MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 381 It-Tlieta, 3 ta' Ottubru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 381

It-Tlieta, 3 ta' Ottubru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 3 ta' Ottubru, 2000

WERREJ MINUTI 1

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 1

TQEGĦID TA' KARTI 7

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR IL-PROGRAMM NAZZJONALI GĦALL-ADOZZJONI TA' L-ACQUIS -

KONTINWAZZJONI 8

AĠĠORNAMENT 32

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 37

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 380 li saret fit-3 ta' Ottubru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SKANSKA - AWDITJAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid min minn Marzu 2000 sal-lum qed jagħmel l-awditjar tal-claims ta' Skanska rigward il-bini ta' l-isptar il- ġdid f'Tal-Qroqq?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi) (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): Minn Marzu sal-lum, ċertifikazzjoni interim tax-xogħlijiet qed isir in- house mill-istaff tal-fondazzjoni għas-servizzi mediċi.

Madankollu l- awditjar irid isir mill-istess kumpannija li tirbaħ it-tender imsejjaħ mill- fondazzjoni għas-servizzi mediċi għal servizz ta' cost controller, li jkopri l-perijodu kollu minn meta ġie ffirmat il-kuntratt design and build ma' Skanska Malta J.V., jiġifieri minn Marzu 'il quddiem.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Bħala punt ta' informazzjoni xtaqt inkun naf - u qed nistaqsi lilek aktar bħala ministru tal-finanzi milli bħala acting għall- ministru tas-saħħa - jekk id-dipartiment tal-kuntratti għamilx l- adjudication fuq it-tender li kien hemm ta' l-audits ta' l-isptar.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Il-kumitat tal-kuntratti ma wasalx sal-proċess ta' l- adjudication.

PHARMACEUTICAL SERVICE

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ħlasijiet pendenti fil-government pharmaceutical service?

Kemm għandu jieħu kull aġent u kemm tħallas mill-1 ta' Jannar, 2000 sa l-1 ta' Settembru, 2000?

ONOR.

JOHN DALLI (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): Ninsab informat li l- ammont ta' ħlasijiet pendenti fil-government pharmaceutical service sal-20 ta' Settembru, 2000 għal xiri ta' mediċini, apparat u disposables (surgical materials & devices/prosthetic orthotics) kien stmat li jlaħħaq madwar Lm4,107,937.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' jgħid eżattament il-perijodu li fih tela' dan l-ammont?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Fil-file m'għandix din l-informazzjoni, pero' jekk wieħed iqis li bejn wieħed u ieħor f'sena s-supplies ta' l-isptarijiet jammontaw għal Lm17 miljun, nistgħu ngħidu li hemm madwar tliet xhur pendenzi.

Dan qed ngħidu bħala average, għax jista' jkun hemm kwestjonijiet fuq ċerti invoices li jdumu ma jitħallsu kif ukoll affarijiet oħra li m'għandix informazzjoni dwarhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, jista' l-Ministru jagħtini informazzjoni dwar x'eżerċizzju għaddej bħalissa fuq mediċini b'xejn?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Kif għedna fl-aħħar budget, qiegħda tiġi studjata sistema biex jiġi assigurat li din tkun iffukata bl-aħjar mod biex dawk kollha li għandhom bżonn jiġu megħjuna, pero' żgur li rridu nnaqqsu l-ħela.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Għandu indikazzjoni l-Ministru ta' meta se jkun lest dan l-eżerċizzju?

Jew forsi hemm il-ħsieb li d-data titħabbar fil- budget?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Hemm kumitat li qed jistudja dawn il-problemi - mill- ministeru tas-saħħa, mill-ministeru tal-finanzi u l-ministeru tas-social policy - pero' m'hemmx deadline biex dawn l-affarijiet ikunu lesti sal- budget.

MALTA STOCK EXCHANGE

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal-Malta Stock Exchange mill-5 ta' Jannar, 2000 sal-10 ta' Settembru, 2000?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid meta ħarġu l- applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li dawn il- ħaddiema ġew impjegati mingħajr ma ħarġet sejħa għal applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid dawk impjegati kemm kien ilhom li applikaw għall- imsemmi impjieg?

Jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw, jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li mill-5 ta' Jannar, 2000 ġew impjeġati tliet supervisors u tliet clerks ġodda fil-Borża ta' Malta u nista' ngħid ukoll li wieħed mis-supervisors li ġew impjegati din is-sena irriżenja fl-aħħar ta' Awissu.

L-avviz għall-impjieġ fi ġrad ta' supervisor ħareġ f'gazzetta lokali f'Ottubru ta' l-1999, skond il-permess 186/99 maħruġ mill-ETC.

Fil-każ tal-clerks il-Borża issottomettiet talba lill-ETC f'Awissu ta' l- 1999.

Il-kandidati mibgħuta mill-ETC ġew intervistati kollha u l-għażla saret skond l-order of merit.

VAT OFFICE - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda ma' l-uffiċċju tal-VAT mill-5 ta' Jannar, 2000 sa l-10 ta' Settembru, 2000?

Jekk jirriżulta li l-ħaddiema ġew impjegati mingħajr ma ħarġet sejħa għal applikazzjonijiet, jista' l- Ministru jgħid dawk impjegati kemm kien ilhom li applikaw għall-imsemmi impjieg?

U jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw, jista' jgħid xi kirterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li mill-5 ta' Jannar, 2000 sa' l-10 ta' Settembru, 2000 ma ġewx impjegati ħaddiema ġodda fl- uffiċju tal-VAT.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Ftit tal-ġranet ilu l-ministeru tal-finanzi ġabu reklami fil-"European Voice" għal project manager - kemm mal-VAT department kif ukoll mad-dipartiment tad-dwana - biex jgħinu fil-proċess ta' pre- accession adaptation li hemm bżonn fid-dipartimenti konċernati.

Xtaqt inkun naf jekk l-ewwelnett kienx hemm response għal din is-sejħa internazzjonali, biex ngħidilha hekk, u irrispettivament mit-tweġiba li se jagħti l- Ministru, xtaqt nistaqsi jekk qabel ma ttieħdet id-deċiżjoni li jiġu rreklamati dawn il-vacancies fil-media internazzjonali, sarx xi attentat min-naħa tal-ministeru tal-finanzi biex ifittxu expertise simili f'pajjiżna, forsi anke mis-settur privat.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Jien għad m'għandix informazzjoni dwar l-outcome ta' dawn l-avviżi.

Dan huwa proċess li qegħdin nagħmlu fil-kuntest tar-riformi li hemm bżonn isiru biex Malta taġġorna ruħha kemm jista' jkun mas-sistemi li hemm joperaw fil-European Union.

Fil-fatt dawn ir-reklami ġew iffinanzjati mill-EU u kien għalhekk li qed nitolbu l-expertise fil-qasam tal-leġislazzjoni Ewropea.

SKEJJEL SEKONDARJI - FAILURES

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fis-sena skolastika 1999/2000 kemm kienu l-istudenti mill-iskejjel sekondarji li weħlu mill- eżamijiet?

Mil-liema suġġetti m'għaddewx?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): L-istatistika mitluba għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

EŻAMIJIET POST-SEKONDARJI - FAILURES

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fis-sena skolastika 1999/2000 kemm kienu l-istudenti li weħlu mill-eżamijiet għall-post- sekondarjI u kellhom jirrepetu l-eżami f'Settembru?

Jista' jgħid mil-liema suġġetti m'għaddewx u kemm minnhom spezzjonaw il-karta ta' l-eżami?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-istatistika mitluba għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

EŻAMIJIET - MATSEC

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm studenti ġew mgħarrfa li weħlu mill-Ingliż fl-eżami tal-Matsec "O" Level u mbagħad wara ġew mgħarrfa li fil-fatt kienu għaddew?

Jekk fl-affermattiv jista' jgħid x'wassal għal dawn l-iżbalji?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-istess mistoqsija parlamentari nru.

SKEJJEL - KULLEĠĠ VOKAZZJONALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonferma li n-numru ta' applikanti biex jistudjaw fil-kulleġġ vokazzjonali l-ġdid fis-sena akkademika 2000/2001 kien biss ta' 40 ruħ?

Jista' jgħid min huma l-uffiċjali tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni li qegħdin jieħdu sehem fil-programm "Leonardo" u min huma l-kapijiet ta' l- edukazzjoni vokazzjonali u ta' l-istituzzjoni tat-taħriġ li qegħdin jieħdu sehem fil-laqgħat ta' tagħrif dwar il-programm?

Jista' jgħid fuq liema kriterji ntgħażlu biex jieħdu sehem u minn liema fondi qed jitħallsu l- vjaġġi tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tweġiba għall-ewwel parti tal-mistoqsija hija fin- negattiv.

Dwar il-programm "Leonardo", id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni hi rappreżentata minn assistent direttur fil-co-ordinating committee ta' l- European Union programmes unit.

Dwar l-aħħar żewġ partijiet tal-mistoqsija informat li l-istituzzjonijiet kollha ta' l-edukazzjoni vokazzjonali u taħriġ ħadu sehem fil-laqgħat ta' tagħrif dwar dan il-programm.

La attenda kulħadd ma kien hemm ebda kriterju speċifiku.

Il-laqgħat saru kollha Malta u allura ma kien hemm ebda spejjeż ta' vjaġġi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Il-Ministru jikkonferma li l-Euromed action programme ta' l-EU ġie mwaqqaf għal raġunijiet ta' l-Unjoni - mhux se noqogħdu nidħlu fihom - u allura pajjiżna, bħal pajjiżi oħrajn, ma jistax jipparteċipa f'dan il-programm?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma jidhirlix li din hija materja li tispetta direttament lill-ministeru ta' l-edukazzjoni u nitlob lill-Onor.

Membru jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, għamilt il-mistoqsija lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni għar-raġuni sempliċi li fil-mistoqsija oriġinali jissemma l- programm "Leonardo", u naf li l-istess ministeru ta' l-edukazzjoni huwa nkarigat minn dawn il-programmi ta' l-Unjoni Ewropea.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, il-Euromed action programme kien beda jitħaddem u għad hemm inizjattivi għaddejjin anke f'dak il-qafas.

Dwar inizjattivi ġodda jiddependi minn liema xeħta l-Onor.

Membru qed jieħu l- programm, għax aħna nafu li hemm diversi programmi.

Per eżempju, "Culture 2000" huwa programm li qed jiġi mfassal mill-ġdid mill-Unjoni Ewropea, u għandek programmi oħrajn li l-Unjoni qiegħda taġġorna.

Dawn ikunu ġenerazzjonijiet differenti ta' programmi.

Issa l-Euromed action programme, li twaqqaf ukoll fi ħdan il-Konvenzjoni ta' Barcelona, huwa programm li jrid jevolvi.

Illum il-ġurnata nafu li l- Mediterran jingħata ħafna importanza mill-Unjoni Ewropea.

Din għandha trattati ta' assoċjazzjoni u trattati oħrajn bilaterali mal-pajjiżi fil- Mediterran li m'humiex membri, u wieħed irid isegwi l-iżviluppi ta' dawn il- programmi kif qed tifformulahom l-Unjoni Ewropea.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, ma nafx nistax indawwar il-mistoqsija lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin.

Jista' jikkonferma jekk l-Euromed action programme ġiex imwaqqaf minħabba li meta kien hemm affarijiet ta' korruzzjoni fi ħdan l-Unjoni Ewropea nstab li proprju f'wieħed minn dawn il- programmi kien hemm xi taħwid?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin) Safejn niftakar il- Euromed action programme kien wieħed mid-diversi programmi taħt il-Euromed partnership li kienu jiġu ffinanzjati mill-fondi tal-MEDA.

Kien hemm perijodu meta saret allegazzjoni li kien hemm korruzzjoni minħabba xi frodi - ċertament din ma kenitx riferibbli għal Malta - u fil-fatt l-użu tal- fondi tal-MEDA kienu ġew sospiżi.

Riċentement din il-problema kienet ġiet solvuta u issa hemm proċedimenti ġodda ta' kif wieħed jista' jagħmel claim għall-użu ta' fondi, eċċ., u fil- fatt reġgħu ħarġu calls for proposals sabiex jerġgħu jibdew joperaw diversi programmi taħt il-MEDA.

Pero' offhand ma nafx ngħid jekk reġax kien hemm call for proposals għall-Euromed action programme speċifikament.

Se mai nitolbok tagħmilli mistoqsija bil-miktub u nkun nista' nagħtik risposta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, bl-ebda mod ma kont qed nirriferi li kien hemm xi tbagħbis jew allegazzjonijiet fuq Malta.

Kont qed ngħid b'mod ġenerali għall-Unjoni Ewropea u żgur li mhux riferibbli għal Malta.

MDINA - PARKING

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' residenti fl-Imdina li għandhom permess ta' parking?

Kemm huwa n-numru ta' permessi ta' parking u ta' dħul ta' vetturi li tat il-pulizija fl-Imdina?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa) (f'isem il-Ministru ta' l- Intern): Ninsab informat illi l-pulizija ma toħroġx permessi għal parkeġġ ta` vetturi ġewwa l-Imdina.

Ir-regolamenti ta` l-1988 dwar restrizzjoni ta` dħul u passaġġ fl-Imdina ma japplikax għal vetturi liċenzjati f`isem residenti ta` l-Imdina.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija ninsab informat illi hemm 160 vettura li għandhom permess mill-pulizija sabiex jidħlu ġewwa l-Imdina.

PA- MDINA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'inhija l-policy ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar fuq talbiet għal estensjonijiet jew twessigħ ta' bini fl-Imdina?

Kemm ingħataw permessi għal estensjonijiet u twessigħ ta' bibien, eċċ., fuq il-faċċata tal-bini matul dawn l-aħħar ħames snin u kemm- il talba ġiet irrifjutata matul l-istess perijodu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru ta' l-Intern): Il-policies eżistenti ta` l-awtorita` ta` l-ippjanar fuq dawn it-tip ta` talbiet huma dawk indikati fil-pjan ta` struttura u dawk aktar speċifiċi fid-design guidance, development control within urban conservation areas, Part A.

Ta` min wieħed isemmi wkoll l-attenzjoni li tingħata sabiex jiġi kkonservat l-iskyline ta` l-Imdina fir-rigward ta` żvilupp wieqaf.

Kull applikazzjoni hija evalwata fuq il-merti tagħha partikolari, skond il-grad ta` skedar u skond dak li jirriżulta mill-konsultazzjoni mal-heritage advisory committee.

Waqt li ngħarraf lill-Onor.

Interepellant li ma kien hemm l-ebda applikazzjoni ta` din ix-xorta li ġiet irrifjutata matul dan il-perijodu, qed nannetti lista tal-permessi mitluba.

PRODUZZJONI TAL-MAJJAL - MIŻURI ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'miżuri ġodda qed jiġu proposti lill-produtturi tal-majjal sabiex dawn jaġġornaw ruħhom u jinvestu fl-immodernizzar ta' l-irziezet tagħhom?

Kemm huwa kkalkolat li se jiswa dan l-investiment għal kull produttur u minn se jkun responsabbli għall-ispejjeż?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Ninforma lill- Onor. Interpellant li Malta, bħal kull pajjiż ieħor żviluppat, trid tadatta sistemi li jipproteġu s-saħħa tal-konsumatur, is-sistema magħrufa bħala "from stable to table".

Fil-fatt huma ħafna dawk il-produtturi li diġa' investew f'makkinarju u strutturi biex jilħqu dan il-għan.

Mhux talli hekk, talli l-konsumatur qiegħed jitlob li l-annimali tal- produzzjoni għandhom jiġu protetti minn kull moħqrija u din ix-xewqa ser tkun koperta taħt il-liġi l-ġdida ta' l-animal welfare.

PRODUZZJONI TAL-ĦALIB - MIŻURI ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'miżuri ġodda ta' żvilupp qed jiġu rrakkomandati lill-produtturi tal-ħalib frisk fil- mument?

Kemm se jiswew lir-raħħala dawn it-tibdiliet għal modernizzazzjoni tal-kondizzjonijiet tal-merħla u minn irid jagħmel tajjeb għal dawn l- ispejjeż?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Malta, bħal kull pajjiż ieħor żviluppat, trid tadatta sistemi li jipprotegu s-saħħa tal- konsumatur, sistema magħrufa bħala "from stable to table".

Fil-fatt huma ħafna dawk il-produtturi li diġa' nvestew f'makkinarju u strutturi biex jilħqu dan il-għan.

Mhux talli hekk, talli l-konsumatur qiegħed jitlob li l-annimali tal- produzzjoni għandhom jiġu protetti minn kull moħqrija u din ix-xewqa ser tkun koperta taħt il-ligi l-ġdida ta' l-animal welfare.

PRODUZZJONI TAL-ĦALIB - ILMENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-ilment tar-raħħala produtturi tal-ħalib fejn uħud minnhom ilmentaw li mhux isibu tobba veterinarji sabiex jassistu l-bhejjem tagħhom, jista' l-Ministru jinformani x'inhija l-pożizzjoni llum u x'ikkawża dan il-preċedent fost uħud mir- raħħala?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-koperattiva tal- produtturi tal-ħalib ilha għal hafna snin li ħadet l-obbligu li tforni servizz veterinarju b'xejn lir-raħħala.

Minbarra dan is-servizz hemm veterinarji privati li jwettqu l-professjoni tagħhom fil-kamp ta' l- annimali tal-ħalib.

PITKALIJA - ĦAXIX U FROTT

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani liema huma dawk il-varjetajiet ta' ħxejjex u frott ġdid li daħlu l-pitkalija matul 1999 u 2000?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab informat mill-uffiċjal inkarigat illi matul is- sena 1999 ġew irreġistrati taħt "ħaxix" tliet prodotti ġodda, jiġifieri lemon grass, chives u radicchio.

Taħt il-kategorija "oħrajn" ġie rreġistrat ukoll ġulepp tal-ħarrub.

Nista' ngħid ukoll li sas-26 ta' Settembru, 2000 ġew reġistrati żewġ kwalitajiet ta' frott frisk, li huma raspberries u żinżel.

AWTORITA' TAD-DJAR - ITTRA ANONIMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li mpjegat ta' l-awtorita' tad-djar - ismu qed jintbagħat separatament - li ġie interrogat mill-pulizija nhar l-10 ta' Awissu, 2000 dwar allegata ittra anonima li ġiet mibgħuta lil impjegata oħra ta' l-awtorita', baqa' ma ġiex ikkuntattjat fl-ebda stadju mill- uffiċjali ta' l-awtorita' la biex jistaqsuh x'ġara u għala ġabruh il- pulizija minn fuq ix-xogħol u lanqas biex jgħidulu jekk ismu ġiex cleared mill-investigazzjonijiet li saru, jew mod ieħor?

Ma jaħsibx il-Viċi Prim Ministru li l-awtorita' kienet fid-dmir li tinforma li dan l-impjegat dwar l-eżitu ta' dawn l-investigazzjonijiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninsab informat li l-investigazzjoni li rrifera għaliha l-Onor.

Interpellant hi s-suġġett ta' inkjesta maġisterjali li għadha m'hijiex konkluża u għalhekk m'huwiex il-każ li nikkummenta f'dan l-istadju.

AMBAXXATURI - ĦLASIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid x'qed jitħallsu l-ambaxxaturi Maltin li huma non-resident barra l-pajjiż?

Jista' l-Ministru jagħti lista komprensiva tagħhom?

ONOR.

JOE BORG: L-ambaxxaturi Maltin li huma non-resident barra l-pajjiż jirċievu honoraria ta' Lm2,000 fis-sena u rimbors ta' massimu ta' Lm25 fis- sena għal telephone calls.

Matul il-perjodu li jkunu fuq żjara uffiċjali jitħallsu wkoll daily subsistence allowance skond ir-rati stabiliti perjodikament mill-management and personnel office ta' l-uffiċċju tal-prim ministru.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' dawn l-ambaxxaturi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Insejjaħ lill-Ministru Refalo.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-ispiża fuq il-proġett ta' embellishment tal-bajja ta' Tas- Sliema, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Korrezzjoni għat-tweġibiet mogħtija għal mistoqsijiet parlamentari numri 18688 u 19408, li ngħataw fis-seduti Nri.

373 u 377 rispettivament.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR IL-PROGRAMM NAZZJONALI GĦALL-ADOZZJONI TA' L-ACQUIS - KONTINWAZZJONI

Ikompli mit-3 ta' Ottubru 2000.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anġlu Farrugia huwa in possession.

ONOR ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, kif kont qed ngħid dalgħodu fl- introduzzjoni tiegħi, rigward il-qasam ġudizzjarju fl-Ewropa jeżisti moviment ta' diskussjoni.

Meta dan l-aħħar attendejt konferenza f'Londra ta' l-international law association inqraw papers dwar il-famuż corpus juris li bħalissa kulħadd qed jitkellem fuqu.

Dan huwa qafas ta' liġi bi prinċipji ta' supremazija, liġi dwar kif wieħed għandu jistrada ruħu.

S'issa din il-liġi għadha qiegħda tinħema; bħalma qiegħda tinħema l-idea ta' armata waħda għall-Ewropa.

S'issa noqogħdu nitkellmu b'mod hybrid, imma 'l quddiem hemm ser naslu, u l-istess ħaġa se jsir fil-qasam tal- ġudikatura.

Dan qed ngħidu għax tajjeb li wieħed jgħid lill-Gvern Malti, li issa deffes rasu fir-ramel u ma jrid iħares lejn xejn, li jekk 'il quddiem Malta tkun membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea, allura l-qorti f'pajjiżna jkollha tbaxxi rasha għal dak li jiġi deċiż mill-qorti ta' Brussels.

Kif inhi s-sitwazzjoni llum, meta tinqala' problema bejn stat u stat jew bejn il-kunsill u stat partikolari, x'jiġri fil-qrati ta' l- Ewropa hi kwestjoni ta' interpretazzjoni imma s-sitwazzjoni mhix se tibqa' hekk.

Dalgħodu semmejt studju li nkoraġġixxa l-istess President Prodi li kull pajjiż membru sħiħ fil-Unjoni Ewropea għandu dritt li jkollu mħallef sedenti fil-qorti ta' Brussels.

Mhux kulħadd jaqbel ma' dan, allura l- probabbilta' hi li pajjiżna - pajjiż żgħir - m'huwiex se jkollu s-saħħa li għandhom pajjiżi bħall-Ġermanja, Franza u l-Italja, bil-konsegwenza li se nispiċċaw bla mħallef fil-qrati ta' Brussels.

L-istess jgħodd għall- kwestjoni li jkollok rappreżentant ta' l-attorney general meta pajjiżek ikollu kawża kontra l-kunsill jew kontra l-Kummissjoni Ewropea.

Dawn huma problemi li jeżistu tassew u għalhekk wieħed jistaqsi: Qiegħed isir xi studju biex wieħed jara kif dan kollu jista' b'xi mod jaffettwa lill- ġudikatura tagħna?

Nafu li din hi xi ħaġa li se tkun suprema u allura tista' anke taffettwa d-drittijiet kostituzzjonali tagħna?

Bħalissa, per eżempju, hawn dibattitu fil-pajjiż dwar jekk huwiex il-każ jew le jekk jidħolx fin-nofs il-kunċett kostituzzjonali - u aħna nsostnu li huwa l-każ - meta qegħdin nilagħbu bin-newtralita' ta' pajjiżna, minħabba l-fatt li rridu ndaħħlu l-istess armata tagħna bħala parti minn armata ikbar.

Imma allura kemm hi ikbar il-problema li l-istess sistema ġudizzjarja ta' pajjiżna tiġi fil-livell ta' second-class komparata ma' dik ta' Brussels?

Dan qed jinħass mill-mod kif il-Qorti Ewropea qiegħda tfassal il-legal framework li qiegħda taħdem fih.

Jidher ċar li din miexja lejn dak li aħna nsejħulu arkitettura istituzzjonalizzata.

Irrid ngħid ukoll li dan qed jinħass anke fejn jidħlu d-drittijiet tal-bniedem.

Mr. Speaker, quddiemi għandi nies li jemmnu u bħalna jħobbu jaqraw u jiddefendu d-drittijiet tal-bniedem.

Qed nara lill-Onor.

Borg, per eżempju.

Il-Ministru jħobb jitkellem ħafna fuq il-human rights.

Illum taf x'qegħdin jgħidu Brussels?

Qegħdin jgħidu li mhux sew li jħallu kollox f'idejn il-qorti fejn hemm l-Imħallef Giovanni Bonello.

Skond il- konvenzjoni tal-Kunsill ta' l-Ewropea jeħtieġ li jkun hemm qorti oħra ta' human rights.

Dan ifisser li l-Ewropa stess m'għandhiex fiduċja fil-qorti preżenti tal-human rights.

Għaliex dan kollu?

L-intenzjoni hija li tinħoloq ġudikatura waħda u li tkun suprema ħalli l-ġudikatura tal-pajjiżi membri biss ikollha is-setgħa li tittratta każi ta' kuljum.

Issa f'dan il-każ ma tistax tgħid li ma tobdix direttiva, għax jekk inti dħalt membru ta' club għandek toqgħod għad-direttivi tiegħu.

Mr. Speaker, dalgħodu l-Onor.

Pullicino semma l-gaġeġ tat-tiġieġ u staqsa jekk dawn għandhomx ikunu ta' daqs jew ieħor.

Direttiva simili wieħed jaċċetta li jrid jobdiha imma ħalli ngħidlu b'każ interessanti, fejn il- qorti Ingliża ddeċidiet li ma toħroġx ċerti ordnijiet kontra soċjeta' u lanqas kontra l-istess Segretarju ta' l-Istat minħabba li skond il-liġi Ingliża l-qrati setgħu jipproteġu d-drittijiet ta' l-individwu jew ta' dik is-soċjeta' li kellha l-każ quddiemha.

Saħansitra l-House of Lords, li hija l-ogħla qorti Ingliża, qablet ma' dan imma b'danakollu l-European Court of Justice iddeċidiet mod ieħor u għaddiet tagħha.

Jien nagħmel riferenza għal Queen versus Secretary of State for Transport ex parte, ikkwotat bħala case 213/99 fejn il-qorti ta' Brussels qalet lill-Ingilterra li hi riedet tapplika bilfors dawn l-interim measures.

Għiduli kif il-qrati tagħna se jispiċċaw jindirizzaw dan id-development fil-ġurisprudenza li qiegħed jinbena bil-mod il-mod!

Mr. Speaker, huwa ta' ġid għal pajjiżna li nidħlu għal dan kollu meta għandna sistema ġudizzjarja li evolviet tul is-snin f'dak li huwa dritt kummerċjali, dritt ċivili u anke dritt penali?

Per eżempju, rigward id-dritt penali llum qegħdin jitkellmu wkoll fuq qorti waħda Ewropea.

Jiena ma ngħidx li m'hemmx ċerti benefiċċji.

Fil-fatt kienu ħafna l-konvenzjonijiet Ewropej li Malta rratifikat mas-snin, u dan seħħ kemm taħt gvernijiet Laburisti kif ukoll taħt gvernijiet Nazzjonalisti, iżda tajjeb ngħidu wkoll li meta nirratifikaw il- konvenzjonijiet irridu naraw li narmaw irwieħna billi nagħmlu ċerti liġijiet.

Qed ngħid hekk għax dan l-aħħar kelli korrispondenza twila ma' membru mill-Parlament Ewropew li ltqajt magħha f'Mejju meta kont on a farmiliarisation visit.

Bqajna nikkorrispondu dwar il-każ ta' Satchell f'Għawdex.

Fost affarijiet oħra din qaltli li fl-1999 aħna rratifikajna l- European convention on the recognition and enforcement of decisions u anke l-health convention dwar is-civil aspects of international child abduction u dwar il-care custody.

B'danakollu fis-sena 2000 għad hemm xi ħaġa li għadha mhijiex qiegħda tiffunzjona hawn Malta.

(Interruzzjonijiet) Toqgħodx tgħidli li kollox jieħu ż-żmien tiegħu.

Jiena ngħid li jekk ma tkunx preparat aħjar ma tirratifika xejn.

Issa inqala' dan il-każ ta' Satchell u din il-Parlamentari qaltli, u nikkwota mill-ittra tagħha: ''The court in Gozo has not accepted the High Court judgement notwithstanding the conventions that were ratified by the Maltese Parliament.''

Għandha raġun għax kollha kemm aħna vvotajna favur din il-konvenzjoni.

Dan qed ngħidu biex nuri li m'hemmx għalfejn nidħlu fil-Unjoni Ewropea biex nirratifikaw dawn il-konvenzjonijiet, basta jkunu fl-interess ta' pajjiżna.

Waħda mill-affarijiet interessanti li bħala Partit Laburista insistejna dejjem li nitkellmu dwarha hija l-European convention on extradition.

Ma jistax ikun ikollna iktar każi simili għal dak ta' Fernandez hawn Malta.

Ma jistax ikun li f'pajjiżna jkun hawn aktar vacuum internazzjonali.

Ħwejjeġ simili ma jagħmlulniex għajr ħsara u għalhekk li rridu noqogħdu attenti.

Jiena nħeġġeġ lill-Partit Nazzjonalista biex ma jwarrabx fil-ġenb il-kwestjoni tant importanti dwar l-indipendenza tal-ġudikatura tagħna.

Hawn nixtieq nagħmel riferenza għal paġna 188 ta' l-acquis li għandi quddiemi, fejn jingħad dan li ġej:

''However, almost invariably there exists no constitutional problems to acceed the conventions including the justice area of the acquis.''.

Jiena ma naħsibx li dan l-istatement kitbu l-Onor.

Borg.

Jiena ma nafx minn fejn ġiet din l-aċċertazzjoni.

B'liema awtorita' xi ħadd jiġi jgħid li mhux se jkun hemm problemi kostituzzjonali, meta wieħed diġa' qed jara l- possibilita' li jista' jkollok problemi kostituzzjonali?

Dwar dan jiena nixtieq nistaqsi jekk qattx sar xi forma ta' djalogu mal-legal minds li għandna f'pajjiżna.

Sar xi seminar mal-ġudikaturi, ma' l-imħallfin, mal- maġistrati u ma' dawk li għandhom l-expertise f'dik li hija interpretazzjoni kostituzzjonali biex wieħed seta' jasal għal konklużjoni bħal din?

Jiena ma nqisx ruħi bħala xi constitutional expert imma kulħadd jaf x'inhu jiġri fl-Ewropa.

Għalhekk wieħed irid joqgħod attent biex ma jġerrix il-karozza żżejjed meta l-bus stop għadu lanqas biss jidher.

Jiena nemmen li pajjiżna la għandu jittallab u lanqas għandu jkun flexible sempliċement biex jaġevola sistemi li diġa' jinsabu f'pajjiżi oħra li huma membri ta' l- Unjoni Ewropea.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, jidhirli li jkun floku ħafna li wieħed jirrimarka li l-proċess u l-ambjent demokratiku ta' pajjiżna jeħtieġu ħarsien, tisħiħ u titjib kontinwu u dan id-dibattitu li qegħdin nagħmlu din il-ġimgħa huwa sinjal ċar tar-rieda tagħna li nikkontribwixxu ħalli d- demokrazija f'pajjiżna tixxettel, tinxtered aktar u ssir ħafna iktar parteċipattiva milli qatt kienet fl-istorja tagħna.

Dan għaliex id- demokrazija hija ingredjent ewlieni li jagħtina d-dritt nitolbu li nissieħbu fit-tmexxija u fl-istess waqt ingawdu mill-ġid ta' l-Unjoni Ewropea.

Jekk iħares lejn id-dokument li qegħdin niddiskutu, wieħed jinduna li minnu nnifsu dan id-dokunent huwa pass ieħor importanti 'l quddiem ta' kif nagħmlu l-politika, ta' kif niġġestixxu l-kontroversja b'mod aktar demokratiku, aktar miftuħ, aktar preparat u aktar parteċipattiv.

Jien, li issa ili ministru għal ċertu numru ta' snin, nistqarr li f'dan id-dokument kelli waħda mill-aħjar esperjenzi ta' ħidma interministerjali, fejn aħna li konna involuti stajna napprezzaw l-impatt ta' policies ta' ministeri differenti u stajna ninfluwenzaw u nkunu konxji ta' dan l-impatt.

Minbarra l-produzzjoni ta' dan il-pjan interministerjali u interdipartimentali wieħed ma jridx jinsa l-ħolqien ta' strutturi bħall-Malta-EU steering action committee, li fihom kienu involuti unions, korpi kostitwiti u gruppi b'ineressi speċjali.

Dawn kollha ġew konsultati u setgħu jagħtu l- fehmiet tagħhom.

Safejn niftakar jien ma jidhirlix li qatt kien hawn proċess li bih tfassal pjan nazzjonali u sar id-djalogu u l-konsultazzjoni dwaru daqskemm sar f'dan il-każ.

Tajjeb wieħed jerġa' jfakkar kif l- affarijiet saru b 'mod mitfuħ.

Mr, Speaker, dan hu pjan li tfassal b'mod interministerjali u interdipartimentali, li ġie sottomess lill-MEUSAC, u wara ġie ppubblikat bħala abbozz.

Kulħadd kellu l-opportunita' li jikkummenta dwaru u jikkonsidrah.

Issa ġie ppubblikat bħala dokument.

Irrid ngħid ukoll li għalkemm qegħdin nagħmlu din id-diskussjoni dwaru m'aħniex se nieqfu hawn.

Il-proċess ikompli għax, kif diġa' ntqal, dan huwa dokument li se jibqa' jiġi aġġornat skond kif jevolvu ċ-ċirkostanzi.

Mhux biss imma saħansitra d- dokument li qegħdin niddiskutu llum ħa in konsiderazzjoni l-kummenti, il- kritika u s-suġġerimenti li saru dwaru minn diversi persuni li huma milquta.

Mr. Speaker, naħseb li lkoll naqblu li fil-fatt il-gvern ipproduċa dokument ta' importanza kbira.

Huwa pjan li qiegħed jitpoġġa bħala gwida nazzjonali għall-iżvilupp sħiħ ta' pajjiżna.

Huwa veru li l-pjan ipoġġi quddiemna miri u sfidi ambizzjużi, iżda jien ma naqbel xejn ma' l- oppożizzjoni li qalet li dawn l-isfidi jixxokkjawna.

Għall-kuntrarju jiena jidhirli li għandhom iħeġġuna biex niffaċċjawhom b'kuraġġ, fiduċja u determinazzjoni.

Dan għandna nagħmluh mhux tant biex niksbu postna fl- Ewropa imma biex nieħdu postna fid-dinja tal-lum.

Naturalment hawn irridu nifhmu li pjan għandu jibqa' pjan.

M'aħniex se nirrepetu l-iżball li sar fi żmenijiet l-imgħoddija fejn il-pjan ġie ffossillizzat f'liġi.

Aħna rridu li dan il-pjan irid jibqa' jiġi modifikat u aġġornat skond l-iżviluppi li jkunu qegħdin iseħħu f'pajjiżna, fl-Ewropa u fid-dinja.

Mr. Speaker, l-oppożizzjoni ressqet mozzjoni fejn talbiet lill-Kamra biex dan il-pjan ma tapprovahx.

Smajna diversi kelliema tan-naħa l-oħra jenfasizzaw kemm hemm diffikultajiet kbar, kemm fadal xogħol xi jsir, kemm qegħdin ngħaġġlu u affarijiet oħra bħal dawn.

Meta nisma dan kollu lili jiġini f'moħħi l-qawl Ingliż, ''to run with the hare and hunt with the hounds''.

Daqqa l-oppożizzjoni tgħid kemm il-gvern qiegħed jgħaġġel fit- twettiq tal-pjani tiegħu, imbagħad jiġi mument ieħor u tgħidilna li l- gvern huwa rieqed.

Daqqa jwerwru lin-nies li aħna ma nifilħux għar-regoli dixxiplinati li rridu nadottaw, imbagħad jiġi mument ieħor u jibdew isawtu lill-gvern fuq l-ambjent, jgħajruh kemm huwa slow biex jinforza, biex jirregola u biex jinvesti l-miljuni ħalli jittakilja l-problemi tal- miżbliet, tad-drenaġġ, tal-power station u affarijiet oħra.

Daqqa jgħidu li l-pajjiż qed jiffaċċja deficit fl-ispiża pubblika li se tirrovinah, imbagħad malli jaraw sinjal li dan id-deficit jkun se jibda jiġi kontrollat, l-oppożizzjoni tkun pronta tgħidilna biex naraw kif nagħmlu u nibdew nonfqu.

L-oppożizzjoni għandha tkun ċara.

Din għandha jew tgħid li hi qiegħda hawn għall-ġid tal-poplu inkella trid tgħid li għandha a short- term objective li tirbaħ il-voti ħalli terġa' tkun fil-gvern akkost ta' kollox.

Naħseb li jrid ikun hawn din l-għażla għax jew tagħżel li tagħti kontribut serju għall-ġid komuni jew inkella tkompli bl-esplojtazzjoni u l- manipulazzjoni ta' kull burdata li jisbaħ biha kull individwu mar-radd tas- salib.

Dan huwa biss atteġjament ta' nies opportunisti u żgur li ma tistax issejħilha politika favur il-ġid komuni.

Mr. Speaker, fost il-kelliema li segwejt kien hemm l-Onor.

Bartolo.

Huwa sostna li fil-kamp ta' l-edukazzjoni, fejn jidħlu ż-żgħażagħ, il-kultura, ix-xjenza u t-teknoloġija għad fadal ħafna x'isir.

Dan huwa veru għax wara kollox dan huwa qasam li ma tispiċċa qatt taħdem fih.

Qatt ma tista' tgħid li l-agenda lesta, consumatum est, pero' nnotajt li l-Onor.

Bartolo m'adottax it-ton li d-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea se jġib xi dulluvju miegħu, anzi huwa stqarr li l-Partit Laburista jaqbel li ż-żgħażagħ tagħna jieħdu sehem fil-programmi ta' l-Unjon.

Imbagħad finalment qalilna li dan il-parlament m'għandux jilludi ruħu għax mhux kollox huwa ward u żahar.

Fuq il-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea, kellna riferenza għal diversi diffikultajiet li niltaqgħu magħhom fil-kamp ta' l-edukazzjoni u f'oqsma oħra fil-ħidma tagħna ta' kuljum.

Issemmiet il-kwestjoni tal-computers u ntqal li fil-ħames klassi tal-primarja għadhom qed jistallaw is-sistema elettrika.

Iva, jiddispjaċini li l-affarijiet isiru hekk, imma tajjeb ngħidu wkoll li l-ewwelnett mhux l-ewwel darba li din qed tiġri - għalkemm din mhijiex ġustifikazzjoni - u t-tieni nett nafu li d-dipartiment tal- kuntratti s-soltu jħalli sitt kuntratturi jaħdmu fuq dan ix-xogħol, iżda din id-darba għal xi raġuni li jafuha huma biss allokaw tnejn.

B'danakollu rridu nfakkru li f'dan il-kamp tal-computers aħna bdejna fl- 1994 u wasalna biex ikollna computer għal kull seba' studenti fil-livell primarju.

Hawn niftaħru li qegħdin minn ta' quddiem nett komparati ma' pajjiżi oħra.

Għandna wkoll laptop għal kull teacher.

Fis-sekondarja għandna kważi 1,000 computer f'29 skola, jiġifieri għandna computer għal kważi 20 student.

B'danakollu xorta m'aħniex sodisfatti għalkemm s'issa nfaqna aktar minn Lm6 miljun biex nimxu f'din is-sistema.

Għandna t-taħriġ ta' l-għalliema għaddej, qiegħed jitħejja convergence course ma' l- għalliema, hemm special maintenance grant anke taħt is-sistema ta' l- istipendji għal dawk li jieħdu computer studies.

Issemma l-internet.

Rigward l-internet kważi kkonkludejna l-agreement mal-MITTS.

Issa l-ministeru ta' l-edukazzjoni jrid jiddiskuti n-nefqa rikorrenti, li m'hijiex żgħira.

Dan qed ngħidu għax kulħadd jitkellem fuq l- internet bħallikieku din hija xi ħaġa sempliċi.

Dan ifisser li qegħdin nitkellmu fuq spiża rikorrenti ta' kważi Lm0.25 miljun li trid tiġi kkonsidrata fid-dawl ta' l-estimi tas-sena d-dieħla.

Rigward il-kulleġġ għadna qegħdin lura.

Jiena dejjem sostnejt li nippreferi nibnu fuq is-sod milli mmorru niġru biex forsi nagħmlu xi propaganda politika rħisa mbagħad insibu li nkunu għamilna żball, kif ġieli sar fil-passat.

L-istess dwar l-edukazzjoni teknoloġika.

Jidhirli li din is-sena qed isir l-ewwel pass, mhux xi pass kbir imma pass ċkejken ġo viżjoni kbira.

Nemmen li l-edukazzjoni teknoloġika flimkien mal-bidliet l- oħra li hemm fil-kurrikulu nazzjonali għad iħallu riżultati tajbin ħafna.

Id-dipartiment iżomm dan kollu taħt attenzjoni kbira.

Barra minn hekk irrid ngħid li dawn il-problemi jew oħrajn bħalhom, nidħlu u ma nidħlux fl- Ewropa, xorta se jibqgħu jidhru fuq il-mejda ta' kull ministru ta' l- edukazzjoni.

X'għandna quddiemna f'dan id-dokument nazzjonali?

Fejn jirrigwarda dan il-qasam id-dokument qiegħed jafferma l-opportunitajiet sbieħ li se jkun hawn fis-settur ta' l-edukazzjoni, opportunitajiet li mingħajr dan il-pass m'aħniex se nidħlu għalihom.

Ilkoll suppost nafu illi fejn tidħol l- edukazzjoni, l-Unjoni Ewropea ma tantx tindaħal f'dak li huwa kurrikulu.

F'dik li hi organizzazzjoni tas-sistema edukattiva, l-Unjoni Ewropea ma tagħmel xejn ħlief toħloq programmi u inizjattivi biex jgħinu, jagħtu appoġġ u jarrikkixxu lill-pajjiżi membri permezz ta' esperjenzi, skambji ta' studenti, ta' għalliema, ta' ħaddiema, ta' istituzzjonijiet, eċċ.

Hemm erba' punti f'dan is-settur li fir-rigward ta' l-Unjoni Ewropea u l- edukazzjoni jidhirli li m'għandniex naraw li se jkollna xi problemi speċjali.

Nieħdu per eżempju l-edukazzjoni tat-tfal ta' ħaddiema barranin li jkunu qegħdin jaħdmu hawnhekk.

Din hija xi ħaġa li diġa' teżisti fl- iskejjel tagħna governattivi u qatt ma kellna problema dwarha.

Mhux l-ewwel darba li aħna nagħtu l-għajnuna kollha meħtieġa lil dawn it-tfal u ma naħsibx li se jkollna xi kwantita' kbira ta' ħaddiema barranin li se jiġu hawn Malta sempliċement biex ikunu jistgħu jedukaw lit-tfal tagħhom fl- iskejjel tagħna.

L-istess jekk nieħdu l-prinċipju tal-moviment liberu tal- persuni u tan-non-diskriminazzjoni abbażi ta' nazzjonalita'.

Hawnhekk jista' jkollna każ fejn studenti mill-Ewropa jiġu jistudjaw f'pajjiżna.

L-ewwelnett jekk jiġri dan, jiena nemmen li l-universita' tagħna tieħu xejra aktar internazzjonali, ħaġa tajba għax toħloq ċerta sfida għall- universita' tagħna, bħalma toħloq sfida lill-iskejjel post sekondarji tagħna, li allura jkollhom jgħollu l-livelli tagħhom biex jattiraw studenti barranin li jkunu jridu jħallsu.

Min-naħa l-oħra, fil-kontro- bilanċ l-istudenti tagħna se jkollhom miftuħa għad-dispożizzjoni tagħhom l- istituzzjonijiet edukattivi ġewwa l-Ewropa kollha kemm hi.

Nafu li per eżempju, għal żewġ scholarships tal-commonwealth japplikaw qrib il-100 student.

Jekk nieħdu l-youth specialisation studies scheme kellna iktar minn 50 applikazzjoni, u nafu kemm huwa spendjuż biex tistudja barra, għax barra l-lodging hemm il-manteniment biex tgħix f'dak il-pajjiż partikolari u hemm it-tuition fees.

Biex wieħed jagħmel course kwalunkwe fl-Ingilterra jrid madwar Lm8,000 fis-sena.

Rigward l-għalliema dawn ikollhom l-opportunitajiet ta' skambji u ta' esperjenzi barra minn Malta.

Diġa' nħadmu taħt l-iskema tal-Kunsill ta' l- Ewropa t-teacher bursary scheme, fejn bħalissa hemm 27 għalliem li qegħdin jieħdu esperjenza ta' tagħlim barra minn pajjiżna.

Wieħed mill-kriterji li tpoġġi quddiemna l-Unjoni Ewropea huwa l-impenn tal-gvern, l-impenn tas- soċjeta', li trid tagħti l-aċċess u toffri l-parteċipazzjoni fit-taħriġ vokazzjonali tan-nisa.

Din m'hijiex xi ħaġa li għandha toħolqilna xi problemi speċjali, tant li kemm il-ministeru ta' l-edukazzjoni kif ukoll il-korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ diġa' qegħdin jaħdmu dwarha.

Punt importanti ieħor huwa s-sehem ta' pajjjiżna fil-programmi ta' l- Unjoni Ewropea fl-oqsma ta' l-edukazzjoni, it-taħriġ u ż-żgħażagħ.

Aħna diġa' wrejna kif qegħdin nagħmlu investiment fiż-żgħażagħ tagħna.

Tajjeb ngħidu li madwar 100 student mill-universita' qegħdin jieħdu sehem fil- programm ta' Erasmus, dawn jagħmlu sitt xhur jistudjaw f'universitajiet Ewropej.

Għandna wkoll mal-250, bejn studenti, għalliema u ħaddiema, li se jieħdu sehem f'taħriġ ta' tliet ġimgħat kull wieħed fil-programm ta' Leonardo.

Barra dan għandna numru ta' skejjel li qegħdin jieħdu sehem fi ftehim ta' sħubija - twinning agreements - taħt il-programm Comenius.

Hemm programmi oħra.

Bħalissa hawn Malta għandna madwar 50 student li fil- programm ta' Erasmus qegħdin jagħmlu sitt xhur fostna u dan huwa ta' benefiċċju kbir għalina, tip ieħor ta' investiment.

Din is-sena qegħdin nonfqu kważi Lm400,000 għal Leonardo u Socrates, filwaqt li s-sena d-dieħla nikkalkolaw li ser nonfqu Lm2.5 miljun u fis-sena 2000 is-somma se titla' ftit iktar minn Lm3 miljun.

Fis-sena 2001/2002 il-flus se joħorġu bi proporzjoni li jrid jiġi miftiehem bejn il-Gvern Malti u l-fond li hemm ta' l-Unjoni Ewropea, il-pre-accession fund.

Dan juri x'investiment għandna għaż-żgħażagħ tagħna u x'opportunitajiet għandna għall-għalliema tagħna.

Waqqafna wkoll strutturi bħalma huma l-European Union programmes unit u minn hawn u ftit żmien ieħor se jkollna r-regolamenti l-ġodda mwaqqfa mill- kunsill nazzjonali għal kwalifiki vokazzjonali u professjonali.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jgħid - peress li saret il-mistoqsija mill-kollega tiegħi - li dwar iċ-ċertifikat tas-City and Guilds tal-B.Tech., ta' l-EDECEL u ċertifikati ta' bordijiet ta' eżaminaturi oħra, is-sitwazzjoni mhijiex se tinbidel tant minn dik li hi llum.

Diġa' nafu li min iġib dawn iċ- ċertifikati li biex jieħu ċ-ċertifikat tal-journeyman irid jerġa' jidher quddiem it-trade testing board.

Hawn jidħol il-kunsill nazzjonali li se jieħu ħsieb dawn il-kwalifiki li mbagħad jeżamina kull każ partikolari.

Hemm ukoll l-oqsma tax-xjenza u r-riċerka li dalgħodu tkellem dwarhom sieħbi, l-Onor.

Jesmond Mugliett.

Permezz tal-fifth framework programme se jkollna l-possibilita' li ma tantx kellna s'issa, ta' parteċipazzjoni tajba f'riċerka, f'oqsma speċifiċi.

Se noħolqu possibilitajiet ġodda għall- industrija, niftħu aktar id-dinja tat-teknoloġija żviluppata u l-enfasi tagħna se tkun fuq l-applikazzjoni tar-riċerka fl-industrija u fl-iżvilupp tal-pajjiżi fil-qasam ta' l-ambjent.

Rigward il-kultura se jsiru bidliet importanti ħafna, bidliet sbieħ, bidliet li se jagħtu opportunitajiet mill-aqwa lill-artisti tagħna, liż- żgħażagħ u lit-tfal tagħna.

Kif kulħadd jaf, il-gvern investa b'mod massiċċ fl-istrutturi kapitali li għandu.

Insemmi b'eżempju l-Kavallier ta' San Ġakbu, it-teatru l-ġdid u l-ħidma biex norganizzaw strutturi oħra organizzattivi.

Barra dan, nispera li ma ndumux ma jkollna l-politika kulturali u li l-liġijiet ikunu ppreparati biex jirregolaw il-wirt nazzjonali tagħna, il-patrimonju kulturali u artistiku tagħna l-Maltin.

Fil-kamp awdjoviżiv u fil-qasam tax-xandir għadu kemm kellna ftit ta' żmien ilu diskussjonijiet biex naraw li s-servizz tax-xandir pubbliku f'pajjiżna jkun aħjar fil-kwalita', b'hekk isir iktar popolari u jkun jista' jikkompeti b'mod iktar effettiv ma' stazzjonijiet oħra privati.

Għax aħna jidhrilna li dan huwa servizz importanti għall-identita' tagħna.

Mr. Speaker, fil-bidu għedt li l-pjan nazzjonali poġġa miri ambizzjużi, pero' tajjeb ngħidu li l-poplu tagħna minn dejjem kien ambizzjuż u minn dejjem xtaq ikun aħjar.

Il-miri tagħna mhux biss huma ambizzjużi imma huma wkoll realizzabbli.

Huwa dmir tagħna li dawn ikunu realizzabbli biex naraw li dawn jintlaħqu almenu fl-interess ta' wliedna.

Sikwit nisimgħu lil min jgħidilna li l-futur tagħna mhux bilfors fl-Unjoni Ewropea.

Jien ngħid li fid-dinja xejn m'hawn bilfors - lanqas l-indipendenza ma kienet bilfors, daqstant ieħor mhux bilfors li nidħlu fl-Unjoni Ewropea - u wara kollox il- poplu jrid jiddeċiedi.

Imma issa qegħdin fl-istat u qegħdin noqorbu lejn iż-żmien li rridu nifhmu li wara jkollna nerfgħu l-piż tad-deċiżjonijiet tagħna.

Jiena nistaqsi: Jekk il-futur tagħna m'huwiex fl-Unjoni Ewropea, allura fejn hu?

L-Onor.

Bartolo qalilna li jaqblilna li issa naraw x'inhuma l- aħjar opportunitajiet għalina, imbagħad niżviluppawhom b'fiduċja fina nfusna.

Aħna dan li qegħdin nagħmlu.

Qegħdin naraw x'inhuma l-aħjar opportunitajiet għalina u qegħdin niżviluppaw fiduċja fina nfusna.

Pero', jiena nistaqsih: Fejn huma l-aħjar opportunitajiet?

X'jaħseb il-poplu li huma l-aħjar opportunitajiet għal kwalita' ta' ħajja aħjar, għal edukazzjoni aħjar biex iż-żgħażagħ tagħna jkollhom aktar opportunitajiet, biex il-konsumatur ikollu aktar drittijiet għal ambjent, għal sigurta' fuq il-post tax-xogħol u għal aktar investiment?

Skond stħarriġ ta' l-opinjoni pubblika - u l-Partit Laburista dan jafu tajjeb għax hu wkoll għamel l- istħarriġ tiegħu - il-poplu qed jgħid li għal dawn l-affarijiet l-aħjar opportunitajiet jinsabu fl-Unjoni Ewropea.

Anzi jiena nkompli nistaqsi: Fejn nistgħu nsibu l-aħjar għajnuna finanzjarja fil-fażi ta' qabel nidħlu, fil-pre-accession?

U meta mbagħad nidħlu, l-aħjar opportunitajiet għal fondi strutturali, l-aħjar opportunitajiet għal programmi Ewropej, fl-oqsma tal-biedja u s-sajd, fejn nistgħu nsibuhom, barra jew ġewwa?

It-triq ta' barra konna diġa' qbadnieha.

U x'kienu qalulna meta qbadna dik it-triq?

Qalulna: Agħmlu li tridu għax rajkom f'idejkom, pero' ta' barra barra u ta' ġewwa ġewwa!

Issa jekk nibqgħu barra, ifisser li aħna se negħrqu, li aħna se nispiċċaw?

Dażgur li le!

Imma l-mistoqsija li għamel l-Onor. kollega, Evarist Bartolo, tibqa' valida: Fejn jinsabu l-aħjar opportunitajiet għalina nfusna, speċjalment meta nqisu li l-ekonomija tagħna diġa' hija integrata ma' dik ta' l-Unjoni Ewropea?

Jiena ngħid li aħna għandna nidħlu u għandna nidħlu għax nemmnu li jaqblilna.

Għax nafu li aħna nagħmlu suċċess kif dejjem għamilna bħalma turina l-istorja tagħna.

Ħafna kienu dawk li matul l-istorja ta' dan il- poplu ħasbu li se nogħtru taħt il-piż taċ-ċokon tagħna, ħasbu li se nogħtru taħt il-piż ta' l-isfortuni tagħna, imma l-istorja wriet li l-poplu Malti dejjem irnexxielu jagħti risposta lil min ħaseb hekk.

Tahom risposta bil- virtujiet tiegħu, bil-paċenzja li wera matul is-snin, bin-nies ħawtiela, bieżla, inġenjużi, kreattivi li għandu.

Aħna nafu ngħixu.

Ġibna l- indipendenza bla ċarċir ta' demm, ħlisna mill-bażi militari bl-istess mod.

Kien hawn mumenti meta daqqa wieħed u daqqa l-ieħor beżża' lill-poplu Malti minn dawk il-miżuri li ħadna.

Nies fil-bżonn għad għandna imma nies imutu bil-ġuħ, nies fl-għera m'għandniex.

Għandna servizz ta' saħħa li għad jonqsu ħafna affarijiet, imma tajjeb.

Servizz edukattiv l-istess.

Għalhekk għandna nidħlu fl-Ewropa biex inkunu aħjar milli aħna.

Irridu nitgħallmu nisfruttaw - u din importanti - il-vantaġġ kbir li jkollu kulmin jinzerta fuq il-fruntiera.

Irridu nisfruttaw, imma bir- rispett kollu mhux kif għamel fis-snin '70 u '80 u kif qed jipproponi li jagħmel anke issa l-Partit Laburista..

Aħna qegħdin fuq il-fruntiera u dan hu ta' vantaġġ kbir għalina, vantaġġ li nistgħu nutilizzawh għax fih potenzjal enormi.

Imma biex nagħmlu dan ma rridux nagħmlu l-iżball storiku li fil-fehma tiegħi qiegħed jagħmel il-Partit Laburista, li flok ningħaqdu biex insaħħu l-pożizzjoni ta' Malta ħalli l-Maltin jgħixu aħjar, inkunu maqsumin bejnietna.

Għax jiena ngħid li jekk ninnegozjaw flimkien mhux biss ikollna forza aqwa biex niksbu l-aħjar kondizzjonijiet, imma nuru li nafu xi rridu għall-ġid ta' pajjiżna.

Għalhekk ninnegozjaw flimkien bla preġudizzju imma bi ħsieb wieħed li nikkontribwixxu biex Malta takkwista l- aħjar għaliha.

Imbagħad inħallu lill-Maltin u lill-Għawdxin jiddeċiedu huma bħala poplu dwar il-futur tagħhom.

Hawn min jistaqsi: Allura kollox lixx fl-Unjoni Ewropea?

Dażgur li le!

Pero' tajjeb ngħidu li qatt fl-istorja tal-bniedem ma kien hawn proċess kumplikat, diffiċli u kompless daqs dak li mbarkaw fuqu Schumann, Adenauer, Monnet u De Gasperi 50 sena ilu, meta dawn telqu fuq viżjoni li riedet li toħloq spazju Ewropew ta' paċi, ta' sigurta' u ta' prosperita'.

Ma kienx faċli b'dawk il-popli kollha, ta' kultura, ta' identita' u ta' lsien differenti li tikkrea Ewropa ta' demokrazija, ta' ekonomija ħielsa mill- Atlantiku sal-Mediterran, kif kien qal il-President George Bush: A Europe whole and free.

Altru Unjoni b'sitt membri u altru bi 12, bi 30 u b'iktar.

Aħna niftakru żmien meta kien hawn biss l-Għaqda tal-Faħam u ta' l- Azzar.

Ġie mument ieħor u niftakru s-Suq Komuni b'sitta, imbagħad waslet il- Komunita' Ekonomika Ewropea u warajha s-single market, is-suq ewlieni.

Niftakru ż-żmien meta ma kienx hemm parlament u aktar tard meta l-parlament ma kellu poteri ta' xejn.

Imbagħad twieled dan il-parlament.

Issa qed naraw l-Unjoni Ewropea bi 15-il membru, f'evoluzzjoni kontinwa, u dan l- iżvilupp ta' evoluzzjoni ta' sħubija ekonomika qed iġib miegħu x-xewqa, l- instigar tal-leġittimazzjoni ta' l-istituzzjonijiet, speċjalment tal- kummissjoni.

Huwa proprju hawn fejn jiena nemmen li anke Malta tista' tagħti l-kontribut validu tagħha.

Mr Speaker, jiena nisma', naqra u nsegwi b'attenzjoni dak li jgħid sieħbi l-ministru għall-affarijiet barranin, l-Onor.

Joe Borg, u aktar ma nisimgħu iktar nirrealizza kemm dan jitkellem bis-sens u b'għaqal kbir fl- interess tat-tfal tiegħi.

Għax irrid ngħid li nħossni kburi li Malta, f'temp ta' ftit xhur, irnexxielha tirkupra dan il-progress kollu fin- negozjati bi 17-il kapitlu minn 31 miftuħin, uħud minnhom ċertament li mhumiex tant faċli.

Jiena ma naqbilx man-naħa l-oħra meta tgħid li għall- Ministru Joe Borg u għall-gvern immexxi mill-Prim Ministru, l-Onor.

Eddie Fenech Adami, qisu xejn m'hu xejn.

Jiena nisma' lilhom u nisma' lill- Ministru Joe Borg, li d-diskors tiegħu l-ħin kollu konkret, il-ħin kollu chapter and verse u qatt ma jgħidilna biex niġru iktar milli suppost.

Il- Ministru Borg sikwit jgħid: Aħna qegħdin ninnegozjaw, irridu perijodu ta' transizzjoni f'numru ta' oqsma fejn hemm bżonn.

Issemmew l-għajnuna ta' l- istat lit-tarznara, ix-xiri tat-tieni proprjeta' mill-barranin u affarijiet oħra.

Għalissa qegħdin ninnegozjaw l-aħjar kondizzjonijiet possibbli u beħsiebna nieħdu żmien kemm hemm bżonn, avolja aħna nixtiequ nidħlu kmieni kemm jista' jkun.

Imma lill-Ewropa rridu nfehmuha l-problemi tagħna u nitolbuha l-għajnuna.

Il-Ministru Borg spiss iwiddibna biex inkunu serji u biex ma nitolbux affarijiet li naħsbu li m'għandniex bżonn.

Avżana li fin-negozjati ġejjin numru ta' kapitli dwar il-kompetizzjoni, il-moviment tal-kapital u l- politika soċjali li huma ibsin u li rridu naħdmu ħafna fuqhom.

Jiena ngħid li dan mhux diskors ta' xi gvern li miexi wara xi ħolma fiergħa.

Dan hu gvern li għandu viżjoni, li qiegħed jagħti direzzjoni ċara u stabbli, direzzjoni li ilna nippridkawha 21 sena.

Għandna fiduċja kbira li jekk nilagħbu l-karti tagħna tajjeb - u jiena nappella biex ikun hawn tfixkil mill-inqas f'dan ir-rigward - nistgħu niksbu pakkett, nistgħu nagħmlu deal, li lilna tagħmlilna l-ġid u tagħti futur sabiħ lill-poplu tagħna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Borg.

ONOR CARMELO BORG: Mr Speaker, pajjiżna bħalissa għandu quddiemu problema dwar jekk għandniex ningħaqdu fl-Unjoni Ewropea.

Min ġie f'idejh u qara l-ktieb ta' Edward De Bono ''Lateral Thinking'', żgur li ltaqa' ma' diversi problemi li jeżistu, fejn biċċa minnhom m'għandhomx soluzzjoni filwaqt li oħrajn għandhom.

Pero' mbagħad hemm oħrajn li minkejja li għandhom soluzzjoni, għandhom iktar minn soluzzjoni waħda.

Triq waħda forsi sserrep u ddum biex tasal għal soluzzjoni, teħodlok iktar ħin u enerġija, wqt li triq oħra tista' twasslek għal soluzzjoni f'inqas ħin u b'inqas spejjeż.

Din hi s-sitwazzjoni ta' pajjiżna.

Il-gvern qiegħed iħares lejn l-Unjoni Ewropea bħala l-futur ta' pajjiżna għax jemmen li fiha biss hemm is-soluzzjoni tal-problemi li għandna.

L- oppożizzjoni min-naħa l-oħra tgħid li hemm soluzzjonijiet oħrajn li jħallu riżultati aħjar u b'inqas problemi.

Dan ma jfissirx li l-oppożizzjoni - kif qegħdin jinterpretawha ħafna - ma tridx li jkollna x'naqsmu ma' l- Ewropa.

Xejn minn dan!

Anzi l-oppożizzjoni qiegħda tgħid li trid ħbiberija mill-eqreb ma' l-Unjoni Ewropea, pero' m'hemmx għalfejn li nintrabtu magħha bħal fiż-żwieġ biex inġorru t-tajjeb u l-ħażin meta l- ħażin huwa ferm iktar.

Dik hija d-differenza li teżisti bejnna u bejn il- gvern preżenti.

Nerġa' ngħid li hemm fatturi tajbin jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea, pero' hemm ukoll fatturi oħra li jħallu impatt negattiv fuq pajjiżna, fosthom il-kompetizzjoni diretta li jkollhom jiffaċċjaw l- industriji tagħna, l-imxija tal-ħaddiema minn pajjiż għall-ieħor, l- industrija tal-biedja u s-sajd, il-forza militari ta' l-Unjoni Ewropea u t- tmexxija tal-banek minn Brussels.

Jekk wieħed jeżamina ftit kif Għawdex jista' jintlaqat minn dawn il- fatturi negattivi jsib li dan jintlaqat daqs Malta, jekk mhux aktar ukoll.

Insemmi per eżempju l-impatt negattiv li se jkun hemm fuq l-industrija tal- manifattura.

Kulħadd jaf li bħalissa din l-industrija għaddejja minn perijodu ħażin.

Ir-raġuni hija minħabba l-kompetizzjoni qawwija li qiegħda tħabbat wiċċha magħha minn pajjiżi oħra.

U jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn il-qasam industrijali ta' Għawdex jara kemm dan huwa minnu, għax in- numru ta' ħaddiema f'dawn il-fabbriki qiegħed dejjem jonqos, filwaqt li ma tgħaddix sena li ma tagħlaqx xi fabbrika jew aktar.

Barra dawn il-fabbriki hemm ukoll il-ħwienet iż-żgħar tax-xogħol li qegħdin jagħtu kontribut importanti ħafna lil Għawdex.

Uħud minn dawn in-negozji huma mmexxijin minn membri tal-familja.

Dawn żgur se jsibu problemi kbar ma' wiċċhom jekk wieħed jara ftit x'ġara f'pajjiżi oħra, u ħafna minnhom naħseb li jkollhom saħansitra jagħlqu.

Mr. Speaker, il-free movement of people, jiġifieri li n-nies - inklużi ħaddiema - ikunu jistgħu jmorru minn pajjiż għal ieħor bla ebda xkiel, ukoll se tolqotna aktar ħażin minħabba ċ-ċokon ta' pajjiżna.

Din tolqot iktar u iktar lilna l-Għawdxin.

Jekk kull Għawdxi jmur l-Unjoni Ewropea ma jinħassx, pero' jekk ikun hemm ftit mijiet li jiġu jaħdmu ġewwa Għawdex dawn jifqgħu s-suq tagħna.

Barra dan hemm ukoll il-problema ta' l- emigrazzjoni.

Dan ifisser li Għawdxin ikunu jistgħu jmorru jaħdmu l- Ġermanja jew l-Italja.

Hawn wieħed irid iżomm f'moħħu li f'dawn il-pajjiżi mhux kollox ward u żahar.

Per eżempju, fis-snin '50 u '60 emigraw ħafna nies minn pajjiżna u dawn kellhom iħabbtu wiċċhom ma' problemi ġodda, problemi li għadhom isibuhom sal-lum.

Dawn l-Għawdxin u l-Maltin li siefru biex isibu x-xogħol barra minn xtutna kellhom it-tfal, u meta riedu jiġu lura ma setgħux għax uliedhom riedu jibqgħu hemm.

B'hekk dawk l-imsejkna jew kellhom jibqgħu tturufnati ma' uliedhom, inkella ġew mingħajrhom bir- riżultat li l-familja tkissret.

Issa jekk il-ħsieb ta' dan il-gvern iseħħ, dawk l-istess problemi se jerġgħu jerfgħu rashom.

Mr Speaker, l-industrija tal-biedja u s-sajd ukoll se jintlaqtu ħażin.

Huwa fatt magħruf li l-biedja u s-sajd huma l-pilastri ta' l-ekonomija Għawdxija.

Meta wieħed jara x-xogħol li sar biex inbnew il-ħitan u kif tinħadem ir-raba', wieħed jista' jimmaġina li dan kollu ma sarx waħdu imma huwa frott ix-xogħol u t-tbatija tal-bdiewa tagħna li bnew il-ħitan bl- istess materjal tal-blat li kien jinqata'.

Kollox mera, nerġa' ngħid, ta' ħidma bla waqfien u ta' tbatija kbira.

B'danakollu, għalkemm għal snin sħaħ dawn kienu l-pilastri ta' l-ekonomija Għawdxija fis-sittinijiet, diversi żgħażagħ għażlu li jabbandunaw il-biedja u s-sajd u bdew ifittxu xogħol fil-fabbriki u f'industriji oħra, filwaqt li oħrajn anke ddeċidew li jmorru jfittxu x-xogħol barra mill-gżira tagħna.

B'hekk l-industriji tal- biedja u s-sajd bdew inaqqsu mill-importanza tagħhom, pero' mbagħad ġie żmien meta dan it-tnaqqis stabilizza ruħu u dawn l-oqsma reġgħu bdew jieħdu r-ruħ mill-ġdid.

B'danakollu, minħabba ċ-ċokon tagħna, minkejja li għandhom ċerta stabilita', l-iċken moviment li jsir fil-pajjiż jista' jolqothom ħażin ħafna.

Nirriferi wkoll għat-tħaffir għall-ilma permezz tal-boreholes, bla ma nidħol fil-mertu jekk dan huwiex legali jew le.

Għandi f'moħħi biss l- effett li dawn ħallew fuq il-biedja tagħna.

Minħabba l-kwantita' ta' ilma li issa għandna iktar mis-snin ta' qabel ġara li l-prodott żdied, bil- konsegwenza li l-bdiewa llum qegħdin jilmentaw li mhumiex isibu bejgħ biżżejjed fis-swieq.

Huma jilmentaw ukoll li l-prezz qiegħed jonqos, per eżempju, il-prezz tal-bettieħ kien Lm1-il kaxxa.

M'inix se ngħid jekk dan hux aħjar jew le għall-konsumatur, imma l-argument tiegħi hu li għax kien hemm daqsxejn ilma iktar mis-snin ta' qabel, dan effettwa s-suq kollu.

L-istess ħaġa jista' jingħad min-naħa ta' l-industrija tas-sajd.

Kulħadd jaf l-irkaptu u l-attrezzament li għandhom is-sajjieda tagħna.

Kulħadd jaf li ma tistax tikkomparahom mas-sajjieda Taljani, Spanjoli jew Ingliżi.

Naħseb li lkoll niftakru x'ġara meta sajjieda Ġappuniżi u Taljani daħlu jistadu għat-tonn qrib pajjiżna u l-konsegwenzi li dawn ħallew fuq is- sajjieda tagħna.

Kienu jmorru jitkarrbulhom biex mill-iskart tagħhom, it- tonn li ma jbigħux jagħtuhulhom biex ma jtellfuhomx fis-sajd tagħhom.

Dik kienet is-sitwazzjoni tas-sajjieda Maltin.

Issa din l-aħħar sena jew tnejn żvolġew problemi oħra, bħas-sajd tal-lampuki, il-ħuta li kulħadd jaf li hija marbuta ma' Malta, tant li fil-fatt ħafna jsejħulha l-ħuta Maltija.

Fil-fatt kienet xi darba imma mhux se tibqa'!

Is-sajjieda tagħna, minħabba ċirkostanzi oħra, bdew jitfgħu ċ-ċimi iktar 'il bogħod minn xtutna, bil-konsegwenza li ħajru lit-Taljani - u llum anke l-Ispanjoli - biex jistadu għal-lampuki.

Illum is-sajjieda tagħna qegħdin jilmentaw li kemm minħabba s-sajd tat-Taljani u iktar u iktar minħabba s-sajd ta' l- Ispanjoli, il-lampuki ftit li xejn għadhom jersqu lejn xtutna.

U din hi ħuta li ma tikbirx fl-ibħra Maltin imma hija ħuta li tpassi.

Issa peress li l-Ispanjoli ġeografikament huma ħdejn Ġibilta', l-għonq tal-Mediterran lil huwa tant dejjaq, allura hi ħaġa faċli għalihom li jaqbduha qabel ma' din tidħol aktar 'il ġewwa.

Nixtieq kelli iktar żmien għax għandi ħafna iktar xi ngħid, pero' nagħlaq billi nsostni li pajjiżna għandu toroq oħra.

Il-bżulija u l-għaqal tal-ħaddiema tagħna huma magħrufin internazzjonalment.

Ħaddiema tagħna kemm Maltin kif ukoll Għawdxin stabilew irwieħhom f'pajjiżi bħall-Amerika, l- Awstralja u kull fejn marru.

Dan huwa fatt magħruf, bħalma huwa magħruf li dawn iħobbu jfaddlu.

Dan huwa l-mod kif l-oppożizzjoni tħares lejn il- problema li semmejt u li ftaħt biha.

L-oppożizzjoni qiegħda tgħid li l- poplu tagħna għandu potenzjal qawwi kif jista' jimxi 'l quddiem mingħajr ma jintrabat ma' l-ebda barrani.

Min-naħa l-oħra il-gvern qiegħed iħares lejn il-problema finanzjarja li għandu l-pajjiż, problema li ġabha hu stess b'idejh u qed jistenna li din se jsolviha billi jidħol fl-Ewropa.

Din hija ħaġa tal-ġenn u ħaġa li ma tagħmilx sens.

Il-poplu jeħtieġ li jirrealizza dan.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki.

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, is-serjeta' li qegħdin juru ż-żewġ naħat ta' dan il-parlament f'dan id-dibattitu turi kemm aħna nħarsu lejn il- politika barranija ta' pajjiżna bħala xi ħaġa marbuta mal-futur u mar- realta' ta' art twelidna.

Jiena xtaqt nitkellem fuq ir-realta' politika għax l-ewwel parti ta' dan id-dokument li qegħdin niddiskutu llejla titkellem dwar il-kriterji politiċi li Malta tissodisfa vis-a-vis l-Unjoni Ewropea.

L-ewwelnett għandna l-kriterju importanti jekk f'pajjiżna għandniex jew le demokrazija.

Altru li f'Malta għandna demokrazija ħajja, vibranti, is- saltna tad-dritt, u naħseb li tajjeb nenfasizzaw li għandna r-rule of law.

Din hija frażi li ġejja minn tant sekli ilu pero' li ħafna drabi neħduha for granted.

Biex illum qegħdin ingawdu u ngħixu f'din is-saltna tad-dritt kellhom jgħaddu ħafna snin, peress li fl-imgħoddi bħala poplu aħna ġejna mċaħħdin minn dan id-dritt mill-barrani.

Irrid ngħid ukoll li kien hemm perijodu meta konna mċaħħdin minn ċerti drittijiet mill-istess gvern Malti.

Pero' llum hawn konsens li importanti li ngħixu f'saltna tad-dritt, fejn hawn demokrazija u alternanza politika.

Għaliex hija importanti l- alternanza, Sur President?

Jekk kien hemm xi ħaġa li l-poplu tagħna wera f'dawn l-aħħar żewġ elezzjonijiet din kienet li hu lest li jagħmel użu minnha kull meta jħoss il-ħtieġa tagħha.

Fl-1996 kellek poplu li vvota b'maġġoranza assoluta lill- Partit Laburista u 22 xahar wara mbagħad l-istess poplu wera s-sovranita' tiegħu u għażel li jeleġġi gvern ieħor.

Din l-alternanza turi l-maturita' tas-sistema politika ta' pajjiżna.

Issa f'dan id-dokument, apparti mill- istatistika dwar il-partiti politiċi, il-voti li jġibu fl-elezzjonijiet id- deputati, u l-mod kif wieħed jakkwista dritt għal vot, hemm parti li hija importanti ħafna dwar il-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem.

U jekk f'Malta għandna xi ħaġa li nistgħu niftaħru biha hija proprju din.

Aħna għandna qafas b'saħħtu ħafna fejn tidħol il-protezzjoni assoluta tad- drittijiet tal-bniedem.

Dawn id-drittijiet mhux biss huma infurzati mill- qrati tagħna, imma anke mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Il- Qorti Ewropea tista' tagħti deċiżjoni u l-Qorti Kostituzzjonali ta' Malta u anke l-leġislatur Malti jkunu obbligati jirrikonoxxu dik id-deċiżjoni u jimxu magħha.

Aħna diġa' ilna minn Mejju ta' l-1987 nimxu b'dan il-mod.

Dik kienet l- aħħar azzjoni li kien għamel gvern Laburista meta daħħalna the right of individual petition.

Minn dak iż-żmien 'il hawn kull ċittadin Malti seta' jmur u jitlob sodisfazzjon fil-kamp tad-drittijiet tal-bniedem minn qorti Ewropea.

Hekk kien sar, per eżempju, mis-Sur Demicoli kontra Malta.

Kien hemm diversi każi oħra, bħalma kien hemm reċenti fil-każ tat-Tuneżin, Ben Ali, dwar il-kwestjoni tal-bail.

Dan juri li m'għandniex għalfejn noqogħdu nġibu l-argument li jekk aħna nkunu membri fl-Unjoni Ewropea ma nkunux aktar sovrani għax diġa' għandna din il-Qorti Ewropea li tista' tindikalna x'inhi t-triq f'kamp legali partikolari.

Għal kuntrarju dan ifisser li aħna poplu matur u li għandna sistema ta' drittijiet tal-bniedem ħajja u effikaċi.

F'dan id-dokument hemm imniżżla lista ta' trattati kemm tal-Kunsill ta' l- Ewropa kif ukoll tal-United Nations li Malta ffirmat u taderixxi għalihom, qafas ta' konvenzjonijiet li jagħtu dritt u protezzjoni sħiħa mhux liċ- ċittadin per se imma anke lil kategoriji speċjali bħall-minoranzi, ir- refuġjati, it-tfal, in-nisa u saħansitra lill-akkużat f'ċerti proċeduri biex ikun hemm fair trial.

Naħseb li dawn kollha jimmilitaw favur qafas importanti ħafna, tajjeb u pożittiv tad-drittijiet tal-bniedem.

Fl-aħħar parti dan id-dokument jitkellem dwar il-leġislatur, l-eżekuttiv u l-ġudikatura.

Dalgħodu assistejna għal darb'oħra għall-ftuħ tas-sena forensika fil-qrati tagħna.

Naħseb li għandna ġudikatura biex niftaħru biha, għandna ġudikatura rispettata, well-versed meta tiġi biex tittratta f'fora internazzjonali, fejn anke wħud mill-ġudikanti tagħna jirrappreżentaw lil pajjiżna barra minn pajjiżna, bħalma ġara ftit tal- ġimgħat ilu fejn imħallef Malti ġie elett fost kompetizzjoni ħarxa ħafna fuq il-Human Rights Commission tal-United Nations.

Mhijiex xi ħaġa żgħira din imma unur għall-Imħallef partikolari u għall-ġudikatura lokali.

Dan juri kemm il-ġudikatura tagħna hija rispettata u stmata saħansitra mill- barranin.

Fl-aħħarnett, fejn jidħol il-kriterju politiku, l-NPAA jitkellem dwar diversi kummissjonijiet, bħal the commission for the administration of justice, l-ombudsman, it-tribunal għall-investigazzjoni ta' l-inġustizzji, in-national audit office u l-permanent commission against corruption.

Naħseb li dawn il-ħames entitajiet jirrappreżentaw protezzjoni qawwija ħafna liċ-ċittadin Malti kontra s-suspetti jew kontra xi miżuri ta' korruzzjoni.

Dawn jagħtu liċ-ċittadin Malti s-setgħa li jieħu s- sodisfazzjon tiegħu f'dawn il-fora, bħal ngħidu aħna l-permanent commission against corruption, fejn jista' jkun hemm persuna allegata jew suspettata f'xi prattiċi ta' korruzzjoni.

Mr. Speaker, f'dan l-istadju nixtieq nagħmel punt dwar in-national audit office, li għalija huwa monument għal dan il-parlament.

Jekk m'inix sejjer żball kien il-gvern Laburista li pproponieh, u aħna li dak iż-żmien konna fl-oppożizzjoni qbilna miegħu.

Dan hu mertu taż-żewġ naħat tal-Kamra u llum nistgħu niftaħru li għandna audit office imparzjali, entrenched fil- Kostituzzjoni, rispettat u awtonomu mill-gvern.

Id-deċiżjonijiet tiegħu huma rispettati minn kulħadd.

Dwar l-ombudsman niftakru li meta ġiet l-ewwel idea dwaru ftit tas-snin ilu minn gvern Nazzjonalista kien hemm min forsi kellu xi dubji dwar kif dan seta' jaħdem.

Illum ilkoll kemm aħna naqblu li mhux talli din l-idea ħadmet talli it is setting the standards for others to follow.

Forsi d- deċiżjonijiet tiegħu mhux biss ikunu ta' rakkmandazzjoni imma f'ċerti oqsma jkunu aktar minn hekk.

Jiena naħseb li lkoll kemm aħna naqblu li dan kien pass importanti 'l quddiem fit-tħaddim tad-demokrazija f'pajjiżna.

Mr Speaker, biex nagħlaq nixtieq insemmi x'għamlet Malta mil-lat politiku vis-a-vis l-Unjoni Ewropea.

Ma ninsewx li taħt il-Presidenza Portugiża nfetħu tmien kapitli li minnhom sebgħa ngħalqu diġa'.

Disa' kapitli nfetħu taħt il-Presidenza Franċiża, u jien informat li l-position papers kollha relevanti jridu jkunu lesti sal-15 ta' Diċembru li ġej sabiex inkunu in time ħalli fit-tieni nofs tas-sena d-dieħla jiġu konklużi n-negozjati.

Din m'hijiex ċajta meta tqis li aħna tlaqna biss kważi 22 xahar ilu.

(Interruzzjonijiet) Huwa veru li huwa aħjar li wieħed iħares 'il quddiem, imma billi kultant tħares waħda lura biex tara kemm tkun imxejt ma fiha xejn ħażin.

Għalhekk meta aħna nħarsu lura minn fejn tlaqna fl-1998 u fejn qegħdin illum, ilkoll kemm aħna f'dan il-parlament, speċjalment din in- naħa, minkejja l-biki u t-theżżiż tas-snien ta' xi uhud, naħseb li għandna nħossuna kburin li Malta tagħna reġgħet mhux biss qiegħda fost il-pajjiżi applikanti imma qegħda in pole position.

Ovvjament dan ma jfissirx li m'hemmx affarijiet li fuqhom għad irridu nagħfsu aktar.

Insemmi, per eżempju, l-għajnuna finanzjarja min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea.

Din trid tkun commensurate, aktar idonea, biex aħna nkunu nistgħu naqdu d-doveri tagħna f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-alignment tagħna ma' l-acquis u f'ċerti chapters li qegħdin jiġu negozjati.

Għalhekk huwa tajjeb li b'vuċi waħda nitkellmu f'dan ir-rigward biex inkunu f'possibbilta' aktar idonea li nagħmlu dan l-eżerċizzju, li bilfors irid isir.

Irridu nifhmu li nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea, ċertu restructuring kemm fil-mentalita' kif ukoll fl-istituzzjonijiet ta' pajjiżna bilfors irid isir.

Jiena naħseb li 'l Malta tagħna għandna nipprojettawha bħala punt ta' inkontru bejn il-popli, kemm dawk Mediterranji u anke Ewropej.

Aħna rridu li Malta jkollha vuċi sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Hawnhekk nenfasizza l-kelma "sħiħa".

Jiena nħoss li qegħdin nagħmlu sew li nagħmlu konfront ta' l- ideat, bħalma hu tajjeb li nitgħallmu t-tnejn minn xulxin.

Nieħu gost ukoll li nisma' lil tan-naħa jagħmlu xi suġġerimenti utili u mhux biss kritika distruttiva.

Wara kollox aħna għandna nippruvaw nissieltu għal dak li hu l- aħjar fl-interess ta' pajjiżna.

Il-konklużjoni tiegħi hija li aħna ma rridux li nkunu fl-Unjoni Ewropea għax hija xi poeżija ta' ħsieb iżda għax hija loġika ta' ħsieb.

Hija garanzija għall-istabilita' ta' Malta tagħna.

Jien dejjem ngħid li s- sħubija ta' pajjiżna m'hijiex l-unika alternattiva imma hija l-aħjar waħda.

Meta jiena nagħmel deċiżjoni fil-ħajja tiegħi mmur għal dak li huwa available imma mmur għal dak li huwa l-aħjar, b'fiduċja sħiħa fil-forza intellettwali tal-poplu tagħna li jikkomponi u li jikkompeti sew mal- barranin, li mhu xejn anqas minnhom anzi f'ċerti oqsma huwa aħjar.

Naħseb li altru li għandna ċans li naslu.

Ma nixtieqx li nibqgħu naraw lill-Partit Laburista b'politika tal-bieraħ għall-politika ta' Malta futura.

Naħseb li dan il-pajjiż jixraqlu aħjar.

Naħseb li rridu nerfgħu ftit rasna 'l fuq mill-politika partiġġjana u naraw x'inhu verament l-interess ta' pajjiżna.

Aħna rridu vuċi ta' Malta Maltija fl-Unjoni Ewropea.

Wara kollox fl- essenzjalita' u fl-identita' tagħha Maltija hija Ewropea fl-appartinenza tagħha, Mediterranea fil-pożizzjoni ġeografika tagħha.

U għandna biex niftaħru li aħna Mediterranji u aħna Ewropej fl-istess ħin.

Aħna Ewropej għax aħna Maltin u mhux Maltin għax Ewropej.

Dan qed ngħidu għax tajjeb li nenfazzizzaw l-identita' tagħna, it-ticket li se jwassalna biex inżommu l- għeruq tagħna fl-Unjoni Ewropea.

Dan huwa l-awgurju tiegħi bħala Malti li jixtieq il-veru ġid lil Malta.

Lil Malta tagħna ta' għada rriduha tkun aħjar minn Malta tal-bieraħ.

J'Alla dan id-dibattitu joħloq din l-atmosfera biex nissieltu għal dak li tassew hu l-aħjar għall-interess ta' pajjiżna.

Grazzi ħafna.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Mr. Speaker, xtaqt nitkellem ftit fuq qasam li ċertament għandu implikazzjonijiet kbar għal pajjiżna.

Qed nirriferi għall- intrapriżi ż-żgħar kif ukoll għall-qasam tas-self-employed.

Jiddispjaċini ninnota li d-dokument li għandna quddiemna tan-national plan for the adoption of the acquis jidher li huwa dokument li ma jirriflettix id- diffikultajiet li se jkollhom iħabbtu wiċċhom magħhom dawn in-nies.

It- triq li għażel il-gvern Nazzjonalista fil-fehma tiegħi aktar se xxekkel milli tiffaċilita l-maġġoranza tal-businesses.

Dan qed ngħidu fid-dawl taż- żjara li saret f'pajjiżna dan l-aħħar mid-direttur tal-federation of small businesses tar-Renju Unit, federazzjoni li tħaddan madwar 156,000 businesses u negozji żgħar.

Tgħiduli li hemm differenza kbira bejn din il- federazzjoni u ċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna.

Veru, imma tajjeb li wieħed iħares lejn min hu mġarrab biex jitgħallem a spejjeż ta' ħaddieħor.

Fil-fatt ħaġa preokkupanti li ġġib magħha sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea hija ċertament il-burokrazija u r-regolamentazzajoni kbira biex wieħed ikun kompatibbli ma' dak li titlob din is-sħubija.

Fil-fatt, Mr. Prime tal- federazzjoni tas-small businesses tar-Renju Unit wera li fl-aħħar 20 sena fl-Ingilterra kellhom jiddaħħlu madwar 64,000 regolament ġdid biex il- businesses ikunu jistgħu jadattaw ruħhom għal dak li titlob sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Naturalment mhux neċessarjament kollha kemm huma kellhom rabta' ma' dan il-għan imma l-parti l-kbira minnhom iva.

Issa la din ir- regolamentazzjoni kollha kellha impatt fuq pajjiż bħalma hu r-Renju Unit, kemm se jkollha impatt ikbar fuq pajjiż żgħir bħalma hu tagħna?

U dan il- fatt tassew qed iħasseb bil-kbir lill-businessman iż-żgħir, lis-self- employed iż-żgħir li biex ikun hawn verament kummerċ dawn irid jkollhom ċerta flessibilta'.

M'inix ngħid li l-businessmen u s-self-employed huma kontra li jkun hawn ċerta regolamentazzjoni adatta għaċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna, imma mill-banda l-oħra dawn ma jridux li tidħol regolamentazzjoni sempliċement għax hekk timponi Brussels.

Jien naħseb li għadha friska fil-memorja tas-self-employed u ta' l- intrapriżi ż-żgħar l-introduzzjoni għal darba, darbtejn tal-VAT ġewwa pajjiżna.

U jekk hawn ħaġa li dawn żgur isemmulek hija l-burokrazija kbira li daħlitilhom, burokrazija li fiha nnfisha tmur kontra l-ispirtu ta' l- entrepreneurship.

U din it-tip ta' regolamentazzjoni ċertament iżżid l- ispejjeż amministrattivi għal dawn l-intrapriżi u anke l-obbligi u r- responsabilitajiet kbar li jridu jġorru.

Barra dan, importanti għalihom li jkunu jafu dawn ir-regolamenti kollha għax ikun gwaj għalihom jekk jonqsu milli jaderixxu għal xi waħda minnhom.

Min-naħa tagħna tajjeb li nirrealizzaw li r-regoli li jidħlu f'pajjiżna biex ifasslu triq għall- kummerċ ħieles iridu jkunu tali li jagħmlu sens għaċ-ċokon tagħna.

Hawn ta' min isemmi li f'pajjiżna diġa' daħlet ċerta regolamentazzjoni.

Dan meta m'aħniex membri ta' l-Unjoni Ewropea, aħseb u ara jekk 'il quddiem nadottaw regoli tajbin għal pajjiżi kbar u aħna ndaħħluhom f'pajjiżna lock, stock and barrel.

Tiġini f'rasi, per eżempju, meta bniedem jiġi biex jiftaħ ħanut u japplika għall-permess mingħand il-planning authority.

Hawn għandna ċerta regolamentazzjoni li jiena ngħid inġabet minn pajjiżi ferm u ferm akbar minna u ppruvaw jadattawha għal pajjiżna.

Fil-fatt l-applikanti qegħdin jintalbu jipprovdu wkoll ċerti parking areas.

Dan huwa fattur li mhux għajr ridikolaġni.

Lil min irid jiftaħ ħanut fi Triq ir-Repubblika, lil dan se jgħidlulu li biex jagħtuh liċenzja jrid jipprovdi l-parking għall- klienti tiegħu?

Din ir-regola fiha nnifisha forsi tagħmel sens, pero' wieħed irid jieħu in konsiderazzjoni ċerti ċirkostanzi partikolari u mhux jaqta' sinjal għad-dritt.

F'dan il-kuntest wieħed irid jifhem li dak li japplika għall-pajjiżi kbar, ma jfissirx li japplika lock, stock and barrel għalina.

Anzi nżid li jekk nagħmlu hekk, flok inkunu qegħdin niffaċilitaw il-kummerċ tagħna nkunu qegħdin inxekkluh milli jespandi, speċjalment fejn jidħol in-negozjant iż-żgħir.

Barra minn hekk, fil-fehma tiegħi l-NPAA mhux qed jaħseb b'mod realistiku biex jilqa' ż-żieda tar-riżorsi umani u l-importazzjoni kbira fil-qasam tal- prodotti u s-servizzi kemm-il darba nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Suppost il- ħsieb kien li b'mod parallel mal-liberalizzazzjoni ġewwa pajjiżna, jiġi introddott ilqugħ biex gradwalment bniedem ikun jista' jadatta għar-rwoli ġodda li toffri l-ekonomija tagħna.

Iżda sfortunatament dejjem nisimgħu bit- tneħħija tal-levies, bit-timeframes u b'regolamentazzjoni ġdida u ftit li xejn nisimgħu dwar l-għajnuna neċessarja.

Jiena ngħid li dan huwa ta' awgurju ħażin ħafna għal min jixtieq jidħol fil-qasam tal-kummerċ biex jiffjorixxi, għax min hu b'saħħtu se jsir aktar b'saħħtu u min hu żgħir u jixtieq jistabilixxi ruħu se jispiċċa biex jew jagħlaq jew inkella ma jkunx jista' jkampa.

Ħaġa li nnotajt ukoll fil-ferneżija ta' dan il-gvern biex idaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea huma d-diskorsi li l-Prim Ministru għamel waqt żjarat barra minn pajjiżna.

Dan ftaħar li tant aħna tajbin li mill-ewwel se nabbraċċaw il-euro bħala l-munita tagħna.

Jien ngħid - u m'inix inħares lejn ħafna snin oħra imma forsi daqs sentejn oħra biss - li dan ikun ta' periklu kbir għall-ekonomija tagħna peress li hi ekonomija ta' pajjiż ċkejken.

Veru li m'hemm xejn ħażin li meta wieħed jiġi biex jistabilixxi l- valur tal-lira tagħna jkun hemm komponent ta' l-euro f'dan il-basket of currencies biex wieħed jasal għall-bilanċ - kif fil-fatt jeżisti llum - imma li noħorġu ngħidu li l-euro se tkun il-munita tagħna se jtellifna l- flessibbilta' li nikkontrollaw l-inflazzjoni.

Għalkemm il-gvern jirranġuna li din għadha mhix allarmanti aħna nafu li bil-miżuri li qiegħed jieħu l- gvern Nazzjonalista l-inflazzjoni qiegħda on the increase.

(Interruzzjonijiet) Imma naqra llum, naqra għada dejjem qiegħda tiżdied!

Sadanittant bil-miżura li beħsiebu jieħu l-gvern inkunu qegħdin tassew nitfgħu l-ġebla fuq saqajna stess peress li ftit xejn ikollna ċans li nikkontrollaw l-inflazzjoni meta wieħed jiftakar li bi sħubija fil-euro nkunu qegħdin ngħidu li nintrabtu b'rata waħda ta' imgħax u b'hekk ir- regola fundamentali tal-flessibbilta' tkun intremiet il-baħar.

Irrid ngħid li bejn il-ħsieb tal-gvern li jdaħħal lil Malta fi sħubija sħiħa ma' l-Unjoni Ewropea u l-viżjoni li għandu l-Partit Laburista ta' Svizzera fil-Mediterran hemm differenza bażika kbira.

Sa ftit ilu kienu jgħidulna li Svizzera fil-Mediterran hija xi ħaġa li m'hijiex achievable, pero' issa rajna jintleħaq ftehim bejn pajjiż li m'huwiex membru ta' l- Unjoni Ewropea, cioe' l-Isvizzera, u l-blokk ta' l-Unjoni Ewropea.

Naturalment m'għandniex inħarsu lejn il-kontenut u ngħidu li dak li ġara ma' dak il-pajjiż għandna napplikawh għalina, pero' dan qed ngħidu minħabba li bosta kienu jsostnu li huwa impossibbli li jsir ftehim simili.

Issa llum din saret ħaġa possibbli u ħaġa li ġrat.

Dan huwa preċedent li jagħti aktar piż għall-pożizzjoni tagħna ta' Svizzera fil-Mediterran.

Imma d-differenza fejn hi?

Id-differenza bażika hija li bil-politika ta' Svizzera fil-Mediterran, fejn tinħoloq free trade area bejn il-blokk ekonomiku u politiku ta' l-Unjoni Ewropea u pajjiżna, aħna nkunu qegħdin nagħmluha possibbli li Malta tidħol fi trade agreement simili ta' free trade areas ma' blokki oħrajn ekonomiċi jew ma' pajjiżi li mhumiex imsieħba fl-Unjoni Ewropea.

Bi sħubija sħiħa dan ma jkunx possibbli.

Speċjalment meta bħalissa hawn tant diskors dwar il-globalizzazzjoni, meta l-orizzonti qegħdin tant jikbru minflok jiċkienu, jiena nistaqsi għaliex għandna bilfors norbtu l-karru tagħna ma' sħubija sħiħa.

Bl-idea ta' Svizzera fil- Mediterran ikun hawn possibbilta' li anke fil-qasam ta' l-esportazzjoni jinfetħu fruntieri akbar.

Qabel relazzjoni ekonomika bejn il-blokk tal- Middle East u l-Mediterran kienet qisha xi ħaġa ta' barra minn hawn.

Illum saret ħaġa possibbli.

Dawn il-possibbiltajiet għall-kummerċjant Malti qed jintremew mill-gvern preżenti minħabba li jrid jissieħeb fl-Unjoni.

Fil- mixja tiegħu lejn sħubija sħiħa ma' l-Unjoni, il-gvern qiegħed jagħmilha diffiċli biex isir negozju ma' dawn it-tipi ta' pajjiżi anke saħansitra ma' l-Istati Uniti.

Jien nistaqsi: Dan li rridu biex inkattru l- esportazzjoni ta' pajjiżna?

Dawn huma t-toroq li rridu nuru lill- businessmen tagħna biex jespandu?

Jew dawn huma biss toroq li se jwassluna fi sqaq dejjaq?

Għalhekk jiena ngħid li dan l-NPAA qed ipinġi soluzzjoni li mhi soluzzjoni xejn la għall-businessmen u lanqas għall-impriżi ż-żgħar tagħna.

Il-verita' hi li dan il-pjan se joħloq aktar xkiel.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, il-politika tal-Partit Laburista hi li jkollna relazzjonijiet mill-qrib ma' l-Unjoni Ewropea bit-tip ta' kuntatt li sar bejn l-Isvizzera u l-Unjoni Ewropea.

Din hija ħaġa li sa ftit ilu kienu jgħidu li m'hijiex possibbli li sseħħ imma issa f'daqqa waħda, wara li tħabbar dan il-ftehim, kulħadd waqa' fil-muta u kulħadd fehem li hemm alternattivi oħra barra sħubija sħiħa.

Tajjeb li wieħed jgħid li l-bieraħ kellna l-ministru tas-saħħa jitkellem hawnhekk dwar kif jintlaqat is-settur tas-saħħa fir-relazzjonijiet ta' Malta ma' l-Unjoni.

Hu saħaq - u naqbel miegħu fuq dan il-punt - li nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni hemm bżonn li jsiru tibdiliet fil-liġijiet li għandhom x'jaqsmu mal-ministeru tiegħu.

Jiena rrid ngħid li tul it-22 xahar ta' amministrazzjoni Laburista kienu diġa' bdew isiru diversi diskussjonijiet kemm ma' l-għaqda dinjija tas-saħħa kif ukoll ma' l-FAO, ħalli l-liġijiet ta' Malta jinbidlu għall-aħjar u jkunu aġġornati skond il- bżonnijiet tal-lum.

Dan kellu jsir fl-interess ta' Malta u mhux għax imposti minn xi ħadd ieħor f'terminu ta' żmien.

Sur President, jiena qgħadt nisma' b'attenzjoni d-diskors pjuttost qasir tal-ministru u kont impressjonat b'diversi punti.

Impressjonajt ruħi aktar b'dak li ma qalx milli b'dak li qal, u naħseb li bħali għamlu diversi ċittadini Maltin u Għawdxin li semgħuh jitkellem.

Ejjew naraw daqxejn l- ewwel punt li jirrigwarda l-free movement of goods.

Hawn Malta jeżistu diversi kumpanniji li jimmanifatturaw affarijiet farmaċewtiċi.

Issa tajjeb li wieħed jgħid li s'issa dawn il-kumpanniji kienu jridu jiġu assessed biex wieħed jara l-good manufacturing practice tagħhom, imbagħad wara joħorġu ċertifikati kif elenkat mid-WTO.

Tajjeb li wieħed jgħid li l-good manufacturing practice mitlub mill-Unjoni Ewropea huwa iktar strinġenti minn dak tad-WTO u tkun ħaġa flokha ħafna jekk f'dan il-parlament ikollna informazzjoni dwar kif għandhom ikunu upgraded dawn il-kumpanniji ħalli jkunu ta' livelli li jikkonformaw mal-liġijiet u d-direttivi ta' l-Unjoni Ewropea.

Naħseb kien ikun interessanti kieku kellna informazzjoni wkoll dwar x'assistenza se tingħata mill-gvern.

Kienet tkun ħaġa tajba wkoll kieku l- gvern qalilna jekk hemmx xi ħsieb li jintalab żmien transitorju biex isiru l-bidliet kollha neċessarji u x'effett se jkollhom dawn id-direttivi kollha fuq din l-industrija.

Nittama li m'aħniex qegħdin ngħidu li nistgħu ngħaddu mingħajrhom bħalma diġa' qegħdin ngħidu li Malta tista' tgħaddi kważi mingħajr is-settur tal-manifattura lokali.

Wara kollox informazzjoni bħal din isserraħ moħħ ħafna ħaddiema li jaħdmu f'dawn il-fabbriki.

Ilkoll niftakru lill-Viċi Prim Ministru jitkellem dwar is-serħan il-moħħ u għalhekk hemm bżonn ta' ċerti risposti ħalli l-ħaddiema u l-familji tagħhom ikunu jafu eżattament fejn jinsabu u x'hemm lest għalihom fil-futur.

Niġi issa għas-settur li għandu x'jaqsam mar-reġistrazzjoni ta' prodotti farmaċewtiċi, Sur President, għax tajjeb li nagħmel parentesi żgħira fuq l- industriji tal-farmaċija.

Matul it-22 xahar ta' amministrazzjoni Laburista saru kuntatti bejn id- dipartiment tas-saħħa u dawn il-kumpanniji biex bil-mod il-mod jagħmlu r- ristrutturar neċessarju mingħajr ma jiġi pperikolat l-għajxien tal-ħaddiema u l-familji tagħhom.

Fil-fatt x'kien ġara?

Fi żmienna, eżattament f'Settembru ta' l-1997, kienu saru diskussjonijiet mad-WTO ġewwa Copenhagen, bir-riżultat li kienu ntbagħtu esperti f'Malta biex ikunu jistgħu jagħmlu suġġerimenti dwar leġislazzjoni komprensiva konnessa mar- reġistrazzjoni ta' prodotti.

Fil-fatt kien diġa' sar draft ta' liġi neċessarja għal dan il-għan.

Tajjeb li wieħed jgħid li din ir- reġistrazzjoni kienet qed tiġi diskussa wkoll biex tidħol fuq perijodu ta' żmien fl-interess ta' Malta u ta' l-importaturi tagħna ħalli dawn ikunu jistgħu jagħmlu l-aġġustamenti kollha neċesarja biex l-impatt ma jkunx wieħed qawwi.

Dan kollu sar ukoll biex il-prezzijiet għall-konsumatur ma jisplodux.

Aħna konna nafu li l-mediċini huma diġa' għaljin fis-suq privat u ma ridniex li dawn ikomplu jogħlew.

Issa qed jingħad li din ir-reġistrazzjoni trid issir fi żmien relattivament qasir, għalkemm wieħed irid jgħid ukoll li skond ir-rapport li għandna quddiemna, qiegħda tintalab deroga biex ikun jista' jsir it- tibdil kollu meħtieġ.

Hawn ukoll il-poplu għandu bżonn aktar informazzjoni dwar fejn u minn min se ssir din l-evalwazzjoni.

F'Malta m'hawn ħadd li hu espert f'dan il-qasam ta' testijiet neċessarji li jridu jsiru fuq reġistrazzjoni ta' prodotti u għalhekk bilfors se jkollna bżonn laboratorji u esperti barranin fejn dawn il-prodotti jkunu jistgħu jintbagħtu ħalli ssir l-evalwazzjoni kollha tagħhom.

F'dan il-każ wieħed bilfors iħoss li għandu jistaqsi dwar min se jħallas għal dan.

Dan se jħallas għalih il- poplu Malti, l-importatur jew il-manifattur tal-prodott?

Hawn tinbet mistoqsija oħra: Jekk il-perijodu transitorju li qed jitlob il-gvern Malti ma jiġix aċċettat, imbagħad x'se jiġri?

Naf li qegħdin jintalbu ċerti derogi, pero' ma nafux x'se jiġri jekk dawn ma jiġux aċċettati.

Nittama li mhux se jiġri dak li għadda minn għala widnejja, li hemm saħansitra l-ħsieb li jinġiebu biss prodotti manifatturati fl-Unjoni Ewropea u b'hekk inkunu qegħdin neskludu mediċini li llum jiġu minn postijiet bħall-Isvizzera, l-Amerika, il-Kanada u l-Awstralja, mediċini tant popolari mat-tobba tagħna.

Għalhekk naħseb tkun ħaġa flokha ħafna li jkollna alternattiva għax mhux imbilli ngħidu li se nitolbu deroga, imma jrid ikun hemm anke l-alternattivi.

B'danakollu dawn ma jidhru mkien.

Nispera li l-għajdut li hemm fil-fatt huwa biss għajdut u xejn aktar.

Niġi għal settur li għalkemm huwa ta' ċerta importanza l-bieraħ il- ministru lanqas biss għoġbu jirriferi għalih.

Għandi f'moħħi l- liberalizzazzjoni ta' l-ispiżeriji.

Din se ssir mill-ewwel jew se nitolbu xi deroga oħra?

Jew qegħdin nittamaw li l-Unjoni Ewropea taċċetta d-deroga tagħna li jkun hemm kontroll jew limitazzjoni ta' perijodu ta' żmien dwar il-liberalizzazzjoni tal-moviment tal-kapital?

U jekk dan ma jseħħx, x'se tkun il-pożizzjoni tal-gvern?

Dawn huma r-risposti li aħna hawn ġew u l- poplu Malti nixtiequ nkunu nafu.

Jekk se nitolbu derogi anke f'dan il-kas, x'ser nagħmlu jekk dawn ma jiġux aċċettati?

Se nibqgħu mexjin xorta waħda mingħajr alternattivi minkejja l-impatt negattiv li dan jista' jħalli fuqna?

Jew il-gvern se jżomm iebes u jgħid li mhux se jkompli miexi bil- pass mgħaġġel li mexa bih s'issa?

Dawn huma r-risposti li l-poplu Malti qed jistenna.

Ta' min ifakkar li l-Partit Laburita kien qiegħed jiddiskuti safejn għandha tasal din il-liberalizzazzjoni u diġa' kien hemm ftehim fil- prinċipju bejn il-gvern, il-GRTU u l-kamra ta' l-ispiżjara.

Issa x'se jkun verament il-futur ta' l-ispiżeriji u ta' l-ispiżjara ġewwa Malta?

Hawn jiġuni f'moħħi l-ispiżjara, it-tobba, il-paramediċi, in-nurses u kulħadd.

Irridu u ma rridux, bid-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, ħadd ma jista' jżomm ħaddiem milli jidħol f'pajjiżna kemm-il darba dan ikun jaf il-lingwa Ingliża u jkollu l-kwalifiki neċessarji rikonoxxuti.

Dan ikun jista' japplika biex jiġi jaħdem għax ikun konformi mad-direttivi ta' l-Unjoni Ewropea.

Il-bieraħ il-ministru qal li jrid ikun hemm l-ispazju biex dawn jidħlu.

Jekk Malta tkun fl-Unjoni Ewropea u jkun hemm sejħa għal infermiera fil-gazzetta tal-gvern, dik se tkun tgħodd għal kull ċittadin fl-Unjoni Ewropea li jkollu kwalifika ta' infermier.

L-istess ħaġa tapplika għat- tobba, għall-ispeċjalisti u għall-paramediċi.

M'hemm l-ebda mod kif tgħid le.

Huwa minnu li persuna trid tapplika quddiem il-medical council u trid tidher quddiem l-awtoritajiet kollha li jikkontrollaw is-settur tan-nursing u r-rikonoxximent tan-nurses, imma diment li din il-persuna tkun taf il- lingwa Ingliża u jkollha l-kwalifiki kollha u l-esperjenza meħtieġa ma tistax tinżamm.

Jeżistu każi simili li tressqu quddiem il-Qorti Ewropea u din tat il-verdett tagħha b'dan il-mod.

Hawnhekk tajjeb li nitkellem ukoll fuq il-free movement of persons fejn jirrigwardja ċerti suġġerimenti li suppost kellhom isiru short-term.

Wasalna fl-aħħar tas-sena 2000 u suppost kellhom isiru din is-sena, b'danakollu għadu ma sar xejn.

Insemmi, per eżempju, it-training ħalli s-settur tal-general practitioners - tat-tobba fil-familja - ma jibqax kif inhu llum imma jsir fuq bażi iktar professjonali u iktar speċjalizzata.

Jiena ċert li l-poplu jixtieq ikollu informazzjoni jekk huwiex se jkun hemm perijodu transitorju ħalli tittaffa l-problema li għandna fiċ-ċentri tas- saħħa, fejn hemm nuqqas ta' tobba.

Kawża ta' hekk uħud minn dawn iċ-ċentri kellhom jagħlqu għal ħin sostanzjali tal-ġurnata filwaqt li dawk li baqgħu miftuħin qegħdin jagħtu biss servizz ta' emerġenza.

Dan ifisser li l- għażla għaċ-ċittadini Maltin li jistgħu jagħżlu bejn is-servizz governativ u s-servizz privat spiċċat.

U jekk jinqala' każ wara l-5.00 p.m., dak li jkun irid imur bilfors għand is-settur privat kemm-il darba ma jkollux xi ħaġa urġenti.

Jien naqbel li għandu jkun hemm perijodu transitorju biex dawk it-tobba li jkunu għamlu l-housemanship u jkunu jridu jispeċjalizzaw bħala general practitioners, m'għandhomx jibqgħu jaħdmu fis-settur tas-saħħa.

Imbagħad meta jkollna ammont sostanzjali ta' tobba, ħalli nidħlu għal fażi l-oħra fejn it-tobba li jkunu qegħdin jispeċjalizzaw għal general practitioners ikollhom iċ-ċans kollu li jikkonċentraw biss fuq speċjalizzazzjoni u wara jiġu infiltrati fis-settur tal-general practice.

Issa jekk dan ikunx governattiv jew privat jiddependi mill-individwu.

Dawn huma r-risposti li wieħed kien jistenna li jkun hemm kjarifiki fuqhom f'dan id-dokument.

Niġi issa għas-settur ta' l-ikel u nsemmi l-guidelines li wieħed għandu jimxi magħhom b'mod strett fejn tidħol il-preparazzjoni ta' l-ikel.

Tajjeb li nfakkar li kien gvern Nazzjonalista li kien beda diskussjonijiet mal-FAO qabel l-1996.

Kien sar ukoll abbozz ta' liġi, iżda meta fi żmien l- amministrazzjoni Laburista konna bdejna nevalwaw dak l-abbozz sibna li dan kellu jinbidel sostanzjalment minħabba li f'pajjiżna kienu saru ħafna bidliet fl-istrutturi dwar standards.

Fil-fatt imxejna b'pass imgħaġġel biex u dan l-aħħar kellna l-ewwel qari ta' dan l-abbozz dwar food safety.

Imbagħad wieħed irid jara wkoll - ladarba qegħdin nitkellmu dwar ir- ristrutturar fis-settur tal-manifattura ta' l-ikel - l-effett sostanzjali tal-cost u l-impatt tiegħu fuq il-konsumatur.

Tajjeb ngħid ukoll li fi żmien l-amministrazzjoni Laburista, permezz ta' kuntatti mal-FAO, kienet bdiet issir evalwazzjoni tal-food outlets kollha biex wieħed seta' jagħmel assessment tal-gradi tagħhom u jara min hu l- aħjar min hu l-agħar.

Sadanittant min ġie meqjus bħala l-agħar - flimkien ma' setturi oħrajn - beda jiġi aġġornat, edukat u muri x'tibdil kellu jagħmel.

Għax dawn mhux billi ttellagħhom il-qorti 'l hemm u 'l hawn, imma trid turihom x'tibdil iridu jagħmlu ħalli l-istandards tagħhom jogħlew u jiġu assoċjati skond il-grading fl-industrija.

Hekk kien qed isir u hekk għandhom isiru l-affarijiet, bil-mod u bla għaġġla ta' xejn.

Fi żmien tliet snin iridu jsiru dawn l-affarijiet kollha ħalli niġu aġġornati mad- direttivi ta' l-Unjoni Ewropea!

Dan żgur li mhux qiegħed isir fl-interess tas-saħħa taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

Hawnhekk tajjeb li nagħmel mistoqsija: X'testijiet qegħdin isiru dwar il- livell tad-diossina fl-ikel li qegħdin nieklu.

Dan qed nistaqsih għax rapporti qegħdin jgħidu li saħansitra fl-akkwati tal-Magħtab għandek livell ta' iktar minn 10,000 darba ta' kemm hu aċċettabbli l-livell tad-diossina fl-arja u dan kollu qed jispiċċa fl-ikel.

X'qiegħed isir minnhom dawn it- testijiet?

Għax naħseb li ħadd minna ma jrid li jiġrilna bħalma ġara f'ċerti pajjiżi.

Li nista' ngħid hu li d-dipartiment tas-servizzi ekonomiċi għamel studju fuq l-impatt soċjo-ekonomiku ta' dawn it-tibdiliet li jridu jsiru imma sadattant baqa' ma ġiex ippubblikat.

Settur ieħor li għandu x'jaqsam ma' dak tas-saħħa jirrigwarda l-ilma baħar.

Hawn ukoll suppost li jsiru ċerti testijiet iżda nafu li dawn lanqas isiru fejn hemm overflow tad-drenaġġ qrib bajjiet rinomati bħall- Għadira, San Pawl il-Baħar, Buġibba, il-Qawra, il-Ġnejna, l-Armier, Għajn Tuffieħa, il-Mistra u postijiet oħrajn in-naħa tas-south ta' Malta.

Issa dan meta waqt laqgħa li saret ftit taż-żmien ilu fi ħdan l-Unjoni Ewropea u li jien attendejt għaliha, waħda mill-affarijiet li tqajmu bħala problemi f'Malta kienet proprju dwar ir-rimi tad-drenaġġ fil-baħar u dwar l-ilma li nixorbu.

Ladarba semmejt l-ilma li nixorbu rrid ngħid li hemm bżonn li dan l-ilma jitjieb.

Dwar dan il-proċess il-gvern għaddej b'għaġġla kbira ħalli jiġi in line mad-direttivi ta' l-Unjoni, iżda dan xi spejjeż qiegħed jiswa lill- poplu Malti?

U fl-aħħar mill-aħħar, ladarba ma jistax ikun hemm sussidju lill-kumpanniji parastatali jew kumpanniji oħrajn skond id-direttivi ta' l- Unjoni Ewropea, allura dan ifisser li se jkollu jagħmel tajjeb għalih il- konsumatur minn butu?

Biżżejjed kellna splużjoni ta' prezzijiet tad-dawl u l-ilma.

Issa se nkomplu nagħmlu affarijiet b'għaġġla u għal din il-għaġġla jrid iħallas il-poplu Malti?

Hawn ta' min jgħid li xi nies ħasbu li ladarba nkunu membri fl-Unjoni Ewropea, il-pagi tagħna se jogħlew.

Dawk li ħasbu hekk illum żgur li fehmu li dan mhux minnu.

Dan fil-fatt ġie kkonfermat minn kelliem il-bieraħ li qal li pajjiż żgħir bħal tagħna għandu pagi inqas minn ta' pajjiżi oħra fl-Ewropa u għalhekk ħadd m'hu se jitħajjar jiġi jaħdem hawn.

Prosit!

Mela qegħdin nammettu li l-impressjoni li ngħatat li l-pagi tagħna se jsiru bħal dawk ta' pajjiżi oħra Ewropej issa taret mar-riħ.

Fis-settur ta' l-enrolled nurses imbagħad qegħdin ngħidu li huwa tajjeb li jsir it-tibdil kollu neċessarju ħalli dawn jitilgħu fil-grad tagħhom.

Sadanittant insibu li fit-tibdil li qegħdin jagħmlu pajjiżi bħall- Ingilterra,dwar in-national health scheme, waħda mill-affarijiet li se jerġgħu jdaħħlu hija r-role ta' l-enrolled nurses.

Nagħlaq fuq l-aħħar punt dwar paragrafu żgħir li jgħid li qegħdin nagħmlu dan it-tibdil bil-għan li ngħinu lill-ħaddiema u lill-pensjonanti.

Hawnhekk tajjeb li ngħid li fir-realta' m'hu qiegħed isir xejn.

L-impenn li suppost qiegħed juri dan il-parlament ma jidher imkien.

Id-dipartiment tas-saħħa żgur li jaqa' lura f'dawn l-affarijiet.

Dan jidher l-aktar mill-fatt li membri ta' dan id-dipartiment suppost qegħdin jattendu laqgħat u t-taħriġ fl-istrutturi ta' l-Unjoni Ewropea pero' fil-parti l-kbira ma qiegħed jattendi ħadd.

Ċertament, din mhix serjeta'.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Sur President, il- bieraħ f'dan il-parlament min-naħa ta' l-oppożizzjoni saretilna d-domanda dwar jekk is-sussidji lill-anzjani jibqgħux jingħataw kemm-il darba pajjiżna jidħol fl-Ewropa.

Il-kelliemi ta' l-oppożizzjoni mbagħad kompla biex qal li xtaq li tingħata garanzija minn xi ħadd fuq din in-naħa li bid- dħul ta' pajjiżna fl-Ewropa se jibqa' jkun hemm is-sussidji li dejjem kien hemm għall-anzjani.

Għal din il-mistoqsija se nirrispondi jien, u se nkun ċar u to the point mingħajr ebda ekwivoċi.

Se nkun ukoll eżawrenti fir- risposta tiegħi għax billi ma nafx sewwa x'ried jifhem bil-kelmiet "sussidji lill-anzjani", jien se ninkludi l-pensjonijiet, il-benefiċji soċjali u s-servizzi li jgawdu l-anzjani fil-komunita' inklużi dawk residenzjali.

Nibda bil-pensjonijiet, Sur President.

Il-bieraħ hawnhekk intqal li l-Partit Laburista, miskin, ma jrid ibeżża' lil ħadd!

L-għan tiegħu hi li jgħallem lill-poplu biex jieħu deċiżjoni ġusta u dan għax il-partit iħossu marbut ħafna mal-veru ġid ta' pajjiżna.

Ara aħna le għax lilna qegħdin jixluna li aħna nħobbu lill-pajjiżi barranin aktar milli nħobbu lil art twelidna!

Mhux biss, imma issa qegħdin jiftaħru li huma għandhom fiduċja sħiħa fil-poplu Malti filwaqt li aħna m'għandniex!

Jiena naħseb li l-fatti jitkellmu iktar mill-kliem.

Nistqarr kategorikament li bid-dħul ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea m'hu se jkun hemm ebda periklu jew l-iċken riskju fir-rigward tal-pensjonijiet tagħna fil- futur.

Din hija garanzija li qiegħda tingħata mhux bħalma ntqal dalgħodu f'din il-Kamra, li qed isir xi damage limitation exercise.

Aħna nsostnu li bid-dħul tagħna fl-Unjoni Ewropea nkunu qegħdin insaħħu l-bażi tal- pensjonijiet u tal-benefiċċji soċjali kollha li l-poplu tagħna in ġenerali u l-anzjani b'mod partikolari qegħdin igawdu bħalissa.

Għaliex qed ngħid dan?

Il-gvern Nazzjonalista dejjem emmen li biex fil-futur ikollna bażi soda għall-pensjonijiet hemm bżonn li jkollna ekonomija b'saħħitha u soda, u huwa proprju għalhekk li dan il-gvern qiegħed jieħu l-passi kollha meħtieġa biex dan iseħħ.

Għal dan il-għan il-gvern qiegħed jagħti importanza lid-daqs tal-prodott nazzjonali, irid iżid il-kwalita' u l- kwantita' ta' l-istock kapitali, qiegħed jipprova joħloq iżjed investimenti aċċessibbli għall-poplu, qiegħed jikkontrolla l-inflazzjoni, joffri edukazzjoni u training aħjar liċ-ċittadin, qiegħed jagħmel ħiltu kollha - u qiegħed jirnexxilu - biex inaqqas il-qgħad u qed joffri aċċess iktar faċli għal-labour market.

Aħna nemmnu li bid-dħul eventwali ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea nkunu f'qagħda aħjar biex intejbu dawn il-fatturi kollha, filwaqt li l-ekonomija tagħna tkompli tissaħaħ u tissoda.

B'ekonomija iktar b'saħħitha u soda fil- ġejjieni nkunu f'pożizzjoni aħjar li niggarantixxu l-pensjonijet u l- benefiċċji soċjali tal-poplu tagħna.

Din il-garanzija ma konniex nistgħu nagħtuha - apparti l-kwestjoni ta' l-Ewropa - kieku l-gvern ma ħax u għadu qiegħed jieħu l-passi kollha neċessarji biex inaqqas id-deficit ta' Lm150 miljun li ħallietlu l-amministrazzjoni Laburista preċedenti.

Għaldaqstant inħossni persważ li l-pensjonanti u l-anzjani fil-maġġoranza kbira tagħhom m'humiex qed jemmnu l-propaganda qarrieqa ta' l-oppożizzjoni.

Sur President, il-gvern jemmen u jwiegħed li l-pensjoni ta' l-Istat għandha tkun l-ewwel pedament fundamentali għall-pensjonant.

Gvern Nazzjonalista m'hu se jabdika qatt ir-responsabilita' tiegħu għas-sigurta' soċjali u għalhekk jiggarantixxi dik is-safety net fil-qasam tal- pensjonijiet.

Mill-banda l-oħra, il-gvern preżenti jemmen li fil-pajjiż jeżisti ċertu consensus li hawn lok għal private pensions li jistgħu jgħinu ħafna fis-soluzzjoni ta' din il-problema fil-futur.

Il-gvern huwa kommess biex jassigura l-pensjoni kemm għall-ġenerazzjonijiet preżenti kif ukoll għal dawk futuri.

Madanakollu rridu nimxu lejn liġi ġdida tal-pensjonjiet li tassigura d-drittijiet għal kulħadd filwaqt li tieħu ħsieb il-bżonnijiet ta' dawk li l-iktar jeħtieġu.

Għal dan l-iskop il-gvern waqqaf kummissjoni biex tistudja r-riforma tal-welfare u li fil-brief tagħha fost ħwejjeġ oħra hemm inkluż li trid tissottometti rakkmandazzjonijiet fuq ir-riforma tas-sistema tal-pensjonijiet.

Din il-kummissjoni trid tindirrizza, tanalizza u tħares il-futur tas-sistemi ta' benefiċċji soċjali fil- pajjiż.

Niġi issa għall-hekk imsejħa sussidji lill-anzjani, kif irrifera għalihom il-bieraħ kelliemi mill-oppożizzjoni, Sur President.

Jiena nista' niggarantixxi li l-gvern mhux se jiġi obbligat la minn Brussels u anqas minn xi pajjiż ieħor barrani biex inaqqas jew ineħħi xi benefiċċju soċjali li l-anzjani tagħna qegħdin igawdu bħalissa.

Nagħmilha ċara wkoll li d-dħul ta' pajjiżna fl-Unjoni m'hu se jaffettwa l-ebda benefiċċju soċjali jew xi servizz ieħor li l-anzjani tagħna qegħdin igawdu fil-komunita'.

Kif jista' jkun li xi darba gvern Nazzjonalista jasal biex inaqqas xi servizz lill-anzjani fil-komunita'?

Kif jista' jkun li nkunu aħna li nimminaw dawn is-servizzi meta kien gvern Nazzjonalista stess li daħħalhom fil-pajjiż?

Huwa faċli ħafna li issa l-membri ta' l-oppożizzjoni jiġu hawn u jsemmu u jiftaħru b'dawn is-servizzi qishom kienu huma li introduċew f'pajjiżna.

Min qara l-artiklu ta' l-Onor.

Parnis fil- "KullĦadd" jaħseb li kien biss il-Partit Laburista li ħadem għall-anzjani.

Trid tkun ftit wiċċek tost li mhux biss tiftaħar b'xogħol li għamel ħaddieħor, imma li tipprova tgħid li gvern Nazzjonalista se jkun kaġun li jirrovina dawn is-servizzi!

Sur President, kif wieħed jista' jara, l-oppożizzjoni tgħaddas rasha u tissokta fil-kritika tagħha.

Filli tallega li l-anzjani m'għadhomx igawdu l-livell ta' l-għixien li kienu jgawdu qabel u f'daqqa waħda tallega li l- anzjani m'għadhomx jistgħu jagħmlu użu mill-faċilitajiet neċessarji peress li ma jistgħux ilaħħqu ma' l-għoli tal-ħajja.

Dawn huma kollha allegazzjonijiet infondati.

Issib ukoll xi membru ta' l-oppożizzjoni li jiġi hawn fil-parlament, bħalma sar il-bieraħ, u jargumenta li m'għandniex nissieħbu fl-Unjoni Ewropea għax bħalissa fl-Ingilterra l-anzjani anqas biss jistgħu jixegħlu s-central heating peress li m'għandhomx flus biżżejjed biex iħallsu għalih!

X'meskinita!

Dawn jiġu hawnhekk u jagħmlu din l-ammissjoni ċara kemm l-anzjan Malti qiegħed igawdi kwalita' ta' ħajja mill-aħjar.

Aħna konxji mill-kwalita' ta' ħajja li l-anzjani tagħna qegħdin igawdu, għax kien gvern Nazzjonalista li dejjem poġġa l-interess tagħhom fuq nett fl-agenda politika tiegħu.

Imma jien nistaqsi: Kemm huwa floku li f'dibattitu dwar l-acquis tiġi tistaqsi dwar il-mediċini f'pajjiżna u jekk ix-schedule 5 hijiex se tibqa' jew se tibda titqies bħala lussu żejjed u ħela?

Dan x'għandu x'jaqsam mad- dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea!

Dan mhux kliem fil-vojt intenzjonat biss biex ibeżża' lil min forsi ma jifhimx ċerti affarijiet?

Taf x'naf, li kien hemm żmien mhux tant 'il bogħod meta kienu jakkużawna li konna nagħmlu l-lussu u naħlu l-flus għax konna għaddejjin nibnu dar wara dar għall-anzjani tagħna!

Meta konna nagħmlu l-aħjar faċilitajiet moderni għalihom u naraw li jkunu attrezzati b'kollox, bil-kumditajiet kollha kif jitolbu ż-żminijiet tal-lum kienu jgħidulna li dan huwa kollu lussu żejjed.

(Interruzzjonijiet) Iva, kienu jgħajruna li konna qegħdin nagħmlu lussu żejjed.

Imma issa d-diska tbiddlet, issa qegħdin jiftaħru bihom huma, qishom kienu huma biss li bnewhom.

Semmew ukoll lil San Vinċenz.

X'wiċċ tost għandhom biex isemmu din ir- residenza, meta jafu li dejjem kien gvern Nazzjonalista li hemmhekk wettaq rivoluzzjoni strutturali u ambjentali li żgur kienet ta' ġid kbir għal dawk l-anzjani li jgħixu f'dak il-lokal?

Aħna nsostnu li jekk pajjiżna jissieħeb fl-Unjoni Ewropea ikun għamel pass fid-direzzjoni t-tajba, anke mil-lat ta' l-anzjani.

Aħna rridu qabża fil-kwalita' f'kull settur.

Għadni kemm semmejt id-djar residenzjali ta' l-anzjani.

Fi żmenijiet tal- lum, minbarra d-djar immexxija mill-knisja u mill-Istat, għandna wkoll id- djar privati għall-anzjani li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar se jiżdiedu.

Dan huwa pass pożittiv u l-gvern irid li anke s-settur privat ikun involut fis-soluzzjoni ta' din il-problema.

Il-gvern Nazzjonalista jassigura li f'kull dar ta' l-anzjani jrid ikun hemm servizz ta' akkommodazzjoni li jiggarantixxi kura kwalitattiva li tħares fost affarijiet oħra d-dinjita', il-privatezza u d-dritt ta' l-għażla tal-persuna anzjana.

Sfortunatament - u ma neħux gost ngħidha - għandna rapporti repetuti li f'ċerti djar ta' l-anzjani dawn id-drittijiet m'humiex qegħdin jiġu mħarsa.

Il-gvern ma jistax jippermetti aktar li l-interess kummerċjali jitpoġġa qabel kull interess soċjali.

Fil-protocol to the European Social charter, f'artiklu 4 hemm imniżżel:

"to guarantee elderly persons living in institutions appropriate support while respecting their privacy and participation in decisions concerning living conditions in the institution."

Huwa ta' ġid għalina li f'materja bħal din inkunu konformi ma' pajjiżi Ewropej u fil-fatt qegħdin naħdmu fuq qafas leġislattiv li bih inkunu nistgħu nilqgħu u nipprovdu rimedju għal kull abbuż u nuqqas li jista' jsir għad-dannu ta' l-anzjani li jkunu qegħdin jgħixu f'xi dar apposta għalihom.

Dak li nifhmu meta ngħidu li rridu qabża fil-kwalita'.

Irridu li l-anzjani tagħna jkomplu jgawdu l-kwalita' ta' ħajja li qegħdin jgħixu, anzi jkomplu jtejbuha.

Aħna lesti li nipprovdu għal ċerti żvantaġġi li s'issa għandna u għadna m'aħniex f'pożizzjoni li nissuperawhom.

Vantaġġ ieħor li jgawdu l-anzjani tagħna bid-dħul ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea huwa żgur l-għarfien ta' l-istatus tagħhom.

B'hekk il-kartanzjan, l-ekwivalenti għal senior citizens card, ikollha ferm aktar valur għax tkun rikonoxxuta fil-pajjiżi Ewropej kollha.

Diġa' kien ta' sodisfazzjon għalina din is-sena meta ġejna informati li dan is-sajf ċerti pajjiżi rrikonoxxew il-kartanzjan tagħna.

M'hemmx dubju li dan għad ikun ta' vantaġġ kbir għal dawk l-anzjani li jsiefru.

Nerġa' nenfasizza għal darb'oħra bl-aqwa qawwa kollha li l-anzjani u l-pensjonanti mhux talli m'għandhom xejn x'jitilfu bid-dħul ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea, imma talli x'jirbħu biss għandhom.

Għal darb'oħra nerġa' nassigura lil kulħadd li ebda pensjoni, benefiċċju soċjali jew servizz li l-anzjani qegħdin igawdu bħalissa m'hu se jiġi mnaqqas.

Għall-kuntrarju, bil-prospettiva ta' l-iżvilupp ekonomiku li pajjiżna jista' jgawdi bid-dħul tiegħu fl-Ewropa, aħna naħsbu u nsostnu li l-anzjan u l-pensjonant se jkunu f'pożizzjoni aħjar milli qegħdin issa.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki.

L-Onor.

Joseph Sammut.

ONOR.

JOSEPH SAMMUT: Sur President, nixtieq nieħu linja daqsxejn differenti mill-kelliema ta' qabli u nitkellem dwar kif l-aquis se jolqot l-aspett tal-housing.

Dan il-punt forsi m'huwiex ittrattat direttament, tant hu hekk li lanqas biss jissemma f'dan id-dokument.

Fil-qosor, jekk xi darba Malta għad tkun membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea, aħna bħala pajjiż irridu ninkorporaw il-liġijiet tal-komunita' fis-sistema legali tagħna.

Xi jfisser dan?

Ifisser li l-liġijiet li l-komunita' tgħaddi jew tippromwovi jridu jiġu mdaħħlin fis-sistema legali tagħna.

Hawnhekk ta' min iħares lejn is-sorsi tal-liġi li jsawru l-komunita' Ewropea, li bażikament huma kollha miġbura u bbażati fuq tliet trattati fundamentali, dak ta' Pariġi, ta' Ruma u trattati oħra suċċessivi li minnhom jemanu ċerti regoli.

Dawn it-trattati b'mod miftuħ jindikaw l- oġġettiv li jrid jintlaħaq u d-dettal li għandu jimxi fuqu kull pajjiż biex dawn il-liġijiet jiġu promulgati.

Dawn naturalment jitħallew f'idejn il- Kunsill ta' l-Ewropa u l-Kummissjoni Ewropea li għandha s-saħħa leġislattiva.

Min-naħa l-oħra, dawn il-liġijiet jistgħu jkunu forma ta' regolamenti, direttivi, deċiżjonijiet tal-kunsill jew tal-kummissjoni u rakkmandazzjonijiet.

Rigward ir-regolamenti dawn huma applikabbli fil-pajjiżi kollha membri mingħajr ebda bżonn ta' xi leġislazzjoni oħra; jiġifieri l-kummissjoni tiddetta u tgħid x'għandu jsir u l-pajjiżi kollha bilfors iridu jimxu ma' dik l-ordni.

Inkwantu għad-direttivi mbagħad, dawn jikkonsistu fil-bżonn li l-Istat jilleġisla biex iġib il-liġi tiegħu in line ma' dik tal- komunita'.

Hawnhekk allura tinġibed l-attenzjoni ta' l-Istat partikolari u dan irid iġib il-liġi tiegħu in line ma' dak li l-Unjoni tkun qiegħda titlob.

Imbagħad hemm id-deċiżjonijiet tal-kunsill jew tal-kummissjoni.

Dawn min-naħa l-oħra huma deċiżjonijiet li jorbtu biss lil dak l-Istat li fil-konfront tiegħu jiġu diretti.

Dan ifisser li mhux bilfors kwalunkwe Stat irid jimxi ma' dak li jgħidu l-kummissjoni jew il-kunsill.

Barra dan hemm ukoll ir-rakkmandazzjonijiet li huma fehmiet li ma jorbtu l-ebda pajjiż partikolari.

Dawn huma biss guidelines li juru fejn wieħed għandu jimxi.

Niġu issa għal pożizzjoni legali marbuta mal-qasam tad-djar.

Hawnhekk għandna l-Kodiċi Ċivili, l-Att li jirregola l-Awtorita' tad-Djar, il- Housing Decontrol Ordinance, il-Housing Extension Act, ir-Rent Restriction Dwelling Houses Ordinance u l-liġijiet li jimponu taxxi fuq il-barranin u jgħidu kemm dawn l-istess barranin jistgħu jakkwistaw proprjeta' f'pajjiżna.

Mela fil-qafas legali wieħed jista' jara kif b'mod differenti forsi minn dak li wieħed jista' jaħseb, l-Unjoni tista' taffettwa l- pożizzjoni f'pajjiżna.

Issa kif nafu hawn Malta għandna ċerti liġijiet li jipproteġu lill-inkwilin fil-proprjeta' tiegħu u għandna liġijiet oħra li jipproteġu milli l-barrani jkun jista' jakkwista proprjeta' ġo Malta.

Il- fatt li Malta tkun tifforma parti mill-Unjoni Ewropea awtomatikament ikun qed jinduċi l-pakkett Ewropew li jkun hawn il-free movement of goods.

Dan ifisser li l-oġġett minn pajjiż għall-ieħor ikun jista' jidħol liberament u kwalunkwe ċittadin ta' l-Unjoni jista' jmexxi l-kapital tiegħu minn pajjiż għal ieħor kif jidhirlu hu.

Għandek ukoll il-free movement of services fir- rigward tas-servizzi bħalma huma l-banek, li kwalunkwe individwu jista' joffrihom minn kwalunkwe Stat, u għandek ukoll il-free movement of persons fejn persuna membru ta' l-Unjoni Ewropea tkun tista' tmur minn pajjiż għal ieħor mingħajr restrizzjoni u mingħajr xkiel ta' xejn.

L-iskop tal-kelmtejn tiegħi għar-rigward tal-housing huwa kkonċentrat fuq il-kwestjoni tal-kapital u tal-persuni.

Jekk aħna se nidħlu membri, ċittadin fi ħdan l-Unjoni Ewropea jista' jġib il-kapital tiegħu hawn Malta peress li se jkun hawn il-free movement of persons.

Jekk iċ-ċittadin barrani jista' jiġi hawn Malta, awtomatikament dan se jġib flusu u b'konsegwenza diretta ta' hekk se jkollna l-eliminar ta' dawk ir-regoli li jistabilixxu kemm ċittadin barrani jista' jakkwista proprjeta' hawn Malta u kemm għandu jonfoq fuqha.

F'kelma waħda dan se jiġi daqs kwalunkwe ċittadin Malti u ħtija ta' hekk se tinħoloq il-kompetizzjoni.

Kif kulħadd jaf, il-proprjeta' hawn Malta laħqet prezzijiet fenominali u dan hu kollu konsegwenza ta' l-ammont ta' proprjeta' li tinxtara hawn Malta mill- barranin.

Kulmin jixtri proprjeta' hawn Malta żgur li mhux se jkun bla flus, għaldaqstant iċ-ċittadin Malti qatt m'hu se jkun f'sitwazzjoni li jlaħħaq ma' persuni ta' din il-kwalita'.

Fattur ieħor li ironikament għadu kif tkellem dwaru l-kelliem ta' qabli huwa dak dwar l-anzjani.

Hawn Malta se nispiċċaw - bħalma dejjem kien u dejjem hu riklamat - ċentru għall-anzjani.

Qed ngħid hekk għax iż-żgħażagħ tagħna se jmorru 'l barra minn xtutna għax hemm se jkollhom l- opportunitajiet miftuħin għalihom u f'Malta se jibdew jiġu biss l-anzjani.

Allura nistaqsi: Aħna se nispiċċaw Ħas-Serħ tal-Mediterran?

Effett ieħor - u din xi ħaġa li qatt ma nisimgħu fuqha - se jolqot il- kirjiet.

Diġa' rajna l-effetti tar-regolamenti ta' l-1995 li neħħew il- kontroll fuq il-kirjiet.

Illum il-ġurnata, is-sid ma jistax jitfa' 'l barra lill-inkwilin jew jgħollilu l-kirja kemm irid hu.

Mhux se nidħol fil- polemika jekk jiena inix favur jew kontra li l-antik għandu jibqa' imma żgur li kulmin joqgħod fi proprjeta' li ġiet mogħtija lilu b'kirja u kienet protetta qabel l-1995 se jiffaċċja l-problemi.

Hawn jien nistaqsi: Il- liġijiet tagħna f'dan ir-rigward huma konformi mal-liġijiet Ewropej?

Jista' l-gvern jagħti garanzija li din il-liġi se tibqa' u s-sitwazzjoni fir- rigward ta' protezzjoni se tibqa' kif inhi wkoll?

Barra minn hekk, irid jiġi indikat anke li l-Unjoni Ewropea ma tagħti l- ebda flus għax m'għandha l-ebda fondi marbutin mal-housing u dan minħabba żewġ prinċipji bażiċi li għandha.

Wieħed huwa l-prinċipju tas- sussidjarjeta' u l-prinċipju l-ieħor hu li dan huwa settur li jitħalla f'idejn l-amministrazzjoni tal-pajjiż partikolari biex f'dan ir-rigward l- Unjoni Ewropea ma tkunx qiegħda timponi fuqu.

Bir-rispett kollu din hija farsa min-naħa ta' l-Unjoni, għax kif diġa' għedt l-Unjoni tista' timponi regolamenti fuq kwalunkwe Stat membru fi ħdanha.

Huwa veru li f'dan il-każ partikolari tistqarr li hi ma tridx tidħol fuq ir-regolamentar tal-pajjiż pero' fir-realta' din hija farsa għax kulma l-Ewropa trid hija li teħles mir-responsabbilta' li l-inkwiet tal-housing jaf iġib miegħu.

Irrid ngħid li l-housing huwa problema mhux biss lokali imma mondjali.

Min siefer jaf x'jeżisti barra minn Malta, u għalhekk għedt li fl-opinjoni tiegħi f'dan il-qasam l-Unjoni Ewropea trid teħles minn din il-problema.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Sur President, imiss lili li nagħmel intervent qasir dwar il-pjan tal-gvern għall-adozzjoni ta' l-acquis.

Jiena naħseb li hija daqsxejn stramba li filwaqt li aħna qegħdin niddiskutu, nikkritikaw u naraw x'fih tajjeb dan ir-rapport, il-gvern qabad għaddej bl-implimentazzjoni ta' numru ta' miżuri li jridu jsiru bilfors biex xi darba nsiru membri sħaħ ta' din l-Unjoni.

Dan is-sentiment esprimieh ukoll l-editorjal ta' "The Times" tat-22 ta' Ġunju li għadda, fejn qal - u se nikkwota -:

"How much do the people in general know about it?

The government may argue that it could not give it much publicity since it is only a draft.

That argument is not sound enough as it is precisely before decisions are taken that the public needs to be involved in discussions.

In this context it does appear somewhat anomalous that Parliament will be debating the acquis adoption plan when the first decisions have already been taken.".

Hawnhekk qed ngħidu li l-maġġoranza tal-Maltin u l-Għawdxin ftit li xejn jafu minn xiex iridu jgħaddu sabiex dak mitlub minn Brussels ikun implimentat.

Il-poplu Malti ftit li xejn jaf xi prezz irid iħallas sabiex jitwettaq dan il-pjan, u dan għax il-gvern jidher li qiegħed jgħid biss dak li jgħodd għal widnejn il-poplu.

Aħna ma naqblux ma' dan li hu għaddej għax nemmnu li t-triq li qabad il-gvern - it-triq għas-sħubija sħiħa - m'hijiex l-aħjar triq għal pajjiżna.

Inkunu ġwejjef jekk f'dak li qed nagħmlu ma nħarsux l-ewwel u qabel kollox l-interess tal-poplu tagħna.

Għandna nkunu ċerti u konvinti li l-miżuri li qegħdin jittieħdu u li se jkomplu jittieħdu fiż-żmien li ġej ma jkunux ta' detriment għall-ġid li sal-lum gawda l-poplu tagħna.

Dalgħodu f'din il-Kamra kien hemm min semma t-tibdil u l-immodernizzar fl- istrutturi ta' pajjiżna li huma meħtieġa li jsiru.

Dawn il-kelliema sostnew li dan kollu nsibuh fir-rapport li għandna quddiemna.

Allura dan ifisser li għandna nitgħabbew b'dawn il-piżijiet u t-tbatijiet kollha biex nimmodernizzaw ruħna?

Jiena ngħid li le.

Għax minkejja li jiena naqbel li f'dan il-pajjiż huwa meħtieġ li nimmodernizzaw ruħna, pero' dan żgur għandu jsir skond il-bżonnijiet u l-interessi ta' pajjiżna.

Ilkoll nafu li meta nadottaw dak kollu mitlub f'dan ir-rapport se jkollna naraw tibdil fil-mod kif sal-lum ingħata s-sussidju lil ċerti korporazzjonijiet, kumpanniji tal- gvern u t-tarznari tagħna.

Se jkollna tibdil ukoll fil-qasam tal-biedja u s-sajd.

Allura, Sur President, se naċċettaw li dawn is-setturi jitgħabbew bil-piżijiet li żgur ma jifilħux?

Se naċċettaw li biex nissodisfaw dak li hemm mitlub f'dan il-pjan ngħaddu minn large scale redundancies kif diġa' kellu indikazzjonijiet il-gvern li jista' jkun hawn?

Jekk nieħdu l-qasam tat-tarznari, fejn għandna madwar 6,000 ħaddiem li jiddependu minn din l-intrapiża, naraw li s'issa dawn dejjem iddipendew mis-sussidji mogħtija lilhom mill-gvern biex baqgħu għaddejjin.

Għalkemm aħna naqblu li s-sussidji għandhom jonqsu u li għandu jkun hemm ristrutturar fit-tarznari tagħna biex dawn ikunu iktar kompetittivi, pero' dan kollu m'għandux isir b'din l-għaġġla kollha.

Fil-fatt il-gvern Laburista ta' sentejn ilu kien beda pjan ta' ristrutturar fit-tarznari tagħna.

Dak iż-żmien konna ħallejna programm dwar kif it-tarznari tagħna setgħu jkunu iktar produttivi u iktar kompetittivi biex is-sussidji jonqsu bil-mod il-mod.

Dan il-pjan ħejjejnih għax aħna qatt ma nistgħu naċċettaw li b'xi skuża jew oħra l-ħaddiema tat-tarznari tagħna jispiċċaw mingħajr impjieg.

Dan qed ngħidu għax minkejja li l-gvern qal li se jitlob perijodu ta' transizzjoni fuq is-sussidji tat-tarznari, ikun tajjeb li nkunu nafu jekk id-direttiva li m'għandux ikun hemm sussidji hijiex se tkun tgħodd għalina wkoll.

Per eżempju, ftit tax-xhur ilu fil-Portugal ingħalqet it- tarzna ewlenija għax hekk kienet mitluba li tagħmel.

Jekk inħarsu lejn l- istess rapport li joħroġ minn dan il-programm għall-adozzjoni ta' l-acquis, naraw li fil-medium-term priorities fejn jidħol sussidju, qed jingħad li pajjiżna:

" .... has to phase out more state aid schemes that do not comply with the acquis and with other international commitments.".

Naħseb li aħna m'aħna xejn speċjali.

Jekk miżura tassattiva bħal din ittieħdet f'pajjiżi li huma membri, ma nafx kif aħna nistgħu neħilsu u ma ngħaddux minnha.

Tajjeb naraw ukoll kif tista' tintlaqat l-industrija tal-manifattura.

Din diġa' bdiet għaddejja minn ċerti piżijiet minħabba l-iżmantellar tal-levies protettivi bħal fil-każ tat-tarznari.

Aħna lkoll naqblu li l-industrija tagħna għandha tkun immodernizzata iżda dan għandu jsir b'pass meqjus.

Irridu naraw li l-industrija lokali tkun tiflaħ għall-impatt, għall-iskossi li se jkunu mitluba minnha.

Ta' min jgħid li 94.6% ta' l-intrapriżi li għandna f'pajjiżna huma meqjusin bħala kumpanniji żgħar li jħaddmu magħhom mhux iktar minn għaxar persuni.

Dan qed ngħidu għax il-biża' tiegħi huwa li jekk dawn l-intrapriżi żgħar ngħabbuhom bil-piżijiet dawn se jkollhom iżarmaw jew isiru importaturi minflok manifatturi.

J'Alla li dawn il- kumpanniji żgħar isibu l-appoġġ u l-għajnuna meħtieġa biex jibqgħu jeżistu, u allura jibqgħu joffru impjiegi tant meħtieġa lill-ħaddiema tagħna.

Tajjeb ngħidu wkoll li waħda mill-isfidi kbar li għandha l-Unjoni Ewropea hija kif se tiġġieled il-problema tal-qgħad li hija mifruxa f'ħafna reġjuni tal-pajjiżi mseħbin fiha.

Aħna bħala poplu, bil-mod kif aħna magħġuna, inħossuna skomdi anke meta l-figura tal-qgħad tkun kif inhi bħalissa.

Sadanittant ħarsa ħafifa lejn dak li hu għaddej bħalissa fl-Ewropa nsibu li n-numru ta' persuni bla mpjieg jilħaq madwar 15-il miljun ruħ u dan in- numru huwa mifrux mal-15-il pajjiż membru.

M'hemmx pajjiż li jista' jiftaħar li hu speċjali għax m'għandux qgħad, b'danakollu wieħed jinnota li fin-naħa ta' l-Ewropa l-figuri tal-qgħad huma ogħla ħafna minn dawk li qegħdin fin-naħa ta' fuq.

Jiena naħseb li din m'hijiex kumbinazzjoni, imma hija dovuta għall-fatt li l-pajjiżi t'isfel ta' l-Ewropa qegħdin ikunu meqjusa b'mod differenti minn dawk tan-naħa ta' fuq ta' l-istess kontinent.

Jekk nagħtu ħarsa lejn il-qgħad kif inhu maqsum fil-persuni ta' taħt il-30 sena naraw li f'pajjiżna dawn ilħaqqu madwar 2,500, kważi l-40% tal-persuni li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol.

Issa fin-naħa t'isfel tal-Mediterran insibu large scale youth unemployment, fejn reġjun bħall-Calabria għandu madwar 62% taż-żgħażagħ li huma mingħajr xogħol.

Jekk nieħdu paġna 153 fejn hemm il-parti dedikata għall-Industrial Relations Act, naraw li din tgħid li bħalissa f'Malta - u se nikkwota -:

"There also exists an extensive range of secondary labour legislation in the form of national standard orders and wage regulations orders, including the part-time employment national standards order, 1996.

The above mentioned legislation framework provides partial compliance with the existing EU labour legislations"

Imbagħad jissemmew numru ta' council directives fosthom, il-Council Directive 93/04 li tittratta ċerti ħinijiet tax-xogħol.

Meta fittixt xi tgħid din id-direttiva sibt li ħaddiema li jkunu msieħba fl-Unjoni ma jistgħux jaħdmu iktar minn 13-il siegħa kuljum, li jfisser mhux iktar minn 48 siegħa fil-ġimgħa.

B'hekk il-ħaddiema Maltin - kemm-il darba nissieħbu fl-Unjoni - ma jkunux jistgħu jaħdmu iktar minn tmien sigħat f'part-time job jew overtime.

Mela tajjeb li nkunu nafu l-affarijiet sew u mhux naqbdu u nimplimentaw ċerti direttivi bla ma naraw eżattament kif dawn se jolqtu lill-poplu tagħna.

Sabiex nikkonkludi, għax jidher li l-ħin tiegħi skada wkoll, nixtieq ngħid li minkejja l-propaganda kbira li għaddejja mill-gvern u minn min qed jimbotta d-dħul ta' Malta fl-Unjoni, l-oppożizzjoni Laburista tibqa' tinsisti li sħubija sħiħa m'hijiex l-aħjar triq.

Dan ilna ngħiduh.

Aħna m'għandna xejn kontra l-Ewropa, anzi rridu l-aħjar relazzjoni magħha fl- aħjar interess tal-poplu tagħna u fl-aħjar interess ta' pajjiżna.

Aħna rridu nibqgħu pajjiż ħieles u sovran kif konna f'dawn l-aħħar snin mingħajr indħil barrani.

Għaddejna biżżejjed żmien maħkuma mill-barranin u ma rridux li ta' warajna jerġgħu jgħaddu minn dak li għaddew missierijietna.

Għalhekk, aħna konvinti u se nibqgħu nisħqu li l-aħjar triq għal pajjiżna hi t-triq tal-Partit Laburista li aħna nagħmlu minn pajjiżna Svizzera fil- Mediterran.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Ministru Francis Zammit Dimech, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal- Kamra għal għada l-Erbgħa, 4 ta' Ottubru, 2000 fid-9.00 a.m. b'din l- aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Mozzjoni dwar il-Programm Nazzjonali għall-Adozzjoni ta' l-Acquis - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anġlu) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Konservazzjoni u l-Amministrazzjoni tas-Sajd - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Komunikazzjonijiet u Transazzjonijiet Elettroniċi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Mr Speaker, f'dan l-ewwel aġġornament tiegħi wara r-recess tas-sajf irrid nirriferi għal diversi problemi li qajmu diversi kostitwenti tiegħi.

Nibda biex nirriferi għall-ħarġa ta' "in- nazzjon" tat-Tnejn, 28 ta' Awissu, fejn korrispondent mill-Belt kiteb dwar problema ta' abitazzjoni perikoluża.

Dan il-korrispondent, li jien inzertajt nafu, kellimni u xtaq li nqajjem dan il-każ proprju għaliex jista' jwassal biex tirrepeti ruħha t-trġedja li ġrat fil-Furjana s-sena l- oħra fejn persuna tilfet ħajjitha.

Nixtieq nikkwota minn din l-ittra li dehret f'"in-nazzjon'':

"Jiena u l-familja tiegħi, flimkien ma' erba' familji oħrajn, ngħixu f'kerrejja fil-Belt li qegħda fi stat ħażin ħafna tant li hi kkundannata u anke għandna ċertifikat tal-perit dwar dan.

Is-sid tal- kerrejja kien informat b'dan kollu u aċċetta li jibda jwettaq xi xogħlijiet ta' tiswija urġenti, tant li madwar xahar ilu ntbagħtu xi ħaddiema u bdew jagħmlu xogħlijiet ta' tiswija.

Il-problema hi li dawn ġew biss darbtejn jew tliet darbiet u kienu jiġu biss darba fil-ġimgħa.

Issa ilhom ġimgħat ma jiġu u għalhekk aħna, flimkien mal-familji l-oħra li jgħixu f'dik il-kerrejja, għadna ngħixu f'periklu kontinwa minħabba l-istat ħażin tal-kerrejja.

Il-kerrejja, fost l-oħrajn, għandha soqfa fi stat perikoluż, turġien fi stat ħażin u perikolużi u affarijiet oħrajn.

Nixtieq inkun naf xi drittijiet għandna aħna l-familji li qed ngħixu f'dan l-istat u x'nistgħu nagħmlu fis-sitwazzjoni li ninsabu fiha."

L-espert ta' "in-nazzjon" wieġeb fid-dettall dwar kif il-liġi tipproteġi lill-inkwilini li jgħixu f'bini tal-privat u qal li meta jkun hemm periklu serju, huma jistgħu jirrikorru lejn il-liġi sabiex ma jħallux dan il- periklu jkun ta' dannu għalihom.

Irrid ngħid li huwa importanti li hawnhekk il-gvern jerfa' wkoll ir- responsabbilta', Speċjalment fin-naħat tal-Belt, tal-Furjana, fil-Pieta' u l-Hamrun, u anke f'partijiet antiki bħall-Kottonera, sfortunatament din il-problema hi rikorrenti u fl-opinjoni tiegħi l-gvern irid jara kif is-sid jerfa' ir-responsabbiltajiet tiegħu u jneħħi l-periklu imminenti li jkun hemm fir-residenzi li jikri.

Din l-ittra dehret fil-gazzetta fit-28 ta' Awissu u l-persuni konċernati - u nista' ngħid bla tlaqliq li dawn joqogħdu f'247, Triq San Pawl, il-Belt - jafu li ġejja x-xitwa u l-maltemp u għaldaqstant hemm għandhom ċerta għaġġla biex jitlesta x-xogħol.

Huwa veru li l-liġi tagħti soluzzjoni lil nies bħal dawn, imma peress li hemm l-element ta' l-urġenza, jiena nemmen li l-gvern irid jara kif joħloq struttura biex ikun jista' jidħol f'każijiet bħal dawn.

Jiena nista' ngħid li l-persuni konċernati f'dan il- każ m'għandhomx applikazzjoni għal akkomodazzjoni alternattiva għaliex jixtiequ jibqgħu joqogħdu hemm għal diversi raġunijiet, fosthom li draw dak l-ambjent u li jekk jidħlu f'appartamenti ġodda l-kera tkun aktar għolja.

Mr. Speaker, jiena nemmen li minkejja li l-liġi fit-teorija tipproteġi lill-inkwilin, fil-prattika dan m'huwiex iseħħ u allura jiena nappella lill- gvern biex f'każi bħal dawn, fejn għandek bini tal-privat fi stat perikoluż iċċertifikat minn perit b'periklu imminenti, jeħtieġ li l-gvern ikollu mezz kif jinsisti mas-sid sabiex din il-ħsara tiġi rranġata anke fi ftehim ma' l- inkwilini.

Irrid ukoll nirriferi għal ittra li rċevejt proprju ftit tal-ġranet ilu minn kostitwenta mill-Furjana.

Din l-ittra tgħid hekk:

"Issa li s-sejħa għat-tenders għall-installazzjoni tal-lifts ġiet ippubblikata fil-Gazzetta tal-Gvern fit-8 ta' Awissu, nittama li malli jintgħażel il-kuntrattur jinbeda x-xogħol bla dewmien.

Nittama li int tagħmel minn kollox biex ma jkunx hemm dewmien għax minħabba ċ- ċirkostanzi partikolari tagħna - l-ewwel wieħed ħija, li minn mindu waqa' nitwerwer narah nieżel u tiela' t-taraġ - kuljum jgħodd."

Mr Speaker, il-punt huwa dan.

Il-gvern preżenti, kif wiegħed anke fil- programm elettorali, permezz ta' l-awtorita' tad-djar ħareġ bl-iskema li permezz tagħha jiġu installati lifts fl-appartamenti tal-gvern.

Din l- iskema kienet se tibda' fil-Belt, fil-Furjana u fil-Kottonera.

Eventwalment l-awtorita' tad-djar estendiet din l-iskema għall-blokki kollha tal-gvern madwar Malta u Għawdex, fejn jgħixu persuni li għandhom problemi ta' mobilita' u dan fil-fatt kien seħħ fl-okkażjoni tal-ġimgħa għall-persuni b'diżabilita' li saret fis-sena 1999.

Din hija policy realistika u meħtieġa proprju l-aktar għal dawn l-inħawi, imma anke fil- bqija tal-gżejjer Maltin għandek postijiet mimlijin taraġ li fihom jabitaw persuni anzjani jew b'diżabilita'.

Jiena rrid ngħid li għamilt diversi interventi f'dan il-parlament dwar din il-kwestjoni, sew f'aġġornamenti bħal dan kif ukoll f'mistoqsijiet parlamentari u anke f'mistoqsijiet supplimentari waqt il-question time.

Jekk wieħed jara ftit l-aħħar mistoqsijiet parlamentari li saru dwar dan is- suġġett isib li minn Ġunju 'l hawn fost il-membri parlamentari kollha saru erba' mistoqsijiet parlamentari dwar dan is-suġġett, waħda mill-Onor.

Joseph Sammut li huwa l-ispokesman ta' l-oppożizzjoni dwar id-djar, u tlieta minni stess.

Il-mistoqsija ta' l-Onor.

Sammut li saret fil-15 ta' Ġunju kienet tgħid:

"Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'possibbiltajiet hemm għall-iskema 5, u cioe' li l-installazzjoniji tal-lifts fi proprjeta' tal-gvern tiġi estiża għal lokalitajiet oħra f'Malta u Għawdex li wkoll ibatu minn turġien.

Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm applikazzjonijiet ġodda għall- perijodu ta' bejn Ottubru, 1999 u Ġunju 2000 u jgħid f'liema lokalitajiet, kemm ġew milqugħa u kemm ġew rifjutati?"

Fil-fatt il-Viċi Prim Ministru wieġeb fil-21 ta' Ġunju, fl-okkażjoni tal- ġimgħa għall-persuni b'diżabilta' li l-awtorita' estendiet din l-iskema għall-blokki kollha tal-gvern madwar Malta u Għawdex fejn jgħixu persuni li għandhom problema ta' mobilita'.

Bejn l-1 ta' Ottubru 1999 u Ġunju 2000 l- awtorita' tad-djar irċeviet b'kollox irċeviet 16-il applikazzjoni, tnejn mill-Furjana, waħda minn Ħal-Lija, tnejn minn tal-Pieta', tnejn minn Ħal Qormi, waħda minn San Ġiljan, waħda minn Ħal Tarxien, erba' minn Ta' Xbiex u tlieta mill-Belt.

Il-Viċi Prim Ministru qal ukoll li sal-lum l-awtorita' tad-djar issottomettiet sitt applikazzjonijiet ma' l-awtorita' ta' l- ippjanar.

Dawn jinsabu erba' fil-Furjana u tnejn fil-Pieta' u li fi żmien qasir kienet se tinħareġ sejħa pubblika għal offerti għal dawn ix- xogħlijiet, barra milli kienu se jiġu sottomessi aktar applikazzjonijiet għall-installazzjoni tal-lifts ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Il-Viċi Prim Ministru qal ukoll li fejn ikun possibbli tiġi nstallata s-sistema tal-lift dan se jsir.

Nerġa' ngħid, l-aktar biex meta jirrapportaw il-media ma jikkwotawnix ħażin, li s-16-il applikazzjoni li rriferejt għalihom saru biss bejn l-1 ta' Ottubru 1999 u Ġunju ta' l-2000.

Ta' min igħid li kienet diġa' ħarġet sejħa għal applikazzjonijiet qabel u din fil-fatt kienet għalqet; imbagħad reġgħet infetħet u għalqet qabel Ottubru, imma mbagħad reġgħet infetħet u tħalliet miftuħa.

Li rrid ngħid hawnhekk huwa li meta l-Viċi Prim Ministru f'Ġunju wiegħed li ftit ġranet oħra li tinħareġ sejħa pubblika għal offerti għal dawn ix-xogħliijet, fil-fatt dan seħħ, għax f'paġna 6065 tal-Gazzetta tal-Gvern tat-8 ta' Awissu, wieħed isib dettalji dwar il-ħruġ ta' din l- offerta u li dawn jistgħu jinġabru mill-awtorita' tad-djar, il-Furjana, wara li jitħallas dritt ta' Lm10 għal kull kopja.

Dan qed ngħidu biex nuri li l-affarijiet bdew mexjin u hawnhekk għandna sejħa għal offerti fil- Gazzetta tal-Gvern għal dawn ix-xogħlijiet u għandna wkoll applikazzjonijiet quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar sabiex erba' postijiet il-Furjana u tnejn tal-Pieta' jkollhom lift installat.

Mr Speaker, tul dawn l-aħħar ġimgħat jiena għamilt żewġ mistoqsijiet parlamentari rigward l-istallazzjoni ta' dawn il-lifts.

Dwar blokk fil- Furjana u t-tweġiba tal-Viċi Prim Ministru kienet:

"Prima facie jidher li s-sistema tal-lifts se tiġi nstallata",

filwaqt li dwar blokk ieħor fil-Belt - hawn qegħdin nitkellmu dwar blocks fejn hemm persuni b'diżabilita' jew anzjani fis-sulari ta' fuq - irriżulta li f'dan il-blokk - biex inkun eżatt Nru. 25, Triq il-Punent, il-Belt - il- Viċi Prim Ministru wieġeb li saret spezzjoni u rriżulta li t-tromba hija tant ristretta li ma jistax jiġi nstallat lift u li m'huwiex possibbli li jsir lift minn barra.

Mr. Speaker, qed insemmi dawn il-każi għax huwa tajjeb li n-nies jifhmu li mhux se jkun possibbli li l-lift jiġi nstallat f'kull blokk tal-gvern jew f'kull blokk fejn hemm persuni b'diżabilta', l- aktar minħabba li fihom ikun hemm restrizzjonijiet strutturali.

Irrid ngħid ukoll li fl-14 ta' Ġunju għamilt mistoqsija parlamentari lill- Viċi Prim Ministru li kienet tgħid hekk:

"Peress li l-iskema dwar l-installazzjoni tal-lifts fl-appartamenti tal-gvern fil-Kottonera, il-Belt u l-Furjana damet ma ġiet fis-seħħ, tista' l-awtorita' tad-djar tagħti prijorita' lil-appartamenti fejn hemm:

1. anzjani ta' l-fuq minn 80 sena fis-sulari ta' fuq, u

2.każi ta' persuni b'diffikultajiet serji ta' mobilita',

billi x-xogħlijiet jinbdew fihom u mbagħad jitkomplew f'postijiet oħrajn?"

Il-Viċi Prim Ministru fid-19 ta' Ġunju kien wieġeb hekk:

"L-awtorita' tad-djar qed tipprepara l-pjanti neċessarji ta' dawk il- blokki kollha fejn jista' jiġi nstallat lift f'dawn il-lokalitajiet.

Kif dawn jiġu ffinalizzati jsiru l-applikazzjonijiet neċessarji ma' l- awtorita' ta' l-ippjanar.

S'issa l-awtorita' tad-djar diġa' ssottomettiet applikazzjonijiet għal postijiet fil-Furjana u Tal- Pieta' kif diġa' semmejt.

Meta jinħareġ il-permess f'dan l-istadju mill-awtorita' ta' l-ippjanar, l-awtorita' tad-djar se timxi skond il- kondizzjonijiet ta' l-iskema għall-installar ta' lifts u se tingħata l- ewwel preferenza lil dawk il-blokki, entraturi fejn ikun hemm xi persuna b'diżabilita' u jkollha problemi ta' mobilita'."

Mr. Speaker, dħalt f'dan id-dettall għaliex nerġa' nsostni li din il- policy tal-gvern, li kienet imwegħda fil-programm elettorali sew fl- elezzjoni ta' l-1996 - u ovvjament il-Partit Nazzjonalista ma kienx fil- gvern u ma setax iwettaqha - u anke fil-programm elettorali għall-elezzjoni li għaddiet, hija policy importanti ħafna imma hija wkoll policy mgħaġġla.

Dawn huma xogħlijiet li jirrikjedu ċerta għaġġla u allura jiena nappella lill-awtorita' ta' l-ippjanar biex każi bħal dawn tgħaġġilhom aktar minn każi li forsi m'humiex daqshekk urġenti.

Hawnhekk mhux qed nirriferi għall- każi bħal proġetti ta' natura kummerċjali jew li jistgħu jimpjegaw tant nies, imma qed nirriferi għal każi ta' nies li qed jgħixu fis-sulari ta' fuq u li minħabba f'hekk ma jistgħux joħorġu mid-dar.

Jiena nista' ngħid li l-flus li ġew budgeted din is-sena se jerġgħu jiġu budgeted għas-sena d- dieħla.

Fil-fatt se jiġu budgeted aktar flus biex din il-wegħda ssir verament realta' u tgħin lil tant nies li għandhom dawn id-diffikultajiet kif spjegajt.

Irrid nirriferi wkoll għar-rapport li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra l- bieraħ, "Dust deposition monitoring in Malta, December 1999 - July 2000", rapport minn Brian Stacey għall-ministeru għall-ambjent li ġie ppublikat ix- xahar li għadda.

Ovvjament dan ir-rapport ġie kkummissjonat proprju l- għaliex fil-lokalta' tal-Fgura rriżulta li kien hemm dan it-trab iswed li kien qiegħed allura jikkawża inkonvenjent tremend.

Mill-konklużjonijiet ta' dan ir-rapport jirriżulta u nikkwota:

"Particulates of this size will not be supported in the atmosphere for any great length of time suggesting that they were deposited by a local source, probably within three kilometres of the site.

Examination of the dust samples under an electron-microscope showed that a proportion of the Fgura dust consisted of molten spherical particles, similar in appearance to fly ash, commonly emitted from power stations."

Mr Speaker, dan ir-rapport qed jirriferi għall-power station tal-Marsa u allura jiena nerġa' ninsisti, kif ili nagħmel kemm ili f'dan il-parlament, sabiex wieħed isib il-mezz kif ikomplu jsiru x-xogħlijiet sabiex wieħed inaqqas il-pollution mill-power station tal-Marsa.

Naf li diġa' saru ħafna sforzi.

Wieħed irid isemmi l-bidla minn combustion permezz tal-faħam għal combustion permezz taż-żejt u dan bla dubju għen ħafna sabiex tonqos il- pollution mill-power station tal-Marsa.

Nafu wkoll kif imbagħad ġew introdotti sistemi sabiex il-combustion taż-żejt tipproduċi inqas minn dan il-fly ash li qed insemmu.

Nafu wkoll li l-gvern qiegħed jikkonsidra li juża żejt b'inqas sulphur content, iżda dan m'huwiex biżżejjed.

Dawn il- pollutants qegħdin jaslu l-Fgura, aħseb u ara x'inhu jiġri lir-residenti tal-Marsa, lir-residenti tal-Ħamrun, fejn noqgħod jien, u lir-residenti ta' Tal-Pieta' fejn ukoll hemm il-problema tal-ġeneratur ta' l-isptar San Luqa.

Mr. Speaker, jiena nerġa' nfakkar lill-ministru tas-saħħa li kienet saret il-wegħda li minn ġeneratur ngħaddu għal sistema ta' microwave biex jiġi eliminat l-iskart ta' l-isptar.

Dan huwa importanti ħafna l-għaliex flimkien ma' dawn iż-żewġ sorsi ta' pollution, għandna wkoll volum qawwi ta' traffiku li ovvjament ikompli jagħmel jħammeġ l-arja b'mod allarmanti.

Proprju f'din il-Kamra għadna kif għaddejna l-liġi dwar l-awtorita' tar- riżorsi, awtorita' li fost l-oħrajn tipprovdi sabiex ikun hemm liberalizzazzjoni fil-qasam tal-provvista ta' l-enerġija, u din għandha tgħin sabiex sa fl-aħħar f'pajjiżna tiġi introdotta s-sistema tas-solar energy, proposta li kienet fil-programm elettorali Nazzjonalista għall- elezzjoni li għaddiet.

B'din is-sistema wieħed ikun jista' qabel xejn inaqqas il-pollution għaliex jintuża inqas żejt anke fil-power station ta' Delimara.

Aktar minn hekk diġa' ġie studjat u diġa' huwa kkonferma li jekk is-solar energy jsir aktar popolari, allura l-power station tal-Marsa tkun tista' anke tingħalaq darba għal dejjem.

Dan barra li l-konsumaturi jkunu jistgħu jibbenefikaw mill-fatt li l-kontijiet tad-dawl ma jibqgħux daqshekk għoljin.

Wara kollox anke l-acquis communautaire ta' l-Unjoni Ewropea għandu jixprunana sabiex għal dak il jirrigwarda l-ambjent ikollna arja inqas polluted, arja li ma tagħmilx deni lil saħħitna.

Mr Speaker, biex nagħlaq irrid nirriferi għal fatt ieħor.

Dan is-sajf kont mistieden minn persuna fil-caravan site ta' Baħar iċ- Ċaqgħaq u rrid ngħid li impressjonajt ruħi kif dawn in-nies jgħaddu tliet xhur, erba' xhur, ħames xhur f'caravan u tant jieħdu pjaċir.

Issa forsi ħafna minna hawnhekk, bħal tant nies oħra, insiefru fis-sajf u ngawdu minn faċilitajiet ta' ċertu livell, imma huwa importanti li niftakru li hawn persuni li bid-dħul tagħhom ma jaffordjawx dan it-tip ta' divertiment.

Huwa importanti li jittejjeb dan il-post f'Baħar iċ-Ċagħaq fejn għandek diversi caravans.

Naf li fis-snin li għaddew ġew installati xi cables, imma huwa importanti li nimxu pass 'il quddiem u anke jsir substation tad-dawl hemmhekk.

Naf li kien hemm ukoll pjani sabiex ikun hemm showers u toilets ovvjament ta' livell sodisfaċenti.

Fi żmien l-amministrazzjoni l-oħra, fl- għaġġla ta' qabel l-elezzjoni, kien ukoll sar it-tarmac f'partijiet minn dan is-site.

Dan ix-xogħol sar bl-għaġġla u tajjeb li wieħed jara jistax jitkompla b'mod aktar irfinat.

Fl-aħħar mill-aħħar tajjeb li jkun hemm bord li jiġi maħtur għal dan il- caravan site sabiex il-gvern ikollu wkoll forma ta' introjtu minn min juża l-art tiegħu sabiex jiggarantixxi li ħadd ma jibqa' lura anke fejn jirrigwarda d-divertiment.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, l-Erbgħa, 4 ta' Ottubru fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MALTACOM - KONSULENZI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Apparti mill-Lm10,000 li għedt li s-Sur Tony Debono qed jieħu bħala konsulenza mill-Maltacom, hu qed jieħu xi ħlas ta' konsulenza għal xi xogħol ieħor imqabbad miċ-chairman?

Kemm qed jitħallas bħala viċi chairman tal-Maltapost?

Għandu xi konsulenzi ma' xi korporazzjonijiet parastatali oħrajn li jaqgħu taħtek?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-tweġiba għall-ewwel parti tal-mistoqsija hija fin-negattiv.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija ninforma l-Onor.

Interpellant li l- persuna msemmija ma għadhiex tokkupa l-kariga ta' deputat chairman tal- Maltapost.

EDUKAZZJONI - LOGĦOB OLIMPIKU - DELEGAZZJONI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Minn min kienet komposta d-delegazzjoni ministerjali li marret għal-logħob olimpiku?

Kemm swiet b'kollox din il-mawra?

Liema kienu dawk il-ministri barranin li magħhom saru laqgħat/taħdidiet formali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Għall-ewwel parti tal-mistoqsija nirriferi lill-Onor Membru għat-tweġibiet li tajt għal mistoqsijiet parlamentari numri 19137 u 19140.

Informat li matul iż-żjara tiegħu f'Sydney, is-Segretarju Parlamentari ltaqa' mal-ministru federali ta' l-isport u turiżmu, l-Onor.

Jackie Kelly, mal-ministru ta' l-edukazzjoni ta' l-Istat ta' New South Wales l-Onor.

John Aquilina u mal-ministru fedrali ta' l-edukazzjoni, taħriġ u żgħażagħ l- Onor. David Kemp.

Barra minn hekk, is-Segretarju Parlamentari kellu diversi laqgħat informali oħra, fosthom mal-ministri ta' l-isport ta' diversi stati Awstraljani oħra u ta' pajjiżi oħrajn, fosthom mal-ministri tal-Bulgarija, Greċja, Belarussja, Kummissjoni Ewropea u Northern Territory.

ST JAMES CAVALIER - NEFQA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm nefaq b'kollox s'issa l-gvern fuq il-proġett ta' St James Cavalier bħala ċentru għal kreattivita?

ONOR.

LOUIS GALEA: F'dan l-istadju l-Onor.

Membru għandu jirriferi l- mistoqsija lill-ministru għall-ambjent.

COMMUNICATIONS AUTHORITY - IMPJEGAT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-pakkett, inklużi fringe benefits, li s-Sur Joseph Tabone se jieħu bħala chairman tal- communications authority?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-awtorita' ta' Malta dwar il- komunikazzjoni għadha ma ġietx maħtura, u għalhekk is-Sur Joseph Tabone għadu ma ngħatax ħatra formali bħala chairman ta' din l-awtorita'.

Minħabba f'hekk il-pakkett li qed jitlob informazzjoni dwaru l-Onor.

Membru għadu ma ġiex iffissat.

Għalissa huwa ġie maħtur b'mod temporanju biex jaqdi d-dmirijiet ta' designate chairman kif ukoll dawk ta' chief executive officer.

TOROQ - FTUĦ TA' TRIQ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li ssir it- triq maqlugħa li hemm ħdejn l-iskola sekondarja tal-bniet Maria Goretti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li x-xogħol fiz-zona ta' l-iskola qed isir ma' xogħol ieħor li qed isir fl-akwati f'Ħal Tarxien.

Ix-xogħol fit- triq ta' l-iskola proprja ser jitħalla għall-aħħar peress li ser isir xogħol fuq l-estensjoni ta' l-iskola.

SKEJJEL - TFAL B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm tfal b'diżabilita' li qed jistennew jibdew l-iskola primarja għax għadhom ma ngħatawx l-għajnuna rikkmandata mill-istatementing board?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma hemmx tfal b'diżabilita fl-iskejjel primarji li qed jistennew li jibdew l-iskola primarja.

SKEJJEL - MARIA TEREŻA NUZZO

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li studenti bniet li jmorru fl- iskola Maria Tereża Nuzzo u jgħixu, per eżempju, il-Mellieħa u Tas-Sliema u f'lokalitajiet oħra, flok jitwasslu l-iskola b'mini van għalihom qed jitwasslu f'karozza privata, flimkien mas-subien, b'perikli ċari għalihom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-uffiċjal inkarigat mit-trasport assenja coach għall-bniet ta' Tas-Sliema li jmorru l-iskola Teresa Nuzzo.

Din il- coach hija għall-bniet biss.

Qed isiru l-arranġamenti sabiex jinstab mini van biex iwassal l-istudenti bniet mill-Mellieħa sa l-iskola.

Wara nofsinhar dawn il-bniet diġaż huma pprovduti b'mini van li twassal lilhom biss mill-iskola sal-Mellieħa.

SKEJJEL - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm skejjel primarji u sekondarji li fil-bidu tas-sena skolastika xorta kien għad fadal ix-xogħol għaddej fuqhom, meta t- tfal u l-għalliema daħlu għal sena skolastika ġdida?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ix-xogħlijiet kapitali ma jsirux fis-sajf biss iżda jibqgħu għaddejjin tul is-sena kollha.

Hemm tmien skejjel li fihom għaddej ix-xogħol kapitali u ta' bini.

Id-diviżjoni tieħu ħsieb li xogħol li ma jfixkilx it-tagħlim u li ma jkunx ta' periklu għall-istudenti jibqa' għaddej fl-interess ta' l-iskola konċernata.

GĦAJNUNA SOĊJALI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex l-anzjana li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament għadha ma rċevitx l-għajnuna supplimentari?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-persuna ndikata mill-Onor.

Interpellant ġiet infurmata biċ-ċirkostanzi tal-każ tagħha mid-dipartiment tas-sigurta' soċjali.

ANZJANI - BORMLA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk jafx li fid-dar ta' l-anzjani ta' Bormla hemm 9 residenti u żewġ securities li jaħdmu hemm li għandhom virus fl-istonku li hemm possibilita' minn kontaminazzjoni mill- ikel tar-residenza?

Jista' l-Ministru jgħid min hi l-persuna/i li jsajru l-ikel tad-dar ta' Bormla?

Qatt saret inspection fuq il-kċina?

Jekk iva, meta u x'kien ir- riżultat?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li preżentament m'hemm ebda resident jew security officer fid-dar ta' l-anzjani ta' Bormla li qed isofri minn xi virus fl-sitonku.

Ninsab infurmat ukoll li fis-26 u fis-27 ta' Settembru kien hemm xi residenti li kienu qed isofru minn dan is- sintomu iżda, skond it-tobba li rawhom, dan ma kienx kawżat minn xi kontaminazzjoni ta' l-ikel iżda minn virus komuni għal dawn iż-żminijiet tas-sena.

Li kieku kien hemm kontaminazzjoni mill-ikel tar-residenza, wieħed kien jistenna li numru ħafna akbar ta' residenti jsofru minn dawn is- sintomi u li dawn is-sintomi jkunu iktar gravi.

Ninsab infurmat li t-tisjir f'din id-dar isir minn impjegati tal- healthcare services ltd, il-kumpannija privata li tmexxi l-istess dar.

Il- kċina tiġi spezzjonata regolarment mit-taqsima ta' l-institutional food hygiene tad-dipartiment tas-saħħa pubblika.

L-aħħar li ġiet spezzjonata kien f'Ġunju 2000, u r-riżultat kien wieħed sodisfaċenti.

ENEMALTA - MALTA ELECTRICITY BOARD

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li l-ħaddiema ta' dik li kienet il-Malta Electricity Board, u li llum huma mpjegati mal-Korporazzjoni Enemalta, f'April 1970 ġew imwegħda li tfasslet skema ta' pensjoni għalihom permezz tal-ħarġa ta' memo nru.

344 - kopja qed tintbagħat separatament - peress li minkejja li għaddew 30 sena din il-wegħda ma ġietx imwettqa' u kull impjegat ta' dan il- bord li jispiċċa mix-xogħol sofra u qiegħed isofri inġustizzja finanzjarja.

Peress li għandi informazzjoni li l-partit fil-gvern qabel l-elezzjonijiet ta' l-1996 u l-1998 kien wegħdhom li kellu jirrimedja din l-inġustizzja; jista' l-Ministru jgħid fiex waslu wara sentejn fil-gvern, il-proċeduri sabiex dawn il-ħaddiema ta' l-ex-Malta Electricity Board jingħata dak li ġie mwiegħed lilhom u għalhekk dritt tagħhom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

KUNSILLI LOKALI - ILMENTI

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Id-dipartiment tal-kunsilli lokali jirċievi lmenti mill-pubbliku dwar xi irregolaritajiet, partikolarment mil-lat ta' sinjali tat-traffiku, eċċ?

F'eventwalita' bħal din, x'passi jieħu d-dipartiment?

Il-kunsilli jirrispondu u jpoġġu fil-prattika r-rakkmandazzjonijiet tad-dipartiment?

ONOR.

AUSTIN GATT: Għalkemm l-ilmenti fuq il-funzjonijiet tal-kunsilli lokali għandhom jiġu ndirizzati lill-kunsill tal-lokalita' konċernata, ikun hemm każi fejn l-ilment jintbagħat id-dipartiment tal-kunsilli lokali.

F'dan il-każ id-dipartiment jiġbed l-attenzjoni tal-kunsilli lokali biex l-ilment jiġi pproċessat u kkunsidrat skond ir-regolamenti tal-kunsilli lokali dwar l-ilmenti.

Ma jirriżultax li hemm xi lmenti li ma ġewx ikkunsidrati mill-kunsilli lokali.

TOROQ - TISWIJIET

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hemm ħsieb li jsiru dawn it- toroq f'Ħaż-Żabbar; toroq li ilhom mibnja bis-servizzi kollha diversi snin: (a) Triq ir-Redentur; (b) Triq Spadaro; (ċ) Triq iċ-Ċulqana; (d) Triq it- Tut; (e) Triq Ġużeppi Agius Muscat; u (f) Triq Sant'Antnin?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li fil-preżent id-dipartiment qiegħed jieħu passi biex Triq ir-Redentur fejn għadha mhix miftuħa, tinfetaħ.

It-toroq l-oħra ndikati mill-Onor.

Interpellant huma kollha asfaltati, għalhekk xogħol ta' resurfacing fihom irid isir mill-kunsill.

Dwar dawn ix- xogħlijiet ta' l-aħħar, l-Onor.

Inrterpellant hu mitlub jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru kkonċernat għal aktar informazzjoni.

ILMA TAT-TISQIJA

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinvestiga għaliex l-ilma tat-tisqija qed jitħalla jinħela fit-triq ta' Wied il-Għajn (il-qadima) bejn Ħaż-Żabbar u l- lokalita' ta' Wied il-Għajn?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Is-sistema tad-distribuzzjoni fil-kanali ma tippermettix illi twaqqaf l-ilma mill-ġibjun appena jingħalaq is-sluice prinċipali.

Biex tissolva din il-problema d-dipartiment ta' l-agrikoltura u ta' l- ambjent għamlu xogħlijiet ta' shutters tal-ħadid sabiex l-ilma tal katusi prinċipali jiġi kkontrollat u b'hekk ma jispiċċax fit-triq imsemmija.

Barra minn dan, qiegħdin nippjanaw illi ssir katusa li taqsam it-triq sabiex jekk ikun hemm ilma żejjed dan jiġi ddevjat għal wied viċin.

ŻABBAR - TRIQ IL-VITTORJA - VULTAĠĠ BAXX

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'qed isir biex tittaffa l-problema tal-vultaġġ baxx f'Ħaż-Żabbar, partikolarment fi Triq il-Vittorja?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL - SKOLA GILOROMU CASSAR

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta l-ħaddiema ta' l-iskola Giloromu Cassar se jitħallsu għall-overtime li għamlu fil-Malta centre for restoration, li sar bejn it-2 ta' Jannar u t-3 ta' Mejju, 2000?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ser nara x'hemm bżonn isir.

ŻABBAR - TOROQ

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se ssir Triq Ġużeppi Micallef u Misraħ Alofju Wignacourt u Triq il-Għasel f'Ħaż-Żabbar?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-dipartiment tat-toroq, flimkien mal-kunsilli lokali, qed jipprepara programm għal asfaltar ta' toroq simili ma' Malta kollha, u x-xogħol fil-lokal isir skond il-prijoritajiet li ser jirriżultaw minn dan il-programm.

MALTACOM - MOBILE TEXT PHONES

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Maltacom hux qed tipprovdi mobile text phone?

Jekk fl-affermattiv, x'inhi l-proċedura biex persuna b'diżabilita' ta' smiegħ, tista' tagħmel biex takkwista mobile text phone?

Jekk fin-negattiv, meta hemm il-ħsieb li l-Maltacom jew il-Go Mobile jdaħħlu l-mobile text phone f'Malta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jikkonferma jekk hemmx impjegati fid-dekasteru li hu responsabbli għalih li ntbagħtu d-dar, ma jattendux għax-xogħol għal diversi jiem u xorta waħda jitħallsu l-paga u jingħataw l-allowances kollha, inkluż il- ħlasijiet extra tal-ħdud?

Jekk fl-affermattiv, x'wassal li jittieħdu dawn il-passi, minflok ma jitħallew jidħlu għax-xogħol u jaħdmu f'post differenti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li ma jeżistu ebda impjegati fid- diviżjoni tas-saħħa li ntbagħtu d-dar, ma attendewx għax-xogħol għal diversi jiem u xorta waħda jitħallsu l-paga u jingħataw l-allowances kollha, inkluż il-ħlasijiet extra tal-ħdud.

Jekk l-Onor.

Interpellant jaf b'xi każ partikolari nitolbu jinfurmani.

KUMMISSJONI GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITA' - MOBILE TEXT PHONES

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk xi dipartiment, fid- dekasteru tiegħu jew il-kummissjoni nazzjonali għall-persuni b'diżabilita', jipprovdix mobile test phones għall-persuni b'nuqqas ta' smiegħ?

Jekk fl- affermattiv, x'proċedura trid tintuża biex wieħed japplika għal mobile text phone?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li d- dipartimenti fid-dikasteru tiegħi u l-kummissjoni nazzjonali għall-persuni b'diżabilita' ma jipprovdux mobile text phones għall-persuni b'nuqqas tas- smigħ.

SAĦĦA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema fid-dekasteru tiegħu li fl-aħħar sena kellhom il-fakulta' li jieħdu t-tfal tagħhom fuq il-post tax-xogħol li jaħdmu fih?

Jista' jgħid min huma dawn il-ħaddiema?

Jista' jgħid jekk il- ħaddiema l-oħra fid-dekasteru tas-saħħa hux se jingħataw l-istess opportunita'?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma kien hemm l-ebda ħaddiem li ngħata l-fakulta' li jieħu t-tfal tiegħu fuq il-post tax-xogħol.

Jekk l-Onor.

Membru jaf b'xi każ partikolari, nitolbu jinfurmani.

KIRKOP - ENVIRONMENTAL IMPACT ASSESSMENT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx environmental impact assessment dwar l- effetti fuq l-ambjent tar-raħal ta' Ħal-Kirkop fl-eventwalita' li tiftaħ il- fabbrika tal-multigas li qed tissemma għal din l-area?

Jekk sar, x'inhuma l-konklużjonijiet?

Jekk ma sarx, se jsir?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tagħmel din il-mistoqsija lill-ministru koncernat.

KIRKOP - HEALTH IMPACT ASSESSMENT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx health impact assessment dwar l-effetti fuq is-saħħa tal-komunita' Koppina fl-eventwalita' li tiftaħ il-fabbrika tal-multigas li qed tissemma għal din l-area?

Jekk sar, x'inhuma l- konklużjonijiet?

Jekk ma sarx, il-gvern se jagħmlu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob li l-mistoqsija tiġi riferuta lill-ministru responsabbli mill-awtorita' ta' l-ippjanar peress li tali assessments isiru, jekk ikunu mitluba, minn din l-awtorita'.

SLIEMA - UPGRADING

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li għalkemm f'ċerti aspetti kien maħsub li jintlaħqu l-parametri "Blue Flag" mhuwiex korrett li x-xogħol li sar jiġi deskritt bħala kollu konformi ma' l- istandards tal-blue flag kif fil-fatt ġie ironjament deskritt minn sezzjoni tal-media.

L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

Irrid ngħid li l-ammont ma jkoprix il-prezz tax-xogħol li sar mill-impjegati tal-gvern.

MAGĦTAB - TOROQ

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jieħu l-passi neċessarji b'mod urġenti ħalli ma tirrepitx ruħha s-sitwazzjoni tas-snin li għaddew fil-viċinanzi tal-Magħtab fejn it- toroq jimtlew bi tjun u trabijiet meta dan jibda jinxef, u li jwasslu san- Naxxar, Mosta, Salini u Baħar iċ-Cagħaq?

Billi kien hemm suġġeriment li t-tyres jitnaddfu bil-pressa ta' l-ilma qabel l-inġenji jitilqu Magħtab, skond suġġeriment li kont għamilt xhur ilu u li kien hemm il-wegħda fir-risposta parlamentari li kellu jinxtara l- apparat, jista' l-Ministru jgħid fiex wasal ix-xiri ta' dan l-apparat?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tajt struzzjonijiet biex jittieħdu l-passi neċċessarji ħalli jitnaqqas dan l-inkonvjent.

Il-proċess tas-sistema tal-ħasil tat-tyres għandu jibda hekk kif jitlesta xogħol ta' zvilupp tad-daħla ta dan is-sit fil-Magħtab.

NAXXAR - TRIQ L-INGILTERRA - SPRALLI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jieħu l-passi neċessarji ħalli jitneħħa l-konkos li ntefa' minn xi ndividwu responsabbli bi spralli fi Triq l-Ingilterra, Naxxar, ma' Triq il-Ġermanja, Naxxar?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress li l-funzjoni li għaliha qed jirriferi l-Onor.

Interpellant hi waħda minn dawk mgħoddija lill-kunsilli lokali, nissuġġerilu li jindirizza l-mistoqsija tiegħu direttament lill- kunsil lokali interessat.

REĠISTRAR TA' L-ARTIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Minħabba li r-risposta għal mistoqsija parlamentari nru.

19517 mhijiex ċara biżżejjed, jista' l-Ministru jgħid jekk permess ta' l-iskema ta' reġistrar ta' l-artijiet, art okkupata abbużivament kenitx se tiġi regolarizzata?

ONOR.

TONIO BORG: Kif diġa` spjegajt fit-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

19517, l-iskema tal-qbiela tagħti l-opportunita` lil dawk il-persuni li għal dawn l-aħħar sentejn kienu qed jokkupaw art tal-gvern għal skop agrikolu bla ebda titolu u bla ma jħallsu ebda kera tagħha, sabiex jirregolarizzaw il-pożizzjoni tagħhom.

L-iskema tispeċifika wkoll li tibqa` biss fil-prerogattiva assoluta tal-kummissarju ta' l-artijiet jekk jagħtix jew le xi konċessjoni fuq l-art lill-applikant.

Dan ovvjament wara li jkunu ġew ikkunsidrati ċ-ċirkostanzi kollha tal-każ.

WSC - SERVIZZ ĠDID

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari nru.

18915, jista' l-Ministru jgħid kemm kienu mitluba jħallsu l-applikanti għas- servizz ta' l-ilma fil-perijodu bejn Novembru 1997 - Settembru 1998?

Meta ddaħħlet is-sistema ta' standard charge ta' Lm70.00?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għall-aħħar parti tat-tweġiba li tajt għal mistoqsija nru.