MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 224 L-Erbgħa, 19 ta' Jannar, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 224

L-Erbgħa, 19 ta' Jannar, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.12 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 19 ta' Jannar, 2000

WERREJ MINUTI 126

KUNSENS GĦAL ATTI 126

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 126

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT TA' L-1993 DWAR SANZJONIJIET TAL-KUNSILL

TAS-SIGUREZZA TAN-NAZZJONIJIET UNITI (IT-TIENI QARI)

UNITED NATIONS (SECURITY COUNCIL SANCTION) (AMENDMENT)

BILL (SECOND READING) 130

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-RIFUĠJATI (IT-TIENI QARI)

REFUGEES BILL (SECOND READING) 147

AĠĠORNAMENT 156

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 161

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 223 li saret fid-19 ta' Jannar, 2000 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Nixtieq ninforma lill-Kamra li l- President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru I ta' l-2000 - Att ta' l-2000 dwar Opportunitajiet Indaqs (Persuni b'Diżabilita').

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

RABAT - TRIQ LABINI - DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li tiġi rranġata l-bozza li hemm fi Triq Labini, ir-Rabat, peress li residenti anzjani ilhom ġimgħat jirrapportaw il-ħsarat?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jien informat li l-manutenzjoni meħtiega fuq il-bozza li għaliha qed jirriferi l-Onor.

Interpellant saret fit-12 ta` dan ix-xahar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Silvio Parnis, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Peress li fil-ġnien li ġie rranġat f'Raħal Ġdid kif ukoll fid-daħla tal-flats hemm dawl baxx ħafna, b'konsegwenza li r- residenti qed jilmentaw li faċli jsir xi abbuż, jista' l-Ministru jara x'jista' jagħmel biex il-vultaġġ jiżdied?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-fatt jistgħu jkunu diversi r-raġunijiet għala bozza tkun baxxa, jista' jkun li l-cover tal-bozza jkun tqarqaċ wara numru ta' snin u allura ma jkunx qed jgħaddi dawl biżżejjed, tista' tkun it-tip ta' bozza u jista' jkun hemm xi ħsarat oħrajn.

Jekk l-Onor.

Membru jagħtini aktar dettalji inkun nista' nibgħat lin-nies ta' l-Enemalta biex jiċċekjaw.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jara x'jista' jagħmel biex ħsarat li jkun hemm fuq is-sistema ta' l-Enemalta jiġu rrapportati bla dewmien?

Din is-sitwazzjoni erġajt esperjenzajtha jien stess.

Il-ġimgħa l-oħra xi nies informawni li kien hemm xi ħsarat u li ma setgħux jaqbdu ma' l-Enemalta.

Meta ċempilt domt ħames sigħat nipprova u ma rnexxilix.

Fl-aħħar bgħatt individwu l-power station biex jagħmel rapport.

Ma jaħsibx li għandu jkun hemm xi sistema aktar effiċjenti li biha tiġi rrapportata l-ħsara?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Biex ngħid id-dritt il-weekend li għadda kont id- dar u l-ħin kollu bdew iċemplulu n-nies biex jgħiduli dwar dan.

Li ġara kien li kien hemm overload qawwija ta' telefonati wara x-xita li għamlet.

Ċertament li rridu nsibu sistema li tkun sofistikata biżżejjed biex meta jkun hemm overload ta' telefonati, dawn imorru anke fi djar ta' ċerti nies li jitqabbdu jagħmlu xogħol part-time jekk ikun hemm bżonn.

Il-ġimgħa li għaddiet kien hemm substation li żviluppat ħsara u allura r-residenti ta' Ħ'Attard, in-Naxxar u l-Mosta u oħrajn bdew iċemplu kollha f'daqqa biex jirrapportaw l-Enemalta, li fil-fatt kienet taf b'din il-ħsara.

Il-poplu jrid jifhem li meta jkollok xi 500 persuna jċemplu f'daqqa, diffiċli li ssib sistema adegwata.

Il-verita' hi li meta jkollok triq sħiħa bla dawl, il-probabbilta' hi li l-Enemalta tkun taf b'dik il-ħsara.

L-akbar problema tkun meta jkollok xi individwu li hu biss ma jkollux dawl u ma jkunx jista' jirrapporta mill-aktar fis possibli.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jista' l-Ministru jikkonferma li dan l-aħħar fl- Enemalta kien hemm xi boilers li kienu weqfin minħabba nuqqas ta' maintenance?

Jekk fl-affermattiv, dan kien maintenance ta' rutina jew minħabba xi ħsarat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nista ngħid li fiż-żmien li konna qed nilqgħu għall- Y2K millennium bug, il-boilers kollha kienu jaħdmu minbarra dak ta' Delimara, għax kienet qed issirlu maintenance fuq perijodu ta' tliet xhur u l-ewwel turbine kellha tiżżarma b'mod estensiv.

Din ħadmet għal għaxar snin non-stop u allura biex isirilha maintenance sew tkun trid tinqala' biċċa biċċa.

Jien m'iniex informat li hemm xi boiler ieħor li qed isir maintenance fuqu pero' nista' niċċekkja, għax naturalment l-affarijiet jistgħu jinbidlu minn ġurnata għal oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, li kont se nagħmel huwa pjuttost suġġeriment aktar milli mistoqsija jew kritika.

Ma kienx ikun aħjar kieku n-nies ta' dawk il-lokalitajiet ġew informati b'dan li qed jgħid il- Ministru b'mod pulit, bir-radio jew permezz tat-television, ħalli għallinqas jkunu jafu x'qiegħed jiġri u ma joqogħdux iċemplu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-problema hi li meta m'għandekx dawl għalxejn tipprova tixgħel it-televiżjoni!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, dawn huma l-ministri li għandna!

Meta tipprova tagħmel suġġeriment bonarju bl-akbar rispett jippruvaw jirredikolawk.

(Interruzzjonijiet) Mela kompli għaffeġ!

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ħadd m'għandu għalfejn jaqbeż għall-konklużjoni li jien qed nipprova nirredikola lil xi ħadd.

Jien għamilt osservazzjoni li jekk m'hemmx dawl, inutli li tipprova tagħti l-informazzjoni minn fuq it- television.

L-unika ħaġa li tista' ssir hija li jkun hemm rapporti fuq ir-radjijiet - għalkemm mhux kulħadd għandu radio jaħdem bil-batteries - jew li wieħed jgħaddi l-informazzjoni bit-telefon, iżda mhux faċli.

M'għandniex nibbanalizzaw il-problema qisha xi ħaġa faċli u kemm tfaqqa' subajk.

Jien nista' ngħid li allavolja saru sforzi minn diversi amministrazzjonijiet, għadni m'iniex sodisfatt bil-customer care service li għandha l-Enemalta, pero' lanqas ma nistgħu ngħidu li l-Enemalta m'hijiex qed tagħmel ix-xogħol tagħha sew.

Il-weekend li għadda, per eżempju, il- ħaddiema ta' l-Enemalta għaddew iljieli jsewwu l-ħsara f'xita kontinwa.

(Interruzzjonijiet) Aħjar noqogħdu attenti kif nitkellmu!

Meta jkollok il- maltemp hemm tendenza li jkollok aktar ħsara.

Lili ċempluli ħafna nies, għaddejt il-messaġġ u anke bgħatt in-nies il-power station ...

(Interruzzjonijiet) Li jiġri hu li mhux talli jkollok il-ħsara minħabba l- maltemp, talli naturalment ikollok domanda aktar għolja minn tas-soltu u jista' jkun li f'ċerti postijiet ikollok overload.

(Interruzzjonijiet) Imma ħafna drabi l-ħsara tkun saret minħabba l-maltemp u jekk ix-xita tibqa' nieżla - kif inhi bħalissa - bilfors tistenna li jkollok aktar ħsarat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Lill-Ministru nista' ngħidlu li nhar is-Sibt fid- distrett tiegħi kien hemm nies li kien ilhom iċemplu mill-4 p.m. Meta qbadna, għal ħabta tat-8.00 p.m. qalulna li se jkellmuna iżda ħallewna fuq it-telephone xi nofs siegħa u smajt ħafna kliem bħal: "Lil dak ejja naqduh għax tal-ministru!"

(Interruzzjonijiet) Jien it-tort mhux lilek nagħtih pero' qed ngħidlek biex torganizza sew il-customer care - jien personalment inżilt il-power station, għamilt xi nofs siegħa hemm isfel; min kien bil- karozza tal-gvern seta' jitla' u jaqdi lin-nies tiegħu u aħna bqajna hemm isfel, u nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lis-security guards talli daħħluni hemmhekk biex jipprovaw jaqdu n-nies tagħna - u nerġa' ninsisti li l-customer care għandu jiġi rranġat sew.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ewwelnett ma naħsibx li huwa sew li l-Onor.

Membru jgħid li aħna nippreferu lil xi ħadd għax huwa tal-ministru u mhux ministru.

Jien is-Sibt qgħadt tnax-il siegħa mat-telefon!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Meta tlabtek lista tal-bozoz li jridu jiġu rranġati fid-distrett tiegħek, kont għedtlek li se nieħdu ħsiebhom u għalhekk ma nippretendix din l-attitudni mingħandek.

Ċertament li meta jkun hemm overload ikollok problema.

Is-sistema m'hijiex qed taħdem kif l- aħjar li taħdem pero' nista' nissigura lill-poplu Malti li l-ħaddiema li kien hemm kienu għaddejjin taħt pressure kontinwa biex jaqdu lin-nies.

Issa kultant ikun hemm problema li jekk jinzerta jmurlek id-dawl f'ċerta lokalita', u naturalment kulħadd jibda jċempel, ikollok too many calls coming in at the same time.

Mirakli ma jsirux imma żgur li s-sistema hemm bżonn titjieb biex kemm jista' jkun nieħdu ħsieb dawn is-sitwazzjonijiet.

Imma rridu nifhmu li jekk inti għandek area ta' 500 dar li sfaw bla dawl, se jkollok 500 call deħlin ġol-power station u l-ebda sistema ma tista' tieħu ħsieb numru hekk qawwi ta' telefonati deħlin kollha f'daqqa.

Jiġifieri wieħed irid jirrealizza li dawn il-limitazzjonijiet kienu jeżistu fi żmienkom meta kontu fil-gvern u issa l-istess sistema għad hemm.

(Interruzzjonijiet) Iċ-chairman preċedenti ta' l-Enemalta kien ħareġ tender biex jirranġa l-customer care li qed tgorru daqshekk għaliha.

Huwa veru li fil-customer care għandna problema imma sfortunatament din is- sezzjoni tgħabbiet b'ċerti problemi u għandha ħafna x'tirranġa.

(Interruzzjonijiet) Issa jekk irridu nagħmlu diskors politiku u naf inkun politiku ħafna!

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jien għandi domanda supplimentari li m'hija xejn politika, Sur President.

Nixtieq ngħid lill-Ministru - fil-fatt nieħu spunt mill-mistoqsija preċedenti li għamiltlu - li jien ma kontx qed nistaqsi jekk hux tajjeb jew ħażin li jsir il-maintenance għax dan huwa meħtieġ.

Li kont qed nistaqsi hu jekk huwiex opportun, jew tajjeb, jew xieraq, li l-maintenance fuq ċerti boilers jiġi skedat għaż-żmien meta jkun hemm din id-domanda kollha fuq l-elettriku bħala provvista.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, ejja nagħmluha ċara li m'għandniex problema ta' supply.

L-unika problema li hemm hija d-distribuzzjoni f'ċerti lokalitajiet u l-ħsara li tinqala'.

Pero' rrid ngħid li jekk tħares lejn is-sitwazzjoni fejn ntefa' l-boiler, il-problema hemmhekk hi li għandna oversupply ta' dawl li ma jistax jiġi distribwit - peress li l- mina li kellha ssir sentejn ilu bejn Delimara u l-Marsa ma kenitx ħarġet it- tender għaliha - u għalkemm irdoppjajna l-potenzjal ta' Delimara, l- elettriku minn Delimara ma jistax joħroġ kollu u għalhekk l-Enemalta ddeċidiet illi tista' tagħmel maintenance fuq boiler minnhom, ta' 60 MW, għax anke jekk ikun qed jaħdem id-dawl ġenerat ma jgħaddix għal ġos- sistema.

Naturalment kien hemm ukoll ċerti indikazzjonijiet li ried isir ċertu maintenance - u aktar ma tistenna aktar tista' tikber il-problema - u allura riedu jagħmlu x-xogħol dak iż-żmien li kien hemm ħafna supply min- naħa ta' Delimara.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru lest li jilqa' s-suġġeriment li jqabbad lil xi ħadd espert fil-qasam tal-PBXs biex jara jistax ikun hemm sistema li tieħu ħsieb l-ammont ta' telefonati u jkun hemm mezz biex dawk it- telefonati li ma jiġux answered għallinqas jiġu recorded u jiġi kkonfermat lil min ikun irrapporta l-ħsara li l-messaġġ ittieħed u li se jiġi informat aktar tard?

Qed isir studju biex jaraw dan jistax isir?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Iva, għaddej eżerċizzju biex inkunu nistgħu nagħmlu upgrading fis-sistema ħalli din tieħu ħsieb numru ta' telefonati aktar milli tista' tieħu bħalissa, għalkemm xorta hemm ċerti limitazzjonijiet.

Pero' nerġa' ngħid li ma naf bl-ebda sistema li kapaċi tieħu ħsieb 500 telefonata f'daqqa, għallinqas bit-teknoloġija tal-lum.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Il-Ministru jista' jikkonferma li bix-xogħol kbir li kien għaddej nhar is-Sibt ma kienx hemm vetturi biżżejjed biex ilaħħqu mad-domanda?

Jekk iva, hemm il-ħsieb li fix-xhur li ġejjin il-gvern jixtri aktar vetturi għal dan l-iskop?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien ma nafx li kien hemm nuqqas ta' vetturi pero' meta l-ħsara ssir matul il-ġurnata, ikollok il-full complement ta' nies u vetturi on duty.

Meta l-ħsara tibda mill-Ġimgħa filgħaxija għas-Sibt - bħalma ġara l-ġimgħa l-oħra - ikollok nies skedati fuq x'se jidħol u ma jidħolx, u naturalment ma jkollokx il-full complement u sakemm jerġa' jibda l-full complement - fil-fatt fil-weekend spiċċaw biex reġgħu bdew jiftħu d- distretti - jgħaddi ammont ta' ħin.

Irrid ngħid ukoll li meta l-ħsara tkun ġiet ikkawżata mill-maltemp, ix- xogħol mhux dejjem ikun jista' jitranġa dak il-ħin.

Per eżempju, fl-area ta' Ħaż-Żebbuġ kien hemm ħsara fuq il-high tension line u din hija diffiċli li ssewwiha fix-xita.

Jiġifieri rridu nirrealizzaw ukoll li hija skumdita' kbira meta jinqala' dan.

Kultant ikun hemm sitwazzjonijiet li mhux għalkemm tfaqqa' subgħajk u tirranġa kollox.

Il-verita' hi li kien hemm ħsarat li setgħu jitranġaw u tranġaw, pero' kien hemm każi ukoll fejn ix- xita għamlet ħsara fil-high tension line - li tefgħet lil Ħaż-Żebbuġ u partijiet mis-surrounding area fid-dlam - u dan ħa l-ħin sakemm ġie rranġat u sakemm waqaf il-maltemp biex in-nies setgħu jaħdmu bla periklu għalihom infushom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ejja mmorru lura għall-mistoqsija oriġinali.

Aħna nisimgħu ħafna li qed isir kordinament bejn l-Enemalta u l-kunsilli.

Għaliex għal bozoz partikolari bħal dawn, fejn veru jkun hemm bżonn, anzjan idum jistenna aktar minn ħames ġimgħat?

Il-bozza ġiet irrapportata tliet ġimgħat qabel saret il-mistoqsija u ġiet irranaġata tnax-il ġurnata wara.

Nixtieq inkun naf jekk dawn l-affarijiet humiex se jitranġaw xi darba?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fir-risposta oriġinali jiena għedtlu biex jagħmilli mistoqsija - dan kien fl-10 ta' Jannar - u fit-12 ta' Jannar qaluli li l- bozza saret.

Jiġifieri issa ma nistax nifhem u m'għandix mod kif nista' nikkalkula jew nagħmel stima ta' kemm il-bozza kienet ilha biex tinbidel.

Hawnhekk żgur nista' ngħid li qed nuru effiċjenza għax il-bozza ġiet mibdula jumejn wara li saret il-mistoqsija, allavolja kien żmien meta l- prijorita' kienet fuq affarijiet oħra u mhux fuq il-bdil ta' bozoz.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT TA' L-1993 DWAR SANZJONIJIET TAL-KUNSILL TAS-SIGUREZZA TAN-NAZZJONIJIET UNITI

UNITED NATIONS (Security Council Sanction) (Amendment) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-19 ta' Jannar 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqIegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella huwa in possession of the House.

ONOR.

GEORGE VELLA: Grazzi, Mr Speaker.

Kif taf inti, dalgħodu kont qed indur il-punti ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna biex nispjega l- isfond tagħhom u għaliex il-gvern qed jagħmel dan it-tibdil.

Kont wasalt fi klawsola 4 li temenda artiklu 3 ta' l-Att prinċipali u staqsejt jekk kemm-il darba dan jistax jiġi interpretat li l-gvern jista' jagħmel regolamenti irrispettivament minn xi rbit ta' xi trattat.

Jiġifieri jagħmel regolamenti biex ikunu jistgħu jiġu applikati miżuri li joħorġu mhux biss mill-Kunsill tas-Sigurezza tal-Ġnus Maqgħuda, mhux biss minn entitajiet maħtura jew imwaqqfa miċ-Charter tal-Ġnus Maqgħuda, mhux biss minn trattati internazzjonali, bilaterali jew reġjonali ta' pajjiżna, imma anke meta l-prim ministru jqis li l-interess nazzjonali jew internazzjonali ta' Malta jkun hekk jeħtieġ.

Kif waqaft mill-intervent tiegħi, ġejt informat mill-kollega tiegħi l-Ministru Borg li dik tfisser li anke b'inizjattiva tal-prim ministru, il-gvern, jista' jiddeċiedi li jieħu ċerti miżuri jekk jidhirlu li jkun fl-interess tal-pajjiż.

Issa rrid nagħmel kumment fuq klawsola 5 ta' l-abbozz ta' liġi li qed tabbroga l-Att ta' l-1997 dwar ir-Ratifika tal-Konvenzjoni dwar l-Armi Kimiċi li għadda fi żmien gvern Laburista li kien għadda minn dan il- parlament.

Minn issa 'l quddiem dawk l-obbligi u r-responsabbiltajiet li joħorġu minn dawn il-konvenzjonjiet jistgħu jiġu attwati b'legal notice tal- gvern, imbagħad jekk tiġi aċċettata tibqa' għaddejja, u jekk kemm-il darba wieħed irid jagħmel emendi għaliha jagħmilhom skond l-istanding orders.

Però hawn qegħdin nirriferu għal-liġi li ġiet approvata hawnhekk unanimament fit-28 ta' April, 1997 biex tawtorizza lill-gvern jirratifika l- Konvenzjoni dwar l-Armi Kimiċi u għas-sħubija ta' Malta fl-Organizzazzjoni għall-Projbizzjoni ta' Armi Kimiċi.

Din għandha x'taqsam mal-projbizzjoni ta' l-iżvilupp, il-produzzjoni, il-ħażna, l-użu u l-qerda tagħhom - mhux il- projbizzjoni tal-qerda, l-projbizzjoni u l-qerda tagħhom.

Issa jien qed nistaqsi Imma għaliex ġiet singled out din il-liġi?

Jien naħseb - again I stand corrected - li hemm liġijiet oħra li jirratifikaw ċerti konvenzjonijiet u ma nistax nifhem għaliex ġiet indikata din biss allavolja, to be fair, subklawsola (2) ta' klawsola 5 tgħid li dawk ir-regolamenti kollha li ġew magħmula diġà taħt dan l-Att ta' l-1997 jibqgħu japplikaw.

Naturalment dan jagħmel sens għaliex sal-lum jien naf li diġà twaqqfet awtorità nazzjonali biex timplimenta l-konvenzjoni.

Jekk niftakar tajjeb konna ħtarna lill-Imħallef Joseph Filletti bħala l- ewwel direttur ta' l-awtorità nazzjonali - konna anke ħtarna membri oħra bħal John Sammut u Saviour Borg, li kien direttur tal-multilateral, u bħala segretarju kellna lis-Sur Martin Valentino u ovvjament kien hemm koperazzjoni sħiħa ma' l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali - u kellna anke rappreżentanza permanenti f'din l-organizzajoni mill-Ambaxxatur Saviour Borg, li llum huwa l-ambaxxatur ta' pajjiżna għaċ-Ċina.

Ta' min jgħid ukoll li Malta fl-ewwel konferenza kienet eletta bħala membru tal- credentials committee ta' din l-istess konvenzjoni.

Dawn huma affarijiet li ħarġu minn din ir-ratifika u nispera li l-kollega tiegħi l-Ministru Borg jispjega - għaliex onestament ma nistax nifhem ir-raġuni - għaliex din qed tiġi mħassra b'mod partikolari, għalkemm id-dispożizzjonijiet tagħha se jibqgħu japplikaw.

Bħalma għedt fil-bidu, hemm qbil fil-prinċipju ta' dan l-abbozz għax jagħmel sens amministrattivament peress li jespedixxi x-xogħol tal-gvern.

U l-fatt li hemm il-possibbiltà li wieħed janalizza r-regolamenti li jsiru għax jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra, allura d-demokrazija hija mħarsa u żgur li m'hemmx problemi fuqha din.

Però jiena naħseb li jista' jkun hemm xi possibiltà ta' nuqqas ta' qbil forsi dwar kif jiġu implimentati ċerti regolamenti u anke l-mod kif jiġu kkontrollati.

Dan id-diskors wieħed bilfors irid jiffokah fuq aspett partikolari, għaliex ma nistax nimmaġina li se jkun hemm nuqqas ta' qbil fuq dawn il-konvenzjonijiet li qegħdin insemmu, bħal ngħidu aħna l-Konvenzjoni dwar l-Armi Kimiċi, li tgħid li m'għandux ikun hemm fabbrikazzjoni, storage u traġitt tagħhom.

Jiġifieri dan kulħadd jaqbel miegħu.

Però l-Att ta' l-1993 dwar Sanzjonijiet tal- Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti li qegħdin nemendaw, bla ma jrid jiġbed l-attenzjoni lejn l-iktar problema importanti li qed nindika li forsi jista' jkun hemm veduti differenti dwarha.

M'hemmx dubju li, kif għedt iktar kmieni, is-sanzjonijiet saru għodda li tintuża mill-Kunsill tas-Sigurezza tal-Ġnus Magħquda u rajna li riċentement bdiet tintuża wkoll mill-Unjoni Ewropea, u sfortunatament kien hemm okkażjonijiet fejn dawn is-sanzjonijiet ġew imposti minn pajjiż wieħed kontra pajjiż ieħor jew pajjiżi oħra.

Hawnhekk qed nirriferi b'mod partikolari għas-sanzjonijiet li tagħmel l-Istati Uniti ta' l-Amerika kontra pajjiżi oħra.

Allura għandna tliet livelli ta' sanzjonijiet; sanzjonijiet li joħorġu mill-Kunsill tas-Sigurezza tal-Ġnus Magħquda; sanzjonijiet li joħorġu minn grupp ta' pajjiżi li Malta tista' tkun assoċjata magħhom, membru tagħhom jew għandha trattat magħhom; u sanzjonijiet li joħorġu minn pajjiż wieħed li għall-interessi tiegħu, għall- fulfilment tal-politika barranija tiegħu u biex iħares l-interessi nazzjonali tiegħu jagħmel sanzjonijiet kontra pajjiżi oħra.

Xtaqt nieħu l-okkażjoni biex nitkellem fuq din il-politika ta' sanzjonijiet u nibda billi nikkummenta fuq il-Ġnus Magħquda, l-iktar fonti awtorevoli, u l-iktar fonti li minnu wieħed jistenna li joħorġu s- sanzjonijiet.

Hawnhekk ta' min jirrifletti u jgħid li Malta, bħala membru tal-Ġnus Magħquda, għandha d-doveri tagħha x'taqdi meta l-Kunsill tas- Sigurezza jiddeċiedi li għandhom jittieħdu ċertu miżuri.

Imma ma nkunu qed nagħmlu xejn ħażin jekk kemm-il darba aħna nistaqsu: Il-Kunsill tas- Sigurezza tal-Ġnus Maqgħuda qiegħed jissodisfa dawk l-għanijiet li għalihom kien imwaqqaf eżatt wara t-tieni gwerra dinjija?

Hemm rappreżentanza demokratika fil-Ġnus Magħquda?

Hemm mezz kif ikun hemm deċiżjonijiet ġusti u ekwi li ma jkunux biased b'mod politiku, b'mod partiġjan favur pajjiż jew ieħor?

Dawn huma mistoqsijiet li ma rridx li kull darba li nitkellmu fuq dawn l-affarijiet xi ħadd jibda jgħid: Eh, qed tara, m'għandhomx rispett lejn il-Ġnus Magħquda!

Xejn minn dan kollu.

Il-kwestjoni tal-Ġnus Magħquda ilha tiġi diskussa għal snin twal.

Il- Ġnus Magħquda ta' l-1945 mhumiex il-Ġnus Magħquda tal-lum.

Mhux se nsemmi biss iż-żieda fin-numru tal-pajjiżi wara l-mewġa ta' dekolonjalizzazzjoni tal-ħamsinijiet u tas-sittinijiet li bagħtet fl-assemblea tal-Ġnus Magħquda għexieren ta' pajjiżi ġodda li kollha għandhom is-sovranità tagħhom, l- opinjonijiet u l-politika barranija tagħhom u għandhom anke l-għaqdiet li jiddependu u jipparteċipaw fihom.

Illum għad għandna charter ta' l-1993 proprju fuq dan is-suġġett - sitt snin ilu meta kelli okkażjoni nitkellem jien ukoll - però sfortunatament sal-lum minkejja ħafna laqgħat, ħafna studji u pubblikazzjonijiet, għadu ma sar prattikament xejn.

Din għadha charter li titkellem fuq l-alleati li rebħu t-tieni gwerra dinjija, għadha titkellem fuq dawk li kienu l-pajjiżi ta' l-għadu u għandna riflessjoni fil- Ġnus Maqgħuda tal-lum ta' sitwazzjoni statika li nibtet fl-1945 u 55 sena wara għadha prattikament staġnata f'din is-sitwazzjoni.

Min jaqra ċ-charter tal-Kunsill tas-Sigurezza jara li l-iskop tiegħu prinċiparjament kien li f'każi ta' emerġenza, f'sitwazzjonijiet li jirrikjedu deċiżjonijiet malajr, ma joqogħdux isiru dibattiti li ma jispiċċaw qatt fl-assemblea ġenerali, imma jkollok grupp ta' pajjiżi, li kienu l-pajjiżi rebbieħa tat-tieni gwerra dinjija, li jkollhom posthom assigurat permanentement fuq il-Kunsill tas-Sigurezza, li f'isem l- assemblea ġenerali jieħdu malajr deċiżjonijiet bl-ikbar rettezza biex iħarsu l-paċi fid-dinja.

Li ġara maż-żmien kien li kellek qasma bejn l- assemblea ġenerali tal-Ġnus Magħquda u dak li huwa l-Kunsill tas-Sigurezza.

Spiċċajna li, minkejja li kull pajjiż fil-Ġnus Magħquda għandu vot wieħed, hemm pajjiżi - bħalma huma l-ħames pajjiżi permanenti li hemm fil-Kunsill tas-Sigurezza - li minkejja li għandhom vot wieħed għandhom is-saħħa ta' l- influwenza tagħhom fil-Kunsill tas-Sigurezza u anke dak li jgħidulu d-dritt tal-veto.

Jiġifieri dawn il-ħames pajjiżi l-kbar għandhom ukoll id-dritt li jimblukkaw xi deċiżjoni li tkun qed tittieħed fil-Kunsill tas-Sigurezza biex dik id-deċiżjoni ma timxix.

Mela għandna grupp ta' ħames pajjiżi li huma privileġġjati, li għandhom extra powers fil-Ġnus Magħquda permezz tal- post permanenti li għandhom fil-Kunsill tas-Sigurezza, imbagħad ovvjament hemm rotating members, li jkunu hemmhekk għal perijodu ta' żmien u mbagħad jinbidlu.

Malta wkoll fil-passat kellha ċans li tkun membru fuq dan il- kunsill.

Qed ngħid dan kollu għaliex matul dawn il-55 sena dan l-arranġament ġab sitwazzjonijiet li żgur ma kenux skond l-ispirtu li twaqqaf għalih il-Ġnus Magħquda, jekk tħares lejhom prima facie żgur li ma kenux ġusti.

Dan għaliex kellek interessi ta' pajjiżi li kienu fil-Kunsill tas-Sigurezza bis- saħħa tal-veto f'idjejhom li, minkejja sitwazzjonijiet ovvji li wasslu biex ċerti riżoluzzjonijiet jiġu addirittura mgħoddija mill-Kunsill tas- Sigurezza, ma sar xejn fuqhom jew ġew mblukkati minħabba li r-Russja jew l- Istati Uniti ta' l-Amerika mblukkawhom ħalli dawn ma jimxux.

Issa x'ġara?

Ġara li flok il-Kunsill tas-Sigurezza baqa' dak l-organu li jaġixxi f'ċirkostanzi ta' emerġenza ħalli jiddeċiedi biex isalva s-sitwazzjoni u jieħu l-miżuri neċessarji, dan spiċċa li huwa organu - ħalli ma ngħidx ''mostru'', għax il-kelma forsi dispreġġjattiva - li ladarba jieħu f'idejh kwestjoni jżommha.

Ħalli nġibu bħala eżempju s-sitwazzjoni ta' l-inkwiet fil-Lvant Nofsani.

Din hija sitwazzjoni li bħalma jaf kulħadd ilha sejra mill-1947.

Il- Kunsill tas-Sigurezza baqa' jiddeċiedi hu kull darba li jkun hemm bżonn issir xi ħaġa u biex jagħmel riżoluzzjonijiet.

F'dawn is-snin kollha fl- ebda mument il-Kunsill tas-Sigurezza ma reġa' tefa' l-kwestjoni lura fi ħdan l-assemblea ġenerali biex tiddiskuti u tieħu l-miżuri kif jidhrilha fiċ-ċirkostanzi li jkunu nbiddlu matul il-mogħdija tas-snin.

Inkun skorrett jekk ngħid li ma saritx diskussjoni fl-assemblea ġenerali għax saru ħafna diskussjonijiet u riżoluzzjonijiet, però l-Kunsill tas-Sigurezza xorta baqa' jżomm id-dritt li hu jiddeċiedi dwar x'miżuri jittieħdu.

Allura m'għandniex sitwazzjoni fejn ikun hemm riżoluzzjoni fl-assemblea ġenerali li tiġi diskussa u allura għandek iktar interessi ta' pajjiżi ġodda, pajjiżi ġejjin minn reġjuni differenti tad-dinja, li jiddeċiedu bejniethom x'inhu l-aħjar interess għaż-żamma tal-paċi u allura jkun hemm vot jew deċiżjoni ta' l-assemblea li tiġi mplimentata.

Le, id-deċiżjoni finali tibqa' tittieħed fi ħdan il-Kunsill tas-Sigurezza.

Allura dan li qed jissejjaħ nuqqas ta' demokrazija jew trasparenza fil-mod kif timxi l- Ġnus Maqgħuda maż-żmien beda jnaqqas il-kredibilità ta' l-istess Ġnus Maqgħuda.

Dan jien ngħidu b'dispjaċir għaliex din hija għaqda mondjali li żammet dawn is-snin kollha u li għamlet ħafna ġid - għax ma rridux ninsew il-ġid li għamlet - però l-għajta li kien hawn dan l-aħħar għar-riforma tal-Ġnus Magħquda hija għajta ġenwina u reali li għandha l-interess li tara riforma serja sabiex il-Ġnus Magħquda ikollha iktar kredibilità.

U ilna nisimgħu ħafna dwar ir-riformi fil-Kunsill tas-Sigurezza - naturalment il-pajjiżi kollha jfittxu l-interessi tagħhom - biex xi darba forsi naslu biex ikun hemm rappreżentanza forsi iktar ekwa tar-reġjuni tad-dinja.

Irridu nammettu li l-istampa politika, ekonomika u soċjali tad-dinja mill-1945 'l hawn tbiddlet bħal-lejl min-nhar.

Pajjiżi li kienu kważi meqruda bħall- Ġappun u l-Ġermanja llum huma qawwa ekonomika mondjali.

Jiġifieri jekk kemm-il darba rridu li jkun hemm rappreżentanza xierqa - u dan mhux xi eżerċizzju faċli - wieħed irid jieħu in konsiderazzjoni kemm il-kobor ta' popolazzjoni li jirrappreżentaw dawn il-pajjiżi, is-saħħa ekonomika li għandhom u l-qawwa politika li għandhom, ħalli ma jkunx hemm membri permanenti li baqgħu hemm għal dejjem ta' dejjem, tbiddlu kemm tbiddlu ċ- ċirkostanzi.

Per eżempju, anke sa wara t-tieni gwerra dinjija, l-Ingilterra kienet għadha imperu u kienet qawwa mondjali, iżda illum il-qawwa tagħha naqset ħafna kemm f'dik li hija saħħa ekonomika, kemm f'dik li hija saħħa militari u kemm f'dik li hija influwenza politika, però xorta għadha tokkupa l-post li ngħatalha 55 sena ilu fi ħdan il-Kunsill tas-Sigurezza.

Ma rridx niġi interpretat li qed ngħid kontra l-Ingilterra imma qed insemmi eżempju ta' kif jitilgħu u jinżlu l-valuri u l-importanza ta' pajjiżi li f'ċertu żmien ikunu pajjiżi li għandhom saħħa u importanza enormi mbagħad maż-żmien jitbiddlu.

Kif tgħid l-istorja, l-imperi jikbru, jaqgħu u jitilgħu imperi oħra.

Jiġifieri meta qed nitkellmu fuq kwestjoni li rridu nbaxxu rasna għall-deċiżjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurezza - u hekk għandu jkun ngħid jien - żgur li huwa validu li wieħed hawnhekk juri l-preokkupazzjoni tiegħu għall-mod kif żviluppaw l-affarijiet tul is-snin, għall-mod kif qed jaħdem il-Kunsill tas-Sigurezza llum u kif nixtiequ - jien konvint li anke l- kollegi tan-naħa l-oħra jaqsmu ħafna minn dawn il-ħsebijiet magħna - li tkun ir-riforma f'din l-assemblea, għaliex jekk issir xi ħaġa barra minn żmienha se jibda jkun hemm in-nuqqas ta' rispett lejha.

Biċ-ċaqliq politiku li kien hemm f'dawn l-aħħar għaxar snin wara l-waqgħa tal-ħajt ta' Berlin, meta allura dik li kienet il-potenza Sovjetika tkissret, wieħed irid jara li l-bilanċ tal-potenza l-oħra li baqgħet ikun kontro-bilanċjat ħalli ma jkunx hemm iċ-ċans li niġu ddominati minn potenza waħda fid-dinja.

Dawn huma ħsebijiet li bilfors wieħed irid jitkellem fuqhom - u nispera li ma niġix interpretat li qed nitkellem favur jew kontra xi ħadd - ħalli għada pitgħada meta aħna niġu biex nobdu l-miżuri li joħorġu mill-Kunsill tas-Sigurezza nkunu moralment konvinti li dak li qed isir ikun verament għall-ġid ta' l-umanità, għall-paċi fid-dinja, u biex verament inġibu lura dawk il-pajjiżi li ma jkunux qegħdin jimxu kif suppost jimxu.

Jiddispjaċini li dan li qed ngħid diġà beda jitwettaq għaliex rajna, sfortunatament, każi fejn il-Kunsill tas-Sigurezza ġie njorat.

Ċerti azzjonijiet li ttieħdu mill-Unjoni Ewropea, per eżempju, min-NATO; dawn ma qagħdux jistennew li jkun hemm deċiżjoni fil-Kunsill tas-Sigurezza u ħadu deċiżjoni għalihom.

U jekk Allaħares qatt id-dinja terġa' tinqasam fi gruppi ta' saħħa politika li għandhom is-saħħa jiddeċiedu u jagħmlu sanzjonijiet u jieħdu miżuri kif ittieħdu, dan ikun ċertifikat ta' sfiduċja fil-Ġnus Maqgħuda.

Hemm min forsi jirrispondini: Imma inti ma tafx li d- deċiżjonijiet ittieħdu għax jekk kemm-il darba wieħed imur quddiem il- Kunsill tas-Sigurezza - u qed nirriferi għall-aħħar avvenimenti li ġraw fil- gwerra tal-Kosovo - iċ-Ċina forsi tastjeni jew forsi ma tindaħalx u r- Russja tispiċċa timblokka?

Dan huwa veru u nammetti li kien hemm problemi hemmhekk imma dan fih innifsu jirrifletti proprju dan li qed ngħid jien, li hemm bżonn li jkun hemm rethinking ta' kif jaħdem dan il-Kunsill tas-Sigurezza, ħalli nevitaw sitwazzjonijiet bħal dawn.

Għaliex kemm ir-rappreżentanza tiegħu, kemm il- mod kif jaħdem u kif jieħu d-deċiżjonijiet huma affarijiet li m'hemmx dubju kkontribwixxew ħafna fil-passat biex ċertu inkwiet madwar id-dinja jiġi evitat.

Però jidher li nistgħu noħorġu minn dak il-mould li qabel konna naħsbu fih, li ma teħux miżuri, ma tagħmilx sanzjonijiet jekk mhux imposti mill-Ġnus Maqgħuda, u se naslu għall-possibbiltà, bħalma diġà kien hemm, li jkun hemm deċiżjonijiet ta' sanzjonijiet barra mid-deċiżjonijiet li jistgħu jittieħdu fil-Kunsill tas-Sigurezza.

Mr Speaker, nispera li min qed jismagħni ma jaħsibx - u nerġa' ngħidha għaliex aħna għandna daqsxejn dellna tqil - li aħna b'xi mod kontra l- Kunsill tas-Sigurezza, kontra l-Ġnus Magħquda, u kontra li jittieħdu miżuri u jsiru sanzjonijiet.

Din hija xi ħaġa li I want to underline.

U min hu interessat jista' jara li fid-dokument tal-politika barranija tal-Partit Laburista, li ġie launched fis-snin 1992/93 u għadu validu sal-lum, konna tkellimna f'ħafna postijiet dwar il-Ġnus Magħquda, dwar il-Kunsill tas- Sigurezza u dwar is-sanzjonijiet.

F'paġni 13, 14 u 15 għedna li l-Partit Laburista jemmen li hemm bżonn li l-Ġnus Magħquda tirranġa l-kredibilità u l-awtorità tagħha fis-snin li ġejjin.

Mhux qegħdin ngħidu biex ineħħuha minn hemm għax mhix tajba imma rridu li tirranġa l-istrutturi tagħha, l- amministrazzjoni u anke l-kompetenza tagħha.

Hemm bżonn li jiġi żviluppat ukoll mekkaniżmu kif din l-organizzazzjoni dinjija tkun tista' tesegwixxi hi dawk id-deċiżjonijiet li tieħu b'mod iktar effettiv u malajr.

F'dan id-dokument tal-Partit Laburista dwar il-politika barranija qegħdin ngħidu wkoll li fl-istess ħin nemmnu li għandu jkun hemm eżami mill-ġdid tal-proċess kollu li bih il-Ġnus Magħquda, permezz tal-Kunsill tas- Sigurezza, tiddeċiedi u timponi sanzjonijiet fuq pajjiżi responsabbli għal azzjonijiet li jheddu s-sigurtà u l-paċi tad-dinja, tar-reġjun jew inkella atti oħra ta' aggressjoni li huma ksur ta' l-ispirtu u ta' l-ittra taċ- charter tal-Ġnus Magħquda.

Jiġifieri hawnhekk qegħdin ngħidu li aħna nemmnu li din l-awtorità għandha tibqa' u għandha kull dritt li tagħmel is- sanzjonijiet, għandha kull dritt tieħu deċiżjonijiet imma possibbilment u preferibbilment ikunu saru dawk it-tibdiliet u dik l-istrutturazzjoni li wieħed qed jitkellem fuqhom.

Id-dokument tagħna jkompli jgħid :

''Nemmnu li għandu jkun hemm sforzi iktar b'saħħithom biex tassigura iktar demokrazija fid-deċiżjonijiet u fil-mod kif jittieħdu d- deċiżjonijiet fil-Ġnus Maqgħuda.

U dan billi tingħata rwol iktar importanti l-assemblea ġenerali, billi jkun hemm iktar diskussjoni u jkun hemm iktar użu ta' mezzi paċifiċi ta' perswazzjoni qabel wieħed imur għall-mezzi militari jew impożizzjoni ta' miżuri li jaffettwaw popolazzjonijiet sħaħ tal-pajjiż konċernat ..."

- u fuq dan il-punt se niftaħ iktar 'l quddiem -

Nemmnu li għandu jkun hemm mezzi ġodda u toroq ġodda kif wieħed jeżerċita l-pressjoni neċessarja biex jilħaq r-riżultati mixtieqa.

Sanzjonijiet imposti bħala l-aħħar sforz, the last resort, l-aħħar miżura, għandhom ikunu sanzjonijiet li jikkawżaw l-inqas ħsara possibbli diretta lill-poplu tal-pajjiż affettwat.''

Id-dokument ikompli jitkellem rigward:

''... in-neċessità li jkun hemm koperazzjoni fi ħdan il-Ġnus Magħquda biex b'hekk il-Kunsill tas-Sigurezza jkun aktar rappreżentattiv tal- geo-politika tal-lum u tas-saħħa politika u militari u ekonomika tal- blokki li jeżistu.

Il-Kunsill tas-Sigurezza u anke l-Ġnus Maqgħuda għandhom jirriflettu aħjar l-opinjonijiet u l-veduti ta' l-assemblea ġenerali u jiżviluppaw miżuri effettivi li jagħmlu possibbli lill- Kunsill tas-Sigurezza li jimplimenta d-deċiżjonijiet li jkunu adottati.

Nemmnu li l-Kunsill tas-Sigurezza meta jieħu deċiżjonijiet u jasal biex jimponi sanzjonijiet għandu dejjem juża mezzi u miżuri li jagħmlu l-inqas ħsara lill-popli tal-pajjiżi konċernati."

Imbagħad hemm paragrafu partikolari dwar UN sanctions li jirripeti pressapoco l-istess affarijiet, però jagħmel punt importanti hawnhekk fejn jgħid li:

''Fir-reġjun tagħna ħafna tensjonijiet jirriżultaw mill- impożizzjonijiet kontinwi tal-Ġnus Magħquda fuq pajjiż ġirien tagħna.

Hemm il-biża' li dawn it-tensjonijiet ikomplu jikbru u jkomplu jżidu l- proporzjon iktar ma jdumu s-sanzjonijiet u iktar ma jiġu approfonditi dawn is-sanzjonijiet.''

Diskussjoni fuq din l-issue ovvjament tkun interessanti dejjem.

Però f'dan id-dokument ngħidu wkoll li:

''Il-Partit Laburista jaqbel ma' kull sforz diplomatiku biex wieħed isib mezzi paċifiċi u ekwi biex jiġu solvuti problemi ta' pajjiżi u popli u jwiegħed li jagħti l-koperazzjoni kollha biex jiġu esplorati t- toroq kollha li permezz tagħhom wieħed jista' jikkontribwixxi attivament u b'mod kostruttiv għalbiex jintlaħqu dawn id- deċiżjonijiet."

Iktar 'il quddiem jgħid ukoll li:

"Filwaqt li jikkundanna kull forma ta' terroriżmu, tiġi minn fejn tiġi u tiġi għal liema raġuni tiġi, jiddikjara li filwaqt li Malta m'għandha tkun qatt parti għal aġir li ma jkunx leġittimu u tikkundanna dawn l-azzjonijiet kollha bla ebda riżerva, il-Partit Laburista jissapportja l-użu ta' fair sanctions li jkunu imposti ġustament u għal perijodu mill-iqsar ta' żmien u għandu jkun hemm mezz kif dawn jiġu monitored."

U nitkellem fuq dan iktar 'il quddiem ħalli ma jmurx xi ħadd jinterpretani li jien qed nitkellem kontra s-sanzjonijiet u kontra l-Kunsill tas- Sigurezza.

Dan huwa eżerċizzju li għaddejt minnu diġà meta kont ministru u ma rridx li nerġgħu nibdew b'din il-kampanja ta' miżinformazzjoni.

Jien qed ngħid biss dak li qed jgħidu ħafna awtoritajiet, li r-riforma tal-Ġnus Magħquda hija overdue, missha saret qabel, u hemm bżonn issir ħalli l- kredibilità u r-rispett lejn il-Kunsill tas-Sigurezza u d-deċiżjonijiet li joħroġ ikunu iktar b'saħħithom.

Hawnhekk joħroġ ċar li s-sanzjonijiet, kif narawhom aħna, għandhom ikunu l-aħħar miżura li għandha tittieħed wara li jkunu eżawriti l-mezzi kollha paċifiċi jew inkella ta' diplomazija preventiva ħalli jiġu solvuti l- problemi.

Is-sanzjonijiet m'għandhomx jintużaw bħala strument politiku għaliex kultant wieħed ixomm li warajhom jaf ikun hemm moħbi ċerti interessi ta' pajjiżi li jkunu qegħdin jipproteġu lil pajjiżi ħbieb tagħhom jew inkella jkunu qegħdin jipprovaw ipattuha lill-pajjiżi li ma tantx għandhom grazzja magħhom.

Is-sanzjonijiet għandhom ikunu ndirizzati lejn min suppost u kemm jista' jkun ikunu focused ħalli ma jolqtux lill- popolazzjoni in ġenerali.

U dawn għandhom ikunu monitored, mhux bħalma ġara meta ftehemna li jsiru s-sanzjonijiet u li kull 120 ġurnata jerġgħu jiġu riveduti, imbagħad ħadd ma jmur jara x'inhu jiġri u x'effett qed ikollhom dawn is-sanzjonijiet fuq sezzjonijiet partikolari tal- popolazzjoni, fuq in-nisa, fuq it-tfal u fuq ix-xjuħ.

Qed ngħidu dawn l-affarijiet għaliex għandna eżempji ċari riċenti li għaddejna minnhom, fejn rajna li s-sanzjonijiet ma jaħdmux bħalma wieħed jippretendi.

U issa nikkwota kif jaħsbuha ċerti awtoritajiet fuq dawn l- affarijiet, fis-sens li meta inti tagħmel blanket provision, tagħmel sanzjonijiet, tiżola pajjiż, ħafna drabi it back fires, issaħħaħ lil min qiegħed f'dak ir-regime, il-poplu iktar idur favur tiegħu biex jagħtih s- saħħa ħalli jisfida lid-dinja li qiegħda tagħmillu s-sanzjonijiet, u minkejja li jkun hemm tbatijiet kbar, ħaġa ta' l-iskantament it-tbatijiet ibatuhom iż-żgħar, il-grassroots, u min qiegħed fl-awtorità ma jbati xejn għaliex jibqa' għaddej qisu mhux hu u aħna nkunu kuntenti li l-affarijiet għaddejjin.

Jien ngħid li nkunu qegħdin inwettqu inġustizzja doppja ma' dak il-poplu jekk aħna nagħlqu għajnejna għall-mod goff kif jiġu imposti s- sanzjonijiet meta hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq Kunsill tas-Sigurezza, Ġnus Maqgħuda li kellhom iġibu l-ġustizzja fid-dinja.

Għaliex qed ngħid hekk?

Ejja nieħdu l-każ ta' l-Iraq fejn hemm sanzjonijiet li issa ilhom numru ta' snin għaddejjin.

Hemmhekk jidher ċar li r-regime mhux talli mhux qed jiġi milqut talli qed jissaħħaħ, għax ġie skopert dan l-aħħar li dan kien kapaċi jibni palazzi kontra palazzi ta' irħamijiet u lapis lazuli li jqumu miljuni tal-liri, filwaqt li ċ-ċittadini għaddejjin minn tbatijiet tremendi.

Hemm nuqqas ta' edukazzjoni, nuqqas ta' faċilitajiet ta' saħħa, u nuqqas ta' l-iktar affarijiet essenzjali għall-ħajja.

Kulħadd jaf ir-rapporti li bdew ħerġin dwar ir-rata ta' mortalità tat-tfal, mortalità ta' nies peress li m'hemmx aċċess għal servizzi mediċi u għaddej black market enormi.

U ħadd ma kien qiegħed jagħmel monitoring ta' dawn l-affarijiet.

Issa aħna bħala membri tal-Ġnus Maqgħuda u bħala kristjani - u nerġa' nużaha allavolja meta kont ministru kkritikawna fuqha - ma nistgħux inkunu moħħna kwiet għax il-Ġnus Maqgħuda qalet hekk, mela kollox sew u ma nitkellmux fuqha din.

Dan il- poplu - qed inġib il-poplu Iraqi bħala eżempju - huwa miskin għax kellu jitqanna b'mexxej bħal dan li kien impost fuqhom għax għandhom sistema dittatorjali, jiġifieri ma tgħidx ivvotawlu jew għażluh huma.

Dan il-poplu diġà kien sfortunat li għandu din it-tmexxija, u jekk ikunu Sunni u mhux Shiite ikun sfortunat iktar għaliex inixxfulu fejn ikabbar ftit prodotti agrikoli, u jekk ikun qiegħed in-naħa ta' fuq jkun sfortunat għax jattakahom bl-armi kimiċi.

Imbagħad tiġi d-deċiżjoni ta' dak il-korp internazzjonali, li suppost iġib il-ġustizzja f'din id-dinja, li jimponi sanzjonijiet fuq dan il-poplu.

Allura ma' l-inġustizzja li jkun qed iġarrab dan il-poplu - għaliex għandu sfortuna li għandu mexxej bħal dan li mhux qed jara l-interess taċ- ċittadini tiegħu - inpoġġulu iktar restrizzjonijiet ħalli nkomplu noqtluh bil-ġuħ, ma jkollux kura medika, u ma nħalluhx ikollu aċċess għall- edukazzjoni.

Dan huwa l-mod kif għandna nħarsu lejn is-sanzjonijiet tal- Ġnus Magħquda, u mhux inbaxxu rasna u naċċettaw mija fil-mija dik id- deċiżjoni għax ħarġet mis-Security Council tal-Ġnus Magħquda.

Jien mhux qed ngħid li m'għandniex naċċettawha imma aħna membri wkoll fil-Ġnus Magħquda, aħna membri wkoll f'organizzazzjonijiet bħalma huwa n-non-aligned movement u membri ta' kumitati tal-Ġnus Magħquda, fil-kumitat politiku, fil- kumitat soċjali ....

Allura nkunu qed nonqsu jekk aħna - u kulħadd jaf li aħna m'għandniex għanijiet li se niddominaw xi pajjiż ieħor jew se nakkwistaw xi territorju ieħor - ma nsemmgħux leħinna f'dawn il-prinċipji li jidher ċar li mhumiex qed jiġu applikati fl-interess tal-ġustizzja jew li bihom qed tinħoloq inġustizzja.

Meta mbagħad kellna segretarju ġenerali ġdid tal-Ġnus Magħquda, Kofi Annan, bdejna naraw li hu sensittiv ħafna għal dawn l-affarijiet u qed jara li ma ssirx inġustizzja.

Fil-fatt mar hu stess hemmhekk biex jevita li jkun hemm iktar moħqrija tal-poplu Iraqi, mhux ta' min qed imexxih imma tal- poplu.

U aħna konna nistħu nitkellmu pubblikament fuqhom dawn!

Il-Papa kien tkellem fuq is-sanzjonijiet imma aħna konna nistħu nitkellmu fuqhom!

B'dispjaċir ngħid li meta konna nitkellmu fuqhom fil-perijodu li kont ministru, kien hawn l-interess ta' ċerti sezzjonijiet tal-media - ma niddejjaqx insemmih hawnhekk għax kienet tispikka l-ipokrezija - b'mod partikolari l-gazzetta li suppost hija tal-Knisja, ''Il-Ġens'', li jinterpretaw li aħna qegħdin nitkellmu favur it-tneħħija tas-sanzjonijiet tal-Libja.

Kull meta konna niftħu ħalqna fuq is-sanzjonijiet mill-ewwel kienu jinterpretaw li qed nitkellmu favur il-Libja.

Meta riċentement, bl- iżviluppi li saru, tneħħew is-sanzjonijiet minn fuq il-Libja - jien nispera li ħarbitli għalkemm jien narahom kuljum il-gazzetti - ma jidhirli li rajt xejn fil-gazzetta 'Il-Ġens'' li jifraħ għax poplu li kien taħt sanzjonijiet issa ġie meħlus minnhom.

Xejn ma rajt dwar dan allavolja l- Papa tal-Knisja tagħna, il-Knisja li qed jirrappreżentaw huma hawn Malta, kien xeba' jitkellem kontra tagħhom dawn, imma għall-għanijiet politiċi ma nitkellmux fuqhom dawn.

U qed ngħid dawn l-affarijiet għax inħossni mweġġa' fuqhom dawn.

Meta konna fil-gvern kont nipprova nevita li nsemmi s-sanzjonijiet għax kont naf li jagħmlu kapital politiku mill-kwestjoni kollha hawn Malta.

Kienu jgħidu li Gaddafi bnielna l-kwartieri ġenerali, allura kien jiġbdilna l-ispag biex nitkellmu f'isem il-Libjani.

Din hija l-meskinità tal- politika partiġjana ta' Malta u ta' partijiet mill-media Maltija kultant.

Jien dejjem emmint u għadni nemmen u nkompli nsostni li meta qed nitkellmu fuq miżuri li qed jiġu mplimentati, wieħed għandu jitkellem mill-aspett akkademiku, mill-aspett soċjo-politiku, u jekk aħna nemmnu fil-ġustizzja, jekk aħna nemmnu f'dik li hija l-ekwità, għandna nagħlqu għajnejna u ngħidu li dan hu l-istrument li qed jintuża, hu x'inhu l-effett tiegħu?

Jew għandna bħala poplu responsabbli u bħala membri tal-Ġnus Magħquda nitkellmu biex dan l-istrument jiġi aktar studjat ħalli meta jiġi wżat jagħmel l- inqas ħsara possibbli lil min hu l-vittma u jolqot bis-saħħa kollha li tista' tolqot lil min hu t-target proprju?

Mr Speaker, irrid ngħid li hemm min ma jemminx li dawn is-sanzjonijiet huma the right weapon to use.

Hawn min jgħidlek li tagħmel x'tagħmel mhux se jaħdmu għax wara kollox mhux bis-sanzjonijiet iċedu l-pajjiżi, imma bid-diplomazija preventiva, bid- diskussjonijiet u bil-mezzi paċifiċi.

Jien nikkwota ekonomista ċelebri mondjali, John Kenneth Galbraith - dan mhux xi wieħed li beda issa, imma llum anzjan li naħseb qorob id-90 sena u kulħadd jaf l-ideat tiegħu - li fil-ktieb tiegħu ''The World Economy since the Wars'' f'paġna 143, għallinqas fil-verżjoni li għandi jien, jgħid hekk:

Speaking on the frequently minimal effect felt in modern times from sanctions, boycotts and embargos that do not involve the deployment of troops or other politically difficult or dangerous action ... they are thought to be an attractive design for bringing recalcitrant governments to heel.

Instead what occurs is a re- allocation of resources and a sacrifice of non-essentials.

With sanctions hope is great, disappointment endemic.''

Galbraith qed jgħid dak li kont qed ngħid fil-bidu jien, li jekk inti se tirrestrinġi d-dħul ta' flus f'pajjiż, ir-regime se jibqa' jieħu hu l- biċċa l-kbira u jekk jibqa' - ħafna drabi ma jibqax - igawdi minnha jew ibati biha l-poplu ż-żgħir.

Semmejt il-kwestjoni ta' Saddam Hussein, li bena palazzi kontra palazzi meta l-pajjiż kien qed imut bil-ġuħ, u aħna ma konna qegħdin nimmoniterjaw xejn.

Hemm bżonn li nieħdu l-okkażjoni biex niddiskutu dawn l-affarijiet.

Meta konna fil-gvern konna nipprovaw insibu okkażjonijiet fejn nistgħu niddiskutuhom ma' ministri ta' l-affarijiet barranin, waqt speeches li kont nagħmel dak iż-żmien.

U issa ngħid ukoll x'kien jgħid ir-rappreżentant tagħna fil-Ġnus Magħquda.

Jien inħeġġeġ lill-gvern tal-lum biex ikollu dan l-impenn fuq din il- kwestjoni għaliex qegħdin naraw li s-sanzjonijiet tal-Libja ġew imneħħija mill-Ġnus Magħquda, għalkemm għadhom m'humiex imneħħijin mill-Istati Uniti ta' l-Amerika.

Pero' fl-istess ħin għad fadal pajjiżi oħra li għadhom ibatu mis-sanzjonijiet u jaf ikun hemm pajjiżi oħra li jbatu mis- sanzjonijiet.

Issa jien nerġa' ngħid li kull okkażjoni li kien ikolli meta kont ministru kont niddiskutiha din għax kienet tweġġagħni.

Jien kont naf li m'aħniex qed nagħmlu ġustizzja ma' ħutna, kien liema kien il-pajjiż.

Jista' jkun li bħala tabib kont inweġġa' aktar meta nisma', naqra u nara l- istampi u meta kont nara n-nies maqtulin bil-gass u bl-armi kimiċi tar- regime li kien irid jestermina ċerti nies f'pajjiżu imma kont inweġġa' wkoll meta nisma' li bil-miżuri ċivilizzati li għandna qed nikkawżaw dawn l- imwiet fit-trabi ta' l-Iraq u qed inġibu din t-tbatija lill-ommijiet ta' l- Iraq.

Issa hawnhekk mhux se nitkellmu fuq l-istampi biss.

F'dawn il- ġranet qed nitkellmu ħafna fuq ir-refuġjati.

Jien kelli ħafna okkażjonijiet li niltaqa' ma' refuġjati li kienu jiġu hawn Malta u kienu jkunu f'istitut li qiegħed ħdejn id-dar tiegħi li kont nieħu ħsiebu jien dak iż-żmien.

Meta kont nitkellem magħhom kienu jġibuli ħniena u meta jispjegawlek is- sitwazzjoni on the ground ġewwa l-Iraq x'kienet u x'inhi jbikkuk.

Jien għalhekk qed ngħid li m'għandniex ngħidu li ma jimpurtaniex jew ma nistgħux nitkellmu għax irridu nimplimentaw dak li ordnat il-Ġnus Magħquda.

Jien mhux qed ngħid li għandna nirribellaw u ma nimplimentawx dak li qed tgħid il-Ġnus Magħquda imma għandna nsemmgħu leħinna u nitkellmu fuq dawk li qed jagħmlu dak li m'għandhomx jagħmlu.

Jien waħda mill-akbar okkażjonijiet li niftakar b'għożża hija l-laqgħa twila li kelli ma' Kofi Annan f'Ġinevra proprju ftit wara li sar segretarju ġenerali f'April ta' l-1997 fejn fiha ħassejt mill-ewwel li dan ir-raġel huwa sensittiv ħafna għal din il-problema u tkellimna ħafna fuq is- sanzjonijiet li hemm l-Iraq u l-Libja.

Peress li l-media lokali kienet tagħmel kapital dwar dan li meta ġejt lura minn dik il-vista lanqas biss kont għidt li tkellimt ma' Kofi Annan fuq is-sitwazzjoni tas-sanzjonijiet partikolarment fuq il-Libja għax għidt li l-gazzetti jagħmlu kapital minnha.

Jien id-dover tiegħi bħala ministru kont għamiltu u mill-ewwel ħassejt li kien qed jirrispondi għal dik l-informazzjoni.

Fil-fatt hu kien informat diġà jiġifieri ma kienx qed jistenna lili pero' wara d-diskussjoni twila li għamilna ħassejt mill-ewwel li dan ir-raġel xi ħaġa se jagħmel.

Wieħed irid igħid li meta f'Lulju ta' l-1997 ġie ppubblikat id-dokument dwar ir-riformi li hemm bżonn fil-Ġnus Maqgħuda - dan mhux aħna qed ngħiduh imma qed jgħiduh ħafna nies - li kien jismu ''Renewing the United Nations - A Programme for Reform'' jien ħadt gost kbir meta taħt is- sezzjoni "Peace, Security and Disarmament" sibt paragrafu 108 li jgħid hekk:

''In recent years the Security Council has called with increasing frequency for economic sanctions as an enforcement tool under Chapter 7.

The universal character of the United Nations makes it an especially appropriate body to consider and oversee such measures.

Consideration needs to be given, however, to make sanctions more effective in achieving the goal of modifying the behaviour of those targeted while limiting the collateral damages.

There is also a need to address the broader humanitarian and economic effects of sanctions as well as objective criteria in their application and for their termination.''.

Mela hawnhekk hawn dak li qed nitkellmu fuqu jiġifieri li s-sanzjonijiet iridu jiġu monitored, immirati u focused u wieħed jittama li jagħlaqhom kemm jista' jkun malajr.

Issa din ma kenitx xi ħaġa li qed issir hemmhekk biss għaliex l-opinjoni mondjali diġà kienet qed tiżdied u wieħed irid jgħid li fl-istess okkażjoni li jien kont qiegħed Ġinevra u kelli din il-laqgħa fit-tul ma' Kofi Annan, kelli okkażjoni wkoll li nitkellem fit-tul ma' Vladimir Petrovski, li kien u għadu d-direttur reġjonali tal-Ġnus Maqgħuda ġewwa Ġinevra u ħafna drabi jkun mibgħut minn Kofi Annan stess biex jirrappreżentah f'laqgħat internazzjonali u f'postijiet oħra.

Kien interessanti li f'Diċembru ta' l-1997 - allura anke wara li kien ħareġ anke dak ir-rapport interessanti ħafna dwar l-effett tal-gwerra, partikolarment fuq in-nisa u fuq it-tfal - diġà kien hemm moviment qawwi.

Nixtieq insemmi li moviment minnhom, per eżempju, kien jismu ''Development and Peace Foundation."

Dan qed ngħidu ħalli nivvendika daqsxejn waħda lil min dak iż-żmien kien jirredikolana, kien jaħseb li aħna maqtugħin mid-dinja, kien jaħseb li aħna qed nitkellmu waħedna fuq dawn l-affarijiet u ma kienx qed jagħmel il-homework tiegħu, ma kienx jara x'inhu għaddej u ma kienx jaf x'inhu l-ħsieb li qed jiżviluppa madwar id-dinja fuq dawn l-affarijiet.

F'Diċembru dokument maħruġ mid-Development and Peace Foundation ibbażata ġewwa Bonn - bl-isem ta' ''Peace through Sanctions?'', jitkellem fit-tul dwar dawn l-istess għanijiet - apparti li jsemmi ovvjament is-sanzjonijiet li kienu u għadhom għaddejjin fuq l-Iraq, is-Somalja, il-Libja, il- Liberia, ir-Ruanda u postijiet oħra; mhux se noqgħod naqra fit-tul minnu għaliex inkun qed nirrepeti lili nnifsi - u jagħmel enfasi kbira u jgħid li dawn l-affarijiet m'għandhomx jiġu mposti bħala ''blanket fashion'', li għandu jkun hemm reassessment ta' kif tintlaqat il-popolazzjoni u ħsebijiet bħal dawn.

Fil-fatt f'parti minnhom il-proposti magħmulin minn din l- organizzazzjoni lis-segretarju ġenerali kienu saru qabel lil predeċessur tiegħu jiġifieri lil Boutros Boutros Ghali f'Jannar ta' l-1995.

Għalhekk ma kienx xi ħsieb oriġinali tagħna li hemm bżonn niddiskutuhom is- sanzjonijiet għax dawn l-affarijiet kienu ilhom għaddejjin snin twal.

F'pajjiżna forsi konna aħna li semmejnihom l-iktar imma fl-1995 din l- istess organizzazzjoni kienet bagħtet proposti lil Boutros Boutros Ghali u qaltlu hekk:

''We should like to suggest the establishment of a mechanisim to carry out the following five functions:

to assess at the request of the Security Council and before sanctions are imposed their potential impact on the target country and on third countries;

to monitor application of the sanctions;

to measure the effects in order to enable the security council to finetune them with a view to maximising their political impact and minimising collateral damage;

to ensure the delivery of humanitarian assistance to vulnerable groups;

to explore ways of assistanting member States that are suffering collateral damage and to evaluate claims submitted by such States under article 50''.

Mela dan huwa l-mod kif kienu qed jaħsbu diġà minn snin qabel ċerti nies u ċerti organizzazzjonijiet rigward is-sanzjonijiet.

Dan id-dokument li mhux se nkompli naqra aktar minnu huwa interessanti ħafna.

Irriżulta li proprju f'dan iż-żmien Kofi Annan, li kien imħasseb ħafna fuq il-kwestjoni tal-Libja u rajnih anke l-Iran eventwalment, kien mar hu personalment biex jipprova jevita l-impożizzjoni ta' iktar miżuri mill-Kunsill tas-Sigurezza.

Għal żmien qasir dan irnexxielu jagħmel akkwist diplomatiku u kien talab lil Vladimir Petrovsky biex imur il-Libja u jagħmel rapport lill-Kunsill tas-Sigurezza.

Issa jien għandi nota hawnhekk li kien bagħatli l-ħabib tiegħi s-Sur Michael Bartolo, li kien u għadu rappreżentant ta' Malta fil-Missjoni Permanenti ta' Malta ġewwa Ġinevra fejn kien qalli li:

''The Secretary General has always been concerned about the effects of sanctions and has taken the advice of countries like Malta in this regard very seriously.''.

Irriżulta li l-parir u l-informazzjoni li kien ħa minn Malta s-segretarju ġenerali kien ħadhom serjament.

Dan mhux qed ngħidu jien, dan qed jgħidu r-rappreżentant tagħna ġewwa Ġinevra li għadu hemmhekk sal-lum.

Il- konklużjoni ta' Vladimir Petrovsky kienet tgħid li:

''United Nations member States who introduce sanctions also have the responsibility to ensure the economic and social well-being of the populations.''.

Mela hawnhekk jidħol is-sens ta' responsabbiltà, s-sens uman u s-sens ta' tneħħija kemm jista' jkun ta' l-effetti kolaterali u umanitarji fuq nies li m'għandhom x'jaqsmu xejn f'dawn il-pajjiżi.

Hawnhekk ir-rapport ta' Vladimir Petrovsky li eventwalment imbagħad ġie mgħoddi lill-Kunsill tas-Sigurezza, jitkellem ċar fuq x'għandu bżonn isir għaliex wara li jkun analizza s-sitwazzjoni li kien sab meta mar il-Libja - ejja nammettu li kien hemm sanzjonijiet differenti minn dawk li kienu mposti fuq l-Iraq - jagħmel ir-rakkmandazzjonijiet tiegħu u eventwalment m'għandix dubju li Kofi Annan ħa konsiderazzjoni tagħhom meta anke hu mbagħad eventwalment ta l-parti tiegħu ħalli kemm jista' jkun malajr tiġi solvuta l-problema tas-sanzjonijiet tal-Libja.

Dawn l-affarijiet konna nibżgħu nitkellmu fuqhom għax malajr issib lill-gazzetti ''Il-Ġens'', ''The Times'' u ''In-Nazzjon'' li jibdew jirredikolawna għax qegħdin nitkellmu kontra s-sanzjonijiet.

Jien nista' ngħid li għandi sodisfazzjon kbir personali li dak li għamilt, għamiltu bil-kuxjenza kollha u ħadt gost nagħmlu għax konvint mill-valuri morali tiegħi u mit-twemmin Kristjan tiegħi jiġifieri m'għamiltu għall-wiċċ ħadd.

Dan li qed nagħmel illum qed nagħmlu għaliex nemmen li għandna nwasslu dawn il-messaġġi fejn għandhom jaslu.

Issa jekk forsi wieħed jaħseb li dawn kienu affarijiet ristretti għall- Ġnus Maqgħuda, għal Kofi Annan u għal Vladimir Petrovsky irrid infakkar li dak iż-żmien kien hemm rapport interessantissimu preżentat minn, of all people, the UN association of United States of America, u kien magħmul minn an international task force on the enforcement of UN Security Council resolutions.

Mela ma kienx il-gvern Laburista bil-ministru għall- affarijiet barranin iffissat fuq is-sanzjonijiet u ma kienx qed jitkellem waħdu fid-dinja fuq dawn l-affarijiet!

L-imħuħ żgħar magħluqa li kellna hawnhekk iddominaw il-media Maltija u dawn l-affarijiet qatt ma esponewhom lill-pubbliku Malti, qatt ma ħolqu kuxjenza għall-bżonnijiet tal-qarrejja tagħhom dwar x'inhu għaddej ħalli niżviluppaw kuxjenza u nifhmu aktar fil- kontest ta' l-iżvilupp li jkun għaddej għaliex qed nitkellmu b'dan il-mod.

Kienu ffissati biss biex jagħmlulna l-ħsara u jpinġuna koroh bħala isolati u bħala gvern, b'politika li m'għandha x'taqsam xejn ħlief biex mingħalihom - kif riedu jpinġu huma - tgħin lil-Libja toħroġ mill-morsa li kienet fiha.

Dan huwa dokument li għandu bħala subtitle ''Words to deeds strengthening the United Nations enforcement capabilities''.

Hawnhekk għandi biss executive summary tad-dokument proprju li jgħid:

'' Humanitarian repercussions of comprehensive economic sanctions have occasioned growing concern and sanctions need to be tailored to fit the target and the circumstances.

Economic sanctions by their very nature are fundamentally a multilateral enterprise.

Yet the Council's readiness to authorise economic sanctions have yet to be matched by parallel moves to strengthen the United Nations capabilities for planning, implementing, monitoring or policing its sanctions regime.

If steps are not taken soon to address these shortcomings there is a real danger the disappointment and the disillusionment that have engulfed UN military operations could emerge on the economic side of enforcement as well. ''.

Dawn huma twissijiet serjissimi.

Dan id-dokument igħid ukoll:

''The Security Council should seek to shape each sanctions package in a way that brings maximum pressure to bear on national decision-makers in the target country while avoiding unneccessary humanitarian consequences for the popolution as a whole.''.

Sur President, min qed jismagħna m'għandux jaħseb li dan huwa xi dokument ifformolat minn xi erbat itfal ta' l-università lli għadhom qed jagħmlu xi studji.

Dan kien team magħmul min-nies tal-kalibru ta' Lord Carrington, li kien iċ-chairman, nies bħal Gro Harlem Bruntlland, ex-prim ministru tan- Norveġja u llum direttriċi tal-WHO, Jean Pierre Cotte li kien viċi president tal-Parlament Ewropew, Brent Snowcoft li kien il-United States national security advisor u oħrajn li għandhom ovvjament il-background tagħhom li jagħtu saħħa lil dawn id-deċiżjonijiet.

Mela dan huwa rapport li kien ħareġ f'Diċembru ta' l-1997 li, kif għedt, juri li l-ħsieb kien hemm u għadu qiegħed hemmhekk ħalli l-affarijiet kemm jista' jkun jirranġaw.

Jien kont kawt ħafna fuqu u nemmen li wieħed għandu jitkellem dwaru.

U meta eventwalment f'Marzu ta' l-1998 - meta kien hemm xi ftit caqliq biex terġa' tiġi diskussa l-kwestjoni tas-sanzjonijiet fuq il-Libja fil-Ġnus Magħquda u kien hemm talba min-numru ta' pajjiżi u din ġiet aċċettata ħalli jkun hemm diskussjoni miftuħa pero' mhux binding fl- assemblea ġenerali - kont tajt struzzjonijiet lir-rappreżentant Malti tagħna hemmhekk u konna għamilna diskors li fih - mhux se naqrah kollu hawnhekk - għamilna repetizzjoni ta' dak kollu li qed ngħid u għamilna enfasi fuq il-punti li nemmnu li kellhom jiġu kkonsidrati fil-kontest ġenerali tad-diskussjoni fuq is-sanzjonijiet.

Jien se naqra biċċa żgħira biss minn dan id-dokument kollu li llum huwa parti mid-dokumentazzjoni tad- diskors li għamel ir-rappreżentant tagħna ta' Malta ġewwa l-Ġnus Magħquda.

Fost affarijiet oħra hemm li:

''The Goverment of Malta ..."

- dak iż-żmien Gvern Laburista -

"... strongly believes that a serious and open debate should be launched to explore alternative measures for the application of sanctions and on measures that offer inbuilt incentives that encourage changes in the behaviour of targeted countries.

Such sanctions must be a mechanism for the promotion of peace and not for the indiscriminate mass punishment of a whole population.

Sanctions must be used to maximise political impact where it is needed most and at the same time should ensure the minimum collateral damage elsewhere.

Malta feels that where there are severe effects of sanctions on a targeted country on the population at large, immediate remedial actions should be taken by our organisation to alleviate the sufferings of the vulnerable groups in that society.

As in the case of Iraq we have been wittnesses to the fact that the civilian population has been bearing the brunt of the ensuing scarcities and deprivations.

The presence of a body which will monitor the effects of sanctions would have averted such disastrous consequences developing, would have helped to avoid the situation deteriorating to such levels and would have raised more awareness to the humanitarian aspect of sanctions.''.

Dan huwa dokument għal qalbi ħafna għaliex fih għedna ċar kif nemmnu u x'għandhom ikunu l-kondizzjonijiet madwar l-impożizzjonijiet tas- sanzjonijiet.

MR SPEAKER: Onor. Vella, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinstema'?

ONOR.

JOE BORG: Nipproponi li jkompli jinstema'

ONOR.

TONIO BORG: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Vella jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

GEORGE VELLA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha.

Nirringrazzja wkoll lilek, Sur President, għal din l- indulġenza li qed tagħtini u nwiegħed li mhux se ndum.

Peress li ridt nesponi dan l-argument kollu nġarrejt mid-diskors u ma ppretendejtx li se nieħu daqshekk fit-tul.

Din il-liġi qed tagħtina ċ-ċans li nitkellmu fuq l- impożizzjoni ta' sanzjonijiet u għalhekk ridt nuri biċ-ċar dak li nemmnu fih u x'politika għandu jkollna f'dan ir-rigward.

Dawn kienu s- sanzjonijiet tal-Ġnus Magħquda pero' issa rrid nitkellem ftit ukoll rigward sanzjonijiet li jagħmlu gruppi ta' pajjiżi; ħaġa li wieħed irid jikkonsidraha wkoll minħabba l-politika barranija tal-gvern preżenti li qed joqrob lejn għaqda ta' pajjiżi li qed tiżviluppa b'mod mgħaġġel ħafna f'dik li tissejjaħ ''il-politika barranija komuni tagħha''.

Hawnhekk wieħed irid jiżen xi tkun is-sitwazzjoni ta' pajjiżna meta jittieħdu ċerti deċiżjonijiet

Fil-Ġnus Magħquda għidna li għandna obbligi għax aħna ovvjament membri hemmhekk u rridu naċċettaw dak li jgħidu pero' rridu nżommu ġo rasna wkoll il-fatt li aħna mexjin lejn sitwazzjoni fejn imbagħad se jkollna nkunu parti minn grupp ta' pajjiżi li wkoll qed jifformula l-politika barranija komuni tiegħu.

Infakkar li ftit xhur ilu kellna okkażjoni - ma niftakarx eżatt meta imma s-sena l-oħra kien - meta l-gvern, fl-opinjoni tagħna, għaġġel biex jottempera ruħu ma' sanzjonijiet li l-Unjoni Ewropea kienet qed tagħmel kontra l-ex-Jugoslavja.

Aħna konna għedna li għandna noqogħdu attenti għaliex peress li kien hemm gwerra għaddejja, din kienet miżura biex tkompli ssaħħaħ l-id ta' min kien qed jiġġieled kontra dik l- entità u allura konna qegħdin nidħlu f'konflitt militari.

Parti minn dan l- argument huwa akkademiku pero' jien nemmen ukoll li hemm l-aspett l-ieħor li wieħed ma jistax jara poplu jiġi maħqur, ibbumbardjat u imbiċċer u ma jagħmel xejn.

Aħna m'għedniex li m'għandu jsir xejn imma anke hawn irridu naraw ir-rwol tagħna x'jista' jkun.

Ma rridux ninsew li aħna pajjiż newtrali u pajjiż li nemmnu li m'għandniex inkunu allineati u allura tqum il-mistoqsija: Allura meta wieħed ikun iffaċċjat b'dan it-tip ta' affarijiet orribbli u din l-esterminazzjoni jista' ma jagħmel xejn?

Aħna qatt m'għedna li m'għandna nagħmlu xejn imma wieħed irid jitkellem fuq il- mezzi eżistenti u jekk wieħed ikunx uża l-mezzi legali u diplomatiċi kollha qabel jasal biex jagħmel ċerti miżuri mbagħad ikejjel kemm nistgħu nipparteċipaw fil-fond f'dawk il-miżuri.

Jien, per eżempju, nsemmi l-mod kif l-Isvizzera, proprju dakinhar, ħarġet minn parti mis-sanzjonijiet li mponew l-Unjoni Ewropea u qalet li hi ma tesportax żejt għax is-sanzjoni kienet biex ma jiġux mgħoddija petroleum products lill-ex-Jugoslavja.

Għalhekk minflok l-Iżvizzera assoċjat ruħha ma' l-Unjoni Ewropea, għalkemm mhijiex membru - niftakar li jien kelli kuntatt biex inkunu nafu x'qed isir eżatt - ħadet l-istand li ma tesportax żjut u ma kkommettietx ruħha.

Dan huwa mod diplomatiku kif tibqa' barra u nħeġġeġ lill-kollega tiegħi biex ma ngħidux li se nidħlu rasna 'l isfel għall-politika komuni barranija li se tifformola l-Unjoni Ewropea.

Per eżempju, l-President tar- Repubblika attwali - qed insemmih b'rispett - kien iħobb igħid li sakemm għandek is-saħħa tal-veto hu jħossu kbir daqs l-oħrajn pero' llum kulħadd jaf l-Unjoni Ewropea futura kif qed tiżviluppa.

Is-sistema kif jittieħdu d- deċiżjonijiet miexja aktar u aktar 'il bogħod mill-applikazzjoni tal-veto u qed tmur iktar għal dak li huwa qualified majority, jiġifieri fejn numru ta' pajjiżi b'numru ta' voti jkollhom deċiżjoni maġġoritarja u allura kulħadd ikollu jobdi.

Irrid ngħid ukoll li sal-lum hemm il-possibbiltà - din ħarġet minn Title 5, jekk m'inix sejjer żball, tat-Trattat ta' Amsterdam il-ġdid - li min ma jridx jikkopera jew jidħol f'xi azzjoni militari jew azzjoni politika f'dan il-kuntest, jista' jżomm lura li ma jidħolx pero' ma jistax iżomm lil oħrajn milli jaġixxu.

Allura daħal il-kunċett ta' constructive abstention, fejn wieħed igħid li biex ma jħassarx festi ma jidħolx fiha.

Jien ma nafx kemm dan il-kunċett se jiġi estiż għada pitgħada meta se nitkellmu fuq a common foreign and security policy.

Dan qed jinstema' ħafna min-nies esponenti ta' ċertu weight li qed jgħidu li jew inti fil- club jew m'intix, jew ilkoll f'daqqa jew mhux ilkoll f'daqqa.

Kien hemm ukoll min qed igħid li l-pajjiżi newtrali li hemm bħalissa fl-Unjoni Ewropea, bħal fil-każ ta' l-Isvezja, l-Awstrija, l-Irlanda u l-Fillandja jridu jiddeċiedu, allavolja m'għandhomx in-newtralità bħal tagħna imma dejjem kellhom newtralità armata.

Per eżempju, l-Iżvizzera għandha n- newtralità pero' hija armata sa snienha.

Issa qed jingħad li l-pożizzjoni ta' dawn il-pajjiżi trid tiġi aktar definita.

Jien nixtieq nieħu l- okkażjoni biex inħeġġeġ lill-kollega tiegħi li meta jiġu għan-negozjati ma nħallux din il-biċċa tgħaddi qisu ma ġara xejn għaliex hawnhekk għandha addirittura tidħol fil-kwestjoni l-kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Jien ngħid - u se nipprova nagħlaq fuq dan - li dawn il-ħsebijiet li qed naqsam għandna neħduhom bħala xi ħaġa li ġejja minn rappreżentant ta' partit, pero' naħseb li l-maġġor parti tal-membri tan-naħa l-oħra jaqblu wkoll li pajjiżna m'għandux ħsebijiet li jiddomina jew jikkapparra lil xi ħadd imma sempliċement irid jgħix fil-prosperità u fil-paċi.

Aħna jimpurtana meta nitkellmu fuq affarijiet bħal dawn għaliex jidher ċar li meta ma nkunux parti minn xi blokk partikolari u nibqgħu nsemmgħu leħinna bil-ġenwinità u r-rispett kollu għaliex m'għandniex interessi ulterjuri, niġu mismugħa u nkunu kredibbli.

Barra minn hekk ħadd, ma jkun jista' jgħid li aħna qed nitkellmu hekk għaliex għandna mano in pasta f'dik il- politika komuni ta' xi blokk partikolari jew għaliex inkunu qed nitkellmu f'isem grupp.

Aħna pajjiż żgħir li fil-passat kemm-il darba semma leħnu fil-Ġnus Magħquda - u anke ħadna ħafna inizjattivi li ħafna minnhom inneħħilhom il-kappell għaliex żviluppaw f'affarijiet li taw ħafna frott - u m'għandniex ma nkomplux fuq din il-linja.

Jien inħeġġeġ lill-gvern tal-lum u lill-kollega tiegħi, l-Onor.

Joe Borg, biex jagħti struzzjonijiet u biex jidderieġi d-diskorsi u l-okkażjonijiet li jkun hemm, kemm fi ħdan il-Ġnus Magħquda mir-rappreżentanti tagħna kif ukoll f'din il-politika li qegħdin isegwu tan-naħa l-oħra - li aħna ma naqblux magħha - li joqorbu lejn entità li għandha politika barranija komuni, ħalli kemm jista' jkun dawn l-affarijiet nibqgħu 'l barra minnhom, nibqgħu 'l bogħod milli niġu nvoluti u nkunu nistgħu nkunu kritiċi b'mod oġġettiv u ma nkunux nistgħu niġu akkużati li qegħdin nikkritikaw għax għandna xi interessi ulterjuri.

L-interessi tagħna għandhom ikunu biss interessi bbażati fuq il-prinċipji tal-ġustizzja, fuq il-prinċipji ta' l- ekwità u fuq kollox prinċipji li jkunu bbażati fuq ir-rispett lejn id- dinjità u l-ħajja ta' l-individwu, kien kemm kien żgħir, qiegħed kemm qiegħed 'il bogħod minna, nafu u ma nafux bih, sija jekk qiegħed fir-Ruanda u sija jekk qiegħed fl-Iraq.

Irridu nimmaġinaw u nifhmu li wara kollox il- politika mhijiex qiegħda hemm għall-politikanti u għall-politika imma qiegħda hemm biex suppost ittejjeb il-ħajja taċ-ċittadini fid-dinja, huma f'liema pajjiżi huma.

Jien nemmen li meta aħna nilleġislaw u meta aħna nkunu qegħdin f'oqsma internazzjonali, kemm fil-Ġnus Magħquda, kien fejn kien, għandna nġibu quddiem għajnejna lil dawk in-nies li jiddependu mid- deċiżjonijiet tal-politiċi ħalli ħajjithom tmur għall-aħjar jew tmur għall- agħar.

Jien ma nistax inħalli okkażjoni bħal din u ma nitkellimx, bħalma tkellimt, fuq l-effett tas-sanzjonijiet għaliex jien inġib quddiem għajnejja dawk l-istampi li ma nista' ninsa qatt ta' nies ġewwa l-Iraq, ta' tfal nexfin li m'għandhomx possibbiltà li jieħdu ftit kura, li jiffaċċjaw il-mard li jkollhom fuqhom u li eventwalment sfortunatament jispiċċaw imutu għaliex m'hemmx mezzi għalihom.

Jien nemmen li aħna pajjiż ċivilizzat u demokratiku, pajjiż li għandu tradizzjonijiet Kristjani profondi ħafna u m'għandniex nistħu li nitkellmu b'dan il-mod kull fejn inkunu ħalli kemm jista' jkun dawn il-ħsebijiet li diġà ġew esposti minn oħrajn inkomplu nsaħħuhom.

B'hekk naslu għal soluzzjonijiet aktar ġusti għall-problemi li tiffaċċja d-dinja ta' madwarna.

Nirringrazzjak, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx aktar rimarki, nistied lil Ministru Borg biex jagħmel il-winding-up.

ONOR.

JOE BORG: Sur President, jien ħadt gost nisma' lill-Onor.

Vella jitkellem b'mod partikolari fuq il-liġi u anke b'mod ġenerali dwar dak li għandu x'jaqsam mar-rwol tan-Nazzjonijiet Uniti u tal-Kunsill tas- Sigurezza.

Nixtieq naċċertah li m'għandi l-ebda dubju dwar il-ġenwinità li biha mexa hu, b'mod partikolari, fil-perijodu li għamel bħala ministru ta' l-affarijiet barranin, għalkemm ovvjament ikun hemm aspetti, speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam mal-kwestjoni ta' sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, fejn aħna bħala gvern illum ma naqblux magħhom.

Pero' tajjeb li ngħid xi ħaġa fuq l-aħħar punt li għamel rigward il-common foreign security policy ta' l-Unjoni Ewropea.

L-Onor.

Vella qal tajjeb li l-pożizzjoni kif inhi llum hija li pajjiż individwali jista' jagħmel dak li jsejħulu constructive abstention, jiġifieri li pajjiż membru jista' jgħid li mat- tali deċiżjoni m'għandux għalfejn jottempora ruħu u m'għandux għalfejn ikun konformi u allura jibqa' lura.

L-unika ħaġa li ma jistax jagħmel hi li jimblokka lill-oħrajn li jibqgħu mexjin f'dik id-direzzjoni.

U naħseb li f'dan ir-rigward din tissalvagwarda n-newtralità tagħna bħalma tissalvagwarda n-newtralità tal-pajjiżi membri li huma newtrali, bħalma huma l-Awstrija, l-Fillandja u pajjiżi oħrajn bħall-Irlanda li huma newtrali fi ħdan l-Unjoni Ewropea.

Dan il-provvediment sar minħabba fihom u dment li jibqa' pajjiżi newtrali fl-Unjoni Ewropea ma naħsibx li hemm il- possibbiltà li kulma jiġi deċiż f'dak li għandu x'jaqsam mal-kamp tal- politika barranija, b'mod partikolari mal-politika tad-difiża, jista' jkun li dan isir b'mod li tittieħed deċiżjoni maġġoritarja u jitmexxew warajha l- pajjiżi membri l-oħrajn li ma jkunux qablu magħha.

Fil-fatt jidher li għall-futur il-pożizzjoni hi li meta jittieħdu deċiżjonijiet ta' ċerta portata f'dak li għandu x'jaqsam mal-politika ta' difiża komuni ta' l- Unjoni, pajjiż membru individwali, b'mod partikolari pajjiż newtrali, jkun jista' jibqa' barra minnha u jipparteċipa f'dak li għandu x'jaqsam ma' support measures, u aħna ma nsibux problema li nimxu f'dak il-kuntest.

Jien m'għandi l-ebda problema li ngħid li fil-fażi tan-negozjati beħsiebna - kif diġà ndikajna - nagħmluha ċara li Malta hija pajjiż newtrali u għaldaqstant se nissalvagwardaw in-newtralità tagħna kif inhi mħaddma fil- kostituzzjoni.

Nixtieq nagħmel riferenza għall-fatt li ssemma mill-kollega tiegħi dwar l-implimentazzjoni ta' ratifika ta' trattati u dwar l-aspett l-ieħor li se niġi għalih dalwaqt, fejn kwalunkwe regolament li joħroġ il-prim ministru fl-interess nazzjonali jew internazzjonali ta' Malta jrid jitqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra tad-Deputati, mbagħad għandek perijodu li fih dan jista' jiġi kkontestat.

Il-kollega tiegħi staqsa għaliex dan il-provvediment mhux qiegħed imniżżel speċifikament fil-liġi f'dawn l-emendi meta fis-Supplies and Services Act hemm imniżżel speċifikament li trid tiġi segwita din il- proċedura.

Ta' min igħid li meta daħlet fis-seħħ is-Supplies and Services Act, il-pożizzjoni ta' Malta dwar il-proċedura li għandha tiġi segwita f'dawk li huma regolamenti ta' ministri ma kenitx pożizzjoni waħdanija.

Allura peress li fid-dritt amministrattiv Ingliż jidhirli li hemm xi tlieta jew erba' proċeduri differenti dwar il-laying ta' regolamenti, fil-liġijiet tagħna wieħed irid kull darba jispeċifika liema hi l-proċedura li għandha tiġi segwita f'dak li għandu x'jaqsam ma' link ta' regolamenti.

Meta daħlet in vigore l-Interpretation Act fl-1975 il-pożizzjoni ġiet iċċarata.

Fil-fatt l-artiklu 11 ta' l-Interpretation Act jgħid hekk:

''Where an Act of Parliament or other Act passed by the Legislature of Malta or an Ordinance confers power to make rules or regulations or other subsidiary legislation of a like nature, any such legislation made by virtue of those powers after the coming into force of this Act shall as soon as may be after it is made be laid on the Table of the House and if, within the period of twenty-eight days after it is so laid, the House resolves that it be annulled or amended, the same shall thereupon cease to have effect or shall be so amended, as the case may require, but without prejudice to the validity of anything previously done thereunder or to the making of new rules, regulations or other subsidiary legislation of a like nature.''.

Subartiklu (3) ta' artiklu 11 igħid ukoll li din il-proċedura għandha tiġi segwita dment li fil-liġi partikolari ma tiġix indikata proċedura differenti.

Din ngħidulha n-negative resolution.

Issa jekk f'regolament partikolari jinħass li għandu jkun hemm l-oppost, jiġifieri l-positive resolution, allura dik trid tingħad fil-leġislazzjoni partikolari.

F'dan il-każ aħna ħassejna li għandha tiġi segwita l-proċedura normali dwar il- laying tar-regolamenti li jistgħu jinħarġu mill-prim ministru u allura m'hemmx għalfejn li tissemma speċifikament fil-liġi għal dan ir-rigward.

B'hekk japplika l-artiklu 11 ta' l-Interpretation Act, jiġifieri Kap. 249.

Issa ħalli niġi għall-punt l-ieħor li semma l-Onor.

George Vella rigward ir-ratifika tal-Chemical Weapons Convention.

L-Onor.

Vella għamel riferenza għall-klawsola 5 ta' l-abbozz ta' liġi li qed jabolixxi dan l-Att pero' mbagħad għandek subklawsola (2) li jgħidlek li minkejja li dan l-Att qed jiġi abolit, ir-regolamenti li ħarġu taħtu għandhom jibqgħu japplikaw daqslikieku huma in vigore.

Dan ifisser li l-konvenzjoni nnifisha u kwalunkwe regolament li ħareġ taħtu xorta baqgħu japplikaw.

Il-mistoqsija kienet għaliex ġie identifikat dan l-Att biss u jekk hemmx atti oħrajn li setgħu saru bl-istess mod.

Naħseb li hemm atti oħrajn pero' dan l-Att tant hu estensiv li nħass il-bżonn li biex fil-futur nevitaw komplikazzjonijiet ikun tajjeb li jsir b'dan il-mod.

Ħalli nispjega ftit ruħi.

L-ewwelnett f'din il-konvenzjoni nnifisha hemm mekkaniżmu li jipprovdi għal ''measures to redress a situation and to ensure compliance, including sanctions.''

Dawn huma mekkaniżmi pprovduti fil-konvenzjoni nnifisha dwar x'irid isir minn State parties biex b'hekk jimplimentaw deċiżjonijiet li jittieħdu mill-executive council mbagħad jistgħu jmorru oltre l- provvedimenti li hemm fl-Att.

Allura f'dak il-każ, jekk jiġri hekk, kien ikollna noqogħdu nressqu emendi għall-Att quddiem il-parlament.

Bl-istess mod il-konvenzjoni tipprovdi għal tibdil fiha nnifisha u l- metodu ta' kif isir dan it-tibdil, mhuwiex daqshekk konvenzjonali għax igħidlek li:

"Any State party may propose amendments to this Convention ...''

Imbagħad jgħidlek li:

''... amendments shall be ratified or accepted by all those State parties casting a positive vote at the conference.''.

Jiġifieri meta l-iState parties jagħtu vot pożittiv, dawk l-emendi jiġu kkonsidrati bħala li ttieħdu u jiġu in vigore fi żmien 90 jum - skond l- artiklu 15 tal-konvenzjoni - li fihom kien ikollna noqogħdu bilfors ngħaddu liġi fil-parlament li tirratifika l-emenda.

Allura nħass li biex nevitaw kwalunkwe riskji kawżati minħabba l-limitazzjoni ta' żmien u minħabba l- implimentazzjoni ta' miżuri meħuda taħt din il-konvenzjoni għedna li dak li għadda bis-saħħa ta' din l-emenda fil-parlament jiġi kkonsidrat qisu għadda b'regolament magħmul mill-prim ministru u kwalunkwe enforcement measures li jistgħu jittieħdu 'l quddiem li jistgħu jirrekjedu xi tibdil għall-provvedimenti ta' regolamenti, l-prim ministru jkun jista' jgħaddihom bis-saħħa ta' regolament minflok ma joqgħod jiġi quddiem il- parlament, bis-salvagward li f'dak il-każ ir-regolament ikun irid jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Nixtieq nagħmel riferenza wkoll għal dak li ntqal dwar il-provvedimenti ta' l-emenda li għandna quddiemna.

Nixtieq ukoll niċċara l-punt li l- emenda tipprovdi għal tliet tibdiliet.

L-ewwel tibdila hija li dak li kien hemm fl-Att Nru. XX ta' l-1993 qed jiġi estiż biex ma jkoprix biss is- sanzjonijiet magħmula mill-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti iżda jkopri wkoll kwalunkwe deċiżjonijiet li jittieħdu minn entitajiet jew awtoritajiet li jaqgħu taħt iċ-charter tan-Nazzjonijiet Uniti, li għamel riferenza għalihom l-Onor.

Vella, u li jistgħu jinkludu miżuri meħuda taħt il-mantell ta' l-OSCE, li taqa' taħt iċ-chapter 8 taċ-charter bħala regional security organisation.

It-tieni aspett huwa li minn issa 'l quddiem wara li konvenzjoni - din tista' tkun konvenzjoni ta' natura internazzjonali, ta' natura reġjonali jew trattat ta' natura bilaterali - tiġi ratifikata bil-mezzi eżistenti li għandna, jiġifieri bis-saħħa ta' l-Att dwar ir-Ratifika tat-Trattati - din tista' tiġi ratifikata b'ittra maħruġa mill-ministeru ta' l-affarijiet barranin u ma taqax taħt artiklu 3 ta' dan l-Att fejn ma jkollokx bżonn riferenza lill-parlament bis-saħħa ta' riżoluzzjoni jew addirittura anke bis-saħħa ta' Att tal-Parlament - kwalunkwe miżuri ta' implimentazzjoni li jkunu jridu jsiru, jkunu jistgħu jsiru bis-saħħa ta' regolamenti li jinħarġu mill-prim ministru.

Dan isir bil-kondizzjoni li mar-regolamenti li jinħarġu jrid ikun hemm it-test tar-riżoluzzjoni tal-Kamra tad-Deputati li bis-saħħa tagħha dik il-konvenzjoni tkun ġiet ratifikata.

Issa jien naħseb li hawnhekk għandha ssir emenda għall-Att tal-Parlament li jkun irratifika dik l-istess konvenzjoni bis-saħħa ta' Kap. 304 għax din l- emenda ma tipprovdix għal dan.

Dan ir-regolament għandu jitqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra tad-Deputati bil-proċedura normali.

It-tielet aspett li huwa indipendenti mit-tieni wieħed - u nagħmel dan il- punt ċar - jagħti d-dritt lill-prim ministru li fl-interess nazzjonali jew internazzjonali ta' Malta joħroġ regolamenti li bis-saħħa tagħhom jista' jiġi pprojbit il-kummerċ f'xi komodità jew f'xi sustanza jew jiġi pprojbit l-ivvjaġġar anke għal xi pajjiż jew parti minnu.

Dan mhux neċessarjament jintrabat li jagħmel hekk għax ħaddieħor jagħmel hekk.

Jekk ħaddieħor fl- interessi nazzjonali tiegħu jagħmel hekk, aħna wkoll għandu jkollna d- dritt kollu, fl-interessi nazzjonali jew internazzjonali tagħna, li nieħdu ċerti miżuri u dan ma nagħmluhx għax dawn ikunu mposti mill-Kunsill tas- Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti, minn xi awtorità oħra tan-Nazzjonijiet Uniti jew minn xi konvenzjoni jew trattat li aħna nkunu dħalna fih imma għax inkunu nemmnu li huwa fl-interess nazzjonali jew internazzjonali tagħna li nieħdu dik il-pożizzjoni.

Jista' jkun ukoll li dik il- pożizzjoni tkun ittieħdet minn pajjiż ieħor jew minn blokk ta' pajjiżi pero' aħna, fil-konsiderazzjoni ta' l-interessi nazzjonali jew internazzjonali tagħna, nħossu li għandna nieħdu dik il-pożizzjoni wkoll għalina.

Huwa importanti wkoll li ngħidu li fl-aħħar mill-aħħar mhuwiex il-prim ministru li qiegħed jiddeċiedi waħdu, għas-sempliċi raġuni li għandek l-istess mekkaniżmu, u regolament li joħroġ il-prim ministru jrid jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Għalhekk għandek l-istess proċedura li fi żmien 28 jum tista' ssir mozzjoni sabiex dak ir-regolament li jkun ħareġ il-Prim Ministru ma jiġix adottat u dibattut u fl-aħħar mill-aħħar tkun il- Kamra tad-Deputati li tiddeċiedi dwaru.

Punt ieħor li nixtieq nagħmel huwa l-fatt li fil-kuntest ta' l-Att dwar ir-Ratifika tat-Trattati hemm provvediment li ċerti konvenzjonijiet jew ċerti trattati jistgħu jirrikjedu mhux biss riżoluzzjonijiet ta' dan il- parlament imma addirittura Att tal-Parlament.

Allura f'dak il-każ l-ewwel ikun irid igħaddi Att minn dan il-parlament biex iġib dik il-konvenzjoni into effect u wara li jgħaddi dak l-Att, jekk ikun hemm bżonn xi miżuri ta' implimentazzjoni, l-prim ministru jkun jista' joħroġ ir-regolamenti għalih.

F'dan ir-rigward naħseb li fl-istadju ta' kumitat irridu nagħmlu emenda żgħira li tipprovdi mhux biss għall-każi fejn ikun hemm bżonn ta' riżoluzzjoni li tiqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra imma wkoll għall-każ fejn Att tal-Parlament irid jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra flimkien mar- regolament li jkun għadda l-prim ministru.

Jien se nagħlaq billi ngħid li fiċ-ċirkostanzi tal-lum il-pożizzjoni legali kif inhi m'hijiex iżjed tenibbli.

Kif għedt dalgħodu, għandna sitwazzjoni fejn għandna l-Att XX ta' l-1993 li jipprovdi għall-miżuri li ttieħdu fil-kuntest tal-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti, għandna liġi speċifika li tirrigwarda l-Chemical Weapons Convention imbagħad għal kull miżura oħra li nħossu li għandna nieħdu rridu naqgħu fuq is-Supply and Servicess Act, li hija liġi antika u ġenerika ħafna li mhux dejjem, kif qal l-Onor.

George Vella, tkun ċert li inti mija fil-mija kopert f'dak li tipprovdi.

Allura nħass il-bżonn li jkollna dawn l-emendi li jkopru s-sitwazzjonijiet kollha u jagħtu lill-gvern id-dritt, il-poter u l-qafas legali - dak li jgħidulu l-legal basis - għad-deċiżjonijiet li hu jħoss li għandu jieħu kemm fil-kontest tan-Nazzjonijiet Uniti, kemm fil- kuntest ta' kwalunkwe trattat jew konvenzjoni internazzjonali kif ukoll fil- kuntest ta' dak li jiġi deċiż li huwa fl-interess nazzjonali jew internazzjonali ta' Malta.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l-1993 dwar Sanzjonijiet tal- Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti" jkun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Nippropona li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill- Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' l-Abbozzi ta' Liġi.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL REFALO(Ministru għat-Turiżmu): Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi jiġi trattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' l-Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-RIFUĠJATI

REFUGEES BILL

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, nipproponi t- Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jagħmel provvedimenti dwar u jistabbilixxi proċeduri għar-rigward ta' rifuġjati u persuni li jfittxu asil".

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CLAUDE MUSCAT: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, għall-ewwel darba l-Parlament Malti għandu quddiemu liġi dwar ir-rifuġjati.

Huwa unur tiegħi li bħala ministru qed nippilota din il-liġi għaliex saru ħafna diskussjonijiet u rapporti dwar jekk pajjiżna għandux isegwi l-eżempju ta' diversi pajjiżi oħrajn fejn il-qasam tar-rifuġjati mhux biss nirregolawh bl-emozzjoni jew bil-qalb imma wkoll nagħmlu liġi dwaru.

Għal żmien twil il-pariri, speċjalment mis- servizz ċivili, kienu kontra li jkollna liġi speċifika lokali dwar ir- rifuġjati minħabba l-biża' li dan huwa pajjiż żgħir ta' 120 mil kwadru, b'densità ta' popolazzjoni ta' 1,100 kull kilometru kwadru, u l-fatt li jkun hemm liġi li tagħti drittijiet legali lir-refuġjati jista' jkun inċentiv sabiex jiġu ħafna immigranti llegali f'pajjiżna.

Jien nieħu gost nisma' - għallinqas mill-kummenti li smajt mill-pubbliku - li mhux se jkun hemm kontroversja dwar din il-liġi u dan juri li bil-mod il-mod qed tinħoloq kuxjenza mhux biss favur id-drittijiet tar-rifuġjati, imma qed jinħoloq aktar għarfien tad-distinzjoni bejn rifuġjati, kif nifhmuha aħna - u din se nispjegaha mil-lat tekniku - u nies oħrajn li legalment jew illegalment jidħlu f'pajjiżna għal skopijiet li m'għandhom x'jaqsmu xejn ma' persekuzzjoni imma biex ifittxu ħajja aħjar.

Veru li hawn moviment - għalkemm dan għadu moviment żgħir - li jgħid li r-rifuġjat mhuwiex biss dak li jaħrab minn pajjiżu minħabba raġunijiet politiċi, raġunijiet ta' diskriminazzjoni jew raġunijiet ta' persukuzzjoni, l-hekk imsejjaħ rifuġjat politiku, imma hemm ukoll ir-rifuġjat ekonomiku li jaħrab minn pajjiżu u jmur f'pajjiż ieħor biex ifittex għajxien aħjar għaliex f'pajjiżu m'hemmx il-kondizzjonijiet ekonomiċi biex jaqla' x'jiekol u jgħajjex il-familja tiegħu.

Jien nieħu gost li bil-mod il-mod, l-opinjoni pubblika u l-media - għalkemm mhux dejjem kien faċli - qed jagħmlu din id-distinzjoni bejn rifuġjat u immigrant illegali għax sa ftit taż-żmien ilu kull darba li kienet tasal xi lanċa b'immigranti llegali l-media kienet issejħilhom rifuġjati - dan ma jfissirx li ma jistax ikun hemm, fost dawk li jidħlu llegalment f'pajjiżna, persuni li jikkwalifikaw taħt it-titlu ta' rifuġjat, kif definit f'dan l-Att - u ma tistax tekwipara żewġ affarijiet flimkien.

Rifuġjat jista' jkun daħal f'Malta llegalment pero' xorta huwa rifuġjat; min-naħa l-oħra mhux kull immigrant illegali huwa rifuġjat.

L- iskop ta' dan l-abbozz huwa li minflok nibqgħu bis-sitwazzjoni, kif qegħdin illum, li l-materja tar-rifuġjati m'hijiex rikonoxxuta espressament fil- liġi tagħna u u l-kondizzjonijiet tad-dħul tar-rifuġjati, bħall-barranin oħrajn, kienu regolati biss bil-liġi dwar l-immigrazzjoni ta' l-1970, li ma tiddistingwix bejn nies rifuġjati u nies li mhumiex rifuġjati, issa se jkollna liġi li se tiddistingwi bejn barranin u rifuġjati u se tirregola min hu rifuġjat, x'inhuma d-drittijiet tiegħu, kif japplika biex isir rifuġjat u min se jiddeċiedi jekk persuna għandhiex l-istat ta' rifuġjat.

Din il-liġi se tirregola wkoll jekk rifuġjat għandux dritt ta' appell f'każ li ma jaqbilx mad-deċiżjoni ta' l-awtorità, għandux dritt ta' assistenza legali f'dak l-appell, x'inhuma d-drittijiet tiegħu dwar assistenza medika u dwar edukazzjoni f'pajjiżna, jekk għandux id-dritt li jaħdem u d-dritt ta' dokument ta' l-ivvjaġġar.

Din il-liġi se tirregola mhux biss lir-rifuġjati imma wkoll l-asylum seekers, jiġifieri dawk li qed ifittxu l-asil, dawk li qed ifittxu stat ta' rifuġjat.

Allura din il-liġi se tgħidilna x'jiġri minn persuni li japplikaw għal stat ta' rifuġjat; jekk għandhomx dritt li jibqgħu Malta sakemm tingħata deċiżjoni definittiva dwar l-istatus tagħhom ta' rifuġjati u jekk għandhomx drittijiet oħrajn inkluż id-dritt ta' l-assistenza medika.

Iżda, Sur President, xtaqt li qabel ngħid xi ħaġa dwar l-UNHCR - il-United Nations High Commission for Refugees - u kif inhuma rikonoxxuti f'dan l-abbozz ta' liġi hemm kategorija oħra ta' nies li la huma rifuġjati u lanqas huma asylum seekers, jiġifieri jfittxu l-istatus ta' rifuġjat.

Dawn huma nies li għalkemm ma jikkwalifikawx taħt id-definizzjoni rikonoxxuta internazzjonalment ta' min hu rifuġjat, xorta waħda jkollhom bżonn ħarsien u protezzjoni temporanja, li aħna sejjaħnilha protezzjoni umanitarja.

Kif se nispjega aktar tard dawn huma nies li ma ħarbux minn pajjiżhom għal raġunijiet ta' persekuzzjoni politika jew ta' diskriminazzjoni fuq razza jew fuq affarijiet oħrajn projbiti li fuqhom ma tistax tagħmel diskriminazzjoni, pero' minħabba ċirkostanzi internazzjonali nqabdu barra l-pajjiż u ma jistgħux imorru lura f'pajjiżhom għax hemm gwerra ċivili jew għax kif kien hemm fil-Kosovo hemm attakki minn barra l- pajjiż.

Allura dawn il-persuni li teknikament m'humiex rifuġjati pero' ħaqqhom ħarsien temporanju għaliex huma a cause for concern għall-UNHCR qegħdin nipprovdu għalihom ukoll.

Ngħiduha kif inhi, hija ftit stramba li sal-lum ma kellniex liġi dwar ir- rifuġjati.

Qed ngħid dan għax minkejja li Malta sal-lum ma kellhiex liġi dwar ir-rifuġjati, fl-1971 kienet iffirmat il-konvenzjoni tal-United Nations ta' l-1951 ta' Ġinevra dwar l-istatus tar-rifuġjati.

Fl-1951 il- United Nations kienet varat il-konvenzjoni dwar l-istatus tar-rifuġjati f'Ġinevra li aħna ffirmajna 20 sena wara, eżattament fil-15 ta' Ġunju ta' l- 1971 u allura ħloqna obbligu internazzjonali favur ir-rifuġjati.

Din il- konvenzjoni ta' l-1951 li għadha sal-lum magna carta tad-drittijiet tar- rifuġjati fid-dinja, tirregola b'mod internazzjonali, id-drittijiet tar- refuġjati.

L-ewwel ħaġa din il-konvenzjoni tagħtina definizzjoni ta' min hu rifuġjat u x'inhuma d-drittijiet minimi li l-istati li jiffirmaw din il- konvenzjoni jintrabtu li josservaw.

Per eżempju, din il-konvenzjoni tgħid li m'għandux ikun hemm diskriminazzjoni kontra r-rifuġjati; li m'għandekx tagħmel regoli aktar diffiċli għar-refuġjati biex japplikaw għax-xogħol minn dawk li japplikaw għall-barranin oħrajn; li tagħti ċerta assistenza ta' natura medika, ta' natura edukattiva u ta' natura soċjali lir- rifuġjati; u kif takkwista jew titlef l-istatus ta' rifuġjat.

Dawn id- drittijiet kollha kienu nkorporati f'konvenzjoni ta' l-1951 li Malta b'ċerti riżervi li se nsemmi iktar tard iffirmat fl-1971.

Minkejja li aħna ntrabatna internazzjonalment li nirrikonoxxu dawn id- drittijiet, bl-ebda mod ma nkorporajna dawk l-obbligi f'xi liġi f'Malta u allura fis-sistema legali tagħna, minkejja li internazzjonalment vis-a-vis l-Ġnus Magħquda konna marbutin li nħarsu d-drittijiet ta' rifuġjati, ma kellniex l-għodda legali li nirrikonoxxu l-istat u d-drittijiet tar- rifuġjati.

Anzi nixtieq ngħid li meta aħna fl-1971 bħala gvern Malti konna ffirmajna l-konvenzjoni ta' l-1951, l-ewwel konna llimitajna r- rikonoxximent tad-drittijiet tar-rifuġjati għal dawk li saru rifuġjati minħabba avvenimenti li ġraw fl-Ewropa qabel l-1951, imbagħad f'Settembru ta' l-1971 iffirmajna l-protokoll ta' l-1967 li biha neħħejna l- limitazzjoni tad-data.

Mela nirrikonoxxu r-rifuġjati li saru rifuġjati wara l-avvenimenti ta' l-1951 purche' dawk l-avvenimenti ġraw fl-Ewropa.

Din hija l-famuża limitazzjoni ġeografika.

Mela allura sal-lum il- pożizzjoni tagħna għadha li internazzjonalment aħna obbligati li nirrikonoxxu biss refuġjati li ġejjin mill-Ewropa.

Dan ifisser li sal-lum aħna ma kellna l-ebda obbligu, la internazzjonali u lanqas lokali, li nirrikonoxxu r-rifuġjati li ġejjin mill-Afrika jew mill-Middle East bħala rifuġjati.

Pero' fil-prattika x'ġara?

Fil-prattika ġara li bil-mod il-mod il-Gvern Malti beda jaċċetta f'pajjiżna rifuġjati li mhux ġejjin mill-Ewropa u li jkunu ġew rikonoxxuti mill-UNHCR.

Jekk wieħed iħares lejn l-istatistika jsib li n-numru ta' refuġjati naturalment varja matul iż-żmien pero' bħalissa m'huwiex wieħed għoli ħafna.

Hawnhekk qed nirriferi għall-istatistika ta' rifuġjati rikonoxxuti mill-UNHCR.

Issa jekk tħares lejn il-160 ruħ, bejn wieħed u ieħor, li qed igħixu f'Malta u li huma refuġjati rikonoxxuti mill-UNHCR issib li l-maġġoranza kbira tagħhom m'humiex ġejjin mill-Ewropa.

Mela sal- lum minkejja li ma konniex obbligati li nirrikonoxxu rifuġjati ġejjin mill- Ewropa - għaliex meta ffirmajna l-konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda għamilna riżerva ta' limitazzjoni ġeografika - fil-prattika l-awtoritajiet ta' l- immigrazzjoni kienu jirrikonoxxu bħala rifuġjat, lil kulmin jiġi rikonoxxut bħala rifuġjat mill-UNHCR bħala aġenzija f'Malta għandhom il-Kummissjoni Emigranti, u allura li kien jiġri huwa li l-karti l-ewwel imorru għand l- aġenti tagħhom f'Malta u wara jmorru Ruma, għaliex Malta bħala ġurisdizzjoni taqa' taħt l-UNHCR ta' Ruma.

Imbagħad wara numru ta' xhur tiġi risposta jekk dik il-persuna ġietx rikonoxxuta bħala rifuġjat jew le.

Dan kollu se jinbidel bil-liġi l-ġdida.

Bil-liġi l-ġdida l-funzjoni preżenti ta' l-UNHCR se nassumuha bħala gvern Malti billi se noħolqu organi, b'dan l-abbozz ta' liġi, liema organi jagħtu l-parir lill-ministru responsabbli mill-emigrazzjoni dwar jekk għandux joħroġ dikjarazzjoni li persuna hija refuġjata jew le.

Il-ministru m'għandux diskrezzjoni ħlief li jaċċetta rakkmandazzjoni finali li ssir kif previst mil-liġi li persuna hija rikonoxxuta bħala rifuġjat.

Dan ifisser li l-applikazzjonijiet ġenwini ta' persuni li verament huma rifuġjati se jiġu proċessati iktar malajr għaliex issa se jkollna l-kummissarju tar- rifjuġati li se jibda jieħu d-deċiżjonijiet hu dwar min hu rifuġjat jew le, bi dritt ta' appell kemm favur ir-rifuġjat kif ukoll favur il-ministru, quddiem bord indipendenti ta' l-appell.

Allura nippretendi li issa l- proċeduri għandhom jitħaffew, kemm fil-każ ta' persuni li b'mod frivolu jkunu ppreżentaw l-applikazzjoni tagħhom għal rifuġjat biex jirbħu ftit taż- żmien u jibqgħu f'Malta kif ukoll għandhom jiġu proċessati malajr l- applikazzjonijiet ġenwini.

Mela din hija xabla b'żewġt ixfafar.

Se jkollna proċess eħfef għar-rigward ta' min hu ġenwinament rifuġjat u ħaqqu l-protezzjoni u se jkollna proċedura eħfef ukoll biex min qiegħed jabbuża mis-sistema biex jakkwista biss id-drittijiet u jtawwal iż-żmien, il-każ tiegħu jiġi maqtugħ ukoll iktar malajr.

Naturalment il-persuni li la jkun ħaqqhom il-protezzjoni ta' refuġjat u lanqas il-protezzjoni temporanja li semmejt qabel jiġu imneħħijja minn pajjiżna skond il-liġi dwar l- immigrazzjoni.

Sur President, bla dubju, dan l-abbozz ta' liġi kien il- frott ta' diskussjonijiet twal.

L-ewwel abbozz ta' liġi tlesta mill-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali u ġie diskuss b'mod estensiv ħafna kemm mar-rappreżentanti f'Malta ta' l-UNHCR kif ukoll ma' l-uffiċjali ta' l-UNHCR direttament, li nixtieq nirringrazzjahom pubblikament għaliex dawn tawna assistenza, anke legali, fit-tfassil tiegħu.

Minkejja li mhux dejjem qbilna mija fil-mija f'kollox nista' ngħid li dan l-abbozz ta' liġi huwa frott ta' ħidma minn Malta u ħidma daparti ta' uffiċjal ta' l-UNHCR li minn Ġinevra u minn Ruma intbagħtu f'Malta.

Dan ifisser li dawn l-esperti legali ġew f'pajjiżna u ltaqgħu miegħi u ma' nies fil-ministeru tiegħi u wrejnihom l-abbozz ta' liġi li tbiddel kemm-il darba - naħseb li kien hemm xi seba' edizzjonijiet - għax ipprovajna nipperfezzjonaw biex ikun allinjat ma' dak li huwa aċċettaabbli fil-komunità internazzjonali rigward ir-rifuġjati.

Għalhekk sibna assistenza kbira ħafna mill-UNHCR.

Nista' ngħid ukoll li wara li f'Novembru li għadda kont tlajt jien stess f'Ġinevra biex inżur il-headquarters ta' l-UNHCR, fejn iddiskutejna dan l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna f'dan il-parlament, wegħduna wkoll li jibagħtu nies imħarrġin sabiex igħinu lill-immigration officers, li llum huma kemm civilians kif ukoll pulizija, biex jagħrfu kif jittrattaw mar- refuġjati at the point of arrival f'pajjiżna jew is-seaport jew inkella l- airport.

Fil-fatt l-ewwel deċiżjoni li trid tittieħed f'dan il-proċess kollu huwa mill-uffiċjal ta' l-immigrazzjoni; jew dak li jistampa l- passaporti jew inkella l-ewwel uffiċjal pubbliku li jiltaqa' miegħu xi ħadd li jkun ġie b'mod legali f'pajjiżna u malli jirfes f'artna jitlob l-istatus ta' rifuġjat.

Allura jrid ikollna persuni li ma jikkommettux inġustizzji mingħajr ma jikkonsidraw il-każ u jibagħtu lura lil dawn in-nies li għall- bżonn ikunu se jibagħtuhom lura f'ħalq l-iljuni għaliex ikunu se jibagħtuhom lura f'postijiet fejn jistgħu jiġu ppersegwitati.

Għalhekk huwa importanti li jkollna assistenza legali minn barra l-pajjiż f'dak li huwa taħriġ lill-uffiċjali tal-pulizija u uffiċjali oħrajn ta' l- immigrazzjoni biex jagħrfu bejn każ u ieħor għal dak li jirrigwarda r- rifuġjati.

Per eżempju, il-UNHCR għandha lista ta' pajjiżi li prima facie, min jiġi minn dak il-pajjiż għandu ċans għoli ħafna li jkun rifuġjat.

Jien ma nippretendix li xi ħadd li jiġi mill-Italja se jitlob l-istatus ta' rifuġjat - għaliex l-Italja huwa pajjiż demokratiku li ma jippersegwitax liċ-ċittadini tiegħu u allura m'hemmx raġuni għax iċ-ċittadini tiegħu jaħarbu minn dak il-pajjiż - pero' hemm pajjiżi oħrajn li sfortunatament kemm minħabba l-inkwiet fil-pajjiż tagħhom, bejn setet, bejn ribelli u bejn il-gvern ċentrali jew inkella minħabba n-natura dittatorjali tal-gvernijiet ta' dawk il-pajjiżi, there is a strong likelihood li persuni li jkunu ġejjin minn dawk il-pajjiżi jaslu f'Malta.

Il-likelihood hija li x'aktarx dik il-persuna tkun ħarbet minn dak il-pajjiż għar-raġunijiet politiċi jew minħabba biża' ta' persekuzzjoni.

Niġi għalhekk għad-definizzjoni ta' min hu refuġjat li hija meħuda kelma b'kelma mill-Konvenzjoni ta' l-1951.

Ma dehrilniex that we should re- invent the wheel, iktar u iktar għax hemm pressjoni kbira ma' l-Istati kollha li fil-leġislazzjoni lokali tagħhom ma jagħmlux emendi sostanzjali għad-definizjoni internazzjonali tal-Konvenzjoni ta' 1951dwar min hu refuġjat.

Il-liġi tagħna tiddeskrivi refuġjat b'dan il-mod:

""refuġjat" tfisser min, minħabba f'biża' msejsa fuq ir-realtà ..."

- bl-Ingliż qiegħda "well founded fear", mhux "any fear" imma "a well founded fear" -

"... li jista' jiġi ppersegwitat għal raġunijiet ta' razza, reliġjon, nazzjonalità, sħubija f'xi grupp soċjali jew fehma politika partikolari, ikun jinsab barra mill-pajjiż tan-nazzjonalità tiegħu u ma jkunx kapaċi jew, minħabba f'dik il-biża', ma jkunx irid jinqeda bil-protezzjoni ta' dak il-pajjiż; ..."

Hawnhekk għandna sitwazzjoni fejn persuna għandha a well founded fear, jiġifieri l-ewwel rekwiżit huwa biża' msejsa fuq ir-realtà.

Imbagħad din il-biża' trid tkun biża' serja li jista' jiġi ppersegwitat għal raġunijiet ta' razza, reliġjon, nazzjonalità, sħubija f'xi grupp soċjali jew fehma politika partikolari, u dik il-persuna tkun ħarbet mill-pajjiż - għax jekk għadha fil-pajjiż ma nistgħux nirrikonoxxuha bħala refuġjat minn hawnhekk - u minħabba f'dik il-biża' ma jkunx irid jinqeda bil-protezzjoni ta' dak il- pajjiż.

Id-definizzjoni tkompli tgħid:

"... jew min, mingħajr ma jkollu nazzjonalità ..."

- jiġifieri jkun stateless, għal xi raġuni jew oħra m'għandu ċittadinanza ta' l-ebda pajjiż -

"... u filwaqt li jkun barra mill-pajjiż fejn soltu kien joqgħod, ..."

- ġaladarba m'għandux nazzjonalità ssostitwixxejna "l-pajjiż tan- nazzjonalità" bil-kliem "pajjiż fejn is-soltu jkun joqgħod" -

"... minħabba f'dawn l-avvenimenti, ma jkunx kapaċi jew, minħabba f'dik il-biża', ma jkunx irid jerġa' lura fih, ..."

Din hija r-regola meħuda kelma b'kelma mid-definizzjoni ta' refuġjat li nsibu fil-Konvenzjoni ta' l-1951 ta' Ġinevra tal-Ġnus Magħquda dwar l- istatus ta' refuġjat.

Naturalment hemm l-eċċezzjonijiet għal din id- definizzjoni.

Eċċezzjoni naturali hija meta wieħed ikun qed jibża' jmur lura f'pajjiżu għax se jiġi ppersegwitat peress li:

"ikun għamel reat kontra l-paċi, reat ta' gwerra, jew reat kontra l- umanità ..."

Mela jrid ikun ikkommetta reat tant serju li jitqies bħala crime against humanity jew a war crime bħal ġenoċidju jew ethnic cleansing - kif imfisser fi strumenti internazzjonali, mhux kif naqbdu u niddeċiedu aħna - allura ma jkunx ħaqqu l-protezzjoni ta' refuġjat la mill-pajjiżi li ffirmaw il- konvenzjoni u lanqas mill-komunità internazzjonali.

Lanqas ma jkun jista' jiġi rikonoxxut bħala refuġjat min għalkemm jaqa' taħt dik id-definizjoni:

"jkun għamel reat gravi mhux ta' xorta politika barra minn Malta qabel ma jkun daħal Malta;"

Jiġifieri qabel ma jkun ġie Malta jkun ikkommetta reat tant serju li bejn li tagħtih il-protezzjoni ta' refuġjat u ddaħħlu f'Malta tant se joħloqlok periklu f'Malta li allura, minkejja li teknikament jaqa' fid-definizzjoni ta' refuġjat, ma nagħtuhx l-istatus ta' refuġjat.

Iktar tard insemmi x'jista' jiġri dwar min wara li nagħtuh l-istatus ta' refuġjat jikkommetti reat gravi, imma għalissa għadna qed nitkellmu dwar il-mument qabel ma jidħol f'pajjiżna.

Lanqas ma jkun jista' jiġi rikonoxxut bħala refuġjat min:

"ikun ħati ta' attijiet li jmorru kontra l-għanijiet u l-prinċipji tan-Nazzjonijiet Uniti."

Wara kollox din hija konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti u l-protezzjoni tagħtiha n-Nazzjonijiet Uniti u l-membri tagħha obbligaw ruħhom li jagħtu dik l-istess protezzjoni fl-Istat tagħhom.

Allura jekk ikunu kkommettew reat jew att kontra l-għanijiet u l-prinċipji tan-Nazzjonijiet Uniti m'għandniex nagħtuhom il-protezzjoni li ġġib magħha d-definizzjoni ta' refuġjat.

Iżda meta persuna jkollha iktar minn nazzjonalità waħda allura trid teżamina jekk din il-biża' ta' persekuzzjoni tapplikax għal pajjiżi kollha li tagħhom hija ċittadina.

Jekk xi ħadd li għandu dual nationality ma jistax imur lura f'pajjiż wieħed tan-nazzjonalità tiegħu għax jiġi ppersegwitat però fil-pajjiż l-ieħor jista' jmur mingħajr biża' ta' persekuzzjoni, naturalment dik il-persuna ma tkunx meqjusa bħala refuġjat.

Inzertajna li bħalissa qed niddiskutu l-liġi dwar iċ-ċittadinanza doppja u allura nafu xi tfisser meta ngħidu dan kollu.

Dik hija d-definizzjoni ta' refuġjat li l-kummissarju għar-refuġjati u l-bord ta' l-appell se jibdew japplikaw f'Malta, li huwa l-istess kriterju li japplika l-UNHCR ta' Ruma fil-konfront ta' applikazzjonijiet li jsiru llum ta' refuġjati f'Malta, bid- differenza li issa se jkollna l-organi lokali u l-istituzzjonijiet lokali biex jirregolaw il-kwestjonijiet ta' l-applikazzjonijiet tar-refuġjati.

Il-konvenzjoni ta' l-1951 m'aħniex se nagħmluha parti mil-liġijiet ta' Malta bħalma għamilna fil-każ tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal- Bniedem fejn l-Att Nru. XIV ta' l-1987 irrikonoxa b'mod speċifiku bħala parti mil-liġijet ta' Malta l-konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal- bniedem.

Però fi klawsola 3 se ngħidu li:

"Dan l-Att jinkorpora l-obbligazzjonijiet li Malta assumiet taħt il- Konvenzjoni, u fit-tifsir tiegħu għandu jittieħed kont tal- provvedimenti tal-Konvenzjoni."

Dan ifisser li jekk l-organi tan-Nazzjonijiet Uniti interpretaw ċerti provvedimenti tal-konvenzjoni b'ċertu mod, min se jinterpreta din il-liġi - li huma allura l-kummissarju għoli għar-refuġjati tan-Nazzjonijiet Uniti, il-kummissarji lokali għar-refuġjati kif ukoll il-bord ta' l-appell - huwa marbut li jagħti konsiderazzjoni serja dwar kif ġew interpretati ċerti provvedimenti li jinsabu kemm fil-konvenzjoni ta' l-1951 kif ukoll f'dan l- abbozz li għandna quddiemna.

Allura għalkemm m'aħniex qed ninkorporaw lock stock and barrel il-konvenzjoni ta' l-1951, qed ngħidu li dan l-abbozz qed jassumi l-obbligi ta' pajjiżna għar-rigward ir-refuġjati fuq il-linji tal- konvenzjoni ta' l-1951, u meta tinqala' kwestjoni ta' interpretazzjoni ta' dan l-abbozz għandna nieħdu kont tal-provvedimenti tal-konvenzjoni.

Klawsola 4 se twaqqaf il-kummissarju għar-refuġjati.

Dan mhuwiex il- UNHCR, il-United Nations High Commissioner for Refugees - dak se nsejħulu l- Kummissarju Għoli - imma dak ta' Malta se nsejħulu "il-kummissarju għar- refuġjati".

Mela fl-abbozz kull fejn hemm "kummissarju" tfisser il- kummissarju lokali għar-refuġjati, u meta nsemmu "il-kummissarju għoli" tfisser il-kummissarju għoli għar-refuġjati tan-Nazzjonijiet Uniti li se jingħata rikonoxximent speċjali f'dan l-abbozz.

Per eżempju, se jingħata d- dritt li hu jew rappreżentanti tiegħu jkunu preżenti waqt l-ipproċessar ta' l-applikazzjoni tar-refuġjati, ħalli jiġi garantit li d-drittijiet proċedurali tta' min qed japplika għall-istatus ta' refuġjat ma jiġux imkażbra.

Dan il-kummissarju għar-refuġjati jinħatar mill-prim ministru minn fost uffiċjali pubbliċi jew minn fost persuni oħra li fil-fehma tal-prim ministru jkollhom għarfien u esperjenza fil-ħwejjeġ li jolqtu r-refuġjat.

Il-kummissarju jista' jagħti ġurament lil kwalunkwe persuna u għandu jeżamina l-applikazzjonijiet li jsirulu għall-istatus ta' refuġjat.

Il- kummissarju jkollu wkoll l-istaff tiegħu li l-prim ministru jista' jassenjalu.

Se jkun jista' jsir appell ukoll mid-deċiżjonijiet tal- kummissarju għar-refuġjati quddiem il-bord ta' l-appelli dwar ir-refuġjati li jkun magħmul minn president u żewġ membri oħra.

Il-president irid ikun persuna li għal seba' snin ikollha jew kellha warrant ta' avukat, li huwa l- istess kriterju biex jiġi nominat maġistrat f'Malta.

Il-membri tal-bord ta' l-appel jibqgħu fil-kariga għal perijodu ta' tliet snin u ma jistgħux jitneħħew ħlief għal raġunijiet ta' traskuraġni gravi, inkompetenza jew attijiet, ommissjonijiet jew imġiba li ma jixirqux lil membru tal-bord.

Issa ejja nieħdu l-vjaġġ ta' applikazzjoni ta' refuġjat.

Jista' jkun li persuna tasal f'Malta u titlob l-istatus ta' refuġjat mal-wasla tagħha, jew inkella jista' jkun li tidħol Malta regolarment, jiġi ttimbrat il-passaport tagħha u wara xi żmien li tkun f'Malta b'mod legali titlob l-istatus ta' refuġjat jew inkella.

Jista' jkun hemm sitwazzjoni fejn persuna tidħol Malta illegalment, tiġi arrestata, tiġi miżmuma f'Ta' Kandja u waqt li tkun f'kustodja titlob l-istatus ta' refuġjat.

Fit-tliet każijiet li semmejt, kemm f'dawk li jidħlu Malta legalment, u kemm dawk li jidħlu illegalment, kull persuna tista' tapplika fuq formola lill-kummissarju biex tiġi rikonoxxuta bħala refuġjat f'ilsien li hi tifhem.

Imbagħad il-kummissarju huwa obbligat li fi żmien ġimgħa minn mindu ssir it-talba għall-istatus ta' refuġjat, jintervista lill-applikant biex jara jekk huwiex veru li l-każ tiegħu jimmerita li jiġi rikonoxxut bħala refuġjat.

Importanti li din l-intervista ssir in camera, mhux għax wieħed irid jaħbi xi affarijiet jew ma jridx ikun trasparenti imma għall-protezzjoni tar-refuġjat innifsu.

Anzi huwa importanti li l-pajjiż li minnu jkun ħarab ma jkunx jaf bl-applikazzjoni nnifisha għax ħafna drabi jista' forsi jagħmel vendikazzjoni mill-membri tal-familja tiegħu li jkun ħalla warajh.

Għalhekk klawsola 8 tipprovdi li din l-intervista tkun bil-magħluq u kunfidenzjali.

Fil-fatt subklawsola (3) ta' klawsola 8 ta' l-abbozz ta' liġi tgħid li:

"Kull informazzjoni li tirrigwarda applikazzjonijiet għal status ta' rifuġjat għandha tibqa' waħda konfidenzjali.

Taħt ebda ċirkostanza ma għandha xi informazzjoni li tkun tirrigwarda dawk l-applikazzjonijiet tiġi żvelata lill-awtoritajiet tal-pajjiż ta' l-oriġini ta' l- applikant, lanqas ma għandha tintalab xi informazzjoni mingħand dawk l- awtoritajiet dwar l-applikant."

Dan ħalli sakemm jinqata' l-każ, il-pajjiż ma jkunx jaf li hemm min qed jallega li jekk tmur lura dik il-persuna tista' tiġi ppersegwitata, minħabba riperkussjonijiet li jista' jkun hemm f'dak il-pajjiż rigward membri tal-familja jew anke għar-rigward l-applikant stess jekk l- applikazzjoni tiġi rifjutata u jkollu jerġa' jmur lura f'dak il-pajjiż innifsu.

Minkejja li din l-intervista se ssir in camera, xorta waħda l- kummissarju għoli tan-Nazzjonijiet Uniti għandu dritt li jattendi għall- intervista li ssir mill-kummissarju lokali għar-refuġjati.

Il-kummissarju għoli jew rappreżentant tiegħu għandu wkoll dritt ikollu aċċess liberu għal kull persuna li qed tapplika għall-istatus ta' refuġjat.

Qed ngħidu hekk għaliex jista' jkun li peress lil xi ħadd li japplika għall-istatus ta' refuġjat daħal Malta illegalment, dan jinsab Ta' Kandja taħt detenzjoni għax qed jistenna l-proċess ta' deportazzjoni - li jieqaf sakemm jinqata' l-każ ta' jekk huwiex refuġjat jew le - allura l- kummissarju għoli għar-refuġjati jrid ikollu aċċess liberu li jkun jista' jidħol Ta' Kandja jew xi detention centre oħra ħalli jassigura li jingħata smigħ xieraq mill-awtoritajiet ta' Malta għall-każ tar-refuġjat.

Subklawsola (5) ta' klawsola 8 tgħid li l-kummissarju għandu kemm jista' jkun malajr jeżama din l-applikazzzjoni, imbagħad jirrikkmanda lill- ministru dwar jekk għandux jilqa' dik l-applikazzjoni jew le.

Jekk dik ir- rakkmandazzjoni li ssir lill-ministru ma jkunx hemm appell minnha allura hija definittiva u l-ministru obbligat li jikkonferma dik ir- rakkmandazzjoni.

Jiġifieri għalkemm id-dikjarazzjoni ta' refuġjat jiffirmaha l-ministru jew xi ħadd awtorizzat mill-ministru, din issir fuq rakkmandazzjoni tal-kummissarju għar-refuġjati jew il-bord ta' l-appell, jekk ikun sar l-appell, u l-ministru m'għandux diskrezzjoni li ma jirrikonoxxix dik id-deċiżjoni.

Fil-fatt subklawsola (6) tgħid:

"Jekk il-Kummissarju jirrikmanda li l-applikazzzjoni għandha tintlaqa', il-Ministru jagħmel dikjarazzjoni li tkun tgħid li l- applikant ikun eliġibbli għal status ta' refuġjat, ..."

M'għandniex il-kliem "jista' jagħmel", imma "jagħmel dikjarazzjoni li tkun tgħid li l-applikant ikun eliġibbli għal status ta' refuġjat."

Mela hawnhekk għadna fl-istadju li persuna għadha ma ġietx rikonoxxuta bħala refuġjat.

X'inhuma d-drittijiet ta' asylum seeker?

He is a seeker għax għadu ma ġiex rikonoxxut bħala refuġjat, li jista' jkun under detention għax daħal Malta illegalment jew jista' jkun liberu għax daħal Malta legalment, imbagħad japplika għal status ta' refuġjat.

Din il-liġi qed tgħid ukoll li persuna li tkun qed tfittex l-asylum għandha d-dritt li ma tiġix deportata sakemm il-każ tagħha jinqata' b'mod finali, jiġifieri jekk hi tappella minn dik id-deċiżjoni, sakemm jinqata' l-appell favur jew kontra ma tistax tiġi deportata.

Dan huwa regolat mill-klawsola 10 li tgħid:

"Minkejja d-dispożizzjonijiet ta' kull liġi oħra li tistabbilixxi xort'oħra, persuna li tfittex asil m'għandhiex titneħħa minn Malta qabel ma tiġi deċiża finalment l-applikazzzjoni tagħha ..."

Għalhekk minn dak il-mument li persuna timla l-formola biex tapplika għal status ta' refuġjat ma tistax titkeċċa minn Malta qabel ma tiġi deċiża finalment l-applikazzjoni tagħha skond dan l-Att.

Din hija importanti.

(Interruzzjoijiet) Le, mhux bilfors tingħata l-libertà.

Fil-liġi mhux qed ngħidu li tista' tagħtih il-libertà, imma li ma tistax tkeċċih.

Jiġifieri tista' żżommu taħt detenzjoni jekk daħal illegalment, però ma jistax jitkeċċa sakemm jiġi deċiż il-każ tiegħu, imbagħad jekk il-każ jiġi deċiż kontra tiegħu, jista' jitkeċċa.

F'subklawsola (1) ta' klawsola 10 qed ngħidu wkoll li dik il-persuna, jekk għandha t-tfal li mhumiex arrestati, għandhom ikollhom ukoll aċċess għal edukazzjoni u taħriġ statali f'Malta u li jirċievu servizz u kura medika statali, però persuna li qed tfittex status ta' refuġjat ma jkollhiex dritt li taħdem f'pajjiżna.

Hemm ċerti pajjiżi li jirrikonoxxu dan id-dritt lil min ikun għadu fl-istadju li l-applikazzjoni tiegħu tkun qed tiġi pproċessata u hemm pajjiżi oħrajn li ma jirrikonoxxuhx.

Fil-fatt subklawsola (2) ta' klawsola 10 ta' dan l-abbozz tgħid li persuna li tfittex asil:

"(a) ma għandhiex tfittex li jkollha x'impjieg jew li tiġġestixi xi negozju kemm-il darba ma jkollhiex il-kunsens tal-Ministru;

(b) għandha, kemm-il darba ma tkunx taħt kustodja, toqgħod u tibqa' residenti fil-postijiet li l-Ministru jista' jindikalha;

(ċ) għandha tirrapporta f'intervalli speċifikati għand l-awtoritajiet ta' l-immigrazzjoni skond kif jista' jindikalha l-Ministru:"

Dawn huma kontrolli biex filwaqt li wieħed jirrikonoxxi li persuna li qed tapplika għall-asil ma tistax tiġi deportata, fl-istess ħin dan id-dritt ma jiġix abbużat, allura ma tistax taħdem u xorta l-ministru jista' jimponi ċerti kondizzjonijiet, per eżempju, li tirrapporta f'ċertu żmien l-għassa jew quddiem l-uffiċċju ta' l-immigrazzjoni.

Naf li hemm xi għaqdiet volontarji li filwaqt li faħħru dan l-abbozz dehrilhom li għandhom jitolbu lill-gvern biex jagħti d-dritt tax-xogħol lill-asylum seekers.

Aħna għalissa ma naqblux għax irridu naraw l-affarijiet kif imorru.

Li qegħdin inwiegħdu huwa li taħt l-Immigration Act ta' l-1970 b'mod amministrattiv nagħtu work permit lil min jiġi rikonoxxut bħala refuġjat iżda mhux qabel.

Mela dawk huma d-drittijiet ta' persuna li l-każ tagħha jkun qed jiġi pproċessat quddiem il-kummissarju.

Meta l-kummissarju għar-refuġjati jagħti d-deċiżjoni se nagħtu dritt ta' appell minn dik id-deċiżjoni kemm lill-persuna li applikat kif ukoll lill-ministru.

Bid-differenza li jekk il-ministru jappella minn deċiżjoni favur persuna li applikat għal status ta' refuġjat li tkun miżmuma f'kustodja, dik il-persuna li tinsab f'detenzjoni u li rebħet il-każ in prima stanza, xorta titħalla libera u ma tibqax fil-kustodja.

Mhux sew li deċiżjoni favur refuġjat, anke jekk tiġi appellata mill-ministru, tfisser li jibqa' Ta' Kandja arrestat.

Naturalment jekk wara l-ministru jappella u jirbaħ, dik il-persuna terġa' tiġi arrestata u detenuta sakemm tiġi deportata.

Mr Speaker, se nagħmlu wkoll provvediment biex fl-appell dawn il-persuni jkollhom dritt għal għajnuna legali taħt l-istess kondizzjonijiet bħal ċittadini Maltin.

Jiġifieri fi stadju ta' appell, ġaladarba issa mhijiex kwestjoni ta' intervista mal-kummissarju għar-refuġjati, imma dħalna fil- livell ta' litigazzjoni, huwa xieraq li dawk jingħataw il-legal aid biex ikunu jistgħu jqabbdu avukat jirrappreżenthom.

Huwa importanti ħafna li fl- istadju ta' l-appell nagħtuhom id-drittijiet proċedurali li jgawdu wkoll il- Maltin.

Fl-istadju ta' appell se nipprovaw nagħmlu l-proċeduri in camera imma kostituzzjonalment ma nistgħux jekk ma jkunx hemm il-kunsens taż-żewġ partijiet għax artiklu 39 tal-kostituzzjoni jgħid li anke fil-każ ta' tribunali - u dan huwa tribunal għax huwa bord ta' appell - il-proċeduri jridu jsiru fil-miftuħ sakemm ma jaqblux iż-żewġ partijiet.

Jekk jaqblu ż- żewġ partijiet li l-proċeduri jsiru in camera - meta ngħid iż-żewġ partijiet ifisser il-gvern u r-refuġjat - f'dak il-każ huwa rikkmandabbli li jsiru in camera.

Issa ħalli naraw x'se jkunu d-drittijiet tal-persuni li jiġu rikonoxxuti bħala refuġjati.

Dawn huma regolati bi klawsola 11 ta' dan l-abbozz.

Kull refuġjat li jiġi rikonoxxut bħala tali mill-awtoritajiet ikollu dritt l- ewwelnett li jibqa' Malta, u li jingħata dokument personali - fil-fatt hemm il-ħsieb ta' l-ID card - inkluż permess ta' residenza.

Jiġifieri m'hemmx għalfejn joqgħod japplika għall-permessi, imma jingħata l-permess ta' residenza ladarba jkun refuġjat u jibqa' Malta.

Jekk ikun taħt kustodja minħabba li daħal Malta illegalment biss, allura jinħeles minnufih.

Qed ngħid hekk għax jista' jkun li għalkemm refuġjat, dan ikun ikkommetta xi reat żgħir u qiegħed il-ħabs.

F'dan il-każ ma joħroġx qabel ma jittermina s-sentenza tal-ħabs.

Però jekk qiegħed Ta' Kandja għax daħal Malta illegalment u allura hemm deportation order jew removal order, fil-mument li jiġi rikonoxxut bħala refuġjat dak jinħeles minn hemm.

Illum għandna l- proċedura li napplikaw lill-President biex jinħeles refuġjat.

Ħafna drabi Mons. Philip Calleja tal-Kummissjoni Emigranti jagħmlilhom petition imma l- President ta' Malta ma jistax jiddeċidiha waħdu.

Allura tmur għand il- ministru tal-ġustizzja, tmur għand il-ministru ta' l-Intern u ġieli jgħaddu tliet ġimgħat minn meta jiġu rikonoxxuti mill-UNHCR - wara sitt xhur jistennew id-deċiżjoni dwar l-istatus ta' refuġjati – sakemm jinħelsu minħabba li jridu jgħaddu minn dawn il-proċeduri burokratiċi.

Hawnhekk qed ngħidu li awtomatikament, malli persuna tiġi rikonoxxuta bħala refuġjat, jekk hi qiegħda Ta' Kandja f'detenzjoni biss minħabba li daħlet Malta illegalment, issa m'għadhiex iktar immigrant illegali u allura tinħeles minnufih.

Min ikun dikjarat refuġjat, sakemm ma jkunx taħt kustodja awaiting trial jew għax qed jiskonta sentenza l-ħabs, ikollu jedd ukoll li jingħata dokument ta' l-ivvjaġġar li huwa regolat mill-Konvenzjoni ta' l-1951 dwar l-istatus tar-refuġjati.

Hemm mudell ta' kif ikun dan it- travel document li jkun jintitolah li, sakemm jibqa' rikonoxxut bħala refuġjat, jista' jitlaq minn Malta u jerġa' jidħol f'Malta.

Ovvjament jekk jitlaq u ma jerġax jiġi affarih, però għandu dritt li jitlaq minn Malta biex forsi jżur xi qraba tiegħu fl-Ewropa u jerġa' jidħol lura f'Malta mingħajr il-bżonn ta' visa.

Ejja nieħdu refuġjat li jkun ġej mill-Ghana.

Normalment ċittadin tal-Ghana japplika minn qabel għal visa biex jidħol Malta, imma fil-każ ta' refuġjati biss se nagħtuhom dokument ta' l-ivjaġġar regolat u kkopjat kelma b'kelma mill-provvedimenti tal-Konvenzjoni tan- Nazzjonijiet Uniti ta' l-1951 biex ikunu jistgħu jitilqu minn Malta u jerġgħu jidħlu lura mingħajr ma jkollhom bżonn japplikaw għal visa.

L-aħħar dritt li se tingħata persuna dikjarata bħala refuġjat huwa li jkollha aċċess għal edukazzjoni u taħriġ statali f'Malta u li tirċievi assistenza u servizzi mediċi statali.

Irrid ngħid li dan l-aħħar dritt de facto diġà jeżisti, jiġifieri llum kemm min jitlob l-istatus ta' refuġjat kif ukoll min hu refuġjat f'pajjiżna jingħata assistenza medika b'xejn u taħriġ u edukazzjoni b'xejn fl-iskejjel tagħna.

Qegħdin ngħidu wkoll li l- membri dipendenti tal-familja ta' persuna dikjarata bħala refuġjat li jkunu qegħdin Malta jkollhom l-istess drittijiet u benefiċċji bħar-refuġjat innifsu.

Għamilna dan il-proviso għaliex jista' jkun li l-missier jaqa' taħt id-definizzjoni ta' refuġjat però l-mara li jkollu miegħu ma taqax taħt din id-definizzjoni għalkemm qiegħda f'Malta diġà.

Naf li ġejna kkritikati għax qalu li issa r-refuġjat ikollu dritt jiġbed miegħu l- familjari tiegħu li qegħdin barra minn Malta.

Imma ejja nimxu pass pass, jien qed ngħid li jekk jaħrab mal-mara tiegħu u l-mara tiegħu mhijiex refuġjat, jekk hu kiseb status ta' refuġjat, il-mara tiegħu li qiegħda f'Malta miegħu tgawdi mill-istess drittijiet ta' refuġjat.

MR SPEAKER: Ippermettili, Ministru, għax sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

TONIO BORG: Iva nibqa' in possesion.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru ta' l-Intern jekk jogħġbu jressaq l- aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi l-aġornament tal-Kamra għal nhar it-tnejn, 24 ta' Jannar, fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tismija ta' Ministri f'Diversi Liġijiet - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Drittijiet dwar Proprjeta' Intellettwali (Miżuri Intrakonfini) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tielet Qari; u

xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att ta' l-1993 dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti - it-Tieni Qari (Kont.).

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki.

Il-Ministru John Dalli

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, bħal lum ġimgħa il- Kap ta' l-Oppożizzjoni reġa' qajjem il-każ tad-Daewoo u għamel xi insinwazzjonijiet u akkużi oħra, l-iktar rigward in-nuqqas ta' ħlas ta' VAT u n-nuqqas ta' ħlas ta' kontribuzzjonijiet tan-national insurance.

Illum nixtieq nagħmel ftit kummenti jiena wkoll fuq dan il-każ għax naħseb li huwa importanti li l-perception li qed jipprova joħloq l-Kap ta' l- Oppożizzjoni tiġi korretta sew.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandu ħabta li jibni novella jew drama b'mod li jipprova jqiegħed il-karattri kollha kif iridhom hu u jekk l-affarijiet ma jiġux eżatament kif iridhom hu allura l- Kap ta' l-Oppożizzjoni jibqa' għaddej fuq il-linja li jkun ħa qabel mingħajr ma jimpurtah mill-informazzjoni li jkollu u mill-fatti li jibdew jiġu quddiemu.

Fid-dinja m'hawnx trux aktar minn min ma jridx jisma' u forsi għalhekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħid li kien hawn is-skiet u s-silenzju dwar il-każ li qajjem tad-Daewoo.

Ma kien hawn silenzju assolutament xejn.

L-Onor.

Alfred Sant ingħata r-risposti għall-mistoqsijiet li għamel u jekk m'għoġbuhx dawn ir-risposti ma jfissirx li ma sarux.

Ma jfissirx li għax ir-risposti ma nserixxewx ruħhom preċiż kif xtaq hu allura m'hemmx risposti.

Ir-risposti kienu hemm, kienu serji u kienu preċiżi.

Pero' fir- realta' x'ried il-Kap ta' l-Oppożizzjoni minn dan il-każ tad-Daewoo?

Meta wieħed jagħmel l-analisi ta' din l-istorja kollha tad-Daewoo jinduna li l- Kap ta' l-Oppożizzjoni kulma ried f'dan il-każ kien torpedo għall-budget li għamilna f'Novembru li għadda.

Dur, dur, dur u għasar kemm tagħsar dik hi r-raġuni reali għalfejn Alfred Sant qajjem il-każ tad-Daewoo.

Ejja naraw x'ġara fil-fatt kronoloġikament.

L-Onor.

Sant tkellem f'dan il-Parlament u semma l-ewwel darba dan il-każ fit-3 ta' Novembru tas-sena li għaddiet.

Issa ma rridux ninsew li l-budget kien ippjanat għas-17 ta' Novembru, ħmistax wara.

Mela fit-3 ta' Novembru Alfred Sant beda l-ewwel salvo, l-ewwel att ta' din ix-xeneġġjatura kollha.

Fil-15 ta' Novembru ntbagħtu dawk l-ittri infami li ġew imqassmin ma' Malta kollha bi statements frodati dwari.

Dan seħħ jumejn qabel ma kellu jiġi ppreżentat il-budget f'dan il-parlament.

Dawn kienu kumbinazzjoni?

Min bagħat dawn l-ittri kien xi ħadd li kien qed jaħdem indipendentement minn Alfred Sant?

Wieħed irid jagħmel l-analisi u d-deċiżjonijiet tiegħu fuq dan.

U meta wieħed jitkellem fuq mafia jrid jitkellem dwar il-mod kif bl- aktar mod oxxen u giddieb tipprova tagħmel din il-vjolenza fuq bniedem ieħor sempliċement għax ma jaqbilx miegħek politikament.

Fil-fatt wara l- budget l-ewwel kumment li ħarab minn ħalq l-Onor.

Alfred Sant kien Daewoo.

Hemm wieħed jara li l-istat mentali li kellu l-Onor.

Alfred Sant kien li dan ried li jagħmel storja minn xi ħaġa biex jagħmel torpedo fuq il-budget li għamilna.

Pero' ta' min jgħid ukoll li wara li l-Onor.

Sant tkellem fit-3 ta' Novembru, jiena weġibtu l-għada b'mod preċiż u għedtlu fost l-oħrajn li pajjiżna għandu strutturi legali u regolamentari u rridu naħdmu fil-qafas tagħhom.

Ma nistgħux nibqgħu naħdmu fi żmien l-antikalja soċjalista meta l- politiku kien kollox, jikkmanda kollox hu u jikkmanda lil kulħadd hu.

Illum qed nibnu l-istrutturi f'pajjiżna fejn il-politiku huwa kontrollat minn istituzzjonijiet u ma nistgħux fejn jidhrilna u fejn jaqblilna noqogħdu nindaħlulhom u ngħidulhom x'iridu jagħmlu u x'ma jridux jagħmlu.

Jew għandna fidi u fiduċja fl-istituzzjonijiet li qed nibnu f'pajjiżna jew m'għandniex.

Fl-interess tal-protezzjoni ta' kulħadd hemm bżonn li l- istituzzjonijiet ta' pajjiżna jiġu mħarsa tajjeb, u dak kien is-sugu tar- risposta li jiena tajt fl-4 ta' Novembru.

Meta Alfred Sant kiteb lill-bank ċentrali dan ma baqax sieket imma wieġbu.

Ma qallux dak li ried jisma' imma qallu l-affaijiet kif inhuma.

Qallu li f'pajjiżna hemm istituzzjonijiet li għandhom il-funzjoni tagħhom u din il-funzjoni qegħdin jaqduha.

Jekk aħna rridu nirrispettaw lil dawn l- istituzzjonijiet allura rridu naħdmu fil-qafas ta' dawn l-istuzzjonijiet.

Il-Bank of Valletta wkoll wieġeb lill-Alfred Sant.

Dan fakkru fir- responsabbilita' li għandu lejn il-klijenti tiegħu.

Aħna f'dan il-pajjiż nistgħu nittolleraw li xi bank, ikun min ikun, joqgħod iperreċ fil-beraħ id- dettalji dwar klijent għax ikun hemm xi politiku jew xi gazzetta li tagħmillu mistoqsijiet dwaru?

Dażgur li le!

Imma din daqshekk kbira biex jifhimha Alfred Sant?

Dr. Sant jifhimha din u għalhekk mhux ġust li jibqa' jibni s-suspetti biex mingħalih jieħu kapital politiku minnhom.

Il-fatt bażilari li jidher u li qed jissoda ruħu huwa li Alfred Sant għamel sħubija ma' frodist għax ħaseb li b'dan il-mod jista' jagħmel ħsara lili.

U l- attakki ilhom għaddejjin sa mill-1984 u jiena mhux l-ewwel darba li kont suġġett għal dawn l-attakki.

Id-dar ipprovaw jaħarquhili u saru wkoll attakki ġimgħa wara fuq il-mara tiegħi meta daħlu d-dar u werwruha b'tarbija ta' tliet snin.

Jiena m'inix sajjem minn din it-tip ta' vjolenza pero' dawn l-affarijiet dejjem isaħħuni biex dak li hemm bżonn isir jsir.

Jiena mhux se noqgħod nimpressjona ruħi bil-kritika sakemm naf li din il- kritika hija kollha ivvintata u hija kollha ndirrizzata biex mingħalihom jeħilsu minn xi ħadd li qed idejjaqhom.

Mr. Speaker, Alfred Sant kien jaf li jien għamilt żmien konsulent mad- Daewoo u staqsieni biex nikkonferma.

Jiena kkonfermajt pero' kkonfermajt ukoll li fil-ftit xhur li kont konsulent mad-Daewoo din il-kumpannija ma sselfitx flus u għalhekk dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni f'dan il- parlament huwa gidba.

Dan qal dawn il-preċiżi kliem:

"Skużi, jekk inti kont servejt għal xi żmien u dan huwa parti minn żmien kruċjali li fih id-Daewoo kellhom bżonn l-għajnuna tal-banek eventwalment,...."

Issa ma joqgħodx jilgħab bil-kelma eventwalment u mhux eventwalment.

Jien spiċċajt minn mad-Daewoo f'Mejju ta' l-1997 u skond ma qal Alfred Sant stess, is-self mill-banek seħħ f'Settembru ta' l-1997, jiġifieri fiż-żmien meta hu kien prim ministru u meta ċ-chairman kien persuna appuntata minnu.

Mr. Speaker, hija wkoll gidba li tagħti l-impressjoni li d-Daewoo għandha xi Lm8 miljun dejn unsecured mal-banek.

L-affarijiet almenu safejn nafhom jiena m'humiex hekk.

Jekk kien hemm l-abbuż dwar il-bills of exchange, kif qed jgħid Alfred Sant, f'pajjiżna għandna liġijiet li jieħdu ħsieb dawn l- affarijiet u kulmin iħossu aggravat għandu kwalunkwe mezz biex jieħu dawk il-passi meħtieġa biex id-danni li jista' jsofri jkun jista' jreġġagħhom lura.

Għalfejn għandu jidħol il-gvern bejn tnejn min-nies li jkollhom kwestjoni bejniethom, jekk wara kollox teżisti din il-kwestjoni?

Anke bank, meta jkollu klijent li jkollu l-problemi jrid jiżen x'inhuma l-interessi tiegħu qabel ma jaqbad u jieħu l-azzjonijiet.

Irid jara jekk hemmx possibbilta' ta' telf iktar jekk hu jipprova jmur jaqta' ras il-klijent tiegħu milli jara kif iwieżnu biex ikompli għaddej u jagħmel tajjeb għal dak it-telf li jista' jkun hemm.

Dawn huma deċiżjonijiet kummerċjali li jrid jieħu l-bank u ma naħsibx li huwa sewwa li jkun hawn xi ħadd minn barra u jippretendi li għandu joqgħod jimbotta u jmexxi l-bank hu billi joqgħod jagħti s-suġġeriment ta' kif il-bank għandu jaġġixxi.

Mr. Speaker, Alfred Sant jibqa' jirrepeti ad nauseam li jien għandi xi konflitt ta' interess f'dan il-każ.

Nerġa' ntenni hawnhekk li jiena m'għandi ebda konflitt ta' interess f'dan il-każ.

Jiena kont konsulent tad- Daewoo imma f'dawk iż-żmenijiet ma sar xejn minn dak li qed jiġi allegat li sar.

Xejn minnu, u jiena m'għandi assolutament l-ebda konflitt ta' interessi f'din il-kwestjoni.

Ma niddejjaq xejn minn dak li qed jingħad għax fiż-żmien li jien kont konsulent mad-Daewoo xejn minn dan li qed jingħad ma seħħ.

Dawn l-affarijiet li skond Alfred Sant seħħew ġraw xhur wara li jiena spiċċajt minn konsulent ta' din il-kumpannija.

Jekk għandi xi konflitt ta' interess inħoss li bħala politiku quddiem dawn l-attakki ta' Alfred Sant, ninsa r-responsabilita' tiegħi li nħares l-istituzzjonijiet ta' pajjiżi u l-professjonalita' tiegħi u dan jien m'inix se nagħmlu.

Mr. Speaker, is-sabiħa kienet li nhar il-Erbgħa li għaddew Alfred Sant qal li jiena messni qgħadt pass lura u ma niddikjarax b'mod jew ieħor dwar il-mistoqsija li qajjem hu.

Sabiħa din!

Alfred Sant qiegħed jikkritikani għax ma żammejtx sieket.

Titwemmen din?

Alfred Sant qed jikkritikani għax weġibtu.

Allura lili għalfejn staqsieni?

Biex imbagħad jgħid li ma weġibtux?

Dan x'logħob hu?

Dawn xi tricks jew xi trappola?

Dan kien qed jagħmel nassa biex jaqbadni fiha?

Lili qed jgħidli li ma messnix inwieġbu biex imbagħad jiġi hawn u jgħid li ma weġibtux?

Dawn x'affarijiet huma?

Meta jiena weġibt lil Alfred Sant għamiltu l-mistoqsija: Lill-ministru li fi żmienek sar dan is-self li qed tgħid bih, għamiltlu l-istess mistoqsija li għamilt lili?

Lill-bank ċentrali qatt infurmah li kien hemm xi ħaġa ħażina f'dan il-każ kollu tad-Daewoo?

Jien għedtlu li lili qatt ma qaluli xejn tal-bank ċentrali, pero' Alfred Sant wara sitt ġimgħat għadu ma pubblika xejn għax m'għamilhomx dawn il-mistoqsijiet lil min kellu jagħmilhom min-naħa tiegħu wkoll.

Għaliex m'għamilhomx?

Għax Alfred Sant mhux interessat fil-kwestjoni propja imma huwa nteressat biss fil-mileage politiku li jista' jagħmel.

Mr Speaker, niġi issa għal parti l-oħra dwar il-VAT u s-sigurta' soċjali.

Jiena niskanta u ngħid: Daqshekk ma tgħallem xejn Alfred Sant meta kien prim ministru?

Ma jafx Alfred Sant li għandna numru ta' employers li minn żmien għal żmien jaqgħu lura fil-ħlas tagħhom tal-VAT, ta' l-income tax u tas-social security?

X'iridna nagħmlu Alfred Sant, nagħlquhom kollha?

Imbagħad?

Jekk issa f'daqqa waħda, għax ikun hemm xi ħadd li għandu għajn ħażina ta' Alfred Sant lil dan nibdew inkejluh b'mod differenti hu min hu, tajjeb dan?

Jekk illum niksru l-prinċipju fuq wieħed ikollu jinkiser fuq ħaddieħor ukoll.

Fejn hu dan l-iskandlu tal-VAT u tan-national insurance?

Kieku kelli nfittex fuq il-kumpanniji tal-Labour Party, Alfred Sant jiggarantili li ma nsibx li għandhom jagħtu wkoll lid-dipartiment tal-VAT u lil tas-social security forsi ammonti akbar milli għandhom jagħtu tad- Daewoo?

F'dawn il-każi kollha d-dipartimenti jimxu b'għaqal u b'konsiderazzjoni sħiħa tal-konsegwenzi li jista' jkun hemm fuq l-ażjendi, fuq l-owners u fuq il-ħaddiema tagħhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki.

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Mr Speaker, filwaqt li nieħu l-okkażjoni li nuri solidarjeta' ma' l-Onor.

John Dalli irrid ngħid ukoll li ammirajtu mhux ftit meta fi żmien il-budget kien iffaċċjat b'dan l-attakk li żgur li m'huwiex dehen ta' min irid jissejjaħ politiku onest u nadif.

Mr. Speaker, irrid nieħu l-okkażjoni biex nuri sogħba għall-mewta traġika ta' Richard Cesare meta dan safa' mirdum f'bini privat fi' Triq il- Kappuċċini l-Furjana nhar il-Ħadd filgħodu.

Irrid nagħti l-kondoljanzi lil- familja tiegħu u ovvjament wieħed ma jistax ma jiddispjaċihx għal kwalunkwe bniedem li jista' jiġi nieqes iktar u iktar meta jiġi nieqes f'dawn iċ- ċirkostanzi.

Irrid ngħid ukoll li huwa dmir il-politiku li mhux biss juru sogħba u jagħtu l-kondoljanzi imma li jispjega anke l-affarijiet.

Bħalma diġa' għamel il-Viċi Prim Ministru u Ministru għal Politika Soċjali, irrid nidħol f'iktar dettal għax wara kollox jien ili nsegwi l-qasam tad-djar fl- ewwel distrett elettorali għal dawn l-aħħar għaxar snin.

Nista' ngħid li l-każ ta' Nru. 22 Triq il-Kappuċċini Floriana ilu pending biex jitwaqqa' propju għaxar snin, jiġifieri mill-1990 u mhux mill-1997 kif fil-fatt qal il-kunsill lokali ta' Floriana fl-istqarrija li ħareġ.

Fil- fatt tajjeb li wieħed jgħid li l-inkwilini f'din il-kerrejja kellhom diversi opportunitajiet li japplikaw għal postijiet anke fil-Furjana stess.

Per eżempju, fl-1991 kien hemm żewġ okkażjonijiet ta' appartamenti ta' l- awtorita' tad-djar għal kiri sew f'Balzunetta, fi Triq il-Konservatorji, kif ukoll fi Triq Sir Luigi Preziosi, pero' l-ebda inkwilin ma applika għal dawn il-postijiet, minkejja li kien hemm anke punti partikolari li ngħataw għar-residenti tal-lokal.

F'każ minnhom kien hemm saħansitra 80 punt li ngħataw lil min huwa residenti fil- Furjana stess; jiġifieri dawn kellhom il-faċilita' li jieħdu l-post huma pero' fil-fatt ma applikawx.

Irrid ngħid ukoll - u dan huwa naħseb l-iktar punt kruċjali ta' din il- kwestjoni - li jekk wieħed iħares lejn il-fatti jsib li dan il-bini ilu magħruf li huwa substandard u perikoluż għallinqas mill-1991, imma b'danakollu mill-1994 'l hawn daħlu joqogħdu fih għallinqas ħames persuni ġodda li l-eta' tagħhom tvarja minn 20 għal 59 sena.

Dan ifisser li minkejja li dan il-post kien kerrejja substandard, xorta waħda ċerti nies kienu qegħdin jikru kmamar fih u minħabba f'hekk il-gvern ma setax ikompli jikkonsidra dan il-post għal slum clearance għaliex in-numru ta' evictees kien kbir wisq.

Filwaqt li l-gvern xtaq li dawn il-persuni jmorru joqogħdu bnadi oħra, ma setax jikkonsidra li dan il-post jitwaqqa' għaliex in-numru ta' persuni li joqogħdu fih kien ferm ikbar minn numru ta' appartamenti li jistgħu jinbnew.

Fil-fatt in-numru ta' appartamenti li setgħu jinbnew skond il-pjanti kien ta' erba' biss filwaqt li n-numru ta' inkwilini kien ħafna iktar, u kien anke żdied b'ħamsa min-nies wara l-1994.

Irrid ngħid ukoll li f'Ġunju 1995 il-gvern Nazzjonalista kien offra lil dawn l-inkwilini biex imorru joqogħdu ġo appartamenti ġodda ġewwa Alexandra Street l-Hamrun u mhux talli dawn l-inkwilini rrifjutaw li jmorru joqogħdu hemmhekk, talli saħansitra fi "It-Torċa" fl-ewwel faċċata ta' nhar il-Hadd, 11 ta' Ġunju, 1995 wieħed isib dawn il-kliem taħt it-titolu ''Djar f'Balzunetta għat- twaqqigħ":

"Familji u individwi li joqogħdu fi djar u kerrejjiet f'Balzunetta l- Furjana, partikolarment fi Triq l-Argotti, Triq l-Iljun u Triq il- Kappunċini jinsabu mħassbin minħabba li r-residenzi tagħhom se jitwaqqgħu biex minflokhom jinbnew appartamenti ġodda.

Hu maħsub li biex isir dan il-proġett, li hu inizjattiva tad-dipartiment tad-djar fuq talba tal-kunsill lokali tal-Furjana, ir-residenti ta' l-inħawi se jingħataw appartamenti fi Triq Dun Nerik Cordina Perez, il-Hamrun. ''

Nitlob il-permess biex inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra din is-silta biex nuri li iva, anke fil-gazzetti li huma magħrufin li huma ħaġa waħda mal- Partit Laburista, saħansitra fl-ewwel paġna ta' dawn il-gazzetti kien hemm kummenti negattivi għall-fatt li l-gvern xtaq li jagħtihom akkomodazzjoni alternattiva bnadi oħra.

Issa dawn ma kienx se jakkomodahom il-bogħod għax anke jekk wieħed jirriferi għall-gazzetta "It-Torċa" tal-Hadd, 27 ta' Ottubru, 1996, jiġifieri sena u tlett xhur wara, wieħed isib artiklu msemmi "Taht il- Lenti" fejn jintqal ċar u tond hekk:

Għalhekk biex seta' jsir dan il-proġett ir-residenti ta' dawn id- djar kienu ġew offruti appartamenti fi Triq Dun Nerik Cordina Perez fil-Hamrun iżda r-residenti ma ridux imorru għaliex il-post kien wieħed ferm agħar minkejja li kien bini ġdid, anke bħala ambjent.''

Kif seta' kien ferm agħar minn din il-kerrejja?

Ara llum, kulħadd jiddispjaċih għal dak li ġara, u għalhekk, Mr Speaker, huwa importanti li wieħed jikkonstata li ebda wieħed mill-inkwilini f'din il-kerrejja qatt ma applika għal xi forma ta' skema ta' titjib ta' dan il-post jew inkella għal akkomodazzjoni alternattiva.

Mr Speaker, irrid ngħid li fil-Belt u fil-Furjana sar ħafna xogħol għal dak li jirrigwarda housing u tajjeb li wieħed jgħid ukoll li per eżempju l- Belt u l-Furjana ġew preferuti anke għal dik l-iskema li tirrigwarda l- introduzzjoni tal-lifts fl-appartamenti tal-gvern.

Tajjeb li wieħed jgħid li minn Settembru 1998 'l hawn tlestew mal-431 xogħlijiet ta' titjib u tiswijiet f'appartamenti u djar tal-gvern fil-Belt.

Fil-Furjana tlestew mal- 105 xogħlijiet ta' tiswija minn Settembru 1998 'l hawn.

Ovvjament dan juri li d-dipartiment tal-bini u tiswija tad-djar huwa mpenjat biex postijiet tal-gvern fil-Furjana u l-Belt jinżammu fi stat tajjeb.

Wieħed jista' jgħid li qed isir xogħol mid-dipartiment tal-bini u tiswija tad-djar anke f'ċerti ġonna madwar il-bini fi Triq Preziozi l-Furjana u fil-housing estate li hemm l-Furjana fejn hemm il-Knisja tal-Kapuċċini.

Ovvjament ukoll wieħed irid iżid in-numru ta' opportunitajiet ta' housing li jrid ikun hemm fil-Belt u l-Furjana għaliex dawn huma postijiet li fil- biċċa l-kbira n-nies ħerġin minnhom.

Hemm bżonn li wieħed jidentifika aktar postijiet vojta u aktar s-sidien ta' dawn il-postijiet vojta sabiex wieħed ikun jista' anke jara kif dawn il-postijiet jitwaqqgħu u jitla' bini ġdid minflokhom.

Irrid ngħid li hemm bżonn li jingħataw aktar inċentivi lis- sidien ta' dawn il-postijiet vojta għaliex jekk wieħed jara l-iskema li ta' xiri ta' proprjeta' privata mill-awtorita' tad-djar wieħed isib li n-numru ta' applikazzjonijiet kien baxx ħafna.

Kien hemm biss 29 talba f'Malta u Għawdex kollu.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li fil-mission statement tal-ministru għall-politika soċjali għal dak li jirrigwarda housing wieħed isib li l- Belt u l-Furjana huma msemmija u hemm bżonn li mhux biss jitwaqqgħu u jittellgħu jew inkella jiġu restawrati djar antiki sabiex ikunu abitabbli imma hemm bżonn ukoll li wieħed joqgħod ftit attent.

Meta jiġi biex jalloka dawn il-postijiet huwa mportanti li wieħed jikkonsidra wkoll il-problemi strutturali li hemm fil-bini.

Is-sistema tal-punti tagħti mportanza kbira għal dak li jirrigwarda periklu kif ukoll għal dak li jirrigwarda substandard housing.

Proprju dan l-aħħar fl-arċipielgu l-Belt tqassmu xi appartamenti li għadhom kif itellgħu u ngħataw fil-biċċa l-kbira lil persuni bi problemi soċjali mhux ta' housing.

Jien nemmen li fil-Belt u l-Furjana huwa importanti li jingħataw dawn il- postijiet li qegħdin jittellgħu anke għax mhumiex ħafna fin-numru lil persuni li joqogħdu fl-inħawi li għandhom problemi ta' housing reali, jiġifieri lil dawk li jkunu jgħixu f'postijiet substandard u ta' periklu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Hawn permess biex l-Onor.

Farrugia jpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra d-dokumenti li rrifera għalihom aktar kmieni?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 24 ta' Jannar, 2000 fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

RABAT - TRIQ LABINI - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li residenti anzjani fi Triq Labini, ir-Rabat, ilhom jitolbu sabiex jiġu rranġati l-ħofor u l-pendil ta' l-ilma ta' din it-triq ix-xhur, jista'l-Ministru jirrimedja għal dan il-bżonn?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress li l-funzjoni li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant hi waħda minn dawk mgħoddija lill-kunsilli lokali, nissuġġerilu li jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill lokali konċernat.

WARDIJA/MĠARR - ĦITAN TAS-SEJJIEĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta fil-fatt se jiġu rranġati l-ħitan tas-sejjiegħ tal-bdiewa f'Ta' San Martin, il-Wardija, u f'Tas-Santi limiti ta' l- Imġarr?

Kemm fil-fatt saru xogħlijiet simili f'dawn l-inħawi mill-aħħar maltempata li saret is-sena l-oħra?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Huwa impossibbli li l-Gvern isewwi l-ħsarat kollha li jsiru fil-ħitan tas-sejjieħ wara kull maltempata.

Għalhekk ta' min jerġa' jiċċara li għalkemm il-Gvern qiegħed jieħu interess, dan bl-ebda mod ma jfisser li r-responsabbilta' tat-tiswija tal-ħitan tas-sejjieħ hija tal-gvern u mhux tal-privat.

S'issa għad ma saru l-ebda xogħlijiet fl-inħawi ta' San Martin, il- Wardija u f'Tas-Santi.

Wieħed jispera li xogħlijiet oħra jitlestew biex inkunu nistgħu naslu għal dawn ukoll.

EU - EXPORT REFUNDS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Peress li wara li Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea titlef miljuni kbar ta' liri kull sena f'export refunds fuq prodotti ta' l-ikel importati mill-Unjoni Ewropea stess, jista'l-Viċi Prim Ministru jinforma lill-Kamra kif dan se jaffetwa l-familji Maltin u Għawdxin li jiddependu mill-benefiċċji soċjali?

Kemm fil-fatt qed jikkalkola l-gvern li jkun dan it-telf ta' l-export refund li jitlef il- poplu fuq ikel importat mill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea minħabba sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor.

Interpellant hu mitlub jirriferi din il- mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

MEDIGRAIN - IMPORTAZZJONI TA'QAMĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid matul dawn l-aħħar għaxar snin kemm kien il-kontribut (dħul jew ħruġ) tal-Medigrain lill-Gvern fuq l- importazzjoni ta' qamħ, xgħir u qamħirrun, sena b'sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jekk l-Onor.

Interpellant jispeċifika b`mod ċar l- informazzjoni li jixtieq, inkun f`pozizzjoni aħjar li nirrispondi l- mistoqsija tiegħu.

SUSSIDJU - SOYA BEAN MEAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' flus maħruġa mill-Gvern matul l-1997/98 u l-1999 bħala sussidju fuq is-soya bean meal għall-industrija lokali tal-ġwież għall-annimali?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ammont ta` sussidju maħruġ fuq is-soya bean meal kien ta` Lm378,711 fl-1997, Lm37,766 fl-1998 u fl-1999 ma' thallas ebda ammont ta` sussidju.

MINISTERU TA' L-INTERN - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'riċevimenti fl-okkażjoni tal- Festi tal-Milied 1999 u l-bidu tas-sena 2000 mill-uffiċċju tiegħu u mid- dipartiment, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu separatament?

Jista' l-Ministru jgħid f'kull okkażjoni min fejn ġie ordnat l-ikel u x-xorb u jekk f'kull każ intalbux kwotazzjonijiet għal dan?

Jista' l-Ministru jgħid min ġie mistieden għal dawn ir-riċevimenti?

ONOR.

TONIO BORG: Bħala pajjiż ċivili hija użanza li jsiru riċevimenti fl- okkażjoni tal-Milied.

Dan il-Gvern m'għandu ebda ħsieb jibdel din l- użanza.

Jekk l-Onor.

Interpellant jispjega sodisfaċentement għaliex qed jitlob l-informazzjoni dettaljata inkun f`pożizzjoni li nordna li tinġabar din l-informazzjoni.

MINISTERU TAL-FINANZI - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'riċevimenti fl-okkażjoni tal- Festi tal-Milied 1999 u l-bidu tas-sena 2000 mill-uffiċċju tiegħu u mid- dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu separatament?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bħala pajjiż ċivili hija użanza li jsiru riċevimenti fl-okkażjoni tal-milied.

Dan il-gvern m'għandu ebda ħsieb jibdel din l-użanza.

Jekk l-Onorevoli jispjega sodisfaċentement għaliex qed jitlob l-informazzjoni dettaljata, inkun f`pożizzjoni li nordna li tinġabar din l-informazzjoni.

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'riċevimenti fl-okkażjoni tal-Festi tal-Milied 1999 u l-bidu tas-sena 2000 mill-uffiċċju tiegħu u mid-dipartimenti, korporazzjonjiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Bħala pajjiż ċivili, hija użanza li jsiru riċevimenti fl-okkażjoni tal-Milied.

Dan il-Gvern m'għandu l-ebda ħsieb jibdel din l-użanza.

Jekk l-Onor.

Interpellant jispjega sodisfaċentement għaliex qed jitlob l-informazzjoni dettaljata, nkun f'pożizzjoni li nordna li tinġabar din l-informazzjoni.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'riċevimenti fl- okkażjoni tal-Festi tal-Milied 1999 u l-bidu tas-sena 2000 mill-uffiċċju tiegħu u mid-dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu separatament?

Jista' l-Ministru jgħid f'kull okkażjoni minn fejn ġie ordnat l-ikel u x-xorb u jekk f'kull każ intalbux kwotazzjonijiet għal dan?

ONOR.

JOE BORG: Bħala pajjiż ċivili hija użanza li jsiru riċevimenti fl- okkażjoni tal-festi tal-Milied u ta' l-ewwel tas-sena.

Jekk l-Onor.

Interpellant jispjega sodisfaċentement għaliex qed jitlob l-informazzjoni dettaljata nkun f'pożizzjoni li nordna li tinġabar din l-informazzjoni.

OPM - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'riċevimenti fl-okkażjoni tal-Festi tal-Milied 1999 u l-bidu tas-sena 2000 mill-uffiċċju tiegħu u mid- dipartment, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu separatament?

Jista' l-Prim Ministru jgħid f'kull okkażjoni min fejn ġie ordnat l-ikel u xorb u jekk f'kull każ intalbux kwotazzjonijiet għal dan?

Jista' l-Prim Ministru jgħid min ġie mistieden għal dawn ir- riċevimenti?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Bħala pajjiż ċivili hija użanża li jsiru riċevimenti fl-okkażjoni tal-Milied.

Jekk l-Onor.

Interpellant jispjega sodisfacentement għaliex qed jitlob l-informazzjoni dettaljata inkun f'pożizzjoni li nordna li tinġabar din l-informazzjoni.

OPM - RIGALI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'rigali fl-okkażjoni tal-Milied 1999 u l-bidu tas-sena 2000 mill-uffiċċju tiegħu u mid-dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu separatament?

Jista' l-Prim Ministru jgħid f'kull każ lil min ingħataw dawn ir-rigali?

Jista' l-Prim Ministru jgħid xi kriterji ntużaw biex ingħataw dawn ir-rigali lil dawn l-individwi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li ma ngħataw ebda rigali fl- okkażjoni tal-Milied 1999 u l-bidu tas-sena 2000 mill-uffiċċju tiegħi u mid- dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħi.

Kif ilha l-użanza sitt uffiċjali tal-Missjoni Militari Taljana ngħataw sinjal ta' apprezzament b'nefqa insinifikanti.

SKEJJEL - STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Minsitru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 11986 li oriġinarjament kienet saret għall-ewwel darba bħala mistoqsija parlamentari numru 11266?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li studenti fi skejjel post sekondarji sa Novembru 1999 hemm;

Irgiel Nisa Total

Statali 4368 2984 8352 Immexxija mill-Knisja 329 280 609 Indipendenti 88 64 152

TOTAL 4785 4328 9113