MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 693 L-Erbgħa, 6 ta' Frar, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 693

L-Erbgħa, 6 ta' Frar, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.00 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 6 ta' Frar, 2002

WERREJ

MINUTI 426

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 426

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUNSILL NAZZJONALI GĦALL-KULTURA U L-ARTI (KUMITAT)

NATIONAL COUNCIL FOR CULTURE AND THE ARTS BILL (COMMITTEE STAGE) 433

AĠĠORNAMENT 453

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 457

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 692 li saret fil-5 ta' Frar, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

ĦITAN TAS-SEJJIEĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li ħafna mill-ħitan li jdawru l-għelieqi f'raba' fil-Mosta kulma jmur qed jiġġarrfu bil-konsegwenza li tinqered il-ħamrija u tintilef il- karatteristika tal-Mosta, jista' l-Ministru jara li jniedi l-programm ta' xogħlijiet sabiex issir il-manutenzjoni meħtieġa u l-ħitan tas-sejjieħ jiġu rijabilitati mill-ġdid?

Jista' l-Ministru jikkonsidra li jibda dan ix- xogħol immedjatament matul din is-sena?

Jista' jgħid għaliex fit-tliet snin li għaddew ix-xogħol importanti tħalla abbandunat?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Ninsab informat li x-xogħol ta' manutenzjoni u rijabilitazzjoni fl-inħawi tal-kampanja huwa għaddej kontinwament.

Il-lokalita` tal-Mosta hija waħda mill-inħawi li għandha bżonn aktar xogħol.

Waqt li n-numru ta' ħaddiema li jagħmlu dan ix- xogħol huwa ftit, dejjem ikollna nfittxu li nagħmlu l-prijoritajiet.

Matul dawn l-aħħar tliet snin sar ħafna xogħol b'dan il-mod.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fid-dawl ta' dak li aħna nifhmu bih bħala żvilupp rurali u anke għall-fatt li l-istess ministeru matul l-aħħar tliet snin kellu numru ta' konsulenti bil-għan li jiġu ndirizzati ċerti prijoritajiet, jista' l-Ministru jgħid x'kienu l-prijoritajiet fejn jirrigwardja r- rijabilitazzjoni tal-kampanja u kif dawn ġew indirizzati?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, bħala parti mill-prijorita` tagħna nista' nagħti lista ta' ħitan tas-sejjieħ li fl-aħħar sena saru jew issewwew f'diversi nħawi biex jagħtu dehra aħjar lill-pajsaġġ Malti.

Fost dawn sar xogħol estensiv f'Wied Għomor fl-area ta' San Gwann, San Ġiljan u s-Swieqi kif ukoll ħdejn id-drainage pumping station.

Sar ukoll xogħol fit-triq li tagħti mill-Mosta għall-Imġarr - li ssemmiet speċifikament fid-domanda ta' l-Onor.

Interpellant – sa Tarġa Gap u anke fl- area Taż-Żokrija.

Fil-Għargħur sar xogħol fi Triq il-Ġnien, f'San Ġiljan taħt il-bridge ħdejn it-Tigulio u fl-area tas-Swieqi u l-Madliena fi Triq il-Madliena ħdejn il-Forum Hotel.

Għamilna wkoll xogħol fit-triq li tagħti mir-Rabat għal Ħ'Attard, fi Triq il-Kunsill ta' l-Ewropa f'Ħaż-Żabbar u fis-Siġġiewi fejn il-bini ta' l-SAG.

Fil-Madliena sar xogħol fejn il-premises tal-Melita Cable, f'San Ġwann fl- area magħrufa bħala Tal-Propostu u fi sqaq fi Triq il-Kunċissjoni f'Bengħajsa.

Sar ukoll xogħol fil-park nazzjonali ta' Ta' Qali fejn l- entratura ta' l-istadium u fi Triq Żakkarija fiż-Żurrieq.

Naturalment minn sena għal oħra jkun hemm impenji u prijoritajiet ġodda.

Fil-fatt għas-sena li għadha kif bdiet, parti mill-prijorita` hi – din toħroġ anke mid-diskors tal-budget – li nagħmlu enfasi fuq il-parks reġjonali.

Il-park nazzjonali ta' Ta' Qali kabbarnih is-sena li għaddiet, għamilna area akbar għar-rikreazzjoni tal-familja u nemmen li nistgħu niżviluppawh aktar billi noħolqu spazji b'ambjent kemm jista' jkun naturali.

Hemm park ieħor in-naħa ta' l-Imtaħleb, ieħor lejn Ħaż-Żabbar, jiġifieri barra l-Kottonera u ieħor fl-area ta' Xrob l-Għaġin, f'Delimara.

Barra minn hekk se nkunu qed naħdmu fuq proġetti ta' afforistazzjoni f'diversi nħawi.

L-Onor.

Interpellant semma l-konsulenti.

Fil-fatt il-bieraħ weġibt domanda dwar is-somma totali ta' infieq fuq konsulenzi fil-ministeru għall-ambjent u din kienet tikkonkludi l-konsulenzi kollha peress li d-domanda kienet dwar konsulenzi mhux legali.

Hawnhekk irrid nieħu l-opportunita` biex nikkjarifika li meta jkun hemm servizzi ta' konsulenza arkitettonika, jiġifieri ħlas li normalment isir skond it-tariffa tal-periti, fuq per eżempju, il-bini ta' St. James Cavalier, dan ikun inkluż fis-somma indikata kif hija nkluża wkoll il-konsulenza tal-masterplan tad-drenaġġ.

Hija nkluża wkoll il-konsulenza ta' esperti barranin fuq is-suġġett ta' waste management, fejn għandek konsulenti li qed jagħmlu l-istrutturi kollha meħtieġa sabiex il-pajjiż ikollu dan il-qasam organizzat aħjar, naturalment apparti s-somma li f'dan ir-rigward ingħatat speċifikament mill-Unjoni Ewropea u ħlas addizjonali li kellna nagħmlu fuq konsulenzi oħra.

Jiġifieri l-konsulenzi jiffokaw fuq diversi aspetti u ma jidhirlix li kien hemm din it-tip ta' konsulenza fuq żvilupp rurali, pero` fejn jidħol il- ministeru għall-ambjent illum għandna sezzjoni mmexxija mill-Perit George Buhagiar, li qed taħdem tajjeb, qed tipprova tiffoka fuq id-diversi nħawi tal-pajjiż u qed tagħmel interventi li jsebbħu l-ambjent totali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Allura fid-dawl ta' dak li kkomunikat l-Unjoni Ewropea fl-aħħar update li għamlet dwar il-pajjiżi membri u f'dan il-każ Malta - fejn speċifikament f'paġna 43 iċċarat li l-gvern la għandu strateġija u lanqas kapaċita` amministrattiva f'dak li huwa żvilupp rurali tal-gżejjer tagħna - u fid-dawl ukoll li matul dawn l-aħħar tliet snin ma kienx hemm kumitat inter-ministerjali biex jindirizza din is-sitwazzjoni, jista' almenu, 'il hinn minn dawn il-proġetti - li ħafna drabi jissemmew imbagħad ma jsirux għar-raġunijiet li qed jagħti l-Ministru fid-domanda tiegħu, jiġifieri ta' nuqqas ta' ħaddiema u ta' prijoritajiet li jinqalgħu minn mument għal ieħor – il-Ministru jgħid kif pajjiżna tabilħaqq se jintegra l-istrateġija u l-istrutturi meħtieġa biex jindirizza dan li qed tikkonferma mhux biss l-oppożizzjoni u l-poplu li jara l-kampanja mitluqa u abbandunata, imma anke l-istess Unjoni Ewropea?

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naħseb li l-kliem preċiżi li hemm fir- rapporti tal-Kummissjoni Ewropea aktar milli hu kliem ta' kritika, huwa kliem ta' xprun 'il quddiem u l-proċess kollu sabiex Malta tissieħeb fl- Unjoni Ewropea huwa preċiżament proċess li jara l-pajjiż x'għandu bżonn f'diversi oqsma, inkluż il-qasam ambjentali u l-qasam rurali, u ħafna drabi dan il-proċess isegwi din il-linja.

L-ewwelnett inti trid tagħmel it-transpożizzjoni tad-direttivi, tal-linji ta' gwida u tal-perċentwali kemm fil-pajjiż għandu jkollok areas għal spazju rurali, għal spazju ambjentali u areas miftuħa għal rikreazzjoni tal- familji.

Din hija parti li kemm il-Ministru għall-Ambjent kif ukoll ministeri oħra bla ebda dubju ħadmu ħafna fuqha, b'mod partikolari s-sena li għaddiet meta ġejna quddiem dan il-Parlament u addottajna l-liġi l-ġdida dwar l-ambjent, li toħloq hi stess strutturi ġodda kif tħares l-ambjent.

Imbagħad trid tagħmel il-capacity building, jiġifieri jekk inti għandek l- issue ta' infurzar ta' ċerti regolamenti, trid tara jekk għandekx spettorat tajjeb jew kbir biżżejjed u trid tara x'kompetenzi xjentifiċi u ta' expertise partikolari għandek bżonn.

Trid tara xi strutturi ta' tmexxija għandek bżonn.

U dan hu l-proċess ma' l-istess membri stati - mhux biss ma' Malta - u mal-pajjiżi kollha applikanti fejn trid tagħmel it- transpożizzjoni tad-direttivi imbagħad tagħmel l-istrutturi meħtieġa biex dawk id-direttivi li huma meħtieġa għall-istess interess tal-pajjiż, tkun tista' tosservahom.

Diġa` ħabbarna aktar minn darba li fil-qasam ambjentali se jkollok żvilupp - dan se jkun effettiv mix-xahar id-dieħel - fejn ir-regolamentazzjoni ta' l-ambjent tkun fl-istess awtorita` fejn għandek l-iżvilupp tal-pajjiż, jiġifieri fejn għandek l-awtorita` li tħares l-ippjanar tal-pajjiż.

Dawn iż- żewġ oqsma se jkunu qed jaħdmu flimkien u allura se nevitaw il-ħtieġa li toqgħod tiddupplika f'ħafna oqsma bħalma huma l-environmental impact assessments jew bħal ċerti poteri ta' infurzar.

U allura l-capacity building isir hemm.

Dan hu parti mill-proċess.

Aħna stess fil-ministeru għall-ambjent konna għamilna sejħiet għal persuni b'kompetenzi differenti xjentifiċi biex naturalment jassistuna fid-diversi oqsma li rridu nħarsu.

Fil-fatt kien hemm response, kien hemm numru ta' nies li qed juru interess biex jaħdmu f'dan il-qasam sensittiv għall-pajjiż u nemmen li dan huwa l-iżvilupp li se naraw b'mod pożittiv f'pajjiżna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma fid-dawl ta' dan li qed jgħid il-Ministru, kif imbagħad il-prattika matul dawn l-aħħar tliet snin kienet li ċerti inizjattivi sempliċi imma fl-istess ħin maturi u uniċi, ma ġewx mogħtija l- ispazju?

Per eżempju kien hemm pjan ikkoordinat bejn id-dipartiment ta' l-ambjent u ta' l-agrikoltura biex mingħajr ħafna nfieq ta' flus għall-konsulenti nneħħu t-tankijiet, il-fridges u ħafna minn dak li kien ikerrah l-estetika tal-kampanja.

F'dan ir-rigward kienu qegħdin isiru xogħlijiet fejn jitħawwlu siġar, jiġu rranġati ħitan tas-sejjieħ u tiġi rijabilitata dik iz-zona.

F'dawn l-aħħar tliet snin ma rajna xejn minn dan, anzi l- inizjattiva lanqas bdiet.

Għandna l-ambjent l-ieħor ta' rijabilitazzjoni, fejn għandna problemi f'dak li jirrigwardja l-ilqugħ għall-ilma tax-xita.

Fi żmien preċedenti aħna konna ntroduċejna teknoloġija moderna biex tiġi sostnuta u applikata mill- ħaddiema, bħas-sistema tal-gabjuni, u din mhux talli twarrbet matul dawn l- aħħar tliet snin talli lanqas ingħataw korsijiet lill-ħaddiema tad- dipartiment ta' l-ambjent u tax-xogħlijiet pubbliċi biex is-sitwazzjoni tiġi rijabilitata b'dan il-mod.

Ma jħossx il-Ministru li mill-kliem għandna ngħaddu għall-fatti u jiġu ndirizzati almenu l-prijoritajiet bażiċi mingħajr ebda spejjeż?

Għax finalment l-impjegati tal-gvern qegħdin hemmhekk biex joffru servizz u jien persważ li huma kapaċi joffruh kif għamlu fi snin oħra.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-tweġiba b'mod sempliċi hija li jiena ma naqbilx ma' ħafna mill-analisi li qed jagħmel l-Onor.

Interpellant.

M'huwiex veru, per eżempju, li waqaf ix-xogħol biex f'diversi areas rurali jinġabru t-tankijiet li jkerrħu l-kampanja.

Naturalment din m'hijiex operazzjoni faċli għax l-ewwelnett ħafna minn dawn isiru fuq art privata u dawn isiru mis-sidien jew minn min ikun qed iqabbel dik l-art u allura għal raġunijiet tagħhom ikunu jippreferu li jużaw dik is-sistema, pero` aħna ntervenejna f'diversi partijiet biex dawn inneħħuhom għax dawn m'għandhomx ikunu hemm.

Naħseb dwar dan naqblu kompletament.

Rigward ħitan tas-sejjieħ, jiena diġa` tajt lista pjuttost twila biex nuri f'sena waħda biss kemm saru interventi biex issewwew jew ġew irranġati diversi ħitan tas-sejjieħ f'inħawi differenti.

Barra minn hekk aħna saħħaħna wkoll is-sezzjoni ta' ħaddiema li huma speċjalizzati fil-bini tal- ħitan tas-sejjieħ.

Din kienet sengħa li prattikament kienet qed tmut kemm fil-qasam tal-gvern u anke fil-qasam tal-privat u aħna bdejna nerġgħu nagħtu taħriġ fiha u anke niċċertifikaw lin-nies.

Ir-riżultat ta' dan kien li llum għandna numru ta' nies aħjar milli kellna qabel u li huma kapaċi u lesti jaħdmu f'dan il-qasam.

Rigward sistemi kif issaħħaħ jew tilqa' għall-ilma, jiena ma naqbilx li s- sistema li semma l-Onor.

Interpellant hija neċessarjament l-aħjar waħda.

F'kull każ id-domanda fuq dan il-qasam għandha ssir lill-ministru konċernat pero` huwa fatt li llum, anke permezz ta' l-awtorita` dwar ir-riżorsi, se naraw kif is-sistema kollha ta' l-ilma l-aħjar tkun imħarsa.

Se nagħmlu dan b'sistemi moderni u b'sistemi li verament jikkorrispondu għal dak li l- pajjiż għandu bżonn illum.

ĦITAN TAS-SEJJIEĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li ħafna mill-ħitan li jdawru l-għelieqi f'raba' fil-Għargħur kulma jmur qegħdin jiġġarrfu, bil-konsegwenza li tinqered il-ħamrija u tintilef il- karatteristika tal-Għargħur, jista' l-Ministru jara li jniedi l-programm ta' xogħlijiet sabiex issir il-manutenzjoni meħtieġa u l-ħitan tas-sejjieħ jiġu rijabilitati mill-ġdid?

Jista' l-Ministru jikkonsidra li jibda dawn immedjatament matul din is-sena?

Jista' jgħid għaliex fit-tliet snin li għaddew ix-xogħol importanti tħalla abbandunat?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li x-xogħol ta' manutenzjoni u rijabilitazzjoni fl-inħawi tal-kampanja huwa għaddej kontinwament.

Il-lokalita` tal-Għargħur hija waħda mill-inħawi li għandha bżonn aktar xogħol.

Waqt li n-numru ta' ħaddiema li jagħmlu dan ix-xogħol huwa ftit, dejjem ikollna nfittxu li nagħmlu l-prijoritajiet.

Matul dawn l- aħħar tliet snin sar ħafna xogħol b'dan il-mod.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li tista' tgħid li l-uniku xogħol li sar kien ħajt tal-concrete fil-bypass ta' l-Imtarfa biex jipproteġi s-soil erosion u l-ilma tax-xita, jista' almenu l-Ministru jgħid jekk jaqbilx ma' dawn it-tip ta' xogħlijiet?

Ma jaħsibx li dawn ix-xogħlijiet huma sostenibbli?

Jekk le, x'inhi d-drive li qed jagħmel id-dipartiment ta' l- ambjent biex f'xogħol ta' natura simili jintużaw metodi li tabilħaqq ikunu sostenibbli u dan fir-rigward li qed jgħid li s-sistema li ġiet applikata, bħal per eżempju, dik ta' Wied il-Qlejgħa, m'hijiex waħda moderna u m'hijiex sostenibbli għal każijiet ta' din ix-xorta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, jiena ma nlumx lill-Onor.

Interpellant li jkun persistenti, pero` irid japprezza li jien weġibt ħafna drabi dwar dan is-suġġett u ma nistgħux nibqgħu mkaħħlin ma' dan l-ħajt.

Jiena għedt li dan il-ħajt segwa proċeduri normali ta' ippjanar u l- argumenti favur jew kontra kellux isir jew kienx meħtieġ u kif għandu jsir, ġew diskussi b'dak il-mod.

ĦITAN TAS-SEJJIEĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li ħafna mill-ħitan li jdawwru l-għelieqi f'raba' fin-Naxxar kulma jmur qed jiġġarrfu bil-konsegwenza li tinqered il-ħamrija u tintilef il- karatteristika tan-Naxxar, jista' l-Ministru jara li jniedi l-programm ta' xogħlijiet sabiex issir il-manutenzjoni meħtieġa u l-ħitan tas-sejjieħ jiġu rijabilitati mil-ġdid?

Jista' l-Ministru jikkonsidra li dawn jibdew immedjatament matul din is-sena?

ONOR.

Il-lokalita` tan-Naxxar hija waħda mill-inħawi li għandha bżonn aktar xogħol.

ĦITAN TAS-SEJJIEĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li ħafna mill-ħitan li jdawwru l-għelieqi f'raba' fl-Imtarfa kulma jmur qegħdin jiġġarrfu bil-konsegwenza li tinqered il-ħamrija u tintilef il- karatteristika ta' l-Imtarfa, jista' l-Ministru jara li jniedi l-programm ta' xogħlijiet sabiex issir il-manutenzjoni meħtieġa u l-ħitan tas-sejjieħ jiġu rijabilitati mill-ġdid?

Jista' l-Ministru jikkonsidra li jibda dawn ix- xogħlijiet immedjatament matul din is-sena?

ONOR.

Il-lokalita` ta' l-Imtarfa hija waħda mill-inħawi li għandha bżonn aktar xogħol.

Waqt li n-numru ta' ħaddiema li jagħmlu dan ix-xogħol huwa ftit, dejjem ikollna nfittxu li nagħmlu l-prioritajiet.

ĦITAN TAS-SEJJIEĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li ħafna mill-ħitan li jdawwru l-għelieqi f'raba' fil-Rabat kulma jmur qegħdin jiġġarrfu bil-konsegwenza li tinqered il-ħamrija u tintilef il- karatteristika tal-Rabat, jista' l-Ministru jara li jniedi l-programm ta' xogħlijiet sabiex issir il-manutenzjoni meħtieġa u l-ħitan tas-sejjieħ jiġu rijabilitati mill-ġdid?

Jista' jgħid għaliex fit-tliet snin li għaddew ix-xogħol importanti tħalla abbandunat?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li x-xogħol ta' manutenzjoni u rijabilitazzjoni fl-inħawi tal-kampanja huwa għaddej kontinwament.

Il-lokalita` tar-Rabat hija waħda mill-inħawi li għandha bżonn aktar xogħol.

Waqt li n-numru ta' ħaddiema li jagħmlu dan ix-xogħol huwa ftit, dejjem ikollna nfittxu li nagħmlu l-prijoritajiet.

Matul dawn l- aħħar tliet snin sar ħafna xogħol b'dan il-mod.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fid-dawl tal-mistoqsijiet preċedenti u tat- tweġibiet li għadu kemm ta l-Ministru, ma jħossx li f'dan ir-rigward id- deċiżjoni m'għandhiex tkun li jinqerdu widien bħal tal-Kalkara imma li għandu tabilħaqq ikun l-impenn tal-gvern li kemm jista' jkun jirrimedja malajr għal din il-problema, li kulma jmur qed takkumula u tkerrah u teqred il-karatteristiċi rurali tal-gżejjer tagħna?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naħseb jekk hawn suġġett li fuqu eżawrejna d-domandi u t-tweġibiet huwa preċiżament dak li qed jistaqsini dwaru l- Onor. Interpellant.

M'għandi xejn xi nżid ma' dak li diġa` ġie diskuss fit- tul hawnhekk.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li żgur ma jawgurax għall-iżvilupp rurali li jinqered wied bħal tal-Kalkara u peress li fit-tweġibiet tiegħu l- Ministru anzi qal li żvilupp bħal dan jagħmel unur għall-iżvilupp rurali tal-gżejjer tagħna, jista' jispjega eżattament x'inhi n-natura ta' dan l- iżvilupp meta nafu li hemmhekk se ssir mhux biss il-qerda ġeoloġika u ekoloġika imma wkoll ħajdroloġika ta' l-inħawi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ma naqbilx ma' l-analisi ta' l-Onor.

Interpellant.

Jekk ikollok sit li għal snin twal ikun diġa` indikat bħala area ta' żvilupp imbagħad ikollok parti sostanzjali minnu li tinqata' barra mill-iżvilupp, bħal fil-każ tal-wied tal-Kalkara, dan ifisser li dik l-area se tkun protetta milli jsir żvilupp fiha.

Dan mhux talli ma jawgurax ħażin talli jawgura tajjeb.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Bl-istess kejl tal-Ministru u peress li rriżulta li hemmhekk kien hemm l-unika inizjattiva favur produzzjoni agrikola u organika, jista' l-Ministru almenu jgħid kif id-dipartiment ta' l-ambjent wasal għall-assessment tiegħu li din il-bidla ta' produzzjoni ma kenitx iċċertifikata bħala ambjentalment sostenibbli?

Min kienu l-uffiċjali ta' l- awtorita` u tad-dipartiment ta' l-ambjent li kkonfermaw li dan il-proċess ma kienx organiku, kif jiddikjaraw l-istess bdiewa ta' l-inħawi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naturalment kif jaf l-Onor.

Interpellant għandna interpretazzjoni għal kollox differenti.

Wieħed irid jara jekk il- produzzjoni ta' attivita` agrikola u organika, kenitx verament organika, meta bdiet preċiżament u jekk bdietx skond il-parametri, apparti li dawn mistoqsijiet f'dan ir-rigward altru li saru f'dan il-Parlament u diġa` kien hemm tweġibiet eżawrenti għalihom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Meta r-rapporti ta' l-Unjoni Ewropea jiddikjaraw li matul it-tliet snin li għaddew f'pajjiżna ma kien hemm ebda żvilupp f'dak li huwa produzzjoni agrikola u organika, meta jissemma li f'pajjiżna lanqas għandna strateġija u kapaċita` amministrattiva għal dak li jirrigwardja l- iżvilupp rurali, jista' l-Ministru jgħid min kienu dawn il-persuni daqshekk kompetenti li ddeċiedew li dak ix-xogħol u l-andament li kien qed isir ġo dan il-wied ma kienx kompatibbli ma' l-istandards li qed niddeċiedu li għandna suspett dwarhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kif jaf l-Onor.

Interpellant id- deċiżjonijiet ittieħdu bl-istrutturi li hawn fil-pajjiż biex isir ippjanar serju li f'dan il-każ hija naturalment l-Awtorita` ta' l-Ippjanar.

Kif jaf l-Onor.

Interpellant sar proċess ta' konsultazzjoni wiesa', sar proċess biex ikollok il-pjan lokali għall-inħawi u sar proċess li fl-aħħar mill- aħħar ħares zoni sħaħ li kienu ndikati għall-iżvilupp.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ladarba s-sitwazzjoni ta' Chambray, f'Għawdex, li kellu jsir bl-istess mod li ġie nterpretat ma sar xejn, meta nafu li l- istess kampanja ġiet dikjarata li ġiet abbandunata u li l-gvern m'għandux pjan f'dak li għandu x'jaqsam kemm ma' strateġija kif ukoll ma' kapaċita` amministrattiva f'dak li għandu x'jaqsam ma' iżvilupp rurali, kif il- Ministru jispjega li quddiem dawn id-dikjarazzjonijiet – dawn mhux qed tagħmilhom xi sezzjoni tal-poplu, jew xi għaqda, jew l-oppożizzjoni Laburista, imma qed tagħmilhom l-Unjoni Ewropea – irid jikkonvinċi lil din il-Kamra li hija deċiżjoni tajba li dan il-wied jinqered?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Forsi l-Onor.

Interpellant mhux biss it- tweġiba tiegħi qed jifhem ħażin imma t-tweġibiet kollha li ngħataw fuq dan is-suġġett.

Jiena qed ngħidlu li d-deċiżjoni kienet preċiżament bil- maqlub; jekk dak li kien indikat qabel kien ifisser li teqred il-wied, id- deċiżjonijiet sussegwenti jfissru li ssalva l-wied.

MELLIEĦA - TRIQ TA' MASRIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li Triq Ta' Masrija fil-Mellieħa, ma ġietx livellata aħjar sabiex ir-residenti ta' din it-triq, li m'hijiex asfaltata, almenu jkollhom anqas żdingar?

Għaliex il- Ministeru ppermetta li jkun hemm dan l-inkonvenjent lir-residenti matul it- tliet snin li għaddew?

Jista' jara li jsir dan il-livell temporanjament qabel tiġi asfaltata t-triq?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Kuntrarju għal dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant, il- gvern tal-lum għall-ewwel darba beda jieħu l-passi biex it-toroq ta' l- inħawi jkunu jistgħu jiġu mogħtija l-wiċċ li jixirqilhom.

Fil-fatt, matul is-sena 2000 sar xogħol ta' qtugħ ta' blat biex it-toroq ta' l-inħawi jkunu jistgħu jinfetħu.

Dan ix-xogħol sewa Lm19,650 u wara dan ħarġet tender biex fil-bankini kollha ta' l-inħawi jsiru l-culverts għas-servizzi u l-istess bankini.

Din it-tender ħarġet fit-23 ta' Jannar, 2001 u x-xogħol fuqhom bħalissa jinsab għaddej f'xi partijiet mill-inħawi.

L-istima ta' dan ix-xogħol hija ta' Lm187,298.

Sadanittant id-direttorat tat-toroq qed jieħu l-passi biex tiġi ppubblikata t-tender għall-asfaltar ta' l-istess toroq.

Dan juri li l-gvern preżenti, kuntrarju għal dak ta' qablu, ħa u qiegħed ikompli jieħu passi biex l-area kollha jkollha toroq ġodda mingħajr ma jonfoq il-flus f'xogħol doppju.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid meta se jispiċċaw dawn ix- xogħlijiet peress li t-talbiet għalihom ilhom isiru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, m'għandix time-frame dwar meta se jispiċċaw dawn ix-xogħlijiet.

MCAST – PROGRAMM LEONARDO

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu maħsub li se jkun hemm studenti mill- istituti tal-Kulleġġ Malti għall-Arti, Xjenza u Teknoloġija li se jieħdu sehem fil-programm "Leonardo" matul is-sena 2001?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li 154 persuna talbu li fis-sena 2002 jieħdu sehem fil-programm "Leonardo".

Dawn huma maqsumin kif ġej:

48 student, 94 trainer u 112-il ħaddiem.

Mill-MCAST kien hemm erba' applikazzjonijiet minn trainers biex jieħdu sehem fil-programm filwaqt li qed isir xogħol biex numru ta' studenti mill- MCAST jieħdu sehem fi proġetti li qed jitfasslu din is-sena u se jitwettqu fl-2003.

Rappreżentant ta' kull istitut ta' l-MCAST fl-aħħar tas-sena 2001 marru f'Toulon, fi Franza, proprju biex jiġu stabbiliti l-kuntatti f'dan il- qasam.

L-istudenti li se jieħdu sehem din is-sena ġejjin minn dawn l-iskejjel:-

Giovanni Curmi Higher Secondary School Kulleġġ tal-Biedja Institute for Health Care Salvatore Demech Mother Theresa College School of Hairdressing.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, domanda supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: X'inhi r-raġuni li għas-sena 2002 m'hemm ħadd mill-istudenti ta' l-MCAST li se jieħdu sehem?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, kif nafu, l-MCAST għadu kif beda l-ħidma tiegħu ftit tax-xhur ilu u qiegħed jipprepara ruħu biex jieħu sehem f'dan il-programm.

PROGRAMM LEONARDO

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħadu sehem għalliema u trainers Maltin Għawdxin fis-sena 2000 u 2001 fil-programm "Leonardo"?

F'kull każ f'liema qasam marru?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li għalliema u trainers Maltin u Għawdxin li ħadu sehem fil-programm "Leonardo da Vinci" huma kif se nsemmi:

Malta 30 trainers ETC 20 trainers Malta Tourism Authority 6 trainers Mother Teresa College 2 trainers Emvin Cremona Art and Design 3 trainers Mikelanġ Sapiano 1 trainer Fellenberg 5 trainers Umberto Calosso

Għawdex 3 trainers Mikelanġ Refalo

Il-Maltin u l-Għawdxin marru għal taħriġ relatat max-xogħol tagħhom.

PROGRAMM LEONARDO

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'fondi ntNefqu fuq il-programm "Leonardo" fis-sena 2000 u 2001?

Minn dawn il-fondi kemm f'kull sena kienu ġejjin mill-Unjoni Ewropea?

Kemm kienu ġejjin minn fondi pubbliċi lokali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-fondi li ntużaw fil-programm "Leonardo da Vinci" fis-sena 2000 u 2001 kienu kif ġej:

Is-sena 2000 Il-kontribuzzjoni totali ta' Malta għal parteċipazzjoni fil-programm kienet ta' Euro 441,000.

Peress li l-Financing Memorandum li jirregola l-fondi tal-pre-adesjoni ġie ffirmat f'April 2001, il-Gvern Malti ħallas il-fondi meħtieġa biex l-opportunitajiet tal-programm "Leonardo" u oħrajn ma jintilfux.

Minn dawn intużaw:

Euro 207,254 għal proġetti tal-Mobilita` Euro 40,598 għall-amministrazzjoni

Is-sena 2001 Il-kontribuzzjoni totali ta' Malta għal parteċipazzjoni kienet ta' Euro 153,000.

Il-kontribuzzjoni ta' l-Unjoni Ewropea kienet ta' Euro300,000.

Minn dawn intużaw

Euro 228,740 għal proġetti ta' mobilita`.

L-ammont li ntuża għall-amministrazzjoni qegħdin jiġu awditjati u ċċertifikati

Barra minn dawn, l-Unjoni Ewropea ikkontribwiet Euro 334,863 għal proġett pilota.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUNSILL NAZZJONALI GĦALL-KULTURA U L-ARTI

NATIONAL COUNCIL FOR CULTURE AND THE ARTS BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Ikompli mit-30 ta' Jannar, 2002.

Klawsola 4 - Funzjonijiet tal-Kunsill.

Clause 4 - Functions of the Council.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, wara li fil-klawsola ta' qabel tkellimna fuq it-twaqqif tal-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti, fi klawsola 4 se nitkellmu dwar il-funzjonijiet li qed nipproponu li jkollu.

Fil-fehma tiegħi, din hija klawsola importanti għax f'ċertu sens tistabbilixxi l-mission statement ta' dan il-kunsill, ir-raġuni għaliex qiegħed jinħoloq.

Permezz tal-manjiera kif qed infissru dawn il- funzjonijiet qed nindikaw liema huma l-oqsma li nixtiequ li dan il-kunsill iżomm kostantement quddiem għajnejh.

F'subklawsola 4(1) nagħmlu stqarrija pjuttost ġenerali ta' x'għandhom ikunu dawn il-funzjonijiet.

Qegħdin ngħidu li x-xogħol tiegħu huwa li jippromwovi l-kultura ta' Malta b'kull għamla ta' espressjoni kreattiva u li jkabbar l-aċċessibilità tal-pubbliku għall-arti, u jkabbar il-patrimonju kulturali ta' Malta kemm fil-pajjiż innifsu u barra mill-pajjiż.

Tajjeb li wieħed jieqaf u jaħseb fuq dan il-paragrafu.

L-ewwelnett qed ngħidu "li jippromwovi l-kultura ta' Malta b'kull għamla ta' espsressjoni kreattiva."

Fit-Tieni Qari għedna li meta qed nitkellmu fuq il-kultura u l-arti aħna m'aħniex qed nagħtu tifsira restrittiva lil dawn iż-żewġ kelmiet, imma ridna nfissru li l-kultura għandha preżenza f'dak kollu li aħna l-Maltin nagħmlu, mhux biss f'dawk li huma espressjonijiet kreattivi li normalment nassoċjaw ma' l-arti u mal-kultura, bħalma hija l-iskultura, il-pittura, iċ- ċeramika, il-letteratura u t-teatru, imma hemm ħwejjeġ oħra li kultant ma nassoċjawhomx ma' espressjoni kreattiva.

Qed nirriferi għal ċerti affarijiet li huma marbutin mat-tradizzjonijiet ta' pajjiżna.

Bħalissa qegħdin qrib il-ġranet tal-karnival u f'ċertu sens anke hemmhekk niżbaljaw jekk inħarsu lejn il-karnival biss mill-angolu tar-renju tal-bluha u xalar.

F'okkażjoni bħall-karnival, speċjalment fil-bini tal-karrijiet u l-maskri grotteski nixtiequ naraw, kfi rajna sal-lum, dik l-espressjoni kreattiva.

L-istess kieku wieħed kellu jħares lejn il-qasam ta' l-ikel tradizzjonali ta' Malta.

Ħafna drabi meta wieħed imur barra l-pajjiż ifittex li jara x'inhuma t-tradizzjonijiet ta' l-ikel ta' dak il-pajjiż, liema huwa l-platt preferut, it-tip ta' ħobż, il-manjiera kif jissajru ċerti affarijiet, kif jiġu ppreżentati.

Anke f'dan il-kamp għandna xi ħaġa li taqa' taħt din l- espressjoni kreattiva li m'hemmx dubju hija ta' importanza anke fil-kamp tat-turiżmu.

Naħseb li għadna m'aħniex qegħdin nivvalorizzaw biżżejjed l- ikel Malti fil-kamp tat-turiżmu.

Min-naħa l-oħra jista' jagħti l-każ li m'aħniex nieħdu l-prekawzjonijiet biex nippreservaw ċerti metodi ta' kif nipproduċu dan l-ikel.

Oġġett li żgur jiġi f'moħħ kulħadd huwa l-ħobż Malti magħmul bit-traddizzjonijiet li trabbejna fihom.

F'din il-klawsola qegħdin ngħidu li x-xogħol ta' dan il-kunsill huwa proprju li jżomm lil kulħadd konxju ta' x'qed nifhmu b'kultura, x'qed nifhmu b'arti f'kull għamla ta' espressjoni kreattiva.

Ma rridux xi kunsill li jiffoka fuq xi qasam partikolari, li jagħti wisq importanza lil xi settur u mhux lil ieħor.

Ix-xogħol tal-kunsill huwa proprju li jagħmel lill-poplu tagħna konxju ta' din l-għaġna kulturali li aħna magħmulin minnha, li jġibna iktar konxji ta' kemm hemm kreattività f'dawk l- affarijiet li l-poplu jagħmel ta' kuljum, fosthom il-mara tad-dar, il- ħaddiema fit-tarzna, fil-fabbriki u f'postijiet tax-xogħol oħrajn.

Dan huwa parti mill-valur li rridu nsaħħu.

Fis-subklawsola 4(1) insibu wkoll l-istatement ġenerali "li jawmenta l-aċċessibilità tal-pubbliku".

Aħna nixtiequ li dan il-kunsill isib forom iktar effettivi milli għandna sal-lum biex il-pubbliku in ġenerali jsir jaf iktar dwar il-kultura li għandna f'diversi bliet u rħula.

Ħafna drabi jsiru attivitajiet kulturali bħal xi lejla mużiko-letterarja f'lokal partikolari li l-attendenza għaliha tkun fqira wisq.

Ikunu saru sforzi kbar minn min jippreżenta l-mużika, mill-korijiet u minn min jippreżenta l-letteratura u affarijiet oħra bħal dawn, u mbagħad tara sala bilkemm nofsha mimlija.

L-istess jiġri meta kultant ikollna okkażjonijiet fit-teatri tagħna.

Naturalment hemm okkażjonijiet oħra sew fuq livell ta' lokalità u sew fuq livell nazzjonali fejn il-poplu jikkonkorri.

Allura wieħed irid jistaqsi għaliex f'okkażjoni l-poplu ma kkonkorriex u f'okkażjoni oħra kkonkorra.

X'irridu nagħmlu biex nassiguraw li l-poplu qiegħed jixrob minn din l-għajn li tagħtik ċertu sodisfazzjon?

Kif se nitgħallmu nduqu dan is-sodisfazzjon li jiġi meta mmorru qrib il-kultura, meta ngħixu l-kultura u l-arti?

Allura l-kunsill se jkollu dan ix-xogħol.

Naturalment f'Malta mhux biss għandna istituzzjonijiet pubbliċi, bħalma huma t-teatri, Dar il-Mediterran, il- Kavallier ta' San Ġakbu, l-orkestra nazzjonali u affarijiet oħrajn, imma kull belt u raħal għandu l-patrimonju tiegħu li kultant lanqas in-nies ta' dik l-istess lokalità ma jkunu japprezzawh biżżejjed.

Iktar kemm dan napprezzawh u jsir aċċessibbli, mhux b'manjiera numerika imma b'manjiera kwalitattiva, fejn wieħed jattendi għal preżentazzjonijiet u jkollu spjegazzjoni biex ikun jista' jifhem l-interpretazzjoni ta' dik il-kultura, iktar il-poplu tagħna jibda jingħaqad għax isib l-għeruq li huma l-bażi ta' l-identità tagħna bħala Maltin.

Funzjoni oħra ta' dan il-kunsill hija li jkabbar il-patrimonju kulturali ta' Malta kemm fil-pajjiż innifsu u barra mill-pajjiż.

X'nifhmu meta ngħidu "jkabbar il-patrimonju kulturali"?

Fuq dan is-suġġett il-parlament qiegħed jiddiskuti liġi oħra li l-għan tagħha huwa l-konservazzjoni u t- tkabbir tal-patrimonju kulturali.

Però hemm aspetti oħrajn kif nistgħu nkabbru l-patrimonju kulturali tagħna ġo pajjiżna stess u barra mill- pajjiż.

Per eżempju, dan il-patrimonju kulturali jista' jitkabbar billi jkun hemm skemi ta' inċentivi, skemi ta' inkoraġġiment għall-artisti tagħna, għan-nies li jikkreaw dawn l-opri ta' letteratura, ta' arti viżiva, ta' mużika u ta' oqsma oħrajn biex inkunu nistgħu nżidu dan il-patrimonju.

Irridu nkabbruh billi nikkonservawh u nieħdu ħsiebu, però rridu nżiduh ukoll billi ndaħħlu fih anke l-espressjoni kreattiva tal-Maltin tal-lum.

Mr Chairman, jeħtieġ li nkabbru l-patrimonju kulturali tagħna anke barra mill-pajjiż.

M'hemmx dubju li l-kultura u l-arti Maltija jistgħu jkunu fost l-iktar ambaxxaturi effettivi tal-poplu tagħna.

Naturalment il-mezzi finanzjarji huma xotti għall-aħħar biex wieħed ikun jista' jieħu inizjattivi barra mill-pajjiż biex juri li dan il-poplu ċkejken huwa xorta waħda poplu li għandu din il-ħila kreattiva f'oqsma diversi.

Sentejn ilu jien kelli x-xorti li nakkumpanja grupp ta' artisti nisa Maltin f'San Fransisco l-Amerka, li esebixxew ix-xogħlijiet tagħhom ispirati mill- kultura pre-istorika neolitika ta' Malta.

F'ċertu sens wieħed jibqa' sorpriż bil-mod kif il-barranin jirreaġixxu għall-arti Maltija, naturalment għax jitilqu mill-idea li dan in-naqra ta' poplu ċkejken m'għandu xejn x'joffri.

Allura jibqgħu wisq iktar sorpriżi meta mbagħad jaraw li, minkejja ċ-ċokon, hemm dik is-saħħa kreattiva li tesprimi ruħha f'dawn il- mezzi.

Fil-ftit drabi fejn jirnexxilna, b'fondi pubbliċi u anke b'fondi li jiġu mill-privat, nesebixxi barra mill-pajjiż, jeħtieġ li dan nagħmluh b'aktar għaqal, b'kurazija ħafna aktar professjonali u li nassiguraw li nattiraw l-ikbar numru possibbli ta' barranin biex jaraw ix-xogħlijiet tagħna.

F'subklawsola 4(1) insibu statement pjuttost ġenerali u wieħed jista' jgħid ħafna affarijiet, imma naħseb li b'hekk fissirna x'irridu nifhmu.

Subklawsola 4(2) titkellem fuq id-dettalji ta' dawn il-funzjonijiet, fosthom li l-kunsill għandu:

"jiżviluppa, jimmotiva u jtejjeb il-konoxxenza u l-espressjoni tal- kultura u l-arti, u l-aċċessibilità għalihom;

jisssalvagwardja l-iżvilupp dinamiku ta' dawk il-fattizzi kulturali, inklużi fattizzi intellettwali, lingwistiċi u folkloristiċi li jidentifikaw lill-poplu Malti;"

X'irridu nfissru meta ngħidu "fattizzi kulturali"?

Fit-test Ingliż ngħidu "cultural features".

Huma dawk il-karatteristiċi partikolari li jista' jkollna fil-folklor tagħna, fil-lingwa tagħna u f'ħafna affarijiet oħrajn.

Huma ħwejjeġ li jistgħu jkunu tanġibbli, imma jistgħu jkunu ħwejjeġ intanġibbli, li ma tarahomx, iżda jeħtieġ li jiġu ssalvagwardjati.

Waħda mill-funzjonijiet ta' dan il-kunsill hija wkoll li "jikkollabora mal- kunsilli lokali, organizzazzjonijiet mhux governattivi u persuni l-oħra għall-promozzjoni ta' inizjattivi artistiċi u kulturali f'ambjent li jirrikonoxxi l-valur tal-kreattività bħala wieħed ċentrali għal komunità matura u b'saħħitha."

Din hija funzjoni imporatantissima.

Ikun żball jekk dan il-kunsill Malti jaħseb li se jkun il-fonti ta' l-espressjoni kulturali u kreattiva tal-poplu tagħna.

Dawn jiġu mill-għeruq tas-soċjetà tagħna, mill-individwi u huma ħwejjeġ li jridu jiġu nkoraġġiti fl-iskejjel tagħna, fil-familji tagħna u fuq il-mezzi tal-komunikazzjoni.

Anke l-kunsilli lokali, organizzazzjonijiet mhux governattivi u individwi oħrajn għandhom rwol importanti ħafna x'jiżviluppaw.

Funzjoni oħra tal-kunsill hija li jinkoraġġixxi s-sejbien, żvilupp u espressjoni ta' kull potenzjal personali artistiku.

Jiġifieri dan il- kunsill għandu joqgħod b'għajnejh miftuħa għal dawk l-individwi li jispikkaw.

Kultant ikun hemm persuna li sa minn kmieni tibda turi sinjali ta' kapaċità, ta' kreattività f'xi qasam partikolari.

Tisma' lil min jirrimarka x'vuċi sabiħa għandu individwu, jew x'kapaċità kbira għandha persuna f'tali strument, jew ġieli fl-iskejjel jinnotaw minn kmieni li xi ħadd ikollu ħila eċċezzjonali fit-tpinġija jew fl-iskultura.

Ġieli jkollna nies li jkollhom ċertu talent fihom u peress li ma jiġux ikkurati minn kmieni, dan it-talent jispiċċa bħal żerriegħa li tintefa' fuq art li ma tagħtix frott.

Mentri jekk dan il-potenzjal personali artistiku jiġi nnotat u jkun hawn sistema ta' kif wieħed jevalwah u jinkoraġġih, jista' jagħti l-każ li l-artisti Maltin fid-diversi oqsma jkollhom inqas diffikultà biex jiżviluppaw dawn it-talenti milli kellhom sal-lum.

Dan il-kunsill għandu wkoll il-funzjoni li jippromwovi l-parteċipazzjoni, l- inklussività, l-egwaljanza u l-libertà ta' l-espressjoni, pluraliżmu u identità artistiċi fil-kultura.

Dawn huma valuri importanti ħafna kif inħarsu lejn dan il-qasam għaliex huwa qasam fejn irridu naraw titħaddem parateċipazzjoni sħiħa, sew in ġenerali mill-poplu, kif ukoll iktar partikolari mill-artisti nfushom.

L-inklussività hija importanti wkoll għaliex dan huwa kamp li ma jistax ikun riservat għal xi klassi jew għal xi kategorija partikolari.

Irridu nagħtu enfasi partikolari ħalli nies bi bżonnijiet speċjali u nies bi żvantaġġi soċjali, kultant anke ta' faqar jew problemi oħra, ma jibqgħux barra minn dan il-moviment importanti fit-tiswir ta' l-iżvilupp tagħna bħala pajjiż u anke tagħna personali.

Il-kunsill irid jara kif se nġibu l-egwaljanza u l-libertà ta' l- espressjoni, u l-pluraliżmu.

Aħna ma rridux li jkollna xi domma partikolari fejn xi ħadd jiġi b'xi mod imwarrab minħabba l-ideat tiegħu.

Il-kunsill irid jadotta attitudni integrata u koperattiva biex nużaw ir- riżorsi li għandna bl-aħjar mod possibbli.

Jeħtieġ li niżviluppaw skemi edukattivi u nsaħħu dawk li diġà għandna f'dan il-kamp.

Il-kunsill għandu wkoll il-funzjoni li joħloq u jimplimenta strateġiji li jiżguraw l-identità tal-kultura Maltija sew fil-pajjiż innifsu sew barra mill-pajjiż.

Funzjoni oħra iktar konkreta hija dik li nsibu f'paragrafu (j) fejn jingħad li l-kunsill:

"jamministra skemi u jerfa' kull responsabbiltà oħra għar-rigward ta' dawk l-entitajiet artistiċi u kulturali kif stipulat fl-Att jew hekk kif il-Ministru jista' minn żmien għal żmien jippreskrivi."

Sal-lum għandna d-dipartiment tal-kultura li jerfa' r-responsabbiltà għal ċerti entitajiet, fosthom l-orkestra nazzjonali, it-teatru Manoel u oħrajn.

Dawn issa se jkunu r-responsabbiltà ta' dan il-kunsill.

F'subklawsola (3) ta' din il-klawsola nkomplu nfisssru x'inhuma t-terms of reference ta' dan il-kunsill, fosthom li jissorvelja u jevalwa kull livell, xogħol u attività konnessi ma' kulma hu kulturali u artistiku.

F'ċertu sens irridu li f'dan il-kunsill ikollna ċertu analiżi kritika oġġettiva ta' x'qed nagħmlu f'dan il-kamp.

Qed nagħmlu ħwejjeġ li huma ta' livelli baxxi, li m'humiex ta' kwalità?

X'qed jiġri eżattament?

Ġieli nagħtu xi fondi, anke jekk ikunu ftit, għal inizjattivi u programmi kulturali.

Imma mbagħad issir evalwazzjoni biex wieħed ikun jista' jgħid li fejn tajna l- flus ġie ppreżentat xogħol li jidher li sar sforz biex ikun ta' ċertu livell?

Naħseb li l-kunsill irid ikollu din il-kapaċità.

Huwa tajjeb li funzjonijiet oħra tal-kunsill se jkunu li:

"iwettaq studji, riċerka jew investigazzjoni konnessi ma' kull ma hu kulturali u artistiku;

jipprovdi informazzjoni u joħroġ linji direttivi, lill-pubbliku u lil entitajiet kulturali, konnessi ma' kull ma hu kulturali u artistiku;

jagħmel dak kollu li jista' jkun meħtieġ għall-qadi kif imiss ta' dmirijiet taħt dan l-Att, inkluż it-twaqqif ta' entitajiet u kumitati oħra skond ma jkun meħtieġ bl-approvazzjoni tal-Ministru;

Naħseb li din kienet spjega puttost twila ta' din il-klawsola u tajjeb li issa nidħlu fid-diskussjoni dwarha.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: B'differenza mill-Abbozz ta' Liġi dwar il- Patrimonju Kulturali li qed niddiskutu fil-Kumitat Permanenti għall- konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, f'dan l-abbozz ta' liġi ma dħalniex fid-definizzjonijiet tal-kliem u tal-konċetti li qed nużaw.

Per eżempju, id-definizzjoni wiesgħa li ta l- ministru tal-kelma "kultura" toħroġ fil-mod kif spjegaha hu, imma ma toħroġx f'dan l-abbozz.

Anzi, jien nazzarda ngħid li kif qiegħda f'dan l- abbozz m'hijiex spjegata u definita kif qal il-ministru, u min jaqraha jasal għall-konklużjoni li qed immorru għal definizzjoni tradizzjonali tal- kultura u arti.

Nerġa' ngħid li l-mod kif fetaħha l-ministru hija komprensiva ħafna iżjed milli qiegħda fl-abbozz ta' liġi.

Naf li min jiġi biex jinterpretaha jaraha flimkien mad-diskussjoni li tkun saret dwarha fil-Kamra, imma fl-aħħar mill-aħħar il-liġi tgħaddi skond il- kliem li jkun hemm miktub fid-dokument innifsu u mhux dak li jkun intqal fid-diversi stadji.

Iżda, nerġa' ngħid li veru li għall-interpretazzjoni wieħed joqgħod fuq l-ispirtu ta' xi jkun diskuss.

Qed ngħid dan għax naħseb li l-mod kif inhi definita fl-abbozz ta' liġi xorta hija restrittiva.

Hemm l-idea li l-kultura u l-arti huma dak li tradizzjonalment jiġi mifhum sfortunatament, jiġifieri ċertu high culture, dak li jiġri fit-teatru Manoel u teatri oħra bħall-Kavallier ta' San Ġakbu u Dar il-Mediterran, pittura, skultura u ċerta mużika, u mhix miftuħa iktar kif nifhmuha llum, cioe' l-attività artistika u kulturali bħala parti essenzjali ħafna mill-ħajja ta' poplu.

Dan huwa iktar u iktar essenzjali għal komunità tad-daqs ta' Malta u Għawdex.

Is-Sibt li għadda kellna seminar interessanti fil-bini tal-Kavallier ta' San Ġakbu fejn iddiskutejna l-istrateġija futura għall-ilsien Malti u missejna ħafna aspetti differenti ta' xi jrid isir hemmhekk anke f'qafas ta' strateġija usa'.

Jien kont qed nagħmel il-punt li għal pajjiż tad-daqs ta' Malta, fejn l-espressjoni tar-ruħ Maltija hija espressa anke fl-ilsien Malti, dan huwa kruċjali anke għas-sopravivenza ta' l-istess pajjiż.

Meta niddiskutu l-qasam kulturali nkunu qed niddiskutu parti intanġibbli tal- pajjiż, biex ngħidu hekk, imma intanġibbli għax ma tistax tkejjilha fi statistika u ma tistax taqbadha f'numri li s-soltu nassoċjaw meta niġu biex niddeskrivu realtà ta' pajjiż.

Huwa proprju fuq din il-parti intanġibbli tal-ħajja tal-pajjiż li tiddependi s-sopravivenza tal-pajjiż.

Iżda biex pajjiż jibqa' jeżisti bid- diversità tiegħu fid-dinja tal-lum li qed issir aktar globalizzata, għandu proprju jiżviluppa din il-parti intanġibbli li qed insejħu kultura u arti.

Għalhekk huwa importanti ħafna li nkunu ċari x'qed nifhmu bi żvilupp tal- kultura u l-arti f'pajjiżna.

Veru li fi klawsola 4 qed ngħidu li l-kunsill għandu jippromwovi l-kultura ta' Malta "b'kull għamla ta' espressjoni kreattiva" u fl-ispjega tiegħu l-ministru fetaħha anke għall-qasam ta' l- ikel - u jien naqbel miegħu - imma nerġa' ngħid li fl-abbozz ta' liġi mkien ma tingħata din it-tifsira wiesgħa tal-kultura.

Qed ngħid dan ukoll għax waħda mill-akbar sfidi li se jkollna - u hawnhekk wieħed irid joqgħod attent kif jagħżel in-nies li se jkunu f'dan il-kunsill - hija biex ikun hemm rappreżentanza wiesgħa ħafna tal-forom differenti ta' espressjoni kreattiva.

Jekk immorru għal dawk in-nies li diġà huma nvoluti fil-kultura stabbilita fit-teatri u fl-istituzzjonijiet kulturali tagħna hemm ċans kbir li ma jsegwux politika inklussiva.

Il-politika kulturali trid tkun inklussiva mhux biss billi tkun aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità jew għal dawk il-persuni li s-soltu ma jersqux lejn l-attivitajiet kulturali, imma trid tkun inklussiva fit-tfassil tal- kalendarju ta' l-attivitajiet tagħha u tirrifletti d-diversità ta' espressjoni kulturali f'pajjiżna wkoll.

Ħalli nispjega.

Jekk il-kunsill ikollu bias ta' nies li diġà huma involuti fl-istituzzjonijiet kulturali kif nafuhom tradizzjonalment, hemm ċans kbir li se jibqgħu esklużi dawk il- gruppi l-oħra ta' forom u espressjoni kulturali u artistika differenti.

Forsi għax dawn huma meqjusa subalterni, jew sekondarji, jew inferjuri, jew dawk li jiddefinixxu x'inhi kultura u arti jħossu li dik m'hijiex kultura u arti, imma dak li jagħmlu huma huwa kultura u arti.

Noqogħdu attenti għax, jekk fhimtu tajjeb, il-ministru spjega li parti mix- xogħol ta' dan il-kunsill huwa li jagħmel ċerta quality assurance ta' l- attivitajiet kulturali li jsiru fostna.

Issa dawk b'liema kriterji se jsiru?

Ħalli nieħu eżempju personali.

Jekk jien nisma' biċċa mużika mod u mbagħad nisma' biċċa jazz u, per eżempju, jien ma nifhimx fil-jazz, jien kompetenti biex ngħid li dik hija ta' kwalità għolja jew mhix?

Qed ngħid hekk għax jekk il-kunsill innifsu se jkun esklussiv, fis-sens li mhux se jkun jirrappreżenta d-diversità kollha li teżisti f'pajjiżna, hemm ċans kbir li minkejja d-definizzjoni wiesgħa li ta l-ministru xorta naqgħu lura għall-forom tradizzjonali ta' espressjoni ta' arti.

L-istess f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-espressjoni mużikali.

Waħda mill- aktar affarijiet li tinkwetani, u li għandna sfida kbira quddiemna fis-snin li ġejjin, hija li jekk inħarsu lejn kif inhuma influwenzati kulturalment u artistikament iż-żgħażagħ tagħna fid-dinja tal-lum, insibu li llum qed jitilgħu f'dinja ħafna iktar miftuħa u esposta għal dak li qed jiġri barra minn pajjiżna.

M'iniex qed insemmi dan bħala fatt negattiv.

Qed ngħixu fis-seklu XXI u rridu nistaqsu kemm mit-teenagers tagħna jieħdu sehem b'mod attiv f'attivitajiet kulturali u artistiċi li jsiru fil-gżejjer tagħna?

Kemm minnhom huma konsumaturi passivi ta' l-MTV, taċ-channel li l-ħin kollu jxandar il-mużika ta' tipi differenti?

Iż-żgħażagħ tagħna huma konsumaturi kbar tal-produzzjoni artistika mużikali Amerikana, Ingliża u Taljana.

Iktar ngħid Amerikana u Ingliża għal ħafna raġunijiet.

Allura l-mistoqsija tagħna hi: F'sitwazzjoni bħal din, il-Kunsill Nazzjonali tal-Kultura u Arti kif se jkun preżenti fost it-teenagers tagħna?

Kemm se jagħraf l- espressjoni kulturali tagħhom?

Qed ngħid dan għax jekk wieħed jieħu l-mużika - u qed nieħu l-mużika għax naħseb li mill-espressjonijiet kulturali kollha li għandna llum, il-mużika hija l-aktar qawwija fost iż-żgħażagħ tagħna - jinkwetani l-fatt li m'iniex qed nara tiġdid tat-talenti taż-żgħażagħ tagħna li jorbtu flimkien l- iżviluppi mużikali internazzjonali li qed iseħħu u dak li qed jagħmlu ż- żgħażagħ f'pajjiżna.

Nieħu eżempju billi nqabbel pajjiżna ma' sitwazzjonijiet f'pajjiżi oħra.

Jekk wieħed jieħu x-xena mużikali Naplitana, il-ġenerazzjonijiet tagħna jafu ċerta mużika Naplitana u jorbtuha ma' ċerti kantanti Naplitani, imma li nsib interessanti ħafna jien - u dan jispjega ċertu żvilupp u sopravivenza kulturali - huwa l-fatt li żgħażagħ Naplitani llum kapaċi jieħdu mit-tradizzjoni mużikali Naplitana tagħhom u jiżviluppawha fil-forom differenti tal-lum.

Per eżempju, tista' tisma' mużika Naplitana żviluppata f'jazz modern u anke f'rap u f'mużika oħra li hija ħajja llum fil-forom tagħha.

Dan qiegħed jiġri f'pajjiżna?

Irridu nwieġbu bis-serjetà għal din il-mistoqsija, ma tistax taqbad tgħid iva jew le.

Imma l-impressjoni li għandi jien hija li r-risposta hija iktar le milli iva.

Nerġa' ngħid li qed insemmi l-mużika għax naħseb hija l-iktar espressjoni kulturali mifruxa.

U l-biża' tiegħi hu li dak li għedt li jista' jiġri fir- rigward ta' l-ilsien Malti s-Sibt li għadda fil-Kavallier ta' San Ġakbu - mhux bilfors li kulħadd qabel miegħu - hemm iċ-ċans li japplika wkoll għall- kultura lokali.

Fil-qasam tal-letteratura m'iniex inkwetat bl-istess mod għax jekk wieħed isegwi r-rumanzi u n-novelli li qed joħorġu żgħażagħ ġodda, jinduna li dik it-tradizzjoni m'hijiex perikolata.

Imma dik hija l-kontinwazzjoni tat- tradizzjoni li teżisti diġà meta niġu għal-letteratura.

U b'dispjaċir nerġa' ngħid li l-qasam tal-letteratura għadu jinteressa minoranza ta' nies.

Huwa importanti ħafna li l-espressjoni letterarja f'pajjiżna jkollha resonanza, firxa f'ħafna iżjed adoloxxenti u żgħażagħ milli għandha llum.

Qed nagħmel enfasi kbira għal tapposta fuq l-adoloxxenti u ż-żgħażagħ għax l-akbar sfida li għandu kull pajjiż - spaċjalment pajjiżi u komunitajiet żgħar bħal tagħna - hija kif iġeddu l-espressjoni kulturali u artistika tagħhom, nifhmuha kif nifhmuha, minn ġenerazzjoni għal oħra fi żmien meta il-forzi li jinfluwenzaw il-ġenerazzjonijiet differenti ta' pajjiż inbidlu daqshekk.

Ejja nagħmluha ċara li llum, jekk nieħdu l-idea tal-kultura bħala industrija, ħafna drabi ssib li hemm konverġenza totali bejn l-industrija tal-kultura u l-industrija tad-divertiment.

Ħafna drabi ssibhom f'dak li llum qed jissejjaħ qasam ġdid magħruf bħala info-tainment għax qed jorbot flimkien l-information u l-entertainment.

Illum issib li l-kumpanniji l- kbar huma produtturi ta' l-aħbarijiet, produtturi tal-kotba, produtturi tal- films u produtturi tal-mużika.

Huma industrija enormi li torbot flimkien it-tagħrif, id-divertiment u l-prodotti kulturali.

Li jinkwetani huwa - u iktar u iktar minħabba d-daqs ta' pajjiżna - li Allaħares il-forom li qed nifhmu bihom ta' arti u kultura nagħlquhom biss għall-poeżija, għal- letteratura, għat-teatru, meta nafu li għandna forom oħra ta' kultura li jiġbdu iktar u iktar nies.

Ma naħsibx li dawk li jinteressawhom il- letteratura, il-poeżija u t-teatru - l-alta cultura kif jiddefinixxuha huma - għandhom ikunu sodisfatti li jingħalqu fihom infushom, meta hemm il-forom l-oħra artistiċi u kulturali li jitqiesu aktar moderni, aktar b'saħħithom u li jiġbdu aktar lill-adoloxxenti u ż-żgħażagħ.

Aħna m'għandniex industrija lokali tal-films.

Għandna industrija lokali żgħira tal-mużika u tal-kant, imma dik għandha qabda fuq l-adoloxxenti u ż- żgħażagħ tagħna jew iħossuhom iktar miġbudin lejn l-industrija internazzjonali?

Dawn miġbudin lejn l-industrija Amerikana u Ingliża tal- films u tal-mużika li jiddominaw is-swieq globali.

L-adoloxxenti u ż- żgħażagħ tagħna huma interessati fl-espressjoni kulturali ta' mużika artistika li hemm fil-bqija tad-dinja, jekk mhux se jsibu mod kif jesprimu din l-influwenza mużikali internazzjonali b'idjoma lokali, 'il quddiem se jkollna problemi ta' identità.

Nerġa' ngħid li jekk aħna se nibqgħu b'rasna mistrieħa li b'xi mod jew ieħor tkompli t-tradizzjoni fil-qasam tal-letteratura, tal-poeżija, tal- pittura u tat-teatru, ejja ma nilludux ruħna għax hemmhekk sfortunatament qed nitkellmu fuq gruppi żgħar ta' nies.

Fil-fehma tiegħi rridu nħarsu kif se nigganċjaw ma' l-adoloxxenti u maż-żgħażagħ, kif se nagħmlu biex l- ewwelnett nagħtu għarfien lill-espressjoni artistika u kulturali tagħhom u kif se ngħinu biex isir ċertu tiġdid kulturali li naraw iseħħ f'pajjiżi oħra, bil-ftuħ kollu lejn il-bqija tad-dinja.

Is-Sibt li għadda, meta tkellimt fuq l-ilsien Malti, jien irriferejt għal żewġ tribujiet, tribu` A u tribu` B. Tribu` A li jibqa' jesprimi ruħu bl- Ingliż għall-affarijiet serji, għall-affarijiet ta' modernità, teknoloġija, xjenza u computers, dwar dak li jidher tal-lum u ta' għada.

U bħal f'pajjiżi oħra tad-daqs tagħna hemm tribu` B li jesprimi ruħu bil-Malti fil- ħajja ta' kuljum, iżda mhux għall-affarijiet li huma marbuta ma' l-aspetti ta' modernità, ta' xjenza, teknoloġija u żviluppi oħra.

Hemm ċans kbir li anke fil-qasam ta' espressjoni kulturali jiġri l-istess, li l-adoloxxenti u ż-żgħażagħ tagħna jibqgħu jorbtu l-espressjoni tal-kultura u artistika Maltija ma' l-anzjani, ma' dak li jiġri fl-iskola jew ma' dak li jagħmlu xi ftit nies iffissati f'ċerti attivitajiet artistiċi u kulturali.

Din l-isfida ma teżistix biss f'pajjiżi żgħar, imma interessanti li wieħed jara x'attivitajiet saru anke f'pajjiżi bħall-Istati Uniti u l-Ingilterra, fejn l-istabbiliment kulturali u artistiku pprova jagħmel sforzi kbar biex ikun rilevanti u jmiss il-qlub u l-imħuħ ta' l-adoloxxenti u ż-żgħażagħ f'pajjiżu.

Din hija sfida kbira u mhix faċli.

M'hijiex kwestjoni ta' kif se nikkonvertu lill-adoloxxenti u liż-żgħażagħ għall-poeżija u l- letteratura u l-aspetti l-oħra tal-kultura stabbilita f'pajjiżna, u niġu one-way traffic, qisna għandna missjoni biex nirbħuhom għal dak li aħna naħsbu li huwa ta' ġid, imma kif se nagħmlu l-vjaġġ biex aħna naraw kif se nagħmlu kuntatt ma' l-adoloxxenti u ż-żgħażagħ tagħna fil-forom ta' espressjoni artistika u kulturali tagħhom.

Jiġifieri mhijiex kwestjoni li ġġegħelhom jibdew jersqu lejn il-mużewijiet, lejn il-galleriji ta' l-arti, lejn it-teatri, lejn is-swali fejn ikun hemm ċerta mużika, imma kif se tirrikonoxxi l-ewwelnett li inti tagħmmel kuntatt magħhom u tagħti d- dinjità lill-espressjoni kulturali u artistika tagħhom.

M'iniex qed ngħid li tigglorifikaha akkost ta' kollox, imma jekk se nqisu li xogħol dan il- kunsill se jkun li jikkonverti lill-adoloxxenti u liż-żgħażagħ għal dak li llum huma mbiegħda minnu, naħseb huwa mod limitat ħafna kif wieħed iħares lejn ix-xogħol tal-kunsill.

Irid isir ħafna xogħol ta' kuntatt mhux biex nirbħu l-imħuħ u l-qlub taż-żgħażagħ, imma kif aħna wkoll se nintrebħu għall-ġenerazzjonijiet il-ġodda.

Dik hija waħda mill-akbar sfidi li għandu dan il-pajjiż.

Pajjiżi oħra sabu li jridu joħorġu mill-postijiet fejn qegħdin u jridu jmorru huma għand iż-żgħażagħ u jirrikonoxxu x'jagħmlu ż-żgħażagħ fil-forom differenti ta' espressjoni artistika u kulturali tagħhom, mingħajr snobbiżmu, mingħajr sens ta' kumplessi ta' superjorità, mingħajr ma nieħdu l-attitudni li aħna nafu x'inhu tajjeb għaż-żgħażagħ u li aħna rridu nikkonvertuhom mis-sitwazzjoni li jinsabu fiha.

Fil-fehma tiegħi x-xogħol li jrid jagħmel dan il-kunsill irid ikun f'dan is- sens, jiġifieri kif se jirrikonoxxi l-forom awtentiċi ta' espressjoni kulturali u artistika taż-żgħażagħ.

Per eżempju, għandna ħafna gruppi ta' etajiet ta' 14, 15, 16-il sena li huma interessati fil-mużika, u nkompli nenfasizza l-qasam mużikali għax naħseb li huwa l-aktar wieħed fil-periklu u l-aktar wieħed li hu mifrux fost iż-żgħażagħ.

Bħalissa l-oqsma l-aktar dominanti ta' espressjoni kulturali u artistika fost l-adoloxxenti u ż- żgħażagħ huma l-mużika, il-films u l-videos.

Jekk m'aħniex se nkunu preżenti fihom bħala pajjiż - u m'huwiex faċli għax qed neħduha ma' ġganti enormi f'dan il-qasam - se jkun hemm problemi għax il-kultura u l-arti Maltija tibqa' tiġi assoċjata sempliċement mat-tradizzjonali, ma' dak li kien isir qabel, ma' dak li jagħmlu l-kbar fit-teatru Manoel, fi swali oħra u fil-galleriji ta' l-arti, u ż-żgħażagħ jibqgħu esklużi.

U dawn huma żgħażagħ għal ftit snin u mbagħad 20, 30 sena oħra x'se jkun ġara?

Qed insemmi dan kollu għax, nerġa' ngħid, is-sopravivenza tad-diversità kulturali fis-seklu XXI se tintrebaħ jew tintilef proprju f'dan il-qasam intanġibbli ta' l-espressjoni kulturali u artistika ta' pajjż.

Aħna bħala pajjiż diġà għandna sfidi kbar biex nibqgħu vijabbli, għax biex kultura ta' pajjiż tibqa' vijabbli jrid ikun hemm ħafna rieda politika fejn tgħid li trid tibqa' teżisti bil-personalità tiegħek u trid tiżviluppa l-personalità tiegħek skond iż-żmenijiet tal-lum.

Jeħtieġ ukoll li jkun hemm żvilupp ekonomiku li jsostni dik il-bidla.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi importanti.

Waqt li fil-liġi dwar il- patrimonju kulturali ddiskutejna l-bżonn ta' inċentivi fiskali, inċentivi ekonomiċi biex insostnu dak li jsir f'dak il-qasam, qed ninnota li f'dan l- abbozz ta' liġi ħallejnieha barra għal kollox.

U kif diġà għedt, wieħed mill-mezzi kif tista' tgħin l-iżvilupp kulturali ta' pajjiż huwa billi taħseb li jkun hemm forom ta' inċentivi fiskali.

Per eżempju, f'dak li għandu x'jaqsam max-xogħol li jsir minn gruppi li jkunu nvoluti fil- produzzjoni ta' CDs, huwa possibbli li tipprovdilhom seed money, mhux sempliċement sussidju, bħala investiment fix-xogħol tagħhom?

Fil-fehma tiegħi rridu naħsbu f'din it-tip ta' għodda f'dan il-qasam.

Nerġa' ngħid li l-akbar sfida li se jkollna hija kif nigganċjaw ma' l- adoloxxenti u ż-żgħażagħ biex jifhmu - u aħna nifhmu lilhom - li l- iżvilupp kulturali u artistiku li huwa essenzjali għall-ġejjieni tal- komunità tagħna, jirrikonoxxi wkoll l-espressjonijiet kulturali u artistiċi tagħhom, jappoġġjahom, isaħħaħhom u jiżviluppahom b'idjoma lokali.

Jien nieħu gost li anke fost il-kantanti stabbiliti tagħna hemm min irnexxielu jagħmel kompożizzjonijiet rap bil-Malti.

Dawn huma affarijiet li jidhru żgħar imma huma importanti ħafna għax qed jagħmlu bridge.

Qed issib il- forma li tesprimi żviluppi mużikali internazzjonali li qed iseħħu, imma fl- istess ħin qed jirnexxilek tagħmilha b'idjoma Maltija.

Dak huwa l-mod kif torbot flimkien liż-żgħażagħ u l-adoloxxenti tagħna li hemm ċans kbir li fiżikament qed jgħixu f'dawn il-gżejjer imma kulturalment, minħabba d- dominju kbir tal-mużika u taċ-ċinema Amerikana, qed ikollna - bħal f'pajjiżi oħra, imma fil-każ tagħna iżjed u iżjed - iktar minn qatt qabel nies amfibji li jgħixu żewġ kulturi l-ħin kollu.

Iż-żgħażagħ qed jgħixu f'soċjetà li jgħixu fiha fiżikament u qed jgħixu fid- dinja maħluqa mill-industrija tal-films, mill-industrija mużikali, mill- industrija kbira tad-divertiment, u mill-industrija kbira kulturali globali tal-lum.

U m'hemm xejn awtomatiku f'din l-eġemonija kulturali kbira Amerikana.

Ħafna minn din l-eġemonija kbira Amerikana espressa fil-mużika u fil-films ġejja proprju mis-saħħa ekonomika u militari ta' l-Istati Uniti li għandhom żewġ vantaġġi kbar.

Wieħed huwa s-suq enormi intern, u għalhekk meta jagħmlu soap opera jew joħorġu film huma diġà għandhom suq intern garantit, allura mbagħad f'pajjiżi oħra jaffordjaw li jkunu kompetittivi ħafna fil-prezzijiet tagħhom.

U dik tagħtihom supremazija li jkun hemm min jaħseb li hija supremazija li ġejja mill-kwalità ta' dak li qed jagħmlu, mentri m'għandha x'taqsam xejn!

Jien naħseb li ħadd m'hu se jiddubita mill-kwalità għolja ħafna taċ-ċinema Taljana, taċ-ċinema Franċiża, taċ-ċinema Ġermaniża u anke taċ-ċinema Ingliża, imma peress li għandhom suq intern żgħir, meta tqabblu mas-suq Amerikan, ara x'biċċa xogħol diffiċli għandu film Taljan ta' kwalità għolja biex jikkompeti ma' film Amerikan!

L-ewwelnett għandu l-problema tal- lingwa għax malli tagħmel film Taljan awtomatikament diġà se taqta' ħafna u ħafna pajjiżi li ma jħaddnux dik il-lingwa.

Jekk imbagħad tagħmel translation tiegħu għall-Ingliż jew toħorġu bis-subtitles, xorta għandek problemi.

Għaliex fl-aħħar 30, 40 sena, minħabba s-supremazija tal- prodotti kulturali Amerikani, bdiet tinfirex ċerta eġemonija u perċezzjoni tar-realtà li, per eżempju, is-soap operas Amerikani daħlu parti mill- idjoma ta' kull pajjiż u li kważi dawk huma naturali.

Qed ngħid dan kollu mhux għax nista' noħlom li fiċ-ċokon tagħna nistgħu neħduha kontra dawn il-ġganti l-kbar, imma għas-sopravivenza tagħna, għall- iżvilupp kulturali u artistiku tagħna bħala pajjiż - m'iniex qed nitkellem fuq il-ghetto ta' min jinteressa ruħu fil-letteratura u fl-arti - hemm bżonn insibu forom ta' kif nirbħu lill-adoloxxenti u liż-żgħażagħ tagħna għal dan l-iżvilupp kulturali ta' pajjiżna.

Wieħed mill-ftit suċċessi li għandhom l-istazzjonijiet televiżivi lokali - u għad irridu nagħmlu diskussjoni serja fuq wieħed mill-effetti negattivi tal-gwerra politika ta' kif żviluppaw l-istazzjonijiet tal-partiti - huwa li żiedu l-produzzjoni lokali televiżiva ta' ċerti soap operas li l- popolarità tagħhom hija mifruxa fuq ġenerazzjonijiet differenti.

U jien ngħid li l-produzzjoni televiżiva ta' soap opera hija forma ta' espressjoni kulturali.

Issa wieħed jista' jiddiskuti x'inhu l-livell tagħha, imma Allaħares inkunu daqshekk snobs li ngħidu li biċċa teatru li ssir fuq palk għal 500 ruħ hija arti u kultura, u soap opera li ssir għal 50,000 ruħ, 70,000 ruħ m'hijiex!

Dik hija forma inferjuri!

Naħseb li jkun żball jekk nagħmlu dawn it-tip ta' definizzjonijiet.

Nerġa' ngħid li wieħed jista' jiddiskuti kif ittejjeb il-kwalità, it-teknika, il-lingwaġġ u l-iżvilupp ta' l-istorja.

Imma ejja nħarsu lejn dawk l-affarijiet.

Il-punt tiegħi hu li hemmhekk sibna forma lokali ta' kif niżviluppaw ċerta kultura.

U għaliex huma daqshekk popolari fost ġenerazzjonijiet differenti?

Għaliex bin-nuqqasijiet kollha tagħhom il-Maltin u l-Għawdxin qed jaraw xi ħaġa f'ilsienhom li tirrifletti xi ftit jew wisq il-ħajja tagħhom.

Jiġifieri fiċ-ċokon kollu tagħna sibna produzzjoni domestika li qiegħda tissodisfa ċerti aspirazzjonijiet u ċerti bżonnijiet.

Fil-forom l- oħra, fosthom fil-forma mużikali, x'jista' jsir ħafna iktar milli qed isir?

Irridu naħsbu f'dawn l-affarijiet għax jekk aħna qed nipprovaw naqilbu paġna ġdida permezz tat-twaqqif ta' dan il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti naħseb li dan irid iħares lejn dawn iż-żewġ forom dominanti ta' espressjoni kulturali llum.

Ħalli mbagħad permezz tagħhom tasal għand l- adoloxxenti u ż-żgħażagħ.

Wieħed mill-modi kif pajjiżi oħra waslu għand iż- żgħażagħ ma kienx billi qabdu ż-żgħażagħ u ħaduhom fl-istituzzjonijiet tradizzjonali.

M'iniex qed ngħid li m'għandniex nagħmlu iżjed biex aktar żgħażagħ jieħdu sehem fl-attivitajiet tat-teatru Manoel, fil-Kavallier ta' San Ġakbu u f'Dar il-Mediterran, imma dan l-għan nistgħu nilħquh billi dak li nagħmlu f'dawk l-istituzzjonijiet kulturali jkun rilevanti għaż-żgħażagħ u l-adoloxxenti tagħna.

Ħafna drabi dawn l-attivitajiet kulturali jsiru b'daharhom lejn l- adoloxxenti u ż-żgħażagħ tagħna u meta inti tagħti dahrek lil xi ħadd m'għandekx għalfejn tistagħġeb li hu wkoll jagħtik dahru.

U naħseb li ħafna mill-attivitajiet kulturali tagħna ma jirnexxilhomx ikunu rilevanti u jaqbdu l-interess taż-żgħażagħ tagħna.

F'pajjiżi oħra sabu li jridu joħorġu mill-ghetto fejn qegħdin dawn l-attivitajiet artistiċi u kulturali u jmorru huma stess f'postijiet fejn ikun hemm iż-żgħażagħ bid-divertimenti tagħhom.

Fost il-forom kif iż-żgħażagħ jesprimu lilhom infushom illum insibu l-kultura tad-discos u tal-bars, il-fenomenu Paceville.

Qatt ħsibna biex aħna nkunu preżenti bil-kultura u bl-arti tagħna f'postijiet bħal Paceville?

Se naħsbu biex ikun hemm inizjattivi, kif saru f'pajjiżi oħra, ma' dawn iċ-ċentri ta' divertiment taż-żgħażagħ, biex inkunu immaġinattivi u nuru inizjattiva kulturali u artistika aħna stess, biex inkunu preżenti f'dawk l-ambjenti?

Se ngħidu li aħna - li nafu x'inhi l-kultura, il- letteratura u l-mużika - se noqogħdu fuq Olympus u se nġiegħlu liż-żgħażagħ jitilgħu ħdejna?

Jew se jkollna inizjattivi immaġinattivi li aħna stess se mmorru qalb iż-żgħażagħ biex nagħmlu affarijiet li jesprimu ż-żgħażagħ infushom u li nagħtuhom id-dinjità billi aħna naċċettaw li dawk huma forom ta' espressjoni kulturali taż-żgħażagħ?

Biżżejjed wieħed jara inizjattivi li saru fl-inner cities Ingliżi u anke fl- inner cities Amerikani, fejn wieħed qatt ma kien joħlom li dawk iż-żgħażagħ - li jgħixu f'dawk il-postijiet emarġinati, bi problemi ta' kriminalità, ta' drogi, ta' qgħad u ta' esklużjoni soċjali - se jkollhom attivitajiet kulturali u artistiċi għaddejjin.

Imma dawn għarfu jieħdu inizjattivi fil- post stess u miż-żgħażagħ stess.

Per eżempju, ġieli wieħed jara programmi sbieħ televiżi fuq graffiti fl-inner cities li ngħataw rikonoxximent li huma mural art li għandha l-istatus tagħha ta' espressjoni kulturali daqs biċċa xogħol imdendla f'gallerija ta' l-arti meqjusa uffiċjali.

Jien naħseb li għandna naħsbu b'dan il-mod jekk irridu nagħmlu kuntatt ma' dawk li llum huma esklużi.

Dawn huma esklużi mhux bilfors tort tagħhom, imma għaliex s'issa dak li qisna bħala kultura u arti eskludiehom.

Bla dubju jeħtieġ isir xogħol kbir u wieħed irid ikisser rasu biex jaħseb f'dawn l-inizjattivi ħalli l-firxa ta' ħidmiet kulturali u artistiċi jkunu jinkludu ġenerazzjonijiet differenti.

U nemmen ħafna li rridu nagħtu enfasi kbira fuq dak li qed jiġri fost l-adoloxxenti u ż-żgħażagħ tagħna għax huwa ovvju li s-sopravivenza u l-iżvilupp kulturali u artistiku ta' dan il-pajjiż se jkun jiddependi ħafna fuq dak li nagħmlu magħhom.

Issa qegħdin f'sitwazzjoni differenti milli konna fiha qabel.

Aħna tlajna f'sitwazzjoni fejn konna aktar protetti u f'sitwazzjoni ħafna iżjed insulari bin-nuqqasijiet tagħha, għax l-insularità u l-għeluq iġibu problemi wkoll.

Imma llum bil-ħitan li waqgħu, mhux biss f'Berlin imma kullimkien, anke f'pajjiżna - u allura d-dar li nibnu trid tkun żgur differenti, mingħajr ebda ħitan u swar kif kienu qabel - il-personalità tagħna trid tkun differenti u għada u pitgħada iżjed u iżjed.

Dan ifisser li rridu nagħmlu ħafna u ħafna xogħol u nagħtu ħafna u ħafna importanza lil dak li għaddejjin minnu l-adoloxxenti u ż-żgħażagħ.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Dan huwa diskors interessanti immens u tajjeb li nagħmluh għax din hija tip ta' liġi li meta tiktibha, fil-forma legali tagħha hija differenti minn ċerti liġijiet oħrajn.

Jekk wieħed jitkellem fuq il-liġi kriminali, liġi fiskali jew liġi li titkellem fuq l-istandards ta' oqsma partikolari, hemm ix-xjenza partikolari, jew kriminali, fiskali jew ta' standards, li tiddetta li l-liġi tkun speċifika, li l-liġi trid tapplika l-preċiżjoni tat-terminoloġija applikabbli f'dak il-kamp.

Però meta qed nitkellmu fuq kamp ta' kultura u meta qed nagħmlu liġi li x-xogħol tagħha huwa li toħloq qafas li fi ħdanu jkun hemm dawk l-inċentivi, dawk il- programmi biex ikunu jistgħu jimbuttaw, sforz li jrid jiġi minn isfel, allura hawnhekk id-diskors ikun ħafna iktar maħlul, ikun diffiċli li l- kliem tippreċiżah iż-żejjed, bilfors trid tħalli ċertu lok għal interpretazzjoni.

Għalhekk huwa tajjeb li jsir dan it-tip ta' diskors fuq din il-liġi għax filwaqt li - almenu min-naħa tiegħi - ma ngħoddux bħala xi perli ta' għerf jew xi ħaġa esklussiva, però xorta jagħti gwida tad-direzzjoni li l- leġislaturi jixtiequ li tittieħed.

Għaldaqstant meta ppubblikajna l-abbozz ta' liġi ppublikajnieh flimkien ma' dokument li jipprova jagħti ħjiel tal- politika nazzjonali li nixtiequ nsegwu f'dan il-qasam taħt l-aspetti varji tiegħu.

Filwaqt li meta wieħed iħares lejn it-tifsila tiegħu jsib ċerta ġeneralità ta' frazijiet, meta qed nitkellmu fuq il-funzjonijiet ta' dan il- kunsill, naħseb li l-kunsill eventwali jrid jinterpretahom fid-dawl tad- dibattitu li qed nagħmlu hawnhekk u fid-dawl tal-politika nazzjonali li minn żmien għal żmien tkun qed tiġi segwita fil-pajjiż.

Aħna għandna d- dmir li minn żmien għal żmien naqbdu dan is-suġġett u nindikaw f'liema direzzjoni rridu nimxu.

Rigward l-ewwel punt li sar dwar ċerta espressjoni ta' natura ġeneralizzata u inqas preċiża naħseb li s-suġġett innifsu f'ċertu sens jieħdok f'din id- direzzjoni.

U dan ipprovajna nikkompensaw għalih billi ppubblikajna dokument ta' politika nazzjonali.

Nittama li wara li għalaq iż-żmien ta' konsultazzjoni fil-pajjiż inkunu nistgħu ndaħħlu s-suġġerimenti li saru dwar ċerti lacunae li kien fih.

U b'hekk ngħidu li għat-tliet snin, erba' snin li ġejjin hawn reference book f'dan il-kamp li l-amministrazzjoni, l- għaqdiet volontarji u kull min jaħdem f'dan il-kamp ikun jista' jħares lejh bħala gwida.

L-ewwelnett nieħdu d-definizzjoni ta' l-UNESCO li kienet ġiet dikjarata fil- konferenza dinjija dwar il-politika kulturali fl-1982.

F'din il-konferenza pprovaw isibu tifsira ta' dak li nkunu qed inħaddnu meta nitkellmu fuq kultura.

Hawnhekk jesprimuha b'din il-manjiera.

Fis-sens il-wiesa' tagħha l-kultura issa tista' tingħad li hi l-kumpless sħiħ ta' fatturi distintivi li huma spiritwali, materjali, intellettwali u emozzjonali li jikkaratterizzaw soċjetà jew grupp soċjali.

Tinkludi mhux biss l-arti u l- ittri imma wkoll modi ta' ħajja, drittijiet fundamentali tal-bniedem, is- sistemi ta' valuri, it-tradizzjonijiet u d-drawwiet.

Jekk wieħed isegwi t-18-il kapitolu fid-dokument "Il-politika kulturali f'Malta" li ħriġna s-sena li għaddiet isib li aħna pprovajna nirriflettu din it-tifsira wiesgħa ta' kif qed inħarsu lejn din l-attività kulturali u artistika.

Allura wieħed irid jappoġġja l-liġi permezz ta' dokument bħal dan u anke dokumenti oħrajn li jinħarġu minn diversi entijiet u persuni oħrajn.

Importanti li f'dan il-kamp l-affarijiet jintisġu minn kulħadd u l- ħin kollu.

Jien nemmen li l-kultura u l-arti qegħdin f'moviment kontinwu li wieħed jittama li f'ħafna aspetti jkun moviment 'il quddiem.

Però nifhem ukoll li jista' jkun hemm moviment li qiegħed jiġbed lura.

Mr Chairman, sar il-punt l-ieħor fejn ġustament inġibdet l-attenzjoni għal paragrafu (a) tas-subklawsola 4 (3) fejn qegħdin ngħidu li l-kunsill għandu jissorvelja, kostantement iqis u jevalwa kull livell, xogħol u attività konnessi ma' kull ma hu kulturali u artistiku.

Meta konna qed infasslu din il-klawsola qbadna d-diskussjoni dwar x'poter jista' jkollu dan il-kunsill biex jagħmel din l-evalwazzjoni u jesprimi dan il-ġudizzju.

Għall-ewwel jien kont qed nieħu l-linja li din it-tip ta' funzjoni ma ngħaddihiex lil dan il-kunsill.

L-ewwelnett għax il-punt tat-tluq tiegħi fuq dan il- kunsill hija li dan m'huwiex kunsill li se jiddetta, li mhux se jkun hu l- għajn ta' kull attività f'dan il-kamp, imma li dan qiegħed hemm bħala għodda oħra biex nipprovaw nimbuttaw 'il quddiem l-isforzi tal-poplu tagħna f'dan il-kamp.

U t-tieni nett - biex nirrispondi għad-diffikultà li qanqal l-Onor.

Bartolo - li jekk il-kunsill se jiġi mogħni bil-funzjoni li jrid jevalwa u jiġġudika, liema riga se napplikaw?

Nifhmu li dan hu kamp fejn hemm element kbir ta' soġġettività u diffiċli tkun oġġettiv.

Jekk ikun hemm għaxra min-nies jaraw biċċa pittura jista' jkollok għaxar ġudizzji differenti li kollha jkollhom il-valur tagħhom.

Finalment wieħed irid jipprova jitgħallem minn ċerta esperjenza u ħassejna li f'dan il-kunsill għandu jkun hemm il-possibbiltà li wieħed jiżviluppa ftit mekkaniżmi ta' monitoring, ftit mekkaniżmi ta' standards, speċjalment fejn jidħlu l-proġetti li l-gvern ikun qiegħed jiffinanzja.

Kif diġà semmejt, il-gvern ġieli jagħti sponsorship, kultant żgħir u kultant iktar kbir, allura kif se niġġudikaw dawn l-affarijiet?

Sal-lum isir dak li bl- Ingliż ngħidulu by rule of thumb, jiġifieri li meta jmur xi ħadd jitlob sponsorship jaraw x'inhi r-reputazzjoni tiegħu fil-pajjiż u jiddeċiedu jekk huwiex tajjeb li ssir dik l-attività.

Però naħseb li l-kunsill għandu jsegwi ftit xi jkun qiegħed jiġri u wieħed irid jiżviluppa l-manjiera kif issir din il-ħaġa.

Hawn irrid ngħid li l-kunsill ma jistax jinterpreta dan il-paragrafu bħallikieku qed nagħmluh xi korp kważi ġudizzjarju fuq dak li jiġri fil- qasam tal-kultura u l-arti.

Dan m'huwiex l-iskop, assolutament.

Imma huwa ċar li għandu jkun hawn ċerta evalwazzjoni jekk ċerti affarijiet humiex ta' livell aċċettabbli jew le.

Fil-liġi mkien ma jingħad li jekk il-kunsill jidhirlu li xi ħaġa m'hijiex ta' livell aċċettabbli, dan ikun jista' jagħmel xi sanzjoni jew xi miżura oħra.

Sempliċement wieħed jiddiskuti l- livelli u standards biex itejjibhom.

Norbot dan il-punt ma' l-enfasi li għamel tajjeb ħafna l-Onor.

Bartolo meta kien qed jitkellem fuq il-qasam tal-mużika.

Naqbel miegħu li fil-qasam tal- letteratura hawn diversi inizjattivi għaddejjin, waħda minnhom il-poeżija Plus u hemm individwi oħrajn li qed jiktbu wkoll.

Jidher li hemm ċerta attività fis-settur tal-letteratura, għalkemm ilkoll kemm aħna nixtiequ li tkun iktar inċiżiva, li tkun iktar rilevanti għall-ħajja li l-poplu tagħna qed jgħix fuq livelli soċjali u politiċi u rilevanti għall-iżvilupp kollu li qed iseħħ fil-pajjiż.

Niġu għall-argument dwar kif se nassiguraw li l-mużika tibqa' tgħix f'pajjiżna permezz taż-żgħażagħ u l-adoloxxenti tagħna.

Jekk wieħed iħares lura fil-milja taż-żmien isib li fl-aħħar snin ġew skoperti kompożituri li għal ħafna żmien kienu midfunin fil-mużew tal-Katidral ta' l-Imdina.

Dawn ġew skoperti minn diversi riċerkaturi, b'mod partikolari l-maestro Vella, maestro Dion Buhagiar u oħrajn.

Skoprejna li kellna Maltin li kienu qed jiktbu mużika li kienet influwenzata anke minn kurrenti Ewropej ta' dak iż- żmien, imma li kienet rikonoxxuta li hi ta' livell internazzjonali.

Dak iż- żmien diġà kellna dawn il-mużiċisti li influwenzaw ruħhom mill-movimenti u mill-kurrenti ta' dak iż-żmien.

U f'ċertu sens naħseb hekk jiġri fid-dinja kollha.

Meta tibqa' ġej iktar qrib tagħna nsibu li m'hawnx biżżejjed assikurazzjoni li fil-pajjiż qed jinbtu dawk in-nies li għandhom il-kapaċità jinterpretaw bil-mużika d-diversi ħsus li qed iħoss il-poplu Malti fiż-żmenijiet tagħna.

Dawn huma ħsus li l-poplu Malti mhux qed iħosshom f'iżolament imma fil- kontest globali li rrifera għalih l-Onor.

Bartolo, fejn iż-żgħażagħ u l- adoloxxenti tagħna huma bbumbardjati bi kwalità, bi stili ta' mużika li nafu li għandha ċerta dominanza taħt ċerti aspetti.

Meta nitkellmu fuq il-mużika rridu nħarsu lejn x'qed jiġri fil-pajjiż.

Iż- żgħażagħ u l-adoloxxenti tagħna huma bbumbardjati bil-mezzi tal- komunikazzjoni, bir-radjijiet, bid-diski, bil-films, bit-televisions, u bid- discos f'postijiet bħal Paceville.

Però meta t-tfal tagħna jsiru adoloxxenti u żgħażagħ x'ikunu laħqu xorbu sa dan iż-żmien u xi nkunu lħaqna ppreparajna?

Jekk indur dawra ma' l-ambjent familjari tiegħi ninnota li ż-żgħar tiegħi sa miċ-ċokon tagħhom draw bil-mużika ġo widnejhom ta' ħuthom li kienu ftit akbar minnhom.

Imma x'qed nagħmlu fl-iskejjel tagħna u x'qed jiġri fil-pajjiż?

Irridu nibdew nitkellmu dwar dan is- suġġett mhux biss ma' l-adoloxxenti u ż-żgħażagħ imma anke ma' tfal iżgħar.

Ħalli naraw fejn hu l-għerq tal-problema tal-mużika.

Fost ħafna aspetti popolari tal-mużika hemm tnejn li se niffoka fuqhom.

Jekk wieħed jieħu l- baned isib li dan l-aħħar ħarġet statistika li n-numru tal-membri fil- każini tal-baned tagħna qed jiżdied, imma n-numru ta' bandisti qiegħed jonqos.

F'dan in-naqra ta' pajjiż għandna iktar minn 4,000 bandist, li xi 80% minnhom huma rġiel u 20% huma nisa.

Huwa kkalkolat li kull sena, biex iżommu dawn il-baned u biex jagħmlu din il-kwantità ta' marċi marbutin mal- festi tagħna, il-każini tal-baned idawru bejniethom madwar Lm700,000, bejn ħlasijiet li jieħdu l-bandisti, l-ispejjeż marbuta mal-partituri tal-mużika u spejjeż amministrattivi.

Meta ngħidu li għandna 4,000 bandist, bejn dawk kollha mħarrġa u jdoqqu regolarment u dawk li qegħdin jiġu mħarrġa serjament fid-diversi każini tal-baned, m'aħniex qed nitkellmu fuq xi numru insinifikanti jekk wieħed iqis iċ-ċokon ta' pajjiżna imma fil-verità dan l- isforz kollu li qed isir kemm huwa ggwidat, kemm huwa imdawwal minn ċerta problematika li forsi jekk niddiskutuha tajjeb aħna nkunu nistgħu ntejbuha, speċjalment fejn naslu għaż-żgħażagħ u l-adoloxxenti?

Dak huwa aspett li rridu narawh.

Hemm l-aspett l-ieħor.

Apparti dawk l-4,000 bandist irridu nitkellmu wkoll fuq iktar eluf ta' subien u bniet li jmorru għand il-privat għal- lezzjonijiet tal-mużika, l-iktar tal-pjanu, imma mbagħad hemm ħafna strumenti oħra.

Dawn il-lezzjonijiet fejn qed iwasslu lil dawn it-tfal?

Hawnhekk wieħed irid jorbot ħaġa ma' l-oħra u għalhekk jien nerġa' ngħid li meta jitwaqqaf il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti, mhux se jkun il-bakketta maġika li f'daqqa waħda ġġib il-barka kollha kulturali u ta' l- arti fuq dan il-pajjiż.

Dan huwa għodda waħda minn ħafna għax jekk nieħdu l-qasam tal-mużika, dan il-kunsill jista' biss jipprova jinċentiva ċerti attivitajiet jew inkella jrid jidħol f'sinerġija mad-dipartiment ta' l- edukazzjoni, ma' l-università, ma' dak li qed tagħmel l-orkestra nazzjonali u ma' dak li jkun qed jiġri f'postijiet oħrajn.

Irridu naraw x'qed jiġri fl-iskejjel.

Kif qed nipprovaw ngħinu lit-tfal isibu dan l-apprezzament tal-mużika?

Dik hija problematika fiha nnifisha li m'aħniex se niddiskutu hawnhekk.

F'postijiet oħrajn iddiskutejna l- kwestjoni ta' kif inhu mqassam is-sillabu tat-tfal fl-iskejjel.

Il-Johann Strauss school of music, imwaqqfa fl-1975 proprju mill-mibkija Agatha Barbara, kienet idea brillanti għax mhux biss twaqqfet skola tal- mużika li kellha l-bidu tagħha b'rabta ma' isem li ħafna nies jafu min kien u jassoċjawh mal-mużika ferrieħa tiegħu, imma hija assoċjata ma' skola oħra Awstrijaka, ħaġa li konċettwalment kienet avvanzata ħafna, fl-opinjoni tiegħi.

Però matul iż-żmien kif kompliet tiżviluppa din l-iskola tal- mużika u kif qed tiġi sostnuta llum?

Wieħed irid jagħmel ċertu analiżi kritika tagħha.

Għaldaqstant bdejna nistudjaw kif l-aħjar inqarrbu d-diversi inizjattivi u l-isforzi kbar li qed isiru f'ħafna postijiet bi spejjeż kbar, fosthom l- ispiża tal-każini tal-baned u tal-lezzjonijiet tal-mużika tal-privat għat- tfal tagħna li hija wkoll ta' ċerta entità.

L-orkestra nazzjonali nnifisha tiżboq il-Lm0.25 miljun.

Mhux qed ngħid li dawn huma biżżejjed għall- orkestra nazzjonali, imma diġà għandek Lm0.25 miljun.

X'jiġri fl-iskola tal-mużika u fid-dipartiment tal-mużika fl-università?

Aħna qed nipprovaw insibu formola biex intejbu l-ħidma ta' bejniethom.

Ftit ilu f'Malta kien hawn Dr Simon Young ta' Trinity College ta' Londra li kien qiegħed hawn għal jumejn ta' ħidma bil-ħsieb li naraw nistgħux inwaqqfu xi akkademja tal-mużika li proprju ġġib flimkien dawn l-isforzi li qegħdin isiru.

Din hija waħda mill-affarijiet li rridu nagħmlu fil-qasam tal-mużika.

Jien nemmen li rridu norganizzaw ruħna aħjar ħalli mhux kulħadd jaħdem għal rasu u bl-aktar mod sparpaljat.

Per eżempju, id- diskors li kien qed jagħmel l-Onor.

Bartolo kemm jisimgħuh in-nies li qed jgħallmu l-mużika?

Kemm huma konxji tiegħu?

Dak li jsir fid-dipartiment tal-mużika ta' l-università kemm qed ikun ta' rilevanza għal dan l-argument li qed isir f'din il-Kamra?

Naħseb li l-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti jrid ikollu dan is- sens ta' inizjattiva li jistieden lil dawn il-forzi l-oħra li qed jaħdmu f'dan il-kamp biex itejbu l-kontribut tagħhom, u jagħtuh minn din il- perspettiva ta' kuxjenza li jeħtieġ nagħmlu xi ħaġa biex intaffu l-impatt ta' din il-mewġa li ġejja minn barra l-pajjiż fuq il-kamp tagħna, ħalli nkunu nistgħu nikkonservaw kemm nistgħu mill-espressjoni kreattiva Maltija anke f'dan il-kamp.

Il-kunsill għandu jiffoka fuq dawn iċ-ċentri li jiffrekwentaw l-adoloxxenti u ż-żgħażagħ, fosthom Paceville, Buġibba, Wied il-Għajn u anke ċerti postijiet f'Għawdex, biex nippreżentaw u nressqu lejn iż-żgħażagħ tagħna ċerti esperjenzi ta' kultura u ta' arti li jidħlu tajjeb fl-ambjent tagħhom u li jkunu rilevanti għall-istil tal-ħajja ta' dawn iż-żgħażagħ biex huma ma jarawx biss il-parti ta' l-entertainment f'dawn il-postijiet, imma jkollhom ukoll il-possibbiltà ta' ċerta esperjenza kulturali artistika.

Naturalment hemm diffikultajiet kbar.

Meta wieħed jitkellem fuq dan is- suġġett fit-teorija jinstema' tajjeb, però meta tiġi biex twettqu u tikkonkretizzah inti tiltaqa' ma' sensila ta' diffikultajiet ta' natura finanzjarja, ta' natura organizzattiva, diffikultajiet li jirrikjedu ċertu impenn, ċerta kreattività u intelliġenza biex jiġu megħluba ħalli tkun tista' tagħmilhom mhux biss b'mod ta' darba.

Għaliex faċli li tagħmel attività simbolika, imma biex tinserixxi ruħek f'dan il-kuntest, f'dawn l- ambjenti fejn ikun hemm din il-preżenza massiva ta' ġuvintur u tfajliet, tirrikjedi programm maħsub, ta' ċerta konsistenza u li jkollu objettivi ċari biex jinvolvi u jġiegħel liż-żgħażagħ imissu b'idejhom is-sodisfazzjon li joħroġ minn dawn l-esperjenzi kulturali u ta' arti.

Jekk irridu naħdmu f'din id-direzzjoni rridu nagħmlu iktar milli qed nagħmlu waqt li t-tfal tagħna għadhom fl-iskejjel, u nibdew nagħtuhom ċerti esperjenzi tal-mużika inqas sterjotipati minn dawk li aħna mdorrijin bihom sal-lum.

Jeħtieġ li jkun hawn ukoll organizzazzjoni ħafna aħjar biex dawk li jitħajru jipprovaw din il-mużika jkollhom esperjenza sabiħa.

L-esperjenza ta' ħbieb tiegħi u anke tiegħi personali hija li, bħalma nagħmlu f'oqsma oħrajn ta' l-edukazzjoni, kultant il-manjiera kif ngħallmu l-mużika ma tasalx biex tqanqal l-entużjażmu tat-tfal.

Bħal f'oqsma oħra hawn dan il-fenomenu li rridu nressqu lit-tfal għall-eżamijiet, u meta wieħed janalizza s-sistema jsib li forsi hawn qed nirrikorru għat-tagħlim bl-amment u mekkanizzat ta' biċċiet tal-mużika.

Naħseb li din is- sitwazzjoni ma tistax titħalla għaddejja kif inhi.

Għalhekk qiegħed naħdem ma' l-università, ma' l-orkestra nazzjonali u mad- diviżjoni ta' l-edukazzjoni biex nipprovaw noħolqu xi ċentru nazzjonali.

It-titlu li qed naħsbu li għandna nużaw għalih huwa akkademja tal-mużika.

Din tkun tista' tara x'qed jiġri, naturalment mhux biex tagħmilha ta' pulizija, imma meta għandhna 4,000 bandist, jien m'għandix dubju li l- għaqda nazzjonali tal-każini tal-baned ikunu minn ta' quddiem li jaċċettaw li jkollhom diskussjonijiet u li xi ħadd jagħtihom gwida.

Illum għandna numru ta' surmastrijiet li jippromettu, li għandhom potenzjal, imma m'għandhomx sens ta' direzzjoni.

Irridu nidħlu fil-fond tal-qasam mużikali għax inkella mhux se jispuntaw in- nies li huma kapaċi li jesprimu l-mużika, kif irnexxielu jagħmel dan l- aħħar Charles Camilleri u oħrajn bħal Reuben Zahra, u bħall-grupp Etnika.

Mhux għax m'hawnx żgħażagħ li għandhom l-inklinazzjoni u t-talent, imma naħseb li m'hawnx dak l-ambjent fejn tista' ssir din it-tip ta' diskussjoni min-nies li huma nvoluti, li twassal biex ikun hemm programmi li jagħtuna riżultati aħjar.

Naturalment it-television u l-media moderna huma fost l- iktar media li rridu nutilizzaw.

Jien nikkondividi l-kummenti li għamel l-Onor.

Bartolo dwar il-kwestjoni tal-films u l-videos, li għalina huwa ftit diffiċli li nippenetraw, għalkemm għandna l-esperjenzi tagħna.

Però naħseb li t-television lokali huwa qasam fejn nistgħu nimxu aktar.

Forsi nistgħu nsibu manjiera kif ngħinu lill-istazzjonijiet tagħna biex itejbu l-livell tagħhom.

L-aħħar kumment li xtaqt nagħmel huwa dwar il-kwestjoni ta' xi forom ta' inċentivi fiskali.

Iktar tard klawsola 7 titkellem fuq skemi għall- allokazzjoni ta' flus jew sussidji lill-entijiet kulturali u artistiċi.

Però ta' min jerġa' jħares lejn l-emenda li ressaqna għall-abbozz ta' liġi dwar il-patrimonju kulturali fejn inkludejna paragrafu li jitkellem dwar il- possibbiltà ta' inċentivi fiskali, u naraw jiffittjax f'dan it-tip ta' kontest.

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 4.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 4 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-abbozz ta' liġi.

Klawsola 5 – Tmexxija ta' l-affarijiet tal-Kunsill.

Clause 5 - Conduct of the affairs of the Council.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Wara li waqqafna l-kunsill u rajna x'inhuma l- funzjonijiet tiegħu hawnhekk se nidħlu fi ftit regoli amministrattivi biex naraw kif se jitmexxa l-kunsill.

Kif diġà għedna, il-kunsill ikun magħmul minn numru ta' persuni li m'humiex impjegati full-time, allura wieħed irid jara taħt liema awtorità speċifika se jaqgħu t-tmexxija eżekuttiva, l- organizzazzjoni u l-kontroll amministrattiv ta' l-uffiċjali u l-impjegati li jista' jkollu l-kunsill.

F'subklawsola (1) ta' klawsola 5 ngħidu li għandu jkun hemm direttur eżekuttiv li jieħu ħsieb it-tmexxija eżekuttiva ta' kuljum taħt id-direzzjoni tal-kunsill innifsu.

F'subklawsola 5 (2) insibu li l-kunsill jista' jkollu uffiċjali u impjegati tiegħu u jista' jwettaq dmirijiet permezz ta' entità jew aġenziji awtorizzati għaldaqstant, jew permezz ta' kuntrattur jew persuni oħra li magħhom ikun sar ftehim għall-qadi ta' xi wieħed jew aktar minn dawk id- dmirijiet.

Wieħed mill-ewwel jifhem li l-kunsill irid iwettaq id-dmirijiet tiegħu permezz ta' uffiċjali jew impjegati tiegħu.

Iktar tard għandna taqsima apposta li titkellem dwar it-trasferiment ta' l-impjegati attwali tad-dipartiment tal-kultura biex jagħmlu l-istess xogħol li qed jagħmlu llum, bejn wieħed u ieħor, taħt l-amministrazzjoni ta' dan il-kunsill.

Qegħdin ngħidu li l-kunsill jeżerċita dmirijietu "permezz ta' entità jew aġenziji awtorizzati għaldaqstant, jew permezz ta' kuntrattur jew persuni oħra li magħhom ikun sar ftehim" għax il-promozzjoni ta' diversi programmi kulturali u artistiċi jistgħu jsiru b'entijiet li diġà nafuhom, fosthom it- teatru Manoel, Dar il-Mediterran, il-Kavallier ta' San Ġakbu u l-orkestra nazzjonali, imma ġieli jkun hemm bżonn li ningaġġaw xi kuntrattur.

Per eżempju, bħalissa l-kummissjoni nazzjonali tal-folklor qed tieħu ħsieb il- Karnival fejn ikun hemm problemi ta' dwal, u allura jiġi mqabbad kuntrattur apposta.

Hemm ukoll il-kumitat li jieħu ħsieb il-Festival tal-kanzunetta Maltija għall-Ewropa li wkoll ikollu jingaġġa kuntratturi għal ċertu xogħol.

Subklawsola 5(3) titkellem dwar l-obbligu tad-direttur eżekuttiv li jattendi s-seduti tal-kunsill, imma ma jkollux id-dritt li jivvota, u naturalment il-kunsill dejjem jirriserva d-dritt li jista' jitlob lid- direttur biex ma jattendix għal xi seduta jew xi parti minnha.

Subklawsola 5(4) tispeċifika x'inhuma d-dmirijiet tad-Direttur Esekuttiv.

Naturalment għandu l-kontroll u d-direzzjoni ġenerali tal-kunsill, però se jkun hu chief executive, biex insejħulu hekk, li jkollu r-responsabbiltà għat-twettiq ta' l-għanijiet tal-kunsill.

Irid ukoll jagħmel dak li jagħmel f'ċertu sens kull manager, jiġifieri amministrazzjoni u organizzazzjoni amministrattiva ta' l-impjegati, jara li jkunu żviluppati l- istrateġiji meħtieġa għat-twettiq ta' l-iskopijiet tal-kunsill, jagħti parir lill-kunsill, u naturalment irid jagħmel dak ix-xogħol l-ieħor li jafdalu l-kunsill minn żmien għal żmien.

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 5.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 5 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-abbozz ta' liġi.

Klawsola 6 – Kalendarju ta' avvenimenti.

Clause 6 - Calendar of events.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, għalkemm f'ċertu sens hija ħaġa ovvja, dehrilna li għandna nispeċifikaw l-obbligu tal-kunsill li jiżviluppa u jwettaq kalendarju ta' avvenimenti li jiżgura programm kontinwu ta' ħidma kulturali u artistika li tkun organizzata mill-kunsill innifsu jew inkella minn korpi jew entijiet jew persuni oħra ffinanzjati jew issussidjati mill- kunsill.

Dan huwa obbligu li qed jiġi impost fuq il-kunsill.

Ix-xogħol tiegħu mhuwiex biss li jiddiskuti u jippromwovi in arja imma li dan jagħmlu permezz ta' kalendarju ta' avvenimenti.

THE CHAIRMAN: Hemm rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Naħseb li dan huwa mod kif wieħed jista' jipprova jgħin lill-animaturi kulturali ta' oqsma differenti f'pajjiżna, imma forsi nistgħu niftħu iżjed il-mod kif inhu mfassal.

Hawnhekk qed ngħidu li l- kunsill għandu jiżviluppa, isostni u jimplimenta kalendarju ta' avvenimenti organizzati mill-kunsill innifsu jew minn korpi, entitajiet jew persuni oħra ffinanzjati jew issussidjati skond l-artikolu 7 ta' dan l-Att.

Jien qed nitlob li tiġi kkonsidrata l-idea li l-kalendarju ta' avvenimenti jinkludi attivitajiet oħra li la jkunu organizzati mill-kunsill u lanqas ikunu organizzati minn korpi, entitajiet jew persuni oħra ffinanzjati jew issussidjati skond l-artikolu 7 ta' dan l-Att.

Qed ngħid dan għax jista' jkollok il-possibbiltà – u teżisti – ta' attivitajiet kulturali validi li ma jkunux talbu xi flus mill-kunsill u li ma jkunx qed jorganizzahom il- kunsill.

Imma bis-saħħa tal-kunsill, li jkun xtara spazju f'ġurnali, f'radjijiet, fuq televiżjoni jew fuq xi website biex jirreklama l- attivitajiet kulturali, dawn ikunu jistgħu jirreklamaw l-attività tagħhom.

Per eżempju, illejla se ssir attività interessanti f'Bay Street minn nies tajbin fil-qasam tal-mużika bħal Walter Micallef, Manuel Mifsud u l-oħrajn, li llejla se jiltaqgħu biex idoqqu u jkantaw il-kompożizzjoni tagħhom.

Qed nagħmlilhom reklam żgħir minn hawn għax naħseb li huma nies validi.

Naħseb li jkun tajjeb li kieku l-kunsill jinkludi wkoll attività bħal dik fil- kalendarju ta' avvenimenti li qed jiġru f'pajjiżna, anke jekk ma jkunx qed jorganizzaha l-kunsill innifsu u anke jekk min organizzaha ma jkunx talab xi għajnuna finanzjarja mingħand il-kunsill.

Anzi, naħseb li dan huwa mod pro-attiv kif il-kunsill jista' jifrex l-influwenza tiegħu u jkun anke ta' servizz kbir għal dawn il-gruppi, persuni, entitajiet li jorganizzaw dawn l- attivitajiet.

Ħafna drabi dawn jilmentaw li l-ġurnali u l-mezzi tax-xandir ma jagħtux kashom, u forsi ma jkollhomx finanzi biex jagħmlu reklamar għall- attività tagħhom.

Naħseb li dan il-kalendarju ta' avvenimenti jista' jkun strument - limitat kemm hu limitat, imma żgur aħjar mir-realtà eżistenti – li jservi ta' promozzjoni u ta' inkoraġġiment għal dawk l-attivitajiet.

Allura jien qed nissuġġerixxi li ma nillimitawx l-inklużjoni ta' avvenimenti kulturali f'dan il-kalendarju għal dawk l-avvenimenti li huma organizzati mill- kunsill innifsu jew minn korpi, entitajiet jew persuni oħra ffinanzjati jew issussidjati skond l-artikolu 7 ta' dan l-Att.

Jien inħoss li dan għandu jkun miftuħ u jagħti spazju għar-reklamar ta' l-attivitajiet kulturali kollha li jiġu organizzati.

Il-fatt li l-kunsill ikun qed jinkludi dawn l-attivitajiet fil-kalendarju tiegħu bl-ebda mod ma jfisser li jkun qed jagħtihom it-timbru li dawn huma bilfors tajbin jew li bilfors huma ta' kwalità għolja.

Qiegħed biss jinforma lil dak li jkun li hemm dik l-attività.

Issa jekk wieħed imur u jissodisfa ruħu, tant aħjar, imma jekk iħoss li kienet attività medjokri ma jfissirx li l-kunsill għandu jeħel bil-medjokrità ta' dak l-avveniment kulturali.

Imma naħseb li jkun tajjeb li l-Kunsill Nazzjonali għall- Kultura u l-Arti, mingħajr ma jieħu l-paternità ta' dak li jkun qed jiġi organizzat, jagħmel il-parti tiegħu u jippromwovi dawn l-attivitajiet billi jinkludihom fil-kalendarju ta' avvenimenti tiegħu.

Jekk ikun hawn min iqajjem il-kwestjoni dwar lil min se jinkludi u lil min ma jinkludix, jien nissuġġerixxi li l-kunsill joffri s-servizz lil kull min irid jidħol fil- kalendarju, ħalli wieħed jagħti idea ta' l-attivitajiet differenti li jkunu qed jiġu organizzati.

Nerġa' ngħid li bħalissa dawn l-animaturi, gruppi żgħar tat-teatru, nies li jiltaqgħu biex idoqqu u jkantaw x'imkien, jew nies li jorganizzaw xi attività artistika jew kulturali, diġà għandhom mezzi limitati u jridu jagħmlu sagrifiċċji kbar biex imexxu l-attività tagħhom 'il quddiem, allura naħseb li strument bħalma huwa l-kalendarju ta' avvenimenti kulturali tal- kunsill jista' jservi ta' għajnuna kbira għalihom.

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, naħseb li dan huwa suġġeriment tajjeb u naqbel li għandna ninkluduh fi klawsola 6 permezz ta' emenda.

Naħseb li l- manjiera kif nistgħu nesprimuha hija billi ngħidu li: "Għall-finijiet ta' dan l-Att il-Kunsill għandu jiżviluppa, isostni u jimplimenta kalendarju ta' avvenimenti li jkun jiżgura programm kontinwu ta' avvenimenti kulturali u artistiċi li jinkludi avvenimenti organizzati mill-kunsill innifsu jew minn korpi, entitajiet jew persuni oħra ffinanzjati jew issussidjati skond l-artikolu 7 ta' dan l-Att, jew inkella minn enti jew persuni oħra li jwettqu inizjattivi bħal dawn."

Nagħmluha xi ħaġa f'dan is-sens.

Peress li llejla se nkomplu niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi, naħseb li l- aħjar ħaġa tkun li wara l-aġġornament ta' din is-seduta nabbozza l-emenda b'mod iktar kalm u mbagħad nibdew is-seduta tal-lejla billi nressqu din l- emenda.

Għalhekk nipproponi li nipposponu klawsola 6.

THE CHAIRMAN: Hawn qbil?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata u klawsola 6 ġiet posposta.

Klawsola 7 – Skemi għal allokazzjoni ta' flus jew sussidji lil entitajiet kulturali u artistiċi.

Clause 7 - Schemes for the allocation of funds or subsidies to cultural and artistic entities.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, din hija klawsola li għandha ċerta importanza għax hawn se nersqu iktar lejn il-miżuri konkreti li jolqtu direttament lill-gvern, fis-sens li hija klawsola li titkellem dwar skemi ta' allokazzjoni ta' flus jew sussidji li jingħataw lill-entijiet kulturali u artistiċi.

Fl-estimi diġà għandna vvotati ċerti ammonti.

Per eżempju, hemm Lm60,000 iddedikati għall-organizzazzjoni tal-karnival, Lm60,000 għall-kumitat Kanzunetta għall-Ewropa, il-flus li nagħtu lill-orkestra nazzjonali, is- sovvenzjoni li tingħata Dar il-Mediterran u t-teatru Manoel.

Hemm ukoll ammont ta' flus li jiġu utilizzati għal sussidju ta' tnedija ta' inizjattivi kulturali minn kwantità ta' organizzazzjonijiet li jissottomettu talbiet għal dan is-sussidju.

Din hija l-klawsola li issa se tirregola xi ftit din is-sitwazzjoni.

Sal-lum il-fatti juru li dawn il- flus jiġu vvotati fl-estimi tagħna bl-inqas diskussjoni immaġinabbli, u mbagħad jiġu wżati mid-diversi entijiet li jkollna.

Naħseb li issa l-kunsill se jkun f'qagħda aħjar biex jassigura ftit iktar value for money, ftit iktar rendikont u verifika ta' kif qed issir in- nefqa, iżda mhux bl-iskop li noqtlu l-inizjattiva għax din hija ħaġa li kultant tbeżżagħni ftit.

Il-kunsill ma jridx juża din l-għodda biex joħnoq l-inizjattiva.

Ix-xogħol tiegħu huwa li jara li n-nefqa qed issir b'mod korrett, però ma jridx juża f'ċertu sens il-power of the purse biex jipprova joħnoq l-inizjattivi.

Jekk il-kunsill jibda jieħu atteġġjament ta' ħafna indħil dirett f'ċerti affarijiet jien nibża' li jkun qiegħed jiskoraġġixxi lil min ikun irid jaħdem u jiddedika ħafna mill-ħin liberu tiegħu għal dan l-iskop.

Ħafna drabi s-sovvenzjonijiet li nagħtu ma jikkumpensawx l-enerġija u l-ħin kollu li jiddedika min hu ġenwinament impenjat, allura jkun żball jekk wieħed juża l-leverage li jkollu biex jassenja dawn l-allokazzjonijiet jew sussidji b'manjiera li tista' toħnoq il-kreattività.

Hawnhekk qed nipprospettaw tliet tipi ta' sitwazzjonijiet.

L-ewwel waħda hija dik li aħna l-iktar imdorrijin biha llum, jiġifieri li l-gvern jgħaddi bil-quddiem dawk il-flejjes li jistgħu jiġu allokati għat-tmexxija, l- amministrazzjoni u l-ħteġijiet operattivi ta' l-entitajiet elenkati fl- Ewwel Skeda li tinsab ma' dan l-Att.

Meta mmorru fuq l-Ewwel Skeda malajr nifhmu.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li l-Fondazzjoni Patrimonju Malta li sal- lum tirċievi sovvenzjoni ta' Lm30,000, is-Soċjetà ta' l-Arti Manifattura u Kummerċ li wkoll għandha sovvenzjoni ta' Lm30,000, il-kumitat tat-tmexxija tat-teatru Manoel li għandu s-sovvenzjoni tiegħu, Dar il-Mediterrran għall- Konferenzi, l-orkestra nazzjonali u ċ-Ċentru għall-Kreattività fil- Kavallier ta' San Ġakbu, xorta se jibqgħu jieħdu ammonti ta' flus intestati f'isimhom.

Jiġifieri m'aħniex qed naħsbu li niġbru dawn il-flus kollha f'ammont wieħed u fl-estimi jidhru kollha kemm huma taħt il-Vot tal-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti, imma dawn l-ammonti se jibqgħu jiġu vvotati mill- parlament għall-organizzazzjonijiet imsemmijin fl-Iskeda.

Huwa preċiżament għalhekk li dawn qed jiġu msemmija fl-Iskeda, biex ikun ċar li l-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti huwa marbut li lil dawk jagħtihom dawk is- sovvenzjonijiet li jiġu deċiżi mill-parlament.

Il-kunsill jgħaddihomlhom, però jrid ikun ċar li dawn l-entijiet għandhom l-obbligu ta' rapportaġġ, għandhom l-obbligu ta' verifika, ta' accountability lejn il-kunsill għax fl- aħħar mill-aħħar huwa l-kunsill li huwa responsabbli lejn il-gvern u lejn l- organi li għandu dan il-parlament għall-verifika tan-nefqiet finanzjarji pubbliċi.

Imbagħad qegħdin ngħidu wkoll li dan il-kunsill ikun jista' jalloka flejjes li jingħataw lill-kunsill b'donazzjoni jew imqiegħda għandu b'fiduċja minn xi persuna b'għan speċifiku jew għall-promozzjoni tal-kultura u l-arti b'mod ġenerali, u skond dawk il-pattijiet u l-kondizzjonijiet, jekk ikun hemm, stipulati minn dik il-persuna.

Ma tantx għandna minn dawn l- okkażjonijiet, però wieħed għandu jipprospetta l-possibbiltà li l-kunsill jista', fuq inizjattiva tiegħu, iħeġġeġ għal sponsorship minn kumpanniji kummerċjali, minn istituzzjonijiet oħrajn biex jirċievi donazzjonijiet għal xi skop speċifiku.

Dawn naraw minnhom.

L-aħħar okkażjoni ta' dan it-tip kienet nhar is-Sibt li għadda f'Dar il-Mediterran fejn il-Malta International Airport b'inizjattiva tagħha għamlet kunċert permezz ta' l- orkestra nazzjonali biex tfakkar l-għaxar anniversarju tagħha.

Mr Chairman, ikollna wkoll possibbiltajiet fejn xi ħadd ikun lest li jagħti flus jekk issir xi attività kulturali jew artistika partikolari.

Dawn jistgħu jkunu sew minn Malta kif ukoll minn barra minn Malta.

Kultant ikolli kuntatt minn xi personalità barranija li jkollha xi ideat.

Naturalment ħafna drabi jibqgħu fuq il-livell ta' ideat jew inkella tal- promessa, imma naħseb li jkun hemm dawk il-każijiet eċċezzjonali fejn, kieku jkun hemm follow-up tajjeb, dik l-idea tkun tista' finalment tiġi konkretizzata f'appoġġ finanzjarju li jiġi fdat lill-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti.

Għalhekk qed ngħidu li l-kunsill se jkun jista' jkollu din ir- responsabbiltà li jirċievi donazzjonijiet jew inkella jitlob donazzjonijiet minn persuni oħrajn biex jew titwettaq xi ħaġa speċifika jew inkella għal skop iktar ġenerali.

Naturalment jista' jkollok min jitlob ċerti kondizzjonijiet biex jagħtik xi ammont ta' flus.

Iżda meta ma jkun hemm ebda kondizzjoni marbuta ma' l-allokazzjoni ta' flejjes, għandhom japplikaw id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu (ċ) ta' dan l-artikolu li issa se nitkellem dwaru.

Mela l-ewwelnett qed ngħidu li l-kunsill irid jgħaddi bil-quddiem dawk il- flejjes li jiġu allokati mill-gvern lil dawk l-entijiet imsemmija fl-Ewwel Skeda.

Dawn il-flus jiġu fdati lilhom biex jmexxu huma u l-kunsill ma jindaħalx fl-amministrazzjoni ta' kuljum ta' dawk l-entijiet ħlief li għandu d-dritt li jkun informat u li jitlob ir-rapporti.

It-tieni nett il- kunsill jalloka flejjes li jiġu minn sorsi privati Maltin jew barranin.

Però mbagħad hemm fondi oħrajn li fl-estimi tagħna sal-lum jissejħu l- general cultural activities - xi Lm150,000 - li huwa vot ġeneralizzat.

M'aħniex ngħidu li dan il-vot għandu jmur għal xi enti speċifika, imma għal dawn l-isponsorships.

Infatti f'paragrafu (ċ) ta' klawsola 7 qed ngħidu li dawn it-tip ta' fondi, jew fondi oħra li jista' jkun hemm 'il quddiem, se jkunu fdati lill-kunsill biex "jamministra skemi preskritti mill-ministru għall-fini ta' ffinanzjar jew issussidjar ta' l-organizzazzjoni ta' programmi, inizjattivi u avvenimenti kulturali u artistiċi prodotti minn kull min ikun, entità jew persuna hekk kwalifikati taħt id- dispożizzjonijiet ta' regolamenti adatti li jsiru taħt dan l-Att."

Sal-lum dan il-vot kien jitqassam f'ċertu sens fid-diskrezzjoni tad- direttur tal-kultura u jkun hemm okkażjonijiet meta l-ministru jiġi mitlub l-awtorizzazzjoni tagħhom.

Il-ministru jkollu wkoll talbiet mingħand xi kor li jrid imur barra mill-pajjiż, jew minn artist li jkollu proġett partikolari, minn għaqdiet mhux governattivi, baned li jkollhom programmi ta' kultura li jkunu jridu ftit appoġġ u ftit seed money biex dawn l- inizjattivi jkunu jistgħu jitwettqu.

Ladarba se jkollna l-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti huwa xieraq li dawn ikunu amministrati minnu, però jkun hemm skemi pubbliċi biex il-guidelines ikunu ċari għal kulħadd u jkun hawn iktar trasparenza milli għandna sal-lum f'dan il-qasam.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nixtieq ftit kjarifika.

L-ewwelnett qed ninnota li l-entitajiet li qed jissemmew mhux kollha kienu taħt il-vot tal-kultura qabel.

Per eżempju, is-Soċjetà ta' l-Arti, Manifattura u Kummerċ qabel kienet taqa' taħt il-vot tal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni, u nsibu li din is- sena taħt "programmi u inizjattivi" se tingħata Lm25,000.

Jiġifieri din se tinqala' minn hemmhekk u tmur taħt dan il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti.

L-entitajiet l-oħra li jissemmew fl-Ewwel Skeda huma l- Fondazzjoni Patrimonju Malti li jingħata Lm30,000, it-Teatru Manoel (Kumitat ta' Tmexxija) li jieħu Lm130,000, Dar il-Mediterran għall- Konferenzi li jieħu Lm30,000, l-Orkestra Nazzjonali tieħu Lm230,000 u ċ- Ċentru għall-Kreattività fil-Kavallier ta' San Ġakbu din is-sena ġie ivvotat Lm150,000.

Il-line item tal-general cultural activities li semma l- ministru din is-sena għandu vot ta' Lm135,000.

Il-preokkupazzjoni li ssemmiet minn uħud li ddiskutejt magħhom dawn l-oqsma - ma nafx jekk waslux għand il-ministru wkoll - hija dwar kif se jsir il- budgeting ta' dawn l-entitajiet li s'issa, kif spjega l-ministru, kienu jingħataw budget fl-estimi tal-gvern li niddiskutu f'din il-Kamra.

Għalkemm s'issa qatt ma kellna l-okkażjoni li niddiskutu fid-dettalll il- voti ta' dawn l-entitajiet, la fil-Kamra plenarja u lanqas f'xi kumitat tal- Kamra, naħseb li tkun idea tajba li jkun hemm okkażjoni fejn wieħed jiddiskuti fid-dettall il-voti ta' dawn l-entitajiet.

Jien ġieli ħadt sehem fil-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi biex niddiskutu l-kontijiet tat-Teatru Manoel.

Hemmhekk l-impressjoni tiegħi tkun li iktar nagħmlu accounting exercise, fejn wieħed iħares lejn iċ-ċifri li nefqu u fuqxiex nefquhom milli sservi ta' diskussjoni biex iħares lejn il-mission statement ta' dawn l-entitajiet individwali.

Kważi kważi tajjeb li jkun hemm il-kumitat għall-Sffarijiet Soċjali flimkien mal- Kumitat dwar il-Kontijiet Pubbliċi biex wieħed mhux biss jiddiskuti n-nefqa imma fuqxiex issir u b'liema oġġettivi li qed issir.

Il-preokkupazzjoni li semmewli f'dan il-qasam hija dwar x'se jiġri fil- budgetary process.

Se nkomplu bit-tradizzjoni li minn sena għal sena l- uffiċjali tal-ministeru jgħaddu l-lista ta' dak li jitolbu dawn l- entitajiet lill-Ministeru tal-Finanzi, imbagħad tingħata d-deċiżjoni kemm ġew allokati?

Jew se tingħata somma partikolari lill-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti biex hu jgħaddilhom il-flus?

Kif se jiġi negozjat il-vot li se tingħata kull entità?

L-entità mal-ministeru ta' l- Edukazzjoni mal-Ministeru tal-Finanzi, l-entità ma' l-uffiċjali tal- Ministeru tal-Finanzi, l-entità tiddiskuti mal-Kunsill Nazzjonali għall- Kultura u l-Arti u mbagħad il-kunsill imur għand il-ministeru tal-finanzi?

L-abbozz ta' liġi m'huwiex ċar dwar dan għax kif inhi formolata klawsola 7 hija ġenerika wisq meta tgħid: "Bil-għan li jkattar l-għanijiet tiegħu, il- Kunsill għandu jgħaddi bil-quddiem dawk il-flejjes li jistgħu jiġu allokati mill-Gvern għat-tmexxija."

Waħda mill-preokkupazzjonijiet tan-nies li jaħdmu f'dawn l-entitajiet hija jekk hux se jkun il-kunsill li minn issa 'l quddiem se jiddeċiedi kemm se jiġu allokati flus.

Fl-abbozz ta' liġi m'hemm xejn li jgħid hekk, imma peress li qiegħda ġenerika meta tgħid li huwa l-kunsill li se jgħaddi bil- quddiem dawk il-flejjes li jistgħu jiġu allokati mill-gvern għat-tmexxija, u m'hawnx definit kif se jiġu allokati dawk il-flus, f'liema livell u fejn se tittieħed id-deċiżjoni, hemm il-preokkupazzjoni li l-kunsill iżomm għalih minn dak il-vot, jonfqu kif jidhirlu hu u lilhom jagħtihom inqas milli jkollhom bżonn.

Naħseb li kif inhu mfassal l-abbozz ta' liġi qed iħalli baħar miftuħ kompletament fuq kif se ssir l-allokazzjoni ta' dawn il-fondi.

Fil-forma ġenerika li hi naħseb li huma ġustifikati.

M'iniex qed nitkellem dwar l- intenzjoni għax jien ma nistax ngħaddi ġudizzju fuq l-intenzjoni, la ta' min fassal dan l-abbozz u lanqas ta' min qed iressqu.

Imma jekk noqogħdu fuq il-kliem kif inhu espress f'dan l-abbozz ta' liġi naħseb hija ġustifikata l-preokkupazzjoni li qed jesprimu nies f'dan il-qasam.

Jekk nieħdu l-fondi li hemm allokati għall-jazz festival li jsir fis-sajf, jekk m'iniex sejjer żball, dawn jiġu minn dawk il-Lm135,000 ivvotati bħala general cultural activities.

Ladarba dak il-vot imur taħt il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti se jkun hu li jiddeċiedi kemm għandna bżonn għal dik l-attività?

Wara li l-animatur li jorganizza dak il- festival jagħmel it-talba tiegħu u jipprova jiġġustifika l-ammont, irid imur għand il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti biex jara jekk hux se jagħtih dawk il-flejjes jew le?

Ma nafx jekk ġietx espressa lill- ministru din it-tip ta' preokkupazzjoni.

Imma sinċerament nemmen li fil- forma li hi, klawsola 7 hija wisq ġenerika u tħalli lok għal ħafna interpretazzjonijiet.

Din tista' tagħti interpretazzjoni li kollox se jibqa' kif inhu, u allura jekk kollox se jibqa' kif inhu għaliex qed inwaqqfu dan il-kunsill?

Ejja ma nidlħlux fil-mertu jekk għandux jitwaqqaf fil-forma li qed jitwaqqaf dan il-kunsill, imma x'se jkun qed jagħmel?

Dan il-kunsill se jkun sempliċement messaġġier, dak li jwassal l-envelope biċ-ċekk, jew se jiddeċiedi kemm se jkun fih dak iċ-ċekk?

Naħseb li l-ministru għandu jikkonsidra bis-serjetà li klawsola 7 tiġi miktuba mill-ġdid għax bil-mod ġeneriku u vag kif inhi miktuba - hi x'inhi l-intenzjoni tiegħu, hi x'inhi l-interpretazzjoni li taha meta ressaq dan l-abbozz - hemm bżonn li jkun hemm spjegazzjoni aktar dettaljata u trasparenti ta' kif se jkun il- budgetary process li bih se jiġu allokati l-flus lill-entitajiet differenti.

Min se jieħu d-deċiżjonijiet u kif se jkun il-proċess?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Is-sitwazzjoni li teżisti llum tagħti wkoll lok għal din il-preokkupazzjoni.

U s-sitwazzjoni li qed nipprovdu fil-liġi hija titjib sostanzjali fuq is-sitwazzjoni tal-lum.

Għax illum il-gvern jista' jiddeċiedi li jaqbad ammont ta' flus, jintestah taħt cultural programmes and initiatives u d-direttur tal-kultura taħt il-gwida tal-ministru kkonċernat jagħmel l-applikazzjonijiet għall-fondi tiegħu.

Il-prattika li evolviet matul is-snin kienet fis-sens - li mhix sostnuta b'liġi - li fil-ħidma tal-budget kull entità tara x'inhuma l-ispejjeż tagħha u jibdew għaddejjin mill-passatur tal-formolazzjoni tal-budget, jidħlu fil-pjan tad-dipartiment tal-kultura, imbagħad jiżviluppaw fil-pjan tal-ministeru, imorru l-finanzi u hemmhekk isiru n-negozjati mal-ministeru tal-finanzi.

Ġeneralment it-talba dejjem tkun ikbar minn dawk il-fondi li fil-fatt jiġu allokati għax il-ministru tal-finanzi m'huwiex xi Father Christmas li jaqbad u jqassam skond it-talbiet li jsirulu.

Illum is- sitwazzjoni ta' dawn l-entitajiet hija kollha kemm hi diskrezzjonali f'idejn il-gvern tal-ġurnata kif iqassamha u ma jqassamhiex.

M'hemmx struttura li tista' tintervjeni bħala buffer bejn il-gvern u dawn l- entitajiet, li tkun tista' tagħmilha ta' promotur effettiv għall-fondi li dawn l-istituzzjonijiet jista' jkollhom bżonn.

Allura l-pożizzjoni tal-lum se tagħti iktar garanziji lil dawn l- entitajiet, l-ewwelnett għax huma stabbiliti fl-iskeda tal-liġi.

Jiġifieri ma jista' jiġi l-ebda ministru li, mingħajr ma jiġi fil-parlament, jaqbad u jagħlaq entità partikolari f'ċertu sens.

Jiġifieri illum hawn skeda li tista' tinbidel b'dibattitu fil-parlament li qed telenka l-entitajiet tal- gvern li għandhom ċerti funzjonijiet u għandhom ċertu appoġġ finanzjarju.

Biex inwieġeb għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Bartolo b'mod tassattiv irrid ngħid li l-budget ta' dawn l-entitajiet se jibqa' jsir kif is-soltu jsir budget.

Mill-esperjenza nafu li l-entitajiet kollha kemm huma jibdew jaħsbu minn issa għas-sena li ġejja.

F'Mejju jissottomettu t-talbiet tagħhom lill-ministeru tal-kultura biex sa l-aħħar ta' Ġunju jevalwa t- talbiet tagħhom fil-livell tal-ministeru u jlesti għad-diskussjoni mal- ministeru tal-finanzi.

Dan il-proċess se jibqa' jsir u ma jidhirlix li hawn xi suġġeriment li ma nibqgħux insegwu din il-linja.

Ladarba l-budget ta' kull entità jasal għand il-ministeru, m'hemmx il-ħsieb li dan jakkumula l-ammonti li dawn jirċievu - ejja ngħidu Lm400,000 - u nintestawhom f'isem il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti biex imbagħad jiddeċiedi hu.

Dawn ikunu deċiżi minn qabel u jidhru fl-estimi ġenerali kif qed jidhru llum.

Allura kull entità tkun taf minn qabel l-ammont li se tieħu.

Però se jiġri dak li sal-lum mhux qed jiġri - dak li rrifera ftit għalih l- Onor. Bartolo - jiġifieri li dawn se jkunu sottomessi għal skrutinju ikbar milli sar sal-lum.

Issa, biex inkun onest, dan seta' jsir mid-dipartiment tal-kultura, imma l- fatti jibqgħu li sal-lum, somehow or other, kien hemm wisq inertia, to put it mildly, biex dawn l-affarijiet isiru.

Il-ħsieb hu li dawn l-entitajiet se jintalbu jkunu iktar accountable għax irridu nammettu li somma ta' Lm150,000 għal Malta m'hijiex somma żgħira.

Numru minn dawn l-entitajiet għandhom ukoll element kummerċjali qawwi li wieħed irid jibda jivvalorizzah.

U fil-liġi qed nipprovdu biex dawn ikollhom statut legali aħjar u jkun ċar x'jistgħu jagħmlu bil-proprjetà li qed jamministraw u x'saħħa għandhom fuqha.

Illum hemm grey area fuq dan l-argument li bil- liġi se niċċarawh u nittama li l-element kummerċjali jirrendi iktar milli qed jirrendi sal-lum.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Sar il-ħin.

Id-diskussjoni fuq din il-klawsola ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta progress u talab il- permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal- lejla, l-Erbgħa, 6 ta' Frar 2002, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Kumitat (Kont.);

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Grazzi, Mr Speaker.

Illum xtaqt nitkellem dwar materja ta' interess fil-kostitwenza tiegħi, partikolarment dik ta' Ħaż- Żebbuġ.

Il-bieraħ, kif deher ukoll fuq stazzjonijiet tat-televiżjoni u anke fil-gazzetti llum, il-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ li huwa magħmul minn maġġoranza Laburista, mingħajr l-ebda konsultazzjoni u mingħajr ma pprova jqiegħed għad-diskussjoni fuq il-mejda tal-kunsill f'laqgħa tal- kunsill apposta il-proġett li qiegħed jagħmel dwar stormwater culvert fin- naħa tal-Mitħna jew inkella tal-Grazzja ġewwa Ħaż-Żebbuġ.

Jien nixtieq inwassal l-ilment ta' l-erba' kunsillieri Nazzjonalisti li għamlu stqarrija bejniethom - u fiha anke nkludew il-kandidati prospettivi għall-elezzjoni tal-kunsill lokali li se ssir fid-9 ta' Marzu – fejn qalu li dan il-proġett qatt ma ġie diskuss fil-kunsill u x-xogħol beda mingħajr ma' l-kunsill kien avżat.

Ladarba x-xogħol ma kienx diskuss allura wisq inqas kien approvat, jiġifieri dan ix-xogħol kien qed isir mingħajr l-approvazzjoni tal-kunsill b'mod irregolari.

Ta' min igħid li huwa mistenni li dan ix-xogħol se jiswa eluf ta' liri pero' jidher li x-xogħol beda mingħajr ma lanqas biss intalbet stima ta' kemm se jiswa.

Fil-fatt meta l-ġimgħa l-oħra kien hemm il-laqgħa tal- kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ la s-sindku, la l-viċi sindku u lanqas is- segretarja eżekuttiva ta' l-istess kunsill ma għarfu jwieġbu domandi mill- kunsillieri Nazzjonalisti dwar kemm huwa stmat li se jiswa dan ix-xogħol.

Mr Speaker, biex tkompli tagħqad qatt ma ħarġet works order mill-kunsill sabiex dan ix-xogħol jibda, tant li s-segretarja eżekuttiva tal-kunsill ikkonfermat li hi qatt ma ffirmat works order għal dan ix-xogħol.

Hija s- segretarja eżekuttiva li għandha l-poteri eżekuttivi ta' dak li jwettaq il- kunsill.

Din għandha tinforma lill-kuntrattur li dan ix-xogħol m'huwiex skond ir-regoli tal-kunsill u għalhekk m'huwiex se jiġi mħallas mill- kunsill ladarba ma ġiex diskuss u wisq inqas approvat.

Mr. Speaker, il-kunsilliera Nazzjonalisti fl-istqarrija lmentaw dwar abbuż ieħor li qed isir rigward direct order oħra.

Ta' min igħid li din mhux l- ewwel darba li l-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ għamel direct orders mingħajr ma ħareġ l-offerti u wisq inqas mingħajr ma avża jew ġab il- proposti għad-diskussjoni fil-kunsill.

Fl-aħħarnett il-kunsilliera Nazzjonalisti kkundannaw il-fatt li dan ix-xogħol qed ikun ta' inkonvenjent ieħor għal ħafna residenti Żebbuġin.

Mr Speaker, il-bieraħ attendejt għall-konferenza stampa li saret fil-lokal fejn qed isir dan il-culvert flimkien ma' ministru li joħorġu fil- kostitwenza u anke ma' kandidati prospettivi għall-kunsill lokali u deputati oħra li wkoll urew interess.

Irriżulta li dan il-proġett se jkun ta' inkonvenjenza għan-naħa ta' hemmhekk.

Iktar minn hekk, jien il-bieraħ indirizzajt ittra u anke' kellimt verbalment lill-ministru responsabbli mill-kunsilli lokali u naf li hu se jgħid lill-awditur ġenerali biex jinvestiga din id-direct order li ngħatat mill-kunsill lokali ta' Ħaż- Żebbuġ mingħajr ma qatt – nerġa' ngħid – ma ġiet diskussa fil-kunsill u wisq inqas qatt ma ġiet iffirmata mis-segretarja eżekuttiva.

Mr Speaker, huwa veru li f'Ħaż-Żebbuġ kellna bżonn u għandna bżonn nikkontrollaw il-problema ta' għargħar ta' l-ilma tax-xita ġewwa dan ir- raħal.

Il-problema ilha ġejja minn żmien twil.

Fil-fatt l-iktar irħula li kienu milquta mill-maltempata tas-sena 1979 kienu proprju Ħaż-Żebbuġ u s- Siġġiewi fejn jinżel ħafna ilma min-naħa tar-Rabat.

Partikolarment Ħaż- Żebbuġ ġie milqut severament ukoll fil-maltempata li kellna fl-1988.

Minn dak iż-żmien 'l hawn fil-file tiegħi għandi mal-200 korrispondenza ma' diversi ministri - inkluż anke fiż-żmien gvern Laburista bejn l-1996 u l- 1998 - ma' diversi korporazzjonijiet u ma' diversi uffiċjali tad- dipartimenti governattivi sabiex isir xi ħaġa għal dan l-iskop.

Jien ngħid li għalkemm kien hemm ċertu progress u sar xi ħaġa, dan m'huwiex daqskemm wieħed xtaq.

Jiena għamilt il-pressjoni kollha possibbli.

Fl-1998 meta l- Partit Nazzjonalista reġa' tela' fil-gvern l-ewwel ħaġa li għamilt kienet li nitlob lill-ministeri konċernati sabiex iħejju rapport dettaljat dwar x'għandu jsir sabiex f'Ħaż-Żebbuġ ma jkunx hemm dak l-għargħar ta' l-ilma li qed jikkaġuna ħafna ħsarat kemm fir-raba' kemm fil-ħitan ta' l-għelieqi bħala areas mhux urbani kif ukoll fl-area urbana fejn l-ilma qed jagħmel ħafna ħsara lir-residenti.

Wara ħafna korrispondenza kien l-ex ministru Michael Falzon li aċċetta li l-water services corporation għandha tagħmel l-istudju neċessarju.

Dan huwa l-untrarju għal dak li kiteb l-Onor.

Charles Buhagiar meta rrisponda lid- direttur tar-roads department li min naħa tiegħu kien staqsa lill-Onor.

Buhagiar, bħala l-konsulent tal-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ, biex jgħidlu x'qed isir eżatt u biex jinformah bid-dettalji.

Fit-tieni paragrafu ta' ittra datata 29 ta' Jannar 2002, l-Onor.

Charles Buhagiar jgħid hekk:

"Some months ago my clients had commissioned Mr Philip Grech to prepare a stormwater masterplan."

Mr Speaker, ejjew inkunu sinċieri.

Jiena nista' npoġġi fuq il-mejda tal- Kamra korrispondenza fejn iċ-chief executive is-Sur Riolo qed jilqa' l- proposta tiegħi, u jgħid hekk:

"Please see the attached draft of a letter of acceptance to Mr Philip Grech as a consultant for the stormwater culvert in Żebbuġ".

Għaliex inqarqu bl-affarijiet?

Huwa veru li ġie kkonsultat l-Onor.

Charles Buhagiar ukoll, imma l-inizjattiva kienet oriġinarjament tiegħi.

Dan mhux bi ftaħir qed ngħidu imma għax inħoss li għandna ngħidu l-verita`.

Mhux se ninħela fuq dawn l-affarijiet għaliex dawn huma pwerili li wieħed joqgħod isemmihom pero` x'ġara, Mr Speaker?

Il-water services corporation ikkummissjonat dan ir-rapport, li sar mill- Perit Philip Grech li darba kien wieħed mid-diretturi tad-drainage department u mbagħad kien konsulent ukoll tal-water services corporation.

Issa wieħed irid ikun jaf li dak li qed isir mill-kunsill imur kontra dak li ppropona l-konsulent tal-water services corporation Philip Grech.

Mr Speaker, jien, bħalma għamlu f'żewġ okkażjonijiet il-kunsill lokali flimkien mal-konsulent tagħhom l-Onor.

Charles Buhagiar, insistejt mal- Ministru Francis Zammit Dimech biex jiġi studjat dak ir-rapport li minnu joħorġu l-phases minn fejn wieħed jista' jibda.

Aħna nifhmu li l-proġett jiswa ħafna u ħafna flus.

Fil-fatt jiswa iktar minn Lm0.25 miljun kif proġettat mill-Perit Philip Grech.

Minħabba f'hekk il-kunsill nidem li m'għandux dawk il-flus kollha biex jagħmlu f'salt wieħed, u mill-banda l- oħra l-gvern ukoll għandu prijoritajiet oħra.

Jien min-naħa tiegħi dejjem insistejt li għandu jiġi studjat in depth biex naraw fejn nistgħu nsolvu l-aktar problemi akuti.

Min-naħa l-oħra d- dipartiment ta' l-ambjent, grazzi għall-Onor.

Francis Zammit Dimech, li dejjem ħa interess f'dawk l-affarijiet li rrakkomandajtlu bħalma jieħu interess f'diversi affarijiet oħra kemm dawk li huma ta' restawr u kemm ta' dawk ta' proġetti kapitali, ikkummissjona esperti biex jevalwaw dak ir- rapport ta' Philip Grech u jaraw fejn wieħed jista' jsolvi mill-iktar fis possibbli u dawn għamlu rapport.

Jiena mhux se nidħol f'dan ir-rapport, se jkun hemm okkażjoni viċina ħafna fejn il-ministru jara x'sar minn dak ir- rapport pero' huwa hawn fejn il-kunsilli lokali ta' Ħaż-Żebbuġ ma kellux diċenza li jgħid lill-ministeru għall-ambjent li kien se jibda dan il- proġett.

Kieku saret din il-konsultazzjoni, jew almenu għad-diċenza l- kunsill jinforma lid-dipartiment li kien se jibda dan il-proġett ...

Anke r-roads department huwa konfuż fuq dan il-proġett.

Jien tlabt informazzjoni dwar jekk dan ix-xogħol huwiex qed isir sewwa jew le, ir- roads department fit-28 ta' Jannar kiteb lill-konsulent tal-kunsill lokali l-Perit Charles Buhagiar li min-naħa tiegħu rrispondih b'ittra fejn qallu li qed jimxi skond il-masterplan tal-perit konsulent Philip Grech.

Il- Perit Zammit tar-roads department reġa' kiteb lill-kunsill biex ix-xogħol jieqaf ħalli jevalwaw jekk hux qed isir sewwa jew le u skond liema pjan, pero' s-sindku tal-kunsill lokali injora kompletament dik l-ittra.

Saħansitra informa lill-kuntrattur li jekk jiġu jgħidulu biex jieqaf, huwa għandu jinjora kollox u jagħmel biss dak li jgħidulu huma.

Issa r-roads department reġa' kiteb biex barra li jieqaf ix-xogħol ma jħallux dak il- culvert jieħu l-ilma għax proprju se jwaddab l-ilma fl-iktar parti akuta li hemm f'Ħaż-Żebbuġ ġewwa t-Triq tal-Grazzja.

Jekk inti bnejt dar inti tagħmel il-katusa minn fuq il-bejt imma inutli li tagħmel il-katusa jekk ma tagħmilx il- il-bir.

U dan l-ikbar żball li sar.

B'dan il-culvert qisu għandek ferita u tfajtilha iktar melħ.

U huwa għalhekk ir-residenti ta' Triq Fra Fred Mattei u Triq il-Mitħna u postijiet oħrajn bħal Triq Xmun Attard huma rrabjati u urtati ħafna għal dak li se jagħmel il-kunsill.

Dan għamel kanal biex jitfalhom iktar ilma.

Mr. Speaker, ta' min igħid li mkien – u hawn hu l-argument – fir-rapport tal-Perit Philip Grech ma jindika li xi darba jrid jgħaddi xi culvert minn dawn it-toroq.

Anzi fil-pjanti tiegħu jevitahom għall-aħħar biex ma jakkumulax iktar ilma.

Id-deċiżjoni tad-dipartiment ta' l-ambjent kienet li jibda mill-periferiji biex jekk ikun hemm l-ilma jirranġa fejn imur.

Fil- fatt fi Triq l-Imdina, Żebbuġ kien hemm kanal dejjaq u wessgħu.

Mhux hekk biss, il-Perit Philip Grech qal li barra l-problema ta' l-ilma tax-xita hemm ukoll problema kbira tad-drenaġġ.

Fil-fatt jgħid li fejn is-sorijiet tad-Dorotej, inutli tirranġa biex tilqa' għall-ilma tax-xita jekk l-ewwel mhux se tirranġa s-sistema tad-drenaġġ.

Fil-fatt saret sistema ta' drenaġġ ġdida biex l-ilma tax-xita ma jfawwarx ġewwa d-drenaġġ u joħloq il-problema wkoll.

Irrid ngħid ukoll li l-kunsill lokali, minkejja l-ittra li ktibtlu jien u minkejja l-ittra li jien ktibt lill-kunsilliera Nazzjonalisti biex jagħmlu pressjoni għamel it-tarmac fi-triq li fiha kienu għad iridu jsiru xi servizzi.

Għamlu hekk sempliċement biex jaqdu lis-segretarju ġenerali tal- Partit Laburista s-Sur Jimmy Magro li joqgħod hemmhekk.

Minflok ma qabel sar il-culvert u t-tiswijiet tal-kanen ta' l-ilma u forsi ta' xi affarijiet oħra kif rakkmandat il-kunsill ta' ordni biex jinfirex it-tarmac.

Dawn huma affarijiet ħżiena.

Għalhekk il-poplu Żebbuġi llum il-ġurnata huwa urtat, u jiena mhux qed nirreferi biss għan-nazzjonalisti, imma anke l-laburisti huma urtati għax-xogħol bla ħsieb, bla sens u bl-addoċċ li qed isir.

Dan ix- xogħol qed isir mingħajr offerti, mingħajr ma jiġi diskuss, mingħajr ma man- nies li qegħdin jirrappreżentaw lill-poplu tal-lokal.

Mr. Speaker, jien nieħu pjaċir b'kull nitfa li jagħmlu l-kunsilli lokali li tkun ta' ġid u għall-aħjar ta' dik il-lokalita` immaterjalment ta' fejn hu l-kunsill.

Meta nara l-ġid ngħid li gvern Nazzjonalista kien tajjeb ħafna li ħaseb biex ikollna nies li jaraw l-interessi tal-lokal partikolari tagħhom.

Jiena kelli ħafna iktar xi ngħid u nispera li f'seduta oħra jien nagħti raġunijiet oħra u nuri ċerta dokumentazzjoni li turi kemm il-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ mar żmerċ jew inkella kemm mhux qed iwettaq il- programm li huwa mfassal.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l- Erbgħa, 6 ta' Frar 2002 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SHIPBUILDING - ORDNIJIET TA' XOGĦOL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'ordnijiet ta' xogħol rebħet il-Malta Shipbuilding Co. Ltd. fis-snin 1999, 2000 u 2001 ?

Xi strutturi kellha l- kumpanija biex tfittex u tikseb ordnijiet ta' xogħol?

X'riżultati taw dawn l-istrutturi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li matul dawn l-aħħar tliet snin minbarra xogħol fuq it-tliet vapuri għall-kumpannija Gozo Channel, il-Malta Shipbuilding rebħet dawn l-ordnijiet.

Mejju 2000 bini ta' struttura tal-ħadid għall-proġett ta' Bay Street - sub contract mill-kumpanija Motherwell Bridge.

Marzu 2001 bini ta' barkun biex jintuża għat-tħaffir taż-żejt minn kumpanija barranija.

Mejju 2001 tiswija ta' tankijiet taż-żejt għall-kumpanija Oil Tanking Co. Ltd.

Ġunju 2001 kostruzzjoni ta' processing deck għall-vapur MV Ikdam li fuqu kienet qed issir conversion mit-Tarzna ta' Malta.

Lulju 2001 bini ta' flare tower għall-istess vapur MV Ikdam.

Awissu 2001 bini ta' partijiet minn jott ta' l-aluminium għall-kumpanija Bezzina Ship Repair Yard.

Matul l-1999, il-kumpanija impjegat chief executive li assuma r- responsabbilta' tal-marketing, peress li sa dakinhar il-kumpanija ma kelliex dipartiment biex jaqdi din il-funzjoni.

Meta s-sena l-oħra ċ-chief executive temm l-impjieg tiegħu, sar arranġament mat-Tarzna ta' Bormla biex id-Dipartiment tal-Marketing ta' dik it-Tarzna ikopri wkoll il-Malta Shipbuilding fl-isforzi tiegħu biex jattira xogħol lejn it-Tarznari ta' pajjiżna.

Dan l-arranġament għandu jissaħħaħ aktar b'mod speċjali issa li t-tarznari qiegħdin jippruvaw jikkonsolidaw ċerti funzjonijiet amministrattivi.

MFSC – STOCK BROKERS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid għaliex l-MFSC damet daqshekk ma ħadu passi dwar flus ta' Maltin fl-Arġentina u damet ma qalet lill-banek u stock brokers biex iżommu lill-klijenti tagħhom infurmati ġew dwar is-sitwazzjoni fl-Arġentina?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li kuntrarjament għal dak li hemm insinwat fid-domanda, fil-każ tal-kriżi fl-Arġentina l- MFSC ħadet azzjoni skond kif kienet qed tiżviluppa s-sitwazzjoni billi nfurmat lill-pubbliku dwar ir-riskji assoċċjat ma' investimenti fi swieq li qed jiżviluppaw (emerging markets).

Waħda mill-ewwel inizjattivi li ħadet l-MFSC f'dan ir-rigward kienet il-pubblikazzjoni ta' artiklu fuq is-suġġett f'nofs Novembru 2001 f'għadd ta' ġurnali lokali bl-ingliż.

Imbagħad, fl- ewwel ġimgħa ta' Diċembru 2001 l-MFSC ħarġet stqarrija oħra lill-mezzi kollha tal-media fejn spjega l-aħħar żviluppi fl-Arġentina.

L-MFSC ħadet ħsieb tieħu din l-opportunita' biex tispjega kemm hu riskjuż li tinvesti f'bonds ta' swieq li qed jiżviluppaw.

Fl-ewwel ġimgħa tas-sena l-ġdida, l-MFSC ħarġet stqarrija oħra lill-mezzi tal-media fejn spejgat fid-dettal aktar inizjattivi, li mhux biss huma miżuri biex il-pubbliku jkun kontinwament infurmat dwar l-investimenti tiegħu f'titoli ta' sigurtà ta' l-Arġentina, imma wkoll ta' swieq oħra li qed jiżviluppaw.

Fost inizjattivi oħra, l-MFSC ippubblikat nota informattiva dwar investimenti f'dawn is-swieq bil-Malti u bl-Ingliz.

L- intermedjarji finanzjarji liċenzjati miċ-Ċentru speċifikament intalbu jibgħatu kopja ta' din in-nota lill-klijenti tagħhom kollha.

Apparti dan, l-MFSC ħadet sehem, u se tkompli tieħu sehem, f'diversi programmi fuq it-televiżjoni u r-radju sabiex tkompli tispjega u teduka lill-investituri dwar l-investimenti fis-swieq li qed jiżviluppaw.

L-MFSC ħarġet u tħeġġeġ lill-pubbliku biex takkwista kopja b'xejn tal-gwida li ċ- ċentru ippubblika f'Ottubru 2001 bl-isem ta' "Investi bil-ghaqal!

Dawn flusek!" fejn, fost oħrajn, hemm spjega dwar bonds u anke nota ġenerali dwar investimenti fi swieq li qed jiżviluppaw.

Din il-pubblikazzjoni ħarġet qabel ma faqqgħet fil-miftuħ il-kriżi fl-Arġentina.

Sadattant l-MFSC qed tkompli żżomm is-sitwazzjoni taħt għajnejha ħalli tkun tista tieħu dawk il-passi li jkunu xierqa fl-aħjar interess tal-pubbliku.

L-isqarrijiet u l-artkli imsemmija f'din it-tweġiba jinstabu fuq il-website ta' l-MFSC www.mfsc.com.mt/consumer.

BANK OF VALLETTA – INVESTIMENT FL-ARĠENTINA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'irriżulta li l-Bank of Valletta tilef flus li investa fl-Arġentina?

Għaliex dam ma ħa passi biex inaqqas it-telf tiegħu hemmhekk minħabba s- sitwazzjoni li tant iddeterjorat fl-Arġentina?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Kif jaf tajjeb l-Onorevoli Interpellant, il-Bank of Valletta huwa ħamsa u tletin fil-mija tal-privat u kkwotat fil-Borża ta' Malta.

Għaldaqstant ma għandi l-ebda nformazzjoni dwar din il-materja.

PENSJONI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk il-persuna li d- dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament huwiex jieħu pensjoni daqs kemm suppost?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-każ tal- persuna ndikata minnu ġie investigat u l-persuna ġiet infurmata bil-miktub dwar dan.

L-ISPTAR TAL-QROQQ - CEO

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'inhuma d-dettalji tal-paga u tal-pakkett finanzjarju li ġew offruti liċ-CEO il-ġdid tal-isptar ta' tal-Qroqq?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-Kap Eżekuttiv ta` l-Isptar il-Ġdid għandu salarju ta` LM15,000 fl-ewwel sena u LM16,000 mit-tieni sal-ħames sena f'kuntratt ta` ħames snin.

Hu għandu wkoll performance bonus sa massimu ta` 10%, karozza għax-xogħol u għall-użu personali, inkluż il-fuel, LM600 forma ta` expense account, LM200 professional membership fees, ħlas lura (reimbursement) ta` spejjeż konnessi ma` kontijiet tat-telefon tad-dar u tal-mobile, kif ukoll intitolat għal CPD (Continuous Professional Development) skond il-kriterji tal-Fondazzjoni għas-Servizzi Mediċi.

FINANCIAL INTELLIGENCE UNIT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid meta mistennija titwaqqaf il-Financial Intelligence Unit?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l-Bord tal- Financial Intelligence Unit diġa nħatar u bi ħsiebni nħabbar il- kompożizzjoni tiegħu fi żmien qasir.

GOZO CHANNEL CO LTD

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew ingaġġati nies mal-Gozo Channel Co Ltd mill-bidu tas-sena?

F'liema karigi ġew ingaġġati?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li mill-bidu ta' din is-sena sal- lum ma ġewx ingaġġati nies mal-Gozo Channel.

EUROPEAN UNION - FINANZI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid il-Gvern Malti meta mistenni jagħti r-reazzjoni uffiċjali tiegħu għall-proposti finanzjarji tal-UE marbutin mat-tkabbir tal- istess unjoni?

ONOR.

JOE BORG: Il-proposti finanzjarji ta` l-Unjoni Ewropea marbutin mat-tkabbir ta` l-istess Unjoni li għadhom kif tħabbru, huma proposti tal- Kummissjoni Ewropea lill-istati membri ta' l-Unjoni.

Malta, flimkien ma' l- istati membri u l-istati kandidati l-oħra, qiegħda tistudja l-kontenut ta' dawn il-proposti.

Il-proposti għadhom f'fażi preliminarja, u huma bbażati fuq projezzjonijiet finanzjarji globali għall-istati kandidati kollha.

Id-dettalji tal-pożizzjoni speċifika dwar Malta f'dan ir-rigward hija materja li ser tiġi ttrattata waqt in-negozjati għas-sħubija.

F'dan l- istadju għadu għalhekk prematur li wieħed jikkummenta f'iżjed dettal.

STOCKS TAL-GVERN - FINANZI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'inhuma d-dati tar-rollover u/jew tal-maturita tal-istocks tal-Gvern għas-sena finanzjarja li ninsabu fiha?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li d-dati tal- maturita' tal-istocks tal-gvern għas-sena finanzjarja li ninsabu fiha huma:

5 ta' April 10 ta' Ġunju 30ta' Settembru

Din l-informazzjoni ġiet ippublikata fi Press Release f'Jannar.