MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 482 L-Erbgħa, 31 ta' Jannar, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 482

L-Erbgħa, 31 ta' Jannar, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.07 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 31 ta' Jannar, 2001

WERREJ

MINUTI 37

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 37

TQEGĦID TA' KARTI 42

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KONTROLL TAL-PESTIĊIDI (IT-TIENI QARI)

PESTICIDES CONTROL BILL (SECOND READING) 42

AĠĠORNAMENT 60

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 64

MINUTI

ll-Minuti tas-Seduta Nru. 481 li saret fil-31ta' Jannar, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SLIEMA - BERĠA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cushieri) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jieħu l-passi kollha meħtieġa biex is- servizz fil-berġa tas-saħħa tal-gvern f'Tas-Sliema jitjieb peress li qed jasluli ħafna lmenti mir-residenti, speċjalment fejn jirrigwarda t-tqassim tal-pilloli u l-viżti dwar il-pressjoni?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Id-dipartiment tal-kura primarja dejjem jieħu l-passi kollha meħtieġa sabiex is-servizz fil-bereġ tas-saħħa tal-gvern jkun l-aħjar li jista' jingħata bil-mezzi għad- dispożizzjoni tiegħu.

Dan jinkludi wkoll il-Berġa ta' Tas-Sliema.

Il-pilloli li jiġu mal-postal medicine section dejjem waslu fil-ħin u dejjem tqassmu kollha lil dawk li attendew għall-mediċini.

Xi kultant ikun hemm mediċini out of stock u għalhekk jista' jagħti l-każ li items bħal dawn ikunu nieqsa, iżda din hi l-eċċezzjoni u mhux ir-regola.

Rigward il-viżti tal-pressjoni, hija fid-diskrezzjoni tat-tabib kemm spiss il-pressjoni għandha tiġi ċċekkjata.

Il-pazjenti jingħataw card li fuqha jkun hemm record tal-viżti.

Sfortunatament ċerti nies jidhrilhom li għandhom jippruvaw il-pressjoni kull ġimgħa jew kull meta jfettlilhom.

Dan m'huwiex aktar aċċettabbli jekk ma jkunx hemm raġuni valida sanzjonata mit- tabib.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

George Vella, domanda supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, mhux pjaċir tiegħi nqum hawnhekk u nikkritika s-servizz tas-saħħa, imma kultant ma tistax ma tilmentax għal dak li jiġri madwarek.

Ladarba l-Ministru qed jitkellem fuq ix-xogħol li jsir fil-bereġ, ngħidlu li jaqbillu jdur dawra sew u jara x'inhu għaddej.

Jekk tabib iħoss li pazjent m'għandux għalfejn jiċċekkja l-pressjoni daqshekk spiss għandu jispjegalu u mhux jgħidlu li l-istrument li bih jiċċekkja għandu l-ħsara jew jivvinta xi skuża oħra.

Jien nemmen li għandna nġeddu l-fiduċja tal-poplu fil-kwalita' tas-servizz li noffru.

Allura d- domanda tiegħi hi din: Jeżistu xi guidelines dwar kif tabib f'berġa għandu jġib ruħu ma' pazjent?

Sur President, aħna nafu li meta pazjent imur għall-pilloli daqqa jitolbuh il-card, daqqa jitolbuh iċ-ċertifikat - ħalli jkunu jafu x'pilloli għandu bżonn, avolja kultant ikollhom il-card quddiemhom - u affarijiet bħal dawn.

Il-Ministru jaf għalxiex qed nirriferi.

Xbajna naraw anzjani ġejjin u sejrin qishom ballun tal-ping-pong minn berġa għal għand tabib privat!

Issa dawn naturalment ikunu marru fil-berġa biex jiffrankaw il-flus tal-viżta – għandhom kull dritt jagħmlu hekk – u m'huwiex sew li jkollhom imorru għand tabib privat għal kull ħaġa ta' xejn.

Jista' l-Ministru jieħu l-passi biex it-tobba li jattendu fil-polikliniċi jdaħħlu f'rashom li qabel xejn qegħdin hemm biex jagħtu servizz u jkunu jafu x'għandhom jagħmlu?

Għax dawn jagħtu l-impressjoni li donnhom qed jagħmlu xi pjaċir lill-pazjent.

Jien mhux se nidħol fil-mertu jekk għandhomx jiċċekkjaw il-pressjoni jew le, imma li joqogħdu jibagħtu lill- pazjent minn post għal ieħor m'huwiex sew.

MR SPEAKER Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Għalkemm m'hemmx guidelines speċifiċi, nemmen li tibqa' r-responsabbilta' u l-etika tal-professjoni li trid tidderieġi lit- tobba.

Fil-każ taċ-ċertifikati jeżistu guidelines.

L-ewwelnett jintalab ċertifikat minn tabib privat meta jkunu qed jiġu preskritti pilloli psikotropiċi.

Ħafna drabi t-tabib jintalab li jimla' riċetta u peress li dan ma jkunx jaf lill-pazjent, jista' jkun li iħossu ġustifikat li jitlob lit-tabib tal-familja jew lit-tabib li jkun qed jikkurah biex jiċċertifika li dak il-pazjent għandu bżonn verament dik il-kura.

Naħseb li l-Onor.

Vella jaf daqsi - jekk mhux aktar minni għax ilu f'din il-professjoni - li ħafna nies imorru għand it-tabib tagħhom u mbagħad biex jimlielhom ir- riċetti jirrikorru għand it-tabib tal-health centre.

M'għandi xejn kontra din il-proċedura, pero' wieħed irid jifhem li jkun hemm każi fejn it-tabib jistaqsi għala dak il-pazjent qed jingħata dik il-kura.

Nagħmlu mod ikollok pazjent li kull darba jmur bil-kartuna r-roża fil- berġa biex jingħata ċerti antibiotics.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li ma jagħtihomlux!

Jekk il-pazjent jgħid li dawk ġew ordnati lilu mit-tabib tiegħu, l-ispiżjar għandu kull dritt jew ma jagħtihomlux jew jitlob ċertifikat mingħand tabib l-ieħor.

L-unika guideline li għandna hi li b'mediċini psikotropiċi jintalab ċertifikat tat-tabib tal-familja.

Jiena naħseb li s-suġġeriment li qed jagħmel l-Onor.

Interpellant, li jkun hemm ċerti guidelines dwar riċetti, huwa wieħed pożittiv, persważ li qed jagħmlu bonafide u naċċertah li se nsegwih.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, il-Ministru stess awtomatikament beda joħroġ b'ċerti guidelines.

Jekk tabib jara li l-pazjent qed jiġi preskritt antibiotics regolarment għal xejn nifhimha li jgħidlu biex iġib ċertifikat mingħand it-tabib tiegħu, imma jekk hemm xi ħadd fuq pilloli tal-pressjoni - li bħalma jaf kulħadd dawn trid tibqa' teħodhom għal żmien twil - ma jistax kull ftit żmien jibagħtu lura għand it-tabib tiegħu biex jagħmillu ċertifikat.

Hemm ħafna affarijiet li wieħed jista' iqishom bħala general guidelines imma mbagħad hemm l-etika – kif qal il-Ministru stess – u r- rispett lejn il-pazjent.

Jien nieħu gost nisma' lill-Ministru jgħid li se joħroġ xi guidelines għax, kif semmejt aktar kmieni, m'huwiex sew per eżempju li pazjent imur biex jipprova l-pressjoni u t-tabib joqgħod jigdiblu għax ma jkunx irid jippruvahielu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: M'hemm l-ebda skuża li għax tabib imur jaħdem ġewwa berġa jiġi jgħidlek li l-apparat li għandu ma jaħdimx.

Jekk l-Onor.

Interpellant ikun aktar speċifiku u jagħti indikazzjoni liema huma l-bereġ jew it-tobba partikolari, ikun qed jgħini lili biex nieħu l-passi li hemm bżonn jittieħdu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-Ministru jaf daqsi li jiena assolutament m'iniex qiegħed hawn biex nirrapporta lin-nies.

Jien qed nuża din il-pjattaforma biex għallinqas dawn l-affarijiet ma jibqgħux isiru.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Insegwi dan li qed tgħid, Onor. Vella.

PA - VERDALA HOTEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Peress li r-residenti qrib l-appartamenti li qed jinbnew minn ħaddiema barranin fil- Lukanda Verdala, fir-Rabat, qatt ma raw il-permess tal-planning authority imdendel mal-ħajt, la qabel ma saret it-talba mis-sidien u lanqas issa li nħareġ il-permess, dejjem fir-rigward tal-block tal-flats, jista' l- Ministru jinformani bid-dettalji tal-permess kif maħruġ mill-planning authority, u cioe' kemm sulari huma permessi fuq il-livelli tat-triq jekk il-bini li ser jsir hemm, fit-tul 'il ġewwa, kif wkoll mat-triq, hux se jkun iżjed mill-flats li kien hemm?

Jekk fl-affermattiv, kemm iżjed?

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari)(f'isem il-Ministru ta' l- Intern): Ninsab informat illi l-permess qiegħed imwaħħal mal-lukanda u l- perit tal-proġett ingħata struzzjonijiet biex jitwaħħal ieħor mal-gate.

Ninsab informat ukoll illi l-bini ser ikun semi-basement, erba` sulari u livell ta`penthouse ogħla mil-livell tat-triq - qabel kien hemm erba` sulari u livell ta` washroom – u l-bini se jitla` fuq il-linja tat-triq eżistenti u huwa 58 metru fond fuq in-naħa tal-bini eżistenti u 60 metru fond minn naħa l-oħra.

B`kollox ser ikun hemm 32 appartament u erba' penthouses.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' s-Segretarju Parlamentari jara li jingħataw l-istess struzzjonijiet biex jitwaħħal avviż ieħor mal-gate?

Residenti li jafu li ħareġ il-permess nru.

8125/94 fi Triq ir-Rgħajja qed jilmentaw li minkejja li ħareġ permess f'area li hija kompletament barra miz-zona ta' l- iżvilupp u qiegħda wkoll f'xifer ta' wied, m'għandhomx iċ-ċans li jaraw din in-notice biex naturalment ikunu jistgħu joġġezzjonaw?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Safejn jien informat l-area li qed isemmi l- Onor. Farrugia tifforma parti mill-istess applikazzjoni.

Li naf hu li kien hemm applikazzjoni waħda li tinkorpora żewġ areas, dik li tissejjaħ Verdala apartments u l-parti l-oħra tal-lukanda.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Lill-Ministru jirriżultalu li kien hemm xi enforcement minħabba li kienu saru xi xogħlijiet illegali?

Peress li meta jkun hemm enforcement notice u mbagħad joħroġ il-permess l-individwu jeħel multa, jista' jispjegali għaliex f'dan il-każ ma ġarax hekk?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Sur President, m'iniex informat b'dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant u nitolbu jagħmel mistoqsija bil-miktub biex inkun nista' ninvestiga dan li qed jgħid.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Naħseb li s-Segretarju Parlamentari seta' investiga qabel kieku ried!

Għax irrid infakkru li meta hu jirċievi l-minuti u r- rapport tal-każ li jkun se jersaq quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar għall- approvazzjoni jkun hemm l-istorja kollha, sew jekk ikun sar enforcement kif ukoll jekk ikun hemm rakkmandazzjoni jekk il-permess għandux jiġi approvat jew le.

Lis-Segretarju Parlamentari naċċertah – jekk jagħmel sforz forsi jiftakar! - li kien hemm l-informazzjoni kollha, anke li sar enforcement, imma mkien ma ssemma' li dan l-individwu suppost kellu jeħel multa u ma weħilhiex.

Jista' jispjegali wkoll għaliex l-uffiċjali ta' l-awtorita' ta' l- ippjanar kienu għamluha ċara li ma jaqblux li jkun hemm dan l-iżvilupp, u din inqalbet mill-bord ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar biex tiġi rrakkomandata u fil-fatt dan il-permess ħareġ?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Veru li jien nirċievi l-minuti tal-bord ta' l- awtorita', pero' dan ma jfissirx li jiena xi enċiklopedija mobbli u nkun naf dak kollu li jkun ġie deċiż!

Jekk l-Onor.

Mizzi bħala membru tal-bord kien preżenti u jaf dwar dan il-każ, nitolbu jgħaddili l-informazzjoni bil- miktub biex ninvestiga u nagħtih risposta adegwata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Is-Segretarju Parlamentari kien qal li hu jara l-minuti u jifli kollox, u fil-fatt meta kont ġbidtlu l-attenzjoni dwar xi affarijiet kien qalli li ma kellix għalfejn infakkru.

Allura kif qed jgħid bil-kontra issa?

Possibbli każ bħal dan ma jindunax bih is-Segretarju Parlamentari?

Issa m'għandix għalfejn niġbidlu l-attenzjoni aktar.

Ma nafx hux se jagħmel bħal fil-każ meta kien hemm xi ħadd li kien bagħatlu tape u mar talabhom biex jinvestigaw.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: M'għandi l-ebda diffikulta' li nistaqsi x'inhuma l-fatti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Allura x'se tkun il-pożizzjoni ta' dawk ir-residenti li forsi ma laħqux għamlu l-oġġezzjoni tagħhom peress li ma kienx hemm il- permess imwaħħal mas- site?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nerġa' ngħidlek li avviż kien hemm.

Kien hemm avviż mal-faċċata tal-lukanda, għax kif jaf l-Onor.

Interpellant l-avviż jitwaħħal f'post wieħed, għalkemm dan l-aħħar ingħataw struzzjonijiet sabiex ikun hemm avviż ieħor mal-gate.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien għamilt l-interpellanza oriġinali tiegħi għar- raġuni li min wassalli l-ilment ma kienx qed jara dan il-permess imwaħħal mas-site, apparti li dan l-istess individwu ma ngħatax permess jagħmel żvilupp fl-istess inħawi.

Fil-fatt hemm diversi persuni oħrajn li joqogħdu fil-viċinanzi li wassluli wkoll dan l-ilment, u allura ma nistax nifhem kif is-Segretarju Parlamentari qed jgħid li l-permess kien imwaħħal mas-site.

Allura x'se tkun issa l-pożizzjoni?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Is-soluzzjoni hija ċara.

Ġaladarba r-residenti m'għamlux l-oġġezzjoni tagħhom fiż-żmien stipulat mil-liġi u l- applikazzjoni ġiet ipproċessata u ħareġ il-permess - ma naħsibx li ġiet ipproċessata fi żmien qasir - l-awtorita' mhijiex f'pożizzjoni li tieħu konjizzjoni ta' oġġezzjoni li ma saritx fi żmien stipulat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Allura x'inhi r-raġuni li ngħataw struzzjonijiet biex jitwaħħal permess ieħor mal-gate meta r-residenti m'għandhom l-ebda ċans – għax kif qal hu skada ż-żmien – li joġġezzjonaw?

Jista' jkun li ġara hekk għax il-permess jew l-avviż ma twaħħalx f'post prominenti?

MR SPEAKER Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: L-ewwelnett hemm żewġ avviżi, l-avviż ta' l- applikazzjoni u l-avviż tal-permess.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq l-avviż tal-permess.

Jiena ġejt informat li l-avviż tal-permess qiegħed imwaħħal mal-lukanda u l-perit tal-proġett ingħata struzzjonijiet biex jitwaħħal ieħor mal-gate.

Minħabba li s-sit huwa kbir - kif diġa' għedt - ingħataw struzzjonijiet biex ikun hemm avviż tal-permess man-naħa l-oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Naħseb li s-Segretarju Parlamentari jinsab preokkupat daqskemm ninsab preokkupat jien li f'ħafna każi meta ssir applikazzjoni - u naturalment ikun hemm avviż li jeħel mas-site li jindika li hemmhekk ikun se jsir żvilupp u anke t-tip ta' żvilupp - ikun hemm nies li jkunu interessati li jagħmlu l-oġġezzjoni tagħhom dwar dak l-iżvilupp u ħafna drabi jiġi rrapportat li għal xi raġuni jew oħra jew l-avviż ma jitwaħħalx, jew jitwaħħal f'area oħra jew jitwaħħal f'area fejn se jsir l-iżvilupp imma tant tkun kbira dik l-area li jkun hemm il-possibbilta' li n-nies ma jkunux rawh u allura ma jkunux f'pożizzjoni li jagħmlu l-oġġezzjoni tagħhom.

Ma jidhirlux allura s-Segretarju Parlamentari li għandha ssir xi ħaġa biex jiġi assigurat li jitwaħħal avviż u li n-nies konċernati jkunu jafu bih ħalli jkunu jistgħu jagħmlu l-ilmenti tagħhom?

Huwa importanti li dawn il-problemi jinqatgħu darba għal dejjem għax is-Segretarju Parlamentari daqsi jaf li jkun hemm każi fejn dawn l-avviżi veru ma jitwaħħlux u jkun hemm każi oħrajn fejn dawn ikunu twaħħlu imma jkun hemm min iġib skuża u jgħid li ma twaħħlux.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Nirringrazzja lill-Onor.

Mizzi li qajjem dan il- punt għax fil-fatt jekk wieħed jara l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp – dan dalwaqt se jitla' għad-diskussjoni - isib li hemm mill-inqas tliet emendi li jirringwardaw dan li qegħdin ngħidu.

L-ewwelnett se jkun hemm il-fakulta' li f'każi fejn jidhrilha l- awtorita', meta jkun hemm applikazzjoni biex isir xi żvilupp, ir-residenti li joqogħdu fl-inħawi jiġu informati permezz ta' ittra dwar dak l-iżvilupp.

It-tieni, f'każi ukoll fejn jidhrilha l-awtorita', din tista' tordna li jkun hemm aktar informazzjoni li tintbagħat lir-residenti.

It-tielet, se jkun hemm aktar informazzjoni li tintbagħat lir-residenti.

Huwa importanti ngħid ukoll li issa l-avviż se jibda jitwaħħal mill- kuntrattur.

Nafu b'każi fejn in-nies jgħidu li dak l-avviż twaħħal imma mbagħad iġibu skuża li jkun tar bir-riħ, jew li xi ħadd qalgħu jew xi skuża oħra u għalhekk fil-liġi se ssir emenda oħra f'dan ir-rigward.

Issa l-onus ta' l-avviż se jkun fuq min ikun għamel l-applikazzjoni.

Dan se jkun marbut ukoll mal-fatt li l-wardens – permezz ta' emenda oħra fl-abbozz - se jkollhom id-dritt jaraw u jwaħħlu multi meta l-avviż ma jibqax jidher fil- post fejn ikun twaħħal.

Jiġifieri fl-abbozz ta' liġi se nagħmlu erba' emendi li jindirizzaw din is-sitwazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Veru li s-Segretarju Parlamentari qed jgħid li se jsiru l-emendi fil-liġi, pero' jrid jara kemm fir-realta' se jkunu effettivi dawn l-emendi.

Per eżempju, jiena ma narahiex treġi l-parti li għadu kemm semma s-Segretarju Parlamentari, li l-warden iwaħħal multa għax ma jkunx hemm avviż.

Għalfejn se noqogħdu nwaħħlu l-multi!

Naħseb aħjar jesiġi li jerġa' jitwaħħal l-avviż inkella l-permess ma joħroġlux, milli nwaħħlu l- multi.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Peress li l-abbozz għad irid jiġi diskuss f'din il-Kamra, jien kont qed nirriferi biss għall-emendi kif dehru fl-abbozz.

Issa meta nkunu qegħdin niddiskutuh, kull membru se jkollu ċ-ċans jagħti l- ideat tiegħu biex naraw kif jista' jsir aktar effettiv.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsija għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Francis Zammit Dimech.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ftehim bejn il-Komunita' Ewropea u Malta dwar il- parteċipazzjoni ta' Malta fil-European environment agency u l-European information and observation network.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar il-parteċipazzjoni tat-tfal fl-iskolasport bejn l-1988 u l-2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif adddizzjonali għat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

23008 dwar spejjeż konnessi ma' avviżi u materjal promozzjonali mill- Malta-EU information centre.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KONTROLL TAL-PESTIĊIDI

PESTICIDES CONTROL BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd, jekk jogħġbu, iressaq it-Tieni Qari.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Kontroll tal-Pestiċidi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hemm rimarki?

Il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, qed inressqu dan l-abbozz ta' liġi li jipprovdi għall-kontroll tal-pestiċidi bl-iskop li ssir leġislazzjoni aġġornata li għandha x'taqsam mar-reġistrazzjoni, l-importazzjoni, il- manifattura, il-bejgħ u l-użu ta' pestiċidi inklużi dawk użati fil-maniġġar ta' kontroll integrat.

Mr Speaker, il-liġi li għandna sal-lum li tmur lura sa l-1966 jisimha Pesticides (Control of Importation, Sale and Use) Act.

Bil-liġi l-ġdida qed nagħmlu updating minħabba l-iżviluppi li seħħew fl- aħħar 25 sena fl-operat tal-biedja in ġenerali.

Għaldaqstant il-liġi l- ġdida se tistabbilixxi regolamenti permezz ta' avviżi legali li se jiggarantixxu operat aktar strett fl-applikazzjoni tal-pestiċidi biex tiġi mħarsa s-saħħa pubblika mil-lat ta' food safety.

Diversi drabi hawnhekk issemma l-użu tal-pestiċidi, b'mod partikolari l-bexx fuq il-prodotti agrikoli, minħabba l-maximum residue level.

Mhux biss f'pajjiżna, iżda fil- pajjiżi żviluppati kollha teżisti kuxjenza dwar it-tkabbir ta' prodotti agrikoli bl-inqas użu ta' pestiċidi ħalli jkun hemm l-inqas impatt negattiv teknikamnet possibbli fuq l-ambjent.

Din hija enabling law li minnha se joħorġu avviżi legali b'regolamenti li jikkontrollaw l-użu, l-ammont u l- kwalità tal-bexx fil-produzzjoni agrikola.

Għal min ma tantx huwa ntiż fuq is-suġġett, ta' min jgħid mill-bidu nett li dan huwa suġġett tekniku ħafna.

L-esperti jgħidu li l-pestiċidi jinqasmu prinċipalment fi tliet kategoriji; dawk li huma l-erbiċidi li jintużaw biex joqtlu l-ħaxix ħażin, l-insettiċidi li jintużaw biex joqtlu l- insetti, u l-fungiċidi li jintużaw fejn ikun hemm problemi ta' moffa.

Fil- liġi l-antika dwar il-pestiċidi kien hemm ħames skedi li kienu ġew riklassifikati f'erba' skedi.

Dawn l-iskedi jinkludu lista ta' prodotti tal-pestiċidi u jindikaw fejn jistgħu jintużaw l-istess prodotti.

Fl-ewwel skeda hemm lista ta' pestiċidi li f'pajjiżna huma projbiti mill- aspetti kollha, kemm fejn tidħol l-importazzjoni, il-manifattura kif ukoll l-użu ta' dawn il-prodotti, sakemm ma jkunx hemm il-permess tad-direttur responsabbli.

Fit-tieni skeda hemm numru ta' pestiċidi li l-użu tagħhom jista' jsir biss mid-dipartiment jew inkella b'awtorizzazzjoni mill-istess dipartiment.

Hawnhekk qed nirriferi għal ċerti prodotti bħalma huwa l- methyl bromide li huwa dak il-prodott li l-bdiewa tagħna jużawh biex jiggassjaw il-ħamrija.

Jiġifieri l-użu ta' dan il-grupp ta' pestiċidi huwa ristrett ħafna f'pajjiżna u biex wieħed juża dawn il-prodotti wieħed irid ikollu l-awtorizzazzjoni bil-miktub mid-direttur responsabbli minn dan il- qasam jew inkella l-użu jsir mill-istess dipartiment ta' l-agrikoltura.

Hawnhekk nerġa' nfakkar li qed nirriferi għal dak li normalment il-bdiewa jirriferu għalih bħala l-gass li jiggassjaw l-ħamrija bih.

Mr Speaker, imbagħad hemm l-isekda numru tlieta li tkopri numru ta' pestiċidi li huma għall-użu in ġenerali magħrufa bħala insettiċidi, jiġifieri biex joqtlu l-l-insetti.

Dawn irid ikollhom fuqhom tikketti li jindikaw id-doża tal-prodott u informazzjoni oħra bħalma hija l-expiry date.

Imbagħad fl-iskeda numru erbgħa hemm lista oħra ta' pestiċidi tat- tip fungiċidi li huma wkoll għall-użu in ġenerali.

Meta wieħed jixtri dawn il-prodotti jrid jiċċekkja wkoll li t-tiketta jkun fiha d-doża, l- expiry date u xi informazzjoni oħra neċessarja.

Ta' min jgħid li taħt skeda numru tlieta u skeda numru erbgħa hemm prodotti li jistgħu jintużaw kemm bħala insettiċidi kif ukoll bħala fungiċidi.

Mr Speaker, f'din il-liġi nsibu diversi definizzjonijiet li ttieħdu mil- liġi l-antika, oħrajn li ġew modifikati u oħrajn ġew miżjuda.

Fost id- definizzjonijiet li baqgħu l-istess bħal tal-liġi l-antika nsibu l-kliem "fungi", "growth regulator", "insect", "nematode", "owner" u l-kelma "pest".

Dawn id-definizzjonijiet qed jiġu kkopjati għax il-liġi li qed nitkellmu fuqha llum hija updating tal-liġi l-antika, però kif diġà għedt, għandna wkoll definizzjonijiet mil-liġi l-antika li ġew modifikati, u oħrajn ġodda.

Waħda mid-definizzjonijiet li ġew modifikati hija dik dwar il-"pestiċida" li tinkludi kull prodott għall-protezzjoni tal-pjanti, jiġifieri kull tip ta' pestiċida li jintuża għall-eliminazzjoni ta' insetti u organismi u għat-tneħħija ta' mard li huma ta' dannu jew ħsara għall- agrikoltura.

Il-Kelma "pestiċida" qed tirriferi wkoll għall-prodotti bioċidali, li huma tip ta' pestiċidi li jintużaw fid-djar jew fl- industrija.

Ovvjament dawk il-pestiċidi li jintużaw fid-djar ikunu ta' concentration anqas minn dawk li jintużaw fil-biedja.

Kemm fil-plant protection products kif ukoll fil-biocidal products jista' jkun hemm l- istess kimika, imma l-active ingredient tal-prodott li jintuża fil-biedja jkun differenti minn dak ta' prodott li jintuża fid-djar jew inkella fil- qasam industrijali.

Mr Speaker, ta' min jagħti ħarsa lejn uħud mid-definizzjonijiet li għandna hawnhekk, fosthom tal-kelma ""ambjent" li tinkludi l-ilma, l-arja, l-art u speċi selvaġġi ta' pjanti u bhejjem u kull interrelazzjoni ta' benjniethom kif ukoll kull relazzjoni ma' organiżmi ħajjin."

Mil-liġi l- antika qed nieħdu wkoll it-terminu "C.A.S. Number" li tfisser in-numru tal- Chemical Abstract Service li jiġi wżat minn awtoritajaiet internazzjonali li jissorveljaw standards".

Ħdejn l-isem ta' kull pestiċida fl-iskeda ssib ukoll is-C.A.S. Number.

Meta qed nitkellmu fuq "fungi" l-liġi tgħid li din "tfisser kull pjanta tal-grupp thallophyta li ma jkollhomx klorofila u tinkludi s-sadid, tebgħat, ħmiriet, mellijiet, moffa u bakterja, ħlief dawk l-għamliet ġewwa jew fuq l-iġsma ta' bnedmin jew bhejjem ħajjin."

Din hija liġi verament teknika u biex tidħol fiha jrid ikollok l-għajnuna ta' min huwa espert f'din il-linja.

Per eżempju, definizzjoni oħra li nsibu fil-liġi tgħid li: ""growth regulator" tfisser kull sustanza jew taħlita ta' sustanzi maħsuba, permezz ta' azzjoni fisjoloġika, biex tibdel ir-rata ta' tkabbir jew ir-rata ta' maturazzjoni, jew b'mod ieħor biex tibdel il- qagħda ta' pjanta jew tal-prodott tagħha iżda ma tinkludix sustanzi safejn ikunu maħsuba bħala nutrijenti ta' pjanti, tilqim tal-pjanti jew tiswija tal-ħamrija."

Imbagħad insibu d-definizzjoni tat-terminu "ħlejjaq li jagħmlu ħsara" li tfisser dik il-forma ta' pjanta jew ta' bhejjem, virus, patoġeniku ieħor li jitqiesu li għandhom effett negattiv għal kollox fuq il- bniedem u fuq l-attivitajiet tiegħu, ħlief dawk l-għamliet fuq jew ġewwa l- iġsma ta' bnedmin jew bhejjem ħajjin."

Definizzjoni oħra titkellem fuq "sustanza attiva" li tfisser "sustanza kimika jew mikro-organiżmu inkluż viruses, li għandhom azzjoni ġenerali jew speċifika kontra organiżmi qerrieda jew fuq pjanti jew prodotti magħmulin minn pjanti."

Meta nirriferu għall-kelma insett fil-liġi, din tfisser "kull annimal invertebrat tal-klassi Insecta u kull forma oħra bħala tal-grupp artropoda, u inkludi brimb, dud, qurdien, ċentipidi u ħnieżer l-art, ħlief dawk l- għamliet fuq jew ġewwa l-iġsma ta' bnedmin jew bhejjem ħajjin."

Meta nagħmlu riferenza għall-"kontroll integrat" inkunu qed infissru "l- applikazzjoni razzjonali ta' għaqda ta' miżuri bijoloġiċi, bioteknoloġiċi, kimiċi, kulturali jew ta' tnissil ta' pjanti, fejn l-użu ta' pestiċidi kimiċi hu limitat għall-minimu strettament neċessarju biex jillimita l- popolazzjoni ta' ħlejjaq li jagħmlu l-ħsara għal-livelli taħt dawk li jistgħu jagħmlu ħsara ekonomika inaċċettabbli jew qirda totali."

Ladarba qed nitkellmu fuq il-kontroll integrat ta' min ifakkar li għal dawn l-aħħar snin uħud mill-bdiewa f'pajjiżna qed jużaw is-sistema integrata li permezz tagħha jagħmlu użu kkontrollat tal-pestiċidi u jużaw insetti - jew annimali, għax insett jaqa' taħt id-definizzjoni ta' annimal - biex jiġġieldu insetti oħra ħalli b'hekk tiġi eliminata l-ħsara prinċipalment fuq prodotti ta' l-ikel.

Insibu wkoll it-terminu "nematode" li tfisser "bhejjem invertebrati tal-klassi Nematoda li jgħixu fil-ħamrija, fl-ilma, fil-pjanti jew f'partijiet tal-pjanti ħlief dawk l-għamliet fuq jew ġewwa l- iġsma ta' bnedmin jew bhejjem ħajjin u "nematodi" għandha tinfhtiehem skond hekk."

F'din il-liġi għandna d-definizzjoni ġdida "organismi qerrieda" li tfisser "pjanti, bhejjem, viruses, bakterja u patoġeni oħra li l-preżenza tagħhom ma tkunx mixtieqa jew li għandhom effett detrimentali fuq il- bniedem, l-attivitajiet tagħhom jew il-prodotti li jużaw jew li jipproduċu, jew għall-bhejjem, pjanti u l-ambjent."

Hemm definizzjonijiet oħra meħuda mil-liġi l-antika, fosthom il-kelma "rodenti" li tfisser "il-firien u l- ġrieden kollha li jagħmlu sehem mill-ġeneru Rattus u Mus."

Insibu wkoll xi tfisser il-kelma "tikketta" li tinkludi "il-kitba, grafika jew stampi fuq, jew imwaħħal ma', il-pestiċida jew il-kontenitur ewlieni tiegħu kif ukoll il-kontenitur jew kisja ta' barra tal-pakkett tal-pestiċida li jinbiegħ bl- imnut."

Mr Speaker dawn li semmejt huma wħud mid-definizzjonijiet li hawn f'din il-liġi.

Ovvjament mhux se noqgħod nidħol f'kull definizzjoni li hemm għax jien persważ li dawn għad irridu nagħmlu riferenza għalihom waħda waħda meta niġu fl-istadju tal-kumitat.

Mr Speaker, permezz ta' klawsola 3 se ndaħħlu artiklu ġdid li jispeċifika li apparti d-day to day running operations, fosthom ir-reġistrazzjoni tal- pestiċidi u t-twettiq tad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Att, id-direttur, fuq il-parir tal-Bord, ikun responsabbli għat-tħejjija u ż-żamma ta' programm annwali ta' sorveljanza għat-testjar ta' residwi ta' pestiċidi fuq prodotti mill-pjanti.

Hawnhekk ta' min jagħmel l-enfasi li d-direttur se jkun marbut li jwettaq id-deċiżjonijiet li jittieħdu fil-bord tal-pestiċidi.

Permezz ta' klawsola 5 qed jiġi updated artiklu ieħor li kien hemm fil-liġi ta' qabel.

Bħalma għedt diġà, din hija enabling law, infatti klawsola 5 tgħid li:

"Il-ministru jista' jagħmel regolamenti biex jimponi kondizzjonijiet għall-kontroll fuq l-importazzjoni, l-esportazzjoni, il-manifattura, il-bejgħ jew l-użu ta' kull pestiċida inklużi:

(a) dwar ir-restrizzjoni ta' l-importazzjoni, il-manifattura, il- bejgħ, id-distribuzzjoni u l-użu ta' xi sustanza attiva jew prodott ta' pestiċida u ż-żamma ta' reġistru tal-pestiċidi;

(b) biex jinżamm reġistru tal-pestiċidi;

(c) biex jistabbilixxi l-kondizzjonijiet u l-ħtiġiet għall- awtorizzazzjoni għall-importazzjoni, il-manifattura, il-bejgħ, id- distribuzzjoni u l-użu ta' xi pestiċida inklużi dawk użati f-l- maniġġar ta' kontroll integrat;

(d) biex jistabbilixxi l-kondizzjonijiet u l-ħtiġiet li għandhom x'jaqsmu mat-tikketjar u r-reklamar ta' xi pestiċida."

Fejn jidħol il-labelling, barra li jkun b'xi lingwa barranija jrid ikun ukoll bil-Malti ħalli dawk li jużaw dawn it-tip ta' pestiċidi jkunu f'pożizzjoni li jifhmu kif għandhom jużaw l-istess prodott.

Klawsola 5 tkompli tgħid li jistgħu joħorġu wkoll regolamenti:

(e) biex jistabbilixxu l-ħtiġiet għal, u d-dmirijiet ta', impjegati, ħaddiema u bejjiegħa f'dak li għandu x'jaqsam mal-bejgħ u l-użu tal- pestiċidi, inklużi dawk użati fil-maniġġar ta' kontroll integrat."

Jiġifieri hawnhekk qed nitkellmu dwar regolamenti fuq il-miżuri ta' protezzjoni li għandhom jieħdu n-nies li jippakkjaw dawn il-prodotti f'kontenituri żgħar jew akbar, u anke l-ħaddiema involuti fil-bejgħ jew fl- użu ta' dawn l-istess prodotti ħalli tiġi salvagwardata saħħithom.

Permezz tal-legal notices jistgħu joħorġu wkoll regolament:

"(f) biex jistabbilixxi l-kondizzjonijiet għad-disponiment ta' l- iskart ta' pestiċidi u kontenituri ta' pestiċidi."

Jiġifieri joħorġu regolamenti dwar il-mod kif jiddisponu mil-laned jew pakketti li jkun fihom il-pestiċidi.

Dawn ir-regolamenti jitkellmu anke fuq l-expiry dates biex wieħed joqgħod attent ukoll li l-prodott li jingħata jkollu tikketta li turi l-expiry date.

Wieħed jifhem li jekk jgħaddi ċertu żmien minn fuq prodotti ta' din il-kwalità jista' jkun hemm uħud minnhom li tinbidlilhom il-kompożizzjoni kimika tagħhom.

Mr Speaker, jistgħu jinħarġu anke regolamenti biex jistabbilixxu l- livelli massimi ta' fdalijiet u biex jistabbilixxu l-metodi ta' teħid ta' kampjuni u analiżi u metodi ta' kif jiġu magħmula t-testijiet xjentifiċi fuq żrieragħ, xitel, uċuħ u prodotti tal-pjanti.

Hawnhekk qed nirriferu għall-mod kif jittieħdu kampjuni biex jiġi kkalkolat il-maximum residue level.

F'dan il-parlament jien tkellmit diversi drabi fuq dan u min-naħa ta' l-oppożizzjoni tkellem ukoll l-Onor.

Noel Farrugia.

Iż-żewġ naħat tal- Kamra naqblu li fit-tkabbir ta' prodotti agrikoli għandu jintuża l-inqas użu teknikament possibbli ta' kimika, ta' pestiċidi ħalli biż-żmien iktar noqorbu lejn produzzjoni li tkun tista' tissejjaħ kważi organika.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi dwar l-użu abbużiv u bla kontroll ta' bexx fit-tkabbir tal-prodotti agrikoli.

Qed nirriferi għal dak li ġara din is-sena fejn tidħol il-produzzjoni tal-patata ta' l-export.

Illum il- ġurnata m'għadux iż-żmien li l-bidwi jmur bit-tfal tiegħu u jagħżaq il- patata bil-furkettun u bl-imgħażqa u t-tfal tiegħu joqogħdu jibru warajh.

Illum il-maġġor parti tal-bdiewa li għandna fil-pajjiż għandhom il-makni biex jaqilgħu l-patata, allura qabel ma jmorru bil-makna fl-għelieqi, dawn jeliminaw dik li tissejjaħ il-faxxina.

Għal min ma jafx il-faxxina hija l- werqa li titla' 'l fuq mill-ħamirija għax il-patata tkun taħt il-ħamrija.

Qabel ma tiddaħħal il-makna biex taqla' l-patata, li jkun fiha qishom ħafna imgħażaq fejn xulxin, ineħħu l-faxxina.

Issa ġara li kellna l-isfortuna li xi ftit bdiewa - mhux kulħadd għax fil-maġġor parti tagħhom il-bdiewa huma ta' l-affari tagħhom u bl-ebda mod ma jridu jċappsu l-fama tajba li għandha l-patata Maltija - meta ġew biex jaqilgħu l-faxxina wżaw kull forma ta' kimika biex jeqirduha.

Kien hemm min uża kimika b'ammont eċċessiv, ilma baħar u diversi affarijiet oħra u parti mill-prodott li kien imċappas b'din it-tip ta' kimika ma kienx daqshekk preżentabbli.

Għaldaqstant ma kienx tajjeb għas-safar.

Għalhekk huwa importanti l-kontroll fuq l-użu tal-bexx, il-kwalità ta' bexx, kif ukoll meta għandu jintuża.

Għax kif ġara din is-sena, wara li xi bdiewa għamlu użu abbużiv minn ċerti pestiċidi biex jeqirdu l-faxxina, peress li m'għamlitx xita l-patata xorbot dak il-velenu tal-kimika li baqgħet fuq il-werqa tal-faxxina.

Imbagħad meta nqalgħet, il-patata kellha ċerta difetti u ma kenitx preżentabbli biex tiġi esportata.

'Il quddiem, permezz ta' din il-liġi, se jkun hemm il-kontrolli u se jkunu indikati t- tip u d-doża ta' pestiċida li tista' tintuża biex tiġi eliminata l-faxxina.

Dan jeħtieġ isir għaliex il-qasam agrikolu ma jistax jaffordja li jkollu ħsarat fil-prodotti bħalma kellna din is-sena.

Dawn kienu ħsarat li setgħu ċappsu darba għal dejem l-isem tajjeb li għandha l-patata fejn tidħol l- esportazzjoni.

Minn din is-sena d-dipartiment se jieħu l-prekawzjonijiet kollha biex ma jkunx hemm ripetizzjoni ta' dak li ġara fl-aħħar staġun.

Għalhekk se joħorġu regolamenti li jirrigwardaw il-mod kif għandu jintuża l- bexx bil-pestiċidi.

Permezz ta' dawn ir-regolamenti d-direttur inkarigat minn din is-sezzjoni ta' l-agrikoltura se jkun awtorizzat li jiġbor kampjuni tal-prodotti ta' l- ikel li fuqhom ikun hemm suspett li ntuża l-bexx tal-pestiċidi b'mod abbużiv ħalli ssir l-analiżi ta' l-istess prodotti.

Dan kollu jsir għall- ispejjeż tal-produttur innifsu, imbagħad id-direttur ikollu dritt li jeqred il-prodott kollu li fuqu jkun użat il-bexx b'tali mod li jkun jista' jikkaġuna ħsara għas-saħħa pubblika.

Dawn huma xi wħud mir-regolamenti li jistgħu jinħarġu bis-saħħa ta' din il-liġi.

Mr Speaker, subklawsola (1) ta' klawsola 6 tgħid li jekk id-direttur ikollu raġuni tajba għaliex jaħseb li xi prodotti fihom fdalijiet ta' pestiċida li jkunu ogħla mill-ogħla livelli preskritti, huwa għandu dritt li jieħu u janalizza kampjun ta' dawk il-prodotti.

Id-direttur ikollu dritt ukoll iwaqqaf il-bejgħ ta' l-istess prodott li fuqu jkun intuża l- pestiċida sakemm tiġi analizzata d-doża tal-pestiċida.

Hawnhekk qegħdin ngħidu wkoll li jekk id-direttur ikollu għaliex jaħseb li xi marka ta' pestiċida wżata għat-tkabbir ta' prodotti agrikoli ma tkunx konformi ma' xi regolament li jsir skond dan l-Att, huwa jkollu d-dritt li jieħu kampjun u jagħmel l-analiżi tal-pestiċida ta' dik il-marka.

F'każ li d-direttur ikollu informazzjoni li l-istess prodott ma jkunx qed jintuża skond kif indikat fuq it-tikketta, bħala bexx fit-tkabbir ta' prodotti agrikoli, huwa jkollu dritt ukoll li jidħol jieħu kampjun tal-prodott ħalli jagħmel l- analiżi u jieħu l-passi neċessarji.

Hawnhekk nerġa' nirriferi għall-każ li għadni kemm semmejt dwar l-użu bla kontroll ta' diversi pestiċidi biex tinqered il-faxxina tal-patata.

Nista' nsemmi wkoll l-użu ta' rogor fis-serer tat-tadam.

Min hu f'dan il- mestier jaf li min ikollu serra tat-tadam jibda jaqta' mis-serra tiegħu darbtejn, tlieta fil-ġimgħa peress li kull prodott agrikolu, kemm jekk għandu serra u kemm jekk għandu mixtla tal-mushrooms f'xi post fid-dlam, jilħaqlu f'daqqa.

Allura f'perijodu ta' xahar, xahrejn, tlieta, il-bidwi jkun ristrett li kull ġimgħa jaqta' mill-inqas darbtejn, tlieta mill-istess serra biex ikun jista' jlaħħaq mal-qtugħ tal-prodott.

Iżda meta l-bidwi juża r-rogor f'serra bħal din, irid ikun hemm time lapse ta' tliet ġimgħat minn meta jbixx sa meta jaqta' l-prodott.

Jiġifieri meta l-bidwi jrid jaqta' l-prodott mill-inqas darbtejn, tlieta fil-ġimgħa u jkun qed juża l- pestiċida li jismu rogor bi frekwenza ta' darba fil-ġimgħa, dan ifisser li l-bidwi jkun qed jagħmel użu ħażin tal-pestiċida u b'hekk tiġi pperikolata l-food safety tal-prodott li jkun qed jitkabbar.

Għaldaqstant permezz ta' din il-liġi d-direttur se jkun awtorizzat li jidħol f'dik is-serra, jieħu l- prodott agrikolu biex jagħmel analiżi tiegħu u jekk ikollu bażi fuqiex jimxi kontra l-istess bidwi, barra li jkun hemm il-multi speċifikati, jista' anke jeqred il-prodott kollu li jkun qed jitkabbar f'dik is-serra.

Subklawsola 6(2) jitkellem dwar meta t-tikketta li jkun hemm mal- kontenitur tal-prodott tal-pestiċida ma tkunx taqbel mal-kontenut proprja.

Meta jiġri dan id-direttur għandu dritt, bħal fil-każ li semmejt qabel, li jieħu kampjun u jżomm lill-importatur milli jiddisponi mill-istess prodott sakemm jiġi determinat x'tip ta' pestiċida jkun.

Subklawsola 6(3) tgħid li fiż-żewġ każi li għadni kemm semmejt, jiġifieri fejn ikun hemm użu abbużiv ta' pestiċida, kif ukoll fil-każ fejn il-prodott li jkun ippakkjat fil-container ma jkunx dak li jkun hemm imniżżel fuq barra tal-kontenitur, wara li d-direttur jieħu l-kampjun biex jiġi analizzat, malli jgħaddu għaxart ijiem mill-avviż u l-bidwi jibqa' ma jirċevix notifika bil-miktub mingħand id-direttur, allura l-każ jista' jaqa'.

Imma jekk ikun hemm notifika li jkunu se jittieħdu passi kriminali fl-ewwel għaxart ijiem minn meta jittieħed il-kampjun, dan ifisser li l- bejgħ u l-użu kollu jieqaf immedjatament, u jekk ikun hemm prodott agrikolu li kien ġie in contact ma' l-istess pestiċidi, dan jiġi distrutt fuq ordni tad-direttur.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li wara li tkun saret l-analiżi u d- direttur jinnotifika lill-importatur, lill-bejjiegħ jew lil min jagħmel użu mill-istess pestiċidi, li jkun irriżulta li jkun sar abbuż, fl-ewwel għaxart ijiem id-direttur ikollu dritt li jżomm il-bejgħ kollu ta' l-istess pestiċidi jew il-prodotti agrikoli li fuqhom ikun intuża l-bexx b'mod abbużiv.

Ngħaddi biex nitkellem fuq klawsola 7 li tgħid li kull uffiċjal awtorizzat mid-direttur ikun jista' f'kull ħin jidħol f'kull post jiċċekkja u jieħu kampjuni ta' kull pestiċida jew ta' prodotti agrikoli li jkunu ġew trattati b'xi pestiċida ħalli ssir l-analiżi neċessarja.

Dan japplika wkoll għal kull oġġett li seta' ġie f'kuntatt ma' xi pestiċida.

Anke hawnhekk id-direttur jew xi uffiċjal awtorizzat minnu jkollu d-dritt li jidħol u jieħu kampjun biex jagħmel l-analiżi ta' l-istess prodott biex jiġi determinat kemm ikollu ammont ta' bexx fuqu.

Klawsola 8 tgħid li f'każ li mill-analiżi tal-kampjun ta' prodott jew ta' pestiċida, meħud u analizzat kif imsemmi fi klawsoli 6 u 7, jirriżulta li dak il-prodott jista' jkun ta' periklu, barra azzjonijiet oħra li jistgħu jittieħdu, id-direttur jista' jieħu dawki il-miżuri li jqis meħtieġa sabiex jassigura li dak il-prodott partikolari jinżamm mill-konsum jew mill-użu jew li dik il-marka ta' pestiċida tinżamm milli tiġi importata, manifatturata, ippakkjata, mibjugħa jew użata.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li meta jirriżulta li jkun hemm prodott li jkun daħal fis-suq mingħajr l- awtorizzazzjoni u d-direttur ikun notifikat b'dan, wara li jkun ħa l- kampjun u jkun assigurat li dak il-prodott ma kienx hemm il-permess li jintuża fil-pajjiż, allura d-direttur ikollu d-dritt li jżomm kull importazzjoni, ippakkjar, bejgħ u l-użu ta' l-istess pestiċida.

Klawsola 9 titkellem dwar il-pieni marbuta mal-ksur tar-regolamenti ta' din il-liġi.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar food safety u fuq l-ambjent li għandu jiġi preservat u ma jiġix kontaminat, allura wieħed jistenna li jkun hawn pieni li jservu ta' deterrent għal min ikun se jabbuża.

Min jinstab ħati li kiser ir-regolamenti ta' din il-liġi jista' jeħel, fil-każ ta' l- ewwel kundanna, multa ta' mhux iżjed minn ¥500 jew priġunerija ta' mhux iktar minn tliet xhur jew dik il-multa u priġunerija flimkien.

Jiġifieri min jinqabad jagħmel użu abbużiv ta' bexx jew min idaħħal sustanzi fil- pajjiż li jaqgħu taħt l-ewwel skeda, jiġifieri dawk il-prodotti li huma projbiti li jiġu importati, manifatturati, ippakkjati jew użati, l-ewwel multa tkun ta' mhux aktar minn ¥500 jew priġunerija ta' mhux iktar minn tliet xhur jew it-tnejn f'daqqa.

F'każ ta' kundanni sussegwenti allura l- multa titla' għal mhux iżjed minn ¥1,000 jew priġunerija ta' mhux iżjed minnsitt xhur jew din il-multa u priġunerija flimkien.

Dawn il-pieni qegħdin jiddaħħlu biex kemm jista' jkun nassiguraw li f'pajjiżna l-użu tal- bexx isir b'mod għaqli, kif jitolbu l-ispecifications li jkun hemm fuq it- tikketti tal-kontenituri li fihom ikun hemm l-istess pestiċidi.

B'hekk nassiguraw li l-prodotti li niproduċu f'pajjiżna jkun fihom l-inqas ammont ta' pestiċidi teknikament possibbli għall-food safety.

Jekk nibdew nimxu fuq din il-linja xi darba nistgħu naslu għal sistema ta' produzzjoni li tkun kważi organika, mhux organika għal kollox għax impossibbli li tkun 100% organika imma inqarrbu iktar.

Klawsola10 tirrigwarda l-bord tal-pestiċidi li għandu jitwaqqaf mill- ministru u li jkun responsabbli biex:

a) jagħti parir lid-Direttur dwar kull ħaġa li jkollha x'taqsam mar- reġistrazzjoni, ir-restrizzjoni, l-importazzjoni, il-manifatura, il- bejgħ jew l-użu ta' pestiċidi inklużi dawk użati fil-maniġġar ta' kontroll integrat;

b) jirrapporta lid-Direttur dwar kull ħaġa li għandha x'taqsam mar- regolamentazzjoni, it-twettiq u s-sorveljar ta' kull liġi li jkollha x'taqsam mal-pestiċidi jew dwar kull ħaġa li tolqot il-pestiċidi;

c) jagħti parir dwar il-miżuri li għandhom jittieħdu dwar kull ħaġa li toħroġ mit-tħaddim ta' regolamenti li jkunu saru bis-saħħa ta' dan l- Att;

d) jirrevedi u jagħmel proposti għar-reviżjoni ta' leġislazzjoni u regolamenti eżistenti li jkollhom x'jaqsmu mal-pestiċidi; u

e) iwettaq kull funzjoni oħra li għandha x'taqsam ma' pestiċidi, kif il- Ministru jista' jippreskrivi.

Il-bord tal-pestiċidi għandu jkun magħmul minn chairman li jiġi maħtur mill-ministru, tliet membri li jiġu maħtura mill-ministru wkoll, id- diretur, jew rappreżentant tiegħu, kif ukoll rappreżentant minn kull wieħed mid-dipartiment tas-saħħa pubblika, dipartiment ta' l-ambjent, l-Awtorità Maltija dwar l-iStandards, l-Awtorità għas-saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol, u l-Korporazzjoni dwar is-Servizzi ta' l-Ilma.

Jekk wieħed iħares lejn il-kompożizzjoni ta' dan il-bord jara li hemm taħlita sabiħa ta' nies li ġejjin minn diversi oqsma ħalli jissalvagwardaw il-food safety f'pajjiżna billi jaraw li jiġu osservati r-regolamenti ta' din il-liġi.

B'dan il-mod il-bord se jassigura wkoll li l-ambjent naturali ta' pajjiżna jiġi salvagwardat għax kulħadd jaf li inqas kemm titfa' kimika fl-ambjent ta' madwarna iżjed l-ambjent ikun jista' jifjorixxi u jibqa' sostenibbli f'dak li għandu x'jaqsam mat-tkabbir ta' xtieli u siġar.

Hawnhekk għadni kemm tajt ħarsa fuq fuq x'se jkunu d-doveri tal-bord tal-pestiċidi kif ukoll dwar il-kompożizzjoni ta' l-istess bord.

Klawsola 11 titkellem dwar l-użu ta' pestiċida għal riċerka xjentifika.

Fil-bidu semmejt skeda 1 li tirriferi għal dawk il-pestiċidi li huma projbiti li jiġu importati, ippakkjati jew użati f'pajjiżna.

Tkellimt fuq skeda 2 li taħtha jaqgħu dawk il-prodotti ta' pestiċida li jiġu wżati mid- dipartiment ta' l-agrikoltura kif ukoll minn ċerti aġenti li huma awtorizzati li jużaw l-istess prodotti.

Per eżempju, jien informat li hawn tliet aġenti biss f'pajjiżna li jistgħu jagħmlu użu mill-methyl bromide.

Imbagħad hemm it-tielet skeda u r-raba' skeda li l-prodotti tal-pestiċidi li jaqgħu taħthom jintużaw b'mod ġenerali.

Mr Speaker, jekk tinqala' sitwazzjoni fejn ikun hemm bżonn li jintuża pestiċida minn skeda 1 – il-pestiċidi li huma projbiti li jiddaħħlu, jiġu manifatturati jew jiġu wżati f'pajiżna – minħabba li f'pajjiżna jkun hawn xi invażjoni ta' insetti li ma jkunux jistgħu jiġu kkontrollati bil- pestiċidi msemmija fl-iskeda 2 , 3 u 4, jew minħabba raġunijiet ta' riċerka xjentifika, allura f'dan il-każ id-direttur b'awtorizzazzjoni mill-bord ikun jista' jawtorizza l-użu ta' prodotti li jkunu fl-iskeda 1.

Imbagħad ikunu jistgħu jiġu importati dawn il-pestiċidi li jaqgħu taħt skeda 1 ħalli jkunu jistgħu jintużaw għal raġunijiet ta' riċerka xjentifika jew f'każ ta' epidemija jew invażjoni ta' insetti.

Ngħaddi għall-għan aħħari ta' din il-liġi li qed tagħmel updating tal- liġi l-antika li nerġa' nfakkar ilha teżisti 35 sena.

L-ewwel għan huwa l- protezzjoni tal-konsumatur.

Irridu niftakru li qegħdin nitkellmu fuq pestiċidi li jintużaw fil-qasam agrikolu, qasam li kif kulħadd jaf ma jmexxihx il-ministru ta' l-agrikoltura, ma jmexxihx dan il-parlament, ma jmexxihx id-dipartiment ta' l-agrikoltura, imma tmexxih il-mara tad-dar, il-konsumatur li jħallas biex jixtri l- prodotti agrikoli li l-bidwi b'tant sagrifiċċju jipproduċi.

Imma l- konsumatur jesiġi li l-prodotti li jixtri jkunu safe kemm jista' jkun.

Allura wieħed mill-għanijiet ta' din il-liġi huwa l-food safety.

Dan jista' jkun garantit billi fit-tkabbir tal-prodotti agrikoli jintuża l- inqas ammont teknikament possibbli ta' pestiċidi u għandu jintuża bi frekwenza kif indikata fuq it-tikketta ta' l-istess kontenituri li fihom jinbiegħu il-pestiċidi.

Għan ieħor ta' din il-liġi huwa li jkun hemm ħarsien kontrollat ta' l- ambjent kollu minn użu bla rażan tal-pestiċidi, li jista' jħalli effett katastrofiku fuq l-ambjent.

Per eżempju, kulħadd jaf li n-naħal jagħmel id- dakra, allura jekk kulħadd jibda jbexx il-ġonna tiegħu bil-pestiċidi bl- addoċċ, dawn jeqirdu n-naħla li ddakkar il-frott.

Meta jiġri hekk ikollna produzzjoni baxxa ta' frott.

Għalhekk l-użu bla rażan ta' pestiċidi jista' jkun ta' dannu kbir għall-ambjent.

Kif għedt diġà, l-użu tal-pestiċidi jrid ikun kontrollat kemm fil-kwantità u kemm fil-kwalità.

Kulħadd jaf li ċertu tip ta' bexx għandu ħajja twila, allura dan jista' jħalli effett negattiv fuq il-prodotti u fuq l-ambjent.

Għaldaqstant din il-liġi, permezz ta' legal notices, se tkun tista' toħroġ regolamenti fuq il- kwantità u l-frekwenza li biha jintużaw il-pestiċidi li tiddependi, fost affarijiet oħra, fuq il-ħajja tal-pestiċidi għax kull prodott għandu l- lifespan tiegħu, ħalli jsir l-inqas dannu possibbli fuq l-ambjent u nassiguraw il-food safety.

Għan ieħor ta' din il-liġi huwa s-sostenibilità ta' l-ambjent kollu in ġenerali, kemm dak tal-ħxejjex kif ukoll dak ta' l-insetti u annimali.

Dan jgħaqqad flimkien il-punti li għadni kif semmejt, li t-tip ta' bexx li jintuża, id-doża u l-frekwenza għandhom ikunu b'mod li jħallu l-inqas impatt negattiv teknikament possibbli fuq l-ambjent.

U meta ngħidu l- ambjent qed nirriferu kemm għall-ħxejjex kif ukoll għall-annimali.

Forsi min ma jkunx ipprattikat fil-qasam tal-biedja jibda jistaqsi kif dan jista' jkun possibbli.

Iva, dan jista' jkun possibbli jekk wieħed juża doża li tkun diluted kif suppost u bi frekwenza li jkun hemm imniżżla fuq it- tiketta tal-kontenitur li fih ikun hemm il-pestiċidi.

Dan jeħtieġ isir bl- iskop li ssir l-inqas ħsara kemm fuq is-siġar, kemm fuq il-ħxejjex kif ukoll fuq annimali u insetti.

Mr Speaker, għan ieħor huwa l-protezzjoni ta' l-operaturi nfushom.

Hawnhekk qed nitkellmu kemm fuq dawk in-nies li jippakkjaw il-pestiċidi fil- kontenituri ż-żgħar kif ukoll għall-bdiewa li jużaw il-bexx.

Jiddispjaċini ngħid li għadek tara bdiewa ibixxu fir-raba' tagħhom u anke nies ibixxu fil- ġonna tagħhom mingħajr ma jużaw il-maskra u mingħajr ma jużaw ilbies protettiv, bħall-ingwanti.

Din il-liġi tieħu ħsieb biex jiddaħħlu regolamenti li jissalvagwardaw is-saħħa tal-ħaddiema involuti kemm fl- ippakkjar u l-bejgħ ta' dawn il-prodotti, u ta' dawk li jagħmlu l-ispraying ta' l-istess pestiċidi.

Fejn jidħlu l-bdiewa b'mod partikolari se jkun hemm regolamenti li jridu jiġi nforzati tajjjeb.

Trid issir ħaġa normali li min ikun qiegħed ibixx juża l-ilbies protettiv kollu, speċjalment il- maskri ħalli l-istess operatur jipproteġi lil saħħtu.

Wara kollox, jekk min ikun qed jagħmel l-ispraying jimrad, dan barra li se jkun ta' piż fuq il-familja tiegħu, se jkun ta' piż fuq in-nazzjon.

Għaldaqstant se jiġi nforzat dan ir-regolament li kull min ikun qed ibixx bil-pestiċidi jilbes l- ilbies protettiv b'mod partikolari l-maskra.

Mr Speaker, għan ieħor huwa l-ħarsien ta' l-ilma tal-pjan.

L-użu abbużiv tal-pestiċidi jista' wkoll iħammeġ dak li jissejjaħ l-aquifer.

Għalkemm ma rridx noqgħod nallarma lin-nies għax dan jiddependi jekk wieħed ikunx qiegħed f'livell baxx, jiġifieri mhux qed ngħidu fejn għandek 400 pied jew 500 pied.

Però jekk ikun hemm xi toqob fil-blat il-bexx li jintuża jista' jsib ruħu fl-aquifer.

Għaldaqstant se jkun hemm regolamenti biex jiġi assigurat li l-ebda ammont minimu ta' bexx ma jsib ruħu fl-aquifer, fil- ħażna ta' l-ilma tal-pjan.

Dan għandu jsir għax fejn ikun hemm xi borehole li ma tkunx issiġillata tajjeb, jekk xi ħadd ibixx bil-pestiċida u mbagħad jagħmel id-drip jew inkella tagħmel ix-xita, dan l-ilma jdewweb il- pestiċida, jinżel fil-borehole u jsib ruħu fl-ilma tal-pjan.

Aħna rridu niftakru li mill-ilma ta' l-aquifer jittella' l-ilma li jiġi wżat għax- xorb.

Allura biex anke hawnhekk nissalvagwardaw is-saħħa pubblika jridu jsiru regolamenti iebsa biex nassiguraw li ebda ammont ta' bexx, żgħir kemm ikun żgħir, ma jsib ruħu fl-ilma tal-pjan.

Infakkar li aħna għadna nużaw ammont sostanzjali minnu għax-xorb.

Fil-fatt intellgħu madwar 12-il miljun jew 13-il miljun gallun ilma kuljum mill-aquifer u jekk Allaħares qatt dan l-ilma jiġi kkontaminat b'xi bexx, dan ma jkunx jista' jittella' bħala ilma għax-xorb.

U biex tipproduċi 12 jew 13-il miljun gallun ilma kuljum għal sena sħiħa b'mezzi ta' distillazzjoni, u permezz ta' reverse osmosis, dan jinvolvi miljuni ta' liri kull sena.

Mr Speaker, nagħlaq billi nerġa' ngħid li din il-liġi se jkollha r- regolamenti kollha li għandhom x'jaqsmu mar-reġistrazzjoni, l- importazzjoni, il-manifattura, l-bejgħ u ma' l-użu tal-pestiċidi, inkluż dawk dwar il-maniġġar u l-kontroll integrat, dak li rreferejt għalih qabel bħala integrated pest control management.

Mr Speaker, din il-liġi, li jien persważ li anke l-oppożizzjoni taqbel magħha, se sservi prinċipalment biex f'pajjiżna tkun assigurata iżjed is-safety tal-prodotti ta' l-ikel għall-konsumatur kif ukoll biex l-ambjent jiġi mħares aħjar.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Insejjaħ lill-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, naturalment l-oppożizzjoni tifhem u ssostni l-importanza tal-koordinament bejn il-qasam tal-biedja, il- konsumatur u l-ambjent.

Għaldaqstant l-oppożizzjoni hija favur l-abbozz ta' liġi li qed jiġi ppreżentat anke għax tirrikonoxxi li l-liġi li kellna f'pajjiżna għal dawn l-aħħar 30 sena ħalliet l-effetti pożittivi tagħha wkoll.

Għalkemm minn dak li kien qed jgħid il-Ministru wieħed seta' jifhem li din il-liġi ma tantx kienet effettiva, m'hemmx dubju li ħalliet impatt.

U tajjeb li nsellmu lil dawk li ħadmu biex organizzaw din l-għodda ħalli matul dawn l-aħħar 35 sena li għaddew kellna mezz kif nikkontrollaw l- użu tal-pestiċidi u biex ikollna produzzjoni agrikola sostenibbli skond iż- żminijiet.

Tajjeb ngħid li f'ċerti żmenijiet Malta kellna importazzjoni ta' pestiċidi għall-użu fil-qasam tal-biedja li kienet ristrett aktar minn ta' pajjiżi ġirien tagħna bħal Sqallija u l-Italja.

Jien smajt b'attenzjoni kbira d-diskors tal-Ministru u ħassejt li għandi nistaqsi x'sar matul dawn is-sentejn li għaddew biex tabilħaqq tiġi updated l-liġi l-antika dwar il-pestiċidi.

L-oppożizzjoni u naħseb li lanqas in- naħa l-oħra tal-Kamra ma tistenna li nippreżentaw din il-liġi u mbagħad ngħidu li aktar 'il quddiem joħorġu legal notices biex nagħmlu regolamenti dwar l-użu tal-pestiċidi u nagħmlu l-enforcement tagħhom.

Jien nappella biex fil-winding up il-ministru mhux joqgħod jispjega x'jgħidu l-klawsoli ta' l-abbozz ta' liġi, imma x'kien ix-xogħol li sar matul dawn is-sentejn li għaddew biex nippreżentaw liġi serja li tissodisfa l-ħteġijiet tal-lum.

Qed ngħid dan għaliex minn dak li qal il-ministru jidher li qegħdin napprovaw liġi li hija vaga ħafna u għadna ma nafux x'investiment jirrikjedi l-enforcement tal-provvedimenti tal-liġi.

Bir-rispett kollu lejn il-ministru, hu tkellem b'mod vag ħafna.

Jien mhux se nitkellem mill- aspett tekniku għax, kif qal il-ministru, l-argumenti tekniċi u xjentifiċi niddiskutuhom fi stadju ieħor.

Mr Speaker, wara l-problema kbira li kellhom jiffaċċjaw ir-raħħala minħabba l-mismanagement tal-gvern rigward il-kwestjoni tal-BSE - il-marda li laqtet lill-baqar li nitkellem dwarha iktar 'il quddiem - wieħed kien jistenna li din id-darba l-ministru jinformana kif il-gvern se jibda japplika dawn it-tip ta' miżuri, u kif se jiġu inforzati r-regolamenti f'time frame li jagħmel sens fix-xhur li ġejjin.

Huwa fatt magħruf li matul dawn is-sentejn is-settur tal-biedja qed jinħakem minn kriżi kbira għax il-prezzijiet tal-prodotti qegħdin dejjem jaqgħu u li l-ispiża tal- produzzjoni qiegħda dejjem togħla.

Minkejja dan ma ntqal xejn dwar kemm se jinvesti l-gvern biex dawn il-bidliet li se jsiru b'din il-liġi ma jkomplux iżidu l-piżijiet finanzjarji li għandhom l-operaturi fis-settur tal-biedja.

Il-kritika li qed tagħmel din in-naħa tal-Kamra hija konsistenti mal- viżjoni li għandha għal dan is-settur, jiġifieri li jkun hemm tabilħaqq il- koordinament f'dak li jirrigwarda l-interess tal-biedja, l-interess tal- konsumatur u l-ħarsien ta' l-ambjent.

Imma din il-viżjoni trid tkun sostnuta mhux biss bid-diskors, imma bil-fatti, billi nipprovdu l-għodda neċessarja biex inwettqu dawn il-bidliet meħtieġa ħalli jkollna kontrolli aħjar.

Jiddispjaċini ngħid li l-gvern mhux qed jikkonvinċi lil din in-naħa tal-Kamra li dan kollu tabilħaqq se jitwettaq.

Mr Speaker, nixtieq li fil-winding up il-minstru jispjega t-time frame li fih se joħorġu l-legal notices li se jissustanzjaw l-għanijiet ta' din il- liġi.

Wieħed għandu jispjega kif se naħdmu fix-xhur li ġejjin għax finalment dawn huma bidliet biex Malta tkun konformi ma' ċerti standards li trid tgħaġġel biex tagħmilhom.

Jekk stess ma tridx tgħaġġel trid tieħu l- inizjattivi li hemm bżonn.

Barra minn hekk il-gvern irid jipprovdi l- għajnuna biex jitwettqu dawn il-miżuri minkejja l-limitazzjonijiet tal- ħofra finanzjarja li għandna, li l-gvern senetjn ilu qal li ma kellux u llum m'hemmx dubju li għandu.

Dawn huma kollha fatturi li għandhom bżonn li jiġu ndirizzati fil-winding up tal-ministru għax inkella, bir-rispett kollu, inkunu qed nipprovaw infarfru ftit mit-trab li għandna fuq l-ixkaffa u ma nkunux qed nwettqu l-inizjattivi li hemm bżonn biex tabilħaqq din il- liġi tiġi applikata fil-parametri tagħha kollha.

Irrid nenfasizza l-fatt li jrid ikun hemm l-għodda biex liġi bħal din tiġi implimentata.

Mhux biżżejjed li toqgħod taqrali, per eżempju, il- paragrafu li jittratta dwar il-fungiċidi u mbagħad ma tispjegalix x'sar biex din il-problema tiġi verament indirizzata.

Meta sar l-investiment fid- drip irrigation instab li biex dan jagħti aktar kontribut biex innaqqsu l- mard minn fuq l-uċuħ tagħna, u bil-għan li nagħtu support xjentifiku lill- bdiewa tagħna ħalli huma jkunu jistgħu jnaqqsu l-użu tal-bexx, barra li hija importanti s-sistema ta' l-integrated pest management, kien importanti wkoll li jsiru ċerti analiżi aktar profondi.

Meta kont ministru jien introduċejna s-sistema ta' l-agri-ecological survey f'ċerti żoni f'Malta u Għawdex.

Konna qed inrawmu grupp ta' żagħżagħ tekniċi bl-għan li jagħmlu studju profond, kif jitolbu l-esiġenzi tal-lum, ħalli wieħed jinvesti mill-ewwel fuq bażi soda li tindirizza s- sostenibilità li hemm bżonn biex nkunu aktar kompetittivi u aktar ekonomikament vijabbli.

Iżda nsibu li dan it-tip ta' proġett ma ngħatax aktar support.

Allura filwaqt li l-ministru qiegħed jgħid li permezz ta' din il-liġi se nagħmlu regolamenti biex ngħinu lill-bdiewa jikkontrollaw l- użu tal-bexx, imbagħad insibu li ftit li xejn qed jingħata s-support li għandhom bżonn il-bdiewa, l-ewwelnett billi nsaħħu l-istruttura ta' l- extension services.

Lill-bidwi irridu nispjegawlu li jrid jaħdem b'mod xjentifiku, fis-sens li jekk fil-ħamrija tiegħu għandu ċertu livell ta' ilma, allura importanti li ma tagħtix tliet taqtiriet ilma fil-proċess ta' tkabbir tax-xitel fl-ewwel ġurnata, jew fit-tielet ġurnata jew fir-raba' ġurnata imma mportanti li tuża waħda.

Għax inkella jista' jkun li jkun qiegħed idgħajjef u jikkrea dik it-tip ta' moffa li forsi għada pitgħada, kawża tagħha, ikollu japplika aktar bexx.

Naturalment, barra li se jiswielu aktar flus, jista' jkun li 'l quddiem ikun hemm ċerti regolamenti li jipprojbixxuh milli jpoġġi dak il-prodott fis-suq, mhux għax il-prodott ikun perikoluż, mhux għax ikun se joqtol lin-nies imma għal raġunijiet ta' standards li jirrigwardaw il-maximum residue levels.

Għalhekik, f'dan l-isfond wieħed jistenna li l-gvern mhux biss jgħidlna x'regolamenti se joħorġu 'l quddiem imma għandu jagħtina time frame li fih se jsiru; x'inhu l-programm għas-sena li ġejja.

Nitlob lill-ministru jgħid x'investiment sar f'dan ir-rigward matul dawn is-sentejn li għaddew, kemm bdiewa sarulhom l-analiżi xjentifika tal-ħamrija fejn jaħdmu u x'inhu l- apparat li nxtara, u li se jkompli jinxtara.

X'inhuma l-investimenti li din l-amministrazzjoni se tagħmel biex tindirizza dan il-bżonn?

Ikun inutli li noqogħdu nitkellmu fuq il-kontrolli jekk ma nibdewx mill-bażi, jiġifieri li nfiehmu lill-bidwi li huwa importanti li jkun jaf x'karatteristika għandha l-ħamrija ta' l-għelieqi tiegħu.

Jekk verament irridu nagħmlu bidla importanti li nagħmlu bidla sħiħa fil-wiċċ tal- ħamrija.

Jien nirrikonoxxi li kif qal il-ministru, bħalma għamlet kull amministrazzjoni, il-gvern qed jara kif jgħin lill-bdiewa biex bl-inqas problemi possibbli jaqilbu għall-użu tal-methyl bromide li jiffertilizza l- ħamrija biex tkun tista' tipproduċu b'mod aktar mgħaġġel u b'hekk il- produzzjoni agrikola ssir aktar ekonomikament vijabbli għall-bidwi.

Mr Speaker, il-gvern irid jgħid jekk huwiex se joħloq skema ta' sussidju għal dawk il-bdiewa li jridu jaqilbu għal din is-sistema.

Għalkemm Malta veru hija marbuta mal-konvenzjonijiet internazzjonali u għandna ċerti deadlines minħabba l-kwestjoni ta' l-ozone layer li kulħadd jaf kemm dan qed iħalli impatt negattiv fuq id-dinja, irridu nirrealizzaw ukoll li l- bdiewa qed jiffaċċjaw problemi kbar biex iwettqu din il-bidla.

Għaldaqstant nixtieq li fil-winding up il-ministru jispjega x'se jkun il- pjan tal-gvern permezz tal-ħidma ta' l-extension services biex jgħin lill- bdiewa iwettqu dawn il-bidliet.

Mr Speaker, qed ngħid dan għax il-partit Laburista jemmen li għandu jkun hemm support għal dawn l-inizjattivi ħalli jibdew jiġu fis-seħħ illum qabel għada sabiex is-soċjetà tagħna tabilħaqq ikollha opportunitajiet ġodda.

Kif jaf il-ministru, saru ħofor ta' l-ilma illegali, kif intqal f'diskussjonijiet li jien ipparteċipajt flimkien miegħu, fejn hu qal li f'ċertu sens mhux għajn waħda għalaq imma tnejn.

Għalhekk nixtieq inkun naf x'se jagħmel il-ministru - dan mhux qed ngħidu b'sens ta' kritika imma qed ngħid b'sens ta' inizjattiva - meta għandna dawn is-sitwazzjonijiet.

Dawn li jeżistu, irrilevanti ta' min hu t-tort, u jien nistqarr li kont noqgħod attent.

Ħadd m'hu kapaċi mqar iġibli bidwi wieħed mid-distrett tiegħi li jien għedtlu jmur iħaffer ħofra illlegali.

Mhux talli m'għamiltx dawn l-affarijiet talli kont nipprova niggwida lil min kien qed jgħid lill- bdiewa jaqbdu u jħaffru u mbagħad jekk jinqala' xi ħaġa jieħu ħsieb hu.

Jien qed insemmi dawn l-affarijiet għax għalina huwa tad-daħk li niġu ngħidu li rridu noħolqu l-bilanċ biex nassiguraw li l-watertable tibqa' sostenibbli f'pajjiżna meta nafu kemm kien hawn nies li ġabu impjanti minn barra biex iħaffru l-ħofor ta' l-ilma bil-lejl!

U meta konna nirrapportaw kienu jhedduna fid-djar tagħna.

Mela l-ministru jrid jgħidilna kif se jindirizza din il-problema fit-tliet snin li ġejjin.

Għax jien nemmen li l- pjanijiet fil-biedja ma jsirux mil-lejl għan-nhar.

Jien nirrikonoxxi li l- politika li nimxu biha tvarja minħabba l-element ta' prinċipju, imma mbagħad irid ikun hemm kontinwazzjoni fil-ħidma tagħna.

Jien m'għandix dubju li sia dik in-naħa u sia din in-naħa nifhmu li għandu jkun hemm koordinament bejnietna biex iseħħu ċerti bidliet li jirrikjedu perjodu twil biex iseħħu f'pajjiżna - mhux qed nitkellem għad- derogi transitorji żgħar u twal li l-ministru qed jaħseb li se jkollu ċ- chance li jinnegozja ma' l-Unjoni Ewropea – ħalli l-biedja tkun sostenibbli, il-konsumatur ikun protett u jiġi mħares ukoll l-ambjent.

Jien nistenna li l-ministru, barra li jgħid x'se tkun il-policy sabiex ikun hemm il-kontroll ta' dawn il-boreholes, jgħid x'se jkun il-pjan tal-gvern fit- tliet snin li ġejjin jew sas-sena 2005 biex jibbilanċja biex jibbilanċja jew iħares lill-bdiewa illi ħafna mill-ilma tagħhom qed ikun ikkontaminat bid-drenaġġ.

Naħseb li l-ministru huwa konxju tal-problemi li għandhom il- bdiewa tal-Qammiegħ.

Dawn mhux biss irċevew ċens minn Lm1 għal Lm125 għal kull tomna talli qed jidħlu fi spejjeż żejda ħalli jġibu l-bowsers ta' l- ilma biex isaqqu għaliex il-ħażna ta' l-ilma tagħhom hi kontaminata.

Naturalment huma ma jridux isaqqu b'dan l-ilma biex imbagħad il-prodott tagħhom ikun ta' inqas kwalita'.

Naturalment nistenna wkoll illi l-ministru jispjega kif se jġib 'il quddiem dawn is-sistemi kollha u kif se joħloq management tajjeb biex tabilħaqq jgħaġġel dan il-proċess.

Irridu niftakru li l-obbligi li għandna mhux biss irridu li nwettquhom imma rridu nwettquhom f'medda ta' żmien qasir minħabba l-infurzar ta' ċerti konvenzjonijiet internazzjonali.

Jien nixtieq inkun naf x'kordinament qed isir ma' l-uffiċjali ta' l-extension services.

Per eżempju fi żmenna - jidhirli fl-aħħar erba' xhur ta' l- amministrazzjoni preċedenti - konna għamilna uffiċċju ta' l-extension services fil-pitkalija.

L-iskop kien li meta l-bdiewa jdaħħlu l-prodott fil- pitkalija huma jżuru u mhux jispezzjonaw biex ibeżżgħu.

L-iskop kien biex tajjeb jew ħażin jipprovaw jibdew jaġġornaw lilhom infushom b'data ta' tip ta' prodott li dieħel fil-pitkalija u li għandu forsi ċertu mard li setgħa ma ġiex reġistrat f'uffiċċju lokali.

Naturalment hemmhekk jagħmlu speċi ta' programming magħhom u jagħmlu tip ta' management ħalli jkunu jistgħu jgħollulhom il-kwalita' tal-prodott.

Illum iridu niftakru li barra l- impatt fuq l-ambjent, il-bexx iħalli wkoll l-impatt fuq but il-bidwi għaliex dan jixtrih bi prezz għoli ħafna u huwa parti mill-management tagħhom biex ikunu ekonomikament viabbli ħalli jkunu jistgħu jlaħħqu maż- żmenijiet tal-lum u jkunu f'pożizzjoni li jikkompetu b'mod aktar sod fis- suq.

Mr Speaker, irrid issa nagħmel riferenza għal dak li semma' l-ministru fir-rigward tad-diffikulta' li ltaqa' magħha fit-tkabbir tal-patata għall- esportazzjoni.

Fis-sentejn li kont ministru jien, flimkien mad-dipartiment ta' l-agrikoltura u ma' l-t agricultural export marketing board konna fhimna li ċerti target dates li kienu marbuta fil-kuntratt kienu qed jikkawżaw diffikulta' fejn għandek bidwi li għandu ammont ta' tunnellaġġ u jaf li jekk ma jlaħħqux sa dik id-data naturalment se jitlef dak il-prezz.

U aħna rajna kif l-ewwelnett nieħdu pożizzjoni fejn ikollna varjeta' waħda u għażilna l-varjeta' li kienet l-iktar waħda li l-bdiewa kienu jafu jkabbru, jiġifieri l-alpha, u rbatniha ma' prezz wieħed fuq l-ewwel 3,000 tunnellata.

Dan għamilnih propju biex ma nħallux il-kwestjoni tal-faxxina ssir u għamilna dan kemm ma' min hu l-aġent illum ta' kuntratt li l- ministru biddel kif ukoll ma' l-esperti illi dak iż-żmien kien hemm fl- agricultural export marketing board li ħafna minnhom għadhom hemm sal-lum.

Ir-raġuni li sar dan il-pass kien biex ma jkunx hemm dawn id-dati tentattivi li qegħdin iġielgħu lill-bidwi jipprova jlaħħaq il-prodott tiegħu ġimgħa qabel l-oħrajn.

X'ġara din id-darba?

Din id-darba, per eżempju, jekk nieħdu l-varjeta' Sante' din kienet marbuta ma' erba' kunsinji u dejjem kellek prezz differenti.

Jiġifieri jekk il-bidwi jilħaq fl-ewwel kunsinja ma kellux il-prezz.

(Interruzzjonijiet) Allura mhux bilfors tagħmillu l-pressjoni lill-bidwi!

Iġri, iġri għax jekk mhux se tlaħħaq fl-ewwel ġimgħa mhux se taqbad Lm17-il qantar u se tidħollok, ma' tas-Lm16 jew ma' tal-Lm 15.

Dawn huma fatti.

Is-Sante' kienet marbuta ma' prezzijiet li jvarjaw minn 500 tunnellata fuq l-ewwel ġimgħa, it-tieni ġimgħa, it-tielet ġimgħa u r-raba' ġimgħa, u allura m'hemmx dubbju li jinħoloq dan it-taħwid.

Mr Speaker, jiena ngħid lill-ministru li fis-sentejn tiegħi ma kellix din il-problema tal-faxxina.

Il-mod li konna qed naħdmu biex ma nagħmlux dawn il-pressures kien qed iħalli l-effett tiegħu.

Jien naf li għandu pariri tajba, pero' nappellalu li jikkunsidra dak li ngħidlu jien.

Jien mhux ċuċ, naf x'qed ngħid għax dħalt fih dan ix-xogħol.

Jekk se jkun hemm din it-tip ta' sistema fil-kuntratt, jiena ngħid li se jkun diffiċli sia għall- uffiċjali u sia għall-bdiewa.

Issa jekk hu għandu xi uffiċjali differenti milli kelli jien ma nafx, pero' jien esperjenzajthom dawn l-uffiċjali, ħdimt magħhom, naf bil-kapaċitijiet tagħhom, naf fejn huma l- limitazzjonijiet tagħhom u naf x'inhuma ċerti ċirkostanzi li ħafna drabi jwassluhom biex ma jkunux jistgħu jwettqu l-aħjar tal-kapaċita' tagħhom.

Dawn huma limitati fl-equipment u fir-riżorsi finanzjarji minħabba li dan is-settur sfortunatament dejjem kellu voti limitati.

Mr. Speaker, jekk verament il-ministru jrid jegħleb din il-problema li semma' fir-rigward tal-mod kif qed tinqered il-faxxina sabiex il-patata kemm jista' jkun tlaħħaq il-perjodu bikri tagħha, ikun jagħmel ħafna sens jekk jivverifika x'kienu l-esperjenzi fis-sentejn tiegħu u fis-sentejn preċedenti fejn m'hemmx dubju li aħna konna wasalna biex nagħmlu l-ewwel varjazzjoni ta' patata mkabbra b'metodu organiku fil-farm esperimentali ta' l-Għammieri.

Aħna nafu li din il-prova ma saritx.

Kienet qed issir mhux għax konna konvinti li tista' ssir imma sabiex ikollna bażi u esperjenza u sabiex inkunu nistgħu ngħidu li qed nippruvaw inkabbru din il-varjeta'.

Niftakar li dak iż-żmien ftehmna mad-direttur Franco Serracino Inglott li nagħmlu din il-prova biex insaħħu l-esperjenza u n-knowledge tagħna dwar x'impatt negattiv jew pożittiv jista' jkollha din is-sistema ta' produzzjoni.

Jiena jiddispjaċini ninnota illi mhux talli ma sarx dan ir- rapport imma lanqas kien hemm l-inizjattiva biex isir xi ħaġa fl-aħħar sentejn li għaddew.

Jien nappella lill-ministru sabiex jara kif jerġa' jibni l-kuntatti ma' l-IFWAM u ma' Dr Cozzo through l-istitut agronomiku ta' Bari.

M'hemmx dubju li programm bħal dan ikun importanti ħafna għaliex minkejja dak li naqraw u minkejja l-materjal li forsi jista' jkun aċċessibli għalina f'rivisti internazzjonali jew permezz ta' xi website fuq l-internet, irridu nirrikonoxxu illi hemm bżonn li l-esperti u t- tekniċi tagħna ikollhom l-ewwel esperjenza li hemm bżonn.

Irrid ngħid ukoll li b'kordinazzjoni ma' ħaddiema tad-dipartiment, ma' investituri privati u ma' għaqda tal-bdiewa aħna konna bdejna naraw u nistudjaw il-metodu ta' produzzjoni ta' tadam organiku.

Dwar dan kelli l- okkażjoni li npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopji taċ-ċertifikati li saru fuq livelli u l-kwalita' ta' ħamrija u fuq il-livelli u l-kwalita' tat- tadam li tkabbar f'pajjiżna b'metodu organiku.

Bilfors irrid nappella l- ministru biex fil-winding-up jgħidli x'ġara minn din is-sezzjoni, xi żviluppi kellhom jew x'support ingħataw biex ikomplu jwettqu dawn il- bidliet.

Nerġa' ngħid li dawn m'humiex bidliet li se jiġru mil-lejl għan- nhar imma bidliet li joħolqu bażi lil dawk il-bdiewa li fost kollox jemmnu li huma jridu jinvestu aktar mhux f'dik li hija produzzjoni imma f'dawk li huma d-drittijiet tal-konsumatur u f'dak li huwa l-ħarsien ta' l-ambjent.

Naturalment il-ministru għandu wkoll jgħid jekk sarx xi ħaġa aħjar flok dawn l-affarijiet għaliex finalment l-iskop li nitkellmu dwar dawn il- liġijiet hu li npoġġu 'l quddiem ċerti veduti li jista' jkun li naħa jew oħra tħares lejhom b'mod differenti.

Mr. Speaker, fir-rigward tal-liġi rrid nistaqsi: Quddiem dan l- enforcement li se nagħmlu, ddiskutejna d-diffikultajiet li jistgħu jiltaqgħu magħhom il-bdiewa fir-rigward tal-mod kif se jaġġornaw lilhom infushom biex wara ma jkunux suġġett tal-multi li semma l-ministru?

U fil- winding-up nixtieq li l-ministru jitkellem ftit dwar id-diffikultajiet li ltaqgħu magħhom f'dan ir-rigward u x'fissru lill-koperattivi tal-bdiewa.

Ġew spjegati l-bidliet li jridu jagħmlu l-bdiewa biex imbagħad ħadd ma jiġi jgħid li d-dipartiment ta' l-agrikoltura waħħalhom fuq xi ħaġa imbagħad nispiċċaw b'ħafna stqarrijiet u ġlied żejjed?

X'wens hemm ħalli l-bdiewa tagħna through l-għaqdiet tagħhom jiġu konformi mal-liġijiet?

X'dokument informattiv hemm li jridu jkunu konformi miegħu?

Rajna li noħorġu biżżejjed ċirkolarijiet u informazzjoni dwar dawn il-bidliet?

Malta żgħira u n-nies magħrufa allura m'hemmx dubju li hemm spazju biex dawn l-affarijiet isiru b'mod illi tabilħaqq jiffaċilitaw il-proċess kollu kemm għall-uffiċjali kif ukoll għall-extension services u għall-bdiewa.

Dawn l-affarijiet saru?

U jekk saru, meta saru u x'diffikultajiet kien hemm?

Kif qiegħed jaħdem il- ministru biex jara kif jista' jindirizza aħjar l-ilmenti illi forsi setgħu tqajmu mill-bdiewa jew mill-għaqdiet tagħhom dwar il-mod kif se jiġi applikat dan il-proċess?

Qed ngħid dawn l-affarijiet, Sur President, għaliex nemmen li huma importanti.

Il-gvern għandu l-problema tal-finanzi kontra tiegħu u allura jista' jagħti l-każ illi biex isiru l-affarijiet ikun il-konsumatur u jkun il-bidwi li jkollu jdaħħal idejh fil-but biex ikun konformi mal-liġi.

Dan qed ngħidu anke fid-dawl tal-mod kif il-gvern qed jittratta l-kwestjoni tal- BSE.

Issa fil-kas tal-BSE tajjeb li ngħidu li l-Unjoni Ewropea bejn l-1995 u s-sena 2000 minn ta' l-inqas issussidjat lill-Ingilterra biex tabilħaqq twettaq il-management u l-ħidma li hemm bżonn ħalli tara li tkun ħielsa minn din il-marda.

Issa erħilu li fallielha l-Unjoni Ewropea.

U fallielha għax din qalet lil kulħadd li qed tinvesti l-flus biex teqred din il-marda u minkejja dan spiċċajna biex din il-marda nxterdet ma' numru ta' pajjiżi oħra.

Imma li qed nipprova ngħid hu li l-gvern għandu applikazzjoni għal sħubija sħiħa li tant jiftaħar biha u minkejja dan la għamel talba biex iġib flus u lanqas ivvota flus biex id-dipartiment tas-servizz veterinarju jkun jista' jwettaq il-bidliet li hemm bżonn u u joħloq l-inizjattiva biex din il-kriżi ma tkissirx lir-raħħala tagħna.

Issa l-farsa qiegħda hawn.

Filwaqt li mhux qed jinvesti l-flus biex jgħin lir-raħħala li għandhom l- irziezet tagħhom mimlijin bil-laħam, min-naħa l-oħra l-gvern qed jgħid illi hu jemmen illi ċ-ċanga tagħna hija tajba u ta' kwalita' u għandha tiġi kkunsmata.

(Interruzzjonijiet) Allura ixtriha int, Sur gvern, għax il- konsumatur mhux qed jixtriha!

(Interruzzjonijiet) U mela noqogħdu ngħidu għax il-media u mhux media!

Jew li dan kollu nqala' minħabba l-Onor.

Leo Brincat u minħabba l-Onor.

Anġlu Farrugia illi tkellmu fuq ċerti affarijiet rigward din il-kwestjoni!

Il-gvern issa jrid ipoġġi saqajh fl-art.

Il-gvern ma jistax jibqa' jitkellem fl-arja u ma jistax jibqa' qisu d-duħħan ta' sigarett, li jidher għal ftit u jispiċċa.

Mr. Speaker, il-gvern irid jgħidilna kemm se jinvesti biex liġijiet bħal dawn tabilħaqq ikunu sostnuti.

Kemm huma l-finanzi li se jkollu d- dipartiment biex liġi bħal din, illi hija importanti mhux biss għall-bidwi imma anke għall-konsumatur u għall-ħarsien ta' l-ambjent, tkun inforzata tajjeb?

Jekk aħna rridu li jkollna saqajna ma' l-art, irid ikun hemm investiment u jrid ikun hemm twettiq ta' policies.

Barra minn hekk irid ikun hemm ħsieb dwar kif jingħata l-wens ħalli dawn l-inizjattivi jitwettqu mingħajr ma joħolqu diffikultajiet għall-bdiewa.

Irrid ngħid li l-gvern ma jistax joqgħod gallerija qisu mar għand Cordina u ħa kafe' u qal kemm hi sabiħa din u kemm hi kerha l-oħra.

Is-sustanza qiegħda fil-mod ta' kif il- gvern jispjega u jkun aktar ċar biex ikun aktar.

U dan m'huwiex il-kas fil- mod ta' kif il-gvern mexa vis-a-vis l-marda tal-BSE.

Mr Speaker, dwar dan il-kas tal-BSE rrid ngħid li kien hemm artiklu fuq "Il-Mument" ta' Manuel Bezzina u dan qal li l-Onor.

Debono Grech u l-Leo Brincat qed jiżvantaġġaw il-ħwienet tal-laħam.

Irrid ngħid ukoll li flok qagħad jilgħab u jgħid li ċanga ta' 30 xahar, 24 xahar jew 18-il xahar tista' tinbiegħ, il-gvern messu għamel bħalma għamlu pajjiżi oħra li waqqfu l-importazzjoni mill-pajjiżi li huma nfettati.

U dawn għamlu hekk biex ma joħolqux il-konfużjoni li għandha s-soċjeta' tagħna llum.

Tajjeb jew ħażin, irrispettivament minn dak li qed jgħid il-Ministru u minn dak li qed jgħid id-dipartiment tas-servizz veterinarju, il-konsumatur mhux qed jixtri dan il-prodott.

Issa ta' min igħid li min xtara l-ħażna tal-laħam aktar minn 13- il xahar ilu issa qed jibża jieklu minħabba li l-gvern qed jirrakkomanda li l-aħjar laħam u l-iktar laħam garantit huwa dak ta' 13-il xahar.

Dan ġara għaliex il-gvern ma ppumpjax flus biex l-ewwelnett ikun jista' jindirizza l- problema tal beef intervention scheme illi tiswa Lm40,000.

Lid-dipartiment tawh Lm120,000 li parti minnhom iridu jagħmlu tajjeb għal ċerti kontijiet pendenti li kienu ilhom ma jitħallsu minn Marzu tas-sena l-oħra.

Aħna min-naħa tagħna bilfors irridu nimmarkaw dawn in-nuqqasijiet għax ikun inutili li niġu ngħidu li se nbiddlu l-liġijiet biex f'pajjiżna niggarantixxu lil konsumaturi li jkollna ambjent imħares, li jkollna bdiewa kompetittivi u mbagħad l-istess gvern ma jifhimx l-importanza li hu jrid ikun kompetittiv u joħroġ il-flus mill-but.

Dawn huma ħwejjeġ illi lilna jinkwetawna bis-sħiħ.

Hemm bżonn li jiġu allokati ċerti flejjes u hemm bżonn li jsir ċertu taħriġ biex nintegraw kemm lill-bdiewa kif ukoll lill- konsumatur.

Madankollu, proċessi ta' programmi u ta' marketing strategies ma saru xejn.

Mr. Speaker, jien nista' ngħid xi ħaġa dwar il-mod ta' kif aħna konna ħadna ħsieb il-kwistjoni taċ-ċanga friska.

Il-bejgħ tagħha minn dejjem kien problema mhux illum biss minħabba l-problema tal-BSE imma anke fis-snin preċedenti.

Aħna rajna li dak iż-żmien flimkien noħolqu inizjattiva u niftakar li kienet l-amministrazzjoni preċedenti li bdiet toħroġ kull ġimgħa ċ-ċertifikat għal dawk il-bejjiegħa tal-laħam li jixtru taċ-ċanga għall-konsumaturi u kien hemm promozzjoni għaddejja kontinwament biex il- konsumatur ix-xirja ta' ċanga friska mill-ħwienet tal-laħam.

U dan konna qed nagħmluh anke fil-kuntest li dawn il-ħwienet ma setgħux ilaħħqu u jikkompetu mas-supermarkets.

Għamilna hekk għax kif għedt dejjem, il- politika Laburista kienet mibnija u kienet tifhem l-importanza tal- kordinament li għandu jkun hemm bejn il-produttur - f'dan il-kas il-bidwi jew ir-raħħal - il-kosumatur u l-ħarsien ta' l-ambjent.

U dawn huma affarijiet li ftit li xejn ingħataw importanza ovvjament minħabba li l- ministru għandu l-aġenda li jmexxi l-politika tiegħu biex tkun konformi ma' dik ta' l-Unjoni Ewropea!

Għal dan il-għan il-Ministru inkariga lill- uffiċjali kollha biex jippjanaw kif jistgħu jbiddlu u jaraw il-vantaġġi u l- iżvantaġġi illi se jkollhom dawn ir-regoli li m'hemmx dubju ġabu fix-xejn l- eluf ta' impjiegi tal-bdiewa u ta' raħħala tal-pajjiżi membri matul dawn l- aħħar tletin sena.

Nafu wkoll li minkejja l-istandards u minkejja t-teknika li ġew applikati mill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, għandna dan il-mard ġdid, dak li nafuh bħalha l-marda tal-mad cow.

Issa vera għandna żewġ interpretazzjonijiet.

Għandna interpretazzjoni tal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea illi tgħid illi din hija kawża tal-mod ta' temperatura illi kellu l-meat and bone meal u mbagħad għandna teorija oħra fejn jgħidu li din il-marda feġġet minħabba taħlit li sar minn kompożizzjoni li normalment tmur għat-tiġieġ jew inkella għall-majjal.

Dan x'qalu pajjiżi oħra fuq il-kwistjoni.

Imma aħna min-naħa tagħna ħadna l-inizjattivi, gvern preċedenti Laburista, gvern preċendenti Nazzjonalista, gvern tal-lum Nazzjonalista, sabiex dawn l-affarijiet f'pajjiżna jkunu limitati?

Ħadna jew ma ħadniex, l-importanti hu li ngħarrfu lill-konsumatur.

U jekk hawn xi ħadd li mhux infurmat dwar l- importazzjoni tal-laħam, dwar il-prodotti tal-laħam li qed jiġu mportati hu propju l-konsumatur Malti.

U jien nesiġi li fil-winding-up il-ministru jagħti ħjiel dwar il-mod ta' kif il-gvern fit-tliet snin li ġejjin se jinċentiva ċ-ċanga tagħna mal-konsumatur.

Għax il-konsumaturi m'humiex informati sew dawn joqogħdu fuq ħafna diskors li joħolqu n-nies u qed jispiċċaw jibżgħu mentri

Donnu li m'aħniex nirrealizzaw li n-nies għandhom moħħ biżżejjed biex jifhmu l-affarijiet.

Il-konsumatur għandu jiġi muri l-vantaġġi li għandu l- prodott lokali.

Kumbinazzjoni l-bieraħ kont qed nara programm fuq Net Television u tgħidx kemm ħadt gost nisma' konsumatur jgħid li t-tiġieġ tagħna huma kollha għadam speċjalment meta jien naf kemm hemm dedikazzjoni minn ċerti kumpanniji f'pajjiżna biex jgħollu l-istandards tagħhom!

Aħna nafu li l-produzzjoni taċ-ċanga tagħna m'hijiex suġġett ta' hormones growth treatment u lill-poplu tagħna rridu nedukawh u ngħidulu li hemm rapporti xjentifiċi li jikkonfermaw li ċanga li hija suġġetta għall-hormones growth treatment, jiġifieri joqogħdu jagħtuhom l-isteroids biex jikbru fil-laħam, tħalla mpatt fuq is-saħħa tal-bniedem.

F'Malta m'għandniex din is-sistema u ż-żewġ naħat naqblu li din is-sistema m'għandiex tkun integrata fil-kunċett tat-trobbija taċ-ċanga tagħna.

U dawn l-affarijiet irridu infehmuhomlu lill- konsumatur ħalli jifhem x'inhu r-rwol komuni li jeżisti bejn iż-żewġ naħat, liema rwol għażlu b'tant għaqal ir-raħħala u l-produtturi f'pajjiżna sabiex jassiguraw li l-kwalita` ta' ċanga tagħna tkun bnina u tabilħaqq tilħaq l- istandards mixtieqa.

Sur President, jien nixtieq li l-ministru fil-winding up jgħid x'inhi l- pożizzjoni fir-rigward ta' l-għalf tal-bhejjem ġenetikament modifikat.

Għaliex m'għandniex infehmu lill-konsumaturi tagħna li jista' jkun li qed jiġu mportati prodotti pproċessati li jistgħu jkunu ġejjin minn bhejjem li jkunu mitmugħa għalf li jkun ġenetikament modifikat?

Pero` dan m'huwiex il- każ fil-laħam taċ-ċanga lokali għaliex aħna ma nitimgħux lill-bhejjem tagħna bi prodott ġenetikament modifikat.

Aħna nafu li hemm rapporti xjentifiċi li jikkonfermaw li fejn hemm prodott ġenetikament modifikat jikber fuq l-uċuħ, ma ssirx id-dakkra.

Dawn kollha huma issues li l-gvern irid jindirizza u jrid jindirizzahom f'mument li l-aktar li jagħmel sens li jindirizzahom.

Għalfejn se nibqgħu ngħidu li lill-konsumatur irridu nagħtuh standards tajba u noqogħdu nressqu liġijiet bħal dawn biex fuq il- gazzetti jiġi rrappurtat kemm daħħalna provvedimenti u legal notices imbagħad fis-sustanza l-konsumatur ftit li xejn jara f'bidla u ftit li xejn jara f'kontinwazzjoni li tabilħaqq tkun qiegħda tissodisfalu l-ilmenti li jkollu?

Sur President, dawn huma affarijiet li f'liġi bħal din bilfors trid tagħmel riferenza għalihom għaliex lilna li jgħajruna li ma għamilna xejn u li jikkritikawna li konna biss kapaċi biex inpaċpċu fuq il-ħofra finanzjarja li sibna, fis-sentejn li għamilna kkontribwixxejna biex inwettqu dan it-tibdil ħalli l-produzzjoni tagħna tkun tabilħaqq ta' kwalita` għolja.

L-ewwel li għamilna aħna kien li minflok infaqna l-flus biex isir il-coastal green belt u s-seed bank kif kien ipproġettat mill- amministrazzjoni tal-gvern Nazzjonalista ta' qabel Ottubru 1996, investejna f'serer speċjalizzati f'tal-Kmand biex inkunu nistgħu nipproduċu xtieli u siġar tal-frott inkluż dwieli ħielsa mill-mard b'mod li wara li nkunu għamilna dak li nsejħulu l-agri-ecological survey fejn allura lill-bdiewa tagħna nkunu analizzajnilhom il-livelli ta' l-ilma u t-trab ta' l-art tagħhom, ikollna programm li bih verament inkunu nistgħu nagħmlu integrated pest management.

Konna wkoll maħsub investiment ta' Lm1.5 miljun sabiex inwettqu dawn is-serer speċjalizzati ħalli minbarra li l-bdiewa tagħna jkunu jistgħu jkabbru x-xtieli u l-pjanti tagħhom jkunu jistgħu jkabbru wkoll is-siġar tal-frott biex b'hekk ikollna varjeta` akbar u li tlaħħaq aktar mal-ħtiġijiet tal-konsumaturi f'pajjiżna b'mod li tabilħaqq tkun qiegħda tħares l-ambjent naturali.

Jien nixtieq li fil-winding up tiegħu l-ministru jgħidli fiex wasal dan l- investiment, x'inhuma t-time frames, kemm se jitħawlu dwieli u siġar tal- frott fuq art tal-bdiewa li fuqha saret din l-analisi xjentifika u x'tip ta' management hemm formolat, jiġifieri jekk id-data li jiġbor l-extension officer hijiex se tiġi mdaħħla f'computers ħalli b'hekk imbagħad il-bidwi jkun jaf xi jrid jagħmel fl-ewwel xahar u fit-tieni u t-tielet xahar xi jrid jagħmel fis-sena ta' wara.

Għaliex ikun ikun inutli li noqogħdu nippruvaw inpinġu li se nagħmlu xi bidla jekk imbagħad ma jkollniex l- għodda u l-istrutturi meħtieġa biex tabilħaqq inkunu nistgħu nwettqu dawn il-bidliet importanti u li għal pajjiżna jagħmlu ħafna sens.

U jagħmlu ħafna sens għaliex kif nafu l-economy of scales tagħna jpoġġu fi żvantaġġ lil kulħadd, partikolarment lill-qasam tal-biedja.

Sur President, minħabba d-daqs ta' pajjiżna ma jistax ikollna produzzjoni daqs dik ta' pajjiżi ħafna akbar minnha, imma tajjeb jew ħażin għall-għaqal u l-kapaċita` tal-bdiewa tagħna aħna nkabbru numru ta' uċuħ matul l- istaġuni tas-sena u dan huwa wkoll frott tal-klima li ħafna drabi tkun tajba għall-istess tkabbir ta' prodotti.

Imma jekk il-ministru tal-finanzi f'kull leġislazzjoni m'huwiex se jifhem li hemm bżonn li jżid il-finanzi għal dawn it-tip ta' strutturi u li hemm bżonn li jkun hemm ħjiel ta' kif u għalxiex se jintnefqu l-flus ikun inutli li jsiru dawn il-bidliet għaliex l- esperjenza li kellna fl-imgħoddi hi li filwaqt li l-ewwel noqogħdu nitkellmu fuq ħafna policies imbagħad ikun hemm ministeru li jkun irid iwettaq ċerti bidliet imma ma jkunx jista' jwettaqhom għaliex tkun tfaċċat kriżi liema kriżi biex tiffinanzjaha naturalment ikollok tissospendi ċerta attivita` li tkun għaddejja.

Per eżempju, nafu li l-kabinett preżenti kien approva Lm50,000 biex jitħallsu l-bdiewa li kellhom xi problemi minħabba l- maltemp u l-ministeru nefaq madwar Lm30,000 minnhom biex ħallas lill-bdiewa u l-Lm20,000 l-oħra kellu jħallashom għall-programmi ta' inizjattivi oħra li kien għaddej bihom għaliex bħalma jiġri dejjem minn sena għall-oħra fl- agrikoltura, f'ċerti sitwazzjonijiet tagħmel kemm tagħmel preparazzjoni u tagħmel kemm tagħmel target dates u timeframes dejjem se jkollok in-natura kontra tiegħek.

Għalhekk wieħed irid jifhem kemm jagħmel sens li ninvestu bis-serjeta` u jkun tajjeb li fil-winding up il-ministru jgħidilna kif beħsiebu jimplimenta dak li qal sia fl-introduzzjoni tiegħu dwar dan l-abbozz u sia dwar dak li se jagħmel 'il quddiem.

U huwa importanti li nkunu nafu dan għaliex sal-lum aħna dejjem konna konformi mar-regoli tal-WHO u tal-FAO u dejjem rajna li nużaw dawn l-istandards.

Issa aħna nafu li l-gvern għandu applikazzjoni biex isieħeb lil Malta fl-Unjoni Ewropea u nafu wkoll li l- Unjoni Ewropea tmur oltre dak li jgħidu l-WHO u l-FAO, naturalment f'sens pożittiv biex dejjem tgħolli l-istandards.

Per eżempju, waħda mill-affarijiet li jien dejjem nitlob lill-ministru jispjega hija l-impatt negattiv li tħalli d-densita` tal-popolazzjoni tagħna meta niġu biex napplikaw ir-regoli ta' l-Unjoni Ewropea.

Hemmhekk hemm regoli bbażati fuq densita` ta' popolazzjoni ta' 300 ruħ kull kilometru kwadru filwaqt li f'Malta għandna densita` ta' popolazzjoni ta' 1,300 ruħ kull kilometru kwadru.

Mela allura nafu li jekk f'pajjiżna għandna l-limitazzjonijiet tad-daqs ta' l-art dan huwa ikkaratterizzat ukoll fil-mod ta' kif nistgħu nutilizzaw l-art agrikola ta' pajjiżna.

U m'hemmx dubju li l-ministru jrid jgħidilna x'investiment aktar irid isir u kemm se jiswa dan l-investiment lill-gvern biex tabilħaqq negħlbu dan l- impatt.

(Interruzzjonijiet) Il-ministru tal-finanzi qed jistaqsini min se jħallsu.

Iħallsu min jagħmlu!

Min ikkrea l-bore holes f'pajjiżna?

(Interruzzjonijiet) Dawn l-affarijiet huma recorded.

Taħt min sar l-akbar ammont ta' bore holes f'pajjiżna?

(Interruzzjonijiet) Iva, imma taħt min saru?

Aħna għamilna records tagħhom imma għaliex konna nafu li ħaddieħor għalaq għajnejh it-tnejn fuqhom u ridna nagħmlu records ħalli nkunu nafu x'inhi l-problema.

Kif tista' tkun taf x'inhi l-problema li tikkawża bore hole - mhux mil-lat ta' produzzjoni agrikola biss imma anke mil-lat ta' ambjent u mil-lat ta' hydrology - jekk ma nkunux nafu kemm saru bore holes?

U żgur li nirreġistrawhom!

Jekk matul l-amministrazzjoni ta' qabel l-1996 kulħadd għalaq għajnejh, widnejh, ħalqu u kollox, mhux bilfors irridu nirreġistraw?!

Aħna qed ngħidu li nafu li għandna problemi serji f'pajjiżna u nafu li l- finanzi huma nieqsa biex jindirizzaw dawn il-metodi sostenibbli li għandna bżonn nindirizzaw biex tabilħaqq nassiguraw li l-bidwi ma jbatix l-ispejjeż u biex nassiguraw il-kwalita` lill-konsumatur u l-ħarsien ta' l-ambjent ...

MIn se jagħmel tajjeb għalihom dawn l-ispejjeż?

Dawn kollha huma fatturi - bħall-kwestjoni ta' l-enforcement - li fl-ispjega li għamel il-ministru fl- introduzzjoni tiegħu u fil-mod kif inhu drafted l-abbozz, m'humiex spjegati.

Sur President, kif kont qed ngħid aktar kmieni, aħna mhux biss rajna li ninvestu Lm1.5 miljun f'serer speċjalizzati f'tal-Kmand biex tabilħaqq ikollna siġar tal-frott u dwieli li nistgħu nagħtuhom lill-bdiewa tagħna part-timers - hekk konna naħdmu dak iż-żmien - ħalli minflok ikabbru l- kaboċċa, il-karrotta, il-ġidra, u l-basal u jikkompetu mal-bidwi full-time, ikabbru prodotti ġodda li jkunu żviluppati b'mod li jkabbru aktar id- diversifikazzjoni tal-prodott lokali imma f'ambjent li ma jkissrux is-suq tal-bidwi full-time.

U għamilna dan l-investiment għaliex konna nemmnu fih u sibna l-flus.

Imbagħad toqogħdu tgħiduli li l-gvern se jivvota Lm1 miljun biex inkunu konformi u nibdew nappoġġjaw l-NPAA.

U ddaħkunix!

Ma' ta' din in-naħa ma tinftehmux meta ssemmu dawn l-affarijiet għaliex aħna nafu li intom se tonfqu Lm1 miljun għal pjan meta diġa` hemm konferma li l-biedja mhux se tkun kompetittiva.

Diġa` qal li hemm diffikultajiet kbar u li l- biedja f'Malta qatt ma tista' tkun kompetittiva.

Allura kif se tinvesti?

Il- biedja tkun kompetittiva meta tinvesti fil-micropropogation u fis-serer speċjalizzati ħalli tgħaġġel il-proċess kemm jista' jkun u tħawwel dawk is- siġar tal-frott u dawk id-dwieli ħalli tikber il-produzzjoni 'l hinn minn dak li tiġi timponilna l-Unjoni Ewropea imma f'ambjent li barra li jkollna kwalita` għolja nsebbħu l-landscaping tal-pajjiż u nagħtu l-wens u noħolqu l-inizjattivi għall-bdiewa tagħna ħalli fi bwiethom idaħħlu aktar.

Dawn huma l-modi kif aħna pproġettajna bis-serjeta`, bħalma pproġettajna bis-serjeta` fil-riabilitazzjoni tal-Wied il-Qlejgħa.

Konna aħna li daħħalna sistema ġdida li bl-anqas impatt possibbli fuq l-ambjent tirrispetta l-ekoloġija, il-hydrology u l-ġeoloġija.

U kulma tagħmel huwa hekk; jekk int tonfoq ħafna flus biex tixtri tapit ġdid imbagħad ma tgħaddix minn fuqu tkun xtrajtu għal xejn.

Veru li jekk ma tgħaddix minn fuqu se jibqa' sabiħ imma jkun qiegħed hemm għal xejn.

U l-istess meta tiġi biex tagħmel riabilitazzjoni; għandek ċerti affarijiet li trid taċċettahom u trid tagħmilhom.

Is-sistema li għamilna aħna kienet ekonomikament vijabbli għaliex fil-widien konna qed nibnu sistema ta' gabbjoni u materassi - il-ministru biex iniggiżni jħobb isejħilhom selħiet tal-konkos; ma jimpurtax nuża l-kelma tiegħu, l-importanti hu li dak li nagħmel iservi għall-ġid komuni kemm tal-Laburisti kif ukoll tan-Nazzjonalisti - li permezz tagħhom mhux biss il-valanga tat-tafal jew tal-ħamrija ma timbuttax il-ġebel tas-sejjieħ imma tħalli b'mod naturali l-aspetti xjentifiċi kollha ekoloġiċi, idroloġiċi u ġeoloġiċi fir-realta` naturali tagħhom.

Barra minn hekk din is-sistema sservi biex meta jkun hemm is-saħħa ta' l-ilma, li allura normalment timbotta dak il-ħajt li int jista' jkun li bnejt xahar jew sena qabel u twaqqgħu u b'hekk tkun infaqt il-flus għalxejn, il- gabbjoni tgħaqqad gaġġa ma' gaġġa u by gravity dawn l-istess gaġeġ ikunu huma stess forza biex jikkumbattu l-ilma li jkun ġej.

Aħna pproduċejna dawn is-sistemi għaliex konna konxji mill-ħofra li għandu l-pajjiż u konna konxji li rridu nsibu sistemi sostenibbli li fihom in-nies jaraw id-differenza u li bihom inkunu nistgħu verament inlaħħmu kunċetti aktar importanti biex irendu aktar l-attivita` ekonomika f'pajjiżna, jiġifieri l-agri-turiżmu.

Aħna konna qed nifhmu li b'inizjattivi bħal dawn, fejn allura nkabbru aktar siġar tal-frott u dwieli u nirranġaw il-widien tagħna b'mod li jkunu jistgħu mhux biss jilqgħu għall- ilma tax-xita biex ikollna aktar ilma .ġieri fl-aquifer tagħna ħalli l- ilma li jtellgħu l-bdiewa għat-tisqija ta' l-uċuħ tagħhom jkun aktar ta' kwalita` u jkun miżmum fl-aktar mod avvanzat li jeżisti fid-dinja, konna qegħdin ninvestu wkoll fil-kunċett ġdid ta' l-agri-turiżmu.

Sur President, qed insemmi dawn il-fatturi kollha biex nuri li mhux veru dak li jgħidu tan-naħa tal-gvern, ċioe` li aħna m'għamilna xejn meta konna fil-gvern ħlief neqirdu fuq il-ħofra finanzjarja.

Min-naħa l-oħra, aħna nippretendu li la issa m'hawnx problemi ta' flus u la l-gvern suppost għandu metodi aktar serji u accountable kif jista' jipprovdi l-flus jinvesti f'dan il-qasam ta' l-agrikoltura biex ikun jista' jwettaq il- bidliet meħtieġa.

Safejn naf jien, dan il-proġett li għandu bażi importanti biex ikollna l-protezzjoni ta' l-ilma ġieri speċjalment fl- aquifer fin-naħa ta' fuq ta' Malta, ma tkompliex u jidhirli li ftit hemm flus ivvotati biex dan jitkompla ħalli jkun jista' jġib 'il quddiem ix- xogħol, l-inizjattiva u l-wens li hemm bżonn biex dak li għandna enfasizzat f'din il-liġi tabilħaqq ikun jista' jitwettaq u jrendi biex f'pajjiżna ikun hawn koordinazzjoni bejn l-interessi tal-bdiewa, l-interessi tal-konsumatur u l-interess tal-ħarsien ta' l-ambjent.

Sur President, il-gvern se jkollu żewġ proġetti għaddejjin, jiġifieri dak biex jaġġorna s-sistema agrikola f'pajjiżna ħalli tkun konformi mal- politika komuni agrikola ta' l-Unjoni Ewropea u dak li jrid iwettaq ċerti bidliet biex iġibu fis-seħħ dawn il-bidliet b'mod li jkun sostenibbli.

Għalhekk jien nistaqsi lill-Ministru li qed jgħid lill-bidwi biex jinvesti u biex iwettaq dawn il-bidliet fil-mod ta' kif japplika sistemi aħjar ħalli jkabbar l-uċuħ tar-raba' tas-serer tiegħu, u li tant qed jippompja li barra fl-Unjoni Ewropea hemm suq ta' 400 miljun ruħ, biex jgħidli liema huma dawk il-prodotti li se jkunu kompetittivi u liema huma l-aktar li se jirrikkmanda lill-bdiewa biex jipproduċu ħalli jesportaw.

Li l-bdiewa jafu żgur hu li se titneħħilhom il-levy ta' protezzjoni fuq il-ftit prodotti li jipproduċu huma mbagħad se tiżdied il-levy lill-konsumatur permezz ta' l- integrated tariffs of the European communities fuq prodotti tal-biedja ta' l-ikel li jiġu mpurtati mill-pajjiżi li m'humiex membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Allura hawnhekk il-Ministru jrid jispjega x'se jagħmlu l-bdiewa u r- raħħala tagħna f'dan is-sens għaliex huwa fatt li l-Unjoni Ewropea torbot u tpoġġi fuq pajjiżna ċerti sistemi ta' kontrolli, dazji u kwoti.

Jien għamilt diversi mistoqsijiet dwar dan u semmejt każ prattiku dwar l- importazzjoni tan-New Zealand lamb li l-Unjoni Ewropea torbot lill-pajjiżi membri bi kwota ta' 2,060 tunnellata minnu.

Kawża tal-kwota, tal-kontrolli u tad-dazju, il-prezz ta' dan il-prodott minn USD3,000 kull tunellata metrika tela' għal USD15,000.

Dan ovvjament minħabba l-policy li tiddefendi l-interessi tal-bdiewa tal-pajjiżi membri imma lilna ma teffettwaniex għaliex aħna qatt m'hu se jkun possibbli għalina li nkabbru z-zokkor, il- qmuħ u ċ-ċereali, u qatt m'hu se jkun possibbli għalina li nkabbru l-merħla tagħna biex nipproduċu l-beef b'mod abbundanti tant li mix-xaħmijiet tiegħu nagħmlu l-butir u l-ġobon.

Dawn huma kollha fatturi li nafu li l-Unjoni Ewropea tissussidja bi flus kbar imma li Malta qatt m'hu se tkun tista' tiggwadanja minnhom.

U nafu li dawn huma kollha kkonfermati fl-NPAA.

Il-ministru ta garanziji - smajtu jien stess fil-question time - li ħadd m'hu se jġarrab telf.

Jekk inhu hekk jista' jispjegali kif jista' jkun dan fil-każ tal-prodotturi tat-tadam li l-ministru qed joqgħod jgħidilhom li jistgħu jipproduċu b'mod abbundanti meta nafu li jekk isir hekk dawn iridu jserrħu r-raba'?

Jekk dawn ikollhom 20 tomna u se jserrħuhom għal sena trid tikkalkula li jien se nitlef minn dak il-wiċċ.

Il-bdiewa tagħna m'għandhomx uċuħ ta' raba' enormi li jistgħu jgħidu li 100 tomna ħawwluha din is-sena u 100 tomna ħawwluha s-sena ta' wara.

Allura jien nixtieq li l- ministru, li qed joqgħod jimla' ras il-bdiewa li se jkollhom suq ta' 400 miljun ruħ, ifehemna kif din il-liġi se tgħin lill-bdiewa jtejbu l- proġettazzjoni tagħhom ħalli jkunu kompetittivi f'dawn is-swieq.

U qed insostni dawn l-affarijiet għaliex hemm bidla ta' 4ċ kull kilo.

Forsi l-ministru jgħidilna li l-prezz se jinżel tant pero` huwa konvint li permezz ta' din il-liġi u permezz ta' l-investiment li se jġiegħel lill- bdiewa jagħmlu u permezz tal-karrotta li se jdendlilhom li jekk ma jkunux konformi ma' dan l-investiment hemm il-multi, il-produzzjoni se titla' minn "daqshekk" għal "daqshekk" fis-sitt xhur li ġejjin jew fl-istaġun li ġej jew fit-tliet snin li ġejjin.

Dawn l-affarijiet irridu nisimgħu.

Jien ma nistax nifhem kif, per eżempju, nafu li l-industrija tal-produzzjoni tad- tadam se tiffaċċja problemi kbar - u hemm sinjali ċari ta' dan - u ma ngħidux li l-formola abbażi tat-titjib u ta' l-opportunitajiet u tal-gwida li se tagħti din il-liġi biex il-produzzjoni tkun aktar ta' kwalita` u kompetittiva qed nimmarkaw li se tiżdied "daqshekk" u se nkunu kompetittivi b'"daqshekk".

Dawn huma affarijiet li aħna għatxana li nisimgħuhom u li rridu nisimgħuhom għaliex nippretendu li issa li għaddew sentejn, dawn l- affarijiet għandhom jiġu spjegati.

Sur President, il-ministru semma' wkoll l-investiment li jrid isir fl- impjanti.

Aħna li nisimgħu li hemm bżonn li ngħollu l-istandards tagħna biex ikunu konformi ma' dawk ta' l-Unjoni Ewropea nafu x'investiment nirrikjedu fil-management tal-proċess u ta' kif se nagħmlu l-finished product tagħna?

(Interruzzjonijiet) Jien qatt ma smajt lil tan-naħa l-oħra jgħidu li qed iħallu ammont ta' flus garanzija biex jekk is-settur tal- biedja ma jmurx 'il quddiem kif qed jaħsbu, inkunu nistgħu ngħinu lill- bdiewa tagħna.

Din l-istess bħall-marda tal-BSE.

La l-gvern huwa konxju li l-laħam taċ-ċanga lokali huwa tajjeb u xorta mhux qed jinbiegħ, għaliex ma jgħinx u temporanjament jixtrih hu?

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex sar il- ħin għall-aġġornament.

Tibqa' in possession?

ONOR.

NOEL FARRUIGIA: Iva, nibqa' in possession.

THE DEPUTY SPEAKER: Nitlob lill-Viċi Prim Ministru sabiex jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa, 2 ta' Frar, 2001 fid-9:00a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kontroll tal-Pestiċidi - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazji ta' Importazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tieni Qari (Kont.);

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali - Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar it-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anġlu) - Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, fid-diskors tiegħu ta' dalgħodu, l-Onor.

Anġlu Farrugia għamel ħafna allegazzjonijiet u insinwazzjonijiet dwar il- każ tal-containers li ddaħħlu f'Malta u li għalkemm kien iddikjarat li dawn kienu qed iġorru l-ħaxix, fil-fatt il-kontenut tagħhom kien laħam.

Rigward dan il-każ li anke l-Onor.

Leo Brincat għamel riferenza għalih, irrid ngħid li filwaqt li l-mistoqsija ta' l-Onor.

Brincat saret fl-14 ta' Diċembru, illum l-Onor.

Farrugia tkellem dwar il-containers li daħlu f'Malta fit-22 ta' Diċembru.

Il-membri ta' l-oppożizzjoni jafu x'qed jagħmlu u x'qed jgħidu?

Kemm l-Onor.

Farrugia kif ukoll l-Onor.

Brincat tkellmu fuq l- istess ħaġa, allura kif id-dati m'humiex jaqblu?

Mr Speaker, irrid ngħid li min-naħa ta' l-awtoritajiet, l- investigazzjonijiet saru b'mod serju.

Illum se nqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra r-rapport li rċevejt mingħand il-kontrollur tad-dwana, rapport li juri li fid-dati speċifikati mill-Onor.

Brincat, ġew identifikati għaxar containers li ddaħħlu f'Malta b'temperatura ta' -20°c. Il-kontrollur tad-dwana qed jgħid li dawn il-containers ġew kollha ċċekkjati qabel ma ġew released, u qal ukoll li kien fihom frozen potatoes, vegetables, bread, pastries, dough, drumsticks, turkey u xi affarijiet oħra ta' din ix-xorta.

Mr Speaker, nitlob il-permess tal-Kamra biex inqiegħed dan ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

THE DEPUTY SPEAKER: Iktar Rimarki.

Il-Ministru ta' l-Intern.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, fl-aġġornament ta' dalgħodu l-Kap ta' l- Oppożizzjoni għoġbu jallega li l-pulizija, li jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tiegħi, ingħataw xi struzzjonijiet mis-Sur Richard Cachia Caruana, l-assistent personali tal-Prim Ministru, biex jieħdu passi dwar artiklu li deher fil-"Malta Today" tas-26 ta' Jannar 2001.

Dan l-artiklu, li kien jitratta żewġ ġurijiet, kien ġie ppubblikat minkejja ordni maħruġa mill-qorti biex ma jsirux kummenti jew opinjonijiet dwar dawn il-każi, kemm favur kif ukoll kontra l-akkużat li hu mixli bi traffikar tad-droga u bl- attentat ta' qtil ta' l-assistent personali tal-Prim Ministru.

Sur President, l-allegazzjoni ta' l-Onor.

Sant hija kompletament falza għax is-Sur Cachia Caruana bl-ebda mod ma ndaħal fil-każ ta' dan l-artiklu li deher fil-"Malta Today".

Dan m'iniex qed ngħidu jien biss imma ġie miċħud anke mill-kummissarju tal-pulizija permezz ta' stqarrija li ħareġ, kemm meta din l-allegazzjoni dehret fil-ġurnal "KullĦadd" kif ukoll illum wara li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal dan fil-parlament.

Jiena wkoll niċħad li kelli xi struzzjonijiet mingħand xi ħadd, wisq inqas mingħand Richard Cachia Caruana, biex jittieħdu xi passi kontra l-artiklu li deher fil- "Malta Today".

Ninsab informat li l-pulizija eżaminat il-kontenut ta' dan l-artiklu, ħadet pariri legali u tekniċi u investigat il-każ.

Il-pulizija kellha dritt tagħmel dan, pero' naturalment id-deċiżjoni ta' jekk dan l- artiklu kisirx l-ordni espressa mill-qorti jew le, trid tittieħed mill- istess qorti.

Huwa mportanti li ma jsir xejn li jista' jtellef mid-due process of law, jiġifieri li ma jsir l-ebda ġudizzju li jista' jinfluwenza s-smiegħ xieraq ta' ġuri kriminali.

Il-qorti fl-ebda ħin ma żammet lil xi ħadd milli jikkonstata x'inhuma l-fatti, pero' li wieħed jagħti l-ġudizzju tiegħu assolutament m'huwiex aċċettabbli, u għalhekk, jekk din l-ordni tinkiser, ikollhom jittieħdu l-passi neċessarji.

Sur President, jien neskludi wkoll l-allegazzjoni mitfugħa li jien jew xi ħaddieħor tajna xi istruzzjonijiet ta' kwalunkwe xorta biex idumu ma jittieħdu passi kriminali kontra xi persuna li hija xhud fil-ġurijiet li se jsiru.

Mhux talli dan ma sarx, talli l-pulizija għamlet dmirha sew u mill- ewwel investigat il-każ li semma' l-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki.

Il-Ministu għat-Turiżmu.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Sur President, fil-ħin li fadal xtaqt nagħmel xi kummenti dwar ir-rapport li permezz tiegħu l-General Workers Union iddeċidiet li tieħu pożizzjoni kontra s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Kif kulħadd jaf, it-turiżmu jsarraf f'20% tad-dħul tal-pajjiż , f'madwar 30% ta' l-impjiegi u fi kwart ta' l-ekonomija tal-pajjiż.

Dawn huma fatti li kkonfermawhom anke l-awturi bla wiċċ u bla isem li kitbu r- rapport li kkonviċa lill-General Workers Union biex tieħu pożizzoni kontra d-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Sur President, minkejja l-importanza rikonoxxuta minn kulħadd, anke mill- konsulenti mqabbda mill-GWU, ir-rapport, minflok jikkonċerna direttament l- impatt tas-sħubija fuq it-turiżmu, jitratta l-ħtieġa ta' pjan dwar it- turiżmu kulturali, xi ħaġa li l-oppożizzjoni għad trid tfiehmni x'għandu x'jaqsam dan il-pjan mas-sħubija fl-Unjoni Ewropea, u t-tneħħija tat-TOSS, l-iskema ta' sussidju għall-operaturi mis-suq Ingliż.

Dwar affarijiet oħra, dan ir-rapport ma qal assolutament xejn, jiġifieri għall-GWU, it- turiżmu jfisser pjan għat-turiżmu kulturali u t-tneħħija.

Jekk l-awturi tar-rapport u l-mexxejja tal-GWU iridu jittieħdu bis-serjeta', ma jistax jitkellem biss, u b'mod mill-iktar pwerili dwar it-tneħħija tat-TOSS .

Jien kont nistenna li min kiteb dan ir-rapport tassew jidħol fl-impatt sħiħ tas-sħubija fuq l-industrija tat-turiżmu.

Per eżempju jien stennejt li l- esperti jitkellmu dwar l-effetti tas-sħubija fuq l-Air Malta, iżda din lanqas biss tissemma' fir-rapport, aħseb u ara kemm issemmew il-vantaġġi li l-Air Malta tikseb mit-third package li jiftaħ orizzonti iktar wiesa' u potenzjal enormi.

Kont nippretendi wkoll li l-esperti, jekk verament huma hekk, ikejlu l-impatt fuq is-settur ta' l-akkommodazzjoni, fuq l-aġenziji ta' l-ivjaġġar, fuq il-gwidi u fuq dawk l-aspetti kollha li l-gvern, permezz ta' esperti veri u ta' finanzjament mill-Unjoni Ewropea, qiegħed jistħarreġ.

Xi jgħid ir-rapport tal-GWU dwar l-Euro?

Ċertament li dwar il-fatt li mill-2002, din se tkun il-currency komuni għall-pajjiżi membri, ħlief għal xi ftit eċċezzjonijiet, ir-rapport ma jgħid xejn.

Minkejja d-dgħufija ta' dan ir-rapport, nerġa' ngħid li hija meravilja kif il-GWU waslet biex tikkonkludi li bid-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, it-turiżmu se jintlaqat ħażin minħabba t-tneħħija tat-TOSS u minħabba n-nuqqa ta' pjan ta' turiżmu kulturali.

Sur President, jien qatt ma kelli l-iċken dubju li l-GWU ma kinetx se tirkeb il-karru tal-partit Laburista, imma li tipprova tiġġustifika l- pożizzjoni tagħha b'rapport bħal dan, fil-fatt inaqqsilha mill- kredibilita'.

Illum, fir-rigward tat-turiżmu, pajjiżna m'għadux jiddependi unikament mis-suq Ingliż, anzi tnejn minn kull tliet turisti li jżuru Malta jiġu minn sorsi differenti, imma l-esperti bla wiċċ u bla isem lanqas biss semmew dan il-fatt, u għalhekk ma kejlux l-impatt, tajjeb jew ħażin, ta' swieq oħra fuq it-turiżmu Malti.

Kieku l-esperti kellhom ftit dekor, fl-istess nifs li tkellmu dwar is-suq Ingliż u dwar it-tneħħija tat- TOSS, kienu jgħidu wkoll li bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, se titneħħa t-taxxa diskriminatorja li l-Ingilterra timponi fuq min isiefer lejn Malta u lejn kull pajjiż li m'huwiex membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Din id-departure tax bħalissa tammonta għal STG.10 imma minn April ta' din is- sena din se tirdoppja bil-konsegwenza li l-kompetittivita' ta' Malta se tkompli tonqos fil-konfront ta' destinazzjonijiet li huma membri fl-Unjoni Ewropea bħal Spanja, il-Greċja, l-Italja, Franza u ħafna pajjiżi oħra.

Riżultat immedjat tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea se jkun ukoll it-tkabbir fil-kompetittivita' fil-konfront ta' pajjiżi bħat-Tuneżija u t- Turkija.

Jien nerġa' nistaqsi kif nistgħu nieħdu dan ir-rapport bis- serjeta' għal dak li għandu x'jaqsam mat-turiżmu.

Kif nistgħu nqisu d- deċiżjoni tal-GWU bħala waħda kredibbli u intelliġenti jekk qiegħda tistrieħ biss fuq dan ir-rapport?

Kif tista' l-GWU tasal għal dik il- konklużjoni meta r-rapport ma jgħidx, mil-lat tat-turiżmu, jekk jaqbilx jew le li Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea?

Imma minkejja dan, fil-gazzetta "L-Orizzont" tal-bieraħ, il-GWU qalet li "huwa ħsara għal Malta, għat- turiżmu Malti, jekk Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea."

Rigward it-Tour Operator Support Scheme, fir-rapport intqal li l-Unjoni Ewropea ma tippermettix li dan ikompli.

Dan huwa minnu, u jafu kulħadd, għax jien stess ġieli għedtu f'din il-Kamra.

Li ma qalx ir-rapport kien li biex inżommu s-sistema tat-TOSS b'rata kompetittiva kien ikollna bżonn madwar Lm8 miljun, xi ħaġa li ma nistgħux naffordjawha iktar.

Ir-rapport ma jgħidx li llum, l-awtorita' tat-turiżmu, l-għaqdiet, l-assoċjazzjonijiet u kull min jifhem f'din l-industrija ma jarax iktar ħtieġa għal dan is- sussidju, pero' pero' dawn huma fatti li jafhom kulħadd.

L-esperjenza uriet li b'nefqa ikbar f'promozzjoni, f'pubbliċita' u f'riklamar minflok bis-sussidju taħt l-iskema tat-TOSS, inkunu nistgħu nagħtu exposure iktar wiesa' u iktar effettiva lill-offerta ta' pajjiżna.

L-esperjenza uriet ukoll li mhux l-operaturi kollha kienu qed jużaw is-sussidju b'risq il- klijenti tagħhom u allura b'risq Malta, għax minflok iraħħsu l-prezzijiet kienu qed ikabbru l-profitti tagħhom.

Għalkemm dwar iż-żamma tat-TOSS, il-gvern qed jitlob perjodu transitorju sa nofs is-sena 2004, dan qed isir l-iktar għax ma nafux eżatt meta u jekk l-Ingilterra taddotta l-Euro, u għalhekk, bħala miżura temporanja, filwaqt li żammejna d-dritt li din l-iskema tista' tiġi applikata, ġiet introdotta skema li hija performance based.

Fix-xitwa 2001/2002 se jkun hemm perjodu li matulu, l-awtoirta' se jkollha ftehim individwali ma' kull operatur Ingliż u fil-fatt, anke mingħajr is-sussidju tat-TOSS, diġa' hemm operaturi kbar Ingliżi li lesti jżidu l-programmi tagħhom lejn Malta f'dan il- perjodu.

Din l-informazzjoni kollha dwar il-perjodu ta' wara t-twaqqif tat- TOSS ilha magħrufa għal bosta żmien, u għalhekk nerġa' ngħid li hija meravilja kif l-esperti fantażma li għamlu r-rapport tal-GWU, qed jixhdu injoranza ta' dan il-fatt tant li meta jitkellmu dwar il-perjodu post-TOSS, dawn jgħidu "forsi sa dak iż-żmien, il-gvern ikun sab x'tip ta' fond strutturali se jissostitwixxi lit-TOSS."

Aħna ilna li għedna x'se jissostitwixxi lit-TOSS u x'se jiġri sas-sena 2004, għax nemmnu li huwa mportanti li dawk involuti fl-industrija tat-turiżmu, bħall-aġenti, l- operaturi u l-lukandiera, ikun jafu b'ċerti affarijiet li jkunu se jsiru.

Sur President, nerġa' ngħid li hija meravilja ikbar li l-GWU qed tistrieħ fuq dan it-taparsi rapport magħmul minn taparsi esperti biex tiġġustifika l-oppożizzjoni tagħha għas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Il-kumment dwar il-perjodu post-TOSS biss huwa biżżejjed biex juri l-leġġerezza kbira u n-nuqqas ta'għarfien ta' fatti magħrufa u ta' x'verament tfisser l-industrija tat-turiżmu, kemm ta' l-awturi fantażmi kif ukoll ta' l-istess GWU li llum qed tgħid li s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea se tagħmel ħsara lit-turiżmu.

Dan assolutament m'huwiex minnu, għax jekk wieħed jara bis-serjeta' kif inhuma l-affarijiet isib li bis- sħubija ta' pajjiżna fl-Unjoni, it-turiżmu se jmur għall-aħjar u mhux għall- agħar.

Filwaqt li r-rapport jgħid li l-gvern wiegħed iż-żieda fil-permanenza tat- turist meta kulħadd jaf li t-trend hija ta' btajjel qosra, qed jilmenta li għadu ma tfassalx pjan ekonomiku dwar it-turiżmu.

Jien ma nafx li xi ħadd qatt wiegħed jew intrabat li dwar it-turiżmu jitfassal pjan.

Kien hemm żmien meta kellna ekonomija iktar ċentralizzata u konna nidilettaw bil- pjanijiet, tant li wieħed minnhom kien anke sar liġi li l-provvediment tagħha baqgħu ma twettqux, imma s-suppost esperti tal-GWU misshom jafu li l- Malta Tourism Authority ippubblikat pjan strateġiku ta' tliet snin, u jmisshom jafu wkoll li tħejjew rapporti dwar il-carrying capacity, li jenfasizza b'mod qawwi fuq l-iżvilupp sostenibbli u l-ħarsien ta' l- ambjent, u dwar l-impatt tat-turiżmu fuq l-ekonomija nazzjonali.

Sur President, jien nixtieq inkun naf kif min jara lill-kritika tiegħi u tal-Prim Ministru bħala theddida għad-demokrazija, jista' mbagħad ikun hu li jitkellem dwar id-demokrazija meta mhux biss qed iħeġġeġ lill-membri tiegħu biex jaċċetaw rapport fqir u bla sens, iżda jwiddibhom li jekk ma jsegwux id-deċiżjoni tal-GWU, jistgħu jitilfu posthom.

Minkejja li l-GWU iddeċidiet li topponi għas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, m'hemm l- ebda parti f'dan ir-rapport li twassal għal din il-konkolużjoni, u wisq inqas li s-sħubija tagħmel ħsara lit-turiżmu.

L-awgurju u t-tama tiegħi għall-imseħbin tal-GWU huma li l-membri ta' din il-union juru iktar iintelliġenza, integrita' u onesta' minn dawk li llum qed imexxuhom b'għamad għal ġo sqaq.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar il-Ġimgħa, 2 ta' Frar 2001, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra ġiet aġġornata mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

IMTARFA - GĦASSA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jinformani bl-iżviluppi tat-talba tar-residenti tal-kunsill lokali ta' l-Imtarfa sabiex tinfetaħ għassa f'dan il-lokal?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li ma kienx hemm żviluppi.

MTARFA - ĦAJT TAL-KONKOS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jinfurmani x'se jsir mix-xogħlijiet li saru kontra l-permessi ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar fil-by pass ta' l-Imtarfa meta nbena mostru ta' ħajt tal-konkos li kerraħ l-ambjent ta' l-inħawi kompletament barra li kkawża dannu ekoloġiku?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għal tweġibiet preċedenti li tajt dwar dan il-każ, ninsab informat illi fit-2 ta` Jannar 2001, ġiet approvata applikazzjoni PA 3110/00 għal titjib ġenerali tal-bypass ta` l-Imtarfa.

Fil-proċess ta` din l-applikazzjoni ġie kommess min-naħa tad-dipartiment tat-toroq, li dan il-ħajt jitneħħa u l- istess materjal jintuża għal ħitan ta` lqugħ oħra li jifformaw parti mix- xogħlijiet approvati fil-permess imsemmi.

Dawn il-ħitan tal-konkrit imbagħad għandhom jiġu miksija bil-ġebel tas-sejjieħ kif indikat fil-pjanti approvati.

Meta l-ħajt temporanju tal-konkrit jitneħħa, fil-post għandu jiġi ntrodott soft landscaping.

PA - WARDIJA - WIED QANNOTA - VILLA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jinformani x'passi ħadet l-awtorita' ta' l-ippjanar kontra l- persuni li jagħmlu x-xogħol mhux awtorizzat mill-awtorita' ta' l-ippjanar fuq villa li tinsab f'Wied Qannota, il-Wardija matul is-sena li għaddiet?

Meta saret l-aħħar spezzjoni sabiex ikun assigurat li s-sitwazzjoni tiġi rimedjata?

Minn huma l-inspectors tal-PA responsabbli mis-supervisjoni ta' dan il-każ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-awtorita` ta` l-ippjanar ħadet il-passi neċessarji skond il-liġi fuq xogħol mhux awtorizzat fil-madwar u maġenb razzett eżistenti fil-wied tal-Wardija.

Fil-fatt fl-24 ta` Lulju 1999 kien inħareġ avviż biex tieqaf u ta` twettieq bir-riferenza ECF 630/99.

L-ispezzjonijiet fuq dan is-sit ilhom isiru minn Lulju ta` l-1999 u l- aħħar spezzjoni saret nhar is-Sibt 20 ta` Jannar 2001 iżda ma kienux għaddejjin xogħlijiet.

L-ispezzjonijiet imsemmija saru minn diversi uffiċjali ta` l-awtorita`.

AIRMALTA - AJRUPLANI - KERA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm fil-fatt kien in-numru ta' ajruplani li kriet l-Air Malta matul l-1995 u s-sena 2000?

X'tip ta' ajruplani kienu u kemm swew flus?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li matul il-perijodu 1995 u 2000 l- Air Malta kriet 24 ajruplan li l-maġġoranza tagħhom kienu mikrija għax-xhur tas-sajf.

L-ajruplani kienu ta' dawn it-tipi:

|19 |Boeing 737 | |1 |Airbus 310 | |1 |Airbus 320 | |1 |Airbus321 | |1 |Avro RJ 70 | |1 |Avro RJ 85 |

Żgur li l-Onor.

Interpellant japprezza li informazzjoni dwar il-valur ta' dawn il-kirjiet hija ta' natura kummerċjali u għaldaqstant ma jkunx fl- interess tal-kumpanija li tali informazzjoni ssir pubblika.

VAT - ISPECTORS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm fil-fatt kien in-numru ta' persuni mill-RSC li applikaw għall-postijiet urġenti ta' VAT inspectors mad-dipartiment tal-VAT?

Meta ħarġet sejħa u meta għalqet?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ninsab informat li m'hemm l-ebda obbligu min-naħa ta' l-armata li joħorġu sejħa għal applikazzjonijiet biex suldat jiġi allokat xi dmirijiet partikolari.

Iżda f'dan il-każ ħarġet sejħa għal applikazzjonijiet fl-4 ta' Jannar bid-data ta' l-għeluq is-6 ta' Jannar.

Kull membru tal-RSC, anke dawk morda, ġew informati b'dan.

Kien hemm 61 applikazzjoni inkluż anke minn Għawdex.

MPFA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi progress x'jirrapporta mindu wieġeb mistoqsija parlamentari nru.

17251 fis-26 ta' Ġunju, 2000?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kunsill Malti għall-ispot għadu għaddej bil-proċess amministrattiv.

Għad fadal xi risposti dwar clearance pendenti.

Fil-ġranet li ġejjin għandha ssir laqgħa oħra ma' uffiċjali tal- Malta playing fields association.

ID CARDS - STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk jistgħux jittieħdu passi biex jiġu eliminati l-problemi għall-istudenti li jkollhom ibiddlu l-ID cards waqt li jkunu qed jagħmlu l- eżamijiet tas-Sec, billi t-tiġdid ta' l-ID cards f'dan il-każ jiġi pospost għal wara l-eżamijiet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi għalissa mhux qed isir tiġdid tal- karta ta` identita`, dan minħabba illi b`Avviż Legali 67/2000 kull karta ta` identita` maħurġa qabel l-1 ta` Jannar 2000, li tiskadi wara dik id- data, għandha tibqa` valida sakemm jinħareġ avviż mill-prim ministru fil- Gazzetta tal-Gvern.

TKEĊĊIJA TA' IMPJEGATA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux regolari li sid - dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament - idaħħal impjegata ġdida miegħu ġimgħa wara li jkun keċċa impjegata li kellu qabel għal 11-il sena sħaħ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

22969, nixtieq ninforma lill-Onor.

Membru li l-każ ġie investigat mill- iIspetturi tad-dipartiment tar-relazzjonijiet industrijali u ta' l-impjieg u rriżulta li m'hemmx qbil bejn l-impjegata u l-employer fuq ir-raġuni tat- tkeċċija, fejn employer qiegħed jgħid li kienet għar-raġuni dixxiplinarja.

Minħabba f'hekk huwa opportun li jekk l-impjegata msemmija ma taqbilx mar- raġuni mogħtija mis-sid konċernat, hi għandha tapplika lit-tribunal industrijali mill-aktar fis possibbli, biex jisma' l-każ tagħha.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Peress li l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħatu separatament ilha minn Settembru bla xogħol, x'benefiċċji soċjali hija ntitolata għalihom peress li qed tgħix ma' missierha li qed imantnieha bil-pensjoni modesta tiegħu b'ħafna diffikultajiet u tbatija?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill- informazzjoni li ta fir-rigward tal-persuna konċernata, jidher li din tista' tkun intitolata jew għall-benefiċċju tal-qgħad jew għal xi benefiċċju ieħor mhux kontributorju mħallas skond l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Kap 318).

Il-persuna ġiet informata biex tmur fl-uffiċċju distrettwali tad-dipartiment tas-sigurta' soċjali tal-lokal tagħha fejn għandha ssib kull għajnuna.

IMPIEGI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jinstema' l-każ li dettalji dwaru qed jintbagħatu separatament, imressaq wara t- terminu ta' l-impjieg tal-persuna konċernata?

ONOR.

22971, jien informat li m'hemmx każi pendenti quddiem id-dipartiment tar- relazzjonijiet industrijali u ta' l-impjieg jew it-tribunal industrijali dwar il-persuna msemmija fil-mistoqsija parlamentari.

Madankollu tlabt lill-uffiċjali fid-dipartiment konċernat biex jikkonsultaw ma' din il-persuna.

SRIEP VELENUŻI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid xi provvista ta' mediċini għandna f'każ li xi serp velenuż li jinżamm illegalment f'pajjiżna jigdem lil xi ħadd?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma tinżamx provvista' ta' anti venoms għaliex dawn huma species specific.

Dawn jinġiebu skond il-bżonn u l-ħtieġa.

Jekk l-Onor.

Interpellant għandu informazzjoni dwar it-tip ta' sriep li qed jinżammu illegalment, nitolbu jgħaddieha kunfidenzjalment lill-ministru konċernat.

GWIDI TURISTIĊI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm hawn persuni reġistrati bħala gwidi turistiċi llum?

Kermm kien in-numru kull sena għal dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninsab informat li l-għadd ta' gwidi turistiċi liċenzjati f'dawn l-aħħar sitt snin hu kif jidher hawn taħt:

|1995 |492 | |1996 |491 | |1997 |516 | |1998 |525 | |1999 |525 | |2000 |570 |

AFM - ALTANIJA/KOSOVO

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' suldati Maltin li qattgħu xi żmien ġo l-Altanija u ġol-Kosovo s-sena l-oħra?

Kemm tħallsu totalment tax-xogħol li wettqu u taż-żmien li għamlu barra minn Malta?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li n-numru ta' suldati li ħadu sehem fil-convoys lejn il-Kosovo matul l-2000 kien ta' 70.

Bħal fil-każ tal-ħaddiema tal-gvern, il-membri tal-forzi armati li jkunu fuq xogħol uffiċjali barra minn Malta, huma intitolati għal subsistence allowance skond il-provvedimenti applikabbli ta' l-Estacode.

PULIZIJA - DISKRIMINAZZJONI RAZZJALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm saru rapporti ta' diskriminazzjoni razzjali lill- pulizija matul is-sena li għaddiet

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul is-sena 2000 l-uniku rapport lill-pulizija ta` diskriminazzjoni razzjali kien dak li tagħrif dwaru ngħata fit-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

Dan ir-rapport kien ġie investigat u rriżulta li ma kien hemm ebda diskriminazzjoni razzjali.

PULIZIJA - BOUNCERS - LIĊENZJI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk hux legali li taħdem bħala bouncer ġo postijiet ta' divertiment?

F'għajnejn il-liġi x'poteri għandhom?

Għandhom liċenzja tal- pulizija biex jagħmlu dan ix-xogħol?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi sakemm il-persuna li taħdem bħala bouncer tkun impjegata full-time, part-time jew każwali mal-persuna fejn tkun qed toffri dan is-servizz, ma tenħtieġx liċenzja sabiex tagħmel dan ix- xogħol.

Pero` jekk dan is-servizz ikun qiegħed jiġi provdut minn xi persuna mhux hekk impjegata, din il-persuna jrid ikollha liċenzja ta` gwardjan privat.

AFM - RADJAZZJONI/RADJOATTIVITA'

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm għandhom gerger counters jew apparat ieħor li jkejjel il-livell ta' radjazzjoni u radjoattivita' ta' l-armata?

Kemm hemm persuni li jafu jħaddmu dan l-apparat u x'tip ta' korsijiet ħadu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nifhem li l-Onor.

Interpellant qiegħed jirriferi għall-Geiger Counter li hu apparat li jkejjel il-livell ta' radjazzjoni f'ċirkostanzi partikolari.

B'kollox fil-forzi armati hemm 24 dosimeter ta' tipi differenti, apparat li jaħdem fuq il-prinċipju tal- geiger counter.

Is-suldati tal-forzi armati jingħataw taħriġ bażiku f'nuclear, chemical and biological (NBC) warfare waqt il-kors ta' reklutaġġ.

Waqt dan it-taħriġ, is-suldati jitgħallmu kif jistgħu jipproteġu lilhom infushom f'każ, per eżempju, ta' tixrid ta' radjazzjoni.

Xi suldati attendew ukoll korsijiet speċjalizzati barra minn Malta.

PULIZIJA – SERQ

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' serqiet rapportati li saru s-sena l- oħra minn istituzzjonijiet reliġjużi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul is-sena 2000 ġew rapportati lill-pulizija 23 każ ta` serq minn xi istituzzjoni reliġjuża.

IMPORTAZZJONI TA' ĊANGA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġiet importata ċanga minn barra fl- ewwel ħmistax ta' Jannar 2000 u fl-ewwel ħmistax ta' Jannar 2001?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-ewwel ħmistax tas-sena 2000 ġew importati 58,117 kilogrammi ta' ċanga, filwaqt li fl- istess perjodu tas-sena 2001 ġew importati 166,255 kilogrammi ta' ċanga.

Nixtieq niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li l-ammont ta' ċanga importat f'Jannar ta' l-aħħar tliet snin kien kif ġej:

|1999 |403,386 | | |kilogrammi | |2000 |227,568 | | |kilogrammi | |2001 |205,130 | | |kilogrammi |

SKOLASPORT

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ipparteċipaw tfal fl-iskolasport, sena b'sena matul dawn l-aħħar għaxar snin, dixxiplina dixxiplina?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

SPTARIJIET - RAĠĠI RADJOLOĠIĊI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid matul is-sena 2000, kemm-il darba ġie studjat hemmx livelli għoljin ta' raġġi radjoloġiċi fl-inħawi ta' l-Isptar San Luqa u l- Isptar Boffa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni għadha qed tinġabar.

Risposta tingħata f'seduta oħra.

SPTAR SAN LUQA - MICROWAVE

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx żviluppi dwar l-introduzzjoni tas-sistema microwave flok l-inċineratur fl-Isptar San Luqa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-proċess biex tiddaħħal sistema li tuża teknoloġija non burn minflok l-inċeneratur, waslet fil-fażi ta' evalwazzjoni.

Għal dan il-għan inġiebu żewġ esperti Amerikani biex bil- pariri tagħhom jgħinu fl-aġġudikazzjoni ta' t-tender.

PIETA' - DRENAĠĠ

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li jiġi investigat għaliex hemm riħa qawwija ta' drenaġġ fl-inħawi tax-xatt tal-Pieta'/Sa Maison?

Jista' jsir studju sabiex jiġi eskluż li hemm kontaminazzjoni ta' drenaġġ mill-Isptar San Luqa fil- baħar f'Sa Maison?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-ministeru ilu għal dawn l-aħħar ġimgħat jieħu l-passi kollha meħtieġa biex jelimina l-irwejjaħ li hemm fil-bajja f'Tal-Pieta.

Id-dipartiment tad-drenaġġ fi ħdan il-ministeru qed jinvestiga x'jista' qed iwassal għal dan it-tinġis li feġġ għall-ewwel darba f'din il-bajja 30 sena ilu u reġa' feġġ għaxar snin ilu.

Fiż-żewġ każi kien sar stħarriġ intensiv li ħa ġimgħat ta' testijiet, qabel ma nstab is-sors tat-tinġis.

F'dawn l-aħħar jiem id-dipartiment tad-drenaġġ naddaf mill-ħama li tinġabar tul iż-żmien il-main prinċipali antik li minn tal-Pieta' jwassal sa l-Imsida.

Naddaf il-main prinċipali ġdid li jagħti għall-pumping station Tal-Pieta' li saret bħala booster pump biex tgħin l-istess sistema peress li parti kbira tad-drenaġġ mill-isptar Karen Grech taqa' fuq dan il-main.

Issewwa r-rising main u tbiddel il-flash valve fl-istess pompa biex taħdem normali.

Issewwiet il-ħsara li saret fuq il-main prinċipali faċċata tal- baħar.

Minħabba din il-ħsara ammont ta' drenaġġ beda jisbokka fil-gandotti ta' l-ilma tax-xita.

Kienu spezzjonati l-kanali ta' l-ilma tax-xita li mill- Ħamrun iwasslu għall-bajja Tal-Pieta'.

Instabet ħsara fil-main tad-drenaġġ fi Triq id-Duluri.

Rapport bis-CCTV għandu jsir kmieni l-ġimgħa d-dieħla.

Qed isiru wkoll testijiet minn diversi lokalitajiet li hemm suspett li minnhom qed isir tinġis.

Rigward it-tieni parti tad-domanda, jekk ikun hemm bżonn wieħed jista' jagħmel studju fuq is-sistema ta' drenaġġ fl-Isptar San Luqa u f'dan ir- rigward nirriferi l-Onor.

Interpellant lill-ministru konċernat.