MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 835 L-Erbgħa, 11 ta' Diċembru, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 835

L-Erbgħa, 11 ta' Diċembru, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 11 ta' Diċembru, 2002

WERREJ

MINUTI 504

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 504

TQEGĦID TA' KARTI 510

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI

IT-TMIEN JUM STABBILIT

MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD 510

AĠĠORNAMENT 534

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 535

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 834 li saret fil-11 ta' Diċembru, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

STATEMENTING MODERATING PANEL - PENDENZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 36612?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li bħalissa hemm 443 applikazzjoni pendenti, li fil-maġġor parti tagħhom daħlu fl-2001 u fl-2002 u li 100 minnhom daħlu dawn l-aħħar xahrejn mal-ftuħ ta' l-iskejjel.

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 36613, jista' il-Ministru jgħid kemm iltaqa' l-istatementing moderating panel bejn it-30 ta' Ottubru u t-3 ta' Diċembru, 2002?

Kemm ra tfal?

Kemm għandu każi pendenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li bejn it-30 ta' Ottubru u t-3 ta' Diċembru, 2002 l-istatementing moderating panel iltaqa' sitt darbiet u ra 34 tifel u tifla.

Għandu 443 każ pendenti.

SKEJJEL - TILQIM

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid f'liema skejjel it- tfal Maltin qed ikollhom jieħdu xi tilqim għax magħhom hemm tfal tal- klandestini?

Min qed iħallas għat-tilqim tat-tfal Maltin?

Privatament jew mill-fondi pubbliċi?

Huwa ġust li hemm tfal li l-ġenituri tagħhom qed jintalbu li jħallsu privatament?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Ma jirriżultalix li tfal Maltin ġew imlaqqma għax magħhom hemm tfal tal- klandestini.

MOSTA - TALBA GĦAL GĦAJNUNA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Meta se tingħata l-għajnuna meħtieġa l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament għall-kondizzjoni li għandha għaliex ġiet riferuta lil SPLD meta mhux dik l-għajnuna għandha bżonn?

X'serjeta' hemm meta ġiet assessed għal 15-il minuta biss mill- istatementing moderating panel fit-8 ta' Awissu, 2002?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li l- istatementing moderating panel irrakkomanda complementary education, jiġifieri għajnuna mill-iskola, u din il-persuna ġiet riferuta lil Spld biex jiġi stabilit jekk għandhiex dyslexia.

Il-bord ma jagħmilx assessment u jagħti rakkomandazzjoni biss wara li jara r-rapporti mediċi u professjonali u t-tfal konċernati flimkien mal-ġenituri tagħhom.

JUNIOR COLLEGE - HANDBOOK

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġiet in-nefqa tal- handbook tal-junior college għas-snin 2002-2004?

Kemm saru kopji tal- handbook?

Mil-liema vot tħallsu u xi jkopri dan il-vot?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li saru 2800 kopja tal-handbook tal-junior college għas-sena 2002 - 2004.

In- nefqa kienet ta' Lm797 u l-kont kollu tħallas permezz ta' sponsorship mill- indigo bookshop.

PA3954/98 – APPLIKAZZJONI GĦAL ŻVILUPP

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Min hu l-proprjetarju ta' l-artijiet li fuqhom hemm applikazzjoni għal żvilupp mingħand il-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall- mistoqsija parlamentari 37455.

Ninsab informat illi l-persuna li għamlet l-applikazzjonijiet li saret riferenza għalihom iddikjarat li hija s-sid ta' l-art konċernata.

Dwar il-parti mill-art li tappartjeni lill-uffiċċju konġunt ninsab informat li l-Knisja talbet lill-uffiċċju konġunt biex jinkludi l-art in kwestjoni f`annex 8 bħala proprjeta` ttrasferita lill-gvern, skond il-ftehim li sar bejn is-Santa Sede u l-Gvern Malti.

Jirriżulta iżda li terzi persuni ssottomew dokumenti lill-uffiċċju konġunt fejn qed jgħidu li għandhom titolu fuq l-istess art.

Peress li l-uffiċċju konġunt għandu dokumenti li juru mod ieħor, il-każ jinsab quddiem il-qorti.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, kif kulħadd jaf, it-trasferiment ta' art pubblika jsir b'riżoluzzjoni tal-parlament.

Fost diversi każi, kien hemm każ fejn art ingħatat lil ċerta kumpannija biex tiżviluppa l-proġett tal- Kottonera.

Kien indikat ċar x'tip ta' żvilupp kellu jsir fuq din l-art, għalkemm ma kienx hemm qbil min-naħa ta' l-oppożizzjoni fuq il-partijiet kollha.

Issa li nafu li din l-art li hija tal-poplu saret spekulazzjoni fuqha, ma jaħsibx il-Ministru li sar abbuż meta ngħatat b'ċens u anke wara li l-prim ministru stess ikkonferma li l-parti fejn saru l-flats ġiet qisha mostru?

Ladarba l-gvern jaf li fuq din l-art saret ħerba sħiħa li se taffetwa xi ħaġa storika u importanti għall-pajjiż, ma jaħsibx li dan huwa abbuż serju u li huwa abbuż akbar li l-ġerħa qed tkompli tikber meta se tingħata biċċa art oħra f'Sant'Anġlu lill-istess consortium biex jiżviluppaha?

Għax għalkemm din kienet ġiet diskussa fil-parlament u ma kienx hemm qbil mill- oppożizzjoni, kien ġie speċifikat x'kellu jsir dwarha u żgur li ma kellhiex tittieħed biċċa art minn Sant'Anġlu wkoll.

Ma jidhirlux il-Ministru li m'huwiex ġust li l-art li ngħatat biex fuqha ssir hotel, ġiet innegozjata u l-kumpannija privata ħadet kważi Lm2 miljuni filwaqt li l-Istat ma ħa assolutament xejn?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, id-domanda ta' l-Onor.

Interpellant tikkomprendi diversi domandi oħra u allura l-Onor.

Mizzi bilfors li japprezza li r-risposta għaliha tirrikjedi tfittix mhux ħażin.

(Interruzzjonijiet) Naħseb anke kieku kien hawn il-ministru konċernat kien ikun diffiċli ferm għalih li jweġibha.

Għalhekk ikun aħjar jekk id-domanda ssir bil-miktub, ħalli dak kollu li ġie mistoqsi jkun jista' f'ċertu sens jiġi investigat u l-informazzjoni tingħata b'mod korrett.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Veru li għad-domanda li għamilt jien wieħed irid jagħti informazzjoni importanti, pero' il-Ministru Ċensu Galea jaf li sieħbu l- ministru ta' l-intern u l-ambjent m'huwiex qiegħed hawnhekk u forsi għalhekk ma nistax nieħu l-informazzjoni mixtieqa.

Hu wkoll jaf li hemm talba biex tingħata biċċa art minn Sant'Anġlu b'kumpens talli l-bini kellu jsir sular aktar għoli u dan ma sarx.

Għalhekk irrid infakkar li minkejja li tnaqqas sular, ma ninsewx li l-pubbliku kien ingħata x'jifhem illi l- għoli tal-bini kien se jkun ta' livell mat-triq.

Wara li rriżulta ċar, anke minn dak li qal il-prim ministru stess, li dan il-proġett ġie qisu mostru u dan għar-raġuni ta' spekulazzjoni, ma jidhirlux li t-talba li tingħata biċċa art oħra ġo Sant' Anġlu hija xi ħaġa li tkun ta' detriment għall-wirt storiku ta' pajiżna jekk tiġi aċċettata?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, l-ewwelnett tajjeb li wieħed jagħmel riflessjoni żgħira fuq dak li l-Onor.

Membru qed jikkwota li qal il-prim ministru.

Jiena ma jidhirlix li l-prim ministru għamel riferenza għal dan il-bini mil-lat ta' spekulazzjoni.

Il-kliem rigward spekulazzjoni u mhux, żgur li qed isir min-naħa ta' l-oppożizzoni u mhux min-naħa tal-prim ministru.

Għar-rigward tat-talba biex biċċa art tingħata minn Sant'Anġlu lill-istess żviluppaturi jew lil xi ħaddieħor, naħseb li l-Onor.

Interpellant għandu biżżejjed esperjenza biex ikun jaf li mhux kull kelma li tingħad li tkun se ssir tkun verament se ssir.

Allura jkun aħjar jekk domanda bħal din li hija ta' ċerta portata u ta' ċerta entita', issir bil-miktub – naħseb li kien hemm żmien biżżejjed biex dan seta' sar – proprju biex l-informazzjoni tingħata b'mod korrett, b'mod preċiż u b'mod li kulmin jirċievi l- informazzjoni kif ukoll kull min jagħti l-istess informazzjoni, ikun aktar preċiż fid-dettalji li jkun qed jagħti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma jidhirlux il-Ministru li art li hija mogħtija b'riżoluzzjoni minn dan il-parlament - u ngħatat lil din il-kumpannija biex fuqha ssir hotel - żgur li ma kienx hemm il-ħsieb li jsir spekulazzjoni fuqha peress li din il-parti, li hija art tal-poplu, issa ngħatat lil kumpannija oħra li ħallset għaliha madwar Lm2 miljun u minn dawn il-flus il- gvern m'hu se jdaħħal xejn?

Ma jidhirlux il-Ministru li dan huwa abbuż serju u li ma kellux isir dan l-arranġament?

Ma jidhirlux li kellu jintervjeni u jara jekk dawn l-affarijiet setgħux isiru jew le?

Ma jidhirlux li kellhom isibu xi metodu biex dawn l-affarijiet ma jsirux peress li din għaddiet b'riżoluzzjoni tal-parlament, fejn ġie deskritt eżatt x'għandu jsir u lil liema kumpannija kellha tingħata?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jien naħseb li riżoluzzjoni bħal dik li qed jagħmel riferenza għaliha l-Onor.

Interpellant diġa' tkellimna dwarha f'dan il-parlament.

Veru li l-oppożizizjoni ma qablietx fuq xi aspetti ta' dak il-kuntratt - hija xi ħaġa normali li fl-aħħar tal-kuntratt jkun hemm xi punt partikolari li ma taqbilx miegħu l-oppożizzjoni - u għandha l- fakulta' kollha li tagħmel hekk, pero' id-dettalji ta' dak il-kuntratt fil- fatt ġew diskussi fil-parlament.

Iżda fil-mument li r-riżoluzzjoni għaddiet minn dan il-parlament, saret riżoluzzjoni tal-parlament kollu.

Issa jekk l-Onor.

Interpellant għandu xi query partikolari dwar xi punti illi huma marbutin ma' dak l-agreement, naħseb li jkun aħjar li minflok jitlob xi opinjoni lil xi ħadd partikolari, jagħmel interpellanza bil- miktub ħalli tkun tista' tinġabar informazzjoni konkreta u serja, liema informazzjoni tkun tista' tingħata proprju għas-sodisfazzjon ta' dan il- parlament u tagħna lkoll, biex nassiguraw li din l-informazzjoni tkun waħda korretta, ibbażata fuq il-verita' u jiġi assigurat li tkun skond il-fatti u mhux skond kif xi ħadd fettillu jallega – mhux qed nirriferi għall-Onor.

Interpellant – li saru irregolaritajiet.

Jekk hemm xi indikazzjoni li saru irregolaritajiet, naħseb li l-Onor.

Interpellant jaf lil min għandu jindirizza l-query tiegħu u naħseb li għandu l-mezzi kollha biex ikun jista' jagħmel dan.

Pero' jien ma naħsibx li f'dan il-każ partikolari saru xi rregolaritajiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Apparti l-abbużi li setgħu saru, nixtieq inkun naf jekk hijiex il-policy tal-gvern allura li jagħti lok li xi ħadd tingħatalu art b'ċens jew b'riżoluzzjoni minn dan il-parlament biex isir ċertu bini fuqha u mbagħad din tgħaddiha lil kumpannija oħra u tagħmel profitt ta' Lm2 miljun meta l-Istat ma jieħu xejn!

Qed insemmi xi ħaġa li attwalment ġrat.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, biex tiddikjara jekk hijiex policy tal- gvern jew le trid tkun taf il-fatti kif qed ipoġġihom l-Onor.

Interpellant.

L-Onor.

Mizzi qed jgħid li kien hemm kumpannija li għamlet Lm2 miljun qligħ minn fuq proprjeta' tal-gvern.

Issa biex inkun f'pożizzjoni li ngħid jekk hijiex policy tal-gvern jew le, irrid l-ewwelnett inkun naf jekk hux veru li din il-kumpannija li qed isemmi l-Onor.

Interpellant qalgħetx verament is-somma ta' flus li hu qed jirriferi għaliha.

Jiena m'iniex f'pożizzjoni li nikkonfermah dan.

Li naf hu li hemm policy stabilita li permezz tagħha tista' tiġi ttrasferita proprjeta' tal-gvern u rrid naħseb ukoll li ladarba ħadd m'għamel oġġezzjoni għall-mod ta' kif fil-fatt sar dan it-trasferiment, fejn qed jgħidu li kien hemm ċertu ammont ta' qligħ, sakemm mhux qed ikun hemm indikazzjoni ċara li xi regola tal-gvern qed tiġi abbużata jew li b'xi mod inkisret, irrid nassumi li saret sewwa.

Pero' jekk l-Onor.

Interpellant jidhirlu li fil-fatt hemm xi tip ta' kontravenzjoni f'dik li hija policy tal-gvern, ikun aħjar li qabel ma jitkellem ikun ċert li saret kontravenzjoni billi jitlob l-informazzjoni meħtieġa u jkollu risposta dettaljata.

Jekk din hija kwestjoni serja u nazzjonali, kif qed jgħid li hi l-Onor.

Interpellant, suppost tiġi ttrattata b'mod serju u nazzjonali.

Jekk l-Onor.

Interpellant irid informazzjoni speċifika kif jidher li qed jitlob, ikun ferm aħjar jekk din jitlobha bil-miktub ħalli r-risposta tkun akkurata u tkun ukoll investigata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, fil-fatt jien għalhekk qed nittekiljaha b'mod serju għax tajjeb li nfakkar lill-Ministru li jien kont ġibt dokumenti u anke ressaqthom quddiem il-public accounts committee dwar rapport tad-direttorat ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar fejn jidher ċar li dawn kienu interessati biss fis-spekulazzjoni.

Dan id-dokument kont poġġejtu fuq il-Mejda tal-Kamra - il-Ministru jista' jfittxu jekk irid - u kont anke tlabt biex naraw il-kuntratt għax peress li dan kien inkiser, ridna naraw jekk itteħdux xi passi jew jekk xi ħadd weħilx xi multa.

Jien nistaqsi lill-Ministru jekk jiftakarx li fir-realta' sab li dan kien veru pero' ma kienx hemm ċar jekk huma għandhomx iħallsu l-multa jew jekk kienx il-gvern responsabbli minn dan u allura ma ġewx mitluba biex iħallsu l-multa, pero' deher ċar li l-affarijiet ma sarux sew.

U għalhekk lill- Ministru qed infakkru f'dan kollu.

Din is-somma setgħet kienet ta' Lm5, setgħet kienet ta' Lm1 miljun u setgħet kienet Lm2 miljuni, kif fil-fatt hija.

Il-gvern qed jaċċetta l-prinċipju li art tal-poplu li qiegħda f'area importanti ħafna u wara li tgħaddi b'riżoluzzjoni mill-parlament taħt ċerti kondizzjonijiet, fosthom min se tkun il-kumpannija konċernata, din qabdet u għaddietha lil kumpannija oħra u għamlet ċertu profitt.

Ma jaħsibx li wieħed m'għandux jaċċetta li jsiru affarijiet bħal dawn?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jien niddikjara li ma nafx jekk il- kumpannija partikolari għamlietx profitt jew le, bħalma ma nistax niftakar x'ippreżenta l-Onor.

Interpellant fil-kumitat partikolari għax jien qatt ma fformajt parti minnu.

L-Onor.

Interpellant jista' juża l-argument - jista' jużah ma' xi ħadd li m'huwiex midħla ta' dan il-parlament - li dak kollu li jitqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra, suppost li kull wieħed minna f'din il-Kamra jkun jaf bih dettaljatament.

Pero' jien niddikjara wkoll li numru sostanzjali minn dawk l-eluf ta' karti li jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra nkun naf x'fihom pero' ma nkunx naf id-dettalji kollha tagħhom.

U jekk irrid inkunu onesti naħseb li ħafna mill-membri ta' din il-Kamra jafu ferm inqas minni d- dettalji li jista' jkun fihom, pero' żgur li jien m'iniex f'pożizzjoni li niddikjara li naf x'issottometta l-Onor.

Interpellant għax il-parti l-kbira tal-membri parlamentari ma jkunux jafu dawn id-dettalji.

Nerġa' nirrepeti li jekk irridu risposta li bis-serjeta' twieġeb id-domanda li qed jagħmel l-Onor.

Interpellant, li tiftaħ fuq numru ta' domandi oħra, l-aħjar mod kif din tingħata huwa proprju billi tiġi tabled kif normalment isir għal domandi ta' dan it-tip.

Jiena konvint li l-ministru konċernat ikun f'pożizzjoni li jagħti d-dettalji kollha marbutin ma' dan it- trasferiment li qed jagħmel riferenza għalih l-Onor.

Interpellant u mbagħad wara nkunu f'pożizzjoni li f'din il-Kamra nwieġbu u ngħidu jekk kienx hemm xi policy tal-gvern li nkisret, jekk kienx hemm xi kumpannija privata li qalgħet aktar flus milli qala' il-gvern u dak kollu li qed jagħmel riferenza għalih l-Onor.

Interpellant.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Naħseb li kienet tkun aktar serjeta' li kieku l- ministru konċernat, is-segretarju parlamentari jew ministru ieħor li jista' jispjega x'ġara kienu qegħdin hawnhekk.

Jien naqbel mal-Ministru li ma jkunx jaf dak kollu li jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra, pero' kulma għamilt jien kien li fakkartu għax naf li ma jistax jiftakar kollox.

Li hu żgur hu li kulħadd huwa kontra dak il-bini li tela' fejn Sant'Anġlu għax jidher ċar li huwa spekulattiv.

Nista' nkun naf jekk lill-Ministru jogħġbux dan il-bini storiku?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jien m'iniex qiegħed hawnhekk biex nagħti parir jekk naqbilx jew le ma' dak il-bini.

Il-verita' hi li xi darba kien hemm applikazzjoni quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar, din tat xi permessi u allura d-domanda ta' l-Onor.

Interpellant għandha tkun jekk min qed jibni dak il-post mexiex mal-permessi jew le.

Din m'hijiex kwestjoni ta' opinjoni ta' membru parlamentari, ta' ministru jew ta' xi ħaddieħor, imma jekk l-affarijiet sarux jew le skond il-permessi li kienu ħarġu.

L-ewwelnett jekk nitkellem mil-lat professjonali, nista' nassigura lil- Onor. Interpellant li kull bini jista' jogħġob ħafna lil persuna u jista' jogħġob ftit jew xejn lil xi ħaddieħor.

U allura din m'hijiex kwestjoni ta' interpretazzjoni ta' opinjoni.

Minbarra hekk, l-istorja tgħallimna wkoll li jkun faċli li f'nofs kostruzzjoni tgħaddi ċerti kummenti.

Trid tara wkoll bini partikolari, ikun liema jkun - mhux qed nitkellem b'riferenza għall-bini tax-xatt tal-Birgu, għax onestament ma nafx id- dettalji tiegħu kif inhuma; rajt ir-ritratti tiegħu diversi drabi, jidher parti minnu wkoll mill-inħawi tal-Belt Valletta - pero' m'huwiex il-każ li xi ħadd jgħid jekk huwiex sabiħ jew ikrah, bil-mod kif qed jipprova jagħti l-interpretazzjoni l-Onor.

Interpellant.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li l-Ministru kien wieħed milli ħa r- responsabbilta' li jsir dan il-proġett mingħajr ma jsir impact assessment - għax meta dan kien qed jiġi diskuss quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar ma kienx sar traffic impact assessment - u peress li l-gvern ħa r- responsabbilta' li dan jagħmlu wara, ma jidhirlux l-Ministru li għadda żmien biżżejjed biex wieħed ikun jaf kif se jsir dan il-proġett?

U wara li hemm problema wkoll mill-aspett ta' parking, ma jidhirlux li t-traffic impact assessment kellu jsir qabel jibda l-proġett?

Għax imbagħad ġara li meta beda l-proġett, in-nies ta' l-akkwati kellhom ibatu l-konsegwenzi minħabba li ma sarx it-traffic impact assessment!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, ir-rabta bejn l-aħħar domanda supplimentari u d-domanda oriġinali u anke d-domanda supplimentari ta' qabel hija bħal meta wieħed ikun qed jitkellem fuq il-qarabagħli u f'daqqa waħda jibda jitkellem fuq l-ajruplani!

Għax it-traffic impact assessment m'għandu x'jaqsam assolutament xejn ma' l-estetika tal-post, mal-bini tal- post u ma' l-iżvilupp tal-bini li qed jagħmel riferenza għalih l-Onor.

Interpellant.

Huma żewġ kwestjonijiet għal kollox differenti minn xulxin u allura ma nifhimx fejn qed jipprova jasal l-Onor.

Membru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Meta jsir proġett bħal dan ikun jorbot ħafna miegħu t- traffic impact assessment u għalhekk jitolbuh.

Imma kumbinazzjoni nzerta hawn il-ministru responsabbli mit-trasport u forsi hu ma jafx x'inhi d- differenza bejn il-qarabagħli u proġett bħal dan!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, m'għandix ħin x'naħli!

BIEDJA - SPEJJEŻ TAL-PRODUZZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Kemm huwa kkalkulat li żdiedu l-ispejjeż tal-produzzjoni tal-bdiewa part-time u full-time mill-1999 sal-lum?

Kemm fil-fatt hija kkalkulata ż-żieda fil-prezz tal-prodotti tal-ħxejjex u frott sabiex tagħmel tajjeb ħalli l-attivita' tagħhom trendi dħul ġust għall- familji tagħhom?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru ma tinżamx mill-ministeru għall-agrikoltura u sajd.

L-Onor Interpellant imissu jaf tajjeb li l-prezzijiet tal-prodotti huma marbuta mal-produzzjoni u mad-domanda tas-suq.

SUSSIDJI - PRODUTTURI TA' L-GĦASEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Kemm sussidji ngħataw lill-produtturi ta' l-għasel sabiex jimmodernizzaw u jkabbru din l-industrija matul dawn l- aħħar erba' snin?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li f'dawn l-aħħar erba' snin ma kien hemm l-ebda sussidju dirett lill-produtturi ta' l-għasel, iżda l-gvern għen dan is-settur billi ġab tliet esperti - Dr. Krell mill-FAO, Mr. Bew mir- Renju Unit u Mr. Liang Min Feng mir-Repubblika taċ-Ċina - biex jgħinu b'pariri tekniċi kemm lit-taqsima ta' l-agrikoltura tal-ministeru kif ukoll lill-produtturi ta' l-għasel.

Il-produtturi ta' l-għasel apprezzaw din l-għajnuna teknika u din għenet mhux ftit biex issaħħaħ il-produzzjoni ta' l-għasel f'pajjiżna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Dan l-aħħar fil-gazzetti qrajt dwar xi post fejn kienu jrabbu n-naħal u jieħdu l-għasel ta' ċertu valur.

Peress li dwar dan il- fatt saru diversi kummenti, jista' il-Ministru jagħtini ftit aktar informazzjoni dwar dan u jgħid jekk dan hux se jieħdu ħsiebu jew jekk ġiex abbandunat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, irrid ngħid li f'dan il-qasam ġraw ħafna inċidenti u għandi l-pjaċir ngħid li barra dawn l-esperti barranin li semmejt għandna xjenzat Malti, li għadu żagħżugħ, li mar jagħmel kors barra minn Malta.

Dan il-Malti speċjalizza f'dan il-qasam u issa se jieħu over dan is-settur li ilu s-snin ma jafx fejn qiegħed.

Jien ninsab fiduċjuż ħafna li bl-għajnuna ta' dawn il-persuni li għadni kif semmejt u bis-saħħa ta' dan ix-xjenzjat Malti, li jidher ħafna ta' l- affari tiegħu u jaf dwar dan is-suġġett fuq ponot subgħajh, dan is-settur se jerġa' jqum fuq saqajh u se jerġa' jitpoġġa fuq sisien sodi.

B'hekk f'pajjiżna jerġa' jkollna produzzjoni ta' l-għasel kif jixraq għall-klima tagħna, kif ukoll in-naħla fiha nnifisha tkompli tgħin biex issir id-dakra neċessarja fis-siġar tal-frott u fuq siġar oħra li għandna fil-pajjiż.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż 380 ta' l-2002 – ordni ta' l-2002 li jemenda l-ordni dwar il- konvenzjoni dwar l-aspetti ċivili fis-sekwestru internazzjonali ta' minuri (emenda nru 3).

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI

IT-TMIEN JUM STABBILIT

MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD

L-Ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru Ninu Zammit, jekk jogħġbu jressaq ir- riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, nipproponi:

VOT 42 - MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 15,382,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 42 - Ministeru għall-Agrikoltura u Sajd, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2003.

VOT X - MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 4,925,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot X - Ministeru għall-Agrikoltura u Sajd, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2003.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, nipproponi din l-emenda:

Personal Emoluments Item 11

Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm14,280" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm14,279".

Delete the figure "Lm14,280" and substitute therefor the figure "Lm14,279".

F'kull diskors tiegħi dwar il-budget, jiena nagħti ħarsa lejn dak li jkun ġara din is-sena u x'se jkunu l-kundizzjonijiet fis-sena li ġejja.

Dan hu r- raba' budget tal-gvern preżenti u għalhekk ikun tajjeb li nikkumenta fuq x'sar f'dawn l-aħħar erba' snin ukoll.

Il-mexxej ta' l-oppożizzjoni qal li dan hu budget ta' gvern qadim, bla ideat u mitluq u għalhekk, talab biex tissejjaħ elezzjoni ġenerali ħalli pajjiżna jkollu direzzjoni u ħalli jmexxi 'l quddiem dawn l-oqsma li qed nitkellmu dwarhom għax f'dawn l-aħħar erba' snin u anke preżentament, hawn inċertezza kbira dwar il-futur tagħhom.

Qabel ma nibda, xtaqt insellem lill-ħabib tiegħi li ħalliena, lis-Sur Franco Serracino Inglott.

Is-Sur Serracino Inglott kien bniedem li ta sehmu kemm meta kont Ministru jiena u kemm f'kull amministrazzjoni oħra li serva.

Nibqa' niftakar f'dawk it-telefonati li kien jagħmel ta' spiss, qabel ma jitlaq id-dar, biex jistaqsini jekk għandhiex bżonn xi ħaġa.

Jiena nistqarr li qatt m'hu sejjer ninsa dan l-għemil.

Nixtieq insellem u nuri s-solidarjeta` tiegħi ma' l-ex-segretarju permanenti u mal-familja tiegħu.

Jiddispjaċini li bniedem li ta' tant servizz kellu jispiċċa fiċ-ċirkostanzi li spiċċa u nistqarr li ma naqbilx ma' ċertu diskorsi li ntqalu f'din il-Kamra dwar il-kundizzjoni ta' saħħtu.

Insellem ukoll lid-direttur ġenerali, is-Sur George Carbone, li mexa 'l quddiem u wera li hu kapaċi.

Għalkemm ma nafux, insellem ukoll lil Roman Galea, li kien general manager tal-ko-operattiva ċentrali – u issa spiċċa - u li ismu spiċċa msemmi hawnhekk u hemm dikjarat li l-ministru ma jagħtix kas il-korrispondenza tiegħu.

Insellem lis-Sur Peter Axisa wkoll, li għalkemm f'dawn l-erba' snin kellu responsabbilta` ta' konsulent għall-qasam tal-biedja, qrajt fit-''The Times'' li ma telaqx 'il barra mill-programm ''Xarabank'', fejn kien jipprova jistaqsi xi mistoqsijiet biex ikun infurmat, b'rispett lejn Verheugen.

Jiena wkoll, matul dawn l-erba' snin, pruvajt nagħmel il- mistoqsijiet lill-Ministru imma dan jew irreferini għall-internet jew lill- UE u jiena ninsab fis-sitwazzjoni tas-Sur Axisa, fejn nitlob biex ningħata r-risposti imma dawn ma jaslux.

Nixtieq ukoll nuri solidarjeta` ma' dak il-bidwi anzjan li ġie attakkat, qed nirreferi għal Joe Farrugia ta' 73 sena, bidwi li ħadem dejjem volontarjament.

Veru li bniedem jista' jirrabbja imma naħseb li tgħallimt mill-artiklu li kiteb il-Ministru Ninu Zammit, li fil-politika għandna nirrispettaw l-ewwelnett l-eta` u anke s-support li ċertu nies jagħtu fil- volontarjat bħal ta' Joe Farrugia.

Allura, meta niġu biex nikkritikawhom, għandna nkunu aktar sinċieri u rasna fuq għonqna.

Għalhekk il-mexxej Laburista jgħid li aħna nżommu l-bibien kollha miftuħa u f'dawn iċ-ċirkostanzi, irrispettivament mill-opinjoni politika tagħhom, huma u l-familjari tagħhom forsi huma nies li jifhmu.

Qed ngħid dan id-diskors għaliex huma nies li ġarbu u m'hemmx dubbju li għandhom raġun għaliex ikunu iddispjaċuti.

Nixtieq ukoll nuri solidarjeta` mal-ħaddiema ta' l-urban and rural landscaping li sa dalgħodu stess, smajna li kien hemm bżonn li jmorru ma' consortium għax ma kienux jaħdmu.

Jien m'għandix din l-opinjoni ta' dawn il-ħaddiema u meta kont responsabbli tagħhom, aħna għamilna xogħlijiet u ppruvajna noħolqu ħiliet ġodda.

Dak iż-żmien, dawn il-ħaddiema kienu jikkritikawni - mhux għax bgħathom mas-settur privat - għax bgħathom jaħdmu taħt uffiċjal kompetenti li kienet responsabbli mill-urban and rural landscaping u li kienet tara li jkun hemm dixxiplina fis-sigħat tax-xogħol.

L-uffiċjal għadu impjegat sal-lum u m'għandix għalfejn insemmih pero` rrid ngħid li kont sorpriż li xi ħadd qed jipprova iwaħħal fil-ħaddiema ta' l- urban and rural landscaping għax il-pajjiż jinsab mitluq.

Riċentement, l-Onor.

Charles Mangion ma setax jattendi għall-Joint Parliamentary Committee u l-grupp parlamentari ddeċieda li jiena kelli nissostitwixxih.

Issa f'dan il-kumitat ikun hemm dokument ippubblikat f'Ottubru mill-Kummissjoni u se nikkwota x'hemm miktub f'dan id-dokument.

''Malta has made some progress in the aligning with the fisheries acquis regarding resources, management, inspection and control but not with market policy legislation.

It has not completed fishing vessel register in full compliance with the EC requirement, neither had it developed a management plan for the fleet capacity according to the available fish resources.

The implementation of the corresponding measures foreseen in the action plan is therefore delayed.

The accession partnership priorities have been met to a limited extent.

Implementation of these measures under the action plan is delayed.'.'

Allura, bħal ma jgħid l-Onor.

Alfred Sant, ejja nħallu l-bieb miftuħ u mhux inwaħħlu fil-ħaddiema tal-urban and rural landscaping li fil-pajjiż hawn il- ħmieġ u t-telqa.

Il-gvern għandu tant għajnuna biex jaġġorna ma' l-acquis u għamiltu tant uffiċjali biex taġġornaw ma' dan l-imbierak acquis imbagħad niskopru li għamilna "some progress" biss u dan wara li ġie finalizzat ir- rapport u ftehmtu ma' l-UE!

Mela jiena nistieden tan-naħa l-oħra biex jirraġunaw u jitkellmu bis-sens u mhux ħsiebhom biex iwaqqgħu għaċ-ċajt kull kelma li jgħid il-Prim Ministru futur ta' Malta, l-Onor.

Alfred Sant.

Dan jgħid wkoll li n-negozjati tas-sajd ingħalqu meta Malta kienet għamlet ftit progress f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-allinjament u allura ma nafux x'inhuwa l-impatt.

Kif tista' tagħlaq in-negozjati meta l-UE qed tgħidlek li lanqas għadek għamilt fleet capacity according to the available fish resources.

Dan juri li saru negozjati fl-għama u dawn se jikkawżaw l- inċertezza għax min sejjer jinvesti f'ambjent daqshekk inċert?

Issa dawn jgħidu li se jitqassmu Lm2.4 miljun imma jien spjegajt matul dawn l-erba' snin, li l-OECD tgħid li t-taxxi indiretti u diretti fuq l-ikel fil- pajjiżi ta' l-UE huma fil-livell, at farm gate level, ta' Euro127.3 biljun u dan ifisser li dawk huma parti mit-taxxi indiretti u diretti li se jkunu fuq l-ikel tal-poplu tagħna.

Dawn huma taxxi addizzjonali li saru skond il- viżjoni politika tal-Kummissjoni Ewropea.

Fil-kapitlu ta' l-agrikoltura ta' dan ir-rapport li ħareġ f'Ottubru, hemm miktub:

''While Malta has formerly set up the administration structures needed for the design implementation managing monitoring control and evaluation of EC funded rural development programme (a priority in need of particular urgent action) these structures remain in reality very weak.

One of the corresponding measures of the action plan, the finalisation of a rural development plan, has been completed while the other one, the setting up of necessary structures for implementation of rural development policies is delayed.''.

U jkompli jgħidilna fuq delays u urgent action needed u dan wara erba' snin sħaħ ta' tmexxija Nazzjonalista.

Kif jista' jkun tinnegozja u tagħlaq negozjati meta mhux kulħadd għadu konxju ta' l-istrutturi, ta' l-obbligi u tar-responsabbiltajiet kollha li dawn se iġibu magħhom.

Fuq liema bażi se jiġu deċiżi x'vantaġġi jew żvantaġġi hemm.

Kif tista' tgħid u twaħħal fil- ħaddiema ta' l-urban and rural landscaping li ma għamlu xejn meta l-Gvern, bl-20 miljun, bid-delegazzjonijiet kollha tiegħu u bl-għajnuna kollha li suppost qed jingħata, għadu lanqas lesta dak kollu li kellu jlesti?!

Iġibu l-barranin biex jgħallmuna u dawn lanqas biss tista' tkellimhom!

Il-fatt juru kemm dawn in-negozjati qed iħallu lill-bdiewa, r-raħħala u s- sajjieda tagħna fl-għama u din hi r-raġuni għalfejn hawn inċertezza kbira, inċertezza li trid tispiċċa billi tissejjaħ elezzjoni ħalli l-partit Laburista jkun jista' jmexxi l-politika tiegħu skond il-bżonn ta' dan il- poplu.

Nagħmel riferenza għal artiklu li kien ħareġ fil-25 ta' Lulju 1998, qabel l- elezzjoni li għaddiet, fejn l-Onor.

Ninu Zammit kiteb hekk:

''Dawn l-industriji ma jistgħux ikomplu jkunu mmexxija bi propaganda u slogans vojta dwar proġetti li jibqgħu fl-ajru.

Bil-kuntrarju, bis- saħħa tal-politika għaqlija u viżjoni fit-tul, dawn l-istess industriji jitkabbru u jissaħħu għall-ġid ta' l-operat tagħhom u tal- pajjiż kollu permezz ta' sħubija fl-UE.''.

Issa ninsabu fl-aħħar tas-sena 2002 u tajjeb li naraw jekk fadalx proġetti li baqgħu fl-arja u nibda billi nsemmi l-proġett ta' rijabilitazzjoni ta' Wied il-Qlejgħa u iktar tard npoġġi kopja ta' magazine li jitkellem dwar l- ekonomija agrarja u ambjentali fir-reġjun tal-Mediterran ħalli nuri lill- Ministru - li għalih dan il-proġett ta' rijabilitazzjoni li jiena għamilt, qatt ma kien xejn - x'qalu nies distinti u awtoritajiet responsabbli fir- reġjun tal-Mediterran dwar l-iżjed ħaġa importanti għall-gzira tagħna, l- ilma għax mingħajr l-ilma, ma jgħix xejn, la tjur, la bhejjem u lanqas bnedmin.

Sur President, meta aħna għamilna l-proġetti tar-rijabilitazzjoni ta' Wied il-Qlejgħa, aħna konna qed nagħmlu dan b'viżjoni għax l-ilma huwa l-ħajja imma sfortunatament, dan baqa' fuq l-ixkaffa.

Il-partit Laburista f'dawn l- aħħar erba' snin kabbar l-għarfien tiegħu.

Jiena mort l-Universita` ta' Potenza u esperti u professuri mill-Universita` ta' Potenza ġew hawnhekk u magħhom rajna l-mod kif għandna naħdmu.

Jiena nfakkar lill-Onor.

Ninu Zammit li filwaqt li jien kelli ntellfu kemm- il darba biex intellgħu ċ-Chadwick Lakes ħalli hu jara l-ħniżrijiet li għamlu b'mod illegali meta bnew il-konkos, jiena ma telliftux meta l-Onor.

Ministru Ċensu Galea bena ħitan tal-konkos flok tas-sejjieħ f'irdumijiet sensittivi u f'żoni ekoloġikament u ambjentalment sensittivi.

Din kienet pastażata kbira, tibni ħajt tal-konkos flok tas-sejjieħ.

Fejn hu r-rispett lejn il-patrimonju u l-istorja ta' pajjiżna!?

Dan jaf kemm hu importanti li nipproteġu l-ilma?

Aktar 'il quddiem, jiena sejjer npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra, l-mod kif gvern Laburista ġdid se jirriabilita ċertu żoni sensittivi u din id-darba, flok il-gabjoni se nużaw sistemi oħra u f'okkażjoni oħra sejjer ngħaddi anke ktejjeb lill-Ministru Ninu Zammit, ħalli bħala perit ikun jaf x'qed nagħmlu.

Aħna bibien miftuħa ma nagħlquhomx.

Kieku l-Ministru ta kasi matul dawn l-erba' snin, jiena kont infehmu aktar dwar x'inhuma l-ħteġijiet u l-prijoritajiet.

Dan id-dokument li aktar tard se npoġġih fuq il-mejda tal-Kamra jispjega kif, gvern Laburista ġdid, sejjer jirriabilita l-ħitan kollha li waqgħu taħt l-irdumijiet ta' l-Imtarfa, ħitan tas-sejjiegħ li ma tarhom imkien illum u b'konsegwenza ta' dan, hemm soil erosion kbira għaddejja u ħadd ma jagħti kas.

Wara erba' snin fil-gvern u wara dak kollu li qaltilna l-UE dwar l-iżvilupp rurali, jiġi l-Ministru Ċensu Galea u jagħmel esperiment li fih la jgħaddi l-ilma u lanqas ikun hemm biodiversita` għax bla ilma, ma jgħix xejn.

Dawn huma r-raġunijiet għalfejn aħna qed insejħu elezzjoni u f'dawn l-erba' snin aħna ħdimna fuq l-alternattivi li se noffru, alternattivi li huma validi u kredibbli.

Aħna ħsibna wkoll fuq il-produzzjoni agrikola u organika meta konna fil-gvern pero` l-imporanti hu li nipproteġu l-ilma għax dan hu l-iżjed importanti għal pajjiżna ladarba aħna m'għandniex żejt, faħam u anqas kobor fl-art.

Allura rajna li jagħmel ħafna sens li minħabba ċ-ċokon tagħna, jkollna biedja li ma tellifx u allura bdejna naħsbu fuq inizjattivi ħalli naraw x'qed jiġri f'dik li hija produzzjoni agrikola organika.

Naturalment, f'20 xahar ma tantx kellna ċans nagħmlu affarijiet.

Wara erba' xhur, bdejna il-proġett tar-rijabiltiazzjoni ta' Wied il- Qlejgħa, bdejna bil-proċess ta' serer speċjalizzati f'tal-Kmand biex nipproduċu siġar ħielsa mill-mard.

Jiena jiddispjaċini nisma' mingħand il- Ministru li hu mhux kuntent bil-produzzjoni u nassigurah li ma kenitx l- intenzjoni tagħna li nagħmlu proġett bħal dan u wara erba' snin jispiċċa biex ma jipproduċix biżżejjed biex ilaħħaq mad-domanda.

Meta dħalt hemmhekk jien sibt iktar pjanti dekorattivi milli fatti li jinteressaw il-biedja.

Mhux qed ngħid li l-pjanti endemiċi mhumiex importanti imma nħoss li l- aktar ħaġa importanti għall-ministeru ta' l-agrikoltura hu li jipproduċi siġar u xtieli ħielsa mill-mard ħalli l-bdiewa tagħna inkunu nistgħu ngħinuhom.

Jiena se naqra e-mail li bgħatli Dr. Cozzo fl-1998, wieħed mill-persuni responsabbli mill-IFOAM għar-reġjun tal-Mediterran, fejn lill-Ministru Ninu Zammit kitiblu hekk:

''We had the honour to start a collaboration with the Ministry of Agriculture last year (1997) to evaluate the necessary steps to develop organic agriculture and organise the inspection and certification activity of organic production in Malta.

After this first evaluation, it was found a great interest in converting the agriculture production to Malta, to the organic method as a way to solve the pollution of both soil and productions and valorise the idea of the organic island of the Mediterranean.

After a working period, we had the honour to be appointed by your ministry as the certification body of organic production of Malta and now we are happy to propose you and the country to the work begun with the ex ministry of agriculture.

For several months, contact has been established with your administration in order to launch a first experience of organic agriculture.

We know the importance of your exports especially of potatoes, we know also how they are treated with chemical products.

We would like to draw your attention to a recent decision taken in the European Union concerning the chemical treatment and cultivation.

The EU has decided to reduce a norm of what is acceptable as treatment of plants. ''.

Fost affarijiet oħra din tkompli titkellem dwar l-importanza tal- produzzjoni agrikola għall-ekonomija tagħna, the organic farming as a solution of water pollution, the rules of organic agriculture, the market of organic products u tat id-dettalji kollha.

Jien niskanta kif lanqas biss sar kuntatt ma' dan Dr. Cozzo imqar biex jgħidulu li mhux interessati imbagħad qed jiskantaw għax kien hemm sezzjoni li ma kinitx perfetta.

Jiena dawk iż-żminijiet kont mħabbat sew, kont bdejt żewġ proġetti wara erba' xhur, s-serrer speċjalizzati u l-proġett tac- Chadwick Lakes.

Konna bdejna naħmdu fuq it-tined għax kienu msaddin u tistenna li joqtlu lil xi ħadd, u bdejna ħafna xogħlijiet oħra imma kemm tista' tagħmel affarijiet f'dak il-ftit żmien li kelli.

Aparti dan kollu, jiena kont għadni nibda fil-kariga u trid naqra żmien biex tifhem ir- responsabbilta` ġdida.

Ma kontx nippretendi li ssir dikjarazzjoni falza li fi żmieni ma sar xejn fuq il-produzzjoni agrikola u jiena naħseb li fid-diskors ta' l-aħħar budget hemm bżonn li jsir diskors li jirrispetta l-fatti.

Tan-naħa tal- gvern m'għandhomx għalfejn ikunu suppervi u ma jagħtux kas ta' x'tgħid l- oppożizzjoni u n-nies l-oħra.

Il-Ministru la ta kasi u anqas ma ta kas ta' Dr. Cozzo li hu akkreditat mill-IFOAM.

Għaliex dawn qed jagħmlu isem ħażin għal Malta?

Kienu se jonfqu ħafna kieku rrispondewh lil Dr. Cozzo?

Mhux se nippretendi li jibgħatu għalih fl-uffiċċju lussuż li sar u li ntefqu ħafna flus fuqu pero` ta' l-anqas jekk lil dawn in-nies se nagħtuhom il-ġenb, għalmenu dan għandu jsir b'diplomazija!

Irrid nikkumenta fuq proġetti li baqgħu fuq l-ixkaffa.

Aħna kellna l-hands on fishing li kien sponsorjat mill-APS Bank sabiex l-istudenti ikollhom iċ- ċans imorru jistadu u jkunu aktar aware ta' kemm hu mportanti li nieħdu ħsieb il-ħajja f'qiegħ il-baħar.

Attivita` bħal din ukoll impikaw fuqha u qatgħuha u imbagħad jiġu jakkużaw li l-politika tagħna tagħlaq il-bibien!

Staqsu lil min ħadem miegħi f'20 xahar dwar jekk għalaqniex il-bibien, staqsu lil Matthew Camilleri, li l-bieraħ kien qed jikkritika l-politika tagħna, dwar meta għalqulu l-bibien f'amministrazzjoni preċedenti?

Jiena l- bibien ftaħthomlu għax dan kellu talent fuq is-sajd u nibqa' nagħtih is- support tiegħi għax nemmen li hu bniedem kapaċi imma dan irid irendi għall- ġid komuni tal-poplu tagħna u mhux jispiċċa fil-general fisheries council ta' l-UE fejn ma jifhmux dak li qed tgħid Malta, fejn f'dawn l-aħħar erba' snin spiċċajna b'sajjieda Maltin u Għawdex b'ħajjithom mhedda għax kienu qed jistadu għall-ħobża tagħhom.

Ripetutament bdejna nisimgħu rapporti dwar kif il-qabda tal-ħut ta' l-industrija tagħna bdiet tinsteraq.

Lill-general fisheries council, aħna għandna ngħidulu li aħna m'aħniex nheddu l-istocks tal-ħut fil-Mediterran u jekk mhux se jifhmuna, se ikun hemm bżonn li nieħdu l-passi għax aħna fid-dmir li nħarsu d-drittijiet ta' pajjiżna skond il-Konstituzzjoni.

Aħna kapaċi nippreżentaw rapporti xjentifiċi serji u kredibli; jien nirrispetta l-kapaċita` u l-intellett li għandu wieħed mill- esperti tagħna, s-Sur Matthew Camilleri, imma dawn il-kapaċitajiet ma jridux jintużaw biex inserrħu lil ħaddieħor, biex aħna jkollna purse-siner waħda u ħaddieħor ikollu tużżana!

Imbagħad jiġu jorbtu lilna bl-istess obbligi fuq il-ħarsien ta' l-istocks tal-ħut, dan x'raġunar hu?

Aħna rridu nifhmu x'inhu l-aħjar arranġament għad-daqs tagħna u minn hemm, naħdmu biex l-ekonomija tagħna trendi għall-ġid komuni.

Meta nqala` dak l-inċident, il-Ministru kien qal lis-sajjieda tat-tonn li kellhom jitħallsu imma dawk it-Lm23,000 ma waslux, la mingħand il-gvern Malti u lanqas dak Taljan.

Dan ikompli jiżvaluta lill-investiment tal-ko- operattivi u issa ma għandhomx direzzjoni għax ma jafux jekk għandhomx jinvestu fil-purse-siners jew le.

F'April ta' din is-sena, saru l-winches f'Marsaxlokk imma dawn ma ħadmux u l-fish market li kellu jsir, baqa' ma sarx.

Dawn ma kellhomx problema ta' flus, ma teżistix il-ħofra għalihom, tant hu hekk li se jonfqu Lm75 miljun biex jissussidjaw t-telf li se ġġib l-politika komuni tal-biedja ta' l-UE f'pajjiżna.

X'ingħid fuq il-moll ta' ħdejn il-power station, sar ftit konkos biex xi ħadd jieħu Lm80,000 imma x-xogħol veru li kellu jsir ma sarx bħal ma saritx l-islipway il-kbira u numru ta' faċiltajiet oħra.

Għan-naħa tal-Gvern, l-importanti hu li għamlu tiċċa progress u daqshekk u hawn nerġa nikkwota dik is-sentenza li semmejt fil-bidu:

''Malta has made some progress in aligning with fisheries acquis regarding resources management.".

Dak progress, ċedejna l-25 mil!

Dawn l-affarijiet qed isiru fuq l-unika żewġ riżorsi naturali li għandna, l-biedja u s-sajd.

Pajjiżna, jidħol jew le fl-UE, irid jimporta kwazi kollox, jekk mhux il-prodott lest, ikollna nimportaw il-materja prima.

Mela ladarba aħna mhux se nieħdu 90% tas- sussidji u ladarba l-prezzijiet esterni ta' l-UE huma ħafna irħas, ċertament li l-politika Laburista tagħmel iżjed sens aktar u aktar fid-dawl ta' l-aħbar li l-Istati Uniti ta' l-Amerika ddikjarat li se żżid in-nefqa tal-budget ta' l-agrikoltura tagħha u dan ifisser li fis-swieq internazzjonali, se jkun hemm iktar prodotti ta' l-ikel u iktar materja prima ta' l-ikel bi prezzijiet kompetittivi.

Aparti hekk, l-UE iddikjarat li hi se żżid l-levies tagħha wara s-sena 2010 jew 2013 biex ma jkollhiex market penetration.

Dan ifisser li jekk Malta tkun barra mill-UE, din tkun tista' timporta bi prezzijiet kompettitivi mid-dinja kollha inkluż mill-UE waqt li jekk din tkun ġewwa, din tkun marbuta li tixtri prodotti mill-UE biss minħabba dawn il-levies.

Dawn il-levies isiru biex l-UE tipproteġi s-swieq tagħna u allura ma nistax nifhem kif xi ħadd bħal Pascal Lamy jew Verheugen jgħid li ma jistax jifhem għaliex il-partit Laburista qed jagħmel dan il-fuss kollu fuq l-agrikoltura għax wara kollox dan hu 3% biss tal-GDP imma dawn qed jinsew li l-biedja u s-sajd huma riżorsi naturali f'pajjiżna u huma s-sors ta' ikel frisk għall- poplu u għat-turisti.

Qed ngħid hekk għax il-kontribut tas-settur tal- biedja fl-UE hu 2% biss u minkejja dan, l-UE xorta tonfoq nofs il-budget tagħha fuq dan is-settur biex tkun tista' tassigura l-provvista ta' l-ikel tagħha!

Fil-politika tagħna, il-protezzjoni tkun biss fuq dawk il-prodotti li nipproduċu aħna u mhux sejrin nagħmlu protezzjoni fuq prodotti li ma nipproduċux.

Dan huwa mod ċar kif aħna niggarantixxu li se nnaqqsu t-taxxi.

Dan il-gvern wiegħed li mhux se jżid it-taxxi imma kulħadd jaf x'ġara.

Issa, din l-alternattiva li qed noffru mhux se żżid it-taxxi u jien se nispjega kif mhux se nżiduhom it-taxxi.

Aħna mhux sejrin nissussidjaw il- produzzjoni tat-tabakk ta' l-UE għax hemm pajjiżi membri li jkabbru t- tabakk għat-tipjip.

Bil-politika tagħna, aħna sejrin nissussidjaw il-ħaxix li jkun fil-borma tal-Maltin ħalli nkunu nistgħu nassiguraw provvista ta' ikel frisk u healthy.

Il-politika tagħna se tkun ta' sostenn biex ir-rota ekonomika ddur.

Il-flus tal-gvern se jiġu nvestiti fir-raħħala tagħna sabiex per eżempju jiżviluppaw fabbrika ġdida tal-ħalib frisk u jkabbru d- diversifikazzjoni tal-prodotti lokali tal-ħalib.

Bil-politika ta' partnership, il-flus tal-gvern se imorru biex jgħinu lill-Maltin u mhux lill-barranin.

Jekk nidħlu fl-UE, aparti li nissussidjaw it-tabakk, kif diġa` għedt qabel, inkunu qed nissussidjaw il-produzzjoni taz-zokkor ta' l-UE imma bil-mudell ta' partnership, niffrankaw il-flus kemm bħala sussidji fuq dawn il- prodotti u kemm bħala prezz għax inkunu nistgħu nixtru z-zokkor bl-aħjar prezz li nsibu fis-swieq internazzjonali u hekk, il-fabbriki li jagħmlu l- ħelu jkunu iżjed kompettitivi u dan jgħodd għall-materja prima ta' industriji oħrajn.

Inkella kif se nkunu kompetittivi?

Bis-supply measure li qed jiftaħar biha l-Ministru, limitata għall-produzzjoni attwali?

Mela sewwa, se nidħlu għal suq ta' 500 miljun b'supply measure fuq il-materja prima li ma nipproduċux hawnhekk ta' 380,000 ruħ!

Dan hu l-argument tagħna, aħna niggarantixxu bilanċ għaliex ikollna sistema li tħallas għall-bżonnijiet tagħna u mhux għal bżonnijiet ta' ħaddieħor.

Flok nissussidjaw it-tabakk jew ir-ross ta' l-UE, nissussidjaw skemi għall- apprendistat għaż-żgħażagħ ħalli jkollhom il-ħiliet biex jieħdu ħsiebu u jmexxu 'l quddiem l-agrikoltura u s-sajd f'pajjiżna u mhux nissussidjawhom biex sempliċiment ikunu għassiesa ta' l-ambjent.

Irridu ninvestu u nagħtu sussidju fuq produzzjoni organika, Fischler qal li huma ma jagħtux sussidji diretti għall-produzzjoni agrikola organika imma dawn jaqgħu taħt il-vot ta' l-iżvilupp rurali.

(Interuzzjonijiet) Il- Ministru qed jidħak, jekk irid nista' nġiblu l-istatement ta' dak li qal f'Copenhagen.

Dan ifisser li jkollna nieħdu nitfa mill-10% tal-budget li se jinqasam bejn 25 pajjiż biex nagħmlu xi ħaġa għall-produzzjoni agrikola organika.

L-UE tagħmel proġetti fuq l-ispazju u aħna m'għandna xejn kontra tagħhom dawn imma aħna rridu ninvestu fuq proġetti li jista' jgawdihom il-poplu Malti u li jiġġeneraw u jsostnu l-ekonomijia tagħna, irridu nagħmlu proġetti ta' żvilupp rurali, ta' rijabilitazzjoni ta' l-irdumijiet u dak ta' madwar il-kosta sabiex l- impjiegi u l-attivita` ekonomika li llum tlaħħaq mas-Lm70 miljun fis-sena tkun sostnuta u protetta kif teħtieġ.

Sur President, dawn il-punti li semmejt juru għalfejn aħna qed nisfidaw lill-gvern biex isejjaħ elezzjoni, aħna nemmnu li l-alternattiva politika ta' partnership hi l-aħjar għażla għal pajjiżna.

Aħna m'għandna xejn kontra l-UE.

Per eżempju, bil-politika tagħna, flok border inspection point għall- UE, aħna nistgħu nonfqu l-flus biex nagħmlu wieħed mill-proġetti li baqa' fl-arja matul dawn l-aħħar erba' snin u anke fl-20 xahar tiegħi, l-stripway l-kbira ta' Marsaxlokk.

Sħubija fl-UE se tiswa u diġa` qed tiswa ħafna flus mit-taxxi tagħna u m'hemmx għalfejn nerġa` nsemmi kollox.

Hemm l-MIC u l-Moviment IVA li tgħidx kemm tgħajjat u taħdem il-kalkoli.

Dawn misshom jispjegaw lin-nies x'se jiġri mid-90% tas-sussidji tal-budget tal-politika komuni tal-biedja li aħna mhux se nibbenefikaw minhom u tfiehem lill-Maltin x'se jkun il-piż per capita.

Jien beħsiebi nagħmel hekk pero` mhux illum ħalli nara jekk ikunux onesti u jekk veru għandhomx rispett lejn l- istituzzjoni ta' l-UE, li m'għandix dubbju li tirrispetta d-demokrazija.

Nerġa' ngħid, qed nisfida lill-MIC u lill-Moviment IVA biex ifiehmu kemm huwa l-piż tal-pajjiżi ta' l-UE f'dak li huma taxxi diretti u indiretti fuq l-ikel u fuq dawk id-90% tal-prodotti li huma jissussidjaw u aħna ma nieħdu xejn minnhom.

Imbagħad wara li jagħmlu hekk, ifehmu lill-Ministru Ninu Zammit fejn hu l-argument kredibbli li jien dejjem sostnejt fejn l-OECD tiddikjara li t-taxxi diretti u indiretti fuq il-konsumaturi ta' l-UE at farm gate level huma fil-livell ta' Euro127.3 biljun.

Jekk dan isir, il-poplu jifhem il-volum reali ta' taxxi diretti u indiretti li rridu nitgħabbew bihom jekk jidħlu fl-UE u jifhem ukoll kif il-politika Laburista sejra tibbilanċja kollox u żżomm it-taxxi milli jkomplu jagħfġuna.

Hemm bżonn li nieħdu ħsieb id-deficit, li m'hemmx dubbju hu fost l-ogħla wieħed fost il-pajjiżi applikanti għal sħubija sħiħa fl-UE.

Kif jista' jiġi Pascal Lamy bi statements foloz u jgħid li nidħlu jew ma nidħlux fl-UE, xorta rridu nneħħu l-levies sas-sena 2010 meta l-UE stess ddikjarat li hi se tħalli l-protezzjoni tal-levies sa mill-inqas 2013.

Dan hu wisq probabli, l-aħħar diskors tal-budget ta' din il-leġislatura.

Jiena jiddispjaċini jekk xi darba jew oħra kont ftit goff fid-diskors tiegħi lejn l-Onor.

Ninu Zammit pero` jiena għamilt dan kollu biex inwassal il-verita`.

L-intenzjoni tiegħi kienet li nwassal il-verita`.

U x'kienet il-verita?

Dan kien jgħid li t-tariffa li rridu nħallsu fuq il-laħam aħmar kienet ta` 10% u l-OECD f'rapport uffiċjali tagħha ddikjarat li t-tariffa fuq il-bovine meat products hija ta' 88.9%.

Matul dawn l-erba' snin jiena dejjem ktibt artikli u ddikjarajt li l-gvern qed jagħmel dikjarazzjonijiet foloz lill-poplu u llum qed inkompli nikkonferma li għadhom qed isiru dikjarazzjonijiet foloz għax l-OECD qed tgħid li l-Unjoni Ewropea fl-1997 kellha tarrifa ta' 88.9% fuq l-importazzjoni tal-laħam aħmar u din se tibqa' hemmhekk sas-sena 2013 mill-inqas.

Hawnhekk il-minsitru għamel dikjarazzjoni li din it-tariffa hija ta' 10%.

Jiena nistiednu biex jitkellem ma' l-OECD ħalli niċċaraw din il-pożizzjoni għax ma jagħmilx sens li wieħed jgħid mod u l-ieħor jgħid mod ieħor.

Din m'hijiex serjeta`.

Jien ma rridx niġi hawn u ma nkunx qed nagħmel xogħli sewwa għax jien marbut b'ġurament li nkun fidil u leali lejn il-Kostituzjzoni u lejn il-poplu ta' din il-gżira, u hekk irrid inkun.

Bil-politika ta` parternship nitgħabbewx b'din it-taxxa għax jekk ikun jaqbel għalina nġibu l-laħam minn fejn hu l-orħos u bi prezzijiet tas-swieq internazzjonali.

Issa biex l-Unjoni Ewropea tibqa' kompetittiva trid tissussidja għax inkella s-suq ikun ddominat mill-Istati Uniti ta' l- Amerika.

L-Unjoni Ewropea fis-sistema tagħha għandha tliet prezzijiet, tnejn interni u wieħed estern, jiġifieri l-prezz tal-bidwi, il-prezz tal- konsumatur, li miegħu jkunu marbuta dawk it-taxxi diretti u indiretti li dwarhom qed nitkellem jien.

Dawn it-taxxi involuti fuq il-prezz tal- konsumatur fl-Unjoni Ewropea huma fil-livell ta' Euro127.3 biljun.

Dan m'iniex ngħidu jien jew Dr. Alfred Sant imma tgħidu l-OECD.

Nerġa` ngħid li biex l-Unjoni Ewropea tipparteċipa fis-swieq internazzjonali u tibqa' kompetittiva biex ma jkollhiex iktar muntanji ta` laħam u ta' ġobon u iktar xmajjar ta' ħalib u ta' l-inbid bilfors ikollha tissussidjahom, u aħna, nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea rridu bilfors nixtru b'dawk il-prezzijiet sussidjati u fl-istess ħin ma nintrabtux b'dawk t-taxxi u l- levies .

Per eżempju, it-taxxi involuti fuq iz-zokkor huma ta` 251.4%.

X'għamel il-gvern?

Il-gvern qed jiftaħar li nnegozja supply measure.

Issa aħna għalfejn inġibuh iz-zokkor?

Iz-zokkor jintuża għall-minerali, għall- juices, għall-industrija tal-ħelu u għal ħafna affarijiet oħra importanti tal-ħajja ta' kuljum.

Dawn qed jgħidu li se jitolbu special supply measure li tkopri biss id-domanda tas-suq lokali, jiġifieri għal 380,000 ruħ u l- miljun turist li jkollna matul is-sena.

Jekk aħna qed ngħidu li se nidħlu f'suq ta' 380 miljun ruħ illum u 500 miljun ruħ wara t-tkabbir, kif se norbtu lill-industriji tagħna li jiddependu mill-materja prima taz-zokkor, tal-qamħ u mill-materja prima ta' kwalunkwe ħaġa oħra li ma jkunux jistgħux iġibu din il-materja prima bi prezzijiet irħas mis-swieq internazzjoanli?

Dawn huma affarijiet li bilfors ikollna ngħiduhom aħna għax nafu li l-media ma twassalhomx bis-serjeta` lill-poplu.

Sur President, bil-politika ta' partnership, kif irid il-partit Laburista, se nkunu fil-liberta` li nfehmu kemm lill-FAO, kemm lill-WTO kif ukoll lill- Unjoni Ewropea x'inhuma ċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna u skond dawn iċ- ċirkostanzi rridu nimxu.

Min qed jgħid li l-politika Laburista se taqta' barra lil xi ħadd jew li Malta se tkun maqtugħa għaliha waħedha m'hu jgħid xejn ħlief ħmerijiet.

Il-politika tagħna hija maħsuba biex trendi għall-ġid komuni tal-Maltin u l-Għawdxin kollha u tħalli l-opportunitajiet kollha, skond iċ-irkostanzi ta` pajjiżna, li hemm madwar il-globu.

L-Unjoni Ewropea mhux bħalna għax ma ttiddependix mill-importazzjoni totali biex tgħix għax għandha l-art u l-isturtturi tagħha.

Aħna, nidħlu jew ma nidħlux, xorta rridu nimportaw kollox minn barra biex nitimgħu t-tjur u l-bhejjem, lill- Maltin u lill-Għawdxin u biex insostnu l-ikel u x-xorb tal-miljun turist li jżuru pajjiżna li jiġġeneraw tant ekonomija f'pajjiżna.

Jiena ngħid li la għandna nintrabtu bi kwantitajiet ta` kemm għandna nimportaw prodotti li ma nipproduċux u lanqas għannda nintrabtu biex nifformaw parti mill-istruttura tat-taxxa ta` l-Unjoni Ewropea biex ngħidu li qegħdin membri.

Sur President, dak li qed jgħid il-gvern dwar il-politika ta' partnership m'huwa xejn ħlief dikjarazjzoni oħra falza, għax il-politika ta' partnership hija maħsuba biex tevita ruxmata ta' piżijiet ta' taxxi fuq il- konsumaturi tagħna.

Meta l-Mid-Med Bank kien għadu tal-poplu Malti kien jaqla' xi ħaġa minnu, imma llum dan ġie pprivatizzat u allura l-gvern ma jista` jagħmel xejn ħlief li jkompli jżid il-piżijiet tat-taxxi fuq il- poplu Malti u Għawdxi biex ikun jista` jissusidja l-biedja tagħna, u dan kollu minħabba li akkost ta` kollox irid isieħeb lill-Malta fl-Unjoni Ewropea.

Sur Presdent, irrid ngħid xi ħaġa dwar is-sitwazzjoni inkwetatni li jinsabu fiha l-bdiewa tagħna.

Dan l-aħħar il-Ministru qal li skond ċensiment li sar il-bdiewa għandhom 20% spejjeż u għax kien ġeneruż iddeċieda li jirdoppja din l-ispiża minn 20% għal 40%.

Hawnhekk għandi żewġ tabelli, li se npoġġihom fuq il-mejda tal-Kamra, waħda dwar produzzjoni minn tomna raba` u waħda minn produzzjoni ta' serra tul sena sħiħa.

Wieħed jikkalkula li bidwi minn tomna raba` normalment jipproduċi 3,000 kilo patata u jġib tnax-il ċenteżmu għal kull kilo.

Mela jekk minn tomna raba' bidwi jipproduċi 3,000 kilo ta' patata u jġib tnax-il ċenteżmu għal kull kilo l-ammont jitla` għal Lm360.

Imbagħad għandek l- ispejjeż.

X'inhuma l-ispejjeż?

Għandek 6% kummissjoni li tkopri 5% tal- koperattiva, jekk tkun għand pitkal tkun xi 7% barra xi spejjeż żgħar tal- kaxxi u għandek spiża ta' tliet xkejjer u nofs patata taż-żriegħ li tiġi madwar Lm33.

Imbagħad għandek Lm45 demel naturali u Lm7.50 demel artifiċjali, għandek Lm25 spejjeż tal-bexx, għandek Lm30 drip imbagħad għandek l-ispejjeż tad-diesel, ilma, dawl, tractors, ħsarat u dak kollu li jġibu magħhom erba' xhur produzzjoni u kultivazzjoni tal-patata.

Dawn l- ispejjeż kollha jammontaw għal Lm222 u meta tnaqqashom mit-Lm360 jibqa` Lm138.

Dan l-ammont ma jirriflettix l-20% li rriżulta miċ-ċensiment.

Sur President, l-argument tiegħi huwa li s-serjeta` titlob li jekk il- ministru tal-finanzi kien ġeneruż mal-kalkoli għandu jibqa' ġeneruż mal- kalkoli u mhux minn 20% jagħmilhom 40%.

Dan għandu jagħmilhom skond survey serju u mhux ta' kafkaf, imbagħad jgħid kemm irid ikun ġeneruż mal-bidwi u mhux ngħidu li se nkunu ġenerużi mal-bdiewa meta skond kif qed ngħid jien li l-ispiża tagħhom titla' għal 60%.

Allura dawn huma kalkoli li għandhom bżonn jiġu riveduti u fl-opinjoni tiegħi għandha tintalab apoloġija pubblika mill-gvern Nazzjonalista lill-bdiewa.

Mela l-ewwel ngħidu lill- bdiewa li ċ-ċensiment isir għall-fini ta` statistika u mhux biex inkunu nafu kemm qed jaqilgħu, imbagħad naqbdu u nużaw purament l-istatistika biex ngħidu kemm qalgħu l-bdiewa.

Din m'hijiex irġulija.

Intom tridu tgħidu lilna li ma nżommux il-kelma tagħna!

Araw għemilkom f'dawn l-affarijiet!

Sur President, issa se niġi għall-produzzjoni minn serra tul sena sħiħa.

Mela l-valur kapitali huwa ta' Lm20,000 u l-produzzjoni matul is-sena hija bbażata fuq Lm12,000 li ddaħħal fil-pitkalija.

Issa ħalli ngħid xi spejjeż tinvolvi din il-produzzjoni.

Għandek id-diprezzament ta' l-għaxar snin ta' dak l-investiment għax ovvjament trid tbidlu Lm2,000 fis-sena, Lm400 interessi fis-sena fuq self li tkun għamilt, spiża ta` Lm1,000 fuq il- plastic li jkun irid jinbidel minn sena għall-oħra, Lm1,000 fuq il-konsum sħiħ taż-żjut, fuel u d-domanda tan-natura li toħloq s-sena tax-xogħol, Lm400 pestiċidi fis-sena, Lm100 tad-drip, Lm160 spejjeż tad-dawl, Lm200 fuq manutenzjoni, Lm720 kummissjoni, Lm33 tad-dugħ, Lm400 investiment relatat ma' l-ilma għax jekk ma jkollokx ġiebja ara kemm trid iġib ilma, Lm200 tal- bumble bees li bilfors trid tużahom biex tagħmel id-dakra fis-serra u Lm250 tal-bolla.

Dawn l-ispejjeż kollha jammontaw għal madwar Lm7,000.

Jiġifieri minn Lm12,000 għandek Lm7,000 spejjeż.

Dawn ma jirrapprżentawx 20% tas- somma totali.

Għaliex qed nabużaw b'diskorsna?

Għaliex nagħmlu dawn id- dikjarazzjonijiet foloz?

Għaliex m'aħniex kapaċi ngħidu l-verita`?

Nerġa' ngħid dawn qalu lill-bdiewa biex ma jinkwetawx għax iċ-ċensiment ma jsirx għall- fini ta' taxxa, imma għall-fini ta' statistika.

Issa qed jużawh biex jgħidu kemm jaqilgħu l-bdiewa.

Aħna niksruha l-kelma!

Dawn iddikjaraw li l- bdiewa għandhom Lm20 spejjeż fuq kull Lm100.

Iddaħkux in-nies!

Aħna hekk irridukom tagħmlu ħalli ngħidu lill-bdiewa kemm qed tgħidu affarijiet li mhux minnhom u l-bdiewa lilna jagħtu raġun mhux lilkom.

Meta jsiru dawn il-kalkoli l-ministru għandu jifhimhom u janalizzahom ħalli jinduna li mhux veru li l-bidwi jkollu Lm20 spejjeż fuq kull Lm100.

Inkunu qed indaħħku lin-nies meta ngħidu dawn l-affarijiet.

Irridu nżommu quddiem għajnejna wkoll li ġardinar mal-gvern għandu medja ta' Lm2.30 is-siegħa.

Issa bidwi li jaħdem full time f'serra mill-inqas irid jaħdem madwar 7 sigħat s-Sibt u ħames sigħat il-Ħadd għax irid joqgħod ibixx biex iżomm konformi ma` l-istandards u l-għada jrid iniżżel il-bejgħa.

Jiġifieri dan bilfors irid ikun impenjat tul is-sena kollha, sibtijiet u ħdud inklużi, jekk mhux hu l-mara inkella t-tfal tiegħu jew xi ħaddieħor.

Issa rridu nqisu wkoll li għal xogħol li jsir is-Sibt il-gvern iħallas bir-rata ta` siegħa, siegħa u nofs u għal xogħol li jsir il-Ħadd bir-rata ta` siegħa sagħtejn.

Din titlagħlek spiża li tajjeb li tkun ikkonsidrata ħalli meta meta nagħmlu l-valutazzjoni fuq il-bidwi nirrealizzaw x'qed ngħidu, u dan fid-dawl li fil-pitkalija għandna sistema fejn il-prezz dejjem jilgħab skond is-suq u ma jistax ikollok prezz fiss u meta għandna sitwazzjoni fejn il-gvern qed joħorġ 'il fuq minn Lm70 miljun biex jissussidja t-telf u biex ibaxxi l-prezzijiet.

Sur President, ngħaddi issa daqsxejn għall-industrija tal-majjal.

Ta` min jgħid li l-prezz li bih il-produtturi jbiegħu l-majjal ilu ma jiżdied mill- 1992.

Issa mill-1992 'il hawn għoliet il-bolla, għoliet il-ħajja, għolew il- mediċini u dawn baqgħu jieħdu l-istess prezz.

Issa qed ngħidulhom investu iktar pero` tridu tipproduċu bi kwota għax hekk innegozjajna ma' l-Unjoni Ewropea.

Jiġifieri qed jgħidulhom biex jinvestu imma jridu jżommu mal-kwota u l-prezz iridu jnaqqsuh.

Jekk qed tipproduċi 100 majjal ibqa' pproduċi 100 majjal imma tbigħux b'82c, biegħu b'60c, b'70c jew 75c imbagħad naraw.

Dawn huma affarijiet li jindikaw li l-politika tal-gvern f'dan is-settur hija politika ta` gvern mitluf u m'għandhomx jieħdu għalihom għax il-mexxej Laburista qal li dan huwa gvern mitluf għax dawn l-affarijiet minn nies mitlufa jsiru.

Kif jista' jkun tieħu ħsieb il-biedja u s-sajd tiegħek meta trid tkun konformi ma' patafjun regoli ta' l-Unjoni Ewropea u meta l-istess Unjoni ddikjarat that we have done very little?

Kif jista' jkun?

Mela jekk Alla ħalqek biex terfa` l-piż li jiflaħ David tista` terfa` l-piż li jiflaħ Gulija?

Dan huwa s-sens komun u għalhekk intom mitlufa għax qed titgħabbew b'affarijiet li m'għandhomx x'jaqsmu mal-mod ta' kif kif qed tinterpretaw l- affarijiet tal-globalizzazzjoni.

X'għandu x'jaqsam?!

L-argument huwa ċar, negozjatur li jinvesti l-flus jinvesti f'affarijiet li jrendu.

Ma jinvestix f'affarijiet li jġibulu piż.

Mhux din hi l-loġika.

Dan hu s-sens komun u għalhekk intom mitlufin għax qed tagħmlu affarijiet li ma jindirizzawx il- bżonnijiet tal-poplu tagħna.

Sur President, fil-ġurnal "In-Nazzjon Tagħna" tat-30 ta' Lulju, l-1998 l- Onor. Ninu Zammit ġie kkwotat li qal hekk:

"Il-Ministru Farrugia għandu wkoll jippubblika l-prezzijiet u d-dati tal-bejgħ ta' kull ammont ta' patata li kienet esportata u jagħti spjegazzjoni dettaljata ta' l-ispejjeż kollha involuti fl-istess eesportazzjoni.

Kemm-il darba l-Ministru Farrugia jonqos li jagħti dan it-tagħrif, il-bidwi Malti u Għawdxi bir-raġun kollu ma jkunx jista' jserraħ moħħu li ma ġiex misluħ u misruq.".

Hekk kien qalli dak iż-żmien.

Issa jiena llum se npoġġi fuq il-mejda tal- Kamra kopja ta' żewġ irċevuti li jikkonfermaw li l-patata ta' Malta mibjugħa l-Olanda fis-7 ta' Mejju 1999 fis-supermarkets Vomar u Albert Heijn ġabet Guilder5.99 għal żewġ kilogrammi u fis-26 ta` l-istess xahar, kważi tliet ġimgħat wara, ġabet Guilder4.99.

Meta dan il-ġurnal kien għamel rapport li fuqu bbaża kif ġew misruqa l-bdiewa kien hemm li l-patata ġabet 50c għax kienet qed iġġib Guilder4.98 għal żewġ kilogrammi u allura l- patata kienet qed iġġib Lm40 kull qantar.

Jiena se npoġġi kopja ta` dawn l- irċevuti fuq il-mejda tal-Kamra u jekk irid il-ministru nista` ngħaddihomlu konfidenzjalment biex jekk iħoss li għandu jagħmel xi investigazzjoni jagħmilha.

Issa fl-ewwel sena li l-Onor.

Zammit kien ministru għamel negozjati ta' 2,000 tunnellata patata bikrija b'outright purchase mhux bi prezz minimu garantit.

Kellu erba' prezzijiet għax kienu mqassma ġimgħa ġimgħa.

Jekk dawn l-erba' prezzijiet taqsamhom fi prezz medju jġibu average ta` Guilder 30.60.

Barra minn hekk meta inti taqsamhom ġimgħa trid tibgħathom bi trailer reefer biex jaslu fil-ħin, u dan itella` iktar l- ispejjeż.

Li rrid ngħid jiena huwa li fir-rapport ta` "In-Nazzjon Tagħna", sena qabel il-Ministru nnegozja kuntratt ta` 2000 tunnellata patata b'outright purchase, kien ingħad li l-patata ta' Malta qed iġġib Lm40 il- qantar.

Jien qed ngħidlu li fis-sena li nnegozja dak il-kuntratt il-patata kienet qed iġġib l-istess prezz, għalehkk nixtiequ jispjegali jekk għamilx analisi ta' x'ġara minn dawn it-Lm22 differenza f'kull qantar.

Il-kuntratt li ffirmatu l-amministrazzjoni tagħna kien jaħseb li għall-ewwel 3,000 tunnellata patata alfa jkun hemm il-prezz ta' Guilder30.65, jiġifeiri ta' Lm18 kull qantar.

Alura kien hemm prezz minimu garantit.

Jiena nixtieq nistaqsi lill-ministru biex meta jirrispondini jgħidli x'ġara u kemm inġieb lura export refund minn dawn it-Lm22 differenza li kien hemm f'kull qantar patata.

Nixtiequ wkoll li jgħid x'se tkun il-pożizzjoni tat-titolu tar- raba' tal-bdiewa.

Jien għamilt diversi domandi lill-Ministru Ninu Zammit u lill-Minsitru Tonio Borg u ħadd minnhom ma qalli la kemm għandna raba` bi qbiela, la kemm għandna raba` b'ċens, la kemm għandna raba` tal-privat, la kemm għandna raba` tal-gvern u lanqas kemm għandna raba` tal-joint office.

Wara erba` snin dan għadu ħadd ma tani informazzjoni dwar dan u mbagħad noqogħdu ngħidu li l-ħaddiema ta' l-urban and rural landscaping m'għamlu xejn.

Imma mhux dan il-punt.

L-argument tiegħi huwa dan: X'se tkun il-pożizzjoni ta` dawk il-bdiewa li applikaw li l-gvern issa qallhom li t-titolu tagħhom se jkun marbut ma' perjodu ta' 15-il sena?

X'se tkun il-pożizzjoni tal-bdiewa fl-eventwalita` ta` sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea meta nafu li l-bdiewa tal-pajjiżi membri u ta` dawk li għad iridu jidħlu ikollhom dritt daqs il- bdiewa Maltin li japplikaw għaċ-ċnus?

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Għandi nifhem li l-Onor.

Farrugia għandu xi dokumenti xi ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Żewġ tabelli li jagħtu stima ta' spejjeż u dħul għal bidwi b'żewġ serer fuq medda ta' sena, u stima ta' dħul u spejjeż għall-produzzjoni ta' tomna patata fuq medja ta' erba' xhur xogħol;

Kopja ta' żewġ irċevuti li juru l-prezz li bih inxtrat il-patata ta' Malta fl-Olanda fis-7 u fis-26 ta' Mejju 1999;

Kopja ta' artiklu li deher fil-ħarġa ta' "In-Nazzjon" tat-30 ta' Lulju 1998 intitolat "Il-bdiewa jitħallsu bi prezzijiet baxxi; il-patata nbiegħet bi prezz ħafna ogħla fl-Olanda";

Tabella li turi l-protezzjoni u għajnuna domestika għall-15-il pajjiż membru ta' l-Unjoni Ewropea kif kienu fl-1997 u kif mistennija jkunu fl-2013;

Estratt mir-rapport "2002 Regular Report on Malta's Progress Towards Accession" maħruġ f'Ottubru 2002 b'riferenza għall-agrikoltura u s- sajd;

Kopja ta' artiklu li deher fil-ħarġa ta' "In-Nazzjon" tal-25 ta' Lulju 1998 intitolat "Il-bdiewa mħassba dwar il-prezz tal-patata"; u

Kopja ta' korrispondenza li ntbagħtet mill-President tal-Bioagricoop lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd fl-1 ta' Ottubru 1998 dwar il- biedja organika.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, smajt b'attenzjoni dak li qal l-Onor.

Farrugia u kompla kkonvinċini kemm effettivament m'hu qed jifhem xejn x'qed jiġri.

Ħa nibda fuq l-aħħar kumment tiegħu.

Il-gvern ħareġ sistema - u dan il-gvern ħariġha s-sistema - biex il-bdiewa li jaħdmu l-art ma jkunux fil- periklu li effettivament jitilfu d-dritt li jibqgħu jaħdmu din l-art u b'hekk jiġu rikonoxxuti fl-użu tar-raba` tagħhom.

Il-gvern tal-lum kull sena jagħmel ċensiment biex jara kemm huwa l-prodott u kemm tintuża art.

L-Onor.

Farrugia semma ċ-ċifri u poġġa xi dokumenti fuq il-mejda tal-Kamra.

Kemm hu l-persentaġġ mill-prodott Malti li jidħol il-pitkalija?

Żgur Ii l- Ministru fl-għerf tiegħu jaf li iktar nofs il-prodott Malti ma jdiħolx fil- pitkalija.

Mela l-5%, is-6% u s-7% tal-pitkal li semma l-Onor.

Farrugia diġa` sparixxew.

Aħna l-Maltin għandna d-don li jekk nixtru fridge li tiflaħ sitt snin xogħol nipprovaw nieħdu 12-il jew 15-il sena minnha u naħseb li kull min jagħmel is-serer żgur li mhux se jmur jarmihom wara sitt snin jew wara għaxar snin.

Li jagħmel huwa li jaġġorna ruħu, u ta' dak il-gvern jagħtih il-flus.

Dan mhux il-gvern ta` 22 xahar.

F'dawk it-22 xahar li l-Onor.

Farrugia dam ministru għamel ftit maintenance fid-Chadwick Lakes, f'dak il-passaġġ ta' l-ilma li kien ħoloq Chadwick Lakes 'il fuq minn 100 sena ilu.

Dak iż-żmien jiena tlabt biex ningħata kopja tat-tenders li kienu ntefgħu imma ma kenux ġew prodotti.

Pero` nixtieq ngħid ukoll li fiċ-Chadwick Lakes tħarbit kien hemm u tħarbit għad fadal.

Imma apparti dan ejja nanalizzaw daqsxejn il-kontijiet li ħareġ il-kelliem ta' l- oppożizzjoni.

Fuq id-depreciation nafu li m'għandux raġun.

Għalih kull bniedem għandu l-interessi għal 20 sena fuq self li jieħu mill-bank.

Mela dan ma ħallas xejn mill-imgħax biex baqa` jħallas Lm400 fis-sena.

Dan ma jafx li llum taħt gvern Nazzjonalista tieħu self issussidjat għar-raba` u għal biedja?

L-Onor.

Farrugia semmielna wkoll l-ispejjeż involuti biex jinbidel il-plastic tas-serra.

Possibbli li kull serra li hawn hija kollha tal-plastic u trid tinbidel bilfors darba fis-sena?

Jekk tanalizza l- ispejjeż l-oħra li semma tinduna li kien qed jesaġera.

Kulħadd jaf jesaġera, pero` aħan ma nkunux qed nesaġeraw meta ngħidu li l-gvern fin- negozjati tiegħu ma` l-Unjoni rnexxielu jġib Lm70 miljun jew Euro181 miljun għall-bdiewa Maltin u lanqas inkunu qed nigdbu meta ngħidu li f'perjodu ta' tliet snin il-bdiewa se nagħtuhom Lm8 miljun biex jużawhom għall-bżonnijiet tagħhom.

Ħaġa oħra oħra li l-gvern ma gidibx fuqha hija li issa qed naraw lis- sajjieda u lill-bdiewa jieħdu l-flus.

Illum biex is-sajjieda jaġġornaw id- dgħajjes tagħhom bdew jieħdu sa Lm20,000 kull wieħed.

Dan apparti l-ftehim li ġibna dwar iż-żona ta' 25 mil 'il barra minn Malta, liema żona se tibqa' esklussivament għalina.

Imma dan ma jissemmix għax għal tan-naħa l-oħra dan m'huwiex importanti.

Lanqas ma ntqal li lis-sajjieda għednilhom li se jingħataw is-sussidju fuq id-diesel, imma skond l-ammont ta` ħut li jdaħħlu fil-pixkerija.

Ovvjament ma tistax tagħtihom sussidju fuq dak li jbiegħu fir-restaurants barra t-triq.

Kieku l-fish restaurants jbiegħu l-ħut biss li jidħol il-pixkerija lanqas jifdal għall-hawkers li jmorru jbiegħu lill- mara tad-dar.

Aħna nużaw il-kalkoli li nieħdu mingħand il-bidwi biex naraw kemm ipproduċa u meta bniedem jikkalkula x'ipproduċa l-bidwi u kemm spejjeż għamel jista` jasal għall-figuri.

Dan bħal meta jiġi bniedem jara d-dar ta' xi ħadd u jgħidlu li tiswa Lm100,000, imma imbagħad meta toħroġha fuq is- suq din iġġiblek Lm70,000.

Din hija l-verita`.

L-istess nistgħu ngħidu fuq l-argument li ġab l-Onor.

Farrugia fuq l-ispejjeż li semma.

L-aħjar survey li stajna nagħmlu huwa li mmorru għand il-bidwi u nistaqsuh x'biegħ, x'ikkultiva, x'kabbar u x'nefaq.

B'dan il-mod wasalna għall-figura ta` 20% u għalhekk il-Ministru qallhom li minflok it-20% li ddikjarajtu se nagħtikom 40% ħalli b'hekk ikun tahom id-dubju favur tagħhom.

Issa ma jiġix l-Onor.

Farrugia u jgħidli li din is-sena l-bidwi kulma żera` kienet patata għax aħna nafu li r-raba` huwa maqsum f'raba' bagħli, f'raba` saqwi, f'raba' li fuqu bnejna s-serer u f'raba' li ngħidulu kitchen garden.

Sur President, meta wieħed jitkellem bil-figuri jrid joqgħod attent x'ikun qed jgħid.

Mhux la kemm wieħed jaqbad u jpoġġi l-karti bil-figuri fuq il- mejda tal-Kamra, għax jiddispjaċini ngħid li dawn iż-żewġ dokumenti li tpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra qed iqarqu bin-nies għax m'humiex reali.

Mela min jiżragħlek ix-xgħir jew il-qamħ għandu l-istess persentaġġi ta` bejgħ?

Mela min jiżragħlek is-silla jew it-tiben għandu l-istess perċentaġġi ta' bejgħ?

Dan qabad u żeragħha din is-sena u qed jgħinu l- Bambin bix-xita u se jkollu prodott tajjeb u se jbigħ tajjeb u spejjeż tista` tgħid li m'għandu xejn.

Imma dan m'huwiex ma nsemmuhx biex l-Onor.

Farrugia jidher li għandu raġun u allura l-gvern għandu tort.

Sur President, l-Onor.

Farrugia semmielna ħafna proġetti li saru meta kien ministru hu.

Qalilna li rranġa l-ħajt ta' madwar iċ-Chadwick Lakes.

Imma possibbli li dan il-proġett kien Iżjed importnati mis-slipway li għandhom bżonn is-sajjieda biex jaqiglħu l-ħobża ta' kuljum?

Jekk inhu hekk, il- prioritajiet huma totalment perversi.

Għaliex ma ġabilniex iċ-ċifra ta' kemm ġabet il-patata fis-sentjen li kien ministru hu u kemm ġabet is-snin l- oħrajn?

Kieku għamel hekk konn nsibu li għandu r-record li l-inqas li ġabet flus kien meta kien ministru hu, u parti minn dawk il-flus li daħħlu l-bdiewa reġa' naqqashomlhom biex bagħat il-karrotti u l-affarijiet l-oħra barra minn Malta u kellhom jintremew.

Imma dan ukoll mhux importanti għax l- Onor. Farrugia jaf kollox u l-gvern tagħna ma jaf xejn.

Sur President, dawn huma l-veritajiet tal-bdiewa tagħna.

In-nannu tiegħu kien gabilott u sa minn meta kont żgħir tgħallimt id-differenza bejn li tiżra` u tħawwel u nista` ngħid li hemm min ħawwel rasu fil-ħamrija u żrieragħ li żera` ma tawx il-frott li ppretenda li se jagħtu.

L-Onor.

Farrugia qal ħafna affarijiet imma lil dawk min qed jieħu l-għajnuna tal- gvern biex jikkonverti ċerta raba` għad-dwieli ma semmihomx għax ma jaqbillux.

Din hija s-sistema tal-lum ta' kif taġixxi l-oppożizzjoni.

Bħalissa dawn miblugħin bil-ftehim li rnexxielu jġib il-gvern għall- ħaddiema.

L-esperti li hawn li biċċiet minnhom kienu magħna għal dawk il- laqgħat li kienu jsiru jafu li meta konna qegħdin niddiskutu ċerti liġijiet biex nagħmlu liġijiet aħjar u kien ikun xi argument li l-Onor.

Farrugia ma kienx jaqbel miegħu kien jibda jgħajjat u jitlaq 'il barra.

U din ma ġratx darba, imma ġrat darba, darbtejn, tlieta.

L-Onor.

Farrugia jaf kollox u li jagħmel hu kollu tajjeb u dan il-gvern m'għandu raġun f'xejn.

Għamilna liġijiet ta' kif tieħu ħsieb l-ikel, għamilna liġijiet ta' kif tikkultiva l- prodott u ta' kif trabbi l-animali.

Issa għandhom ħass ħażin ieħor għax ftehemna mar-raħħala.

Imma anke din ħażina wkoll għax ma semmihiex l-Onor.

Farrugia?!

Din hija s-sistema li juża l-Onor.

Farrugia.

Isemmi bis dak li jaqbillu.

Jiena nista` ngħidlu li jiena ndur lill-bdiewa daqskemm idurhom hu.

Biċċa jiġu l-uffiċċju tiegħi u biċċa mmur għandhom jien.

Issib minnhom li ma jgħidulek xejn u ssib oħrajn li jgħidulek li l-Onor.

Noel Farrugia qalilhom storja oħra.

J'alla jkompli jgħidilhom l-istejjer imma għandu jkun jaf li l-bdiewa saru jafu jwieżnu.

Sur President, ta` min jgħid ukoll li aħna għaddejna l-liġi tal-koperattivi.

Imma lanqas din m'hija importnati għall-Onor.

Farrugia għax ma semmihiex.

Aħna ħloqna wkoll il-mezz biex lil dawn il-koperattivi nneħħulhom it-taxxa minn fuq flus li jonfqu fuq riċerka biex itejbu l-pożizzjoni tagħhom.

Imma lanqas dan m'hu importanti għall- Onor. Farrugia.

Sur President, jiena nagħlaq l-argument tiegħi billi ngħid li se nibqa' hawn biex nisma` l-Ministru jitkellem fuq il-verita` li qed issir illum, pero` huwa importnati li lin-nies infakkruhom f'dak li ġara fil-passat.

Irridu nfakkru lin-nies x'tajnihom jieklu fil-passat meta konna nġibu bil- bulk buying it-tuffieħ li ma kenux jieklu l-ħnieżer barra minn Malta għax dan ukoll ma semmihx l-Onor.

Noel Farrugia.

Issa nħalli f'idejn il-poplu biex jiddeċiedi hu.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Insejjaħ issa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, jiena sinċerament ħadt gost nisma` b'attenzjoni kemm lill-Onor.

Noel Farrugia kif ukoll lil sieħbi l-Onor.

Abela.

Jiena ma rridx noqgħod nirribatti għal kull ħaġa li qal l-Onor.

Farrugia, pero` nixtieq nirrispondi għal xi ħaġa fuq fuq għax malajr jgħidu li għandi xi faħam miblul.

L-Onor.

Farrugia semma l-każ tar-rural landscape.

Dalgħodu jiena tkellimt dwar il-consortium li fih marru n-nies tad-dipartiment tal-biedja li marru taħt management tal-privat.

Jiena għedt li x-xogħol kif kien qed isir tul is-snin, għal diversi raġunijiet, dan il- grupp ta' nies ma kienx qed jagħti x-xogħol li suppost jagħti.

Nista' ngħid li kien hemm ftit minnhom, għax mhux kulħadd, li lanqas biss kienu qed jagħtu l-ġurnata tax-xogħol.

Irridu nitgħallmu li ż-żejża tar-reġina ilha li spiċċat.

Illum il-pagi joħroġhom min iħallas it-taxxa.

U min iħallashom it-taxxi?

Mhux il-poplu Malti.

Allura trid tidħol f'moħħ kulħadd li min imur għax-xogħol u dan jirċievi Lm1 paga jrid għalIinqas iħalli b'Lm1.01 xogħol ħalli l-pajjiż imur 'il quddiem u mhux lura.

Għalhekk sar dan il-consortium, kien hemm 300 ħaddiem li ġew mgħoddija taħt management privat u r-riżultat diġa` beda jidher.

Kull min jgħaddi mit-toroq, speċjalment tal-Belt jara li x-xogħol ta' landscaping li qed isir qed jagħti dehra dehra isbaħ lill-pajjiż.

Dan huwa parti mill-pjan biex il- funzjoni tal-minsiteru ma tibqax waħda li tagħti servizz biex, per eżempju, jinżabru s-siġar jew jitnaddfu r-roundabouts u s-central strips, imma ssir waħda regolatorja.

Għaldaqstant dan il-grupp ta' ħaddiema kellu bilfors jgħaddi taħt xi forma ta' aġenzija oħra u l-aħjar forma li sibna kienet li dan il-grupp ikun taħt management tal-privat li bħalma għedt diġa` qed jagħti riżultat tiegħu.

Sur President, l-Onor.

Farrugia qalilna wkoll li fleet capacity ma saritx tal-qasam tas-sajd.

Jiena ngħidlu li mhux talli sar talli kkalkolajna l- fishing record nazzjonali tal-pajjiż u biex tikkalkula l-fishing record tal- pajjiż bilfors irid ikollok il-fleet capacity.

Semma wkoll il-manutenzjoni taċ-Chadwick Lakes.

Li nista' ngħid huwa li saret parti mill-manutenzjoni f'Chadwick Lakes li huwa parti importanti minn Wied il-Għasel.

Il-proġett inbeda fl-1890 mill-enġinier Chadwick.

Dan il-proġett tkellimt dwaru meta konna qegħdin niddiskutu l-estimi tal-WSC u għedt li l-manutenzjoni suppost ilha li saret, tant hu hekk li fl-1996 meta l-Onor.

Noel Farrugia kien il- ministru responsabbli minn dan il-qasam kien għamel il-manutenzjoni.

Dan huwa l-proġett kollu ta' Chadwick Lakes li tant nisimgħu dwaru, manutenzjoni li suppost ilha li saret għexieren ta' snin ilu.

Sur President, il-kelliem ta` l-oppożizzjoni semmielna wkoll il-ħitan tas- sejjieħ.

Irrid ngħid li l-ħitan tas-sejjieħ daħħalnihom bħala parti importanti u essenzjali fil-pjan ta' żvilupp rurali.

Tant nagħtu kas dan l- aspett fl-ambjent rurali li biex neliminaw it-telf tal-ħamrija daħħalnih bħala parti imporanti fil-pjan ta' żvilupp rurali.

Ikolli ngħid li kellu jkun dan il-gvern li fassal l-ewwel pjan ta' żvilupp rurali minkejja l- ħafna ftaħir ta' l-urban and rural landscaping li tant nisimgħu dwaru.

Sur President, rigward il-biotechnology centre qalilna li jiena m'iniex kuntent bih.

Jiena minn mindu kont żgħir meta kont immur għall-eżami - u din xbajt ngħidha hawn ġew - ma kontx immur bil-mira li nġib 60 jew 70, imma dejjem kont immur bil-mira li nġib 100 għax bil-mira ta' 100 se nġib 95 jew 90.

Imma jekk immur bil-mira ta' 70 se nġib 65 jew 55 u b'dik il- marka ma nkunx kuntent.

Issa għalkemm fil-plant biotechnology centre li għandna Ħal Lija qed isir xogħol siewi jiena qed ninsisti u nesiġi li għandu jkollna output ikbar.

Semmielna lil Dr. Cozzo li fl-1998 kitibli ittra dwar l-organic farming.

Irrid ngħid li d-dipartiment miexi fuq integrated pest management li bihom jiġu mgħejjuna biex jixtru ċerti insetti biex jieklu ċerti insetti oħrajn.

Jiġifieri mexjin f'dan il-qasam.

Jiena kieku nixtieq li l-produzzjoni ilna li għamilniha bl-organic farming, pero` kulħadd jaf minħabba diversi fatturi li xbajt nitkellem fuqhom f'dan il-Parlament dan ma jistax isir mil- lum għal għada.

Dan huwa pjan li jinvolvi perjodu ta' transizzjoni biex bil- mod il-mod, jekk Alla jrid, jwassal biex il-produzzjoni kollha tagħna ssir b'mod organiku.

Irrid ngħid ukoll li biex inżommu l-kwalita` fejn tidħol produzzjoni ta` patata - u rridu nżommu l-kwalita` biex inġibu prezz tajjeb għall-patata – issa bdejna ndaħħlu l-istandards Ewropej.

Għamilna seminars apposta tekniċi tagħna.

Konna nvolvejna wkoll lill-bdiewa u jekk m'iniex sejjer żball bħal nhar il-ġimgħa ħmistax kien hemm laqgħa f'Ta' Qali u hemm numru sabiħ ta' bdiewa li se jdaħħlu dawn l-istandards ħalli b'hekk niggarantixxu li l-patata li nesportaw tkun ta' kwalita` għax b'hekk inġibu l-ogħla prezzijiet possibbli.

Sur President, l-Onor.

Farrugia semmielna wkoll il-moll ta' ħdejn il-power station ta` Delimara.

Nista` ngħidlu li dan il-moll huwa lest.

Jien forsi għandi d-difett li ma tantx inħobb indoqq it-trombi.

Veru jien ma nħobbx indoqq it-trombi, pero` dan huwa lest.

L-istruttura hija lesta.

Kulma jonqsu huma l-ħoloq ta' l-istainless steel u l-antenna.

Dan huwa proġett li qam il-mijiet ta' eluf ta' liri.

Pero` jiena wkoll rrid nistaqsi dan: Għaliex dan il-moll tant importanti biex jipproteġi l-bastimenti tas- sajjieda fil-bajja ta` Marsaxlokk ma sarx bejn l-1996 u l-1998?

Qalulna wkoll li l-Unjoni Ewropea qalet li aħna qegħdin lura, li m'għandniex il- kapaċitajiet biex nissieħbu fl-Unjkoni.

Jista` jkun li sena u nofs ilu kien hemm rapport li kien jgħid li mexjin bil-mod u li m'aħniex up to standard.

Imma bi pjaċir ngħid li ħmistax ilu l-Malta-EU Association Commission faħħret il-progress li għamel id-dipartiment tal-biedja u tas- sajd fil-preparazzjoni tiegħu għan-negozjati fuq il-kapitli tal-biedja u s- sajd u qalet li matul din l-aħħar sena sar remarkable progress.

Allura dan kollu jwaqqa` dak li kien qed jipprova jallega l-Onor.

Farrugia, jiġifieri li aħna m'aħniex up to standard.

Sur President, l-Onor.

Farrugia tkellem ukoll dwar il-fabbrika tal-ħalib.

Jiena ġieli tkellimt fuq il-fabbrika tad-dairy u kont għedt li mill- bidunett, kif tlajna fil-gvern, ġew għandi r-raħħala u qaluli li jridu jsibu site fejn tinbena din il-fabbrika.

Konna ilna nisimgħu li ma jsitgħux isibu site fejn jibnu fabbrika tad-dairy.

Jiena waqqaft kumitat bejn ir- raħħala u n-nies tekniċi tagħna u flimkien għażlu site.

Issa ġiet approvata mill-kabinett pero` għal xi raġuni li ħadd ma jista` jifhimha - anke l-Onor Noel Farrugia ġieli skanta hawn ġew - il-KPH jew l-MDP iddeċidiet li din il- fabbrika ma tibnihiex.

Imbagħad semmielna wkoll l-gaġġa tat-tonn.

Is- sajjieda ġew għandi u qaluli li ma jriduhiex u għandha tgħaddi għand is- sidien tagħha.

Min huma s-sidien tagħha?

Is-sidien huma min kien qed jagħmel it-talba għaliha, jiġifieri t-Taljani.

Ma kenux iċ-Ċiniżi, il- Brażiljani, l-Awstraljani, jew il-Paragwajani.

In-nies li għamlu t-talba għall-gaġġa kienu t-Taljani.

Jien għedtilhom, ma nafx għal kemm-il darba, jekk iridux li jinbiegħ it-tonn u l-flus jiġi depożitati l-qorti u mbagħad ikomplu jinnegozjaw.

Dawn qaluli li ma jridux u reġgħu talbuni biex ngħaddi l-gaġġa għaddiha lil min talab għaliha.

Din hija l-istorja tal-gaġġa tat- tonn.

Sur President, l-Onor.

Farrugia imbagħad tkellem dwar is-supply measures.

Irrid nagħmilha ċara li meta titlob għal supply measure inti trid bilfors titlob supply għad-domanda domestika biss.

Ma tistax titlob lil sħabek li qiegħed fil-grupp magħhom jagħtuk il-fakulta` li timporta kemm trid bi prezz irħas biex imbagħad terġa' tbiegħu lill-sħabek għax inkella kulħadd jagħmel bħalek.

Malta nnegozjat supply measure, 'il quddiem nirreferi għaliha, li permezz tagħha prodotti bħal ċereali, qmuħ u zokkor u prodotti proċessati mill-ħalib u affarijiet oħra dawn inkomplu nixtruhom bil- pprezzijiet tal-lum.

Imbagħad semma x'semma x'kien qal ġurnalist tal-ġurnal "In-Nazzjon Tagħna" dwar il-prezzijiet tal-patata.

Jiena dejjem għedt li m'għandix x'naqsam ma` dak l-artiklu.

Dak l-artiklu ma ktibtux jien u jiena mhux responsabbli għal dak li jikteb ħaddieħor.

Dak iż-żmien kien xi ħadd li dehrlu li kellu jikteb hekk u kiteb hekk.

Imam jiena mhux responsabbli ta` dak li kiteb ħadd ieħor.

Jiena qatt ma ktibt dawn l-affarijiet.

Imbagħad qalilna li fl- 1998 jiena għamilt kuntratt għall-esportazzjoni ta` 2,000 tunnellata ta` patata li tinbiegħ b'outright purchase.

Iva, dak il-kuntratt sar hekk u tant sar tajjeb li l-prezzmgħoddi għand il-bidwi ta' ta` Lm14.20, mentri l- ppatata li kienet marret bil-kuntratt magħmul mill-amminsitrazzjoni li minnha kien jagħmel parti l-Onor.

Noel Farrugia ġabet prezz medju ta' Lm9.98.

Mela bil-kuntratt li għamel il-gvern tal-Labour il-patata ġabet Lm10 u bil-kuntratt li għamilt jiena ġabet ta' Lm14.20, jiġifieri jiġi 42% iżjed.

Sur President, l-Onor.

Farrugia staqsa wkoll għaliex m'għoliex il-prezz tal- majjal f'dawn l-aħħar erba` snin.

Irrid infakkar li hu qalilna li l-prezz tal-majjal kien ilu ma jogħla mill-1992.

Jiena niskanta kif jgħidu dawn l- affarijiet għax dawn kienu fil-gvern bejn 1996 u 1998 u ma qalbhom ma weġgħethomx biex jgħollu l-prezz tal-majjal imqar b'milleżmu.

Taf x'għollew?

Il-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Permezz ta` l-avviżi legali 57 u 58 ta' 1998 kont ta' l-ilma għall-konsum ta' 2,000 metru kubu minn prezz annwali ta' Lm91.80 tela` għal Lm2,704.

Immaġina x'qabża hemm!

(Interuzzjonijeit) Issa ngħidlek Onor. Louis Buhagiar.

Agħtini ċans u ngħidlek.

Mela dawn kont ta' l-ilma ta' Lm91 tellgħuh Lm2,700.

(Interruzzjonijiet) Issa ngħidlek, ħu paċenzja u ngħidlek.

Sur President, issa se ngħaddi biex inwieġeb dak li qal il-Kap ta' l- Oppożizzjoni dwar il-biedja.

Nista` ngħid li ħlief tgħawwiġ ta' fatti u ħrejjef ma qalx.

L-akkużi li għamel m'humiex sustanzjati.

Jiena ngħid li dawn huma ħrejjef biex ma ngħidx gideb.

Dan qal li aħna lill-bdiewa u lir- raħħala qegħdin nagħtuhom l-ilma u l-ikel biex jimtlew, imbagħad nagħtuhom il-forka u noqtluhom.

Pero` ħalli ngħid x'qal il-Kap ta` l-Oppożizzjoni dwar il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, u se nikkwota:

''Mhux talli m'għamlux hekk, talli l-kontijiet huma ħafna u ħafna ogħla milli kienu se jkunu taħt il-Labour.''.

Mela hawn Alfred Sant ikkwotat li qal li l-kontijiet llum huma ħafna ogħla milli kienu se jkunu taħt il-Labour.

Sur President, din gibda u se ngħid għalfejn.

Mela jekk nieħdu l-kont ta' l-ilma kif kien se jiġi skond l-avviż legali 57 u 58 ta' l-1998, insibu li fuq konsum ta' 2000 metru kubu, kien ikollok is- service charge ta' Lm24, konsum bil-Lm1.10 kull metru kubu, Lm 2,200 u drainage charge ta' Lm480 li b'kollox jiġu Lm2,704.

Bir-rati għas-sena kif inhuma issa, is-service charge huwa Lm24 u l-konsum mhux bil-Lm1.10c imma b'18c kull metru kubu u allura l-konsum jitla' għal Lm360 u dawn jiġu Lm 384 b'kollox.

Mela kont illum jiġi Lm 384 waqt li kont taħt il-Prim Ministru Alfred Sant kien jiġi Lm2,704, seba' darbiet ogħla!

(Interruzzjonijiet) Jien qed nitkellem rigward il-konsum għas-settur tal- biedja hawnhekk.

Sur President, ngħaddi għall-punt ieħor li semma Dr. Alfred Sant fejn dan qalilna li l-mission statement tagħhom hu li jkollhom provvista bnina ta' prodotti ta' kwalita` bi prezzijiet kompetittivi li ovvjament jaqbel ma' dak li ilna ngħidu aħna, mal-multi functionality fejn il-bidwi għandna nwieżnuh talli jipproduċi l-prodotti ta' l-ikel u talli jieħu ħsieb l- ambjent.

Aħna naqblu ma' dawn l-affarijiet pero` irid ikun hemm bilanċ xieraq u ġust għad-dħul tal-bidwi u jrid ikun hemm produzzjoni ta' prodotti agrikoli bnini u varjati.

Aħna rridu dan sabiex il-biedja tagħna tkun sostenibbli u għalhekk hemm bżonn li jkollna żgħażagħ li jaħdmu f'dan il- settur imma dawn jidħlu jaħdmu f'dan is-settur biss jekk mix-xogħol tagħhom ikollhom dħul xieraq u ġust.

Dr. Alfred Sant qal - u nikkwota:

''Ma nistgħux bħala pajjiż ċkejken niddependu mija fil-mija fuq barra għall-ikel tagħna, imma biex ħaġa bħal din tirnexxi f'pajjiżna, rridu bħala ġens, nagħmlu sagrifiċċju għax jekk m'aħniex lesti nagħmlu sagrifiċċju allura qed ngħidu li ma rridux l-biedja f'pajjiżna.''.

Dak hu li qegħdin nagħmlu aħna, m'hemmx għalfejn jiġi Alfred Sant u jgħid dan b'ħafna kliem u duħħan.

Aħna ma nemmnux fid-duħħan imma fil-fatti.

Aħna b'mod konkret lestejna pjan għall-biedja u nnegozjajna pakkett li hu bżonnjuż għall-biedja tagħna, nidħlu jew ma nidħlux, għax il-biedja għandha bżonn injection finanazjarja jekk verament irridu ngħinuha u nagħmlu s- sagrifiċċji, sagrifiċċji fis-sens li naraw li l-bidwi jkun mħallas tajjeb għax-xogħol li jagħmel.

Imbagħad jien ma nistax nifhem kif Dr. Alfred Sant qal - u nikkwota:

''Allura rridu naċċettaw il-ħtieġa ta' xi forma ta' protezzjoni għall- biedja tagħna u min jgħid mod ieħor jaf li qiegħed jidħak kemm bil- bdiewa kif ukoll bil-konsumatur.

Aħna mhux se nidħku la bil-bdiewa u lanqas bil-konsumatur.".

Pero` Alfred Sant mhux qed jgħid kif qed ngħidu aħna, li preparajna pakkett li bdejna nwettqu b'mod konkret billi l-għajnuna finanzjarja diġa` bdiet tgħaddi għand il-bdiewa u r-raħħala.

Dr Alfred Sant qed jerġa' jmur għal dik l-idea li daqqa jsejħilha free trade area, daqqa Svizzera fil- Mediterran u daqqa partnership.

Infakkar, bħala ma qal diġa` l-Prim Ministru, li l-UE diġa` qaltlu lil Alfred Sant li l-pakkett kif iridu hu ma jistax isir.

Fil-fatt, hemm miktub fid-dikjarazzjoni li kien għamel Robin Cook min-naħa ta' l-UE li l-agrikoltura fil-free trade area hija inkluża u mhux eskluża.

Jiġifieri jekk isir free trade zone, trid tidħol l-industrija kollha, tal- ħadid, ta' l-injam, ta' l-għamara u l-agrikoltura.

B'hekk biss tista' tiftiehem ma' l-UE.

Bħalma qallu Verheugen u bħalma qal Dr. Alfred Sant stess f'April 1998, meta f'intervista f'''The Times'' qal li aħna bl- agreement ta' free trade zone nkunu nistgħu nixtru minn fejn irridu u minn fejn jogħoġbna bi prezzijiet li jaqblilna pero` qal li b'din is-sistema, tispiċċa darba għal dejjem il-protezzjoni fuq l-agrikoltura.

Dan ma semma l-ebda rimedju mhux bħalna li fuq kull oġġett, qed nagħtu r-rimedju.

Aħna nafu li nidħlu u ma nidħlux fl-UE, il-levies iridu jispiċċaw.

Qegħdin naraw x'dikjarazzjonijiet kien hemm f'Doha fil-WTO meeting u issa f'Settembru li ġej hemm meeting ieħor fil-Messiku u minn dan kollu ħiereġ il-fatt li l-levies iridu jispiċċaw bħalma jridu jispiċċaw dawk il- mekkaniżmi kollha li ma jħallux s-suq ikun liberu.

Għal darb'oħra nfakkar li bil-politika ta' parternship ta' Dr. Alfred Sant, il-levies xorta jridu jitneħħew għada jew pitgħada.

Il-gvern Nazzjonalista qed jagħti r-rimedju għal dan u qed jagħmel pjan konkret li bih il-biedja tibqa' sostenibbli billi tibqa' tiggarantixxi l-għixien ta' l-istess bdiewa u raħħala.

Fil-politika ta' partnership tal-partit Laburista ma hemm xejn minn dan u jeżisti biss duħħan.

Dr. Alfred Sant semma li dawk il-prodotti li ma jiġux prodotti Malta, jinxtraw minn barra bl-aħjar prezz u semma l-qmugħ, ż-zokkor u l-butir fost oħrajn.

Dan qalu minkejja li erba' snin ilu, hu kien stqarr li ma tistax iseħħ li tkun fi free trade agreement ma' l-UE u fl-istess ħin tixtri l- affarijiet minn swieq internazzjonali.

Aparti hekk, jekk wieħed iħares lejn il-prezzijiet internazzjonali u lejn il-prezzijiet ta' l-UE, dawn qegħdin bil-mod il-mod jersqu lejn xulxin.

Nafu li hemm l-WTO li qed tesiġi u tmexxi dawn l-affarijiet u hemm dikjarazzjoni ċara daqs il-kristall li dawn iridu li l-export refunds jispiċċaw.

Infakkar li għamilna żmien hawn ġew jgħidulna li jekk nidħlu fl-UE, jispiċċalna l-benefiċċju li nibbenefikaw minn prodotti li joħorġu mill-UE bi prezz issussidjat imma jiena ngħid li dawn l-affarijiet, l-UE diġa` ilha s-snin li bdiet tneħħihom u każ tipiku huwa l-majjal li ta' l- oppożizzjoni jgħid li se jgħolha meta nidħlu fl-UE għax nitilfu l- benefiċċju ta' l-export refund pero` l-UE miexja fuq il-linja li qegħda tesiġi l-WTO u fil-fatt, l-export subsidies fuq il-majjal diġa` tneħħew fis- sena 2000.

Sur President, irrid ngħid ukoll li fin-negozjati li għamilna - u din ma tantx saret referenza għaliha - nnegozjana miżura u għandna skeda transitorja sabiex aħna nkunu nistgħu nibqgħu nimpurtaw dawn il-prodotti li semmejt qabel, bħaz-zokkor, bħaċ-ċanga u bħal laħmijiet u affarijiet oħra, bil-prezzijiet preżenti.

Dan ifisser li mhux veru li malli nidħlu fl-UE, il-prezz taċ-ċanga se jogħla xi disa' darbiet jew l-prezz tal-muntun se jogħla ħmistax-il darba.

Dan m'hu minnu xejn.

Aħna lħaqna ftehim ma' l-UE biex dawn il-prodotti nkomplu nixtruhom bi prezzijiet internazzjonali skond skeda transitorja li tinżel bil-mod il-mod fuq perijodu ta' żmien u dan filwaqt li l-prezz internazzjonali u l-prezz ta' l-UE qegħdin dejjem jersqu lejn xulxin.

Dak li tfisser convergance, wieħed jinżel u l-ieħor jogħla u bis-saħħa ta' din l-iskema, aħna nkunu fin-nofs biex prattikament nibqgħu nixtru dawn il- prodotti bil-prezz li qegħdin nixtruhom llum.

Sur President, nixtieq nagħti ħarsa fuq fuq lejn l-andament ta' dan il- ministeru.

Il-ministeru għal dan is-settur għandu voti record u dan sabiex nimplimentaw l-pjan ta' salvazzjoni ta' dan is-settur b'tali mod li jkollu pedament sod ħalli jibqa' sostenibbli.

Il-gvern fehem li biex isir dan ir-ristrutturar kollu, hemm bżonn li dan il-ministeru jkollu injection finanzjarja ħalli jkun jista' jwettaq il-proġetti tiegħu.

Jekk wieħed iħares lejn il-vot kif kien għas-sena 1998, kien hawn vot fil-budget vvutat minn dan il-parlament ta' madwar Lm7.7 miljun filwaqt li għas-sena d- dieħla, dan il-vot tela' għal iżjed minn Lm20 miljun.

Dan mhux qiegħed isir b'kapriċċ imma qiegħed isir għax aħna bis-serjeta` nemmnu li rridu ndaħħlu l-effiċjenza u r-ristrutturar fil-qasam tal-biedja u s-sajd.

Dan irridu nagħmluh biex ix-xogħol regolatorju jkun qed jiggarantixxi u jwettaq il-pjan ħalli dawn is-setturi nżommuhom ħajjin u sostenibbli ħalli b'hekk niggarantixxu l-għixien tal-bdiewa, raħħala u sajjieda.

Ovvjament, jekk wieħed iħares lejn il-gazzetti ta' l-oppożizzjoni, jaqra li dawn kollha jgħidu li dawn il-flus li se noħorġu - anke s-special supply measure għall-ispecial market policy programme, dawk il-famużi Euro184 miljun - mit-taxxi tal-poplu.

Jiena ngħid li nidħlu u ma nidħlux fl-UE, jekk il-poplu Malti verament jemmen li jrid jżomm il-biedja u s-sajd sostenibbli, dawn il-flus bilfors irid joħroġhom.

Id-differenza hi li bi sħubija fl-UE, parti sewwa minn dan il-flus ser jiġu mill-UE.

Fil-fatt rrid ngħid li s'issa infaqna ftit iżjed minn Euro80.6 miljun u minnhom sal-lum - għax il-pakkett tal-finanzi għadu mhux lest – diġa` hemm garantit li Euro26.5 miljun minnhom ġejjin mill-fondi ta' l-UE.

Jiena niskanta kif l-oppożizzjoni tikkritika l-fatt li ħafna minn dawn il- flus ġejjin mit-taxxi tal-poplu.

Allura billi ġejjin mit-taxxi tal-poplu, lill-bdiewa ma nagħtuhom xejn jew lis-sajjieda ma nagħtuhom xejn!

Inħalluhom waħedhom u fl-għama?!

Lis-sajjieda tajnihom il-provvista tad-duty free diesel u hekk dawn frankaw iżjed minn nofs miljun lira minn meta bdiet l-iskema tas-sajd sa din is- sena 2002.

Xi trid l-oppożizzjoni, li lil dawn ma nagħtuhomx duty free diesel għax dawn ġejjin mit-taxxi tal-poplu?

Mela dawn is-sajjieda mhux wkoll qegħdin jagħtu l-kontribut tagħhom?

Gvern Laburista ieħor jekk xi darba jkun hemm ser jerġa' jeħodha lura l-provvista tal-fuel duty free?

Tista' l-oppożizzjoni tgħid jekk hux ser tirtira din l-iskema meta tkun fil- gvern?

Aħna nemmnu li lis-sajjieda u l-bdiewa tagħna għandna nżommuhom kompetitivi u pajjiżi żviluppati oħra hekk jimxu.

Jekk tħares lejn il-Ġappun, dan jissussidja b'70%, l-Isvizzera b'60%, l-UE b'40% u l-Amerka b'40%.

Dan hu l-mod kif tgħin il-biedja, billi tgħinha tkun kompetittiva.

Punt ieħor li nixtieq nitkellem fuqu huwa u hawnhekk nerġa' nikkwota x'qalilna Dr. Alfred Sant:

''Dan hu settur li kull meta nitkellmu ma' rappreżentanti għolja ta' l- UE, dawn jgħidulna: "Imma daqskemm hu żgħir dan is-settur, għaliex jimpurtakom minnu?

Billi titilfuh x'se jkun ġara?".

Sur President, la jiena u anqas sħabi qatt ma smajna xi ħaġa simili mill- UE.

L-UE ma trid lill-ebda settur jisparixxi, iżjed u iżjed s-settur tal- biedja u tas-sajd.

Is-setturi f'pajjiżna jisparixxu meta tmexxihom ta' kafkaf u Dr. Alfred Sant missu jaf għax meta hu Prim Ministru, kienet saret esportazzjoni ta' prodotti agrikoli lejn l-Ingilterra u din kienet fjask u dan tant hu minnu li biex il-bdiewa nvoluti ġew issussidjati biex jieħdu ftit minn dak li kien dovut lilhom, kellhom jittieħdu mat-Lm13,000 minn but bdiewa oħra li jesportaw il-patata u ħadu Lm8,000 oħra minn vot li kien intenzjonat biex jagħmel tajjeb għall-ħsarat tal-maltemp u dan kollu sabiex jillapazaw dik l-esportazzjoni diżastruża.

Min jagħmel dawn l-affarijiet ikun veru qed jgħid li ma jimpurtahx mis-settur agrikolu u mhux min joħroġ pakkett ta' Euro184 miljun biex verament dan is-settur inpoġġuh fuq sisien sodi.

Qalilna wkoll li minn kull Lm1 li se jiffranka l-konsumatur se joħroġ Lm5.

Din il-kalkolazzjoni jien ma rajtha qatt pero` naf li meta jiena għamilt kalkolazzjoni ta' kemm jistgħu jogħlew il-prodotti bħall-importazzjoni taċ- ċanga - li qabel kienu jgħidulna li se jogħla b'disa' darbiet jew għaxar darbiet - il-kalkolazzjoni tiegħi kienet li se jogħla b'10% u mhux b'xi 500% jew 700%.

Ħadd ma ġie jiċċalinġjani fuqha din u ħadd ma ndenja jsib żball jew jikkoreġini!

Sur President, nixtieq li nwieġeb l-affarijiet kollha pero` l-ħin qiegħed jagħfas u għalhekk rrid ngħaddi wkoll biex nagħmel referenza fejn qal li aħna bil-ftehim ta' Marrakech tal-1994, jista' jkollna trattament speċjali pero` l-artikolu in kwestjoni qed jitkellem għal dawk il-pajjiżi li għandhom qed jiżviluppaw u minkejja li pajjiżna għadu qed jiżviluppa, xorta jridu jitneħħew dawk il-mekkaniżmi li b'xi mod ma jħallux suq liberu jopera.

Dan it-trattat jitkellem fuq pajjiżi li għadhom jiżviluppaw u jien nistaqsi għalfejn Dr Alfred Sant jikkonsidra li aħna għadna underdeveloped.

Aħna se nibqgħu developing country għal dejjem?

Aħna se nibqgħu dejjem fis-second division, x'għandna inqas minn ħaddieħor?

M'aħniex aħjar minn ħaddieħor imma anqas aħna anqas minn ħaddieħor.

Aħna l-għan tagħna mhux li nibqgħu marbutin ma' x'hawn imniżżel fit-trattat ta' Marrakech imma li nibqgħu niżviluppaw ħalli ma nibqgħux fis-second division imma nitilgħu fil-first division u fil-premier.

Irridu nitilgħu fil-premier ħalli niggarantixxu li l-produzzjoni tagħna fis-setturi kollha tkun produzzjoni ta' kwalita`.

Sur President, issemmiet is-sistema tat-taxxa u l-Onor.

Noel Farrugia ta' spjegazzjoni u għamel kalkolu ta' x'se jkunu l-ispejjeż.

Irrisponda ftit l- Onor. Tony Abela pero` jiena mhux se noqgħod nidħol fid-dettal.

Aħna ġibna l-informazzjoni biex nagħmlu taxxa aktar ġusta u vantaġġjuża milli hemm fil-preżent u din l-informazzjoni ġibniha mingħand il-bdiewa stess, miċ-ċensiment tal-bdiewa.

Aparti ċ-ċensiment tal-bdiewa, sar ukoll survey minn grupp ta' bdiewa - għandna l-ismijiet u l-ID cards tagħhom - li volontarjament ġew u għamlu analiżi flimkien magħna ta' l-ispejjeż tagħhom.

Iċ-ċifra li hemm indikata fiċ-ċensiment saret mill-bdiewa u mhux minni jew l-Onor.

Farrugia.

Iċ-ċifra hija li bħala average, l-ispejjeż huma 20% tal-valur kollu li huma jirnexxielhom ibiegħu.

Il-bdiewa qaluh u ġie konfermat mis-survey li semmejt aktar qabel.

Din it-taxxa għalissa se nagħmlu l-ewwel tarġa tagħha u dan għadu biss il- pedament tagħha.

Tajjeb li tkun ċara li s-sussidju fuq il-produzzjoni jingħata biss lil dawk li jiddikjaraw il-produzzjoni.

Din taħdem l-istess bħal tal-ħut fejn biex sajjied jieħu 1 litre duty free diesel, irid jiddikjara bejgħ fil-pixkerija ta' ħut ta' valur ta' 94c.

Is-sussidji u l- għajnuna tingħata skond il-bejgħ iddikjarat.

Ma jistax imur Peppi u jgħid li biegħ b'Lm100 mingħajr irċevuti tal- pitkalija u jieħu s-sussidju.

Għalissa, din it-taxxa ser issir għall- bdiewa li jkabbru l-ħxejjex u l-frott u mhux dawn li jrabbu l-għoġġiela.

Nerġa' ngħid li l-istima ta' l-ispejjeż kif inhija llum hija stmata li tkun 20% tal-valur mibjugħ pero` biex il-gvern jagħti injection iżjed qawwi lil dan is-settur, l-istima ta' l-ispiża irduppjajniha għal 40%.

Dan ifisser li jekk bidwi biegħ b'Lm100, il-gvern mill-1 ta' Jannar se jaqtagħlu Lm40 bħala spejjeż u mhux Lm20 u b'hekk it-taxxa titħallas fuq Lm60 u mhux fuq Lm80.

Ovvjament, jekk hemm xi ħadd li għandu iżjed minn 40% spejjeż, dan għandu jiġi għandna, iġib ir-riċevuti kollha u t-taxxa tiġi kkalkolata fuq kemm kienu l-ispejjez tiegħu pero` dejjem skond l-irċevuti.

Illum, bidwi miżżewweġ li jkun fulltimer ma jħallasx taxxa fuq l-ewwel Lm4,300 netti li jaqla jew fuq l-ewwel Lm5,375 bejgħ li jagħmel.

Jekk naraw is-sistema kif inhi ġejja mill-1 ta' Jannar, insibu li l-ammont ta' bejgħ li l-bidwi jista' jiddikjara u li fuqu ma jħallasx taxxa hu Lm7,166.

B'din ir-rata il- ġdida, din ta' l-40%, l-ammont ta' bejgħ li fuqu ma titħallasx taxxa tela' minn Lm5,375 għal Lm7,166 u din hija qabża kbira!

Din hi l-għajnuna vera li l-gvern qed jagħti lill-bdiewa sabiex mis-sena d-dieħla, dawn se jibdew jibbenefikaw u jkollhom taxxa aktar ġusta milli għandu fil-preżent.

Sur President, ngħaddi biex nitkellem rigward ir-ristrutturar u l-ewwel ħaġa li se ngħid hi din, nidħlu jew ma nidħlux fl-UE, il-levies iridu jispiċċaw u r-ristrutturar irid isir xorta waħda.

Għalhekk, aħna rridu nsaħħu u nagħmlu s-settur iżjed effiċjenti.

Id-dipartiment, b'mod partikolari matul din l-aħħar sena u nofs, ipprepara l-għodda biex inkunu nistgħu nimplimentaw u nwettqu dan ix-xogħol li għandna quddiemna, għodda bħall-integrated administrative control system biex titħaddem is-sistema ta' kif isir il-ħlas u s-sussidju fuq il-produzzjoni.

Permess ta' dan il- unit, diġa` ttieħdu l-aerial photos tal-biċċiet tar-raba' li għandna fil- pajjiż u qed tinġabar l-informazzjoni kollha fuq is-sistema elektronika ħalli nkunu nafu kull biċċa raba' li għandna fil-pajjiż jekk hijiex bagħli, saqwi, moxa, ta' min hija r-raba', jekk il-gabilott hux is-sid, inkunu nafu jekk għandux ġwiebi jew spieri ta' l-ilma u b'din l-informazzjoni kollha, inkunu f'pożizzjoni li nkunu nistgħu nagħmlu formolazzjoni ta' policies u implimentazzjoni.

Ovvjament din l-informazzjoni tiġi updated ta' kull sena bid-dħul ta' data li tgħaddi għand il-ministeru.

Sur President, sejjer nitkellem ftit dwar is-setturi tad-dipartiment u sejjer nitkellem dwar is-servizz tal-veterinarju.

Matul dawn l-aħħar erba' snin, kellna l-problema tal-mad cow disease u l-foot and mouth disease .

Nista' ngħid li d-dipartiment konċernat ħa l-prekawzjonijiet kollha, kultant kienu rigorużi ħafna sabiex jassigura li dan it-tip ta' mard ma jidħolx f'pajjiżna.

Fl-istess dipartiment, nidejna korsijiet biex inħarrġu biċċiera żgħażagħ għax nafu li rridu nagħmlu s-central cutting and deboning plant, diġa` qed nirranġaw il-linja tal-qatla tal-majjal u ovvjament irid ikollok ir-riżorsi umani biex dawn l-affarijiet inkunu nistgħu immexxuhom.

Iċ-central cutting and deboning plant sejjer jieħu ħsieb il-ħteġijiet kollha tal-processing plant li għandna fil-pajjiż.

Irrid ngħid ukoll li f'dan ir-rigward, għaddejna liġijiet dwar is-servizzi veterinarji, dwar l-animal welfare u bdew jinħarġu diversi regolamenti sussidjarji li għandhom x'jaqsmu ma' dawn iż-żewġ liġijiet.

Fost ir- regolamenti hemm dwar il-housing u l-għalf tal-majjali, it-trasport , il- mediċini u anke l-mod kif jiddaħħlu l-pets fil-pajjiż

Sur President, nixtieq nitkellem fuq d-dairy compensation scheme li ma ssemmietx hawn ġew.

Irrid ngħid li kellna skema li permezz tagħha r-raħħal ikun issussidjat għal produzzjoni taċ-ċanga u hawn irid ngħid li l-pajjiż jipproduċi biss 20% tad-domanda u l-bqija aħna nimportawh.

Ammont sostanzjali taċ-ċanga li nipproduċu fil-pajjiż imur bħala beef intervention għal processing.

Din kellna skema li meta ġiet introdotta fl-1989, kellna ammont ta' ċanga li jmur għall-intervention, kellna madwar 240 tunnellata u s-sena l-oħra din telgħet għal 360 tunnellata.

Dan ifisser li f'perijodu ta' 12-il sena, din telgħet u ovvjament telgħet l-ispiża wkoll, minn 215,000 fl-1989 għal madwar Lm0.5 miljun is-sena l-oħra.

Din kienet sistema li kienet ineffiċjenti fis-sens li ma kenitx qiegħda tagħti inċentiv biex ir-raħħal jipproduċi iżjed ħalib minn kull baqra għax kien jaf li ċ-ċanga tal-baqar kollha tmur għall-beef intervention u l-poplu Malti li jħallas it-taxxa, kien jagħmel tajjeb għal dik l-ineffiċjenza.

Allura ftehmna mar-raħħala biex nibdlu s-sistema u nagħmlu sistema li hija bbażata fuq il-produzzjoni tal-ħalib.

Ftehmna li l-produzzjoni massima tal- ħalib fil-pajjiż hija ta' madwar 10 miljun gallun ħalib fis-sena u s- sussidju beda jgħaddi diġa` fuq l-ammont ta' produzzjoni ta' ħalib fejn din id-dairy compensation hi ikkappjata sa limitu ta' 10,000 gallun ħalib.

Irrid ngħid ukoll li anke f'dan il-qasam għaddejjin bix-xogħol biex jinbena l-inċeniratur u bi pjaċir ngħid li l-fondi għal dan il-proġett – bħal fondi għal diversi proġetti oħra - se jiġu iffinanzjati bis-saħħa tal-financial protocol li ġie iffirmata ma' l-Italja reċentament.

Sur President, nixtieq li għandi iżjed ħin imma n'għandhiex u allura jkolli naqta' qasir u ngħid li anke min-naħa tal-plant health department, għaddejjna l-plant quaratine act u l-liġi dwar kontroll fl-użu tal- pestiċidi.

Ovvjament dawn huma liġijiet li se jservu bħala għodda biex ikun assigurat il-food safety fil-prodotti ta' l-ikel li aħna nkabbru f'pajjiżna u intiża biex ma tħallix li jseħħ impatt negattiv fuq l-ambjent minħabba użu eċċessiv ta' pestiċidi

Il-plant quarantine act se tassigura li f'pajjiżna ma ndaħħlux siġar jew pjanti li jkunu infettati u hekk nevitaw li jimirdu s-siġar tagħna li b'konsegwenza t'hekk jista' jwassal għal nuqqas fil-produzzjoni ta' prodotti agrikoli.

Saru diversi xogħlijiet oħra fis-settur tan-naħal, xogħol fuq reġistrazzjoni tal-pjanti u prodotti li jiġu importati u diversi affarijiet oħra li għandhom x'jaqsmu mal-mard fuq diversi prodotti bħat- tadam, frott irqieq, patata u oħrajn.

Mr Chairman, għaddejna wkoll liġi ġdida dwar l-inbid minflok dik li kellna qabel.

Sar training program mal-gvern Taljan li permezz tiegħu fl-1 ta' Jannar, se jiġi grupp ta' 18-il espert u dawn sejrin jgħinu lis-settur lokali fil-produzzjoni tad-dwieli ħalli b'hekk nassiguraw li jkollna produzzjoni u tkabbir tad-dwieli bla mard u u li jkunu ideali għall- produzzjoni ta' l-inbid.

Dan il-programm ġie ffinanzjat mill-Unjoni Ewropea u jiswa madwar Euro0.5 miljun.

Qed nagħmlu analiżi tad-DNA tad-dwieli kollha li għandna fil-pajjiż ħalli b'hekk niddentifikaw id-dwieli li huma indiġni jew endemiċi – kieku jkunu endemiċi jkun aħjar – u biex naraw ir-razza ta' kull dilja li għandna fil- pajjiż u mbagħad wara li jsir dan l-analiżi tad-DNA, inkunu f'pożizzjoni li nagħżlu l-aħjar dwieli biex nipproduċu l-inbid minnhom ħalli l-valur ta' l- inbid prodott ikun ogħla.

Fil-qasam ta' vitikultura, nidejna special market policy programme u ftehmna ma l-UE, wara li preżentajna l-każ b'mod xjentifiku, li f'pajjiżna jista' jkollna area ta' 1,000 ettaru – mad-9,000 tomna - ta' raba' bi dwieli.

Irrid ngħid li meta beda dan l-eżerċizzju fl-1989, konna nkabbru biss madwar 320 ettaru – madwar 2,800 tomna – imma issa dawn telgħu għal 480.

It-target tagħna huwa li f'perijodu relattivament qasir, irridu ntellgħu l-area ta' kultivazzjoni ta' dwieli għal 1,000 ettaru.

Biex dan isir, aħna nidejna skema li permezz tagħha kulmin għandu r-raba' u jibda jkabbar id-dwieli, dan se ikollu għajnuna ta' Lm450 kull tomna biex jagħmel hekk.

Aparti dan, kull bniedem li għandu r-raba bid-dwieli, se jitħallas Lm 45 kull fis-sena biex iżommha hekk.

S'issa diġa` għandna 245 applikazzjoni għall-għajnuna ta' Lm45 kull tomna u dawn se jitħallsu madwar Lm65,000 talli għandhom raba' b'kultivazzjoni tad-dwieli.

Imbagħad għandna 92 applikazzjoni oħra minn bdiewa li se jaqilbu madwar 540 tomna biex jintużaw għal kultivazzjoni tad-dwieli.

Hemm diversi xogħlijiet li qed isiru taħt dan il-qasam bħal per eżempju qed jiġi rranġat il-farm esperimentali ta' l-Għammieri, il-bini tas- substation, s-surfacing ta' l-art u l-installar tas-servizzi kollha kemm fl-Għammieri kif ukoll fil-bini ta' blokok ġodda sabiex ikollna infrastruttura aħjar biex inkunu nistgħu nwettqu dawn il-proġetti li qed insemmi.

Saru xogħlijiet fuq ir-rural roads fejn ingħata concreting lil diversi toroq fir-raba'.

Hemm skema biex ir-raħħala jirranġaw l-irziezet tagħhom, skema li permezz tagħha jistgħu jissellfu sa' Lm12,000 mill-banek u l- imgħaxxijiet kollha jkunu imħallsa bis-sussidju.

Hemm ukoll kumitat apposta li qed jaħdem fuq ir-ristrutturar tal-pitkalija u rrid ngħid li f'Jannar li ġej se jiġi konsulent mill-UE biex nibdew il-pjan biex fl-aħħar nagħmlu l- grading and packing facilities fil-Pitkalija.

Nagħmel referenza għall-mod kif il-ministeru ġie riorganizzat minn fuq s'isfel, ġie imsaħħaħ billi għamilna tliet DGs u qegħdin jinħarġu l- applikazzjonijiet neċessarji biex fid-dipartiment u fil-ministeru jkollna dawk in-nies kwalifikati biex nwettqu r-rwol ta' ministeru regolatorju li permezz tiegħu, aħna se nkunu f'pożizzjoni li nattwaw il-proġetti kollha ħalli niggarantixxu li verament is-settur tal-biedja u sajd jiġu ristrutturati.

Bir-ristrutturazzjoni, minbarra li jkollna provvista ta' prodotti agrikoli li jkunu healthy, ikollna wkoll garanzija li permezz ta' dan ix-xogħol, il-bdiewa u r-raħħala jieħdu ħsieb l-ambjent ukoll imma biex dan jiġri, irrid ikun ġarantit dħul xieraq u ġust għax dan hu kruċjali biex iż-żgħażagħ jagħżlu li jaħdmu f'dan is-settur u jagħmluh sostenibbli.

Sur President, jiena semmejt il-pjan ta' żvilupp rurali u nista' ngħid li l- pjan hu diġa` imfassal għas-snin 2004 sa l-2006 pero` jonqsu biss ftit dettalji.

Nista' ngħid li dan il-pjan se jservi bħala injection finanzjarja ta' għexieren ta' miljuni ta' liri fuq perijodu ta' tliet snin lis-settur agrikolu ħalli b'hekk il-bidwi u r-raħħal tagħna jkun kompensat mhux biss talli jkabbar imma talli jieħu ħsieb l-ambjent li hu jopera fih.

Irrid ngħid li l-għanijiet ta' dan il-pjan ta' żvilupp rurali huma li jrażżan it-telf ta' ħamrija, ikun hemm il-bini tal-ħitan tas-sejjieħ, ikun hemm l-immodernizzar tal-farms kif ukoll biex ikun hemm investiment sabiex jinġabar u jinħażen l-ilma tax-xita sabiex jintuża bħala ilma tat-tisqija.

Il-pjan li innegozjajna ma' l-UE hu pjan li jrid isir jekk verament nemmnu li l-biedja trid tibqa' sostenibbli f'pajjiżna.

Dan il-pjan se jipprovdi għajnuna finanzjarja fuq perijodu ta' madwar għaxar snin ta' madwar Euro184 miljun jew Lm 76 miljun.

Irrid nagħmel riferenza għal dak li qalet gazzetta ta' l-oppożizzjoni fejn qalet li l-valur tal-pakkett naqqasnih mill-valur li kien f'April li għadda imma jiena ngħid li dan mhu minnu xejn.

F'April li għadda, l-istima ta' dan il-pakkett kienet madwar Lm73 miljun u kif ġie nnegozjat ma' l-UE, il-valur ta' dan il-pakkett żdied għal Lm76 miljun, pakkett ntiż biex jgħin lil diversi setturi tal-biedja bħalma huma t-tadam għal l-ipproċessar, patata għall-ikel, l-għeneb u l-produzzjoni ta' l-inbid, il-ħxejjex u l-frott, il- qasam tal-ħalib u ċ-ċanga, il-qasam tal-majjal u l-qasam tal-bajd u tat- tjur.

Sur President, irrid ngħid ukoll li bis-saħħa tan-negozjati, pajjiżna hu garantit li se jirċievi Euro26.5 miljun mill-UE, dan hu madwar terz tan- nefqa totali li hemm imniżżla bejn l-2003 u l-2006.

Pajjiżna fin-negozjati stinka, ippjana, ħadem u ġab terms tajbin.

Per eżempju, ir-raba' kollha ta' Malta u t'Għawdex ġie kklasifikat bħala less favoured area u dan ifisser li għal kull tomna raba' li għandna fil-pajjiż, il-bidwi se jirċievi Lm10 kull sena fuq skema permanenti u dan ifisser li pajjiżna se jirċievi Euro2.2 miljun fis-sena u dan għax aħna sempliċiment ikkwalifikajna bħala less favoured area.

Sur President, apparti dan il-pakkett, aħna ġibna wkoll il-famuża safeguard clause, u dan ifisser li minn barra dik l-iskema ta' sussidju fejn nibqgħu nimportaw ċerti prodotti bl-istess prezzijiet li nafuhom illum għal perjodu ta' snin, aħna ġibna safeguard clause u din kienet iebsa ħafna pero` ġibniha.

Permess ta' din is-safeguard clause, il-produzzjoni agrikola lokali tkun tista' tiġi mħarsa minn diffikultajiet li jistgħu jinħolqu fis- suq lokali minħabba importazzjoni ta' prodotti agrikoli.

Biex inkun preċiż, jiena sejjer naqra dan l-arranġament:

"Malta se tkun tista' tieħu l-miżuri ta' protezzjoni għal dawk il- prodotti msemmija fil-programm ta' għajnuna u b'hekk f'każ ta' diffikultajiet għal xi settur partikolari, l-Gvern ikun jista' jieħu miżuri li permezz tagħhom dawn id-diffikultajiet ikunu jistgħu jiġu rimedjati.".

Din is-safeguard clause tgħodd għal ħames snin wara s-sħubija u b'din il- clause, aħna nkunu nistgħu nieħdu dawk il-passi neċessarji biex naraw li s- suq tal-produzzjoni lokali ma jiġix imfarrak f'każ li jkun hemm xi diffikultajiet.

Ta min ifakkar li din is-safeguard clause kienet ingħatat lin-Norveġja għal tliet snin avolja din ma mhux membru ta' l-UE.

Sur President, fl-aħħar ħames minuti li baqagħli, nixtieq ngħaddi xi kummenti fuq is-settur tas-sajd.

Bħalma rnexxilna b'suċċess ninnegozzjaw il- kapitlu tal-biedja, hekk wkoll b'suċċess nnegozjajna l-kapitlu tas-sajd li permezz tiegħu, Malta għandha l-immaniġjar u l-konservazzjoni taż-żona tas- sajd tagħha li testendi sa 25 mil 'il barra minn xtutna.

Biex stajna nagħmlu dan, aħna ridna naraw kemm jitkabbar u jinqabad ħut fis-sena f'din iż-żona u bi studju xjentifiku sibna li dawn qegħdin fl-istess livell, jiġifieri għandna dak li jissejjaħ l-optimum sustainability.

Peress li aħna għandna dawn l-argumenti xjentifiċi, l-UE qablet ukoll li l-immaniġjar ta' din iż-żona tgħaddi f'idejn il-gvern u din iż-żona ta' 25 mil madwar Malta ġiet iddikjarata bħala żona ta' konservazzjoni fejn fiha ma tistax tiżdied il-fishing effort u din trid tibqa' l-istess.

Ovvjament se nieħdu ċerti miżuri biex aħna nassiguraw li dan il-bilanċ bejn kemm jitkabbar ħut u kemm jinqabad ħut jinżamm, u hemm skema ta' madwar Lm2.5 miljuni fuq ristrutturar u għajnuna lis-sajjieda.

Lm2 miljuni minnhom huma ntiżi għal dawk is-sajjieda li huma fulltimers u hemm sistema ta' liema dgħajjes jistgħu joperaw fiż-żona ta' 25 mil u ta' liema dgħajjes iridu ta' bilfors joperaw 'il barra mill-25 mil.

L-għajnuna finanzjarja diġa` qegħda tiġi mgħoddija lis-sajjieda u l-ġimgħa l-oħra tqassmu l-ewwel ċekkijiet lis- sajjieda li se jibbenefikaw miż-Lm2 miljuni.

Imbagħad għandek in-nofs miljun l-oħra li se jmorru għall-part-timers sabiex dawn jiġu mgħejuna biex itejbu is-safety fl-operat tagħhom.

Barra minn hekk, Sur President, is- sajjieda frankaw nofs miljun lira minn Mejju ta' l-2000 sa l-aħħar ta' din is-sena permess tad-duty free diesel.

Is-sajjieda ingħataw ukoll għajnuna biex jixtru kaxxi tal-plastik u apparat ieħor.

Sur President, irrid ngħid ukoll li minn dan il-parlament għaddiet mozzjoni li permezz tagħha aħna ftaħna l-bieb lis-sajjieda li jridu jarmaw bil-purse siners fejn dawn bi ftehim mad-dipartiment tas-sajd, illum għandhom il- fakulta li jarmaw għal dan it-tip ta' sajd ukoll.

Jiena nagħlaq l- intervent tiegħi billi nirringrazzja lin-nies kollha li ħadmu miegħi għax min għandhom tgħallimt ħafna tul dawn l-aħħar erba' snin.

Insellem lill- ħabib tagħna li m'għadux magħna, lil Franco Serracino Inglott, u sinċerament nixtieq ngħid grazzi minn qiegħ qalbi lin-nies kollha li kultant ikolli xi ngħid magħhom pero` flimkien, irnexxilna nibnu u nippjanaw programm tajjeb għall-biedja u għas-sajd u li rnexxilna wkoll ninnegozjaw b'suċċess ma' l-UE.

Sur President, dan il-programm hu s-soluzzjoni biex inżommu s-setturi tal- biedja u s-sajd sostenibbli u effiċjenti, u dan irid isir nidħlu jew ma nidħlux fl-UE.

Dan is-settur għandu bżonn din l-injection finanzjarja sabiex fl-aħħar mill-aħħar nilħqu l-mission statement tagħna f'dan is- settur fejn ikollna settur li jipprovdi provvista bnina u healthy ta' ikel u fl-istess ħin jipprovdi dħul xieraq u ġust lill-operaturi.

Dan irid isir sabiex inżommu s-settur tal-biedja sostenibbli għaliex biex nagħmlu hekk irid ikollna dħul li jħajjar liż-żgħażagħ jidħlu f'dawn l-oqsma u b'hekk ikunu l-garanzija li dan is-settur jibqa' sostenibbli fil-futur.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Il- mistoqsija hi l-emenda għal Vot 42 kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Noel Farrugia.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kumitat kien sospiż fid-9:30 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-emenda għal Vot 42 kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Noel Farrugia.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

376 FAVUR: 27

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Debono Grech Joe| |Agius Chris |Farrugia Angelo | |Attard Montalto |Farrugia Michael| |John | | |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Chircop Karl |Sammut Joseph | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vassallo Adrian | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella George | |Dalli Helena | |

KONTRA: 34

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Vassallo Edwin | |Pierre | | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

L-emenda m'għaddietx.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 42 - MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 15,382,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 42 - Ministeru għall-Agrikoltura u Sajd, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 42 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT X - MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 4,925,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot X - Ministeru għall-Agrikoltura u Sajd, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot X għaddiet.

Il-Kamra rriżumiet u l-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd rrapporta li r- Riżoluzzjonijiet taħt Voti 42 u X tal-Ministeru għall-Agrikoltura u Sajd ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

KUMITATI PERMANENTI

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA (President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Abbozzi ta' Liġi): Sur President, nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi dwar Proċeduri fil- Qrati u fit-Tribunali ġie mgħoddi mill-Kumitat b'emendi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Nistieden issa lill-Viċi Prim Ministru sabiex jekk jogħġbu, jressaq l-Aġġonament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Ħamis, 12 ta' Diċembru, 2002 fid-9:00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2003

Id-Disa' Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru għas-Servizzi Ekonomiċi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Ħamis, 12 ta' Diċembru, 2002 fid-9:00a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fl-9.40 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija, skond il- Mozzjoni ta' Proċedura Nru 307.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

UFFIĊJALI - RESPONSABILTAJIET ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' uffiċjali li ngħataw responsabbiltajiet ġodda matul din is-sena?

X'responsabbiltajiet fil-fatt ingħataw, dipartiment dipartiment?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nitlob lill-Onor Interpellant ikun aktar speċifiku fil-mistoqsija tiegħu.

ĠBEJNIET FRISKI - PRODUZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu kkalkolat li żdiedu l-ispejjeż għall- produtturi tal-ġbejniet friski matul dawn l-aħħar erba' snin, sena b'sena?

Kemm hi kkalkolata ż-żieda fuq il-prezz tal-ġbejniet friski sabiex l- attivita' tal-produtturi tibqa' trendi?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Huwa kkalkulat li f'dawn l-aħħar erba' snin l- ispejjeż tal-produzzjoni tal-ġbejniet żdiedu b'madwar 1c5-il waħda.

Il- prezzijiet tal-ġbejniet għall-konsumatur ukoll telgħu b'dan l-ammont.

Is-suq għal dan il-prodott qiegħed dejjem jikber u dan jawgura tajjeb biex il-produtturi jkollhom qligħ xieraq.

PATATA - ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm fil-fatt żdiedu l-ispejjeż għall-bdiewa li jesportaw il-patata matul dawn l-aħħar snin skond l-analisi li għamel il- Ministeru f'dan ir-rigward?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Matul dawn l-aħħar snin l-ispejjeż rikorrenti nvoluti fl-esportazzjoni tal-patata ta' Malta prattikament ma żdiedux, tant li saħansitra l-prezz tal-patata taż-żriegħ impurtata mid-dipartiment baqa' l- istess.

ĦXEJJEX U FROTT - ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid liema kienu dawk il-prodotti ta' ħxejjex u frott li l-bdiewa ġew imħajra u mejgħuna jesportaw matul dawn l-aħħar erba' snin u kemm fil-fatt ġew esportati sena b'sena u xi prezzijiet ġabu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni qed tinġabar u tweġiba tingħata f'seduta oħra.

SIGURTA' SOĊJALI - BENEFIĊĊJU TAL-WENS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm applikazzjonijiet pendenti ta' persuni li applikaw biex jieħdu benefiċċju tal-wens?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li b'kollox hemm tmien applikazzjonijiet pendenti għall-Pensjoni tal-Wens.

Tlett applikazzjonijiet qed jiġu mistħarrġa jekk jikkwalifikawx mill-aspett ta' mezzi filwaqt li l-ħamsa l-oħra jonqoshom jiġu riferuti lill-Bord Mediku.

SIGURTA' SOĊJALI - BENEFIĊĊJU TAL-MARD

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni f'Malta u Għawdex li jieħdu l-benefiċċju tal-mard?

Kemm ilhom jieħduh?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li hemm 13,068 persuna f'Malta u Għawdex li bħalissa qed jirċievu l-għajnuna għall-mard.

Ninsab informat ukoll li d-dipartiment ma jżommx statistika dwar l- informazzjoni mitluba fit-tieni parti tal-mistoqsija u dan għar-raġuni li din l-informazzjoni hi marbuta speċifikament ma' kull wieħed mit-13,068 każ imsemmija.

DAY CENTRES - TRASPORT GĦALL-ANZJANI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm kunsilli lokali li jagħtu sussidju fuq trasport għall-anzjani għal day centres u liema huma l-kunsilli?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li l-Kunsill Lokali ta' Ħad-Dingli jħallas għat-trasport ta' l-anzjani minn Ħad-Dingli u r-Rabat li jattendu ċ- Ċentru ta' Ħad-Dingli.

Il-Kunsill Lokali ta' Birkirkara jħallas għat-trasport ta' l-anzjani minn dak il-lokal li jattendu ċ-Ċentru ta' Birkirkara.

Il-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar iħallas għat-trasport ta' l-anzjani mill-lokalitajiet kollha li jaqgħu taħtu li jattendu ċ-ċentru ta' San Pawl il-Baħar.

Il-Kunsilli Lokali tal-Qrendi, Ħal-Safi u Ħal-Kirkop iħallsu parti mit- trasport ta' l-anzjani li jattendu ċ-Ċentru taż-Żurrieq.

MINISTRI/SEGRETARJI PARLAMENTARI - XUFIERA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm għandhom drivers personali il-ministri u segretarji parlamentari?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien ghandi zewg drivers personali fil- Ministeru tieghi.

Dwar il-ministeri l-ohra, nistieden lill-Onor.

Interpellant jaghmel il- mistoqsija tieghu lill-ministri responsabbli.

PERSUNI B'DIŻABILITA' - ASSISTENT PERSONALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid fiex waslet il- wegħda ta' l-aħħar elezzjoni ġenerali li jiġi introdott assistent personali għall-persuni b'diżabilita'?

Kemm hemm persuni li qegħdin jibbenefikaw minn din il-miżura?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Kif diġa' kelli okkażjoni li ngħid pubblikament, f'Awissu tas-sena l-oħra twaqqfet it-Taqsima għall-Għajxien Issapportjat fi ħdan il-Fondazzjoni għas-Servizzi ta' Ħarsien Soċjali bl-iskop li toffri servizzi ta' djar żgħar residenzjali fil-komunita', skema ta' assistenza personali u servizzi oħra ta' support fil-komunita' lill-persuni b'diżabilita'.

L-għan aħħari ta' din il-ħidma mill-Ministeru għall-Politika Soċjali hu li persuni b'diżabilita' jkomplu jgħixu mal-familji tagħhom bis-support meħtieġ u, meta dan ma jkunx possibbli għal diversi raġunijiet, jibqgħu jgħixu fil-komunita' f'ambjent kemm jista' jkun viċin bħal dak li jgħixu fih f'darhom.

Bis-saħħa ta' l-Awtorita' tad-Djar ġew akkwistati żewġ appartamenti, wieħed fil-Fgura u l-ieħor f'Ħal-Kirkop li ġew irranġati biex jilqgħu fihom persuni b'diżabilita'.

Qed isir xogħol ukoll għall-istess skop fil- kumpless ta' Vajrita f'Wied il-Għajn.

Barra minn dawn it-tlett proġetti qed titlesta dar oħra fl-Imtarfa biex tipprovdi servizz residenzjali fil- komunita' għal dawn il-persuni.

Għal dak li jirrigwarda l-iskema ta' assistenza personali, it-taqsima msemmija ħadmet biex tipprepara l-qafas amministrattiv meħtieġ biex tkun tista' tibda tħaddem l-iskema fil-futur qarib.

SVPR - FAMILJARI TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk qatt sarux diskussjonijiet ma' l-awtoritajiet konċernati biex jiġi introdott trasport dirett għall-familjari ta' l-anzjani li għandhom familjari in-naħa ta' fuq ta' SVPR RB1 u RB2?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li qed jiġi kkonsidrat xi forma ta' trasport intern fir-Residenza ta' San Vinċenz.

MINISTERI - LAPTOP COMPUTERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm laptop computers għall-użu taż l-uffiċjali u mpjegati fil-Ministeru u entitajiet taħt id-dikasteru tiegħu?

Jista' jgħid min qed jagħmel użu minnhom u meta nxtraw?

X'mudell huma u meta u kemm inxtraw?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li sakemm ma ningħatax raġuni konvinċenti għaliex qed tintalab din l-informazzjoni dettaljata, ma nara l-ebda skop li nitlob li jinħela ħafna ħin biex tinġabar.

MINISTERI - LAPTOP COMPUTERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm laptop computers għall-użu ta' l- uffiċjali u impjegati fil-Ministeru u entitajiet taħt id-dikasteru tiegħu?

X'mudell huma u meta u kemm inxtraw?

ONOR.

AUSTIN GATT: Sakemm ma ningħatax raġuni konvinċenti għaliex qed tintalab din l-informazzjoni dettaljata, ma nara l-ebda skop li nitlob li jinħela ħafna ħin biex tinġabar.

MINISTERI - LAPTOP COMPUTERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm laptop computers għall-użu ta' l-uffiċjali u mpjegati fil-Ministeru u entitajiet taħt id-dikasteru tiegħu?

X'mudell huma u meta u kemm inxtraw?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Sakemm ma ningħatax raġuni konvinċenti għaliex qed tintalab din linformazzjoni dettaljata, ma nara lebda skop li nitlob li jinħela ħafna ħin biex tinġabar.

MINISTERI - LAPTOP COMPUTERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm laptop computers għall- użu ta' l-uffiċjali u impjegati fil-Ministeru u entitajiet taħt id- dikasteru tiegħu?

X'mudell huma u meta u kemm inxtraw?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sakemm ma ningħatax raġuni konvinċenti għaliex qed tintalab din l-informazzjoni dettaljata, ma nara l-ebda skop li nitlob li jinħela ħafna ħin biex tinġabar.

QALA - ITS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm jammontaw il-ħaddiema u għalliema full-time u part-time fl-ITS Qala Training Centre?

Jista' jgħid min huma dawn il-ħaddiema u għalliema?

Jista' jgħid ukoll meta dawn ġew ingaġġati u f'kull każ ħarġitx call for applications?

Jista' jgħid xi kwalifiki professjonali u akkademiċi għandhom?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba ghadha qed tingabar.

Ghalhekk twegiba tinghata f'xi seduta ohra.

QALA - ITS

L-ONOR.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

GĦalhekk tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.