MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 103 L-Erbgħa, 19 ta' Mejju, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 103

L-Erbgħa, 19 ta' Mejju, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 19 ta' Mejju, 1999

WERREJ MINUTI 87

PETIZZJONI 87

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 87

TQEGĦID TA' KARTI 91

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR ENFITEWSI TEMPORANJA TA' ART, BINI U DRITT TA' RMIĠĠ FIL-BIRGU, l-ISLA U L-KALKARA LIL PORT COTTONERA LTD U LIL COTTONERA WATERFRONT GROUP PLC 92

AĠĠORNAMENT 124

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 130

MINUTI

Il-Minuti tas-seduta Nru.102 li saret fid-19 ta' Mejju, 1999 ġew konfermati.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando.

PETIZZJONI

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Mr Speaker, se nippreżenta petizzjoni oħra ffirmata minn 2,633 ċittadin Malti kontra l-iżvilupp propost tas- simenterija fil-limiti tas-Siġġiewi.

B'din il-petizzjoni, flimkien ma' l- ewwel waħda li ppreżentajt flimkien ma' l-Onor.

George Vella, u l- petizzjoni li ppreżentaw l-ġimgħa li għaddiet l-Onor.

Louis Galea u l-Onor.

Marie Louise Coleiro, it-total ta' firem kontra dan l-iżvilupp jitla' għal 20,000.

Minħabba li hawn din l-għagħa kollha kontra dan l-iżvilupp, ħassejtni ġustifikat li nippreżenta a Private Members' Bill fuq dan is-suġġett.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu għal mistoqsijiet.

L-Onor.

Joseph Cuschieri jagħmel il-mistoqsija parlamentari nu.

6407 lill-Ministru ta' l-Intern.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

UFFIĊĊJU KONĠUNT - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda ma' l-uffiċċju konġunt mill-1 ta' Jannar sas-26 ta' April, 1999?

Jekk ġew impjegati ħaddiema ġodda fl-imsemmi post tax-xogħol, meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda, jista' l- Ministru jgħid kemm dawk ingaġġati kienu ilhom li applikaw għall-imsemmi impjieg?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li fil- perijodu speċifikat, fl-uffiċċju konġunt ma ġewx impjegati ħaddiema ġodda ħlief għal persuna waħda li kienet taħdem f'dan l-istess uffiċċju u li wara li laħqet l-eta` ta' l-irtirar ġiet impjegata bħala konsulent b'kuntratt għal sitt xhur.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: La qed nitkellmu fuq id-dekasteru tal-ministru ta' l-intern, jista jgħid jekk jiġux konsidrati applikazzjonijiet għall- bini fuq proprjetà li tkun iddikjarata grad 2 skond it-termini ta' policy UCO 7 tal-pjan ta' struttura?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel din il- mistoqsija bil-miktub.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-uffiċċju konġunt, jista' jekk jgħoġbu l-Ministru jgħidilna fejn wasal ix-xogħol li kien hemm f'dak li għandu x'jaqsam mat-tħejjija ta' l-iskedi ta' artijiet, biex għallinqas ikollna progress report fuq din il-ħaġa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Jekk fhimt id-domanda tajjeb, dwar l-annexes tal- ftehim tal-missing classifications saru diversi diskussjonijiet mar- rappreżentanti tas-Santa Sede fuq il-joint commission li fihom ipparteċipajt jien direttament.

Fil-fatt naħseb li ntlaħaq ftehim - qed ngħid "naħseb" għax għadu ma ġie ffirmat xejn - u hemm bażi tajba ta' ftehim fuq diversi punti.

Dawn il-punti jikkonċernaw klassifikazzjonijiet neqsin fit-tip ta' proprjetà li għaddiet għand il-Gvern Malti mis-Santa Sede, liema proprjeta' allura ma setgħetx tiġi reġistrata u lanqas seta' jiġi stabilit il-valur tagħha għax il-kategorija ta' din it-tip ta' proprjetà ma kenitx prevista fil-ftehim.

Kien hemm ukoll ċerti problemi li nqalgħu fl-applikazzjoni tal- ftehim innifsu, jiġifieri mhux kwestjoni ta' missing classifications imma kwestjoni ta' kif tinterpreta ċerti klawsoli.

Għandha ssir l-aħħar laqgħa proprju biex issa li sar ftehim b'mod ġenerali jiġi drafted il-ftehim innifsu biex imbagħad jiġi rratifikat kemm min-naħa tal-gvern ta' Malta kif ukoll min-naħa tas-Santa Sede.

B'riżultat ta' dan ċerti affarijiet ġew cleared, uħud minnhom anke vantaġġużi għall- gvern.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' l-Ministru jikkonferma li għad hemm għadd ta' files dwar artijiet li akkwista l-gvern li għadhom m'għaddewx għand il- gvern?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Huwa kkalkolat li hemm 30,000 file b'kollox dwar proprjeta' tal-gvern u hemm ċertu persentaġġ ta' files li għadhom m'għaddewx f'idejn il-gvern, fis-sens li għadhom ma ġewx mgħoddija lill- uffiċċju konġunt.

Uħud minnhom jolqtu proprjetà li l-knisja ssostni li għandha bżonnha jew jista' dalwaqt ikollha bżonnha għal skopijiet pastorali.

Hemm ukoll files oħra, li kienu kategorija ta' proprjetà li dwarhom inqalgħet diffikultà, kif spjegajt issa fir-risposta li tajt lill- Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Naturalment malli jsir dan il-memorandum of understanding jiġu cleared dawn l-affarijiet.

Naħseb li huwa imminenti li jintlaħaq dan il-ftehim u mbagħad anke dawk il-files kollha jiġu mgħoddija lill-uffiċċju konġunt.

Irrid ngħid li l-maġġoranza kbira tal-files diġà ġew mgħoddija lill- uffiċċju konġunt u fil-fatt inħolqot problema ta' nuqqas ta' nies u anke ta' mezzi biex tiġi rreġistrata din il-proprjeta' kollha.

Kien għalhekk li issa ħriġna applikazzjonijiet għal part-timers biex jgħinu fil-proċess ta' reġistrazzjoni.

Infakkar lill-Onor.

Interpellant li taħt il-liġi ta' l- 1992, kull proprjetà li mingħand il-Knisja tgħaddi għal għand il-gvern trid bilfors tiġi rreġistrata mal-land registry.

Sadanittant jeżistu tliet skemi, f'waħda minnhom sar progress kbir, imma fl-oħrajn għadna fit lura.

Nisperaw li dan is-sajf wieħed jagħti spinta lil dawn l-applikazzjonijiet li ma ġewx proċessati l-ewwelnett minħabba il- kwestjonijiet li nqalgħu mas-Santa Sede u wkoll minħabba nuqqas ta' mezzi u nuqqas ta' staff.

L-applikazzjonijiet għall-iskema ta' xiri tad-djar mill- inkwilini nfushom fil-maġġoranza tagħhom ġew proċessati.

Il-problemi li nqalgħu kienu dwar ċnus temporanji li huma residenzi wkoll, fejn hemm persentaġġ żgħir ħafna li ġew proċessati.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' jekk jogħġbu l-Ministru jilluminana xi ftit aktar dwar il-problemi li kien hemm dan l-aħħar mas-Santa Sede, f'dak li għandu x'jaqsam mal-klawsoli li kellhom jiġu kkjarifikati u waslu biex jiġu ċċarati, skond kif għadu kemm qal ftit ilu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Kif diġà għidt, waħda mill-problemi kienet il-missing classifications, jiġifieri proprjeta' li dwarha fl-annex 7 tal-ftehim ma kienx hemm indikat xi kriterji għandek tuża għal valutazzjoni.

Per eżempju, fil-każ ta' ċnus temporanji oltre it-tletin sena ma kienx hemm kriterji dwar kif għandhom jiġu vvalutati dawk il-proprjetajiet.

Kien hemm ukoll id-diffikultà ta' liema kriterji għandhom jintużaw biex jiġu vvalutati l-vacant premises.

Fil-fatt anke taħt l-amministrazzjoni preċedenti kienet intbagħtet minuta lis-Santa Sede dwar il-klassifikazzjoni tal-vacant premises - b'riferenza partikolari għal proġett wieħed - u għandi l-pjaċir ninforma lill-Kamra li hemmhekk intlaħaq ftehim u ġie emendat l-annex f'dan is-sens, u allura dak il-proġett jista' jitkompla.

(Interruzzjonijiet) Naturalment mhux għal dak il-proġett biss imma għal kwalunkwe vacant premises, huma x'inhuma.

Kwestjonijiet oħra li nqalgħu huma dwar interpretazzjoni tal-ftehim, partikolarment dwar kif tinħadem l-iskema li hemm fil-ftehim innifsu - jidhirli li huwa artiklu 7 - dwar meta l-gvern ibigħ proprjetà tal-knisja u jagħmel profitt ta' iktar minn 30% tal-valur ta' dik il-proprjetà li tkun għaddiet għand il-gvern, miżjuda bir-rata ta' l-inflazzjoni.

Il-problema li qamet hemmhekk hija jekk għal skopijiet ta' ħruġ ta' bonds lill- fondazzjoni ta' l-iskejjel tal-knisja, abbażi tal-profitt li jsir oltre t- 30%, wieħed għandux jinterpreta l-kelma "profitt" dwar kull transazzjoni singola, kull negozju jew kull trasferiment li jsir jew inkella għandux ikun abbażi ta' sena sħiħa.

Nisperaw fuq dan jintlaħaq ftehim dalwaqt.

Imbagħad kien hemm kwestjoni fejn il-knisja qed tgħid li fuq ċerta proprjetà m'hemmx missing classification u l-gvern qiegħed isostni li hemm, partikolarment iċ-ċnus temporanji taħt it-30 sena, fejn iċ-ċens seta' jiġi mifdi mill-parti li tkun qed tokkupa l-post.

Hemmhekk inqalgħet diffikultà ta' interpretazzjoni dwar jekk dik hijiex missing classification jew le.

Għalkemm forsi għal min qiegħed jismagħna din tidher li m'hijiex xi ħaġa importanti, però hija importanti minħabba li hemm rata ta' kapitalizzazzjoni speċifika fil-ftehim -jidhirli ta' 0.5% f'ċerti każijiet u 1.5% f'każijiet oħra - u m'hemmx previst x'jiġri fil-każ li wieħed fil- kuntratt għandu r-rata speċifika ta' capitalisation.

Il-Knisja ssostni li din m'hijiex missing classification u l-gvern kien qiegħed jinsisti li dik hija missing classification.

Nista' ngħid li issa n-negozjati kważi ntemmu u l-probabbiltà ta' ftehim hija qawwija ħafna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea..

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, għalkemm wieħed jifhem li għadhom għaddejjin id-diskussjonijiet, jien ċert li l-Ministru huwa konxju li speċjalment fil-village cores hemm numru ta' postijiet li oriġinarjament kienu amministrati mill-knisja u llum, peress li ma jistgħux jiġu ttrasferiti, qed jaqgħu biċċiet, mimlija kollha mbarazz, b'ħafna ġrieden fihom, u qed ikunu ta' inkonvenjent għall-ġirien.

Meta hawn problema kbira ta' social housing, tista' ssir xi ħaġa biex dawn il-postijiet ma jibqgħux mitluqin fl-istat li huma?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Il-ministeru tiegħi diġà kellu taħdidiet mal-ministeru għall-politika soċjali u l-idea hi li l-proprjetà li tista' tintuża għal social housing ma tibqax taħt il-joint office imma tgħaddi f'idejn id- dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali għaliex hemmhekk għandhom is- sistema tal-punti jew proċeduri oħra biex dawn jitqassmu.

Ma naħsibx li jkun għaqli li dan ix-xogħol jiġi ddupplikat billi jagħmlu l-joint office ukoll.

Jiġifieri l-idea hija li dawk il-proprjetajiet li jiġu identifikati li jistgħu jintużaw għal social housing, speċjalment dawk li joħorġu mir- rapport li kienet għamlet il-kummissjoni ta' Dr Carmelo Mifsud Bonnici, jgħaddu mill-joint office għad-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali biex imbagħad huma jipproċessaw l-applikazzjonijiet li jkun hemm.

Irrid ngħid ukoll li l-gvern m'għandux l-intenzjoni li joqgħod iżomm il- proprjetà li tkun għaddiet għal għandu mingħand il-knisja għall-ġost li jżommha.

Anzi naħseb - din hija l-opinjoni tiegħi u ngħidha fil-parlament ukoll - li jkun ħażin li l-gvern jagħmel hekk.

Jiġifieri l-intenzjoni hija li jiżdiedu l-iskemi.

Pero' naħseb li nkunu irresponsabbli jekk niftħu skemi ġodda mingħajr ma nsolvu l-problemi ta' l-iskemi l-qodma.

Waħda mill- problemi ta' l-iskemi l-qodma kienet proprju minħabba dawn il-kwestjonijiet li nqalgħu dwar l-interpretazzjoni tal-ftehim.

Ma rridx ngħid li dik biss kienet il-kawża iżda kien hemm problemi oħra wkoll għaliex kien hemm ċertu dewmien.

Malli jiġu cleared dawk l-iskemi u nkunu fit-triq li nsolvu l- problemi ta' l-iskemi antiki, li wħud minnhom kienu inbdew iktar minn sentejn ilu, allura mbagħad inkunu nistgħu niftħu skemi oħra.

Dawk l- iskemi li jirrikjedu li wieħed japplika għalihom mingħajr ħruġ ta' tender naturalment ikunu jridu jiġu approvati minn dan il-parlament.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, nixtieq nagħmel mistoqsija fuq punt relatat xi ftit ma' dak li għadu kemm qal il-Ministru.

Jeżistu każi ta' anzjani li d-dar tagħhom hija parti minn dawn il-proprjetajiet li għadhom fil-limbu, bejn Stat u Knisja, u allura ma jistgħux jixtru d-dar li qed jokkupaw.

Il-biża' tagħhom hi li jmutu qabel ma jiġu kkjarifikati l- affarijiet.

Taħt l-amministrazzjoni l-oħra kien hemm l-understanding biex lil dawn l-azzjoni b'xi mod nirranġawlhom biex il-familjari tagħhom ikunu jistgħu jifdu dik il-proprjetà.

Qed nifhem tajjeb li dan l- understanding għadu wkoll fi ħdan il-ministeru preżenti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Inwieġeb iż-żewġ punti ta' din id-domanda.

L-ewwel ħaġa nisperaw li sakemm jiġi rratifikat il-ftehim, xorta waħda jibdew għaddejjin ċerti files u tkun tista' ssir reġistrazzjoni temporanja ħalli l- bejgħ ikun jista' jsir ukoll, naturalment wara li jiġi ffirmat il-ftehim.

Għax inkella sakemm tiġi r-ratifika mis-Santa Sede, xorta waħda se jkollhom jistennew u ma jkunx jista' jsir il-bejgħ.

Dwar it-tieni punt, għalkemm din il-ħaġa mhijiex prevista fl-iskema jiena ngħid li nistgħu nagħmluha.

Għaliex hemm policy li diġà ġiet approvata minn dan il-parlament li jekk il-gvern ibigħ proprjetà bħala residenza lil min qiegħed jokkupa dik l-istess proprjetà, m'hemmx għalfejn ikun hemm proċess ta' tender.

Fil-fatt, fis-sajf ta' l-1998, l-amministrazzjoni l- oħra kienet ħarġet skema ġdida, b'sempliċi avviż fil-gazzetta tal-gvern, li biha emendat skemi ta' xiri mill-inkwilini ta' proprjetà mikrija lilhom.

Jiġifieri anke jekk tqum xi diffikultà fejn xi ħadd jgħid li dik il- proprjetà ma taqax taħt dik l-iskema, dan il-punt speċifiku mqajjem mill- Kap ta' l-Oppożizzjoni jista' jsir b'sempliċi avviż fil-gazzetta tal-gvern.

Pero' nispera li ma jkollniex għalfejn nagħmluha għaliex, jekk niftehmu, allura nisperaw li niftehmu fuq reġistrazzjonijiet temporanji biex ikun jista' jsir il-bejgħ xorta waħda lill-individwi, imbagħad se mai jiftehmu l- gvern u l-Knisja dwar il-valur.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Issa mhux mistoqsija imma sempliċement bħala xewqa.

Nixtieq li jittieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex jekk hemm xi toqba f'din il-problema - u jista' jkun hemm – tissolva.

Naf li diversi anzjani jinsabu nkwetati li jmutu qabel ma jkunu laħqu fdew il-proprjetà tagħhom mill-Istat u allura ma jkollhomx claim fuq il-fidi ta' din il-proprjetà.

Nixtieq li jittieħdu l-passi biex inkunu żguri li t-toqob kollha tat- transition period ikunu magħluqa ħalli l-anzjani għallinqas ikollhom iċ- ċertezza li għalkemm huma ma jkunux laħqu fdew id-dar, xorta waħda l-eredi jew it-tfal tagħhom b'xi mod jew ieħor ikollhom claim fuq dik il-proprjetà.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Jien naqbel u se nara li dan is-suġġeriment jiġi ikkonsidrat.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti fuq il-Mejda tal-Kamra.

Il-Ministru Tonio Borg.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Operational and organisational review dwar l-awtorita' ta' l-ippjanar datat 7 ta' Mejju 1999; u

f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi, inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:-

Avviż Legali Nru 82 ta' l-1999 - Regolamenti ta' l-1999 li jemendaw ir- regolamenti dwar il-kontroll ta' l-esportazzjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Mr Speaker, jiddispjaċini ngħidlek li "in-nazzjon" tal-lum irrapportat eżatt l-oppost ta' dak li għedt jien nhar it-Tnejn.

Fl-aħħar parti ta' l-aġġornament jiena tkellimt dwar l-oppożizzjoni tiegħi - kif ukoll ta' numru ta' residenti minn Bormla - għall-bini ta' crisis intervention centre mill-Caritas f'Bormla.

Bil-maqlub, fir-rapport tagħha "in-nazzjon" qalet li jien favur dan il-bini, bħall-kumplament tar- residenti ta' Bormla, u li jien kont qiegħed inħeġġeġ lill-Caritas sabiex dan il-bini jibnuh mill-aktar fis possibbli.

Xtaqt inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport ta' "in-nazzjon" kif ukoll transcript tad- diskors tiegħi.

Mr Speaker, f'dan l-istadju m'inix se nressaq ksur ta' privileġġ pero' nistenna li l-ġurnal involut ikun jista' jirrimedja fil-konfront tiegħi u nappella biex ir-rapporti mill-media jkunu fidili lejn dak li jingħad hawn ġew.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja tieħu nota ta' dak li qal l-Onor.

Agius u tingħaqad ma' l-Onor.

Membru u tappella biex ir-rapporti tal-media jirriflettu fidelment dak li jingħad f'din il-Kamra.

Sadanittant hawn permess biex id-dokumenti jitpoġġew fuq il-Mejda tal- Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR ENFITEWSI TEMPORANJA TA' ART, BINI U DRITT TA' RMIĠĠ FIL-BIRGU, l-ISLA U L-KALKARA LIL PORT COTTONERA LTD U LIL COTTONERA WATERFRONT GROUP PLC

Ikompli mid-19 ta' Mejju, 1999.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Karmenu Vella.

ONOR.

KARMENU VELLA: Mr Speaker, ma naħsibx li għandi għalfejn noqgħod ngħid x'ġara bħal-lum sena - - dak li ġara bħal-lum sena ġie diskuss f'elf seduta li għamilna hawnhekk kontra dak li qed jiġri llum - u lanqas nista' ngħid li saru xi kummenti min-naħa l-oħra li għandi għalfejn noqgħod nirribattihom għax b'għaġeb kbir in-naħa l-oħra tkellmu fuq kollox barra fuq dan il-proġett.

Dan jista' jkun dovut għall-fatt li forsi ħadd minn dawk li tkellmu ma jaf eżatt x'qed jiġri llum u ħadd ma jaf eżatt il-kontenut ta' dan il-konvenju li għandna quddiemna.

Se nirrispondi biss għal ftit kummenti li għamel il-Ministru Zammit Dimech, li ġie ferħan hawnhekk, qishom kienu huma li ħarġu bl-idea li niddiskutu l-kuntratt fil-public accounts committee.

Imma ħalli ngħidlu lill-ministru.

Mill-esperjenza li kelli tad-diskussjoni fuq dan il-proġett f'dan il-kumitat assolutament ma nafx għalfejn morna hemmhekk.

Veru li kif qal hu għamilna 18-il siegħa niddiskutu imma għamilna ħafna mistoqsijiet u wara 18-il siegħa bqajna mingħajr risposta!

Jiena ħsibt li l-idea li mmorru fil-PAC kienet biex toħroġ l-informazzjoni iżda ġara bil-kontra.

Mhux hekk biss, l-Onor.

Zammit Dimech ma qalx li waħda mill-kondizzjonijiet biex aħna mmorru għall-PAC kienet li jiġi llimitat il-ħin tad-diskussjoni fil-parlament.

Minn din in-naħa biss kien hawn xi 18-il membru li xtaqu jitkellmu imma peress li morna fil-PAC tawna biss ħames seduti għad- diskussjoni f'din il-Kamra.

L-Onor.

Zammit Dimech qal ukoll li m'humiex rashom iebsa għaliex fejn dehrilhom li kien hemm xi suġġerimenti tajbin huma qabdu u rranġaw - bħalma ġara fil-kwestjoni tal-penthouses - però ma qalx li meta aħna oriġinarjament ħriġna b'dan is-suġġeriment fil-PAC huma vvotaw kontra.

U wieħed m'għandux jieħu l-impressjoni li din kienet l-unika ħaġa li ma qbilniex fuqha imma kien hemm elf ħaġa oħra li ma qbilniex fuqha.

Per eżempju, l-Onor.

Zammit Dimech ma semmiex li fil-PAC aħna tlabna lista ta' nies biex jidhru quddiemna u għal raġuniijet li jafuhom huma biss ma ħallewhomx jitilgħu jixhdu.

Ħa nispeċifika.

Validu jew mhux validu l- bżonn li jitilgħu jixhdu tal-planning authority?

Għandhom jew m'għandhomx sehem il-planning authority fil-proġett kif qed isir issa?

Għaliex ma tħallewx jixhdu meta aħna tlabna biex jitilgħu l-esperti tal-lands?

Għaliex meta tlabna li jitilgħu l-kunsilli ta' l-erbat irħula tal-Kottonera dawn ma ngħatawx permess?

Għaliex meta tlabna li jitilgħu jixhdu l- consortia ma tħallewx lanqas?

Aħna morna hemmhekk biex noħorġu l-verità jew biex kulħadd jipprova jgħatti xturu!

Xi ħaġa oħra li ddisgustatni kienet li filwaqt li s-sena l-oħra kulħadd kien jiġri bil-pjanti f'idjejh - għax PAC kien hawn għal wieħed, tnejn, tlieta; fil-fatt kien hawn xi tliet kumitati għaddejjin, wieħed fil-kamra ta' Mintoff isfel, imbagħad dan jirriferi lil de Marco, fejn ma nafx fejn kienu jkunu qed jiltaqgħu, imbagħad de Marco jirriferi f'kumitat ieħor lil ma nafx min - imma din is-sena meta tlabna jekk għandhomx pjanti fuq kull site qalulna li m'għandhomx.

Tlabniehom anke jagħtuna aktar informazzjoni fuq min se jkunu l-operaturi f'dan il-proġett, u ma ħadniex risposta.

Nafu li kien hemm xi changes f'dak il-consortium il-ġdid li ddaħħal issa u staqsejna jekk dawn it-tibdiliet sarux qabel id-diskussjonijiet mal-gvern, jekk sarux waqt id-diskussjonijiet jew wara.

Again, ma rċevejna l-ebda risposta.

Tkellimna fuq il-kirjiet u tlabna breakdown ħalli għallinqas inkunu nafu kif waslu għal dan il-prezz ta' Lm250,000.

L-istess, ma ngħatajna l-ebda informazzjoni.

Tlabniehom jgħidulna kemm ġej kbir il-proġett għaliex la kiber ħafna, aktar u aktar kien hemm bżonn li jsiru diversi environmental impact assessments biex jaraw il-carrying capacity ta' dik is-site, biex naraw it-traffic flow ta' dik is-site, biex naraw is-servizzi ta' l- infrastruttura jifilħux għal dak l-iżvilupp u biex naraw l-overpopulation li hemm f'dik l-area tal-Kottonera kif se tiġi affettwata bil-110 appartament li se jitilgħu.

Dawn huma kollha affarijiet li kellhom isiru u meta tlabniehom qalulna li dawn ma sarux.

Il-ministru beda jgħidilna li kellu diversi laqgħat mal-kunsilli u ma' kulħadd iżda meta aħna tkellimna ma' dawn in-nies qalulna li mhux mal- kunsill iltaqa' imma ma' xi membri minnhom u li l-laqqħa damet biss ħames minuti.

U min qalilna li huma lanqas jafu b'xejn u li ilhom ħafna jitolbu l-pjanti.

U għalhekk tlabna biex jitilgħu jixhdu l-kunsilli.

Meta l- ministru beda jgħidilna li ltaqa' ma' kulħadd, għidnielu li l-użanza hi li fil-laqgħat jinżammu l-minuti u allura tlabnih li jagħtihomlna.

Aħna għal kull seduta u għal kull laqgħa li kienet issir konna nżommu l-minuti, kollha stampati iswed fuq l-abjad u għadhom hemmhekk sal-lum.

Meta tlabna l-minuti ta' dawn il-laqgħat l-istess, ma ngħatajna l-ebda risposta.

Il-ministru qalilna wkoll li din servietu ta' esperjenza kbira għax proġetti bħal dawn l-ewwel darba li nnegozjahom.

Għalhekk jien nistaqsih: Allura meta taf li dan huwa proġett kbir ta' Lm16 miljun, qed tagħti nofs il-Kottonera u huwa l-ewwel proġett għalik, tiġi tgħidilna illi dan innegozjajtu waħdek?

Inti ridt li jkun hemm continuation u aħna ħallejnielek steering committee, li fuqu kien hemm rappreżentanti ta' erba' ministeri - kien hemm rappreżentanza tat-teżor, kien hemm rappreżentanza tal-planning authority, kien hemm rappreżentanza tal-kunsilli lokali - u allura jekk qed tgħid int stess li ma kellek l-ebda esperjenza - kif ma kellniex aħna wara kollox - għaliex warrabt lil kulħadd u ridt tibqa' miexi għal rasek?

Il-ministru qal ukoll li mn'Alla kienu huma li bnew il-marina ta' Ta' Xbiex.

U hawnhekk infakkar ftit li l-bniedem li xpruna l-marina ta' Ta' Xbiex kien il-mibki Joe Sciberras, li kien beda jaħdem fuqha minn żmien qabel u ma laħaqx spiċċaha għax kien hemm bidla fil-gvern.

Imma l-pjanti kienu lesti, sal-pontoons kien hemm ordnati fi żmienu!

Il-ministru beda jsemmi l-footprint, il-brief tal-planning authority, il- brief tal-Malta maritime authority u l-brief li għamilna aħna biex iħawwad aktar lin-nies.

Jien ngħidlu biex ma joqgħodx iħawwad l-imħuħ imma jitkellem fuq il-footprint li ppreżentajna aħna quddiem il-parlament, għax dik tgħodd fl-aħħar mill-aħħar, u nqabbluha mal-footprint li ppreżenta hu.

Hemmhekk tkun taf kemm kiber il-proġett.

Ladarba l-proġett kiber tant, għaliex ma ħriġtux sejħa oħra għal kulmin hu nteressat?

Għaliex qbadtu u arbitrarjament tfajtu għajnejkom fuq consortium minnhom, erġajtu daħħaltuh u biex takkomodawh kabbartu l-proġett u ma ħriġtux sejħa?

Forsi kieku ħaddieħor kien jaf li se tingħata liċenzja għal hotel jew liċenzja għal casino, jew kieku ħaddieħor kien jaf li kellu ċans jispekula minn fuq il- proġett kien jaqbad u japplika wkoll.

Il-gvern għandu diversi proġetti, fosthom il-proġett ta' Manoel Island, il-proġett tal-Connections u l-proġett tas-sea port terminal, li kollha ħarġu bl-offerti, u dan il-gvern għadu kemm ħareġ l-offerti għall-proġett tal-White Rocks.

Allura għaliex din id-darba l-ministru deherlu li kellu jibqa' għaddej minn fuq kulħadd, sempliċement għax legalment kien korrett?

U hawnhekk again fl-opinjoni tiegħi ma ħadna l-ebda risposta sodisfaċenti, u minn fuq ried il-prosit.

Imma l-prosit ta' xiex?

Ejja naraw ta' xiex għandna nagħtuh il-prosit.

Meta tibda tifli x'kellu ħażin il-proġett ta' qabel u fuqhiex domna sajf sħiħ intambru u tara x-shortfalls serji ħafna li għandna f'dan il-kuntratt, il-biki jaqbdek.

Issa ħalli naraw fejn morna ħażin aħna dak iż-żmien.

L-argumenti li tqanqlu kienu: Li ħadd ma jkun jista' jagħmel barbecue fuq il-moll, li ħadd ma jkun jista' jgħum fil-marina li kienet se ssir u li mhux sew li nagħtu l-mollijiet b'ċens għal 99 sena imma għandna nħalluhom għall-pubbliku.

Raġuni oħra għaliex ma qablux ma' dak il-konvenju kienet li t-taxxa tal-boll li kellha titħallas mill-consortia, flok kienu se jħallsuha somma f'daqqa qsamnielhom sena sena mal-kirja.

Prinċipalment dawn kienu l-affarijiet li fl-opinjoni tagħhom kienu ħżiena, l-istess affarijiet li llum għamluhom ħafna agħar, agħar u agħar minn kif kienu.

Nibdew mill-kwestjoni taċ-ċens għal 99 sena.

Tneħħiet il-klawsola li l- mollijiet jingħataw b'ċens għal 99 sena?

Issa morna ħafna agħar għax f'dan il-proġett hemm element qawwi ta' residenzi u fil-kuntratt stipulaw li kulmin jixtri jew jidħol f'dawn ir-residenzi, inkluż dawk il-famużi penthouses li kellhom jitilgħu fuq il-palazzi, dawn jistgħu jispiċċaw anke freehold.

Mela issa morna oltre minn dak li kienu qed jikkritikawna fuqu!

Dak iż-żmien ikkritikawna wkoll għax għidna li se jinħolqu 500 job u din ma niżżilnihiex fil-kuntratt.

Issa huma qed jgħidu li se jħaddmu 1200 ruħ u ma niżżluhiex lanqas fil-kuntratt.

Mela jekk kien daqshekk importanti li tidħol klawsola fil-kuntratt biex żgur jitħaddmu 500 ruħ, ma jidhirlux il- ministru li hija aktar importanti li tidħol il-klawsola biex jitħaddmu 1,200 ruħ?

Sal-bieraħ stess baqa' jirrepeti li huma qatt ma taw mollijiet għal 99 sena u jiena ngiddbu u ngħidlu li qed ikun misleading għax Manoel Island kollha kemm hi, inkluż il-mollijiet t'hemmhekk, ngħataw għal 99 sena.

Għadu hekk sal-lum il-kuntratt.

Ingħataw mollijiet lill-privat anke fil- Marsa għall-użu inidividwali jew ta' kumpannija - mingħajr aċċess għall- pubbliku u għal dak it-tul ta' żmien.

Il-mollijiet tal-marina ta' Ta' Xbiex m'għadhomx f'idejn il-gvern imma ngħataw lill-Malta maritime authority.

Għandna 1000 foreshore li ħarġu huma mal-lukandi b'Lm10,000 fis- sena imma dawn ma jissemmewx.

Il-ministru qal li aħna ma ħallejniex l- aċċess għall-publbiku fuq il-mollijiet.

Mhux talli kellu jkun hemm l- aċċess għall-pubbliku talli aħna stipulajna dan fil-kuntratt!

Il-mollijiet kellhom jibqgħu miftuħin għal kulħadd u kellhom ikunu pedestrianised biex żgur jitgawdew minn kulħadd.

Kellna għażla bejn żewġ affarijiet; jew li l- mollijiet jingħataw lill-consortia bil-patt li jibqgħu miftuħin għall- pubbliku, jew li l-mollijiet iżommhom il-gvern u jagħti l-użu tagħhom lill- consortia.

Issa dan il-gvern għażel it-tieni waħda, imma b'liema mod?

Qalu li mhux se jagħtuhom b'ċens u tawhom b'encroachment!

Mhux biss tawhom b'encroachment imma hemm imniżżel li esklussivament għat-terminu ta' dan il- kuntratt, jiġifieri għal 99 sena, ħadd aktar m'għandu dritt għal encroachment fuq dawn il-mollijiet.

Għandhom esklussività ta' encroachment fuq il-mollijiet dawn il-consortia biss.

Aktar minn hekk, aħna ma konna se nagħmlu ebda bini fuq il-mollijiet.

Per eżempju, kellu jitwaqqa' l-bini taċ-Ċiniżi, fuq il-moll ta' taħt Sant'Anġlu, biex dak jibqa' moll miftuħ kollu kemm hu għall-pubbliku, filwaqt li llum se tinbena d-dawra ta' madwar Sant'Anġlu, inkluż il-moll.

Imma l-isbaħ waħda hi li aħna konna se nħallu l-wisa' tal-moll kollha għall- pubbliku u konna se nagħmlu pedestrian zone biss, u issa, peress li se jippermettu l-encroachment, se jibqa' ħames metri biss miftuħa għall- pubbliku, li allura jridu jservu għall-pubbliku u jridu jservu għall- karozzi li jridu jgħaddu minn hemm.

Imma ejja nħarsu lejn dak li qed isir illum.

Fil-PAC il-ministru qal li d-deċiżjoni kif se jsir il-proġett, lil min se jingħata l-proġett, b'liema kondizzjonijiet se jsir il-proġett u l- proċess kollu kien riżultat ta' deċiżjoni politika.

Dan mhux qed ngħidu jien.

Dan huwa recorded fil-minuti tad-diskussjonijiet li saru fil-public accounts committee.

Mr Speaker, għandna l-problema l-oħra li dan il-proġett ħareġ kompletament barra l-brief tal-planning authority.

Mela l-planning authority xi darba daħħlet f'dan il-proġett it-13-il tomna li se jagħti dan il-gvern fir-Rinella?

Fir-Rinella hemm it-tank cleaning farm, li flok se naqilgħuh minn hemm biex in-nies tal-Kottonera jieħdu aktar nifs u jitpaxxew, in addition issa se ndaħħlulhom area oħra, li tista' ssejħilha industrijali u kummerċjali, fejn jaħżnu, jiżbgħu, joborxu u jagħmlu maintenance tal-yachts.

F'dan il-proġett għandek il-lat spekulattiv ukoll.

Dan joħroġ mill-fatt li ma' consortium minnhom m'hemm ebda operatur, la operatur barrani, la bħala konsulent u anqas u anqas bħala investitur.

Għalfejn dejjem konna ntambru illi għandu jkun hemm operatur?

Għax aħna nafu x'jiġri hawnhekk.

Jekk il-gvern jaqbad biċċa art fejn irid li jkollu marina li tiġi operata, jista' jew isib l-operaturi hu u jiddijlja "A" to "C", il-gvern ma' l- operatur, jew inkella s-sistema li adotta dan il-gvern, li jiddijlja ma' intermedjarji, jiġifieri l-gvern jiddijlja ma' dawk li jispekulaw.

Allura l-gvern jiddijlja "A" ma' "B" u mbagħad "B" jiddijlja ma' "C", at the cost li l-gvern imur agħar.

U dan li qed jiġri hemmhekk.

Għandna l-fatt l-ieħor li din id-darba mhux il-gvern fassal il-proġett u mbagħad mar għall-għażla tal-consortia imma l-gvern għażel il-consortia u mbagħad il-consortia fasslu l-proġett.

Jiena mhux se noqgħod ngħid ma' min tkellimt - għalkemm din qed jgħidha kulħadd, anke l-istess consortia - imma meta sibt lil xi ħadd u biċ-ċajt għidtlu: Intom daqsxejn wiċċkom tost, mis- saba' ħadtulu l-id!

Kif wasaltu għal dik il-footprint daqshekk kbira?

B'risposta dan bid-daħka qalli: Inti ma tafx kif jiġri fin-negozju?

Titlob għaxra biex forsi jagħtik ħamsa u dan tlabnieh għaxra u tahomlna l- għaxra!

Kemm hi sabiħa din!

Imbagħad jiġi hawnhekk u jippretendi li nagħtuh il-prosit, basta qaleb l-affarijiet kif deherlu hu!

Qed ngħid dan bl-ebda disrispett lejn il-ministru imma qed nikkritika l-mod kif sar il- proċess.

Ejja naraw x'hemm iktar differenti f'dan il-proġett.

Se jkun hemm marina li skond il-ministru ma tirrendix.

F'pajjiżi oħra kulħadd irid jinvesti fil-marinas u Alla jbierek dawn qed jgħidulu li l-marina ma tirrendix!

Imma minn marina li kienet tibda mill-moll ta' Sant'Anġlu sal-club tar- regatta, issa ġiet mill-ponta ta' barra ta' Sant'Anġlu, tidħol sal-moll tar- regatta u terġa' toħroġ fuq in-naħa l-oħra, mill-Maċina sal-ponta ta' l- Isla.

Alla jbierek dawn jgħidu xi ħaġa u aħna nemmnuhom, basta nagħtuhom dak kollu li jridu!

Rigward Sant'Anġlu, il-brief tal-planning authority tgħid specifically liema huwa l-bini li jista' jiġi restawrat f'dan il-proġett, u fil-fatt issemmi l-palazzi u eskludiet barra lil Sant'Anġlu bħala kumpless u l- maritime museum.

Imma hawnhekk qed issir l-ikbar ħrafa fl-istorja tal- kultura u ta' l-istorja tagħna għax il-ġawhra ta' Sant'Anġlu hija xi ħaġa li ma tistax taqsamha f'elf biċċa u lil dak tgħidlu: Inti ħu din għall- joyrides, inti ħu biċċa mill-moll ta' taħt Sant'Anġlu biex tibni r- residenzi, inti ħu quddiem Sant'Anġlu biex tibni l-clubhouse u inti dur mal- kantuniera ta' Sant'Anġlu biex tibni l-health centre!

U minn kumpless wieħed, bħalma l-planning authority ħarġet proġett fuq ir-Ricasoli biss, issa dan ma tistax tagħmlu għal Sant'Anġlu għaliex biċċa minnu ħadha wieħed u biċċa oħra ħadha l-ieħor.

Issa anke l-moll ta' taħt Sant'Anġlu, fejn aħna konna se nħalluh miftuħ għall-pubbliku, hawnhekk mhux talli mhux se nagħtu aċċess għall-pubbliku talli se nibnuh ukoll!

Issa ħalli nitkellem dwar ix-xatt tan-naħa tal-Kalkara.

Is-sena l-oħra dawn kienu insistew ħafna biex inniżżlu fil-kuntratt li n-nies ikunu jistgħu jgħumu n-naħa tal-Birgu!

Il-ministru qal li għamilna 18-il siegħa niddiskutu fil-PAC, imma jgħidilna l-Onor.

Zammit Dimech jekk semmejnilux darba f'dawk is-sigħat kollha biex iniżżel il-kondizzjoni li n-nies ikunu jistgħu jgħumu l-Birgu?

Mela aħna mġienen, ma nafux li hemmhekk ma jgħum ħadd!

Insistejtu tant dakinhar biex aħna nassiguraw li n-naħa tal-Birgu jkunu jistgħu jgħumu, u issa l-uniċi tliet postijiet fejn verament jgħumu n- nies se teqridhom?

Qed nirriferi għall-bajja tal-Kalkara, in-naħa tal- Ħofra u l-moll ta' l-Isla.

Mr Speaker, dwar il-parti residenzjali ilu jingħad li se jkun hemm mix u li dawn ir-residenzi se jinbiegħu lin-nies tal-Kottonera.

Mela għad baqgħalna ċans sal-lejla biex nassiguraw dan, u kulma għandu jsir hija klawsola żgħira ta' erba' linji fejn il-gvern jobbliga lill-consortium li dawk il-units ta' residenza jbigħhom lin-nies tal-lokal.

Għaliex ma nagħmlux hekk?

Għaliex kull darba noqogħdu ndaħħlu ħafna dubji u ngħidu: Ara ma taħsbux li dawk se jinbiegħu lill-barranin u ara ma taħsbux li dawk mhux għan-nies tal-lokal!

Dawn problemi biss se jġibu n-naħa tal- Kottonera.

Se jagħmlu iktar strain fuq l-infrastruttura u se jżidu mad- density tal-Kottonera.

Illum min ma jafx li Malta hija pajjiż bl-ogħla population density fl-Ewropa!

F'Malta l-ogħla population density tinsab fil-Kottonera u flok se naqilgħu n-nies minn hemm u nibagħtuhom x'imkien ieħor biex nagħtuhom iktar nifs, se ntellgħulhom iktar residenzi u nibagħtulhom 400 ruħ oħra hemm isfel!.

Mr Speaker, se jiżdiedu wkoll l-istores fejn kien hemm is-siment, l- istores tal-mina li tagħti mill-Birgu għan-naħa tal-Ħofra, u se ikabbru l- Maċina.

Jien ma nistax nifhem kif il-ministru qal li kulħadd kuntent, inkluż il-kunsilli, meta din aħna konna ħallejnieha f'idejn il-kunsill.

In- nies jafu b'dan jew ma jafux?

Il-kunsill fehemhom lin-nies?

Veru li l- ministru ltaqa' mal-kunsill?

Għax il-feedback li għandna mill-kunsilliera mhijiex kif qal il-ministru u meta tlabnieh il-minuti ta' dawk il-laqgħat ma ppreżentalna xejn.

Diġà semmejt kif il-mollijiet kibru u għandek biċċa art ta' 13-il tomna fir-Rinella, li again din qiegħda barra mill-brief tal-planning authority.

Ir-remains storiċi ta' Bighi huma nklużi wkoll f'din l-area u għandek il- preċedent, li fl-ebda kuntratt qatt għadu ma deher s'issa, fejn il-gvern qed jagħti l-possibbiltà li jkun hemm il-permuta.

Ħalli ngħid x'inhi l- permuta ħalli kulħadd jifhem.

Il-permuta hija meta l-gvern jgħidlek: Jien se nagħtik 13-il tomna art fil-Kalkara pero' sa l-aħħar tas-sena jien flok dik l-art nista' nagħtik 13-il tomna art x'imkien ieħor.

Meta aħna staqsejna fejn jista' jkun dan ix-x'imkien ieħor - il-Mellieħa, Tas-Sliema, Pembroke, San Ġiljan jew San Ġwann? - qalulna li ma jafux.

Allura issa nistgħu niftehmu li nneħħu 13-il tomna art fil-Kalkara u mbagħad nagħtuhom 13-il tomna art, per eżempju, f'San Ġiljan?

Ħaġa oħra li rrid nistaqsi hija: Għaliex din il-fissazzjoni li l-hard- standing facilities għall-boats bilfors iridu jiġu fil-Kottonera?

Jekk aħna rridu nagħtu nifs lill-Kottonera, tista' ssir il-marina fil-Kottonera u mbagħad min irid itella' l-boat fuq l-art itellagħha x'imkien ieħor.

Hawn nies li jħallu l-boat ix-Xemxija mbagħad darba fis-sena jeħduha Manoel Island.

Hawn min iħalliha Ta' Xbiex u mbagħad jeħodha l-Kalkara.

Jiġifieri m'hemm l-ebda liġi li tgħid li l-hard standing facilities tal- boats iridu jkunu bilfors fejn għandek il-marina.

Mr Speaker, imbagħad għandna l-istorja sabiħa tal-casino, għax meta għidtlu li dan qed jingħata b'Lm100 qalli li mhux hekk.

Nitlob lill- ministru jfehemhielna għax ħadd m'hu qiegħed jifhem kif se jingħata dan il- casino.

Is-sena l-oħra l-gvern preċedenti ta permess lil kumpannija biex tagħmel casino fuq proprjetà tagħha u barra l-liċenzji, fees etc. ta' kull sena, dik il-kumpannija kellha tħallas ma' l-Lm400,000 għal dak il-casino.

Issa qiegħed jingħata casino fuq proprjetà tal-gvern imma Alla jbierek se jingħata b'xejn, jiġifieri dan il-consortium mhux se jħallas l-Lm400,000 li ħallas ħaddieħor.

Imbagħad ħarġet il-fiduċja kbira li għandhom fil- Kottonera għax meta għidnielhom b'dan, qam xi ħadd min-naħa tal-gvern u qalilna: Issa inti se tħallat il-casino ta' Buġibba mal-casino tal- Kottonera!

U meta staqsejnieh għaliex, qalilna: U ejja, mela l-Kottonera bħal hemm!

Din hi l-fiduċja li għandna fil-Kottonera!

Mr Speaker, fil-PAC semmejna wkoll il-liċenzja tal-lukanda u ssemmew il- permessi biex jinbnew il-penthouses.

Hawnhekk inneħħilu l-kappell għax neħħiehom.

Għandna l-fuelling station għan-naħa ta' l-Isla.

Ara hawnhekk ħadd m'hu qiegħed jgħidilhom min se jieħu ħaġa u min se jieħu oħra.

U msieken is-suwed f'dan kollu huma n-nies ta' l-Isla għax dawn kulma se jmisshom hija l-parti tal-marina fuq dik in-naħa, biex żgur jinqatgħalhom l- għawm u jinqatgħalhom it-trakkar tad-dgħajjes, u se jagħmlulhom il-fuelling station biex iktar jimlewhom bil-petrol u d-diesel.

Ħaġa oħra li qajjimna waqt il-kumitat kienet li kif inhu l-kuntratt se tiżdied l-ispekulazzjoni.

Il-kuntratt tal-gvern preċedenti kien jgħid li l- consortia ma jistgħux jittrasferixxu x-shares qabel ma jkun lest il-proġett u safejn naf jien dakinhar, meta huma kienu fl-oppożizzjoni, kulħadd kien qabel magħha din.

Issa fil-kuntratt tal-lum qed jagħtu permess li parti mix-shares jistgħu jiġu ttrasferiti anke during the construction period tal- proġett.

(Interruzzjonijiet) Imma basta l-proġett kiber ħafna, bħal dak li qallu għax kbir huwa aħjar!

Dan m'għandu x'jaqsam assolutament xejn.

Mr Speaker, ladarba l-proġett kiber daqshekk u flok consortium wieħed issa għandna tnejn, għaliex il-gvern se jmur daqshekk agħar milli kien se jmur skond il-kuntratt tas-sena l-oħra?

Il-ministru kull darba jgħidilna li l-gvern preċedenti kien se jdaħħal Lm370,000 mingħand consortium wieħed talli kien se jagħtih il-palazzi, il- marina quddiem il-palazzi u l-użu tal-moll.

Issa żidna dawn l-affarijiet kollha li semmejt u qed jgħidilna li l-gvern se jiġbor iktar għax se jiġbor Lm500,000.

Imma jien ngħidlu biex is-somom jaħdimhom sew għax qabel konna se niġbru Lm370,000 fuq footprint ta' għal 11-il tomna, filwaqt li issa l- footprint telgħet għal 55 tomna, ħames darbiet iktar.

Anke jekk tistaqsi lil tifel żgħir: Isma', jekk ta' 11-il tomna kont se ddaħħal Lm370,000, ta' 55 tomna kemm għandek iddaħħal?

Dan malajr jgħidlek li dawn jiġu mal- Lm1.85 miljun.

Għalhekk lill-ministru tlabnieh jagħmel il-breakdown ta' l- affarijiet u jispjegalna kif wasal għas-somma ta' Lm250,000 kull consortium, biex aħna nkunu nafu li tal-bini żamm prezz, ta' l-art żamm prezz ieħor u ta' l-istores żamm prezz ieħor.

Imma din m'għamilhiex.

Ejja ngħidu li ma jiġborx Lm1.85 miljun.

Imma allura kemm għandu jiġbor: Lm1.7 miljun, Lm1.6 miljun, Lm1.5 miljun, Lm1.4 miljun, Lm1.3 miljun, jasal sa Lm1 miljun, kważi jnaqqas bin-nofs?

Imma xorta jibqa' shortfall sostanzjali, bejn dak li kellu jiġbor ma' dak li verament ġabar.

Il-ministru qalilna li aħna qed inħarsu lejn iż-żewġ consortia b'mod li naraw wieħed iswed u l-ieħor abjad, u aħna għidnielu: Dak inti qed taħseb hekk u probabbli qed taħseb li aħna qed naraw iswed lil min hu abjad ħafna għalikom.

Meta staqsejna lill-ministru jekk hux minnu li wieħed mill- consortia ħa 11-il tomna u l-ieħor ħa 44 tomna hu kkonferma dan, u meta tlabnieh jispjegalna għaliex it-tnejn li huma qed iħallsu l-istess somma, ma spjegalniex.

Peress li m'hemmx min hu iswed u min hu abjad, allura kif wieħed ħallas Lm250,000 ta' 11-il tomna u l-ieħor ħallas Lm250,000 ta' 44 tomna?

Allura min qed jarahom iswed u abjad lil dawn il-consortia, aħna jew huma?

Mr Speaker, imma l-isbaħ waħda hija l-kwestjoni tal-boll għax jien għadni niftakar kemm qalgħulna qalbna d-darba l-oħra u qalu: X'jiġifieri ma jħallsuhomx f'daqqa Lm700,000 boll.

Veru dawn ma kenux se jħallsuhom f'daqqa, pero' s-Lm700,000 boll ġew kapitalizzati fil-kirjiet kull sena.

Konna ħdimnieha li jħallsu Lm70,000 fis-sena imma mbagħad fuq 99 sena ma nafx kemm kienet ġiet, u skandalizzaw ruħhom u qalulna li mhux sew.

Issa l- boll tela' għal Lm1.65 miljun u meta staqsejnieh b'kemm ikkapitallizzahom fil-kirjiet qalilna: Xejn, zero, dawk maħfurin!

Jiena nidħak b'dawn l- istess nies li kienu ġew jgħidu li se nċaħħdu lin-nies tal-Kottonera mill- għawm, milli jagħmlu barbecues u jgawdu l-mollijiet, imbagħad illum jiġu b'dawn il-ħneżrijiet!

Jiddispjaċini li jkolli ngħidilhom "ħneżrijiet" imma jekk se nibqgħu sejrin hekk, wieħed ma jimpurtahx għax ma jdaħħalx Lm10 miljun mill-HSBC, l-ieħor ma jimpurtahx għax ma jdaħħalx Lm2 miljun minn hemmhekk, imbagħad fejn induru għall-flus?

Imbagħad wieħed li jkun qiegħed iħallas Lm180 kera fuq daru, għax f'sena żdiedlu l-overtime b'Lm200 mid- dipartiment tad-djar jgħidulu li issa l-kirja m'għadhiex Lm180 imma ġiet Lm496.

Mela l-miljuni nħalluhom għaddejjin u minflok niġbru l-flus imbagħad min se jieħu l-Kottonera, niġbruhom minn dak il-ħaddiem li għaliex jiżdied b'Lm200 fl-overtime ngħollulu l-kirja bi Lm300.

Din hi s-serjetà?

Ta' dan irridu nagħtuh il-prosit?

Jien biex ma niksirlux qalbu ngħidlu: Prosit, ibqa' agħmilhom ħalli nibqgħu nagħtuk il-prosit!

Mr Speaker, il-gvern preċedenti kien ħadem ir-rebates b'mod li fl-ewwel sena l-consortium iħallas Lm120,000, fit-tieni sena Lm170,000, fit-tielet sena Lm270,000 u mir-raba' sena jibda jħallas il-full, jiġifieri Lm370,000.

Issa r-rebates ta' kull consortium ġew imqassma hekk: Lm40,000 fl-ewwel sena, Lm81,000 fit-tieni sena, Lm120,000 fit-tielet sena, Lm160,000 fir- raba' sena u jitla' għal Lm250,000 fil-ħames sena.

Imma dan x'sena jagħmel meta kabbarna l-proġett tant?

L-unika skuża li hemm hija li dan il-gvern mhux qiegħed iħares lejn il-flus.

Imma jekk hawn ma nħarsux lejn il-flus, hemmhekk ma nħarsux lejn il-flus, allura x'qegħdin nagħmlu hawn?

Kull meta l-gvern jixtri xi ħaġa mingħand xi ħadd barrani irid iħallas il-belli liri, imbagħad meta l-gvern jagħti xi ħaġa ma joqgħodx iħares lejn il-flus, diment li jkunu sħabu.

Ara meta ma jkunux sħabu naħseb li jħares!

Issa niġi għall-performance bond.

Meta l-proġett kien se jqum Lm6 miljun, il-performance bond kienet ta' Lm0.5 miljun.

Issa l-proġett se jkun ta' Lm8 miljun għal kull consortium u l-performance bond ħallewha xorta.

Imma dan jagħmel sens jew ma jagħmilx?

Il-bieraħ l-Onor.

Zammit Dimech qalli: Intom moħħkom biss fil-flus!

Jien nibda niftakar meta kontu tgħajru: Aħleb Ġuż, aħleb Ġuż!

U jien għidtlu: Sewwa issa, flok noqogħdu ngħidu Aħleb Ġuż, jiġu xi erba' consortia bħal dawn iduru miegħek u joqogħdu jgħidulek: Aħleb Frans, aħleb Frans!

U flok aħna naħilbu lil Ġuż, huma jaħilbu lil Ċikku!

Mr Speaker ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk u aħna qed nitkellmu għax għad baqgħalna x'naħilbu.

Intom kontu tgħajruna meta fi żmienna ridna li l- bank, l-Air Malta u korporazzjonijiet oħra jkunu tal-gvern.

Imma kieku l- bank ma kienx tal-gvern, li kieku ma dħalniex aħna biex nagħmlu l-Air Malta, li kieku l-gvern ta' dak iż-żmien ma waqqafx it-Telemalta, ma kienx ikun hemm xi tbigħ illum.

Imma ma jimpurtax, Mr Speaker, forsi fl-aħħar wieħed jitgħallem!

MR SPEAKER: Onor. Vella ippermettili niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

ALFRED SANT: Nipproponi li l-Onor.

Vella jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Karmenu Vella jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem.con.

ONOR.

KARMENU VELLA: Nirringrazzja lill-proponent lis-sekondant u lill- Kamra kollha.

Mr Speaker, dwar il-mod kif ingħata, aħna diġà għidna li legalment il-gvern jista' jaqbad u jgħaddi bċejjeċ ta' art b'riżoluzzjoni fil-parlament u ż-żewġ gvernijiet adottaw din is-sistema.

Il-gvern preċedenti kien se jgħaddi l-proġett tal-Kottonera b'riżoluzzjoni fil- parlament, kif se jagħmel il-gvern tal-lum ukoll, bid-differenza li l-gvern ta' dakinhar għażel il-consortium wara li ħareġ sejħa għal offerti u l- gvern tal-lum se jgħaddih bla ma ħareġ offerti xejn, imma qabad u għażlu l- ministru kif irriżulta mid-diskussjonijiet tal-PAC.

Allura stajna għaddejna l-proġett ''Connections'' bl-istess mod, ma kienx hemm għalfejn noħorġu call for interested parties!

Stajna ħriġna l-proġett tas-sea passenger terminal hekk ukoll.

Il-gvern tal-lum stess, għax forsi hemm ministru iktar serju mill-ieħor, ma ħariġx il-White Rocks billi qal: Isma', Karmenu Vella tridu l-White Rocks?

Ejja ħa nitkellmu u ħudu!

Ma jistax ikun min jimxi b'linja, meta se nbigħu bank jiddeċiedi ministru, meta se joħroġ il-proġett tal-Kottonera jiddeċiedi ministru, u fi proġetti oħra l-affarijiet jimxu iktar b'mod serju u noħorġu call for applications.

L-affarijiet jistgħu jibqgħu sejrin hekk?

Nixtieq nistaqsi wkoll għalfejn iddaħħal it-tieni consortium, li dak iż- żmien ma kkwalifikax.

Dan ma kkwalifikax l-ewwelnett għax ma qagħadx għall- criteria li ġew stabiliti.

Wieħed mill-criteria kien li dan iġib investiment minn barra u ried ikollu operatur miegħu.

Ħalli naqra ittra li kienu bagħtulna:

"On behalf of Cottonera Waterfront, I wish to confirm that the Lm1 million equity is secured and the 40% foreign investment is also secured."

Peress li aħna konna ġegħelniehom jiddepożitaw il-paid-up capital ta' Lm1 miljun, dawn bagħtulna l-ittra biex jgħidulna li dawn qegħdin hemm u li dak iż-żmien, tmien xhur ilu, il-foreign shareholder daħal ukoll.

U jien nistaqsi lill-ministru llum biex jiċċekkja ħalli jara kif il-Lm1 miljun lanqas sal-lum għadu ma ħareġ, lanqas fil-kuntratt.

Qalilna:Xorta għax ħareġ...(Interruzzjonijiet) Inti għidtli li garanzija xorta!

Ħa nagħtik eżempju: Jien għandi dar li tiswa Lm1,000 u magħha għandi somma flus cash ta' Lm1,000 oħra, u ħaddieħor għandu Lm1,000 dar u fuqha jagħmel garanzija biha ta' Lm1,000 u inti tiġi tgħidli li dawn it-tnejn l-istess!

Mela wieħed għandu Lm2,000 għax għandu Lm1,000 dar u Lm1,000 cash, u l-ieħor għandu Lm1,000 dar u Lm1,000 garanzija fuq id-dar, allura dawk Lm2,000 jew Lm1,000 iġibu?

Dan kien f'Mejju ta' l-1998, illum inressquhom għall- kuntratt u wara li tawna din l-ittra, dawn l-affarijiet għadhom lanqas qegħdin hemmhekk.

Imma basta ninnegozjaw magħhom!

Ma rridx noħroġ barra mis-suġġett imma rrid naqra l-parti li tittratta dwar il-financing tal-proġett:

"Finance will be obtained through a syndicated loan, arranged by a number of international and local financial institutions that have firmly expressed interest in the project.

It is expected that this syndicated loan would be coordinated by HSBC's Midland Bank plc and by Prof Edward Scicluna, the group consultant."

Din qed insemmiha biss biex wieħed issa jibda jifhem għaliex meta aħna tkellimna fuq l-HSBC, kien l-istess Prof Scicluna li qalilna biex noqogħdu attenti għaliex nagħmlu l-ħsara.

Kien ikun iktar aħjar kieku qalilna: Isma', oqogħdu attenti għax tagħmlu l-ħsara, għax jien għandi interess li l- ħsara ma ssirx u jien għandi interess li dawn l-affarijiet nkomplu ninnegozjawhom.

Il-ministru qalilna li għandna continuation fl-għażla ta' dawn il- consortia, imma jien staqsejtu jekk dawn il-consortia li qed jiddjilja magħhom illum humiex l-istess ta' qabel.

Dawn inbidlu, żdiedu, naqsu, tħawdu?

Qalilna li kien hemm xi tibdil fix-shares u meta staqsejna jekk kenux qabel, waqt jew wara d-diskussjonijiet ma ngħatajna l-ebda informazzjoni.

Dawn il-consortia qed jiġu ttrattati differenti.

Fil-fatt anke deposits għandhom differenti għax wieħed għandu l-Lm1 miljun imħallsa u l-ieħor għandu Lm250,000 imħallsa; wieħed għandu performance bond depożitata u l-ieħor għamel garanzija.

Semmejt iċ-ċens, l-area u r-rebates u issa se nispjega kif ġew trattati differenti f'ħaġa oħra wkoll.

Mil-lat storiku u mil-lat kulturali aħna oġġezzjonajna għal tliet affarijiet.

L-ewwelnett li fuq il-palazzi m'għandhomx jinbnew penthouses, it-tieni li l-fdalijiet ta' l-isptar ta' Bighi għandhom jitneħħew mill-art tar-Rinella u t-tielet li Sant'Anġlu m'għandux jiġi maqsum f'elf biċċa.

Liema biddlu minn dawn?

Biddlu dik il-parti tal-proġett li kienet tal- consortium li kien magħżul qabel, allura ddeċidew li l-penthouses ineħħuhom, imma ż-żewġ affarijiet l-oħra li se jieħu ħsiebhom il-consortium l-abjad tagħhom ħallewhom hemm għax ma qalux li se jaqtgħu l-proġett ta' Sant'Anglu u l-isptar ta' Bighi.

Mr Speaker, dejjem nitkellmu fuq il-bżonn ta' żvilupp sostenibbli u li fl- istess ħin inħarsu l-patrimonju ta' dawk li ġejjin warajna, u kull darba ngħidu li rridu noqogħdu attenti li we do not deplete our resources għall- posterità u mbagħad nagħmlu l-kontra.

Meta aħna tajna l-palazzi u l-marina biss għall-proġett tal-Kottonera u ħallejna Sant'Anġlu biex jiġi ttrattat għalih, id-dock no. 1 għalih, il-proġett tal-port passenger terminal għalih, il-proġett ''Connections'' għalih, Manoel Island għalih eċċ., xi ħadd seta' jgħid bl-ikbar imaġinazzjoni li dan l-iżvilupp ma kienx se jkun sostenibbli?

Mhux sostenibbli llum.

Ejja nitgħallmu mill-iżbalji li għamilna fil-passat u bħala eżempju nħarsu lejn Paceville.

Il-problema ta' Paceville hija għaliex hemm ħafna attivitajiet li ma jaqblux ma' xulxin; hemm ir-resident li jrid jorqod, it-turist li jrid imur id-disco u jrid jgħajjat, il-karozzi li jgħaddu minn fejn ikun hemm il- pedestrian, hemm konflitt ta' ħafna attivitajiet.

U l-istess se jerġa' jkollna fil-Kottonera għax fi proġett wieħed qed nitfgħu ħafna affarijiet.

Semmejna joyrides, residential units, marinas u anke parti industrijali fejn jagħmlu maintenance fuq il-yachts.

Ma jistax ikun li dak il-proġett ikun sostenibbli għax għandek konflitt ta' ħafna interessi.

Xi jfisser li tagħmel proġett sostenibbli?

Ifisser li inti l-ewwel interess li trid tħares huwa dak tal-komunità tal-lokal.

Aħna qegħdin inħarsu l-interess tal-komunità tal-Kottonera?

Jiena ngħid li mhux qed inħarsuh biżżejjed għax jekk nieħdu l-impjiegi ...

Jiena naqta' rasi li minn dawn l-1,200 impjieg li qed isemmu ma jkunx hemm 200 ruħ mill-Kottonera u ngħid għaliex.

Jekk wieħed jara n-nies unemployed li hemm fil-Kottonera - u hemm bżonn ta' mpjiegi għan-nies tal- Kottonera - kemm isib minnhom li għandhom il-korsijiet ta' l-ITS biex imorru jaħdmu f'dawn il-lukandi?

Jekk irridu nagħmlu proġett sostenibbli u verament naqdu lin-nies t'hemmhekk, irridu naħsbu minn issa biex nibdew nagħtu training lin-nies tal-Kottonera għal dawn l-1,200 job li se jkunu maqsuma f'ħafna kategoriji.

Jekk ma nagħmlux hekk, meta joħorġu dawn il- jobs u jmorru japplikaw għalihom in-nies tal-Kottonera, jgħidulhom: Inti m'intix tajjeb għal dan il-job, dak mhux tajjeb għall-ieħor, dak għax għandu l-misluta, l-ieħor għax għandu t-tpinġija.

Ejja nibdew minn issa biex man mano li tiela' l-proġett inkunu qed nittrejnjaw lin-nies biex ikunu kapaċi għal dawn il-jobs.

Mr Speaker, kif se ngħinu lill-komunità tal-Kottonera permezz tal-parti residenzjali?

Jekk verament irridu ngħinu lin-nies tal-Kottonera, ejja nnaqqsu n-nies minn hemmhekk u mhux inżidulhom iktar units residenzjali.

Se nżidu t-traffic tal-karozzi, se nżidu l-pressure fuq l-infrastruttura eżistenti u se ngħollu d-densità tal-popolazzjoni.

Allura dawn fejn se jieħdu n-nifs?

Naħseb ikun għajb jekk nispiċċaw flok nagħmlu proġett li jagħti nifs u l-ħajja lill-Kottonera, nagħmlu proġett li joħnoq iktar dik l- area.

Mr Speaker, nagħmel l-aħħar punt u nagħlaq.

Aħna kulma stajna nagħmlu fil-PAC - u għamilnieha għax biex iddaħħal lill- awditur jivverifika ċerti affarijiet minn kumitat ta' seba' membri, jekk ikollok tliet voti biss tgħaddi - kien li nitolbu li l-Awditur Ġenerali jivverifika jekk il-proċess ta' kif ingħata dan il-proġett kienx proċess tajjeb jew le.

U l-Awditur Ġenerali qalilna: Jien ma nidħolx fiha għax din policy tal-gvern u jiddeċiedi l-gvern!

Jien ma' din ma naqbilx għax l- awditur għandu ħafna dmirijiet li jrid jaqdi u jiena nemmen li r- responsabbiltajiet tiegħu mhumiex biss fejn jidħlu flus.

Mela riżorsi li jikkonsistu f'bini jew art tal-gvern, jew liċenzja tal-gvern mhux daqs il- flus?

Allura l-awditur jista' jidħol fuq Lm1,000 - għax Lm1,000 huma flus - imma fejn hemm involuta biċċa art tal-gvern, li kapaċi tiswa miljuni ta' liri, ma jidħolx għax dik hija art!

Mr Speaker, jiena jiddispjaċini imma fuq din ma tantx nista' naqbel.

Mr Speaker, biex nagħlaq xtaqt inressaq tliet emendi għal dan l-abbozz ta' kuntratt li għandna quddiemna:

''I'' Fi klawsola 14 ħassar il-kliem "five hundred thousand liri (Lm500,000)" u daħħal il-kliem "eight hundred thousand liri (Lm800,000)".

''J'' Fi klawsola 16 tat-tieni parti tal-konvenju ħassar il-kliem "five hundred thousand Maltese liri (Lm500,000)" u daħħal il-kliem "eight hundred thousand Maltese Liri (Lm800,000)".

''K'' Il-klawsoli (i), (iv), (v), (vi) u (x) f'paġni 16 sa 19 tal-kuntratt, għandhom jitneħħew.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

HELENA DALLI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Michael Angelo Refalo.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Mr Speaker, nixtieq nagħmel intervent qasir dwar din ir-riżoluzzjoni li għandna quddiemna.

Ovvjament m'iniex se nidħol f'dettalji pero' se nipprova nittratta dan id-dibattitu minn angolu ftit differenti.

Segwejt b'attenzjoni d-dibattitu li sar s'issa u grosso modo naħseb li nistgħu naqsmu d-diskorsi kemm ta' naħa u kemm ta' naħa oħra fi tliet kategoriji.

Uħud ħadu l-linja purament politika u anke marru lura għall- ġrajjiet li kellna fil-Kamra madwar sena ilu, eżerċizzju li għal uħud kien utli u jista' jkun li għal ħaddieħor kien ftit inutli wkoll.

Għaliex filwaqt li nemmen li ma kienx possibbli li wieħed jinsa u ma jagħmilx riferenzi għall-passat, daqshekk ieħor ma jidhirx li kien ta' siwi kbir li noqogħdu biss fuq il-passat u ninsew għal kollox il-ġejjieni u anke din ir- riżoluzzjoni.

Kien hemm kollegi oħra f'din il-Kamra - u dan m'iniex ngħidu bi kritika imma ngħidu biex nikkategorizza l-mod kif ġiet approached ir- riżoluzzjoni - li ħarsu lejn il-business side ta' dan il-kuntratt, in- negozju li Malta se tagħmel ma' dawn iż-żewġ consortia.

U issa għadna kif smajna kif consortium qed jiġi pprivileġjat kontra l-interessi ta' l-ieħor u affarijiet bħal dawn.

Sur President, jien ngħid li din hija kwestjoni ta' opinjoni għax in- negozju tista' tikkwalifikah bħala good deal jew bad deal skond il- perspettiva li tħares minnha.

Ma naħsbix li kienet tkun xi ħaġa impossibbli li l-ministru jġiegħel lill-consortia jħallsu xi ħaġa aktar f'ċens iżda fl-istess ħin meta wieħed iżomm quddiem għajnejh l-investiment potenzjali li wasal għalih il-ħabib tiegħi, tista' wkoll tistaqsi jekk b'ċens ogħla wieħed kienx jikseb dik il-miżura ta' investiment li fil-fatt toħroġ minn dan il-kuntratt.

Domandi bħal dawn jistgħu isiru bil-gzuz u tista' tagħmel queries dwar kollox f'dan il-kuntratt.

Iżda jidhirli li jekk noqogħdu ninħlew f'eżerċizzji simili - eżerċizzji li jistgħu jkunu utli wkoll, għax forsi użajt il-kelma ħażin "ninħlew" - inkunu qed ngħixu biss fid-dinja tal-"forsi", tal-punti interrogattivi, ta' x'kien jista' jiġri u anke tal-perceptions.

Jien stajt ukoll noqgħod nimraħ fil- fantasija u noqgħod ngħid kemm se jkun hemm investiment kbir, kemm se jimpjegaw nies, kemm se jdaħħlu flus dawk, kemm ħadu cut dawn, kemm se jispekulaw, stajt nagħmel dan kollu, pero' sakemm fil-fatt iseħħ dan il- proġett, kulma jkun qiegħed jintqal fil-fatt ikunu biss speranzi, ikunu biss dubji, mirages li jistgħu jintlaħqu u ħafna drabi ma jintlaħqux.

Jien nemmen li l-paraguni huma odjużi u għalhekk m'iniex se nagħmel il-paraguni u ma nqabbilx x'inġieb qabel ma' dak li ġie akkwistat issa.

Mr Speaker, meta l-Onor.

Zammit Dimech tkellem fuq ir-riżoluzzjoni smajna l-pros tagħha u mill-membri ta' l-oppożizzjoni smajna l-parti kuntrarja.

Għalhekk issa m'iniex se nikkonċentra fuq dawn imma se nipprova nżomm kemm jista' jkun saqajja fl-art, mhux għax m'hemmx aspetti oħra fuqxiex wieħed jista' jitkellem imma rrid naħseb u rrid nara jekk Malta in ġenerali u l- Kottonera in partikolari għandhomx bżonn jew le li jsir proġett bħal dak li qed tiddiskuti din il-Kamra.

Fil-fehma tiegħi, naqblu jew ma naqblux fuq il-pros u l-cons u d-dettalji li smajna lkoll, m'hawnx wieħed f'din il- Kamra li jgħid: Isma', fil-Kottonera m'hemmx ħtieġa li jkun hemm proġett bħal dan.

Għalhekk għall-mistoqsija jekk dan il-proġett hux bżonjuż u jekk għandniex inkomplu mexjin bih, jekk hux sewwa li f'area meqjusa dipressa jistax isir xi ħaġa biex tqajjem l-aspettattiva u twassal għat-twettiq tal- mira għal ġejjieni aħjar, jien naħseb li kull membru ta' din il-Kamra jqum u jgħid: Iva.

L-iva għal din il-mistoqsija tiġi sew min-naħa tal-gvern kif ukoll min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Jien fil-konklużjoni tiegħi ngħid li filwaqt li naqblu lkoll fil-prinċipju, ċertament li hawn diverġenzi - u anke tista' tgħidilhom diverġenzi kbar - f'dak li huwa dettall.

U meta ngħid "dettall" ma jfissirx affarijiet żgħar ta' dettall imma jista' jkun il-mod kif wieħed ikun qiegħed iħares lejhom.

Fil-prinċipju as such ngħid li hawn kunsens u jiena ma nemminx li l-oppożizzjoni ddikjarat li se tivvota kontra għax ma tridx il-proġett, jew b'sens ta' pika jew inkella għaliex għadha urtata mill-passat imma naħseb li se tivvota kontra għal raġunijiet li tan-naħa l-oħra ġenwinament iħossu li huma validi.

Għalhekk nemmen u naħseb li m'hijiex kwestjoni ta' ftit mijiet li wieħed jista' jġib minn deal jew ieħor.

Sur President, dwar dan tajjeb li nfakkar li meta wieħed ikun qiegħed jinnegozja jiltaqa' ma' ċerti mumenti li jistgħu jkunu make or break u allura wieħed ikollu l-għażliet quddiemu u jgħid: Isma' se nipprova nagħfas għal iktar, se nipprova nirrestrinġi iżjed jew inkella nipprova kemm jista' jkun nimmanuvra biex inwassal il-vapur sal-port?

Ovvjament, dejjem jekk jiena għandi interess li nwassal il-vapur sal-port!

Jiena naħseb li minn din il-perspettiva għandna nħarsu lejn kif saru n-negozjati u kif wasalna għal dan.

Issa kif jista' l-partit ta' l-oppożizzjoni jgħid li dawn m'humiex terms tajba?

M'iniex se noqgħod ngħid li għandek żball għax dik l- opinjoni tiegħek u l-opinjoni wieħed irid jirrispettaha.

Sur President, iżda ladarba naqblu fil-prinċipju li dan il-proġett huwa meħtieġ, filwaqt li l-oppożizzjoni għamlet dmirha u ressqet l-alternattivi, ressqet il- kritika, issa sta għall-gvern li fl-aħħar mill-aħħar meta jasal iż-żmien iwieġeb għal għemilu u, wara li noqogħdu għall-proċeduri ta' din il-Kamra, nerfgħu ir-responsabbiltà tad-deċiżjoni u ninżammu lkoll accountable għaliha.

Jien ma noqgħodx inħares lejn il-ministru u ngħid li tort tiegħu.

Aħna qed naqblu miegħu, qbilna miegħu fil-kabinett u qed naqblu miegħu f'din il-Kamra.

Allura l-accountability m'hijiex ta' persuna waħda imma hija ta' din in-naħa tal-Kamra.

Mr Speaker, nerġa' ngħid li ma rridx nintilef fis-sħab tal-fantasija u noqgħod noħlom bin-numri ta' kemm se jaħdmu fuq il-proġett, kemm se jiddaħħlu flus fil-kaxxa ta' Malta, min se jibni, min se jispekula imma b'saqajja fl-art nistaqsi: Jeħtieġ li ntejbu l-prodott turistiku jew le?

Jeħtieġ li nwessgħu r-raġġ ta' dawk li jgawdu mill-industrija tat-turiżmu?

Jeħtieġ li nsibu mezz kif nirrestawraw il-wirt arkitettoniku, kulturali u storiku tagħna?

Jiena ngħid li għal kull waħda minn dawn id-domandi kull membru ta' din il-Kamra jerġa' jgħid: Iva.

U din il-Kamra semgħet kemm naħa u kemm oħra ħadmet għall-Kottonera.

Żball nagħmlu jekk ma nirrikonoxxux il-ħidma li għamel kulħadd u żball akbar nagħmlu jekk wieħed ma jipprovax jibni fuq it-tajjeb li jagħmel ħaddieħor.

Mr Speaker, punt li ma ssemmiex ħafna hawnhekk u naħseb li huwa kardinali għal dan id-dibattitu, huwa s-sehem u l-effett pożittiv li seħħ bl- istituzzjoni tal-kunsilli lokali.

Kienu dawn li reġgħu xegħlu x-xrara ta' l-imħabba għall-pajjiż - mhux tal-parrokkjaliżmu - u ġabu awareness tal- kultura u ta' l-identità tal-lokalitajiet tagħna.

Tmur fejn tmur tara l- kunsilli lokali jagħmlu ħilithom biex jivvintaw mezzi kif jattiraw it- turiżmu lejn il-lokal tagħhom.

Il-bliet tal-Kottonera ċertament m'humiex qegħdin minn ta' wara, anzi qegħdin minn ta' quddiem.

Meta fl-1998 ipprovajt nagħmel l-ewwel passi bil-walking tours fil-Birgu, niftakar li ma tantx fetħuli jdejhom in-nies meta wasalt hemmhekk bil-gwida u bin-nies, qishom ħarsu lejja b'suspett u ma kenitx laqgħa daqshekk ospitabbli.

Imbagħad meta rranġajna l-mużew marittimu, irranġajna l-Palazz ta' l- Inkwiżitur bdew resqin it-turisti u imbagħad bdiet il-kultura.

Meta mbagħad ġie organizzat l-Birgufest, il-poplu kollu tal-Birgu u tal- Kottonera daq xi jfisser it-turiżmu aktar u ried ikompli jiżżewweġ mat- turiżmu.

Jiena naħseb li dan il-proġett se jagħti spinta kbira lit- turiżmu.

U peress li dawn huma bliet antiki u hemm il-palazzi, filwaqt li qabel konna qegħdin nagħtu permessi biex isiru ċerti attrezzi f'lukandi ta' ċerta kategorija, issa biddilna l-policy biex inkunu nistgħu nakkomodaw mhux liż-żewġ consortia tal-proġett, imma lil min ried jinvesti f'dawk il- lokalitajiet.

Irrid ngħid ukoll li la kienet deċiżjoni faċli u wisq inqas pjaċevoli li l-Birgufest ma isirx din is-sena.

Imma lanqas kienet xi deċiżjoni finali għaliex sal-lum flimkien mal-NTOM għadna qed naħdmu biex nipprovaw naraw li din il-wirja ntellgħuha.

Fil-fatt bi pjaċir inħabbar li rnexxielna niksbu sponsorship ta' Lm10,000 u dalgħodu stess ċempilt lis-sindku, is-Sur John Boxall u għedtlu biex jipprova jfittex xi sponsor ieħor ħalli nkunu nistgħu nagħmlu dan il-Birgufest fuq skala iżgħar.

Jien minn hawnhekk nagħmel sejħa liż-żewġ konsorzji li se jkunu responsabbli mill-proġett tal- Kottonera biex jaraw jekk jistgħux jikkontribwixxu għat-twettiq tal- Birgufest għall-1999.

Sur President, fil-Kottonera jsiru ħafna affarijiet li jattiraw lit- turist.

Per eżempju, ix-xahar id-dieħel se jiġi launched brochure mill- kunsill lokali tal-Birgu.

Ix-xahar li għadda jien mort Bormla u l-kunsill lokali wrieni video sabiħ ħafna dwar Bormla li juri kif din il-belt qed tħejji ruħha biex meta tiġi solvuta l-problema tal-baċir nru.

1, tidħol anke permezz ta' dan il-proġett fil-mainstream tat-turiżmu u mhux tibqa' tgħix bil-loqom mit-turiżmu li jgħaddi minn din il-belt.

Għalkemm l-oppożizzjoni diġa' ddikjarat li se tivvota kontra dan il- proġett, jien m'iniex se nagħmel kif għamlu huma meta qalu li aħna konna vvotajna kontra għaliex ma ridniex il-proġett imma ngħid li huma jridu li l-proġett iseħħ skond kif jidhrilhom huma.

Jien nittama li wara li din il-Kamra tkun esprimiet ruħha dwar il-proposta mressqa minn dan il-gvern u wara li forsi jkun ikkalma l-mewġ li qam waqt dan id-dibattitu, dan il- proġett jibda jseħħ mingħajr dewmien u jkattar il-ġid għall-Maltin kollha u b'mod partikolari għan-nies tal-Kottonera.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

Il- Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, fir-rimarki finali li n-naħa ta' l- oppożizzjoni tixtieq tagħmel fuq il-proposta li għandna quddiemna, nixtieq nibda billi nirrimarka bl-aktar mod kategoriku u ċar li aħna ma naqblux ma' din il-mozzjoni u mal-kontenut tal-kuntratti li qegħdin jiġu proposti lil din il-Kamra.

Naħseb li dan għamilnih ċar kemm matul il-laqgħat tal- public accounts committee u kif ukoll matul dawn il-ħames seduti plenarji.

Aħna ma naqblux għal raġunijiet li joħorġu mill-fond ta' kif qed jiġu ppreżentati dawn il-kuntratti u kif ukoll minħabba l-mod kif qed jinħadmu dawn il-kuntratti fid-dettal tagħhom.

Sur President, jiena ngħid li l-mozzjoni li għandna quddiemna qed narawha fi sfond ta' żewġ dibattiti oħra kbar li saru f'dan il-parlament matul is- snin dwar l-għoti ta' proprjeta' immobbli tal-gvern lill-privat għal raġunijiet turistiċi u kummerċjali.

Jekk niftakar tajjeb l-ewwel dibattitu kbir kien sar fi tmien l-1992 u fil-bidu ta' l-1993 dwar l-għoti tal-Forti Chambrai; u d-dibattitu l-ieħor huwa dak li sar is-sena li għaddiet dwar il-kuntratt li kien ipprepara l-gvern Laburista biex il-mollijiet tal-Birgu jingħataw biex jiġu żviluppati f'yacht marina.

Dawn iż-żewġ dibattiti kbar fil-parlament bilfors jilluminaw il-mod ta' kif wieħed iħares lejn il- kuntratti li għandna quddiemna.

Ċertament li l-aktar punt li jorbot huwa l- kuntratt li kien ipprepara l-gvern Laburista għall-għoti ta' yacht marina fil-mollijiet tal-Birgu.

M'hemmx dubju li jekk wieħed jifli l-kuntratt li kien ġie ppreżentat is-sena li għaddiet - kemm fil-mod kif ġie ppreparat u kif ukoll fil-kontenut tiegħu - u l-kuntratti li għandna quddiemna llum ikollu jikkonkludi li dak li għandna quddiemna llum huwa pass ta' ġgant lura fuq dak li kien qiegħed jippreżenta gvern Laburista.

Naf li s-sena li għaddiet saret ħafna retorika, saru ħafna akkużi, kellna ħafna teatrini, kellna ħafna kliem żejjed u kellna wkoll kriżi politika.

Issa meta wieħed jifli l-kritika li saret fuq il-kontenut tal-kuntratt ta' sena ilu u l- kritika li qed isir illum fuq il-kontenut tal-kuntratti li għandna quddiemna, m'hemmx dubju li b'mod ċar kull kriterju li huwa fl-interess nazzjonali li nsibu fil-kuntratti li għandna llum jirrappreżenta pass ta' ġgant lura fuq dak li konna wasalna għalih u ksibna s-sena li għaddiet.

Pero' jien naħseb li ma nistgħux nifhmu għaliex huwa pass ta' ġgant lura jekk ma nirriferux lura għad-dibattitu li kien sar dwar Chambrai.

Il-Forti Chambrai huwa sit storiku u turistiku ta' l-aqwa importanza f'Għawdex u l-gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien kien għamel kuntratt open-ended ma' ċertu Memmo, fejn kien għaddielu art u drittijiet ma' din l- art li kienu jinkludi residenzi, bini ta' lukandi u spa għal 99 sena mingħajr l-ebda rabta ċara u sħiħa li Chambrai kien se jiġi mibni u żviluppat b'mod li tassew jirrifletti l-interess nazzjonali tal-pajjiż, f'dan il-każ l-interess ta' l-iżvilupp turistiku f'Għawdex.

Jekk gvern jagħti prime site bħal din b'ċerti rati, li f'ħafna każi kienu konċessjonarji, ċertament irid jassigura li l-interess nazzjonali u l- interess turistiku jiġu ssalvagwardati.

Għalhekk irid jissalvagwarda mhux biss li qiegħed jagħti proprjeta' skond kriterji li huma marbuta tajjeb għal dan l-interess imma li qed jagħti din l-art lil xi kumpannija jew azjenda li għandha ċerta saħħa, ċerta rispettabilita' u li dik il- kumpannija tista' twettaq dak li tkun qed twiegħed.

Dak iż-żmien konna għamilna maratona ta' dibattiti f'dan il-parlament biex nipprovaw nikkonvinċu lill-gvern ta' Fenech Adami ta' dak iż-żmien li kien qed jagħmel ġennata.

Dan il-kuntratt kien sar ma' taparsi negozjant prim Taljan, li effettivament irrevela ruħu li kien jappartjeni lil mażunerija estensiva, bla ebda backing finanzjarju ta' xejn u bla ebda rabta sħiħa li dak li kien se jagħmel se jagħmlu skond timescales ċari u ma konniex żguri li seta' jagħmel dak li kien marbut li jagħmel.

F'dan il-parlament konna tambarna fuq dawn l-affarijiet u konna ġibna ħafna argumenti pero' sibna ma' wiċċna ħajt sħiħ mill-bidu sa l-aħħar.

Fil-fatt aħna konna għidna li dak il-kuntratt kien imur kontra l-interess nazzjonali għaliex kien qed jiftaħ il-bibien għall-ispekulazzjoni.

Ma kienx hemm dubju li dak il-kuntratt ta lok biex l-ispekulatur ikun jista' jbigħ shareholding 'il hawn u 'l hemm u jbażwar 'l hawn u 'l hemm, skond il-ħafna maniġġi tal-mażuneriji, u fil-fatt daħku bina għaliex minn dak iż-żmien 'il hawn dawn ix-shareholdings bdew jinbidlu, in-negozji bdew isiru minn taħt u Chambrai, li suppost telaq ħames snin ilu, għadu qed itektek 'il quddiem u l-ispekulazzjoni għadha għaddejja.

Fil-fatt dak kollu li konna għidna fl-1992 u fil-bidu ta' l-1993 irriżulta li huwa minnu.

Il-gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien għadda biċċa prime site li mhux talli ma ġietx żviluppata bis-serjeta' imma serviet sempliċement bħala area f'kontest sħiħ għal spekulazzjoni bla rażan.

Nista' ngħid li din l-ispekulazzjoni għadha għaddejja sal-lum għaliex meta konna fil- gvern dħalna bis-sħiħ f'dak il-kuntratt biex naraw kif nistgħu nkissruh pero' ma stajna nagħmlu xejn minħabba raġunijiet legali.

Dan il-kuntratt jorbot lill-gvern b'mod li ma jistax joħroġ minnu u jagħti ċ-ċans u d- dritta sħiħa lill-ispekulaturi li jagħmlu li jridu minn prime site f'pajjiżna b'rati ta' kirja li kienu deriżorji u għadhom deriżorji sal-lum.

Dan kien l-ewwel punt ta' tluq.

Sur President, meta s-sena li għaddiet ressaqna quddiem dan il-parlament il-kuntratt tal-Kottonera għall-iżvilupp tal-yacht marina fil-Birgu ma ridniex nagħmlu l-istess żbalji li kienu saru b'għajnejn miftuħa mill-gvern Nazzjonalista fil-kwestjoni ta' Chambrai.

Il-kondizzjonijiet fil-kuntratt - diġa' semmewhom sħabi li kellhom x'jaqsmu fin-negozjati mill-bidu sa l- aħħar, jew li kienu qegħdin jimmoniterjaw in-negozjar - kienu maħsuba biex l-iżbalji li saru fil-każ ta' Chambrai ma jerġgħux jirripetu ruħhom fil- proġett tal-Kottonera għaliex aħna ridna li ma jkunx hemm lok għal spekulazzjoni.

Aħna ridna li min jidħol għal dak il-proġett ikun qiegħed jorbot bi flusu billi jagħti garanziji, ikun marbut li jagħmel xogħol speċifiku u li x-xogħol tiegħu jkun iffokat u li nkunu nafu that he can deliver.

Aħna ridna wkoll li jkun hemm investiment barrani garantit.

Kull waħda minn dawn il-kondizzjonijiet kienet torbot il- kuntratt tas-sena li għaddiet.

Issa llum x'ġara?

Dak kollu li aħna konna qegħdin nipprovaw norbtu b'dan il-mod reġa' nfetaħ beraħ.

Il-kuntratti li għandna llum quddiemna huma mera ta' l-iżbalji kollha li saru fil-kuntratt ta' Chambrai, mill-bidu sa l-aħħar, għaliex l-aspett spekulattiv reġa' nfetaħ b'mod beraħ, min huwa tal-qalba qed jiġi aġevolat b'mod miftuħ.

L- argumenti li tagħti l-affarijiet bl-irħis biex imbagħad tkun tista' ddawwarhom lura, bħalma huwa casino, lukanda u bini ieħor, insibuhom f'dawn il-kuntratti.

Min qiegħed jidħol għal dan l-investiment jista' jerġa' jbażwar u jbiddel l-affarijiet kif irid ħalli jkun jista' jġib aktar milli ta u jerġa' jinnegozja dak li ħa.

Fil-fatt ma nsibu l-ebda limitazzjoni ta' xejn u għalhekk jien ngħid li dan huwa pass ta' ġgant lura fil-kriterji kollha li magħhom tista' torbot l-interess nazzjonali.

Il- gvern ta' Fenech Adami ma fehem assolutament xejn mill-iżbalji madornali li għamel meta baqa' jinsisti fuq il-kuntratt ta' Chambrai sitt snin ilu u of all places illum qed jerġa' jirripetihom fil-Kottonera.

U hawnhekk nixtieq nispjega x'kienet l-istrateġija tagħna, anke mil-lat turistiku fuq dan il-proġett.

Jien għadni kemm smajt lill-ministru għat-turiżmu jitkellem b'mod bilanċjat aktar mis-soltu fuq dan li għandna quddiemna hawnhekk.

Jien nemmen li l-istrateġija turistika tagħna hija waħda korretta, kemm mil-lat kummerċjali u kif ukoll mil-lat nazzjonali, fuq kif għandek tiżviluppa l- mollijiet tal-Birgu għaliex hemm bżonn li jkun hemm investiment u strateġija kkonċentrata fuq il-marina.

Dak huwa l-ass kummerċjali li għandhom in-nies tal-Kottonera u rridu nivvalorizzawh b'mod li nġibu investment barrani li nkunu nistgħu nħaddmuh b'mod li jrendi.

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici fid-diskors tiegħu semma l-intelliġenza u qalha aktar minn darba.

Fejn qiegħda l-intelliġenza f'dak li għandna quddiemna llum?

Jien nemmen li l-intelliġenza kienet teżisti fil-kuntratt li kien ippreżenta l-gvern Laburista, fejn ridna niżviluppaw il-Kottonera billi nikkonċentraw fuq dawk l-affarijiet li jrendu, bħalma kienu l-mollijiet, u mhux tifrex smorgasbord u tħalli lil kulħadd jiekol minnha.

Aħna ridna li mill-mollijiet noħolqu attivita' li trendi b'investiment barrani u mbagħad nibdew nifirxu l-attivitajiet l-oħra li jistgħu jagħtu vampa ta' attivita' u ta' inizjattiva lill-Kottonera u ridna wkoll li min jinvesti jkollu miegħu investiment barrani li jkun marbut ma' l-impenn li jiżviluppa dak li jkun għaddej b'mod li jrendi.

M'hemmx dubju li llum dan kollu spiċċa u erġajna morna lura għall-mudell fallut u korrott ta' Chambrai.

Meta nisma' lill-Onor.

Mifsud Bonnici jitkellem fuq l-intelliġenza ngħid li qed iservi ta' screen biex jgħatti l-inkompetenza u t-taħwid tal-gvern preżenti.

Fejn hija l-intelliġenza f'dak li għandna quddiemna bħalissa?

Qed nagħtu firxiet sħaħ mill-Kottonera u qed inħallu żewġ consortia li t- tnejn huma ħoxnin f'dan it-territorju, li jispekulaw meta jridu.

Fejn hu l-impenn turistiku?

Sur President, jien ma stajtx nemmen meta waqt il-public accounts committee ntqal li l-iżvilupp ta' yacht marina ma jrendix.

Imma dan x'ġenn hu!

Dan il-gvern qed jitlaq mill-argument li se jiżviluppa yacht marina fil-Kottonera u se jespandi biex taparsi jdaħħal lukanda, casino, eċċ, eċċ. u mbagħad jgħid li l-yacht marina ma trendix!

L-iktar ħaġa li tassew tista' trendi bħala żvilupp mill-aspett ta' strateġija turistika hija l-yacht marina.

Għalhekk l-oppożizzjoni bilfors trid tkun kontra din il-mozzjoni li għandna quddiemna għaliex hija mozzjoni li qed tmexxi 'l quddiem kuntratt li m'huwiex fl-interess nazzjonali - bħal dak li sar ma' l-HSBC - u li sar b'mod ta' tiġieġa.

Din m'hijiex sempliċement pika għaliex is-sena li għaddiet in-naħa l-oħra vvotat kontra l-mozzjoni kif imressqa mill-gvern Laburista ta' dak iż-żmien, meta kellhom ukoll lil Mintoff jgħinhom u jagħtihom spalla.

Issa llum jridu jidhru differenti mis- sena li għaddiet u qed jirnexxilhom għaliex qegħdin ikissru kull interess strateġiku fit-turiżmu fil-Kottonera b'mod ta' tiġieġa.

Effettivament min jaqra dawn il-kuntratti jinduna li huma miftuħin għall-ispekulazzjoni.

U kulħadd jaf xi tfisser spekulazzjoni għaliex, kif qalu sħabi, hemm konsorzju li qed iħallas tant u l-konsorzju l-ieħor li qed jingħata t- triplu li ngħata l-ewwel wieħed qed iħallas daqsu.

Allura din m'hijiex biss inkompetenza imma warajha bilfors hemm xi ħaġa oħra.

U se nitkellem fuq din ix-xi ħaġa l-oħra wkoll, Sur President.

Li tiżbalja darba kif sar fil-każ ta' Chambrai forsi tista' tiġi skużat imma li tiżbalja t-tieni darba, wara dak kollu li ntqal f'dawn ix-xhur kollha u fis-sentejn ta' qabel, ikun iżżejjed!

Sur President, qabel nagħti ħarsa lejn il-kondizzjonijiet li nsibu f'dan il-kuntratt irrid ngħid li l-bieraħ dħakt mhux ħażin meta smajt lill- Onor. Gonzi jgħid li ma kienx insista li n-nies ta' Bormla u tal-Birgu ma kienx se jkollhom fejn imorru jgħumu - donnu li issa f'daqqa waħda kulħadd qed jinġibed lura miċ-ċuċati li ntqalu s-sena li għaddiet - imma ħalli nħarsu ftit lejn il-kondizzjonijiet li nsibu f'dan il-kuntratt.

Per eżempju, se tingħata konċessjoni biex tinbena lukanda.

Meta ressaqna l- proġett aħna, iż-żewġ consortia wkoll riedu lukanda pero' ma aċċettajniex għaliex l-ewwel ridna li tiġi żviluppata yacht marina għaliex dik trendi u jiġi żviluppat ukoll ċertu bini storiku u mbagħad wara konna lesti li nitkellmu fuq żvilupp ta' lukanda.

Pero' l-gvern Nazzjonalista, biex taparsi jidher li qed iressaq proġett differenti mill-proġett li konna ressaqna aħna, tahom il-konċessjoni li jibnu lukanda pero' ma qal xejn dwar l-infrastruttura tad-drenaġġ, ta' l-ilma u ta' parking facilities għal-lukanda.

L-istess nistgħu ngħidu għall-casino.

Meta smajt lill-Ministru Zammit Dimech iħabbar li se jinfetaħ casino, tħassibt xi ftit u għidt: Hawn aħna, wasalna!

Huwa veru li kien il-gvern Laburista li fetaħ il-casinos f'dan il-pajjiż pero' konna nafu x'qed nagħmlu għaliex konna nafu li kull negozjant kellu leblieba biex ikun hawn casino.

Fi żmienna kellna ħafna nies li kienu interessati li jiftħu casino - fosthom ta' Manoel Island, Għawdex, il-Marsa Sports Club, inklużi dawk kollha li kienu interessati fil-proġett tal-Kottonera - pero' aħna ma aċċettajniex għaliex ridna li l-massimu jkun ta' żewġ casinos f'Malta u ieħor f'Għawdex u ridna li dawn l-affarijiet jiġu żviluppati skond il-bżonnijiet turistiċi.

Barra minn hekk, aħna ma ridniex li fil- proġett tal-Kottonera jkun hemm ukoll casino għaliex ridna li l-ewwel tiġi żviluppata l-yacht marina.

Li taqbad u tagħmel ħafna pinball machines ma jfissirx li għandek casino!

Inutli li joqogħdu jsemmu Scamps Palace u li se jiġu turisti high class.

Onor Zammit Dimech, imma casino tagħtih f'area fejn għandek ħafna problemi soċjali?

(Onor. Membri: Hear, hear) Jien ma nistax nifhem kif il-ħbieb tal-"Leħen is-Sewwa", bħall-Onor.

Gonzi u l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, jappoġġjaw dawn l-affarijiet u t-tnejn li huma jgħidu li dan juri sinjal ta' moderniżmu.

Allura fuq din il-ħaġa l-ħbieb kbar ta' l-Azzjoni Kattolika u tal-"Leħen is-Sewwa" huma l-qaddisin u jiena x-xitan!

Il-verita' hi li biex naġevolaw lil ċerti nies qed nagħtu konċessjoni Ii jsir casino fejn żgur li m'hemmx bżonnu għalissa.

Onor Zammit Dimech, ma tarax li dawn huma affarijiet tal-ġenn u li qegħdin taħdmu b'mod ta' tiġieġa!

Jekk verament qed taħdem b'mod ċar u b'mod trasparenti trid tirrealizza li ma jistax ikun li f'post bħal dan li għadu verġni tipprova ddaħħal dawn il-konċetti kollha biex jiġu l-wolves u x- sharks kollha ta' l-ispekulaturi u jiġri bħalma ġara fil-każ ta' Chambrai.

Aħna dawn l-affarijiet irridu f'pajjiżna?

Jiena nibqa' mnixxef meta nara din il-pomposita' kollha u l-bieraħ verament bqajt imnixxef x'ħin bdejt nisma' lill-Onor.

Mifsud Bonnici jsemmi l-intelliġenza għal diversi drabi.

Fejn qegħda l-intelliġenza f'kuntratt bħal dan li jiftaħ ruħu bl-aktar mod ċar mhux biss għal spekulazzjoni imma li ma fih l-ebda intesa dwar kif għandu jsir l-iżvilupp fil-Kottonera?

U ma noqogħdux insemmu ċ-ċuċati li kien qal Mintoff is-sena li għaddiet.

Aħna qed nitkellmu fuq kif tabilħaqq nistgħu niddefendu l- interessi tan-nies tal-Kottonera u naħdmu bi ħsieb biex tassew inkebbsu x- xrar ta' inizjattiva ġdida bbażata fuq it-turiżmu f'dan il-qasam.

Aħna konna mexjin bi strateġija ċara u għall-ewwel darba l-portijiet f'pajjiżna kienu qegħdin jiġu żviluppati għat-turiżmu u mhux iktar għall-kummerċ, għall-industrija u għat-trashipment.

Forsi xi ħadd isemmili l-Imsida pero' l-Imsida serviet biex ikun hemm marina għall-Maltin.

Fil-każ tal- Kottonera ridna naħdmu b'mod differenti u forsi għalhekk qlajna ċertu taptip għaliex ħafna nies stennew li fil-Kottonera jsir bħalma sar fl- Imsida.

Imma x'valur kien ikun hemm ta' xogħol u ta' inizjattiva ġdida għan-nies tal-Kottonera kieku fil-Kottonera sar bħalma sar fl-Imsida?

Jien nagħti tort lill-Onor.

Zammit Dimech u jmissu jistħi li resaq b'kuntratt bħal dan li jiġbor fih strateġija li ma tirriflettix il-ħsieb ċar dwar kif għandha tiġi żviluppata l-Kottonera li, għalkemm għandha potenzjal enormi, fl-stess ħin hija a depressed area minħabba kondizzjonijiet u fatturi soċjali li jżommuha lura.

Din it-tip ta' strateġija diġa' falliet f'pajjiżna fil-każ ta' Chambrai u falliet ukoll f'pajjiżi oħra bħall-Italja, fis-south of France u fil-Greċja, fejn il- gvernijiet jew l-awtoritajiet reġjonali jew lokali ċedew għall- ispekulaturi u kien hemm taħwida sħiħa.

Sur President, tqajjem ukoll l-argument dwar ir-residenzi lussużi.

Irrid ngħid li anke aħna kellna l-proposti biex indaħħlu residenzi lussużi to sweeten the pill u n-negozjant mingħalih ikollu iktar xi jbigħ.

Għalkemm forsi xi ħadd minn din in-naħa uża l-argument ta' social housing kontra residenzi lussużi, jien ngħid li dak m'huwiex l-argument veru.

Wara kollox safejn naf jien resident ta' income għoli juża l-istess sistema ta' drenaġġ bħal xi ħadd li qiegħed fuq social housing u ma naħsibx li se jkun hemm katusi tad-drenaġġ tad-deheb għar-residenti ta' ċerta klassi u katusi lussużi u katusi tad-drenaġġ mod ieħor għar- residenti l-oħra!

Jien naħseb li dawk li se jkunu f'residenzi lussużi mit-toroq tal-Kottonera se jgħaddu u m'humiex se jgħaddu minn toroq differenti u jekk flok xi Fiat 600 ikollhom xi Mercedes, xorta t-tnejn iridu post fejn jipparkjaw!

Dawn l-affarijiet ittieħdu in konsiderazzjoni?

Jien niftakar li fuq il-proġett ta' Manoel Island u fuq il-proġett ta' Pembroke ġew ikkummissjonati traffic studies, drainage studies u infrastructural studies.

Fil-fatt kienu jistaqsuna għaliex konna qed nagħmlu dawk l-affarijiet kollha u kienu jissuġġerulna biex jibdew u mbagħad jaraw kif ibażwru b'xi mod jew ieħor.

Din hija l-istrateġija li qed juża l-Onor.

Zammit Dimech.

Dawn x'affarijiet huma!

Sur President, in-nies tal-Kottonera ma jixirqilhomx li jkollhom proġett li tabilħaqq jista' jitlaq mingħajr ma joħloq bottlenecks fiż-żmien li ġej fis-sistema infrastrutturali u fil-mod soċjali ta' kif jaġixxu?

Għaliex qed tipprovaw tidħku bin-nies tal-Kottonera fuq din il-ħaġa wkoll, kif għamiltu s-sena li għaddiet?

Imbagħad tqajmu argumenti oħra dwar il-kondizzjonijiet għan-nies tal- post. Is-sena li għaddiet smajna ħafna affarijiet fuq barbecues, għawm, fuq min ibigħ ir-ruġġati u llum qed tissemma wkoll il-bajja tar-Rinella.

Is-sena li għaddiet aħna qatt ma semmejna r-Rinella.

Sar xi studju dwar l- impatt soċjali li se jkollu dan il-proġett li issa mhux qed jitkellem biss fuq il-mollijiet tal-Birgu imma qed jinkludi wkoll in-naħa tal-Kalkara, in- naħa tal-Maċina u n-naħa ta' wara ta' dock no. 1?

X'affarijiet dawn!

Jien ngħid li m'hu veru xejn li l-proġett li għandna quddiemna b'xi mod jew ieħor qiegħed jirrifletti t-tip ta' problemi li taparsi tqajmu s-sena li għaddiet anzi, meta qgħadt nirrifletti ftit, wasalt għall-konklużjoni li dan il-proġett ma jirriflettix il-problema ta' l-impatt soċjali fuq in- nies tal-Kottonera li ssemmiet b'pomposita' kbira s-sena li għaddiet u bdejt niftakar f'dak it-tbażwir kollu li kien hemm mal-Perit Mintoff, meta Philip Sciberras mar għandu u kien hemm wieħed mal-Perit Mintoff - li kien ukoll ex-deputat Laburista - li qallu biex jaħseb fl-ewwel consortium.

Effettivament dak li ġara għaliex hawnhekk qed jaħsbu fl- ewwel consortium, xejn aktar u xejn anqas.

(Onor. Membri: Hear, hear) Mhux talli ħasbu fl-ewwel consortium talli l-platt tiegħu fawruhulu bl- affarijiet li tawh għaliex tawh konċessjoni li jibni lukanda, x'imkien daħlu liċenzja u tawh il-mollijiet meta lanqas jifhem fil-mollijiet.

Kif qal sieħbi, l-Onor.

Karmenu Vella, aħna ddiljajna ma' l-ewwel consortium li għalkemm kellu lot ta' periti u lot ta' kuntratturi, ma kellux flus biżżejjed u ma kellux partner barrani imma issa f'daqqa waħda sena wara dan il-konsorzju qed jgħid li għandu l-garanziji u li għandu kollox sikur.

U bdew jidħku bina u ħasbu li se jibqgħu jidħku bina sa l- aħħar.

Pero' mbagħad lagħbu logħba oħra u se ngħid kif lagħbuha l-logħba l-oħra.

Huwa tajjeb li dawn l-affarijiet nibdew nitkellmuhom fil-beraħ u hawnhekk irrid infakkar li meta kellna l-kuntratt ta' Chambrai konna għidna kif jaħdem Memmo u x'tip ta' mażunerji kien jaħdem magħhom u kif għadu jaħdem magħhom sal-lum għaliex meta pprovajna nkissru l-kuntratt tiegħu ma stajniex inkissruh għaliex kollox marbut ċoff.

Issa biex ma jqanqlux ħafna mushroom clouds, minflok ma kkonċentraw fuq strateġija li tagħmel sens għall-Kottonera billi l-ewwel jiffokaw biss fuq il-yacht marina u mbagħad ikomplu jiżviluppaw minn hemmhekk, qed jiftħu aktar akkost li jmorru kontra l-interess ta' l-iżvilupp soċjali u ekonomiku tal-Kottonera u taparsi qed jaqsmu bejn żewġ consortia.

Pero' s-sena li għaddiet kien hemm direttiva biex lill-ewwel consortium jaħsbu fih u allura llum qed jagħtuh kisra sewwa mill-ħobża u qed jgħabbuh ukoll b'affarijiet li se jieħu gost bihom.

Dan kulma ġara f'din il-ħaġa, xejn iktar u xejn inqas!

Imbagħad jiġi l-Onor.

Zammit Dimech hawnhekk kollu ferħan, qisu għadu jmexxi l-grupp tat-talents trust ...

Dak iż-żmien ma kienx soġġett għal dawn il-maniġġi u kien imexxi hu mentri issa qegħdin imexxuh u qed idaħħluh fl-ixkora għaliex jien nemmen li dawn l-affarijiet m'humiex qed isiru mill-Onor.

Francis Zammit Dimech.

Il-problema hi li erġajna ġejna f'sitwazzjoni ċara ta' klikek ta' nies u ta' fradal kbar li qed iwasslu l-affarijiet ħdejn il-likk, xejn aktar u xejn anqas.

Fil-fatt issa ħarġet dutrina ġdida tad-dritt eżekuttiv f'dan il-pajjiż għaliex kollox qed jiġi deċiż mill-ministru li għalkemm ikun imdawwar bl- advisers tekniċi jmexxi kollox hu u ma nistgħux nitkellmu dwar kif isiru l- avviżi, kif jingħataw il-pariri tekniċi u kif jinħadmu n-negozjati.

Il- ministru huwa responsabbli, kemm mil-lat politiku, kemm mil-lat amministrattiv u kif ukoll mil-lat eżekuttiv.

Din il-ħaġa rajniha bl- iktar mod skjett u bl-aktar mod skandaluż fil-kwestjoni tal-bejgħ ta' l- ishma tal-Mid-Med Bank lill-HSBC, fejn kellna ministru wieħed li kellu negotiating team tad-dellijiet u tas-sħaħar għaliex huwa biss kien jitkellem.

Issa f'dan il-proġett għandna lill-Onor.

Zammit Dimech li qed imexxi kollox hu u min qiegħed jagħtih il-pariri u qed jagħmel l- assessments tekniċi ma jidher imkien.

Sur President, jien nibqa' ngħid li dan huwa mod kif ikomplu jissaħħu l-mażuneriji f'pajjiżna.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dan il-proġett li għandna quddiemna huwa riżultat ta' maniġġi ċari mill-klikek ta' nies u barunijiet kbar li għandhom fradal kbar.

Din is-sitwazzjoni ħassejniha fis-snin li għaddew meta ngħata l-kuntratt ta' Chambrai lil Memmo u llum erġajna ġejna fl-istess sitwazzjoni għaliex fuq proġett bħal dan li wieħed jista' jaħseb fih bi strateġija ċara m'hemm xejn li jorbot ħlief il-mod kif qed nagħtu pakkett lil wieħed u pakkett iżgħar lill-ieħor biex imbagħad jinfetħu l-bibien għal spekulazzjoni sħiħa.

Dan ifisser li ma tgħallimna xejn mill-każ ta' Chambrai.

Sur President, jien naħseb li fuq din il-ħaġa se jkollna ħafna xi ngħidu fiż-żmien li ġej u rrid nitkellem b'mod skjett u ċar fuq dawn l-affarijiet għaliex issa m'għandix għalfejn inkun aktar diskret u moderat.

L-arroganza issa telgħet għal ras il-gvern u fradal kbar u l-barunijiet il-kbar ta' madwaru qed jaħsbu li huma safe għaliex in-naħa tal-gvern għandha maġġoranza ta' ħames deputati u dan il-fattur tant xpruna ruħu li qisu m'hemmx bżonn li għallinqas jinżamm ċertu dekor ta' trasparenza u ta' responsabbilta'.

Fiż-żmien li ġej aħna se nibqgħu ngħidu l-affarijiet ċar u tond.

Is-sena li għaddiet ċerti nies irnexxielhom jisfrattaw proġett li, fl-opinjoni tiegħi, kien l-aħjar proġett li qatt jista' jitressaq għall-Kottonera fiż- żmenijiet tal-lum u li kien seta' jiżviluppa aktar 'il quddiem.

Issa qed titressaq quddiemna din it-tbażwira biex jiġu aġevolati ċerti nies.

Għalkemm in-naħa tal-gvern għandha maġġoranza ta' ħames deputati llejla se nagħtuhielhom bl-iebes.

F'pajjiż demokratiku l-fradal il-kbar u l-barunijiet il-kbar ma jistgħux jibqgħu jmexxu b'din l- arroganza għal dejjem u meta jasal iż-żmien tal-kontijiet dawn il- kuntratti u din it-tbażwira li għandna quddiemna se jkunu parti importanti mill-mod kif in-naħa tal-gvern tal-lum ikollha tiffaċċja r- responsabbiltajiet tagħha.

Grazzi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin disponibbli li fadal huwa kollu għan- naħa tal-gvern.

Il-Ministru Francis Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, l-ewwelnett nibda billi ngħid li qed nieħu pjaċir li wasalna fit-tmiem tad-diskussjoni fuq din ir- riżoluzzjoni pero' ngħid ukoll li f'ċertu sens nifhem it-ton li bih tkellmu ċerti membri min-naħa ta' l-oppożizzjoni u mhux inqas it-ton li għadu kemm tkellem bih issa l-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Ħalli nfakkar fatt storiku sempliċi għaliex jien inħobb nitkellem dejjem fuq il-fatti.

Illum għandna quddiemna oppożizzjoni li meta kienet fil-gvern għaxar xhur ilu ma kenitx kapaċi takkwista l-approvazzjoni ta' dan il-parlament fuq ftehim li suppost kellu jkun l-aħjar wieħed għall-ġid tal-Kottonera u allura llum qed nisimgħu dawn l-attakki isteriċi.

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni għalaq id-diskors tiegħu billi qal li beħsiebu jkun skjett u ċar.

Jiena nappellalu li jkun skjett u ċar billi jitgħallem l-ewwel lezzjoni politika li meta jitfa' l-akkużi jkun kapaċi jġib il-fatti.

Issa ilna żmien nisimgħu mill-istess bniedem diversi akkużi, qisu qed jagħmel xi bidla fil-politika imma mbagħad meta titolbu l-fatti ma jagħtik xejn.

Saħansitra fi ħdan il-Partit Laburista stess hemm min qed jgħid li din il- politika ma tagħtix kredibilita' lill-oppożizzjoni u m'hijiex il-politika ta' gvern alternattiv.

Jien ngħid li din hija politika antikwata ħafna u donnu li s-slogans tal-moderniżmu, tat-trasparenza u ta' l-effiċjenza nsejnihom kollha f'xi kexxun u erġajna lura għall-politika tat-tgħajjir, tat-tfigħ ta' akkużi bl-addoċċ, fejn dak li jiġik f'rasek tgħidu u jekk imbagħad ikun hemm forum, ikun fejn ikun - bħalma kien hemm fuq il- kwestjoni tat-trasferiment tal-Mid-Med Bank lill-HSBC - u l-Kap ta' l- Oppożizzjoni jintalab jipprova dak li jkun qed jallega, tiskopri li ma jkollu xejn ħlief baħħ u duħħan.

Lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni ngħidlu li din it-tip ta' politika waslitlu biex ikollu l-isfiduċja tal-poplu Malti fl-aħħar elezzjoni ġenerali.

Dakinhar konna nisimgħu ħafna għajjat u saħansitra l-Onor.

Alfred Sant stess hawn ġew iddikjara gwerra għal tliet darbiet.

Naturalment biex tagħmel gwerra jrid ikollok it-tradituri u allura meta kien imur ikellem lin-nies tiegħu kien jgħidilhom min kienu dawk li fl-opinjoni tiegħu,kienu t-tradituri fi ħdan il-partit tiegħu.

Allura kellek sejħa għal gwerra, kellek id-dikjarazzjoni li kien hemm min kien qed jittradixxi lill-partit u biex ngħaqqdu kollox fuq trepied, kellek l-istess Kap ta' l-Oppożizzjoni li mar idoqq it-tanbur u jgħid lin- nies tiegħu li kienu se jirbħu żgur.

Il-kredibilta' tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni llejla hija inqas minn dik li kellu sena ilu.

Imma l-fatti x'inhuma?

Kif spjega l-kollega tiegħi, il-Viċi Prim Ministru, il-Partit Nazzjonalista ddikjara bl-iktar mod ċar fil-programm elettorali tiegħu x'se jagħmel bil-proġett tal-Kottonera qabel l-elezzjoni u ma qgħadniex nistennew li tgħaddi l-elezzjoni biex ngħidu x'se nagħmlu.

Fil-programm elettorali tagħna aħna għidna li rridu proġett għall-Kottonera bis-sehem ta' l-investiment dirett mis-settur privat li jestendi mill-ponta ta' l- Isla u jibqa' sejjer sa l-area tal-Forti Sant'Anġlu, li jkun proġett li jixraq tassew lill-Kottonera u li jwassal għar-riġenerazzjoni tal- Kottonera.

Jien ma nistax ma nkunx kburi b'dan il-proġett għaliex jien ma nikkalkolax is-suċċess tal-gvern minn kemm naqilgħu l-merti u l-grazzi min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Fl-introduzzjoni tad-diskors tiegħi fuq din il-mozzjoni jien għidt li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni fil-kitbiet tiegħu stess kien ipprepara l-attakk tiegħu fuq dan il-proġett, jagħmel x'jagħmel dan il- gvern.

L-ewwel kien iddikjara fir-rubrika tiegħu "L-Aħħar Tmint Ijiem" li issa addio l-investiment għaliex il-gvern kien se jagħmel marina bħalma kien għamel fl-Imsida.

Wara li għaddew ftit xhur, reġa' ddikjara taħt il- firma tiegħu f"It-Torċa" li kien sema' li l-konsorzju li kienu qed jiftehmu miegħu huma tar mar-riħ u li aħna konna qed niftehmu ma' xi żewġ consortia oħra.

Issa tajjeb li wieħed ifakkar li dan il-gvern qatt ma kellu f'moħħu li fil-Kottonera jagħmel biss yacht marina bħalma kien għamel fl-Imsida.

Barra minn hekk, kien ġab ukoll l-argument li għalkemm il- konsorzju li kienu qed jiftiehmu miegħu huma tħalla barra aktarx li konna se naraw id-disinji li konna rajna qabel.

Dawn m'humiex żewġ akkużi ċari li juru li l-Onor.

Alfred Sant kien qed ilesti l-attakk tiegħu, tkun xi tkun id-deċiżjoni tal-gvern?

Issa erġajna ġejna quddiem dan il- parlament b'kuntratt li juri li meta l-Onor.

Alfred Sant kiteb dawk iż-żewġ affarijiet ma kienx qiegħed jgħid il-verita' imma kien qiegħed jiġdeb, kien qiegħed jidħak bil-qarrejja tiegħu u kien qiegħed jidħak bil- partitarji Laburisti, kif daħak bihom fil-kampanja elettorali meta wegħedhom li se jrebbaħhom żgur u issa jrid jsib argumenti ġodda biex jikkritika dan il-kuntratt.

U allura jien ma niskantax meta llum nisma' dan l-isteriżmu f'din il-Kamra.

Il-proġett tal-Kottonera għall- oppożizzjoni Laburista jaħraq ħafna.

Sur President, semma wkoll l-intriċċi u l-mażuneriji.

Imma jien nixtieq nistaqsi lil Alfred Sant ħaġa waħda biss: Veru jew mhux veru li għaxar xhur ilu f'din il-Kamra aħna tlabnih għal diversi drabi fl-interess nazzjonali biex nieħdu dak il-kuntratt quddiem kumitat tal-Kamra, preferibbilment il-kumitat għall-verifika tal-kontijiet pubbliċi, ħalli neżaminawh aħjar u forsi nsibu s-soluzzjonijiet?

Jien nista' ngħid li meta konna niltaqgħu ma' partitarji tagħna - li forsi mhux dejjem kienu jagħmlu distinzjoni bejn li taġixxi fl-interess nazzjonali u li taġixxi fl- interess tal-partit politiku li tkun qed taħdem fih - kienu jgħidulna biex ma nagħtuhx pariri iżjed li ma jmurx jeħodhom u aħna konna nwieġbu li lesti li nagħtu pariri tajbin fl-interess nazzjonali.

Imma l-Onor.

Alfred Sant webbes rasu - forsi kellu t-teorija ta' l-intriċċi tiegħu - sabbat saqajh, reġa' ġie f'dan il-parlament fis-16 ta' Ġunju u għamel żewġ affarijiet bħala prim ministru.

Fil-parlament għal tliet darbiet wara xulxin iddikjara li ma kienx se jbiddel il-kuntratt minn kif kien qabel, fejn diġa' ma kellux il-vot tal-parlament favur tiegħu, u fl-istess diskors iddikjara li kien se jorbot il-kuntratt ma' vot ta' fiduċja fil-gvern.

Imma jien nistaqsi lill-Onor.

Alfred Sant: Min qallu biex dak il-kuntratt jorbtu ma' vot ta' fiduċja fil-gvern?

Għaliex aġixxa b'dak il-mod dak inhar?

Il-parir mill-oppożizzjoni Nazzjonalista ma kienx li jorbot dak il- kuntratt ma' vot ta' fiduċja fil-gvern, anzi pprovajna niftħulu għajnejh biex ma jagħmilx hekk, bħalma pprovajna niftħulu għajnejh fuq l-Unjoni Ewropea u fuq il-miżuri soċjali billi ġibna mozzjoni hawn biex nirranġaw il-kontijiet tad-dawl u l-ilma imma kull darba kien jagħmel ta' rasu u jmexxi kif irid hu.

Dak li ġara lill-Gvern Laburista fuq il-kuntratt tal-Kottonera, Sur President, se jibqa' mniżżel fl-istorja tad-dinja - kieku kien hemm sezzjoni fuq dawn l-affarijiet kien jitniżżel fil-Guinness book of records! - li kien gvern li ttrakka ma' moll.

It-Titanic trakka ma' iceberg imma l-gvern Laburista trakka mal-moll tal-Kottonera!

Il-verita' hi li llum l- Onor. Alfred Sant konvenjentement qed jipprova jnessi lin-nies ta' madwaru stess u lil min fi ħdan il-Partit Laburista qed jistaqsi jekk b'din it-tip ta' tmexxija jistgħux qatt jerġgħu jieħdu l-gvern f'idejhom.

Qabel għalaq id-diskors tiegħu l-Onor.

Alfred Sant semma l-kontijiet li għad iridu jsiru jekk huma jerġgħu jkunu fil-gvern.

Jien ngħidlu li l- kontijiet fid-demokrazija jsiru meta tmur għall-elezzjoni ġenerali u l- Onor. Alfred Sant imissu ħadu l-messaġġ li tah il-poplu fl-aħħar elezzjoni ġenerali, kif tawhulu wkoll elementi li ma rawx iktar fil-Partit Laburista l-prinċipji li huma suppost iħaddnu.

Fil-fatt dawn il-kontijiet reġgħu ġew konfermati fl-aħħar elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Issa rrid nirrispondi għal diversi argumenti li tqajmu min-naħa ta' l- Oppożizzjoni.

L-ewwel li ma tkellem kien l-Onor.

Charles Buhagiar li qalilna li l-konsorzju kien ilu jitkellem man-nies.

Naħseb li l-Onor.

Membru nesa li fin-negozjati li kienu saru mal-gvern preċedenti saru diversi taħdidiet ma' persuni u ma' kunsilli lokali.

Dan huwa parti mill- proċess.

It-tieni punt ta' kritika kien li l-lista ta' l-użi li tajnieh tista' tinbidel però jiena ngħidlu li dawn jistgħu jinbidlu biss jekk l-awtorità ta' l-ippjanar - li aħna qegħdin inħalluha awtonoma – tiddeċiedi hekk.

Issa nżid argument ieħor ma' dak politiku.

Ara kemm jakkużawni b'intriċċi u bil-ftehim li jgħidu li għamilna, imma waħda mill-ewwel affarijiet li sibna meta tlajna fil-gvern kienet li - u din ma kellhomx the courage of their conviction fil-kampannja elettorali jgħidu li għamluha jew iġibulna biċċa filmat żgħir li qed jagħmluha - ġranet qabel ma l-poplu Malti mar jivvota fil-5 ta' Settembru, il-gvern ta' Alfred Sant iffirma t-tiġdid tal- konvenju ma' Port Cottonera Limited.

Hekk għamlu dawn minn wara dahar il- poplu, fuq konvenju li dan il-parlament għal darba darbtejn kien qalilhom le.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dak kien ftehim bil-moħbi.

Ma qalulniex fil-pubbliku li qed jagħmluh.

Hemm il-firem tagħhom.

Kif iridu jakkużaw lil xi ħadd ieħor bi ftehim minn taħt?

Hemm il-ftehim tagħhom fejn marru lejliet l-elezzjoni jġeddu konvenju.

Għalfejn għamluha din?

Forsi għax kienu jaħsbu li billi l-parlament tkellem xort'oħra, b'daqshekk ma jfisser xejn!

Kien hemm ħafna argumenti dwar l-ewwel fażi u t-tieni fażi tal-proġett u llejla kellna l-konferma tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni stess.

Fil-PAC kemm il- darba għidtilhom: Għalfejn qed tiskantaw li se jkun hemm il-lukanda jekk intom intom stess kontu qed tikonsidraw li din issir iktar tard!

IIlejla l- Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li dwar il-kwestjoni tal-lukanda kien qal lill- consortium li jitkellmu wara dwarha.

Jiena x'tort għandi nieħu li qabel kien hawn prim ministru li kellu filosofija ta' pass wara pass u issa hawn gvern li jidhirlu li jekk dan il-proġett ta' riġenerazzjoni għandu jinkludi l-lukanda m'hemmx għalfejn noqogħdu nagħmluha b'pass wara pass imma nagħmluha mill-ewwel?

Jekk aħna kapaċi nagħmlu tlieta, erba' passi f'salt, għandna bżonn inkunu kondizzjonati minn prim ministru preċedenti li kien jemmen li l-ewwel trid toqgħod tagħmel il-bini storiku imbagħad wara nitkellmu fuq lukanda?

Jekk il-lukanda trid tkun parti mill-bini storiku għaliex għandna nitkellmu wara?

Biex ngħidu li dak l-ewwel nagħmluh restaurant imbagħad inwaqqfu kollox u nerġgħu nibdew!

Il-verità hi li s- sejħa ta' intenzjoni - li, kif spjegajt fl-introduzzjoni, kien hemm madwar 30 kumpannija li ġabru dik is-sejħa – kienet ta' tliet paragrafi typed, jekk tagħsar is-sustanza, għax kif taqleb għar-raba' paragrafu ssib li dan kien jgħid x'informazzjoni jridu jagħtu l-consortia u fit-tieni paġna kien hemm biss l-indirrizz taċ-chairman ta' l-isteering committee.

Hekk għamluha s-sejħa.

Imma niġi għal dan il-famuż argument jekk hux suppost nagħmlu sejħa ġdida jew le.

Issa din taf kemm-il darba spjegajnieha imma naturalment hawn ġew m'hawnx min irid jifhimha!

L-ewwelnett lil min ma staqsewx jekk din hijiex varjazzjoni tal- konvenju li kien hemm sena ilu u jekk din toħroġx mill-call of intent kif maħruġa mill-gvern preċedenti?

Affari tagħhom jekk m'aċċettawx l- ispjegazzjonijiet tagħna u lanqas m'aċċettaw il-pariri legali ta' l-Avukat Ġenerali.

Qalu li jridu li l-Awditur Ġenerali jagħmel verifika u aħna għidnielhom li m'hemmx għalfejn u ħadu vot.

Iżda wieħed mid-drittijiet kbar li għandhom huwa li allavolja huma qegħdin tlieta fil-PAC u l-gvern għandu erbgħa, jekk jitolbu verifika l-Awditur Ġenerali huwa obbligat li jagħmel il-verifika li titlob l-oppożizzjoni.

L-Awditur Ġenerali għamlilhom il- verifika u rrapporta lil dan il-parlament li fl-aħħar mill-aħħar qed nitkellmu fuq modifikazzjonijiet, jiġifieri tibdil fil-proċess li kien diġà mibdi minnhom, u reġa' fakkarhom li ma kellniex għalfejn nagħmlu sejħa pubblika.

Imma tibqa' tisma' kelliemi wara l-ieħor jikkritikana allavolja saret il-verifika minn min riedu huma, bil-vot tagħhom kontra l-vot tagħna, u llum għandhom rapport li sar fuq talba tagħhom stess.

Imma dak ir-rapport ma jiswiex għax l-oppożizzjoni, kif kienu meta kienu fil-gvern, jaqblu biss ma' min jgħid bħalhom.

Min jgħidilhom mod ieħor, ma tarax, dak injorant!

Illejla lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni smajnih jgħid ċerti kliem - imma ħalli ma nużax il-kliem ta' Alfred Sant - għaliex bil-mod kif iħares lejn il-kumplament tal-poplu u bil-mod kif iħares ukoll lejn ħafna elementi fil- Partit laburista, l-Onor.

Sant waħħal f'rasu li hu sopra intelliġenti u lil min ma jaqbilx miegħu smajna llejla kif jiddeskrivih.

Issa jkunx l-ex- mexxej u kap tiegħu, ikunx xi ħadd li għad għandu madwaru, ikunx xi ħadd min-naħa tal-gvern, ikunx xi ħadd milli jikteb fil-gazzetti, ikunux ġurnalisti, membri oħra tal-media, membri fil-Partit Laburista, naturalment iżjed u iżjed fil-kalkolu tiegħu membri minn din-naħa tal-Kamra, dawk kollha injoranti u hu biss il-bravu!

U dan meta għamel waħda aħjar minn tat-Titanic għax minflok daħal fuq iceberg - dak almenu daħal fuq iceberg għax ma kenux qed jistennewha f'nofs il-baħar peress li kien dalam jew ma nafx xi ġralu l-kaptan - Alfred Sant baqa' għaddej bil-vapur tal-gvern Laburista ta' dakinhar għal ġol-mollijiet tal-Kottonera!

Issa ladarba għandna l-konferma li qed nitkellmu fuq l-istess proċess, x'għamel ħażin il- gvern il-ġdid li skond il-programm elettorali tiegħu ....?

Sur Presidenti, ma ninsewx li dawn kienu tawhom pjanta kulurita f'idejhom u qalulhom - ikkwotajt mill-conditions of negotiations skond il-call of intent oriġinali - "the grant will be allocated according to annex 1 attached with these conditions''.

U dawn ma kenux qegħdin jitkellmu fuq il- grants ta' l-istudenti għax dawk kienu qatgħuhom!

Hemmhekk kien hemm indikati l-Maċina, l-area ta' taħt il-Forti Sant'Anġlu - mhux il-forti proprja - l-żvilupp tul ix-xatt ta' l-Isla u Xatt ir-Risq.

Dawn tawhom lil min kien qed jinnegozja magħhom u mbagħad bdew iqasqsu minn dak li taw huma.

Allura x'tort għandu l-gvern preżenti li reġa' ħares lejn il- footprint oriġinali u mar iktar viċin ħalli jara x'mix hemm bżonn u minflok naqqas żied?

Hija ħaġa ta' l-għaġeb kif hawn niġu kkritikati kontinwament mhux talli qed nagħmlu proġett iżgħar imma talli qed nagħmlu proġett akbar!

Jiena ngħidilhom grazzi għax dak huwa ċertifikat favur il-gvern il-ġdid li f'għeluq is-sitt xhur preċiż minn meta ħadna l-ġurament tal-kariga bħala ministri tal-gvern ikollna l-firem fuq dan il-kuntratt.

U hekk ġara, f'għeluq is-sitt xhur kellna l-firem fuq proġett akbar ta' riġenerazzjoni għall-Kottonera.

Mr Speaker, issa ejja naraw ma' min iddiskutejna dan il-proġett ta' riġenerazzjoni?

Il-membri ta' l-oppożizzjoni qed jitkellmu b'mod qisni jiena mort fit-triq insib lil xi ħadd, jew ċempilt lil xi nies li naf, jew xi ħadd ċempel lili u qalli b'xi nies li jaf hu għax f'ħin minnhom l-Onor.

Alfred Sant qalli: Mhux int qed tħallihom idaħħluk fiha!

Jiġifieri xi ħadd ċempel lili u qalli biex immur nitkellem ma' xi nies dwar dan il- proġett!

Nista' ngħid li m'għamilna xejn minn dan kollu.

Il-gvern preċedenti kellu rapport ta' l-isteering committtee li qallu min huma l- iktar żewġ developers li huma ras imb'ras u huma t-tnejn tajbin u qallu biex jiftiehem ma' min ried minn dawn, anzi tah preferenza favur dawk li beda magħhom imma mbagħad ma ftehemx magħhom.

Imma ma ġara xejn, qallu li seta' jiftiehem ma' min ried minn dawn u aħna ltqajna ma' dawk it-tnejn u ftehemna ma' dawk it-tnejn.

Fejn ġibna xi ħadd ġdid?

Imbagħad l-oppożizzjoni kkritikatni li ma tajthomx l-informazzjoni dwar trasferimenti ta' shares.

Dan m'hu veru xejn.

Meta talbuni x-shareholding kif inhu llum, tajthom il-lista mill-ewwel.

X'differenza sena ilu, kelli mmur infittex jien għax ħadd ma tahieli dik l-informazzjoni.

Meta bdew jistaqsu dwar it-trasferimenti ta' shares, kelli f'idejja l-kopja li kellna bħala ministeru, li konna għadna kif ordnajnieha bid-data ta' meta ntalbet - ma kellix it-tieni kopja dakinhar u issa rrid nordnaha mill-ġdid - jew ta' lejliet, tal-memorandum and articles of association taż-żewġ consortia u qbadt u tajthom l-unika kopja li kelli għad-dispożizzjoni tiegħi dak il- ħin.

Imma possibbli li l-membri ta' l-oppożizzjoni mhumiex kapaċi jaqraw il-memorandum and articles of association taż-żewġ consortia li hemm f'dak il-folder bil-qoxra blu, li fih hemm kull bidla li saret, bid-data meta saret u bit-timbru tar-registrar of companies?

Kif iisa jiġu hawn jgħiduli li jien m'għidtilhomx meta saru transfers of shares?

Tajthom id-dokument f'idejhom!

Possibbli s'hawn waslet l-oppożizzjoni!

Ħames minuti kellhom bżonn biex jaqraw id-dokument!

Għandhom qiegħed!

U issa naqla' din l- akkuża wkoll!

Kont għidtilhom ukoll bil-fomm: Hux fuq il-Cottonera Waterfront Group donnkom inkwetati l-iktar?

Hawnhekk kien sar trasferiment wieħed jew tnejn għax il-grupp ta' Zahra, kif sejħulu huma, l-Island Hotels Group - u għandi kopja preċedenti tal-memoranda għal dawk li ġibt dan l-aħħar - ittrasferew lil Vassallo Builders.

Għedtilhom: Tafu li fil-qasam tal-lukandi il-grupp ta' Zahra u l-grupp ta' Vassallo jaħdmu flimkien?

U fil-fatt kien hemm nies fil-kumitat li jafuh dan - ma qed ngħid xejn ħażin b'daqshekk - u għedtilhom li kien hemm il-perit li ttrasferixxa fuq kumpannija tiegħu bħala perit ma' perit ieħor.

Dan għidtulhom u mbagħad tajthom il- memorandum biex jekk iridu jiċċekkjaw id-data jiċċekkjawha wkoll.

Dawn l- iskandli li qed nisma' dwarhom!

Tajthom anke l-informazzjoni dwar il- consortium l-ieħor.

Issa ejja naraw il-kontradizzjonijiet li daħlu fihom in-naħa ta' l- oppożizzjoni meta pprovaw jimplikaw li aħna ppreferejna grupp u ma ppreferejniex l-ieħor peress li Cottonera Waterfront Group għandha area ikbar minn Port Cottonera Limited.

Dak il-ħin għedtilhom: Imma possibbli ma tafux li din ma tistax tikkalkolaha per square metre?

Kieku kellna naqbdu l-art ta' din il-Kamra u nqegħduha x'imkien ieħor, altru tkun f'post fejn fuqha tista' tagħmel dar u altru tkun f'post li fuqha tista' ttella' torri!

Din bħall-istorja ta' meta l-gvern l-ieħor ried jagħmel torri ta' 65 sular f'Paceville.

Mela inti għandek tara l-art biss?

Trid tara l- volume u l-użu li se tagħmel minnha.

Forsi kafe' ma jaqlax daqs bank jew daqs restaurant jew daqs lukanda.

F'ħin minnhom l-Onor.

Karmenu Vella anzi qal li din anke jekk tagħtiha lil tifel żgħir.

Imbagħad forsi rrealizza x'qed jgħid għax qal: Ħalli ma nagħtuhiex lil tifel żgħir.

Mela għandek ħafna variables, mhux l-inqas il-variable tar-return ekonomiku li jkollok mill-attività li qed tagħmel hemm, apparti l-volum tal-bini.

Irrid ngħid li l-istess oppożizzjoni li tikkritika lil dan il-gvern li lil consortium wieħed tajnieh iktar art bħala area mill-consortium l-ieħor, imbagħad jew għax tkun insiet x'qalet ftit qabel jew bil-maqlub, skond liema ordni tkun qed timxi bl-argumenti tagħha, tgħidilna: Għaliex lil dawn tajtuhom casino - issa "dawn" mhumiex dawk li tajniehom iktar art imma l-oħrajn - mingħajr ma żammejtulhom Lm400,000.

Għaliex f'daqqa waħda aċċettajtu li jagħmlu lukanda?

Mela ma mxejniex bid-differenza, mela hemm konsiderazzjonijiet importanti x'nagħmlu fl-areas li tajna u fl-iżvilup li sar.

Jien ipprovajt nimxi maż-żewġ consortia b'mod li jkun hemm l-aqwa deal għall- Kottonera, li għalija tfisser riġenerazzjoni tal-Kottonera kollha.

Per eżempju, ħadt gost illejla meta smajt anke lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni jgħid li m'għadniex qed nitkellmu fuq il-mollijiet tal-Birgu imma qed nitkellmu fuq il-Kottonera kollha.

Hawnhekk għandek raġun, Dr Sant, qed nitkellmu fuq proġett ta' riġenerazzjoni għall-Kottonera kollha; u m'għadniex nitkellmu fuq il-mollijiet tal-Birgu għal raġuni oħra fundamentali, għax inti bqajt tinsisti li dawk il-mollijiet tagħtihom bi trasferiment ta' titolu reali fuqhom.

Jien kont dispost niddiskuti l- lukanda, il-casino u anke li nagħmlu attività kulturali ġewwa l-Maċina.

X'hemm ħażin?

Mela nħalluha kif kienet jew kif kienu ħallewha tal-faċċata tagħna!

X'hemm ħażin li fl-għerien taħt il-Forti Sant'Anġlu nagħmlu attività kulturali li toħroġ l-istorja tal-Kottonera?

Dan kollu konna disposti niddiskutuh.

Taf x'ma konniex disposti niddiskutu?

Li nagħtu ċentimetru wieħed li hu wieħed tal-mollijiet b'xi titolu ta' proprjetà fuqu.

Issa minn fuq jiġu jgħidulna li aħna ħallejna ħames metri biss!

Taf x'inhi t-tweġiba faċli?

Aħna żammejna l-mollijiet kollha u l-foreshore kollu, mhux ħames metri, bħala proprjetà tal-gvern u tal-poplu Malti.

Aħna li ngħixu fir-realtà kummerċjali nafu li f'areas miftuħa, fejn għandek għaddejja attività kummerċjali, jagħmel sens li tagħti encroachment għax, kif spjega l-Onor.

Tonio Borg dalgħodu, encroachment huwa dejjem at the pleasure of government.

Jiġifieri x'ħin trid tista' tgħidlu li dawk l- imwejjed u siġġijiet ma tridhomx hemm għax forsi trid tagħmel attività, imqar għal ġurnata jew għal tnejn.

Kellhom dan id-dritt qabel?

(Interruzzjonijiet) Il-mollijiet aħna żammejniehom.

Aħna mhux ma tajnihomx għal 99 sena imma lanqas għal 99 sekonda!

Dik hi d-differenza kruċjali.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dażgur naqbel ma' l-Onor.

Alfred Sant li mhux qed nitkellmu iktar fuq il-mollijiet tal-Birgu!

Mr Speaker, imbagħad smajna l-argument sabiħ ħafna dwar il-housing, fejn wieħed jista' jifhem mill-ewwel li sħabna tan-naħa l-oħra ftit għandhom fiduċja fil-Kottonera.

IIlejla smajna lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħidilna: Tibnilhom casino ħdejhom!

Dik depressed area b'tant problemi soċjali, teħdilhom casino ħdejhom!

Ejja nifhmu sew din xi tfisser Għal Dr. Alfred Sant li tibni casino fil-Kottonera huwa ħażin għax dawk in-nies t'hemm qegħdin f'kategorija differenti mill-kumplament tal-poplu Malti u ara ma teħdilhomx it-tentazzjoni ħdejhom lil dawk!

Dr Alfred Sant hekk qal illejla f'dan il-parlament.

Mela għandna l-argument kontra l-lukanda, għandna l-argument kontra l-casino u issa smajna l-argument kontra l- appartamenti lussużi.

U hawn nisma' lill-Onor.

Alfred Sant jikkorreġi lil sħabu stess biex ma jagħmlux id-distinzjoni bejn social housing u appartamenti lussużi.

(Interruzzjonijiet) Eżattament, daqskemm kieku l- yachts huma għal skop soċjali wkoll!

Allura x'inhi l-viżjoni ta' l- oppożizzjoni għall-Kottonera?

Ħalli nipprova nislitha jien minn dak li qalu huma, mhux minn dak li qed ngħid jien.

Il-viżjoni ta' l-oppożizzjoni għall-Kottonera tafu x'inhi?

Irranġa kemm kemm, tesaġerax, Lm6 miljun biżżejjed, imbagħad naraw, forsi wara n-nies t'hemmhekk ikunu tgħallmu, ikunu nbidlu!

Ara aħna, qlajna kritika ħarxa għax kabbarna l-area ta' l- iżvilupp u se nagħmlu investiment ta' Lm16-il miljun.

L-oppożizzjoni qed jgħidulna: Agħmlu l-iżvilupp u araw li tillimitawh kemm jista' jkun għal matul il-ġurnata!

Tistgħu tieħdu lit-turisti hemmhekk bil-coach by day, imbagħad filgħaxija tellgħuhom lura fil-coach malajr kemm jista' jkun u għidulhom: We are taking you back to Sliema għax il-Kottonera by night mhijiex tajba għalikom!

Dak l-atteġjament ta' l- oppożizzjoni.

Matul il-ġurnata nieħdu t-turisti imma residenzi hemmhekk m'għandux ikun hemm!

Bħal dak li qallu ma nafux li fejn għandek units residenzjali ta' kwalità tkun qed tiġġenera l-ekonomija ta' l-istess żona.

Imma l-oppożizzjoni tirraġuna li lill-Kottonera għandek tagħmlilha s-social housing, tirranġa xi palazz 'l hawn u 'l hemm u żżomm l-attività matul il- ġurnata, ara ma tressqilhomx xi tentazzjoni lejhom bħal casino u lukanda, almenu għalissa żgur li le!

Din taf f'liema mentalità tfakkarni?

Taf x'jonqoshom jgħidulna l-oppożizzjoni?

Li l-gwida li jieħu n-nies hemmhekk jgħidilhom: Come and see the natives during daytime but by evening you have to go back to your hotel in Sliema jew ma nafx fejn!

Dan x'atteġjament irresponsabbli hu min-naħa ta' l-oppożizzjoni fil-konfront ta' proġett li jrid iwassal bis-serjetà għar-riġenerazzjoni ta' l-area kollha?

Kieku l-membri ta' l-oppożizzjoni daru lejn l-aspetti kollha tal-kuntratt li qed nitkellmu dwaru u jgħidulna ftit fejn ma jaqblux forsi nibda nifhem imma bil-kritika li għamlulna ma tantx nifhem bis-serjetà x'qed jinkwieta lill-oppożizzjoni, ħlief forsi li nifhem li huma nkwetati bil-kbir li jaraw issa li l-proġett ta' riġenerazzjoni tal-Kottonera se jaqbad ir-ritmu li hemm bżonn.

Dan huwa proġett - u rrid nirriferi għal diversi emendi li ġew preżentati fl-aħħar tad-diskors - fejn aħna rridu li l-investiment ta' Lm16- il miljun ikun investiment minimu għax irridu li jkun hemm spin-off effect.

Aħna qed ngħidu li naqblu jekk dawn iridu jdaħħlu magħhom operators għal- lukanda, għall-casino, għall-attrazzjoni kulturali fl-għerien taħt Forti Sant Anġlu, għall-bini tal-Maċina, għall-units ta' ristoranti, cafés jew attività ta' entertainment, u jdaħħluhom f'kumpanniji sussidjarji.

Donnu hawn li m'aħniex naqblu u diġà spjegajt għaliex.

Nerġa' nagħti l-eżempju tal-lukanda li l-oppożizzjoni ma tridx tara ġewwa l-Kottonera għax trid li jkun hemm tourism by day biss hemmhekk.

Jekk għandek international operator li se jidħol fil-marketing, fil-layout plans, fid-disinji, fil- konċetti kollha ta' x'għandek tmexxi, għandu jkun hemm miegħek mill-ewwel ġurnata u mhux tlestiha u mbagħad tgħidlu: Ejja wara!

Dawn x'argumenti huma min-naħa ta' l-oppożizzjoni li tgħid li qed nagħmlu iktar spekulazzjoni għax jistgħu jifformaw kumpanniji sussidjarji fejn l- operators jidħlu mill-bidu?

Bir-rispett kollu, kemm għandek spekulazzjoni ikbar jekk inti taparsi l-ewwel tlesti l-proġett - sentejn kellhom żmien fi żmien il-gvern preċedenti u issa għandhom tliet snin għax il-proġett huwa ikbar - u wara sentejn tgħidilhom: Daħħlu lil min tridu u dawru kemm shares tridu!

Fejn neħħewha bis-serjetà l-ispekulazzjoni qabel?

L-iktar li seta' rnexxielhom jagħmlu, kieku nemmnu dak li kien qed jingħad, kien li jiffriżawha għal sentejn, pero' lanqas din m'hi vera għax illum m'hawn ħadd li ma jagħmilx xi forma ta' ftehim ieħor.

Per eżempju, jagħmel management agreement u jkun pubbliku, operator agreement u jkun pubbliku, jagħmillek konvenju fuq trasferiment ta' shares għal wara li jagħlqu dawk is-sentejn u jkun diġà ffirmat.

X'kien se jagħmel il-gvern immexxi mill-Onor.

Sant biex jikkontrolla dawn l-affarijiet?

U kif illum qed nisimgħu kontra li jkun hemm min se jmexxi lukanda, kafeteria, jew restaurant?

Bir-rispett kollu, hawn irridu nagħmlu għażla fundamentali; jew l-għażla li l-gvern jagħmel il-proġett hu u jaqbad kull unit u jagħtih hu - dik hija għażla li anke aħna kkonsidrajnieha - jew l-għażla li jkollok consortium li għandu expertise ta' management u expertise globali li jara li l-iżvilupp kollu jsir, imbagħad jekk irid jalloka partijiet.

X'hemm ħażin li jagħmel hekk?

Il-gvern għandu jidħol fin-negozju u joqgħod jara kull rokna għandhiex issir kafe', bar, boutique, bank, restaurant jew parti minn team exhibition?

Dan għandu jagħmlu l-gvern jew għandu jkun hemm xi ħadd li jagħmel il-proġett b'mod organizzat ħalli parti verament tkun torbot ma' l- oħra?

Imbagħad idaħħal lil min irid jopera miegħu skond il-bżonn.

Il- consortium li kien hemm qabel għandi l-ikbar rispett lejh u llum huwa pjaċir ta' dan il-gvern li jaħdem maż-żewġ consortia flimkien.

Aħna ma kellniex din il-hang-up tal-gvern l-ieħor, tiftihemx ma' wieħed jew ma' l- ieħor.

L-Onor.

Sant qalilna li mxejna bħat-tiġieġ li jmorru jgħassdu fl- ikel.

Bir-rispett kollu, għassed hu meta kien qed imexxi!

Aħna ma kellniex dan it-tip ta' hang-up, aħna ftehemna maż-żewġ consortia.

MR SPEAKER: Ippermettili, Ministru .

L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Il-Kamra hija sospiża għal ħames minuti.

Fd-8.48 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Il-Ministru, jista' jkompli bil-winding-up.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, se nħares lejn ftit argumenti oħra li saru, fosthom dak ta' l-Onor.

Rita Law - ħelu ħafna - li għamluh ukoll oħrajn min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Qaltilna li fi żmien il-gvern preċedenti l-Isla ħallewha 'l bogħod mill-iżvilup biex in-nies tmur tgħum hemmhekk.

Din tafu xi tfisser?

Li n-naħa ta' l-Isla kienu għamlulhom l- fairway biex in-nies jinżlu x-xatt joqogħdu jxejru lid-dgħajjes għaddejjin, jekk jaraw li dak il-ħin m'hemmx dgħajjes jistgħu jaqbżu jieħdu għawma malajr maljar u jekk titfaċċa dgħajsa joqogħdu jiggwidawhom!

Imma dawn x'argumenti huma!

Mr Speaker, issemma wkoll il-bżonn li nħarsu l-areas ta' l-għawm.

Nerġa' nfakkar li sena ilu kkritikajna ċerti klawsoli fil-kuntratt kif imressaq mill-gvern preċedenti għaliex fih kien hemm klawsola kontra l-barbecues, klawsola kontra l-għawm u klawsola li tirrestrinġi kważi anke kif timxi f'dawk l-inħawi.

Hekk kien hemm miktub.

Aħna kkritikajnieh għax kien miktub b'dak il-mod u llum mhuwiex miktub b'dak il-mod.

Daqshekk sempliċi!

Però għar-rimarka li hemmhekk hemm tliet postijiet għall-għawm, li jinkludu r-Rinella u t-Toqba tal-Birgu, it-tweġiba tagħna hija faċli ħafna.

Ir-Rinella kienet, għadha u se tibqa' tajba għall-għawm; dik hija garanzija li dan il-gvern ta u jerġa' jagħti.

U dawn skandalizzaw ruħhom ukoll għax il-gvern daħħal favur tiegħu - mhux favur il-consortium - id- dritt li aħna nibdlu dik l-art b'art oħra, tkun fejn tkun, jekk ma jkollniex il-garanziji kollha li nixtiequ li żgur ma ssir ebda ħsara ambjentali lill-bajja tar-Rinella, li għamilnieha l-ġojjel li hi llum taħt Gvern Nazzjonalista preċedenti.

Dawn qed jikkritikawna għax żammejna dak id-dritt favur il-gvern, bħallikieku l-consortium ried dak id-dritt!

Anzi l-consortium xtaq li ma jkunx hemm dak id-dritt favur il-gvern imma aħna nsistejna fuqu.

Mr Speaker, qajmu wkoll il-punt li qegħdin indaħħlu inqas bħala taxxa tal- boll.

It-taxxa tal-boll telgħet iktar għax illum il-gvern se jdaħħal iktar.

Lanqas din ma taf l-oppożizzjoni!

Il-valur tal-boll huwa kkalkolat fuq il-valur tal-kuntratt.

Illum il-boll huwa d-doppju ta' dak li kien se jkun hemm fi żmien il-gvern l-ieħor - u li huma wkoll kienu neħħew minn fuq il-kuntratt – sempliċement għaliex ir-return għall-gvern illum se jkun id- doppju!

Imma ta' l-oppożizzjoni ma jindunawx li qed jinqabdu f'kontradizzjoni?

Nerġa' ngħid hawnhekk li għall-gvern preżenti l-iktar importanti huwa r-return għall-Kottonera nnifisha.

L-oppożizzjoni qed jgħiduli li huma kienu ftehmu fuq Lm370,000 filwaqt li jien ftehemt fuq Lm500,000.

Fil-PAC qaluli iktar minn darba li suppost tlajt għal LM800,000 u hawnhekk bdew jgħiduli - donnu l-appetito vien mangiando - li suppost tlajt għal Lm1.6 miljun, imbagħad l-Onor.

Vella beda jraħħas u nieżel għal Lm1 miljun!

Imma x'inhu l-argument preċiż?

Irridu li dan il-proġett isir ġewwa l-Kottonera?

Taħt il-gvern l-ieħor ma rajniehx, mentri taħt dan il- gvern se narawh isir; dik hi l-ikbar differenza li hemm bejn kif saru l- affarijiet qabel u kif qed isiru issa.

Min illum qed iħambaq fuq Chambrai u jgħid li din il-formola falliet u li din hija formola li ma tirnexxix forsi għad jara b'għajnejh meta l-proġett jitwettaq parti ma' l-oħra fi programm ta' tliet snin ħidma biex - hawnhekk nuża l-kliem ta' l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, li tkellem fuq il-mosaic tal-Kottonera - dan il- mosaic tal-proġett isebbaħ il-mosaic eżistenti, għax irridu nirriġeneraw dawk l-inħawi kollha fi proġett li tassew jixirqilhom.

Mill-atteġġjament li wriet illejla, l-oppożizzjoni donnha għadha tgħix fl-ombra tal-problemi li kellha sena ilu.

Mhux se noqgħod nagħmel appelli lill-oppożizjoni - għax dawn ma tantx jeħduhom - imma naħseb li aħjar jaraw il-problemi tagħhom għax ma nistax nifhem kif l-Onor.

Debono Grech ħass li kellu jindirizza lill-Perit Mintoff, jekk almenu ma bediex jidhirlu!

Mr Speaker, qabel ma niġi għall-emendi li tressqu, irrid nikjarifika punt importanti ħafna.

F'ħin minnhom intefgħet il-botta li l-area ta' dock no. 1 tista' tintuża għall-hard-standing facilities.

Dik assolutament mhijiex l- intenzjoni tal-gvern.

L-impenn tal-gvern hu li l-area ta' dock no. 1 tkun attrazzjoni turistika u kulturali ta' l-ogħla ġieħ lejn il-Kottonera kollha u tkun attrazzjoni li tintegra bis-serjetà mal-kumplament tal-proġett.

Nista' nħabbar li erġajna tkellimna mat-tarzna u ma' l-awtorità ta' l- ippjanar u rridu li l-ħajt li hemm mad-dawra tal-baċir nru.

1 jitniżżel 'l isfel ħafna jekk ma jitwaqqax għal kollox, għax ma jistax jibqa' l-periklu li f'partijiet minnhom taqa' ġo fondoq.

Però l-impenn tagħna jibqa' li l- iżvilupp tal-baċir nru.

1 isir b'mod li jintegra ruħu mal-kumplament tal- proġett.

Mr Speaker, nikkonkludi billi ngħid li fid-dawl tad-diversi argumenti li semmejt diġà, ma nistax naqbel mad-diversi emendi li ressqet l- oppożizzjoni.

Nirriferi għal waħda minnhom - għaliex niskanta bis-serjetà li nibqa' nisma' argumenti bħal dawn - li tgħid li m'għandniex nagħtu l- concession lil consortium partikolari jekk ma jkunx hemm barrani magħhom.

Dawn huma l-istess nies li ġimgħa jew ħmistax ilu kienu f'dan il-parlament jitkażaw u jerġgħu jitkażaw għax se nagħmlu t-trasferiment ta' bank lil operatur barrani, jiġu jitkarbulna b'din il-mentalità neo-kolonjali u jgħidu li mal-kuntratturi Maltin irid ikun hemm operatur barrani!

Issa dawn se jkollhom operaturi magħhom għax dan huwa proġett li mhux biss se jirnexxi fil-parametri tal-kuntratt kif qed nagħmluh imma se jkollu spin- offs ekonomiċi u ta' ġenerazzjoni ta' xogħol mill-kbar nett.

U Ilejla anke smajna li n-nies tal-Kottonera mhumiex kapaċi għax-xogħlijiet li se jinħolqu.

Però dan il-proġett se jsir b'mertu tal-gvern preżenti.

Grazzi, Mr Speaker.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni.

Il-mistoqsija hija l- emenda "K" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Karmenu Vella.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division titieħed minn hawn u 20 minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni, il-Kamra ġiet sospiża fid-9.00 p.m. u rriżumiet 20 minuta wara

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija l-emenda "K" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Karmenu Vella.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

165 FAVUR : 25

L-Onor

|Agius Chris |Farrugia | | |Michael | |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Borg Karmenu |Gulia Gavin | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles |Law Rita | |Cardona Chris |Mangion | | |Charles | |Chircop Karl |Parnis Silvio | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Coleiro Marie |Sammut Joseph | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Sant Alfred | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe |Vella Karmenu | |Farrugia Angelo | |

KONTRA : 32

L-Onor

L-Emenda "K" m'għaddietx.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emneda "J" kif imressqa u moqrija mill- Onor. Karmenu Vella.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni, fid-9.27 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

Il-mistoqsija hija l-emneda "J" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Karmenu Vella.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

166 FAVUR : 25

L-Onor

|Agius Chris |Farrugia Michael | |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Borg Karmenu |Gulia Gavin | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles|Law Rita | |Cardona Chris |Mangion Charles | |Chircop Karl |Parnis Silvio | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Coleiro Marie |Sammut Joseph | |Louise | | |Cuschieri Joseph|Sant Alfred | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe|Vella Karmenu | |Farrugia Angelo | |

KONTRA : 32

L-Onor

L-Emenda "J" m'għaddietx.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda "I" kif imressqa u moqrija mill- Onor. Karmenu Vella.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

Billi ntalbet votazzjoni, fl-9.49 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

Il-mistoqsija hi l-emenda "I" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Karmenu Vella.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

167 ĦIN: 10.09 p.m.

FAVUR : 25

L-Onor

|Agius Chris |Farrugia Michael| |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Borg Karmenu |Gulia Gavin | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles|Law Rita | |Cardona Chris |Mangion Charles | |Chircop Karl |Parnis Silvio | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Coleiro Marie |Sammut Joseph | |Louise | | |Cuschieri Joseph|Sant Alfred | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe|Vella Karmenu | |Farrugia Angelo | |

KONTRA : 32

L-Onor

L-Emenda "I" m'għaddietx.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda "H" kif imressqa u moqrija mill- Onor. Chris Agius.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni, fl-10.12 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija fuq l-emenda "H" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Chris Agius.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

168 FAVUR : 25

L-Onor

KONTRA : 32

L-Onor | | | |Abela Anthony |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett | | |Jesmond | |Cristina Dolores |Muscat Claude | |Dalli John |Pullicino | | |George | |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey| |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Fenech Adami |Vassallo Edwin | |Eddie | | |Frendo Michael |Vella John | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

L-Emenda "H" m'għaddietx.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda "G" kif imressqa u moqrija mill- Onor. Brincat".

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

Billi ntalbet votazzjoni, fl-10.35 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-emenda "G" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Leo Brincat.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

169 FAVUR : 25

L-Onor

KONTRA : 32

L-Onor | | | |Abela Anthony |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores|Muscat Claude | |Dalli John |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Fenech Adami |Vassallo Edwin | |Eddie | | |Frendo Michael |Vella John | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

L-Emenda "G" m'għaddietx.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda "F" kif imressqa u moqrija mill- Onor. Leo Brincat.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

Billi ntalbet votazzjoni, fil-10.58 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

Il-mistoqsija hi l-emenda "F" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Leo Brincat.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

170 FAVUR : 25

L-Onor

|Agius Chris |Farrugia | | |Michael | |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Borg Karmenu |Gulia Gavin | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles |Law Rita | |Cardona Chris |Mangion Charles| |Chircop Karl |Parnis Silvio | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Coleiro Marie |Sammut Joseph | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Sant Alfred | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe |Vella Karmenu | |Farrugia Angelo | |

KONTRA : 32

L-Onor | | | |Abela Anthony |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores |Muscat Claude | |Dalli John |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Fenech Adami |Vassallo Edwin | |Eddie | | |Frendo Michael |Vella John | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

L-Emenda "F" m'għaddietx.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda "E" kif imressqa u moqrija mill- Onor. Joe Debono Grech.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No).

Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

Billi ntalbet votazzjoni, fil-11.21 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

Il-mistoqsija hija l-emenda "E" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Joe Debono Grech.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 25

L-Onor

KONTRA : 32

L-Onor

L-Emenda "E" m'għaddietx.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda "D" kif imressqa u moqrija mill- Onor. Rita Law.

Dawk favur?

(Onor. Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni, f'11.44 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

Il-mistoqsija hija l-emenda "D" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Rita Law.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

172 FAVUR : 25

L-Onor |Agius Chris |Farrugia Michael| |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Borg Karmenu |Gulia Gavin | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles |Law Rita | |Cardona Chris |Mangion Charles | |Chircop Karl |Parnis Silvio | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Coleiro Marie |Sammut Joseph | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Sant Alfred | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe |Vella Karmenu | |Farrugia Angelo | |

KONTRA : 31

L-Onor | | | |Abela Anthony |Galea Pace | | |Victor | |Asciak Michael |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Hyzler George | |Bonnici Josef |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Joe |Mugliett Jesmond| |Borg Tonio |Muscat Claude | |Cristina Dolores |Pullicino George| |Dalli John |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |D'Amato Helen |Refalo Michael | |Debono Giovanna |Vassallo Edwin | |Frendo Michael |Vella John | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Mario | |

L-Emenda "D" m'għaddietx.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda "C" kif imressqa u moqrija mill- Onor. Charles Buhagiar.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

Billi ntalbet votazzjoni, f'12.08 a.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija l-emenda "C" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Charles Buhagiar.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 25

L-Onor

KONTRA : 31

L-Emenda "C" m'għaddietx.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda "B" kif imressqa u moqrija mill- Onor. Charles Buhagiar.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

Billi ntalbet votazzjoni, fin-12.31 a.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

Il-mistoqsija hija l-emenda "B" kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Charles Buhagiar.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 25

L-Onor

KONTRA : 31

L-Emenda "B" m'għaddietx.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-emenda "A" kif imressqa u moqrija mill- Ministru għall-Ambjent.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-Emenda "A" għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija r-Riżoluzzjoni kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

Billi ntalbet votazzjoni, fis-12.54 a.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet għoxrin minuta wara.

Il-mistoqsija hija r- Riżoluzzjoni kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

175 FAVUR : 31

KONTRA : 25

L-Onor

Ir-Riżoluzzjoni, kif emendata, għaddiet.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 24 ta' Mejju, 1999 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazji ta' Importazzjoni.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu għal Malta – it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa – it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Atti Nutarili (Provvedimenti Temporanji) – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – it- Tieni Qari (Kont.); u

xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, kif stennejt, l-Onor.

John Dalli ma ħax gost anzi ħa għalih meta l-bieraħ għedt li wara li bdew in-negozjati biex il-gvern ibigħ l-ishma tiegħu fil-Mid-Med Bank lill-HSBC, kien hemm qraba u sħab ta' negozjaturi ewlenin li xtraw ishma fil-Mid-Med u appellali biex inkun onest u biex nuri rispett lejn il-parlament.

Naħseb li l- ministru tal-finanzi m'għandu l-ebda kredenzjali morali biex jgħallimni l- onestà.

Forsi jista' jgħallimni nagħmel il-flus imma żgur li m'għandux il- kredenzjali morali biex jgħallimni nkun onest fil-politika u lanqas biex nuri rispett lejn il-parlament.

Xi ħadd bħalu li wera dak id-disprezz lejn il-parlament fil-kumitat dwar il-kontijiet pubbliċi, li mblokka kull mistoqsija li kienet qed issir min-naħa ta' l-oppożizzjoni, juri li hu m'għandux rispett lejn il-parlament.

Jiena nerġa' nirrepeti dak li għedt, li l-metodu mafjuż - jiena użajt din il-kelma l-bieraħ u nerġa' nużaha llejla - li ntuża biex isir il-bejgħ ta' l-ishma tal-gvern fil-Mid-Med Bank lill-HSBC bilfors iqajjem suspetti.

U nerġa' nirrepeti li wara li l-ministru tal-finanzi ħaseb biex il-gvern jibda jbigħ l-ishma tiegħu fil-Mid-Med, iva, kien hemm ħu wieħed min- negozjaturi, mart wieħed min-negozjaturi, wieħed sħab fin-negozju ta' wieħed min-negozjaturi u anke uffiċjal għoli tal-Partit Nazzjonalista li xtraw shares fil-Mid-Med Bank.

Jiena se nkompli nitkellem fuq din u mhux se jintimidani l-ministru tal-finanzi.

Naf li min-naħa tal-Partit Nazzjonalista u min-naħa tal-gvern m'hijiex l- ewwel darba li jkun hemm nies li jċemplu lill-ġurnalisti biex jagħlqulhom ħalqhom u biex ma jġibux affarijiet li ma jirriflettux sabiħ fuqhom.

Ma' dawk il-ġurnalisti tista' taħdem b'din il-politika ta' telefonati rrabjati dwar x'iġibu u ma jġibux però fil-każ tiegħi m'hijiex se taħdem.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, xtaqt li fil-ħin li għandi nkompli daqsxejn fuq l-iżviluppi li saru wara l-famuża press release li ħareġ il- ministru għall-affarijiet barranin - press release 696 tal-11 ta' Mejju - illi fiha ddikjara li pajjiżna se jassoċja ruħu mal-pożizzjoni komuni li ħadet l-Unjoni Ewropea rigward is-sanzjonijiet kontra l-Jugoslavja.

Naturalment il-Gvern Malti ħa din id-deċiżjoni għax ried jeħodha għaliex strictly speaking ma kienx mistieden biex jassoċja ruħu mal-pożizzjoni Ewropea.

Se naqra l-kliem preċiż:

"... invite the associated countries of Central and Eastern Europe and Cyprus and the EFTA members of the EEA to do likewise.".

Jiġifieri Malta ma kienet imsemmija mkien.

Anke fid-29 ta' April, proprju ftit ġranet wara, jissemma ċar li l- pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u ta' l-Ewropa tal-Lvant assoċjati, mal- European Union, flimkien ma' Ċipru u l-pajjiżi ta' l-EFTA, membri ta' l- EEA, iddikjaraw illi jaqsmu l-istess objettivi tal-common position tat-23 ta' April tal-Kunsill ta' l-Unjoni Ewropea.

Allura kien hemm dan il-gap illi fih il-Gvern Malti kien qisu qed jaħsibha x'se jagħmel.

Fit-30 ta' April, "Agence Europe" ħarġet tgħid illi "l-Istati Membri" - kienet qed tirriferi għal dawk l-Istati Membri li assoċjaw ruħhom ma' l-Unjoni Ewropea - kienu mistennija jiddeterminaw is-sanzjonijiet li jridu japplikaw f'każ li jkun hemm vjolazzjoni ta' dan ir-regolament.

Jiġifieri min assoċja ruħu ried jiddeċiedi mbagħad x'miżuri jieħu.

Iżda proprju l-bieraħ rajna li mingħajr ebda ċerimonji ħarġet legal notice fejn b'daqqa ta' pinna l-Gvern Malti tefa' lill-ex-Jugoslavja fl-istess keffa ta' l-Iraq.

Safejn naf jien, anke jekk assoċjaw ruħhom, it-talba kienet biex ikun hemm ban fuq il-bejgħ ta' petroleum products, supply of petrol and diesel u affarijiet bħal dawn imma bl-avviż legali nru.

82 li ħareġ il-bieraħ, il- ministru responsabbli uża l-Att dwar Provvisti u Servizzi ta' l-1947 - liġi li baqgħet fuq l-istatute book għax din il-liġi kienet intiża prinċiparjament biex tiġi assigurata provvista ta' affarijiet essenzjali fi żmien l-iskarsezza li kien hawn wara t-tieni gwerra - liġi li ġiet użata fl-1991 meta għamilna s-sanzjonijiet mitluba mill-Ġnus Magħquda kontra l- Iraq u l-ministru responsabbli f'dan il-każ qal li kulma rridu nagħmlu huwa li f'paragrafu 3 tar-regolamenti, fejn hemm "l-Iraq", inżidu wkoll "ir- Repubblika Federali tal-Yugoslavja".

Issa jen ma nistax nifhem kif dawn l-affarijiet isiru b'dan il-mod għax jekk wieħed jaqra Kap. 117 tal- Liġijiet ta' Malta jara li fl-għanijiet li għalihom il-ministru għandu juża din il-liġi mkien m'hemm b'xi mod riferenza għas-sanzjonijiet.

Ma ninsewx li din il-liġi kienet saret fl-1947, sentejn biss wara t-twaqqif tal-Ġnus Magħquda.

Allura ngħid jien: Għalfejn din il-ħeġġa kollha tal-ministru biex jidher kattoliku iktar mill-Papa ma' l-Ewropej?

Għax meta qegħdin napplikaw dan li l-ministru issa qed iħoss ir-responsabbiltà li japplika - għax qed jgħid li jassoċja ruħu ma' din il-pożizzjoni - din għamilha b'daqqa ta' pinna, filwaqt li dan l-istess parlament fl-1993 għamel enabling law biex meta l-Ġnus Magħquda joħorġu sanzjonijiet ekonomiċi jew whatever, il-prim ministru jkun jista' jimplimentahom billi joħroġ avviż legali fil-gazzetta tal-gvern u jispjega eżatt x'inhuma s-sanzjonijiet u anke x'inhuma l-pieni.

Din il-liġi ta' l-1993 kienet saret bl-iskop li l-prim ministru jkollu dritt jimplimenta awtomatikament sanzjonijiet li jaqgħu taħt artiklu 7 taċ- Charter tal-United Nations, minbarra dawk li jaqgħu taħt artiklu 42 ta' l- istess Charter, li jitkellem fuq azzjoni militari.

Mela anke fil-każ tas- sanzjonijiet li joriġinaw fil-Ġnus Magħquda, minkejja l-liġi ta' l-1993, il- prim ministru huwa ristrett li jieħu deċiżjonijiet u jimplimentahom meta hemm azzjoni militari skond l-imsemmi artiklu 42.

Illum għandna azzjoni militari għaddejja bejn żewġ partijiet - u nerġa' nsostni li ma rridux nagħmlu distinzjoni bejn min huma u min jistgħu jkunu imma qed nitkellmu fuq livell akkademiku - u dan tammettih in-naħa l-oħra wkoll għax jumejn ilu l-Onor.

Jason Azzopardi qal li kulħadd jaċċetta li għaddejja gwerra.

Allura meta inti għandek miżuri li huma kontinwazzjoni ta' dik l-azzjoni militari u allura parti minn att ta' gwerra - għax inti tkun qed tgħin biex tħarrax l-azzjoni militari meta qed timpedixxi lil naħa waħda fi gwerra milli tiġi fornuta bil-fuel u qed ixxekkilha b'mod li ma tkunx tista' tħaddem l-ajruplani u t-tankijiet tagħha tal-gwerra - filwaqt li l-prim ministru lanqas hu kapaċi jimplimenta dawn l-istess miżuri mill-ewwel minkejja l-liġi ta' l-1993, il-ministru xorta ħass li jista' jaqbad u jinvolvi lil pajjiżna b'dan il-mod permezz ta' biċċa legal notice.

Anke l-Ingilterra, li għandha l-Att tal-United Nations ta' l-1946, ukoll titkellem fuq miżuri taħt artiklu 41, jiġifieri economic sanctions u sanctions ta' natura oħra iżda mhux militari.

Mela anke skond il-liġi Ingliża, meta qed tmiss mal-militar tkun qed tmiss patata taħraq u l-Gvern Ingliż huwa obbligat li joħroġ Order in Council u jressaqha quddiem il- House of Commons.

U f'dan il-każ aħna għandna biċċa legal notice!

Veru li l-liġi tgħidlek li għandek 20 jew 28 ġurnata biex tikkontestaha imma ma nistax nifhem kif il-ministru dawn l-affarijiet għamilhom kif għamilhom.

Fil-fatt filwaqt li l-liġi Ingliża titkellem fuq artiklu 41 biss taċ- Charter, il-liġi Maltija tkopri chapter 7 kollu barra artiklu 42, fejn tidħol il-kwestjoni tal-militar - allura f'daqqa waħda aħna morna iktar milli trid l-Unjoni Ewropea, ban fuq petroleum and petroleum-related products - u donnu li tfajna lill-Jugoslavja fl-istess keffa tas- sanzjonijiet ta' l-Iraq, illi safejn naf jien jinvolvu prattikament kollox.

Jien qed nifhem li billi żied l-isem tal-Yugoslavja ma' l-Iraq, il- ministru qed jgħidilna: Isma', ejja nittrattaw lill-Yugoslavja l-istess bħall-Iraq.

U l-mistoqsija tiegħi hija: Il-ministru qed jgħid li kulma jiġi esportat jew kulma kien se jiġi esportat lejn l-ex Yugoslavja jaqa' taħt is-sanzjonijiet ukoll?

Jien nistenna li jkollna kjarifika għax dan il-parlament, bil-kumitat permanenti dwar l-affarijiet barranin b'kollox, donnu li qiegħed biss għall-isem, għar-refgħa kif jgħid il-Malti, u dawn l- affarijiet insiru nafuhom minn barra.

Il-verita' hi li rridu noqogħdu għassa ħalli naraw ħarġitx legal notice minn hawn jew minn hemm u sfortunatament qed ikollna noqogħdu nassistu għall-wirja ta' dawn il- ministri għorrief u plenipotenzjarji li għandna llum, li tant huma b'saħħithom li jagħmlu l-affarijiet bla ma lanqas biss jikkonsultaw ma' ħadd.

Issa ħalli ngħaddi għal xi ħaġa oħra li xtaqt nagħmel rimarki fuqha, li hija wkoll konnessa ma' din il-kwestjoni.

Jumejn ilu, wara li għamilt l-aġġornament fuq din il-materja, ressaqna rikors quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, ħalli nuru li aħna m'aħniex qegħdin naqblu li l-kostituzzjoni ta' pajjiżna tiġi ttrattata b'dan il-mod, imbagħad kien hemm il-kontro-protest min-naħa tal-gvern - dawn l- affarijiet kienu fil-media u anke jiena għamilt press conference flimkien mad-deputat mexxej l-ieħor tal-partit, Dr Joe Brincat, u ma' l-Onor.

Chris Cardona, l-ispokesperson ta' l-affarijiet barranin, fejn spjegajna l- pożizzjoni tagħna - imbagħad hawnhekk ġie l-Onor.

Jason Azzopardi u mingħalih ried jagħtina lezzjoni fuq xi tkun in-newtralità, fuq xi xkiel tpoġġi n-newtralità, safejn wieħed jista' jmur jieħu parti minkejja li jkun newtrali u qalilna ħafna u ħafna affarijiet.

Jiena ngħid li Allaħares f'dan il-parlament nies li għadhom ġodda jibdew jużaw ċerta makakkerija fil- mod kif jitkellmu.

Trid tkun onest u tgħid l-affarijiet kollha għaliex nofs verità hija agħar minn gidba.

Aħjar tigdeb għax tista' tinqabad u tista' ma tinqabadx imma li tgħid nofs verità tkun qed tqarraq bin-nies.

Jiena naf li l-Onor.

Azzopardi huwa avukat ta' l-affari tiegħu, avukat kapaċi, imma ma nistgħux nilagħbuha ta' l-avukati hawn ġew.

Hawn ġew irridu nagħmlu l-affarijiet kif suppost.

Meta kien qed jikkwota mill-Kostituzzjoni ta' Malta, l-Onor.

Azzopardi qal:

"Malta hija Stat newtrali li jrid attivament jilħaq il-paċi, is- sigurtà u l-progress soċjali fost in-nazzjonijiet kollha ..."

u ħalliha hemm.

U dak li jkun jgħid: Veru, mela Malta trid tagħmel dawn l- affarijiet.

Imma ma qalx illi bla ma hemm coma xejn, bla ma s-sentenza tiġi nterrotta, il-kostituzzjoni tkompli tgħid illi dan irid isir

" ...billi jħaddan politika ta' newtralità bbażata fuq il-konċett tan- non-allineament ...".

U meta tħalli barra dan il-kliem inti qed tgħid nofs il-verità.

Veru li tgħid li trid tilħaq attivament dak l-iskop imma l-kostituzzjoni tkompli torbtok u tgħidlek kif trid tilħqu.

Mhux kif trid inti, mhux kif jgħidlek ħaddieħor imma kif tgħidlek il-kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Imbagħad l-Onor.

Membru ovvjament kompla bis-soltu kritika li nisimgħu, li n-non-allineament m'għadux jeżisti.

Jiena ma nafx kif allura fadal dak il-moviment kollu ta' non-aligned countries, li għandu ċertu forza u ċertu piż, anke fil-Ġnus Magħquda - kif il-gvern Nazzjonalista kien bejn l-1992 u l-1996 u għadu sal-lum membru tan-non-aligned movement; u kif għadu ma ħariġx minnu dan; u kif l-istess dokument li kkwota l-Onor.

Azzopardi jitkellem ukoll fuq il-konċett tal-pajjiżi mhux allineati.

Allura kif hawn Malta nirredikolaw u nċekknu l-konċett tan-non-allineament li għandna fil- kostituzzjoni tagħna imma mbagħad nikkwotaw minn dokumenti ta' pajjiżi oħra li jirrazzjonalizzaw il-pożizzjoni tagħhom fuq in-newtralità, non- allineament, doveri u mhux doveri?

Allura dawk nistgħu u tagħna ma nistgħux!

Fl-aġġornament li għamel l-Onor.

Azzopardi beda jikkwota minn dokument li ħareġ il-Kunsill Federali ta' l-Isvizzera - jiena nista' ngħidlu, biex ma jaħsibx li għamel xi skoperta, li jekk jindenja ruħu jfittex fid-debates ta' tlieta, erba' snin ilu għandu jsib li dak id-dokument ikkwotajtu kemm- il darba f'din il-Kamra, użajtu f'kemm-il dibattitu għaliex nemmen li huwa dokument li wieħed irid jagħtih l-importanza tiegħu - li huwa l-kabinett ta' dak il-pajjiż.

Ovvjament dan kien indirizzat lill-assemblea nazzjonali, li għandha madwar 200 membru, u anke lill-kunsill nazzjonali, li hu magħmul minn żewġ membri ta' kull canton fl-Isvizzera u m'huwiex white paper bħalma qal.

Dan huwa dokument li ġie prodott f'Novembru ta' l- 1993, li huwa rapport fuq il-politika estera ta' l-Isvizzera għas-snin 90.

Dan hu dokument tajjeb ħafna, b'guidelines definiti, u miegħu hemm dokumenti oħra li ma nafx kif ma semmihomx l-Onor.

Membru.

Hemm il-konċett ta' l-eżerċitu Svizzeru u anke l-politika ta' sigurtà Svizzera fi żmien ta' bidla, li ħareġ xi tliet snin qabel pero' ovvjament għadu validu għaliex ma ġiex sorpassat b'dokumenti oħra.

Jiena se nuża d-dokument li uża l-Onor.

Azzopardi u nerġa' ngħid li qal ftit u ma qalx kulma kellu jgħid minn dak li jgħid id-dokument.

U allura f'dan il-ħin ikolli nqum hawnhekk ħalli nirranġa dawn l-iżbalji jew dawn in-nuqqasijiet f'dik li hija verità.

Per eżempju, meta beda jikkompara n-newtralita' ta' Malta man-newtralita' ta' l-Isvizzera, l-Onor.

Azzopardi ma qalx li n-newtralità ta' l-Isvizzera hija newtralità bbażata fuq l-armata.

F'ħin minnhom qal kemm jonfqu għall- armamenti pero' ma qalx illi dawn għandhom commitments differenti għax hija newtralità bbażata fuq l-armata.

Iċ-ċajta fl-Isvizzera x'inhi?

Jgħidulek: Inti fl-armata?

Iva, għax l-Isvizzera kollha armata waħda, min hu regolari, min qiegħed hemmhekk temporanju, min qiegħed on training, kollha membri ta' l-armata.

L-Onor.

Azzopardi għoġbu jikkwota minn dan ir-rapport u, bħalma għidt, beda jsemmi partijiet minnu biex jipprova jagħmel l-argument tiegħu.

U l- ewwel ma kkonstata l-Onor.

Membru kien illi iva, jaqbel li hemm stat ta' gwerra fil-Balkani.

Din hija xi ħaġa li kkonstataha.

Issa dan l-istess dokument li kkwota minnu jgħid ukoll li l-iktar ħaġa sagrosanta għan- newtralita' hija li pajjiż newtrali m'għandu bl-ebda mod jindaħal bejn pajjiżi li jkunu fi stat ta' gwerra bejniethom, ikunu xi jkunu ċ- ċirkostanzi.

Artiklu 9 ta' dan id-dokument, f'paġna 79, jgħid ukoll li l- Konvenzjoni ta' The Hague ta' l-1907, li għadha valida, tgħid b'mod ċar illi pajjiż newtrali ma jistax iżomm in-newtralita' tiegħu jekk kemm-il darba jillimita li ma jbigħx jew jipprovdi bl-istess miżura biż-żewġ pajjiżi li jkunu qegħdin fi stat ta' gwerra ma' xulxin.

Jiġifieri jista' ma jbigħ lil ħadd minnhom imma ma jistax ibigħ lil naħa u ma jbigħx lill- oħra għax ikun hemm stat ta' gwerra.

Din hija importanti għaliex l-Onor.

Membru tan-naħa l-oħra ma għamel l-ebda distinzjoni bejn sanzjonijiet ekonomiċi u sanzjonijiet meħudin biex tiġi ssikkata azzjoni militari.

Aħna ġejna kkritikati meta fassalna l-policy tagħna rigward is-sigurta' u għidna li aħna nfittxu s-sigurta' tagħna ma' l-Unjoni Ewropa u xi ġurnali dan l-aħħar ipprovaw jiddieħku bina meta qalu li ma tistax tissejjaħ newtrali jekk titlob is-sigurta' minn blokk.

Dan l-istess dokument li l- Onor. Azzopardi għamlu vanġelu tiegħu jitkellem ċar fuq id-dritt ta' miżuri difensivi li pajjiż newtrali jista' jieħu billi jagħmel ftehim ma' organi militari ta' Stati oħra.

Ridt nirriferi għal din il-ħaġa għaliex hawn min jaħseb li jifhem ħafna imma meta jiġi biex jikkritika ma jkunx eżatt.

Dan id-dokument jitkellem ukoll fuq il-konċett bażilari - li ma ssemmiex mill-Onor.

Azzopardi - li Stat ma jistax jiċċaqlaq min- newtralita' tiegħu u jieħu parti f'azzjoni jew parteċipazzjoni militari f'konflitt armat bejn żewġ Stati oħra pero' ma jgħidx li ma jistgħux jittieħdu sanzjonijiet minflok azzjonijiet militari.

Fil-fatt aħna kemm- il darba obdejna sanzjonijiet ordnati mill-Ġnus Magħquda pero' l-Onor.

Azzopardi qal ukoll illi aħna jmissna nitgħallmu minn dan id-dokument għax l-Isvizzeri qegħdin jgħidu illi n-newtralita' - u din hija 'l bogħod mill- kwestjoni tas-sanzjonijiet u iktar għandha x'taqsam ma' interpretazzjoni ta' newtralita' - hija kompatibbli ma' l-accession to the European Union in its present form.

Dan ilhom jgħiduh l-Isvizzeri!

Pero' in its present form qed teskludi l-iżviluppi kollha tal-politika tad-difiża u qed teskludi wkoll l-iżviluppi riċenti ta' Bremen, fejn jitkellmu fuq European security u jgħidu illi fi żmien ħames snin trid tinħoloq a defence identity.

L-Onor.

Azzopardi ma qalx ukoll li dan ir-rapport f'paġna 82 jgħid illi jekk kemm-il darba - naħseb li tippermettuli nagħmel liberal translation mit-Taljan - l-Unjoni Ewropea tasal għall-objettiv tagħha li jkun hemm struttura ta' difiża komuni, solida u permanenti, l-Isvizzera trid tkun pronta illi terġa' teżamina fundamentalment il-kwestjoni tan-newtralita' tagħha.

Pero' ovvjament l-Onor.

Jason Azzopardi għoġbu ma jgħidx dawn l- affarijiet!

F'paġna 90 dan ir-rapport jgħid ukoll illi pajjiż illi għandu l-ħsieb li jidħol fl-Unjoni Ewropea jrid jaqsam din il-finalita' - qed jitkellem fuq id-difiża komuni ta' l-Unjoni Ewropea - fl-ambitu ta' politika ta' sigurezza u ta' difiża li jfisser illi dan il-pajjiż newtrali jrid ikun lest biex jeżamina mill-ġdid b'mod sostanzjali n-newtralita' tiegħu fil-każ illi l-iżviluppi fl-Unjoni Ewropea jirrendu dan il-bżonn.

Dan huwa l- iżvilupp li jrid isir u li ma jaqbel assolutament xejn ma' l-impressjoni li ried jagħti l-Onor.

Azzopardi, illi għoġbu jaqra parti minn dan id- dokument u ma qrahx kollu.

Id-dokument jgħid ukoll illi Stat newtrali jrid ikun dispost f'konnessjoni mas-sħubija illi jaħseb għan-newtralita' tiegħu f'każ li l-estensjoni ta' l-Unjoni fis-settur tad-difiża tagħmel dan neċessarju.

Qed ngħid dawn l-affarijiet għaliex ġejna kkritikati li aħna għandna ħsieb differenti pero' meta l-Onor.

Azzopardi qal illi ''neutrality is compatible with accession to the European Union in its present form'' qara parti biss minn dan id-dokument u jien kont nippretendi li għandu jaqrah kollu.

Sur President, għajjarna wkoll li bis-silenzju tagħna nuru li qalbna ma tuġgħaniex għal dak li għaddej fil-Kosovo u allura qed nagħtu l-consent tagħna għall-ġenoċidju, għall-barbariżmu, għall-istupru u għall-ethnic cleansing li qed iseħħu fil-Balkani.

Meta aħna konna nitkellmu dwar l- aspett umanitarju tas-sanzjonijiet imposti mill-Ġnus Magħquda kontra l- Libja, in-naħa l-oħra kienet tidħak bina u tipprova tkeskes il-media għalina ħalli jġibuna f'ħalq l-Ewropa, pero' bid-diskors li għamilt jien u li għamlu sħabi rnexxilna nikkonvinċu lil Kofi Annan jibgħat lil Petrovski fil-Libja ħalli jagħmel rapport fuq l-aspett umanitarju ta' dak li kien qed jiġri minħabba s-sanzjonijiet.

Pero' n-naħa l-oħra qatt ma tkellmet fuq dawn l-affarijiet, anzi kienet tiskandalizza ruħha u tgħidilna li qed inqabbżu lil-Libja fin-nofs.

L-istess kien jiġri meta konna nitkellmu anke minn dawn il-bankijiet fuq l-aspett umanitarju ta' kif qed jintlaqtu n-nies fl-Iraq, fl-Eritrea, fl-Etjopja u fir-Rwanda, fejn eluf ta' nies kienu qed joqtlu lil xulxin.

Jew forsi n-naħa l-oħra ma kenitx titkellem fuq dawn in- nies għaliex kienu suwed?!

Għaliex issa qegħdin nagħmlu din il-ħafna djalettika fuq il-Jugoslavja?

Dawn huma kollha bnedmin u aħna jiddispjaċina għal kulħadd pero' dan l-argument ma nistgħux indawruh u nipprovaw nisfokawh billi jiġi xi ħadd jikkużana li aħna naqblu mal- ġenoċidju u mal-barbariżmu.

Il-partit tagħna qatt ma kien alleat ma' dittaturi li kienu favur l-ethnic cleansing u barbariżmu ieħor, bħalma kienu Mussolini, Hitler u Pinochet.

Aħna qatt ma għidna li dawn l- affarijiet kienu sewwa għaliex kien hemm Strauss fil-Bavarja, Thatcher fl- Ingilterra jew Pinochet fiċ-Ċili'.

Dawn kollha l-linja tagħhom kienet marbuta ma' l-extreme right.

L-Onor.

Azzopardi pprova jagħtina lezzjoni bl-Isvizzera pero' nixtieq nistaqsih: Wara dak il-paroli kollu illi qal li bih ried jurina li aħna qisna ta' wara l-muntanji, jaf li sal-lum l-Isvizzera għadha ma aderrixxietx għall-pożizzjoni komuni ta' l-Unjoni Ewropea għaliex ma ngħatatx żmien biżżejjed biex tikkonsidra l-pożizzjoni tagħha?

Jien informat minn uffiċjali għolja illi ma redux jieħdu d-deċiżjoni qabel ma jikkontemplaw u jiddiskutu bis-serjeta'.

Fil-fatt il-bieraħ kellu jiltaqa' l-Kunsill Federali ta' l-Isvizzera ħalli jiddiskuti bis-serjeta' s- sitwazzjoni, jgħarbel il-pożizzjoni tiegħu u mbagħad jieħu pożizzjoni.

Imma l-ministru tagħna mingħajr ma kkonsulta l-parlament jew il-foreign affairs committee qabad u ta d-daqqa ta' pinna tiegħu ħalli nidhru ħelwin!

Jien naħseb li l-Isvizzeri huma iktar serji minna u aħna għandna x'nitgħallmu minnhom.

Sur President, irrid nagħlaq fuq punt ieħor li m'għandu x'jaqsam xejn ma' dak li għadni kemm għidt.

Fil-fatt nixtieq nieħu l-okkażjoni ħalli nuri s-sodisfazzjon tan-naħa ta' l-oppożizzjoni rigward ir-riżultat li kiseb il-Partit Laburista fl-elezzjonijiet għall-Knesset fl-Israel.

M'hemmx dubju illi kulmin jixtieq il-ġid fil-Lvant Nofsani, min irid jara l-proċess tal-paċi miexi 'l quddiem u min irid li l-poplu tal-Palestina, jkollu stat għalih ħa pjaċir b'dan ir-riżultat.

Aħna dejjem qbiżna għall- poplu Palestijan allavolja qlajna l-flak min-naħa l-oħra fis-snin sebgħin meta ridna niftħu uffiċċju hawn Malta u kienu saħansitra qalulna li se nġibu t-terroriżmu f'pajjiżna.

L-Onor.

Azzopardi għandu jitgħallem mill-Partit Laburista li dejjem kien konsistenti fit-tagħlim tiegħu kif għandu jħares lejn id-drittijiet tal-minoranzi.

Nispera li l-Partit Laburista Iżraelit ma tantx ikollu diffikultajiet biex jifforma gvern stabbli ħalli jkun jista' jattwa l-politika li ġġib il-ġustizzja soċjali fil-Lvant Nofsani, illi tnaqqas it-tensjoni bejnhom u bejn il-Libanu u bejn is-Sirja u illi ssib is-soluzzjoni ġusta tad-drittijiet tal-Palestinjani illi jkollhom l-istat tagħhom.

Nawgura minn qalbi lil Ehud Barak illi jkompli bil-politika tal-predeċessur tiegħu Rabin, illi safa vittma ta' l-opinjonijiet tiegħu u tal-ġid li ried lill-poplu tiegħu.

Jien ħadt gost nara lil Shimon Perez u lill-mara ta' Rabin jappoġġjawh għax nemmen li dan il-bniedem jista' jattwa l-politika enunċjata fit-Trattat ta' Oslo.

Fil-fatt dan it-trattat biss jista' jġib ċertu paċi fil-Lvant Nofsani għaliex bl-armi, bil-ġlied u bil-bombardamenti ma naslu mkien.

Proprju l-bieraħ filgħaxija l-Italja ħadet pożizzjoni fir-rigward tas- sitwazzjoni fil-Kosovo u nawgura li l-Prim Ministru D'Alema jkollu s-saħħa li jkompli jimbotta ħalli jkun hemm waqfien mill-ġlied, l-imħuħ jirraġunaw iktar u d-diplomazija tingħata ċans ħalli tinstab soluzzjoni.

L-esperjenza wrietna li l-problemi fil-Lvant Nofsani, fis-South Africa, fil-Kosovo u fil-Bosna ma jissolvewx bil-bumbardamenti imma jissolvew biss meta xi ħadd ta' rieda tajba jpoġġi madwar mejda biex tinstab soluzzjoni għat-tbatijiet ta' dawn il-popli.

Jien m'iniex inkun kritiku lejn in-NATO għax naf li xogħolha huwa militari pero' rrid ngħid li min qed jordna dawn il-bumbardamenti qiegħed 'il bogħod mill-kamp tal-gwerra.

Il-poplu tal-Kosovo qed jintlaqat bil-bombi f'daru, qed jiġi mkeċċi mis- Serbi, qed jiġri fuq il-fruntieri u jara lil qrabatu maqtula mentri hemm min qiegħed jagħmel il-press conferences kuljum u jikkontrolla l-gwerra bil- mezzi elettroniċi moderni tal-lum b'mod inuman u kattiv iktar minn qatt qabel.

Nagħlaq billi ngħid li f'każijiet bħal dawn wieħed m'għandux jagħlaq għajnejh u jagħmel l-affarijiet bl-addoċċ għaliex id-dover tagħna huwa li nippriedkaw il-paċi, li nippriedkaw mezzi diplomatiċi u nippriedkaw mezzi kif insibu soluzzjonijiet għal din it-tbatija biex ma tkomplix tiżdied.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 24 ta' Mejju, 1999 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fis-1.47 a.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

AGRIKOLTURA U SAJD - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mad- dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk ġew impjegati ħaddiema ġodda fl-imsemmi post tax-xogħol meta ħarġu l- applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall-imsemmi impjieg?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999 ma ġewx impjegati ħaddiema ġodda mad-dipartimenti w entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mad-dipartiment u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha mill-1 ta' Jannar, 1999 sas- 26 ta' April, 1999?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk ġew impjegati ħaddiema ġodda fl-imsemmi post tax-xogħol meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li mill-1 ta' Jannar, 1996 sas-26 ta' April b'kollox ġew ingaġġati għaxar ħaddiema ġodda mad-dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex kif jidher hawn taħt:

i) sitt (6) Ward Clerical Assistants.

Is-sejħa għall-applikazzjonijiet għall-mili ta' dawn il-postijiet kienet ħarġet fil-5 ta' Apirl 1995;

ii) midwife u enrolled nurse, lkoll fuq bażi part-time, li kienu applikaw lid-dipartiment biex jiġu ingaġġati fil-21 ta' Ottubru, 1998 u s-16 ta' Mejju, 1997 rispettivament; u

iii) substitute Chaplain u Chaplain skond il-proċedura tas-soltu, jiġifieri wara li dawn ikunu bagħtu applikazzjoni lid-dipartiment konċernat u jkunu saru arranġamenti mal-Kurja ta' l-Isqof u mas-Superjuri tagħhom.

GOZO CHANNEL - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal-Gozo Channel mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999?

Tista' tgħid ukoll jekk ġew impjegati ħaddiema ġodda fl-imsemmi post tax-xogħol meta ħarġu l- applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, tista' l-Ministru tgħid kemm dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall-imsemmi impjieg?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nitlob lill-Onor Interpellant jirriferi din il- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

DIPARTIMENT TA' L-AMBULANZI - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mad-Dipartiment ta' l- Ambulanzi mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999?

Jista' l- Ministru jgħid ukoll jekk ġew impjegati ħaddiema ġodda fl-imsemmi post tax- xogħol meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall- imsemmi impjieg?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma ġewx impjegati ħaddiema ġodda fit-taqsima tat- Trasport la mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 t'April, 1999 u lanqas meta ħarġu l-applikazzjonijiet għall-postijiet ta' Ambulance Driver.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mad-Dipartiment tas- Saħħa mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall-imsemmi impjieg?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta' mpjegati ġodda mad-Diviżjoni tas-Saħħa mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 t'April,1999 huma sbatax:

L-informazzjoni mitluba dwarhom hija kif ġej: Grad Nru Data tas-sejħa għall-applikazzjonijiet

Physiotherapist 3 11.11.98 Staff Nurse 2 06.11.98 Enrolled Nurse 1 11.11.98 Pharmacist 1 18.03.99 Pharmacy Technician 1 09.06.98 8

9 House Surgeons (Dentistry) ġew impjegati fuq bażi każwali fit-12 t'April, 1999.

F'dan il-każ ma toħroġx sejħa għall-applikazzjonijiet, iżda saret rakkomandazzjoni fit-12 t'April, 1999 stess lill-Kummissjoni dwar is- Servizz Publiku għall-ħatra tagħhom fuq bażi permanenti.

QORMI - TRASPORT GĦALL-ISKEJJEL

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex m'hemmx servizz provdut għat-tfal ta' l-iskejjel primarja f'Ħal Qormi, minkejja li ċertu nħawi huma 'l bogħod mill-iskejjel imsemmija?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li f'Ħal Qormi hemm żewġ skejjel primarji u ma jidhirx li hemm tfal li joqogħdu iżjed il-bogħod minn 1.6 kolometru miż- żewġ skejjel.

SKEJJEL PRIMARJI - TRASPORT B'XEJN

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f'liema każi jiġi pprovdut it- trasport b'xejn lit-tfal għall-iskejjel primarji?

Kemm fil-fatt iridu jkunu joqgħodu 'l bogħod?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li biex jiġi provdut trasport b'xejn għat- tfal ta' l-iskejjel primarji irid ikun hem 1.6 Kilometru (1 Mile) 'il bogħod mill-iskola.

PULIZIJA - TRAKKIJIET TAR-REFUSE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' monitoring qiegħed isir biex ma jsirx parkeġġ ta' trakkijiet tar-refuse fit-toroq, minħabba s-sigurta' u l-iġene?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-Pulizija ma tagħmilx it-tip ta' monitoring li rreferit għalih l-Onor.

Interpellanti.

Sakemm il-vetturi msemmija ma jkunux ipparkjati f'żona fejn il-parkeġġ ta' vetturi bil-mutur huwa pprojbit jew inkella jkunu ta' ostakolu, dan ma jitqiesx bħala kontravenzjoni.

TRASPORT PUBBLIKU - KAROZZI TAL-LINJA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'qiegħed isir rigward dawk il- każi fejn ripetutament il-karozzi tal-linja fuq rotta ma jżommux il-ħin?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li dawk il-karozzi tal-linja li jinqabdu ma jżommux il-ħin, jiġu rrapportati u jekk jinstab li m`għandhomx skuża plawsibbli, jingħataw ċitazzjoni.

MINISTERU TAL-POLITIKA SOĊJALI - CSA'S

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid ic-CSA's li daħlu minn Settembru, 1998 sal-lum kemm kienu ilhom fil-kotba (fuq il- lista) tal-Ministeru?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dawk li ġew ingaġġati minn Settembru, 1998 sal-lum 11 ta' Mejju, 1999 kienu hekk:

1994 1 1996 4 1997 12 1998 23 1999 6 TOTAL 46

ANZJANI - CSA'S

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm CSA's biex jidħlu jaħdmu fil-home help fid-djar tan-nies u djar ta' anzjani sal-ġurnata tal-lum?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sal-lum hemm 350 applikazzjoni minn persuni li jixtiequ jaħdmu bħala Assistenti Soċjali Każwali.

GĦADIRA - MAREA KIOSK

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid min ta permess lil Marea Kiosk fl-Għadira jqatta' r-railings u jagħmel taraġ għall-main street tal-bajja?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li ma saret l-ebda applikazzjoni ma' l- Awtorita` ta' l-Ippjanar għax-xogħol li sar fil-post speċifikat mill-Onor.

Interpellant.

Ninsab informat ukoll li nħarġet enforcement notice dwar dan l-iżvilupp.

EDUKAZZJONI - STATEMENTING BOARD

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hu maħsub li l-persuna, li isimha qed jintbagħat separatament, minn Birkirkara tkun assessjata mill-Istatementing Board biex ikun magħruf x'għajnuna u xi programm edukattiv għandha bżonn biex tkompli bl-edukazzjoni tagħha?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Istatementing Board jiltaqa' regolari kull ġimgħa sabiex jiddiskuti każijiet ġodda li jkun irċieva.

L- Istatementing Board se jiddiskuti l-każ tal-persuna li isimha qed jintbgħat separatament minn Birkirkara fil-ġimgħat li ġejjin flimkien ma' ħafna każijiet oħra li l-board għandu quddiemu.

Fl-ewwel sena tal-ħidma tiegħu l- Istatementing Board irċieva 'l fuq minn tliet mija u tletin każ sew minn skejjel Statali kif ukoll minn skejjel tal-Knisja.

CDAU - CASE CONFERENCE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid meta se ssir mis-CDAU il-case conference tal-persuna, li isimha qed jintbagħat separatament, li għandha erba' snin u li toqgħod Birkirkara biex ikun magħruf x'għajnuna għandha bżonn?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li l-persuna msemmija fil- mistoqsija, bdiet tattendi s-CDAU fis-7 ta' Diċembru 1998.

Sakemm il-każ tagħha ġie assessjat, ingħatat regolarment it-terapija meħtieġa.

Issa l- case conference tagħha se ssir fid-9 ta'Ġunju, 1999.

SIGURTA' SOĊJALI - HOME HELP

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li l-persuna, li l-isem tagħha qed jintbagħat separatament, jingħata l-home help minħabba problemi ta' mard?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-applikazzjoni għal Home Help tal-persuna ndikata waslet fid-dipartiment fil-5 ta' Mejju, 1999.

Jidher li din il-persuna għandha biss 51 sena u skond ir-rapport mediku hija indipendenti.

Wara li jsir ir-rapport tas-social worker tittieħed deċiżjoni finali dwar dan il-każ.

PENSJONI - PENSJONI TAL-WENS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5431 dwar il-pensjoni tal-wens, ma jidhirlux il- Ministru li l-kwalifiki għal din il-pensjoni huma diskriminatorji kontra persuni miżżewġa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: WL-Onor.

Interpellant irreferiet għall-mistoqsija parlamentari numru 5431 li r-risposta tagħha hija ċara biżżejjed għaliex din l-għajnuna tingħata lil min tingħata.

Persuni miżżewġa irċievu benefiċċji oħra relatati mar-responsabbilitajiet tagħhom lejn il-familja.

L-argument li l-kwalifiki għal Pensjoni tal-Wens huma diskriminatorji kontra persuni miżżewġa ma jreġġix għaliex dawn ikollhom doveri oħra x'jaqdu, lejn il-familja tagħhom.

Wieħed ma jridx jinsa wkoll, li l- kwalifika għal din il-pensjoni hija suġġetta għat-test tal-mezzi.

PROGRAMMI EDUKATTIVI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5432 dwar programmi edukattivi għall-ġenituri f'parental skills, etc, ma jidhirlux il-Ministru li għalkemm dipartimenti u aġenziji tal-gvern qed jieħdu ċertu inizjattivi f'dan il-qasam, dawn huma marbutin biss ma' każijiet partikolari u mhux bħala parti minn proċess ongoing b'mira preventiva?

Jista' l-Ministru jgħid hemmx pjani biex jiġu żviluppati ħidmiet b'dan il-għan?

Meta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat li l-inizjattivi li dwarhom kont tajt rendikont fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5432 fil- fatt mhux dejjem ikunu marbutin ma' każijiet partikolari.

Per eżempju, il-programmi ta' Parental Skills li torganiżża l-Aġenzija Sedqa, bl-isem "Inrabbu 'l-Uliedna Aħjar" ma jsirux biss għal każi partikolari, iżda jilħqu firxa ferm usa' tas-soċjeta' Maltija.

Dawn il- programmi jsiru għall-ġenituri, fl-iskejjel, fil-Kunsilli Lokali, fl- Aġenzija Sedqa stess u f'postijiet oħra fejn jiġu mitluba.

S'issa, attendew madwar 3,000 ġenitur, għal dawn il-korsijiet.

Programmi oħra simili, saru wkoll fuq żewġ stazzjonijiet tar-radju, fejn l-udjenza kienet ferm aktar wiesa'.

L-għan ewlieni ta' dawn il-programmi huwa l-prevenzjoni, iżda jingħata wkoll tagħrif lill-ġenituri ta' kif jgħinu lil uliedhom, f'każ li dawn imissu mal-problema tad-droga w l-alkolħol.

B'danakollu, naqbel mas-suġġeriment ta' l-Onor.

Membru li hemm bżonn li nilħqu firxa akbar ta' ġenituri, b'dawn it-tip ta' programmi.

Sabiex dan isir, naturalment ikun jenħtieġ aktar riżorsi, partikolarment riżorsi umani.

Jidher ukoll li, f'dan il-kuntest, hemm bżonn ta' aktar ko- ordinazzjoni mhux biss fis-settur pubbliku iżda anki fil-qasam tal- volontarjat.

ĦABS ĊIVILI - SUPERVISORS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li r-riżultati tas-supervisors fil- Faċilita' Korrettiva ta' Kordin ta' Raħal Ġdid għadhom ma ħarġux?

ONOR.

TONIO BORG: Ir-riżultat joħroġ hekk kif il-Kummissjoni dwar is- Servizz Pubbliku tapprova r-rapport tal-bord ta' Selezzjoni.

MARSA - ĠNIEN 6 TA' AWISSU

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5238 li oriġinarjament saret lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' tista' tgħid meta se jibda x-xogħol ta' resurfacing u upgrading fuq il-Ġnien 6 ta' Awissu li jinsab ħdejn il- Marbelt Dept.

Store fil-Marsa?

Veru li l-gvern preċedenti alloka Lm15,000 għal dan ix-xogħol?

Jekk iva, x'sar mill-fondi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ix-xogħol indikat mill-Onor.

Interpellant qed jiġi kkonsidrat.

SKEJJEL - EŻAMIJIET TAL-MATSEC

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jistgħu jittieħdu passi biex l-istudenti Għawdxin li se joqogħdu għall- eżamijiet tal-MATSEC fil-Bijoloġija, Fiżika u Kimika ma joqogħdux jinġiebu Malta għas-sessjonijiet tal-laboratorji iżda jagħmlu dawn is-sessjonijiet fil-laboratorju f'Għawdex stess?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Bord tal-Matsec iddeċieda li jkun fl- aħjar interess ta' l-istudenti kollha kemm dawk Għawdxin kif ukoll dawk Maltin li kull student jagħmel l-eżamijiet prattiċi fil-laboratorji ta' l- Universita` biex kulħadd ikun qed jagħmel l-eżami taħt l-istess kundizzjonijiet.

Fil-passat inqalgħu problemi oħra ta' natura teknika kif ukoll problemi marbutin mal-konfidenzjalita` ta' l-esperimenti li l- istudenti jkunu se jiġu mitluba jagħmlu.

Sa dan it-tant l-istudenti Għawdxin għażlu s-sessjoni ta' l-eżami li jridu joqogħdu għaliha, waqt li l- Ministeru f'Għawdex flimkien mal-Liċeo Superjuri t'Għawdex se jipprovdu t- trasport, miċ-Ċirkewwa għall-Universita` u lura, għal dawn l-istudenti fil- jiem ta' l-eżamijiet.

GĦAWDEX - KARTI SOFOR/ROŻA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm inħarġu karti roża u karti sofor f'Għawdex fix- xhur ta' Settembru, Ottubru, Novembru u Diċembru, 1998 u Jannar, Frar, Marzu u April, 1999?

Fl-istess perijodu, kemm impjegati tal-gvern ġew boarded out mill-impjieg tagħhom fuq bażi medika?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li minn Settembru 1998 sa April 1999 inħargu b'kollox 534-il karta roża f 'Għawdex.

Dawn huma mqassmin kif imniżżel hawn taħt:

|Xahar |Nru ta' | | |Karti Roża | |Settembru 1998 |72 | |Ottubru |65 | |1998 | | |Novembru 1998 |59 | |Diċembru 1998 |40 | |Jannar |68 | |1999 | | |Frar |46 | |1999 | | |Marzu 1999|86 | |April |98 | |1999 | |

L-informazzjoni dwar in-numru taż karti Sofor li nħarġu fix-xhur imsemmija tingħata f'xi seduta oħra.

Jiena nfurmata li n-numru ta' impjegati tal-Gvern li kienu jaqgħu taħt id- dipartimenti tal-Ministeru għal Għawdex u li ġew 'boarded out' mill-impjieg tagħhom fuq bażi medika kien kif se jingħad hawn taħt:

|Xahar |Impjegati | | |tal-Gvern | | |boarded out fuq | | |bażi medika | |Settembru |1 | |1998 | | |Ottubru |1 | |1998 | | |Novembru 1998 |1 | |Diċembru 1998 |2 | |Jannar |4 | |1999 | | |Frar |6 | |1999 | | |Marzu |1 | |1999 | | |April |2 | |1999 | |

GĦAWDEX - KUMPLESS MA REFALO

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid x'xogħol sar matul din is-sena skolastika fuq il- bini tal-kumpless MA Refalo f'Għawdex?

Għaliex waqaf dan ix-xogħol?

Meta se jitkompla?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li fil-Kumpless Sir M A Refalo f'Għawdex sar xogħol ta' tneħħija ta' l-apramorta l-qadima, bini ta' klassijiet u laboratorji ġodda, tqegħid ta' soqfa kif ukoll xogħol ta' ftuħ u għeluq ta' bibien u twieqi.

Bħalissa qegħdin jitħejjew l-offerti sabiex jitkompla x-xogħol.

TARXIEN - TRIQ SPIRU SPITERI - BOZZA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li ssir bozza fi Triq Spiru Spiteri, Ħal Tarxien quddiem "Dar ir-Redentur" peress li tinsab bla dawl?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba biex titwaħħal bozza fl-imsemmija triq qed tiġi kkonsidrata flimkien ma`talbiet oħra.

TIĠIEĠ - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari numru 6638, fejn il- Ministru wieġeb li jiena meta kont ministru eżentajt 10.75 tunellati ta' tiġieġ importati, jista' l-Ministru jinformani jekk huwiex qed jirriferi għall-arranġamenti li ntlaħqu mal-KFC u proċessur lokali?

Jekk le, jista jinformani x'kienet in-natura ta' dan l-arranġament u ċioe' jekk ir-rakkomandazzjoni kenitx konformi mal-liġijiet u regolamenti/avviżi legali ta' pajjiżna li jirrigwardaw l-eżenzjoni ta' levy?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Iva.

PJANTI - TQASSIM TA' PJANTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li kienet bdiet inizjattiva sabiex fil-mużewijiet nazzjonali jintbagħtu pjanti dekorattivi miċ-ċentru tal-micropropagation, jista' l-Ministru jinformani jekk din il-prattika għadhiex fis-sehh?

Jekk iva, kemm tqassmu pjanti fil-mużewijiet?

X'tip u meta?

Jekk le għaliex?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-inizjattiva kienet minn naħa tad-Dipartiment tal- Mużewijiet li talbu numru ta' pjanti.

Kienu ngħataw 105 begonias, 45 ferns u 50 philodendron fl-4 ta' Frar 1998.

Minn dak inhar ma kienx hemm talbiet oħra biex jingħataw aktar pjanti.

NTOM - LAQGĦAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' laqgħat li saru bejn il-Ministeru u l- NTOM bħala tħejjija għall-ħidma li trid twettaq l-NTOM sabiex tkun konformi ma' l-għanijiet ta' l-Awtorita' tat-Turiżmu li dalwaqt tgħaddi mill-istadju tat-tieni qari fil-Parlament?

Xi problemi tqajmu u x'deċiżjonijiet ittieħdu?

X'hemm pendenti u meta se jitkomplew fil-ġejjieni dawn il-laqgħat sabiex jiġu rimedjati diffikultajiet li jistgħu jitfaċċaw?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Peress li jien f'kuntatt kontinwu mad-diriġenti tal-NTOM, ITS u HCEB, ma żammejtx kont tan-numru ta' laqgħat li kelli dwar kif dawn l-entitajiet, mhux biss l-NTOM, iridu jaddattaw ruħhom għall-bidla li se ssir hekk kif tidħol fis-seħħ il-liġi u titwaqqaf l-MTA.

Infakkar lill-Onor Membru li mhux biss se jkun hemm bidla ta' isem iżda wkoll ta' programm u raġġ ta' ħidma.

Anke żmien qabel ma tressqet il-liġi fil-Parlament ħadt ħsieb li ninnomina Chairman designate preċiżament sabiex jidħol minn kmieni fit-team li jrid jirregola u jħaddem it-tranzazzjoni minn entitajiet governattivi u kważi governattivi għal waħda ta' natura aktar awtonoma.

Il-laqgħat isiru meta u kemm ikun hemm bżonn u nista' ngħid li huma parti minn proċess wieħed.

Is-suġġetti diskussi huma varji u jittrattaw budget, personal, missjoni, organi grammi, u business plans.

Mistenni li anke fix-xhur tas-sajf jitkomplew il-preparattivi biex meta niddeċiedi ndaħħal il-liġi fis-seħħ dan isir b'mod li ma jinħolqux problemi.

AIR MALTA - AJRUPLANI RJ'S 70

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li l-Air Malta kienet neħħiet l-RJ's 70/85, għaliex il-fuel cost u maintenance cost comparison kienu ogħla minn ajruplani oħra, jista' l- Ministru jinforma lill-Kamra kemm fil-fatt iffrankat flus l-Air Malta bl- ajruplani li qed tuża għall-istess rotot flok l-RJ's?

Meta fil-fatt kienet ittieħdet din id-deċiżjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba fl-ewwel parti tal- mistoqsija hija ta` natura purament kummerċjali u ma jidhirlix li jkun fl- interess tal-Kumpanija li nagħtiha.

Id-deċiżjoni dwar il-bdil ta` RJ70s immaturat ruħha matul l-1997.

INDUSTRIJA TAT-TIĠIEĠ - REGOLAMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6646, jista' l-Ministru jinformani fuq liema kriterji huwa qed ikompli fuq l- istess prattika li sab għar-rigward tad-daqs tal-gaġġeġ/batteriji qabel il- 5 ta' Settembru 1999?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li skond informazzjoni li għandi il-gaġġeġ kollha tat-tiġieġ f' Malta u Għawdex ġew kollha mpurtati mill-Ingilterra jew l-Olanda jew mill-Ġermanja.

Dawn huma kollha pajjiżi fl-Unjoni Ewropea u jaddottaw kriterji u direttivi ta'l- istess unjoni.

Malta la kellha u lanqas għandha kriteriji tagħha speċifiċi għar-rigward tad-daqs tal-gaġġeġ/batteriji tat-tiġieġ.

INDUSTRIJA TAT-TIĠIEĠ - REGOLAMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 6646, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra bir-regolamenti attwali ta' l-UE għal din l-industrija u ċioe' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tagħhom?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni mitluba tingħata aktar tard wara li tinġabar mid-dokumenti ta' l-UE.