrutturata.

Sur President il-politika tagħna hija mżewqa mat-temp li jiflaħ pajjiżna u jien nagħlaq billi ngħid li ż-żmien għad jagħti raġun lill-Partit Laburista għax hekk kif il-gvern Nazzjonalista jiġi ppressat min-naħa Ewropea, dan se jitfa' lill-pajjiż f'iktar inkwiet finanzjarju.

Forsi mbagħad il-poplu jibda jinduna kif l-unika alternattiva possibbli u kredibbli hija l-politika Laburista li tressaqna qrib ma' l-Ewropa, li ngħinu lill-Ewropej u huma jgħinu lilna mingħajr ma nkunu full members.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u sajd): Mr Speaker, nixtieq nitkellem daqsxejn fir-rigward ta' l-oqsma tal-biedja u s-sajd in konnessjoni ma' l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Nibda biex ngħid li bi sħubija u mingħajr sħubija dawn l-oqsma, bħall-oqsma l-oħra, għandhom bżonn ta' restructuring qawwi.

Hemm bżonn li f'dawn l- oqsma l-operaturi nvoluti jirranġaw l-operat kollu tagħhom bl-iskop li dan jiġi aktar effiċjenti biex b'hekk inkunu nistgħu ngħollu l-livell tal- kompetittivita'.

Jekk nagħmlu hekk se nkunu qed inġibu dħul aktar għall- operaturi ta' dawn l-oqsma.

Issa, Sur President, biex nirranġaw dawn l-oqsma hemm żewġ toroq prinċipali.

Waħda minnhom hija dik li nibqgħu barra mill-Unjoni Ewropea, triq li tfisser illi biex nirranġaw l-operat tagħna se nieħdu medda ta' żmien itwal.

Barra minn hekk, biex nistgħu nirranġaw l-operat u l- effiċjenza tagħna xorta waħda nkunu rridu l-investiment u jekk aħna ma nkunux fit-triq ta' sħubija dan irridu noħorġuh kollu minn butna.

Għalhekk dik li jrid imexxina fiha l-Partit Laburista hija t-triq li permezz tagħha nġorru biss it-tbatijiet.

Imbagħad għandek it-triq l-oħra, li hi t-triq ta' sħubija, triq illi tista' teħdilna bejn tlieta u erba' snin u triq li permezz tagħha nirċievu għajnuna finanzjarja mill-Unjoni biex inkunu nistgħu ntejbu l-effiċjenza tagħna.

Ħalli ngħid kif aħna nkunu qed nirċievu din l-għajnuna jekk inkomplu f'din it-triq.

Dalgħodu kien hawn min irrifera għall-common agricultural policy.

Irridu nfakkru li l-CAP, permezz tal-EAGGF, kull sena toħroġ bħala għajnuna għall- operat kollu tal-biedja ċ-ċifra ta' madwar Lm18 biljun għall-pajjiżi msieħba biex dawn ikunu jistgħu jiggarantixxu prodotti bi prezzijiet li magħhom ilaħħaq il-konsumatur kif ukoll bi prezzijiet li jħallu dħul xieraq għall-operaturi.

L-istess CAP, permezz ta' l-istrutturi tagħha, tipprovdi madwar Lm1,300 miljun bħala pre-accession funds lil dawk il-pajjiżi li jkunu se jissieħbu, biex dawn ikunu jistgħu jirranġaw l-operat tagħhom fil- qasam agrikolu.

Aħna nikkwalifikaw biex nieħdu parti minn dan il-pre- accession fund jekk kemm-il darba nagħmlu proġetti bis-serjeta' u bil- għaqal.

Dawn il-fondi jissejħu rural funds u jiena persważ li jekk kemm-il darba f'pajjiżna ningħaqdu flimkien, nitkellmu b'vuċi waħda u niġbdu ħabel wieħed, dawn il-proġetti nistgħu nagħmluhom u permezz tagħhom inkunu nistgħu nibbenefikaw mill-fondi ta' pre-accession, bħalma għamlu pajjiżi bħall-Irlanda, il-Portugal u Spanja.

Bis-saħħa ta' l-Unjoni Ewropea, dawn il-pajjiżi kollha rranġaw u mmodernizzaw ruħhom.

Mr. Speaker, dalgħodu kelliemi ta' l-oppożizzjoni semma' il-qasam agrikolu u rripeta l-istess kliem li kienu jgħidu qabel l-1996.

Dak iż- żmien konna ta spiss nisimgħu kantaliena wara l-oħra, fejn kienu jbeżżgħu lin-nies bil-babaw.

Barra li ħadt gost nisma' lill-Onor.

Michael Refalo jaċċenna għal dak li kien jingħad f'pajjiżna qabel ma Malta ħadet l- indipendenza, ngħid ukoll li jiena wieħed minn dawk li nieħu gost naqra l- ġurnal lokali "The Times", fejn fil-paġna tan-nofs ifakkarna x'kien jiġri 100 sena ilu u x'kien jiġri 50 sena ilu.

Kulħadd jaf li 100 sena ilu kienet daħlet l-enerġija elettrika f'pajjiżna u ħafna minn nies ta' dak iż- żmien kienu jbeżżgħu lill-poplu u jgħidu li jekk kemm-il darba tidħol l- enerġija elettrika kienu se jintilfu l-impjiegi.

Jekk tara x'kien jiġri 50 sena ilu ssib illi meta ddaħħlu l-muturi biex jaqtgħu l-ġebel fil-barrieri kien hawn ħafna li kienu jbeżżgħu lin-nies u jgħidulhom l-istess kliem.

Iż- żmien tana risposta u llum kulħadd jaf li dan l-immodernizzar mhux talli ma naqqasx l-impjiegi anzi għall-kuntrarju kien fattur ewlieni biex setgħu jiżdiedu l-impjiegi.

Dalgħodu smajt lil min jgħid li bi sħubija fl-Unjoni d-dqiq se jiżdied b'10c fil-kilo u kull familja se jkollha toħroġ 20 ECU fil-ġimgħa - nesa li l-ECU spiċċa u llum hawn il-euro! - kollu taħwid il-moħħ u kliem biex ibeżżgħu lin-nies.

Kulħadd jaf illi l-GDP per capita tagħna ma jaqbiżx id- $9,000 u kulħadd jaf li d-dħul medju fil-pajjiżi stabiliti ta' l-Unjoni huwa ta' madwar $21,000 per capita fis-sena.

Issa kulħadd jaf ukoll illi żewġ terzi ta' 21,000 jiġu 14,000 u kemm-il darba l-GDP per capita jkun inqas minn $14,000 wieħed ikollu dritt jibbenefika minn għajnuna finanzjarja biex inkunu nistgħu nimmodernizzaw pajjiżna.

Il-GDP per capita tagħna huwa ta' $9,000 u allura se nibbenefikaw sostanzjalment mill-fondi ta' l-Unjoni.

Ovvjament irid jingħad ukoll illi ladarba d-dħul per capita tal-Maltin jitla' daqs dak tal-ħaddiema l-oħra fil-pajjiżi ta' l-Ewropa, allura hemmhekk bid-dritt naslu fil-livell fejn nibdew nagħtu lil ħaddieħor u dan nagħtuh b'sens ta' solidarjeta'.

Wara kollox, l-Unjoni Ewropea twaqqfet fuq dan il-prinċipju.

Irrid ngħid ukoll li min dalgħodu pprova jwerwer lin-nies huwa l-istess bniedem li meta toqgħod tara x'wettaq hu meta kellu l-poter f'idejh taħsibha darbtejn jekk temmnux jew le, Sur President.

Min dalgħodu ġie jgħidilna li kilo dqiq jogħla b'10c u li kull familja se jkollha toħroġ 20 ECU fil-ġimgħa bħala taxxa huwa l-istess bniedem illi sentejn ilu kien għamel plejtu li kien se jesporta 10,000 majjal u spiċċa biex esporta biss 43!

Dan l-istess bniedem kien li mela l-irjus tar- raħħala u qalilhom biex irabbu iżjed majjal, dawn emmnuh u bdew irabbu iżjed majjal u spiċċajna b'over production tal-majjal.

Jiena ma neħux gost noqgħod infakkar ċerti affarijiet imma meta tisma' dawn il-ħmerijiet bilfors ikollok tfakkarhom.

Dan huwa dak il-bniedem li għamel fjask fl- esportazzjoni tal-ħaxix frisk lejn l-Ingilterra.

Meta kien responsabbli hu, ġie ppakkjat kollox ġo kaxxi tal-kartun ta' l-Air Malta u dan irriżulta fi fjask enormi.

Biex jagħmel tajjeb għal dan il-fjask spiċċa biex ħa Lm13,500 mill-fondi tal-patata, li kienu dovuti lill-bdiewa, kif ukoll Lm8,000 minn fond ieħor li kellu jagħmel tajjeb għal xi ħsarat tal-maltemp.

Sur President, jien ngħid li din ta' l-Ewropa hija kollha kwestjoni ta' fiduċja.

Id-differenza bejna u bejn tan-naħa l-oħra hija kwestjoni ta' min għandu l-iżjed fiduċja fil-poplu.

Ma rridx ngħid illi n-naħa l-oħra m'għandhomx fiduċja pero' jiena nemmen li aħna għandna ħafna aktar fiduċja fil-poplu minnhom.

Aħna nemmnu li l-poplu tagħna kapaċi jqum għall-isfida u dan mhux qed ngħidu jien biss imma anke joħroġ mill-istatements li għamel, per eżempju, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Jekk wieħed jara x'jgħid il- Kap ta' l-Oppożizzjoni jinduna kemm dan verament m'għandux fiduċja fil- ħaddiema.

Per eżempju, ftit ilu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li l-bdiewa ta' l-Ewropa jkabbru 68 tunnellata tadam f'kull disat itmiem raba' meta l- bdiewa Maltin ikabbru biss 38 tunnellata fuq l-istess medda ta' art.

Jiena ngħid lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li l-operat fil-qasam ta' l-industrija tat-tadam irid jiġi rranġat.

Illum hawn is-sistema tad-drip irrigation u b'daqsxejn għaqal il-bdiewa Maltin kapaċi jgħollu l-ammont ta' produzzjoni daqs sħabhom l-Ewropej, jekk mhux iżjed ukoll.

U ngħid "jekk mhux iżjed ukoll" għall-fatt li t-tip ta' klima tagħna tippermetti t-tkabbir tat- tadam aktar milli tippermetti f'ċerti pajjiżi oħra ta' l-Unjoni.

Meta saritlu intervista fid-29 ta' April ta' l-1998 minn "The Times" - u din diġa' poġġejt kopja tagħha fuq il-Mejda tal-Kamra - il-Kap ta' l- Oppożizzjoni qal hekk:

"There is nothing special about agriculture."

Mhux talli hekk, Sur President, talli meta staqsewh x'inhi d-differenza bejn li tkun membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea u li tkun f'zona ta' kummerċ ħieles, dan irrisponda:

"We wouldn't be able to protect our milk industry, our meat industry, our eggs and our vegetables.".

Sur President, qed ngħid dawn l-affarijiet biex min qed jismagħna llejla jkun jaf id-differenza li teżisti bejn iż-żewġ partiti.

Il-partit tagħna għandu fiduċja sħiħa fil-bdiewa, fir-raħħala u fis-sajjieda tagħna u jemmen li ladarba jkollhom l-isfida, dawn iqumu għaliha u jirbħuha.

Ħalli nagħti xi eżempji biex nuri kemm dan huwa minnu.

Sur President, dan l-aħħar kellna l-eżempju tat-tkabbir tad-dulliegħ.

Dalgħodu qalulna li l-prezz tad-dulliegħ din is-sena niżel imma ma qalulniex illi l-produzzjoni rduppjat.

Meta għandek prezz li niżel imma produzzjoni doppja, u meta wieħed jikkalkula li l-prezz tad-dulliegħ niżel b'35%, allura d-dħul kollu għall-bdiewa mit-tkabbir tad-dulliegħ żdied bi 30%.

U dan hu li rridu aħna.

Aħna rridu li r-raħħala u s-sajjieda jtejbu l- operat tagħhom u jżidu l-effiċjenza tagħhom.

Ladarba inti tkabbar l-operat u ladarba ssir iżjed effiċjenti, ovvjament se jkollok dħul finanzjarju akbar.

L-istess ġara fl-esportazzjoni tal-patata.

Ladarba aħna nkabbru l- produzzjoni tagħna, aħna rridu li dak is-suq jikber.

Aħna nafu li f'pajjiżna d-domanda hija limitata, allura ladarba inti qed tkabbar il- produzzjoni u ladarba qed issir iżjed effiċjenti, awtomatikament inti trid suq akbar; u s-suq tagħna huwa s-suq Ewropew.

Huwa fis-suq Ewropew li għandna ċ-ċans li nsibu n-niċeċ tagħna.

Per eżempju, niċċa li diġa' għandna stabilita hija n-niċċa fejn nistgħu nesportaw il-patata.

Għandi pjaċir ngħid li din is-sena żidna varjeta' oħra fl-esportazzjoni tal-patata li fil- passat kienet tiġi esportata imma għal xi raġuni kienet inqatgħet.

Din is- sena erġajna esportajna l-varjeta' ta' patata Sante' u minnha l-bdiewa tagħna tħallsu l-prezz rekord ta' Lm14.20 għal kull qantar.

Dan qed ngħidu biex nuri li r-raħħala u s-sajjieda tagħna huma kapaċi jqumu għall-isfida u jtellgħu l-livell tagħhom.

Sur President, biex nikkonkludi nixtieq nagħmel punt żgħir fuq il-levies.

Irrid nagħmilha ċara, bħalma diġa' għamilha ċara l-partit li tiegħu nifforma parti jiena, li l-levies fejn jidħol il-qasam agrikolu mhux se jintmessu sakemm aħna nsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Ladarba nsiru membri sħaħ u gradwalment jibdew deħlin il-CAP mechanisms li jfornu l- investiment, imbagħad jibdew jispiċċaw il-levies.

Wara kollox il-levies m'huma xejn ħlief taxxa oħra li jagħmel tajjeb għaliha l-konsumatur.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, xtaqt nitkellem ftit dwar l- implikazzjonijiet ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea, b'mod partikolari dwar kif din taffettwa l-abilita' ta' pajjiżna li jikkompeti aħjar u jiġbed ukoll investiment aħjar.

Waħda mill-problemi li pajjiżna jiffaċċja hija dik li għandha x'taqsam mar-regoli li hemm fl-Ewropa fuq il-value added.

Ħalli nagħti eżempju.

Jekk wieħed jagħmel television set hawn Malta, bir-regoli ta' l-Ewropa l-valur miżjud irid ikun madwar 65%, waqt li jekk dik il- fabbrika tkun qed topera mill-Irlanda jew mill-Portugal il-valur miżjud irid ikun biss ta' 45%.

Wieħed forsi jistaqsi: Imma din x'differenza tagħmel?

Fil-fatt, Sur President, din il-ħaġa tagħmel ħafna differenza minħabba l- fatt li d-dinja miexja iktar u iktar lejn sistema ta' globalizzazzjoni u allura aħna nsibuha diffiċli biex nesportaw minħabba r-regoli preżenti għal pajjiżi li m'humiex membri.

Naturalment qed insemmi t-television sets għaliex kulħadd jiftakar fid-ditta Seleco.

Dik proprju għalqet minħabba l- fatt li ma setgħetx tilħaq il-valur miżjud rikjest ta' 65%.

Kieku għalina kien 45%, il-kumpannija kienet tkun kapaċi tkompli topera minn pajjiżna.

Dan huwa punt li juri li l-industrija tagħna jkollha vantaġġ kbir bi sħubija fl-Unjoni għax b'hekk wieħed ikollu regoli ta' esportazzjoni li huma inqas riġidi u permezz ta' dawn ir-regoli aħna nkunu iktar attraenti għall-investiment, speċjalment meta dan ikun immirat għall-esportazzjoni lejn l-Unjoni Ewropea.

Sur President, wieħed irid jiftakar li għaxar snin ilu konna għadna nitkellmu fuq il-purtiera tal-ħadid.

Infatti sa' l-1989 il-pajjiżi ta' l- Ewropa Ċentrali u l-Ewropa tal-Lvant ftit li xejn kienu jinnegozjaw ma' l- Unjoni Ewropa.

Illum dawn il-pajjiżi kollha jridu jsiru membri - u hawn qed nirriferi għall-Ungerija, il-Polonja, ir-Repubblika Ċeka, is-Slovenia, l-Istati Baltiċi u anke dawk tal-Balkani - u kollha qegħdin f'pożizzjoni li jistgħu jsiru membri.

Jekk ma nsirux membri għallinqas fl-istess żmien li jsiru membri huma - anzi jiena ngħid li jekk jista' jkun għandna nsiru membri qabilhom - se niġu f'pożizzjoni skomda għax huma se jkunu ħafna u ħafna iktar attraenti għal investiment.

Issa biex inkunu nistgħu nikkompetu magħhom irridu nkunu qegħdin ukoll preżentati bl-istess opportunitajiet.

Dawn l-opportunitajiet ma ġġibhomx bit-triq li għażel il- Partit Laburista, jiġifieri t-triq ta' free trade area u ta' customs union, imma ġġibhom bi sħubija.

Jekk wieħed jibqa' barra minn dan il-proċess kollu jispiċċa biss bħala parti mill-MEDA programme, li hi l-free trade area tal-Mediterran, li wkoll għandha d-diffikultajiet tagħha.

Aħna pajjiż ferm iktar ekonomikament żviluppat minn ħafna pajjiżi tal-Mediterran u l- fatt li nkunu qegħdin fil-keffa tal-pajjiżi li huma ferm iktar fil-bżonn minna tpoġġina f'diffikultajiet anke biex inkunu nistgħu niġbdu l- investiment lejn pajjiżna.

Barra minn hekk dawn il-pajjiżi għandhom labour cost ferm irħas minn tagħna.

Din il-ħaġa twassalna għall-konklużjoni li biex nikkompetu rridu nikkompetu bil-kapaċita' tagħna u bl-aċċess liberu għall-Unjoni Ewropea.

Sur President, permezz ta' sħubija aħna jkollna aċċess mhux biss għas-suq ta' l-Unjoni Ewropea imma għas-swieq tal-pajjiżi kollha li għandhom association agreement ma' l-Unjoni.

Dan ifisser li aħna nkunu nistgħu wkoll nesportaw b'inqas xkiel lejn il-pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali, ta' l- Ewropa tal-Lvant kif ukoll lejn it-Tuneżija.

Bħalissa ċerta esportazzjoni tagħna lejn it-Tuneżija tiġi ffaċċjata b'tariffi għoljin u mhux faċli li inti tinnegozja on a one-to-one basis minħabba l-fatt li aħna pajjiż żgħir u allura s-suq tagħna huwa ferm iktar limitat minn tagħhom.

Per eżempju, qabel l-1989 kellna aktar aċċess għal swieq bħal dak tar-Repubblika Ċeka pero' dan l-access naqsilna minħabba li llum dan il-pajjiż għandu association agreement ma' l-Unjoni.

Minħabba f'hekk is-sħubija sservi wkoll bħala ċavetta biex mhux biss tiftħilna l-bieb ta' l-Unjoni imma tiftħilna wkoll bibien oħra.

Sur President, jien nixtieq nikkummenta wkoll dwar xi punti li tqamju min-naħa l-oħra.

Kemm l-Onor.

Bartolo kif ukoll l-Onor.

Brincat qalu li għanda problema fl- istatistika u fil-mod kif inkejlu l-GDP.

Sfortunatament - u forsi hawnhekk fejn aħna nagħmlu l-iżbalji bħala pajjiż - il-proċess biex nikkalkolaw at purchasing power parity kien inbeda fl-1996 - u dan mhux proċess li tagħmlu mil-lum għal għada imma jieħu madwar tliet snin - imma mal-friża ta' l- applikazzjoni l-gvern preċedenti ffriża dan l-iżvilupp ukoll.

Aħna konna ppjanajna li sa l-1999 inkunu konformi f'dan l-aspett imma sfortunatament waqajna lura, għalkemm illum qegħdin nerġgħu nipprovaw nirkupraw iż-żmien li tlifna.

Huwa importanti li nagħmlu din il-ħaġa għax permezz tagħha nkunu nistgħu nqabblu ċ-ċifri tagħna ma' dawk ta' l-Ewropa.

Barra minn hekk qegħdin nipprovaw ukoll insibu mod kif nistgħu nagħmlu wkoll ċerti stimi mill-informazzjoni li għandna, li mbagħad tiġi maħduma flimkien mal- Eurostat.

Din m'hijiex l-ideali imma fiċ-ċirkostanzi wieħed irid jara kif jista' jsewwi dak in-nuqqas li sfortunatament tħalla jiżviluppa bla bżonn.

Xi ħadd tkellem ukoll dwar il-fifth framework programme, li huwa programm ta' riċerka.

Fl-1996 l-SGS kienet applikat biex tidħol f'dan il-programm li jiswa l-mijiet ta' eluf ta' liri - jekk m'inix sejjer żball Lm700,000 - pero' bil-friża ta' l-applikazzjoni dan il-proġett li kien se jiġi ffinanzjat mill-protokoll finanzjarju wkoll waqaf ħesrem.

Jien tkellimt mal- kumpannija, tkellimt ma' Brussels u l-verita' hija li we missed the bus u issa rridu naraw kif se nidħlu mill-ġdid fil-proċess ta' riċerka.

Naturalment dan inħallsu għalih permezz tal-protokoll jew tal-pre-accession funds, li jekk il-Bambin irid se jkunu available mis-sena d-dieħla.

Allura l-fatt huwa li l-uniku mod li wieħed seta jmur għal programmi bħal dawn huwa proprju billi jipprepara t-triq għall-Unjoni Ewropea u jidħol fl- iskema tal-pre-accession funds.

Mr Speaker, jien ma rridx intawwal pero' rrid ngħid li tkun xi tkun l- għażla il-bidliet iridu jsiru xorta.

Dawn il-bidliet jinkludu r- ristrutturazzjoni, bidliet biex l-ekonomija tagħna tkun aktar kompetittiva, bidliet biex ikollna health and safety measures aħjar u bidliet biex ikollna r-regoli li l-Ewropa tesiġi mhux biss fuq il-membri imma anke fuq dawk il-pajjiżi li għandhom association agreement magħha.

L-għażla hija li jew inkunu fi triq fejn dawn l-affarijiet nagħmluhom waħedna jew inkella nagħmluhom f'qafas ta' sħubija, fejn ikollna assistenza biex inkunu nistgħu nagħmlu diversi programmi u fl-istess ħin ikollna aċċess iktar liberu għall- Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, minkejja dak kollu li jgħidu tan-naħa l-oħra, il-fatt li jkun hemm xi bidliet istituzzjonali ma jfissirx li mhux se tibqa' tingħata importanza kbira għal kull Stat fl-Unjoni.

Isir xi jsir, pajjiż dejjem se jibqa' jkollu ċertu say, speċjalment fl-affarijiet li jaffetwaw lilu.

Dan ifisser li jekk ikunu se jsiru xi tibdiliet li jaffettwawna, aħna nkunu nistgħu nġibu rimedju billi nsemmgħu leħinna aktar.

Għalija huwa importanti li aħna nkunu f'pożizzjoni li ninfluwenzaw, li nkunu nistgħu nieħdu l- benefiċċji ta' suq ikbar u nkunu nistgħu nġibu investiment li tant għandna bżonn f'pajjiżna.

Jekk nibqgħu barra mill-Unjoni, l-investiment se jmur f'pajjiżi oħra minflok ma jiġi Malta u minħabba f'hekk ikollna problemi ħafna akbar milli għandna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR HELENA DALLI: Grazzi, Mr Speaker.

Meta qrajt it-tieni rapport ta' l- opinjoni tal-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea kkonfermajt kemm f'dawn is- snin ta' bejn avis u ieħor kellna ħafna kliem sabiħ u kemm fil-konkret ma kellniex wisq.

Dan jgħiduh fl-avis stess u jista' jikkonfermah min jifli sew between the lines dak li qegħdin jgħidu l-Ewropej.

Huwa minn dan l-avis li forsi aħna jkollna xi informazzjoni għaliex sfortunatament mill- information centre aktar ikollna miżinformazzjoni milli jkollna informazzjoni.

Per eżempju, fil-kampanja elettorali l-Partit Nazzjonalista kien qal li se nieħdu Lm100 miljun hekk kif nerġgħu nirriattivaw l- applikazzjoni, imbagħad fl-avis ta' Frar li għadda l-kummissjoni qaltilna li għad irridu naraw dwar l-eliġibilita' ta' Malta biex tkun tista' tieħu l- istructural funds.

Jekk din m'hijiex informazzjoni ħażina minn naħa tal- Partit Nazzjonalista, allura ma nafx x'tista tkun informazzjoni ħażina.

Fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista wegħdu wkoll li se jagħtu l-informazzjoni kollha fuq l-Unjoni imma, kif nafu lkoll, dan m'hu veru xejn għaliex il-gvern qiegħed jipprova jidħak bin-nies billi jgħid is- sabiħ biss.

Per eżempju, għall-Ministru Giovanna Debono qisna deħlin f'xi ġenna ta' l-art.

Jiena nammira l-ottimiżmu tagħha imma sfortunatament ir- realta' hija ħafna 'l bogħod minn hekk u jkun tajjeb li nżommu saqajna ma' l-art u ngħidu l-affarijiet kif verament huma.

Anke l-programmi fuq it- television ta' l-Istat juru s-sabiħ biss u min għandu ftit melħ f'moħħu dawn l-affarijiet ma jistax jeħodhom bis-serjeta'.

Kull ħaġa fid-dinja fiha t-tajjeb u l-ħażin tagħha u min irid ikun oġġettiv għandu jsemmi kollox.

Possibbli kollox se jkun sodda tal-ward?

M'hemmx xewk f'din l-istorja?

Jien naħseb li kieku m'hemmx xewk konna flimkien nipprovaw nidħlu bil-ġiri.

Mr. Speaker, la qiegħda nitkellem fuq il-mod kif jiġi ttrattat il-pubbliku in ġenerali, xtaqt insemmi l-intervista li saret lill-kap taċ-ċivil li dehret fil-ġurnal "il-mument" tal-bieraħ.

Waħda mill-mistoqsijiet li saritlu kienet dwar kif jaħseb li s-servizz pubbliku Malti jikkompara ma' dak f'pajjiżi barranin.

U jiena ngħid: Din x'mistoqsija hi?

Ma liema pajjiżi qed iqabblu?

Qed iqabbel is-servizz ċivili tagħna ma' dak tal-Marokk, ma' dak ta' Trinidad and Tobago jew ma' dak ta' Franza, ta' Iceland jew tal-Canada?

U biex tara s-serjeta', lil min għamillu d-domanda il-kap taċ-ċivil lanqas biss staqsieh għal liema pajjiż kien qed jirriferi iżda sempliċement irrisponda li jaħseb li jikkompara tajjeb.

Din hija l-informazzjoni li qed jagħtuna.

Dan bil-kompjaċenza kollha jinsab moħħu mistrieħ li s-servizz pubbliku tagħna jikkompara tajjeb mal-pajjiżi kollha tad-dinja!

Dan huwa ta' fuq nett, u jekk dan m'huwiex insult għall-intelliġenza tal-qarrejja ta' dak il-ġurnal, ma nafx x'irid ikun.

Din hija attitudni ta' arroganza, nafu kollox u nafu x'għandna nagħmlu.

Imbagħad il-kap taċ-ċivil qal ukoll li l-isfida li kellna din is- sena dwar il-preparazzjoni għall-proċess ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea uriet dan, meta l-informazzjoni li għandi jien m'hijiex daqstant sabiħa.

Per eżempju, l-uffiċjali pubbliċi ta' settur partikolari ngħataw ir- regolamenti ta' x'nistgħu nadattaw bħala parti mill-proċess ta' l- iscreening lejliet li telgħu Brussels.

Araw kif setgħu jippreparaw ruħhom dawn!

Donnu qed isir kollox bl-addoċċ, kif wara kollox jirrispondi l-kap taċ-ċivil għall-mistoqsijiet li jagħmlulu.

Dan kollu jikkonferma kemm id- dipartimenti qegħdin 'il bogħod milli jaraw bis-serjeta' x'konsegwenzi se jkun hemm fuq il-pajjiż.

Per eżempju, fil-bidu ta' din is-sena civil servants Maltin ingħataw taħriġ ta' ħamest ijiem mill-foreign office Ingliż.

Jien ma nistax nimmaġina xi training setgħu ħadu f'ħamest ijiem.

Jien ngħid li dan huwa daħk fil-wiċċ biex inkunu nistgħu ngħidu li l- uffiċjali tagħna ġew trained fil-foreign office Ingliż.

Imma din hi s- serjeta' li biha qegħdin nieħdu dan il-pass?

Mr. Speaker, nixtieq nirriferi wkoll għall-indirizz li kien għamel il- ministru għall-affarijiet barranin meta f'Mejju li għadda kien għamel speech - the challenge of the EU and the public service - quddiem grupp ta' uffiċjali pubbliċi u kien qal hekk:

"As members of the public service and public servants to the nation you will therefore be responsible for adopting those obligations in order to ultimately bring the advantages associated with membership to the Maltese people at large."

Hawnhekk qed nitfgħu kollox fuq l-uffiċjali pubbliċi meta mbagħad għandek uffiċjali li ngħataw id-dokumenti meħtieġa lejliet li kienu se jmorru biex jagħmlu x-xogħol tagħhom!

Mr Speaker, meta nitkellmu fuq sħubija fl-Unjoni nkunu qed nitkellmu fuq il-vetting ta' kull settur, fuq 31 volum ta' regolamenti u fuq 80,000 faċċata ta' l-acquis li ma jinkludux is-sentenzi tal-qorti tal-ġustizzja.

Hemm massa ta' court cases li huma unknown u jien nixtieq nistaqsi dwar min qed jara dawn is-sentenzi.

Min qed jistudja kif inqatgħu ċerti sentenzi?

Min qed jistudja xi preċedenti nħolqu u kif dawn jistgħu jaffettwaw lid- diversi setturi tagħna?

Aħna mhux biss irridu naraw kif se jolqtuna r- regolamenti imma rridu nħarsu bis-serjeta' lejn dawn is-sentenzi tal-qorti li m'humiex inklużi fit-80,000 faċċata ta' l-acquis.

It-top civil servants qegħdin jarawhom dawn?

Ħadu xi kors fuq kif jistgħu janalizzawhom?

Jien nixtieq li l-ministru jirrispondini għal dawn il-mistoqsijiet.

Sinċerament nixtieq inkun naf x'qed isir imma, kif għedt qabel, informazzjoni ftit li xejn qed ikollna.

Mr Speaker, nisimgħu ħafna retorika fuq l-Unjoni Ewropea għax nisimgħu li deħlin dalwaqt u li se nieħdu Lm100 miljun jekk nirriattivaw l- applikazzjoni.

Jiena ngħid li jkun aħjar jekk nitilqu mill-fantasija u npoġġu verament saqajna ma' l-art.

Ejjew nipprovaw naraw kif se jidħlu dawn ir-regolamenti.

Jien smajt li, per eżempju, minflok mill-parlament ħafna regolamenti se jgħaddu permezz ta' legal notice.

Għaliex din l-għaġġla kollha?

X'inhi din li mhux se jkun hemm l-opportunita' li dawn ir- regolamenti jgħaddu mill-għarbiel tad-diversi stadji ta' dan il-parlament?

Għaliex lanqas se jkun hemm dibattitu fejn jistgħu jiġu highlighted ċerti affarijiet?

Civil servant jista' ma jkunx induna b'ċerti affarijiet u permezz ta' dibattitu fil-parlament ikun jista' jirrifletti aktar fuq dak li jkun qed isir.

Permezz ta' sempliċi legal notice naħseb li lanqas biss se nxommuhom ċerti affarijiet!

Mela għandna 80,000 faċċata li se jidħlu fil- liġi Maltija u se jiġu absorbed as is, mingħajr lanqas biss diskussjoni fil- parlament.

Mhux il-parlamentari biss imma anke taċ-ċivil mhux se jkunu jafuhom dawn il-liġijiet!

Per eżempju, x'se jiġri bid-drittijiet tal- konsumatur?

Kif se titħaddem il-liġi jekk ma jkunx hemm il-mekkaniżmu biex tara li l-konsumaturi jgawdu d-drittijiet tagħhom?

X'jiswa li jkollok liġi jekk ma tkunx tista' tħaddimha?

Kif se tiġi inforzata l-liġi biex niddefendu l-konsumatur?

Nista' nagħti eżempju ieħor fuq il-qasam tad- drittijiet tan-nisa.

Fl-avis ta' Frar ta' din is-sena qalulna:

"The main provision of EC legislation in this area appears to be covered but a detailed review covering issues of enforcement still needs to be carried out."

Issa meta jiġu biex jaraw x'għandna fil-prattika m'huma se jsibu xejn għax, għalkemm il-kostituzzjoni tagħna tgħid li m'għandhiex issir diskriminazzjoni fuq bażi ta' sess, nafu li fil-prattika it is not the case.

Veru li l-kostituzzjoni għandha provision negattiva li tgħid li ma tistax issir diskriminazzjoni fuq bażi ta' sess imma nafu x'jiġri fil- verita' u kif taħdem psikoloġikament.

Hawn min jaraha bi kbira ħafna u jippreferi jibqa' jbati milli jidħol fil-gamut ta' kawża kostituzzjonali.

Issa meta aħna konna fil-gvern bdejna x-xogħol fuq Gender Equality Act u ma qgħadniex nistennew l-avis biex jgħidilna li fil-prattika m'għandna xejn minkejja l-provision li hemm fil-kostituzzjoni.

Ħassejna li kien hemm il- bżonn li jkollna din il-liġi ġdida sabiex persuna li tħossha diskriminata sesswalment tkun tista' tmur hemmhekk għal redress.

Din l-organizzazzjoni kien se jkollha struttura bħal dik ta' l-ombudsman, ħalli jekk inti tkun qed tbati minn diskriminazzjoni ma toqgħodx tidħol il-qrati u ddum tistenna s-snin sakemm jinqata' l-każ.

Din kienet tkun xi ħaġa prattika, down to earth u aċċessibbli għal kulħadd, kemm għal dik li xogħolha hu li tnaddaf kif ukoll għal dik li xogħolha hu maniġerjali.

Meta ħdimna fuq dan l- abbozz ta' liġi ħarisna lejn liġijiet barranin, fosthom dawk ta' pajjiżi fl- Unjoni Ewropea, kif ukoll dawk tal-Kanada u ta' l-Awstralja u ppruvajna naraw x'joqgħod fil-kontest ta' pajjiżna.

Imbagħad naturalment konna se nagħmlu dibattitu sħiħ fil-parlament, bis-second reading u l-committee stage b'kollox, li minnu setgħu joħorġu xi affarijiet li forsi jkunu qabżulna jew li ma jkunux saru bl-aħjar mod.

Għalhekk qabel għedt li naħseb li hu ħażin illi l-liġijiet indaħħluhom permezz ta' legal notice għax ma nkunux nafu eżatt x'aħna ndaħħlu u żgur li ma nkunux għarbilna sew l-implikazzjonijiet li dawn se jkollhom fuq is-soċjeta' tagħna.

Issa jekk inkunu fl-għaqda Ewropea, min iħoss ruħu diskriminat jista' jmur quddiem il- Qorti Ewropea imma nixtieq nara lil dik il-ħaddiema li qiegħda bil-minimum wage tmur il-Qorti Ewropea!

Waħda sinjura forsi ma jkollhiex x'titlef imma l-oħra li ma tistax taffordja ma naħsibx li se toqgħod titlef il-flus u l- ħin.

Bil-liġi li konna qed nagħmlu kulħadd kien se jkollu an added tool, a step further, xi ħaġa aktar fid-dettall min dak li tgħid il-kostituzzjoni tagħna.

Anke kif qiegħda issa jaqtgħu qalbhom jagħmlu kawża kostituzzjonali, aħseb u ara jekk imorru quddiem il-Qorti Ewropea!

Għalhekk nara li se ssir diskriminazzjoni doppja għax dik il-persuna li diġa' qiegħda tħoss ruħha diskriminata fuq il-post tax-xogħol se tiġi diskriminata t-tieni darba għax ma taffordjax li tmur quddiem il-Qorti Ewropea.

Ma rridux inżommu quddiem għajnejna dawk in-nies biss li jafu x'inhuma d-drittijiet tagħhom, dawk li għandhom pagi tajbin u dawk illi m'għandhomx bżonn wisq ta' għajnuna.

Aħna rridu nitkellmu iżjed għal dawk in-nies li għandhom bżonn min jgħinhom, li ma jafux x'għandhom jagħmlu, li ma jaffordjawx jieħdu ċerti passi u allura rriduhom jgħinu lilhom infushom.

Aħna kellna lil kulħadd f'moħħna - sinjuri u fqar, dawk li jafu l-iskola u dawk li ma jafux - u allura ddeċidejna li nfasslu Gender Equality Act.

Once li kien se jkollna din il-liġi, konna se nikkonċentraw l-aktar fuq dawk il-ħaddiema li ma jafux x'inhuma d-drittijiet tagħhom.

Veru li fil- liġijiet ta' l-Unjoni hemm ħafna positive provisions fuq id- diskriminazzjoni u l-kondizzjonijiet tax-xogħol u għandna ħafna x'nitgħallmu minnhom, imma fl-istess ħin lanqas irridu nħarsu lejhom bħala xi ħaġa perfetta għax fil-prattika mhux dejjem jitħaddmu.

Dawn fihom ħafna affarijiet sbieħ pero' rridu nsemmu wkoll ċerti kondizzjonijiet ta' xogħol, bħal dak li jħabbtu wiċċhom magħhom nisa Sqallin kif ukoll nisa f'ċerti partijiet ta' Spanja, sitwazzjoni li mhijiex xi bed of roses.

Biex norbot ma' dak illi bdejt bih qabel tajt dawn iż-żewġ eżempji, meta naraw il-mod kif se jgħaddu dawn il-liġijiet bilfors irridu nsemmu l-konsegwenzi li se jkollna niffaċċjaw meta nilleġislaw by import, kif jidher illi se jiġri.

Iċ-ċivil bħalissa qed imexxi policies li jgħaddu mill-parlament u allura jista' jsegwi u jista' wkoll jagħti pariri, ikun parti mill-proċess, ikun jaf għalxiex irid jaħseb biex liġi tkun tista' titħaddem fil-prattika u jkun parti mix-xenarju sħiħ, u madankollu xorta jibqa' l-problemi u xorta l- affarijiet ma jimxux eżatt kif suppost.

Imma issa lanqas dan m'hu se jkollhom ċans jagħmlu u allura se niġu agħar minn qabel.

Qed nisimgħu ħafna kliem li ċ-ċivil qed jiġi involut, imma 'l hinn mill-kliem, jiġifieri fil-konkret, kif qed jiġi involut?

Lil min qiegħda tinforma l-EU information centre ta' Simon Debono?

Liċ-ċivil qiegħda tinformah ħalli dan ikun jista' jinforma lill-poplu?

Jien wisq nibża' li n-nies m'għandhomx informazzjoni biżżejjed u qed iddejjaqhom ħafna din l-attitudni li donnu kollox qiegħed f'idejn erba' "experts" illi jafu x'inhu tajjeb għalina u qed jgħaffġu waħedhom.

Per eżempju, il-bieraħ f'"The Times" dehret ittra miktuba minn persuna ta' l-affari tagħha - jiena nafha personalment - li qalet li min jitkellem minn perspettiva differenti, għal dawn is-so called "experts" dak ikun qisu ma jafx x'inhu jgħid għax dawn iqisu ruħhom allat.

Jiena ngħid li dawn huma fundamentalisti għax donnhom jemmnu li dak li jgħidu huma biss huwa tajjeb.

Hawnhekk qed ngħid għal Roderick Pace, iċ- chairman tal-moviment Ewropew.

Għax ikkritikaw xi affarijiet li jeżsitu fl-Unjoni Ewropea, Roderick Pace ħareġ jgħid li qed jingħad ħafna "non-factual rubbish" u rrifera għal "dishonest writers on new matters".

Ma naħsibx illi dan huwa l-każ għax jiena segwejt ukoll dak li kiteb Eddie Privitera, li ma kienx kif qed jgħid Roderick Pace.

B'ċerta arroganza dan Pace joħroġ jgħid ukoll illi l- kritiċi ta' l-EU għandna neħduhom "with a pinch of salt" u hawnhekk naħseb li ried jirriferi għal dawk li jagħmlu kritika negattiva.

Jien nieħu l- impressjoni li dawn iridu lil kulħadd iċapċpilhom u jgħidilhom kemm huma bravi u kemm qed jgħallmuna filwaqt li lilna jgħidulna li ma nifhmux u qisna xi ċorma mogħoż.

B'hekk se jitgħallmu n-nies!

X'informazzjoni qed jagħtuhom lil dawn?

Mhux billi għandna l-information centre u kif nisimgħu qanpiena oħra nitfgħuha fir-rubbish.

It's about time illi nikbru ftit u ma nagħmlux bħat-tfal.

Dawn huma affarijiet serji u m'huwiex mod kif nittrattaw lil xulxin.

Per eżempju, x'inhi l-informazzjoni li rridu nkunu nafu aħna?

X'xogħol sar bejn l-1990 u l-1996 biex jipprepara liċ-ċivil għad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

Kemm se jkollna vuċi effettiva f'din l-għaqda jekk ma jkollniex uffiċjali pubbliċi li jistgħu jartikulaw il-ħteġijiet tagħna u jippromovuhom?

Biex nittieħdu bis-serjeta' għandna bżonn uffiċjali pubbliċi li jafu jimplimentaw u jinforzaw il-liġijiet u r- regulations ta' l-Unjoni.

Fl-avis ta' l-1993 qalulna hekk:

"Malta has only a very few senior public officials with sufficient international experience to play a full part in the decision-making and operational processes of the community institutions.

This problem will be further exacerbated by the fact that the economic and legislative reforms required to open up the Maltese economy and integrated into the community will tie down a large proportion of the available pool of skilled human resources.".

Imma l-Prim Ministru, li taħtu jaqa' ċ-ċivil, donnu mhux qed jinkwieta b'dan kollu.

U sitt snin wara, meta qed nistaqsuh x'qed jagħmel iċ-ċivil fil-konfront ta' dan kollu, dejjem isemmi l-introduzzjoni ta' l-information technology u li dak li jagħmel iċ-ċivil hu modern u effiċjenti - l-istess kif irrisponda l-bieraħ il-kap taċ-ċivil fl-intervista li semmejt - qed jinjora l-fatt illi sitt snin wara reġa' ħareġ ir-rapport tal-kummissjoni u dawn m'humiex kompjaċenti bħalma hu l-Prim Ministru fuq is-sitwazzjoni taċ- ċivil.

L-opinjoni updated qiegħda tgħid hekk:

"The public administration needs to adapt to the needs of the Maltese economy and EU membership.

Efforts are required to improve the efficiency and effectiveness of the civil service.".

Dan wara sitt snin mill-ewwel opinjoni, Sur President!

Ċertament hemm ħtieġa ta' programm kbir ta' bidla jekk bis-serjeta' rridu nirriformaw iċ- ċivil, mhux biss biex nagħtu servizz aħjar lin-nies imma anke biex nadottaw inizjattivi li jridu jittieħdu biex nippreparaw lil Malta kif irid dan il- gvern għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Donnu l-Prim Ministru ma jarax urġenza għal dan il-programm ta' bidla.

Dan narawh minn diskorsi pubbliċi u minn risposti parlamentari, fejn qisu jittama li l-affarijiet jaqgħu awtomatikament f'posthom u bi ftit bidliet 'l hemm u 'l hawn u bi ftit training donnu huwa biżżejjed biex iċ-ċivil isir effiċjenti u modern u lest għall-isfidi tad-dinja moderna.

Kieku kliem sabiħ għandna kemm trid!

Meta l-Prim Ministru f'Novembru li għadda indirizza l-konferenza tal-Mid- Med - without change there is no progress - qalilhom hekk:

"In a world where national borders figuratively no longer existed, Malta must direct its efforts towards both joining the EU and establishing itself as an active international player.

The reform of the public service will allow us to establish the impetus to attain this goal and just as importantly sustain it.".

Dan veru kliem sabiħ, imma fejn hu dak kollu li qed isemmi l-Prim Ministru?

Issa drajnihom dawn il-platitudes imma mbagħad meta tfittex ma ssib xejn.

U nqabbel dan li għadu kemm qal il-Prim Ministru mas-sistema tradizzjonali u antikwata li għadu ankrat magħha ċ-ċivil.

Biżżejjed naraw ir-rapport illi ħareġ dan l-aħħar l-Ombudsman fejn irrakkmanda li għandu jkun hemm sforz bis-serjeta' biex jinqata' dan iċ- ċirku vizzjuż ta' klijenteliżmu politiku fiċ-ċivil.

Jiddispjaċini nara li la l-Prim Ministru u lanqas il-President ma ħassew il-bżonn li dan ir- rapport jiddiskutuh fil-kabinett u jidher illi m'hemm l-ebda ħeġġa biex jiġu implimentati r-rakkmandazzjonijiet ta' l-Ombudsman.

Meta lill-Prim Ministru saritlu mistoqsija f'dan ir-rigward irrisponda li dejjem emmen li l-patronaġġ politiku ma jaqbilx miegħu.

Mur merih!

La qed jgħid hekk għandna nieħdu l-kelma tiegħu, mhux hekk!

U tinduna li l-Prim Ministru jidher illi ma jikkonsidrax il-patronaġġ politiku u l-klijenteliżmu li huma xi problema serja.

U jiena nistaqsih: Aħna hekk se nidħlu f'din l-għaqda Ewropea, b'din l-atitudni fost is-servizz pubbliku tagħna?

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 27 ta' Lulju fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi – it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.); u

Abbozz ta' Liġi dwar Responsabbilta' Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż-Żejt – it-Tieni Qari.

Mr Speaker, skond l-arranġament li għamilna u bil-ftehim kif milħuq fil- Kumitat tax-Xogħol tal-Kamra, fil-bidu tas-seduta tintalab is-sospensjoni ta' l-Ordnijiet tal-Ġurnata biex tkompli d-diskussjoni dwar l-update ta' l- avis dwar l-Unjoni Ewropea.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR CHARLES BUHAGIAR: Mr Speaker, matul il-ġimgħa li għaddiet fil- gazzetti lokali ġie kkwotat li l-Ministru Ċensu Galea pprova joħloq polemika żgħira dwar xogħlijiet li kienu proposti għat-triq ta' Ħal Far.

L- istorja kollha bdiet meta l-GRTU ħarġet stqarrija fejn qalet li din it-triq tinsab fi stat ħażin u peress li din tintuża kważi mill-burdnara kollha - għax tagħti mill-freeport għall-airport - qed tkun ta' detriment kbir għan- negozju.

F'risposta li ta għal din l-istqarrija, il-ministru għoġbu jakkuża lill-amministrazzjoni preċedenti - b'mod partikolari lili, li dak iż-żmien kont il-ministru responsabbli mit-toroq - b'nuqqas ta' ħeġġa u mpenn biex tiġi rranġata din it-triq.

Il-ministru wasal biex qal li l-artiklu kien ibbażat fuq gidba u fil-fatt f'"l-orizzont" il-ministru ġie kkwotat li qal hekk:

"Il-proġett ta' Ħal Far jista' jitqies bħala wieħed ibbażat fuq il- gidba li l-problemi biex ix-xogħol fuq din it-triq jinbeda nħolqu mal- ħruġ mill-ġdid tat-tenders għax-xogħol fuq it-triq imsemmija wara l- bidla fil-gvern fl-elezzjoni li għaddiet.".

Hawnhekk nixtieq immur ftit lura - bħalma għamel il-ministru stess fuq din l-istorja - u ngħid x'ġara b'mod kronoloġiku, Mr Speaker.

Fil-fatt fil-ferneżija li kellu l-gvern Nazzjonalista qabel l-elezzjoni ta' l-1996, kien ħareġ kuntratt sabiex din it-triq jew parti minnha tiġi resurfaced.

Din it-tender kienet ingħatat lil kuntrattur partikolari.

Sussegwentement, mal-bidla tal-gvern, aħna rajna dak kollu li kien qed jiġi propost mill-gvern ta' qabel - bħalma jagħmel kull gvern - u ridna nagħmlu l-prioritajiet tagħna f'kull settur, inkluż fil-qasam tat-toroq.

Mr. Speaker, hawnhekk irrid nieqaf ftit u nfakkar x'sab il-gvern Laburista fid- dipartiment tat-toroq f'Ottubru ta' l-1996.

F'dan id-dipartiment konna sibna perit wieħed biss responsabbli mill- kostruzzjoni u l-manutenzjoni tat-toroq.

Dan kien id-direttur tad- dipartiment u minkejja l-ħeġġa li kellu, dan aktar kien iqatta' ħin jagħmel xogħol amministrattiv milli xogħol tekniku.

Minħabba f'hekk ħafna mix- xogħol li kien isir sa dak iż-żmien ma kienx qed ikun ta' standard aċċettabbli għax id-dipartiment kellu nuqqas kbir ta' nies professjonisti f'dan il-qasam.

Din kienet xi ħaġa li gvern Laburista ried jindirizza minnufih.

Fil-fatt aħna konna ħriġna selective call for international consultants in road engineering u ġew magħżula konsulenti Ġermaniżi sabiex jagħmlu tajjeb għan-nuqqas ta' nies professjonisti sakemm inkunu kapaċi nħarrġu in-nies tagħna stess.

Fil-fatt dawn l-esperti li kellhom jgħinu fix-xogħol ta' toroq kellhom ukoll jgħallmu lill-istudenti fl-universita' dwar road and highway engineering.

Mr. Speaker, minħabba n-nuqqas ta' professjonalita' li kien hemm fid- dipartiment, ħafna mix-xogħlijiet kienu jsiru b'mod mill-aktar amateur u dak li kienu jagħmlu kien iservi biss għal sena jew tnejn.

Fil-fatt waħda mid-deċiżjonijiet li kont ħadt jiena bħala ministru kienet li x-xogħlijiet ma jibqgħux isiru b'dan il-mod.

Kien hemm bżonn li x-xogħlijiet isiru b'mod professjonali, b'mod serju u b'mod li t-toroq ma jibqgħux iservu biss għal sentejn jew tlieta imma jservu skond l-istandard internazzjonali, jiġifieri għal 20 sena.

Dawn il-Ġermaniżi tqabbdu appuntu biex lill-gvern jagħtuh dawn it-tip ta' pariri u biex iħejju masterplan ta' kif għandna nindirizzaw din il-problema kbira.

Fost affarijiet oħra dawn kellhom jagħmlu lista ta' prijoritajjiet ta' toroq li l-aktar kellhom bżonn attenzjoni immedjata.

Aħna ridna li d- dipartiment ma jibqax jiddeċiedi mingħajr bażi ta' xejn liema toroq irid jirranġa.

F'pajjiżna hemm bżonn li jsir xogħol fuq 90% tat-toroq arterjali u allura wieħed irid jagħraf jimxi b'mod prijoritarju.

It-triq li tagħti mill-Mosta għall-Imġarr, per eżempju, hija fi stat ħażin ħafna, imma mbagħad trid tara hijiex aktar importanti mit-triq ta' Ħal Far jew minn Imdina Road f'Ħal Qormi.

Minħabba f'hekk dawn l-esperti għamlu formula kif tasal għal prioritajiet ta' l-aktar toroq importanti li għandhom jiġu indirizzati b'mod immedjat; u fost l-aktar toroq importanti li jsiru kien hemm Mdina Road, f'Ħal Qormi u t-triq ta' Ħal Far.

Fil-fatt kienu nħarġu t- tenders biex isir ix-xogħol meħtieġ fuq dawn iż-żewġ toroq.

Issa huwa veru li t-triq li tagħti mill-Mosta għall-Imġarr tinsab fi stat ħażin ħafna imma m'hijiex prioritarja.

Jista' jkun li din intgħażlet biex issir minħabba li tinsab fl-istess distrett fejn joqgħod il-ministru, mill- bqija m'hemmx raġuni oħra għaliex kellha ssir din qabel dik ta' Ħal Far.

L-esperti Ġermaniżi qalulna li t-triq ta' Ħal Far hija importanti għall- ekonomija tal-pajjiż u għalhekk bdejna naħdmu fuqha.

Aħna ridna nagħmlu x- xogħol bis-serjeta' u ridna naraw ukoll x'hemm diġa'.

Sibna li l-culverts fil-ġenb biex jilqgħu l-ilma ma kienu connected ma' mkien, jiġifieri l-ilma jieqaf hemm u ma jmur imkien.

Ovvjament din hija xi ħaġa tad-daħk għax jekk tagħmel il-culverts trid tara li l-ilma jaqa' fihom.

Sibna wkoll li din it-triq - li saret ħafna żmien ilu - ma kenitx inbniet fuq bażi soda.

Barra minn hekk kellna nagħmlu t-testijiet tal- pedamenti, ridna naraw kif se nsaħħuha, ridna naraw kienx hemm il-bżonn li jinbidlu l-livelli u ridna naraw ukoll riedx jinbidel l-alignment tagħha minħabba li din it-triq għandha xi kurvi perikolużi.

Dan ix-xogħol kollu ma kienx imniżżel fil-kuntratt li ngħata fl-aħħar jiem ta' amministrazzjoni Nazzjonalista.

Kulma ingħata kien tender biex jinqala' l-wiċċ tat-triq u jsir mill-ġdid.

Aħna dehrilna li dan m'huwiex mod serju kif isiru l-affarijiet u għalhekk għedna li t-tender li ngħatat m'hijiex tajba biżżejjed għax-xogħlijiet li hemm bżonn.

Meta evalwajna kemm ridna nonfqu flus għax-xogħol meħtieġ sibna li s-somma kienet ħafna aktar mill-kuntratt li kien ingħata fi żmien gvern Nazzjonalista.

Lanqas kienet kwestjoni li żżomm l-istess kuntrattur u tagħtih variation, għax il-variation kienet tkun 'il bogħod mill-valur tat-tender.

Ma stajniex nagħtu variation li tfisser li l-valur tal-kuntratt se jirdoppja jew jittrippla għax dik tmur kontra l-financial regulations u allura bilfors kellna noħorġu tender oħra.

Billi l-kuntrattur li kien ħa l-ewwel tender ma kellu l-ebda tort, konna bdejna diskussjonijiet miegħu biex minflok dak ix-xogħol fuq it-triq ta' Ħal Far jingħata xogħol ieħor ta' l- istess valur f'post ieħor.

Issa jiġi l-Ministru Ċensu Galea u jgħid li ma jistax jifhem x'inhi r- raġuni li x-xogħol ma nbediex.

Qal hekk:

"Għar-raġunijiet li jista' jkun jafhom biss il-gvern preċedenti, dan ix-xogħol ma nbeda qatt matul iż-żmien ta' l-amministrazzjoni Laburista.".

U jien irrid nispjegalu għaliex qatt ma nbeda x-xogħol.

Ix-xogħol ma nbediex għax qatt ma kien ippjanat tajjeb.

Biex tippjana x-xogħol tajjeb u kif suppost għandek bżonn iż-żmien.

Ma kienx hemm biżżejjed żmien u meta f'Awissu ngħatat it-tender, ix-xogħol ma nbediex minħabba li kienet waslet l-elezzjoni.

Imbagħad il-Ministru Galea ġie kkwotat li qal ukoll:

"Fil-fatt hu stramb ħafna kif ix-xogħol li suppost kellu jinbeda fl- 1996 baqa' ma nbediex sa l-1998.".

Jiena ngħidlu li dan ma sarx għax aħna ma ridniex nonfqu xi Lm250,000 minn flus il-poplu - daqshekk kienet stmata l-ewwel tender - fuq xogħol li ma jkunx tajjeb biżżejjed u li kien ikollu jinqala sentejn jew tlieta wara.

Dan stajna għamilnih biex nidħku bin-nies imma ma ridniex nagħmluh.

Aħna ridna nagħmlu oġġett bis-serjeta' u m'hemm xejn stramb li inti ma tagħmilx xogħol li ma jkunx tajjeb.

Il-Ministru Galea m'għandux joqgħod jgħid li kien hemm gidba u li mhux veru li x-xogħol kien se jinbeda għax dan m'huwiex minnu.

Il-gidba qed jgħidha hu kull meta jkellmuh fuq din it-triq.

Dan jgħid li din ma tistax tinbeda għax hemm kwestjoni legali bejn iż-żewġ kuntratturi in kwestjoni.

Dan m'hu veru xejn.

M'hemm l-ebda kwestjoni legali u s-soluzzjoni kienet waħda faċli u aħna konna qed naħdmu fuqha.

Il-kuntrattur li ħa l-ewwel tender ingħata xogħol ieħor ta' l-istess ammont u l-kuntrattur li ħa t- tieni tender kellu jagħmel ix-xogħol kif suppost.

Kien hemm anke flus budgeted għal din it-triq, jiġifieri ma kenitx xi ħaġa li niżlet mis-sema.

Din kienet xi ħaġa ppjanata b'mod serju ħafna u mhuwiex sew li noqogħdu ngħidu li hija gidba li din it-triq kienet se ssir fi żmien l- amministrazzjoni laburista.

Mr. Speaker, il-Ministru Galea huwa żbaljat ukoll dwar triq oħra importanti għal pajjiżna, Triq l-iMdina f'Ħal Qormi.

Din it-triq kienet ippjanata li ssir, ingħatat it-tender imma sal-lum ħlief xogħlijiet minimi ma sarux fuqha.

Meta n-nies staqsew lill-ministru għaliex din it-triq ma nbdietx qalilhom li jridu jippreparaw id-disinji għax għalkemm il-gvern ta' qabel ħareġ it-tender dan lanqas dettalji ma kien ħadem.

Dan mhu veru xejn.

Kieku ried ikun jaf id-dettalji l-ministru, seta' kkonsulta ruħu mad- dipartiment kif ukoll mal-unit ta' kordinament li kien twaqqaf minn gvern Laburista sabiex qabel ma jsir xi xogħol fuq triq dan jara li jiġu ttrattati l-problemi kollha ta' utilities.

Il-unit ta' kordinament kellu s-soluzzjonijiet kollha u kien qed jagħmel xogħol tajjeb ħafna imma bl-intelliġenza kollha tiegħu l-gvern Nazzjonalista, ddeċieda li dan il-unit m'għandux x'jambiħ u rmieh 'l hemm u allura ovvjament dan ix-xogħol ma sabux lest.

Il-gvern qal li dan ix- xogħol se jkollu jagħmlu hu.

Dan lanqas ikkonsulta ruħu mal-kunsill lokali ta' Ħal Qormi, mal-GRTU - li kienu involuti ħafna - jew man-nies ta' Ħal Qormi.

Fi żmienna kienu anke saru public meetings fuq din il-ħaġa, apparti li konna ltqajna mas-settur kummerċjali minħabba li Mdina Road f'Ħal Qormi fiha ċertu numru ta' azjendi kummerċjali.

Dan ma kkonsulta ruħu ma' ħadd u ġie hawn u qal li x-xogħol ma jistax jinbeda għax ma kienx hemm il-pjanti.

Jiena ma nafx x'inhi r-raġuni għaliex ma nbediex ix-xogħol imma li naf hu li l-kuntratt kien ingħata fi żmien gvern Laburista preċedenti lill- kuntratturi Rite Mix u Sander Attard, li flimkien għamlu consortium, u sakemm inbeda x-xogħol daħal kuntrattur ieħor magħhom, li nzerta ħu wieħed mill-ministri Nazzjonalisti tal-lum.

Jiena m'għandi xejn kontra li jaħdem kuntrattur ieħor fuq din it-triq sakemm dan isir bi qbil mal-kuntratturi li rebħu t-tender, imma allura b'kumbinazzjoni x-xogħol kellu jinbeda wara li daħlet din il-persuna f'dan il-consortium!

Hawnhekk irrid infakkar li x-xogħol fuq Mdina Road m'huwiex xogħol żgħir u forsi jaqbeż ukoll il-Lm1 miljun.

Minflok il-Ministru Galea jipprova jsib mitt skuża dan imissu jaqbad u jmidd għonqu għax-xogħol.

Aħna t-triq għamilniha, għamilniha tajjeb, għandu l-għajnuna kollha li jeħtieġ, għandu l-esperti barranin u llum-il ġurnata għandu wkoll dipartiment li qed ikun staffed b'esperti tekniċi u b'periti żgħażagħ Maltin li ġew mgħallma t- teknoloġija for a road engineering mill-esperti Ġermaniżi.

Mr. Speaker, fit-tieni parti tad-diskors tiegħi xtaqt nitkellem fuq kwestjoni oħra li ilha ħafna quddiem il-public accounts committee.

Hawnhekk qed nirreferi għad-diskussjoni fuq it-tmexxija tal-park nazzjonali ta' Ta' Qali.

It-Ta' Qali national park kien immexxi minn management committee li t-terms of reference u l-kompożizzjoni tiegħu qatt ma varjaw minn kif kienu stabiliti taħt l-amministrazzjoni ta' qabel.

Il-mod kif inhu kompost it-Ta' Qali national park management committee u t-terms of reference tiegħu ma ġewx issettjati minni bħala ministru responsabbli minn dak il-park imma kienu ġew ssettjati mill-ministru ta' qabli.

Wara l-elezzjoni ta' l-1996 kull membru ta r-riżenja tiegħu u minħabba f'hekk kienu nħatru membri ġodda fuq dan il-kumitat.

Lill-membri tal-gvern fuq il-PAC li riedu jkunu jafu x'inhuma t-terms of reference u kif kien kompost dan il-kumitat ngħidilhom biex jaraw x'kien isir qabel għax kollox baqa' l-istess.

Dan il-kumitat ġie kompost bl-istess mod u kellu l-istess terms of reference.

Mr. Speaker, x'kien l-iskop ta' dan il-management committee ta' Ta' Qali national park?

L-iskop kien wieħed sempliċi.

Ġewwa Ta' Qali sar investiment ta' miljuni ta' liri mill-gvern Laburista tas-snin tmenin u sussegwentement saru wkoll xogħlijiet fi żmien l- amministrazzjonijiet Nazzjonalisti, imma madanakollu kellna park fantażma.

Ħadd ma kien jużah, b'mod partikolari t-teatru Grieg, li huwa ġojjell jekk tagħraf tużah.

Aħna għedna li f'pajjiżna ma jistax ikun naffordjaw li jkollna postijiet ta' rikreazzjoni bħalma huwa t-Ta' Qali national park, it- teatru Grieg u faċilitajiet oħrajn li nħalluhom ma jintużawx.

Ħassejna l- bżonn li naraw kif se niġġeneraw l-interess tal-pubbliku Malti u tas-settur kummerċjali f'dan il-park u minn hemm bdiet l-istorja kollha.

Effettivament fi żmien l-amministrazzjoni Laburista meta jien kont ministru nkarigat minn dan ix-xogħol, konna ħriġna bil-konċett ta' tliet parks oħra.

Apparti t-Ta' Qali recreational park, konna qed nikkonsidraw li nagħmlu wkoll il-park ta' Burmarrad, li kellu jkun a water-based park - fil-fatt hemmhekk kellu jsir l-ikbar ġnien fuq stil Ċiniż li hawn fl- Ewropa; u nieħu pjaċir li l-Ministru Zammit Dimech kompla fuq din l-idea u anke mar iċ-Ċina għal dan il-għan! - u kellna n-nature park ġewwa Delimara.

Imbagħad kellna r-raba' wieħed li kien a heritage park ġewwa l-Kottonera.

L-idea ta' dawn il-parks kienet li barra li nippriservaw dak kollu li hemm worth preserving f'dawk l-areas, nagħtu wkoll postijiet lill-poplu Malti fejn ikun jista' jirrikrea ruħu.

Mr Speaker, aħna kellna l-idea li kull park ikollu management committee biex imexxih 'il quddiem.

Meta ġejna biex naraw x'tip ta' attivitajiet jistgħu jiġu organizzati ġewwa Ta' Qali, il-management committee għamel żewġ suġġerimenti.

Qal li biex il-park u t-teatru Grieg nerġgħu nagħtuh il- ħajja nistgħu noffru l-użu tiegħu lill-għaqdiet volontarji u soċjali biex itellgħu attivitajiet artistiċi mingħajr ħlas.

Din kienet idea tajba u bbenefikaw minnha ħafna għaqdiet, inkluż iż-żewġ partiti politiċi.

It-tieni idea kienet li l-management commitee jorganizza ċerti attivitajiet tal- massa.

Fost dawn l-attivitajiet kien hemm il-kunċerti mużikali tas-sajf.

Din l-idea ħarġet għax fost in-nies li kienu jifformaw parti mill-management commitee kien hemm rappreżentant mill-ministeru għat- turiżmu u dan ried - u jiena naqbel miegħu - li nagħmlu attivita' li tikkomplimenta attivitajiet oħrajn li kienu jsiru f'Malta fix-xhur tas-sajf biex lit-turist - u anke lill-Malti - nkunu nistgħu nagħtuh kalendarju sħiħ ta' events fix-xhur tas-sajf.

L-attivitajiet li ġew organizzati f'dan it- teatru Grieg tant kienu suċċess illi fost affarijiet oħra konna qed nikkonsidraw ukoll li nżidu s-seating capacity minn 1,000 għal 1,200.

Fil- fatt saru l-pjanti u ġiet sottomessa l-applikazzjoni lill-planning authority biex dan isir.

Bdejna nikkonsidraw bis-serjeta' wkoll il- possibbilta' li t-teatru Grieg jissaqqaf biex ikun jista' jintuża wkoll fix- xhur tax-xitwa.

Fost l-attivitajiet li kienu qed jiġu organizzati fil-park - issa mhux fit-teatru Grieg biss imma anke fil-park innifsu - kien hemm kunċerti minn gruppi mużikali u minn kantanti ta' fama internazzjonali.

Ovvjament il- kumitat tal-management ta' Ta' Qali qabbad il-konsulenti biex jagħmlu feasibility study, raw l-affarijiet tagħhom u mexxew l-affarijiet 'il quddiem.

Jista' jagħti l-każ li saru ċerti affarijiet li ma kenux strettament skond ir-regolamenti finanzjarji tal-gvern, pero' nista' nassigura lil kulħadd li l-affarijiet saru bl-aktar mod apert, bl-aktar mod ġust u b'intenzjonijiet tajbin.

L-intenzjoni kienet li permezz ta' dawn l- attivitajiet il-poplu jkun jaf il-potenzjal li għandu dan il-park u wara sentejn l-attivitajiet jibdew ikunu organizzati mill-privat u l-kumitat joħroġ 'il barra minnhom għax ma jkollux għalfejn jibqa' aktar hemmhekk.

Mr. Speaker, dan qed ngħidu biex ma niġux fil-PAC u noqogħdu nikkritikaw b'mod partikolari liċ-chairman ta' dan il-kumitat, is-Sur Charles Camilleri.

Wara kollox dan ħadem ħafna sabiex iġib dan il-park 'il quddiem.

Qabel l-1996 ftit kienu jafu bil-park nazzjonali ta' Ta' Qali u kien proprju bil-ħidma ta' dan il-kumitat, b'mod partikolari taċ-chairman, li dan il-park beda jingħata l-importanza li tixraqlu.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti kien ippjanat li l-area ta' Ta' Qali kollha - mhux biss il-parti fejn hemm it-teatru Grieg imma wkoll il-park u l-ġnien - tiġi żviluppata f'park wieħed.

Konna saħansitra bdejna diskussjonijiet ma' l-awtorita' ta' l- ippjanar - għax fil-frattemp l-awtorita' ta' l-ippjanar ippubblikat il-pjan tagħha ta' kif tixtieq tara l-iżvilupp f'Ta' Qali u kien hemm affarijiet li qbilna magħhom u oħrajn li ma qbilniex - biex naraw kif dan jista' jsir ħalli hemmhekk ikun hemm verament park li jixraq.

Illum x'għandna ġewwa Ta' Qali?

Għandna runway qadima ta' żmien is-servizzi, fejn jitilgħulek il- Maltin fil-festi u l-Ħdud, l-iktar fix-xitwa, jipparkjawlek il-karozza u joqogħdu jparlaw.

Dak huwa t-tip ta' żvog li rridu nagħtu lill-poplu tagħna?

Aħna dehrilna li b'daqsxejn ħsieb nistgħu nagħmlu park li verament ikun diċenti u li jissodisfa l-aspirazzjoni tal-poplu tagħna.

Aħna nafu li dan it-tip ta' land management f'pajjiż żgħir bħal tagħna huwa importanti ħafna.

Jekk ma nagħrfux nużaw tajjeb il-ftit li għandna faċilment nistgħu nitilfuh.

Ta' Qali għandu jiġi żviluppat bħala post rikreattiv għall-poplu kollu u l-kumitat li kien hemm kien qed jaħdem b'mod serju biex jara kif li jiġu attwati l-ideat tal-gvern li dan il-park verament jiġi żviluppat kif jixraqlu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 27 ta' Lulju 1999 fid-9.00 a.m. bl-agenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - SEGRETARJU PARLAMENTARI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'karozza qiegħed juża s-Segretarju Parlamentari l- Onor. George Hyzler?

Jista' jgħid ukoll jekk is-Segretarju Parlamentari Hyzler kienx qiegħed jagħmel użu minn karozza differenti sa xi żmien ilu?

Jekk jirriżulta li l-karozza tas-Segretarju Parlamentari nbidlet, jista' jgħid il-karozza li kienet tintuża minnu xi żmien ilu minn min qed tintuża?

Jista' jgħid ukoll il-karozza preżenti: 1) kemm inxtrat; 2) jekk inxtrat ħarġietx sejħa għal offerta; 3) jekk hijiex mikrija; 4) jekk mikrija, mingħand min; 5) jekk mikrija, x'ammont qed jitħallas?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li meta l-Onor.

George Hyzler inħatar Segretarju Parlamentari beda jagħmel użu mill-karozza li sab u li issa qed tintuża mis-segretarjat.

Wara call for quotations, ġiet aċċettata l-orħos quotation li kienet dik ta' Meli Car Rentals Limited li offra Volvo S80 b'Lm517.08c - taxxa eskluża - fix-xahar b'arranġament ta' lease with option to purchase at its written down value.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - SAFAR

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'safar mill-Ministeru tiegħu kif ukoll mid-dipartimenti, korporazzjonijiet jew entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-21 ta' Ġunju, 1999?

Jista' jgħid: 1) x'kienet l-okkażjoni; 2) min kienu l-persuni li siefru f'kull okkażjoni; 3) mingħand min inxtraw il-biljetti tas-safar?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-irċevuti konnessi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Dwar safar ta' ministri u segretarji parlamentari nirreferi l-Onor.

Membru għat-tweġiba li ta l-Ministru tal-Finanzi għall- mistoqsija parlamentari numru 8004.

Fil-listi li tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-Seduta qed nagħti informazzjoni simili dwar id-dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi.

Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni - Dok.

A Dipartiment tal-Libreriji u Arkivji - Dok.

B Dipartiment tal-Mużewijiet - Dok.

C Dipartiment tal-Kultura - Dok.

D Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport - Dok.

E Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija - Dok.

F Public Broadcasting Services - Dok.

G

Id-Dipartiment ta' l-Eżamijiet, il-Fondazzjoni għall-Istudji Internazzjonali u l-Mediterranean Conference Centre ma nefqux flus f'safar mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-21 ta' Ġunju, 1999.

L-informazzjoni mitluba mill-Universita` ta' Malta għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU TAL-FINANZI - SAFAR

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'safar mill-Ministeru tiegħu kif ukoll mid-dipartimenti, korporazzjonijiet jew entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-21 ta' Ġunju, 1999?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar u tingħata f`xi seduta oħra.

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET BARRANIN - SAFAR

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'safar mill- Ministeru tiegħu kif ukoll mid-dipartimenti, korporazzjonijiet jew entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-21 ta' Ġunju, 1999?

Jista' jgħid: 1) x'kienet l-okkażjoni; 2) min kienu l-persuni li siefru f'kull okkażjoni; 3) mingħand min inxtraw il- biljetti tas-safar?

ONOR.

JOE BORG: Dwar safar ta` ministri u segretarji parlamentari nirreferi l-Onor Membru għat-tweġiba li ta l-Ministru tal-Finanzi għall- mistoqsija parlamentari numru 8004.

Fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is- seduta qed nagħti informazzjoni simili dwar il-Ministeru tiegħi.

OPM - SAFAR

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'safar mill-Ministeru tiegħu kif ukoll mid-dipartimenti, korporazzjnijiet jew entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-21 ta' Ġunju, 1999?

Jista' jgħid: 1) x'kienet l-okkażjoni; 2) min kienu l-persuni li siefru f'kull okkażjoni; 3) mingħand min inxtraw il-biljetti tas-safar?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-irċevuti konnessi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Dwar safar fil-Ministeru tiegħi nirreferi l- Onor. Membru għat-twegiba li ta l-Ministru tal-Finanzi għall-mistoqsija parlamentari numru 8004.

Fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is- Seduta qed naghti informazzjoni simili dwar id-dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet li jaqghu taħt id-dekasteru tiegħi.

MINISTERU TA' L-INTERN - REFURBISHMENT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'refurbishment u f'għamara ġdida fl-uffiċċju tal-Ministeru u f'tad-diretturi jew chairmen li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-21 ta' Ġunju, 1999?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-ammont li ntefaq fil-perijodu msemmi fil-mistoqsija f'refurbishment u f'għamara ġdida fl-uffiċini tal- Ministeru u f'tad-diretturi jew chairmen li jaqgħu taħt id-dekasteru ta' l- Intern, kien kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-Seduta.

MINISTERU TA' L-AMBJENT - REFURBISHMENT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'refurbishment u f'għamara ġdida fl-uffiċċji tal-Ministeru u tad-diretturi jew chairmen li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru 1998 sal-21 ta' Ġunju, 1999?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-ammont li ntefaq fil- perjodu msemmi fil-mistoqsija f'refurbishment u f'għamara ġdida fl-uffiċini tal-Ministeru u f'tad-diretturi jew chairmen li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu,kien kif ġej:

Nefqa Sett. 98 - Ġun. 99 -------------------- Ministeru Lm5841.02 Direttur Ġenerali Lm1400.00 Drainage NIL Construction & Maintenance Lm 520.00 Building & Engineering NIL Finance & Administration NIL Manufacturing & Servicing NIL Waste Management NIL Environment Protection NIL Central Districts Unit NIL V.R.P. NIL Building Construction Ind.

NIL B.I.C.C. NIL --------- Lm7761.02

ZOKKOR - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li Malta timporta bejn 16,000 u 18,000 tunnellata zokkor fis-sena, il-biċċa l-kbira mill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea u l-fatt li l-industrija tieħu sussidju ta' 321 sterlina fuq kull elf kilo jew aħjar madwar 5 u 6 miljun lira sterling fis-sena, dan ifisser li bi sħubija sħiħa z-zokkor se jogħla minn 20c-il kilo għal madwar 40c-il kilo għall-industrija lokali?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

BASAL - ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jekk jogħġbu jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 7912?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Matul dawn l-aħħar ħames snin, ġie esportat basal fl- 1997 biss meta ġew esportati 56.3 tunellati.

Provi b'varjetajiet diversi ta' basal ilhom isiru fil-qasam esperimentali fl-Għammieri.

Għal diversi snin jitqabblu razez ta' żerriegħa lokali ma' oħrajn ġodda importati minn barra.

Fl-1997 fil-pitkalija daħal 131,123 kgs ta' basal b'valur ta' Lm213,509 li jġib prezz medju ta' 16.27 ċenteżmi kull kilo.

Il-varjeta' tal-basal li ġiet esportata fl-1997 kienet il-varjeta' lokali.

Fl-1997 ġew esportati 56.3 tunnellati ta' basal.

Il-bdiewa tħallsu bil-prezz ta' 10c-il kilo għal 24 tunnellata u 9c-il kilo għall 24.3 tunellata.

Jirriżultali li minħabba li l-Onor.

Interpellant meta kien ministru rtira l-liċenzja tal-esportazzjoni tal-basal għal Olanda lil wieħed mill-esportaturi u dan kellu jesporta l-basal lejn l-Italja bi spejjes akbar u bi prezz anqas, dan l-esportatur tilef somma konsiderevoli ta' flus.

Dan l-istess esportatur għamel 'claim' quddiem l-Ombudsman dwar dan il-każ.

MUŻEWIJIET STORIĊI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 7914, Seduta Nru. 126?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat illi s-suġġeriment li jinfetħu l-mużewijiet storiċi filgħaxija sejjer jiġi kkonsidrat meta ssir ir-riforma tad- Dipartiment tal-Mużewijiet u s-settur tal-kultura u wirt storiku.

IRZIEZET TAT-TJUR - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 7916?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ispezzjonijiet li saru xahar b'xahar fl-irziezet tat-tjur u l-annimali huma skond it-tabella hawn taħt: Spezzjonijiet - Irziezet tat-Tjur

Sena Xahar No 1998 Settembru 24 Ottubru 31 Novemberu 26 Diċembru 34 1999 Jannar 43 Frar 36 Marzu 48 April 36 Mejju 42 TOTAL 320

Spezzjonijiet - Annimali

Sena Xahar No.

1998 Settembru 288 Ottubru 217 Novembru 240 Diċembru 196 1999 Jannar 295 Frar 311 Marzu 345 April 351 Mejju 332 TOTAL 2575

L-ispezzjonijiet isiru għal ħafna raġunijiet, problemi ta' mard jew management, identifikazzjoni ta' l-annimali, testijiet ta' surveillance tal- mard, u raġunijiet oħra bħal pariri lill-Planning Authority.

BIEDJA U SAJD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għat-tneħħija tal-levies ta' protezzjoni fuq is-settur tal-biedja u sajd/u l-agro industrija, jista' l-Ministru jinfurmani ma' liema kumpanniji, koperattivi, eċċ iltaqa' l-Ministru u/jew uffiċjali tad- dipartiment ta' l-Agrikoltura sabiex jiġi spjegat lilhom il-piż li se jpoġġi fuq il-qasam tagħhom il-gvern fix-xhur li ġejjien?

Meta saru l- laqgħat u x'kienu l-konklużjonijiet?

Liema koperattivi qabblu u liema ma qablux?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-proposti tal-gvern rigward il-levies fuq prodotti tal-biedja u tal-agro-industrija mportati huma ċari.

Dawn il-levies jitnaqqsu gradwalment hekk kif li dawn is-setturi jibdew jibbenifikaw mill- miżuri tal-Common Agricultural Policy u miżuri oħra fuq skeda li trid tiġi negozjata mal-E.U. Il-laqgħat mal-produtturi se jibdew isiru fi żmien qasir.

ESPORTAZZJONI - BASAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'varjeta' ta' basal ġiet esportata fl- 1997?

Kemm kien l-ammont esportat u xi prezz ħadu l-bdiewa?

X'jirriżultalu l-Ministru dwar din l-esportazzjoni u cioe kif, filwaqt li din il-varjeta' marret tajjeb ma' konsumatur, ripetutament ingħad li kienet marret ħażin?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-varjeta' tal-basal li ġiet esportata fl-1997 kienet il-varjeta' lokali.

Fl-1997 ġew esportati 56.3 tunnellati ta' basal.

Il-bdiewa tħallsu bil-prezz ta' 10c-il kilo għal 24 tunnellata u 9c- il kilo għal 24.3 tunellata.

Jirriżultali li minnħabba li l-Onor.

Interpellant meta kien Ministru rtira l-liċenzja tal-esportazzjoni tal- basal għal Olanda lil wieħed mill-esportaturi u dan kellu jesporta l-basal lejn l-Italja bi spejjeż akbar u bi prezz anqas, dan l-esportatur tilef somma konsiderevoli ta' flus.

Dan l-istess esportatur għamel claim quddiem l-Ombudsman dwar dan il-każ.

KUMITAT MINISTERJALI DWAR L-EDUKAZZJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Minn Settembru, 1998 sa Ġunju, 1999, jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba ltaqa' l-Kumitat Ministerjali dwar l-Edukazzjoni Inklussiva?

X'kienu d- deċiżjonijiet li ttieħdu f'dawn il-laqgħat?

Kemm minn dawn id- deċiżjonijiet ġew attwati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Kumitat Ministerjali dwar l-Edukazzjoni Inklussiva ġie appuntat fit-30 ta' Novembru, 1999 u Ġunju 1999, iltaqa' tmien darbiet.

Uħud mid-deċiżjonijiet prinċipali li ttieħdu minn dan il-kumitat u l- azzjoni li ttieħdet dwarhom kienu dawn: DEĊIŻJONI AZZJONI 1.

Il-proċess tar-reklutaġġ ta' Tfassal time frame għad-facilitators każwali jsir fil-għad-dħul ta' studenti ħin biex l-istudenti ma jilħqux b'diżabilita` fil-livell jibdew jaqgħu lura ta' kindergarten fi Frar.

Inħatar sotto-kumitat biex Dan is-sotto-kumitat lesta iħejji rapport dwar l- r-rapport tiegħu.

Deċiżjoni istatementing bord. dwaru tittieħed wara aktar konsultazzjonijiet.

Dr Chris Bezzina ntalab Sar termini ta' riferenza jagħmel rapport komprensiv għal dan l-istudju, u r- dwar il-futur tal-iskejjel rapport ġie preżentat fit- speċjali.

23 ta' Lulju 1999.

F'Ottubru 1999 għandu jsir Il-Fakulta` tal-Edukazzjoni kors mill-Universita` biex intalbet tissottometti ħaddiema li fil-preżent jagħmlu l-proposti tagħha għal dan xogħol ta' facilitators iżda li il-kors. m'għandhomx it-taħriġ neċessarju f'livell ta' diploma, ikunu jistgħu jilħqu dan il-livell.

Tinġabar informazzjoni dwar Din l-informazzjoni nġabret studenti li ma humiex qed jieħdu u l-istudenti konċernati s-servizz ta' edukazzjoni kollha bdew jieħdu dan is- komprensiva. servizz edukattiv sal- massimu possibbli.

Isir studju mill-Fakulta` ta' Din il-proposta ġiet l-Edukazzjoni dwar studenti aċċettata mill-Fakulta` b'diżabilita`(kemm fuq il-livell ta' l-Edukazzjoni u l- individwali u anke bħala grupp) istudju se jkun iffinanzjat mill- Universita`

li ser jgħaddu mil-livell . primarju għal dak sekondarju.

L-istudenti b'diżabilita` li Il-kapijiet ta' l-iskejjel kellhom jispiċċaw mill-iskejjel speċjali qed jaħdmu fuq dawn speċjali f'Settembru 1999 il-programmi, u ġiet għandhom jibqgħu fl-istess identifikata għalliema skejjel biex isirilhom programm kwalifikata f'dan il-qasam ta' transizzjoni ta' sena biex tikkoordina din il- ħidma.

STATEMENTING BOARD

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm sewa lill-gvern l-istatementing board mindu beda jiffunzjona?

Kemm tħallsu s'issa l-membri li kienu u huma f'dan il- board?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-iStatementing Board ma sewa xejn lill- Gvern minn mindu beda jiffunzjona.

Il-membri tal-bord ma nbidlux minn mindu twaqqaf f'Mejju 1998.

Il-membri tal-bord qatt ma tħallsu xejn tax- xogħol li għamlu u li għadhom qed jagħmlu.

Bħalissa qed nikkunsidra proposti ta' titjib fl-istruttura u l-proċeduri ta' dan il-bord.

STATEMENTING BOARD

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba ltaqa' l-istatementing board mindu ġie mwaqqaf?

Kemm saru assessments u rakkomandazzjonijiet s'issa minnu?

Kemm minn dawn ir-rakkomandazzjonijiet ġew aċċettati u kemm ġew attwati?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm skejjel irreġistrati bħala fondazzjonijiet li ma jagħmlux qligħ u kemm irreġistrati bħala privati?

Iż- żewġ tipi ta' skejjel jingħataw xi trattament differenti mill-gvern?

Fil- każ, fiex tikkonsisti d-differenza?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fl-għoti tal-liċenzja lill-iskejjel privati sive indipendenti (mhux tal-Knisja) ma tingħatax konsiderazzjoni dwar jekk l- iskola hijiex fondazzjoni li tagħmel jew ma tagħmilx qliegħ.

Bħala istituzzjoni privata/indipendenti għandha dritt tiġbor il-fees mingħand il- ġenituri li jiffrekwentaw dik l-istituzzjoni ta' tagħlim.

Għaldaqstant lista ta' skejjel liċenzjati bħala privati/indipendenti (mhux tal-Knisja); l-ismijiet miktuba korsiv jirriferu għal dawk l- istituzzjonijiet/fondazzjonijiet li jistqarru li ma jagħmlux qliegħ tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

a) San Andrea (L-Imselliet L/O Żebbiegħ) b) San Anton (L-Imselliet L/O Żebbiegħ) c) St Edwards (Vittoriosa) d) St Michael's Foundation (Pembroke)

SKEJJEL STATALI - TFAL BI BŻONNIJIET SPEĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm tfal bi bżonnijiet speċjali fl-iskejjel tal- gvern għandhom facilitator/kindergarten assistant/helper magħhom?

Kemm minn dawn it-tfal għandhom diżabilita' fiżika u kemm għandhom diżabilita' mentali?

F'liema livell ta' skola se jkunu dawn it-tfal fis-sena skolastika li ġejja?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li tfal bi bżonnijiet speċjali fl-iskejjel tal-gvern li għandhom facilitator/kindergarten assistant/helper magħhom huwa 423 li minnhom hemm 73 bi problemi fiżiċi, 338 bi problemi mentali u 12 bi problemi sensorjali.

Fis-sena skolastika li jmiss hu maħsub li fl- iskejjel primarji se jkun hemm 45 fil-kindergarten, 315 fil-primarji u 60 fis-sekondarji.

SKEJJEL - TAL-KNISJA - TFAL BI BŻONNIJIET SPEĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm tfal bi bżonnijiet speċjali fl-iskejjel tal-knisja li għandhom facilitator imħallas mill-flus li l-gvern jgħaddi lill-knisja?

Kemm huwa stmat li hemm tfal bi bżonnijiet speċjali fl- iskejjel privati li jixtiequ l-istess għajnuna finanzjarja pubblika għall- facilitator tagħhom?

X'ġara mill-wegħda elettorali li dawn it-tfal jiġu mgħejjuna mill-istat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' tfal bi bżonnijiet speċjali fl-iskejjel tal-Knisja imħallsa mill-flus li l-gvern jgħaddi lill-Knisja sal-lum huwa ta' 95.

Din il-figura ma tinkludix il-każijiet pendenti li l- iStatementing Board għandu f'idejh bħalissa.

Peress li d-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni ma tipprovdix dan is-servizz lil tfal li jattendu l-iskejjel Privati Indipendenti ma jinżammx record ta' dawn it-talbiet.

KNZ/SEDQA - KORSIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti aktar dettalji u tagħrif dwar il-korsijiet ta' taħriġ li l-KNŻ qed jorganizza flimkien ma' l-Aġenzija Sedqa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall- mistoqsija parlametari numru 8590.

Il-Kunsill Nazzjonali Żgħażagħ huwa istituzzjoni awtonoma u l-Onor.

Membru jista' jikkomunika mal-Kunsill għat- tagħrif li qed jitlob.

DOI - PUBBLIKAZZJONIJIET ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jinforma lill-Kamra kemm pubblikazzjonijiet ġodda saru ġewwa d-Dipartiment ta' l-Informazzjoni (DOI) matul is-sena 1998?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI:Lista ta' pubblikazzjonijiet godda matul is- sena 1998 tpoggiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

BORD LI JIRREGOLA L-KERA - RIKORSI PENDENTI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kien hemm rikorsi pendenti quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera u kemm ġew deċiżi?

Kemm ġew introdotti ġodda fit-30 ta' Ġunju 1998, fl-1 ta' Jannar 1999 u fit- 30 ta' Ġunju 1999?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ir-risposta tingħata f`seduta ohra, peress li l- informazzjoni għadha qed tinġabar.

QRATI - MAGNI TAL-FOTOKOPJI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk huwiex possibbli li tiġi kkonsidrata l-possibbilta' li jiżdiedu l-makni tal- fotokopji ġewwa l-qrati tagħna billi dawn jirdoppjaw għax ma jistgħux ilaħħqu max-xogħol li kull darba jiżdied?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat illi l-Amministrazzjoni tal-Qorti tinsab sodisfatta bis-servizz li qed tagħti tal-fotokopji lill-klijenti tagħna.

Hija qatt ma kellha tgergir persistenti fuq dan is-suġġett ħlief f`każijiet partikolari meta għal xi perjodu limitat ħafna iż-żewġt photocopying machine kbar li jinsabu fir-Reġistru tal-Qorti Superjuri u fil- Qorti Inferjuri kellhom xi ħsara fl-istess ġranet.

Pero`, bil-ftehim ta` manutenzjoni li l-Amministrazzjoni għandha ma` kumpannija privata, dawn dejjem ġew imsewwija fl-iqsar żmien possibbli u bl-inqas inkonvenjent għall- kemm il-klijenti tal-Qorti u kemm għall-personnel.

ĦAL-SAFI - SITI TA' NATURA STORIKA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: In vista ta' l-aħħar tweġiba għall-mistoqsija parlamentari fuq dan is- suġġett, jista' l-Ministru issa jinforma lill-Kamra kemm hemm siti fir- raħal ta' Ħal Safi ta' natura storika li qegħdin f'idejn jew il-Lands Department jew il-Joint Office li huma jew mogħtija għal kirjiet u ċnus jew huma f'idejn l-imsemmija dipartimenti?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 8963 f'Seduta Nru. 137.

ETC - XOGĦOL GĦAŻ-ŻGĦAŻAGĦ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l-ETC għamlitx xi studju jew hux beħsieba li tagħmel xi rapport dwar l- "opportunitajiet" ta' xogħol li l-Gvern Nazzjonalista spiss isemmi għall- persuni li qed ifittxu x-xogħol, b'mod speċjali ż-żgħażagħ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mill-5 ta' Settembru sal-lum diġa nħolqu aktar minn 1,000 impjieg li minnhom gawdew dawk li qed iffittxu x-xogħol, fosthom u b'mod speċjali ż-żgħażagħ.

Ta' min wieħed jgħid illi l-ETC tagħmel monitoring kontinwu w għalhekk din mhix sempliċiment kwestjoni ta' rapport.

L-ETC għandha l-inkarigu li żżomm ruħha nformata dwar l-opportunitajiet ta' xogħol li jinħolqu għal kull kategorija ta' ħaddiema.

GĦOLI TAL-ĦAJJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm għoliet il-ħajja minn Settembru sal-lum xahar b'xahar?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba hija kif ġej:

XAHAR INDIĊI ŻIEDA/TNAQQIS F'PERĊENTWALI

Settembru 1998 107.85 0.38 Ottubru 1998 108.21 0.33 Novembru 1998 108.23 0.02 Diċembru 1998 108.70 0.43 Jannar 1999 108.62 -0.07 Frar 1999 109.06 0.41 Marzu 1999 109.46 0.37 April 1999 108.92 -0.49 Mejju 1999 109.64 0.66

IMPJIEGI - QGĦAD REĠISTRAT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien il- qgħad reġistrat xahar b'xahar minn Settembru 1998 u kemm minnhom kienu żgħażagħ taħt it-30 sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-qgħad reġistrat xahar b'xahar minn Settembru 1998 sa Mejju 1999 kien hekk: XAHAR TOTAL TA' PERSUNI ŻGĦAZAGĦ TAĦT IT-30 JIRREĠISTRAW GĦAX- SENA JIRREĠISTRAW XOGĦOL XOGĦOL

Settembru '98 7,184 2,835 Ottubru '98 7,288 2,918 Novembru '98 7,371 2,916 Diċembru '98 7,437 2,898 Jannar '99 7,528 2,981 Frar '99 7,653 3,062 Marzu '99 7,663 3,071 April '99 7,402 2,907 Mejju '99 7,301 2,838

ŻEJTUN - TRIQ TAMBURIN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-problemi sabiex Triq Tamburin, fiż-Żejtun tiġi rranġata?

Jista' jgħid ukoll meta hemm il-ħsieb li din issir billi jagħti target date ta' meta din se ssir?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ninsab informat li x-xogħol ta`l-asfalt isir skond il-prijoritajiet li għandu d-Dipartiment.

Dan sintendi meta t-twittija u l- bini tal-bażi tat-triq ikunu saru sew minn mingħandu l-proprjeta' tħares fuq din it-triq kif ukoll wara li jiġi żgurat li t-triq fiha s-servizzi kollha fil-post.

RAĦAL ĠDID - ĠNIEN GADDAFI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li Ġnien Gaddafi f'Raħal Ġdid jiġi rranġat?

Jista' l-Ministru jgħid jekk sarux diskussjonijiet mal-Gvern Libjan biex dan il-ġnien jiġi mibdul f'post b'kultura Libjana u faċilitajiet sportivi għan-nies ta' Raħal Ġdid u ta' madwar?

ONOR.

AUSTIN GATT: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta` Gvern Lokali u fil-qadi tal-funzjonijiet tagħhom jaġixxu skond il-prijoritajiet, esiġenzi u l-mezzi tagħhom.

Għaldaqstant nissuġġerixxi l-Onor.

Membru li jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill tal-lokalita` billi l-funzjoni li qed jirriferi għaliha, fil-fatt hija waħda mir-responsabbiltajiet tal-kunsilli.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, ninformak li min-naħa tal- ministeru tiegħi ma saru l-ebda diskussjonijiet mal-Gvern Libjan fir- rigward ta` dan il-Ġnien.

RAĦAL ĠDID - ĠNIEN PAWLU BOFFA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jara li tittieħed bis-serjeta' l-problema tal- Ġnien Pawlu Boffa f'Raħal Ġdid u jinfetaħ mill-aktar fis possibbli wara li jsir aktar dawl fih, ikun hemm watchman fil-post, tinfetaħ il-latrina, jinfetaħ il-bar u jitnaddfu l-funtani?

ONOR.

AUSTIN GATT: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta` gvern lokali u fil-qadi tal-funzjonijiet tagħhom jaġixxu skond il-prijoritajiet, esiġenzi u l-mezzi tagħhom.

Għaldaqstant nissuġġerixxi l-Onor.

SEGRETARJAT PRIVAT - MEMBRU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk is-Sur Alfred J. Chetcuti għadux membru tas-segretarjat privat tiegħu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Is-Sur Alfred J Chetcuti se jirtira mis- Servizz Pubbliku mill-1 ta' Awissu.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - EU LIAISON OFFICER

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-irwol ta' l-EU Liaison Officer fil- Ministeru ta' l-Edukazzjoni?

Kif ġie appuntat dan l-uffiċjal u min hu?

Għalkemm żmien ġie appuntat?

X'inhu x-xogħol tiegħu fil-ministeru ta' l- edukazzjoni?

Għandu xogħol ieħor fil-ministeru?

Kemm qiegħed jieħu allowance?

S'issa x'attivitajiet huma nvoluti fihom?

Xi kwalifiki għandu dan l-uffiċjal u liema training ingħata f'dan il-qasam?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-irwol tal-EU Liaison Officer fil-Ministeru tal- Edukazzjoni hu li jikkordina l-ħidma tal-Ministru fil-proċess tal- iscreening u, jekk ikun hemm bżonn, waqt il-proċess ta' negozjar u, meta eventwalment Malta ssir membru, l-istess uffiċjal jibqa' jikkordina l-ħidma li tkun trid issir fil-programmi edukattivi u ħidma oħra relatata magħha.

Dan l-uffiċjal hu s-Sur Joseph Sammut, Direttur, Pjanar u Żvilupp, u ntgħażel minħabba l-esperjenza tiegħu f'dan il-qasam fi żminijiet preċedenti.

Dan l-uffiċjal qed iwettaq din il-ħidma flimkien max-xogħol l- ieħor li għandu fid-Diviżjoni tal-Edukazzjoni.

Dan l-uffiċjal m'għandu ebda allowance għal dan ix-xogħol.

Ix-xogħol ta' dan l-uffiċjal f'din il- ħatra s'issa kien l-aktar jikkonċerna l-proċess tal-iscreening.

Rigward il- kwalifiki u t-taħriġ li rrifera għalih l-Onor.

Interpellant, nitolbu jara l- ewwel parti ta' din it-tweġiba.

ETC - KUNTRATT GRANT THORNTON

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'sar minnu l-kuntratt ta' Grant Thornton biex jiżviluppaw programm ta' re- training u assessment tal-membri ta' l-ispettorat fl-ETC?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni għada qed tinġabar u r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SPTAR SAN LUQA - WARD 6

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li t-Tlieta, 6 ta' Lulju, 1999 f'ward 6 fl-iSptar San Luqa ma tqassamx it-te' lill-pazjenti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li fis-sala M6 ta` l-Isptar San Luqa, nhar it-Tlieta 6 ta` Lulju 1999 tqassam

kafe u te` bejn 7.00am u 8.00am kafe u te` bejn 2.00pm u 3.30pm kafe u te` bejn 7.15pm u 8.00pm

BORMLA: TRIQ SUQ BONNICI - ASFALTAR

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se tiġi asfaltata Triq Suq Bonnici f'Bormla, minħabba li tinsab fi stat ħażin?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li x-xogħol fuq it-triq imsemmija hu responsabilta tal-kunsill lokali.

DJAR

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid fiex wasal il-każ ta' housing soċjali tal-persuna li d-dettalji tagħha qed jidhru separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat illi l-applikazzjoni tal-persuna ndikata qed tkun ikkonsidrata flimkien ma' oħrajn simili.

SANTA VENERA - PALAZZ L-AĦMAR

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex ix-xogħol li kien qiegħed isir ta' tqattigħ ta' blat, bini ta' ġibjun, eċċ. fl-area tal-Palazz l- Aħmar Santa Venera, ilu issa wieqaf ix-xhur?

ONOR.

AUSTIN GATT: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta` gvern lokali u fil-qadi tal-funzjonijiet tagħhom jaġixxu skond il-prioritajiet, esiġenzi u l-mezzi tagħhom.

Għaldaqstant nissuġġerixxi l-Onor.

Membru li jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill tal-lokalita` billi l-funzjoni li qed jirriferi għaliha, fil-fatt hija waħda mir-responsabbiltajiet tal-kunsilli.

SANTA VENERA - PALAZZ L-AĦMAR

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jaf il-Ministru li fejn beda x-xogħol xhur ilu fl-area tal- Palazz l-Aħmar, Santa Venera, tkisser it-taraġ li r-residenti kienu jużaw bħala aċċess u sal-lum għadu ma sarx?

Meta se jsir dan it-taraġ?

ONOR.

AUSTIN GATT: Bħalma jaf l-Onor.

Għaldaqstant nissuġġerixxi l-Onor.

Membru li jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill tal-lokalita` billi l-funzjoni li qed jirriferi għaliha, fil-fatt hija wahda mir-responsabbiltajiet tal-kunsilli.

EU - RABA' PROTOKOLL FINANZJARJU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 8872?

ONOR.

JOE BORG: Ir-Raba Protokoll Finanzjarju suppost skada fl-1998.

Il- gvern ta` dak iż-żmien applika biex il-Protokoll jiġi estiż sa l-aħħar tal- 1999, u dan il-gvern kompla x-xogħol biex dan fil fatt seħħ.

Il-parti tal-protokoll li kien jikkonsisti f`grants u risk capital kien jammonta għal 15-il miljun Euro.

Meta l-kummissjoni ġiet biex talloka l- flus għal Malta u rat li fis-snin preċedenti ma konna wżajna xejn mill-flus allokati, iddeċidiet li talloka biss għal Malta 5 miljun Euro, kif għamlet ukoll għal Ċipru.

Il-Gvern qed jagħmel ħiltu kollha biex jerġa jġib kemm jista' mill-flus li ma ġewx allokati.

F`Ottubru l-kummissjoni tagħmel eżerċizzju li ssejjaħlu n-Notenbaum Procedure fejn tirrealloka flus li jkun jidher ċar li mhux ser jiġu minfuqa għall-iskopijiet oriġinali tagħhom.

Fil-kuntest tar-riattivazzjoni ta` l-applikazzjoni għas-sħubija, il- kummissjoni ddeċidiet li mil-5 miljuni, żewġ miljuni - kif kien ippjanat - jmorru għar-Risk Capital, filwaqt li jitkomplew ukoll il-proġetti ta` l- ischolarships u ta` l-istatistika li kienu diġa' ġew approvati.

In oltre il-kummissjoni allokat 1.6 miljun Euro għal administrative cooperation bħalma għamlet mal-pajjiżi applikanti l-oħra, bħala prekursur għall-fondi simili li Malta tkun intitolata li tirċievi qabel s-sħubija taħt pre- accession assistance.

Għalhekk sakemm ikun magħruf ir-riżultat tal-konsultazzjonijiet mal- kummissjoni u l-eżitu tan-Notenbaum Procedure, jidher li għal issa m'hemmx fondi taħt dan il-protokoll għall-proġetti l-oħra fosthom dak dwar ir- restrutturar tal-industrija, għalkemm dan hu ta` priorita għall-Gvern Malti li beħsiebu jagħmel l-almu tiegħu kollu biex jinstabu fondi adegwati għall- programm ta` ristrutturizzazzjoni tal-Industrija Maltija.

EU - TAXXI PROPOSTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx xi studju ta' kif se jkun affetwat ir-reġim fiskali kurrenti bl-introduzzjoni ta' l-armonizzazzjoni ta' taxxi proposti u li se jiġu mplimentati mill-Unjoni Ewropea?

ONOR.

JOHN DALLI: Kif jaf l-Onor.

Interpellant dan huwa suġġett kumpless li qiegħed jinvolvi kontinwament.

Naċċerta lill-Onor.

Interpellant li aħna qegħdin nżommu ruħna aġġornati bit-tibdil li qiegħed jiġi diskuss.

MALTACOM PLC - BEJGĦ TA' L-ISHMA

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-monopolju li l-Maltacom plc għandha dwar komunikazzjoni, kien strumentali fost konsiderazzjonijiet oħra, għas-suċċess tal-bejgħ ta' l-ishma tax-shares tal-Maltacom plc fl- 1998?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

INDUSTRIJA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 8913?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-Uffiċċju Ċentrali ta' l- Istatistika ma jiġborx it-tip ta' informazzjoni li dwarha qed jistaqsi l- Onor. Interpellant.

PULIZIJA - REĠISTRAZZJONI TA' VETTURI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jagħti n-numru ta' reġistrazzjoni ta' kull vettura li ġiet irmonkata minn Marfa Road, Mellieħa kif imsemmi fir-risposta tal- mistoqsija parlamentari numru 8941?

ONOR.

TONIO BORG: Ma narax li għandi nagħti dawn id-dettalji, anki in vista tal-fatt li jsiru mijiet ta' towing ta' vetturi kull xahar.

Naturalment jekk l-Onor.

Interpellant jixtieq xi informazzjoni partikolari dwar xi każ speċifiku, inkun nista` ngħaddi minnufih din l- informazzjoni.

SERVIZZI SOĊJALI - TELECARE/HOME HELP

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb il- mistoqsija parlamentari numru 8927?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' anzjani mil-lokalita' tar-Raħal Ġdid li għandhom it-Telecare huwa 404.

In-numru ta' anzjani mil-lokalita' tar-Raħal il-Ġdid li għandhom is- servizz tal-Home Help huwa 219.

IHC - OCCUPATIONAL THERAPISTS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jikkunsidra l-Ministru li l-Institute of Health Care isir Masters għal Occupational Therapists hawn Malta, mingħajr ma' dawn l-Occupational Therapists ikollhom għalfejn jirriżenjaw minn mal-Gvern waqt li jkunu qed jagħmlu l-kors?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li minn Ottubru ta' 1999, l-Istitut għall- Ħarsien tas-Saħħa ta' l-Universita` ta' Malta sejjer joffri għall-ewwel darba kors ta' studju li jwassal għall-Baċċelerat fl-Occupational Therapy.

S'issa l-Universita` ta' Malta mhijiex f'pożizzjoni li toffri programmi ta' masters f'dan il-qasam.

PULIZIJA - ŻEJTUN - MAIN STREET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Possibbli l-Awtorita'ta' l-Ippjanar jew il-Pulizja tieħu passi biex jingħalqu l- aperturi li hemm miftuħa f'bini li qed jinbena u li jinfed għal Main Street, Żejtun?

Billi f'dan il-post minn dawn l-aperturi ta' sikwiet qed jidħlu għadd ta' żgħażagħ li mbagħad jaqbżu fuq il-bjut tan-nies, possibbli l-awtoritajiet kompetenti jieħdu passi biex dan l-abbuż għall-ġirien jinqata' darba għal dejjem?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li skond l-Att ta' l-Ippjanar ta' l- Iżvilupp, m'hemm l-ebda azzjoni li tista` tittieħed min-naħa ta' l- Awtorita` ta' l-Ippjanar.

Ninsab informat ukoll li l-Pulizija qed tagħmel stħarriġ biex tistabilixxi min hu s-sid tal-post li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant, biex dan jingħalaq, u b'hekk jiġi evitat il-possibbilta` ta' abbuż.