MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 160 It-Tlieta, 19 ta' Ottubru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 160

It-Tlieta, 19 ta' Ottubru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.06 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 19 ta' Ottubru, 1999

WERREJ

MINUTI 965

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 965

TQEGĦID TA' KARTI 970

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-MEDIĊINI

PERIKOLUŻI (IT-TIENI QARI)

DANGEROUS DRUGS ORDINANCE (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 971

AĠĠORNAMENT 986

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 991

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 159 li saret fid-19 ta' Ottubru, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

PULIZIJA - SNATCH AND GRAB

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew rapportati każi ta' snatch and grab minn Settembru 1998 sa Settembru 1999?

F'liema lokalita' sar kull każ u kemm tressqu persuni l-qorti?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li bejn l-1 ta' Settembru, 1998 u t-30 ta' Settembru, 1999 ġew rapportati lill-pulizija 261 każ ta' snatch and grab mil-lokalitajiet kollha, kif murija fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Informat ukoll li 32 persuna tressqu l-qorti dwar każ wieħed jew iktar ta' snatch and grab.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, filwaqt li din id-domanda ġiet imwieġba, domandi kważi preċiżament l-istess magħmula minni imma fuq każi differenti - u ċioe', numri 9110, 9111, 9112, 9113, 9114, 9115 u oħrajn - ma ġewx imwieġba.

Jista' l-Ministru jgħidli xi kriterju qed jintuża, jekk jiddependix forsi minn min jagħmel l-interpellanza?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Żgurissimu li m'huwiex qed jintuża dak il-kriterju għax ma naħsibx li għandi xi skop li niddiskrimina bejn l-Onor.

Cuschieri u l-Onor Agius!

Fil-verita' r-raġuni li qed ifittex l-Onor.

Membru hija sempliċi ħafna għax, filwaqt li ċerta informazzjoni malajr tinġabar permezz tas-sistema komputerizzata tal-pulizija, hemm parti sostanzjali oħra li tkun trid tinġabar manwalment.

Per eżempju, id-domanda ta' wara din tirrigwarda reati komuni, bħal ksur ta' l-ordni pubbliku jew kontravenzjonijiet tat-traffiku fuq medda ta' snin.

Issa minkejja li din l- informazzjoni m'hijiex komputerizzata xorta se tinġabar imma naturalment se nieħdu ċertu żmien sakemm niġbruha.

Dan m'hemm xejn x'taħbi għax wara kollox kull domanda li saritli dwar kemm ġew rapportati reati dejjem weġibtha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Il-verita' hi li l-mistoqsijiet illi jiena għamilt jitolbu inqas informazzjoni minn dik li l-Ministru ta b'risposta għall-ewwel interpellanza li saret għax, filwaqt li d-domanda ta' l-Onor.

Agius kienet titlob informazzjoni dwar f'liema lokalita' sar kull każ u kemm persuni tressqu l-qorti, jiena tlabt biss kemm persuni tressqu l- qorti.

Fost il-każi li tlabt informazzjoni dwarhom kien hemm logħob ta' l- azzard, każi ta' vandaliżmu fuq siti storiċi u oħrajn ta' frodi.

Nerġa' ngħid li ma nafx kif fuq ċerti każi ngħatat l-informazzjoni u fuq oħrajn ma ngħatatx.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Nerġa' ngħid li l-informazzjoni mitluba dwar il- lokalitajiet hija reġistrata elettronikament - għax malli jidħol rapport lill-pulizija, anke jekk ikun falz, awtomatikament l-informazzjoni tidħol fil-computer u faċli li tiġi retrieved - iżda sfortunatament is-sistema komputerizzata ma tinkludix kemm ġew rapportati u mressqa każi l-qorti, u allura dak ix-xogħol irid isir manwalment.

Barra minn hekk, id-domanda ta' l-Onor.

Agius kienet tirriferi għal sena waħda u dik l-informazzjoni qiegħda fil-computer u allura faċli għalija li nagħti tweġiba.

Issa d-domandi l-oħra li jidhru fuq l-aġenda kważi huma kollha l-istess, għax waħda titkellem dwar disprezz lejn uffiċjali pubbliċi, oħra dwar disprezz lejn l-Istat u oħra dwar ksur ta' l-ordni pubbliku.

Dwar din ta' l-aħħar ikun hemm mijiet għax, anke jekk wieħed jgħajjat u jikser il- paċi pubblika, ukoll ikun qed jikser l-ordni pubbliku u allura dawn iridu jiġu eżaminati waħda waħda.

Minkejja li dan ix-xogħol huwa manwali - u allura tieħu bilfors ċertu żmien sakemm tiġbor l-informazzjoni - lill Onor. Membru m'iniex se nċaħħdu milli nagħtih id-dettalji, pero' lanqas m'għandu jippretendi li f'daqqa waħda se jieqaf kollox biex isir dan ix-xogħol biss.

Aħna se ngħidu lill-pulizija biex jiġbru d-dettalji kif mitluba - pero' dan se jieħu ċertu żmien - u mbagħad meta dan ix-xogħol ikun lest ngħaddilu l-informazzjoni.

Ċertament m'għandi l-ebda interess li naħbi kemm persuni tressqu l-qorti u fil-fatt diġa' tajt l-informazzjoni dwar kemm każi ġew rapportati lill- pulizija.

PULIZIJA - FRODI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' persuni li tressqu l-qorti mill- pulizija akkużati bi frodi matul is-snin 1993, 1994, 1995, 1996, 1997 u 1998, sena b'sena?

Kemm minn dawn inqatgħetilhom il-kawża?

Kemm minnhom instabu ħatja?

X'ġew ikkundannati?

ONOR.

TONIO BORG: Peress li l-informazzjoni li qed tintalab m'hix miġbura f'forma ta' statistika komputerizzata, din tenħtieġ ċertu żmien biex tinġabar u għalhekk tingħata f'xi seduta oħra.

PULIZIJA - DISPREZZ LEJN UFFIĊJALI PUBBLIĊI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' persuni li tressqu l-qorti mill- pulizija akkużati b'disprezz jew theddid lejn uffiċjali pubbliċi matul is- snin 1993, 1994, 1995, 1996, 1997 u 1998, sena b'sena?

Jista' l-Ministru jgħid kemm minnhom inqatgħetilhom il-kawża?

Kemm minnhom instabu ħatja?

Kif ġew ikkundannati?

ONOR.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Hemm il-ħsieb li maż-żmien din it-tip ta' informazzjoni tiġi komputerizzata wkoll?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Iva, għedt lill-pulizija biex jikkonsidrawha, jgħiduli tistax issir - nimmaġina li tista' ssir - u tibda tiġi komputerizzata wkoll.

PULIZIJA - DISPREZZ LEJN L-ISTAT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm persuni tressqu l-qorti mill-pulizija akkużati b'disprezz lejn l-Istat matul is-snin 1993, 1994, 1995, 1996, 1997 u 1998, sena b'sena?

Jista' l-Ministru jgħid kemm minnhom inqatgħetilhom il-kawża, kemm minnhom instabu ħatja u kif ġew ikkundannati?

ONOR.

PULIZIJA - KSUR TA' L-ORDNI PUBBLIKU

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm persuni tressqu l-qorti mill-pulizija akkużati bi ksur ta' l-ordni pubbliku matul is-snin 1993, 1994, 1995, 1996, 1997 u 1998, sena b'sena?

ONOR.

PULIZIJA - VANDALIŻMU FUQ PROPRJETA' PRIVATA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm persuni tressqu l-qorti mill-pulziija akkużati b'vandaliżmu fuq proprjeta' privata matul is-snin 1993, 1994, 1995, 1996, 1997 u 1998, sena b'sena?

ONOR.

TONIO BORG: Peress li l-informazzjoni li qed tintalab mhix miġbura f'forma ta' statistika komputerizzata, din tenħtieġ ċertu żmien biex tinġabar u għalhekk tingħata f'xi seduta oħra.

PULIZIJA - VANDALIŻMU FUQ PROPRJETA' PUBBLIKA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm persuni tressqu l-qorti mill-pulizija akkużati b'vandaliżmu fuq proprjeta' pubblika matul is-snin 1993, 1994, 1995, 1996, 1997 u 1998, sena b'sena?

ONOR.

ĊANGA FRISKA - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid huwiex minnu li kien il-gvern Nazzjonalista attwali li neħħa 90% tal-levy ta' protezzjoni fuq ċanga friska importata u mhux il-gvern preċedenti Laburista?

Ma nafx jekk il-Ministru jafx igħid meta l-gvern preċedenti Laburista ressaq l- emendi għall-avviż legali konċernat u meta l-gvern Nazzjonalista warrab dan il-prinċipju tal-liġi li jipproteġi l-industrija lokali?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Kuntrarjament għal dak li qed jingħad fl-ewwel parti tal-mistoqsija, ma tneħħiet jew tnaqqset l-ebda levy ta' protezzjoni fuq ċanga friska.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, nippresumi li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall- beefburgers.

Tajjeb jingħad li l-abbozz ta' liġi li għalih qed issir riferenza kien tressaq għall-Ewwel Qari fis-seduta parlamentari tal-25 ta' Mejju, 1998 iżda sar legalment invalidu max-xoljiment tal-parlament fil-31 ta' Awissu, 1999.

BIĊĊERIJA - NFIQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hija kkalkolata n-nefqa tal-gvern fil-biċċerija kull sena?

Peress li bis- sħubija sħiħa ta' Malta fl-UE il-gvern irid jibda jitħallas għal dan is- servizz, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra minn se jibda jagħmel tajjeb għal dawn l-ispejjeż?

Jista' l-Ministru jgħid meta saru laqgħat mal-koperattivi rispettivi u x'kienu l-proposti tal-Gvern Malti u x' kienet ir-reazzjoni tal- koperattivi?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Ninforma lill- Onor. Interpellant li l-ispiża jew aħjar l-għajnuna li jagħti l-gvern għar- rigward tal-qatla tal-bhejjem fil-biċċerija hija ta' madwar 6c kull kilo.

Għall-kumplament tad-domanda, ninforma lill-Onor.

Interpellant li d- diskussjonijiet jinsabu għaddejjin u wieħed ikun jista' jagħti risposta kompleta wara li jintemmu n-negozjati.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, domanda supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jista' l-Ministru jgħid lil din il-Kamra kif jirrispondi għall-allegazzjoni li hemm fir-rapport li ħareġ riċentement mill-Unjoni Ewropea, fejn qed jingħad li ma sar assolutament xejn fil-kamp ta' l-agrikoltura biex jipprepara lil Malta tadotta r-regolamenti tal- common agricultural policy?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Li nista' ngħid hu li wara l-friża li poġġiena fiha l- Gvern Laburista li tela' fl-1996 u spiċċa fl-1998, aħna tlifna perijodu ta' sentejn.

(Interruzzjonijiet) Wara l-elezzjoni ta' l-1998 erġajna qbadna t- triq biex jekk Alla jrid inkunu msieħba fl-Unjoni u nista' ngħid li f'dawn l-aħħar 13-il xahar id-dipartiment ħa diversi miżuri biex jikkonsolida din it-triq, b'mod partikolari fil-qasam tal-biedja u s-sajd.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jaħseb il-Ministru illi dan jagħmel sens meta hu u sħabu tal-Partit Nazzjonalista, kemm qabel l-1996 u anke wara li ħadu l-gvern, kienu jgħidu li kienu ppreparati għal sħubija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nerġa' nirrepeti li għal sentejn pajjiżna kien fil-friża.

F'din l-aħħar sena ħdimna u għamilna mill-aħjar li stajna biex pajjiżna jaqbad it-triq għal sħubija fl-Unjoni.

Fil-fatt il-ġimgħa l- oħra erġajna ġejna aċċettati biex inkunu kkonsidrati bħala membri.

(Interruzzjonijiet) Issa ħalli ngħid xi ħaġa rigward it-tadam.

Il-fatt li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni dejjem isemmi t-tadam juri li għandu l-akbar sfiduċja fil-bdiewa Maltin għax dejjem jgħid li l-bdiewa barranin għandhom il-kapaċita' jkabbru madwar 68 tunnellata tadam minn area fissa.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni dejjem jgħid - u bħalu l-Onor.

George Vella - illi mill-istess area fissa l-bdiewa Maltin kapaċi jkabbru biss mal-15-il tunnella tadam.

Minn kliem l-esponenti ewlenin ta' l-oppożizzjoni dan ifisser illi l-bdiewa barranin huma erba' darbiet aktar effiċjenti mill- bdiewa Maltin.

(Interruzzjonijiet) B'kalkolu sempliċi hekk jiġu.

Dan juri kemm il-Kap ta' l-Oppożizzjoni m'għandux fiduċja fil-bdiewa Maltin.

(Interruzzjonijiet) Imissek tistħi int!

Għall-kuntrarju gvern Nazzjonalista għandu fiduċja fil-bdiewa u jemmen li dawn kapaċi jtellgħu l- effiċjenza għall-grad li għandhom il-bdiewa barranin.

(Interruzzjonijiet) Dik hija l-kwestjoni kollha tat-tadam, Mr Speaker!

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, domanda supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni) Jista' jekk jogħġbu l- Ministru jgħidilna kif, taħt il-kondizzjonijiet ta' sħubija sħiħa, din il- fiduċja li qed isemmi se ddemmel l-art Maltija b'mod illi jkollha l-istess potenzjal?

Issa mhux qed nirriferi għall-bdiewa Maltin imma għall-art, għall-kondizzjonijiet ġeografiċi, għall-kondizzjonijiet ta' l-ilma u l- meded.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, din m'hijiex kwestjoni ta' demel - demel hawn kemm trid! - imma kwestjoni ta' kif tagħmel il-proċess ta' tkabbir.

Min jifhem jgħidlek li bis-sistema tad-drip irrigation, meta jkollok il- beżżula fuq ġenb u tagħmel xitla tat-tadam in-naħa l-oħra tirdoppja l- produzzjoni.

Il-bdiewa Maltin kapaċi jżidu l-effiċjenza tagħhom, bħalma għamlu fi prodotti oħra.

(Interruzzjonijiet) Ladarba jkollna produzzjoni ta' kwalita`, bin-niċeċ li nistgħu nsibu, bħal fil-każ tal-patata tat-tip Sante`, żgur li nġibu prezzijiet tajbin.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, nerġa` ninsisti u nitlob lill-Ministru biex jekk jogħġbu jispjega lill-poplu kif il-partit tiegħu qabel l-1996, permezz tal-Prim Ministru u l-kelliema l-oħra - ħallihom is-sentejn ta' friża li jħobbu jsemmu, l-aqwa li jwaħħlu fina f'kulma ġara qabel u wara! - kien jgħid li konna ppreparati li nidħlu fl-Unjoni ma' l-ewwel grupp u llum, 13-il xahar wara li l-Partit Nazzjonalista reġa` ħa l-gvern f'idejh, ir-rapport jgħid li fl-agrikoltura, li llum hija responsabbilta' ta' l- Onor. Ninu Zammit, ma sar xejn bi preparazzjoni biex jiġu adottati r- regoli tal-common agricultural policy.

Qed nagħmel mistoqsija sempliċi, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, huwa fatt li fl-1996 l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni ġiet iffriżata għal sentejn sħaħ.

(Interruzzjonijiet) Kieku ma bdiltux it-triq kieku mhux wasalna!

Imma l- gvern ta' Alfred Sant għoġbu jiffriża l-applikazzjoni u kellna nistennew sa l-1998 biex nerġgħu niftħu n-negozjati.

Nista' ngħid li mill-1998 'l hawn id-dipartiment tal-biedja u sajd ħadem ħafna u qed jipprepara oqsma differenti.

Irridu nfakkru li l-biedja u s-sajd jidħlu f'madwar 40% ta' l- acquis u allura hemm ħafna xogħol x'isir.

Hemm diversi liġijiet li jridu jitfasslu u jgħaddu minn dan il-parlament.

Irridu ngħidu wkoll li kif kienu mexjin l-affarijiet, per eżempju, fil- common agricultural policy, fir-riforma li kienet nbdiet fl-1992, fil-mod kif ġew imwaqqfa l-producer associations bir-regolament 2200 ...

(Interruzzjonijiet) Irrid infakkar ukoll li fid-29 ta' April tas-sena l- oħra, tant il-pajjiż kien żvija li l-Onor.

Alfred Sant kien iddikjara illi bil-mod kif kien se jimxi hu, jiġifieri bit-twaqqif ta' żona ta' kummerċ ħieles, kienet se tispiċċa l-protezzjoni kollha għall-prodotti agrikoli Maltin.

U dan huwa ddikjarat fil-gazzetta "The Times" tad-29 ta' April tas- sena l-oħra.

(Interruzzjonijiet) Hemm iddaħħaqhom lin-nies!

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, poġġi bil-qiegħda jekk jogħġbok.

(Għajjat) Aħna qegħdin fil-ħin tad-domandi hawnhekk.

Jekk jogħġbok, poġġi bil- qiegħda, għax inkella jkolli nieħu passi.

(Interruzzjonijiet) Se nkun kostrett inkeċċik 'il barra, Onor. Farrugia.

L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jikkonfermax il-Ministru li sa l-1996 il-partit tiegħu kien jgħid bl-akbar pompa illi konna lesti u li konna wasalna biex nidħlu fl-Unjoni?

Jiċħdu dan jew jikkonfermah?

U jekk kemm- il darba jikkonfermah, jista' jgħidilna f'liema stat kien wasal is-settur agrikolu bi preparazzjoni għal sħubija fl-Unjoni, meta tliet snin wara hawn miktub abjad fuq l-iswed illi m'hemm xejn preparat biex nadottaw il- common agricultural policy?

Din hija mistoqsija sempliċi.

Jekk il- Ministru jrid jevitaha jevitaha imma jkun ferm aħjar għal kulħadd jekk jagħtina risposta ċara.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, fl-1996 Malta u Għawdex kienu mexjin fil- linja ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx aktar interruzzjonijiet.

Onorevoli, indirizza lis-Sejda u kompli wieġeb.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Fl-1996 pajjiżna kien miexi fit-triq tas-sħubija u kien jagħmel parti mill-ewwel grupp ta' dawk il-pajjiżi applikanti li kienu qegħdin jistennew biex jidħlu fl-Unjoni (Interruzzjonijiet) Ġara iżda illi fl-1996 kien hemm kambjament fil-gvern, telgħu huma u ffriżaw l- applikazzjoni u wara l-elezzjoni ta' l-1998 kellna nerġgħu naqbdu fejn konna ħallejna.

Dik hi l-istorja!

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, b'mod konkret, sa Ottubru 1996 x'kien sar fil-qasam tal-ħalib, fil-qasam tal-qmuħ, fil-qasam tal-laħam tal- majjal, fil-qasam tat-tadam u fil-qasam tal-ħxejjex biex ikun hemm tqarrib lejn l-acquis communautaire, f'dak li għandu x'jaqsam mal-biedja?

F'dawn l-oqsma kollha li semmejt, jiġifieri laħmijiet, tadam, ħxejjex u frott, x'sar bejn Settembru 1998 u llum biex noqorbu lejn is-sistema komunitarja?

Ejja naċċettaw l-argument tal-friża, li huwa argument żobiku, imma x'kien sar sa Ottubru 1996 biex inqarrbu lejn is-sistema komunitarja dawn l-oqsma differenti u x'sar bejn Settembru 1998 u llum?

Nispera li l-Ministru jirrispondi bla ma jerġa' kull darba jdawwar id-diska tas-CD li aħna ffriżajna l-applikazzjoni, kif jagħmel kull meta jiġi mistoqsi.

Jista' b'dan il-mod konkret jgħidilna sa Ottubru 1996, u mbagħad bejn Settembru 1998 u llum, x'sar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, jiena niskanta għax il-Kap ta' l- Oppożizzjoni suppost jaf iżjed minni fuq il-perijodu bejn l-1996 u l-1998 u għaldaqstant nieħu din il-mistoqsija li għamel biex nirrispondih bil- miktub.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Refalo.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif addizzjonali b'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall- mistoqsijiet parlamentari numri 9098, 9099 u 9107, mogħtija fis-seduti numri 157 u 158 ta' l-14 u l-15 ta' Ottubru 1999 rispettivament.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-MEDIĊINI PERIKOLUŻI

DANGEROUS DRUGS ORDINANCE (AMENDMENT) BILL, 1999

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-19 ta' Ottubru, 1999.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joseph Cuschieri huwa in possession.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, fis-seduta ta' dalgħodu jien għedt li fl-opinjoni ta' l-oppożizzjoni - u fl-opinjoni tiegħi personali - dawn l- emendi li qed iressaq gvern Nazzjonalista jimminaw bl-aktar mod ċar il- ġlieda li lkoll kemm aħna għandna nagħmlu kontra t-traffikanti tad-droga.

Ħafna żgħażagħ qed jinqabdu f'din ix-xibka ta' min irid iħaxxen butu u jsir sinjur minn fuq dahar iż-żgħażagħ.

Għandna ġuvintur u xebbiet li qed ikollhom jirrikorru għal atti kriminali, bħas-serq, biex ikunu jistgħu jixtru droga li sfortunatament ma jistgħux jgħaddu mingħajrha.

Meta jiġru dawn l-atti kriminali, minbarra li jbatu ż-żgħażagħ stess għax il-fedina penale tagħhom tkun qed tiġi mċappsa, ibatu wkoll dawk li jiġu misruqa.

Jien nemmen bi sħiħ li aħna l-politiċi - u anke dawk kollha li għandhom għal qalbhom il-familja Maltija - għandna nieħdu ħsieb dawn iż-żgħażagħ għax meta tinvesti fiż-żgħażagħ tkun qed tinvesti f'pajjiżek.

Dawn iż- żgħażagħ iridu jibnu Malta ġdida, pajjiż li jkun jista' joffri kondizzjonijiet ta' għajxien aħjar.

Imma, kif diġa' għedt, dawn l-emendi li għandna quddiemna qed jibagħtu messaġġ ħażin fil-ġlieda li aħna l- politiċi għandna d-dover li nwettqu kontra t-traffikanti tad-droga.

Aħna r- rappreżentanti tal-poplu u l-poplu in ġenerali rridu naħdmu flimkien biex nuru rieda qawwija ħalli l-ġlieda kontra t-traffikanti tad-droga tkun bla limitu.

Jien ngħid li qatt m'għandu jkun hemm ħniena ma' kulmin b'xi mod irid iħaxxen butu minn fuq iż-żgħażagħ, a skapitu ta' saħħithom u ta' ħajjithom.

Il-problema tad-droga ġġib ukoll kriżijiet kbar fil-familji.

Minkejja li l-oppożizzjoni talbet biex dan l-abbozz ta' liġi l-ewwel jiġi diskuss fil-kumitat permanenti għall-affarijiet soċjali imbagħad wara jiġi diskuss fil-parlament, il-gvern ma laqax din it-talba u qal illi dan l- abbozz ta' liġi jista' jiġi diskuss fil-kumitat wara li jkun għadda mill- istadju tat-Tieni Qari.

Issa aħna nafu illi fl-istadju tat-Tieni Qari d- diskussjoni tieħu xejra intensiva u titwessa' aktar fl-istadju ta' kumitat għax huwa proprju f'dan l-istadju li l-emendi jiġu diskussi.

Aħna għidna li mhux sew li dawn l-emendi jiġu diskussi fil-kumitat permanenti għall- affarijiet soċjali wara għax id-diskussjoni b'xi mod tkun diġa' ġiet ristretta u allura ma jkunx hemm spazju fejn wieħed ikun jista' jitkellem fid-dettall dwar dawn l-emendi.

Ċertament li fil-kumitat permanenti għall- affarijiet soċjali kienet tingħata opportunita' mhux biss lil din in-naħa tal-Kamra, illi kważi tirrappreżenta nofs il-poplu ta' dan il-pajjiż, imma kienet ukoll tingħata opportunita' lill-għaqdiet li jaħdmu bla heda u minn qalbhom kontra l-misħut vizzju tad-droga, fosthom il-Caritas u s-Sedqa.

F'dan il-kumitat kellu jingħata spazju wkoll lill-pulizija, fejn wieħed kien jisma' l-opinjoni tagħhom dwar dawn l-emendi li qed jipproponi l- gvern.

Pero' bħalma jiġri ħafna drabi, il-gvern għalaq widnejh għall-appell ta' l-oppożizzjoni u tana l-ġenb.

Jien inħoss illi dan huwa nuqqas ta' apprezzament kemm lejn dawn l-għaqdiet illi għal snin sħaħ taw kontribut kbir lis-soċjeta' kif ukoll lejn diversi gvernijiet.

Ta' min igħid li bl-għajnuna ta' dawn l-għaqdiet il-gvern qiegħed jiffranka ħidma li suppost iwettaq hu biex jissalvagwardja l-interessi tas- soċjeta' u biex ikun jista' jibni futur aħjar għaż-żgħażagħ.

Għalhekk inħoss li kien żball li l-appelli li saru minn ħafna deputati biex il- ministru jerġa' jikkonsidra li dawn l-emendi l-ewwel jiġu diskussi fil- kumitat permanenti għall-affarijiet soċjali ġew injorati.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, ippermettili niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Il-Kamra hija sospiża għal ħames minuti.

Fis-6.47 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet ħamest minuti wara.

MR SPEAKER: Id-diskussjoni tista' tkompli.

L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Nixtieq ngħid ukoll li fil-kabinett kien hemm min ma qabilx ma' dawn l-emendi pero' finalment ivvota favur tagħhom.

Jien ma nafx fejn qegħdin il-prinċipji ta' ċerti nies!

Kif diġa' għedt, dan il- gvern ma jridx jagħti opportunita' lill-oppożizzjoni Laburista, li tirrappreżenta kważi nofs l-elettorat, u lill-għaqdiet volontarji biex dawn l-emendi jiġu diskussi fil-kumitat permanenti għall-affarijiet soċjali.

Pero' agħar minn hekk huwa l-fatt li anke fi ħdan l-istess grupp parlamentari Nazzjonalista kien hemm membri - ovvjament hawnhekk qiegħed nirriferi għall-backbenchers - illi ma ngħatawx ċans li jgħidu x'jaħsbu fuqhom.

MR SPEAKER: Onor. Cuschieri, skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House biex tkun tista' tkompli bl-intervent tiegħek.

Hawn il-permess?

(Onor. Membri: Iva) (Interruzzjonijiet)

Il-permess ingħata

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, nixtieq nirringrazzja lill-Kamra għalkemm ma nistax nifhem għalfejn kien hawn min kien se joġġezzjona.

Kulħadd tkellem kemm ried fuq dawn l-emendi u ma nafx għaliex kont se niġi miżmum milli nkompli bid-diskors tiegħi.

Illum il-poplu qed jinduna li quddiem il-ġlieda kontra t-traffikanti tad- droga għandna gvern dgħajjef.

Hawnhekk ta' min igħid li sa ftit żmien ilu f'Paceville, fejn issib konċentrazzjoni kbira ta' żgħażagħ, kull sitwazzjoni li kienet tinqala' kważi kienet tkun kontrollata mill-bouncers illi hemm impjegati ma' l-istabilimenti f'dak il-lokal u mhux mill- pulizija.

Tant hu hekk li meta ftit taż-żmien ilu nqala' inċident lanqas biss kien hemm pulizija wieħed.

F'postijiet bħal dawn għandu jkun hemm aktar minn pulizija wieħed biex jissorvelja dak li jkun għaddej.

B'hekk wieħed ikun qed jirrestrinġi kemm jista' jkun lil dawk li jagħmlu minn kollox biex jinfiltraw f'dawn il-postijiet ħalli jwaqqgħu liż-żgħażagħ f'dan il-vizzju u jaqilgħu l-flus minn fuqhom.

Ta' min igħid ukoll li f'dawn il-postijiet, żgħażagħ ta' taħt is-16-il sena - tista' ssejħilhom tfal - liberament jixtru l-alkoħol sfaċċatament quddiem il-pulizija u l-membri tal-forzi ta' l-ordni jibqgħu ma jagħmlu xejn.

Dan iwassal biex kulħadd jagħmel li jrid u jmur fejn irid mingħajr kontroll ta' xejn.

Iżda minkejja dan kollu, meta tisma' l-esponenti ewlenin tal-gvern jitkellmu fuq il-problema tad-droga, tħossok li aktar qed tisma' xi tribunal ekklesjastiku milli xi partit politiku li f'idejh għandu t-tmexxija tal-pajjiż!

Dawn jagħmlu ħafna priedki sbieħ biex jimpressjonaw u biex jieħdu vantaġġ politiku, għax f'diversi każi deher biċ-ċar li donnu ftit hemm rieda u ħeġġa biex jiġġieldu kontra l-abbuż tad-droga u kontra t- telf tal-valuri.

Il-każ tat-traffikant tad-droga Azzabi illi ħarab mill- ħabs huwa prova ta' dan li qed ngħid.

Minkejja li l-oppożizzjoni talbet lill-gvern biex jagħmel inkjesta parlamentari dwar dan il-każ, il-gvern baqa' jgħid le.

Issa jekk il-gvern m'għandux x'jaħbi fuq dan il-każ, għalfejn żamm lill-oppożizzjoni Laburista milli tmexxi inkjesta parlamentari bis-sehem ta' membri tal-gvern biex toħroġ il-verità kollha?

Meta toħroġ il-verità mhux il-Partit Laburista jew il-Partit Nazzjonalista jiggwadanjaw imma ż-żgħażagħ li jitgħallmu mill-iżbalji li jkunu saru.

|ssa se ngħid xi ħaġa fuq il-ġuri ta' Ian Farrugia, li meta ħareġ il- verdett f'daqqa waħda stajna naraw li addio l-fiduċja fil-ġurati u addio l- fiduċja fil-qrati u bdejna nqajmu ħafna dubji għax il-ħbieb tal-Prim Ministru Nazzjonalista ma ġewx emmnuti!

Fl-opinjoni tiegħi dan l-aġir aktar għamel deni milli ġid.

Għax jekk għas-saħħa ta' l-argument l- affarijiet ma sarux sew, x'garanzija se jkollu ċ-ċittadin komuni li meta jitla' l-qorti l-affarijiet isiru sew fil-konfront tiegħu?

Aħna rridu niżirgħu l-isfiduċja fil-qrati?

Milli jidher għall-ħbieb tal-qalba kollox jgħaddi u l-gvern tal-ġurnata kważi kważi qed jiddefendihom u jagħtihom il- proklami lil dawn in-nies.

Per eżempju, fil-konfront ta' Joseph Fenech, magħruf aħjar bħala Żeppi l-Ħafi, il-Prim Ministru qal li dan għandu kwalitajiet tajba u inqas tajba, u saħansitra wasal biex jiltaqa' miegħu bil-lejl.

Meta esponenti min-naħa tal-gvern jibdew jiddefendu lil din il- persuna, meta kulħadd jaf x'fedina penale għandu, bilfors li wieħed jibda jitħasseb, jibdew jiġuh id-dubji u jibda jistaqsi jekk il-gvern preżenti hux qed jiġri rikattat minn xi ħadd.

Wieħed jinnota wkoll il- koperazzjoni li hemm bejn dawn it-tip ta' nies, bħalma huwa Joseph Fenech, u l-mexxejja tal-Partit Nazzjonalista.

Dan kollu lill-poplu mhux b'fiduċja jimlieh, kif kien imwiegħed, imma bi sfiduċja.

Ta' min igħid li Żeppi l-Ħafi ngħata l-maħfra anke fuq żewġ każijiet pendenti li kellu quddiem il-qorti fuq traffikar ta' droga u fuq serq.

Issa jien nistaqsi: X'konnessjoni hemm bejn dawn iż-żewġ każijiet u l- attentat ta' qtil fuq l-assistent personali tal-Prim Ministru, li kien hu l-mandatarju tiegħu?

Safejn naf jien dawn iż-żewġ każijiet m'għandhom x'jaqsmu xejn mal-każ oriġinali ta' Joseph Fenech, li minħabba fih ingħata l-proklama biex igħid il-verità u xejn inqas mill-verità.

Issa erħilha li wara x-xhieda fil-qorti, waqt konferenza stampa, Fenech qal li la jgħaddu ċerti ġurijiet jgħid il-verita' kollha.

Mela l-verita' ma qalhiex kollha!

Allura l-pulizija x'passi ħadet dwar dan u x'inhi tistenna biex tkun taf x'inhi l-verità?

B'dikjarazzjoni bħal din, dan kien qiegħed b'xi mod jinkrimina ruħu jew le?

Illum hemm konvinzjoni fost il-poplu li għandna gvern ħafi u li bl-attitudni tiegħu qiegħed isawwar valuri li xejn ma jagħmlu ġieħ lis-soċjeta' Maltija.

Jien ngħid li min hu ta' l-affari tiegħu u għandu għal qalbu l-familja u s-soċjetà jinsab imbellaħ kif nies b'fedina penale mċappsa jitħalltu ma' nies tal-politika.

Jien ngħid li llum għandna gvern li tilef kull kontroll fuq il-kriminali u kważi kważi dawn qed imexxuh bir-remote control!

Jien nixtieq nistaqsi jekk hemmx membri tal-gvern, ministri u deputati li huma rikattati minn nies bħal Żeppi l-Ħafi.

Dan qed ngħidu bl-akbar responsabbilta' għax milli jidher fil-konfront ta' din il-persuna ftit hemm rieda u ħeġġa li toħroġ il- verità.

(Interruzzjonijiet) Kif tista' tiddeskrivi l-mozzjonijiet tal- Partit Laburista f'dan il-parlament bħala xi oxxenità tas-seklu?

Jien ngħid li l-akbar oxxenitajiet tas-seklu huma l-maħfriet li ngħataw lil Queiroz u lil Żeppi l-Ħafi!

Ta' min isemmi wkoll il-ħarba ta' Azzabi, waqt li kien qed jiġi eskortat għall-kura medika.

Meta jien staqsejt dwar it-telefonati li kien jagħmel Azzabi, il-ministru ta' l-intern għoġbu ma jweġibx.

Issa jien ma nafx għaliex il-ministru ma weġibx imma ċertament li huwa jrid jerfa' r- responsabbilta' u għandu jagħti rendikont lill-pubbliku in ġenerali ta' dak li jkun għaddej.

Quddiemi għandi ktieb - nixtieq inpoġġih fuq il- Mejda tal-Kamra - li fih l-istorja ta' kif Queiroz ingħata l-liberta' u ntbagħat lura lejn il-Brażil minn flus il-poplu, b'ticket maqtugħ mill- Gvern Malti.

Issa dan kien daħal f'pajjiżna bl-akbar konsenja ta' droga li qatt inqabdet biex jeqred liż-żgħażagħ tagħna, u bil-wiċċ tost kollu l- gvern Nazzjonalista tah il-maħfra u ħallaslu l-passaġġ biex imur lura l- Brażil, bl-iskuża li dan kien marid.

Dan il-ktieb li jismu "Queiroz: Il- Maħfra Presidenzjali" nixtieq li jibqa' record fil-parlament biex din l- istorja tal-mistħija ma tintesa qatt.

(Interruzzjonijiet) Il-Partit Nazzjonalista ddefenda lil Żeppi l-Ħafi għax hekk kien jaqbillu, anzi kważi għamlu qaddis bir-raġġiera!

Xi ġimgħat ilu fuq il-public broadcasting services Żeppi l-Ħafi, li għandu fedina penale mill-aktar imċappsa, deher ħiereġ mill-qorti jħakkek mal-Prim Ministru.

Jien ma nafx kif lil dan it-traffikant tad-droga, li nqabad mill-pulizija forsi wara ħafna sforzi - ta' min igħid li dan inqabad fil-fatt li huwa drug pusher - issibu mal-Prim Ministru.

Hawnhekk wieħed irid ifakkar li l-Prim Ministru qal li Żeppi l-Ħafi ma kienx l-Imdina dakinhar li sar l-attentat ta' qtil fuq l-assistent personali tiegħu stess.

Allura jien nistaqsi: Fejn jaf il-Prim Ministru fejn kien Żeppi l-Ħafi?

Mela kien fil-kumpannija tiegħu waqt li sar l-attentat?

Filwaqt li Żeppi l- Ħafi qal li dakinhar ta' l-attentat ta' qtil kien id-dar jiċċelebra l- birthday, il-Prim Ministru qal li dan ma kienx fil-post preċiż.

Issa meta ngħidu "mhux fil-post preċiż" nifhem li dan kien fil-viċinanzi.

Minn fejn nibtet il-fiduċja ta' Fenech Adami f'Żeppi l-Ħafi?

Għaliex il-Prim Ministru jemmen lil Żeppi l-Ħafi u ma jemminx ix-xiehda ta' Nicholas Jensen?

Għall-Prim Ministru min hu kredibbli, Żeppi l-Ħafi jew Nicholas Jensen?

Fil-preżent dawn jemmnu lil Żeppi l-Ħafi u mhux lil Nicholas, Jensen għax hekk jaqbel għaċ-ċirkostanzi u għall-Partit Nazzjonalista biex forsi jiġbru ġieħhom mid-daqqa li ħadu mill-ġustizzja Maltija.

Jekk il- Prim Ministru wasal biex emmen lil Żeppi l-Ħafi, il-poplu - u wisq aktar il- ġurati fil-ġuri ta' Ian Farrugia - lil Żeppi l-Ħafi ma emmnux.

F'dan il- każ jidher ċar li bniedem b'fedina penale kriminali daħaq bil-Prim Ministru - biex ma nissograx ngħid li daħħlu minn but u ħarġu minn ieħor - u Alla jbierek qisu ma ġara xejn.

Meta l-oppożizzjoni Laburista ressqet mozzjoni ta' sfiduċja fil-gvern l- esponenti tal-gvern qagħdu jiddefendu lil Żeppi l-Ħafi, li għandu passat kriminali, speċjalment fejn jirrigwarda d-droga.

Din hija l-vera oxxenita' u mhux billi noqogħdu niġu hawnhekk nilagħbuha tal-qaddisin u jiġi l-Viċi Prim Ministru jgħid li jinkwieta għaliex għandu t-tfal.

Jien ngħidlu li mhux hu biss għandu t-tfal imma l-familji Maltin kollha!

Ejja nkunu realistiċi u nammettu li kulħadd jinkwieta fuq każi bħal dawn.

Jekk verament irridu niġġieldulha d-droga, lil dawn in-nies ma nistgħux nagħtuhom spazju u ma nistgħux inħalluhom jitħalltu mal-politiċi.

Dawn in- nies għandhom ikunu mwarrbin darba għal dejjem għax dawn la jagħmlu unur lill-Partit Nazzjonalista u lanqas lill-Partit Laburista.

Ċertament nies bħal dawn mhux posthom fil-partit tagħna u l-Partit Nazzjonalista għandu jimxi bl-istess mod u mhux joħroġ għonqu biex jiddefendihom.

Jien ma nafx għaliex minkejja li fil-qorti ċerti nies ma twemmnux mill-ġurati, dawn jibqgħu jsostnu li l-verità hija tagħhom.

Jien ngħid li meta l-poplu Malti jara dawn l-affarijiet għandu għal xiex jinkwieta għax dawn il-mossi kollha juru li għandna gvern dgħajjef quddiem it-traffikanti tad-droga.

Fl- opinjoni tiegħi, għall-ġid tal-ġenerazzjonijiet futuri, dawn l-affarijiet m'għandhomx ikunu.

Hija sfortuna u ħaġa tal-biki li l-poplu Malti għandu gvern li kważi huwa hijacked minn nies bħal Żeppi l-Ħafi.

Nerġa' ngħid li l-politiċi m'għandhomx joqogħdu ma' nies bħal dawn.

Jien nixtieq nagħlaq l-intervent tiegħi billi ngħid li, bħal min fil- passat qal li min ma jiġġelidx il-korruzzjoni huwa korrott, min ma jiġġelidx il-kriminalita' bis-serjeta' jista' jkun kriminali huwa wkoll.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Hawn permess biex l-Onor.

Cuschieri jpoġġi d-dokument li rrifera għalih aktar kmieni fuq il-Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: No)

Il-permess ma ngħatax

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, naħseb li huwa tajjeb li għandna parlament li jagħti opportunita' lil kulħadd jitkellem għax b'hekk il-poplu Malti jista' jagħraf x'intenzjonijiet ikun hemm wara dak li jingħad hawn ġew.

Qed ngħid dan għax donnu li f'dan il- parlament l-oppożizzjoni ħadet id-drawwa li tagħmel kantaliena, amministrata u orkestrata tajjeb ħafna, biex twassal messaġġ wieħed.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Cuschieri qal li jrid ikun jaf il-verità, Jien ma nazzardax ngħid li hawn ġew nistgħu nkunu nafu l-verita' imma j'Alla li iżjed ma dan il-parlament jiltaqa' spiss u iżjed ma jkollna sigħat twal ta' dibattiti, xi darba toħroġ il-verità.

Drawwa oħra li daħlet dan l-aħħar fil-parlament hija li jekk, per eżempju, inkunu qegħdin ngħaddu liġi fuq il-kunsilli lokali, ikollna parlament kollu qisu "Taxi Mary", għax kulħadd jispiċċa jitkellem fuq il- bżonnijiet tal-lokalita' tiegħu, u jekk inkunu qed niddiskutu emendi ta' natura teknika għall-Ordinanza dwar Mediċini Perikolużi, nagħmlu dibattiti sħaħ fuq l-abbuż mid-droga!

(Interruzzjonijiet) Jista' jkun li b'dan il- mod inkunu qed insaħħu d-demokrazija, kif hawn min qed jgħid, imma jien naħseb li fuq din il-liġi li għandna quddiemna għandna aktar niffokaw dwar fejn tista' twassalna din l-emenda li qed jippropponi l-gvern milli nitkellmu b'mod ġenerali.

Il-problema tad-droga ma tippreokkupax biss lill- oppożizzjoni imma tippreokkupa lil kulħadd, u lkoll kemm aħna jiddispjaċina ninnotaw kemm din il-problema fil-fatt qed tikber.

Per eżempju, mis-survey li għamlet il-Caritas u mill-ktieb li kien ħareġ Fr. Benjamin Tonna - "A Search in Quality" - wieħed jista' jara kemm kiber il- vizzju tad-droga.

Ħadd f'din il-Kamra ma qal li b'xi mod aħna għandna xi ħtija għaliex minflok jirrikorru għas-sens komun, għar-rispett ta' wieħed lejn l-ieħor u għal divertiment san f'ambjent ħieles minn dan il- vizzju, iż-żgħażagħ qed jirrikorru għad-droga.

Dalgħodu l-Onor.

Noel Farrugia għamel diskors imqanqal ferm pero' ta' min igħid li kulħadd jiddispjaċih meta jisma' dawn l-affarijiet u kulħadd huwa konxju li meta jisma' l-aħbarijiet fuq il-mezzi tax-xandir jibda jistaqsi meta se tmiss lilu.

Dawn l-emozzjonijiet kulħadd iħosshom, m'hemmx għalfejn tkun fl-oppożizzjoni!

Meta tkun fl-oppożizzjoni tibda tara kif tista' tikkritika dak li jkun għaddej, pero' din hija liġi li għandha x'taqsam ma' kwalita' ta' ħajja, ma' vittmi u mal-familji.

Fl-opinjoni tiegħi l-oppożizzjoni qed tikkritika biex tiftaħ ferita mhux biex tfajjaqha!

Għax minkejja li għamilna sigħat sħaħ ta' dibattitu - fil- fatt dan id-dibattitu beda qabel is-sajf u ma nafx meta se jintemm - ma smajna bl-ebda suġġerimenti min-naħa ta' l-oppożizzjoni għal din il-liġi.

Wieħed mill-aħħar kelliema qalilna li l-gvern tal-ġurnata huwa ħafi quddiem din il-problema u m'huwiex kapaċi jiġġelidha, pero' ma qalx x'għamel il- Partit Laburista fis-sentejn li għamel fil-gvern.

Minkejja li lkoll kemm aħna ngħidu li hemm bżonn niġġieldu l-problema tad-droga, minn dan id- dibattitu jidher li l-ideat u l-proposti taż-żewġ naħat tal-Kamra m'humiex daqstant differenti.

Jien naħseb li minkejja li l-oppożizzjoni kważi qed tgħid li ma tridx taqbel ma' dawn l-emendi, fl-aħħar se tispiċċa biex taqbel magħhom.

Hija ħasra li tagħmel sigħat sħaħ, ġranet u ġimgħat titkellem fuq il-problema tad-droga u ma tisma' l-ebda kritika fuq kif dawn l-emendi, li permezz tagħhom se narmaw aktar lill-pulizija u lil forzi oħrajn biex jiġġieldu din il-problema, nistgħu ntejbuhom.

L-uniku argument li qed iġġib l-oppożizzjoni huwa li dawn l-emendi kellhom l-ewwel jiġu diskussi fil-kumitat permanenti għall-affarijiet soċjali, pero' xorta waħda nistenna li fuq abbozz ta' liġi li kulħadd igħid kemm huwa importanti jkun hawn qbil fil-Kamra.

Mr Speaker, quddiemna għandna l-famuża emenda li fuqha ttieħdu sigħat twal ta' dibattitu u ma nafx kemm-il persuna ssemmiet hawn ġew.

(Interruzzjonijiet) Dawn kienu ħbieb tagħkom qabel!

Mela ma tantx għandna biex niftaħru ż-żewġ naħat li aħna!

Pero' jien niftaħar li jien qiegħed fuq in-naħa tal-gvern li qed tressaq emendi għal din il-liġi bis- serjeta' u bil-fatti.

Per eżempju fl-għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l-abbozz insibu miktub li:

"L-għan ta' l-Abbozz hu sabiex jemenda t-tifsira ta' traffikar u sabiex jipprovdi għal miżuri oħra biex jiġġieled kontra l-abbuż ta' mediċinali perikolużi u biex jagħmel emendi konsegwenzjali għall- Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha."

Dan juri kemm din in-naħa hija konxja mil-problema tad-droga.

Dawn l-emendi qed jitressqu biex inwessgħu t-tifsira ta' traffikar.

Barra minn hekk qed jiġu introdotti miżuri oħra ma' dawk li diġa' hemm - u m'huwiex veru li aħna se nnaqqsu milli hemm - u se nnaqqsu l-anomaliji li jeżistu.

Mr. Speaker, x'inhuma dawn l-anomaliji li jeżistu fil-liġi kif inhi fil- preżent?

Jekk bniedem jinqabad f'Paceville b'ammont ta' droga li jkun għall-użu personali jista' ma jintbagħatx il-ħabs, imma jekk jinqabad bl- istess ammont fuq vapur jew fl-airport dan jista' jeħel sa sitt xhur ħabs.

Illum fil-liġi teżisti din id-differenza u, kif jaf kulħadd, kellna anke turisti li nqabdu b'ammont żgħir ta' droga u weħlu sitt xhur ħabs.

Kulhadd jiftakarha l-istorja tat-tfajla Svizzera u tal-koppja Ġermaniża li ġew għall-honeymoon f'Malta.

Kieku dawn inqabdu f'Paceville ma kenux jeħlu sitt xhur ħabs imma dawn inqabdu fl-ajruport u l-qorti ma' kellhiex alternattiva ħlief li tibgħathom il-ħabs.

Allura għax il-gvern irid ineħħi din l- anomalija qed jiftaħ il-bieb għall-importazzjoni tad-droga?

Ħalli nikkwota x'kien qal l-Onor.

Evarist Bartolo fis-Seduta Nru. 138 li saret qabel ma waqafna għal vaganzi tas-sajf.

L-Onor.

Membru kien qal hekk:

"Mr Speaker, fl-analisi li għamlu pulizija serji li huma mpenjati fil- ġlieda kontra d-droga ma jaqblux ma' emenda bħal din.

Ma jaqblux ma' emenda bħal din għaliex mill-esperjenza tagħhom jafu b'żgħażagħ li jaslu Malta b'ammont ta' droga - m'hemmx għalfejn ikun ammont kbir, ammont biżżejjed li jippermettilek targumenta li huwa għall-konsum personali - liema sustanza mbagħad jużawha biex jieħdu vaganza b'xejn u mhux biss jieħdu vaganza b'xejn imma anke jispiċċaw biex jieħdu l- flus lura magħhom."

Il-mentalita' ta' l-Onor.

Bartolo hija l-istess mentalita' ta' l- oppożizzjoni.

Dawn qed igħidu li jekk tgħaddi din il-liġi se nkunu qegħdin nibagħtu sinjali lil min ibigħ id-droga li dan jista' jibgħat konsenji regolari ta' mediċina perikoluża f'pajjiżna ma' nies differenti.

Dan huwa argument kuntrarju għal dak li għadni kemm qajjimt jiena.

Aħna qegħdin ngħidu li b'din l-emenda sempliċement se nkunu qed inneħħu anomalija imma l- oppożizzjoni qed tgħid li din il-ħaġa se tiftaħ beraħ l-importazzjoni tad- droga.

Fl-opinjoni tiegħi dan m'huwiex raġunar korrett għax jekk dak li jkun irid jimporta, dan mhux se jimporta biex ibiegħ xi mitt pillola jew xi uqija eroina biss.

Dik mhijiex importazzjoni u għalhekk jiena ngħid li d- diskorsi ta' l-oppożizzjoni huma intizi biex idaħħlu d-dubbji u s-suspetti fil-gvern tal-ġurnata.

Per eżempju, fid-diskors ta' l-Onor.

Bartolo imkien ma sibt xi proposta dwar x'għandu jsir.

Mr Speaker, dalgħodu tkellem ukoll l-Onor.

Noel Farrugia u semma' kemm jonfoq il-gvern fuq kull priġunier.

Qal ukoll li ma rnexxilniex intejbu s- sitwazzjoni tal-ħabs id-droga xorta għadha tidħol.

Barra minn hekk, b'diskors imqanqal fuq il-kruha tad-droga, l-Onor.

Membru kkritika lill- gvern għax qal li permezz ta' din l-emenda se jonfoq iżżejjed.

Mela l-ewwel ngħajru ....

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, on a point of order.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien m'għedtx hekk.

Dak x'fehem hu qed jgħid!

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Jiena smajt eżatt x'qal l-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOE FARRUGIA: Mr Speaker, li qed jgħid l-Onor.

Vassallo huwa dak li fehem hu u mhux dak li għedt jien.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vassallo jista' jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Mr. Speaker jiena qed nipprova nkun korrett fl- argumenti tiegħi.

(Interruzzjonijiet) Meta joħroġ it-transcript inkunu nafu eżatt x' qal l-Onor.

Farrugia.

Jekk iddispjaċih li qal hekk, għandu jirtira dak li qal.

Mr. Speaker, kont qed ngħid li l-Onor.

Noel Farrugia tkellem fis-sens li l-gvern se jonfoq iktar flus fl-infurzar kontra t-traffikar tad-droga.

Jiena ngħid li l-oppożizzjoni għandha tiddeċiedi xi trid.

Dawn iridu l- inforzar jew iriduna li ma nonfqux ħafna fl-infurzar?

L-oppozizzjoni għaliex tridna noqogħdu nwaħħlu sitt xhur ħabs lil kulmin jidħol mill- airport jew mil-port b'ammont żgħir ta' droga fuqu, meta jekk bniedem jinqabad f'post ieħor dawn ma jeħilhomx?

Mela dawn l-ewwel iġibu l- argument dwar kemm qed nonfqu flus fil-ħabs, imbagħad joħorġu kontra emenda li tgħid li min jinqabad b'ammont żgħir ta' droga fl-ajruport jew fil-port mhux bilfors jeħel sitt xhur ħabs!

Mr. Speaker, l-oppożizzjoni qajmet dan il-kjass kollu fuq klawsola 2 li temenda artikolu 22 tal-liġi prinċipali.

Din il-klawsola tgħid li:

"...minflok il-kliem "l-koltivazzjoni, l-importazzjoni, il- manifattura," għandhom jidħlu l-kliem "l-koltivazzjoni, l- importazzjoni f'dawk iċ-ċirkostanzi li l-qorti tkun sodisfatta li dik l-importazzjoni ma kenitx għall-użu esklussiv tal-ħati..."

Aħna qegħdin ngħidu lill-qorti li bniedem li jinqabad b'ammont żgħir f'ajruport għandu jiġi ttrattat bl-istess mod li jiġu ttrattati dawk li jinqabdu b'ammont simili f'lokalitajiet oħra, pero' l-oppożizzjoni qed tgħid li b'din l-emenda qed niftħu beraħ l-importazzjoni tad-droga.

Jiena ma nafx kif jistgħu jirraġunaw hekk.

Il-ġlieda kontra d-droga rridu niġġelduha kontra x-sharks il-kbar u mhux kontra min idaħħal ammont żgħir għall-użu personali tiegħu.

Dawn joqogħdu jagħmlu ħafna priedki kontra d- droga u dwar kemm hu ikrah il-vizzju tad-droga, pero' ma jgħidu xejn dwar l-emendi l-oħrajn li juru kemm il-gvern verament irid jagħmel ġlieda lix- sharks il-kbar.

Per eżempju, fi klawsola 4 qegħdin ngħidu li:

"Meta persuna tiġi akkużata kif provdut fis-subartiklu (1) ta' l- artikolu 22A, u dik il-persuna tkun persuna bħalma hemm imsemmi fis- subartiklu (6) ta' l-artiklu 22 jew tkun persuna li jkollha liċenzja, permess jew awtorita' lilha maħruġ minn awtorita' kompetenti fl- eżerċizju jew f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-eżerċċizju ta' xi arti, sengħa, sejħa jew xogħol ieħor, u r-reat issir f'post li dwaru jkun hemm liċenzja maħruġa taħt din l-Ordinanza, taħt l-Ordinanza dwar il- Professjoni Medika u l-Professjoniiet li għandhom x'jaqsmu magħha, jew taħt xi liġi oħra, il-Qorti tista', mingħajr preġudizzju għal kull ordni oħra li tista' tagħmel taħt id-dispożizzjonijiet ta' dan l- artiklu, fuq talba tal-prosekuzzjoni tagħmel ordni, hawnhekk iżjed 'il quddiem imsejħa "ordni ta' sospensjoni", li biha tissospendi dik il- liċenzja, dak il-permess jew dik l-awtorita'."

Din hi s-serjeta' u dan hu l-mod kif irridu niġġieldu d-droga f'dan il- pajjiż, u mela jiġi l-Onor.

Cuschieri u joqgħod jgħid li Paceville huwa mmexxi mill-bouncers u mill-bodyguards!

Din se tkun responsabilita' ġdida li qegħdin nitfgħu fuq kulmin għandu n-negozju tiegħu.

Dan hu d- deterrent biex dak li jkun ma jabbużax meta jorganizza parties jew affarijiet oħra, imma sadanittant ħadd min-naħa l-oħra ma semma' din l- emenda.

Ħadd minnhom ma semma l-fatt li kif se tiġi emendata l-liġi, min ikollu liċenzja ta' ħanut u jkun hemm indikazzoni li hu involut, se jkollu l- liċenzja sospiża.

Din ma semmewhiex għax l-intenzjoni ta' l-oppożizzjoni hija li tqajjem suspetti fil-gvern u fis-sistema soċjali tal-pajjiż.

M'hemmx intenzjoniiet tajbin min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Dawn iridu biss jiskreditaw, jiżżuffjettaw u jnaqqsu mill-importanza ta' l-inizzjattivi li jieħu l-gvern.

U dan id-dibattitu huwa prova oħra ta' dan għax minnu ħareġ li dawn mhux veru għandhom għal qalbhom il-ġlieda kontra d-droga.

Meta qegħdin jgħidu li ma jaqblux ma' dawn l-emendi, indirettament qegħdin jgħidu li għandna nħallu kollox kif inhu u, jekk hemm ħanut f'Paceville li qed ibiegħ id-droga, għandna nħalluh jibqa' għaddej b'din l-attivita' illegali.

Mr. Speaker, hawnhekk il-gvern qed jagħti s-setgħa lill-qorti li tissospendi liċenzja ta' negozju - u la qed insemmi l-liċenzji tan-negozji rrid ngħid li bħalissa qed isir eżerċizzju fi ħdan il-ministeru għas- servizzi ekonomiċi, flimkien mal-ministeru tal-ġustizzja u gvern lokali, biex nirrevedu s-sistema tal-ħruġ tal-liċenzji tan-negozju - jekk ikun hemm suspett li s-sid huwa involut fid-droga.

Jiena ma nistax nifhem kif l- oppożizzjoni tista' ma taqbilx ma emenda bħal din.

Wara kollox sospensjoni m'hijiex teħid ta' liċenzja.

Is-sospensjoni hija spjegata f'subklawsola (3) ta' klawsola 4 li tgħid:

"Persuna li tagħmel xi att li dwaru jkunu meħtieġa liċenzja, permess jew awtorita' taħt xi liġi u dak l-att jintagħmel meta dik il- liċenzja, dak il-permess jew dik l-awtorita' kienu sospiżi bis-saħħa ta' l-ordni ta' sospensjoni, għandha titqies li tkun hekk għamlet l- att mingħajr dik il-liċenzja, dak il-permess jew dik l-awtorita' meħtieġa."

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Ippermettili, Onor. Vassallo, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Nipproponi li l-Onor.

Vassallo jkompli jinstema'.

ONOR.

CHARLES MANGION: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEKER: Il-mistoqsija hija li l-Onor.

Vassallo jkompli bid- diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha.

Ikun tajjeb li din l-emenda tinftiehem minn min forsi qed jabbuża mid-droga fil-professjoni jew fin-negozju tiegħu.

Jekk, per eżempju, persuna tingħata liċenzja ta' spiżjar u din toffri servizz jew tbiegħ prodott li mhux suppost tbiegħu taħt dik il-liċenzja, din il-persuna tkun qed topera mingħajr liċenzja u allura ma jkollhiex iżjed dritt tgawdi dik il-liċenzja.

Dan l-argument ireġi anke għal liċenzji ta' postijiet ta' divertiment.

Dawn żgur li mhux se jkunu mogħtija liċenzja biex ibiegħu l- cannabis jew l-LSD u allura jekk jinqabad jittraffika jew jinnegozja d- droga, dak ikun qed ibiegħ kontra l-liċenzja u għalhekk din il-liċenzja tiġi sospiża, anke jekk is-sentenza ma tkunx għadha nqatgħet.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Vella qed jgħid jekk jinqabad.

Almenu jekk jinqabad se tiġi sospiża l-liċenzja għax jekk ma jinqabadx ma tista' tagħmillu xejn!

Kif qegħda bħalissa, anke jekk jinqabad, dan xorta mhux se jkollu sospensjoni tal-liċenzja.

Sur President, din hija l-ġlieda kontra d- droga li aħna rridu.

Din hija d-differenza li teżisti bejn il-gvern u n- naħa ta' l-oppożizzjoni.

Aħna nafu d-dimensjoni tal-problema tad-droga, nafu x'jiġifieri jkollok familja, nafu x'jiġifieri taħseb li għada jista' jmiss lilek, u biex nuru s- solidarjeta' mal-familji ta' dawk li uliedhom sfaw vittma ta' dan il- vizzju, aħna qed nieħdu azzjoni permezz ta' din il-liġi.

(Interruzzjonijiet) Tista tgħidilha żgħira jew minima imma hija azzjoni.

Aħna qegħdin nieħdu azzjoni imma n-naħa ta' l-oppożizzjoni ma ssemmi xejn minn dan u titkellem biss dwar kemm hi kbira l-problema tad-droga.

Jiena ngħid li rridu nkunu onesti u ngħidu l-verita'.

Ta' l-oppożizzjoni m'għandhomx joqogħdu jipprovaw jiskreditaw lill-gvern fuq kull ħaġa.

Jiena naħseb li t-terms of reference tal-kelliema tan-naħa l-oħra huma li f'kull dibattitu jridu jsemmu xi ftit l-Unjoni Ewropea u jridu jaraw kif jimminaw il-gvern u kif forsi jġibu fix-xejn ir-rispett li dan il-poplu għandu lejn il-gvern.

Jiena ngħid li dan isir bl-iskop li jkollna diżordni soċjali u biex in-negozju jibda jmajna, għax jekk imajna n-negozju forsi l-gvern ifalli u allura jkollna bidla fl-amministrazzjoni.

(Interruzzjonijiet) Kemm majnaw affarijiet, Onor. Cuschieri!

In-naħa ta' l-oppożizzjoni jekk ma tipprovax tħammeġ lil din in-naħa ma tkunx hi, qisu li l-onorarju tal-parlament sħabna tal-faċċata jeħduh biex jitkellmu b'dan il-mod!

Dawn dejjem jgħidulna li għandna l-bodyguards u għandna nies b'fedina kriminali jiġru ma saqajna.

Jiena qatt ma kelli klijenti b'record mhux tajjeb.

Dawn imorru għand avukat għal xi parir u avukati hawn ħafna hawn ġew!

(Interruzzjonijiet) Allura jekk f'din il-Kamra għandna ħafna tobba li jmorru jaraw lill-morda, ifisser li l-gvern għandu l- morda jduru ma saqajh?

Jiena ngħid li l-oppożizzjoni qed taqa' għall- banalita' u qed tagħmel hekk għax taf li jekk tipprova tħammeġ illum u tipprova tħammeġ għada, xi ħaġa jeħel u jibqa' mċappas.

Din il-ħaġa ma' tagħmilx ġid u inutli noqogħdu nipprovaw nilagħbu l-ping-pong billi nħammġu lil xulxin.

(Interruzzjonijiet) Jiena ma nħossx li għandi naqa' għal din it-tentazzjoni għax b'hekk ma nkunx qed nagħmel ġieħ lill-poplu Malti.

Dan il-parlament huwa għodda tajba, diċenti u nadifa u jiena jidhirli li m'għandhiex titkompla din it-tattika li nipprovaw inħammġu.

Per eżempju, l-Onor.

Cuschieri qal li l-gvern huwa maħmuġ għax...(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jiena m'għedtx hekk.

Jien għedt li l-gvern għandu nies kriminali jiġru ma saqajh.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Mela int qed tgħid li l-gvern huwa kriminali!

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Lanqas hekk ma għedt.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Jiena naf li inti għedt li l-gvern tal-ġurnata jiddefendi nies b'fedina kriminali.

(Interruzzjonijiet) Imma min jagħmilha mal-kriminali isir kriminali.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jiena la għedt li l-gvern huwa maħmuġ u lanqas għajjart lid-deputati li huma maħmuġin.

Kulma għedt huwa li għandna gvern li jaċċetta ma' saqajh nies b'fedina kriminali.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: L-Onor.

Cuschieri qal ukoll li min ma jiġġelidx il- kriminalita' jsir kriminali.

Jekk aħna se nieħdu din il-briga li noqogħdu nikkritikaw lil xulxin b'dan il-mod, il-parlament kollu se jidher maħmuġ u l-oppożizzjoni wkoll hija parti minn dan il-parlament.

Jien ngħid li jekk verament irridu nagħmlu l-ġid u jekk verament irridu nkunu ta' servizz lejn il-poplu hemm bżonn li nifhmu li għandna niġġieldu din il-ġlieda flimkien.

Nistgħu ma naqblux fuq xi ħaġa imma almenu ejja nkunu sinċiera magħna nfusna.

Wara kollox dan id-disprezz ta' wieħed lejn l-ieħor mhu se jwassal imkien.

Anzi jiena ngħid li dan l-aġir iservi ta' riħ in poppa għal min irid imexxi d-droga.

M'għandux jittieħed dan l-atteġġjament għax imbagħad inutli noqogħdu niġu hawn u nuru solidarjeta' ma dik li-familja u l-oħra għal xi telfa traġika b'overdose.

Jiena kapaċi nagħmel bħal ħaddieħor u noqgħod insemmi l-ismijiet u nħammeġ imma ma rridx nagħmel hekk għax inkella nkun qed niskredita l-parlament.

Jiena ngħid li din il-logħba għandha tinqata u m'għandniex nipprovaw nirbħu vantaġġ politiku billi nżeffnu fin-nofs problema li qed tħalli ħafna biki u traġedji.

Sur President, tan-naħa l-oħra qalu lill-poplu Malti li l-gvern mhux qed jaħdem biex jiġġieled il-problema tad-droga.

Jiena ngħid li dawn ma ħarsux lejn l-istatistika.

Kieku għamlu hekk ma kenux joqogħdu jgħidu ħafna kliem li mhux minnu.

Hawnhekk irridu ngħidu li kull gvern, wieħed wara l-ieħor għamel ħiltu biex jiġġieled il-problema tad-droga.

Jiena m'għandix interess li ngħid lill-oppożizzjoni li meta kienu fil-gvern ma għamlu xejn.

Għaliex għandi ngħid hekk jekk meta kienu fil-gvern dawn ukoll ħadmu biex itaffu din il-problema, bħalma wara kollox ħdimna aħna qabel u qed naħdmu issa?

Għaliex m'għandniex nitkellmu ta' irġiel u nisa hawn ġew?

Għaliex m'għandniex inħarsu lejn l-istatistika biex naraw kemm verament imxejna 'l quddiem?

Jekk wieħed jara l-istatistika jsib li fl-1996 tressqu l-qorti 226 persuna fuq pussess ta' droga, fl-1997 tressqu 237, fl-1998 tressqu 233 u sa Settembru ta' l-1999 tressqu 248.

Allura għandi noqgħod ngħid: Ara jien kemm qbadt iktar!

Wara kollox l-istatistika tirriżulta minn skond x'ikun hawn fis-suq.

Jekk matul sena partikolari jidħol container wieħed u taqbdu, dan jgħollilek l-average m'għola s-smewwiet u jekk fis-sena ta' wara ma jidħol l-ebda container, l-average jaqa' ma' l-art.

Sur President, biex inkompli fuq l-istatistika rrid ngħid li fl-1996 tressqu l-qorti 70 każ fuq traffikar, fl-1997 tressqu 72 każ, fl-1998 kien hemm 98 każ u sa Settembru ta' l-1999 tressqu 72 każ.

Issa dawn ma ressaqthomx jiena jew l-Onor.

Tonio Borg imma ressqithom il-pulizija, li qegħda tagħmel dmirha.

Allura la ressquhom il-pulizija għalfejn noqogħdu nipprovaw insemmu 'l dak u 'l-ieħor?

Ejja nibagħtu messaġġ wieħed lill- poplu minn dan il-parlament u ejja ngħidulu li qed niġġieldu d-droga flimkien.

Ejja ngħidulu li dan il-pajjiż qed jittratta din il-kwestjoni bis- serjeta' u ejja nibagħtu messaġġ lill-poplu Malti li dawn l-emendi jikkostitwixxu pass wieħed f'mixja twila.

Għalfejn noqogħdu nipprovaw niskreditaw lill-gvern f'din il-ħaġa?

Lill-gvern m'għandniex għalfejn noqogħdu niskreditawh għax jekk nerġgħu nduru għall-istatistika nsibu li fl- 1996 saru 803 raids u searches, fl-1997 saru 642, fl-1998 saru 723 u sa Settembru li għadda saru 658 raid.

Dan juri li qed isir ħafna xogħol f'dan il-qasam u meta l-oppożizzjoni titkellem bil-mod kif tkellmet s'issa, mhux lil xi ministru tkun qed toffendi imma tkun qed timmina l-fiduċja li suppost għandu jkollu l-poplu Malti fil-pulizija u fil-forzi tas-sigurta' li qegħdin imdaħħlin biex jiġġieldu d-droga.

Sur President, irrid ngħid ukoll li qabel waqafna għall-vaganzi tas-sajf kienu diġa' tkellmu l-Onor.

Bartolo u l-Kap ta' l-Oppożizzjoni fuq din l- emenda u dawn ħadu l-opportunita' biex jipprovaw jiżirgħu l-inċertezzi.

Dak iż-żmien kien hemm talba biex jinżamm rave party fil-Ġnejna u minkejja li l-Ministru Tonio Borg għamilha ċara li ma kien ħareġ ebda permess biex dan il-party jsir, l-Onor.

Bartolo kien baqa' jinsisti li permess se joħroġ.

Ħareġ il-permess?

Le, ma ħariġx u l-party fil-Ġnejna ma sarx.

Imma l- Onor. Bartolo ma kienx raġel biżżejjed li jiġi hawn u jgħid: Prosit, il- party fil-Ġnejna ma sarx!

Fl-istess diskors l-Onor.

Membru staqsa wkoll dwar meta ħerġin ir-regolamenti dwar il-ħinijiet tal-bars li hemm f'Paceville.

Dan donnu kien qed jgħajtilhom għax fil-fatt inħarġu ftit ġranet wara.

Minkejja dan, min-naħa ta' l-oppożizzjoni kellna silenzju manju dwar dawn ir-regolamenti.

Dik serjeta', Sur President!

Fejn hi s- serjeta' ta' min irid verament jiġġieled id-droga?

Mela dawn jaħsbu li l- poplu Malti huwa fidil?

Il-poplu Malti jaf x'inhi l-verita' u jirrikonoxxi li dan il-gvern qed jagħmel pass 'il quddiem f'mixja twila.

Sur President, jiena nixtieq nagħlaq billi ngħid li din m'hijiex liġi li tintroduċi xi taxxa ġdida u allura nistgħu ma naqblux fuqha.

Din hija liġi li tittratta problema soċjali li qed tħalli diversi vittmi u għalhekk nitlob lill-parlament biex f'din il-ħaġa nkunu flimkien.

Ejjew ma nħammġux lil xulxin fuq issue ta' din il-portata.

Wara kollox ma niggwadanjaw xejn jekk nipprovaw inħammġu 'l xulxin.

Jekk veru hemm il-ħmieġ, ħalli dak li jkun jikxef x'hemm ħażin u jittieħdu l-passi bil-liġi, imma fuq issue bħal din għandna nkunu flimkien.

M'għandniex nieħdu pjaċir bid-deni imma rridu naraw li dan il-parlament ikun magħqud biex jiġġieled favur il-ħajja u jirsisti biex ma jippermettix li jkompli jsir negozju ta' dan it-tip.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, lejn l-aħħar tad-diskors tiegħu l-Onor.

Edwin Vassallo qal li aħna naħsbu li l-poplu Malti huwa fidil, pero' jiena naħseb li huwa l-Onor.

Membru li qed jittratta lill-poplu Malti ta' fidil.

Qal li l-avukati jkollhom klijenti kriminali, pero' again jiena naħseb li hemm differenza bejn li avukat ikollu klijent kriminali għal li jkun hemm persuna kriminali li tmur terfa' lill-prim ministru fuq daharha!

L-Onor.

Vassallo qal ukoll li għalkemm saru ħafna diskorsi, ħadd m'għamel xi proposta dwar kif nistgħu ntejbu l-affarijiet.

Jiena ngħidlu li proposti għandna kemm irid.

Per eżempju, waħda minnhom hi li jekk bniedem għandu d-droga fuqu għal użu personali dan għandu jiddikjaraha malli jasal fl-ajruport.

Jekk dak li jkun jipprova jinganna u ma jiddikjarahiex u jinqabad, imbagħad dak irid ibati l-konsegwenzi.

Din hija ħaġa sempliċi u ma nafx x'diffikulta' seta' sab il-gvern biex jattwa din il-proposta.

X'hemm aħjar milli tobbliga lil dak li jkun li jiddikjara fl-ajruport li fuqu għandu d-droga for personal use u tikkonfiskahielu dak il-ħin stess?

U mela jiġi hawnhekk u jgħidilna li ma għamilniex proposti!

Din hija proposta kruċjali u l-Onor.

Vassallo huwa żbaljat meta jgħid li m'għamilniex proposti.

Dak huwa l-messaġġ li rridu nagħtuhom lin-nies, u mela jiġi l- Onor. Membru u jgħid li ilna nitkellmu żmien u ma għamilniex proposta waħda!

L-Onor.

Vassallo qal ukoll li aħna nħobbu nippriedkaw.

Jiena ngħidlu: Kif tista' ma tinkwetax u ma titkellimx meta tara każi bħal dak tat-tfajla li nstabet marbuta minn idejha u saqajha fil-baħar?

Kif tista' ma tinkwetax u ma titkellimx meta tara din il-problema tad-droga dejjem tikber u tara nies lesti jagħmlu anke' affarijiet makabri biex jipproteġu n-negozju tad- droga?

Dawn in-nies - jekk nistgħu nsejħulhom nies - riedu jibagħtu messaġġ b'dak li għamlu lil Therese Agius.

Riedu juru li min jazzarda jiftaħ ħalqu jispiċċa ħażin.

Dan hu l-messaġġ li kienu qegħdin jibagħtulna u aħna nafu li dawn l-affarijiet jiġru, speċjalment liż-żgħażagħ li jiddeċiedu li jibdlu r-rotta li jkunu qabdu.

Per eżempju, nafu b'każi fejn vittmi tad- droga kienu se jitilgħu jixhdu l-qorti u f'daqqa waħda nisimgħu li mietu b'overdose.

M'ilux jiena kont qed ngħin persuna biex toħroġ minn dan il- vizzju u meta waslet biex titla' tixhed ċempluli u qaluli li sabuha mejta.

Nisimgħu b'każi oħra fejn persuna tkun se tibda tagħmel programm ta' riabilitazzjoni u tinstab mejta b'overdose.

Hija ħaġa iebsa biex tniżżilha imma l-verita' hi li hawn min lest li jagħmel att faħxi biex ma jinkixifx fil-manuvri kriminali li jkun qed jagħmel.

Dawn huma t-tip ta' messaġġi li jwasslu dawn in-nies u, Alla jbierek, aħna l-bravi onorevolijiet ta' hawn ġew m'aħniex kapaċi nwasslu messaġġ bl-istess saħħa u bl-istess qawwa.

Xi kultant ngħid li aħna qisna mitruħin u li l-iktar importanti għalina qisu li naraw kif niskorjaw goals politiċi.

Jekk m'aħna se nagħmlu xejn in-nies se jaħsbuna kompliċi f'din il-logħba makabra u jkollhom raġun jaħsbu hekk.

Minflok qegħdin hawnhekk biex naraw kif se nkissru dan iċ-ċirku li huwa nstigat mill-flus - għax wara kollox dik hija l-problema tad-droga, kilba għall-flus u aktar flus - illum qegħdin f'dan il-parlament niddiskutu kif se nemendaw liġi għal min jinqabad b'ammont ta' droga għall-użu personali tiegħu.

Sur President, jiena diġa' semmejt x'inhi l-alternattiva tagħna għal din l-emenda.

Din hija l-iktar soluzzjoni down to earth u straight forward.

Inti taf, Sur President, li f'pajjiżi oħrajn fl-Ewropa stess jekk tinqabad fit-triq bid-droga for personal use teħel numru ta' snin ta' ħabs, aħseb u ara jekk timportaha!

Nafu wkoll li hemm ċerti pajjiżi fejn min jinqabad bid- droga għall-użu personali jissentenzjawh għall-mewt.

Issa jien ma nistax ngħid li naqbel ma' dan, għax ma naqbilx mal-piena tal-mewt, għalkemm fejn tidħol id-droga mwiet qed ikollna u flok is-sentenza jagħtiha l-imħallef jagħtuha t-traffikanti!

Għalhekk hawn min jirraġuna li aħjar toqtol lil min qed jistagħna minn fuq il-business tad-droga.

Imma ejjew naraw x'jaħseb fuq din l-emenda min jaħdem f'dawn iċ-ċirki.

Fir-recess tas-sajf kellna ċans nistaqsu u nitkellmu ma' dawn in-nies u kellna ċans nagħmlu l-homework tagħna.

Fil-fatt jiena tkellimt ma' ħafna membri tal-korp tal-pulizija li huma involuti fix-xogħol kontra t-traffikar tad-droga u nista' ngħid li ħafna minnhom ma jaqblux ma' din l-emenda u qed jgħidu li anzi se ttellifhom milli jagħmlu xogħolhom kif suppost.

Qegħdin jirraġunaw li hemm nies, li nafu bihom aħna lkoll, speċjalment żgħażagħ, li xogħolhom huwa li jivvjaġġaw b'ċerti ammonti żgħar fuqhom biex iwasslu d-droga f'ċerta destinazzjoni - din mhux hawn Malta biss jagħmluha - u jekk jinqabdu jgħidu li hija for their own personal use.

(Interruzzjonijiet) Smajtu l-battibekk bejn l-Onor.

Silvio Parnis u l- Ministru.

Tonio Borg.

L-Onor.

Parnis qal li mal-vittmi għandna nuru kompassjoni.

Jiena m'iniex ngħid li m'għandniex nuru kompassjoni pero' jekk dawn ikunu qed jippretendu li d-droga tkun for personal use imma fil- fatt ma jkunx hekk, x'se jiġri?

Ħalli nsemmi każ ta' ħabib tiegħi li kont qed niddiskuti dawn l-emendi miegħu dan is-sajf.

Dan qalli: Jien liberali u nemmen li jekk bniedem irid jiddamdam bid- droga nħallih għaliex ikun hu li għażel li jagħmel hekk u m'għandix nindaħallu.

Qalli wkoll li jekk dan jinqabad dieħel mill-ajruport b'ammont ta' droga fuqu għall-użu personali tiegħu ċertament m'għandux jintefa' l-ħabs.

Pero' ejjew inkunu ftit saqajna ma' l-art.

Kemm fil- ġurnali tal-kriminoloġija u f'ġurnali oħra naqraw li ħafna drabi l- personal use ma jkun personal use xejn?

Għalhekk nerġa' ngħid li min verament ikollu fuqu droga for personal use m'għandux ikollu diffikulta` li jiddikjaraha hu u dieħel fl-ajruport.

Il-problema tqum meta d-droga ma tkunx for personal use u għalhekk li aħna nistaqsu: Imma għaliex dan il- gvern ma jridx li min ikollu d-droga for personal use jiddikjaraha?

X'qegħdin naħbu?

Qed ngħattu xi ħaġa?

Jekk verament ikollok fuqek droga for personal use ma jkollokx diffikulta` biex tiddikjaraha għaliex m'intix se tinnegozjaha u mhix kwestjoni li se titlef il-flus; kulma trid huwa li timxi mar-regolamenti tal-pajjiż li tkun dħalt fih.

Mhux kull pajjiż għandu r-regolamenti tiegħu?

U dawk ikunu r-regolamenti ta' pajjiżna.

Sur President, għalkemm dalgħodu l-ministru semma li l-Caritas jaqblu ma' din l-emenda, jiena nista' ngħidlu li tkellimt ma' nies fil-Caritas u qaluli li ma jaqblux ma' din l-emenda.

Qaluli wkoll li din se ttellifhom mix-xogħol tagħhom.

Għalhekk ngħid: Allura possibbli li lanqas dawn li jorqdu u jqumu ma' nies b'din il-problema ma jafu x'inhuma jagħmlu?

Nerġa' ngħid li dalgħodu l-ministru qal li l-Caritas jaqblu ma' din l-emenda, pero' jien għandi informazzjoni personali mingħand persuni li jaħdmu hemmhekk li assolutament ma jaqblux.

U dawn in-nies jien għandi rispett kbir lejhom u lejn l-esperjenza tagħhom għaliex ta' kuljum jaħdmu ma' individwi b'dawn il-problemi.

Għalhekk, bħalma staqsew sħabi, nistaqsi: Għaliex dawn l-emendi ma tressqux qabel quddiem il-kumitat għall-affarijiet soċjali ħalli kienu jitkellmu l-pulizija, kienu jitkellmu dawk li jaħdmu mad-drogati, kienu jitkellmu l-għalliema u kienu jitkellmu l-ġenituri u mbagħad konna naraw jekk l-emendi kif proposti f'dan l-abbozz ta' liġi humiex aċċettabbli?

Dawn qabel kellhom jersqu mhux wara għax inkella x'nitolbuhielhom nagħmlu l-opinjoni tagħhom!

Il-ministru qal li fil- liġi kif inhi hemm problema umana, u jien naqbel miegħu, imma l-problema ma ssolvihiex billi toħloq problema oħra akbar.

U hemm mod uman kif nirranġaw din il-problema imma mhux li niftħu u nillaxkaw.

Jien l-aktar li jinkwetani huwa l-messaġġ li se nkunu qegħdin nagħtu jekk l-emenda tal-gvern tgħaddi kif inhi.

Meta nara u nisma bil-qtil makabru li kellna l-ġimgħa l-oħra u meta naf li hemm min qed ikompli jħaxxen butu, kif nista' nivvota favur emenda li aktar tagħti lok biex dawn l-affarijiet isiru?

Kif nista' norqod meta nagħmel rasi fuq l-imħadda jekk ngħid "iva" għal din l-emenda?

Kif nista' nispjega lill-elettorat li jien nirrappreżenta li minflok qegħdin naraw kif se nkunu aktar iebsa biex nittekiljaw din il-problema, fil-verita' qegħdin nillaxkaw l-affarijiet?

U jekk ma nipprovawx inwaqqfu lill-gvern milli jkompli f'din it-triq allura n-nies ikollhom raġun jgħidulna li aħna kompliċi.

Aħna rridu nkunu kompliċi mal-gvern imma fis-serjeta' u mhux biex nagħmlu l-ħajja iktar faċli għal min qed jistagħna minn fuq id-dgħjufija ta' wliedna u taż- żgħażagħ tagħna.

M'għandhomx ċans li aħna se nkunu partners maghhom u niskanta kif din id-darba l-ministru responsabbli mill-politika soċjali ma ħariġx jgħidilna - bħalma għamel meta kellna d-dibattitu fuq il-maħfra presidenzjali - li għandu t-tfal.

Mhux ilkoll għandna t-tfal, Sur President!

Din id-darba mhux qed jinkwieta għat-tfal il-ministru?

Mhux qed jinkwieta fuq il-messaġġ li qed inwasslu permezz ta' dawn l-emendi?

Għax illum x'għandna f'din il-Kamra?

F'din il-Kamra għandna qasma netta bejn min irid idaħħal dawn l-emendi u min ma jridx.

Allura x'ma jitpaxxewx - ħalli ngħid kif qal l-Onor.

Vassallo qabli - u x'ma jogħxewx n-negozjanti tad-droga meta jaraw dawn il- kummiedji!

Għax din għalija charade u pulċinellata mill-kbar.

Kif jistgħu jemmnuna n-nies meta fuq naħa nitkellmu fuq il-ġlieda kontra d-droga u min- naħa l-oħra minflok nissikkaw, nillaxkaw il-liġijiet?

Dan hu l-punt u l- qofol ta' l-istorja kollha li ilna għaddejjin biha minn meta beda s-sajf.

U proprju għaliex dawn l-affarijiet forsi hemm min qatt ma ħaseb fihom, għaliex qatt ma jkun tilef xi tifla jew tifel b'overdose, li aħna rridu niġbdu l-attenzjoni għalihom.

Iżda meta nisma' l-argumenti ta' ċerti nies f'din il-Kamra ngħid li bilfors trid tkun imbiegħed minn dawn ir-realtajiet biex tipproponi dan li qed jipproponi l-gvern illum.

L-Onor.

Vassallo semma l-Unjoni Ewropea.

Jiena wkoll insemmiha l-Unjoni u ngħid: Kellha għalfejn tiġi l-Kummissjoni Ewropea biex tgħidilna li għandna bżonn insaħħu l-istrutturi tagħna fil-ġlieda kontra d-droga?

Għaliex hekk qaltilna fir-rapport li ħareġ il-ġimgħa l-oħra.

M'għandniex biżżejjed traġedji!

Imma f'din m'aħniex nobduha lill-Unjoni, mhux bħal fil-każ tat-tneħħija tal-levies!

Hemmhekk mill-ewwel obdejniha imma fuq id- drogi se noqogħdu nduru mal-lewża.

Kellna min qagħad jippreora - u naf li se nerġa' nismagħha fil-winding-up tal-ministru - fuq id-differenza fit- teorija bejn pussess u traffikar.

Nerġa' ngħid li huwa veru li l-liġi kif inhi tqajjem ċerti problemi - u aħna għalhekk ipproponejna l-emendi meta konna fil-gvern - imma jidher li l-problemi li nqalgħu fl-interpretazzjoni u fl-implimentazzjoni ta' din il-liġi issa qed noħorġuhom kompletament out of proportion.

Jiena nistaqsi: Forsi l-mod kif insolvu dawn il-problemi huwa li noħolqu problemi ħafna ikbar permezz tal-messaġġ li se nwasslu b'din l-emenda?

Allura l-gvernijiet għalfejn qegħdin?

Il-gvernijiet iridu jkunu huma l-aġent tal-bidla u għandhom jużaw l-għodda ta' l- awtorita` li għandhom biex iġibu l-bidla direttament u anke jkunu l- katalisti u dawk li jikkonvinċu biex din il-bidla ssir.

Bosta xjenzati politiċi jgħidu li f'dawn l-aħħar snin il-kultura saret iċ-ċentru ta' l-aġenda għar-riformi li jridu jġibu l-gvernijiet.

Il- kultura hija l-aktar fattur determinanti u importanti fit-taħlita, biex insejħilha hekk, bejn suċċess ekonomiku u għaqda soċjali fit-tul.

U l- iżball li sar, kemm mix-xellug estrem kif ukoll mil-lemin, huwa li dan il- fatt ġie injorat u dan meta wieħed mill-ikbar xogħlijiet ta' kull gvern huwa li jagħmilha possibbli għas-soċjeta` li torganizza lilha nnifisha.

Iżda fil-mod tradizzjonali kif inħarsu lejn l-amministrazzjoni pubblika l- kultura dejjem kienet xi ħaġa marġinali, ratba, mhux konkreta u ftit kienu dawk li kienu jikkonsidraw li janalizzawha.

Fil-fatt il- gvernijiet kellhom x'jaqsmu iktar ma' dawk li ngħidulhom hard facts, jiġifieri regolamenti ċari, dwar l-ekonomija u l-finanzi, u jekk konna nsemmu l-kelma kultura meta konna nitkellmu fuq policy tista' tgħid li konna nifhmu biss aspetti ta' arti, wirt storiku u affarijiet simili.

Policy ta' gvern għall-kultura iktar wiesgħa konna qisna nibżgħu minnha għaliex il-gvern ma kellux il-kapaċita` li jinfluwenza l-kultura, sakemm naturalment ma kienx xi reġim totalitarju, kif kien hawn ukoll.

Pero' issa dan kollu qed jinbidel u qed jinqaleb għaliex wara li l- gvernijiet raw l-influwenza tagħhom fuq ċerti policies - fuq il-qgħad, per eżempju - u raw li ma tantx marru tajjeb, bdew jindunaw li gvern jista' jkun aktar effettiv biex jinfluwenza l-kultura b'mod aktar wiesgħa.

Għalhekk gvern li għandu parti sew mill-ekonomija tal-pajjiż f'idejh u huwa l-akbar employer, huwa bla dubju influwenti ħafna fil-kultura tal- pajjiż u nagħti eżempju.

Nafu li fl-Amerika u fl-Ingilterra n-numru ta' żgħażagħ mingħajr dar qiegħed dejjem jiżdied u l-użu tad-drogi huwa sintomu ċar li l-family policy tagħhom ma kenitx suċċess.

Dan ifisser li l-gvern ma jistax ma jaħsibx fil-liġijiet u fil-policies tiegħu f'termini kulturali.

Dan qed ngħidu għaliex meta nagħtu kas il-kultura nkunu qegħdin nifhmu l-konsegwenzi intenzjonati jew mhux intenzjonati tal-public policy tagħna.

Bla dubju għalhekk gvern li m'għandux viżjoni ta' l-impatt li jixtieq iġib fuq il-kultura, dwar lil min se jaffetwaw dawn il-policies jew liġijiet, se jkun gvern ineffettiv biex iġib l-ordni fil-pajjiż.

U jien ngħid li hekk qed jiġrilna hawnhekk.

Il-gvern mhux qed jagħti kas tal- kultura ta' laxkezza li rabbejna u mhux qed jagħti kas li se jkompli jirrinforza din il-kultura permezz tal-messaġġ li qed jagħti b'dawn l- emendi.

U dan qed jgħiduh anke membri tal-korp tal-pulizija ta' l-affari tagħhom.

Il-bieraħ smajt b'interess id-diskors tal-kollega tiegħi, l-Onor.

Joe Mizzi.

Ċerti affarijiet kont nafhom imma b'ċerti affarijiet oħra li smajt ġibt għajnejja wara widnejja.

Għedt: Imma jien qed nisma' sew jew qed naqra xi novella ta' Mario Puzo?

Dawn huma affarijiet li qed jiġru issa waqt li qed nitkellmu hawnhekk, waqt li n-nies qegħdin id-dar jaraw it- television.

L-affarijiet li beda jsemmi l-Onor.

Mizzi qed jiġru l-ħin kollu f'pajjiżna.

Imma mbagħad għedt f'qalbi: Imma biex qed niskanta?

Biżżejjed inħarsu lejn il-mod li jwaħħxek kif spiċċat Therese Agius u ma tridx tkun xi Sherlock Holmes biex tinduna li din spiċċat hekk biex jagħlqulha ħalqha.

U biex inkompli mal-punt li kont qed nagħmel l-ewwel, pajjiżi li fis-snin tmenin u fis-snin disgħin ma fehmux kif il-kultura tista' tiġi influwenzata kellhom problemi kbar.

U ftit hemm ċans li ntejbu l-performance tat-tfal tagħna fl-edukazzjoni mingħajr ma nbiddlu l- mentalita` tal-ġenituri u tat-tfal stess u ndaħħlulhom f'moħħhom il-valur ta' l-edukazzjoni u kemm jiswa li ninvestu l-ħin, l-enerġija u l-flus fiha.

Għalhekk intambru kuljum li jrid isir l-aqwa investiment fl-edukazzjoni jekk irridu li nnaqqsu l-problemi ta' dan il-pajjiż u ta' kwalunkwe pajjiż.

Ngħid ukoll li in the long run tiġina orħos li ninvestu fil-prevenzjoni għaliex il-kura mbagħad tiswa ħafna iżjed u mhux biss il-kapital finanzjarju imma anke l-kapital uman.

U l-istess fil-problema tad-droga.

Sur President, fil-ġlieda kontra d-droga nistgħu nkunu effettivi jekk inkunu kapaċi nimmobilizzaw u nbiddlu l-kultura li għandna, li qisu f'dan il-pajjiż kollox jgħaddi għax lil wieħed nagħtuh il-maħfra, l-ieħor jaħrab u lil min idaħħal droga għall-użu personali se nħalluh għaddej mingħajr lanqas jiddikjaraha.

Din hija l-kultura li qed indaħħlu f'dan il-pajjiż u għalhekk l-ewwel tkellimt fuq l-importanza tal-kultura u kif pajjiżi oħrajn jagħtu importanza lill-kultura, mhux fis-sens dejjaq tagħha, kif imdorrijin nifhmuha, imma kultura b'mod ġenerali u aktar miftuħa.

Min-naħa l-oħra l-attitudni kif qed inħarsu lejn din il-problema u l-mod kif qed nipprovaw insolvuha ukoll huwa importanti.

Għalhekk ngħid li mhux qed nagħtu messaġġ tajjeb b'dawn l-emendi u għalhekk in-nies qed jaqtgħu qalbhom li xi darba għad insibu tarf ta' din il-kobba mħabbla.

U filwaqt li aħna qegħdin hawnhekk induru ċrieki sħaħ, hawn min qed iħokk idejh u jieħu pjaċir li butu qed ikompli jeħxien.

Sur President, dan il-gvern jitkellem ħafna fuq il-fiduċja u saħansitra għamilha slogan tal-kampanja elettorali għaliex fi żmien li kien ilu fil- gvern qabel l-elezzjoni ta' l-1996 is-soċjeta` tagħna saret dik li ngħidulha a low trust soċiety.

Għalhekk il-ħin kollu jtambru fuq il- fiduċja għaliex, kif qal l-Onor.

Vassallo, tambar illum, tambar għada u tambar pitgħada xi darba tidħol u allura nibdew ngħidu li għandna l- fiduċja.

Ċertament li din il-policy li qed nitkellmu fuqha llum għandha x'taqsam ħafna mal-fiduċja li għandu dan il-poplu f'min qed imexxih.

Iżda jien nistaqsi: Min baqagħlu fiduċja?

Staqsu lin-nies u jgħidulkom.

Min ikun in touch man-nies jgħidlek li lanqas għadhom jagħtu kas ta' x'ngħidu hawn ġew.

Lanqas jinteressahom għax iħossuhom ittraduti u jiena ma nagħtihomx tort meta jaraw dawn l-affarijiet, meta jisimgħu ħafna kliem sabiħ fuq il-valuri u fuq il-familja u mbagħad meta niġu għar-realta', meta niġu biex nagħmlu xi ħaġa fil-konkret, ma jsibu xejn.

Allura kif nippretendu li nistgħu nikkonvinċuhom jinvestu fil-kapital soċjali u fil- fiduċja soċjali, anke meta jaraw il-mistoqsijiet li nagħmlu aħna min-naħa ta' l-oppożizzjoni fuq nies imdaħħlin fil-kriminalita` u fid-droga u dawn jibqgħu għaddejjin?

Lill-aqwa traffikant tad-droga nagħtuh il-maħfra għaliex kien marid u issa jinsab qawwi u sħiħ f'pajjiżu, l-ieħor jorqod mal- prim ministru u ma nafx kemm-il kawża għandu miegħu - u jgħidilna biex nafdawh u nserrħu rasna għaliex dan għandu kwalitajiet tajbin u sar qisu xi eroj - u l-ieħor jaħrab!

X'fiduċja jrid ikollhom in-nies fina?

Sur President, biex joħloq kultura ta' fiduċja l-gvern irid jibda minnu stess għax billi jsemmi l-fiduċja ma' kull nifs li jieħu m'aħna se naslu mkien.

Dak li rajna l-ġimgħa l-oħra, jiġifieri l-att makabru fuq il-persuna ta' Therese Agius, ixxokkja lill-poplu Malti kollu, imma minkejja dan niġu hawnhekk u minflok inħarrxu l-pieni nillaxkawhom.

B'dan il-mod il-messaġġ li qed nagħtu huwa messaġġ ħażin ħafna u għalhekk inħeġġeġ lill-gvern biex din l-emenda jerġa' jikkonsidraha.

Jekk tassew irridu ngħinu lil uliedna m'huwiex biżżejjed li noqgħodu nagħmlu t-teatrini hawn ġew, għax teatrini qed ikollna.

L-affarijiet iridu jsiru bil-fatti u rridu nuru li aħna magħqudin fuq din il-problema u li mhu se nittolleraw lil ħadd li jinqabad jipprova jabbuża mis-saħħa ta' uliedna.

Ikunx il-każ ta' droga għall-użu personali jew le, irridu nwasslu messaġġ ċar u b'saħħtu li għandna impenn u rieda li neqirdu dan il-kankru li għandna fis-soċjeta` tagħna.

Sur President, il-messaġġ tagħna jrid jkun ċar u b'saħħtu daqskemm kien ċar u b'saħħtu l-messaġġ li wasslulna n-negozjanti tad-drogi l-ġimgħa l-oħra permezz ta' Therese Agius.

Daqshekk irid ikun ċar u b'saħħtu u hekk biss il-poplu jista' jeħodna bis-serjeta`, u mhux fuq din il-liġi biss.

Hemm bżonn li l-impenn kollu tal-gvern fuq din il-problema jkun tassew impenn bis-serjeta` u dak li rajna l-ġimgħa l-oħra għandna nżommuh quddiem għajnejna u mhux tgħaddi ġimgħa oħra u qisu qatt ma kien xejn.

Hemm bżonn li jkollna l-umanita` fil-liġijiet tagħna - f'kull ħaġa li nagħmlu hemm bżonn li jkollna l-umanita` - imma l-umanita` għandha tidħol meta nħarsu lejn iż-żgħażagħ tagħna u narawhom jitkissru u jinqerdu mid-dinja biex dawk li jmexxu dan in-negozju li tant irendi jkomplu jistagħnew.

M'iniex qed ngħid li mħux se jkollna diffikultajiet bħalma għandna llum b'dawn l- emendi, imma f'ħaġa daqstant kbira m'għandux ikollna sforzi li jistgħu jiġu interpretati ta' nofs kedda.

Aħna mhux qed ngħidu li ma jinqalgħux problemi bil-liġi kif inhi sal-lum imma dawn irridu nkunu kapaċi nsostnuhom.

L-aktar ħaġa li tkiddni pero' hija li ġo dan il-parlament inkunu maqsumin fuq biċċa xogħol bħal din, għax din tagħmel ħsara kbira ħafna minħabba li mill-firda ta' bejnietna l-kriminalita` organizzata tkompli tikber u tinfirex.

Kif jgħidu t-Taljani, fra i due litiganti il terzo gode u allura jeħtieġ li nkunu aħna ż-żewġ naħat tal-Kamra li bis-support tan-nies - għaliex jekk inkunu flimkien fuq din naf żgur li jkollna s-support tan- nies, li jridu jgħixu ħajjithom fil-kwiet u fis-serħan tal-moħħ - naslu biex neqirdu din il-pjaga.

Dan huwa s-serħan il-moħħ li rridu nagħtuhom lin-nies filwaqt li naċċertawhom li aħna kollha kemm aħna kontra l- kriminalita` u mhux il-gvern kontra l-oppożizzjoni jew l-oppożizzjoni kontra l-gvern u l-kriminali jitpaxxew bil-karnivalati li jkollna hawn ġew.

Sur President, se nerġa' nsemmi l-każ tal-ġimgħa l-oħra għaliex ma nistax inneħħi minn quddiem għajnejja l-mod li jwaħħxek kif spiċċat dik it-tfajla.

Quddiem dan kollu li qed jiġri aħna t-telliefa, telliefa għaliex mitlufin fil-ġlied.

Kultant hekk nispiċċaw f'din il-Kamra, fil-pettegolezzi ta' bejnietna u moħħna fil-goals politiċi u mbaħad nispiċċaw missing the wood for the trees.

Imissna nistħu lkoll kemm aħna li ġo din it-toqba ta' gżira ma nsibux lanqas l-iċken tarf ta' min għaddej xalata, jistagħna u jeqred bl- iktar mod brutali lil min jissuspettaw li jista' jikxifhom, kif rajna l- ġimgħa l-oħra.

Nerġa' nagħmel appell lill-gvern biex inkunu maqugħdin f'din il-problema kbira u nagħtu messaġġ ċar li fejn tidħol id-droga m'aħniex se nieħdu miżuri nofs kedda.

Jeħtieġ li bħala pajjiż nuru li aħna serji fil-ġlieda kontra l-kriminalita` u nuru wkoll li aħna maturi.

Dan pero' ma rridux nuruh bil-kliem sabiħ imma bl-azzjoni konkreta biex meta nitkellmu fuq il-valuri ma nkunux qegħdin inpaċpċu fil-vojt, għax inkella in-nies ikollhom raġun ma jibqgħalhomx fiduċja fil-politiċi u fil-mod kif nagħmlu l-politika.

Mhux bilfors!

(Interruzzjonijiet) Mela l-klijenti ta' l-avukati bilfors kriminali?

Mela aħna għall-klijenti ta' l-avukati qegħdin nitkellmu?

Ejja nkunu serji.

Sur President, in-nies qed iħossuha t-theddida li kulma jmur dejjem qed tikber meta jkollna abbozz ta' liġi bħal dan li għandna quddiemna u fl- isfond tiegħu jkollna dak li ġara l-ġimgħa l-oħra lil Therese Agius.

Mela ma jinkwetawx in-nies meta jaraw x'ġara l-ġimgħa l-oħra!

U aħna qed ngħidulhom ċar u tond li għallinqas min ikollu fuqu drugs for personal use għandu jiddikjarhom fl-ajruport, imma l-gvern lanqas ma' dan ma jaqbel.

Fl-opinjoni tiegħi din hija opportunita` li għandna nieħdu lkoll biex nuru l-fatt sempliċissimu li l-iktar soċjetajiet li jirnexxu huma dawk li jafu jimmaniġġjaw lilhom infushom.

Forsi hawn min jgħidli: Imma minn fejn ġibtha din?

Din l-eħfef ħaġa!

Huwa veru li hija xi ħaġa veru sempliċi imma jiddispjaċini ngħid li f'dan il-pajjiż m'aħniex kapaċi nimmaniġġjaw lilna nfusna.

Kapaċi nilagħbu għall-gallerija, kapaċi nitkellmu fuq il- valuri, kapaċi nitkellmu bil-cliches u ngħidu bil-ġlieda kontra d-droga u l- ġlieda kontra l-kriminalita` imma meta mbagħad niġu għall-fatti, meta niġu għall-affarijiet konkreti, nieħdu half measures u nġebbdu minn hemm u nġebbdu minn hawn u l-messaġġ hekk qed joħroġ, messaġġ imġebbed minn hawn u mġebbed minn hemm.

Mela ejja nżommu quddiem għajnejna li għandna kwestjoni serja ħafna quddiemna u ma nispiċċawx nilagħbu the political football, ħalli nirrispettaw lil dawk in-nies li poġġewna f'dan il-parlament.

Ejjew naħdmu bis-serjeta`sabiex verament nagħmlu xi ħaġa fil-konkret fil-ġlieda kontra l- kriminalita`.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għal-Politika Soċjali): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l- Erbgħa 20 ta'Ottubru 1999 fid-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita' - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Arbitraġġ – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Responsabbilta' Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż- Żejt - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att ta' l-1993 dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.); u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili - it-Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal- Gvern – Kumitat Permanenti

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji - Kumitat Permanenti

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Mr Speaker, il-konklużjoni tar-rapport tal- Kummissjoni Ewropea dwar l-applikazzjoni ta' pajjiżna għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea fost l-oħrajn tgħid li l-isfida ekonomika ewlenija fis- snin li ġejjin hi li Malta tnaqqas id-deficit u żżid id-dħul finanzjarju.

Bħal tant u tant proposti oħra tal-kummissjoni, nidħlu jew ma nidħlux fl- Unjoni, dawn il-problemi xorta jridu jiġu indirizzati u l-pressjoni ta' l- Unjoni tista' biss tixprunana biex nieħdu l-affarijiet b'aktar serjeta'.

Biex wieħed jifhem aktar il-portata ta' din l-isfida ekonomika ewlenija, nixtieq nidħol ftit iktar fil-fond fuq il-kwestjoni tad-deficit.

Mr Speaker, minn mistoqsijiet parlamentari li għamilt jirriżulta li n- numru ta' pensjonanti mill-1994 sa l-1998 żdied b'madwar 7,500 - fil-fatt fl-1994 in-numru kien ta' 50,216 filwaqt li fl-1998 tela' għal 57,725 - u ovvjament dan huwa rifless mill-fatt li l-iżviluppi fil-qasam tal-mediċina tul is-snin qegħdin iwasslu sabiex dak li jkun jgħix ħajja itwal.

Fil-fatt mid-demographic developments in Malta during the past two decades - dokument li ħareġ is-central office of statistics erba' ġimgħat ilu - jirriżulta li waqt li l-life expectancy għall-irġiel fl-1978 kienet ta' 68 sena, llum din telgħet għal 74.4 sena; fil-każ tan-nisa l-l-life expectancy telgħet minn 72 sena fl-1978 għal 80 sena.

Dan ovvjament jirrifletti ruħu fiż-żieda fin-numru ta' pensjonanti u nistgħu narawh ukoll mit-titjib fil- kwalita' tal-ħajja tal-pensjonanti, għaliex ovvjament meta titkellem dwar life expectancy ma tridx tieħu biss l-aħħar parti tal-ħajja imma trid tieħu s-snin ta' qabel ukoll.

Għax jekk qed nestendu l-ħajja, ovvjament dan iffisser li anke l-kwalita' ta' ħajja tas-snin ta' qabel għandha tkun aħjar.

Mr Speaker, tiskanta meta mbagħad tħares lejn ċifri oħra li huma konfliġġenti ma' dan.

Minn mistoqsija parlamentari li għamilt lill-Viċi Prim Ministru jirriżulta li filwaqt li l-każi ġodda ta' pensjoni ta' l-invalidita' fl- 1994 kienu jammontaw għal 425, għal sena wara sena dawn żdiedu u fil-fatt s- sena l-oħra n-numru ta' każi ġodda ta' pensjoni ta' l-invalidita' kien ta' 964.

Dan juri li qed ikollna żieda fin-numru ta' persuni li qed ikollhom mard kroniku li jirrendihom inkapaċi b'mod permanenti li jaqilgħu l-għixien tagħhom qabel ma jagħlqu l-61 sena f'każ ta' raġel u 60 sena f'każ ta' mara.

Fl-opinjoni tiegħi dan jikkontrasta ħafna mal-fatt li l-eta' u l- kwalita' tal-ħajja tal-pensjonanti fil-fatt qegħda tiżdied, kif juru d- demographic lists infushom.

Hawn tajjeb li wieħed jgħid ukoll li dalgħodu stess aħna l-membri parlamentari ġejna ppreżentati bir-riżultati ta' studju dwar health care systems in transition.

Dan huwa studju magħmul fost l-oħrajn mill-Kunsill ta' l-Ewropa u jekk inħarsu lejn l-aspett tal- finanzjamanet tas-saħħa f'pajjiżna, wieħed isib diversi kummenti li tajjeb li nsemmihom hawnhekk.

Per eżempju, waħda mill-affarijiet li l-iktar qed taffettwa n-nefqa għal dak li jirrigwarda s-saħħa huwa fil-qasam tal-mediċini.

L-iktar ħaġa li hija relevanti hu l-fatt li llum il-mediċini, anke għall-istess kondizzjoni - u din tissemma' f'dan ir-rapport - qegħdin jiżviluppaw b'tali mod mgħaġġel li dawn jagħmlu perijodu ta' żmien li jkunu l-aħjar għal dik il- kondizzjoni, jgħaddi ftit żmien u jidħlu mediċini oħra.

Ngħidu aħna jekk wieħed jitkellem fuq ħaġa sempliċi, bħal pressjoni għolja, naraw li fis- snin sittin kien hawn ċerti mediċini li imbagħad wara xi żmien daħlu mediċini ġodda u llum hawn mediċini oħra.

Nista' ngħid li anke mediċini li huma effettivi ħafna - u anke dawk tas-snin sittin illum għadhom effettivi - bosta drabi ma jintużawx mit-tobba għar-raġuni sempliċi li jkunu daħlu mediċini ġodda, li naturalment ikunu aktar għoljin.

Ovvjament din hija waħda mil-problemi.

Fil-fatt jirriżulta li filwaqt li f'pajjiżna fl-1994 intnefqu Lm69.5 miljun fil-qasam tas-saħħa bħala spiża globali - li minnhom 60% biss huma nefqa tal-gvern għaliex l-40% l-oħra huma nefqa tal-privat - din l-ispiża żdiedet għal Lm91 miljun fl-1997, żieda ta' Lm21 miljun.

Ovvjament meta dawn iżżid magħhom iż-żieda fin-nefqa ta' pensjonijiet - peress li l- pensjonanti żdiedu mill-1994 sal-1998 b'madwar 7,500 - in-nefqa skond it- tweġiba li tani l-Viċi Prim Ministru żdiedet bi Lm33 miljun.

Meta wieħed jara dawn iż-żidiet kollha fin-nefqa bilfors jibda jippreokkupa ruħhu u għalhekk huwa importanti li l-gvern, anke permezz tal-kummissjoni li ħatar, jistudja iktar fid-dettal dawn l-iżviluppi għaliex hemm affarijiet li wieħed irid jara għaliex qegħdin jiġru.

F'dan ir-rapport dwar is-saħħa jingħad ukoll li kien hemm żieda fil-qasam tas-saħħa minħabba l-iżviluppi li seħħew f'dan il-qasam, b'mod partikolari dak li jirrigwarda cardiac surgery u anke transplants.

Illum nafu li saru żviluppi kbar fil-qasam tat-trapjanti f'dawn l-aħħar snin, anke f'pajjiżna, imma ovvjament dawn l-operazzjonijiet jiswew flejjes kbar.

Huwa interessanti li f'dan ir-rapport il-persentaġġ tal-GDP għal dak li jirrigwarda n-nefqa tas-saħħa meta mqabbel ma' pajjiżi oħra huwa on the low side, jiġifieri n-nefqa għas-saħħa hija madwar 16% tal-GDP, li tista' titqabbel ma' dak li jiġri fir-Renju Unit.

U importanti li wieħed jgħid li tista' titqabbel ukoll mar-Renju Unit anke għal fatt li fir-Renju Unit m'hemmx tradizzjoni ta' settur privat estensiv fil-qasam tas-saħħa għax, kif inhu magħruf, fir-Renju Unit hemm in-national health scheme, li ovvjament tnaqqas ħafna mill-parteċipazzjoni tas-settur privat.

Jekk wieħed jara dan ir-rapport isib ukoll affarijiet oħra li huma relevanti għax, per eżempju, isib kif in-nefqa fil-qasam tas-saħħa ma żdieditx biss minħabba ż-żieda fil-prezzijiet tal-mediċini li qed jintużaw.

Fl-1994 il-persentaġġ tan-nefqa globali tas-saħħa għal dak li jirrigwarda l-mediċini kien ta' 13%, filwaqt li fl-1997 dan il-persentaġġ tela' għal 22%.

Dan qed ngħidu biex inkompli nuri kemm il-prezzijiet u l-kwalita' ta' mediċini qegħdin jogħlew u dan ovvjament jirifletti ruħu fin-nefqa.

Anke għal dak li jirrigwarda investiment kapitali fil-qasam tas-saħħa, wieħed isib li mill-bidu tas-snin '90 'l hawn kien hemm żieda qawwija minħabba l- iżvilupp ta' l-isptar il-ġdid f'Tal Qroqq, u fejn allura sal-bidu tas-snin '90 sa l-1992 2% tan-nefqa globali fil-qasam tas-saħħa f'pajjiżna kienet fuq public investment, wieħed isib li fl-1997 din telgħet għal 12% u ovvjament mistennija li tkompli togħla anke fis-snin 1998 u 1999, minħabba l-fatt li l-isptar kompla jiżviluppa f'dawn l-aħħar snin.

Fl-aħħarnett irrid ngħid li l-poplu Malti huwa konxju ta' l-isforz li qiegħed jagħmel dan il-gvern sabiex il-qasam soċjali ikun sostenibbli u wieħed liberament jista' jgħid - u se nikkwota min mistoqsija parlamentari li għamilt u li ġiet imwieġba dalgħodu stess - li fil-qasam tas-saħħa l- isptar San Luqa, qiegħed jagħti servizz tajjeb, li wara kollox min hu min taħt jista' faċilment jieħu l-aħjar kura fih.

Għal dak li jirrigwarda surgical outpatients fl-isptar San Luqa wieħed isib li min dan ix-xahar stess tista' tinqeda sa ġimgħatejn wara.

Għal dak li jirrigwarda medical outpatients jirriżulta hawnhekk li sa ġimgħatejn wara jsir appuntament ma' konsulent fil-medical outpatients f'San Luqa.

Ovvjament wieħed ma jistax jgħid l-istess fuq kull qasam - għax hemm oqsma oħra li huma inqas urġenti bħal, per eżempju, l-ortopedija - imma jien m'għandix dubju li l-gvern huwa impenjat sabiex joffri opportunitajiet indaqs lil kulħadd.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Sur President, xtaqt nieħu din l-opportunita` biex naqsam esperjenza li sa ċertu punt nista' ngħid li hija preokkupanti.

Kemm ili fil-ħidma tiegħi bħala segretarju parlamentari fil-ministeru għas- servizzi ekonomiċi stajt naħdem viċin ħafna ta' dawk li għandhom negozju żgħir u ma niddejjaqx ngħid li dejjem inżomm quddiem għajnejja kif il- policies tal-gvern jistgħu jolqtu lil dan is-settur.

Bla tlaqliq ngħid li lin-negozji ż-żgħar irridu naraw kif ngħinuhom ħalli b'hekk ikun jista' jiżdied in-negozju u jiżdiedu l-postijiet tax-xogħol.

Żgur li hemm bżonn nagħmluha eħfef biex in-negozju ikun jista' jsir u hemm bżonn li nnaqqsu kemm jista' jkun mid-dwejjaq ta' dawn in-nies

Qed ngħid dwejjaq għax illum il-ġurnata jista' jkollok sitwazzjoni fejn li tagħmel negozju saret qisa kważi xi ħaġa ta' dwejjaq - għax tmur f'post u jibagħtuk post ieħor, timla' formola u jgħidulek li trid timla' formola oħra - u nista' ngħid li l-burokrazija qabżet il-limiti tar-raġuni.

Kif diġa' esprimejt ruħi meta kont qed nitkellem f'dibattitu ieħor ftit ilu, is- sitwazzjoni tal-ħruġ tal-liċenzji tan-negozju ma tistax tkun agħar milli hi llum u nixtieq nitkellem dwarha biex forsi niġbed l-attenzjoni mhux biss ta' dan il-parlament imma ta' dawk li jridu jisimgħu, ta' dawk li għandhom rieda tajba, ta' dawk li jinteressahom li jaraw li f'dan il-pajjiż l- affarijiet isiru aħjar milli qegħdin isiru, ta' dawk li jinteressahom li jtejbu ċ-ċirkostanzi, itejbu l-mod ta' kif il-burokrazija taħdem u jtejbu l- mod ta' kif iċ-ċittadin jinqeda.

Għaldaqstant irrid niġbed l-attenzjoni rigward il-kultura tas-servizz vis-a-vis in-negozju u lejn min qiegħed fin-negozju.

Mr Speaker, ma jistax ikun li aħna nagħmlu l-bidliet meħtieġa, li aħna nimxu pass ieħor 'l quddiem, li aħna nittrattaw bi priorita` l-kwestjoni ta' l-effiċjenza mingħajr ma nibdew naħsbu kif se nagħmlu biex ikollna verament a market economy, ekonomija tas-suq mhux fejn is-suq isuq u jġib lil kulħadd mhu xejn imma fejn min jaħdem fis-suq ikun stmat u jkollu l- identita' tiegħu.

L-esperjenza tiegħi f'din is-sena u ftit ġranet qegħda twassalni biex nifhem li f'dan il-pajjiż il-kultura ta' servizz min-naħa ta' sezzjoni tal-poplu li taħdem f'uffiċini, taħdem f'entitajiet tal-gvern, taħdem f'entitajiet u korporazzjonijiet oħra m'hijiex kultura ta' koperazzjoni fejn jidħol in-negozjant iż-żgħir.

Jien nemmen li jekk is- settur tan-negozju llum m'huwiex daqstant stmat, dan m'huwiex riżultat tal- lum imma huwa riżultat ta' kultura, riżultat ta' użanzi u riżultat ta' ħsieb.

Jista' jkun hawn min jgħid: Edwin x'qiegħed jgħid illejla?

Mr Speaker meta ngħidlek li huma ħafna dawk li qegħdin fin-negozju u jafu li għandi raġun għax meta niġu biex nittrattaw ma' jew noffru s- servizz tagħna lis-settur tan-negozju, għandna min hu mħallas tajjeb fis- servizz pubbliku, għandna min għandu r-rwol u d-dmir speċifikament mogħti lilu biex b'responsabbilta' jagħti servizz diċenti lis-settur tan-negozju u dan mhux jagħmlu.

Dawn it-tip ta' nies issibhom fil-banek, f'korporazzjonijiet u f'pożizzjonijiet oħra ta' awtorita' u jiddispjaċini ngħid li ċerti talin iħarsu lejn is-settur tan-negozju qisu mhu xejn.

Iva, Mr Speaker, dawn huma ċirkostanzi allarmanti għalija u xtaqt nieħu din l-okkażjoni biex nesprimi dan il-ħsieb u din il-preokkupazzjoni tiegħi.

Ma jistax ikun li naslu biex niżviluppaw ekonomija tas-suq effiċjenti jekk ikun hawn min jaħseb li, min qiegħed fin-negozju, qiegħed fejn qiegħed għax ma jafx jagħmel ħaġ'oħra - darba kien hemm xi ħadd li kitiebli f'dan is-sens - u, nerġa' ngħid, li qed nirriferi għal min qiegħed f'pożizzjoni awtorevoli, imħallas l-eluf tal-liri, b'terms of reference speċifiċi, biex ikun ta' servizz għas-settur tan-negozju u dmiru mhuwiex jaqdih b'mod li verament qed joffri s-servizz mixtieq.

Ma tistax taqdi dmirek sewwa jekk ma jkollox stima tajba ta min qiegħed fin-negozju u, jekk bħala pajjiż irridu mmorru 'l quddiem, ma nistgħux naraw li jkollna u nippermettu li jkollna sistemi li jkunu f'konflitt ma' xulxin.

Is- sistemi jridu jkunu l-għodod li bihom ninqdew biex noffru s-servizz tagħna - u qed nitkellem rigward is-servizz mogħti lis-settur tan-negozju - u dawn iridu jkunu għodod li jikkumplimentaw lil xulxin.

Pero' jkolli ngħid li f'dan il-pajjiż - mhux se nidħol fil-problematika ta' min hu t-tort - qed tikber kultura mhux ta' servizz imma kultura ta' disservizz.

M'aħniex qed navvanzaw fis-servizz tagħna filwaqt li l-isforz qiegħed isir.

Sur President, fl-uffiċini ssib lil min malli jkollu negozjant quddiemu donnu tiġih l-għira għall-flus li għandu.

Ħafna minn dawk li ħerġin mill- universita` llum jistaqsu: Imma dan kif għandu flus iktar minni?

Din il- kultura allarmanti, li dejjem qiegħda tikber, jiena nħossha għaliex jiena ġej min dan l-ambjent u m'huwiex sewwa li tiġi ffaċċjat b'nies li suppost qegħdin hemm biex jagħtuk is-servizz li jixraqlek u jispiċċaw bħal pulizija fuqek.

Nerġa' ngħid, din hija kultura li kibret mas-snin, kultura fejn il- ħaddiema qed jipprovaw isibu niċċa u jiffittjaw f'din l-imbierka niċċa tant li mbagħad donnhom jiġu f'konflitt ma' xulxin.

Jekk din il-kultura m'aħniex se niġġeldulha kemm jista' jkun malajr, allura l-kwalita` tal- ħajja tagħna - li titjieb jew tonqos anke skond kemm intejbu l-livell tal- ħidma fin-negozji tagħna - jista' jkun li flok 'il quddiem tmur għall- agħar.

Fi kliem sempliċi, jekk fuq il-postijiet tax-xogħol m'aħniex se jkollna min verament jimpurtah minn min ikollu quddiemu - jista' jkun il- manager jew kaxxier ta' xi bank, uffiċjal ta' l-IPSE, uffiċjal ta' l-MDC, inġinier ta' l-Enemalta jew tal-water services corporation - allura m'aħniex se nagħmlu avvanz f'dik li hi kultura ta' servizz u mhux se jirnexxilna biex f'dan il-pajjiż norganizzaw aħjar l-ekonomija tas-suq.

Għax l-ekonomija tas-suq tirnexxi minn kemm inti kapaċi taqdi, tifhem u tirrispondi għall-ħteġijiet li jaqla' l-istess suq.

Għaldaqstant kulmin huwa responsabbli fiċ-ċivil, f'entitajiet pubbliċi u wkoll fin-negozju - almenu dawk li huma ta' rieda tajba u jipprovaw jifhmu din il-ħtieġa, għalkemm din il-kultura ta' servizz qed tonqos ukoll fin- negozju, għaliex jew iridu jagħmlu l-flus minn fuq il-paga li għandhom jew inkella jridu jagħmlu l-flus minn fuq il-qligħ tan-negozju tagħhom ......

It-traġedja hija li f'dan il-pajjiż m'aħniex se navvanzaw kemm-il darba il- kultura tas-servizz m'hijiex se tkun il-priorita` ta' kull attivita`.

U hawn qed nagħti xiehda ta' esperjenza personali u qed naqsam din il- preokkupazzjoni li forsi m'għandhiex news value pero' nixtieq li dan ikun dibattitu li nittekiljawh.

Nerġa' nistaqsi: Min imur għax-xogħol filgħodu, kemm jimpurtah li dak li jagħmel ikun ta' servizz ġenwin?

Kemm jimpurtah li jaqdi lil min ikollu quddiemu daqslikieku qiegħed jaqdi lilu nnifsu?

Jeħtieġ li nistmaw lil ħaddieħor daqskemm irridu li ħaddieħor jistma lilna.

Sur President, din l-esperjenza jien inħares lejha iżjed mil-lat negattiv milli mil-lat posittiv għax ma jistax ikun li jkun hawn min jaħseb li dawk li ġejjin mis-settur tan-negozju huma inferjuri u allura jġorru ċertu tip ta' tabella fuq daharhom.

Pero' din hija realta` li teżisti f'diversi setturi, u kultant anke f'dan il-parlament, u għalhekk nikkonkludi billi nitlob lil min hu responsabbli li jagħti xi servizz, hu ta' liema grad hu u jaħdem f'liema professjoni jaħdem, biex jagħmel ħiltu kollha sabiex flimkien intejbu din is-sitwazzjoni u naraw li bħala ħaddiema nikkumplimentaw l-isforzi ta' xulxin u mhux nagħmlu l-bsaten fir-roti lil xulxin.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 20 ta' Ottubru fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

GWIEŻ - LEVY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hija l-levy/taxxa ġdida li trid timponi Malta fuq il-gwież importat mill-pajjiżi li m'humiex membri ta' l- UE skond l-Integrated Tariffs of the European Communities (TARIC)?

ONOR.

NINU ZAMMIT: It-TARIC tal-UE jispeċifika kemm hu llum id-dazju fuq kull prodott importat fl-UE minn pajjiżi terzi.

Dan ivarja minn prodott għall-ieħor u minn pajjiż ta' oriġini għall-ieħor.

L-UE hija marbuta mad- WTO li tnaqqas dawn id-dazji skond il-GATT Uraguay Round Agreement.

Round ieħor ta' diskussjonijiet mistenni jibda f'Novembru li ġej bil-ħsieb li dawn id-dazji jkomplu jitnaqqsu mill-pajjiżi kollha tad-dinja.

Barra minnhekk Malta tista' tinnegozja xi mizuri speċifiċi għal Malta sabiex il-kummerċ tradizzjonali ma jiġix imħarbat.

Għaldaqstant wieħed ma jistagħx jirrispondi għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant.

GWIEŻ - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa s-sussidju li l-pajjiż jieħu llum meta jixtri gwież mill-pajjiżi ta' l-UE u jingħata l-export refunds peress li m'huwiex membru sħiħ?

Kemm fil-fatt huwa l-prezz tal-gwież (wheat, barley maize) fil-pajjiżi membri ta' l-UE?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-export refunds tal-UE jvarjaw minn żmien għall-ieħor skond il-prodott u skond il-pajjiż ta' destinazzjoni skond is-suq, u skond it-tenders għall-esportazzjoni mill-intervention.

Il-prezzijiet tal-qamħ, xgħir u qamħirrun ivarjaw minn pajjiż għall-ieħor skond is-suq.

Il-prezz taċ-ċereali għall-intervention fl-UE illum huwa ta' 119.19 Euro/tunnellata.

QAMĦ - LEVY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hija l-levy/taxxa ġdida li trid timponi Malta fuq il-qamħ li jkun importat mill-pajjiżi li m'humiex membru fl-UE?

Kemm fil-fatt huwa s-sussidju li Malta llum tgawdi fuq il-qamħ importat mill-pajjiżi ta' l-UE?

Kemm fil-fatt, fil-preżent, huwa l-prezz tal-qamħ fil-pajjiżi ta' l-UE?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Fil-fazi tan-negozjati mal-UE, Malta tista' tinnegozja arranġamenti specjali għal Malta sabiex il-kummerċ tradizzjonali fil-qamħ bejn Malta u pajjiżi terzi jkun jista' jiġi rispettat.

L-export refunds mill-UE fuq il-qamħ jvarja skond is-suq u skond it-tenders għall- esportazzjoni tal-qamħ mill-intervention.

Skond l-Agenda 2000 huwa maħsub li export refunds fuq il-qamħ jonqos b'mod konsiderevoli u l-parti l-kbira tal-qamħ jiġi esportat bla refunds.

L-intervention price l-ġdid għas-sena 1999/2000 huwa ta' Euro 119.19 kull tunnellata.

MATERJA PRIMA - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li Malta mhux membru ta' l-UE u għalhekk tista' timporta b'sussidju materja prima bħaz-zokkor, ross, dqiq, trab tal-ħalib, butir, eċċ, mill-pajjiżi membri ta' l-UE, jista' l-Ministru jgħid fil-fatt kemm huwa s-sussidju li tirċievi Malta llum u kemm huma l-kwantitajiet importati ta' dawn il-prodotti u oħrajn essenzjali?

Jista' l-Ministru jgħid kemm huma l-prezzijiet ta' din il-materja prima fil-pajjiżi membri ta' l-UE?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jidher li-Onor.

Interpellant għadu ma fehemx kif taħdem il-Common Agricultural Policy ta' l-UE.

Malta ma tirċievi ebda sussidju direttament mill-UE fuq il-prodotti msemmija.

Iżda l-esportaturi mill-UE jirċievu export refunds li jvarjaw skond il-prodott, is-suq internazjonali u s-suq intern fl-UE.

Minn żmien għall-żmien il-kummissjoni tal-komunita' Ewropea toħroġ sejħa għall-offerti għall-esportazzjoni ta' prodotti li jkunu fl-intervention stocks tal-komunita'.

L-importaturi Maltin jixtru ukoll minn għad dawk l-esportaturi tal-UE li jkunu ħadu it-tender.

Din is-sistema tvarja minn prodott għall-ieħor.

Għaldaqstant mhux possibbli li ngħati l-informazzjoni mitluba.

Il-kwantitajiet li timporta Malta jiġu ppubblikati fit-Trade Statistics li toħroġ mid-Dipartiment ta' l-Istatistika.

SPTARIJIET/ĊENTRI TAS-SAĦĦA - KURA LILL-BARRANIN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm-il persuna ta' nazzjonalita' barranija ingħataw kura ġo l-isptarijiet u health centres is-sena l-oħra u din is-sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta' persuni ta' nazzjonalita' barranija li ngħataw kura hawn Malta huma kif ġej:

Ċentri tas-Saħħa 1998 1337 1999 1588 (sa Settembru)

Sptar San Luqa 1998 In-patients 2659 Out-patients 2700

1999 Inpatients 2101 (sa Settembru) Outpatients 2015 (sa Settembru)

Il-figuri għall-1998 m'humiex kompluti għaliex f'xi Ċentri tas-Saħħa bħall-Gżira ma żammewx records sewwa għall-1998.

Din is-sena r-records qed jinżammu b'aktar esatezza.

Din hi r-raġuni għaliex jidher illi sa disa xhur ta' din is-sena aktar barranin ingħataw kura milli f'1998 kollha.

UE - SĦUBIJA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk mad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea residenti barranin jew turisti li jkunu Malta jkunux intitolati għal mediċini b'xejn f'każ ta' mard kroniku kif isir għal Maltin illum?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-għoti tal-mediċini b'xejn jaqa' taħt l-Att tas- Sigurta' Soċjali.

Għaldaqstant nitlob l-Onor.

Membru biex jagħmel id- domanda lill-Ministru kkonċernat.

SIGURTA' SOĊJALI - KORRIMENTI FUQ IL-POST TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm intilfu ġranet ta' xogħol minħabba korriment fuq ix-xogħol is-sena l-oħra u kemm intilfu xahar b'xahar din is-sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' ġranet ta' inkapaċita' għax-xogħol li ntilfu minħabba korriment fuq ix-xogħol fis-sena 1998, kien ta' 91,488.

It-totali tal-ġranet ta' nkapaċita' mogħtija hawn taħt għax-xhur tas- sena 1999, ġew kkalkolati meta ngħalqet it-talba għall-benefiċċju għall- korriment.

Jannar 9,395 Frar 7,186 Marzu 7,537 April 8,691 Mejju 10,231 Ġunju 7,784 Lulju 9,326 Awissu 8,769 Settembru 4,337

ETC - REGISTRAR MINN BARRANIN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hawn persuni barranin jirreġistraw għax xogħol illum u ta' liema nazzjonalista' huma?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' persuni barranin li qed jirreġistraw għax-xogħol huwa ta' 82.

In-nazzjonalita' tagħhom hija kif ġej:

Algeria 1 Australia 3 Belgium 1 Bulgaria 1 Canada 4 Egypt 8 France 1 Germany 2 Greece 2 Iraq 1 Italy 8 Libya 10 Morocco 3 Romania 1 Syrian Arab Rep.

4 Tunisia 7 Turkey 1 United Kingdom 22 United States of America 1 Yugoslavia 1 TOTAL 82

KAĊĊATURI/NASSABA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn kaċċaturi/nassaba liċenzjati llum?

Ta' liema għaqda huma membri?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li sas-7 ta' Ottubru, 1999, kien hawn 32,152 persuna li għandhom liċenzja tal-kaċċa u 10,718 persuna li għandhom liċenzja għall-insib.

Infurmat ukoll li l-Pulizija ma żżommx statistika dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija.

KAĊĊA/NSIB - LIĊENZJI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħarġet liċenzji/applikazzjonijiet ġodda għall- kaċċa u nsib il-pulizija kull sena għal dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li, mill-1995, mindu bdew jinżammu records dwar is-suġġett tal-mistoqsija, it-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif ġej : -

Sena Kaċċa Insib 1995 535 179 1996 567 113 1997 1,006 72 1998 516 51 1999 444 64

* Sas-6 ta` Ottubru

SKEJJEL - KINDERGARTEN ASSISTANTS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Mill-bidu tas-sena skolastika s'issa, jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm kindergarten assistants u supply kindergarten assistants li rriżenjaw mill-impjieg tagħhom u b'riżultat t'hekk it-tfal fdati lilhom għadhom ma jistgħux jibdew l-edukazzjoni tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mill-bidu ta' din is-sena skolastika irreżenjaw żewġ Kindergarten Assistants u 17-il Supply Kindergarten Assistants.

SAN ĠILJAN - SINJALI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara li jsiru d-double yellow line quddiem u ħdejn ir- residenzi privati kollha fi Triq il-Kbira f'San Ġiljan, qrib is-City of London peress li qed ikun hemm żewġ jew tliet ringieli ta' karozzi jagħlqu r-residenti priġunieri fi djarhom u allaħares ikollhom bżonn xi ambulanza għax ma jkunux jistgħu jipparkjaw hemm?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirriferi din il- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

TRAFFIC CONTROL BOARD - PARKEĠĠ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li t-traffic control board jieħu passi biex karozzi ma jibqgħux jipparkjaw quddiem residenzi privati maġenb is-City of London fi Triq il-Kbira f'San Ġiljan għax b'ħafna karozzi ffullati fuq xulxin qed issir insapportabbli għal min jgħix fl-inħawi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku qiegħed f'kuntatt mall-Pulizija u mall-Kunsill Lokali ta' San Ġiljan biex flimkien jaraw xi tkun l-aħjar soluzzjoni għall-problema li qajjem l-Onor.

Interpellant.

SKEJJEL - SUPPLY KINDERGARTEN ASSISTANT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu wara l-ittra li kitbet lid- Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni s-supply kindergarten assistant, li isimha qed jintbagħat separatament, biex tingħata xogħol ġdid ma' tifel/tifla oħra wara li sfat imsawta diversi drabi mill-persuna li kienet fdata f'idejha?

X'qed isir biex jiġu reklutati rġiel biex jagħmlu xogħol ta' kindergarten assistants ma' tfal b'diżabilita' li jkunu aktar adattati li magħhom jintbagħtu rġiel aktar milli nisa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li t-talba tas-supply Kindergarten Assistant konċernata qed tiġi kkonsidrata fid-dawl tal-proċess ta' reklutaġġ ġdid.

Meta jsiru s-sejħiet għall-applikazzjonijiet dawn ikunu miftuħa kemm għall-kandidati nisa u anke rġiel.

REPORT ON THE WORKING OF THE GENERAL CONTRACT COMMITTEE 1998

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għal dak li jingħad f'paġna 5 tar-Report on the Working of the General Contracts Committee during 1998, jista' l-Ministru jgħid meta se tkun lesta l-klassifika tal-kuntratturi?

X'qed isir biex kif jingħad fl-istess rapport ladarba ssir il-klassifika tal-kuntratturi biex tinstab il-koperazzjoni tad-dipartimenti tal-gvern u korporazzjonijiet pubbliċi biex il-miri ta' din il-klassifika jintlaħqu?

ONOR.

JOHN DALLI: Sal-lum għad m`hemmx consensus dwar il-bażi li fuqha tista` ssir il-klassifikazzjoni, jiġifieri, jekk hux fuq bażi tal-valur tal- kuntratti jew fuq kategoriji ta` kuntratturi per se`.

Huwa maħsub illi biex offerent ikun jista` jingħata kuntratt (u hawn għalissa l-aktar li qed nitkellmu huwa fuq xogħol ta` kostruzzjoni, inġinerija ċivili u xogħol elettriku u mekkaniku) irid ikollu f`idejħ ċertifikat ta` reġistrazzjoni bħala approved contractor.

Il-kollaborazzjoni li tissema fir-rapport indikat tirriferi għall-fatt li biex kwalunkwe` tip ta` kwalifikazzjoni taħdem bis-serjeta` trid tidħol fid-dipartimenti u fil-korporazzjonijiet sistema effiċjenti ta` reporting fuq l-esekuzjoni ta` kull kuntratt biex b`hekk kull kuntrattur ikun jista` jiġi monitored dwar il-kwalita` tax-xogħol tiegħu kif ukoll it-tkomplija fil-ħin tal-kuntratt tiegħu.

Mingħajr rapportaġġ bla dewmien min-naħa tal- klijent ma jistax ikollok proċedura ta` klassifikazzjoni tajba għax din teħtieġ li min juri ħila fix-xogħol tieġu jiġi upgraded jew bil-maqlub.

SAN PAWL IL-BAĦAR - REKLUTAĠĠ GĦAS-SUPPORT SERVICES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jivverifika jekk fir-reklutaġġ għall-persuni għas-support services tal-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar ġewx segwiti l-proċeduri legali kollha inkluż avviżi pubbliċi u proċeduri trasparenti simili?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li skond kopja tal-minuti li ghad iridu jiġu approvati fil-laqgha li jmiss, is-servizz tas-Support Service Clerk fil-Kunsill Lokali ta` San Pawl il-Baħar u l-proċeduri legali rikjesti ġew segwiti.

PSC - PULIZIJA MRESSQA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat- tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 9869 lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Prim Ministru jgħid għaliex qed jittieħed tant żmien mill-Kummissjoni għas-Servizzi Pubbliċi biex jiġu deċiżi każi ta' dixxiplina?

Japprezza l-Prim Ministru li hemm każ ta' spettur tal-pulziija li ilu għaddej sentejn u ieħor aktar minn sena?

Japprezza l-Prim Ministru li għalkemm huwa minnu li trid tinġabar l-evidenza kollha u evalwata sewwa xorta mhux fl-interess tal-persuna konċernata u lanqas fl-interess tal- Korp tal-Pulizija li l-każi jdumu żmien eżaġerat?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Kif indika l-Ministru ta' l-Intern fir-risposta tiegħu għall-mistoqsija parlamentari 9869, bħalissa hemm każi ta' spettur, żewġ surġenti tal-pulizija u kuntistabbli li nbdew iżjed minn sena ilu u għadhom pendenti quddiem il-Bord tad-dixxiplina.

Ir-raġunijiet għal dan huma:

l-ispettur għandu każ pendenti quddiem il-Kummissjoni Permanenti kontra l- Korruzzjoni liema każ huwa relatat mal-każ tad-dixxiplina tiegħu;

fil-każ ta' wieħed mis-surġenti, ix-xhud prinċipali għaddej proċeduri kriminali li huma relatati mal-każ tad-dixxiplina;

iż-żewġ uffiċjali l-oħra, jiġifieri s-Surġent u l-Kuntistabbli qed jiġu ttrattati flimkien għax huma nvoluti fl-istess każ.

Il-każ tal- kuntistabbli wasal fl-istadju finali u tas-surġent huwa fi stadju avvanżat u jiddependi fuq il-konkluzjoni tal-każ tal-kuntistabbli.

PULIZIJA - GĦASES - MANUTENZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Nirreferi lill-Ministru għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 9602.

Jekk ma jinżammux dettalji separati dwar flus minfuqa speċifikament fuq manutenzjoni għall-għases, jista' l-Ministru jgħidilna kif jista' jsir kontroll fuq il-flus minfuqa fuq materjal li jintuża u jkun żgurat li ma jkunx hemm abbużi?

Min hu responsabbli fil-Korp tal- Pulizija biex jara li l-infiq fuq manutenzjoni ta' għases ikun sar sewwa?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li għalkemm ma jinżammux dettalji separati dwar flus minfuqa speċifikament fuq manutenzjoni għall-għases, fl- Uffiċċju tal-Quartermaster jinżammu records ta' kull requisition u ħruġ ta` materjal u/jew provvisti oħra relatati ma' dan ix-xogħol.

Billi dawn ir- records ma jinżammux taħt forma kompjuterizzata, biex tinġabar l- informazzjoni mitluba jrid isir eżami manwali tar-records li jenħtieġ ħafna żmien u riżorsi.

Ma jidhirlix li l-użu ta' dan iż-żmien u riżorsi biex isir eżami msemmi hu ġustifikat.

Ninsab informat ukoll li l-Korp tal-Pulizija għandu uffiċċjal inkarigat mit-Taqsima tas-Snajja' li huwa responsabbli biex jara li x-xogħol kollu ta' dan it-tip ikun sar sewwa.

TAL-QROQQ - PIXXINA NAZZJONALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 9599, jista' l-Ministru jelenka min kienu l-esperti barranin li saru laqgħat magħhom dwar dome jew xi forma ta' saqaf fil-pixxina nazzjonali?

Meta saru dawn il-laqgħat?

Min kien preżenti min-naħa Maltija f'kull laqgħa?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

PSC - PULIZIJA MRESSQA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jikkonferma l-Ministru li waħda mir-raġunijiet - jekk mhux dik prinċipali - li għadhom ma ġewx appuntati supritendenti ġodda fil-Korp tal-Pulizija huwa għaliex l-awtoritajiet qed jistennew l-eżitu ta' passi dixxiplinari kontra xi spetturi, kif elenkat fil-mistoqsija parlamentari numru 9869?

ONOR.

TONIO BORG: M'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba li jien tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 9597 dwar dan is-suġġett.

ĊIRKEWWA - MOLLIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju wasal il-proġett tal-mollijiet ġodda ġewwa ċ-Ċirkewwa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob l-Onor.

Interpellant biex jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

SERVIZZ ĊIVILI - FOREMAN FIĊ-ĊIMITERJU

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti l-lista ta' persuni li applikaw għal grad ta' foreman (Ċimiterju) fid-diviżjoni tas-saħħa u skond ċirkolari tal-MPO Nru.33/98 tas- 26 ta' Ottubru 1998?

Xi kwalifiki u esperjenza għandhom dawn il-persuni?

Fuq liema kriterji saret l-għażla finali u kif ġew ikklassifikati l- applikanti?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat mill-Kummissjoni dwar is- Servizz Pubbliku li kien hemm 22 applikant li minnhom:

7 ma kienux eligibbli 4 ma attendewx għall-intervista 2 weħlu; u 9 għaddew

Dawk li għaddew ġew f'din l-ordni tal-mertu kif jidher mir-riżultat ippubblikat fis-26 ta' April, 1999:

Isem Nru ta l-ID Marka Ordni tal-Mertu John Tabone 520642M 86 1 Anthony Mifsud 851849M 85 2 Carmel Baldacchino 987645M 83 3 Arthur Vella 293464M 72 4 Carmelo Falzon 635554M 71 5 Simon Cioffi 99059M 66 6 Peter Sammut 298870M 56 7 Anthony Vella 144763M 52 8 Francis Cassar 44956M 50 9

Il-kriterji li ntużaw waqt l-intervista kienu dawk approvati minn qabel mill-kummissjoni, jiġifieri:

Relevant Experience/Previous Performance 35 Aptitude/Personality 25 Management/Leadership Skills 25 Qualifications 15 Total 100 Pass Mark 50

Nifhem li mhux etika li tingħata l-informazzjoni l-oħra mitluba mill- Onor. Interpellant.

WSC - BOREHOLES

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm instabu boreholes li ġew imħaffra b'mod illegali f'dawn l-aħħar tnax-il xahar?

Jista' l-Ministru jgħid x'miżuri qed tieħu l-Korporazzjoni għas-servizzi ta' l-Ilma sabiex trażżan it-tħaffir tal-boreholes massiċ li qiegħed isir bħalissa fil- gżejjer Maltin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li matul dawn l-aħħar 12-il xahar, il- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma nvestigat 32 każ ta' boreholes illegali li ġew irrappurtati f'Malta u Għawdex.

Minn dawn, sitta li kienu konfermati bħala każi ta' boreholes illegali, ittieħdu passi legali dwarhom.

Sal-lum, kull rapport ta' borehole illegali jiġi nvestigat minnufih u jekk ikun hemm każi ta' abbuż, jittieħdu l-proċedimenti kriminali fil- Qorti.

TOROQ - SURFACING

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk f'każ ta' toroq/trejqiet privati li jiġu surfaced b'materjal tal-gvern bi spejjeż għal gvern dawn it-toroq/trejqiet isirux pubbliċi minkejja li ma ssirx expropriation tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Il-kompitu tat-Taqsima tal-Proprjeta` tal-Gvern fi ħdan il-ministeru tiegħi mhux li tiddeċiedi jekk art hix pubblika jew le, iżda hix tal-Gvern jew le.

Art privata ssir tal-Gvern wara li jiġi ffirmat it-trasferiment b'kuntratt pubbliku.

REGIONAL ROAD - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-kalkolu ta' l-ispiża tax-xogħlijiet, inkluża l-konsulenza li saret fuq ir-roundabout ta' fejn it- tank tal-gass f'Regional Road?

Lil min huma dovuti dawn il-flus?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li x-xogħlijiet, inkluża l-konsulenza li saru fuq ir-roundabout ta' ħdejn it-tank tal-gas f'Regional Road huma stmati li jiswew Lm 120,700.

Dawn huma dovuti hekk:

Disinn tat-traffic junction - TRL Lm 5,420 Modifikar rat-roundabout - Roads Group Ltd Lm15,000 Asfaltar tat-triq u rounabout - Roads Group Lm90,000 Xogħol ta'armar tat-Traffic Light - MSD Lm 1,000 Xogħol ta' tabelli - MSD Lm 300 Lanterni u Controllers - SCAE Lm 2,780 Structure for overhead signs - Steel structures Lm 3,000 Commissioning Signals - TRL Lm 2,000 Commissioning controllers - SCAE Lm 1,200 TOTAL Lm120,700

MTARFA - KUNSILL LOKALI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk hemmx il-ħsieb li l- Imtarfa tinqata minn mar-Rabat u jkollha l-kunsill lokali tagħha?

Jekk fl- affermattiv meta hu ppjanat li jsir dan?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Onor.

Interpellant hu mitlub jirriferi għall-White Paper pubblikata f`Ġunju 1999.