MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 354 L-Erbgħa, 19 ta' Lulju, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 354

L-Erbgħa, 19 ta' Lulju, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 19 ta' Lulju, 2000

WERREJ MINUTI 475

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 475

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI DWAR AWTORITA` TA' MALTA DWAR IR-RIŻORSI (IT-TIENI QARI) MALTA RESOURCES AUTHORITY BILL (SECOND READING) 478

AĠĠORNAMENT 494

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUG 499

MINUTI

Il-Minuti tas-seduta Nru. 353 li saret fid-19 ta' Lulju, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

AMBJENT - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid għaliex ħaddiema ta' l- ambjent jaħdmu fuq central strips u jagħmlu xogħol ieħor ta' tindif fil- ħinijiet li jkun hemm l-aktar traffiku?

Ma tistax tinstab sistema fejn isir xogħol f'ħinijiet fejn it-traffiku ma jitħarbatx?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Ninsab informat li l-ħaddiema tas-sezzjoni għall-ambjent nadif jaħdmu f'ħinijiet kif ikun il- bżonn.

F'toroq u arterji traffikużi x-xogħol isir bil-lejl imma fejn ma jkunx jista' jsir bil-lejl, forsi minħabba nuqqas ta' dwal, ix-xogħol ikollu jsir bi nhar.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-mistoqsija li se nagħmel m'għandhiex x'taqsam direttament mat-toroq.

Peress li r-residenti tal-Fgura u ta' Ħal Tarxien ilhom żmien twil iressqu complaints li qed ikun hemm ħafna trab f'dawk l- inħawi - fil-fatt l-ombudsman kif ukoll l-awtorita' ta' l-ippjanar ġew mgħarrfa dwar dan - u wara li saret analisi kien hemm l-indikazzjoni li żewġ entitajiet kienu qed jiksru l-liġi u joħolqu pollution fl-arja, jista' l-Ministru jgħid jekk itteħdux passi kontra dawn l-entitajiet?

Ladarba l- Ministru jaf x'inhuma r-riżultati, għala għadu ma indikax lil min se jressaq biex din il-problema tiġi solvuta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, niċħad li b'xi mod għandi indikazzjoni ta' min hi r-responsabbilta' ta' dan kollu.

Li nista' ngħid f'dan l-istadju huwa li l-esperti barranin li qabbadna ntbagħtulhom kampjuni li nġabru fix-xahar ta' Lulju.

(Interruzzjonijiet) Ir-rapport għadu ma wasalx għandna u mhux mistenni li jkun f'idejna qabel Settembru.

Naturalment abbażi ta' dan ir-rapport xjentifiku rridu nagħmlu wkoll analisi tas-sorsi kollha li jistgħu jkunu kaġun ta' dan il-pollution biex naraw jekk hemmx kompatibilta' bejn dak li qed jinstab fid-djar tan-nies, b'mod partikolari fuq il-bjut, u dak li jkun prodott f'postijiet differenti.

Ladarba l-analisi u r-rapport finali jkunu lesti, il-gvern ikun jista' jieħu l-passi skond il-liġi.

Nisperaw ukoll li sa l-aħħar tas- sena, permezz ta' liġi ġdida rigward l-ambjent, inżidu l-poteri ta' enforcement li s'issa ma kenux jeżistu.

Jiġifieri għalkemm il-proċeduri eżistenti huma limitati, aħna xorta se nibqgħu nagħmlu dak kollu li nistgħu.

(Interruzzjonijiet)

Sur President, bħalissa diġa' hemm proċeduri pendenti fil-qorti dwar scrapyard li jista' jkollna suspett li x-xogħol fuqha qed jikkaġuna dan l- inkonvenjent, għalkemm m'aħniex ċerti, u li nista' nwiegħed lill-Onor.

Mizzi u lil din il-Kamra hu li meta jkollna r-rapport finali li jagħti analisi preċiża li tindika s-sors tal-problema, l-ewwel ħaġa li nagħmel hu li dak ir-rapport nagħmlu pubbliku u nqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra u mbagħad naraw x'rimedji nistgħu nieħdu skond il-poteri amministrattivi li għandna.

Aħna beħsiebna wkoll insaħħu l-liġi biex l-ambjent jiġi mħares aktar minn qatt qabel għax jekk xi ħadd ikun qed jikkaġuna inkonvenjent, m'għandniex noqogħdu fuq provvedimenti antikwati taħt il-Kodiċi tal- Liġijiet tal-Pulizija billi lil dak li jkun nammonuh li qed jagħmel il- ħsara u li qed ikun ta' nuisance għall-ġirien, imma mbagħad l-proċeduri kontra tiegħu jdumu ma jittieħdu u nibqgħu mingħajr rimedju effettiv.

Nista' ngħid bl-aktar mod frank u bl-aktar mod ċar li l-gvern m'għandu l- ebda interess ħlief li jkollu l-mezzi u l-poteri kollha meħtieġa biex iħares l-ambjent skond rapporti xjentifiċi preċiżi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, in vista tal-fatt li tul dawn l-aħħar ġimgħat kien hemm numru ta' ħaddiema ta' l-ambjent jaħdmu ġewwa l- Kalkara u tneħħa ħafna żibel minn ġo għalqa fi Triq il-Kapuċċini kif ukoll f'diversi postijiet fil-Kottonera, jista' l-Ministru jgħidilna x'passi qed jittieħdu mid-dipartiment ta' l-ambjent biex l-eyesore li ilu jeżisti għal dawn l-aħħar tliet snin jitneħħa darba għal dejjem?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Niftakar li l-Onor.

Interpellant kien talabni nieħu ħsieb li jsir intervent fl-inħawi tal-Kalkara u postijiet oħra u din it-talba kienet saret ukoll mill-kunsill lokali u aħna konna lqajniha.

Fil-każ ta' Triq il-Kapuċċini ...

(Interruzzjonijiet) Qed issirli domanda jekk kienx hemm is-suspett li din l-art setgħet kienet privata.

Li nista' ngħid hu li l-argument li tista' tkun art privata baqa' jsirli anke meta żort is-sit min-naħa tal-qraba ta' persuna li l-Onor.

Mizzi jafha.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Mizzi qed jgħid li ma jaqbilx magħhom dawn in-nies.

Jekk xi ħadd huwa proprjetarju ta' biċċa art - jekk ikun xtraha jew wiritha x'imkien jirriżulta li tkun tiegħu - jaf x'għandu jagħmel biex iġibilna prova li l-art hija tiegħu.

Issa apparti l-kwestjoni jekk hemmx titolu ta' proprjeta' privata jew le, aħna ma nistgħux immorru nnadfu siti ta' art privata wkoll.

Fejn qed nifhmu li dik l-art tkun pubblika mmorru u nagħmlu t-tindif bl-aktar mod vast bħalma għamilna f'dan il-post, bħalma għamilna fl-area tar-Rinella u bħalma għamilna wkoll ġewwa Bormla b'kollaborazzjoni sħiħa mal-kunsill lokali.

Il-unit għal ambjent nadif - immexxi mis-Sur Joe Farrugia u nistgħu ngħidu li jgawdi r-rispett mhux biss tiegħi imma tal-membri kollha ta' din il-Kamra għax jafu kemm huwa ħabrieki - fih madwar 200 ruħ u huwa organizzat ħafna u jagħmel interventi kontinwi.

Imma naturalment ma jistax jissostitwixxi xogħol li jkun irid isir fl-intern ta' l-ibliet u rħula ħlief meta tkun xi ġimgħa partikolari u jkun hemm il-kollaborazzjoni tal- kunsilli lokali li jaħdmu bil-lejl u bi nhar, jagħmlu litter picking, jagħmlu s-soft landscaping u jieħdu wkoll miżuri moderati ta' embellishment.

Filwaqt li fil-bidu ta' l-istaġun turistiku ġieli rajna ċerta telqa fil-pajjiiż, illum bit-twaqqif ta' dan il-unit id-dehra ta' pajjiżna qed tagħmel differenza kbira u allura għandna nkunu rikonoxxenti lejn ix-xogħol li qed jagħmel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru huwa aware li saret riċerka mill- universita' u rriżulta li fil-Kottonera hemm ċertu tip ta' trab li huwa allarmanti u li huwa ta' detriment ħafna għas-saħħa?

Jekk ma jafx biha din is-sitwazzjoni, se jieħu l-inkarigu li jistaqsi l-universita' dwar dan l- istudju li sar u jinforma lil din il-Kamra x'passi se jittieħdu għal sitwazzjoni hekk allarmanti?

Jista' l-Ministru jitlob ukoll lill-EPD biex jinformawh jekk hemmx rapporti dwar żewġ entitajiet li qed iniġġsu l-arja fil-Fgura?

Jista' jgħidilna min huma dawn iż-żewġ entitajiet u x'passi se jittieħdu kontra tagħhom?

Liema huma s-siti li marru jispezzjonaw biex jaraw jekk it-tniġġiż hux ġej minn hemm?

Mr Speaker, irrid ngħid li jiena m'għamilt riferenza għall-ebda scrapyard, għax għandi l-opinjonijiet tiegħi ta' minn fejn seta' ġie dan il- pollution u fil-fatt għandi tliet postijiet f'moħħi.

Fi żmien meta jien kont ministru kont għamilt studju għal xahar sħiħ u skoprejt minn fejn kien ġej, imma dak iż-żmien ma kienx hemm mezzi xjentifiċi biex wieħed ikun jista' jieħu passi legali.

Ma jaħsibx il-Ministru li m'għandux għalfejn jistenna sa Settembru - mhux qed ngħid li għandu jieħu passi legali - biex jagħmel monitoring b'mod direttament f'dak il-post li jiġi indikat li t- tinġis ta' l-arja ġej minnu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ħalli nipprova nifhem l-argumenti varji li qed jagħmel l-Onor.

Mizzi.

Safejn naf jien ir-rapport li qed jirriferi għalih l-Onor.

Mizzi ma sarx mill-universita' imma minn professur li jgħallem l-universita'.

Dan ir- rapport kien ikkummissjonat privatament u min għamlu kellu diskussjoni ma' uffiċċjali tad-dipartiment għal ħarsien ta' l-ambjent.

Fil-fatt kien hemm differenza ta' opinjoni bejniethom b'mod partikolari jekk il-kampjuni li ttieħdu humiex xjentifiċi biżżejjed għall-iskop ta' analisi li għandna bżonn.

Jiġifieri rapport kummissjonat privatament naf li jeżisti u naf ukoll li l-uffiċjali tad-dipartiment għal ħarsien ta' l-ambjent qegħdin jikonsidrawh, pero' safejn jien informat l-universita' - jekk trid tirriferi għaliha bħala universita' - jew min b'mod speċifiku ħadem fuq ir- rapport, qed jaqbel li hemm dubju jekk il-metodu wżat fir-rapport ta' l- esperti - li ħadmu fuq sitwazzjonjiet simili f'diversi pajjiżi u huma żgur nies ta' kompetenza xjentifika imma anke min għamel ir-rapport min-naħa Maltija - huwiex wieħed li jagħtik riżultat li tista' tkun ċert minnu.

Naturalment wara li naraw ir-rapport ta' l-esperti u r-rapport li sar privatament, nikkonsidraw kollox u naraw fuq liema bażi nistgħu nimxu.

Rigward l-aħħar parti tal-mistoqsija u ċioe' jekk nagħmlux monitoring aktar iffokat fuq fejn jista' jkun is-sors, naturalment jekk fix-xahar ta' Awissu jkollna indikazzjonijiet preliminari li juruna li minn possibilita' ta' għaxra s-sorsi huma tnejn jew tlieta, aħna niffokaw aktar fuq dawk it- tnejn jew tlieta, mela le.

Din hija proċedura normali li nużaw.

L-Onor.

Mizzi qal "anke jekk ma nużawx proċeduri legali".

Għaliex qalli hekk?

Naturalment għax hu jaf li għad m'hemmx il-bażi biex tipproċedi legalment.

Issa jekk inkunu ċerti li s-sors hija ditta partikolari jew attivita' kummerċjali partikolari jew attivita' oħra, naturalment l-inqas li jkun jista' jsir huwa li nitkellmu anke ma' l-entita' involuta biex apparti possibilita' ta' proċeduri, jibdew volontarjament jieħdu l-miżuri li hemm bżonn.

Meta r-rapport jasal m'għandix għalfejn nistenna iżjed pero' s'issa m'għandix indikazzjoni li se jasal qabel.

Rigward jekk wieħed għandux jagħti l-lista tal-postijiet kollha li żaru l- esperti, ma nafx jekk sakemm joħroġ ir-rapport dik l-informazzjoni hijiex waħda konfidenzjali pero' f'kull każ m'għandix il-lista hawn quddiemi.

Imma jekk l-Onor.

Mizzi jixtieq forsi jagħmilli mistoqsija bil-miktub, jien dispost niddiskuti miegħu l-informazzjoni li għandi wara li niġborha b'mod dettaljat u b'hekk inżomu lil xulxin informati.

Fit-tweġiba li tajt dakinhar li saret il-protesta organizzata mill- kunsill lokali tal-Fgura l-ewwel ma għedt fl-istqarrija tiegħi kien li din hija problema serja.

Huwa inutli li noqogħdu ndeffsu rasna fir-ramel u nipprovaw ngħidu li din il-problema ma teżistix, pero' rridu nirriżolvuha b'mod serju anke issa li fl-aħħar se jkollna dan l-istudju li kien hemm bżonn li jsir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Nitlob lill-Ministru jaħfirli dwar dan il- punt għax din hija xi ħaġa li tinħass ħafna fid-distrett elettorali tagħna u kemm jien kif ukoll l-Onor.

Mizzi ħadna sehem f'din id-demostrazzjoni li għamlu n-nies tal-Fgura.

Jien naħseb li l-pubbliku jixtieq ikollu moħħu mistrieħ li d-dipartiment konċernat qed jagħmel xogħlu tajjeb u qed idur il- postijiet kollha fejn hu possibbli li qed ikun hemm dawn l-emission ta' fumes.

Għax ma jistax ikun li hemm daqshekk trab imxerred mad-distrett kollu u m'hemmx tapping tajjeb ta' din il-ħaġa.

Jien m'għandix dubju mill- impenn tal-Ministru - għax kif diġa' tkellimna diversi drabi naf li qiegħed attent ħafna - pero' xtaqtu jwieġeb pubblikament dwar din il-ħaġa u jitkellem dwar ix-xogħol kbir li qed isir ħalli n-nies tal-Fgura u tad- distrett ikollhom moħħhom mistrieħ.

MR SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant u lil kulmin jagħmel mistoqsijiet għax jagħtina l-opportunita' nispjegaw x'qed isir.

Hawnhekk bażikament qed nitkellmu fuq ħaġa li nista' naqsmuha f'żewġ aspetti.

Din tikkonsisti f'analisi tal-kampjuni biex wieħed ikollu l- kontenut preċiż ta' dan it-trab - li mhux biss idejqek imma li jista' jkollu inkonvenjenti oħra assoċjati miegħu - u naraw x'inhi l- kompożizzjoni preċiża tiegħu, anke għax b'hekk ikollna bażi aktar xjentifika kif tasal għas-sors ta' dak l-inkonvenjent.

Mela l-ewwel aspett ta' l-istudju li qed jagħmlu l-esperti hu li jkollna analisi preċiża tal- kontenut ta' dan it-trab u l-kampjuni jkunu miġbura fuq medda ta' żmien u minn diversi postijiet biex b'hekk ikun jista' joħroġ rapport suffiċjenti.

Dik hija l-ewwel parti.

It-tieni, fejn tkun qed tifformola teorija u tajt li l-probabilta' ta' dak il-pollution ikun ġej minn ċerta tip ta' attivita' jew minn tip ta' attivita' oħra, trid tmur fis-siti ta' entitajiet differenti, tara l-operat tagħhom, x'materjal jużaw, jekk għandhomx xi sistema ta' ċmieni jew prekawzjonijiet ambjentali u tipprova tara il-kompatibilita' bejn il- kampjun ta' x'jinstab għand in-nies u x'jistgħu jkunu s-sorsi varji.

Naturalment dawn huma l-aktar żewġ fatturi prinċipali imma mbagħad hemm elementi oħra li jistgħu jkunu relevanti - mhux l-inqas id-direzzjoni tar- riħ - biex wieħed ikun jista' jorbot aktar jekk dan hux ġej minn sors wieħed jew ieħor.

Dan kollu qed ninsisti li jsir malajr.

Fil-fatt illum stess kelli laqgħa ma' l-uffiċjali tad-dipartiment għal ħarsien ta' l-ambjent biex ngħaġġlu aktar l-analisi li qed nagħmlu u meta dan id-dokument ikun għandi - j'Alla jkun għandi qabel l-aħħar ta' Settembru - nagħmluh pubbliku u nieħdu l-proċeduri kollha li hemm bżonn għar-rigward tiegħu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR AWTORITA` TA' MALTA DWAR IR-RIŻORSI

MALTA RESOURCES AUTHORITY BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-19 ta' Lulju.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Iktar rimarki?

L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed iwaqqaf l-awtorita` ta' Malta dwar ir-riżorsi.

Hawnhekk ikun tajjeb jekk wieħed jistaqsi jekk kemm-il darba l-awtorita` li qed titwaqqaf hijiex se tilħaq l-iskopijiet li qed tiġi mwaqqfa għalihom, jiġifieri biex tkun ir-regolatur ta' dawk l-attivitajiet u l-operazzjonijiet li għandhom x'jaqsmu mar-riżorsi ta' l-enerġija, ta' l-ilma u tal-minerali.

Tkun verament ħasra li kieku dan l-abbozz ta' liġi qed jitressaq biex sempliċement il-gvern jaddotta dak li qed timponielu l-Unjoni Ewropea minħabba l-ossessjoni li għandu u li hija magħrufa minn kulħadd li jrid akkost ta' kollox isieħeb lil pajjiżna fl-Unjoni Ewropea kemm jista' jkun malajr.

Mr Speaker, meta wieħed jagħti daqqa t'għajn lil dan l-abbozz ta' liġi jsib li minbarra l-awtorita` ta' Malta dwar ir-riżorsi hawnhekk qed jitwaqqfu wkoll tliet direttorati; id-direttorat għar-regolament tar- riżorsi ta' l-enerġija, liema direttorat se jkun responsabbli mir- regolament ta' kull prattika li tirrigwarda l-ġenerazzjoni, it- trasmissjoni, id-distribuzzjoni, il-provvista u l-użu ta' l-enerġija, ikun x'ikun is-sors ta' l-enerġija, id-direttorat għar-regolament tar-riżorsi ta' l-ilma, li se jkun responsabbli għar-regolament ta' kull prattika li tirrigwarda r-riżors ta' l-ilma, id-drenaġġ u l-iskart likwidu kif ukoll id- direttorat għar-regolament tar-riżorsi minerali, li se jitwaqqaf għar- regolament ta' kull prattika li tirrigwarda r-riżorsi minerali.

Jekk imbagħad wieħed iħares lejn it-tieni skeda ta' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jkun jista' jara kif se jkunu se jiffunzjonaw dawn id- direttorati u kif se jittekiljaw il-problemi li bla dubju ta' xejn tista' tiltaqa' magħhom l-awtorita`.

Mr Speaker, kif għedt diġa' l-ewwel direttorat, liema direttorat jissemma fl-ewwel skeda, se jkun responsabbli mir-regolament ta' kull prattika li tirrigwarda l-ġenerazzjoni, it-trasmissjoni, id-distribuzzjoni, il- provvista u l-użu ta' l-enerġija, ikun x'ikun is-sors ta' l-enerġija.

Issa jekk wieħed iħares lejn Taqsima 7 tal-programm elettorali tal-gvern Nazzjonalista jsib li dan qed iwiegħed li se jinkoraġġixxi l-użu ta' l- enerġija solari, anke b'eċċezzjoni mit-taxxi u mis-sussidji, u qed jgħid li llum jeżistu sistemi li bihom l-enerġija ġenerata mix-xemx fl-aqwa tagħha tiġi trasferita fil-grid ta' l-Enemalta bi tnaqqis ekwivalenti tal-konsum li l-arloġġ ta' residenza jkun qed jirreġistra f'ħinijiet oħra.

Madanakollu llum kulħadd jaf li minkejja l-propaganda kbira li saret mill- oppożizzjoni Nazzjonalista ta' qabel l-1998 li se jraħħas il-kontijiet tad- dawl u l-ilma, sal-lum il-familji u l-pensjonanti Maltin u Għawdxin għadhom jirċievu fi djarhom kontijiet għoljin li ħafna drabi ma jkunux jifilħu jħallsuhom.

Mr Speaker, kif kellna l-okkażjoni li ngħidu kemm-il darba f'din il- Kamra, sfortunatament pajjiżna għadu qed isib ċerti diffikultajiet biex jippromwovi s-sors ta' l-enerġija solari.

Hawnhekk kemm-il darba smajna wkoll li għalkemm teżisti l-possibbilta` li nipprovdu l-elettriku mir-riħ permezz ta' l-imtieħen, pajjiżna ma jiflaħx għal spiża kbira bħal din minbarra li għandna wkoll problema ta' spazju fejn jistgħu jitpoġġew dawn l- imtieħen.

Jibqa' wkoll il-fatt li ta' kuljum pajjiżna jonfoq miljuni kbar ta' liri f'żejt li jixtri minn barra, pero` dment li s'issa għad ma kellniex ix-xorti li jkollna r-riżors naturali tagħna biex nipprovdu l- enerġija, jien naħseb li issa wasal iż-żmien li nibdew nagħmlu investiment biex inkunu nistgħu nagħmlu użu mill-iktar teknoloġiji moderni, fosthom billi nagħmlu użu anke mill-imtieħen, bħalma jagħmlu pajjiżi oħra.

Minbarra li dan iservi ta' kontribut kbir għall-ambjent, tkun qiegħda wkoll tiġi ffrankata l-ispiża tal-gvern.

Mr Speaker, fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista hemm imwiegħed ukoll li l-gvern Nazzjonalista jinkoraġġixxi sistemi solari anke fejn jidħlu stabilimenti u djar privati, u dan b'eżenzjoni mit-taxxi u mis- sussidji.

Pajjiżi oħra moderni - u hawn m'iniex qed nirriferi biss għall- pajjiżi Ewropej imma anke għall-pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq - qed jagħtu attenzjoni kbira lill-enerġija li tiġi permezz tax-xemx jew tar-riħ u l- gvernijiet ta' dawn il-pajjiżi qed jinkoraġġixxu dawn is-sistemi bis-sħiħ għax b'hekk qed jiġu ffrankati miljuni kbar ta' liri li normalment jintnefqu fiż-żejt u fil-power stations, liema riżorsi finalment iħallu impatt negattiv fuq l-ambjent.

Jien naħseb li issa wasal iż-żmien li l- gvern Malti jibda jinċentiva lill-familji Maltin u Għawdxin jistallaw dawn it-tip ta' sistemi fi djarhom.

Kulħadd jaf li, per eżempju, illum min jibni dar irid bilfors jagħmel il-bir.

Fil-fatt din hija xi ħaġa li qiegħda regolamentata wkoll bil-liġi.

Madanakollu jien naħseb li wasal ukoll iż-żmien li l-gvern joħloq ċerti inċentivi biex jippromwovi l- istallazzjoni ta' dawk it-tipi ta' sistemi solari li bihom jiġi ġġenerat id- dawl fid-djar.

Għall-grazzja t'Alla, aħna bħala pajjiż ingawdu x-xemx fil- maġġoranza l-kbira tax-xhur tas-sena u allura nistgħu nipprovdu sistemi ta' l-enerġija permezz tan-natura iktar minn pajjiżi oħrajn.

Mr Speaker, kif għedt meta konna qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi dwar l- affarijiet tal-konsumatur, wasal iż-żmien li nikkontrollaw dak li joħroġ miċ-ċmieni tal-power stations.

Il-konsumatur Malti qed iħallas flus tajbin biex jirċievi l-enerġija ġewwa daru u għalhekk huwa xieraq li mbagħad huwa jingħata servizz tajjeb.

Aħna nafu wkoll li jekk kemm-il darba konsumatur jonqos milli jħallas il-kont tad-dawl u l-ilma, irid iħallas ċerta penali, u għalhekk jien ngħid li llum wasal iż-żmien li l-konsumatur iqum biex jieħu d-drittijiet tiegħu fejn tidħol saħħtu jew inkella s-servizz li jkun qed jingħata.

Ħalli nispjega aħjar x'qed ngħid.

L-ewwelnett irridu ngħidu li huwa fatt magħruf minn kulħadd li l-materjal li joħroġ miċ-ċmieni tal- power stations li għandna f'pajjiżna ilhom jagħmlu ħsara lis-saħħa tal- bniedem għal snin twal.

Issa hawnhekk ma nixtieqx li jkun hawn min jaħseb li qed ngħid dan għal xi gvern jew ieħor imma għax kif għedt diġa', huwa fatt. Meta konna qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi dwar l-affarijiet tal- konsumatur jien kont għedt li huwa mistenni li ssir rivoluzzjoni kbira fl- Amerka fejn jidħol it-tipjip, u dan minħabba li kien hemm min kien qiegħed ifittex lill-kumpanniji tas-sigaretti għad-dannu li kkaġunawlu.

Jekk irridu nkunu verament responsabbli, allura anke aħna, liċ-ċittadin Malti u Għawdxi rridu nipprovdulu d-dritt li jfittex għad-danni lil min ikun ikkawża ħsara lil saħħtu.

Jien nemmen li b'hekk il-kumpanniji u l- korporazzjonijiet ta' pajjiżna jkunu iktar responsabbli f'dak li għandu x'jaqsam mal-materjal li jintuża biex tiġi pprovduta l-enerġija u b'hekk biss inkunu nistgħu ngħidu li ċ-ċittadin qed jiġi assigurat li saħħtu hija ssalvagwardata verament.

F'każ li dan ma jsirx, nemmen li għandu jinstab xi rimedju alternattiv.

Mr Speaker, meta konna qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi dwar l-affarijiet tal-konsumatur jien għedt ukoll li sal-lum il-liġijiet ta' pajjiżna għadhom m'humiex qed jagħtu dritt ta' rimedju lill-konsumatur meta minħabba xi nuqqas li jkun sar min-naħa tal-korporazzjoni jew tal-kumpannija tiġi kkawżata ħsara f'xi domestic appliance jew f'xi apparat ieħor li l- konsumatur jista' jkollu fid-dar tiegħu.

Nerġa' ngħid li aħna m'għandniex naraw biss li l-konsumatur josserva dak kollu li tgħid il-liġi f'dak li għandu x'jaqsam mal-ħlas tas-servizz li jkun qed jingħata imma għandna naraw ukoll li meta korporazzjoni jew kumpannija tipprovdi servizz, għandha tkun responsabbli biżżejjed li f'każ li tonqos milli tagħmel dan, hija tipprovdi xi tip ta' rimedju lill-konsumatur.

Aħna nafu b'każijiet ta' familji li wara li ħadmu b'tant tbatija biex xtraw id-domestic appliances li kienu jeħtieġu fid-dar tagħhom, spiċċa biex inħarqilhom kollox sempliċement minħabba li wara li marrilhom id-dawl, reġa' ġie lura b'vultaġġ qawwi.

Nafu wkoll li kien hemm min minħabba din il-kawża ġiet ikkaġunata ħsara fis-sistema kollha tad-dawl tad-dar tiegħu, pero` sfortunatament sal-lum il-konsumatur għadu ma ngħata l-ebda rimedju f'ċirkostanzi bħal dawn.

Nerġa' ngħid li jien inħoss li bħalma ċ-ċittadin huwa fid-dmir li jirregola ruħu mal-liġijiet ta' pajjiżna, daqstant ieħor is-service provider għandu jipprovdi rimedji għall-ħsara li jista' jikkawża.

Hawnhekk ikun tajjeb jekk insemmi l-korporazzjoni tal-Maltacom, li ntrabtet li jekk fi żmien xahar l-applikant ma jinqediex għal servizz ġdid tat-telephone, huwa jkollu dritt ifittex lil din il-korporazzjoni.

Allura jien nistaqsi: Fil-każ ta' l-Enemalta u tal-water services corporation għaliex m'għandniex nagħmlu l-istess?

Riċentement jien semmejt areas sħaħ li qed jirċievu kwalita` ta' ilma ħażina ħafna sal-punt li wieħed la jista' jixrob minnu u lanqas jista' jaħsel bih.

Dakinhar jien għedt li l-konsumatur ma jistax jibqa' jingħata dan it-tip ta' servizz, għal liema servizz huwa qiegħed iħallas flus tajba.

Aħna nafu li f'pajjiżna saru investimenti kbar f'dak li għandu x'jaqsam mal-produzzjoni ta' l-ilma.

Biżżejjed insemmu n-numru ta' reverse osmosis li nbnew f'pajjiżna, liema reverse osmosis m'humiex qed jintużaw kollha għax illum tant qed nipproduċu ilma f'pajjiżna li m'għandniex bżonn inħaddmu l- impjanti li għandna kollha.

Għalhekk hawn wieħed jistaqsi għalfejn inħasset il-ħtieġa li jinbnew dawk l-impjanti kollha.

Ikun tajjeb jekk ngħid ukoll li meta staqsejt kemm sar investiment f'dawn l-impjanti kollha bqajt mingħajr tweġiba, jiġifieri dak li għandu dritt ikun jaf il-poplu għadu m'huwiex magħruf.

Mr Speaker, wieħed ma jistax jitkellem dwar l-enerġija elettrika ta' pajjiżna mingħajr ma jsemmi l-bini kontroversjali tal-power station ta' Delimara.

M'għandix dubju li kulħadd għadu jiftakar b'liema pompożita` nfetħet din il-power station u l-ħsara ambjentali li din għamlet, pero` minkejja dan kollu sfortunatament sal-lum għadna nsofru l-qtugħ tad-dawl bil-konsegwenza li kumpanniji kbar, bħall-ST Microelectronics (Malta) Ltd., ġew effettwati ħażin b'miljuni kbar ta' liri f'dik li hi esportazzjoni u produzzjoni.

Imbagħad tiġi f'dan il-parlament u tisma' lil min jgħid li llum m'għadniex nisimgħu u naraw avviżi li se jsir qtugħ fil-provvista ta' l-elettriku!

Fil-fatt il-verita` hija proprju l-kontra, pero` min ma jsegwix jew min hu maqtugħ mir-realta` forsi m'għadux jara dawn l- affarijiet.

Biss biss jekk wieħed jixgħel it-television isib li channel minnhom ta' kuljum iġib l-avviżi ta' fejn ikun se jsir il-qtugħ fis-sistema elettrika tagħna.

Madanakollu jien l-iktar fattur li ma nistax nifhem huwa kif minkejja dak l-investiment qawwi u minkejja dak l-infiq kbir li sar mill-gvern Nazzjonalista ta' bejn l-1987 u 1996 biex inbniet il-power station ta' Delimara, sal-lum din il-power station għadha m'hijiex kapaċi tipprovdi l-elettriku b'mod totali.

Nispera li għallinqas hemm min qed jagħti kas tal-materjal li qed jintuża biex jiġi pprovdut l-elettriku mill- power station ta' Delimara għax l-ambjent diġa' saritlu ħsara biżżejjed meta sar il-bini ta' dik il-power station innifsu, u din il-ħsara jinnotaha kulmin għandu verament għal qalbu l-ambjent.

Fil-fatt ikun interessanti jekk wieħed ikun jaf x'impatt qed iħalli l-materjal li qed jintuża mill- power station ta' Delimara fuq is-saħħa tal-bniedem.

Mr Speaker, wieħed mid-direttorati li qed jitwaqqfu permezz ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna se jkun responsabbli mill-iskart likwidu.

Kulħadd jaf li hawn min jabbuża u jitfa' dan it-tip ta' skart fl-ibħra Maltin u Għawdxin.

Huwa tajjeb li l-gvern qiegħed iwaqqaf din l-awtorita`, pero` jkun iktar tajjeb jekk kemm-il darba l-gvern innifsu jagħti eżempju billi jara li d-drenaġġ, li finalment hu responsabbli minnu hu, ma jintefax fix-xtajtiet ta' pajjiżna.

Qed ngħid dan għax sfortunatament sal-lum f'pajjiżna għad għandna diversi areas fejn il-baħar qed jiġi kkontaminat, u s-settur turistiku tagħna ma jaffordjax din il-ħsara kollha.

Hawnhekk ta' min isemmi wkoll ir-rapport finali li sar fuq dawk il-ħaddiema tad- dipartiment tad-drenaġġ li tilfu ħajjithom ftit tax-xhur ilu.

Jien nixtieq li f'pajjiżna jkollna leġislazzjoni b'saħħitha li tipprovdi pieni ħorox lil min ikun qed ipoġġi l-ħajja ta' ħaddieħor fil-periklu, u qed ngħid dan għaliex minn dan ir-rapport irriżulta li għad hemm ċerti nuqqasijiet f'dik li hi provvista ta' lbies protettiv għall-ħaddiema li jaħdmu fil-qasam tad- drenaġġ.

Ta' min jgħid li minn mistoqsija parlamentari li għamilt irriżulta wkoll li ilu ħafna ma jsir studju dwar x'tip ta' gassijiet tossiċi joħorġu mill-ispieri tad-drenaġġ u kien wara dak l-inċident li semmejt li ngħatat spinta biex isir dan it-tip ta' studju.

Huwa veru li aħjar li dan it-tip ta' studju jsir tard milli ma jsir qatt, pero` nkunu qed niżbaljaw jekk nibqgħu nieħdu l-briga li nagħmlu dak li għandna nagħmlu biss wara li jseħħ xi inċident fatali.

Kull membru ta' dan il-parlament ħass dispjaċir kbir meta sema' bil-mewt traġika ta' dawn il-ħaddiema u lkoll kemm aħna nixtiequ li min hu responsabbli mid-dipartiment tad-drenaġġ jagħmel xogħlu bis-serjeta` u fost affarijiet oħrajn jassigura li l- ħaddiema ta' dan id-dipartiment ikunu attrezzati kollha b'ilbies protettiv waqt li jkunu qed jaħdmu.

Mr Speaker, jekk wieħed iħares lejn it-tieni skeda ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jsib li fost affarijiet oħra din qed temenda l-Att dwar it-Taxxa fuq Bunkering taż-Żjut.

Issa aħna nafu li matul dawn l-aħħar xhur qamet kontroversja sħiħa dwar il-mod li bih qed jiġi mixtri ż-żejt f'pajjiżna u konna qbilna li għandna wkoll nieħdu ċerti miżuri biex nipproteġu l-ibħra territorjali Maltin u Għawdxin bis-serjeta` ġaladarba ma jeżistix mezz ieħor kif jista' jasal iż-żejt għandna ħlief li jiġu fl-ibħra ta' pajjiżna bastimenti kbar biex iwasslulna ż-żejt li tant ikollna bżonn biex inħaddmu l-enerġija tagħna.

Sfortunatament meta jkunu qed isiru dawn it-tipi ta' traġitti ġieli l-vapuri jkollhom xi inċidenti wkoll, u eżempju ta' dan nista' nsemmi l-vapur "Erika", li lkoll kemm aħna nafu xi ħsara ambjentali għamel.

Jien nemmen li ċerti pajjiżi, bħalma hija Franza, huma attrezzati biżżejjed biex meta jinqalgħu dawn it-tip ta' inċidenti dawn jieħdu l-passi meħtieġa ħalli jevitaw li jitwettaq xi diżastru naturali jew ekoloġiku, pero` sfortunatament sal-lum pajjiżna għadu m'huwiex attrezzat biex jilqa' għal dawn it-tip ta' inċidenti bil-konsegwenza li jekk Alla ħares qatt iseħħ xi inċident ta' dan it-tip fit-territorju tagħna, dan jikkaġuna diżastru naturali u jħalli effett negattiv fuq it-turiżmu, li tant huwa importanti għall-ekonomija ta' pajjiżna.

Issa hawnhekk jien m'iniex qed nirriferi biss għal dawk il-bastimenti li jidħlu fl-ibħra territorjali Maltin biex iwasslulna ż-żejt imma anke għall-bastimenti l- oħra li jgħaddu mill-ibħra territorjali Maltin biex imorru f'xi pajjiż ieħor.

MR SPEAKER: Onor. Cuschieri, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension biex tkun tista' tkompli bl-intervent tiegħek.

Min qed jipproponi?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nipproponi li l-Onor.

Cuschieri jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CARMELO ABELA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Cuschieri jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membr: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

Il-mozzjoni m'għaddietx.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Farrugia, on a point of order.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Is-seduta ġiet sospiża fis-7.10 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tista' tkompli.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, illum qed niddiskutu t-twaqqif ta' l- awtorita` ta' Malta dwar ir-riżorsi, liema awtorita` fost affarijiet oħra se tkun responsabbli mill-elettriku, mill-ilma u mill-minerali.

Jien naħseb li huwa tajjeb li r-regolatur se jkun separat mill-provider, pero` qabel ma nkompli fuq dan il-punt nixtieq li ma jkun hawn ħadd min jaħseb li meta titwaqqaf din l-awtorita` se jsir miraklu mil-lum għal għada għax ikun qiegħed jgħaġġel wisq.

Mr Speaker, jiddispjaċini ngħid li nnotajt ċerta konfużjoni fid-diskorsi li għamlu l-kelliema tan-naħa tal-gvern dwar dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Per eżempju, filwaqt li wħud mill-kelliema tan-naħa tal- gvern qalu li għandna verament biex niftaħru bis-servizz ta' ilma li għandna u li m'hemmx raġuni valida għaliex għadna qed nimportaw l-ilma fil- fliexken meta għandna kwalita` ta' ilma tant tajba, min-naħa l-oħra kien hemm oħrajn li pprovaw iserrħu moħħ in-nies u qalulhom biex ma joqogħdux jinkwetaw mill-kwalita` ta' l-ilma tal-vit li qed jiġu pprovduti bih għax hemm pajjiżi oħra, anke ġewwa l-Amerka, li l-kwalita` ta' l-ilma tagħhom hija agħar minn tagħna.

Issa hawn ta' min jgħid ukoll li bħal-lum ġimgħa fi Brussels ltaqa' kumitat li kien jirrigwarda l-ambjent, is-saħħa pubblika u l-konsumatur, u tul din id-diskussjoni ssemma li hawn Malta teżisti problema f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ilma.

Fil-fatt kien qed jiġi suġġerit li wieħed għandu jħalli l-ħames snin li ġejjin ...

Għax hawnhekk ikun tajjeb jekk wieħed jgħid ukoll li bejn il-ħitan tal-bini ta' l-Unjoni Ewropea qed jingħad li l-grupp li jmessu jidħol fl-Unjoni Ewropea se jidħol fl-2005 u mhux fl-2003, kif qed jgħidu l-membri tan-naħa l-oħra.

Terġa' qed jingħad li biex jidħlu fl-Unjoni Ewropea l-pajjiżi applikanti apparti l-ħames snin li ġejjin se jingħataw ħames snin oħra, jiġifieri b'kollox se jingħataw perijodu ta' għaxar snin, u dan sabiex matul dan il-perijodu jilħqu jagħmlu ċerti tibdiliet, speċjalment fil-qasam ta' l-ambjent, għax ħafna minn dawn it-tibdiliet biex tagħmilhom irid ikollok flus mhux ħażin.

Imma l-iktar punt interessanti hu li waqt dan il-kumitat kien hemm min qal li m'huwiex aċċettabbli għall-pajjiżi applikanti li jistennew għaxar snin oħra qabel ma jsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea u li l-fattur uman jiswa iktar mit- tibdiliet li jeħtieġu jsiru.

Wieħed kien qed jittama li l-Unjoni Ewropea kienet se tgħin finanzjarjament lill-pajjiżi applikanti biex jagħmlu dawn it-tibdiliet, pero` dan ma sarx, u dan minkejja li l-istess unjoni qed tgħid lil dawn il-pajjiżi li ma jistgħux isiru membri sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea qabel ma jkunu għamlu dawn it-tibdiliet.

Ta' min jgħid li waqt dan il-kumitat Malta ssemmiet b'isimha meta kienet qed tiġi diskussa l-kwalita` ta' l-ilma.

Mr Speaker, l-Unjoni Ewropea qed tenfasizza li għandu jsir it-tibdil meħtieġ sabiex il-kwalita` ta' l-ilma tal-vit li għandna f'pajjiżna titjieb għax il-kwalita` ta' l-ilma li għandna m'hijiex dik mixtieqa.

Huwa veru li hemm pajjiżi li għandhom kwalita` ta' ilma agħar minn tagħna, pero` bħal f'kull ħaġa oħra, aħna għandna nħarsu lejn min hu aħjar minna u mhux lejn min hu agħar minna.

Ħafna drabi l-ilma li jittella' mill-aquifer jitħallat ma' dak l-ilma li jkun ġej mir-reverse osmosis.

Fil-fatt spiss nisimgħu kemm hu importanti li jittieħdu l-prekawzjonijiet kollha neċessarji u bis- serjeta` sabiex l-ilma li jkun ġej mill-aquifers tagħna jkun kemm jista' jkun pur.

Per eżempju, meta ftit tal-jiem ilu kont qed nitkellem fuq l- abbozz ta' liġi dwar il-konsumaturi semmejt li b'xi mod jew ieħor il- pestiċidi jeffettwaw l-ilma ta' taħt l-art.

Sfortunatament anke f'dak li hu drenaġġ qed ikollna ċerti problemi, u dan mhux biss għaliex fl-aħħar mill-aħħar id-drenaġġ qiegħed jispiċċa fil-baħar bil-konsegwenza li qed jikkontamina l-baħar imma anke għaliex id-drenaġġ ta' l-annimali li joħroġ mill-farms qed jaffettwa l-aquifer ta' l-ilma li jkun hemm taħt l-art.

Nistħi ngħid li ma' l-inqas xita li tagħmel it-toroq tagħna mhux biss jimtlew bl-ilma tax-xita imma anke bid- drenaġġ li joħroġ mill-ispieri u mill-farms, għax ħafna drabi meta s-sidien tal-farms jaraw li ġejja x-xita jiftħu x-xatba biex "tiknes kollox ix- xita".

Mr Speaker, mhux l-ewwel darba li ġie rrapportat li ġewwa s-Salini hemm l- ilma kkontaminat b'ħafna metalli tqal.

Ovvjament mhux il-baħar li hemm fis- Salini biss huwa kkontaminat imma diversi postijiet oħra, u dan minkejja li aħna nafu li wieħed mill-pilastri ta' l-ekonomija Maltija huwa t-turiżmu.

Għaliex qed insemmi t-turiżmu?

Għax kif nafu, il-maġġoranza l-kbira tat- turisti jiġu jżuru lil pajjiżna biex igawdu l-ibħra tagħna u mhux biex imorru ġo xi swimming pool minħabba li l-baħar ikun ikkontaminat.

Matul ix- xhur tas-sajf id-dipartiment tas-saħħa ta' kuljum joħroġ avviżi dwar dawk il-bajjiet li jkunu kkontaminati bid-drenaġġ.

Issa hawnhekk nistaqsi: Il- bajjiet l-oħra li ma jissemmewx li huma kkontaminati sa liema livell ma jkunux ikkontaminati?

Qed ngħid dan għaliex jekk wieħed jassessja t- testijiet li jsiru mid-dipartiment tas-saħħa jsib li ħafna postijiet madwar Malta ma jiġux meqjusa bħala kkontaminati għas-sempliċi raġuni li ma jkunux jaqbżu l-livell li jwassal lil wieħed biex jgħid li t-tali post huwa kkontaminat, pero` ħafna minn dawn il-postijiet ikunu viċin ħafna ta' dan il-livell.

Fil-fatt waħda mill-affarijiet li Malta qed tiġi kkritikata għalihom bejn il-ħitan ta' l-Unjoni Ewropea hija proprjament għaliex huma jqisu l-kontaminazzjoni ta' l-ilma baħar madwar Malta bħala xi ħaġa inaċċettabbli.

Mr Speaker, jien nittama li din l-awtorita` li qed inwaqqfu permezz ta' l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jkollha s-saħħa u l-kuraġġ li tressaq ċerti proposti 'l quddiem.

Per eżempju, kif kulħadd jaf il-petrol bla ċomb daħal f'Malta ftit tas-snin ilu, u meta dan iddaħħal f'pajjiżna kien irħas mill-petrol biċ-ċomb sabiex b'hekk il-konsumatur jiġi mħeġġeġ juża l-petrol bla ċomb.

Madanakollu xi sentejn ilu beda jintqal li l-poplu Malti u Għawdxi sar konxju mill-fatt li l-petrol biċ-ċomb jagħmel ħsara lill- ambjent u ttieħdet id-deċiżjoni stramba li l-prezz tal-petrol biċ-ċomb u ta' dak bla ċomb jiġi l-istess.

Issa jekk hemm xi ħaġa li aħna konxji minnha, din hi li l-livell taċ-ċomb hawn Malta huwa kkonsidrat bħala wieħed relattivament għoli, saħansitra ogħla mill-average li nsibu f'pajjiżi oħra, u dan huwa kollu riżultat ta' dan l-imbierek petrol biċ-ċomb.

Mela minflok ma raħħasna l-petrol bla ċomb iktar biex inkomplu nħeġġu n-nies jużaw petrol bla ċomb, hawn Malta ħadna din il-famuża deċiżjoni li nġibu l-petrol biċ-ċomb u l-petrol bla ċomb bl-istess prezz.

Issa nittama li għallinqas il-membri ta' l-awtorita` li se nwaqqfu, li se jkunu magħżulin mill- ministru, ikollhom il-kuraġġ jirrikmandaw li l-petrol bla ċomb jerġa' jiġi orħos mill-petrol biċ-ċomb.

Mr Speaker, f'dan il-Parlament kemm-il darba saru dibattiti sħaħ dwar il- pitrolju, pero` minkejja dan kollu sfortunatament sal-lum għadna nsibu lil min iħallat id-diesel mal-pitrolju, u hawnhekk qed nirriferi partikolarment għal min għandu inġenji kbar.

Issa jien m'iniex se noqgħod nidħol fit- teknika u nistaqsi kemm wieħed jaqbillu li jixħet il-pitrolju fil-makna ta' l-inġenji tiegħu, pero` huwa fatt li dan qed jiġri u għalhekk wieħed irid jassessja kemm ikun għaqli li wieħed iħalli l-pitrolju ferm irħas mid- diesel bit-tentazzjoni li wieħed ikun lest li kontra kull pariri tekniċi li wieħed jista' jingħata jibqa' xorta waħda jħallat il-pitrolju mad-diesel bil-problemi għall-ambjent li dan jista' joħloq.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħira billi nistaqsi: Illum il-gvern qed iressaq dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna biex joħloq regolatur jew inkella biex b'hekk ikun jista' jasal biex jieħu passi oħrajn, bħal per eżempju jdaħħal il- liberalizzazzjoni?

Aħna nafu li meta jkun hemm liberalizzazzjoni ħafna drabi wieħed imur għal-laħma u l-għadma jħalliha.

F'dan il-Parlament smajna li jista' jsir ftehim bejn kulħadd biex xi ħadd mis-settur privat iġib minn barra ċerti makni li jipproduċu l-elettriku u mbagħad dawn il- makni jiġu connected mas-sistema eżistenti li għandha l-Enemalta ...

U ejja!

Mela ma nafux fejn hi l-laħma?!

Il-laħma mhux hemm qiegħda imma fil- provvista tal-fuels, tal-petrol, tad-diesel u ta' l-aviation fuel.

Hemmhekk qiegħda l-laħma, u aħna nafu li ma' l-inqas liberalizzazzjoni li jagħmel il-gvern fejn ikun hemm il-laħma se jkun hemm il-queue filwaqt li fejn ikun hemm l-għadma kulħadd se jwarrbilha.

Madanakollu xi ħadd irid jagħmel tajjeb għall-għadma, u l-għadma qiegħda fil-provvista ta' l- elettriku.

Mr Speaker, żgur li lkoll niftakru kemm kien għamel għagħa u kjass il- gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami qabel l-elezzjoni li għaddiet fuq il- prezzijiet tad-dawl u l-ilma, u dan minkejja li kulħadd kien jaf li dawn is- servizzi kienu qed jiġu ssussidjati mill-gvern Laburista.

Madanakollu meta tela' fil-gvern, il-partit Nazzjonalista ddeċieda li mhux talli ma jnaqqasx il-kontijiet tad-dawl u l-ilma imma talli jkompli jgħollihom, u minkejja l- impressjoni li qed jipprova jagħti l-gvern preżenti, dawn il-prezzijiet splodew 'il fuq bil-konsegwenza li qed jeffettwaw ħażin lil diversi familji li kellhom income baxx ħafna u li għalhekk kienu qed igawdu minn prezzijiet sussidjati.

Fil-fatt il-verita` hi li llum min għandu income baxx ħafna qed ikollu jħallas ħafna iktar għal dawn iż-żewġ servizzi.

Ta' min jgħid ukoll li l-gvern qed jgħid li beħsiebu jkompli jżid it-tariffi tad-dawl u l- ilma bil-mod il-mod sakemm naslu biex inkunu nistgħu nimxu mar-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea li jgħidu li dawn il-korporazzjonijiet iridu jkunu self-financing, jiġifieri jekk ma jkunux qed joperaw bi qligħ, almenu jkunu jridu jdaħħlu daqskemm ikunu qed joħorġu.

Allura jekk se nilliberalizzaw min jiġi hawnhekk ħadd m'hu se jidħol f'settur li ma jkunx qed jiġi ssussidjat imma jidħol f'dak is-settur li jkollu l-laħma.

Terġa' d-dħul li qed tagħmel bħalissa l-korporazzjoni Enemalta fuq is-supplies tal-fuels, tal-petrol, ta' l-aviation fuel u tad-diesel biex tkun tista' tissussidja l- elettriku jrid jispiċċa wkoll.

Hawnhekk forsi wieħed jista' jistaqsi: L-awtorita` li se nwaqqfu b'dan l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna x'se tirregolarizza?

Se tirregolarizza li min jipprovdi s-servizzi tad-dawl u ta' l-ilma ma jistax imexxi b'telf?

Huwa tajjeb li l-gvern qed ifarfar ċerti affarijiet fuq l- awtorita`, pero` ġaladarba l-membri ta' din l-awtorita` se jkunu magħżula mill-ministru stess jien wisq nibża' li l-gvern se jinħeba wara din l- awtorita` biex ikompli jżid it-tariffi tad-dawl u ta' l-ilma filwaqt li se jinsa l-aspett soċjali għal kollox.

Aħna għandna nkunu konxji ta' dak li għandu f'moħħu l-gvern għax ħafna drabi f'dan il-parlament inressqu affarijiet bl-uniku għan li nżellġu xi ftit l-istampa li jkollu f'moħħu l- gvern.

Hija xi ħaġa pożittiva li dan l-abbozz ta' liġi qiegħed jifred ir- regolatur minn dak li qed jipprovdi s-servizz, pero` sfortunatament minn taħt għaddej riħ ieħor għax mhux kulħadd għandu l-kuraġġ to call a spade a spade.

Issa ħalli niġi biex nitkellem ftit fuq it-tiftix taż-żejt.

Mr Speaker, meta l-gvern Laburista kien qed iħaffer għaż-żejt f'Għawdex, il-Prim Ministru xeba' jiftaħar u jgħid li huwa informat li f'pajjiżna m'hawnx żejt, pero` għal xi raġuni jew oħra, imbagħad hekk kif tela' fil- gvern mhux talli ma baqax iħaffer għaż-żejt imma talli kompla jħaffer iktar 'l isfel.

Issa hawnhekk ta' min jgħid li persuni li jifhmu fit-tiftix taż- żejt qed jgħidu li l-possibbilta` li jinstab iż-żejt viċin Malta hija tajba ħafna u għalhekk huwa importanti li wieħed jieħu l-azzjonijiet kollha neċessarji.

Madanakollu sakemm jinstab iż-żejt jeħtieġ li naħdmu bil- għaqal u b'moħħna ħalli ma nkomplux inkabbru d-deficit strutturali ta' pajjiżna.

Ta' min ifakkar li meta kien hemm fil-gvern il-partit Laburista, l-Enemalta kienet iddeċidiet li tagħmel il-hedging, jiġifieri li tixtri l- prezz taż-żejt għal diversi snin bil-prezz li jkun qed jinbiegħ dakinhar li jkun ġie ffirmat il-ftehim, u tgħidx kemm kienu qalu affarijiet il-membri tan-naħa l-oħra meta kien ġie ffirmat dan il-ftehim!

Dan minkejja li kien fatt magħruf minn kulħadd li l-prezz taż-żejt kellu jisplodi 'l fuq, u fil- fatt hekk kif tela' fil-gvern il-partit Nazzjonalista qabad u ddeċieda li jibda jixtri ż-żejt bil-prezz tas-suq bil-konsegwenza li l-ftehim li kien sar fi żmien l-amministrazzjoni Laburista mhux talli ġie mwarrab imma talli anke setturi oħrajn, bħall-Air Malta, li kienu qed jitħajru jiffirmaw ftehim ta' hedging għall-fuel li kienu qed jixtru, iddeċidew li jkomplu jixtru bil-prezz tas-suq biex ma jmorrux kontra r-rieda tal-gvern Nazzjonalista.

X'kien ir-riżultat ta' dan kollu?

Ir-riżultat ta' dan kollu kien li komplejna nħaffru l-ħofra finanzjarja ta' pajjiżna għax ilkoll kemm aħna nafu kif splodew 'il fuq il-prezzijiet taż-żejt.

Fil-fatt jekk m'iniex sejjer żball il-prezz taż-żejt matul dawn l-aħħar għaxar snin qatt ma kien għoli daqskemm hu għoli llum.

L-istess ħaġa sar fir-rigward ta' l-aviation fuel biex minflok ma pprovajna nimlew il-ħofra finanzjarja tal-pajjiż komplejna nħaffruha.

U l-gvern preżenti kif qed jipprova jimla l-ħofra finanzjarja tal-pajjiż?

Huwa qed jipprova jimla l-ħofra finanzjarja tal-pajjiż billi qed jintaxxa lill-poplu dejjem iktar, u minkejja li suppost kellhom jorħsu 40,000 prodott bl-introduzzjoni tal-VAT, il-gvern spiċċa biex ħa lill-poplu Lm30 miljun f'VAT, f'income tax u f'taxxi oħra.

Kieku almenu l-gvern Nazzjonalista għaraf jibża' għal dawn il-Lm30 miljun fiha u ma fihiex, pero` l-gvern preżenti ddeċieda li jberbaqhom, bħalma berqaqhom, per eżempju, meta ddeċieda li għandna nixtru ż-żejt bil-prezz tas-suq, bil-konsegwenza li llum il-poplu qed ikollu jħallas iktar flus biex jingħata s-servizzi tad-dawl u l-ilma.

Issa meta fil-budget li jmiss il-gvern jerġa' jgħolli t-tariffi tad-dawl u l-ilma, se jgħidlu l-verita` lill-poplu, ċioe` li huwa kellu jgħolli dawn it-tariffi minħabba li ma kienx għaqli biżżejjed bil-konsegwenza li llum qed ikollu jixtri ż-żejt bil-prezz tas-suq?

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension biex tkun tista' tkompli tinstema'.

MIn qed jipproponi?

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nipproponi li l-Onor.

Michael Farrugia jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Michael Farrugia jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

Il-mozzjoni m'għaddietx.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, on a point of order.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, ġaladarba l-kelliema ta' l-oppożizzjoni m'humiex qed jingħataw extension minkejja li qed ikollhom iktar xi jgħidu, inħossni kostrett li nsejjaħ quorum.

MR SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Is-seduta ġiet sospiża fis-7.56 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Iktar rimarki?

L-Onor.

Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, jien persważ li l-membri kollha ta' din il-Kamra qed jaqblu ma' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Li ma naqbilx biss jien hu mal-prinċipju li hawnhekk se nwaqqfu awtorita` oħra.

Fil-fatt jien naħseb li anke l-poplu Malti u Għawdxi ddejjaq jisma' bit- twaqqif ta' iktar awtoritajiet.

Huwa veru li kien hemm bżonn li jitwaqqfu ċerti awtoritajiet, bħalma hi dik tat-trasport, biex b'hekk dak kollu li jaqa' taħt xi qasam partikolari jinġabar taħt kappa waħda, pero` meta din is-sena rajt li qed jitwaqqfu dawn l-awtoritajiet kollha bdew jidħluli ċerti flieles f'moħħi u bdejt nistaqsi lili nnifsi: Dan għaliex qed isir?

Mela l-gvern m'għandux biżżejjed nies biex jagħmlu x-xogħol li tagħmel awtorita`?

Hemm bżonn li nidħlu f'iktar spejjeż?

U għaliex qed ngħid li meta nwaqqfu awtorita` nkunu qed nidħlu f'iktar spejjeż?

Għax biss biss meta twaqqaf awtorita` tkun trid taħtar chairman, ...

U llum rajna fil-ħin tal-mistoqsijiet parlamentari kemm jitħallsu ċ-chairmen biex imexxu dawn l- awtoritajiet, u dan minbarra l-ispejjeż tal-karozzi u ta' perkaċċi oħra.

Biżżejjed ngħid li llum waqajna fl-assurdita` li chairman ta' kumpannija, li għandu ħafna u ħafna inqas responsabbilta` minn ministru, huwa mħallas it-tripplu ta' kemm hu mħallas ministru.

Għaliex qed ngħid li chairman ta' kumpannija għandu ħafna u ħafna inqas responsabbilta` minn ministru?

Għax in the long run huwa l-ministru li jrid imur quddiem il-poplu biex jgħid x'għamel u x'm'għamilx.

Jintqal ħafna dwar kemm għandhom salarji tajbin il- ministri, pero` ftit li xejn jintqal dwar kemm dawn il-ministri jkollhom jagħmlu sagrifiċċji biex imexxu l-oqsma li jkunu responsabbli minnhom 'il quddiem.

Mr Speaker, jien ma nistħix ngħid li meta kont responsabbli mill-qasam tal-posta kont sibt li wħud miċ-chairmen tal-bordijiet li kellna mwaqqfin lanqas biss kienu jafu x'inhu għaddej, u għalhekk hemm bżonn li l-ministri - u hawnhekk m'iniex qed nirriferi biss għall-ministri tal-lum, jiġifieri tal-gvern Nazzjonalista imma anke għall-ministri Laburisti li se jkollna iktar 'il quddiem - jaraw x'ikun qed isir sewwa sew fil-qasam li jkunu responsabbli minnu u ma jħallu lil ħadd jgħaddihom minn għajn il-labra.

Jien għandi kull rispett lejn iċ-chairmen, pero` huwa inaċċettabbli li chairman ma jkunx jaf x'inhu għaddej mill-qasam li jkun responsabbli minnu.

Per eżempju, fil-Gozo Channel Company Ltd. tant kellna chairmen irresponsabbli li wħud minnhom lejliet l-elezzjoni ffirmaw kuntratt li mbagħad kellu jitwekka bih il-gvern Laburista preċedenti.

Biżżejjed ngħid li dawn iċ-chairmen tant kienu irresponsabbli li lanqas biss indunaw li din il-kumpannija kienet falluta u li lanqas biss kien hemm biżżejjed flus biex jitħallsu l-pagi u l-bolol tal-ħaddiema.

Jien nistaqsi: Kif se nivvintaw li nwaqqfu awtorita` oħra dwar ir-riżorsi meta ħafna mir-riżorsi diġa' jaqgħu taħt ministeri oħrajn?

Issa jista' jkun li dan isir għax il-gvern tant huwa magħfus mill-Unjoni Ewropea li ma jistax iżomm in-nies tiegħu li dan ivvinta kappa oħra biex ikun jista' jdaħħalhom hemmhekk.

Jekk almenu n- nies li qed jgħidu li hemm żejda mal-gvern imorru jaħdmu ma' din l- awtorita` well and good, pero` jien ma nemminx li dawn se jingħataw ċans jerġgħu jmorru mal-gvern fi żmien sena biss imma nemmen li din il-unions se jużawha bħala lever billi jgħidu li s'issa għad ma sar l-ebda ftehim u li allura sakemm ikun lest il-collective agreement il-ħaddiema li jkunu marru jaħdmu ma' l-awtorita` għandu jkollhom dritt jerġgħu jmorru jaħdmu mal- gvern, anke jekk il-perijodu ta' sena jkun għadda.

Jekk dan hu l-każ, jien wisq nibża' li se jkun hemm ħafna li jmorru jaħdmu ma' din l-awtorita` sakemm jiksbu xi promotion u mbagħad jerġgħu jmorru jaħdmu lura mal-gvern.

Jien naħseb li din hija biss skuża sabiex inkunu nistgħu ndaħħlu jaħdem fl- awtoritajiet lil min irridu aħna, bħalma ġara fil-każ tal-freeport fejn nies li qatt ma kienu rreġistraw intbagħtu jirreġistraw għal xi drabi u mbagħad spiċċaw jaħdmu f'din il-kumpannija.

Dawn l-affarijiet ma jagħmlu unur lil ħadd, u hawnhekk irrid nagħmilha ċara li ġaladarba jerġa' jitla' fil-gvern il-partit Laburista dawn l-awtoritajiet kollha jridu jispiċċaw ħalli l-poplu Malti u Għawdxi ma jkomplix jiġi misruq.

Illum il-gvern Nazzjonalista qed jgħid lill-ħaddiem biex inaqqas minn dak li akkwista.

Jiġifieri aħna rridu nġibu lill-ħaddiema Maltin u Għawdxin fis-sitwazzjoni li kienu fiha qabel l-1971 fejn lanqas biss kienet teżisti l-minimum wage?

F'din is-sitwazzjoni se nġibuh lill-ħaddiem; li lanqas se jkollu dritt għall-vaganzi?

Jiġifieri dak kollu li rebaħ taħt gvernijiet Laburisti se nerġgħu neħduhomlu?

Mr Speaker, jien wieħed min-nanniet hawn ġew u niftakar li meta l-gvern Laburista kien iddeċieda li jagħti ċ-children allowance lill-ewwel tliet ulied biss, il-membri tan-naħa l-oħra kienu qalulna: Mela r-raba' wieħed bagħal?

Jien ngħidilhom: Ir-raba' wieħed bagħal x'jiġifieri?

Imma ara n- Nazzjonalisti qatt ma qalulu lill-poplu li huma ma jridux jafu b'children allowance imma jsemmu biss il-family allowance!

U dan għaliex?

Għax filwaqt li bil-family allowance il-gvern ikun jista' jagħti lill-poplu kemm irid għax din l-allowance tiġi kkalkolata skond il-means test, biċ-children allowance il-gvern Nazzjonalista kien marbut li jagħti kollox.

Issa hawnhekk hawn min iġib l-argument: Imma allura dak li jaqla' Lm20,000 fis- sena għandu dritt għaċ-children's allowance?

Dażgur li għandu dritt!

Jekk dak iħallas income tax iktar minni!

Issa ovvjament hawnhekk jien qed nirriferi għal min hu onest u jiddikjara kollox u mhux għal dak li ma juri xejn.

Ġaladarba għal kull Lm1 li qed inħallas jien huwa qed iħallas Lm2,000, min jaqla' Lm20,000 f'sena jkun qed jgħinni biex nibgħat lil uliedi l-iskola b'xejn u biex ninqeda mis-servizzi ta' l-isptar b'xejn.

Imma din ħadd mill-membri tan-naħa l-oħra ma qalhielu lill-poplu, bħalma ma qalulux li meta jitilgħu fil-gvern huma kienu se jkeċċu lill-ħaddiema ta' Kalaxlokk jew inkella li l-ħaddiema jridu jaġġustaw ruħhom.

X'iridu jgħidu biha li l-ħaddiema jridu jaġġustaw ruħhom?

Jiġifieri wara li l-ħaddiema u l-GWU iġġieldu tant biex iġibu l-ħin tax-xogħol għal 40 siegħa fil-ġimgħa issa se nġiegħluhom jibdew jaħdmu s-Sibt ukoll?

Għedtulu lill-poplu li fl- Ewropa qed jiġġieldu biex il-ħin tax-xogħol minn 40 siegħa jiqsar għal 35 siegħa?

U dan ifisser ukoll li l-ħaddiema se jitilfu l-leave?

Għajjattu tant intom biex takkwistaw il-voti meta neħħejna l-festi pubbliċi!

Fil- fatt intom wasaltu saħansitra biex għedtu lill-poplu li jekk kemm-il darba terġgħu titilgħu fil-gvern, se terġgħu tiddikjaraw il-festi pubbliċi li neħħa l-gvern Laburista bħala festi pubbliċi.

Ara l-festa ta' Corpus, għalkemm hija ikbar minn dik ta' San Ġużepp, il-gvern Nazzjonalista baqa' ma ddikjarahiex bħala festa pubblika.

Lanqas meta Kristu tela' s-sema ma ddikjaraha bħala festa pubblika!.

Issa r-reliġjon tagħna hija bbażata fuq Kristu u mhux fuq San Ġużepp jew fuq San Pietru u San Pawl, imma billi l- gvern Nazzjonalista kien jaf li jekk stess jiddikjara t-tifkira tat-Tlugħ ta' Kristu fis-Sema bħala festa pubblika ma kienx se jakkwista voti, huwa ddikjara bħala festi pubbliċi l-festa ta' San Ġużepp u ta' San Pietru u San Pawl!

Imma issa ħalli nkompli.

X'se ttellfulu iktar lill-ħaddiem?

(Interruzzjonijiet) Se jċedi?!

Mela ma jċedix il-ħaddiem!

Jien l-ewwel wieħed li lest li nċedi, pero` mbagħad mhux jiġi l-perit England u nagħtuh Lm172,000 talli għamel gozz bozoz jitfu u jixgħelu!

Jien lest li nċedi.

Aħna għal Malta għamilna daqstant sagrifiċċji!

Aħna għalhekk ma konniex inġibu ċikkulata minn barra; biex il-ħaddiem jaħdem, u dak iż-żmien għamilna ċerti restrizzjonijiet fuq id-dħul tat-televisions tal-kulur minħabba li ma kellniex flus.

Imma intom mhux hekk għedtulhom lill-ħaddiema!

(Interruzzjonijiet) Le, aħna m'għamilna l-ebda opra, imma meta fl-1987 intom tlajtu fil-gvern ħallejnielkom Lm500 miljun fil-Kaxxa ta' Malta biex imbagħad intom ħraqtuhom!

Dawn l-affarijiet għidulhom lill- ħaddiema!

(Interruzzjonijiet) Ara intom, wara li bnejtu l-power station ta' Delimara spiċċajtu f'sitwazzjoni fejn lanqas tistgħu tixtru spare parts għax il-kumpannija li xtrajtu l-makkinarju mingħandha spiċċat!

U mbagħad xi ngħidu għall-Gozo Channel?!

Meta qrajt il-kuntratt tal-Gozo Channel sibt li virga tal-welding tiswa 5c, u dan meta li kieku ħallejtuhom jaħdmuha l-ħaddiema tax-shipbuilding jew tad-dockyard kienet tiġi tiswa 2c.

Imma bl-agreement li għamiltu intom kellkom tixtru virga tal-welding bil- prezz ta' 5c, u dan meta l-kumpannija tixtriha bil-prezz ta' 1c5!

Dawn l- affarijiet imesskom tgħidulu lill-ħaddiem!

Mr Speaker, meta kont qed nipprova nirranġa l-Posta Ltd. u lill-Gozo Channel Company Ltd. is-Sur Gafa' kien iġibni fuq il-gazzetta fejn kien jgħid li l-ħaddiema għandhom breakdown u stress kbir fuqhom għax kienu għadhom ma jafux x'se jiġri fil-Posta Ltd.

Illum seħibkom Gafa' qed jgħidilkom u ġab fuq il-gazzetta li l-ħaddiema ta' Kalaxlokk għandhom breakdown u stress kbir fuqhom?

Mela niġu ngħidu li l-ħaddiema ta' Kalaxlokk marru tajjeb għax iġġelditilhom il-GWU!

L-union l-oħra kienet tgħajjarha tant lill-general workers union li m'hijiex qed tiġġieled għad- drittijiet tal-ħaddiema!

L-union l-oħra bejn l-1971 u l-1987 riedet li l- ħaddiem jaqla' Lm9 fil-ġimgħa, imma aħna minn Lm2.50 fil-ġimgħa lill- ħaddiem irnexxielna nagħtuh il-minimum wage u tajnih żieda ta' xi Lm4.

Imbagħad meta għamilna l-wagefreeze intom ħriġtu tgħajruna.

Fl-aħħar budget li għamel Dr Borg Olivier, Alla jaħfirlu, almenu kien onest u qal li huma se jħallu s-siġġijiet tal-gvern u m'humiex se jagħmlu budget għax fil- Kaxxa ta' Malta ma kienx hemm flus.

Mr Speaker, illum għaliex qed infaqqsu awtorita` oħra?

Mhux biex inħaddmu n-nies tagħna fiha, u biex inkunu nistgħu nwaqqfu chairman u vice- chairman ieħor?

Imbagħad lil dawn ma tkunx trid tagħtihom karozza wkoll u timlihielhom bil-petrol?

U kulħadd jaf x'kien qed jiġri ġaladarba kien hemm il-policy li meta ċ-chairman jew il-vice-chairman jispiċċa minn dik il- kariga jieħu l-karozza għal kollox; meta kienu jkunu waslu biex jispiċċaw kienu jibdlu l-karozza, allavolja l-oħra kienet tkun għadha f'sitwazzjoni tajba, biex b'hekk meta jispiċċaw minn dik il-kariga jkollhom karozza ġdida fjamanta..

Dawn l-affarijiet għedtuhomlom lill-ħaddiema?!

Ara meta għedt dawn l-affarijiet jien qamu l-irwiefen kollha u tgħidx kemm għajruni u qaluli li rrid inkisser dawk l-agreements!

Għalija dawn l-agreements m'huma xejn għajr biċċa karta u hekk kif nerġgħu nitilgħu fil-gvern - għax jien nemmen li llum il-ħaddiem fetaħ għajnejh - jien l-ewwel wieħed li mmur fil-konferenza ġenerali tal-partit u nitkellem fuq dan is-serq tal-poplu.

Issa ejjew ngħidu l-verita`; jien, għax jien chairman jew direttur, xi dritt għandi li meta nispiċċa l-kariga tiegħi nieħu l-karozza li nxtrat minn flus il-poplu?

Aħna l-membri parlamentari, li l-maġġoranza tagħna jkollna nħabbtu wiċċna kuljum man-nies, xi drittijiet għandna iktar minn ħaddieħor?

Xejn!

Allura mnejn safejn nagħtu dawn id-drittijiet liċ- chairmen u lill-vice-chairmen ta' l-awtoritajiet?

Issa daħlet drawwa oħra wkoll; tal-babysitter!

Issa hawnhekk m'iniex qed ngħid li qed nipprovdu babysitter għal dik il-mara li qed ikollha bilfors toħroġ taħdem biex tlaħħaq mal-ħajja, tafux!

Ara dik, lit-tfal tagħha jkollha tħallihom għand ommha jew f'xi nursery!

Hawnhekk qed nirriferi għaċ-chairmen.

Ara għal dawn, għandna flus!

Għax-xjuħ u għall-morda m'għandniex!

Imbagħad ix-xjuħ imorru l-ispiżerija tal-gvern għall-pilloli u jgħidulhom li m'għandhomx!

Mr Speaker, jien nistaqsi: L-awtorita` li se nwaqqfu x'riżorsi se tieħu ħsieb?

Mela hemm bżonn awtorita` biex nieħdu ħsieb ir-riżors ta' l-ilma?

Xi ħadd min-naħa l-oħra tal-Kamra qal li aħna m'għandux għalfejn ikollna nkwiet fuq l-ilma għax din is-sena għamlet xita biżżejjed.

Huwa veru li din is-sena għamlet xita biżżejjed, imma issa x-xita ilha li waqfet minn Marzu!

Forsi se nwaqqfu din l-awtorita` minħabba t-tiftix taż-żejt.

Mela tajjeb; il-membri tan-naħa l-oħra kienu jgħidulna li m'hawnx żejt u issa huma qed iwaqqfu awtorita` biex isibu ż-żejt!

Imma ejjew ngħiduha kif inhi: Biex insibu ż-żejt hemm bżonn inwaqqfu awtorita`?

Biex insibu ż- żejt huwa biżżejjed li jkollna bniedem ta' l-affari tiegħu li jiftiehem mal- kumpannija li tkun se tħaffer, ...

Hekk isiru l-affarijiet u mela nwaqqfu awtorita`!

Biss biss iċ-chairman ta' din l-awtorita` ma jistax ikun li jifhem f'kull riżors li għandna f'pajjiżna!

Possibbli li fil-pajjiż m'għandniex nies kapaċi biżżejjed biex isibu l-ilma?!

Il-bdiewa ma kellhom l-ebda awtorita', imma kollha ħaffru u rnexxielhom isibu l-ilma!

Din l- istorja tixbah lill-ħabiba tiegħi l-awtorita` ta' l-ippjanar, li biex nagħmel tieqa rrid inġib 10,000 perit bil-konsegwenza li din it-tieqa tiġi tiswini iktar minn blokk bini.

U ejjew ma nkomplux indaħħku n-nies bina!

Meta nkun se nikkonkludi dan id-diskors se ngħid għaliex qed jitwaqqfu dawn l-awtoritajiet kollha.

Mr Speaker, din id-darba lill-partit Laburista ħadd m'hu se jagħmillu bsaten fir-roti meta jerġa' jkun fil-gvern.

Dan mhux qed ngħidu b'xi forma ta' theddid imma qed ngħidu sempliċement għax aħna biss nafu minn xiex għaddejna u mhux beħsiebna nerġgħu ngħaddu minn dan il-martirju.

Fl-Air Malta kien hemm loaders li kienu ilhom jaħdmu hemm sena sħiħa u għax kienu għadhom casual ġew imkeċċija - għax kumbinazzjoni nstab li dawn kollha ma kenux tajbin! - biex daħal minflokhom ħaddieħor.

Mr. Speaker, għalhekk qed inwaqqfu din l-awtorita` llum?

Jien nixtieq inkun naf kemm se timpjega nies din l-awtorita`.

Jew huwa l-ministru li se jiddeċiedi kemm se jidħlu nies ma' din l-awtorita`?

U kemm se jkun imħallas iċ-chairman tagħha din?

Nixtieq li jgħiduli wkoll fejn se naslu billi nwaqqfu din l-awtorita`.

Jiġifieri l-għada li titwaqqaf din l- awtorita` se nsibu ż-żejt u se jibda jkollna ilma biżżejjed?

X'riżorsi għandna iktar f'pajjiżna?

Forsi l-ġebla Maltija?

U ejjew ma noqogħdux nidħku bin-nies!

Naħseb li dalwaqt se ngħidulhom li se nibdew infittxu d- deheb, ir-ramm u ċ-ċomb ukoll!

Meta l-poplu jisma' li se nwaqqfu awtorita` dwar ir-riżorsi n-nies min jaf kemm jaħsbu li għandna riżorsi!

Naturalment imbagħad lil din l-awtorita` nagħmlulha ċ-chairman, il-vice-chairman, is- segretarju tal-bord, ...

Insomma, bejn wieħed u ieħor din l-awtorita` se tqum lill-gvern mat-Lm80,000.

Imbagħad ovvjament lil din l-awtorita` nkunu rridu nsibulha uffiċċju wkoll, jiġifieri lill-gvern se tiġi tiswih mat-Lm3 miljun.

U mbagħad liċ-chairman ma nkunux irridu nagħtu lilu u lill-mara daqsxejn ta' karozza?

Imbagħad ma nkunux irridu nagħtuh it-telecell ukoll?

U ta' taħtu ma jkunux iridu telecell ukoll biex ikunu jistgħu jkellmuh?

Qed ngħidulu lill-poplu Malti u Għawdxi li qed inwaqqfu dawn l-awtoritajiet biex inkunu nistgħu nimpjegaw lin-nies tagħna?

Ovvjament issa l-membri tan- naħa l-oħra kollha se jqumu jmeruni u jgħiduli li f'din l-awtorita` se jiddaħħlu jaħdmu anke nies Laburisti.

Issa meta titwaqqaf din l-awtorita` għiduli kemm daħlu nies Laburisti f'din l-awtorita`.

Huwa veru li għall- ewwel se nibagħtu lill-ħaddiema tal-gvern hemmhekk, pero` mbagħad nibdew nipprovaw indejquhom ħalli jmorru minn fejn ġew u b'hekk inkunu nistgħu ndaħħlu lin-nies tagħna, bħalma sar fl-awtoritajiet l-oħra!

Biex lili ma jħallunix fil-Medserv Ltd., lil dak li poġġew minfloki ma tawhx il-kariga ta' general manager, kif kont jien, imma biddlulu n-nomenklatura għal managing director.

Ikun interessanti jekk wieħed isemmi wkoll x'kien jgħid il-kuntratt ta' dan il-managing director, u din hija xi ħaġa li qatt ma nkitbet fl-ebda kuntratt.

Fil-fatt dan il-kuntratt kien jgħid li jekk il- managing director, għal xi raġuni jew oħra, jirriżenja, dan għandu jieħu somma, anke jekk ikun irriżenja minn jeddu.

Issa mill-qorti rriżulta, wara dak il-gideb kollu li sar, li lili mhux il- bord jew iċ-chairman tal-Medserv Ltd. keċċewni imma l-ministru qalilhom biex ikeċċuni.

Hawn jien nistaqsi: B'dan il-mod se naħdmu fl-awtoritajiet li nwaqqfu?

Din hi s-serjeta` kollha?!

Semmejt il-każ tiegħi għax minkejja li ili 14-il sena niġġieled, il-każ tiegħi ma jsemmih ħadd.

Ara min kien segretarju u tkeċċa, lil dak tajnieh Lm40,000!

(Interruzzjonijiet) Lil Meilak?!

Inti lil Meilak biss issemmi?!

Lil Grima ma ssemmihx?

Dak ma seraqhomx?

Lil Meilak qed issemmi?!

Lil Meilak intom ridtu tkeċċuh bilfors!

(Interruzzjonijiet) Ara intix kapaċi tiġġustifika għaliex keċċew lili!

(Interruzzjonijiet) U mela agħlaq ħalqek għax jien fuqi nitkellem.

Dawn huma l-affarijiet li rridu ngħidulu lill-poplu u mela biex jaġġusta ruħu!

X'jaġġusta jaġġusta!

Dak li rebaħ il-ħaddiem, dan rebħu għax kien kapaċi jiġġieled għad-drittijiet tiegħu.

Ara qabel ma tela' l-gvern Laburista fl-1971, imkien ma kienet titħaddem il- policy li l-ħaddiem għandu jaħdem biss 40 siegħa fil-ġimgħa.

(Interruzzjonijiet) Inti għandek kuraġġ tgħidilhom lill-ħaddiema tax-xatt li se jispiċċaw?

Għidilhom li se jispiċċaw meta tkun Ħal Qormi, u għidilhom li anke l-wirt se jneħħulhom għax qed jgħidu li m'għandhomx dritt għalih!

Għidilhom ukoll li jekk jistrajkjaw intom se ġġibulhom lil tat- Texaco biex jaħdmu minflokhom!

Għidilhom li issa reġgħu ġejjin bħalma kienu qabel; f'idejn il-foreman, u li l-foreman iħaddmek biss jekk tagħtih xi tiġieġa jew xi ħaġa oħra!

Sa l-1971 il-ħaddiem tax-xatt ma kellu xejn, imma lil dan m'għamilnielu l-ebda awtorita`.

(Interruzzjonijiet) Intom iż- żgħar kollha tidħku, imma tidħku għax ma tafux mil-liema martirju għadda l- ħaddiem Malti!

Il-ħaddiem Malti la kellu awtoritajiet, la kellu pensjoni, la kellu bonus u lanqas kellu children's allowance, li issa intom se tneħħuhielu.

Tgħid il-bonus se tneħħuhulu wkoll lill-ħaddiem?

Meta l- partit Laburista ta lill-ħaddiem Malti u Għawdxi Lm8 bonus kien hawn wieħed f'dan il-parlament - illum dan l-individwu huwa mejjet u allura m'iniex se nsemmih b'ismu - li qalilna: Kif se tkissruh pajjiż!

Imbagħad qam sieħbu ta' ħdejh u qalilna: Imma dan il-bonus għamiltuh għall-ħaddiema tal-gvern biss!

U l-ħaddiema l-oħra kif se jeħduh?

Madanakollu bis-saħħa tal-GWU il- ħaddiema kollha ħaduh.

Tajjeb li wieħed ikun jaf li qabel ma kienx hawn unions ħlief il-GWU, imbagħad il-partit Nazzjonalista vvinta l-MAS biex ikisser lill-GWU u mbagħad twaqqfet ukoll l-UĦM.

Mela l-UĦM ma messhiex fetħet ħalqha u qalet lill-gvern Nazzjonalista biex ma jneħħi l-ebda benefiċċji?

(Interruzzjonijiet) Possibbli, Onor. Hyzler, li l-UĦM lesta li tikkoopera miegħek u tneħħi l-benefiċċji lill-ħaddiema?!

Il-UĦM imissha tkun ta' l-affari tagħha biżżejjed u tqum tgħid lill-gvern Nazzjonalista li ma taqbilx miegħu.

U mela jiġi jgħidli li se jneħħili l-leave?!

Iss, tajjeb ukoll!

Mela jien biex nixtri dari nagħmel id-dejn għax b'Lm70 fil- ġimgħa jidhirli li nkun nista' naqta' d-dejn filwaqt li nitma lill-familja, nilbes diċenti u jkolli karozza, u mbagħad jiġi l-gvern u jgħidli: Issa minn Lm70 se tibda taqla' Lm30!

Imma dan x'jiġifieri?!

Imbagħad jiġi jħallasli d-dejn il-gvern?!

Ibdewha intom l-avukati, it-tobba u l- professuri din!

U mbagħad dan kollu biex taħtru chairman t'awtorita` u tipprovdulu s-servizz ta' nanny u ta' xufier!

Għaliex ma tħallsux lill- ħaddiema ta' Kalaxlokk minflok ma tagħtu t-telecells liċ-chairmen?

Għaliex ma tħallsux lill-ħaddiema ta' Kalaxlokk minflok ma tagħtu liċ-chairmen il- karozza bil-petrol b'kollox u l-allowance biex taparsi jitla' Għawdex għax- xogħol u mbagħad jitla' biex jieħu vaganza?!

Ara issa ħriġna niftaħru li qasmu iktar nies bejn Malta u Għawdex minn kemm kienu qasmu fi żmien il- gvern Laburista, qisna skoprejna l-Amerka!

L-Onor.

Debono aħjar tgħidilna li minkejja li Posta Ltd. saret kumpannija privata, huwa l-poplu Malti u Għawdxi li jrid iħallas id-dejn li ħalliet din il-kumpannija!

Anke l-Gozo Channel company Ltd. hija kumpannija privata, pero` huwa l-poplu Malti u Għawdxi li jrid iħallashom il-Lm50 miljun u mhux il-kumpannija!

Mela lill-Gozo Channel mhux il-gvern irid jagħmlilha l-letter of comfort, bħalma se jagħmel lil din l-awtorita` li se nwaqqfu?!

Dawn huma l-affarijiet li rridu ngħidulu lill-poplu!

U mela niġu ngħidulu li se nwaqqfu awtorita` dwar ir-riżorsi?!

L-ewwelnett aħna x'riżorsi għandna?!

Forsi l-ilma?!

Allura se nonfqu dawn il-miljuni ta' liri kollha biex tieħu ħsieb l-ilma?

Mela l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma x'inhi tagħmel?

Allura se nwaqqfu awtorita` ġo korporazzjoni?

Jiġifieri issa se nwaqqfu awtorita` fl-awtorita` ta' l-ippjanar ukoll?!

(Interruzzjonijiet) Għandkom raġun tidħku għax kieku anke jien nidħak!

X'ma tidħkux; dħaktu daħka bih bħal dik lill-poplu!

Imisskom ma tidħkux; lill-poplu twegħduh lil Alla u mbagħad lanqas lix-xitan ma ssibulu!

Dan għandna ngħidulu lill-poplu u mela li għandna nnaqqsu l-benefiċċji!

Jekk tridu, naqqsuhom il-benefiċċji, imma l-aqwa li jitnaqqsu l-benefiċċji ta' kulħadd!

Per eżempju, l-ewwel jien irrid nara liċ-chairmen imorru d-dar b'tal-linja u mhux bl-air-conditioner fil-karozza filwaqt li lill-ħaddiema dejjem ngħidulhom biex jaħdmu iktar għax inkella nnaqqsulhom il-benefiċċji!

Allaħares ma kenitx il-general workers union għall-poplu Malti u Għawdxi għax kieku dan għadu mfarrak u imkisser sal-lum!

Biżżejjed ngħid li kieku ma kienx għall-GWU u għall-partit Laburista, illum pajjiżna m'għandux skejjel b'xejn, li kieku ma kienx għall-GWU u għall-partit Laburista, ...

U tistgħu tgħajruna miżżewġin u poġġuti kemm tridu!

Aħna interess wieħed għandna; li lill-ħaddiem intellgħuh dejjem 'il fuq.

Mela f'liema sitwazzjoni triduh lill-ħaddiem intom?!

Fis-sitwazzjoni li kien meta konna naħdmu fil-Malta Rubber Ltd., quddiem forn b'Lm4 fil-ġimgħa?

Kieku ma kienx għall-GWU illum il-ħaddiema lanqas vacation leave u sick leave m'għandhom!

Dawn l-affarijiet irridu ngħidulu lill-ħaddiem u mhux li se nwaqqfu awtorita` dwar ir-riżorsi!

Konna ngħajruhom tant lill-pajjiżi komunisti li mħallsin bis-soldi u li jmorru bil-kupun!

Allura aħna hekk se nġibuhom lill-ħaddiema Malti u Għawdxin issa; bil-kupun?

Jien niftakar li meta l-partit Laburista kien neħħa r-ration fl-1972, tgħidx kemm kien hemm twerżiq u għajjat, u dan meta kulma kien hawn bir-ration kien l-għaġin, iz- zokkor, il-ħobż, iż-żejt u s-sapun!

Kienu jgħidulna: Se toqtluh bil-ġuħ lill-poplu Malti u Għawdxi!

Imessna waqqafna awtorita` wkoll dak iż-żmien biex inneħħu r-ration!

Insomma, Mr Speaker, jien xejn ma ħadtha bi kbira li l-Onor.

Hyzler qal li għandna nnaqqsu l-benefiċċji tal-ħaddiema għax taħt il-gvernijiet Nazzjonalisti l-ħaddiem qatt ma ngħata benefiċċji.

Per eżempju, meta kontu tgħajruna matul il-leġislatura preċedenti minħabba li daħħalna 50ċ miżata għal kull riċetta li ssir għal pilloli b'xejn, intom lill-poplu m'għedtulux li qabel ma tela' l-gvern Laburista ta' l-1971 kulmin kien ikun qed jiġi rikoverat fl-isptar kien ikollu jħallas 50ċ kuljum.

Qed nara lit-tabib kollega tiegħi jidħak, u għandu raġun jidħak!

Ikun tajjeb jekk lil dan il- kollega tiegħi nfakkru li kien il-gvern Laburista li neħħa l-mard tas-sider u l-lebbra minn Malta.

Ara li kieku dak iż-żmien kien hemm fil-gvern il- partit Nazzjonalista, dawn in-nies żgur li kienu jmutu!

(Interruzzjonijiet) Inti ma tiftakarx għax kont għadek żgħir, imma kien il- gvern Laburista li bagħat lil dawn il-morda l-Awstrija u l-Isvizzera u ġabhom imfejqin.

Kien il-gvern Laburista wkoll li meta tela' fl-1971 neħħa dak il-ħmieġ li kien hemm l-Imgieret u ma ħalliex dik is-sitwazzjoni li kien hemm fejn lill-imġiddmin kienu jsakkruhom u jitimgħuhom bħall- annimali.

(Interruzzjonijiet) Bħala tabib inti jmissek tafhom dawn l- affarijiet!

Ara dak iż-żmien il-gvern Laburista kien irnexxielu jagħmel dan kollu mingħajr ma jwaqqaf awtoritajiet.

Kien il-gvern Laburista wkoll li lill-ħaddiema tax-xatt iffissalhom il-ħinijiet tax-xogħol tagħhom għal 40 siegħa fil-ġimgħa u ordna li jibdew jaħdmu huma fil-portijiet.

Ara l- partit Nazzjonalista lill-ħaddiema tax-xatt kien jgħidilhom: Intom qed tkissru lil Malta!

Mhux veru; il-ħaddiem tax-xatt qatt ma kisser lil Malta, anzi bis-saħħa tiegħu u tat-tarznari l-ħaddiem Malti rebaħ dak li għandu llum; fosthom l-40 siegħa xogħol fil-ġimgħa, il-pensjoni, is-sick leave, l-injury leave, ...

Din hi l-istorja tal-partit tal-ħaddiema, u issa toqogħdux tgħajruna bil-vjolenza.

Jekk tridu titkellmu fuq il- vjolenza, nitkellmu u ngħidu min kien jagħmel il-vjolenza!

L-ebda ħaddiem fid-dinja kollha ma rebaħ xejn mingħajr ma ġġieled.

Jien kont ħaddiem u naf x'jiġifieri li tkun ħaddiem.

Jien ħdimt ukoll bil-lejl, u naf ukoll x'jiġifieri kemm ibati ħaddiem bil-lejl.

Jien ħdimt ix-xatt u naf kemm ibatu l-ħaddiema tax-xatt.

Jien ħdimt il-Forsheda (Malta) Ltd. quddiem il- fran u naf x'jiġifieri taħdem fil-fran fis-sħana t'Awissu għal Lm4 fil- ġimgħa.

Kienu l-gvern Laburista u l-GWU li tellgħu lill-ħaddiema 'l fuq, u dan mingħajr ma waqqfu l-ebda awtorita`.

Meta l-ħaddiem iġġieled fis-sette giugno l-ewwel kulħadd mar jinħeba u mbagħad kulħadd ġie jirkeb minn fuq dahar il-ħaddiem għax dakinhar il-professjonisti u s-sinjuri ma ġġieldux.

Anke meta ġġieled għall-ħelsien fl-1958 - li issa l-membri tan-naħa l-oħra jridu jerġgħu jbigħu lill-Ewropa - il-ħaddiem iġġieled mingħajr ma qagħad iwaqqaf l-awtoritajiet.

Il-ħaddiem Malti huwa intelliġenti, u ma tagħtuhx tort li reġa' tella' lilkom għax intom wegħdtuh lil Alla jiżfen.

Intom tafu x'intom tgħidulu lill-ħaddiem Malti?

Li se nagħmlu welfare state, jiġifieri se mmorru nħabbtu l-bibien, nittallbu u min jiftħilna jgħidilna "Alla jgħinek", bħal dak li qallu li lil uliedna se nitimgħuhom lil "Alla jgħinek".

Tafu x'imissna ngħidulu lill-ħaddiem?

Li din l-awtorita` li qed inwaqqfu se nwaqqfuha biex inpaxxu erbgħa min-nies.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu llum huwa konferma ta' kemm il-gvern preżenti għadu jemmen li l-unika soluzzjoni biex pajjiżna jimxi 'l quddiem hija billi nżidu iktar taxxi fuq il-poplu u iktar spejjeż fuq l-amministazzjoni tal-Gvern, f'dan il-każ fuq it-tmexxija tar-riżorsi ta' pajjiżna.

Dan jistona ħafna mas-sitwazzjoni li qed jiffaċċja l-gvern bħalissa.

X'inhi din is-sitwazzjoni, Sur President?

Huwa fatt li ma jista' jinnegah ħadd li teżisti sitwazzjoni fejn il-gvern, hu min hu, ma jiflaħx għall-ispiża tas-sorsi ta' l-enerġija tad-dawl u ta' l-ilma, u l-vittmi ta' din is-sitwazzjoni huma l-pensjonanti, in-negozjanti ż-żgħar, dawk in-nies li jaqgħu taħt il-middle u l-lower class u r-romol, li ma jistgħux ilaħħqu mal-kontijiet tad-dawl u l-ilma li qed jirċievu.

Mr Speaker, naturalment hemm problemi oħra li huma marbuta mas-sors ta' l- enerġija tad-dawl u l-ilma u li l-poplu qed jilmenta dwarhom.

Per eżempju, filwaqt li l-bieraħ u llum aħna konna qed nagħmlu dan id-dibattitu, il- provvista tad-dawl f'pajjiżna kienet sospiża f'diversi lokalitajiet.

Uħud mir-residenti tar-Rabat u tal-Mosta informawni li huma kellhom il-provvista tad-dawl sospiża għal sigħat twal.

Madanakollu llum il-gvern minflok m'hu qed jiġi hawnhekk u qed jiffaċċja din ir-realta` billi jipprovdi servizzi iktar garantiti u billi jagħraf li l-poplu Malti u Għawdxi ma jiflaħx iħallas il-kontijiet tad-dawl u l-ilma li qed jirċievi, huwa ġie jiffilosofizza t-twaqqif t'awtorita` oħra li suppost għandha twettaq ir- regolarizzazzjoni ta' dawn is-sorsi ta' l-enerġija.

Sieħbi l-Onor.

Debono Grech għamel sew li matul id-diskors tiegħu semma x'kiseb il-ħaddiem matul is-snin u l-gvern għamel ħażin li minflok ma ħares lejn il-bżonn urġenti li s-soċjeta` tagħna teħtieġ, qed iħares lejn id- direzzjoni politika li jsieħeb lil Malta fl-Unjoni Ewropea, anke jekk jaf li biex iħares lejn din id-direzzjoni qed ifalli.

Biżżejjed ngħid li biex jipprovdi s-sors ta' l-enerġija tad-dawl u l-ilma, il-gvern preżenti qed ikabbar id-deficit minn sena għall-oħra bil-konsegwenza li issa l-piż m'hux qed jinħass biss mill-amministrazzjoni tal-gvern ċentrali imma mill-poplu kollu.

Imbagħad il-membri tal-gvern qed jiġu hawn u minflok ma qed jipprovaw jindirizzaw dawn il-problemi qed imorru għal sistemi ta' standards li dawk in-nies li jsejħu lilhom infushom intellettwali qed isejħulhom macro.

Issa jien m'iniex se noqgħod nispjega xi tfisser "macro" - dan se nħallih għal min jemmen li aħna rridu mmorru mis-sistema li għandna għal sistema ikbar - imma għallinqas spjegawlu lill-poplu li llum biex insostnu l-istandards tagħna fallejna u li għandna gvern li ma jafx minn fejn se jġib il-finanzjament li għandu bżonn biex jipprovdi s-sorsi ta' enerġija tad-dawl u l-ilma f'pajjiżna.

Madanakollu llum il-gvern qed jgħidilna: Tinkwetawx, imma aħna t-tariffi tad-dawl u l-ilma se nkomplu ngħolluhom għax nemmnu li għandna bżonn li minn karozza mini minor għal karozza rolls royce.

Hawnhekk qed insemmi l-karozzi għax il-gvern l-istess ħaġa qed jgħidilna għall-karozzi; qed jgħidilna biex nixtru karozzi aħjar filwaqt li hu m'huwiex qed jirranġalna t-toroq.

Il-gvern preżenti qed iħeġġiġna biex ngħollu l-istandards tagħna filwaqt li hu m'huwiex qed jirrikonoxxi l-problema fattwali li għandu ma' wiċċu l-poplu, ċioe` dik li ma jiflaħx iħallas il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, imma qed jiġi f'dan il- parlament biex jindirizza l-aġenda li qed timponielu l-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, aħna nafu li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jiġi mressaq quddiem dan il-parlament biex pajjiżna jirregola l-qafas leġislattiv tiegħu ħalli jkun konformi ma' l-acquis communitaure.

Ara mbagħad il-problemi veri u l-aġenda vera li għandna bżonn nindirizzaw u li l-poplu qed jistenniena li nitkellmu fuqha hawn ġew qed tiġi sparpaljata.

L-importanti hu li issa qed infaqqsu awtorita`, li f'din l-awtorita` mhux qed ikun hemm ir-rappreżentanza tal-konsumatur u li aħna komdi.

Imma skużi, il-poplu mhux dan qed jistenna mingħandna imma li nfehmuh iswed fuq l-abjad x'se nagħmlu biex minflok ma nżidulu l-ispejjeż iktar billi nwaqqfu dejjem iżjed awtoritajiet, nindirizzaw il-kriżi serja li għandna fis-sorsi ta' l-enerġija tad-dawl u l-ilma.

Jien m'għandix dubju li l-membri tan- naħa l-oħra m'humiex se joqogħdu jiddiskutu l-operazzjoni ta' l-awtorita` li se nwaqqfu, jiġifieri nafu li dan il-parlament qiegħed ukoll iċaħħad lilu nnifsu milli jiddiskuti prinċipju u sitwazzjoni importanti ħafna, ċioe` s-sors ta' l-enerġija tad-dawl u l-ilma.

Imbagħad, Mr Speaker, wieħed irid iżomm quddiem għajnejh ukoll l-operat tal-gvern matul dawn l-aħħar 20 xahar.

Jekk kellha ssir xi ħaġa matul dawn l-aħħar 20 xahar biex ikollna management aħjar f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-iżvilupp rurali ta' pajjiżna, wieħed kien jistenna li l-gvern kien se jwettaq politika li tabilħaqq tindirizza diversi proġetti, speċjalment f'dak li hu l-ippriżervar ta' l-ilma ġieri.

Għaliex jinħass dan il-bżonn?

Għax huwa fatt innegabbli li matul dawn l-aħħar 20 sena nqerdu ħafna sistemi li kienu indirizzati biex ikun hemm ċertu management fil-water catchment.

Jien naħseb li ma nkun qed nikxef l-ebda sigriet lanqas jekk ngħid li nqerdu ħafna mis-sistemi tal-kanali ta' l-ilma ġieri li kienu jeżistu fil-kampanja, li nqerdu ħafna mill-ħitan tas-sejjieħ fil-kampanja u li nqerdu ħafna mill-ispieri u mill-bjar li kienu jilqgħu l-ilma ġieri.

Jien ġej mil-lokal tar-Rabat u naf li matul dawn l-aħħar 20 sena numru ta' familji li kienu mdorrijin jużaw il-bjar u l-ispieri tagħhom illum spiċċaw ma jużawhomx għax huma kkontaminati.

Jien naħseb li m'hemmx għalfejn noqgħod insemmi kull diffikulta` li għandhom iż-żoni rurali ta' pajjiżna biex jirrealizza li hemm bżonn li jsir iktar studju dwar kif jistgħu jinstabu r-rimedji meħtieġa f'dan il-qasam.

Hawnhekk ikun tajjeb jekk inqabblu x'sar matul l-20 xahar li għamel fil-gvern il-partit Laburista preċedenti u x'għamlu l-gvernijiet Laburisti ta' qabel ma' dak li sar matul l-aħħar 20 xahar ta' gvern Nazzjonalista.

Mr Speaker, nibda biex inqiegħed fuq l-Mejda tal-Kamra rapport li deher f'rivista prominenti Mediterranja li titkellem dwar l-ekonomija, l- agrikoltura u l-ambjent fir-reġjun tal-Mediterran.

Ta' min jgħid li din ir- rivista, li proprju ħarġet fix-xahar ta' Diċembru tas-sena li għaddiet, tkellmet dwar il-genetically modified organisms and specific quality products in Europe, dwar il-marketing of organic food in the Mediterranean, dwar the demand for red meat, poultry and fish in Tunisia u dwar il- hydraulic management and environmental restoration of Chadwick Lakes in Malta.

Bil-permess tal-Kamra, jien se nqiegħed din ir-rivista fuq il-Mejda tal-Kamra biex nikkonferma l-importanza li għandu dan il-proġett, mhux biss għal pajjiżna imma anke għal dak li qed jiġri fil-pajjiżi ta' madwar ir- reġjun tal-Mediterran.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva) Il-permess ingħata.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Artiklu intitolat "Hydraulic management and environmental restoration of Chadwick Lakes in Malta" li deher fil-pubblikazzjoni "MEDIT – Prospettive e Proposte Mediterranee - Rivista di economia, agricoltura e ambiente" datat Diċembru 1999, u kopja ta' mistoqsija parlamentari numru 12251 tas-17 ta' Jannar 2000 dwar laqgħat taċ-CHEAM.

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, niġbidlek l-attenzjoni li sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Iva, Mr Speaker.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

KUMITATI PERMANENTI

ONOR.

TONY ABELA (President tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Mr Speaker, nirrapporta l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Artiġjanat - Abbozz Nru 72 - mgħoddi mill-Kumitat għall- Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi b'emendi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Issa sar il-ħin għall-aġġornament.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament tal- Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa, 21 ta' Lulju 2000, fis-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Għaqdiet Koperativi.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Awtorita' ta' Malta dwar ir-Riżorsi - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' ta' l-Istatistika ta' Malta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Artiġjanat – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Mr Speaker, f'dan l-aġġornament nixtieq nitlob lill- ministru konċernat jagħmilli jikkjarifikali fuq xi fatti li nġiebu a konjizzjoni tiegħi.

Jidher li erbat ijiem wara l-elezzjoni ta' l-1998, li fiha l-Partit Nazzjonalista reġa' ħa l-gvern f'idejh, kien hemm manuvrar fil-Bank of Valletta li fl-agħar ipotesi jista' jiġi definit bħala ħmieġ u fl-aħjar ipotesi juri nuqqas ta' etika u irregolarita'.

X'inhuma dawn il- fatti?

Mr. Speaker, l-istorja bdiet fl-1994 meta l-Bank of Valletta kien għamel kawża għas-somma ta' madwar Lm542,000 kontra l-allura kumpannija Planka Limited.

Din il-kawża kienet intrebħet fis-27 ta' Jannar, 1994 imma madankollu ma sarux xi sforzi biex il-bank jesegwixxi dik is-sentenza.

Fl- 1995, din il-kumpannija, li kien jisimha Blanca Limited bidlet isimha u sadanittant sar jisimha Mixer Limited.

Is-shares ta' Mixer Limited inxtraw minn kumpannija oħra li jisimha Asset Investment Limited.

Mr. Speaker, aktar tard nitlob il-permess biex inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l- kuntratt ta' akkwist ta' din is-soċjeta'.

So far so good pero' ġara li fid- 9 ta' Settembru, 1998 fil-Bank of Valletta saru żewġ kuntratti interessanti ħafna - u saru t-tnejn flimkien dawn - li fl-opinjoni tiegħi fl-aħjar ipotesi jagħtu lok għal suspett.

Fl-ewwel kuntratt Mixer Limited ittrasferiet il-proprjeta' tagħha kollha lil kumpannija oħra li jisimha Mixer Concrete Works Limited.

Nitlob il- permess biex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratt relattiv.

Inzerta li l-proprjetarji ta' Mixer Concrete Works Limited huma l-istess azzjonisti li kienu tal-kumpannija l-oħra, jiġifieri Mixer Limited.

U għal dan il- għan allura nesebixxi d-dokumenti D, E u F li huma estratti mill-memorandum and articles of association relattivi.

Dakinhar stess sar kuntratt ieħor fejn il-Bank of Valletta ħareġ loan ta' Lm737,000 u overdraft facility ta' Lm100,000 lil Mixer Limited.

Dan sar dakinhar stess li Mixer Limited spiċċat mingħajr lanqas sold fil-kont jew biċċa proprjeta'.

Huwa veru li l- kumpannija ġdida Mixer Works Limited daħlet garanti għal dan is-self pero' x'inhuma r-rimarki tiegħi fuq dan kollu?

Mr. Speaker, dwar dan hemm żewġ ipotesi.

L-ewwel ipotesi hi li dan is- self ma kienx self ġdid imma kien novazzjoni, jiġifieri agreement ġdid li assomilja ġo fih l-ewwel dejn li semmejt qabel u li kien hemm sentenza tal- qorti fuqu.

F'dan l-istadju rrid insemmi x'tgħid il-liġi fuq novazzjoni.

Il- liġi tagħmilha ċara li biex ikun hemm novazzjoni din trid tkun espliċita u l-kuntratt u d-debitu l-antik irid jiġi addirittura kkanċellat.

Mela l-liġi tagħmilha ċara x'inhuma r-rekwiżiti biex inti jkollok novazzjoni.

Issa ejja ngħidu li ma kienx hemm novazzjoni.

X'jirriżulta mill-artiklu 1181 tal-Kodiċi Ċivili jekk ma kienx hemm novazzjoni?

L-ewwelnett mill- istatement tal-bank "Dok.

Y" ma tantx se nitgħallmu wisq imma min tani l- informazzjoni tani wkoll statement għax irriżulta li ftit qabel ma sar dan il-kuntratt kien hemm avvanz ta' xi flus.

Issa jekk ma kienx hemm novazzjoni, allura x'ġara?

Allura l-bank ippermetta li jsir transfer minn kumpannija għal kumpannija oħra magħmula mill-istess nies u reġa' ta loan kbir ta' 'l fuq minn Lm700,000 plus overdraft ta' Lm100,000.

Sa ċertu punt s'hawnhekk il-bank huwa salvagwardjat, għaliex il-proprjeta' li ġiet trasferita ġiet valutata għas-somma ta' Lm700,000, pero' ta' min igħid li f'dak il-kuntratt hemm ukoll kanċellament ta' dawk 'il fuq minn Lm540,000 li l-bank diġa' kellu sentenza favur tiegħu dwarhom u allura ġie svestit minn qualsiasi garanzija fuqhom.

Jekk inhu hekk, allura dan huwa skandlu.

Kif għedt qabel, hemm min qed jgħid li din setgħet kienet novazzjoni, jiġifieri illi dak id-dejn assorba ġo fih id-dejn l-ieħor, pero' l-kuntratt ma jgħidx hekk.

Il-kuntratt jgħid li dak huwa self ġdid.

Issa jekk il-bank m'għamilx dak li hemm fil-kuntratt allura kien hemm xi arranġament intern bejn in-nies interessati.

Jekk inhu hekk allura hemm ukoll ċerti domandi x'wieħed jistaqsi.

Mr. Speaker, jagħmel sens illi l-bank jippermetti manuvra bħal din, jiġifieri l-assi ta' kumpannija jmorru f'kumpannija oħra meta hu diġa' kellu sentenza fuq dik il-proprjeta' u seta' jesegwixxi?

X'kienet ir-raġuni li hu ppermetta li dik il-proprjeta' kollha tiġi trasferita għal kumpannija oħra u hu jibqa' debitur tal-kumpannija oriġinali u l-kumpannija l-oħra tiġi guarantor?

Hija ħaġa misterjuża, pero' hekk ġara.

Huwa normali li l- bank jagħti dawn it-tip ta' faċilitajiet mingħajr ma jitlob għall-garanziji personali tad-diretturi?

Garanziji personali tad-diretturi jew ta' l- azzjonisti għal dan id-dejn kollu m'hemmx.

Barra minn hekk ma jagħmilx sens li l-bank jislef lil kumpannija dawk il-flus kollha meta jaf li din m'għandhiex aktar assets u li x-xogħol tagħha se jibda jiġi ġestit minn kumpannija oħra.

Jekk ġara hekk, mela hemm novazzjoni, pero' d-dokumenti jgħidu mod ieħor.

Id-dokumenti juru li dan hu self, pero' jekk ġara hekk u sar xi arranġament intern dan jista' jkun sar għaliex il-bank daħal f'kollużjoni ma' min kien qed imexxi l-Mixer Limited, il-kumpannija l- antika, biex jgħinha tiddefroda l-kredituri l-oħra kollha li għandha.

Dak iż-żmien il-bank u kulħadd kien jaf li s-soċjeta' Mixer kellha krediti kontra tagħha li jammontaw għal mijiet ta' l-eluf ta' liri.

Setgħet saret collusion bejn min qed jiġġestixxi dik is-soċjeta' u l-bank sabiex dik is- soċjeta' taħbi l-assets tagħha f'kumpannija oħra, il-bank jibqa' bir- riżerva tiegħu għax daħlitlu garantor u l-oħrajn li għandhom jieħdu mijiet ta' l-eluf ta' liri jibqgħu jċiċċu u ma jeħdux one cent?

Jekk ġara hekk, dan huwa ħażin, għax il-bank mhux qiegħed hemm biex jgħin lid-diretturi ta' kumpanniji b'dan il-mod.

Din hija nuqqas ta' serjeta' u nuqqas ta' etika.

Mr. Speaker, din l-istorja kollha kompliet tikkomplika ruħha għax fil-21 ta' Mejju ta' l-1999 sar rikors mill-Bank of Valletta kontra Mixer Limited biex irendi eżekuttiva dik is-sentenza ta' l-1994 li semmejt qabel fejn il- bank kien rebaħ iktar minn nofs miljun lira.

Dan sar wara ħames snin.

Issa jekk il-bank se jgħid li fit-tieni dejn hemm novazzjoni, għalfejn fit-21 ta' Mejju, 1999 sar rikors biex jerġgħu jrendu dik is-sentenza eżekuttiva?

Jiena ma qiegħed nakkuża lil ħadd pero' qed nitlob kjarifika.

Jekk mhux hekk, allura l-bank qed jgħaffeġ, qed iħawwad u ma jafx x'inhu jagħmel.

Punt ieħor li donnu jsaħħaħ din it-teżi hu li fit-13 ta' Jannar tas-sena 2000 ċeda din il-kawża.

Mela l-legal office mingħalihom li l-bank għadu kreditur ta' dik is-somma imma mbagħad probabbilment qalulu - u mill-atti ma jirriżultax dan - li f'dan il-kas kien hemm novazzjoni u għalhekk ċeda kollox.

Pero' huwa suspettuż kif il-bank lanqas jaf u qiegħed imexxi meta suppost dak id-dejn huwa qatlu.

Dan jikkrea suspett u jitlob kjarifika.

Mr. Speaker, wara dan kollu, fis-7 ta' Lulju tas-sena 2000 infetħet kawża mill-Bank of Valletta kontra ż-żewġ kumpanniji, wieħed minnhom bħala garantor u wieħed minnhom bħala debitur prinċipali biex dan id-debitu kollu jiġi kanonizzat.

Issa jekk l-ewwel debitu kien inkluż fit-tieni debitu, għaliex hemm żewġ proċeduri, wieħed għall-ammont kollu u l-ieħor għall- ammont oriġinali?

Ma nafx.

Nitlob kjarifika.

Jekk saret novazzjoni din xorta waħda saret kontra l-prattika, għax huwa skorrett li bank jagħmel manuvri bħal dawn biex jassisti u jeħles xi kumpannija mill-kredituri tagħha.

Barra minn hekk m'hijiex prattika ta' bank jislef flus lil kumpannija meta jaf li din mhux se tiffunzjona aktar.

Lanqas ma tagħmel sens li tgħatti dak is-self mingħajr ma titlob li jkollok garanzija personali mid-diretturi jew mill-azzjonisti.

Ma tagħmilx sens u tagħti lok għal suspett illi jgħaddu dawk l-eluf kbar ta' liri u l-bank ma jinsistix fuq il-garanazija personali li dejjem tintalab.

Mr. Speaker, biex nikkonkludi rrid ngħid li jiena mhux qed nallega korruzzjoni.

Qed nallega biss li ġraw ċertu fatti li jagħtu xamma ta' suspett li l-bank svesta lilu nnifsu b'tali mod illi tilef 'il fuq minn nofs miljun lira biex jassisti xi ħbieb tiegħu a skapitu ta' terzi.

Nirringrazzjak, Mr. Speaker.

MR SPEAKER: Hawn il-permess biex jitpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra d- dokumenti li rrefera għalihom l-Onor.

Herrera?

(Onor. Membri: Iva)

ONOR.

JOSE HERRERA: Inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopji ta' żewġ sentenzi tal-Qorti tal-Kummerċ mogħtija fis-27 ta' Jannar 1994 u fis-7 ta' Lulju 2000 rispettivament dwar kawżi bejn Bank of Valletta p.l.c. u l-kumpanniji Planka Limited, Mixer Limited u Mixer Concrete Works Limited, flimkien ma' dokumenti oħra rilevanti.

MR.

SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mr. Speaker, servizzi li dejjem nippretendu li jingħataw b'mod regolari ħafna drabi qed ikunu sospiżi.

Qed nirreferi b'mod partikolari għas-sospensjonijiet fil-provvista ta' l-elettriku li qed ikun hawn kuljum madwar Malta kollha.

Il-bieraħ kien hemm sospensjoni tal- provvista tad-dawl f'diversi postijiet fosthom ir-Rabat, u llum reġa' kien hemm sospensjoni ta' l-elettriku f'ħafna inħawi inkluż f'Ħ'Attard.

L-ewwel punt li xtaqt nagħmel hawnhekk huwa li hemm il-ħtieġa li l-gvern tramite l- Enemalta jara daqsxejn din is-sitwazzjoni li qed tikkawża inkonvenjent u danni lil ħafna nies.

Mr. Speaker, illum-il ġurnata l-mod kif jinħadem ix-xogħol ħafna drabi jiddependi mill-elettriku.

Illum kulħadd juża l-computers, kulħadd juża sistemi li jaħdmu bl-elettriku u sospensjoni fl-elettriku għaddejja l-ħin kollu tikkawża danni kbar.

Jiena xtaqt nitlob lill-ministru konċernat kif ukoll lill-Enemalta biex jgħidu ċar x'qiegħed jiġri.

Jista' jkun li jew m'għandniex produzzjoni biżżejjed biex tlaħħaq mad-domanda jew inkella s- sistema tal-produzzjoni m'hijiex tajba biżżejjed.

Li naf żgur hu li din il- problema żgur għandha tiġi addressed.

Ma jistax ikun nibqgħu għaddejjin bis-sistema fejn ġurnata jkollok id-dawl u l-għada ma jkollokx.

Mr. Speaker, nixtieq inqajjem punt ukoll dwar li qed jiġri bħalissa ġewwa l-Madliena biex naqdu ċerti ħbieb.

Ftit taż-żmien ilu kien hemm applikazzjoni minn ċerti persuni sabiex iwettqu żvilupp ġewwa l-Madliena.

Din l-applikazzjoni saret f'area fejn suppost jinbnew vilel biss.

Issa meta ngħidu "applikazzjoni għal vilel" aħna nifhmu li f'area partikolari jistgħu jibnew żewġ sulari.

Minkejja dan dawn is-sinjuri li għamlu din l- applikazzjoni barra li bnew iż-żewġ sulari tagħhom, bnew basement u bnew ukoll it-tielet sular minn mat-triq, jiġifieri b'kollox hemm erba' sulari jew inkella bejn wieħed u ieħor 55 filata.

X'ġara?

Dawn is-sinjuri dehrilhom li l-basement għandu jsir aċċessibbli wkoll allura għamlu applikazzjoni lill-planning authority sabiex jemendaw il-livelli tat-triq.

Issa aħna qegħdin nitkellmu fuq triq li fiha joqogħdu n-nies.

Hija triq stabbilita, jiġifieri tista' tgħid li naħa minnhom hija kollha mibnija, imma minkejja dan tbaxxew il-livelli tat-toroq biex jakkomodaw lil dawn it- talin.

Minħabba f'hekk issa ġejna f'sitwazzjoni li f'kantuniera partikolari fil-Madliena għandna bini b'erba' sulari jiġifieri għandna bini li fih 55 filata għoli mil-livell tat-triq.

Mr. Speaker, wieħed jista' jimmaġina x'ifisser dan.

L-ewwelnett dan imur kontra kull tip ta' prattika li tiftaħar biha l-awtorita' ta' l-ippjanar tal-height limitations.

It-tieni nett meta tagħmel dan, lill-ġirien kollha li jkunu bnew ċertu livell, se tispiċċa tgħarrqilhom il-qatranijiet.

Dawn jispiċċaw li jkunu qegħdin hemmhekk għal xejn għax effettivament it-tieqa se titbaxxa u din toħloq problemi kbar speċjalment f'areas, bħalma hi din l- area partikolari, fejn inti għandek toroq li għadhom m'humiex ifformati.

B'dan il-mod tispiċċa qisu għandek banju f'parti mit-triq u meta mbagħad tagħmel ix-xita ħadd ma jkun jista' jgħaddi.

Dan jiġri għax meta jitbaxxa l- livell ta' parti minn triq waħda, tispiċċa tinħoloq speċi ta' hollow kbira.

Biex s-sitwazzjoni aktar tikkomplika ruħha, f'toroq oħrajn li jagħtu għall- istess area bħal Triq il-Veduta u Triq il-Majjistral intefa' qatta' ġebel kbir bil-konsegwenza li ħadd ma jista' jgħaddi minnhom.

Mela issa ġejna f'sitwazzjoni fejn għandna triq ġewwa l-Madliena li min-naħa jekk tagħmel ix-xita ma tgħaddix minnha għax iżżomm ħafna ilma u min-naħa ma tgħaddix lanqas għax xi ħadd waddab il-ġebel.

Minħabba f'hekk in-nies li joqogħdu fi Triq il-Veduta m'għandhomx minn fejn jgħaddu.

Mr. Speaker, dan il-każ jiena diġa' kont qajjimtu f'dan il-parlament permezz ta' interpellanza.

Fiha staqsejt lill-ministru konċernat dwar il- materjal li twaddab f'din it-triq imma l-ministru rrisponda li xi ħadd bena ħajt fit-triq.

Dan m'hu veru xejn!

M'hemm l-ebda ħajt f'din it-triq partikolari.

Li hemm huwa - u hawnhekk għandi r-ritratti li nitlob il- permess li npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra - ħafna ġebel kbir f'nofs it-triq.

Issa jekk dan il-ġebel tgħid li hu ħajt, ma nafx, imma dan lanqas ħajt tas- sejjieħ ma tgħidlu!

Dan ifisser li l-ministru ma vverifikax il-fatti!

(Interruzzjonijiet) Qed nirriferi għal interpellanza 17,830.

Din hija misleading għax mhux veru li hemm ħajt.

Hemm ħafna imbarazz li xi persuna irresponsabbli tefgħet hemmhekk għax ma riditx li n-nies jgħaddu minn quddiemu.

Issa minflok il-Ministru ħa l-inkarigu li jibgħat lil xi ħadd b'gaffa jneħħi dan il-ġebel qal li hemmhekk hemm ħajt.

Din hija l-verita', u jiena nistieden lill-Ministru biex jivverifika l-informazzjoni li ngħata fuq din it-triq partikolari u jerġa' jirrispondini fuqha.

Dan huwa li qed jiġri ħafna drabi.

Biex aħna naqdu lil xi ħadd, allura l-oħrajn kolha ma jimpurtaniex minnhom.

U hekk ġara f'dan il-każ.

Mr Speaker, nitlob il-permess biex inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kemm l- interpellanza li kienet saret minni kif ukoll ir-ritratti li juru l-istat diżutli li qegħda fih din it-triq u l-mod kif din it-triq tbaxxiet għoli ta' tmien piedi biex jiġi moqdi xi ħadd ħalli l-basement tiegħu jiġi mal- livell tat-triq u ma jibqax aktar basement.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn permess biex dawn id-dokumenti jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' mistoqsija parlamentari numru 17830 tal-11 ta' Lulju 2000, dwar Triq il-Majjistral, Madliena, flimkien ma' diversi ritratti ta' l- istess triq.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar il-Ġimgħa, 21 ta' Lulju, 2000 fid-9.00 a.m. kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUG

QORTI TAL-MINORENNI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm każi li tressqu quddiem il- qorti tal-minorenni fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena?

X'kienu l-akkużi prinċipali?

X'kienu l-etajiet tat-tfal li tressqu quddiem din il-qorti?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nissuġġerixxi li din il-mistoqsija ssir lill-Ministru għall-Politika Soċjali.

MEMBRI TAL-ĠUDIKATURA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Wara d-deċiżjoni tal-Gvern li membri tal-ġudikatura m'għandhomx jkunu membri ta' bordijiet tal-gvern, sportivi eċċ, jista' jgħid liema imħallfin/maġistrati: irriżenzjaw minn xi kariga li kienu qed jokkupaw; u għadhomx qed jokkupaw xi kariga kif imsemmiaj aktar 'il fuq?

X'inhi din il- kariga?

ONOR.

AUSTIN GATT: Id-domanda ta' l-Onor.

Interpellant mhijiex preċiża għaliex il-gvern jista jiddeċiedi biss dwar bordijiet governattivi.

Rigward assoċjazzjonijiet volontartji bħal dawk sportivi l-gvern jagħmel biss suġġeriment li jidirlhu li hemm inkompatilibita bejn l-indipendenza tal- ġudikaturi u s-sehem attiv f`assoċċjazzjoni volontarja.

Jekk dan is-suġġeriment jintlaqax jew le hu f`idejn kull membru tal- ġudikatura .

MIŻBLIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-miżbliet approvati f'Malta u Għawdex?

Matul l-ewwel sitt xhur ta' din is-sena, x'kien l-ammont ta' materjal li ntefa' f'kull miżbla?

Kemm f'kull każ kien hemm materjal ta' kostruzzjoni?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-ammont ta' materjal li ġie depożitat f'dawn il-lokalitajiet fil-perjodu bejn Jannar u Ġunju 2000 kien jammonta għal 724,750 tunnellata f'Malta, fi-waqt li dak ta' Għawdex huwa stmat li jammonta għal madwar 53,000 tunnellata.

L-ammont ta' materjal ta' kostruzzjoni li daħal fil-miżbla tal-Magħtab kien ta' 622,633 tunnellata.

Fil-miżbla Tal-Qortin jidħol ammont żgħir ta' materjal ta' kostruzzjoni biex jitgħatta l-wiċċ ta' l-iskart l-ieħor.

POWER STATIONS - CIRCUIT BREAKERS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk isirx servizz ta' manutenzjoni regolari fuq is-circuit breakers fil-power stations tal-Marsa u ta' Delimara?

Qabel il-Ġimgħa, 23 ta' Ġunju, meta Malta u Għawdex sfaw bla dawl għal ħin twil, jista' l-Ministru jindika meta sar l-aħħar xogħol ta' manutenzjoni fuq is-circuit breakers?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li meta unit partikolari ikun mitfi, l-inġiniera tal-power stations jieħdu l-opportunita` jagħamlu l- manutenzjoni meħtieġa.

Ninsab informat li l-aħħar unit li ġie spezzjonat fil-power station tal-Marsa kien dak tal-generator transformer numru 4 u dan sar fit-2 ta` Lulju ta` din is-sena.

SKEJJEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Fl- iskejjel liċenzjati biex joperaw f'Malta fejn hemm il-maġġoranza assoluta ta' tfal huma ċittadini Maltin, jista' jgħid jekk ir-reliġjon, storja ta' Malta suġġetti simili għandhomx jiġu mgħallma bil-lingwa Maltija?

Fl-eżamijiet tas-SEC u tal-MATSEC il-karti għal dawn huma bil-Malti jew biż-żewġ lingwi?

Jista' jgħid jekk fil-futur qarib hux se jkun hemm xi tibdil fil-mod u l- lingwa li bihom se jsiru l-karti għal dawn l-eżamijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: B'riferenza għall-ewwel parti tal-mistoqsija, nirriferi lill-Onor.

Membru għal dak li jgħid il-Kurrikulu Nazzjonali, paġna 104.

"Kull skola għandu jkollha strateġija għat-tagħlim tal-lingwi.

Huwa rrikmandat li l-ilsna jiġu mgħallma permezz ta' dak l-ilsien stess, li barra l-Malti anki l-Istudji Soċjali, l-Istorja, ir-Reliġjon u l-PSD jiġu wkoll mgħallma bil-Malti, u l-oħrajn (barra l-ilsna barranin) bil- Ingliż.

Rikmandat ukoll li jkun hemm progrmmi ta' tisħiħ fejn meħtieġa għall-ilsna uffiċjali ta' Malta, u l-użu tal-code switching fil-każi fejn l-Ingliż joħloq problemi kbar".

Informat li l-eżamijiet għaċ-Ċertifikat ta' l-Edukazzjoni Sekondarja (ĊES) li jsiru bil-Malti u bl-Ingliż huma:

L-Istudji Ambjentali L-Istudji Soċjali It-Tagħlim Reliġjuż

Fil-livell intermedju taċ-Ċertifikat tal-Matrikola s-suġġetti li jsiru biż-żewġ lingwi huma:

L-Oqsma ta' l-Għerf It-Tagħlim Reliġjuż Fil-livell avvanzat taċ-Ċertifikat tal-Matrikola l-uniku suġġett li jsir bil-Malti u bl-Ingliż huwa:

It-Tagħlim Reliġjuż

Il-Bord tal-Matsec qiegħed jirrevedi s-sillabi in vista tal-Kurrikulu Nazzjonali l-ġdid.

ENEMALTA - IMPJEGATI ON LOAN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm jammontaw in-numru ta' ħaddiema li huma on loan ma' l-Enemalta Corporation ?

Jista' jgħid x'tip ta' xogħol qed jagħmlu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li bħalissa hemm tliet ħaddiema minn azjendi oħra mislufa lill-Korporazzjoni Enemalta.

Dawn qed jagħmlu xoghol ta' handyman, labourer u technical instructor rispettivament

WSC - IMPJEGATI ON LOAN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm jammontaw in-numru ta' ħaddiema li huma on loan mal-Water Services Corporation?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li bħalissa l-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma għandha jaħdmu magħha żewġ ħaddiema mislufa minn azjendi oħra.

Wieħed huwa mpjegat bħala welder burner u l-ieħor bħala xufier ta' trakk.

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI - KONSULENTI LOKALI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm jammontaw in-numru ta' konsulenti lokali li qed jagħtu servizz lill-ministeru, dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid min huma u x'tip ta' xogħol qed jagħmlu?

Jista' jgħid x'salarji u kondizzjonijiet għandhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni qed tinġabar u r-risposta tingħata aktar tard f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI - KONSULENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm jammontaw in-numru ta' konsulenti lokali u barranin li taw servizz lill-ministeru, dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-31 ta' Mejju 2000?

Jista' jgħid min kienu u x'tip ta' xogħol qed jagħmlu?

Jista' jgħid x'salarju u kondizzjonijiet irċevew?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI - RELIEF

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 17839?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt fil-mistoqsija parlamentari numru 18047.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI - SUPPLEMENTARI TAR-RELIEF

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 17840?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

PATATA - PREZZIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jikkonferma l-Ministru li prezz li ġabet il-varjeta' Sante', cioe' 1,200 tunnellata bikrija, kien ta' 29.70 guilder kull xkora ta' 25 kilo u l-varjeta' Alpha bikrija ġabet 30.60 guilder fuq l-ewwel 3,000 tunnellata?

Jista' l-Ministru jara li l-bdiewa li kabbru u esportaw l-alpha bikrija ma jingħatawx prezz anqas minn dak ta' Lm12.39 il-qantar li ngħata lill- varjeta' Sante fuq 1,2000 tunnellata?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni mitluba għada qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU TA' L-EKONOMIJA - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'safar u riċevimenti fl-ewwel sitt xhur tas-sena 2000 fil-ministeru, dipartimenti u korporazzjonijiet eċċ, li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministeru tiegħu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT - SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'safar u riċevimenti fl-ewwel sitt xhur tas-sena 2000 fil-ministeru, dipartimenti u korporazzjonijiet eċċ, li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministeru tiegħu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MAJJAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'qed jikkawża n-nuqqas ta' 2,000 ras tal- majjal fil-qatla tal-majjal għal Ottubru, Novembru u Diċembru li ġej skond it-timbru li għandu d-dipartiment tas-servizz veterinarju?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Minn informazzjoni li għandi mill-Uffiċċju tas- Servizzi Veterinarji ma jirriżultalix li se jkun hemm in-nuqqas li qed jgħid l-Onor.

Interpellant.

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI - SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'safar u riċevimenti fl-ewwel sitt xhur tas-sena 2000 fil-ministeru, dipartimenti u korporazzjonijiet eċċ, li jaqgħu taħt id-dekasteru tal- ministeru tiegħu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni qed tinġabar u r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU TAL-FINANZI - SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'safar u riċevimenti fl-ewwel sitt xhur tas-sena 2000 fil-ministeru, dipartimenti u korporazzjonijiet eċċ, li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministeru tiegħu?

ONOR.

JOHN DALLI: It-taghrif mitlub huwa kif gej:

|Dipartiment |Safar |Ricevimen| |Entita | |ti | | |LM |LM | | | | | |Ministeru |29,195.0|1,650.00 | |tal-Finanzi |0 | | |Lottu |1,386.53|Xejn | |VAT |Xejn |Xejn | |Tezor |1,539.96|Xejn | |Dwana |3,340.00|295.00 | |Kuntratti |Xejn |30.00 | |Taxxi Interni|1,560.00|Xejn | |Borza ta |22,958.0|Xejn | |Malta |0 | | |Centru |14,420.0|Xejn | |ghas-Servizzi|0 | | |Finanzjarji | | | |Bank Centrali|32,625.8|1,173.00 | | |8 | |

UNIVERSITA' - DOTTORAT FIL-MEDIĊINA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari numru 17737?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Universita` ta' Malta bħalissa ma toffrix kors fil-Mediċina Veterinarja.

Hemm bosta suġġetti oħra li l- Universita` ma toffrix korsijiet fihom.

Mhux possibbli li l-Universita` toffri l-korsijiet fis-suġġetti kollha immaġinabbli li wieħed ikun jixtieq isegwi.

Naturalment kulħadd jista' jagħżel liema suġġett jixtieq jistudja iżda bħal kull għażla oħra fil-ħajja, kollox għandu l-prezz tiegħu.

L-istudenti jafu liema korsijiet jistgħu jsegwu fl-Universita` tagħha fejn ma jħallsu xejn.

L-għotjiet ta' manteniment lill-istudenti fil-livell post-sekondarju jew fl- Universita` huma ggvernati mill-Avviż Legali 162 ta' l-1999 u mhux l- istudenti kollha li jattendu l-Universita` jieħdu dawn l-għotjiet jekk ma jissodisfawx il-kwalifiċi ta' dan l-Avviż Lrgali.

L-Artiklu tal-Kostituzzjoni li għalih għamel riferenza l-Onor.

Membru fit- tieni parti tad-domanda tiegħu, qatt ma kien u ma jistgħax ikun interpretat kif qed jissottometti hu.

Il-pajjiż dejjem għaraf u wettaq l-obbligu tiegħu li jipprovdi edukazzjoni sa l-ogħla livell lil studenti kapaċi u meritevoli.

L-Istat dan jagħmlu mhux biss billi joffri edukazzjoni b'xejn fl-iskejjel tiegħu, imma wkoll kif tipprovdi l-Kostituzzjoni, permezz ta' scholarships u provvedimenti oħra.

DJAR - BIRGU - REQUISITION

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari numru 17738?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat illi t-talba għadha qiegħda tiġi kkonsidrata.

SERVIZZ PUBBLIKU - MESSAĠĠIERA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk hux minnu li l-ETC qed titlob għal vakanzi ta' messaġġiera maċ-Ċivil?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat illi skond il-ftehim li hemm mal-unions, ir-reklutaġġ tal-messaġġiera fis-Servizz Pubbliku isir wara sejħa għall-applikazzjonijiet minn fost uffiċjali pubbliċi fi skala ta' salarju mhux ogħla minn Skala 17.

Għalhekk mhux minnu dak li qed isaqsi dwaru l-Onor.

Interpellant.

PULIZIJA - ĊITTADINANZA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħidilna fiex waslet l-applikazzjoni taċ-ċittadinanza tal-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-applikazzjoni li għamlet il- persuna ndikata mill-Onor.

Interpellant għadha qed tiġi pproċessata.

SAĦĦA - NURSES BARRANIN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jikkonferma li l-kuntratti ta' l-istaff tan-nurses barranin, li bħalissa huma mpjegati mad-dipartiment tas-saħħa, m'humiex se jiġu mġedda, kif diġa' ġara fil-każ ta' nurse Ingliża?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li l-kuntratti ta' infermiera barranin li bħalissa huma mpjegati mad-Diviżjoni tas-Saħħa qed jiġu mġedda dejjem jekk l-impjegat ikun ta' servizz sodisfaċenti u skond il-ħtiġijiet tas-servizz.

OPM - KORPORAZZJONIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm awtoritajiet, korporazzjonijiet, aġenziji, istituti u organizzazzjonijiet oħra kważi non-governmental li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid kull entita' meta ġiet imwaqqfa?

Jista' jgħid is-salarji u fringe benefits li jieħdu f'kull każ iċ- chairpersons u d-diretturi ta' kull entita'?

Jista' jgħid kemm minn dawn iċ-chairpersons u diretturi kienu mpjegati fiċ-Ċivil qabel ma marru ma' dawn l-entitajiet u f'liema grad kienu l- aħħar?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - KORPORAZZJONIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm awtoritajiet, korporazzjonijiet, aġenziji, istituti u kwalukwe organizzazzjonijiet oħra kważi non-governmental li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-lista ta' l-entitajiet li jiffurmaw parti mid- dekasteru li għalih jiena responsabbli kienet ġiet ippubblikata fil-ħarga tal-Gazzetta tal-Gvern tad-9 ta' Settembru, 1998.

Informazzjoni dwar il-kompożizzjoni tal-bord tat-tmexxija ta' kull entita' kif ukoll ir-remunerazzjoni relattiva, ingħatat preċedentement meta ġew imwieġba diversi mistoqsijiet dwar il-materja.

QRATI - KAWŻI PENDENTI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 17539?

ONOR.

AUSTIN GATT: Quddiem il-Qorti ta` l-Appell hemm 773 kawżi ċivili u 60 kawża kostituzzjonali pendenti fit-28 ta` Gunju, 2000.

QRATI - KAWŻI ĊIVILI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 17538?

ONOR.

AUSTIN GATT: Kawżi Ċivili pendenti fit-28 ta` Gunju 2000 hemm:

|Prim` Awla |8861 | |Rikorsi Kostituzzjonali |99 | |Inferjuri |2421 | |Tribunal tat-Talbiet |613 | |Żgħar | | |Bord li jirregola l-Kera|411 | |Bord tal-qbiela |139 | |Land Arbitration Board |153 |

SPTARIJIET - TWELID TA' TRABI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 17512?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li d-Dipartiment ta' l- Informazzjoni fuq is-Saħħa għandu l-informazzjoni dwar it-twelid tat-tfal lil ommijiet taħt it-18-il sena (Maltin u Barranin) minn informazzjoni mogħtija mill-Isptar Karin Grech lir-reġistru tal-Maternity Information System (MIS) għall-perjodu mis-sena 1994 sal-1998.

Għas-sena 1999 l- informazzjoni hija fuq livell Nazzjonali mogħtija lin-National Obstetric Information System (NOIS)-WHO-OBSQID Project fid-Dipartiment ta' l- Informazzjoni fuq is-Saħħa.

|Total Births to | | |Teenaged mothers (< | | |18 yrs.) | | |Years |Total| | |Birth| | |s | | | | |1994 |71 | |1995 |74 | |1996 |91 | |1997 |100 | |1998 |93 | |1999 |87 |

|Teenage Pregancies (<18 yrs) | | | | | | | |according to Age | | | | | | | |Age |199|199|199|199|199|199| |(yrs.)|4 |5 |6 |7 |8 |9 | | | | | | | | | |13 |- |- |1 |- |1 |- | |14 |2 |3 |3 |3 |4 |4 | |15 |8 |7 |12 |12 |12 |8 | |16 |21 |29 |30 |26 |28 |23 | |17 |37 |33 |45 |58 |47 |51 | |Total |68 |72 |91 |99 |92 |86 | | | | | | | | |

|Teenage Pregnanies (< 18 yrs) | | | | | | | |according to Marital Status | | | | | | | |Marita|199|199|199|199|199|199| |l |4 |5 |6 |7 |8 |9 | |Status| | | | | | | |Single|29 |41 |58 |63 |69 |74 | |Marrie|37 |31 |33 |36 |23 |11 | |d | | | | | | | |Sepera|- |- |- |- |- |1 | |ted | | | | | | | |Total |68 |72 |91 |99 |92 |86 |

Minħabba li d-dettalji fuq kull lokalita' jinkludu numri żgħar ma nħossx li għandi nagħmel pubblika din l-informazzjoni, imma lest ngħaddiha lill- Onor. Intrepellant b'mod konfidenzjali.

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI - KORPORAZZJONIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm awtoritajiet, korporazzjonijiet, aġenziji, istituti u kwalunkwe organizzazzjoni oħra non-governmental li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid kull entita' meta ġiet iwaqqfa?

Jista' jgħid is-salarji u fringe benefits li jieħdu f'kull każ iċ- chairpersons u d-diretturi ta' kull entita'?

Jista' jgħid kemm minn dawn iċ-chairpersons u diretturi kienu mpjegati fiċ-Ċivil qabel ma marru ma' dawn l-entitajiet u f'liema grad kienu l- aħħar?

ONOR.

AUSTIN GATT: 1. (a) Law Commission imwaqqfa fl-1980 skond l-att tal-1980 dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutorji.

(b) Law Commissioner (Prof G. Mifsud Bonnici) - ex Prim Imħallef Honorarium ta` Lm3600 fis-sena.

2. (a) Ċentru ta` l-Arbitraġġ ta` Malta Bord maħtur fi Frar tal-1998 skond l-Att II tal-1996.

(b) Chairman u membri tal-Bord

|Dr. Max Ganado |Lm5414 p.a.| |Dr. Godwin Muscat |Lm4088 p.a.| |Azzopardi | | |Joseph George |Lm3660 p.a.| |Vassallo | | |Helga Ellul |Lm3660 p.a.| |Carlo Cini |Lm3660 p.a.| |Edward Woods |Lm1500 p.a.| |Mario Grech |Lm1500 p.a.| |Dr. A. Borg Barthet |Lm1500 p.a.| |(ex officio) | | |George Fenech | Lm1500 | | |p.a. |

(c) Ħadd minn dawn il-membri (oltre il-membru ex-officio) m'hu mpjegat fiċ-ċivil.

3. (a) Kummissjoni Permanenti Kontra l-Korruzzjoni - Att XXII tal-1988

Imħallef Dr. Albert Manche`(irtirat) Chairman - Lm5414 p.a.

Avukat Dr. Raymond Zammit - membru - Lm3660 p.a.

Lt.

Col.

John Harrison (irtirat) - membru - Lm3660 p.a.