MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 419 L-Erbgħa, 10 ta' Mejju, 1995 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 419

L-Erbgħa, 10 ta' Mejju, 1995

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.10 p.m.

Talba

Seduta Nru. 419

L-Erbgħa, 10 ta' Mejju, 1995

WERREJ

MINUTI 1008

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 1008

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-KUMMISSARJI GĦALL-ĠUSTIZZJA

COMMISSIONERS FOR JUSTICE (AMENDMENT) BILL

Kumitat 1015

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SERVIZZI TA' MPIEG U TAĦRIĠ

EMPLOYMENT AND TRAINING SERVICES (AMENDMENT) BILL

It-Tieni Qari 1017

AĠĠORNAMENT 1039

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 1045

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 418 li saret fid-9 ta' Mejju, 1995, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

GĦAWDEX - ĊENTRU TAD-DETOX

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex iċ-Ċentru tad-Detox f'Għawdex qed jinfetaħ biss għal sagħtejn kmieni fil-għodu?

Ma jaħsibx il-Ministru li dan hu żmien qasir wisq u ma jkunx aċċettabbli fis-sajf meta n-numru ta' nies li jmorru d-Detox jiżdied anke b'nies barranin?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): Jien informat li peress li n-numru ta' pazjenti li jattendu d-Detox Centre f'Għawdex huwa żgħir, u billi dawn qegħdin jaħdmu ħinijiet regolari, l-aħjar ħin li jattendu fid-Detox huwa kmieni fil-għodu fil-ħinijiet stabbiliti preżentement.

Skond l-esperjenza tal-konsulenti u l-infermiera anzjani ta' l-isptar, il-ħin ma huwiex qasir wisq.

Jekk u meta n-numru ta' pazjenti li jeħtieġu s-servizz tad-Detox Unit jiżdied, il-ħinijiet u s-servizz jiġu riveduti.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Il-bieraħ konna qed niddiskutu mozzjoni dwar l- għoti b'ċens ta' biċċa art lill-Caritas u ssemmiet ukoll il-problema tad- droga.

Jista' l-Ministru jgħidli jekk kemm-il darba għandux xi riżultat pożittiv rigward dan il-qasam f'GĦawdex, jiġifieri dwar ir-riabilitazzjoni ta' GĦawdxin milquta b'dan il-vizzju?

Qed nagħmel din il-mistoqsija għax tajjeb li wieħed ikun jaf jekk ix-xogħol li qiegħed isir f'dan ir-rigward hux qed jagħti r-riżultati mixtieqa.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-istatistika ġieli ġiet ippubblikata imma jekk l- Onor. Interpellant jixtieq figuri aġġornati u preċiżi, nista' nikkonsulta rapporti li tipprepara l-aġenzija "SEDQA" biex inkun nista' ngħaddilu l- istatistika.

Ma jidhirlix li qatt sar survey xjentifiku biex tiġi assessjata l-prevalenza tal-problema f'GĦawdex.

Fil-fatt preżentement dan is-suġġett qiegħed jiġi kkonsidrat mis-SEDQA fil-prevalent study li qed tagħmel għall-adulti u s-survey li qed isir dwar żgħażagħ ta' 16-il sena li diġa' rreferejna għalih f'din il-Kamra.

GĦAWDEX - ĊENTRU TAD-DETOX

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex ħadd miċ- Ċentru tad-Detox f'Għawdex jew minn dawk li jaħdmu ma' l-Istat f'dan il- qasam fil-gżira Għawdxija ma ġie mistieden biex jieħu sehem fil-kors ta' għaxart ijiem li ġie organizzat għall-istaff ta' l-Istat u tal-volontarjat dwar riabilitazzjoni tad-drogati u alkoħol ma' universita' Ingliża?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li s-social worker li jaħdem mad- Dipartiment tas-Servizzi għat-Tfal u Għall-Familja u li jagħmel xogħol ukoll fiċ-Ċentru tad-Detox ta' Għawdex ma' persuni li għandhom il-problema tad-droga, attenda għall-kors imsemmi.

GĦAWDEX - ĊENTRU TAD-DETOX

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm staff mediku/paramediku li hu assenjat għaċ-Ċentru tad-Detox f'Għawdex?

Ta' liema grad huma?

Dawn in-nies jaħdmu biss f'dan iċ-Ċentru jew iservu f'post ieħor fl- Isptar il-ġdid?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fiċ-Ċentru tad-Detox ta' Għawdex hemm jaħdmu konsulent, psikjatra, tabib (medical officer), żewġ nursing officers u erba' staff nurses, social worker u casual social worker.

Dawn jaħdmu wkoll fis-swali ta' l-Isptar il-Ġdid skond l-esiġenzi tas- servizz.

SLIEMA - TRIQ MATTEW PULIS - STORBJU MINN STUDENTI

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Issa li fil-btajjel ta' l-Għid u anke fis-sajf hu mistenni li jerġa' jkun hemm numru kbir ta' studenti li jattendu skola li tgħallem l-Ingliż fi Triq Mattew Pulis, f'Tas-Sliema u s-sena li għaddiet kien hemm ilmenti ġustifikati mir-residenti ta' din it-triq dejqa minħabba l-imġieba xejn dekoruża ta' dawn l-istudenti, jista' l-Ministru minn issa jordna li ssir is-sorveljanza meħtieġa u jingħataw it-twissijiet xierqa biex dawn ir-residenti ma jkomplux jbatu?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Informat li fi Triq Mattew Pulis għadhom kemm twaħħlu sinjali ġodda tat-traffiku.

Qed isiru arranġamenti biex din it-triq tkun sorveljata minn żewġ kuntistabblijiet mid-Distrett ta' Tas-Sliema f'ċerti ħinijiet tal-ġurnata biex jitnaqqas kemm jista' jkun l-inkonvenjent lir-residenti.

SPTAR SANTA MARIJA/ĊENTRU DETOX - PAZJENTI LI TELQU QABEL IŻ-ŻMIEN

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Matul Jannar, Frar u Marzu separatament, kemm kien hemm residenti li telqu minn jeddhom qabel ma spiċċaw il-kors maħsub għalihom mill-Isptar Santa Marija u miċ-Ċentru tad-Detox fi Guardamangia, il-parti residenzjali?

Kemm kienu nisa u kemm irġiel?

Kien hemm residenti b'passaport barrani?

Minn fejn?

Minn dawk li telqu kien hemm min kien mibgħut mill-Qorti u/jew kien għall-kura mid-droga qabel ma ttieħdet deċiżjoni mill-Qorti?

Jekk it- tweġiba għat-tielet mistoqsija hija fl-affermattiv, meta telqu?

Il- Pulizija ġiet informata?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li n-numru ta' residenti li telqu minn jeddhom qabel ma spiċċaw il-kors maħsub għalihom fix-xhur ta' Jannar, Frar u Marzu, kien hekk:

a. F'Santa Marija:

| |Irġiel|Nisa |Total| | | | | | |Jannar |1 |2 |3 | |Frar |1 |2 |3 | |Marżu |2 |0 |2 |

b. Fiċ-Ċentru Detox G'Manġia (il-parti residenzjali)

| |Irġiel|Nisa |Total| | | | | | |Jannar |0 |3 |3 | |Frar |4 |0 |4 | |Marzu |6 |0 |6 |

Minn fost dawn imsemmija hawn fuq kien hemm pesuna waħda b'passaport Irlandiż.

Minn fost dawk li telqu minn jeddhom kien hemm dawk li kienu mibgħuta mill-Qorti u/jew kienu għall-kura mid-droga qabel ma ttieħdet deċiżjoni mill-Qorti.

F'każi bħal dawn il-Pulizija tiġi informata mill-ewwel.

SKEJJEL TA' L-ARTI - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'xogħol sar fl-Iskola ta' l-Arti, il-Belt biex tingħata dehra ġdida?

Kemm tħallas ix-xogħol li sar?

Huwa sodisfaċenti x-xogħol li sar?

Il- kuntrattur tħallas anke fejn sar xogħol meqjus ħażin?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Fl- iskola ta' l-arti sar twaħħil ta' madum ta' l-art u tal-ħajt kif ukoll twaħħil ta' toilets u sinkijiet.

Dan ix-xogħol sar minn kuntrattur u sewa Lm397.

Xogħol ieħor li sar mill-impjegati tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni u li sewa Lm80 f'materjal u labour, kien jinkludi tibdil ta' pajpijiet u drains għat-toilets il-ġodda.

Wara li sar ix-xogħol mill-kuntrattur, jirriżulta li tfaċċaw xi problemi li affettwaw ix-xogħol li kien sar mill-kuntrattur.

SPTAR SAN LUQA - GAMMA CAMERA UNIT

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Edwin S. Grech) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid fiex jikkonsisti l-istaff li qed jaħdem fil-Gamma Camera Unit fl-Isptar San Luqa?

X'miżuri qed jittieħdu biex jitnaqqas il-periklu ta' kontaminazzjoni għall-ħaddiema waqt ix-xogħol tagħhom?

Jista' l-Ministru jinsisti li jiġu ppreparati protokolli għall-operat ta' dan il-unit u li dawn jiġu esegwiti minn kulħadd biex jitnaqqas il-periklu kemm jista' jkun?

Min hu nkarigat minn dan il-unit?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru għall- Iżvilupp Soċjali): Ninsab informat li fil-Gamma Camera Unit bħalissa qiegħed isir it-taħriġ on site tar-radiographers u t-tobba fl-użu ta' l- apparat.

Għal dan il-għan ġew identifikati erba' radiographers li se jingħataw taħriġ ukoll barra minn Malta f'Guy's Hospital, Londra (tnejn marru diġa' u tnejn oħra se jmorru dalwaqt) minbarra taħriġ f'Malta minn speċjalisti barranin kif stipulat fil-kuntratt tax-xiri ta' l-apparat.

Il- persuna nkarigata mill-Unit huwa d-Direttur tad-Dipartiment tar- Radjoloġija.

F'ittra mibgħuta lill-konsulenti kollha dwar dan is-servizz - li qed inpoġġi kopja tagħha fuq il-Mejda tal-Kamra - id-Dipartiment għamilha ċara li dan is-servizz, bħal kull servizz ġdid ieħor, irid jiġi introdott gradwalment.

Ġie identifikat l-istaff meħtieġ biex il-Unit ikun jista' jitmexxa u jibda jagħti servizz kliniku sħiħ meta jintemm il-perjodu ta' taħriġ.

Fil-Unit hemm il-faċilitajiet kollha biex dan ikun jista' jaħdem mingħajr periklu għall-ħaddiema.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-protokolli ġew ippreparati u t-taħriġ ta' l-istaff jinkludi wkoll it-tħaddim ta' dawn il-protokolli u l-metodi kif jiġu maniġġjati l-materjali radjuattivi li jintużaw f'dan is-servizz.

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN S.GRECH: Jista' l-Ministru jgħid jekk dan l-apparat fil- preżent hux qed jaħdem?

Għax skond l-informazzjoni li għandi dan huwa wieqaf.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Qiegħed jaħdem fuq trial period, għax kif diġa' għidt, hemm ċerti affarijiet li għadhom qed jiġu finalizzati.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Jien nifhem li dan hu apparat li jqum il-flus; issa ilna tliet snin biex noperaw dan is-servizz u allura suppost li ilna li għaddejna mit-trial period.

Nerġa' ngħid li l-informazzjoni li għandi hi li dan l-apparat bħalissa jinsab wieqaf.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Dan huwa veru, pero' kien ħareġ tender għax-xiri ta' dan l-apparat li safejn naf jien beda jintrama f'Jannar ta' din is- sena.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Naf li ntrama xi xhur ilu u li biex inawgurajnieh għamilna festa, għamilna kwadru u affarijiet bħal dawn.

Imma wara li ntnefqu dawn il-flejjes kollha jidher li bħalissa mhux qed jaħdem.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Safejn naf jien u skond ir-risposta li għadni kemm tajtek, dan l-apparat għadu qed jitħaddem fuq trial period sakemm jiġu mgħallma l-membri ta' l-istaff.

Fil-fatt l-Onor.

Interpellant diġa' għamel domanda fuq dan is-suġġett li għandha tiġi risposta fis-seduta li jmiss fejn se jingħata risposta għall-mistoqsijiet li qed jagħmel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Moran.

ONOR.

VINCENT C. MORAN: Nixtieq nistaqsi lis-Segretarju Parlamentari jekk jidhirlux li f'apparati u f'dipartimenti bħal dawn, l-istaff għandu jiġi trained qabel jew waqt li jkun ordnat l-apparat, biex meta jiġi l- apparat ma jkunx hemm il-ħtieġa li jdum tliet snin wieqaf sakemm inħarrġu l- istaff u mbagħad nibdew inħaddmuh fuq trial period.

Ma jidhirlux is- Segretarju Parlamentari li dan m'huwiex il-metodu kif għandhom jitmexxew dipartimenti bħal dawn?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Idealment hekk isir, pero' wieħed irid jifhem ukoll li biex jitħaddem dan l-apparat jiddependi ħafna mit-tip ta' apparat li tkun se tixtri.

L-apparat tal-Gamma Camera Unit mhux kollha jaħdmu bl- istess teknika u allura ovvjament wieħed ma jistax jibda jittrenja n-nies tiegħu fuq tip ta' camera qabel ma jkunu ħarġu t-tenders u ġew awarded.

MR SPEAKER: L-Onor.

Moran.

ONOR.

VINCENT C. MORAN: Jista' s-Segretarju Parlamentari jgħidilna jekk fil-call for tenders biex jinxtara apparat bħal din il-Gamma Camera, tiġix imposta l-kondizzjoni li s-suppliers li jiġu awarded it-tender ikollhom l- obbligu li jittrenjaw lit-technicians u jekk hemm bżonn anke lill- konsulenti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma nafx nirrispondik.

Safejn naf jien, dan kien sar, pero' ma nafx jekk hux fil-call for tenders jew meta ġiet awarded it- tender.

Iktar tard inkun nista' nagħtik risposta preċiża dwar dan.

MR SPEAKER: L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jista' l-Ministru jew is-Segretarju Parlamentari jgħidli jekk kemm-il darba l-bord mediku li jibgħat pazjenti għall- operazzjonijiet u għall-kura medika barra minn Malta hux qed jikkonsidra li jestendi l-lista ta' mard li min ibati minnu jkun eliġibbli biex jintbagħat għall-kura barra minn Malta?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma naħsibx li din hija kwestjoni li testendi jew ma testendix il-lista ta' mard.

Hemm ċerti kriterji li jridu jiġu segwiti, fosthom li jekk pazjent ma jkunx jista' jingħata kura bil-faċilitajiet li għandna fil-preżent f'pajjiżna, jintbagħat barra, pero' m'hemm l-ebda klassifikazzjoni ta' dan il-mard.

Kif taf, ovvjament aħna marbutin bil- bilateral agreement rigward in-numru ta' pazjenti li nistgħu nibagħtu barra, pero' m'hemmx klassifikat liema mard jikkwalifika biex jingħata kura barra.

Dawk il-pazjenti li jkollhom bżonn kura li ma tistax tingħata hawn Malta ovvjament jingħataw prijorita'.

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Rigward il-Gamma Camera jista' s-Segretarju Parlamentari jgħidilna hemmx xi ħadd li qed jittrenja lil dawn in-nies bħalissa?

Ninsab inkwetat dwar dan għax, kif għidt, lili nformawni li bħalissa dan l-apparat mhux qed jaħdem, u dan mhux għax għandu xi ħsara, imma għax forsi m'hemmx flus biex jitħaddem.

Ta' min jgħid li fil-preżent kulħadd qed igerger li hemm nuqqas ta' flus.

Mr Speaker, nixtieq inkun naf x'qed jiġri.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Kif diġa' għidt, m'iniex inormat biżżejjed pero' nista' nirrispondik iktar tard bil-miktub, għalkemm għandi informazzjoni li inti għamilt mistoqsija parlamentari oħra proprju fuq dan li qed tistaqsi llum u din dalwaqt se tiġi risposta.

Ma naħsibx li tagħmel differenza jekk tkunx taf ir-risposta llum jew għada.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - CONTROL CARDS TAL-MEDIĊINA

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari numru 24923 magħmula fil-21 ta' Frar, 1995, ċioe' jista' jgħid kemm hawn persuni bħalissa f'Malta u Għawdex maqsuma bejn irġiel u nisa 'l fuq minn 60 sena li huma fuq control cards tal-mediċina skond il-kategorija ta' hawn taħt:-

a) Narcotic Control Cards - Malta; b) Narcotic Control Cards - Għawdex; c) Schedule V - Malta (Yellow cards); d) Schedule V - Għawdex (Yellow cards); e) Diabetic Control Cards - Malta (Blue cards); f) Diabetic Control Cards - Għawdex (Blue cards); g) Control Cards - Malta (Roża); u h) Control Cards - Għawdex (Roża)?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari numru 24923 f'Seduta 414 tal-25 ta' April, 1995.

SPTAR MONTE CARMELI - PAZJENTI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jindika fejn kienu joqogħdu oriġinarjament il- persuni rikoverati fl-Isptar Monte Carmeli maqsumin skond il-kategoriji:-

a) Mobile; b) Semi-mobile; c) Bed-ridden; u d) Psycho-geriatric skond kif mogħtija fit-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari numru 24924?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif dwar ir-residenza tal-pazjenti anzjani - 'l fuq minn 60 sena - qabel ma daħlu l-Isptar Monte Carmeli sa l-10 ta' April 1995, imqassmin skond il-kategoriji fit-tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 24924, qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

SPTAR SAN VINĊENZ DE PAULE - PAZJENTI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jindika fejn kienu joqogħdu oriġinarjament il- persuni rikoverati fl-Isptar San Vinċenz de Paule maqsumin skond il- kategoriji:-

a) Mobile; b) Semi-mobile; c) Bed-ridden; u d) Psycho-geriatric skond kif mogħtija fit-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari numru 24922?

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari) (f'isem il- Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): Ninsab informat li fir-Residenza San Vincenz de Paule tinżamm statistika aġġornata tal-kategoriji ta' residenti kif imsemmi fl-istess mistoqsija.

Fil-preżent tinżamm lista tal-lokalitajiet minn fejn oriġina kull resident, pero' din m'hix kategorizzata kif imsemmi.

Biex wieħed jara f'liema kategorija jaqa' l-1,024 resident u minn fejn oriġina, jinvolvi ċertu ammont ta' xogħol.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Jiġifieri aħna ma nistgħux niġu mogħtija din l- informazzjoni?

Jien napprezza li l-impjegati tad-Dipartiment għandhom ħafna xogħol imma naħseb li kollox jirrikjedi x-xogħol.

Jidhirli li din l- informazzjoni hija importanti, speċjalment minħabba l-iżviluppi li qed isiru u għalhekk nispera li xi darba jkollna risposta għal dan ix-xogħol.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Jien ma jidhirlix li l-informazzjoni mitluba għandha valur għall-għan li qed isemmi l-Onor.

Grech.

MR SPEAKER: L-Onor.

Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Jien jidhirli li din l-informazzjoni hija importanti għax tista' sservi sabiex wieħed jipprova jagħmel studju epidemoloġiku.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: GĦalkemm l-informazzjoni mitluba tinvolvi ħafna xogħol lill-personnel tad-Dipartiment, aħna se nipprovaw nirrispondu din il-mistoqsija iktar tard.

Madankollu jien nibqa' nsostni li din l- informazzjoni m'hix daqshekk importanti għall-istudju epidemoloġiku li jrid isir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN S GRECH: Is-Segretarju Parlamentari donnu qed jakkużana li aħna qed nitolbu din l-informazzjoni biex naħlu l-ħin.

Jekk issa f'dan il- Parlament mhux se nibdew nieħdu l-informazzjoni rikjesta, nistgħu ma niġu xejn mill-ewwel!

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Jien m'iniex qed nakkużak.

Kulma ġara huwa li jien esprimejt l-opinjoni tiegħi u inti esprimejt l-opinjoni tiegħek.

MR SPEAKER: L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Kif nafu, mill-Parlament għaddejna l-liġi rigward saħħet il-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol.

Peress li fl-isptarijiet tagħna hemm impjegati, bħar-radiographers, li jkunu esposti għal ċertu periklu fuq il-post tax-xogħol tagħhom, jista' l-Ministru jgħid jekk l-ispetturi tal- Gvern imorrux jagħmlu spezzjonijiet fl-isptarijiet ħalli jaraw li l-liġi dwar saħħet il-ħaddiem fuq il-post tax-xogħol tiġi osservata.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija bil-miktub ħalli jkun jista' jirrispondiha l-Ministru konċernat għax il-Ministru responsabbli mill-Kummissjoni dwar is-Saħħa tal-Ħaddiema biss jista' jgħid x'jagħmlu l-ispetturi f'dan il-qasam.

SPTARIJIET - PAZJENTI B'SOCIAL CASES

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn persuni fil-preżent li qed jiġu miżmuma fl-istituzzjonijiet imsemmija hawn taħt bħala social cases:-

Fl-Isptar San Luqa; Fl-Isptar Sir Paul Boffa; u Fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex?

Kemm minn dawn huma rġiel u kemm huma nisa, maqsumin f'dawn l-etajiet minn 60-75, 76-85 u 86+?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): Ninsab informat li n-numru ta' pazjenti b'social cases fl-isptarijiet fl-aħħar ta' Marzu 1995 kien kif se ngħid:-

PAZJENTI RĠIEL

ETA' SPTAR SPTAR *SPTAR TA' SAN LUQA BOFFA GHAWDEX TOTAL

60 - 75 10 2 0 12 76 - 85 6 8 0 14 86+ 5 0 0 5

TOTAL 21 10 0 31

PAZJENTI NISA

60 - 75 14 2 2 18 76 - 85 17 17 1 35 86+ 7 14 2 23

TOTAL 38 33 5 76

(*Il-figuri għal Għawdex jinkludu biss social cases li huma rikoverati f'wards akuti.)

SPTARIJIET - ENROLLED NURSES

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: B'referenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari numru 25027, jista' l-Ministru jgħid kemm hemm enrolled nurses jaħdmu f'istituzzjonijiet li jaqgħu taħt ir-responsabilita' tas-Segretarjat ta' l-Anzjani, ċioe' l- Isptar San Vinċenz de Paule, l-Isptar Zammit Clapp; u d-Djar ta' l-Anzjani?

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): Ninsab informat li n-numru ta' enrolled nurses li qed jaħdmu bħalissa huwa kif jidher hawn taħt:

Residenza San Vincenz de Paule 114 full-time u 54 part-time

Sptar Zammit Clapp 25.7 full-time equivalent Djar ta' l-Anzjani 3 Enrolled Nurses

MR SPEAKER: L-Onor.

Moran.

ONOR.

VINCENT C. MORAN: Jista' s-Segretarju Parlamentari jgħidilna jekk jafx kemm hu n-numru ta' enrolled nurses li m'humiex qed jagħmlu nursing duties f'dawn l-isptarijiet?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Nista' nassigurak li n-nurses li m'humiex qed jagħmlu nursing duties f'St Vincent De Paule huma waħdiet; ma nafx il- figura preċiża bl-amment, imma forsi hemm xi tlieta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN S GRECH: Jista' s-Segretarju Parlamentari jgħidilna kemm hemm part-time enrolled nurses li jridu jsiru tal-post?

Hawnhekk qed nirreferi partikolarment għall-enrolled nurses li jaħdmu fl-isptar St. Vincent De Paule.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Fil-fatt kull min ried isir tal-post applika u issa dawn l-applikazzjonijiet qed jiġu kkonsidrati mill-Public Services Commission.

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN S GRECH: Jien jidhirli li fl-Isptar St Vincent De Paule in- numru ta' enrolled nurses part-time huwa kważi d-doppju ta' l-enrolled nurses tal-post.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Le, għax fil-fatt filwaqt li n-numru ta' part-time enrolled nurses huwa ta' 54, in-numru ta' full-time enrolled nurses huwa ta' 114, jiġifieri huwa n-nofs u mhux id-doppju.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-KUMMISSARJI GĦALL-ĠUSTIZZJA

COMMISSIONERS FOR JUSTICE (AMENDMENT) BILL

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, Viċi-President tal-Kumitati, jippresjedi.

Ikompli mit-22 ta' Marzu, 1995.

Klawsola Ġdida 17 - Emenda ta' l-Att ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali.

Att Nru. XV ta' l-1993.

(Kont.)

New Clause 17 - Amendment of the Local Councils Act, 1993.

Act XV of 1993.

(Cont.)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki fuq klawsola ġdida 17?

Il- Ministru.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO (Ministru tal-Ġustizzja u Kultura): Minn dokumentazzjoni li għandi jidher li ma kien hemm ebda diffikulta' fuq Klawsola Ġdida 17 u kien sempliċement il-ħin li ma ppermettiex lill-Kumitat japprova din il-klawsola.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hija li Klawsola Ġdida 17 tkun tifforma parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola Ġdida 17 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola Ġdida 15 - Emenda ta' l-artikolu 3 ta' l-Att prinċipali.

New Clause 15 - Amendment of section 3 of the principal Act.

(Posposta fit-22 ta' Marzu, 1995)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hemm rimarki?

Il-Ministru Refalo.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Nipproponi din l-emenda:

"F" Minflok il-paragrafu (a) li hemm fil-klawżola ġdida 15 kif proposta bl-emenda "C" għandu jidħol il-paragrafu (a) li ġej:

"(a) Minnufih wara l-kliem "mogħtija lilhom b'dan l-Att" għandhom jidħlu l-kliem "jew taħt l-Att ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali"; u minflok il-kelma "jiġifieri" għandhom jidħlu l-kliem "inkluż il- funzjonijiet u s-setgħat";".

"F" For paragraph (a) in new clause 15 as proposed in amendment "C" there shall be substituted the following new paragraph (a):

"(a) Immediately after the words "assigned to them by this Act" there shall be inserted the words "or under the Local Councils Act 1993"; and for the words "that is to say" there shall be substituted the words "including the functions and powers";".

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "F" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi Klawsola Ġdida15 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola Ġdida 15, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 - Titolu fil-qosor.

Clause 1 - Short title.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Nipproponi din l-emenda għal klawsola 1:

"G" Fi klawżola 1 minflok il-kliem "l-Att ta' l-1994" għandhom jidħlu l- kliem "l-Att ta' l-1995".

"G" In clause 1 for the words "Act 1994" there shall be substituted by the words "Act 1995".

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "G" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 1 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 1, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi t-Titolu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

It-Titolu għadda nem. con. u ġie ordnat biex isir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Mr Chairman, nipproponi li l-Iskrivan tal- Kamra jkun awtorizzat jikkorreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel ir- renumbering meħtieġ.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Kumitat jaqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li l-Iskrivan tal-Kamra jkun awtorizzat jikkorreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel ir-renumbering meħtieġ.

Il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi b'emendi.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SERVIZZI TA' MPIEG U TAĦRIĠ

EMPLOYMENT AND TRAINING SERVICES (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani, jekk jogħġbu, iressaq it-Tieni Qari.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ, Kap. 343".

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

RICHARD MUSCAT (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Speaker, dan l-Abbozz ta' Liġi ilu ħafna fuq l- agenda tal-Parlament pero' huwa Abbozz qasir ħafna li l-bżonn tiegħu jirriżulta mill-fatt li hemm differenza bejn it-test Malti u t-test Ingliż tal-Liġi prinċipali, partikolarment f'subartiklu 13 (2) fejn filwaqt jittratta fuq min jirrifjuta li jieħu xogħol jew taħriġ u jgħid li dan jista' jitlef il-prijorita' għall-employment.

Fit-test Ingliż hemm il- kliem:

"When a person who is registered for employment refuses, without a good and sufficient cause, to avail himself of any suitable opportunity for employment or training offered to him by the Corporation, he shall lose his priority for referral for employment and shall be notified accordingly in writing.".

Fit-test Malti l-kliem "or training" ma jeżistix, u hemm il-kliem:

"Meta persuna li tkun reġistrata għal impieg tirrifjuta, mingħajr raġuni tajba u biżżejjed, li tilqa' xi opportunita' xierqa ta' impieg li tkun offerta lilha mill-Korporazzjoni, hija titlef il-preċedenza tagħha għal riferiment għal impieg u tiġi avżata b'dan bil-miktub.".

Ovvjament hemmhekk hemm żball għaliex m'hemm l-ebda dubju li l-intenzjoni kienet li jiġi inklużi ukoll il-kliem it-taħriġ.

Għalhekk b'dan l-Abbozz qed nipproponu emenda żgħira biex dan il-kliem jidħol fil-Liġi prinċipali u allura l-verżjoni Maltija tiġi tikkorrispondi għall-verzjoni Ingliża.

Naturalment minħabba din is-sitwazzjoni ġieli qamu xi diffikultajiet.

Kulħadd jaf li skond il-liġi hija l-verżjoni Maltija li torbot meta jkun hemm diskrepanza u allura jista' jkun hemm każijiet fejn persuna tiġi offruta taħriġ għal xogħol bl-iskop li jgħinha ssib ix-xogħol li qiegħda tfittex u din tirrifjuta t-taħriġ.

Sal-lum ma setgħux jittieħdu l-passi kontemplati f'dan l-artiklu għaliex, kif għidt, meta jkun hemm diskrepanza fit-test tal-liġi, hija l-verżjoni Maltija li torbot.

Għalhekk kulma qed jipproponi dan l-Abbozz hu li jiddaħħal il-kliem "jew taħriġ" fit-test Malti biex dan ikun konformi mat-test Ingliż.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Philip Muscat.

ONOR.

PHILIP MUSCAT: Mr Speaker, naħseb li kemm in-naħa tal-Gvern kif ukoll in-naħa ta' l-Oppożizzjoni jaqblu fil-prinċipju.

Huwa veru li l- ispirtu tal-liġi kien li min jirrifjuta xi taħriġ għall-impieg li jkun qed jirreġistra għalih - għax suppost li dan ġenwinament ikun qed jirreġistra bl-iskop li jaħdem f'dak l-impieg - ...

Allura kien nuqqas li fil-verżjoni Maltija, li hija dik li torbot, ma kienx hemm il-kliem neċessarju għal din il-kondizzjoni.

Pero' jien xtaqt li l-Ministru llum ta aktar informazzjoni lill-Kamra biex naraw f'dawn l-aħħar snin kemm kien hemm każijiet ta' persuni li ġew maqtugħa mir-reġistrazzjoni, mhux għax irrifjutaw xi impieg imma għax irrifjutaw xi taħriġ.

Jekk irrifjutaw xi taħriġ, x'passi ħadet l- Employment and Training Corporation, imxiet mal-verżjoni Ingliża tal-Liġi jew inkella mal-verżjoni Maltija?

Jekk il-Korporazzjoni mxiet bil-verżjoni Maltija, allura bil-liġi ma setgħetx taqta' mir-reġistrazzjoni lil min ikun qed jirreġistra.

Din l-informazzjoni hija relevanti ħafna għad-dibattitu tal-lum, għaliex b'hekk wieħed ikun jista' jifli sew - u mhux iħares b'għajnejh magħluqa - jekk din l-emenda fil-liġi hijiex ġustifikata jew le.

Veru li ġieli jkun hemm nies jirreġistraw għal xi kategorija ta' xogħol u wara ċertu żmien, għal xi raġuni jew oħra, ibiddlu l-kategorija ta' xogħol li jkunu qed ifittxu jew għax ikunu kibru fl-eta' jew għax ma jibqgħux interessati f'dak it-tip ta' xogħol.

L-Employment and Training Corporation għandha xi mezz biex wieħed li jkun qed jirreġistra għal xi impieg jingħata iktar minn opportunita' waħda biex jiġi mħarreġ f'sengħa jew f'xi linja oħra ta' xogħol li għalkemm ma tkunx preċiżament dik li jkun qed ifittex, almenu tkun relatata?

X'kondizzjonijiet ta' training hemm għal dawk in- nies li jkunu jirreġistraw u jkunu ta' ċertu eta' u jista' jkollhom xi diffikultajiet finanzjarji?

X'kumpens għandu jkun hemm għal min jieħu t- taħriġ?

Illum l-Oppożizzjoni tixtieq tkun taf xi training qed tagħti l- Employment and Training Corporation għax mill-aħħar rapport tas-sena li għaddiet nafu li kien hemm programm "training the trainers".

GĦalkemm fuq il-karta jingħad li wieħed irid jiġi mħarreġ, u issa huwa obbligat iktar minn qabel li jiġi mħarreġ għall- impieg li qed jirreġistra għalih, ovvjament jekk ma jkollokx biżżejjed faċilitajiet biex tħarrġu ma tistax tagħmlu produttiv u effiċjenti fil-linja li jkun qed jirreġistra għaliha.

Mir-rapporti ta' l-Employment and Training Corporation jidher li l- korsijiet huma qosra wisq u superfiċjali u allura m'hemmx iċ-ċans li wieħed jiġi mħarreġ b'mod sodisfaċenti għall-impieg li jixtieq isib.

GĦalhekk wieħed irid janalizza sew jekk it-taħriġ li qed jingħata llum huwiex sodisfaċenti u jekk jistax jiġi offrut lil kull min qed jirreġistra għal kull kategorija ta' xogħol.

X'se jkun ir-riżultat jekk ma jingħatax taħriġ għat-tip ta' xogħol li wieħed ikun qed jirreġistra għalih?

Huwa importanti li wieħed mhux biss jagħmel il-liġi fuq il-karta u jagħmel il- kondizzjonijiet, imma jrid jara li dawn jiġu implimentati.

L-Employment and Training Corporation għandha l-obbligu u d-dmir li tara li dawk in-nies li llum għandhom bżonn it-training fid-diversi oqsma tas-soċjeta' Maltija, dan it-taħriġ jeħduh u jeħduh b'effiċjenza.

L-impressjoni li għandi mir- rapport li ħareġ is-sena l-oħra - naħseb li issa wasal biex joħroġ rapport ieħor - hija li hemm nuqqas ta' faċilitajiet u anke personnel neċessarji għat-taħriġ.

Dan il-Gvern wiret skemi ta' taħriġ bħalma hi l-ESTS, nies tekniċi, skejjel tas-snajja' u istituti tekniċi, u għalhekk ma kellux ikun diffiċli għall-ETC li jkollha l-għodda u l-mezz biex tħarreġ liż-żgħażagħ li jispiċċaw mit-technical institutes u mit-trade schools.

Hemm differenza kbira bejn it-taħriġ fuq il-bank ta' l-iskola u t-taħriġ fuq il-bank tax- xogħol.

GĦalhekk huwa importanti li wieħed jagħmel analiżi u jara x'qed isir fid-diversi oqsma ta' l-ETC.

Wieħed jifhem li mhux il-privat biss għandu bżonn ir-riżorsi umani, imma anke l-Gvern stess.

Per eżempju, fid- Dipartiment ta' l-Argikoltura kien hemm sezzjoni li kienet tieħu ħsieb tagħti pariri fuq il-mard tas-siġar u ż-żabra, imma llum din tinsab kważi mingħajr nies.

Dan ifisser li lanqas il-Gvern m'għandu nies imħarrġa fil- postijiet fejn l-aktar li hemm bżonnhom.

Tajjeb li fid-dawl ta' l-ispejjeż kbar li ħallas dan il-Gvern lill-MSU, wieħed jeżamina jekk ir- rakkommandazzjonijiet li għamlet ġewx implimentati fid-diversi dipartimenti tal-Gvern ħalli naraw jekk l-ewwel passi f'dak li għandu x'jaqsam ma' taħriġ sarux sew u sarux fejn hemm bżonn.

Fi ftit kliem qed ngħid li għandu jkun hemm moviment ta' riżorsi umani biex fejn hemm nies żejda jew nies li mhux qed jiġu utilizzati biżżejjed, jiġu utilizzati aħjar f'dipartimenti oħra.

Waħda mill-affarijiet li wieħed iħabbat wiċċu magħhom hija l-after-sales service.

Is-settur privat m'għandux ikollu l-interess li jbigħ il-prodott, imma għandu jara wkoll li jagħti an after-sales service ta' maintenance fuq il-prodotti li jkun biegħ.

F'dawn is-setturi wieħed jara l-faqar li għad għandna f'dawk li huma riżorsi umani mħarrġa fi snajja' li llum il-pajjiż għandu bżonnhom ħafna minħabba l-firxa li dejjem qed tikber ta' kwantita kbira ta' white goods.

GĦalhekk wieħed irid jara u jeżamina ċ-ċirkostanzi tal-lum fejn qed ipoġġulna piż fuqna, speċjalment fuq l-Employment and Training Corporation, sabiex ir-riżorsi umani li għandna fil-pajjiż - u għandna ħafna - jiġu utilizzati sew u jiġu channelled f'dawk l-oqsma fejn wieħed irid jikkordina ma' l-industriji Maltin, mal-Kamra tal-Kummerċ u mas- setturi kollha biex flimkien jaraw il-bżonnijiet li għandha Malta.

Huwa fatt ukoll li wieħed min-nuqqasijiet li għandna huwa fit-taħriġ ta' nies għall-għajnuna u għall-prevenzjoni ta' inċidenti waqt il-ħin tax- xogħol.

Jien inħoss li waħda mill-affarijiet li għandna nagħmlu hija li nħarrġu nies apposta ħalli fil-fabbrika fejn ikunu jaħdmu jkunu jistgħu jgħallmu lil xulxin ħalli jsiru inċidenti mill-inqas.

Wieħed irid jara li jkun hemm nies imħarrġa fil-fabbriki u l-postijiet tax-xogħol biex il- ħaddiem jiġi protett kemm b'mezzi preventivi u anke mezzi ta' first-aid li jista' jkun hemm bżonn.

Jien naħseb li l-emenda li qed iressaq il-Gvern hija tajba għalkemm tista' tiġi abbużata.

Kif għidt qabel, meta nkunu qegħdin nikkonsidraw it- taħriġ wieħed irid jikkonsidra wkoll iċ-ċirkostanzi ta' dak li jkun qed jirreġistra, jiġifieri l-inklinazzjoni tiegħu, l-eta' tiegħu u fatturi oħra ħalli ma jinqatax mir-Reġistru bl-addoċċ.

Jien għandi nifhem li jekk ma jkunx hemm element politiku - kif naħseb li hemm fl-ETC għaliex dawn in- nies huma placed hemm minħabba their political feelings - ma jkunx hemm il- ħtieġa li lin-nies naqtgħuhom mir-Reġistru u nħalluhom jgħumu unemployed u ma jieħdu xejn.

Nispera li dan il-paraventu jinqata', għax inkella ma naslux li lil dawn in-nies tassew insibulhom job xieraq.

Wara kollox, ma jkunx diffiċli li wara l-paraventu jkun hemm nies appuntati minna ħalli jsibu xogħol adatt għal dawk li jkunu jridu xi job tajjeb.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Is-soltu jkun il-mument li niddiskutu l-istat ta' taħriġ f'pajjiżna meta jitressqu fil-Kamra l-Estimi tal-Korporazzjoni għax- Xogħol u Taħriġ, pero' naħseb li din l-emenda li qed titressaq illum tagħtina wkoll l-opportunita' biex niddiskutu ftit dan il-qasam daqshekk importanti għal pajjiżna.

Hija emenda li s'intendi naqblu magħha u huwa importanti li naqblu magħha mhux biss b'mod formali imma wkoll b'mod sostanzjali.

Illum f'pajjiżna ħadd aktar m'għadu jissogra jitkellem kontra t-taħriġ jew iqis li t-taħriġ huwa superfluwu jew irrelevanti.

Pero' l- aktar ħaġa li għadha inkwetanti f'pajjiżna hi li waqt li bil-fomm ilkoll nitkellmu fuq kemm it-taħriġ huwa importanti, il-fatti ma jirriflettux biżżejjed l-importanza li ngħidu li għandu t-taħriġ f'pajjiżna.

Nerġa' ngħid, kulħadd jitkellem fuq l-importanza tat-taħriġ kemm għal min se jidħol fid-dinja tax-xogħol u kemm għal dawk li jkunu qed jaħdmu għax illum spiċċa ż-żmien li tkun imħarreġ darba għal dejjem, jew li tkun edukat darba għal dejjem.

Iċ-ċirkostanzi, l-impiegi, l-isfidi fid-dinja tax- xogħol u allura l-kapaċitajiet meħtieġa għal xogħol partikolari jinbidlu kontinwament u għalhekk hemm bżonn it-taħriġ.

Hemm ukoll bżonn ta' taħriġ għal min jispiċċa mix-xogħol u jrid jipprova jsib xogħol ieħor, kif ukoll għal dawk li ilhom żmien twil ifittxu xogħol u ma sabux - f'rapporti uffiċjali ġie indikat li l-problema tal-long-term unemployment hija problema - jew għax ma jkunux fittxew bis-serjeta'; jew għax għandhom xi problemi oħra, forsi minħabba l-eta' jsibuha diffiċli biex jerġgħu jaqbdu d- dinja tax-xogħol.

Jien nixtieq li nirriflettu ftit fuq it-taħriġ ta' dawk li se jibdew ix- xogħol.

Naħseb li wasal iż-żmien li nirrevedu bis-serjeta' l-iskemi ta' apprentistat li għandna f'pajjiżna u l-kontenut tat-taħriġ li jingħataw żgħażagħ li għadhom se jsibu x-xogħol għall-ewwel darba.

Jien konvint li l- kapaċita' min-naħa taż-żgħażagħ tagħna mhix nieqsa.

Fil-fatt ftit ilu ħassejtni kburi nitkellem ma' imprenditur Kanadiż li investa hawn Malta u issa qed ikabbar ix-xogħol tiegħu, għax dan qalli li l-aktar ħaġa li togħġbu fiż-żgħażagħ Maltin hi li fejn hu jikkalkola li ż-żgħażagħ Kanadiżi jieħdu 16-il xahar biex jitgħallmu ċerti snajja', iż-żgħażagħ tagħna kapaċi jitħarrġu fi żmien sitt xhur.

Din hija xi ħaġa tajba u għandna napprezzaw dan ir-riżors uman f'pajjiżna.

Pero' waħda mill-affarijiet li nisslet fih dan l-ottimiżmu u din il-fiduċja fiż-żgħażagħ tagħna kienet it-taħriġ li hu ddisinja għaż-żgħażagħ tagħna, taħriġ relevanti għax-xogħol tagħhom li jagħtihom il-kapaċita' li jsolvu l-problemi li jiltaqgħu magħhom fuq il- post tax-xogħol.

B'hekk il-biċċa xogħol li jingħataw biex jagħmlu jkunu jafu u jagħmluha sew.

Mr Speaker, jien naħseb li f'ċerti skemi ta' taħriġ li għandna, per eżempju, areas partikolari ta' l-ESTS, liż-żgħażagħ tagħna qed nagħtuhom wisq orjentament dejjaq, fis-sens li l-livell tas-snajja' huwa baxx.

Ħalli nagħti eżempju.

Fl-ESTS hemm żgħażagħ li qed jagħmlu t-tlett ijiem tax- xogħol tagħhom ma' l-Enemalta.

F'dan il-każ it-tip ta' taħriġ prattiku li qed jingħataw hemmhekk huwa ddisinjat għal xogħol li f'pajjiżna jeżisti biss fl-Enemalta.

Aħna nafu li dawn iż-żgħażagħ m'għandhom l-ebda garanzija li se jingħataw impieg ma' l-Enemalta meta jispiċċaw l-iskema ta' appretistat, apparti l-fatt li jista' jkun ukoll li fis-snin li ġejjin l- Enemalta ma jkollhiex growing capacity tali li tassorbi lil dawk iż- żgħażagħ li qed jingħataw taħriġ magħha fi ħdan l-ESTS.

Jien nappella bis- serjeta' biex il-kontenut tat-taħriġ prattiku li jingħataw iż-żgħażagħ ma jkunx dejjaq u ma jkunx marbut wisq ma' tip ta' xogħol li mhux se jkollhom ċans jagħmluh f'pajjiżna għaliex it-tentazzjoni għal dawk iż-żgħażagħ tkun - diġa' jkollhom tentazzjonijiet għax jaraw żgħażagħ oħra ta' l-eta' tagħhom jaħdmu u jaqilgħu flus aktar minnhom - li jibdew id-dinja tax- xogħol kmieni, l-aqwa li jaqilgħu xi ħaġa, ħalli mbagħad 'il quddiem jiddispjaċihom li ma tħarrġux u ma tgħallmux meta messhom għamlu hekk u kellhom l-opportunita' li jagħmlu hekk.

Jien nappella li wasal iż-żmien li nirrevedu l-kontenut tat-taħriġ, għax kif inhuma ddisinjati l-iskemi ta' apprentistat li għandna u l-kontenut tat-taħriġ prattiku li qed jingħataw iż-żgħażagħ tagħna, jidher li wħud mill-korsijiet huma dojjoq wisq, huma marbuta wisq ma' xogħol li mbagħad mhux se jsibu jagħmluh.

Meta qed nitkellem fuq din l-iskema, nixtieq inqajjem punt fuq problema li ltqajt magħha dan l-aħħar u nittama dan il-punt jingħata l-attenzjoni li jixraqlu biex jekk hemm bażi f'dak li qed ngħid, is-sitwazzjoni tiġi rimedjata.

Jien informat li żgħażagħ li qed isegwu skema ta' taħriġ biex jieħdu l-liċenzja A ta' electricians, ħalli jkollhom il-possibilita' li jagħmlu l-eżami għal-liċenzja B, biex jingħataw dik il-liċenzja jridu jkunu għamlu tliet snin xogħol ta' electricians.

Jien informat li l-Enemalta lil dawn iż-żgħażagħ m'hijiex tiffirmalhom ċertifikat li juri li fil-fatt għamlu tliet snin jagħmlu dak ix-xogħol mal-Korporazzjoni.

Allura meta dawn iż-żgħażagħ jiġu biex jagħmlu l-eżami għal-liċenzja B, qed ikollhom problemi serji u qed ikunu żvantaġġjati komparati ma' oħrajn li jipprovdu dan iċ-ċertifikat.

Nerġa' ngħid, dawn forsi jidhru dettalji u jolqtu biss ftit nies, pero' jekk hu hekk tajjeb li wieħed jieħu ħsieb jirrimedjahom għaliex dan m'hux mod kif ninkoraġġixxu liż-żgħażagħ tagħna jħarrġu lilhom infushom, imma nkunu qed inħajruhom jitilqu l-impenn ta' taħriġ u jibdew id-dinja tax- xogħol malajr kemm jista' jkun.

Din hija xi ħaġa li ma taqbilx lil pajjiżna għax wara kollox hi kemm hi cliche l-asserzjoni li pajjiżna jimxi 'l quddiem skond kemm għandu nies imħarrġa u edukati, din hija asserzjoni li rridu nibqgħu nagħmluha u aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar se jkollna bżonn nagħmluha.

GĦalhekk, nerġa' ngħid, l-appell tiegħi hu li naraw li l- iskemi ta' taħriġ li għandna jkunu disinjati tajjeb b'mod li jagħtu liż- żgħażagħ li jkunu qed jagħmlu dan it-taħriġ il-flessibilita' li titlob illum id-dinja li qed tinbidel b'mod mgħaġġel.

GĦad għandna ħafna apprentistati li huma narrow-skilled u li jieħdu narrow craft approach.

Għandhom ikunu l-istess nies li raw l-importanza li jbiddlu l-orjentament ta' l-iskejjel tas-snajja' għandhom li jaraw li jekk huwa importanti li ma nagħlqux lill-ġuvintur u t-tfajliet ta' 14 jew 16-il sena f'sengħa dejqa, bl-istess prinċipju huwa importanti wkoll li filwaqt li l-iskemi ta' taħriġ kemm jista' jkun jagħtu l-kapaċitajiet prattiċi li l-ħaddiema jkollhom bżonn biex ikunu kapaċi jagħmlu l-biċċa xogħol li se jidħlu għaliha, fl-istess ħin dan it-taħriġ ikun flessibbli u wiesa' biżżejjed biex ikunu kapaċi jbiddlu x-xogħol tagħhom, ikunu kreattivi u jsolvu l- problemi li jiltaqgħu magħhom.

Is-suspett tiegħi hu li ħafna mit-taħriġ li qed jingħata m'huwiex relatat ma' dan it-tip ta' approach u għalhekk għandna l-problemi.

Allura hemm bżonn li fit-taħriġ u l-iskemi ta' apprentistat ikun hemm aktar kordinament bejn ix-xogħol li se jagħmlu u t- taħriġ li jingħataw.

F'pajjiżna sfortunatamanent għad għandna diviżjoni kbira bejn id-dinja tat-tagħlim u d-dinja tax-xogħol, u konsegwenza t'hekk qed ibatu ż-żewġ oqsma u qed ibati ċertu tip ta' tagħlim impostat b'mod astratt u b'mod pjuttost nieqes minn ċertu saħħa għaliex il-kapaċita' tal-kultura u l- kapaċita' ta' l-edukazzjoni hi li mhux sempliċement tkun taf dwar xi ħaġa imma li tkun kapaċi tagħmilha u kapaċi ssolvi l-problemi li tiltaqa' magħhom.

F'Malta għal żmien twil inbniet it-tradizzjoni li aktar ma teduka u tħarreġ ruħek, aktar tinqata' mix-xogħol prattiku.

Imma din hija attitudni żbaljata li għadna qed inbatu minnha; dan it-tip ta' preġudizzju kontra l-fatt li rridu nħammġu jdejna bix-xogħol, li rridu li t-tagħlim u t- taħriġ iservu biex insolvu problemi prattiċi, għadna nbatu minnu.

Sfortunatament dan it-tip ta' approach qiegħed anke jivvizzja oqsma fejn tistenna li m'għandux ikun hekk.

Per eżempju, insibu nies li għax jitħarrġu, jingħataw diploma jew imorru jagħmlu xi kors l-Universita' konness ma' social work ma' persuni b'diżabilita' u b'diffikultajiet, jifformaw l-opinjoni żbaljata u perikoluża ħafna li issa għax tħarrġu aktar, m'huwiex kompitu tagħhom li jkomplu jagħmlu dak ix-xogħol jew li jagħmluh aħjar milli kienu jagħmluh qabel, imma xogħolhom issa huwa li joqogħdu wara skrivanija jiktbu rapporti dwar kif ħaddieħor għandu jagħmel dak ix-xogħol.

Din hija xi ħaġa li pajjiżna jrid jegħleb jekk it-taħriġ irid iservi tassew biex intejbu l-kwalita' tax-xogħol li nagħmlu u mhux biex nitħarrġu jew nedukaw irwieħna ħalli ninqatgħu mix-xogħol.

Għalhekk irridu nkomplu nsaħħu bis-serjeta', u mhux bil-kliem biss, l-idea li t- tagħlim, il-kultura u x-xogħol qegħdin hemm biex insaħħu u nistimulaw lil xulxin.

Jien ma ngħidx li t-tagħlim huwa superjuri għax-xogħol jew li x- xogħol huwa superjuri għat-tagħlim, imma li jekk it-tagħlim u x-xogħol imorru flimkien u jiffertilizzaw lil xulxin jirbħu t-tnejn li huma.

Nerġa' ngħid, ħafna drabi t-taħriġ li jingħata f'pajjiżna jew ma jkunx relevanti biżżejjed għall-problemi li niltaqgħu magħhom fuq il-post tax- xogħol, jew ikun meħud minn kotba ta' pajjiżi oħra miktubin fi żmenijiet oħra; ħafna drabi min ikun iddisinja t-taħriġ ikun qara xi ħaġa 20 jew 30 sena ilu u jkompli jiddisinjah b'dak il-mod.

Min-naħa l-oħra dan it-tip ta' nuqqas ta' kapaċita' li ġej minn min jgħallem biex isolvi problemi prattiċi fid-dinja tax-xogħol isaħħaħ preġudizzju - li huwa perikoluż daqs l-ieħor - li t-taħriġ u l-edukazzjoni m'humiex relevanti għad-dinja tax- xogħol.

Jien ngħid li hemm bżonn li negħlbu din id-dikotomija perikoluża, għaliex sakemm tibqa' kif inhi la t-taħriġ ma jsir sew u lanqas ix-xogħol.

Il-futur ta' pajjiżna jiddependi ħafna mill-kwalita' ta' xogħol li kapaċi nagħmlu.

It-taħriġ huwa wieħed mill-fatturi neċessarji biex intejbu l- kwalita' tax-xogħol tagħna f'kull qasam.

M'huwiex sew li naħsbu li t- taħriġ isolvi l-problemi kollha fuq il-post tax-xogħol, għax dan jiddependi mill-organizzazzjoni fuq il-post tax-xogħol kif ukoll mill-attitudni tal- management, mill-istrutturi u mill-ambjent.

It-taħriġ huwa biss wieħed mill-fatturi importanti, imma jekk mhux se nsolvu din id-dikotomija li semmejt, huwa inutli li noqogħdu niddiskutu l-importanza tat-taħriġ, għax nerġa' ngħid li l-ewwel ħaġa li għandna nagħmlu hija li nsaħħu l-kwalita' tat-taħriġ ħalli nagħtu l-kapaċita' li hemm bżonn biex intejbu l-kwalita' tax-xogħol u nsolvu l-problemi li jinħolqu fuq il-post tax-xogħol.

Bil- kliem kulħadd jgħid kemm it-taħriġ huwa importanti, iżda bil-fatti ħafna drabi ma nkunux qed insostnu u nappoġġjaw bis-serjeta' attivita' bħal din li tant hija importanti għall-futur ta' pajjiżna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Ladarba hawn l-opportunita' li wieħed jitkellem dwar l-Employment and Training Corporation naħseb li huwa tajjeb li wieħed jagħmel xi rimarki dwar ċerti problemi fil-qasam tax-xogħol jew aħjar fil-qasam tan-nuqqas ta' impieg, għax ma naħsibx li l-pajjiż qed jiddedika l-attenzjoni tiegħu u ċertament mhux qed joħroġ miżuri sabiex isolvu dawn il-problemi.

L-ewwel problema li nħoss li rridu nagħtuha iktar ħsieb hija dik ta' nies li jsibu ruħhom bla xogħol f'eta' avvanzata.

Nies 'il fuq minn 50 sena li wara li jkunu ilhom f'ċertu xogħol għal medda ta' madwar 30 sena, f'daqqa waħda jsibu ruħhom liċenzjati mill-impieg għar-raġuni li x-xogħol li kienu jagħmlu jkun spiċċa jew li l-post fejn ikunu mpjegati jnaqqas in-numru ta' ħaddiema.

Allura dawn isibu ruħhom mitfugħin fis-suq tax-xogħol - kif inhu msejjaħ - bid-diffikulta' kbira li t-tendenza ta' kull min qed jiddomanda ħaddiema hija li jagħżel ħaddiema ta' eta' żgħira u jiskarta oħrajn ta' eta' kbira.

GĦalhekk insibu numru ta' persuni li wara li jkunu taw snin twal ta' servizz, jispiċċaw diżokkupati u meta jipprovaw ifittxu xi xogħol ieħor isibu kullimkien magħluq sepliċement minħabba l-eta' avvanzata tagħhom.

Din il-problema ma nsibuhiex biss f'pajjiżna imma teżisti anke f'pajjiżi oħra, imma aħna jinteressana immedjatament minn pajjiżna.

Peress li fl-Abbozz ta' Liġi li qed niddiskutu hija regola stabbilita li n-nies li jkunu qegħdin jirreġistraw għax-xogħol jiġu mogħtija opportunita' ta' xogħol skond il-prijorita' tar-reġistrazzjoni tagħhom, meta l- Korporazzjoni tirreferi għal min ikun qed jirreġistra biex jimtlew xi postijiet tax-xogħol ma tistax tippreferi lil dawk in-nies li jkunu ta' ċerta eta' u minħabba f'hekk dawn isibu aktar diffikulta' minn nies ta' eta' iżgħar biex jiġu offruti xogħol.

Jien naħseb li għandu jinstab mezz kif nies ta' ċerta eta' li ġenwinament iridu jaħdmu - ħafna minnhom ikunu demoralizzati minħabba l-fatt li għax huma ta' eta' avvanzata ħadd ma jagħtihom preferenza fl-għażla ta' impieg - jingħataw preferenza meta jiġi offrut xi xogħol jew meta jkun hemm talba lill-Korporazzjoni biex tirreferi xi ħaddiema għall-impieg.

Aħna ma nistgħux inservu l-kuxjenza tagħna billi ngħidu li llum m'hux il-ħaddiema qed jiġru wara x-xogħol imma x-xogħol qed jiġri wara l-ħaddiema għax għandna numru ta' ħaddiema ta' ċerta eta' li qegħdin jiġru wara x-xogħol u minħabba l-eta' tagħhom ma jingħatawx xogħol.

GĦalhekk inħoss li ta' min jikkonsidra jekk ħaddiema li intortament sfaw bla xogħol wara ħajja twila ta' xogħol, għandhomx jingħataw konsiderazzjoni prioritarja u preferenzjali ħalli n-numru qasir ta' żmien li baqagħlhom qabel ma jaslu għall-pensjoni, iqattgħuh attivi f'impieg u m'hux disokkupati kontra r-rieda tagħhom u b'effett ħażin ħafna fuq il-moral tagħhom.

It-tieni problema li nħoss li rridu nagħtu aktar kas tagħha hija l- problema ta' numru ta' ħaddiema li m'humiex qed jaħdmu u li m'għandhomx sengħa.

GĦalkemm qed nitkellmu fuq id-dritt tal-Korporazzjoni li tesiġi li fejn ikun hemm opportunita' ta' taħriġ adattat għal min qed jirreġistra għax-xogħol, jekk din l-opportunita' ma titteħidx, allura min jirrifjuta bla raġuni jinqata' mir-reġistrazzjoni għall-impieg u jitlef il-priorita', huwa fatt li hemm numru ta' ħaddiema li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol li huma bla sengħa u li sfortunatament bir-rieda tajba kollha ta' kulħadd xorta waħda m'humiex ħaddiema li jistgħu jiġu mħarrġa f'sengħa.

Dawn aktarx huma nies li fl-eta' tagħhom ta' l-iskola jkunu tilfu kull opportunita' li jitgħallmu sengħa u la jitgħallmu skola u lanqas jitgħallmu sengħa.

Fil-każ ta' dawn in-nies imbagħad huwa diffiċli li f'eta' aktar avvanzata jiġu persważi, imħeġġa jew imħajra biex jitgħallmu sengħa għaliex aktarx li huma nies li m'humiex kapaċi jitgħallmu sengħa u għalhekk l-opportunita' ta' taħriġ, kbira kemm tkun kbira, xorta waħda ma tistax tagħmlilhom ġid.

Jidhirli li l-pajjiż m'hux qed jaħseb biżżejjed dwar il- fatt li persentaġġ ta' nies ta' l-eta tax-xogħol se jkunu nies li la tgħallmu sengħa u lanqas huma kapaċi jitgħallmu sengħa, u għalhekk il- pajjiż irid jara li jkun hemm numru ta' postijiet available għal nies bħal dawn.

Minħabba r-restrizzjonijiet fuq il-mobilita' ta' l-impieg - fosthom li min qiegħed jaħdem ma jistax jiġi konsidrat għal impieg ieħor meta min qed jitlob li jimla' dak l-impieg jitlob nies mill-Korporazzjoni - jiġri li jekk hemm nies li għandhom is-sengħa imma qegħdin f'impieg fejn jagħmlu xogħol li ma jirrikjedix sengħa, il-fatt li huma diġa' mpjegati, ikun ta' ostakolu għalihom sabiex jiġu kkonsidrati għal opportunitajiet ta' impieg f'postijiet fejn wieħed jirrikjedi ċerta sengħa.

Din hija sfortuna għaliex kieku n-nies li għandhom sengħa imma qegħdin jagħmlu xogħol li ma jirrikjedix sengħa jieħdu l-opportunita' - għaliex m'humiex ostakolati mil- liġijiet li għandna - ta' postijiet ta' xogħol li jirrikjedu sengħa, huma jivvakaw il-postijiet tagħhom għan-nies li m'għandhomx sengħa u li ma jistgħux jew m'humiex kapaċi jitgħallmu sengħa biex okkupaw huma dawn il- postijiet.

Nieħdu l-eżempju tipiku, il-post ta' watchman.

Il-post ta' watchman, apparti l-kwalitajiet li wieħed jitlob biex persuna timla' dan il-post, m'huwiex post li jirrikjedi sengħa, u huwa għajb li jkollok numru ta' nies li jkollhom sengħa u jimlew post ta' watchman, mentri mbagħad issib numru ta' nies li m'għandhomx sengħa, ma jistgħux jitgħallmu sengħa u li ma jistgħux jaħdmu għax m'hemmx xogħol available għalihom.

Allura jkollok numru ta' nies li jkunu qed jirreġistraw bħala labourers u li faċilment ikunu jistgħu jagħmlu xogħol ta' watchmen u mbagħad ikollok numru ta' watchmen li għalkemm għandhom sengħa ma jistgħux jokkupaw xogħol li jirrikjedi sengħa għax ma jistax ikun hemm din il-mobilita' minn post għall- ieħor minħabba li l-liġijiet li għandna ma jippermettux lil min hu impjegat jiġi kkunsidrat li jimla post li jkun vakanti.

Nifhem li jekk wieħed ineħħi r-restrizzjoni li għall-postijiet vakanti l-Employment Corporation toffri biss nies li qed jirreġistraw, jista' jinħoloq chaos u tista' tinħoloq ukoll opportunita' ta' abbuż.

Jiena jidhirli li f'kamp ta' impieg ma' dipartimenti u kumpanniji li huma governattivi, parastatali u li l- Gvern għandu kontroll fuqhom, tista' tinħadem skema fejn wara li jsir survey u assessment dettaljat tan-nies li jokkupaw postijiet li ma jirrikjedux sengħa u fejn l-individwi li jokkupaw dawn il-postijiet huma nies tas-snajja', il-Gvern, il-korporazzjonijiet u l-kumpanniji jistgħu jirrimedjaw biex dawn il-postijiet jiġu vakati minn dawn in-nies u jimtlew minn oħrajn li m'għandhomx sengħa.

MR SPEAKER: Il-Ministru Falzon, bil-permess ta' l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Fit-teorija dan huwa tajjeb imma allura fil- prattika dawn il-korporazzjonijiet u kumpanniji se jġegħlu lin-nies li għandhom sengħa u li qed jagħmlu xogħol ta' watchmen jitilqu xogħlhom u jmorru jkaħħlu, jiżbgħu u whatever biex in-nies li ma jafu jagħmlu xejn ...

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Id-domanda hija jekk intix se ġġegħlhom jagħmlu dan.

Jiena se nirrispondik imma qabel nitlob lill-Gvern jikkonsidra l-kontinġenza l-oħra.

Jiena qed ngħid li anke jekk dawn jixtiequ jagħmlu hekk, ma jistgħux jiġu kkonsidrati li jimlew postijiet li jirrikjedu sengħa għax meta l-employer jitlob l-ismijiet lill-ETC, din ma tistax tissottometti ismijiet ta' nies li diġa' qegħdin fl-impieg.

Mela jekk jiena watchman u naf nagħmel ix-xogħol ta' electrician u hemm post ta' electrician available ma' korporazzjoni, din titlob lill-ETC, tingħatha lista ta' nies li qed jirreġistraw bħala electricians, jintagħżel numru ta' nies minnhom u jiena li qiegħed impjegat bħala watchman mal-Gvern ma nistax niġi kkonsidrat minn dik il-korporazzjoni allavolja nkun nixtieq.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Min jixtieq?

That is where you are wrong.

Inti imma tixtieq bħala Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Issa se niġi għad-domanda dwar jekk iġġegħlhomx.

Jiena qed ngħid li minħabba r-restrizzjonijiet li hawn fil- liġi li saru minn Gvern Laburista stess, jista' jkun hemm każi fejn min irid jiġi kkunsidrat biex jimla' post ta' sengħa ma jistax jiġi kkonsidrat għax huwa diġa' fl-impieg.

Qed jintqal li din hija ipotetika għax ħadd ma huwa fil-pożizzjoni li jkun jrid jitlaq il-post li għandu ta' bla sengħa biex jieħu post ieħor fis-sigur u fiċ-ċert li jirrikjedi sengħa.

Naħseb li din l-ipotesi m'hijiex remotissima u jekk hija remota u wieħed jipprovaha ma toħloqx diżgwid u disturb kbir għax ir-rispons jista' jkun żgħir.

Fl- opinjoni tiegħi din għandha tiġi tested u naħseb li jekk ħaġa bħal din tiġi ppruvata, ikun hemm nies li fil-fatt jagħżlu post ta' sengħa u li jkun ukoll fiċ-ċert minflok ikomplu jżommu post ta' bla sengħa.

Issa ħalli nirrispondi d-domanda li saret dwar jekk hux qed jiġi suġġerit illi min għandu sengħa u qed jokkupa post li ma jirrikjedix sengħa għandux jiġi sfurzat kontra r-rieda tiegħu li jmur f'post li jirrikjedi sengħa, liema sengħa huwa għandu.

Jiena nitlob lill-Kamra tikkonsidra dan il- konċett.

Jekk post jirrikjedi sengħa, min m'għandux dik is-sengħa m'għandux dritt jippretendi li jokkupa dak il-post.

Jekk post ma jirrikjedix sengħa, min għandu sengħa m'għandux dritt jippretendi li jokkupa dak il-post.

Mela allura jekk il-pajjiż jirrikjedi li min għandu sengħa mhux biss dan isarraf id-dritt li jkun impjegat imma li jutilizza dik il-ħila li għandu li swiet lill-pajjiż il-flus biex għallmu dik is- sengħa, dan ma jistax jippretendi li għandu d-dritt li jokkupa post li ma jirrekjedix sengħa meta l-pajjiż għandu problema li għandu numru ta' nies li m'humiex kapaċi jitgħallmu sengħa - mhux ma jridux jitgħallmu - u l- pajjiż ma jistax joffrilhom impieg għaliex m'għandux numru biżżejjed ta' impiegi biex jissodisfa n-numru ta' nies li m'humiex kapaċi jitgħallmu sengħa.

Jien jidhirli li dan il-konċett m'huwiex għal kollox stramb; konċett li jista' jiġi approfondit u li naħseb li dwaru jista' jsir attentat jew tentattiv biex jitwettaq.

Jien żgur li hi xi ħaġa loġika, issa jekk tistax titwettaq fil-prattika hi ħaġa oħra imma żgur li fit- teorija hija ġusta u li wieħed żgur li għandu jinsisti fuqha u jippropagaha.

Dan hu ħsieb u konċett li għandu jiġu propagat.

Mr Speaker, it-tielet rimarka li xtaqt nagħmel hi dwar it-taħriġ li qed jiġi offrut mill-Korporazzjoni.

Jien naf li kull tant żmien jingħataw l- aħbarijiet ta' kemm il-Korporazzjoni kkonduċiet korsijiet ta' taħriġ u kemm nies utilizzaw u bbenefikaw minn dawn il-korsijiet u li fl-aħħar anke sabu mpieg; imma jien jidhirli li wasal iż-żmien li wieħed jirrevedi għal darba oħra jekk il-Korporazzjoni hijiex adattata u għandhiex il-mezzi biex tipprovdi t-taħriġ u l-korsijiet ta' taħriġ, speċjalment dak tekniku.

M'iniex qed nirreferi għal taħriġ fl-iskills ta' l-uffiċċju imma għal suġġetti tekniċi.

M'hemmx dubju li l-ETC la għandha l-mezzi, la għandha l- fondi u lanqas għandha n-nies li jistgħu joffru dan it-taħriġ.

GĦalhekk kienet saret dik il-kritika sa mill-bidu li twaqqfet l-ETC li m'għandhiex tkun hi li tipprovdi t-taħriġ tekniku.

L-ETC għandha tkun hi li tippromwovi, tgħin u tikkordina t-taħriġ tekniku illi bilfors irid jiġi provdut minn dawk il-postijiet tax-xogħol li huma speċjalizzati, fejn isir xogħol tekniku u minn dawk l-istituti u l-iskejjel tekniċi, imma mhux li tkun hi stess li tipprovdih.

Għalhekk għandna nerġgħu naraw li t-taħriġ m'għandux jibqa' taħt il-kappa ta' l-ETC; l-ETC għandha biss tkun dak il- korp li tispira li jsir it-taħriġ, tikkordina u tgħin lil min jista' jagħmel dan it-taħriġ u mhux tipprova tipprovdi jew torganizza l-korsijiet hi.

La qed nitkellem fuq it-taħriġ nixtieq li l-Gvern jinforma lill-Kamra x'sar u fiex waslet il-proposta li kienet saret u l-ftehim li kien sar bejn il-Gvern u d-Drydocks biex l-iskola tat-taħriġ li kien hemm ġewwa d- Drydocks titmexxa mid-Drydocks pero' mhux biss għar-rekruti tad-Drydocks.

Meta sar l-ewwel ftehim bejn il-Gvern u d-Drydocks kien hemm provdut espressament li dik se tkun skema illi għalkemm kienet se tkun involuta fiha t-tmexxija tad-Drydocks, fil-fatt se tkun skema li tipprovdi taħriġ għal numru ta' żgħażagħ, mhux dawk li jaspiraw li jaħdmu fid-Drydocks biss.

Dik il-proposta li kienet saret li kienet element prominenti ta' dak il- ftehim ma jidhirx illi ngħatat prominenza fis-snin li għaddew.

Naħseb li l- proposta kif saret oriġinarjament u kif kienet miftiehma jew mietet jew żnaturat ruħha, ma naħsibx li qiegħda titwettaq kif kien issuġġerit.

Huwa għajb li postijiet tax-xogħol bħad-Drydocks li jistgħu jkunu postijiet - mhux li joffru xogħol qed ngħid - fejn jista' jsir taħriġ għall-ħaddiema li 'l quddiem meta jitgħallmu s-snajja' ma jridux jew lanqas jaspiraw li jaħdmu fid-Drydocks ma jkunux ukoll postijiet ta' taħriġ għaż-żgħażagħ tagħna, apparti li jkunu wkoll postijiet li joffru opportunita' ta' xogħol.

GĦandhom ukoll jiġu inċentivati postijiet oħra ta' xogħol li fl-istess ħin barra li huma postijiet tax-xogħol jkunu wkoll postijiet ta' taħriġ għall- ħaddiema li wara li jitħarrġu mhux bilfors jibqgħu f'dawk il-postijiet bħala impjegati.

Issemma mill-Onor.

Evarist Bartolo t-taħriġ li qed jingħata lil numru taż- żgħażagħ fl-Enemalta.

Barra l-korporazzjonijiet jidhirli li hawn numru ta' postijiet ta' xogħol tekniku u tat-teknoloġija li b'iktar inċentivazzjoni jistgħu joffru opportunita' ta' taħriġ mingħajr ebda obbligu li jżommu fl-impieg liż-żgħażagħ li jitħarrġu f'dawn il-postijiet.

Għalhekk naħseb li hemm lok li jingħataw ħafna aktar inċentivi ħalli aktar postijiet tax-xogħol li jistgħu jkunu wkoll postijiet ta' taħriġ u skejjel ta' taħriġ, jiftħu l-bibien tagħhom biex huma jħarrġu numru ta' żgħażagħ mingħajr ma jkollhom l-ebda ħsieb u żgur ebda obbligu li lil min iħarrġu jimpjegawhom wara li jitħarrġu u jsiru nies tas-sengħa.

Fi kliem ieħor, jidhirli li l-aħjar skejjel ta' taħriġ tekniku huma l-postijiet tax-xogħol u mhux l-iskejjel tagħna.

Jien naf li t-taħriġ tekniku trid tikkumplimentah ukoll b'taħriġ teoretiku li ma jistax jingħata fuq il- postijiet tax-xogħol imma llum aktarx li dawk il-postijiet tax-xogħol li qegħdin joffru wkoll taħriġ, barra l-postijiet governattivi u parastatali fil-qasam privat, ftit huma dawk li lesti mingħajr ma jkollhom il-ħtieġa li 'l quddiem jimpjegaw żgħażagħ imħarrġa li jiftħu l-bibien tagħhom biex il- postijiet tax-xogħol ikunu wkoll skejjel ta' taħriġ.

Jidhirli li fil-qasam privat hemm lok li opportunitajiet bħal dawn jiġu kkreati u biex jinħolqu aktar opportunijiet ta' taħriġ fil-qasam privat ta' l-industirja privata jidhirli li hemm lok ta' aktar inċentivi min-naħa tal-Gvern.

Kull inċentiv ieħor addiżjonali ma' dak li hemm li jingħata mill-Gvern ikun qiegħed jissostitwixxi l-ispiża li altrimenti jagħmel il-Gvern jew biex jagħti t- taħriġ hu; jew biex jagħtu t-taħriġ il-korpi parastatali; jew biex jagħmel il-korsijiet ta' taħriġ taħt il-korporazzjoni; jew inkella biex iħallas il-benefiċċji ta' diżimpieg meta dawn iż-żgħażagħ altrimenti jistgħu jiġu mħarrġa u ma jkunux ġew imħarrġa f'xi sengħa fiż-żgħożija tagħhom.

GĦalhekk tajjeb li wieħed ma jistrieħx fuq iċ-ċifri ta' dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol, għax għalkemm il-bażi ta' dawk li huma gainfully occupied qed jiżdied, il-persentaġġ qed jonqos mingħajr ma jonqos neċessarjament b'mod drastiku l-ammont ta' dawk - f'termini reali u mhux f'termini ta' persentaġġ - li qed jirreġistraw għax-xogħol.

Jien qed ngħid li fil-bidu ta' Mejju ta' l-1987, in-numru ta' ħaddiema li kienu jirreġistraw għax-xogħol kien niżel għal mhux iktar min-numru ta' ħaddiema li qed jirreġistraw għax-xogħol illum.

Jien qed ngħid għal Mejju ta' l- 1987 meta konna ħaddimna dawk in-nies kollha li inthom issa żidtu magħhom u mhux naqqastu u meta wara numru twil ta' snin li l-Gvern kien mexa bil- politika li ma jimpjegax nies.

Din hija ħaġa li inthom m'għamiltux għax minkejja li n-natural wastage ta' bejn 2,000 u 3,000 ta' kull sena imlejtuhom - allavolja għidtu li sibtu nies żejda - żidtu wkoll in-numru ta' nies mad-Dipartimenti tal-Gvern.

Qed ngħid mad-Dipartimenti tal-Gvern ħalli ma jiġix xi ħadd u jgħid fis-settur pubbliku, li hu iktar wiesa' mid- Dipartimenti tal-Gvern, fejn in-nuqqas fil-postijiet tax-xogħol fis-settur pubbliku mhux governattiv, jagħmel tajjeb għaż-żieda ta' impjegati u ħaddiema direttament mal-Gvern.

Meta l-pajjiż għandu numru ta' ħaddiema li jirreġistra għax-xogħol li jifflatwa bejn l-4,500 u l-5,000 xorta waħda din hija problema għal pajjiż, u l-pajjiż m'għandux jaċċetta li ma jagħmel xejn fil-konfront tagħha.

Wieħed lanqas m'għandu jaċċetta t-teorija li llum hawn iktar postijiet ta' xogħol milli hawn ħaddiema li qed ifittxu x- xogħol.

Illum il-problema hija iktar serja mhux minħabba n-numru imma minħabba l-fatt li t-tendenza qiegħda tkun li dawk il-ħaddiema li ma jaħdmux, huma dawk il-ħaddiema li 'l quddiem żgur li ma jsibux jaħdmu minħabba t-tibdil strutturali li qed isir fil-qasam ta' l-impieg.

Jekk ma nagħtux kas din it-tendenza, 'l quddiem, jiġrilna bħalma ġralhom il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, fejn qed jaraw l-ekonomiji nazzjonali tal-pajjiżi qed immorru 'il quddiem, imma fl-istess ħin qegħdin jonqsu l-postijiet tax- xogħol għal dawk il-ħaddiema li jistgħu jagħmlu biss xogħol li għalihom m'hemmx iktar post u m'hemmx iktar opportunita'.

Din il-problema rridu nagħtu kasha llum, qabel ma tisserja bħalma sserjat fil-pajjiżi ta' l- Unjoni Ewropea.

Biżżejjed wieħed ifakkar li f'dawn il-ġranet, bit-tibdil ta' min se jokkupa l-post ta' President ta' Franza, l-ewwel problema li tkellem dwarha kienet proprju l-problema tan-numru ta' ħaddiema li m'għandhomx xogħol.

Jekk wieħed jiftakar meta ġie f'Malta s-Segretarju tal-Ġnus Magħquda Perez de Quellar u ndirizza lill-Kamra, inġibdet l-attenzjoni tiegħu li din il- problema tan-nuqqas ta' xogħol hija l-problema l-iktar akuta tal-mument u fil-fatt sar appell lill-Ġnus Magħquda biex tieħu ħsieb il-problema tan- nuqqas ta' xogħol u tagħmilha problema prijoritarja.

Fil-fatt anke l- Qdusija Tiegħu l-Papa, għadu kif insista li l-kwestjoni tan-nuqqas ta' xogħol hija l-ikbar jew fost l-ikbar problemi li ħafna pajjiżi tad-dinja anke dawk li huma l-iktar avvanzati u li jiftaħru li ekonomikament qed jespandu u sejrin 'il quddiem, qed iħabbtu wiċċhom magħha.

Jidhirli wkoll li pajjiżna m'għandux ikun sodisfatt li jkollna 4,500 jew 5,000 - skond il- fluctuation minn staġun għall-ieħor - ħaddiema ma jaħdmux iktar u iktar meta numru kbir minn dawn il-ħaddiema huma ħaddiema ta' bla sengħa u ħaddiema ta' eta' kbira.

L-opportunita' li dawn il-ħaddiema jiġu impjegati hija żgħira u għalkemm jixtiequ jaħdmu m'humiex qed isibu min joffrilhom ix-xogħol.

Dawn iż-żewġ affarijiet fil-qasam tax-xogħol għandhom jippreokkupawna.

Għalhekk jekk il-Gvern ma jintervjenix b'mod iktar effettiv m'aħniex se naslu fl-istat fejn pajjiżna jkun solva l-problema tan- nuqqas ta' xogħol.

Irid ikun il-Gvern jew l-intervent pubbliku li jsolvi l-problema ta' dawn il-ħaddiema għax is-suq mhux se jagħmel dan għalihom.

Jien ċert li l-ETC m'hi qed tiġi mogħtija ebda direttiva mill-Gvern biex b'xi mod tikkonduċi skemi jew proġetti li jistgħu jinċidu fuq il-problemi tal-ħaddiema bla sengħa li ma jistgħux jitgħallmu sengħa u tal-ħaddiema ta' eta' avvanzata li għalkemm jixtiequ jaħdmu għax għandhom sengħa ma jsibux min joffrilhom ix-xogħol għax ma jiġux preferuti.

Dawk li qed jiġu preferuti huma ħaddiema ta' eta' iżgħar.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, naħseb li issa mis-sħab aħjar inqiegħdu saqajna ma' l-art u mis-sofiżmi ngħaddu għall- affarijiet kif inhuma llum f'dan il-pajjiż.

Jien nista' nibda nargumenta u ngħid li peress li żiemel huwa annimal u ħmar huwa annimal ukoll allura żiemel huwa ħmar!

Nista' nibqa' sejjer hekk.

Ikun aħjar li nagħtu figuri ċari, nuru x'qed isir f'dan il-pajjiż fil-qasam tax-xogħol, kif dan il- Gvern irnexxilu joħloq ekonomija soda li kapaċi tikkompeti u li ġġenerat l- impiegi f'dan il-pajjiż u kemm l-ETC - li jien u sieħbi m'għandna l-ebda ħsieb li nbiddlulha isimha jew naqtgħulha biċċa minnha imma din se tkompli taħdem biex tgħin fil-qasam tax-xogħol - ...

F'Marzu ta' din is-sena in-numru ta' nies bla xogħol kien ta' 4,941.

Qed ngħid dan biex nuru l-qagħda eżatta ta' nies li ma jaħdmux, biex saqajna nżommuhom fl-art u ma noqgħodux naħsbu u nħawdu fuq affarijiet li m'għandhom x'jaqsmu assolutament xejn.

Dan l-istess bħal meta nħalltu t- tagħlim fl-iskejjel ma' l-ETC.

Ma nafx x'ried jgħid b'dan l-Onor.

Mifsud Bonnici.

Nista' ngħid, bħala fatt li matul Marzu li għadda l-qagħad niżel b'234 meta mqabbel ma' Frar, jiġifieri f'Malta l-qagħad naqas 178 u hekk baqgħu jirreġistraw 4,490.

F'GĦawdex, matul Marzu l-qagħad niżel b'36 u hekk baqgħu jirreġistraw 451.

Qed nagħti l-figuri eżatti biex dejjem inżommu saqajna fl-art.

Matul is-sena li għaddiet l-ETC ħarrġet 2,708 persuni u 80% minn dawn dejjem isibu x-xogħol.

Irrid ngħid ukoll li dan huwa xogħol produttiv - mhux xogħol f'xi korp jew fejn in-nies ma jagħmlu xejn - li jgħin lill-ħaddiem jiżviluppa t-talenti tiegħu, li jagħti kontribut lis- soċjeta' u li bih ikun jaqla' l-għixien tiegħu.

Bħalissa fil-Korporazzjoni għaddejjin 25 kors - jekk niftakar sewwa għax tant isiru korsijiet diversi li wieħed kultant jista' jiżbalja f'xi numru - u dawn dejjem qed jiżdiedu.

Qed isiru wkoll korsijiet għal min iħarreġ biex ikun jaf iħarreġ aktar aħjar.

Qed jingħata sforz speċjali għal dawk li jissejħu long-term unemployed.

Naf u nammetti li din hija problema fil-pajjiż li min għandu ċerta eta' jsibha diffiċli biex isib ix-xogħol u min iħaddem ma tantx huwa lest li jerfa' dan il-piż, imma qed isir sforz speċjali biex dawn in-nies ta' ċerta eta' jiġu mpjegati.

Din hija problema kif qal l-Onor.

Membru korrettement - hawnhekk kien korrett, f'affarijiet oħra ma kienx - li teżisti fid-dinja kollha.

Rigward għajnuna lill-industriji mingħalija l-Gvern ta' qabel kien neħħiha, imma forsi l-kollega tiegħi li tkellem qabel nesa li għandna l- Industrial Development Act, forsi nesa dan l-Att tant importanti li kien ġie emendat u li tant qed jagħmel tajjeb lis-soċjeta' Maltija!

It-taħriġ qiegħed jingħata mill-ETC u jien ma nistax nifhem għaliex xi ħadd jgħid li l-ETC m'għandhiex mezzi u fondi.

L-ETC għandha kollox biex tmexxi lill- ħaddiema tagħna 'l quddiem.

Per eżempju, għandha l-Job Centre li ilna ngħidu dwaru.

Ma nixtieqx nirrepeti imma f'diskussjoni bħal tal-lum ikolli nirrepeti.

Il-Job Centre li hemm fi Triq Żakkarija l-Belt qiegħed isib impieg għal 200 ruħ kull xahar, impieg serju, mhux biex bniedem joqgħod iħares.

Il-privat - mhux billi xi ħadd qed iqarras wiċċu min-naħa l-oħra - illum qed jibgħat fl-ETC ...

MR SPEAKER: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Ir-rimarka qed issir għalija.

Mela le, inqarras wiċċi.

Jien qed ngħid li l-ETC ....

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE CASSAR: Mr Speaker, jekk jogħġbok, aqta' din il-biċċa mid- diskors u niskuża ruħi ta' din ir-rimarka.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Le, m'għandekx għalfejn tiskuża ruħek, anzi nirringrazzjak li tajtni din l-opportunita' biex nitkellem.

Inti għadek kif għidt li ma tistax tifhem kif issir kritika li l-Korporazzjoni m'hijiex adattata biex tagħti hi ċertu taħriġ u għidtilna wkoll li hawn job centre fil-Belt li jsib opportunita' ta' xogħol għal 200 żagħżugħ fix- xahar.

U hawn staqsejt x'għandu x'jaqsam il-job centre mat-taħriġ.

Fil- fatt għalhekk qarras wiċċi għax inti ħallat ħaġa ma' oħra fl-istess nifs.

Issa nixtieqek tispjegali x'għandu x'jaqsam il-job centre mat-taħriġ.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

JOSEPH CASSAR: Mr Speaker, jekk l-Onor.

Mifsud Bonnici jkompli jinsisti li jitkellem hekk allura l-espressjoni nħalluha hemmhekk.

Jien kont qed ngħid li billi xi ħadd qal - ħalli nuża l-kliem "xi ħadd" biex b'hekk ma nonqos mir-rispett - li l-ETC m'għandhiex mezzi, fondi u ħaġa oħra li ntqalet - fil-fatt ma lħaqx niżżilt kulma ntqal - allura kelli bilfors insemmi l-job centre u għidt li b'xi ħaġa trid iżommhom ...

(Interruzzjonijiet) Aħna għamilna l-job centre għax għandna l-mezzi, il- fondi u wasalna wkoll għall-ideat.

Jiġifieri l-job centre li għamilna qed isib impiegi għal 200 ruħ kull xahar u dan għax għandna l-mezzi, il-fondi u għax għandna l-ideat.

Mentri ħaddieħor ma kellux ideat għax kien qed jagħmel il-korpi.

Jien kont ikkwotajt id-dati u l-figuri u min irid ikun jafhom imur isibhom fid-diskors tiegħi għaliex m'iniex se noqgħod nerġa' nirrepetihom illum.

Fil-fatt id-diskors tiegħi tal-lum ma kellux jieħu dan il-ħin kollu.

Fil-pajjiż hawn ix-xogħol li kif qal tajjeb l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici - hawn qed insemmi ismu apposta għaliex qal xi ħaġa tajba - li qiegħed ifittex il-ħaddiem u mhux il-ħaddiem ...

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jiddispjaċini ngħid imma jien ma għidtx hekk.

Jien għidt li l-Gvern jgħid hekk.

Jiġifieri meta tgħid hekk, tkun qed tinjora l-problema kif inhi għaliex għandek numru ta' nies li ma jistgħux isibu xogħol minħabba l-eta' u hemm numru ta' nies li ma jistgħux isibu xogħol għaliex huma bla sengħa.

Issa jien qed nispjega hekk u inti tiġi u taqleb kollox.

ONOR.

JOE CASSAR: Il-Gvern jgħid hekk għaliex għandu l-figuri f'idejh u jaf li qed jagħmel dmiru, għax f'dan il-pajjiż illum huwa x-xogħol li jfittex lill-ħaddiem u mhux il-ħaddiem ifittex ix-xogħol.

Dan huwa l- ewwel punt.

It-tieni punt huwa li fil-pajjiż il-qgħad dejjem qed jonqos u s-sajf li ġej se jonqos sewwa minħabba ż-żieda fit-turiżmu; wieħed irid jgħid li l- kwalita' ta' turiżmu qiegħda tiżdied ukoll.

L-ETC għandha l-mezzi, il- fondi u dak kollu meħtieġ biex tkompli taħdem u jien lil din il- Korporazzjoni nawguralha li tkompli taħdem biex issolvi ħafna mill-problemi li jeżistu bl-għajnuna tal-ħaddiem Malti li jien għandi fiduċja - l- importanti li jkollok fiduċja fil-ħaddiem Malti - li kapaċi jgħaddi minn xogħol għall-ieħor skond l-iżvilupp ta' l-ekonomija tal-pajjiż għax dan jgħin fil-ħolqien u t-tkattir tal-ġid kif ukoll fi tqassim aħjar tal-ġid.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hemm aktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jien m'iniex beħsiebni ndum.

(Interruzzjonijiet) Jiena ma nixtieqx nibda on a wrong foot.

Is-Segretarju Parlamentari għadu kif qalilna li ma jistax jifhem għaliex id-dibattitu qed jieħu daqshekk fit-tul u l-Ministru qed jispera li ma ndumx nitkellem.

Issa kemm-il darba s-Sinjorija Tiegħek trid li nagħlqu l-Kamra u nitilqu 'l barra ...

Din qed tiġri kull darba.

(Interruzzjonijiet) Jiena nieħu pjaċir li jsiru rimarki min-naħa l-oħra biex id-dibattitu jsir bis- serjeta', jekk verament irridu nitkellmu bis-serjeta' f'dan il-Parlament.

(Interruzzjonijiet) Jiena ċert li r-rimarki li saru s'issa saru fi spirtu kostruttiv u mhux sempliċement biex wieħed jagħmel kritika.

Imma issa se nitkellem fil-qosor.

Jiena xtaqt nieħu din l-okkażjoni - kif ħaduha sħabi - mhux biex nikkritika lill-ETC fiha nnifisha, għax oġġett li għandu għan tajjeb ma nafx għaliex għandu jiġi kkritikat għall-gost li wieħed jikkritikah.

Hemm ħafna affarijiet li jkunu qegħdin jiffunzjonaw ħażin pero' l-għan tagħhom ikun tajjeb u bi ftit kritika kostruttiva wieħed jista' jirranġahom.

Mr Speaker, din in-naħa qed tieħu l-okkażjoni biex tagħmel ir-rimarki tagħha għar-raġuni illi fuq il-kwestjoni tas-suq tax-xogħol qed jiġru ħafna affarijiet strambi f'dan il-pajjiż u se nibda biex nirribatti dak li qal l- Onor. Cassar dwar il-Job Centre.

Jiena naqbel ma' sieħbi li dan iċ-ċentru m'huwiex qed jikkrea l-jobs.

Dan qisu dak li fl-Ingilterra jew f'postijiet oħra jgħidulu l-exchange markt - mhux market - fejn min ikun qed ifittex ix-xogħol imur japplika, min ikollu bżonn l-impjegati jmur japplika u mbagħad iqabblu l-applikazzjonijiet ma' xulxin.

Ħafna drabi dan huwa xogħol li jsir minn computer li jqabbel it-talba ma' l-offerta u jlaqqa' lil min ikollu bżonn ix-xogħol ma' min ikun qed jitlob ix-xogħol.

Naqbel li parti minn din hija funzjoni ta' l-ETC imma m'għandux jiftaħar li b'daqshekk l-ETC qed toħloq jew qed tikkrea domanda għall-jobs.

Dan bħal meta għandek aġenziji ta' żweġijiet li jlaqqgħu l-koppji.

F'dan il-każ l- ETC qed tlaqqa' lil min irid iħaddem ma' min għandu bżonn ix-xogħol.

Min imur hemmhekk biex japplika diġa' jkollu s-sengħa jew il-kapaċita' meħtieġa li jkun qed jitlob dak li jkollu bżonn l-impjegati.

Dan biex inwaqqgħu l- argument li din hija xi ħaġa ta' min jiftaħar biha.

Mhux qed ngħid li din m'hijiex xi ħaġa tajba, imma ma tidħolx fl-argument kollu tad-trading.

Għaliex beda dan l-argument kollu?

L-għan ta' dan l-Abbozz ta' Liġi huwa - kif qal tajjeb il-Ministru meta ntroduċih - li min għal ebda raġuni speċjali jirrofta li jingħata training adegwat, jinqata' mir-reġistrar.

Jiena naqbel ma' dan speċjalment meta jkun hemm każijiet ċari ta' xi ħadd li jkun irid jibqa' fuq ir-Reġistru għall-gost li jibqa' fuq ir-Reġistru.

Imma ejja nanalizzaw daqsxejn kemm minn dawk li jirrifjutaw qed jagħmlu hekk b'kapriċċ jew għax ma jistgħux jagħmlu mod ieħor.

Jiena nara li l- problema hija ħafna iktar fonda u tmur ħafna aktar 'il bogħod minn sempliċi kwestjoni ta' qgħad.

Wieħed m'għandux ikun saqajh fis-sħab imma prattiku.

Jien naħseb li m'hemmx sitwazzjoni li ddejjaq, tweġġa' u tumilja bniedem li kapaċi jaħdem li jrid aktar minn sitwazzjoni fejn ma jsibx jaħdem.

M'hemmx dubju li psikoloġikament dawn huma affarijiet li jkissru lill-bniedem, biex ma nsemmix il-konsegwenzi ekonomiċi fuq wage-earner, fuq raġel tal- familja li jrid jaqla' l-għajxien tiegħu u mhux kapaċi jsib xogħol.

Jien napprezza l-fatt li l-qgħad hawn Malta issa niżel - skond kif qed jgħid is- Segretarju Parlamentari - għal 4,941 ruħ, pero' ma rridux ninsew li persentaġġ kbir minn dawn - naqbel li hemm numru ta' nies li ma jridux jaħdmu u isimhom qiegħed hemmhekk biex sempliċement ikunu mniżżlin fir- Reġistru, imma dan ma japplikax għal kulħadd - għandna nissimpatizzaw magħhom għaliex minkejja li jixtiequ li jagħtu l-kontribut tagħhom, ma jistgħux isibu xogħol.

Għaliex jien għidt li l-problema hija ħafna iktar fonda minn hekk?

Fil- fatt il-problema ma bdietx illum.

Kif qal tajjeb sieħbi, wħud min-nies li jirreġistraw huma beyond training jew beyong retraining, ma tistax tagħtihom sengħa jew tgħallimhom xi ħaġa.

Għaliex?

Ħalli mmorru ftit 'il bogħod u naraw x'inhi l-kawża.

Fil-każ ta' wħud minn dawk li jirreġistraw, mhux biss dawk li għandhom 'il fuq minn 45 sena jew minn 50 sena, imma anke oħrajn li spiċċaw mingħajr job għaliex l-azjenda li kienu fiha għalqet jew falliet għax ma kienx għad fadal dik il-kwalita' ta' xogħol li huma kienu kapaċi jagħmlu - ħafna drabi xogħol manwali u bla sengħa - ikun kważi impossibbli li tagħtihom iktar minn ċertu livell ta' training għaliex ma jkunx hemm l-iżvilupp mentali neċessarju, fis-sens li ma jkunux kapaċi jassorbu s-sengħa jew it-tagħlim li jkun hemm bżonn.

Għalhekk jien għidt li dan jeħodna iktar 'il bogħod, għaliex sfortunatament jien inħoss li ħafna mill-uniku riżors li għandu dan il-pajjiż, ir-riżors uman ...

Hawn ma rridx nitfa' xi dell fuq xi ħadd, għaliex din il-problema ilha li bdiet, għadha għaddejja, u nibża' li jekk mhux se nagħmlu l-almu tagħna kollu se tibqa' teżisti.

Jien nieħu gost b'dak li qal il-Ministru ta' l-Edukazzjoni għax il-crux tal-problema huwa n-nuqqas ta' tagħlim liż-żgħażagħ meta jkunu għadhom l-iskola.

Il-fatt hu li dak li ma jkunux tgħallmu fi ċkunithom, assolutament ikun impossibbli għalihom li jitgħallmuh meta jikbru.

Aħna nafu li jekk bniedem jibda jitħarreġ minn meta jkun għadu żgħir u jżomm ruħu aġġornat u jibqa' jitgħallem, ħafna drabi jibqa' sejjer hekk sakemm jixjieħ sakemm imut.

Imbagħad hemm ċerti nies li ma jitgħallmux mhux għax ma jkunux kapaċi jitgħallmu jew għax ma jkollhomx moħħhom tajjeb, imma għax ħafna drabi ma jiġux mgħallma kif għandu jkun.

Għalhekk iċ-ċirkostanzi kemm soċjali kif ukoll iċ-ċirkostanzi fl-iskejjel ħafna drabi jistradaw lill-istudenti fi triq li għandu mnejn twassalhom għal dawn is- sitwazzjonijiet ta' dwejjaq f'ħajjithom għaliex isibu li baqgħu injoranti - qed nuża l-kelma "injoranti" mhux fis-sens ta' "stupidi" imma injoranti għal ċerti snajja', għal ċertu knowledge u għal ċerti mezzi li permezz tagħhom wieħed ikompli jiftaħ moħħu.

Waħda mill-affarijiet li nixtieq li jsiru hija li nibdew ngħallmu kif għandna ngħallmu saħansitra mil-livell tal-kindergarten, għaliex ħafna drabi lanqas it-teachers stess ma jafu jgħallmu; minkejja li fl-Universita' jistudjaw ħafna pedagoġija, xorta ssib min mhux kapaċi jgħallem kif wieħed għandu jgħallem.

Dan bħal meta jkollok computer li għandu potenzjal tremend, imma ħadd ma jgħallmek kif tużah, kif iddaħħal informazzjoni fih, x'buttuni tagħfas u affarijiet oħra bħal dawn.

Forsi ssib min jgħidli: Kemm qed tmur 'il bogħod.

Ħalli nibda minn dak il-livell u mmorru iktar 'il fuq.

Waqt li t-tfal ikunu qed jiżviluppaw ħafna drabi ndaħħlu dik il-misħuta distinzjoni bejn dawk li jkollhom x-xeħta għal studji akkademiċi u dawk li jkollhom xeħta għas-snajja'.

Fil-fatt hemm tfal li minn qaddishom juruk dan; agħtihom biċċa injama u martell, jew inkella biċċa ġebla u tagħtihomx il-kotba.

Issib li lil dawn il-povri tfal li għandhom dik l-aptitude, dik it-tendenza ...

Allaħares kulħadd huwa ta' linja waħda għaliex kieku ma kienx ikollna pitturi kbar bħal Michelangelo, eċċ., li ħafna minnhom ma kenux marru skola, pero' xorta kellhom il-kapaċita'.

Jekk f'pajjiżna m'aħniex se nedukaw lill-poplu in ġenerali, speċjalment lill-ġenituri, biex neleminaw minn moħħ in-nies l-idea li bilfors kulħadd irid imur għal studji akkademiċi, allura dan il-pajjiż se jibqa' jħoss id-diffikulta' u r- riżultat ta' din is-sistema.

U inutli nagħmlu l-ETC, ABC jew XYZ għaliex imbagħad ikun tard wisq biex tipprova tiddritta dik is-siġra li tkun diġa' kibret mgħawġa u laħqet xriefet.

Mhux talli hekk, talli tkun qed tinvolvi lill-pajjiż fi spejjeż doppji, għaliex tkun infaqt ruxxmata flus fi skejjel li ma rnexxilhom jagħtu dak li kellhom jagħtu u r-riżultat deher fil-frott li suppost li taw, u mbagħad ikollok terġa' tinvesti mill-ġdid biex tgħallem lil dawn in-nies li jkunu għaddew mis-sistema edukattiva mingħajr ma ħadu xejn minnha.

Issa kieku kien assigurat li the second time around se ninvestu fihom u jirnexxilna ngħallmuhom, allura ma ngħid xejn, anzi ngħid j'Alla ninvestu.

Pero' jien naħseb li meta jkun għadda ċertu żmien minn meta wieħed ikun ħalla l-istudji, ikun diffiċli ħafna li terġa' tibda tgħallmu.

Il-mentalita' misħuta li għandna hija li tifel li ma jkunx irid ikompli bl-istudji u jġib l-"O" levels u l-"A" levels jew inkella biex imur l- Universita', imma jkollu l-ħajra li jsir mechanic, jiġi ttimbrat mis- soċjeta' bħala ċttadin tat-tieni jew tat-tielet kategorija.

Din hija xi ħaġa li hemm bżonn li niġġelduha.

Għalkemm veru li d-dinja tal-lum qed timxi lejn teknoloġija iktar għolja, b'sistema iktar komputerizzata u sofistikata, jibqa' jkun hemm bżonn ta' nies li jaħdmu b'idejhom u li għandhom xi sengħa.

Ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk, għaliex fl-iskejjel tan-snajja' tagħna diġa' qed ikun hemm tfal li psikoloġikament huma ttimbrati, malajr nibdew ngħidu li lil dawk it-tfal li ma jridux jistudjaw qed nitfgħuhom fl-iskejjel tas-snajja'.

Mela dak it-tifel mill-ewwel jitla' bl-impressjoni li huwa differenti u iktar injorant mill-oħrajn li jattendu skejjel akkademiċi u jitgħallmu l-lingwi u x-xjenzi.

Jien nammetti li ħafna minnhom huma mitfugħin flimkien u allura filwaqt li jkun hemm min verament irid jitgħallem sengħa, ikun hemm ħafna oħrajn li ma jimportahom minn xejn.

Li qed ikompli jikkomplika s-sitwazzjoni huwa l- fatt illi f'dawn l-iskejjel imbagħad hemm ċirkostanzi li qed ikomplu jiskoraġġixxu lil dawn it-tfal milli jitgħallmu xi ħaġa.

Jien qed nagħmel dan il-punt għaliex Gvern Laburista sa mill-bidu tas-sittinijiet ta importanza massima lill-edukazzjoni teknika.

Ovvjament dak kien żmien ieħor; konna nafu li wara l-Gwerra l-pajjiż ried jindustrijalizza ruħu u għalhekk kellna bżonn nies kapaċi għall-industrija, ma bqajniex biss bin- nies imorru skrivani ma' l-Air Force, maċ-Ċivil jew mas-Servizzi.

Kien hemm bżonn illi jitħarrġu n-nies ħalli jibdew imexxu l-fabbriki li konna qed nittamaw li se jibdew ġejjin, kif fil-fatt bdew ġejjin.

Saħansitra fl- aħħar snin tiegħu l-Gvern Laburista, flimkien ma' interessi Svizzeri, waqqaf il-Fellenberg Centre fejn bdiet dieħla t-teknoloġija l-ġdida, ċerntru li mbagħad kompla jiġi żviluppat mill-Gvern ta' wara li għamel sewwa għax dan huwa l-post minn fejn joħorġu nies b'ċerta teknika.

Pero' llum nistgħu ngħidu l-istess affarijiet għall-iskejjel tas-snajja'?

Jien m'iniex qiegħed fuq dawn l-affarijiet imma meta nitkellem man-nies nibda ngħid jekk hux possibbli li qegħdin f'dan l-istat tal-biki!

Jiġu nies għandi u jgħiduli: Għada lit-tifel ma nixtieqx nibagħtu skola għax ilu ġimgħa jiġi d-dar aħmar nar u meta nistaqsih x'qagħad jagħmel jgħidli li kellhom ħames free periods u qagħdu jilagħbu fil-ground.

Dan qed ngħidu mhux bi kritika ġenerali. - qed nieħu gost li hawn il-Ministru preżenti - imma qed ngħidu b'sinċerita' għaliex jiddispjaċini nisma' illi għad hawn skejjel tas-snajja' li qegħdin f'dawn il-kondizzjonijiet.

Meta titkellem mat-teachers jgħidulek li huma jipprovaw jgħallmuhom imma m'għandhomx materjal biex jgħallmuhom.

Aħna nafu li t-tfal ta' dik l-eta', 13 u 14-il sena, ikunu moħħhom biex jagħmlu l-mutetti, jiffrankaw ftit xogħol u jaħarbu 'l barra.

Jien ngħid li huwa importanti li lil dawn il-povri tfal illi jitilqu mill-main stream tal-magħżulin, biex ngħid hekk, ta' l-iskola akkademika biex imorru fl-iskejjel tas-snajja', nipprovdulhom ambjent serju illi jħajjarhom jitgħallmu, ambjent li jagħżel min minnhom huwa kapaċi jsir tradesman tajjeb.

Apparti l-fatt illi ħafna drabi s-sengħa li t-tfal jgħidu li jixtiequ jitgħallmu jsibu li ma jistgħux jgħallmuhielhom għax dak il-block ikun imtela.

Per eżempju, jekk wieħed jixtieq isir mastrudaxxa jgħidulu li f'dik il-klassi diġa' hemm biżżejjed studenti u jkollu jagħżel xi ħaġa oħra, xi sengħa li jkun diġa' ddikjara li mhux interessat fiha.

Per eżempju, jien niftakar każ ta' xi ħadd li mill-familja kien tapezzar, xtaq jitgħallem iktar it-tapezzerija biex ikun iktar kapaċi u meta pprova jagħżel dik is-sengħa qalulu li ma kienx hemm post għalih u li kellu bilfors jagħżel il-linja ta' electrician.

Ir-riżultat kien li dan it-tifel spiċċa ma jmurx l-iskola, meta l-awtoritajiet setgħu qalulu, kif issuġġerixxa tajjeb l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici, li ladarba m'hemmx biżżejjed studenti biex jgħaqqdu klassi, se jitfgħuh f'apprentistat ma' xi ħadd ta' l-affari tiegħu li jkun jista' jiċċertifika li jagħmel daqstant xogħol matul il-ġimgħa, u dak ikun l-apprentistat tiegħu.

Ma ninsewx illi f'pajjiżi żviluppati, bħal Franza, anke min jistudja l-lingwi u x-xjenzi jiġi mħajjar jitgħallem sengħa bħal book-binding, carpentry, eċċ. Fil- fatt persentaġġ kbir ta' dawk li jikkwalifikaw mill-aqwa universitajiet Franċiżi jkunu jafu xi sengħa għax jiġu mħajrin illi, paripassu ma' l- istudji akkademiċi, jitgħallmu wkoll xi snajja'.

Għaliex illum l-iskejjel tas-snajja' qegħdin f'din is-sitwazzjoni?

Għax m'hemmx superviżjoni biżżejjed?

M'hemmx għalliema motivati biżżejjed?

Għax jekk lit-tfal tiddixxiplinahom b'mezz jew b'ieħor u timmotivahom billi tipprovdilhom il-materjal, turihom li hemm għalliema dedikati għalihom - jien mhux qed niġġeneralizza, mhux qed ngħid li l-għalliema kollha m'humiex motivati - ...

Per eżempju, minn hawnhekk insellem lil ħabib intimu tiegħi, li huwa kap ta' skola, li tgħidx kemm jitbaqbaq, jeħodha bi kbira u jiddispjaċih meta jara tfal li ma jridux jitgħallmu.

Pero' nħoss li s-sistema fiha nnifisha trid tiġi riveduta ħalli jkun hemm iktar rispett lejn dawn it-tfal, ikun hemm xi ħaġa li tħeġġiġhom aktar biex jitgħallmu, ikun hemm iktar motivazzjoni u jkun hemm iktar għażla tajba fil- bidu ħalli meta jmorru f'dawn l-iskejjel fil-fatt ikunu għamlu għażla tajba.

Issa ħalli nassumu li minn dan kollu ma jsir xejn u nibqgħu fis- sitwazzjoni li aħna.

Meta nies li qegħdin jirreġistraw jiġu offruti biex jitgħallmu sengħa għaliex ma jkunux iridu u ma jikkoperawx?

Illum l- ironija hija li anke għalliema u skrivani, per eżempju, qed imiddu jdejhom għal xogħol manwali.

Jekk iddur dawra fejn hemm bini tiela' ssib li kulħadd qed jitgħallem ipoġġi l-madum tal-kamra tal-banju, kulħadd qed jitgħallem jgħaddi l-elettriku u kulħadd qed jitgħallem il-plumbing.

Jiġifieri kapaċitajiet hemm, mhux m'hemmx.

Għalhekk jien għidt li għandna riżors uman li m'aħniex qegħdin nisfruttawh.

Jien ċert li jekk ikun hemm motivazzjoni, streaming suret in-nies, għażliet tajbin fil-bidu - fejn nagħżlu bejn min verament huwa tajjeb għas-sengħa u min verament huwa inklinat għall-iskola - u ċerti kontrolli, dawk li jgħidu li ma jridux u ma jistgħux jitgħallmu, jibdew jitgħallmu.

U hawnhekk niġi għall- kontrolli.

Jien ngħid li jekk kemm-il darba individwu jeħles mill-famuża mentalita' li jmur jirreġistra ħalli jsib xogħol bħala watchman imbagħad bħala part-time job jagħmel xogħol ta' mechanic jew sprayer u jkollu sengħa bil-mustaċċi, nibdew nimxu 'l quddiem.

Allura l-kontrolli fejn jidħlu?

Il-kontrolli jidħlu, per eżempju, biex mhux kull min ifettillu jibda jagħmel xogħol ta' mechanic, jiftaħ għal rasu.

Ħalli nibdew minn din il- problema.

F'pajjiżi oħra dan ma jsirx għax biex tiftaħ għal rasek ...

Wara kollox, biex bniedem li jkun għadu ġej minn barra u ma jkunx jaf min huma n-nies, jafda karozza ta' Lm10,000 għand mechanic, għallinqas dan irid ikollu xi forma ta' ċertifikat li juri li għandu ċerti kapaċitajiet.

Fuq dan il-punt jien tkellimt drabi oħra u anke ġieli ktibt dwaru u ma narax li għandu jkun li jsiru dan it-tip ta' kontrolli.

Jien ngħid li biex, per eżempju, bniedem jiftaħ ta' mechanic għandu jagħmlu aptitude test u jiġi ċertifikat li għandu għallinqas ċertu basic knowledge dwar is-sengħa li se jiftaħ ħanut tagħha ħalli l-konsumatur li se jafdalu l-karozza f'idejh ma jispiċċax b'ħafna kwereli u litigar għaliex ikun għamillu xogħol ħażin.

Forsi hawn min jgħidli li s-suq jikkontrolla għax jekk dak li jkun ikun sarlu x-xogħol ħażin ma jerġax imur għandu.

Kollox sew imma sadanittant ikunu ngidmu diversi nies.

Jien qed inġib eżempju b'mechanic, imma nista' nsemmi hairdresser li llum hairdresser tuża kimika u reagents elf miljun darba iktar minn spiżjar u minn tabib.

Jien ma għandi xejn kontra tagħhom u naf li ħafna minnhom huma kwalifikati sew.

Imma hemm xi mezz kif l- ETC, il-Labour Office jew xi ħadd ieħor jikkontrolla li l-ewwel wieħed li se jpoġġi fuq is-siġġu tal-hairdresser u se jkun taħt idejh, mhux se ssirlu ħsara bil-kimika li se tintużalu ma' rasu?

(Interruzzjonijiet) L- Onor. Membru qed jidħak, pero' m'għandniex nieħdu l-affarijiet biċ-ċajt.

Meta int qed toħloq rispett u ċerti standards, tkun qed tibda toħloq l- aspirazzjonijiet għal dak il-job.

Jekk jien naf li biex insir mastrudaxxa jrid ikolli ċerti kwalifiki u rrid ngħaddi minn ċerti testijiet u eżamijiet u naf li hemm bord li jrid jiċċertifikani li għallinqas għandi l- basic knowledge, allura bilfors ikolli nistudja u mhux niġi naqa' u nqum meta nkun għadni fl-iskola tas-snajja' u nittama biss li nagħlaq is-16-il sena ħalli mmur naħdem ma' mastrudaxxa u nibda nħaddem iċ-ċana u makkinarju ieħor.

Mr Speaker, konsiderazzjoni oħra li rridu nieħdu hi l-korrimenti li qed ikollna ta' spiss fuq ix-xogħol, ħafna drabi kaġunati jew minn nuqqas ta' osservanza tar-regolamenti għax dak li jkun ma jkunx jafu bihom jew inkella għax ma jkunx hemm esperjenza biżżejjed.

Dan kollu anke jiswa l- flus lill-pajjiż għax ikollu jħallas ċerti benefiċċji, pensjonijiet eċċ., lil min ikun involut f'xi korriment.

Jien ngħid li għandna naħsbu bis- serjeta' dwar dawn l-affarijiet u jekk irridu li lis-snajja' nagħtuhom ir- rispett li jixirqilhom, irridu l-ewwel u qabel kollox nagħtuhom status.

Fl- Ingilterra għadhom joħorġu ċ-ċertifikat tat-tradesman u jagħtuk il-parċmina li turi li sirt Gentleman of the City, jiġifieri li sirt, per eżempju, goldsmith, butcher jew carpenter.

Din il-prattika ġejja mill-antik, meta kien hemm speċi ta' konfraternita' li kienet tagħti ċ-ċertifikat li juri li int tajjeb għal dak ix-xogħol u allura għandek il-permess li taħdem fih.

Il-punt tiegħi hu li jekk timponi trade test jew inkella trade certification, tkun diġa' qed iddaħħal ċertu impetus fl-iskejjel tas- snajja' għax it-tfal ikunu jafu li jekk m'humiex se jgħaddu minn ċerti testijiet m'humiex se jirnexxilhom jiftuh negozju bħala welder, bħala mechanic, bħala panel beater jew bħala sprayer.

Illum kulħadd jaqbad u jiftaħ il-ħwienet bl-addoċċ, imbagħad min ikun tajjeb jibqa' u min ma jkunx, wara li jkun gidem xi erba' klijenti, ikollu jżarma.

Mr Speaker, nixtieq nagħlaq fuq il-punt dwar dawk ir-retraining ta' nies.

Jien għandi d-dubji tiegħi kemm nies qed jiġu re-trained f'dawk li huma snajja', għax fl-opinjoni tiegħi qed nagħmlu enfasi wisq fuq clerical work, computer studies u affarijiet simili.

Nerġa' ngħid, veru li dawn huwa importanti, pero' fejn jidħlu snajja' manwali, bħal dawk ta' bennejja, mastrudaxxi, mechanics, sprayers u panel beaters, ma nafx kemm qed jingħata taħriġ u niddubita kemm qed joħorġu nies mill-ETC kapaċi jagħmlu dan ix-xogħol.

Personalment ma naħsibx li ssir hekk, ħalli nkun ċar.

Imma għalhekk qed ngħid li rridu mmorru iktar 'il bogħod, għax mhux għal-lum irridu naħsbu imma għal ħames snin jew għaxar snin oħra, meta t- tfal li llum qegħdin fl-iskejjel tas-snajja' jitilqu 'l barra jiġru, moħħhom mistrieħ li għalqu s-16-il sena, mingħajr ċertifikati ta' xejn.

Jien jidhirli li lil dawn l-istudenti għandna norbtuhom ftit, indaħħlulhom sens ta' responsabilita' u nipprovdulhom ambjent li jista' jimbottahom ħalli jistudjaw iktar u b'hekk faċilment ikunu kapaċi jġibu ċertifikat ta' sengħa u b'hekk ikunu ċerti li se jaħdmu u mhux imbagħad aktar tard nerġgħu nsibuhom ma' wiċċna u nerġgħu nonfqu l-flus fuqhom ħalli nipprovaw ngħallmuhom xi ħaġa.

Dan hu l-argument kollu li rrid nagħmel.

Jien naħseb li fl-ETC irid ikun hemm selection board serju biex dawk li verament ma jistgħux jitgħallmu ...

Ikun inutli li lil dak ma jistax jitgħallem tkeċċih għax dan xorta ma jistax jimpjega ruħu.

Kien hemm ktieb jismu "Through no fault of their own" li jittratta nies li jispiċċaw redundant għax ma jistgħux jagħmlu mod ieħor, ikunu għamlu għomorhom f'ċertu mpieg u msieken ma jkollhomx l-aptitude li jibdew sengħa ġdida.

Jien ngħid li għandu jkun hemm board serju li jiddistingwi bejn dawk li jkunu qed jirreġistraw u verament ma jistgħux jiġu re-trained - irridu naċċettaw il-fatt li hemm persentaġġ ta' nies li psikoloġikament ma jistgħux jiġu re-trained, ikun hemm ċertu blokk fil-moħħ, tant li jkollok tgħid li dak l-individwu sa hawnhekk jista' jasal - u dawk li huma kapaċissimi, pero' ma jridux juru li jafu għax ma jaqblilhomx ħalli jibqgħu jirreġistraw għal watchman jew għal xi job fejn ma jagħmlu xejn u mbagħad isibu part-time job fejn imorru jibnu jew jagħmlu l-madum, għax fil-fatt ikunu kapaċi ssiru: Imbagħad insibu wkoll lil dawk li tassew huma kapaċi jiġu re-trained.

Jien nemmen li dak li għandu jsir m'huwiex li l-ETC innifisha għandha tirdoppja l-mezzi u l-faċilitajiet biex tagħmel re-training, imma li wara li tkun waqqaft sistema ta' trade certification u allura jkollok t- tradesmen b'livell aċċettabbli ta' kwalifiki u ċertu status, tkun tista' tibgħat apprentist magħhom.

Is-sengħa ma titgħallimhiex billi tpoġġi bil- qiegħda fuq bank u joqogħdu jiddettawlek.

Per eżempju, il-football ma jitgħallmuhx billi joqogħdu jagħmlu l-figuri u l-passaġġi fuq il-blackboard imma billi l-players imorru fil-ground.

U hekk irid isir fl-apprentistat, imma l-ETC mhux qed tagħmel hekk.

Fl-opinjoni tiegħi l-ETC għandha ssib numru ta' postijiet fejn jistgħu jiġu re-trained dawn in-nies.

Hawnhekk issemma d-Drydocks; forsi illum dan huwa eżempju daqsxejn diffiċli għax m'għadekx issib il-livell għoli ta' skola u sengħa li kien hemm qabel, għalkemm hemm il-potenzjal.

Ħalli nieħu l-eżempju tal-mastrudaxxa.

Illum il-ġurnata l-livell ta' l-għamara f'Malta, għall-grazzja t'Alla, tela' sew u r-raġunijiet huma l-makkinarju ġdid u l-materjal li hawn available, mudelli ġodda u anke ideat minn pajjiżi oħra.

Allura x'hemm ħażin li ma' mastrudaxxa serju u kapaċi f'xogħolu tibgħat tifel jitħarreġ, tissussidjalu l-paga u dak il-mastrudaxxa jidħol responsabbli għalih?

(Interruzzjonijiet) On paper hekk qed isir, pero' nerġa' ngħid li l- importanti m'hux li nagħmlu r-regolamenti.

Dan qed ngħidu bl-akbar animu kostruttiv.

Qed isiru inspections serji minn spetturi biex jaraw kollox qed isir sew, jew sempliċement jagħmlu biċċa karta u l-apprentist minflok ma jkun ma' l-imgħallem, imur jonsob?

Meta dan itemm it-training tiegħu, se jsirlu trade test ħalli naraw jekk hux veru tgħallem?

Dan hu l-crux ta' kollox, għax inkella se nispiċċaw nonfqu l-flus biex isiru ħafna plakki ma' bibien ta' uffiċini, jingħataw ħafna ismijiet u titli imbagħad il-prodott ma jkunx kif irriduh.

Jien qed nitkellem bl-iktar mod sinċier għax ninsabu obbligati li lil dawk kollha li huma kapaċi u li jridu jaħdmu, nagħtuhom l- aħjar kondizzjonijiet biex jaqilgħu l-għajxien tagħhom, għax m'hemmx ħaġa iktar frustranti milli tkun bla xogħol.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Freddie Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Speaker, naħseb li jekk hemm ħaġa li għandha tapprezza n-naħa tal-Gvern huwa l-livell għoli ta' kontribut li qed tagħti l-Oppożizzjoni għal din l-emenda li ilha abbozzata u ilha fuq l-agenda aktar minn sena.

Qed ngħid hekk sabiex wieħed malajr jifhem l-importanza ta' din l-emenda meta nafu li ilha aktar minn sena fuq l-agenda tal- Parlament.

Jiena kelli okkażjoni nitkellem diversi drabi dwar dan il-qasam u ma nixtieqx li l-atmosfera ta' kontribut pożittiv li taw il-kollegi tiegħi l- Onor. Karmenu Mifsud Bonnici u l-Onor.

George Vella li kont qed nisma' d- diskorsi tagħhom tintilef.

Jien naħseb li huwa xieraq li l-Ministru u l- Gvern jieħdu nota ta' dak li ntqal għar-raġuni li hemm xi jsir u hemm xi jsir sewwa f'dan il-qasam.

Ma' dak li għadu kif qal il-kollega tiegħi u Deputy Leader ta' l-Oppożizzjoni, l-Onor.

George Vella, inżid ngħid li huwa minnu li hija ħasra li żgħażagħ qegħdin jattendu għal snin sħaħ fi skejjel tekniċi u dan qed ikun ħela ta' żmien għalihom u ħela ta' riżorsi għall-pajjiż għaliex in-nuqqasijiet li hemm f'dawn l-iskejjel la jippermettu li l-għalliema u l-instructors li hemm jagħtu s-sehem tagħhom u lanqas jippermettu li l-istudenti jakkwistaw xi ħaġa mill-ħin li qegħdin iqattgħu hemm.

Din hija xi ħaġa li jafha kulħadd, jafha l-Ministru, jafha s-Segretarju Parlamentari, nafuha aħna u jafha l-poplu kollu.

Kulħadd jaf li qed ikun hemm ħela kbira ta' riżorsi u r-riżultat qed ikun ferm, ferm u għat-tielet darba ferm fqir, Mr Speaker.

Jiena ma nixtieqx inkompli nitkellem fuq dan il-binarju għar-raġuni li bħalma diġa' għidt dak li ssuġġerixxa b'mod l-aktar konkret l-Onor.

Mifsud Bonniċi - dħalt meta kien qiegħed jitkellem hu - u dak li kompla jżid miegħu l-Onor.

George Vella jagħmel ħafna sens għall-fatt li meta twaqqfet il-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ proprju dan kien l-iskop tagħha.

Jien naħseb li dan l-iskop iżda m'hux qed jintlaħaq u bil-mod li mexjin m'hux se jintlaħaq.

Qabel ir-recess tas-sajf li għadda jien għamiltha ċara li ċ- Chief Executive Officer inkarigat mill-ETC kien diġa' mar oltre din l- emenda li għandna quddiemna li tgħid li wara l-kliem "opportunita' xierqa ta' impieg" jidħlu l-kliem "jew taħriġ".

Kulħadd jaf li ftit inqas minn bħal dan iż-żmien sena kienet ħarġet ċirkolari li ntbagħtet lil dawk kollha li kienu qegħdin jirreġistraw fejn qalulhom li jekk ma jattendux għal sagħtejn tagħlim bil-Malti kienu se jinqatgħu minn fuq l-Ewwel Parti tar- Reġistru.

Jiġifieri ċ-Chief Executive kien diġa' qiegħed imur oltre hekk u ma nistax nifhem x'inhi r-raġuni li n-naħa tal-Gvern tiġi b'din l-emenda u b'dan l-Abbozz - nerġa' ngħid ilu fuq l-agenda aktar minn sena - meta min hu inkarigat mill-Korporazzjoni ilu jiġi jaqa' u jqum u jmur anke oltre hekk.

Fil-verita' jien ngħid li diġa' kellu d-dritt li jagħmel dan li qed nipproponu f'din l-emenda għax anke jekk wieħed iħares lejn l-interventi tiegħi u lejn id-domandi li kont nagħmel meta kont nitkellem fuq dan il- qasam bħala kelliemi ewlieni sa sena ilu mill-ewwel jintebaħ li jien kont għamiltha ċara illi f'dawn l-aħħar żmenijiet in-numru ta' nies jirreġistraw fit-Tieni Parti tar-Reġistru rdoppja għax bdew deħlin dawk li għal xi raġuni jew oħra nqatgħu mill-Ewwel Parti tar-Reġistru.

Fil-fatt f'dawn l- aħħar xhur in-numru ttrippla.

Jien hawn tra parentesi ngħid li kieku taħt Amministrazzjoni Laburista min kien hemm fid-Dipartiment tax-Xogħol qeda dmiru u għamel dak li kellu jagħmel u għamlu forsi b'mod inqas kattiv milli qed isir illum, kieku n-numru ta' nies jirreġistraw għax-xogħol fi żmienna naħseb kien ikun nofs ta' dak li fil-fatt kien hemm.

Jien din il-kritika għamiltha tmienja, għaxra, tnax-il xahar ilu għall-mod illi bih qed jinqatgħu ċerti nies mill-Ewwel Parti tar-Reġistru, u meta tlabt bil-miktub x'inhu n-numru ta' dawn in-nies xahar b'xahar stajt ninduna b'liema mod qegħdin jinqatgħu għax f'daqqa waħda ssib li f'xahar wieħed għandek 800 ruħ jirreġistraw fit-Tieni Parti tar-Reġistru.

Jien infakkar li ftit ilu tqassmilna r-rapport annwali tan-National Employment Authority u għalkemm dawn ma jixtiqux ikunu kritiċi għall-Gvern meta wieħed jaqra x'hawn f'ċerti paragrafi - m'iniex se ntawwal imma naħseb il-Ministru rah dan; dak inhar li ħareġ ir-rapport ġibduli l- attenzjoni u qaluli li dak li kont għidt jien xhur qabel ġie konfermat mill- istess Awtorita' Nazzjonali tax-Xogħol - dwar l-abbużi li saru f'dawn l- aħħar żmenijiet ...

F'dan il-mument jien qed nagħmel minn kollox biex ma nsemmix l-individwu.

Nerġa' ngħid, din in-naħa tal-Kamra m'għandhiex għalfejn tkun kontra l-emenda li għandna quddiemna għax diġa' sar ferm agħar minn hekk, pero' nappella lin-naħa tal-Gvern illi jekk tabilħaqq irridu li n-nies jiġu mħarrġa, mhux emenda ta' din ix-xorta għandna bżonn ħalli nagħtu aktar iċ-ċans lil min hu intenzjonat li jkisser aktar nies ikompli jkisser.

Ħafna nies qegħdin ibatu minħabba l-attitudini taċ-Chief Executive li għal dawn l-aħħar 15, 18-il xahar qed jokkupa din il-kariga.

Dan jirriżulta mhux minn dak li qed ngħid jien biss imma anke minn dak li qalet l-Awtorita' Nazzjonali tax-Xogħol li żgur tagħmel minn kollox biex ma tikkritikax lill-Gvern fuq qasam hekk sensittiv.

Meta taqra illi l-istess Awtorita' tifhem illi ċerti dismissals minn ċerti employers saru b'mod kważi vendikattiv huma affarijiet ta' min jagħti kas tagħhom.

Meta wieħed jaqra li

"The Authority felt that striking off from the register was a harsh punishment and should only be resorted to after full investigation.",

jien naħseb li s-Segretarju Parlamentari Cassar u l-Ministru Falzon għandhom jirrealizzaw li barra milli mhuwiex sewwa li meta dak l-individwu li kien qed jiġi maqtugħ kważi għal xejn b'xejn jmur jappella - kien hemm ħafna li ngħataw ir-raġuni - kien qed ikollu jagħmel sitt xhur jirreġistra fit-Tieni Parti tar-Reġistru, żdiedet ukoll il-kondizzjoni li jekk ma jmurx għal sagħtejn jitgħallem il-Malti jinqata' barra mill-Ewwel Parti tar- Reġistru.

Allura din ma saritx apposta biex ikomplu jaqtgħu n-nies!

Jien wisq nibża' - anzi jien ċert - li l-emenda li għandna quddiemna mhux qed issir biex jiġu mħarrġa n-nies imma biex jingħata iktar opportunita' lil min irid ikun iktar vicious ma' nies li ma jaqblux miegħu politikament li jkollu ċ-ċans jaqta' xewqtu.

Qed nitkellem b'dan il-mod għax f' "The Times" dan il-bniedem ġie rapportat li qal that he carries "a chip on his shoulder" għal din in-naħa.

Issa lil dan il-bniedem ħajtu kollha joffrulu l-aħjar jobs - 18-il job - u l-uniku post li fih saddad għal ċertu perjodu ta' żmien hu proprju dan.

Jien m'għandi l-ebda mibgħeda imma ma jistax ikun li f'post daqshekk sensittiv fejn l-ewwel Chief Executive li kien hemm kellu jitlaq - qed nirreferi għal Aquilina - għax ma riedx jagħmel dan ix-xogħol u warajh daħal Gerada - wara sirt naf kemm huwa gentleman mill-kbar - li ftit wara kellu jitlaq ukoll, inħallu bniedem li apertament ...

Jien għandi 30 ittra - biċċiet minnhom iġibu l-isem ta' min qed jiktibhom, u jafuh sewwa; lest biex nurihomlkom - fuq dan il-bniedem u minnhom wieħed jista' jara b'liema mod dan il-bniedem jitkellem fuq il- Laburisti meta jgħid li he cannot stand the word "socialist".

Jien m'hu qed ngħid xejn ġdid għax dan diġa' tkellimt dwaru tmien xhur ilu.

Jien għalhekk qed ngħid li din l-emenda qed issir biex jingħata iktar ċans li jiġu msawta nies ta' ċertu kulur.

Kieku kien hemm nies li m'humiex qed ikunu daqstant diskriminattivi kieku ma jiddispjaċinix li qed issir din l- emenda.

Jien nappella lill-Gvern biex ma jħallix dawn l-affarijiet isiru għax meta bniedem li hu stess jammetti that he carries a chip on his shoulder għal min jaqbilx miegħu politikament - u r-record tiegħu nafuh - ...

Dan huwa l-istess bniedem li kien ġie maħtur Chief Executive ta' l- Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku u fl-ewwel paragrafu tar-rapport li kien issottometta qal li l-Gvern Laburista kien ħalla t-trasport pubbliku "in shambles".

Din il-kwalita' ta' nies jistgħu jkunu f'pożizzjoni hekk sensittiva li familja jistgħu joqtluha bil-ġuħ għal xejn b'xejn?

Dawn huma affarijiet li qed jiġru għax jien kull fejn immur nitkellem man-nies u naf x'inhu għaddej.

Jien se nsemmi l-każ ta' Bugeja mir-Rabat għax għandi l-awtorita' mill- ġenituri tiegħu.

Dan għamel il-kors kollu ta' l-Extended Skill Training Scheme u għalkemm kien wieħed minn ħamsa li m'għaddiex mit-teorija għalkemm fil-prattika jgħallem lill-aqwa plumbers kien l-uniku wieħed li spiċċa bla xogħol.

Tant hu hekk li l-istess nies tal-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma riedu li jżommuh għax ma kellhomx ħaddiem aħjar minnu pero' l-ordni li kellu Albert Sant - illum m'għadux ma' l-ETC din qalhieli personali fuq it-telephone - miċ-Chief Executive Laurenti kienet li Bugeja ma jidħolx.

Dawn huma fatti li ħarġu iswed fuq l-abjad meta għamilt domanda lill-Ministru Falzon.

Imbagħad wara taparsi qalu li min dak inhar il-quddiem min ma jgħaddix mit-teorija jibqa' barra u ma jingħatax ix-xogħol.

Jiena nixtieq li l-Gvern jew il-Ministru jispjegali kif żagħżugħ li jkun ħela ħames snin minn ħajtu biex jitgħallem u jagħmel il-kors kollu ta' l-ESTS ma jingħatax xogħol u jkollu jitlaq?

Issa llum qegħdin tgħidu li l-ETC ikollha d-dritt taqta wkoll lil min ma jaċċettax taħriġ.

Mr Speaker, jiena nixtieq spjega ta' din.

Fejn hi attrezzata l- Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ sabiex tagħti l-istess taħriġ li ngħata bniedem ta' din ix-xorta li għamel ħames snin jitgħallem is-sengħa u minflok ma ngħata mpieg tkeċċa l-barra mill-istess Korporazzjoni?

Min jista' jemminkom allura!

Min se jemminkom li m'intomx tagħmlu din biex iktar tagħtu ċans lil minn jaqta aktar nies mill-Part II ...

Tidħaq xejn Sur Segretarju Parlamentari.

(Interruzzjonijiet) Poġġi bil-qegħda għax jiena qiegħed in possession.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħoġobkom tindirizzawx lil xulxin.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Jiena minni nitkellem hekk.

Hu jaf li m'għandi xejn għalih.

(Interruzzjonjiet) X'diskors hu?

Mela inti qatt għidt xi ħaġa!

Safejn naf jien qatt ma smajtek titkellem hawn.

Kieku din l-emenda inti qed tmexxiha waħdek, mhux il-Ministru tiegħek.

Mr Speaker, jiena kont tlabt lill-Onor.

Cassar - u dan fil-preżenza ta' l- Onor. Moran, ta' l-Onor.

Michael Farrugia u tal-ministri sħabu - biex tiġih ħniena minn bniedem kap ta' familja li kien ilu sitt snin jirreġistra - illum ilu tmien snin - u li għandu tlett itfal ħandikappati.

Jiena tliet darbiet tajtu karta u għidtlu li jekk ngħinuh inkunu qed nagħmlu karita' mal-familja tiegħu.

Iżda l-Onor.

Cassar kulma għamel huwa li tefa' l-karta fil-but u jiena naf li kieku tajtha lilek din il-karta, Mr Speaker, inti kont timpjegah għax naf xi tħoss għan-nies b'diżabilita'.

Jien nibża' li l- karta li tajt lill-Onor.

Cassar spiċċat fid-dustbin.

Mr Speaker, jiena ċert li kieku tajtha lilek kont tara kif tagħmel bil-kuntatti li għandek biex lil din il-familja tgħinha.

MR SPEAKER: On a point of order, l-Onor.

Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Jien qed inżomm kalm u nixtieq li l-ħabib tagħna wkoll iżomm kalm, imma l-Onor.

Membru issa qed jaqbeż il-linja u qed jallega ħafna affarijiet fuqi li m'humiex veri.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Li qed jgħidlek hija li l-karta marret fid- dustbin.

Dik allegazzjoni!

ONOR.

JOE CASSAR: Nirringrazzja lill-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici li qed jidħol kompliċi ma sieħbu.

Grazzi.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mela le.

MR SPEAKER: Ħalli ma nagħmlux referenzi personali u nkomplu fuq l- Abbozz.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Speaker, f'dan iċ-ċirku t'hawn u fil-preżenza ta' oħrajn għidtlu li jiena m'għandi xejn minn din il-familja.

Dan il- bniedem kien għadu kemm tilef lill-bintu - fil-fatt għandu tlett itfal oħra ħandikappati - u tlabtu biex ikollu ħniena minnu u mill-familja tiegħu.

Dan seta' ntbagħat man-numru kbir ta' nies li ntbagħtu biex jaħdmu ta' loaders - forsi qed jismagħni l-Prim Ministru għax għandi fiduċja li jkellmu dwar dan - għax fejn ikollhom bżonn 20 loader, jibagħtu 120 għall- interview biex imbagħad jagħżlu lil min iridu huma.

Imma dan il-bniedem u min hu bħalu qatt ma bagħtu għalih.

Imbagħad iqum l-Onor.

Cassar u jqajjem point of order li fuq kollox ma kien point of order xejn.

Allavolja avukat, xorta ma jafx x'inhu point of order!

Taf x'qalet l-Awtorita'?

Ara x'qalet l-Awtorita', Sur Prim Ministru u tkun taf ta' x'hix inhu responsabbli s-Segretarju Parlamentari Cassar.

Din qalet hekk: "The Authority also noted that in certain cases the number of persons referred for employment was large and unreasonable in relation to the number of workers required.".

Mela dan qed jikkonferma dak li għidt jien diversi drabi li mhux min imissu jintbagħat għax-xogħol, imma tintbagħat lista twila ħalli fiha jidħlu kemm dak li jkun ilu jirreġistra seba' snin u kemm dak li jkun ilu jirreġistra sitt xhur u li jkunu qalulu biex imur jirresġistra bit-tali nomenklatura, ħalli dak li jkun ilu jirreġistra sitt snin jibqa' jirreġistra bħal ma għadu sal-lum jistenna l-individwu li semmejt u hemmhekk jidħol ħaddieħor.

Dan ikkonfermatu l-Awtorita' li tatna dan ir-rapport.

Mela ġaladarba l- Awtorita' tikkonferma dawn l-affarijiet, fejn hu l-point of order ta' l- Onor. Cassar!

Fejn hu l-point of order!

Meta għandek nies li fi tmien snin sħaħ qatt ma tajtuhom opportunita' u qatt ma offrejtulhom impieg, min se jemminkom li m'intomx se tkomplu kif jgħidu l-Ingliżi adding insult to injury u taparsi tibgħatu għalihom għat-taħriġ biex issa jkollkom l-iskuża biex taqtgħuhom mir-reġistru?

Mr Speaker, meta niltaqa' ma' dawn l-affarijiet ma nistax ma nitkellimx b'dan il-mod - dan huwa t-ton tiegħi allavolja jaf l-Onor.

Cassar li nirrispettah daqskemm nirrispetta kull membru ieħor tal-Kamra - għax dan mhux sewwa.

Ara l-ironija tal-ħajja!

Ħalli nurik kemm hi organizzata l- ETC.

Bniedem li kien jaħdem mal-Korporazzjoni Enemalta laqtitu marda tal- cancer u kien għadda bord fi Frar li għadda u ftit żmien wara miet.

Permezz ta' domanda parlamentari jien kont staqsejt fuq dan il-bniedem li kien mill-Għargħur u l-Onor.

Zammit Dimech kien irrispondini li dan ma kellu dritt għal xejn u fil-fatt tilef is-somma u kollox allavolja jien lill-Ministru għidtlu li kieku fetħulu għajnejh peress li kellu familja ta' ħamsa min-nies u peress li kien għadu taħt il-50 sena u għandu tfal żgħar kien jieħu somma flus...

L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnic jaf bil-każ.

Ilum sena wara li miet bagħtulu karta - issa nibgħatha lilek, Prim Ministru - fejn qalulu hekk: Inti kont irtirajt mix-xogħol fi Frar tas-sena l-oħra - dan illum ġara - tista' tiġi sa għandna ħalli naraw għal liema taħriġ se nibgħatuk.

Issa ma ninsewx li dan ilu mejjet aktar minn sena - inġiblek il- kopja tagħha għada għaliex irrid ngħaddi għalija l-Għargħur.

Ara l- ironija!

Il-Bambin qisu jibgħathom in time dawn l-affarijiet għaliex issa li qed niddiskutu dan l-Abbozz li għandna quddiemna li jitratta dwar l-ETC nistgħu naraw fejn qiegħda s-serjeta'.

Min se jemmen li se jibgħatu għal nies vera għal taħriġ meta inti tiltaqa' ma każi bħal dan fejn bagħtu għal bniedem li kien ilu mejjet iktar minn sena!

(Interruzzjonijiet) Ma fiha xejn billi nsemmi fejn kien joqgħod; l-indirizz huwa Nru. 5 Ferdinand Street, Għargħur.

Fil-fatt jien iċċassajt x'ħin martu ċemplitli fuq dan.

Min se jemminkom fuq dan li tibagħtu għalih biex jingħata t-taħriġ!

(Interruzzjonijiet)

Issa jekk wieħed ikompli jħares lejn x'qalet l-Awtorita' jara li dawn huma affarijiet li ġbidtilkom l-attenzjoni għalihom.

Għalhekk għidtlek biex ma tkomplix tidħak bħalma qiegħed tidħak għax dawn huma affarijiet tal- biki.

Jien nibqa' ngħidlek.

Għalkemm lili jgħiduli kemm int tifel tajjeb pero' paragun miegħi sinċerament jien narak bla kuxjenza għaliex kieku ma tidħakx b'dawn l-affarijiet.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: La verita' offende!

MR SPEAKER: Point of order l-Onor.

Joe Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: (Interruzzjonijiet) Mr Speaker, l-ewwel ried idaħħak, imbagħad beda jinsulentani, imma issa se jkolli nitlob il-protezzjoni tiegħek għaliex qed juża d-dizzjunarju kollu.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: X'inhi din tal-protezzjoni?

ONOR.

JOE CASSAR: Jien fl-aħħar debate li kellna dwar l-ETC ippreżentajtlek ittra u s'issa għadek m'għidt xejn fuqha.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: X'ittra hi?

Żgur mhux lili tajtha.

ONOR.

JOE CASSAR: Mur qalleb id-debates u mbagħad staqsi lill-Onor.

Mifsud Bonnici x'kienet.

(Interruzzjonijiet) Imbagħad ikollok biex tidħak dak il-ħin!

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Speaker, jien llejla pprovajt nevita li nqum nitkellem daqskemm inħossni rrabjat fuq ċerti affarijiet li qegħdin isiru u jiddispjaċini se nerġa' ngħidilek bil-kalma kollha Onor. Cassar - jien fuq ċerti każi anke tkellimt ma sħabek - hemm uħud minn sħabek li għalija huma rġiel u anke meta nkun qiegħed ġo l-aqwa Laburisti ma niddejjaqx ngħid li t-tali u it-tali huma rġiel; dawn l-affarijiet kienu jeżistu, għadhom jeżistu u jibqgħu jeżistu fuq iż-żewġ naħat - li kont naħseb li għandek kuxjenza imma paragun ma' li kont naħseb jien m'għandekx għax kieku tieħu l- passi meta taf b'dawn il-każi għax jien ġbidlek l-attenzjoni kemm-il darba.

Biex trid tieħu għalik!

X'point of order!

Mr Speaker, meta wieħed jara dak li qalet l-istess Awtorita' - jien minix insemmi kollox illum għax kieku rrid għandi biex nagħmel diskors li ma jispiċċa qatt - malajr jinduna fejn qed imorru l-flus kollha li qed tonfoq l-ETC u għalxiex qegħdin iservu.

Bil-computerisation u bl-MSU b'kollox - bir-raġun jikkritikahom il-Kap ta' l-Oppożizzjoni lil dawn ta' l-aħħar - mhux l-ewwel darba li bagħtu għal xi bniedem li jkun ilu mejjet 15-il xahar!

Jien l-aħħar darba kitibli wieħed miż-Żejtun li ilu jaħdem mal-Water Services Corporation 30 sena - la naf Axisa u lanqas Desira; dan inzerta ħabib ta' ħabib tiegħi u qallu biex jgħidli biex nara l-każ tiegħu - u lil dan bagħtulu biex iħallas il-permess tas-self employed meta lili qalli li qatt ma kien self employed.

Dawn l-affarijiet għaddejjin kontinwament u mhux l-ewwel darba li jċempillek xi ħadd minn ġewwa u jgħidlek: Kieku tkun taf!

Issa la tkun waħdek nurik ċerti ittri imma għall-irġulija ma noħroġhomx għax huma ittri anonimi.

Naturalment dawn l-ittri jinkitbu minn nies ta' madwar ic-Chief Executive li hemm preżentement.

Jien nagħlaq billi nappella lill-Prim Ministru biex jagħti daqqa ta' għajn u jara x'inhu jiġri, jara x'inhi r-raġuni li minn numru ta' 200 li kienu nqatgħu mill-Ewwel Parti tar-Reġistru, llum telgħu għal 900, jara b'liema mod qegħdin jinqatgħu u jara li din l-arma li qed tkompli ssaħħaħ biha jdejn ic-Chief Executive li hemm ma tkunx kaġun li jbatu aktar nies bla bżonn.

Dan pubblikament jgħid li jieħu gost jagħmel dawn l-affarijiet kontra l-Laburisti ...

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

MEMBRU: Kien hemm mistoqsija parlamentari fuq din.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Kellek bżonn tara l-mod kif jirrisponduna fil- mistoqsijiet parlamentari.

Ta' min kienet, tiegħi?

Ta' min kienet?

(Interruzzjonijiet) X'ma żdiedx?

Il-numru ta' nies jirreġistraw fit-Tieni Parti tar-Reġistru tela' b'800 u b'900.

Quddiemi qegħda r-risposta għad- domanda parlamentari li qed tirreferi għaliha.

Fi żmienna qatt ma kien hemm aktar minn 200.

X'għandha x'taqsam din?

Malli daħal dan il-bniedem n- numru ta' dawk li jirreġistraw fit-Tieni Parti tar-Reġistru rdoppja minnufih.

Jien l-appell tiegħi huwa dan li naraw li b'dak li qed nagħmlu ma jbatux nies li huma innoċenti.

Dan li rrid ngħid u nieqaf hawn.

Grazzi.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Prim Ministru jekk jogħġbu jressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrota u baqgħet aġġornata

AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 15 ta' Mejju, fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni dwar il-ħatra ta' membri fil-Kunsill ta' l-Ewropa;

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali; u

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Bills tat-Teżor ta' Malta.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kummissarji għall-Ġustizzja - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Massa Frumentarja - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar Kumpanniji Kontrollati (Proċedura ta' Likwidazzjoni) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni (Emenda Nru 3) - it-Tieni Qari (Kont); Abbozz ta' Liġi dwar Dazju tas-Sisa - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kumpanniji - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar it-Taxxa tad-Divertimenti - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ombudsman - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2); u

Xi agenda oħra li tista' tiġi kkommunikata aktar tard.

MR SPEAKER: Hawn rimarki?

L-Onor.

Giovanna Debono.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, fil-ġranet li ġejjin se nfakkru żewġ issues ta' importanza nazzjonali, jiġifieri Jum l-Omm, li se niċċelebrawh f'Malta nhar il-Ħadd li ġej u nhar it-Tnejn 15 ta' Mejju se jiġi ċċelebrat b'mod internazzjonali Jum il-Familja.

F'dawn it-tmien snin li ili Membru ta' din il-Kamra kważi kull sena għal Jum l-Omm tajt messaġġ għal din il-ġurnata.

Iċ-ċirkostanzi tal-lum, jiġifieri l- impenji li ġejt mogħtija dan l-aħħar, iqanqluni aktar biex naqsam xi fehmiet dwar ir-rwol u l-missjoni ta' l-omm fiż-żmenijiet tal-lum.

L-akbar suċċess li tista' tagħmel omm ma jitqiesx la mis-suċċess tal-professjoni li tkun tipprattika u lanqas mill-qagħda ekonomika tal-familja, imma s-suċċess ta' l-omm, kif narah jien, hu li din tirrendi familja ferħana.

L-akbar dritt tan-nisa hu li tkun omm u dan id-dritt m'huwiex neċessarjament li jitwettaq b'mod ġenetiku jew bioloġiku f'kull mara, imma kull mara normali hija msejħa għal xi tip ta' motherhood, anke jekk psikoloġiku biss bħal meta mara tingħata għal xi ħidma soċjali jew volontarja b'sens u spirtu ta' motherhood.

Pero' l-akbar ġieħ għall-mara hu li tkun omm.

Mr Speaker, ippermettili naqra riklam li stabbiliment internazzjonali tal- ħwejjeġ ippubblika dan l-aħħar.

Veru li dan huwa riklam imma għalija fih messaġġ li jikkonferma dan li qed ngħid, jiġifieri li l-akbar ġiegħ għall- mara hu li tkun omm.

Nirrepeti li dan li se naqra huwa wording ta' riklam u għahekk tista' tingħata dehra ta' kummerċjaliżmu, pero' fil-fatt jien narah li fih verita'.

Dan jibda hekk: "Cook, teacher, nurse, nappy changer, voice of reason, best friend ... mother is all of them".

Dan m'huwiex xi argument filosofiku pero' żgur li jagħmel ġieħ lill-omm.

L- ikbar xogħol jew servizz jew professjoni li jista' jkollha mara hu li tkun omm u fil-fatt s-sena li għaddiet il-Papa stqarr li l-gvernijiet għandhom jagħtu salarju lill-ommijiet.

Aħna f'Malta diġa' għamilna xi ħaġa f'din il- linja meta taħt din l-Amministrazzjoni introduċejna il-parental allowance.

Mr Speaker, nerġa' nirrepeti li għal mara, l-ikbar suċċess, dritt, ġieħ u servizz huwa li tkun omm sew f'sens bioloġiku u ġenetiku sew jekk b'mod psikoloġiku u morali.

Irrid ngħid ukoll li dawn l-erba' credits jew achievements jgħoddu wkoll għall-irġiel għax bħal fil-każ tal-mara anke l- irġiel l-ikbar suċċess, dritt, ġieħ u servizz huwa li jkun il-missier - u nirrepeti - sew bioloġiku u ġenetiku sew psikoloġiku u morali.

B'dan il-messaġġ għal Jum l-Omm nixtieq bħala l-unika mara fil-Parlament nagħti l-awguri tiegħi lill-ommijiet kollha Maltin u GĦawdxin speċjalment lil dawk li għaddejjin minn xi mument jew ċirkostanzi ta' kriżi familjari.

Sfortunatament f'xi familji naqqsu l-valuri nsara bħal m'huma l-altruiżmu, s-sinċerita', d-dedikazzjoni, l-ispirtu ta' ċaħda jew nuqqas ta' tolleranza u l-bqija, iżda anke lil dawn l-ommijiet fi kriżi nappellalhom biex ma jaqtgħux qalbhom, ma jaqgħux fil-pessimiżmu, ma jkomplux ir-rovina tal- familja imma ifittxu l-għajnuna u s-solidarjeta' f'xi persuna ta' fiduċja jew ifittxu l-għajnuna f'xi struttura kemm governattiva kif ukoll volontarja.

Wara Jum l-Omm, jiġifieri l-għada 15 ta' Mejju, fuq inizjattiva tal- Ġnus Magħquda se niċċelebraw għat-tieni darba fuq bażi internazzjonali Jum il-Familja.

L-istess Ġnus Magħquda għażlu bħala motto għal din is-sena 1995, "Tolerance begins in the family."

Fuq il-familja tista' tgħid ħafna, iżda se nillimita ruħi għal ftit slogans u mottos li bi kliem qasir fihom messaġġ dwar il-valur tal-familja.

Nibda billi nsemmi l-ewwel kliem fejn il-Papa qal li l-familja hija "GĦajn ta' paċi".

Slogan ieħor huwa tal-Prim Ministru l-Onor.

Eddie Fenech Adami fejn qal li "l-valuri f'pajjiżna huma marbuta ma' dawk tal-familji."

Slogan ieħor huwa dan: "Politika ekonomika mhux f'posta tweġġa' lill- familja."

Dan is-slogan qalu Buttos Buttos Ghali.

Stqarrija oħra tgħid: "It-tisħiħ tal-familja hija l-prijorita' tal-ħidma pastorali f'pajjiżna."

Nispiċċa b'statement li deher f'artiklu ta' Padre Sorge, fejn qal: "Il- Familja tiddependi miċ-ċivilta' ta' mħabba" u fl-istess ħin qal: "Il- familja hi ċ-ċentru, hi l-qalb taċ-ċivilta' ta' l-imħabba".

Mr Speaker, dawn huma slogans, statements jew ideat li fihom messaġġi mill-aqwa.

Fil-fatt dawn huma thought provoking u jekk nirriflettu fuqhom jistgħu jiggwidawna biex ikollna mentalita' sana dwar il-familja u b'hekk inkunu nistgħu nadattaw il-ħidma tagħna għal dan il-kamp tal-familja.

Jien ninsab konvinta mill-verita' u mis-sewwa ta' dawn is-slogans u fost l- impenji tiegħi bħala Segretarju Parlamentari se nagħti prijorita' lil din il-ħidma favur il-familja.

Is-slogan li din is-sena ġie magħżul mill-Ġnus Magħquda għall-Jum Internazzjonali tal-Familja huwa "t-Tolleranza tibda fil- Familja."

Li t-tolleranza tibda fil-familja huwa bżonn fundamentali u forsi għal xi wħud il-kelma "tolleranza" hija kelma tqila u astratta pero' għalija fil- prattika t-tolleranza hija element neċessarju u bażiku ta' l-imħabba.

It- tolleranza tgħinna naċettaw lil xulxin minkejja li jkollna fehmiet tajbin iżda differenti.

Bit-tolleranza nibqgħu nittrattaw lil xulxin bħala aħwa minkejja li jkollna karattri differenti.

It-tolleranza tgħinna wkoll nirrispettaw l-għażliet politiċi u soċjali ta' l-oħrajn għax wara kollox kulħadd għandu dritt għall-fehma tiegħu sakemm din ma tfixkilx il-ġid komuni.

Dawn kienu ftit konklużjonijiet prattiċi li semmejt fejn tidħol il- kelma "tolleranza" li jekk jiġu magħllma u prattikati fil-familja Maltija u GĦawdxija żgur ikollna garanzija li nirrendu l-poplu tagħna aktar matur u magħqud.

B'hekk ukoll ikollna pajjiż fejn tiġi prattikata demokrazija vera u effikaċi għal żvilupp pprogressiv.

J'Alla din it-tolleranza li qed nagħmlu enfasi fuqha, b'mod partikolari din is-sena, tiġi prattikata f'kull familja Maltija u GĦawdxija.

Dan huwa l-awgurju tiegħi f'din il-ġurnata, il-Jum Internazzjonali tal-Familja.

Dan m'huwiex biss awgurju lill-familji tagħna, imma fl-istess ħin huwa wkoll inċentiv għall-impenn tiegħi fil-kariga l-ġdida li qed nokkupa.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, il-bieraħ xtaqt nitkellem dwar il- problema tad-droga imma l-ħin ma ppermettiex.

Waqt li kont qed nisma' b'attenzjoni dak li kienu qed jgħidu diversi kelliema fuq it-trasferiment ta' biċċa art tal-Gvern lill-Caritas innotajt li mhux il-Membri kollha li tkellmu huma aware biżżejjed ta' dak li qed jiġri f'pajjiżna fil-ġlieda kontra d-droga.

Fil-fatt naħseb li ħafna minnhom kienu sajmin mill- informazzjoni li wieħed jista' jakkwistaha faċilment.

Għalhekk nibda biex ngħid li bħalma ġew maħtura b'mod statutorju l-Kumitati tal-Kamra jien naħseb li għandu jkun hemm xi kumitati soċjali li ma jkunux b'mod leġislattiv fejn dawk il-membri interessati - b'mod speċjali f'din il- kwestjoni tad-droga u l-problemi li ġġib magħha - jiltaqgħu flimkien, iġibu speakers għal tapposta u jkunu jistgħu jagħmlulhom kull domanda mmaġinabbli.

Kieku kellu jinħatar dan il-kumitat soċjali - forsi jkun anke presedut minnek, Mr Speaker - jien naħseb li jagħmel ħafna ġid u jkun ta' informazzjoni għall-Membri kollha tal-Kamra.

L-ewwel ħaġa li rrid ngħid hija li l-problema tad-droga għandha erba' strateġiji.

Aħna nafu li l-ġlieda kontra d-droga la l-Amerka ma rebħitha, la l-Colombia u l-ebda pajjiż ieħor fid-dinja u wisq iktar l-Ewropa.

Ħadd ma rebaħ il-ġlieda kontra d-droga u wisq anqas Malta m'hi se tirbaħ din il- ġlieda.

Għalkemm ma tistax tirbaħ din il-ġlieda u allavolja tista' tkun ġlieda mitlufa inti trid tibqa' tikkumbattiha.

Minkejja li taf li hemm dawk il-potenzi kollha li għandek kontra tiegħek, barunijiet eċċ., inti trid tkompli għaddej bil-ġlieda tiegħek biex kemm jista' jkun iżżommha taħt kontroll.

Mezz ieħor huwa l-edukazzjoni f'eta' żgħira għaliex nafu li t- tixrid tad-droga qed jibda jew minn kmieni ħafna, minn meta t-tfal ikollhom 15-il sena jew inkella f'eta' akbar u tilħaq il-peak tagħha ta' 24 sena.

Imagħad għandna r-rijabilitazzjoni tagħha.

Dawn huma l-erba' strateġiji li hemm bżonn li jittieħdu fl-inqas żmien possibbli biex kemm jista' jkun il- problema tad-droga mhux nirbħuha - għax ma tista' qatt tintrebaħ - imma almenu jkun hemm dak l-isforz qawwi biex inkomplu nikkumbattuha bl-aħjar mezzi possibbli.

Mr Speaker, nafu li Malta qiegħda f'sitwazzjoni prekarja ħafna għax hija iżola u hemm diversi faċilitajiet kif wieħed jista' jdaħħal id-droga.

Pero' wieħed irid jara l-isforzi kbar u l-investiment kbir li għamel il- Gvern sabiex din il-pjaga kemm jista' jkun jirreżistiha bl-aktar mezzi possibbli.

Per eżempju, għandna d-Detox Centre.

Veru kien infetaħ mill- Gvern ta' qabel pero' nerġa' nikkonferma li d-Detox Centre kien għadu lanqas beda jiffunzjona meta twaħħlet il-plakka lejliet l-Elezzjoni ta' l- 1987.

Ġiet ifformata wkoll is-SEDQA fejn għandek il-gruppi li kienu mxerrdin, departmental u inter-departmental commissions u kummissjonijiet oħrajn u llum din qed tagħmel l-isforzi tagħha kollha possibbli.

Hemm l- Isptar ta' Santa Marija u hemm l-OASI ta' Għawdex.

Imbagħad għandek id- Drug Rehabilitation Centre tal-Caritas li l-Gvern kważi introduċih hu stess u ta kull support possibbli lil din is-soċjeta' li jien tant u tant infaħħar għax qed tagħmel ħafna ġid u saħansitra tagħti għajnuna lill- pajjiżi li tmisshom xi sfortuna tan-natura u altru malli qed tagħti sehemha fil-battalja li qed tagħmel kontra l-użu eċċessiv ta' alkohol għax id-droga u l-alkohol imorru flimkien.

Issa ħalli ngħid xi ħaġa fuq it-training li qed isir.

Mill-1988 'l hawn il-Gvern ħatar diversi kummissjonijiet biex hu jkun jista' jikkumbatti l- pjaga tad-droga.

Fl-1985 il-Caritas għamlet opinion poll li fiha ġew intervistati 3,500 persuna.

Minn dan instab li 30% ġew offruti xi forma ta' droga u 39% kienu jafu ħbieb tagħhom li fil-fatt kienu qed jieħdu d- droga.

Dan ifisser li fl-1985 diġa' kellna pjaga qawwija ta' droga u għalhekk mhux veru dak li jingħad li d-droga ħadet l-ispinta tagħha fl- 1987.

Peress li din il-problema baqgħet tintensifika ruħha fl-1988 il- Gvern Nazzjonalista beda ġlieda kontra tagħha li ħalliet l-effetti tagħha wkoll.

Fil-fatt bdew jintbagħtu uffiċjali, kemm mill-Pulizija, kemm mill- Armata kif ukoll minn diversi postijiet oħra fosthom minn dipartimenti biex jibdew jieħdu t-training f'akkademji barranin fosthom fl-Amerika, fl- Italja u fil-Ġermanja ħalli hawn Malta jkollna nies imħarrġa biżżejjed.

Hawnhekk ta' min isemmi anti-drug specialist Amerikan li fl-1988 iltaqa' ma' youth leaders Maltin biex dawn jieħdu l-ewwel informazzjoni dwar il- ġlieda tad-droga.

Mr Speaker, wieħed irid jgħid ukoll li l-Gvern estenda kull koperazzjoni u nkoraġġiment għal dawk kollha li jridu jgħinu fil-ġlieda kontra l-abbuż tad-droga.

Kien hawn soċjetajiet oħra li riedu jagħtu l-għajnuna tagħhom.

Per eżempju, ċerti għaqdiet taż-żgħażagħ għamlu sensiela ta' laqgħat f'diversi parroċċi biex jagħmlu liż-żgħażagħ aware mid-droga u jilqgħulha mill-bidu, jiġifieri minn meta t-tfal ikunu għadhom fl-iskejjel.

Mil-lat pastorali nafu li diversi kappillani kważi mill-parroċċi kollha għamlu kampanja sħiħa u intensiva fil-komunita' tagħhom biex ikunu jistgħu jagħmlu l-poplu aware minn din il-pjaga soċjali li ħakmet lil pajjiżna.

Tant hu hekk li żewġ units oħra li huma l-KADA u s-SEDQA b'koperazzjoni sħiħa mal- Caritas qed imexxu programmi utili ħafna f'dan il-qasam vitali għall-futur ta' pajjiżna fost dawk li qed jieħdu d-droga.

Barra minn hekk dawn qed jagħmlu l-ikbar enfasi possibbli biex dak li jkun jilqa' għal din il- problema, partikolarment meta jkun għadu f'eta' tenera ħafna.

Mr Speaker, għidt ukoll li fl-1988 - inqas minn sena wara li l-Partit Nazzjonalista ħa l-Gvern f'idejh - għall-ewwel darba f'Malta l-Gvern għamel strutturi ta' kordinament bejn dawk id-dipartimenti konċernati nvoluti fil-ġlieda kontra d-droga.

Hawnhekk nixtieq insemmi wħud minnhom.

Per eżempju, fid-dipartimenti kollha tal-Gvern hemm liaison officers u nħatret kummissjoni inter-dipartimentali; hemm kumitat magħmul mill- ministri stess, uffiċjali mill-Ministeru tal-Ġustizzja u Kultura, mill- Attorney General, mill-Ħabs, mid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni, mid- Dipartiment tas-Saħħa, mis-Social Security, mill-Housing, mill-Pulizija, mid-Dwana, mid-Dipartimenti tal-Farmaċija fl-Universita' u fl-Isptar San Luqa u fl-aħħarnett anke rappreżentant minn GĦawdex.

Dan kollu l-Gvern għamlu għaliex ikkommetta ruħu li lil din il-pjaga jiġġieldilha.

X'ġara?

Sar taħriġ fil-personnel involuti għax ħadd ma kien għadu trained fuq dan ix-xogħol, b'mod speċjali uffiċjali tad-Dwana; sar taħriġ barra minn Malta għal stħarriġ u studju u nġiebu esperti minn barra sabiex jaqsmu l- esperjenzi tagħhom, kien hemm attendenza f'forums u f'laqgħat barra minn Malta u hawn Malta u għall-aktar intensifikazzjoni tal-problema; saru diversi seminars u konsultazzjonijiet biex inqassam il-materjal li għandi biex qed nagħmel dan is-survey.

Per eżempju, saru surveys u opinion polls, saret sistema edukattiva mmirata lejn il-bażi tal-problema fl-iskejjel, saru rapporti dwar tibdil fil-liġijiet eżistenti, saru pieni ġodda, rehabilitation programmes u diversi affarijiet oħra li l-Gvern kien kostrett li jagħmel kontra d-droga.

Imbagħad fil-pubblikazzjoni "Society" li kien joħroġ il-Partit Soċjalista, fil-ħarġa Nru. 12 ta' Diċembru 1991, kien hemm: Din il-ħidma kontra d-droga hija tassew jew inkella propaganda biss?

Dan kien fl-1991 meta l-Gvern kien intensifika bis-sħiħ u kien diġa' poġġa strutturi bażiċi biex jiġġieled kontra d-droga.

Il-fatti juru mod ieħor u hawnhekk nixtieq ngħid xi ħaġa fuq il-fatti.

Per eżempju, fid-Drug Community Service li toffri SEDQA - din toffri assessment, pariri, support u social work għal dawk il-persuni milquta mill- problema tad-droga - f'November ta' l-1994 kien hemm 24 każ, f'Diċembru kien hemm 50 każ, f'Jannar ta' l-1995 kien hemm 41 każ, fi Frar kien hemm 55 u f'Marzu kien hemm 47 każ.

Din kollha kienet attendenza ta' klijenti fis-support group imsejjaħ SEDQA.

F'sessions minn servizzi kien hemm average ta' 40 persuna fix-xahar li attendaw għas-servizzi tas-SEDQA.

Hemm servizzi oħra mis-SEDQA li tagħti dwar il-family service, fejn tagħti servizzi lil dawk il-familji fejn xi wħud mill-membri ta' dawk il-familja jkunu milquta jew mill-problema ta' l-alkoħol jew mill-problema tad-droga.

Per eżempju, fi Frar 1995 - biex ma nidħolx f'ħafna dettalji - is-SEDQA marret għand 117-il familja.

F'Marzu mbagħad marret għand 76 familja.

Is- SEDQA kkordinat dak li għamel il-Gvern fl-1988, għamlithom flimkien - kien hemm rakkommandazzjoni anke mill-United Nations u mill-Kunsill ta' l-Ewropa biex kemm jista' jkun ikun hemm soċjeta' waħda - u dan qed tagħmlu bl-ikbar mod responsabbli u qed iħalli ħafna frott.

Jekk wieħed iħares lejn id- Detox Centre jsib li hemm average ta' 150 persuna li qed imorru hemmhekk fix-xahar.

Infetah ukoll id-Detox in-Patient, fejn qed imorru diversi persuna - mat-80 persuna - u jorqdu hemmhekk.

Dawn huma nies li jkunu jridu li bis-serjeta' jinqatgħu mill-ambjent li jkunu qed jgħixu fih u allura jmorru hemmhekk u jibdew jieħdu l-kura.

Imbagħad minn hemmhekk imorru postijiet oħra u fl-aħħar jispiċċaw fir-Rehabilitation Centre tal- Caritas.

Per eżempju, l-iSptar Santa Marija u l-out-patients ta' l-OASI ġewwa GĦawdex b'kordinament flimkien qed jagħmlu kull mezz possibbli biex dak li jkun jaqta' l-prattika tad-droga.

Mr Speaker, fuq kollox imbagħad ta' min isemmi l-ġlieda kontra d-droga fil-veru sens tal-kelma u naraw x'qed isir amministrattivament.

X'għamel u x'qed jagħmel il-Gvern fil-ġlieda tiegħu kontra d-droga?

Nista' ngħid li pulizija ġew trained barra minn Malta, b'mod speċjali fl-Amerika fejn hemm il-United States Coast Guard b'nies li jitħarrġu f'dan il-lokal u jieħdu ċ-ċertifikat b'commitment li jaħdmu f'pajjiżhom.

Hemm relazzjonijiet eċċellenti ma' l-Interpol li dan il-Gvern kompla saħħaħ u li nafu li diġa' ħallew diversi riżultati pożittivi.

Dan l-aħħar kellna viżta ta' 30 persuna mill-American Drug Enforcement Agency li taw lectures u programmi lil diversi Maltin dwar l-ispeċjalizzar tagħhom u x'jagħmlu sew fl-Amerika kif ukoll f'pajjiżi oħrajn.

Qed jingħataw ukoll professional courses lill-uffiċjali tal-Pulizija u lill-ufficjali korrezzjonali ta' Kordin.

Jekk wieħed iħares lejn source ieħor fil-ġlieda kontra d-droga jsib li sa l-1988 fid-Dwana ma kien hemm l-ebda kelb biex ikun jista' jxomm jew jidentifika xi droga.

Nafu li fid-Dwana, sew jekk tagħmel X-ray kif ukoll jekk tuża xi apparat soffistikat ieħor xorta waħda dawn ma jidentifikaw l- ebda droga.

Il-klieb huma l-uniku source li jistgħu jidentifikaw kemm xi jkollha fuqha persuna kif ukoll xi tkun qed iġġorr dik il-persuna.

Nafu li għall-ewwel kienu ġew introdotti żewġt iklieb u llum il-ġurnata hemm 12- il kelb u nista' ngħid li hemm 12 oħra li għadhom ġejjin biex jagħmlu l- watch tagħhom ukoll.

Nista' nsemmi l-laboratorju tal-Pulizija.

Illum f'xi gazzetta lokali - ma nafx liema waħda minnhom - isemma xi apparat ġdid li ġie nstallat biex jagħmel detecting fuq ħwejjeġ kriminali kif ukoll fuq affarijiet oħra konnessi mad-droga.

Rajna l-ftehim li sar ma' l-Italja b'koperazzjoni bejn iż-żewġ pajjiżi fil-ġlieda konta d-droga u l-computer link li sar bejn Malta u l-Italja - dan jissejjaħ Teledrug - peress li aħna viċin ħafna ta' l-Italja u nafu li ħafna mid-droga li tidħol hawn Malta tkun ġejja minn hemmhekk għalkemm hemm il-Greċja, il-Libja, l-Alġerija u diversi postijiet oħra.

Permezz ta' dan l-apparat wieħed jista' jikkonnettja kemm minn Malta għall-Italja kif ukoll vice-versa biex b'hekk wieħed ikun jaf x'ikun hemm għaddej.

Peress li hawn servizz bil-baħar mal-Libja u diversi drabi jiġi darbtejn jew tliet darbiet fil-ġimgħa mil-Libja u li qed joħloq diversi problemi għamilna l-istess mal-Libja..

Nafu li Malta għandha diversi outlets - kważi outlets teribbli - peress li aħna gżira.

Per eżempju, hemm l-airport minn fejn jidħlu madwar 6,000 passiġġier kuljum; hemm eluf oħra li jgħaddu mis-sea terminal; jidħlu madwar 120 container kuljum f'Malta for local consumption.

Għandek ukoll il-Posta, il-Yacht Marina, il-fishing vessels, il-cruise liners, il-general cargo u n-new bonded stores f'Ħal Far.

Dawn huma kollha outlets u possibilitajiet fejn tista' tiġi traffikata d-droga, pero' l-Gvern huwa committed li f'dawn il-postijiet jagħmel kull għassa possibbli.

Mhux qed ngħid li qed jirnexxielu għal kollox imma dan huwa mpossibbli għax l-ebda pajjiż fid-dinja ma' rebaħ il-ġlieda kontra d-droga - din għidtha mill-bidu - u lanqas aħna m'aħna se nirbħuha.

Imma almenu qed isir l-isforz kollu possibbli sabiex wieħed iżommha taħt kontroll.

Għandna wkoll il-Forzi Armati ta' Malta u nafu wkoll li fil-Ħabs ta' Kordin għandna madwar 60 persuna li qed jiskontaw sentenzi minħabba t-traffikar tad-droga.

Mr Speaker, fl-aħħarnett, għalkemm għandi diversi statistiċi oħrajn, nagħmel appell li anke f"The Parliamentarian" ta' Jannar li għadda qrajna li saret konferenza tas-CPA għall-pajjiżi ż-żgħar u hemm artiklu dwar "Drug Abuse Policy in Small Countries".

Kien hemm ukoll artiklu dwar "Jobs, Drugs and Aids".

Jiena nistieden lill-Membri Parlamentari kollha - għalkemm m'humiex hawnhekk bħalissa - biex jaqraw dawn l-artikli li huma nteressanti ħafna u jagħmlu kuraġġ biex f'din il-materja jintensifikaw l- informazzjoni tagħhom u bħalma diġa' għidt j'Alla jinħatar dan il-kumitat għal min hu interessat sabiex iżomm ruħu nformat b'dak kollu li qed jagħmel il-Gvern fil-ġlieda kontra din il-pjaga internazzjonali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 15 ta' Mejju, fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

ST.

GEORGE'S FLOUR MILL - KONTRIBUZZJONIJIET TAS-SIGURTA' SOĊJALI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li mill-ħaddiema li kienu jaħdmu mas-St.

George's Flour Mill qabel għalqet wieħed biss irċieva notizja mid- dipartiment tiegħu li se jirċievi l-flus tal-bolli jew in-National Assistance?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li s-St.

George's Flour Mill ħallset l-arretrati kollha tal-kontribuzzjonijiet tas-Sigurta' Soċjali kemm tagħhom u kemm ta' l-impjegati.

Infatti l-ammont dovut favur kull impjegat issa daħal fil-Ledger Sheet ta' kull individwu u b'hekk l-ex-impjegati jistgħu japplikaw għal kwalunkwe benefiċċju mingħajr ma jkun hemm dewmien fl-ipproċessar.

AMBJENT - KONFERENZA TA' RIO

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid x'kienu l-passi li ħadet Malta biex tissalvagwarda l-ambjent wara l-Konferenza ta' Rio?

Jista' l-Ministru meta jagħti l-lista ta' passi li ttieħdu jgħid taħt liema rakkommandazzjonijiet ta' Rio ttieħdu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mill-konferenza ta' Rio ħarġu tliet inizjattivi prinċipali:

L-hekk imsejħa dikjarazzjoni ta' Rio li tfisser l-impenn meħtieġ għat- twettieq ta' l-Aġenda 21; il-Konvenzjoni dwar il-Klima u l-Konvenzjoni dwar il-Bijodiversita.

Mill-konferenza ta' Rio:

a) Malta rratifikat il-Konvenzjoni dwar il-Klima li issa ġiet fis-seħħ.

Diġa' ttieħdu miżuri konkreti biex jonqos it-tniġġiż ta' l-ajru (bħal bidla mill-faħam għaż-żejt) u nħoloq kuntatt permanenti bejn id-Dipartiment għall- Ħarsien ta' l-Ambjent u l-Enemalta biex jistħarreġ miżuri oħra fil-futur.

Bħalissa qed isir studju xjentifiku biex jistabbilixxi l-ammont ta' CO2 preżentement prodott f'Malta.

b) Malta ntroduċiet diversi regolamenti (taħt il-liġi għall-ħarsien ta' l-ambjent) biex tħares bosta speċi ta' flora u fawna u dan għandu jwassal biex pajjiżna jkun f'pożizzjoni fil-futur qrib li jirratifika din il- konvenzjoni.

Is-Segretarjat Ambjent riċentement ippubblika ktieb dettaljat dwar il-Flora u Fawna f'Malta filwaqt li l-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija qiegħed jaħdem ukoll fuq database komprensiva dwar dan l-istess suġġett.

ċ) L-Aġenda 21 huwa dokument estensiv li jkopri bosta ħwejjeġ iżda li fih jispikka, fuq kollox, il-kunċett li l-ħarsien ta' l-ambjent jitlob impenn wiesgħa kemm jista' jkun li ma jinvolvix biss lill-Gvern iżda kull qasam tas-soċjeta'.

Hija biss din it-tip ta' ħidma li tista' twassal għall- iżvilupp sostenibbli (li kien l-iktar kunċett importanti li ħareġ minn Rio).

Dan aspett li fuqu ħadem ħafna l-Gvern: billi ta bidu għal numru ta' kampanji edukattivi għall-informazzjoni tal-pubbliku, billi kattar kuntatti mill-qrib ma' organizzazzjonijiet ambjentali u billi ħoloq djalogu effettiv mas-settur privat.

Eżempju ċar ta' dan kien il-ħolqien tal-Cleaner Technology Centre li jagħtina eżempju konkret ta' inizjattiva li tiġbor fi ħdanha lill-Gvern, l- Universita' u s-settur privat f'ħidma ta' fejda għall-ambjent.

Din l-unika triq biex wieħed jasal għal żvilupp sostenibbli.

Dan nistgħu ngħidu li huwa żvilupp li jinkorpora fih konsiderazzjonijiet ta' natura ambjentali fejn l-ambjent u l-iżvilupp ma jibqgħux għanijiet kontrastanti iżda ngħaqqduhom f'għan wieħed.

Eżempju sinifikanti ta' din il-viżjoni huwa l-Pjan ta' Struttura li jħares lejn l-iżvilupp f'Malta filwaqt li (fl-istess proċess) jistabbilixxi politika għall-ħarsien ta' l-ambjent f'pajjiżna.

Din hija preċiżament it- tip ta' integrazzjoni bejn l-għanijiet ta' l-iżvilupp tradizzjonali u dawk tal-ħarsien ta' l-ambjent imżewqa fi strateġija waħda u komuni.

KONVENZJONI TAL-KUNSILL TA' L-EWROPA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid hemmx xi ħsieb li Malta tiffirma l-Konvenzjoni tal-Kunsill ta' l-Ewropa imsejħa Convention of Civil Liability biex min jikkaġuna ħsarat lill-ambjent iħallas hu?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Il-Konvenzjoni Ewropea `CIVIL LIABILITY FOR DAMAGE RESULTING FROM ACTIVITIES DANGEROUS TO THE ENVIRONMENT` (ETS No. 150) tal- 21 ta` Gunju 1993, giet iffirmata minn tminn pajjizi membri tal-Kunsill ta` l-Ewropa, jiġifieri., Cipru, Finlandja, Grecja, Islanda, Italja, Liechtenstein, Lussemburgu u l-Olanda.

Ma kien hemm l-ebda ratifika s' issa.

Hemm bzonn ta` lanqas tliet ratifiki biex din il-Konvenzjoni tigi `in vigore`.

Peress li l-iffirmar ta` din il-Konvenzjoni jitlob certu xogħol inkluż xogħol legali u kkonsiderati l-fatti fuq esposti, Malta għad mhix fi grad tiffirma l-Konvenzjoni msemmija.

PENSJONIJIET - FTEHIM REĊIPROKU BEJN MALTA U L-AWSTRALJA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li meta sar il-ftehim reċiproku bejn Malta u l-Awstralja dwar il-pensjonijiet, tħallew barra l-ex-servicemen?

Jaf li b'riżultat ta' din il-lakuna fil-ftehim imsemmi ex-serviceman li japplika għal pensjoni meta jagħlaq 60 sena jew 65 sena, il-pensjoni li tingħatalu ma tistax tiġi trasferita lejn Malta, kif isir fil-każ ta' persuna li qed tirċievi l-pensjoni mis-servizzi soċjali?

Jaf li filwaqt li d-Dipartiment tas-Social Services Awstraljan jittrasferixxi hu dirett lejn bank f'Malta, il-Veteran Affairs jibgħatuha biss sal-Bank fl-Awstralja?

Jaf li b'hekk kull ex-serviceman Malti li jinżel Malta jrid iħallas t- transfer fee kull darba li jagħmel transfer tal-flus (madwar 20 dollaru Awstraljan).

Jidhirlu l-Ministru li din hi anomalija għax dawn l-ex-servicemen qed jiġu kkastigati?

Jaf li dawn qed jirċievu pensjoni ferm inqas għaliex il- ftehim reċiproku dwar il-pensjonijiet, dawk tal-veterani ma ġewx inklużi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Ftehim Reċiproku li qed jagħmel referenza għalih l-Onor.

Interpellant hu Ftehim Reċiproku dwar is-Sigurta' Soċjali u għalhekk jitratta biss fuq benefiċċji li jitħallsu kemm minn Malta kif ukoll mill-Awstralja taħt il-liġijiet tas-Sigurta' Socjali taż-żewġ pajjiżi.

Il-pensjoni ta' l-'ex-serviceman' li qed jirreferi għalih l-Onor.

Interpellant hija pensjoni li titħallas taħt il-'Veterans Entitlement Act 1986' ta' l-Awstralja, liema liġi ma tifformax parti mill-Liġi dwar is- Sigurta' Soċjali u għaldaqstant ma taqax taħt il-Ftehim Reċiproku dwar is- Sigurta' Soċjali.

Filwaqt li fuq il-pensjoni tal-'Veterans Affairs' ma kienx hemm restrizzjoni ta' portabilita', jiġifieri li persuna tista' ġġib il-pensjoni tagħha hawn Malta, dawk il-pensjonijiet tas-Sigurta' Soċjali Awstraljana ma kienux jistgħu jitħallsu jekk il-persuna ma tkunx residenti ġewwa l- Awstralja.

Jiġifieri dawk l-eluf ta' emigranti li rritornaw lura Malta kienu qed jitilfu dawn il-pensjonijiet.

Il-Ftehim Reċiproku jneħħi kull xkiel ta' portabilita' ta' pensjonijiet tas-Sigurta' Soċjali Awstraljana li li qabel ma daħal fis-seħħ dan l-istess Ftehim lanqas biss kienu jitħallsu hawn Malta.

B'hekk mijiet ta' Maltin ibbenefikaw minn pensjonijiet li qabel ma kienux jistgħu jirċievu.

JOSEPH BARTOLO - MIDALJA TAL-GEORGE CROSS

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Prim Ministru: Jikkonsidra l- Prim Ministru li jagħti l-George Cross Medal lil Joseph Bartolo li għandu 70 sena u jgħix fl-Awstralja, meta dan jaħlef li serva fil-Home Guards matul l-aħħar gwerra, meta l-Gvern Malti, in-National Archives, il-War Museum u l-Kummissarju tal-Pulizija ma jistgħux isibu r-records tal-Home Guards (skond risposta mogħtija lil Bartolo min Cecilia Attard, Segretarja tal-Kabinett fl-24 ta' Frar, 1995?

Kif jistenna li dawn in-nies, li huma emigrati u ħafna minnhom kienu llitterati jipproduċu dan iċ-ċertifikat huma?

Jikkonsidra l-Prim Ministru li jagħti ċ-ċans lil dawn in-nies li servew fil-Home Guards, li jieħdu affidavit li jiddikjaraw dan il-fatt?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li kien hemm Home Guards li ħadu l-Midalja għall-Ħamsin Anniversarju tal-George Cross ta' Malta iżda dawn bħal ħaddiehor ipproduċew jew s-Service Record tagħhom jew xi ċertifikat jew dokument ieħor biex juru li servew fil-Home Guard.

Bħal Home Guards hemm persuni oħra li kellhom diffikulta' biex isibu dokumenti uffiċjali li juru s-servizz tagħhom f'Malta fi żmien il-Gwerra, u dawn ukoll ma setgħux jingħataw il-Midalja.

BIRZEBBUGIA: BAJJA TA' SAN ĠORĠ - TĦAMMIL

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Billi s-sidien tad-dgħajjes f'Birżebbugia u ċioe' fil-bajja ta' San Ġorġ ġew imġiegħla jħallsu liċenzja u ħlas biex jokkupaw irmiġġ u baga għad-dgħajjes tagħhom u billi dawn kienu mwegħda li sa Novembru kellha titħammel il-bajja ta' San Ġorġ, Birżebbugia u jitwaħħlu bagi ġodda, jista' l-Ministru jgħid għaliex dan għadu ma sarx meta kollha qed iħallsu liċenzja li tiswilhom mhux ħażin?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li dawk is-sidien tad-dgħajjes li ġew identifikati li kienu qed jirmiġġjaw fil-bajja ġew mitluba mill- Awtorita' Marittima jħallsu depożitu biex jikkonfermaw li se jużaw il-mażra li kienet se tiġi allokata lilhom.

Fil-fatt, kif jirriżulta mill-ittra li ntbgħatet lilhom, huma kienu mitluba jagħmlu dan id-depożitu li kien se jitqies validu bħala l-ħlas għall-ewwel sena li tibda tgħodd minn meta jkunu jistgħu jagħmlu użu mill-irmiġġ allokat lilhom mill-Awtorita' Marittima.

Rappreżentanti tas-sidien tad-dgħajjes kienu talbu li jekk jista' jkun il- proġett kollu jsir b'mod u manjiera li ma jitilfux mill-istaġun tas-sajf jew tas-sajd.

Għaldaqstant meta ngħata t-tender għat-tħammil, ġie deċiż li l-ewwel titħammel il-Bajja ta' Marsaxlokk, billi din bajja kbira u t- tħammil ma jikkaġunax problemi lis-sajjieda Xlukkajri.

Wara, għal Novembru, titħammel il-Bajja ta' San Ġorġ u jitqiegħdu il-mażri, fi żmien meta l-opri jkunu l-art.

RABAT: TRIQ RIEBU WELL - PROVVISTA TA' ELETTRIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi sqaq Nru. 3 fi Triq Riebu Well, Rabat qed ikun ta' spiss mudlam u wkoll il- provvista tad-dawl tar-residenti ta' dan l-isqaq qed tkun sospiża minħabba l-ħsarat kkawżati mis-sistema tal-wires qodma tad-dawl eżistenti, jista' d- dipartiment jagħmel il-manutenzjoni meħtieġa inkluż li jibdel l-wire li hemm f'dan l-isqaq?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt biex tittieħed azzjoni biex jinbidlu l-wires ta' l-elettriku li jissupplixxu Sqaq Nru 3 fi Triq Riebu Well, Rabat biex tissaħħaħ il-provvista ta' l-elettriku.

RABAT: WESGĦA TAL-MUŻEW - ASFALTAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 25886, u ċioe' jista' jgħid meta se tiġi asfaltata jew mogħtija t-tarmac l-area magħrufa l-Wesgħa tal-Mużew, ir-Rabat, Malta?

Kemm fil-fatt hija kkalkolata n-nefqa għal dan il-proġett?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li safejn hu magħruf, meta żmien ilu kienu se jasfaltaw il-parti mħarbta ta' din il-Wesgħa, kien hemm indikazzjonijiet ta' possibbilita' ta' xi fdalijiet storiċi u x-xogħol ma kienx sar.

Tajt struzzjonijiet lid-Dipartiment tat-Toroq biex jerġa' jinvestiga l- possibbilita' li dan ix-xogħol isir.

AGRIKOLTURA U SAJD - BEXX PROJBIT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jirriżultalu d-Dipartiment għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd li hawn bexx likwidu u sustanzi oħra artifiċjali li huma projbiti li jiddaħħlu f'Malta, iżda fil-fatt jinsabu jinbigħu lill-bdiewa Maltin u Għawdxin?

X'investigazzjonijiet saru u x'riżultati kien hemm?

X'qed jagħmel id-dipartiment biex possibbilment jassigura li ma jiddaħħlux dawn l-oġġetti ta' kuntrabandu f'pajjiżna?

ONOR.

CENSU GALEA: Id-Dipartiment għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd ma rċieva l-ebda rapport ta' bexx projbit li ddaħħal f'Malta.

Jekk l-Onor interpellant jaf b'xi każ speċifiku dan għandu jirrapportah lill-awtoritajiet.

Id-dipartiment jimxi skond il-ligi u jirrapporta lill-pulizija każi ta' suspetti ta' ksur tal-ligi.

DINGLI - TRIQ DUN BOSCO - DAWL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi fi Triq Dun Bosco f'Ħad Dingli hemm dlam ċappa u t-triq bla asfalt u bankini, jista' d-dipartiment jwettaq ix-xogħlijiet meħtieġa sabiex jispiċċa l-inkonvenjent għar-residenti?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-proġett biex isir dawl adegwat fi Triq Dun Bosco, Ħad-Dingli qed jiġi kkonsidrat flimkien ma' proġetti oħra.

Rigward il-bankini nirreferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 25712 Seduta Nru. 409.

Dwar l-asfaltar nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

PULIZIJA - VJOLENZA FUQ ANZJANI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 25894 dwar vjolenza u/jew serq fuq anzjani, jista' l-Ministru jirrispondi bl-informazzjoni għall- ewwel xhur tas-sena?

Jista' jikkonsidra li jiġi nvestigat l-fatt li f'dawn iż-żmenijiet qed ikun hemm wisq reati fuq l-anzjani partikolarment fir-Rabat, Malta u jara jekk possibbilment hux possibbli li jsiru sorveljanzi aħjar mill-pulizija sabiex jiġu mrażżna dawn ir-reati fuq l-anzjani?

ONOR.

TONIO BORG: Minħabba li ma tinżammx statistika speċifika, tajt struzzjonijiet sabiex din tinġabar għall-ewwel xhur tas-sena.

SANT'ANDRU: QASAM TAD-DJAR - KERA TA' MRS MICALLEF

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: X'inhi r-raġuni li l-kera ta' Mrs Micallef, Block 3, Flat 6, St. Andrews Housing Estate telgħet minn Lm44 fis-sena għal Lm66 fis-sena wara żieda marġinali fil-pensjoni ta' l-armla?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Minsitru konċernat.

SAN GWANN: MISRAĦ LEWŻA - KAŻ TA' SIMON ZAMMIT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslet il-claim pendenti ta' Simon Zammit, ta' Bl.

5, Dr. D, Flat 1, Misraħ Lewża, San Ġwann dwar spejjeż mediċi u liema każ kont diġa' għamilt mistoqsijiet parlamentari dwaru?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li t-talba tas-Sur Zammit ġiet riferuta lid-Dipartiment tal-Finanzi għall-konsiderazzjoni tagħhom.

RABAT - DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi Triq Ħad Dingli u Vjal il-Ħaddiem, Rabat huma relattivament mudlama meta wieħed jikkonsidra l-volum ta' traffiku u pedestrians li jiffrekwentaw dawn it-toroq, jista' l-Ministru jara li jiddawlu aktar dawn it-toroq?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant qiegħda tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - OFFERTI MITFUGĦA GĦAT-TENDERS

26211.L-ONOR. CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-offerti mitfugħa għat-tenders maħruġa mill- Awtorita' ta' l-Ippjanar jinfetħux fil-pubbliku bħalma jsir f'każi oħra ta' tenders maħruġa minn azjendi pubbliċi?

Jekk fl-affermattiv, il-kumpanniji li jitfgħu l-offerti (inklużi dawk barranin) ikunu nformati meta se jinfetħu l-offerti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li l-offerti mitfugħa għat- Tenders maħruġa mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar jinfetħu kollha fil-miftuħ fejn il-pubbliku jista' jattendi.

Fl-avviż għat-tenders ikun hemm id-data u l-ħin ta' l-għeluq u dawn jinfetħu bil-miftuħ fl-istess ħin u ġurnata.