MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 732 L-Erbgħa, 8 ta' Mejju, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 732

L-Erbgħa, 8 ta' Mejju, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 8 ta' Mejju, 2002

WERREJ

MINUTI 496

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 496

TQEGĦID TA' KARTI 501

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-IMPIEGI U R-RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI (IT-TIENI QARI)

EMPLOYMENT AND INDUSTRIAL RELATIONS BILL (SECOND READING) 502

AĠĠORNAMENT 521

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 527

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 731 li saret fis-7 ta' Mejju ̧ 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

UE – PRODUZZJONI TA' ĦAXIX FRISK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm mis-sussidji kollha li jingħad li l-UE għandha tagħti lil Malta għall-iżvilupp tas-settur tal-biedja u s-sajd, ingħataw lill-Gvern Malti matul l-1999, 2000 u 2001 għall-iżvilupp u r-ristrutturar tal-qasam tal-produzzjoni ta' ħaxix frisk?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija 31427.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress illi t-tweġiba li qed jirriferini għaliha l- Ministru ma tikkomprendix l-informazzjoni mitluba, u fid-dawl tal-fatt li l- Ministru l-bieraħ spjega li l-gvern huwa mistenni li jirċievi mill-Unjoni Ewropea parti minn somma li tlaħħaq Lm70 miljun għall-iżvilupp u r- ristrutturar li jrid isir f'dan il-qasam, jista' almenu jgħidilna kemm fondi se jmorru għar-ristrutturar tal-qasam tal-produzzjoni ta' ħaxix frisk, mingħajr ma noqgħod infakkar fl-għexieren ta' miljuni ta' liri u fil- famużi Lm100 miljun li baqgħu qatt ma ġew?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, ejja nħallu barra l-għexieren ta' miljuni u l-Lm100 miljun li semma l-Onor.

Farrugia.

(Interruzzjonijiet) Ladarba għadna m'aħniex membri sħaħ, inutli taqbadli l-prodotti agrikoli wieħed wieħed u toqgħod tistaqsini kemm kellna nieħdu mingħand l-Unjoni Ewropea fit-tliet snin li għaddew.

Mingħand l-Unjoni Ewropea tieħu jekk tkun membru għax jekk m'intix membru ma teħux.

Inutli toqgħod tmur lura s- snin jekk fl-1999 ma konniex membri, fl-2000 ma konniex membri, fl-2001 ma konniex membri u sal-lum għadna m'aħniex membri.

Inutli toqgħod teqred dwar kemm kellek tieħu għax la m'intix membru ma tieħu assolutament xejn.

Pero' xorta waħda nista' ngħid, Sur President, li wara li rriattivajna l- applikazzjoni għas-sħubija ̧ għas-settur agrikolu biss diġa' ħadna euro 5 miljun u l-bieraħ tajt breakdown fejn qed imorru dawn il-flus.

Jien għedt li Lm1.25 miljun se jmorru għall-iżvilupp rurali u għedt ukoll li ħadna Lm400 ̧000 biex inwaqqfu l-IACS, sistema li tippermettilna nkunu nafu d-daqs u l-kwalità tar-raba' u tal-farms kollha permezz ta' ġbir ta' informazzjoni.

Ftit ġimgħat ilu ngħatajna wkoll madwar Lm60,000 biex isir studju relatat mal-mastitis – qed ngħid għall-mard li jista' jaffetwa lill- baqar għall-mod kif jinżammu fl-irziezet - u ngħatajna wkoll madwar Lm60,000 oħra għas-set-up ta' paying agency.

Is-Lm70 miljun li semmejna huma parti biss mill-għajnuna għas-settur agrikolu għax magħhom hemm ukoll l-istrument finanzjarju għar-rural development li se jgħin bil-kbir lill- qasam agrikolu.

Barra minn hekk ingħatajna wkoll madwar Lm160,000 biex nagħmlu analisi u studji oħra relatati mal-ħamrija.

Jiġifieri hawnhekk issa qegħdin nitkellmu b'mod indirett dwar il-produzzjoni ta' ħaxix frisk, cioe' dak li staqsa dwaru l-Onor.

Farrugia.

Issa skond informazzjoni li tinġabar mill-pitkalija, nafu li fejn tidħol il- produzzjoni ta' ħaxix frisk – qed nirriferi għall-ħxejjex kollha, naturalment wara li taqta' minnhom it-tadam għall-processing, il-patata għall-konsum lokali u dik għall-export, bħall-kaboċċi, pastard, basal u qara' twil - 40% biss tal-prodott jiġi ddikjarat.

Allura hawnhekk għandna programm li permezz tiegħu l-levies jiġu mneħħija bil-mod il-mod, u infatti diġa` ħsibna biex tingħata għajnuna li tkun tagħmel tajjeb għat-tnaqqis tal- levies fuq ammont li huwa ikbar minn dak iddikjarat.

Ngħidu aħna jekk illum il-produzzjoni totali hija ta' 40 kilo, bil-kalkoli li qed jagħmel id-dipartiment dik qed neħduha bħala 100 kilo.

Meta mbagħad taħdem kollox f'daqqa, qegħdin naħsbu li l-produzzjoni ta' ħaxix frisk titla għal madwar 40,000 tunnellata.

Għal dan l-għan il-gvern għamel il-programm tiegħu ta' tneħħija tal-levies għal dan is-settur u se noħorġu l-flus biex niggarantixxu li dan is-settur ikun sostenibbli.

Ovvjament dawn id-dettalji kollha jingħataw fil-laqgħat tal-MEUSAC – l- aħħar laqgħa nżammet madwar xahar ilu – u kull min jattendi għal dawn il- laqgħat – il-partiti politiċi huma mistiedna - għandu f'idejh id-dettalji kollha u jaf fiex jikkonsisti dan il-programm.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President ̧ jien ma nagħmilx parti mill-MEUSAC imma jien membru tal-parlament u allura nitlob il-protezzjoni tas-Sedja.

Jien staqsejt lill-Ministru biex jgħidli kemm hi n-nefqa għar-ristrutturar għal dan is-settur partikolari tal-produzzjoni ta' ħaxix frisk, sabiex inkunu aġġornati mar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea u kompetittivi mas-swieq Ewropej.

Jekk il-Ministru m'għandux risposta jgħid li m'għandux risposta u ma joqgħodx jinħela jgħidli affarijiet li m'humiex relatati ma' dan il- qasam partikolari.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, risposta għandi u diġà għidtha.

Nerġa' ngħid li għal-laqgħat tal-MEUSAC jiġu mistiedna l-partiti politiċi u kull min jattendi jista' jieħu l-informazzjoni kollha li jrid u allura jkun jaf fiex jikkonsisti l-programm tal-gvern.

Jekk l-Onor.

Farrugia irid ikun jaf fuq il-produzzjoni ta' ħxejjex friski, iva hemm programm.

Kull min jattendi, kemm jekk ikun membru parlamentari jew stakeholder jew xi ħadd li jirrappreżenta lill-bdiewa - anke bidwi li juri x-xewqa li jrid jattendi għal dawn il-meetings - kulħadd jista' jingħata kopja tal-programm.

Sinċerament ma narax għalfejn għandna noqgħodu nitolbu għall-protezzjoni tas-Sedja meta hija xi ħaġa magħrufa minn kulħadd li kull min jattendi għal dawn il-laqgħat tal-MEUSAC jista' jieħu kopja ta' dawn il-programmi, kemm fejn tidħol il-produzzjoni ta' ħxejjex friski, kemm fejn tidħol il- produzzjoni ta' frott frisk, kemm fejn tidħol il-produzzjoni tal-laħam tal- majjal, kemm taċ-ċanga u ta' kwalunkwe settur ieħor li fuqu se jitneħħew il- levies.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jserraħ moħħ il-poplu Malti u Għawdxi li ma jkunx possibbli, kemm jekk xi darba nidħlu fl-Unjoni Ewropea u anke bil-ftehim milħuq s'issa, illi barrani jixtri art agrikola bla ebda restrizzjoni ta' xejn, fis-sens li jkollu aċċess liberu li jixtri l-art u minflok iħawwel frott jew jiżra' affarijiet agrikoli kif għandna bħalissa, iħawwel dwieli, ngħidu aħna?

Jista' l-Ministru jgħid jekk jeżistix dan ir- riskju?

Tista' tgħidilna jekk hemmx din il-possibbilta' ladarba nidħlu fl- Unjoni Ewropea?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, fuq din kien hemm kjarifika min-naħa tal-ministeru għall-affarijiet barranin, fis-sens li bnieden li jiġi joqgħod hawn Malta jista' jixtri art agrikola wara li jkun għadda l- perijodu stabilit.

(Interruzzjonijiet) Jekk jiena għandi biċċa art imqabbla għand l-Onor.

Mizzi – forsi kienet ta' missieri u qabbilha lil missieru - sakemm hija art agrikola, lill-Onor.

Mizzi ma nistax neħodielu.

Biex neħodielu rrid niftaħlu kawża l-qorti u niddikjara li naqla' inqas minnu.

(Interruzzjonijiet) Jekk jiena nipprova li naqla' flus inqas minnu nista' neħodlu dik l-art.

Biex tieħu art agrikola mingħand xi ħadd trid turi bil-provi – wara kawża li Alla biss jaf meta tispiċċa – li qed tagħmel qligħ fis-sena inqas mill-istess bidwi, u diffiċli ħafna biex tisma' b'xi każ bħal dan.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Frederick Azzopardi, domanda supplimentari.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: B'riferenza għad-diskors li għamel il- Ministru nhar il-Ħadd li għadda lill-bdiewa u raħħala Għawdxin dwar il- kwota tal-ħalib, jista' l-Ministru jispjega kif se tiġi nnegozjata din il- kwota?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur Presdient, nhar il-Ħadd kelli laqgħa fiċ-ċentru Ninu Cremona, laqgħa li kienet miftuħa għall-bdiewa u raħħala - attenda wkoll l-Onor.

Frederick Azzopardi – u fost is-suġġetti li tqajmu kien hemm il-kwestjoni dwar x'se jiġri mill-kwota tal-ħalib.

Nafu li fl-1999 il- kwota kienet ta' 5.35 miljun gallun, iżda rrid ngħid li f'dawn l-aħħar erba' snin din telgħet bil-mod il-mod għal madwar 45,000 tunnellata metrika fis-sena, jiġifieri madwar 9.9 miljun gallun.

Jiġifieri mill-baqar li jkabbru fl-irziezet ir-raħħala qegħdin jipproduċu 9.9 miljun gallun ħalib fis-sena.

Issa aħna qed ninnegozjaw li din il-kwota massima ta' ħalib frisk għandha tinżamm – jiġifieri l-kwota li għandna bżonn għall- produzzjoni ta' ħalib frisk, għall-produzzjoni tal-yoghurt u għall- produzzjoni ta' l-irkotta li f'ċertu perijodu ssir ukoll mit-trab tal-ħalib – u allura din hi l-kwota li l-gvern qed jinnegozja ma' l-Unjoni Ewropea.

Ħalli ngħid kif tinħadem il-kwota.

Fil-preżent, raħħal li għandu 100 gallun kwota jista' jbiegħ parti minnha – nafu li l-prezz qiegħed ta' madwar Lm1,300 jew Lm1,400-il gallun - u allura dan għandu dritt jipproduċi 100 gallun kuljum.

Din il-prassi ġiet stabilita fl-1989 meta l-kwota annwali kienet ta' 5.35 miljun gallun.

Iżda kif diġà għidt minn dak iż-żmien 'il hawn il-kwota żdiedet u dak ir-raħħal b'100 gallun kwota, biex jipproduċi iżjed u biex ilaħħaq mad-9.9 miljun gallun kwota, ġie misluf 50% mill-MDP u mill-JPH.

Jiġifieri raħħal b'100 gallun kwota llum qed jipproduċi 150 gallun kuljum, pero' 100 gallun biss huma tiegħu – jista' jagħmilhom kapital, jista' jagħmilhom flus, jista' jbiegħhom – għax imbagħad għandu 50 gallun li ma jistax jinnegozjahom għax qegħdin mislufin għandu.

Allura għal din il-kwota, anke biex nagħmlu t-taqliba kif se jkun hemm il- kumpens minflok il-beef intervention scheme, qegħdin ngħidu – u diġa' tkellimna mal-KPH dwar dan – illi raħħal li għandu 100 gallun tiegħu u għandu 50 gallun mislufa lilu, jista' jqis li l-100 gallun se jsirulu 150 gallun kollha tiegħu.

Jiġifieri bi ftehim mar-raħħala li diġà tkellimna magħhom – ftehem li diġa' għaddejtu mill-kabinett - jekk raħħal għandu 100 gallun u qed jagħmel użu minn 50 gallun mislufa lilu mill-KPH, ir-raħħal minflok se jkun jista' jinnegozja l-100 gallun kwota tiegħu biss issa se jkun jista' jinnegozja wkoll il-50 gallun kwota mislufa lilu.

Mela hawnhekk qegħdin ngħidu li min għandu kwota ta' 100 gallun se jkollu 150 gallun tiegħu - min għandu 80 gallun se jkollu 120 gallun tiegħu - u dawn jista' jinnegozjahom għax se jkunu kollha tiegħu.

Jiġifieri dawk il-50 gallun li se jkunu mistlufa lilu se jkunu tiegħu u jista' jinnegozjahom ukoll.

Barra minn hekk, ikollok raħħala li jeċċedu dik il-50% u għal kull gallun li jittella' mir-raħħal, l-MDP tħallas tiegħu bis-76c1.

Allura jekk għandek kwota ta' 100 gallun u għandek 50 gallun mislufa, tal-150 gallun tieħu ...

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri dan li qed jgħid il-Ministru ġie spjegat lill-bdiewa fil-kuntest li l-Unjoni Ewropea fis-sena 2008 se tneħħi l- kwoti?

ONOR.

NINU ZAMMIT: M'għandu x'jaqsam assolutament xejn!

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma se tneħħihom jew le?

ONOR.

ONOR.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jekk m'aħniex se naqbżu l-kwota nazzjonali ta' 45,000 tunnellata li qegħdin ninnegozjaw, kif se tneħħihom?

Ma tistax għax dik hi l-kwota li qegħdin ninnegozjaw.

(Interruzzjonijiet) Imma ħalli nkompli nispjega din kif se taħdem.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, on a point of order.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, kull darba li tqum kwestjoni fuq il-biedja, qasam ta' importanza kbira, qegħdin nassistu għal stone-walling min-naħa tal-Ministru.

Kull meta tistaqsih mistoqsija jieħu pjaċir jagħmel għaxar minuti jirrepeti l-istess affarijiet, jidħol f'affarijiet tekniċi – kultant anke jkun hawn deputati min-naħa tal-gvern lesti biex jgħinuh billi jagħmlulu t-tip ta' mistoqsijiet li jrid hu - u meta jiġi biex jirrispondi b'mod preċiż għall-mistoqsijiet li jsirulu min- naħa tagħna, ma jirrispondix.

Naħseb li din hija xi ħaġa li s-Sedja trid tirregola u mhux għaddejjin, għaddejjin hawnhekk qisna qed nagħmlu konferenza stampa b'ħafna dettalji biex nagħmlu stone-walling!

Jekk il- Ministru jħoss ruħu skomdu li jirrispondi b'mod preċiż għall-mistoqsijiet ta' policy, allura lill-Iskrivan tal-Kamra jista' jagħtih l-instructions biex il-mistoqsijiet tiegħu jagħmilhomlu fl-aħħar tal-lista, forsi jkun hemm ministru ieħor li jaf jirrispondi aħjar minnu!

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Skużi ta, imma l-mistoqsija oriġinali tirrigwarda l- perijodu 1999, 2000 u 2001, u jekk sal-lum għadna m'aħniex membri, x'għajnuna trid tingħata?

Din lanqas biss għandha tkun aċċettata mistoqsija bħal din!

(Interruzzjonijiet)

Sur President, inti taf daqsi li hawnhekk jistaqsuk fuq iż-żarbun u trid tirrispondi fuq il-kappell!

Jekk in-naħa ta' l-oppożizzjoni għandha dritt tistaqsi dwar kwalunkwe` suġġett taħt ix-xemx u aħna l-ministri nirrispondu, anke l-backbenchers tan-naħa tal-gvern għandhom kull dritt jistaqsu u jiena wkoll għandi d-dover u d-dritt li nispjega lill-poplu.

(Interruzzjonijiet) Issa jekk din il-kwestjoni m'hijiex iddoqq ħelu għal widnejhom jiddispjaċini, imma ħalli nkompli nispjega.

THE DEPUTY SPEAKER: Fil-qosor jekk jogħġbok, Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, jiena għandi dritt nirrispondi lil kulħadd.

(Interruzzjonijiet) Jimporta nkompli nispjega?

(Interruzzjonijiet) ONOR.

MEMBRU: Coward!

ONOR.

NINU ZAMMIT: Coward min ma jridx jisma' l-affarijiet!

(Għajjat) Din hija sistema li biha r-raħħala se jmorru 'l quddiem għax min għandu 100 kwota u jinnegozjaha jista' jkollu 150, u min għandu 80 kwota jista' jtellagħha għal 120.

(Interruzzjonijiet) Sur President ̧ jekk jagħtuni ċans nitkellem.

Barra minn dawn il-150, imbagħad hemm xi 1.5% illi l-MDP ma tħallasx lir- raħħal bis-76c għal kull gallun imma tħallsu bit-32c u dan tagħmlu bi skop ħalli ma jkunx hemm overproduction.

Imbagħad l-MDP tagħti d-differenza fuq dak l-ammont 'il fuq minn 150% bid-differenza ta' 76c minus it-32c u mbagħad dik id-differenza tinqasam bejn ir-raħħala skond il-kwota miżjuda.

Hekk taħdem din.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, ħa nagħmillu mistoqsija preċiża li dwarha m'għandux għalfejn jagħmel kompożizzjonijiet sbieħ tajbin għall-"A" level il-Ministru!

Nistiednu jirrispondi fuqha "iva" jew "le".

Minnu li fl-1 ta' Lulju ta' din is-sena, mingħajr ma Malta tkun membru sħiħ ta' l- Unjoni Ewropea, min-naħa ta' Malta se nnaqqsu l-levies fuq l-importazzjoni agrikola mill-Unjoni Ewropea waqt li l-Unjoni Ewropea m'hijiex se tnaqqas il-levies tagħha għall-prodotti agrikoli esportati minn Malta lejn l-Unjoni Ewropea?

M'għandnniex bżonn essays twal imma iva jew le jekk jogħġbu!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President ̧ fuq it-television kultant jagħmlulek xi domandi u jgħidulek biex tirrispondi iva jew le, imma aħna la aħna fuq it-television u lanqas qed nagħmlu eżami ta' l-"O" level!

Inti mort Harvard jew fejn mort u jien mort l-universita`.

Kulħadd għandu daqsxejn intelliġenza u għandna nirrispettaw l-intelliġenza ta' xulxin għax kulħadd għandu l-intelliġenza tiegħu.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, on a point of order.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, m'għandu l-ebda dritt idaħħal affarijiet irrilevanti.

Jien għamiltlu domanda u tlabtu jgħid iva jew le.

Jekk ma jridx jirrispondi jgħid li ma jridx jirrispondi imma mhux jibqa' sejjer b'dawn il-ħmerijiet.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-ħmerija hija li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni nesa x'weġibtu l-bieraħ, affarijiet tal-mistħija ngħid jien.

Mela ħalli nerġa' nirrepeti l-bieraħ x'għedt u nieħu l-każ tal-majjal.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Ministru, fil-qosor jekk jogħġbok għax qed jiskadi l- ħin.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, x'ħin jieqfu nibda.

(Interruzzjonijiet) (Għajjat)

THE DEPUTY SPEAKER: Imma jien ma nistax nindaħal lill-Ministru x'jirrispondi.

(Interruzzjonijiet) (Għajjat)

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, dak qed jgħajjat "coward".

Jekk irid juri min hu coward mhux hawn ġew jgħajjat coward.

(Interruzzjonijiet) (Għajjat) Il-bieraħ jien weġibt għal din il-mistoqsija.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: M'huwiex minnu li l-bieraħ il-Ministru rrisponda għall- mistoqsija li għamiltlu jien u għalhekk erġajt staqsejthielu.

Jien irrid inkun naf jekk il-levies hux se nnaqqsuhom aħna lilhom u huma fil-każ tagħna ma jnaqqsuhomx, iva jew le.

(Interruzzjonijiet) (Għajjat)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, ir-risposta tajtha l-bieraħ.

Jekk iridu li nerġa' nirrepeti joqogħdu kwieti għax il-bqija mhux se nirrispondi.

Il-bieraħ spjegajt li l-levies tant huma prohibitive ...

(Interruzzjonijiet) Il-fatt li ma jħallukx titkellem juri li qegħdin jinħarqu dawn!

Għax il-verita' tweġġa'!

Tweġġa' l-verità, kemm tweġġa l- verita'!

(Interruzzjonijiet) (Għajjat)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jekk joqogħdu kwieti nirrispondi ̧ pero' dawn qegħdin jinħarqu għax jafu li aħna qegħdin nieħdu l-passi neċessarji biex niggarantixxu li l-biedja tibqa' sostenibbli u għalhekk dan l-għajjat.

(Għajjat) Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ftit ordni fil-Kamra, jekk jogħġobkom.

Il- ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

(Interruzzjonijiet).

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Sur President, kont qed nistenna lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħid iva jew le!

(Interruzzjonijiet) Fil-każ nissuġġerilkom tagħmlu mozzjoni biex tkeċċuh 'il barra u anke ġġibulu l-pulizija, forsi anke fl- ogħla istituzzjoni tal-pajjiż ma nkunux nistgħu naraw id-demokrazija titwettaq!

(Interruzzjonijiet) Onor. Alfred Sant, għamel mozzjoni biex tkeċċina 'l barra mill-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, ma nistax nippermetti dawn l- interruzzjonijiet.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 108 ta' l-2002 - regolamenti ta' l-2002 dwar il-fond ċentrali tal-koperativi għar-rigward ta' soċjetajiet koperativi; u

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar l-għadd u l-grad ta' persuni li ġew impjegati ma' l- università, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 33080.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' project description statement: development and operation of a controlled landfill and ancillary facilities maħruġ mill-ministeru għar-riżorsi u l-infrastruttura, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 33130; u

f'isem il-Ministru tas-Saħħa nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra: Kopja tal-kuntratt ta' impjieg iffirmat bejn il-fondazzjoni għas- servizzi mediċi u ċ-chief executive ta' l-isptar Monte Carmeli, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 33161.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker ̧ nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-Kamra ̧ b'mod partikolari tal-Leader of the House, li fid-9 ta' April, sieħbi, l- Onor. Joe Debono Grech u jien konna għamilna Private Members' Motion dwar il-privatizzazzjoni tal-posta mit-Transend.

Sal-lum din għadha ma ġietx għad-diskussjoni u kieku ma mortx inġeddidha għand l-Iskrivan tal-Kamra kienet tiskadi.

Nixtieq niġbed l-attenzjoni dwar dan kollu.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, naħseb li l-Onor.

Leo Brincat jaf li l-Onor.

Hyzler għamel perijodu ta' żmien nieqes minn Malta fuq xogħol tal-gvern u għalhekk ma kienx possibbli li nġib dik ir-riżoluzzjoni għad- diskussjoni quddiem il-Parlament.

L-Onor.

Brincat jaf ukoll li jien wegħedt li din ir-riżoluzzjoni se nġibha quddiem il-Parlament ma' l-ewwel okkażjoni li jkollna u nittama li dan huwa viċin ħafna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-IMPIEGI U R-RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI

EMPLOYMENT AND INDUSTRIAL RELATIONS BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri

Ikompli mis-7 ta' Mejju ̧ 2002

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Rita Law.

ONOR.

RITA LAW: Sur President ̧ bħalissa qed niddiskutu l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali li jirrigwarda l-impiegi ̧ l-impjegati u l-industrija ta' pajjiżna u allura jolqot lil massa kbira ta' nies għax kulħadd huwa ħaddiem.

Fil-ġurnata tal-lum ma jistax ikun li ma taħdimx u bniedem li ma jkollux ix-xogħol iħossu mingħajr dinjità u ma jkunux indipendenti.

Kif qalu l-kelliema li tkellmu s'issa dan l-abbozz ta' liġi huwa mistenni ħafna pero' ma rridux ninsew lil dawk li qed ifittxu x-xogħol.

Sur President ̧ huwa mportanti li l-Bord dwar ir-Relazzjonijiet dwar l- Impjiegi li se jinħatar jagħmel xogħlu tajjeb għax din il-liġi se tkun tiddependi ħafna minnu.

Dan iI-bord se jkun kompost minn rappreżentanti ta' l-impjegati, rappreżentanti tal-prinċipali u rappreżentanti tal-unions pero' jekk dawn mhux se jiltaqgħu b'mod frekwenti ma nafx x'valur jista' jkollha din il-liġi aktar u aktar issa li l-impjegati u min iħaddem jibdew jistennew ħafna li jieħdu d-drittijiet tagħhom.

Hemm bżonn li dan il-bord ikun watchdog il-ħin kollu fuq il-bżonnijiet li jkollhom il-ħaddiema.

Dan irid jagħti pariri siewja u ma joqgħodx iqis li jkun qed imiss affarijiet li forsi jkunu qed jaħarqu.

Naħseb li tkun ħaġa valida ħafna li kieku f'dan il-bord – ma nafx jekk il-ministru ħasibx fiha jew le – ikun hemm mara.

Qed ngħid hekk għax verament inħoss li jista' jkun hemm xi ħaddiema nisa li jkunu jixtiequ jitkellmu fil-magħluq ma' xi membru fuq xi problema li jkollhom.

Nemmen li huwa mportanti ħafna li jkun hemm min jisma' l-problemi li jkollhom il-ħaddiema.

Sur President, bħalissa qed jiġini f'moħħi kemm ħadmu ta' qabilna biex il- ħaddiema jkunu jistgħu jgawdu minn benefiċċji bħal-leave, sick leave, benefiċċji ta' mard u drittijiet oħra li l-ħaddiema jistħoqqilhom li jkollhom.

Pero' wisq nibża' li jekk m'aħniex se nipproteġu dawn l- affarijiet il-ħaddiem se jispiċċa mingħajr drittijiet.

Per eżempju, ħafna ħaddiema qed ifittxu l-għajnuna u mhux qed isibuha.

Għalhekk filwaqt li jien naqbel ma' dan l-abbozz ta' liġi, inħoss li hemm ħafna affarijiet li jridu jkunu inforzati biex il-ħaddiema jkunu protetti.

Huwa mportanti li l- Bord dwar ir-Relazzjonijiet dwar l-Impjiegi jkollu s-saħħa u jistma lill- ħaddiem kif jixraqlu.

Sur President, inħoss ukoll li għandu jkun hemm labour court li jisma' l- ilmenti ta' l-impjegati.

Nafu li preżentement hemm lista twila ta' nies li applikaw biex iressqu l-ilment tagħhom quddiem tribunal pero' ftit huma l-każi li jinqatgħu u ftit huma dawk li jieħdu dak li ħaqqhom.

Jien nemmen li dak li qed niddiskutu jkun implimentat.

Għal ħafna snin smajna ħafna bil-qorti tal-familja.

Min jaf kemm-il darba tkellimna dwar dan f'din il-Kamra u minjaf kemm għidna li din hija mportanti biex tipproteġi lill-ħaddiema u lill-familji tagħhom pero` mbagħad ħlief paroli ma nisimgħux u din il-qorti tal-familja m'hemmx li tasal.

Pero` mill-banda l-oħra nafu kemm għandna familji qed jistennew biex il-każ tagħhom jinstema' u kemm għandna familji li qed ibatu għax ħadd mhu qed jismagħhom.

Isiru ħafna wegħdi u paroli imma mbagħad meta tiġi għall-prattika ma ssib xejn.

Għalhekk nittama li dan il-Bord dwar ir-Relazzjonijiet dwar l-Impiegi ma jiġrilux bħal ħafna u ħafna liġijiet oħra li fuq il-karta jkollhom ħafna kliem sabiħ u mbagħad meta tiġi biex tfittex id-drittijiet tal-ħaddiema jgħidulek li għandhom ruxxmata xogħol jew inkella l-lista hija twila u ma jistgħux ilaħħqu.

Wieħed irid iqis li d-dritt tal-ħaddiem huwa dritt għall-għajxien, dritt biex individwu jiekol u jrabbi l-familja u hawnhekk nista' ngħid li preżentement hawn ħafna familji jbatu minn faqar modern.

Sur President, nixtieq insemmi wkoll il-bord tan-National Employment Authority li jilqa' każijiet ta' ħaddiema li jressqu l-ilmenti tagħhom għax ikunu tkeċċew mix-xogħol jew minħabba raġunijiet oħra u ilmenti minn individwi li jkunu nqabdu jaħdmu.

Dawn ikollhom jidhru quddiem dan il- bord biex ifiehmuh is-sitwazzjoni tagħhom u minflok jagħmluhom taħt il-Part II jerġa' jagħmluhom taħt il-Part I u allura jerġgħu jibdew jieħdu l- benefiċċji soċjali.

Pero' hawnhekk ukoll għandna burokrazija enormi għax ħaddiem li jitlob biex il-każ tiegħu jidher quddiem l-NEA jieħu medja ta' sitt xhur.

Meta nara dawn l-affarijiet u din l-irresponsabbiltà kollha min- naħa tal-gvern nibda naqta' qalbi.

Xi ħaġa li nixtieq ngħid hija li l-gvern ġabar lil dawk kollha li kienu qed jirreġistraw bħala labourers u bagħthom jaħdmu fil-qasam tal-kostruzzjoni u min irrifjuta ġie maqtugħ mil-lista u ilu dawn ix-xhur kollha biex jidher quddiem il-bord.

Pero' labourer mhux bilfors irid jaħdem fil-qasam tal- kostruzzjoni imma dan jista' jkun bajjad.

Din hija tmexxija żbaljata min- naħa tal-gvern u jien m'għandi l-ebda fiduċja fih sakemm jibqa' miexi b'dan il-mod.

Sur President, jien tkellimt ma' nies li jaħdmu fl-ETC u staqsejthom x'se jkun ix-xogħol tagħhom vis-à-vis din il-liġi.

Dawn qaluli li min-naħa ta' l-ETC mhux se jkunu qed jaħdmu biex jipproteġu din il-liġi.

Id-differenza li se jkun hemm hija li fejn qabel il-ħaddiema kellhom tliet xhur probation issa se jkollhom sitt xhur u dan se jaffettwa ħażin lill-ħaddiema għax fejn qabel wara tliet xhur, employer kien jista' jdaħħlek full-time miegħu ̧ issa dan, wara ħames xhur u ftit jista' jgħidlek li ma jistax iħaddmek bil-ktieb għax m'intix tajjeb u jkeċċik.

Allura dan huwa serħan il-moħħ?

Jien inħoss li dan mhu se jgħin xejn lil dawk il-ħafna żgħażagħ li qed jipprovaw jagħmlu l-almu tagħhom biex jidħlu fid-dinja tax- xogħol.

Sur President, nhar il-Ħadd, fuq ġurnal tal-Partit Nazzjonalista ̧ kien hemm artiklu intitolat "Argument" li tkellem fuq din il-liġi u fih issemmew drittijiet ġodda tal-ħaddiema.

Il-kittieb qal li l-ħaddiema se jkunu qed jieħu ċerti benefiċċji minn din il-liġi pero' kif għidt ̧ il- gvern ma kellux jaħseb biss fuq id-drittijiet ta' min jaħdem imma kellu jaħseb ukoll fid-drittijiet ta' min ma jaħdimx.

Jien nemmen li s-soċjetà Maltija hija waħda u inti m'għandekx tiddiskrimina lil min ma jaħdimx.

Issa nixtieq nikkwota minn dak l-artiklu li deher nhar il-Ħadd li għadda fuq ġurnal tal-Partit Nazzjonalista.

F'dan l-artiklu ngħad li:

"Ġaladarba tgħaddi mill-Parlament, tagħti ammont kbir ta' drittijiet ġodda lill-ħaddiema.".

Dan l-artiklu jgħid ukoll li:

"Il-liġi ġġib fit-tmiem proċess twil ta' aktar minn għaxar snin diskussjonijiet bejn il-gvern u l-partijiet soċjali dwar proposti u kontra-proposti.".

Allura f'għaxar snin ta' diskussjonijiet ̧ proposti u kontra-proposti ̧ dawn ma setgħux ħolqu xi ħaġa oħra ma' din il-liġi biex jibdew jipproteġu aħjar lil min irid ifittex ix-xogħol?

Nixtieq insemmi wkoll liż-żgħażagħ u hawnhekk il-gvern għandu responsabbiltà kbira biex lil dawn jedukahom u jmexxihom għal dawk l- affarijiet li l-Istat għandu bżonn.

Pero' b'dispjaċir ngħid li f'Malta eskludejna għal kollox lil dawk l-istudenti li m'għandhomx "O" levels u barra minn hekk ingħalqu anke l-iskejjel tas-snajja'.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn il-prospectus biex jara xi kwalitajiet ta' korsijiet joħorġu mill-Matsec isib li biex jattendi għal xi kwalità ta' kors irid ikollu wieħed jew żewġ "O" Levels u allura min m'għandux "O" Level standard jinqata' barra.

Jien jiddispjaċini nara dawn l-affarijiet iseħħu minn gvern li issa għamel l-ankri li minn hawn u ftit ieħor se jinqatgħu.

Jien ngħid li ħafna minn dawk in-nies li qed ifittxu x-xogħol la għandhom kwalifiki u lanqas sengħa.

Din hija l-kwalità ta' ġenerazzjonijiet Ii dan il-gvern bena għall-futur ta' pajjiżna pero' dan ma nkwieta xejn u kompla għaddej bit-triq tiegħu full speed ahead għall-Unjoni Ewropea.

Ir-risposta tiegħu għal dawn iż-żgħażagħ li qed ifittxu x-xogħol u li se jsibu bieb magħluq għax m'hemmx xogħol għalihom hija li jaqbdu u jsiefru.

Dik hija r- risposta li qed jagħti dan il-gvern għaż-żgħażagħ Maltin.

Iż-żgħażagħ Maltin huma urtati u mweġġgħin u fl-1 ta' Mejju wieħed seta' jara l-mod li bih ipparteċipaw għall-bidla li għandu bżonn pajjiżna biex dawn ikollhom aspirazzjoni għall-futur.

Mhux iż-żgħażagħ biss qed jindunaw li l-futur tagħhom huwa inċert imma anke dawk il-ħaddiema li jaħdmu fil-qasam tas- small enterprises.

Sur President, f'Malta għandna bżonn nipproteġu lill-ħaddiema u mhux noħolqu liġijiet li bihom neqirdu lilhom u lil min għandu intrapriża żgħira.

Per eżempju ̧ fuq il-kotba ta' l-MIC hemm ċar u tond li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea ̧ il-barranin se jkunu jistgħu jiftħu l-industriji hawnhekk.

Bħalissa qed niftakar f'wieħed raġel li sfortunatament qed ibati minn dipressjoni qawwija għax ilu ħafna jitlob lill-IPSE biex ikollu l-intrapriża tiegħu u biex ikollu għajnuna min-naħa tal-gvern pero' minkejja dan kollu ma sab l-ebda għajnuna.

Dan ir-raġel ma jistax jixtri jew jikri garaxx għax bilkemm idawwar Lm4,000 u allura qed jaħdem fil- garaxx tad-dar tiegħu pero' sikwit qed imorru uffiċjali mill-Awtorità ta' l- Ippjanar biex dan iwaqqaf il-makni tiegħu bil-konsegwenza li dan iħossu qisu xi kriminal.

Dan kif jista' jixtri garaxx ta' xi Lm10,000 meta l- introjtu tiegħu minn dan il-ftit xogħol li għandu lanqas biss qed ikun biżżejjed biex jitma lill-uliedu!

Per eżempju, dan qalli li minħabba s- sitwazzjoni li jinsabu fiha l-mara tiegħu mhux l-ewwel darba li jkollha ssajrilhom ftit tarja bil-butir.

Dan huwa l-mod ta' kif irridu nħarsu lill-ħaddiema!

Allura l-gvern mhux qed jagħti kas dawn in-nies!

Dan kollu jfisser li l-gvern Nazzjonalista ma jridx jaf bl-industriji.

Barra minn hekk l-Awtorità ta' l-Ippjanar tagħti l-permessi lil min trid hi u jien naħseb li anke inti stess, Sur President, taf bil-problemi burokratiċi li hemm fl-Awtorità ta' l-Ippjanar.

Is-small businesses huma s- sinsla ta' l-ekonomija Maltija imma kif qed naraw dawn għaddejjin minn ħafna problemi.

Jien meta tkellimt ma' dan il-bniedem ħassejtni nistħi, aħseb u ara li kieku kont membru parlamentari Nazzjonalista kemm kont nistħi aktar!

Għandna poplu li jixtieq min jifhmu pero` l-gvern Nazzjonalista qed jagħtih dahru u kulma qed jara hu biss illi jiftaħ il- bibien għas-swieq barranin.

F'pajjiżna ġejna f'sitwazzjoni fejn min jiflaħ jibla' l-aktar jibla' u ħaddieħor joqgħod iħares jew ixomm ir-riħa ta' l-ikel.

Ġejna f'sitwazzjoni fejn il-ġust jaqlagħha dejjem għax meta tiddikjara kull sold li jkollok ̧ il- gvern jieklok bit-taxxi u bil-ħlasijiet u ma jħallilekx kuraġġ li taħdem għall-familja.

Sur President, illum is-sitwazzjoni tal-ħaddiema hija waħda prekarja.

Per eżempju, il-ħaddiema tax-xatt qed igħidu li x-xogħol tagħhom naqas.

Imbagħad għandek id-Dockyard li hija deżert għax lin-nies beżżgħuhom ̧ ġiegħluhom jieħdu s-somma u telquhom 'il barra.

Għalkemm kienu qalu li s- sussidju mhuwiex problema, meta tara l-kotba ta' l-MIC issib li x'imkien il-verità toħroġ.

Per eżempju ̧ nhar il-Ġimgħa li għaddiet jien ċempilt l-MIC biex ngħidilhom jibgħatuli xi informazzjoni pero' din baqgħu ma bagħtuhilix; ħasbu li jien mhux xorta se niġbor il-materjal.

Xi żball għandhom l-MIC!

Jien dan il- materjal ġbartu xorta waħda għax when there is a will there is a way u jien irrid nitkellem għan-nom ta' dawk il-ħaddiema li nirrappreżenta.

Għalhekk huwa mportanti li l-MIC tgħid il-verità kollha.

Per eżempju, dak li ridt inkun naf fuq id-Dockyard sirt nafu minn fuq dan il-materjal u nista' ngħid li dak il-biża' kollu li kienu qed iwerwru lill-ħaddiema bih kien minnu għax il-gvern Nazzjonalista verament irid jagħlaq id-Dockyard.

Dan irid jagħmlu għax ma jridx jagħti sussidju ̧ la lill-ħaddiema u lanqas lid-Dockyard innifisha.

Qabel jien kont nieħu gost ngħaddi minn ġo Bormla f'xi n-12:30 p.m. u nara l-ħaddiema ferħanin ħerġin għall-break imma llum ma nara lil ħadd.

Illum iddoqq l-alarm biex joħorġu l-ħaddiema u ħlief erba' rġiel ma joħorġux għax dan il-gvern kissirha dik l-azjenda.

Sur President ̧ jien tkellimt ukoll mal-ħaddiema tal-Freeport u qaluli li bħalissa diżastru hemm hemmhekk.

Fejn qabel kien ikollna ħafna containers hemmhekk u l-ħaddiema kienu jagħmlu l-overtime u jaqilgħu sold, illum is- sitwazzjoni nbidlet.

Jien kont nieħu pjaċir nisma' b'ħaddiema li għandhom l-overtime għax jien bil-ġid nieħu pjaċir u mhux bid-deni imma llum jekk titkellem mal-ħaddiema jgħidulek li fil-Freeport erba' containers jiġru hemm!

Fil-fatt jekk tmur Birżebbuġia dawn l-affarijiet tkun tista' tarahom b'għajnejk u naħseb li min joqgħod f'dawk l-akkwati dawn l- affarijiet jista' jinnotahom.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq l-MIA.

Ħaddiem li tkellem fuq ir-radio dan l-aħħar qal li hemmhekk taħwid kbir hemm.

Għal dan il-gvern l-importanti hu li ħlisna malajr malajr il-kuntratt li sar biex l-MIA jiġi privatizzat.

Pero' mbagħad id-drittijiet u l-interessi tal-ħaddiema ma rajnihomx.

Dan il-gvern mhux qed jipproteġihom lil dawn il-ħaddiema imma kif tgħaddi din il-liġi nistgħu nserrħu rasna u kulħadd kuntent u ferħan!

Naħseb li l- gvern aħjar jara kemm hawn ħaddiema li għandhom il-problemi.

Illum għandna ħafna familji li qed jistennew li l-gvern jismagħhom u jifhimhom u għandna ħafna familji li qed ifittxu x-xogħol biex ikunu jistgħu jgħixu aħjar.

Sur President, l-artiklu li semmejt aktar qabel fid-diskors tiegħi ntitolat "L-Argument" ikompli jgħid hekk:

"Il-progress ekonomiku jiġi mill-progress soċjali u bl-istess mod l- iżvilupp soċjali jiddependi mill-iżvilupp ekonomiku".

Jien nixtieq li din nemminha pero' nistaqsi: L-ekonomija x'inhi u s-saħħa tal-pajjiż minn fejn tiġi?

Jekk inti għandek pajjiż zopp kif tista' tgħin lis-soċjetà?

Dan il-gvern marrdu pajjiż u għax mhuwiex kapaċi jmexxi qed idur fuq l-Unjoni Ewropea!

Pero' xorta se jibqa' jerda' l-poplu bit- taxxi, bil-multi u bil-liċenzji!

Sur President, meta tiftakar li għandek Lm1 biljun dejn kif tista' tgħin lill-ħaddiema!

Dan il-gvern ġab fix-xejn dak kollu li kien hawn tajjeb f'pajjiżna.

U l-frażi li minn dejjem kien isemmi, li d-dejn iħallsuh uliedna u ulied uliedna ̧ qed isseħħ.

Pero` ż-żgħażagħ votanti ġodda se jkunu qed jarawhom dawn l-affarijiet u naf żgur li fl-elezzjoni se jitkellmu.

Nixtieq insemmi wkoll lil dawk il-ħaddiema li qed jispiċċaw jitilqu mix- xogħol minn jeddhom minħabba kondizzjonijiet ħżiena jew għax m'għandhom l- ebda benefiċċji.

Bħalissa qed niftakar f'każ ta' tifel ta' 16-il sena ̧ li minkejja li mhux suppost iħaddmuh bil-lejl, dan qed jaħdem bil-lejl u apparti minn hekk dan intefa' jaħdem f'boiler.

Hemm imbagħad każijiet ta' ħaddiema li qed jaħdmu 12-il siegħa straight mingħajr mistrieħ ta' xejn biex ma jqabbdux tnejn min-nies.

Jien nittama li jkun hemm aktar inspectors biex jieħdu ħsieb dawn l- affarijiet.

Ma jistax ikun li min iħaddem igħidlek li min jixba' jitlaq u jsib lil ħaddieħor għax għal job wieħed hawn eluf.

Ma jistax ikun li l- poplu Malti jibqa' f'dawn il-kondizzjonijiet.

Naħseb li l-gvern għandu jserraħ ras il-Maltin li l-prijoritajiet se jagħtihom lill-ħaddiema Maltin.

Qed ngħid dan għax jien naf persuni li qegħdin fuq l-għatba ta' l- azjenda ħalli kif appena Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea ̧ dawn jitkeċċew 'il barra u jidħlu l-barranin.

Jien dawn l-affarijiet ibeżżgħuni għax naf li l-poplu Malti se jbati.

Nixtieq insemmi wkoll iż-żweġijiet ta' konvenjenza.

Naf, per eżempju, Għarab u nies ta' nazzjonalitajiet oħrajn li jiżżewġu lil tfajliet Maltin, li lanqas biss ikunu jafuhom, l-aqwa li jkollhom l-identity card u mbagħad jekk ikun hemm xi xogħol, jeħduh huma u l-Maltin jibqgħu jsaffru.

Per eżempju ̧ ġieli tara xogħol ta' kostruzzjoni għaddej u ħlief barranin ma tarax pero' mbagħad meta jmur l-inspector ̧ Alla jbierek, l-employer ikun jaf għax ikun hemm xi ħadd li javżah u dawn il-ħaddiema jisparixxu.

Il-ġimgħa l-oħra rajna l-Prim Ministru fuq lant tax-xogħol f'Paceville jara xi xogħol ta' kostruzzjoni imma miskin ma kienx jaf li l-ħaddiema huma barranin bla ktieb tax-xogħol!

Dawn l-affarijiet irridu naraw!

U jekk irridu li din il-liġi jkollha s-snien, jekk irridu nipproteġu lill- ħaddiema u jekk irridu nagħtu l-ewwel prijoritajiet lil Malta u lill- Maltin, irridu naraw li dawn l-affarijiet ma jiġrux.

Jien nispera li jkun hemm l-enforcement neċessarju fuq dawn l-affarijiet ħalli ħadd ma jabbuża mill-kondizzjonijiet li għandhom il-Maltin u j'Alla Malta tibqa' tal- Maltin.

Dawk l-eluf ta' ħaddiema li għandna mingħajr xogħol u dawk l- azjendi li se jagħlqu minħabba s-sitwazzjoni mwiegħra li għandna fil-pajjiż għandhom ikunu protetti ħalli ħadd ma jbati.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, jien nemmen li kull bniedem għandu dritt għax-xogħol pero` qabel ma nibda nixtieq nagħmel xi osservazzjonijiet biex fil-winding up tiegħu l-Viċi Prim Ministru jkun jista' jindirizzahom.

Illum ċerti impiegi jinsabu mhedda minħabba xi ċirkostanzi li żviluppaw fis- suq.

Per eżempju, fl-Amerika hemm tobba li ma jistgħux jaħdmu bħala tobba għax ma sabux insurance li tinxurjahom.

F'Malta għad m'għandniex din is- sitwazzjoni pero' għandna sitwazzjonijiet diffiċli oħra.

Jien se nsemmi l-każ – żgur li l-Viċi Prim Ministru jaf bih - tal-water sports businesses f'Malta li jsibu diffikultà għax l-insurances lokali ma jinxurjawlhomx il-jet skis, per eżempju.

Għalhekk peress li dawn ma jkunux f'pożizzjoni li ma joffrux dawn is-servizzi l-aktar popolari mat- turisti li jżuruna, ikunu qegħdin jheddu kemm lill-business tagħhom kif ukoll lill-impjegati li jħaddmu.

Qed ngħid dan għax fl-għanijiet u raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi hemm korrezzjoni ta' anomalija mportanti li prattikament ilha magħna mill-1973.

Fid-diskors ta' l-introduzzjoni tiegħu l-Viċi Prim Ministru għamel riferenza għaliha bħala l-paga privileġġjata.

Fil-fatt fl-abbozz ta' liġi għandna li:

"... se jipprovdi biex jiġi stabbilit Fond ta' Garanziji għall-ħaddiema ta' prinċipali fallimentari."

Ta' min ifakkar li l-Att li Jirregola l-Kondizzjonijiet ta' l-Impieg li kien sar fl-1952 kien indirizza dawn iċ-ċirkostanzi għall-ewwel darba u kien introduċa ammont ta' Lm50.

Imbagħad fl-1973 kienet saret l-emenda taħt gvern Laburista u dan l-ammont tela' għal Lm200 li kienu ekwivalenti għal 20 ġimgħa xogħol.

Bil-għaqal tal-Moviment tal-Ħaddiema ̧ jiġifieri tal- GWU u tal-Malta Labour Party, meta Malta saret repubblika ̧ f'pajjiżna ddaħħlet il-paga minima nazzjonali għall-ewwel darba.

Ta' dan irridu nirringrazzjaw lit-trejdjunjonistiċi, lill-ħaddiema, lid-delegati tal- unions, lill-Partit Laburista u lin-nies li dejjem taw servizz fi ħdan il- Partit Laburista.

Għalhekk huwa tajjeb li din il-liġi qed tagħmel din il- bidla.

Apparti dawn l-anomaliji li kienu qed jiżvantaġġjaw lill-ħaddiema fil- gżejjer tagħna, daqstant ieħor irridu nkunu b'saqajna ma' l-art u nifhmu x'inhuma l-argumenti tal-lum li jeħtieġ ċerti garanziji għalihom ukoll.

M'iniex qed insemmi ċirkostanzi li jeżistu fl-Amerka fejn tobba ma jistgħux jaħdmu għax ma sabux insurances biex ikopruhom.

S'issa għad m'għandniex dawk iċ-ċirkostanzi f'pajjiżna.

Ma nafx jekk jeżistux, imma ma naħsibx li huwa l-każ.

Imma żgur jeżistu ċirkostanzi fejn negozjanti ma jistgħux jipprattikaw il-mestier tagħhom minħabba li fil- preżent l-insurances m'humiex ikopruhom.

Għalhekk jista' l-ministru fil- winding up jgħidilna liema huma dawk l-azjendi li llum għandhom dawn id- diffikultajiet biex jiżviluppaw in-negozju tagħhom u jagħmluh sostenibbli ħalli jiggarantixxi x-xogħol u d-dħul tagħhom?

Sur President, jeħtieġ li jiġu indirizzati wkoll il-problemi li qed jistaġnaw opportunitajiet ta' impjiegi ġodda fil-Crafts Village ta' Ta' Qali.

Iż-żewġ naħat nemmnu li f'pajjiżna għandhom jiġu megħjuna s-self- employed iż-żgħar u dawk l-azjendi li jikkreaw xogħol fejn iħaddmu ftit nies.

Minkejja li smajna li se jsiru ħafna affarijiet, f'dawn l-aħħar erba' snin ftit kienu dawk l-industrial estates li ġew żviluppati sabiex nindirizzaw il-problemi li qed jiffaċċjaw, fosthom fil-Crafts Village ta' Ta' Qali.

Sur President, dan huwa impenn importanti għall-futur ta' pajjiżna għax, nerġa' ngħid, apparti mit-titjib fil-kondizzjonijiet ta' l-impjiegi l-ewwel obbligu li għandna huwa li nipprovdu x-xogħol.

Qed ngħid dan għax meta rriflettejt dwar l-għan ta' dan l-abbozz ta' liġi, jiġifieri biex jikkonsolida l-Att li Jirregola l-Kondizzjonijiet ta' l-Impjieg u l-Att dwar ir-Relazzjonijiet Industrijali, fid-dawl tas-sitwazzjoni attwali fil- gżejjer tagħna, fejn eluf ta' persuni jinsabu jfittxu x-xogħol, fejn eluf ta' familji li jiddependu mill-benefiċċji soċjali ma jistgħux ilaħħqu ma' l- għoli ta' affarijiet essenzjali tal-ħajja ta' kuljum bħall-ikel u l- mediċini, ftakart fid-deċiżjonijiet li kienu ħadu l-Isqfijiet Kattoliċi ta' l-Amerika Latina fl-1968.

Dik is-sena, waqt il-konferenza ġenerali ta' dawn l-isqfijiet Kattoliċi Insara ta' l-Amerika Latina li kienet saret ġewwa l-Columbia wara l- Konċilju Vatikan II, 130 isqof li jirrappreżentaw il-Knisja Kattolika u l- insara kollha fl-Amerika Latina, kienu ddikjaraw li huma se jiġġieldu l-ġuħ u l-faqar.

Kienu ddikjaraw ukoll li jridu li għall-futur il-Knisja Kattolika tkun identifikata favur il-fqir.

Dawk l-Isqfijiet fehmu l- importanza li jiġi provdut ix-xogħol biex jiġġieldu l-faqar f'dawk il- pajjiżi.

L-istess importanza għandu l-ħolqien tax-xogħol għall-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Iżda huwa fatt li ma jista' jinnegah ħadd li matul l-aħħar erba' snin kompla jiżdied u mhux jonqos il-qgħad fil-gżejjer tagħna.

Jirriżulta wkoll li kulma jmur qed jikber in-numru ta' nies li qed jingħataw is-sensji minn fuq il-postijiet tax-xogħol.

Dawn iċ-ċirkostanzi ipoġġu fuq kull wieħed u waħda minna l-membri ta' din il-Kamra l-obbligu li nkunu fidili u leali lejn il-poplu u l-Kostituzzjoni tagħna u lejn it-tifsira tar- Repubblika ta' Malta tagħna li hija mibnija fuq ix-xogħol.

Sur President, fid-dawl tal-fatt li ma twettqitx il-wegħda tal-ħolqien ta' l-opportunitajiet għax-xogħol, li tant kien wiegħed il-Partit Nazzjonalista qabel l-aħħar elezzjoni ġenerali, u f'sitwazzjoni fejn ħafna impjiegi huma mhedda għal raġunijiet differenti, flok ma jitkellmu dwar il-proposti li hemm f'din il-liġi, il-membri tan-naħa l-oħra, flimkien mad-deputati ta' din in-naħa tal-Kamra, għandna niddikjaraw f'dan il-parlament li l-aqwa dritt u kondizzjoni għall-ħaddiema Maltin u Għawdxin huwa x-xogħol innifsu.

Ejjew naħdmu sabiex nipprovdu x-xogħol illum qabel għada ħalli nassiguraw li l-Maltin u l-Għawdxin ikunu jistgħu jgawdu ħajja xierqa u l-istess kondizzjonijiet ta' xogħol li qed nipproponu f'din il-liġi.

Mr Speaker, forsi jgħiduli li qed nitkellem għall-gallerija u jgħiduli wkoll li lanqas meta konna fil-gvern aħna fl-aħħar snin ma pprovdejna x- xogħol għal kulħadd.

Dan huwa veru.

Iżda jekk verament aħna konxji tas- sitwazzjoni f'pajjiżna, ejjew inħallu l-battibekki fil-ġenb u jkollna d- dehen li niffaċċjawha billi naħdmu ħalli nipprovdu impjiegi lin-nies li jinsabu bla xogħol illum qabel għada.

Ejjew noħolqu l-opportunitajiet għax- xogħol flok l-iskemi ta' l-irtirar mix-xogħol.

Minflok nonfqu l-Lm20 miljun sabiex naġġornaw ruħna mar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea, nikkawżaw inċertezza, u f'ċerti ċirkostanzi qgħad, kif qed jiġri, ejja nonfquhom sabiex noħolqu x-xogħol.

Minflok nonfqu Lm70 miljun sabiex niġu konformi mar-regoli tal-biedja ta' l-Unjoni Ewropea, li huwa investiment miexi lejn id-daqqa tal-mewt ta' dan is-settur, ejja nonfquhom sabiex noħolqu l- opportunitajiet għax-xogħol.

Ejjew nammettu li ċ-ċokon ta' pajjiżna ma jippermettilniex li l-poplu tagħna jitgħabba bil-piżijiet ta' regoli mfassla għall-ekonomija ta' l- Unjoni Ewropea u tal-popli kbar li jifformaw l-istati tagħha.

Dan irridu nammettuh iktar u iktar jekk irridu li jintlaħqu l-għanijiet u r- raġunijiet ta' dan l-Att li jgħidu li l-għan ta' dan l-Att hu biex jintroduċi miżuri li jkunu favur il-familja fil-post tax-xogħol, li jeliminaw id-diskriminazzjoni u jintroduċu politika ta' ugwaljanza bejn is- sessi.

Mr Speaker, ir-regoli tal-politika komuni tal-biedja ta' l-Unjoni Ewropea, li l-gvern irid jgħabbi lil pajjiżna bihom, se joħolqu taxxi diretti u indiretti ferm aktar minn dawk li l-poplu tagħna diġà għandu u ma jiflaħx għalihom illum, meta pajjiżna għadu barra mill-Unjoni Ewropea u qed jipprova jaġġorna ruħu ma' dawn ir-regoli.

B'din il-politika se jogħlew il- prezzijiet ta' l-ikel u tal-ħajja ta' kuljum tal-Maltin u l-Għawdxin minħabba kontrolli fuq l-importazzjoni.

Dawn ir-regoli se joħolqu inċertezza għall-industriji ta' l-ikel u tal-biedja u s-sajd aktar milli diġà għandna llum.

Għaldaqstant ejjew nirriflettu bla ebda preġudizzju fuq dak li kienu ddikjaraw l-Isqfijiet Kattoliċi ta' l-Amerika Latina meta kienu sodi u waqfu mal-poplu tagħhom.

Ejjew ilkoll nuru l-istess kuraġġ u naqdu dmirna billi nieħdu ħsieb lil min huwa bla xogħol.

Ejjew niddikjaraw li qabel drittijiet u kondizzjonijiet aħjar tax-xogħol, il-prijorità ewlenija tagħna għandha tkun ix-xogħol innifsu, iktar u iktar fid-dawl tas-sitwazzjoni li, apparti r-rata diġà għolja tal-qgħad f'pajjiżna, qed jinħass ukoll l-għoli tal-ħajja.

L-istorja tgħallimna lkoll li r-rivoluzzjoni Franċiża ta' l-1789 faqqgħet minħabba li kienet għoliet ħafna l-ħajja.

Dak iż-żmien iċ-ċereali kienu għolew medja ta' 130%, filwaqt li l-pagi baqgħu lura, tant li l-poplu Franċiż ma kellux soluzzjoni oħra ħlief li jqum kontra l-awtoritajiet, bil- konsegwenzi li jafhom kulħadd.

Dan l-episodju ta' l-istorja għandu jħeġġiġna u jimliena bil-kuraġġ sabiex, bħala deputati tal-Kamra, bla tlaqliq u flimkien niddikjaraw lill-gvern li l-ewwel dmir ta' dan il- parlament huwa li jipprovdi x-xogħol qabel itejjeb il-kondizzjonijiet u d- drittijiet tax-xogħol.

Fis-sitwazzjoni li għaddej minnha pajjiżna, fejn il-ħajja dejjem qed togħla, fejn in-nies li jiddependu mill-benefiċċji soċjali qed isibuha diffiċli biex ilaħħqu mal-ħajja, fejn ix-xogħol li ġie mwiegħed lill-poplu fl-aħħar elezzjoni għadu ma ġiex, fejn insibu ma' wiċċna qgħad u sensji ġimgħa wara l-oħra, jeħtieġ nirrikonoxxu d-dover tagħna li nkunu fidili u leali lejn il-poplu u l-Kostituzzjoni tagħna.

Mr Speaker, huwa fatt li ma jista' jinnegah ħadd li s-sħubija ta' Malta fl- Unjoni Ewropea se toħloq ċirkostanzi diffiċli li matul dawn l-aħħar snin il- gvern ma kienx ċar dwarhom.

Qed ngħid dan għaliex għal dawn l-aħħar 30 sena l-Unjoni Ewropea għamlet riformi kbar f'dik li hija msejħa politika komuni tal-biedja biex tipprova ssostni kemm prezzijiet raġonevoli kemm għall-produtturi u kemm għall-konsumaturi, iżda wara dan iż-żmien kollu għadha ma rnexxilhiex.

Tant hu hekk li l-OECD iddikjarat li l-Unjoni Ewropea hija l-iktar sezzjoni fejn il-popli huma soġġetti għal taxxi diretti u indiretti fuq il-konsum ta' l-ikel.

Ir-raġuni għal dan hija l-hekk imsejħa politika komuni tal-biedja ta' l- Unjoni Ewropea, li se tolqot ħafna iktar ħażin lil pajjiżna, għalkemm in- naħa tal-gvern ma jammettuhiex.

Ir-raġuni hija li aħna tista' tgħid l- uniku pajjiż li ninsabu fit-triq lejn sħubija fl-Unjoni Ewropea li jżuruna turisti d-doppju tal-popolazzjoni tagħna.

Dan juri kemm hu importanti s- settur ta' l-ikel għal pajjiżna għax mhux biss irridu niġġeneraw l-ikel għall-poplu tagħna, li hu l-akbar dritt għalih, imma permezz tiegħu rridu nsostnu l-industrija tat-turiżmu li hija wieħed mill-ikbar pilastri ta' l- ekonomija tagħna.

Għalhekk ejja nkunu realistiċi.

Mr Speaker, jien għandi silta ċkejkna minn dak li ddikjarat il-Ministru tal- biedja Ingliża, Margaret Beckett dwar il-politika komuni tal-biedja ta' l- Unjoni Ewropea.

Se nikkwota eżatt:

"The common agricultural policies of market support and direct payment for farmers are very blunt, inefficient and ineffective instruments."

Mela filwaqt li aħna qed ngħidu lill-poplu li l-unika triq għall-futur ta' pajjiżna hija dik ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea, il-ministri tal-biedja Ewropej qed jgħidu li s-sistemi tal-politika tagħhom m'humiex sostenibbli u lanqas huma effiċjenti.

Anke l-OECD, li fiha hemm il-pajjiżi tad-dinja li jridu jkunu sostenibbli u jindirizzaw politika tabilħaqq soċjo-ekonomikament vijabbli, qed jiddikjaraw li l-pajjiżi stati ta' l-Unjoni Ewropea huma fost l-aktar li jimponu taxxi diretti u indiretti fuq l-ikel.

Imbagħad aħna, meta nafu li dan huwa l-iktar sors li bih nistgħu niggarantixxu x-xogħol fil-pajjiż, se nagħmluha diffiċli għall-futur tal-ħaddiema tagħna biex jindirizzaw dak l- għoli tal-ħajja.

Ovvjament f'moħħ ħafna Maltin u Għawdxin hemm mistoqsija waħda u importanti: Kif se nkunu barra mill-Unjoni Ewropea?

Għaliex filwaqt li m'aħniex nispjegaw lill-poplu l-veru diffikultajiet li se ġġib magħha s- sħubija fl-Unjoni Ewropea, qed nipprovaw naħbu l-alternattiva li qed tipproponi l-Oppożizzjoni ħalli mhux biss nipprovdu x-xogħol f'pajjiżna imma niggarantixxu kwalità ta' ħajja aħjar għall-Maltin u l-Għawdxin.

Dan l-aħħar qrajt artiklu ta' intraprenditur żagħżugħ li qal li jemmen li bħala nazzjon Malta qed tirriskja li titlef il-kredibilità tagħha kieku kellha tabbanduna t-triq li twassalha għal Brussell.

Dan huwa argument li kontinwament qed iġib il-gvern biex jirribatti l- kritika ta' l-Oppożizzjoni, li min-naħa tagħha qed tfiehem lill-poplu li jeżistu triqat oħra sostenibbli flok dik ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Huwa l-istess lingwaġġ li jużaw il-Union Ħaddiema Magħqudin li qed jassoċjaw dan kollu mal-kwestjoni ta' kredibilità.

Iżda hemm fattur ieħor li m'humiex jikkonsidraw il-gvern, il-korpi kostitwiti u intraprendituri oħra li huma ta' l-istess opinjoni.

Ħadd m'hu qed jgħid x'garanzija għandhom il-Maltin u l-Għawdxin li jekk nidħlu fl- Unjoni Ewropea se torħos il-ħajja u se jogħlew il-pagi bla ma nitilfu l- kompetittività.

Ħadd minn dawn m'hu qed jagħti garanzija lill-poplu tagħna li mhux se jkun hawn iktar sensji milli diġà kien hawn f'pajjiżna.

Ħadd minn dawn m'hu qed jagħti garanzija lill-poplu tagħna li mhux se jkun hawn aktar nies ifittxu x-xogħol milli għandna llum fil-gżejjer tagħna.

Ħadd minn dawn m'hu qed jagħti garanzija lill-poplu tagħna li mhux se jkun hawn penetrazzjoni mill-istess kompetituri tagħna fl-Unjoni Ewropea.

Ħadd minn dawn m'hu qed jgħid x'garanzija għandhom l-istudenti u ż-żgħażagħ tagħna li jsibu x-xogħol fil-gżejjer tagħna, partikolarment fis-settur turistiku fejn jeżistu ċirkostanzi li se jeffettwaw ferm ħażin lill-istudenti li jistudjaw il-lingwi u jaħdmu fil-qasam turistiku.

Ir-raġunijiet huma ovvji; għaliex hemmhekk se jkun hemm theddid modern.

Hawnhekk m'iniex qed nirriferi għal dak li kont qed ngħid fl-introduzzjoni tiegħi fejn ġibt l-eżempju li fl-Istati Uniti ta' l-Amerika hemm tobba li ma jistgħux isibu x-xogħol għax m'għandhomx coverage minn insurance.

Lanqas qed nirriferi għal ċirkostanzi fejn businessmen lokali, li jridu jipprovdu servizz għat-turist sabiex Malta toffri l-aħjar pakkett, mhux qed isibu assigurazzjoni li tipproteġilhom dak is-servizz.

Jien qed nirriferi għall-istudenti li jitgħallmu diversi lingwi mhux biss sabiex jiffaċilitaw il-komunikazzjoni fid-dinja globalizzata li qed ngħixu fiha, iżda wkoll biex isibu x-xogħol fis-settur turistiku.

Bi sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea dawn l-impjiegi temporanji wkoll jistgħu jkunu mimlija minn żgħażagħ oħra ġejjin mill-istess pajjiżi li jkunu jridu jieħdu din l-esperjenza wkoll.

Dawn l-affarijiet aħna ngħiduhom mhux biex inbeżżgħu lin-nies bil-babaw, kif jgħidu tan-naħa l- oħra, imma ngħiduhom għax għandna d-dehen li nanalizzaw bl-iktar mod kredibbli liema huma l-aħjar toroq possibbli għall-futur kemm tal- Laburisti, kemm tan-Nazzjonalisti u tas-soċjetà Maltija kollha.

F'liġijiet ta' din ix-xorta wieħed jinduna li dawn l-affarijiet m'humiex jiġu indirizzati għax wieħed jifhem li l-iktar dritt ta' prijorità huwa li nipprovdu x-xogħol u nipprovdu strutturi biex nindirizzaw l-għoli tal- ħajja.

Għall-kuntrarju fin-national plan for the adoption of the acquis aħna qed nipproponu sistemi li se jkunu ta' theddida għas-settur tal-biedja u s-sajd u se jgħollu l-prezzijiet ta' l-ikel.

Aħna ma ngħidux dawn l- affarijiet biex nimpikaw man-naħa l-oħra, imma sabiex insostnu l- alternattiva li d-drittijiet u l-kondizzjonijiet tax-xogħol jistgħu jiġu sostnuti bil-politika ta' partnership ma' l-Unjoni Ewropea li qed tipproponi l-Oppożizzjoni Laburista, u mhux bil-politikata' sħubija sħiħa.

F'dan il-qafas inkunu nistgħu nindirizzaw l-obbligi tagħna li nipprovdu x- xogħol u ħajja orħos minn dik li għandna u mhux ħajja ogħla.

Dan hu l- argument ċar li qed nippreżentaw.

Għalhekk nemmnu li l-politika ta' partnership ma' l-Unjoni Ewropea, anke fil-kontest ta' dak li l-gvern qed jilleġisla u l-emendi li qed jintroduċi f'dan il-parlament, hija iktar loġika għall-ħajja tal-Maltin u l-Għawdxin.

Dawn huma kwestjonijiet ta' kredibilità għal min jirraġuna bis-sens.

Irridu niddeċiedu liema hi l-aħjar triq għal pajjiżna mhux bil-battibekki, imma bil-fatti li ma jista' jinnegahom ħadd.

Osservajt li saru ħafna dikjarazzjonijiet foloz dwar ċerti issues importanti.

Sal-lum stess, fil- Parlament kont qed infakkar lill-Ministru tal-Biedja li kien hu li għamel dikjarazzjoni fil-pubbliku li l-levies ta' protezzjoni tal-biedja se jitneħħew wara li nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Għaxart ijiem qabel il- Ministru Josef Bonnici ddikjara li l-gvern m'għandux pjan li jneħħihom u mbagħad il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin, l-Onor.

Borg, kien onest u ddikjara li l-gvern se jibda jneħħi l-levies qabel nissieħbu fl-Unjoni Ewropea.

Kienu ddikjaraw li kellhom jibdew jitneħħew mill-1 ta' Jannar, u fil-fatt se nibdew inneħħuhom ftit tal-ġimgħat oħra.

Għalhekk qed jiġi sostnut dak li qalet l-Oppożizzjoni, li filwaqt li aħna se nneħħu l- protezzjoni tagħna biex nissodisfaw l-obbligi ta' l-aġenda tal-gvern li nissieħbu fl-Unjoni Ewropea, l-istess Unjoni Ewropea se tibqa' ssostni d- dritt tagħha biex tipproteġi d-dħul tal-bdiewa fil-pajjiżi membri tagħha.

Dawn huma fatti li ma jista' jinnegahom ħadd u ma noqogħdux nargumentaw dwarhom biex nagħmlu pjaċir lil-Laburisti, imma għax nirrispettaw lill- poplu li dejjem ħadem u dejjem kien kapaċi jerfa' l-piż li jiflaħ.

Ma jagħmilx sens li biex nieħdu sehem fil-globalizzazzjoni nbażwru lill-poplu tagħna.

Aħna ma nistgħux nifhmu kif anke fix-xenarju tal-kummerċ Malta tista' titgħabba b'dak li trid tgħabbiha l-Unjoni Ewropea, meta anke fid- WTO hemm il-konċett loġiku marbut mar-responsabbiltà li finalment tħares u tirrispetta l-kontinġenza ta' kull pajjiż.

Dawn huma ċirkostanzi li l- pajjiżi kollha tad-dinja jsostnuhom bl-ikbar dinjità u bla biżgħa għax kull gvern ta' kull pajjiż huwa marbut ma' l-obbligu li l-ewwel dritt huwa li jipprovdi x-xogħol għall-poplu tiegħu.

Iktar minn titjib ta' kondizzjonijiet tax-xogħol, l-ewwel dritt huwa li jkun provdut ix-xogħol innifsu.

Għalhekk in-naħa ta' l-Oppożizzjoni nemmnu li permezz ta' partnership ma' l- Unjoni Ewropea nkunu nistgħu nagħtu garanzija lill-poplu li f'pajjiżna jkollna bilanċ ġust bejn il-prezzijiet tal-prodotti ta' l-ikel u d-dħul tal- ħaddiema.

Bil-politika ta' partnership ma' l-Unjoni Ewropea nkunu nistgħu nagħtu garanzija lill-poplu tagħna li ma jkunx mgħobbi bil-piżijiet ta' taxxi diretti u indiretti fuq il-ħajja ta' kuljum, kif iġġib magħha s- sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Bi Gvern Laburista nkunu f'pożizzjoni li nagħtu garanzija lill-poplu tagħna li tabilħaqq igawdi l- liberalizzazzjoni fil-kummerċ aktar milli kieku jkun membru fl-Unjoni Ewropea għax ma jkollux għalfejn iġorr l-obbligi li timponilu l-Unjoni Ewropea.

Sur President, Gvern Laburista jagħti garanzija li jsaħħaħ l-inizjattivi li kien vara matul l-1997 fil-qasam tal-biedja.

Per eżempju, ikompli jwettaq proġetti sostenibbli bħalma hija r-rijabilitazzjoni tas-sistema tal-ġbir ta' l-ilma tax-xita li 80% tiegħu sal-ġurnata tal-lum għadu jintrema l- baħar u jeqred il-ħitan tas-sejjieħ li huma karatteristika rurali tal- gżejjer tagħna.

Gvern Laburista beħsiebu jkompli jimmodernizza l-pitkalija ċentrali f'Ta' Qali, il-biċċerija u l-azjendi relatati.

Il-Partit Laburista fil-gvern isaħħaħ ir-riċerka u jipprovdi skemi ta' apprendistat sabiex iż-żgħażagħ isibu x-xogħol fil-qasam tal-biedja u s-sajd.

B'din il-politika ta' partnership ma' l-Unjoni Ewropea l-gvern ikun jista' jibni kapaċità għall-manteniment ta' operazzjonijiet kurrenti fis-settur tal-biedja u s-sajd u ta' l-industriji ta' l-ikel u x-xorb.

B'hekk inkunu f'pożizzjoni li nneħħu minn fuq il-Maltin u l-Għawdxin l-inċertezza li matul dawn l-aħħar erba' snin ġabet il-politika ta' Gvern Nazzjonalista fis- settur tal-biedja u s-sajd u l-industriji relatati.

Jekk aħna nemmnu li x-xogħol innifsu huwa l-aqwa dritt u l-ogħla ġieħ li nistgħu nagħtu lill-ħaddiem, li bih insostnu r-Repubblika tagħna li hija mibnija fuq ix-xogħol, kull wieħed u waħda minna jrid ikollna l-kuraġġ li fiċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna nagħmlu kif għamlu l-Isqfijiet ta' l-Amerika Latina, nerfgħu l-piż ilkoll flimkien biex nipprovdu x-xogħol.

Għaldaqstant irridu nipprovduh illum qabel għada ħalli nerfgħu lis-soċjetà kollha, kif jixirqilha, mis-sitwazzjoni li tinsab fiha fejn qed tiffaċċja l- qgħad u livell ta' għajxien baxx minħabba l-għoli tal-ħajja.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Grazzi.

Mr Speaker, l-għan ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa biex jikkonsolida l-Att li Jirregola l-Kondizzjonijiet ta' l- Impjieg u l-Att dwar ir-Relazzjonijiet Industrijali.

Mr Speaker, huwa interessanti kif min-naħa ta' l-Oppożizzjoni, li suppost tirrappreżenta l- partit tal-ħaddiema, smajna dibattitu kważi kollu fuq l-Unjoni Ewropea, u kważi ma smajna xejn konkret fuq dak li tgħid il-liġi dwar titjib fil- kondizzjonijiet tax-xogħol.

Smajna lill-Onor.

Leo Brincat jipprova jipperswadina li għandhom raġunijiet validi għaliex se jivvotaw kontra din il-liġi.

Mr Speaker, l-Onor.

Farrugia tkellem dwar id-diffikultajiet li qed jiffaċċjaw l-imprendituri u n-negozji ż-żgħar tagħna.

Huwa staqsa x'garanzija għandhom li bi sħubija fl-Unjoni Ewropea mhux se jkun hawn penetrazzjoni mill-istess kompetituri tan-negozji tagħna fl-Unjoni Ewropea.

Qal ukoll li ħadd m'hu qed jgħid x'garanzija għandhom il-Maltin u l- Għawdxin li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea se torħos il-ħajja u se jogħlew il-pagi bla ma nitilfu l-kompetittività.

L-Onor.

Farrugia staqsa wkoll x'garanzija għandhom l-istudenti u ż-żgħażagħ tagħna li jsibu x-xogħol fil- gżejjer tagħna, ladarba nkunu membri fl-Unjoni Ewropea.

Però x'garanzija għandna dwar dawn il-punti li qajjem jekk nagħżlu l- politika ta' partnership ma' l-Unjoni Ewropea?

Għax bit-triq li qed tagħżlu intom minflok se tiżżewġu se tpoġġu, jekk tippermettili l-lingwaġġ, Mr Speaker.

Intom tridu tpoġġu u aħna rridu niżżewġu.

Nixtieq li l-Onor.

Farrugia jqum bil-wieqfa u jgħidli x'garanzija għandna li se torħos il- ħajja jekk nagħżlu t-triq ta' partnership ma' l-Unjoni Ewropea.

MR SPEAKER: Onor. Vassallo, indirizza lis-Sedja, jekk jogħġbok.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Mr Speaker, jekk jixtieq jagħmel point of order biex jirrispondini, lest li nagħtih ftit mill-ħin tiegħi ħalli jispjegali kif se torħos il-ħajja u kif se jiżdiedu l-impjiegi jekk pajjiżna jagħżel it-triq ta' partnership ma' l-Unjoni Ewropea.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia diġà għamel l-intervent tiegħu, u issa inti qiegħed in possession.

Aħjar nimxu skond ir-regola.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Skużani, Mr Speaker, però xtaqt li nisma' r- risposta tiegħu.

MR SPEAKER: Jekk hawn point of order, irrid nisimgħu.

L-Onor.

Farrugia, point of order.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien lest nilqa' l-isfida bil-qalb kollha.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Iżda ma nixtiqekx li teħodli ħafna mill-ħin tiegħi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, bil-permess ta' l-Onor.

Vassallo.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, il-Confederation of Food and Drink Industries of the European Union iddikjaraw li jekk l-Unjoni Ewropea tneħħi l-export refunds li huma parti mis-sistema tat-taxxi diretti u indiretti fuq l-ikel, li kont qed nirriferi għaliha fl-intervent tiegħi, ma jkunux kompetittivi.

Issa x'inhuma dawn l-export refunds?

ONOR.

EDWIN VASSALLO: All right, fhimtek.

Issa ħalli nkompli jien.

Imbagħad kompli fl-aġġornament.

MR SPEAKER: Grazzi, Onor. Farrugia.

Irridu noqogħdu għar-regoli.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Kulma rrid minuta ħalli nispjega for the record.

MR SPEAKER: Ikkonkludi, jekk jogħġbok, Onor. Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: X'inhuma dawn l-export refunds?

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Għidli kif se torħos il-ħajja!

MR SPEAKER: Onor. Vassallo, ħalli lill-Onor.

Farrugia jikkonkludi.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Se ngħidlek, ġej għall-punt.

Dan ifisser li llum meta pajjiżna jimporta z-zokkor bħala materja prima jew bħala kompożizzjoni fil-gallettini ...

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Mela se noqogħdu nitkellmu fuq iz-zokkor meta llum ħadd ma jieħu zokkor!

Mela l-materja prima hija z-zokkor illum!

Oqgħod bil- qiegħda!

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Meta pajjiżna jimporta z-zokkor bħala materja prima jew bħala kompożizzjoni l-poplu jiffranka 22c-il kilo.

Fuq l-importaaajoni ta' laħam aħmar għandna Lm1 sussidju fil-kilo.

Meta jimporta l-ġobon jiffranka 55c fil-kilo.

Issa jekk inti tridni nkompli nispjegalek jien dispost u ppreparat.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Daqshekk.

Issa m'għandekx permess li tkompli.

Mr Speaker, jien tajtu ċ-ċans, imma issa jkompli jitkellem fl-aġġornament.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Grazzi, Onor. Farrugia.

Nitlob lill-Onor.

Vassallo biex ikompli bl-intervent tiegħu u jindirizza lis-Sedja.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Skużani, Mr Speaker, però jien xtaqt nisma' x'risposta kapaċi tagħti l-oppożizzjoni dwar x'garanzija għandhom li permezz ta' partnership ma' l-Unjoni Ewropea se torħos il-ħajja, mhux se jkun hawn penetrazzjoni mill-kompetituri tan-negozji tagħna fl-Unjoni Ewropea, u ż-żgħażagħ tagħna se jsibu x-xogħol.

U ħallejt lill-poplu jisma' r-risposta minn fomm min staqsa dawn il-mistoqsijiet.

Issa, Mr Speaker, f'ġieħ is-sewwa wkoll – għax inħobbu ndaħħlu s-sewwa kull fejn jidhrilna - meta qed tneħħi l-levies qed tneħħi forma ta' taxxa minn fuq prezz.

Għaldaqstant qed traħħas il-prodott li se jixtri l-konsumatur Malti.

Il-biżgħa ta' l-Oppożizzjoni hi li jekk jitneħħew il-levies il- prodott ta' barra se jispiċċa irħas minn ta' Malta.

Jiġifieri l-argument tagħhom huwa li m'għandniex inneħħu l-levies għax inkella l-prodott ta' barra se jkun irħas.

Dak raġunar!

Allura jekk inneħħu l-levies torħos il- ħajja.

Meta bdew jitneħħew il-levies ħafna prodotti ta' barra raħsu, però dawk l-industriji Maltin li l-prodotti tagħhom kienu jikkompetu sewwa ma' dawn il-prodotti, bdew jiddiversifikaw l-industrija tagħhom.

Għalhekk illum il-ġurnata qed naraw shift importanti minn ċerta industrija, li llum m'għadhiex tagħmel qligħ, għal dik it-tip ta' industrija, speċjalment tas- servizzi, li għandha value added u li qed tagħmel il-qligħ.

Mr Speaker, jekk irridu li f'pajjiżna jkollna negozju sostenibbli rridu noħolqu l-aħjar ċirkostanzi possibbli biex l-imprendituri tagħna, dawk li joħolqu x-xogħol ikunu jafu x'inhuma l-obbligi tagħhom lejn xulxin, isaħħu r-relazzjoni li għandhom bejniethom u jaħdmu aħjar flimkien.

Fuq dan qegħdin nitkellmu f'dan l-abbozz ta' liġi, Mr Speaker.

U għalhekk ksirt ir-regola ta' dan il-Parlament u staqsejt direttament lill-Onor.

Farrugia kif l-Oppożizzjoni beħsiebha tiggarantixxi dan kollu.

Mr Speaker, ma nistgħux nibqgħu niġu hawnhekk nisimgħu dan it-tqanżiħ min- naħa ta' l-oppożizzjoni li jgħidu ħafna u ma jitkellmu fuq xejn konkret!

Smajna 40 minuta qrid ħiereġ minn qiegħ l-istonku.

Ma jistax ikun li nisimgħu dan it-tip ta' diskors iktar!

Mhux għax aħna l-bravi u huma m'humiex.

Ħadd m'hu bravu, imma aħna saqajna ma' l-art u qed nitgħallmu mill-esperjenza.

L-oppożizzjoni hija l-partit tal-bieraħ!

Il-membri ta' dan il-partit li qed jgħid li hu l-gvern ta' għada m'humiex kapaċi jiġu jiddiskutu liġi li meta kienu fil-gvern kellhom sentejn żmien biex iressquha, iżda m'għamlu xejn dwarha.

Nirripeti li m'għamlu xejn dwarha.

U llum qed jitkellmu fuq status quo, qed jgħidu li jridu li l-pajjiż ikun rajh f'idejh mingħajr ebda viżjoni għall-futur.

Il-poplu Malti għandu jibża' minn oppożizzjoni li rriduċiet lill-ħaddiem Malti għal karru tal- karnival.

Fl-ewwel ta' Mejju ma kenux kapaċi jgħidu lin-nies x'fiha ħażin din il-liġi u għaliex se jivvotaw kontra tagħha.

Però dik problema tagħhom!

Dan il-gvern qiegħed saqajh ma' l-art u qed iħares 'il quddiem u jaħseb kif se joħloq l-aħjar ċirkostanzi biex naraw li dan il-pajjiż ma jitlifx dik il-competitive edge biex inkunu nistgħu noħolqu x-xogħol.

Din hija r- risposta.

Aħna kapaċi nagħtu garanzija li se noħolqu x-xogħol u kemm ilna fil-gvern ħloqna x-xogħol.

Iżda kemm damu huma fil-gvern – mhux mitt sena ilu imma tliet snin ilu – intilef ix-xogħol f'dan il-pajjiż.

Hemm hi d- differenza bejnietna.

Aħna ġibna l-kompetizzjoni f'dan il-pajjiż li tpoġġi lil kull imprenditur on alert.

Qatt ma tista' sserraħ moħħok li għada se jkun l-istess bħal-lum għax il-kompetizzjoni tfisser li m'intix qed ittellaq waħdek.

B'dan il-mod il-konsumatur Malti qed jinqeda aħjar għax qegħdin inbiddlu ċ-ċirkostanzi tas-suq tagħna għal suq li kapaċi jpoġġi l-klijent bħala prijorità.

Mr Speaker, irridu noħolqu client based economy fil-pajjiż, jiġifieri nagħmlu dak li hu tajjeb għall-konsumatur tagħna.

B'dan il-mod aħna noħolqu negozju sostenibbli.

Dawk in-negozji li jridu jibqgħu jaħdmu kif iridu huma, bl-istess kondizzjonijiet li kellhom tant snin ilu, bl-istess għażla ta' prodotti ta' tant snin ilu qegħdin isibuha diffiċli li jaqdu lill-klijent tal-lum u qegħdin jiffaċċjaw diffikultajiet.

Dawk l- imprendituri li jafu jimxu mas-sinjali taż-żmenijiet, janalizzaw x'inhuma l- ħteġijiet tal-klijent illum u joffru l-aħjar servizz jew prodott li jrid il- klijent, qegħdin jaħdmu tajjeb.

Għaldaqstant, dawn il-liġiiet qegħdin jgħinu biex intejbu r-relazzjonijiet li għandhom il-ħaddiema mal-prinċipali tagħhom.

Din hi l-garanzija biex noħolqu x-xogħol f'dan il-pajjiż.

Meta wieħed imexxi u jagħmel deċiżjonijiet bis-sistema ta' crisis management, skond kif jitolbu ċ- ċirkostanzi ta' dak il-ħin, m'għandux garanzija li se jsostni l-impjiegi.

Ma nistgħux nitkellmu kif jaqblilna; lill-konsumaturi ngħidulhom li se nraħħsulhom il-ħajja u lill-imprendituri ngħidulhom li se nżommu l-levies.

Din hija kontradizzjoni.

L-oppożizzjoni qed tgħix kontradizzjoni anke fid- dibattitu li qed tagħmel.

Qed tipprova tara kif tiġbed il-voti biss!

Il- viżjoni ta' l-oppożizzjoni m'hijiex kif se taqdi lill-poplu tajjeb, imma kif se tirbaħ il-poter.

Mr Speaker, peress li aħna dejjem ngħidu lis-settur kummerċjali biex jagħmel business plan, allura dak li nitlobu lilhom jagħmlu rridu nagħmluh aħna.

Infatti aħna noħorġu pjan ta' x'inhuma l-objettivi tagħna għas-sena li tkun ġejja.

U proprju ma' dan il-pjan ta' ħidma konna ppubblikajna, bħala annex, il-European Social Charter li huwa ġabra ta' drittijiet maħruġa mill-Unjoni Ewropea li turi lill-pajjiżi membri u dawk applikanti x'direzzjoni għandhom jieħdu lkoll flimkien, kompatibbli ma' xulxin biex iċ-ċittadini tagħhom ikollhom l-aħjar l-opportunitajiet ta' xogħol u l- aħjar opportunitajiet soċjali.

M'hemmx għalfejn ngħid li dan iċ-charter, li jispjega x'għandhom ikunu l-obbligi ta' min iħaddem lejn l-impjegat, huwa charter importanti ħafna u huwa dokument ta' prinċipju li filwaqt li joffri direzzjoni siewja, jgħabbi lis-settur imprenditorjali bir- responsabbilta` li fid-dinja tan-negozju jkun evitat l-isfruttament tal- ħaddiem.

Ħalli nikkwota silta mill-pjan ta' ħidma li għamilna aħna:

"Id-diskussjoni dwar iċ-charter għandha twassal biex ikollna iktar sens ta' responsabbilta` lejn il-valuri soċjali fis-sod.

Soċjeta` konsumista hija dik is-soċjeta` fejn il-qligħ tal-flus isir valur akkost ta' kollox.

Ma nistgħux naslu li noħolqu żvilupp soċjali sostennibbli għal soċjeta` moralment b'saħħitha kemm-il darba naċċettaw l-isfruttament ta' l-impjegati.".

Fil-fatt il-mira tagħna hija proprjament li noħolqu negozju sostenibbli b'mod li ma jiġux imtejba biss il-kondizzjonijiet tal-prinċipal u ta' min iħaddem.

Għaliex?

Għax illum iċ-ċirkostanzi nbidlu u kważi kull negozjant irid jiffoka fuq kif se jaqdi lill-klijent tiegħu mill-aħjar li jista' filwaqt li min iħaddem, jekk irid li jżid il-valur tax-xogħol tiegħu, irid jara kif jibni dik ir-relazzjoni soċjali li għandha teżisti bejnu u bejn il- ħaddiema li jkun qed iħaddem b'tali mod li r-relazzjoni tagħhom tkun kważi tixbah ir-relazzjoni ta' familja.

Ċertament għandna nbiegħdu l-konċett ta' min biex mingħalih jagħmel il- flus, jisfrutta lill-ħaddiem, u biex ngħollu l-istandards f'dan il-qasam m'huwiex biżżejjed li noħorġu l-prodotti tagħna bis-CE markings imma rridu wkoll intejbu r-relazzjoni ta' bejn il-prinċipal u l-ħaddiem.

Fortunatament illum m'għadniex nitkellmu fuq id-diviżjoni tal-klassi ta' bejn min iħaddem u min jaħdem, imma huwa tajjeb li jkollna leġislazzjonijiet li juru liema direzzjoni għandu jieħu l-pajjiż f'dan ir- rigward biex kemm jista' jkun jitnaqqas kull ċans ta' sfruttament.

Jeħtieġ li kulħadd jifhem - anke s-sidien tal-ħwienet iż-żgħar li jimpjegaw numru żgħir ta' ħaddiema - li min jisfrutta lill-ħaddiema ma jistax ikollu negozju sostenibbli u b'daqshekk m'huwiex se jsir sinjur.

L-ewwelnett min jisfrutta lill-ħaddiema tiegħu, postu m'huwiex fin-negozju imma postu kien f'Ruma, fi żmien l-iskjavitu`.

Mr Speaker, meta konna qed niffokaw fuq il-ħidma għal din is-sena, jien dejjem żammejt f'moħħi n-negozji ż-żgħar, u hawn irrid nagħmel parentesi żgħira.

F'dan il-pajjiż aħna qed niżviluppaw politika imprenditorjali fejn l-imprenditur qed jiġi dejjem l-ewwel.

Fil-fatt meta l-bieraħ l-Onor.

Michael Frendo kien qed jitkellem waqt il-ħin ta' l-aġġornament, huwa kellu raġun jgħid li aħna qed naħdmu biex lill-imprenditur noħolqu l-aħjar ċirkostanzi possibbli.

U mela nagħti raġun lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, li kixef il-karti tiegħu meta qal li l-imprenditur Malti huwa nemusa ħdejn in- negozjant barrani, li huwa ġgant, iljunfant jew ma nafx x'analoġija ġab?!

Jien naħseb li kull wieħed u waħda minna hawnhekk siefru xi darba jew oħra, u jafu li f'pajjiżi oħra, minkejja li huma ħafna ikbar minna, hemm negozji żgħar bħal tagħna wkoll.

Meta l-IPSE bagħtet numru ta' mastrudaxxi Maltin l-Italja biex jaraw kif jaħdmu t-Taljani, dawn setgħu jaraw b'għajnejhom li fil-maġġoranza tal- każi, il-postijiet li fihom jaħdmu l-mastrudaxxi Taljani m'humiex ikbar mill-postijiet li fihom jaħdmu l-mastrudaxxi Maltin, u anke t-teknika li jużaw fix-xogħol tagħhom hija l-istess.

Hawnhekk ta' min jgħid ukoll li 90% tan-negozji li jinsabu f'pajjiżi barranin huma negozji żgħar li jħaddmu inqas minn għaxra min-nies, jiġifieri dawn huma bħan-"nemus" tagħna.

Lill- Kap ta' l-Oppożizzjoni jiddispjaċini ngħidlu li jekk se jibda jara lin-nies nemus, m'huwiex tajjeb iżjed għal kap ta' l-oppożizzjoni!

Mela tajjeb; fejn irid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jara lin-negozjanti tagħna bħala nemus u fejn irid jarahom bħala ġganti!

Skużi, imma allura jekk il-ħaddiema tagħna huma nemus u m'humiex kapaċi jitkellmu u jikkompetu mal-barranin ...

ONOR.

CARMELO ABELA: Point of order, Mr Speaker!

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, on a point of order.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jiddispjaċini li se ninterrompi lill-Onor.

Vassallo, pero` li jġib argument jew isemmi silta biss minn dak li qal il- Kap ta' l-Oppożizzjoni barra minn lokha, naħseb li ...

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Le, barra minn lokha xejn!

L-ewwel intom, skużi l- espressjoni, tobżquha, u mbagħad meta aħna nikkwotaw dak li tkunu bżaqtu intom, tgħidu li kkwotajnieha out of context!

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, kulma qed nitolbu lill-Onor.

Vassallo huwa li jara l-kontest li fih kien qed jitkellem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u mhux sempliċement jaqbad ma' kelma jew frażi u jinterpretaha barra mill- kontest tagħha.

Dak biss qed nitlob jien.

MR SPEAKER: Grazzi.

Onor. Vassallo, jekk jogħġbok tista' tkompli bid- diskors tiegħek.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Nirringrazzja lill-Onor.

Abela ta' l-attenzjoni li ġibidli, pero` jien insostni li m'hu qed ngħid xejn li huwa barra minn loku.

Meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien qed jitkellem dwar l-abbilta` kompetittiva, huwa xebbah lill-imprenditur Malti ma' l-imprenditur barrani u qal li l-imprenditur Malti huwa nemusa ħdejn l-imprenditur barrani.

Din hija analoġija falza.

Lil dawk li jmorru jċapċpu lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni, jien ngħidilhom: Dan qed jarakom bħala nemus u m'huwiex jemmen fl-abbilta` kompetittiva li għandkom.

Għall-kuntrarju, permezz ta' l-abbozzi ta' liġi li qed inressqu quddiem il- Parlament, fosthom dan li għandna quddiemna, aħna qed nuru bil-provi li ma nistmawx lin-negozjanti Maltin u Għawdxin bħala nemus għax qed nagħtuhom l- istess obbligi u drittijiet li għandhom dawk li għan-naħa ta' l- oppożizzjoni, huma iljunfanti jew ġganti, u dan għaliex aħna nemmnu li n- negozjanti tagħna huma ljunfanti jew ġganti daqshom.

Aħna ma rridux li dan il-pajjiż jiġi meqjus bħala l-pajjiż taċ-cheap labour, pero` jiddispjaċini ngħid li bil-politika tal-Laburisti ta' rajhom f'idejhom, se jpoġġu lil dan il-pajjiż 100 sena lura.

Huma qed jaħsbu ħażin jekk qed jaħsbu li billi jdaħħlu l-levies u jiffissaw xi price orders, b'daqshekk se jraħħsu l- ħajja, anzi fil-fatt se jiġri proprjament bil-maqlub għax b'hekk se jistaġnaw l-ekonomija.

Mr Speaker, jien m'iniex se jkolli ċans nitkellem fuq dan l-abbozz ta' liġi fid-dettall, pero` min iħares lejn id-dettall ta' dan l-abbozz ta' liġi mal- ewwel jinduna li aħna qed nemendaw il-liġijiet tagħna biex in-negozjanti Maltin u Għawdxin ikollhom l-istess obbligi u dmirijiet li għandhom il- kompetituri tagħhom barranin, għax aħna nemmnu li n-negozjanti tagħna m'għandhomx jiġu mbeżża' biex jikkompetu magħhom.

Wara kollox, ma nkunu nistgħu nirbħu l-ebda kompetizzjoni jekk niddeċiedu li aħna agħar minn dawk li nkunu se nikkompetu magħhom u nieqfu hemmhekk, u l-kompetizzjoni nistgħu nirbħuha biss jekk ikollna l-kuraġġ li nikkompetu magħhom.

Meta kien hemm il-Partit Laburista fil-gvern, huwa kien waqqaf record ta' kemm ipprova jbigħ lil dan il-pajjiż biċ-cheap labour, u fi żmien Mintoff, dan il-pajjiż kien ġie eżiljat bil-liġijiet li kienu saru.

Issa hawnhekk m'iniex se noqgħod nidħol fil-mertu ta' jekk dawn il-liġijiet kenux tajbin jew ħżiena, pero` ngħid biss li r-riżultat ta' dawn il-liġijiet kien li biex il-konsumaturi Maltin u Għawdxin ikollhom għażla tajba, kienu jkunu jridu jmorru Sqallija.

Fi żmien il-gvernijiet Laburisti l-post ta' Lascaris, minn fejn illum jinħarġu l-liċenzji, kien il-post minn fejn il- kummerċ kien jiġi ristrett billi minn hemmhekk kienu jinħarġu l-liċenzji ta' l-importazzjoni.

Għaldaqstant, Mr Speaker, l-abbozzi ta' liġi li qed iressaq il-Gvern Nazzjonalista quddiem dan il-Parlament qed jagħtu lin-negozjanti u lill- ħaddiema Maltin u Għawdxin l-istess obbligi u dmirijiet li għandhom in- negozjanti u l-ħaddiema Ewropej.

Aħna rridu li l-ħaddiema Maltin u Għawdxin ikollhom l-istess drittijiet li għandhom il-ħaddiema Ġermaniżi, il- ħaddiema Taljani u l-ħaddiema l-oħra Ewropej.

Naturalment dan ma jfissirx li għax se ngħaddu dawn il-liġijiet, issa f'dan il-pajjiż m'hu se jkun hemm ħadd li jfalli jew m'hu se jkun hemm ħadd li jipprova jisfrutta lill- ħaddiema tiegħu.

Fil-fatt bħalissa fl-Italja, minkejja li dawn il-liġijiet diġa` jeżistu, il-kumpanniji tal-Mercedes u tal-Porsche qegħdin bi strajk, pero` bis-saħħa ta' dawn it-tip ta' liġijiet, dawn il-kumpanniji qed jagħmlu dan l-istrajk b'mod trankwill għax jafu li ħadd ma jista' jwaqqafhom, u din hi l-iktar ħaġa importanti.

Mr Speaker, matul id-diskors tiegħu, l-Onor.

Noel Farrugia pprova jagħtina x'nifhmu li l-garanzija tas-suċċess ta' dan il-pajjiż huwa billi nibqgħu bl- istess mentalita` tal-bieraħ, bħal dak li qallu li llum aħna nistgħu nagħmlu l-qligħ minn dak li bigħejna l-bieraħ!

Din il-politika ma treġix fil-qasam tan-negozju għax dak li kien tajjeb għall-bieraħ m'għadux tajjeb għal-lum.

Jekk aħna rridu nimxu pass 'il quddiem, irridu nassiguraw ruħna li min jiġi biex jinvesti hawn Malta, f'dan il-pajjiż għandu jingħata l- istess obbligi u dmirijiet li jingħata li kieku jmur jinvesti f'pajjiżi żviluppati oħrajn, u min ġej hawn Malta m'huwiex ġej għal-loqom.

Issa huwa l-waqt li ngħidu li ħadd m'hu għar-rimi, Mr Speaker!

Issa l- Membri ta' l-oppożizzjoni m'humiex qed jgħidu li ħadd m'hu għar-rimi?!

Fakkru lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, Onor. Abela, li ħadd m'hu għar-rimi, u mhux meta tridu, tgħidu li ħadd m'hu għar-rimi, u issa, għax qed naqbżu għall-ħaddiema tagħna, m'intomx tgħidu li ħadd m'hu għar-rimi!

Aħna nemmnu verament li ħadd m'hu għar-rimi; għax qegħdin intejbu l-kondizzjonijiet tal- ħaddiema tagħna.

(Interruzzjonijiet) Ejjew ngħidu, Onor. Mizzi, min hu għar-rimi!

Ara intom, meta tridu tgħidu li ħadd m'hu għar-rimi, imbagħad jitressaq quddiem dan il-Parlament abbozz ta' liġi bħal dan, li qed jipproteġi lill-ħaddiema biex ħadd ma jkun għar-rimi, u tgħidu li m'intomx se tivvotaw favurih!

Ma tarawx li tivvotaw għal xi ħaġa tajba bħal din?!

Ma jmurx il-poplu jaħseb li l-Membri ta' l-oppożizzjoni m'għandhomx f'moħħhom xi abbozz ta' liġi aħjar minn dan!

Dik hi l-oppożizzjoni tagħna, u huwa għalhekk li jien kburi, Onor. Mizzi, li qiegħed naħdem ma' dan il- gvern fuq din in-naħa; ħalli nagħmlu l-aħjar liġijiet biex aħna nibqgħu hawn u intom tibqgħu hemm!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Onor. Vassallo, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja!

ONOR.

EDWIN VASSALLO: (Interruzzjonijiet) Imma sakemm indumu tajbin, j'Alla nibqgħu hawn, u dawn il-liġijiet juru li aħna tajbin!

ONOR.

JOE MIZZI: Qed jibża'!

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Nibża' minn xiex?!

Aħna sejrin tajjeb, u se nibqgħu sejrin tajjeb!

(Interruzzjonijiet) Ara intom sejrin lura għax moħħkom huwa staġnat fuq il-passat!

Mr Speaker, l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa riżultat ta' għażla politika.

Il-gvern qed jgħolli l-kwalita` tal-kondizzjonijiet ta' l- impjiegi tal-ħaddiema tagħna biex il-ħaddiema Maltin u Għawdxin ikollhom l- istess kondizzjonijiet ta' xogħol li għandhom dawk il-ħaddiema li jgħixu f'pajjiżi Ewropej.

Naturalment dan ma jfissirx li b'daqshekk il- kondizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin se jkunu perfetti, pero` almenu permezz ta' dawn il-kondizzjonijiet, il-ħaddiema tagħna se jkunu qed jaħdmu fl-aħjar ċirkostanzi u fl-aħjar kondizzjonijiet possibbli.

Aħna ninsabu fiduċjużi li b'dawn il-liġijiet li qed jitressqu quddiem il- Parlament pajjiżna se jkun kapaċi jkompli jikkompeti.

Għaliex?

Għax l- għażla politika tagħna m'hijiex li ma nikkompetux u lanqas m'hija li ngħidu li se nibqgħu barra għax aħna nemus u dawk iljunfanti imma hija li rridu naraw lilna nfusna tajbin daqskemm huwa tajjeb ħaddieħor.

Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi qed juri r-rieda u d-determinazzjoni ta' dan il-gvern li ma jħallix li pajjiżna jibqa' jiġi meqjus bħala pajjiż taċ- cheap labour imma jibda jiġi meqjus bħala pajjiż li jieħu ħsieb lill- ħaddiema tiegħu, u dan huwa importanti iktar u iktar in vista tal-fatt li l- aqwa riżors li għandna huma l-ħaddiema tagħna.

Jeħtieġ ukoll li mil-lum 'il quddiem il-gvern, il-unions u l-għaqdiet ta' min iħaddem ma jibqgħux jaħdmu għal rashom.

Dik il-kwalita` ta' politika m'għadhiex tagħmel sens għaż-żmenijiet tal-lum.

Il-gvern preżenti qed jifhem ukoll li llum pajjiżna jrid jibda jikkompeti f'suq globali fejn deċiżjoni li tittieħed f'boardroom ġewwa l-Amerka jew ġewwa l-Ġermanja tkun tista' teffettwa saħansitra lill-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Ħalli nsemmi l-istorja tal-fabbrika tas-7-UP malajr malajr.

Fil- fatt dak li ġara fir-rigward tal-fabbrika tas-7-UP hawn Malta, ġara minħabba deċiżjoni li ttieħdet minn kumpannija kbira barranija li tixtri kumpannija oħra, bil-konsegwenza li f'daqqa waħda, hawn Malta spiċċajna għandna numru ta' ħaddiema bla xogħol.

Kif qed naraw, il-globalizzazzjoni fl-estrem tagħha wkoll iġġib ċerti problemi għax l-estrem huwa dejjem ħażin, u għalhekk irridu nilqgħu anke għall-effetti negattivi li ġġib magħha l-globalizzazzjoni, imma dan nistgħu nagħmluh biss jekk kemm-il darba nnaqqsu l-isfruttament li jsir fuq il-ħaddiema minn min iħaddem.

Jekk inħallu l-liġi tal-ġungla l-istorja terġa' tirrepeti ruħha.

Il- komuniżmu reali spiċċa, però kieku f'xi pajjiż fid-dinja jkun hemm il-liġi tal-ġungla fir-relazzjoni bejn min iħaddem u min jaħdem, jien ma neskludix li xi darba min iħossu kkalpestat u sfruttat jagħmel rivoluzzjoni biex jerġa' jieħu nifs.

Għalhekk jenħtieġ li numru ta' pajjiżi lkoll flimkien ngħollu l-istandards tal-liġijiet tagħna, kif fil-fatt qed isir fl-Unjoni Ewropea.

U għalhekk tajjeb li nkunu parti mill-Unjoni Ewropea, mhux permezz ta' partnership imma membership.

Aħna rridu nkunu ġewwa, mhux inkunu lagħqa minn barra, mhux ġirien ta' xi ħaġa tajba.

U rridu nkunu ġewwa biex ikollna l-istess obbligazzjonijiet għax dawn l-obbligazzjonijiet ifissru affarijiet tajbin.

Mr Speaker, jekk irridu nikkritikaw għandna nikkritikaw fis-sens li ngħidu li dawn id-drittijiet ġodda għall-ħaddiema huma piżijiet fuq min iħaddem.

Però nkunu qed nirraġunaw ħażin jekk illum ngħidu li jekk intejbu l- kondizzjonijiet tal-ħaddiem ikun ifisser an additional expense għal min qiegħed fin-negozju u min qiegħed jinvesti.

Illum irridu naħsbu bil- kontra.

Illum wieħed irid jara kif itejjeb il-kwalità tal-prodott u tas- servizz, u dan jirriżulta biss jekk ikun hemm relazzjoni tajba bejn min iħaddem u min jaħdem.

Allura ma nistgħux nirraġunaw li d-drittijiet tal- ħaddiema huma spiża għal min qiegħed iħaddem.

Fiċ-ċirkostanzi tal-lum, fejn għandna suq globalizzat ma nistgħux niddeċiedu x'irridu aħna biss.

Dan ma jfissirx li meta nkunu membri fl- Unjoni Ewropea mhux se nibqgħu rajna f'idejna.

Tant hu hekk li fi Franza, li huwa pajjiż fl-Unjoni Ewropea, seta' ġie elett President li jgħid li jrid joħroġ lill-pajjiż mill-Unjoni Ewropea.

Din hija prova li dak il- pajjiż huwa rajh f'idejh.

Fejn kien hemm ċerti għażliet, fosthom fejn poplu ma riedx il-Euro, l-għażla ta' dak il-poplu ġiet rispettata.

Is- sovranità tagħna m'aħniex se nitilfuha.

MR SPEAKER: Onor. Vassallo, Ikkonkludi jekk jogħġbok.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: U m'aħniex se nitilfu s-sovranità tagħna f'dan is- suq globali jekk kemm-il darba ntejbu l-kondizzjonijiet tal-ħaddiema tagħna.

B'liġijiet bħal dawn nistgħu inkunu tajbin bħal min hu ġgant, nistgħu nkunu bħal min mhux nemus.

Aħna bħalhom kapaċi noffru l-aħjar kondizzjonijiet lill-ħaddiema tagħna u lill-employers tagħna nagħtuhom l- aħjar direzzjoni dwar x'inhuma l-obbligi tagħhom lejn min qed iħaddmu.

Grazzi ħafna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

José Herrera.

ONOR.

JOSÉ HERRERA: Mr Speaker, din hija liġi li qed tikkonsolida l-Att li Jirregola l-Kondizzjonijiet ta' lmpieg u l-Att dwar ir-Relazzjonijiet Industrijali.

Hija liġi volumenuża b'ħafna klawsoli u f'dawn il-ftit minuti li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi żġur li mhux se nsib il-ħin nanaliżża dawk il-kummenti kollha li xtaqt nanalizza.

Verament li hija liġi li hija pass 'il quddiem, però l-Partit Laburista jħoss li tenendo conto li ilna s-snin ngħidu li jeħtieġ inbiddlu l-leġislazzjoni – fil-fatt saru ħafna taħdidiet man-nies konċernati, b'kulħadd jagħti l-ideat u l-pariri tiegħu - allura wieħed kien qed jistenna li se jkollna leġislazzjoni finetuned - perfetta ma tistax tkun għax fid-dinja xejn m'hu perfett – iżda jiddispjaċini ngħid li dak il-fine tuning konna qegħdin nippretendu ma jirriżultax.

Fil-liġi hemm ħafna aspetti li huma tajbin, fosthom il-fond li se jagħmel tajjeb biex jekk kumpannija tfalli, il-ħaddiema jkunu jistgħu jitħallsu minnu.

Dan huwa fond bħal dak tal-motor insurance bureau li jagħmel tajjeb għad-dannu f'każ li u ma jkunx hemm insurance cover.

Jien naħseb li apparti l-impjiegi u s-salarji, dan il-fond kellu jikkontempla wkoll il-każ ta' meta jkorri xi ħadd li ma jkunx insured ħalli jkun jista' jitħallas, peress li sal-lum għada mhijiex fis-seħħ il-liġi li wieħed bilfors irid ikun insured.

Għalhekk naħseb li ma kenitx tkun idea ħażina kieku dan il- fond kellu jagħmel tajjeb ukoll għal min ikorru fuq il-post tax-xogħol.

Meta kumpannija tkun waslet biex tfalli u jkorrilha xi impjegat fuq il-post tax-xogħol, ħafna drabi dan jibqa' ma jitħallasx, u għalkemm il-liġi li tobbliga lill-employer li joħroġ assigurazzjoni ilha li għaddiet mill-1973, qatt ma tiġi skattata.

Allura din hija problema.

Jien personalment ma naqbilx mal-mod kif inhu strutturat it-tribunal industrijali f'din il-liġi.

Hawnhekk hawn ħafna drittijiet tal-ħaddiema, li wħud minnhom huma ġodda u wħud minnhom kienu diġà jeżistu però żidniehom xi ftit.

Allura fl-aħħar mill-aħħar irid ikollok awtorità li tiġġudika, li bażikament huwa t-tribunal industrijali.

Jien għandi r-riżervi tiegħi dwar kif inhu strutturat it-tribunal industrijali.

M'hemmx wisq differenza bejn il-mod kif kien strutturat qabel u kif inhu strutturat llum.

Issa jista` jkun li din ħaduha minn xi liġi ta' xi pajjiż ieħor, fis-sens li dan qisu forma ta' arbitraġġ u allura għandek numru ta' nies li jistgħu joqogħdu fuq it-tribunal industrijali.

Għalhekk, li minn żmien għal żmien, il-ministru jista` fuq talba jappunta bord għal każ partikolari, għalkemm mhux b'mod awtomatiku kif tispjega l-liġi.

Din hija s-sistema li kellna, Sur President, għalkemm ma nistax ngħid li ma ħadmitx matul is-sittijiet, is- sebgħinijiet u t-tmeninijiet.

Kien hemm żmien meta kien ikun hemm chairman wieħed - per eżempju, fis- sittinijiet kien hemm Dr Maurice Caruana Curran li kien għamel żmien bħala chairman u ngħata forma ta' tribunal permanenti - però għal xi raġuni jew oħra maż-żmien erġajna wessajna u llum flok m'għandna tribunal permanenti b'chairman u bord permanenti, għandna din l-istruttura, b'lista ta' 15-il arbitru u dejjem jintgħażlu minnhom biex jippresjedu kwestjonijiet tax- xogħol.

Assolutament

ma naqbilx ma' din is-sistema - jista' jkun li jien żbaljat u jista' jkun li għandi raġun – unemmen li wasal iż-żmien li jkollna a labour court.

Ġejna f'sitwazzjoni li m'għandniex iżjed tribunal industrijali li jiddeċiedi biss kwestjonijiet ta' xogħol u trade disputes, imma pjuttost wessajna l-kompetenza u l-ġurisdizzjoni ta' dan it-tribunal u f'ċerti aspetti tajnieh id-dritt li jagħti kumpens f'forma ta' danni morali wkoll.

Għalhekk qed ngħid li wasal iż-żmien li jkollna a labour court, Sur President.

Dan ma jfissirx li jrid ikollna bilfors qorti presjeduta minn imħallef jew ġudikant, għax nifhem li fi kwestjonijiet ta' xogħol dejjem huwa ideali li jkollok il-parteċipazzjoni diretta tan-nies interessati, li huma l-għaqdiet tal-ħaddiema u l-għaqdiet ta' min iħaddem.

Allura nifhem ukoll li t- tribunal industrijali u l-funzjoni ta' forum ġudizzjarju ta' dan it-tip għandu jibqa' taħt il-ministeru għall-politika soċjali u as such m'għandux ikun parti mill-organu ġudizzjarju ta' l-imħallfin.

Dik naqbel magħha, però dan ma jfissirx li ma jistax ikollok a labour court.

Mela ngħid labour court inkun qed nirriferi għal struttura permanenti, tribunal permanenti kompost minn membri ta' dak it-tribunal li jkollhom uffiċċju permanenti, li jkunu appuntati għal perjodu ta' żmien jew appuntati sakemm jirtiraw.

Jien nemmen li għandu jkun hemm tribunal permanenti, kif qiegħed issa, Sur President.

Qed ngħid dan kollu għaliex l-ewwelnett, skond klawsoli 74 u 75, żammejna s- sistema ta' kif tmur quddiem it-tribunal kif kienet qabel, fis-sens li ma tmurx b'mod dirett.

Żammejna l-proċedura l-antika għalkemm biddilnieha xi ftit, fejn wieħed jitlob l-intervent tal-ministru biex iressaqlu l-każ quddiem it-tribunal, minflok ma wieħed imur b'mod dirett kif imur quddiem il-qorti jew quddiem fora oħra u jippreżenta l-każ tiegħu.

Mela żammejna dik is-sistema antika li ma naqbilx magħha.

It-tieni nett, paragrafu (ċ) ta' subklawsola 73(2) u subklawsola 73(5) jgħidu kif jiġu appuntati ċ-chairpersons u l-membri ta' dan it-tribunal.

Paragrafu (ċ) ta' subklawsola (2) ta' klawsola 73jgħid li:

"Dawn il-persuni jservu bħala chairpersons jew wara xulxin jew skond it-tqassim tad-dmirijiet u suġġetti għal dawk id-dispożizzjonijiet dwar rikuża u ċirkostanzi oħra, kif jista' jiġi preskritt mill- ministru."

Imbagħad agħar minn hekk subklawsola (5) ta' klawsola 73 jgħid li:

"Fil-każi kollha li fihom il-gvern jew xi korp jew kumpannija msemmija fl-artikolu 80(3) ikunu parti, it-tribunal għandu jkun magħmul minn -

(a) chairperson li jiġi magħżul skond id-dispożizzjonijiet ta' subartikolu (2);

- jiġifieri l-lista tkun diġà magħżula mill-gvern -

(b) membru magħżul miċ-chairperson tat-tribunal mil-lista ta' persuni nominati mit-trade unions kif preskritt fis-subartikolu (3)(b); u (ċ) membru li għandu jirrappreżenta l-interessi tal-gvern jew tal-korp jew kumpannija involuta fit-tilwima ta' xogħol, li tkun persuna maħtura ad hoc mill-ministru."

Jiġifieri hemm membru wieħed li jiffavorixxi lit-trade unions però t-tnejn l-oħra aktar jiffavorixxu lin-naħa tal-gvern.

U kif għedt qabel, iċ- chairpersons jintgħażlu kif preskritt mill-ministru.

Jiġifieri l-ministru jista' jiddeċiedi li jappuntalek chairperson partikolari għal dik il-kawża - m'iniex qed ngħid li l-Onor Lawrence Gonzi jew qualsiasi ministru ieħor għandu xi interess ikun partiġġjan, xejn affattu - u min jaf x'jista' jinqala'!

L-ewwelnett wieħed irid iżomm f'moħħu li tajjeb jew ħażin, u sal-lum - il- gvern għandu interessi f'ħafna azjendi jew kumpanniji li jħaddmu ħafna nies.

Mela jista' jkun hemm ħafna kwestjonijiet ta' l-impjieg li jinvolvu ħaddiema f'kumpanniji fejn il-gvern ikollu interess qawwi.

Allura mhux tajjeb li l-gvern se jkollu daqshekk influwenza fil-mod kif il-leġislatur qed jipproponi l-kompożizzjoni ta` dan it-tribunal mela l-gvern jista' jkollu interess dirett.

It-tieni nett, ma naqbilx mal-mod kif jitneħħa u għal kemm żmien jiġi appuntat iċ-chairperson - part-time ukoll dan - għax m'għandekx it-trasparenza u l-indipendenza li suppost ikollhom fuq forum ta' din il-portata.

Jien nemmen li għandna nsaħħu dan it-tribunal billi nagħtuh struttura differenti billi nagħmluh a labour court, kif hemm f'ħafna pajjiżi oħra.

F'ħafna pajjiżi, il-qrati ordinarji għandhom ġurisdizzjoni fuq din il-materja però f'pajjiżi oħra hemm a labour court u jien nemmen li wasal iż-żmien li anke aħna jkollna a labour court proprju.

Issa dieħel anke d-dritt li wieħed jappella quddiem il-qorti ta' appelli ċivili, li hija ħaġa tajba wkoll.

Qabel wieħed ma setax jappella u kien jipprova jimponi appell fuq interpretazzjoni żbaljata ta' liġi jew fuq raġunijiet oħra fejn jidħlu deċiżjonijiet tat-tribunali kważi amministrattivi.

U kien hemm każi fejn kien hemm inġustizzji u l-qrati rrettifikaw is-sitwazzjoni, però naħseb li huwa tajjeb ukoll li jkun hemm dan id-dritt ta' appell.

Ħaġa oħra li xtaqt ngħid hija fuq il-kwestjoni ta' definite contract, Sur President.

Fi klawsoli 33 u 34 irranġajnieha s-sitwazzjoni, fis-sens li l- kundizzjonijiet tax-xogħol f'definite contract m'għandhomx ikunu agħar milli meta jkollok an indefinite contract.

Però qed tidħol il-konswetudni fejn minflok ma l-employer jimpjega nies b'kuntratt indefinit - għax jaf li dan ifisser li teknikament qed jagħti security of tenure u ladarba jimpjega lil dak li jkun ma jistax jaqbad u jkeċċih - jimpjega nies għal sena.

Issa l-liġi tgħid - u qiegħda tajba - li jekk imbagħad jerġa' jimpjegak mingħajr kuntratt ifisser li awtomatikament għandek an indefinite contract.

Però jekk employer jimpjega persuna, u wara sena jerġa' jimpjegaha u wara sena oħra jerġa' jimpjegaha u jdum is-snin sejjer hekk, dik xorta waħda tibqa' taħt definite contract.

Veru li l-kondizzjonijiet ma jistgħux ikunu agħar minn kuntratt indefinit però dejjem jista' jitterminalek fl-aħħar tas-sena.

Allura wieħed jista' jsib ruħu f'sitwazzjoni, li jkun ilhu mpjegat erbgħa, sitta, seba' snin u kull sena jsirlu kuntratt ġdid.

Qed isiru komuni dawn, naturalment to circumvent il-protezzjoni li joffru l- Att li jirregola l-Kondizzjonijiet ta' l-Impieg u l-Att dwar ir- Relazzjonijiet Industrijali u b'dan il-mod dawn in-nies ma jkollhom qatt security of tenure.

Mingħalihom ikunu mpjegati imbagħad għal xi raġuni jew oħra, wara erbgħa ħames snin ikeċċuhom.

Imbagħad dak li jkun ma jkun jista' jagħmel xejn.

Jien qed nissuġġerixxi - jista' jkun li m'għandix raġun imma din idea tiegħi - li tiġi introdotta leġislazzjoni jew klawsola f'dan is-sens.

Jekk employer jimpjega persuna għal sena u wara jerġa' jimpjegaha għal sena oħra, u wara ċertu numru ta' snin f'din is- sitwazzjoni, anke jekk l-employer mhux qed jorbot lill-employee b'kuntratt, dan ta' l-aħħar għandu jitqies li huwa mpjegat on an indefinite contract.

Għax jekk se nagħtu iktar protezzjoni lill-ħaddiema b'din il-liġi però mbagħad se nħallu din il-loophole, għada pitgħada l-employers jistgħu jibdew jagħmlu dawn it-tip ta' kuntratti - nista' nurik mijiet ta' kuntratti ta' dan it-tip – u allura naħseb li jekk nagħmlu emenda f'dan is- sens inkunu qed insaħħu l-pożizzjoni tal-ħaddiema.

Hemm ħaġa oħra li xtaqt nitkellem fuqha f'dan l-istadju, li hija l-kwestjoni tal-kumpens, Sur President.

L-ewwelnett, kif għedt qabel, id-dritt ta' dan it-tribunal m'huwiex biss li jikkumpensak for unfair dismissal.

Kif jgħallimni kulħadd, it-tribunal għandu dritt jordna reinstatement.

Jekk tkun manager jew fi grad aktar 'il fuq ma jistax jordna reinstatement, imma fil-każ ta' ħaddiem normali jista' jordna reinstatement -fair enough.

Pero` fil-prattika ma jiġrix hekk jekk dawn ikunu ażjendi żgħar ta' tlieta erba` impjegati għax la l-ħaddiem u lanqas min jimpjegahom ma jkun irid hekk.

Ovvjament ma tagħmilx sens li jekk għandek tliet impjegati, tiġi sforzat tħaddem ieħor u għalhekk f'każi bħal dawn it-tribunal jordna li jingħata kumpens, xi ħaġa li llum saret kważi prassi.

F'din il-liġi hemm guidelines ta' kif għandu jinħadem dan il-kumpens imma anke qabel kien hemm u xorta waħda kien ikollna xi sorpriża min-naħa tat- tribunal industrijali.

Dan l-aħħar kelli tliet sentenzi u ma nistax nifhem kif minkejja li f'ċirkostanzi li kienu kważi l-istess, wieħed minnhom ingħata Lm800, l-ieħor Lm1,700 u ta' l-aħħar ingħata Lm1,400.

Dan ifisser li m'għandekx konsistenza fil-mod kif jingħata l-kumpens u m'hemmx xi formula apposta li tista' tgħin.

Iżjed min hekk it-tribunal se jkollu poteri ġodda li apparti li jista' jordna li jingħata kumpens, dan jista' jħassar jew jagħti ċerti ordnijiet bħal meta jkollok harassment.

F'każi bħal dawn, il-kumpens jingħata għall-ħsara morali u mhux finanzjarja għax jekk, per eżempju, sinjorina tkun ġiet harassed, ma jfissirx li din tkun tilfet xi flus, u allura kif se jiġi kkalkulat il-kumpens li għandu jingħata?

Lanqas ceiling ma hemm, bħalma hemm fi tribunali oħra fejn hemm xi forma ta' kumpens morali.

Għalhekk insostni li jiena naħseb li wieħed għandu joħloq formula matematika ta kif wieħed għandu jingħata dan it-tip ta' kumpens.

Fuq il-kwestjoni tad-diskriminazzjoni, jeħtieġ li l-ewwel nagħtu definizzjoni aħjar ta' x'nifhmu bil-kelma ''diskriminazzjoni'' għax inkella se niltaqgħu ma ħafna kawżi u qed ngħid hekk għax nixtieq nistaqsi x'inhi l- ewwelnett diskriminazzjoni.

Fil-liġi hemm definizzjoni imma jien se nagħti eżempju pwerili fejn għandek negozjant li jkun irid bilfors jimpjega sinjorini bejn it-18 u l-25 sena.

F'dan il-każ dan ikun qed jiddiskrimina kontra l-irġiel u kontra dawk in-nisa ta eta` akbar, pero` dan jaf jagħmel sens businesswise għax forsi biex jippromovi n-negozju tiegħu, in-negozjant għandu bżonn proprju persuni f'dik il-kategorija.

Għalhekk wieħed irid joqgħod attent meta nitkellmu fuq diskriminazzjoni.

It-tribunal se jingħata poter li jordna li kundizzjonijiet jinbidlu u anke hawn jista' jagħti kumpens.

Pero` again, dan il-kumpens kif se jinħadem?

Tajjeb li l-liġi qed tikkontempla dawn l-affarijiet u naqbel perfettament li wasal iż-żmien li dawn id-drittijiet jingħataw bil-miktub u li t- tribunal industrijali nwessgħulu l-kompetenza tiegħu.

Pero` naħseb li qed inħalluha wisq in aria u għalhekk irridu nintroduċu xi tip ta' formula matematika ta' kif jista' jinħadem il-kumpens ta' natura morali ladarba dawn huma danni morali u mhux faċilment kalkulabbli.

Naħseb li huwa importanti wkoll li jkun hemm speċi ta' labour court biex inkunu konsistenti u jkollok caselaw u jkollok forum li dejjem jagħti ċerti deċiżjonijiet u mhux ikollok qisek basket ta' ġudikanti fejn kull każ tagħżillu arbitru u nispiċċaw forma ta' arbitration.

Jiena naħseb li wasal iż-żmien li jkollna strutturi ġudiżjarji ta' natura permanenti biex jibdew jaħdmu fuq dawn l-affarjiet u jibda jkollna preċedenti b'ċertu sens u mhux li jikkontradixxu lil xulxin u ħadd ma jaf fejn qiegħed.

Kulħadd tkellem fuq il-kwistjoni ta' dawk li huma essential services, fis- sens li l-gvern - kif dejjem kellu id-dritt – jistabilixxi li ċerti nies ma jistgħux jibbenefikaw min ċerti drittijiet bħal jum ta' strike eċċ minħabba li x-xogħol tagħhom hu essenzjali.

Naqbel ma dan għax irid ikollok dan it- tip ta' riserva għax, per eżempju, ma jistax ikollok ċirkostanza fejn tqum filgħodu u ssib llil-pulizija fuq strike għax ikollok chaos.

Pero` wieħed irid jogħod attent u ma rridux nisservew b'din il-liġi biex noħolqu ħaddiema tas-sekonda klassi.

Veru li biex il-ministru jżid il-lista dan suppost irid jinnegozja u jieħu l-pariri ta' l-imsieħba soċjali, pero` fejn qabel biex iżid il-lista ried jagħmel mozzjoni quddiem il-parlament - (interuzzjonijiet) hekk kienet safejn naf jiena, pero` fil-każ jikkoreġini l-ministru - din tista' tiżdied b'sempliċi legal notice.

Il-kwestjoni ta' l-essential services bilfors qajmet daqsxejn panic għax naturalment għandek il-unions li huma ppreokkupati li jekk ikollok industrial unrest fil-pajjiż, il-gvern tal-ġurnata jista' jistaħba wara l- poter vestit lilu u jgħid li l-kategorija ta' nies li hemm fil-lista ma jistgħux jistrajkjaw.

Nikkonkludi billi ngħid li forsi l-ministru seta' kien aktar sensittiv għal din il-biża' u forsi jirrevedi din il-klawsola sabiex joħloq aktar safeguards ħalli ma jkunx jista' jsir abbuż f'dan is- sens.

MR SPEAKER: Onor. Herrera, ippermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

JOSE` HERRERA: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

Fid-9:00 p.m. id-diskussjoni ġiet interotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, bħala President tal-Kumitat dwar il- kontijiet ta' l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika, xtaqt nirraporta lill- Kamra li l-Kumitat iddiskuta fit-tieni laqgħa tiegħu li nżammet illejla, l- għoti ta' diversi artijiet u postijiet tal-gvern lil diversi għaqdiet.

Peress li ma ntlaħaqx qbil unanimu fil-kumitat, ir-riżoluzzjoni se titressaq fil-Kamra.

Nipproponi issa l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 13 ta' Mejju, 2002 fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika – Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jirregola Fondi Speċjali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Għaqdiet tal-Produtturi – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Avjazzjoni Ċivili (Ċertifikati ta' Operaturi ta' l-Ajru) – Tielet Qari;

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pulizija ta' Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, illum imiss lili biex bħalma jkunu sħabi kull seduta, inkun jien the lone speaker f'din il- Kamra vojta u nirringrazzjak bil-quddiem għal din il-kumpannija tiegħek waqt il-ħin ta' l-aġġornament.

Jien niskanta kif kulħadd jokrob għall- informazzjoni imma meta din tingħata jew ma jkunx hawn min jagħti kasha jew addirittura jkun hawn min miżinterpretaha.

Kulħadd ifajjar bl-addoċċ dwar fatti magħrufa - anke hawn ew fil-parlament, aħseb u ara kemm isir tfajjir dwar stħajjil u innuendos li jinħolqu minn żmien għal żmien biex ċerti nies jingħataw raġun meta m'għandhomx.

Il-bieraħ kelliema ta' l-oppożizzjoni tkellmu dwar il-privatizzazzjoni li għamilna ta' l-MIA, privatizzazzjoni li waslet fit-tmiem tagħha u li jiena nsostni li saret bl-iżjed mod trasparenti.

Illum se jkolli nirribatti dwar il-ħafna kliem li ntqal - fl-opinjoni tiegħi ma kellux isir – fejn kien hemm ħafna żbalji u ntweriet l-ipokrezija tal-kelliema Laburisti dwar il- proċess ta` privatizzazzjoni.

Jiena nistgħaġeb meta nisma' membri min-naħa ta' l-oppożizzjoni jitkellmu fuq kunċetti ta' trasparenza bħalli kieku dawn huma xi professuri f'dan il-kamp.

Issa jiena llejla se nuri l-proċess ta' privatizzazzjoni ta' l-MIA li sar miż-żewġ amministrazzjonijiet, dik Laburista u tagħna, u se nqabbel il-proċess ta' kif imxew l-affarijiet taħthom u kif qed jimxu taħtna ħalli l-poplu Malti jifhem sewwa x'jiġifieri trasparenza u iżjed minn hekk jifhem l-ipokrezija ta' l-oppożizzjoni meta jippruvaw jiġġudikaw fuq dak li nagħmlu aħna.

Sur President, aħna ma niddejqux mill-ġudizzju u mill-kritika, anżi nieħdu pjaċir meta jiġbdulna l-attenzjoni ħalli l-affarijiet nagħmluhom aħjar, għax ma nippretendux li aħna perfetti u li kulma nagħmlu jsir b'perfezzjoni.

Iva niżbaljaw għax aħna naħdmu, pero` meta jiġu sħabna ta' l-oppożizzjoni - għamlu tant oxxenitajiet u qassati dawn fil-proġetti ta' privatizzazzjoni - u jipprovaw jgħidulna kif l-affarijiet jaħsbu li għandhom isiru u addirittura jesiġu ċerti affarijiet li meta huma kienu fil- poter qatt m'għaddewlhom minn moħħhom li jagħmlu, allura naħseb li jkun wasal iż-żmien li l-poplu Malti jifhem u jibda jqabbel naħa ma' oħra.

Nibda fuq xi kummenti li għamel l-Onor.

Joe Debono Grech – naturalment skond kif qrajt fil-gazzetti – fejn ġie rrapurtat li qal li l-gvern ħaseb li se jdaħħal Lm47 miljun imma fil-fatt daħħal Lm40 miljun biss.

Hawn ikolli nippreċiża li meta fil-budget tkellimt fuq dħul minn privatizzazzjoni u semmejt iċ-ċifra ta' Lm47 miljun, kont qed nirriferi għall-privatizzazzjonijiet li kienu għaddejjin dak iż-żmien – fuq kollox għadhom għaddejjin – u cioe` ta' l-MIA u tal-lottu u jidhirli li ċ-ċifra ta' Lm47 miljun kienet tinkludi l-lottu wkoll.

Pero` jiena nistgħaġeb kif l-Onor.

Debono Grech jiskanta li l-gvern ġab biss Lm40 miljun meta fi żmien il-Labour, il-proċess ta' privatizzazjoni kien sejjer iddaħħal il-miżerja ta' Lm12 miljun kif kien ippjanat li se jsir li kieku l-gvern ta' Alfred Sant iffinalizza hu l-eżeċizzju ta' privatizzazzjoni.

L-Onor.

Membru qalilna wkoll li mhux veru li kienu se jbiegħu l-40% tal-MIA għal Lm12 miljun imma jiena ngħid li iva, dan hu l-prezz li kienu qegħdin jimmiraw għalih u 'l quddiem biħsiebni nippreżenta u npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra karti li juru kif l-affarijiet kienu qegħdin isiru.

L-Onor.

Debono Grech skanta li jiena għedt li deadline huwa deadline.

U hawnhekk niġi għal oxxenita` oħra li rajna tiżviluppa f'dawn l-aħħar ġranet fejn għax jiġi barrani – qed nirriferi għall-Alterra - dan mingħalih se jgħaddi minn fuqna għax hu ġej minn pajjiż kbir u aħna pajjiż żgħir, u jippretendi li minkejja li aħna niffissaw deadline fuq l-offerti ta' bid, dan jista' jiġi u meta u kif jidhirlu hu - pero` żgur wara li jkunu ttieħdu d-deċiżjonijiet - jibdel il-parametri ta' dik il-bid.

Imbagħad jiġi bil- press agents tiegħu u jipprova jbellagħha lin-nies li dawn kienu f'pożizzjoni li joffru aktar minkejja li ftit ġranet qabel – fid-data li jagħlqu l-bids - dawn kienu taw l-aħħar ċifra tagħhom fuq din il-bid u għalhekk il-bid tagħhom baqgħet dik li kienet.

Għalissa nieqaf hawn Sur President, u ejja ma noqogħdux ngħidu kif telgħet u kif niżlet din il-bid għaliex il-bid kienet dik li offrew l-Alterra qabel ma skada d-deadline.

L-affarijiet hekk jimxu f'pajjiż li jagħmel l- affarijiet bi trasparenza.

Ejja tipprovawx tagħtu l-impressjoni li l- affarijiet jistgħu jsiru mod ieħor għax f'dan il-pajjiż l-affarijiet isiru bis-serjeta` - dik li tfisser it-trasparenza.

Ikun hawn nuqqas ta' trasparenza kieku wara li jiskadi d-deadline kellna nħallu lil kulħadd jagħmel l-bids fejn imbagħad kulħadd ikun jaf ħaddieħor x'offra u jibda joffri aktar u nistgħu nibqgħu għaddejjin hekk u ma nispiċċaw qatt.

Mistoqsija oħra li għamel l-Onor.

Debono Grech u se inwieġbu fuqha wkoll hija dik li tirrigwardja l-impjegati ta' l-MIA.

L-Onor membru staqsa dwar jekk dawn il-ħaddiema jridux jsirulhom arranġamenti ġodda.

Ir-risposta hija kategorikament le għax il-kumpannija MIA għandha collective agreements mal- ħaddiema u ladarba din se tibqa' l-istess kumpannija mingħajr tibdil ta' xejn, allura l-agreements kollha li għandhom il-ħaddiema ta' kwalunkwe ġeneru se jibqgħu in force.

Ngħaddi issa biex nitkellem dwar il-kummenti ta' l-Onor.

Leo Brincat fuq l- istess suġġett fejn dan nhar is-Sibt li għadda kellu dibattitu ta' sagħtejn wiċċ imb'wiċċ miegħi fuq radju lokali u fejn f'dibattitu ċivili rrispondejt għal kull mistoqsija li saret.

Madankollu l-Onor.

Membru ħass li kellu jiġi hawnhekk u jgħid li għamel set ta' mistoqsijiet u ma ngħatax tweġiba.

It- tweġibiet ingħataw u jekk l-Onor.

Leo Brincat ma jridx jisma' u ma jridx jifhem dak affarih, imma ejja ma noqogħdux ngħidu li t-tweġibiet ma ngħatawx.

Qalu wkoll li l-akkużi ta' l-Alterra ma ġewx indirrizzati.

X'inhuma l- akkużi ta' l-Alterra bażikament( L-akkużi ta' l-Alterra huma tnejn fejn dawn qed jgħidu li huma ma ġewx informati meta n-negotiating team tal-Gvern Malti ddeċieda li jinnegozja ma konsorzju ieħor u li meta ntbagħtet ittra liż-żewġ konsorzja l-oħra li kien għadhom fil-proċess tal-bid, ingħatat informazzjoni konfidenzjali.

Iż-żewġ tenderers l-oħra kienu għadhom fil- proċess tal-bid - u din mhux jiena qed ngħida imma qaluha l-Alterra stess fil-press release li kienu ħarġu - meta huma ntgħażlu bħala preferred bidders, fejn ikkwotaw lili ngħid li minkejja l-fatt li se nibdew in- negozjati magħhom, dan ma jfissirx li n-negozjati mat-tnejn l-oħra kienu spiċċaw, u allura dan ifisser li l-Alterra kienet taf b'din il-kundizzjoni meta bdew jinnegozjaw magħna fl-20 ta' Diċembru.

L-Onor.

Brincat qal li d-diskussjonijiet bdew fit-22 ta' Diċembru u ġew posposti sa l-4 ta' Jannar, bl-impressjoni li dawn kienu se jiġu konklużi sa l-aħħar ta' Jannar.

Iva, hekk kienet l-impressjoni ladarba l-Alterra kienu magħżula bħala preferred bidders, u din tal-preferred bidders saret biex ma niddiskutux ma' tlieta min-nies imma biex niddiskutu ma' wieħed u naslu.

Il-Gvern Malti bin-negotiating team tiegħu kien lealissimu lejn l- Alterra u ridna naslu.

Fil-fatt jumejn wara li l-kabinett iddeċieda li l- Alterra jiġi magħżul bħala l-preferred bidders, bdejna n-negozjati in earnest biex naslu - ma ħallejniex ħmistax għax għedna li issa ġej il- Milied u allura jmissna nipposponu u bdejna ninnegozjaw fit-22 u komplejna fit-23 ta' Diċembru.

Bħalma kullħadd jaf il-25 ta' Diċembru hu l-Milied u n-negozjaturi ta' l-Alterra ddeċidew li wara li ġew stabiliti l-binarji ta' kif se jsiru n-negozjati bejn iż-żewġ naħat, jipposponu n-negozjati sa l-4 ta' Jannar biex inkomplu.

Iva, Mr Speaker, biex ikomplu ħalli jiġi konkluż l-agreement kemm jista' jkun malajr.

L-innuendos ta' l-Onor.

Brincat komplew u qal li dak iż-żmien semgħu xnigħat minn barra - ma nafx minn fejn jien!! – li d-deal unofficially kienet diġa` ġiet konkluża dakinhar – u "dakinhar" ma nafx meta – ma' kumpannija oħra u mhux ma' l-Alterra.

Issa din hija gidba għaliex sa dak iż-żmien, jiġifieri sa meta l-Alterra ġew informati li mhux se nibqgħu ninnegozjaw magħhom – jiġifieri sal-bidu ta' Frar - ma saru negozjati ma' ħadd u ħadd ma tkellem ma' ħadd fuq dan il-proġett ħlief ma' l-Alterra.

Din hi l-verita` u jekk xi ħadd qal li sar xi qbil f'dak il-perijodu ma' xi ħadd ,jew kien qed joħlom jew ħariġha mill-fantasija ta' moħħu.

L-Onor.

Brincat staqsa x'ġara bejn it-22 ta' Diċembru u l-4 ta' Jannar?

Xi tridu jiġri bejn l-22 ta' Diċembru u l-4 ta' Jannar!

Ħafna jkunu bil-vaganzi tal-Milied u ż-żewġ naħat kif għedt kienu qed jippreparaw il-pożizzjoni tagħhom.

Imbagħad ġew mistoqsijin ċerti domandi li għalija jsiru biex iħammġu, Mr Speaker.

Qalilna l-Onor Brincat li l-Alterra ħarġu jgħidu li fil-bidding process nefqu Lm3.5 miljun u staqsa dawn il-pagamenti kollha fuq xiex setgħu intefqu f'sempliċi bidding process.

Għalfejn qiegħed jistaqsi lilna?

Għax ma jmurx jistaqsi lill-Alterra fiex nefquhom?

Fuq kollox huma qegħdin jgħidu li nefqu Lm3.5 miljun.

Mhux suppost ikollhom problema biex jsaqsuhom sħabna ta' l-oppożizzjoni għax Glenn Beddingfield tar-rainbow productions tgħidx kemm hu mitħla mal-public relations office ta' l-Alterra mbagħad naraw jekk jagħtux risposta.

Din tat-Lm3.5 miljun kienet waħda mill-problemi l-kbar li ħolqu l-Alterra fin-negozjati għaliex minkejja li kienu jafu - skond l-information memorandum li konna qassamna fil-bidu tal-proċess f'Lulju tas-sena ta' qabel - li l-Gvern Malti m'hu se jagħti lura ebda ċenteżmu mill-ispejjeż li jintefqu fil-proċess ta' preparazzjoni tal-pożizzjoni tagħhom kemm biex jagħmlu l-bids u kemm biex jinnegozjaw, l-Alterra xorta bdew jinsistu li l- Gvern Malti għandu jagħtihom lura dawn it-Lm3.5 miljun imma aħna għednilhom li m'hemmx l-anqas ċans li l-Gvern Malti jħallas ċenteżmu minn dawn il-flus li qegħdin jitolbu.

Anke n-negotiating team ħass li dan l-ammont kien tant li bażikament kienu qed inaqqsu l-offerta li kienu għamlulna oriġinajament, u din kienet waħda minn ħafna raġunijiet oħra li ħolqu impasse.

L-Onor.

Brincat qal li aħna ma weġibniex lill-Alterra u dan m'humiex vera għax aħna weġibna.

Kemm jien kif wkoll iċ-chairman tal-privatisation unit li kien qed imexxi n-negotiating team weġibna fuq ir-radio u wieġbu wkoll il-privatisation unit fir-rikors li għamlu fil-qorti fejn qalu hekk:

"Kien għalhekk li fit-18 ta' Jannar 2001 wara laqgħa bit-telefon mir- rappreżentanti tal-protestanti"

qed jirreferu għall-Alterra

"il-gvern nformahom li kien għad hemm almenu seba` punti kruċjali fejn il-pożizzjoni sostantiva tal-partijiet ma kenux qegħdin jaqblu."

Dan ifisser li aħna nformajnihom li jekk ma kienux se jbiddlu l-pożizzjoni tagħhom, aħna fl-interess ta' pajjiżna konna se mmorru u nkellmu lil konsorzju ieħor għax aħna mhux biex nakkomodaw lil wieħed jew lil ieħor qegħdin naħdmu.

L-Onor.

Brincat staqsa x'kuntatti kien hemm mill-Ministru jew minn xi ħadd ta' l-uffiċċju tiegħi mal-Maltin li jagħmlu parti mill-konsorzju.

Hawn lill- Onor Membru ngħidlu – mhux lilu biss imma lil kullħadd - li fuq dan il- proġett aħna ma kellna kuntatt ma' ħadd ħlief mal-korsorzju ta' l-Alterra.

Jien f'nofs Jannar iltqajt ma' l-Alterra għaliex dawn kienu l-uniku konsorzju li konna qed ninnegozjaw magħhom u spjegajtilhom in-neċessita' li jfittxu jikkonkludu malajr u għamilt hekk għax dan kien fl-interess ta' Malta.

Spjegajtilhom wkoll l-preokkupazzjonijiet li kellu in-negotiating team fuq xi wħud mill-punti li kienu tqajmu dak iż-żmien.

Issa min huma dawk li jifformaw in-negotiating team?

Jien 'il quddiem inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra - mhux għax hemm bżonn għax din l-informazzjoni tajtha l-bieraħ b'risposta għal interpellanza - l- ismijiet ta' dawk li kienu jagħmlu n-negotiating team, cioe` s-Sur Manuel Ellul, is-Sur Ivan Falzon, is-Sur John Portelli u s-Sur Mario Mizzi.

Is- Sur Ellul kulħadd jafu, ex-gvernatur tal-bank ċentrali; is-sur Falzon hu ċ- chairman tal-MIMCOL; is-sur Mizzi huwa mill-MIMCOL wkoll; u is-Sur Portelli huwa s-segretarju tal-privatisation unit.

Magħhom dawn kellhom nies mill- BNP Paribas, bank Franċiż, avukati minn Camilleri Preziosi u minn Advocates Micallef, nies mill-MIA u nies minn grupp ingliż MDP, li huma esperti fl-avjazzjoni.

Mr Speaker, l-oppożizzjoni qegħda tkompli bil-politika tagħha ta` sabotaġġ ta' pajjiżna.

Dawn jridu jħammġu, jtellfu u jagħtu l-gambetti u qegħdin jagħmlu hekk bit-tfigħ tal-ħmieġ lill-konsorzju u qegħdin jgħidu dawn min huma u mhumiex.

Jien mhux se noqgħod nagħmilha ta' l-avukat tal-konsorzju imma aħna kellna assessments li dawn huma nies serji, nies li għamlu suċċess f'xogħolhom, nies li huma kkwotati fil-borża ta' pajjiżhom u għalhekk jagħmlu l-business tagħhom b'mod trasparenti, nies li jħaddmu eluf ta' nies u li joperaw mad-dinja kollha.

Dawn huma dawn in-nies li jiffurmaw il-konsorzju li ħareġ rebbieħ.

Imma mbgħad jiġi l-Onor.

Leo Brincat b'diżonesta` li ma jistax ikun inħalluha għaddejja u jgħidilna li saru nafu - issa saru jafu !! - li l-Vienna airport ħadu konsulenza ma l- MIA u jpinġiha qisha din il-konsulenza ħaduha l-bieraħ.

Din ukoll kienet risposta ta' parliamentary question nhar it-Tnejn li għaddew, li fiha hemm dettallajt li vera li l-Vienna airport ingħataw konsulenza fl-MIA imma dan ġara fl-1999, aktar minn għaxar xhur qabel beda l-proċess tal- privatizazzjoni u li l-ammont kien ta' xi Lm 19,000.

L-Onor.

Brincat qed jippretendi li għax ħadu din il-konsulenza jisskwalifikaw ruħhom milli jittenderjaw!

Issa waqt li kont qiegħed nitkellem ma' l-Onor.

Brincat fuq il-PBS, dan joħroġli b'waħda u jgħidli li kif jafu ħafna nies, l-Alterra hija meqjusa qrib ħafna tal-Gvern Amerikan fis-sens li huwa fatt magħruf li ħadet ħafna kuntratti kbar ta' biljuni ta' dollari mid-defence department Amerikan u għamlet xogħol anke għan-NASA u anke kienet responsabbli biex għamlet id- decommissioning ta l-impjanti nukleari fl-Unjoni Sovjetika u jiena meta smajtu jgħid dan il-kliem, taf x'għaddieli minn moħħi Mr Speaker?

U jiena fhimt li din l-Onor.

Brincat kien ħariġha mill-homework li kienu qegħdin jagħmlu ta' l-oppożizzjoni għal kif se jattakaw id-deċiżjoni kieku aħna aċċetajna l-offerta ta' l-Alterra u allura dan ifisser li ma jimpurtax x'niddeċiedu aħna għax xorta waħda l-oppożizzjoni Laburista kienet se toħroġ jew b'argument jew b'ieħor.

Dan kien l-argument li kienu se jippruvaw jitfgħalna ma' wiċċna kieku l-Alterra rebħet.

Kienu se joħorġu u jgħidulna li dawn huma qrib tal-Gvern Amerikan u allura; X'se jgħidu l- pajjiżi Mediteranji?

Kif se nagħmlu biex inkunu protetti mill-omnipotenza li tista` tintwera mis-superpotenzi?

X'se nagħmlu fuq in-newtralita`?.

Imma l-agħar ħaġa, Sur President, hi meta jibdew iwaddbu il-ħmieġ fuq nies - mhux qed ngħid għal J.R. Darmanin li għamlilhom libell fuq ieħor tal- gideb li qalgħu fuqu – bħas-Sur Manuel Ellul li hu l-bniedem li mexxa dawn in-negozjati.

Il-bieraħ ġie l-Onor.Brincat u skond ma qrajt fuq " The Times", qalilna li the chairman himself headed the negotiating team.

Allura jista' jgħidli l-Onor Brincat x'fiha ħażin din?

Ikompli jgħid l-Onor Brincat dejjem skond il-gazzetta that "he hoped the people in question as political survivors did not choose to act as a smokescreen for the finance minister" U hawnhekk jien insib oġġezzjoni kbira għal dan it-tip ta' diskors għax dan hu diskors li jħammeġ, din hi mibgħeda u ħdura, Sur President, għaliex ma tistax titkellem b'dan il-mod fuq nies li qegħdin jagħtu servizz lin-nazzjon tagħna.

Is-Sur Manuel Ellul jiena nafu - bħala gvernatur tal-bank ċentrali - u meta spiċċa minn gvernatur tal-bank ċentrali tlabtu u ħadt gost li aċċetta li jservi lil pajjiżna - ma jimpurtanix mill-kulur politiku jiena - f'din il- funzjoni li hija tant importanti.

Dan ma kienx l-ewwel attakk ta l-Onor.

Brincat fuq Manuel Ellul fejn ftit ilu fil-programm "Babel" - dak il- programm oxxen li jagħmlu fuq is-super one – attakkah ukoll meta qal li dan kien ħabib ta' politiku tagħhom li issa għax ma għadux fix-xena, sar speċi ta renegat.

U dan għalfejn?

Galiex dan qiegħed jaqdi dmiru lejn il-pajjiż tagħna Sur President.

Din hija l-oxxenita` ta' dawn in-nies li jridu jippreżentaw ruħhom bħala xi gvern alternattiv.

Propju llum propju kont qiegħed inkellem lis-Sur Ellul - għax konna għaddejjin b'meetings oħrajn biex inkomplu bil-proċess - u dan għamilli nota li jiena nixtieq naqra, Sur President :

''Nirriferi għal dak li ġie irrappurtat f' "The Times" tal-lum, fejn l- Onor Leo Brincat qal li ċ-chairman tal-privatisation unit qal li huma mxew fuq dak li rrakkomanda t-team tan-negozjaturi meta ċ-chairman innifsu mexxa dan it-team.

Is-sur Brincat qal li jispera li n-nies involuti "as political survivors", ma għażlux li jaġixxu ta' paraventu għall-ministru tal-finanzi.

Nixtieq nagħmilha ċara li jien Manuel Ellul qatt ma kont political survivor u qatt ma ħbejt dak li nemmen, wisq anqas li xi darba servejt ta' paraventu għal xi ħadd.

Jien konvint li fil-ħin propizju, meta l-affarijiet isiru magħrufa, l- Onor. Membru jkun jaf li f'dan il-każ fl-MIA privatisation ħadd ma serva ta' paraventu għal ħadd.''

L-affarijiet saru bl-aktar metodu trasparenti fil-kuntest ta' proċess intiż li jiżgura l-aħjar offerta għal pajjiżna, Sur President.

Xtaqt li kieku nagħmel il-paraguni kif mexa l-proċess s'issa u kif mexa l-proċess fi żmienhom, pero` nagħmel dan - jekk iħalluni sħabi - fl-aġġornament li jmiss.

Sur President nitlob il-permess tal-Kamra biex inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra xi dokumenti li semmejt aktar kmieni fid-diskors tiegħi..

MR SPEAKER: Hawn il-permess?

(Onor. Membri: Iva) Il-permess ingħata

ONOR.

JOHN DALLI: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' mistoqsija parlamentari numru 33053 imwieġba f'seduta numru 730 tas-6 ta' Mejju 2002, dwar servizzi ta' konsulenza minn Vienna airport għall-Malta International Airport (MIA);

Kopja ta' mistoqsija parlamentari numru 33055 imwieġba f'seduta numru 731 tas-7 ta' Mejju 2002 dwar il-privatizzazzjoni tal-Malta International Airport (MIA); u

Kopja ta' kontro-protest ippreżentat fil-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili mill-Prim Ministru, il-Ministru tal-Finanzi u l-Avukat Ġenerali kontra s-soċjetajiet esteri Alterra Partners Malta Lilmited u Grupo Dragados S.A. kif rappreżentati mill-mandatarju tagħhom Frode Skulbru u s- soċjeta' Maltija Mizzi Europe Investments Limited.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin. il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 13 ta' Mejju, 2002, fis-6:00 pm, bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PRODUZZJONI TA' FROTT FRISK – SUSSIDJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm mis-sussidji kollha li jingħad li l- Unjoni Ewropea għandha tagħti lill-Malta għall-iżvilupp tas-setturi tal- biedja u s-sajd ingħataw lill-Gvern Malti matul l-1999, 2000 u 2001 għall- iżvilupp u ristrutturar ta' l-industrija lokali ta' l-ipproċessar tal- produzzjoni tal-frott frisk?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari 31427.

UE – RISTRUTTURAR TAL-BIEDJA U SAJD - FONDI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm mit-Lm8 miljuni li l-gvern qed jivvota għall-iżvilupp u ristrutturar tas-settur tal-biedja u sajd għal din is- sena, għas-sena 2003 u 2004 ġew mill-Unjoni Ewropea?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-ministeru qed iħejji skemi biex tingħata l-għajnuna meħtieġa ħalli jsir ir-ristrutturar kemm fil-qasam tal-biedja kif ukoll f'dak tas-sajd.

Dawn l-iskemi se jkunu diskussi ma' l-Unjoni Ewropea biex jintlaħaq ftehim dwar co-financing.

UE – TA' QALI PACKING STATION - FONDI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm mis-sussidji kollha li jingħad l-UE għanda tagħti lil Malta għall-iżvilupp tas-setturi tal-biedja u s-sajd ingħataw lill-Gvern Malti matul l-1999, 2000 u 2001 għall-iżvilupp u ristrutturar tal-packing station f'Ta Qali

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

U E – PITKALIJA ĊENTRALI - FONDI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm mis-sussidji kollha li jingħad li l- Unjoni Ewropea għandha tagħti lil Malta għall-iżvilupp tas-setturi tal- biedja u sajd ingħataw lill-Gvern Malti matul l-1999, 2000 u 2001 għall- iżvilupp u ristrutturar tal-pitkalija ċentrali

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

U E – FABBRIKA TAL-ĦALIB - FONDI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm mis-sussidji kollha li jingħad li l- Unjoni Ewropea għandha tagħti lil Malta għall-iżvilupp tas-setturi tal- biedja u sajd ingħataw lill-Gvern Malti matul l-1999, 2000 u 2001 għall- iżvilupp u ristrutturar tal-fabbrika l-ġdida tal-ħalib?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI - SUMMER WORKERS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk id-dipartimenti, azjendi u entitajiet oħra fid-dekasteru tiegħu li jieħdu intake ta' summer workers?

Kif issir l-għażla?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-Onor.

Interpellant hu mitlub jindirizza d-domanda tiegħu lill-ministru ta' l-edukazzjoni.

TURIŻMU - SUMMER WORKERS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid liema huma dawk id-dipartimenti, azjendi u entitajiet oħra fid-dekasteru tiegħu li jieħdu intake ta' summer workers?

Kif issir l- għażla?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Id-dipartiment tat-turiżmu u l-awtorita` tat-turiżmu ta' Malta jieħdu intake ta' summer workers.

Fil-każ tad-dipartiment dawn l- għazliet isiru mill-istudent maintenance grants board tal-ministeru ta' l- edukazzjoni filwaqt li l-awtorita' tieħu intake ta' summer workers skond il- ħteġijiet identifikati mid-direttorati u d-dipartimenti tagħha.

Ġeneralment l-istudenti jintgħazlu mill-kors tat-turiżmu li jsir fl- Universita' ta' Malta u studenti oħra mill-universita'.

WSC – BORMLA - SUR SANTA LIENA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li r-residenti ta' l-area ta' l-HOS Sur Santa Liena Bormla qed ikollhom pressa baxxa għall-aħħar fis-sistema ta' l-ilma?

Jista' jara li dan l-inkonvenjent jitneħħa?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta' l-Onor.

Interpellant ġie riferut lill- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

GĦAJNUNA SOĊJALI - REFUND

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti spjegazzjoni dettaljata lill-persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament għal liema raġuni qed tintalab li tħallas lura s-somma ta' Lm1,800 meta hi dejjem informat lid-dipartiment b'kull dħul li kellha?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna minnu indikata ġiet informata bil-każ tagħha.

KOTTONERA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 32971 u jgħid liema xogħlijiet se jsiru mid-dipartimenti tiegħu fil-Kottonera?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-proġett għar- riabilitazzjoni tal-Kottonera għandu programm vast u ambizzjuż għat-tliet snin li ġejjin.

Dan il-programm jiddependi fuq il-finanzjament li jingħata l-proġett aktar tard.

Fost il-proġetti hemm master plan għall-Kottonera, heritage trail u dwal fis-swar u bini importanti.

Fil-każ tal-Birgu hemm it-tkomplija tal-proġett ta' Couvre Porte, restawr ta' l-istatwa tal-Vitorja, tkomplija ta' pavimentar fil-Collachio, mużew fl- Armerija u paviment f'Misraħ ir-Rebħa.

Fil-każ ta' Bormla hemm it-tkomplija ta' Pjazza Santa Margherita, playing field San Ġwann t'Għuxa, paviment fi Pjazza P Vassallo u l-area tal-madwar, toilets pubbliċi fi Triq il-Pellegrinaġġ u misraħ barra Bieb Santa Liena.

Fil-każ ta' l-Isla hemm ir-restawr, paviment eċċ Mina Sant'Anna u paviment ħdejn il-Gardjola.

Fil-każ tal-Kalkara hemm ir-restawr tal-kappella tas-Salvatur u heritage trail mal-baħar.

FGURA - STREET LIGHTING

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra meta saret talba għal numru ta' bozoz tad-dwal ġodda ġewwa Triq ix-Xemx u Triq il-Qamar, Fgura u f'liema pożizzjoni din tinsab?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li mir-records li għandha l- korporazzjoni Enemalta ma jirriżultax li saret xi talba biex jitwaħħlu lampi ġodda fit-toroq imsemmija.

MDC – ĦAL FAR - IMPJANT GĦAT-TRATTAMENT TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 32860 u jgħid meta u kemm ġie jiswa flus l-impjant għat-trattament tad-drenaġġ li nbena mill-MDC bħala parti miz-zona industrijali ta' Ħal Far?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li l-impjant għat-trattament tad- drenaġġ kien inbena fl-1980 mill-korporazzjoni Maltija ta' l-iżvilupp bħala parti miz-zona industrijali ta' Ħal Far.

Il-proġett kien ġie jiswa Lm177,487.

KUNTRATTI - BIDLA FL-ISPECIFICATIONS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 32923, jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li l-kumitat ġenerali tal- kuntratti talab li jinbidlu l-ispeċifikazzjonijiet?

X'inhu t-tibdil li ġie rikjest?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-kumitat ġenerali tal-kuntratti deherlu li t-tieni paragrafu ta' klawsola 7.1 ta' l-ispeċifikazzjonijiet li jiddefinixxu t-tul medju ta' servizz kellu jkun aktar simplifikat.

Kif kien fit-tender:

A standard service is a service connection to a single dwelling property (i.e. having only one water meter) in a street having an average width of 10 metres and a length of 2 metres pipework inside the property.

This works out to be an average service length of 7 metres having 2 metres internal pipework, 1 metre sidewalk and 4 metres in carriageway and a maximum service length of 12 metres having 2 metres internal plumbing, 10 metres sidewalk and carriageway.

Where the length of the service exceeds the maximum length of 12 metres, the extra length shall be measured in addition to the average length of 7 metres.

Kif ġie rikjest it-tibdil:

A standard service is a service conection to a single dwelling property (i.e. having only one water meter) with a maximum total length of water service pipework of 12 metres between the water meter and water tapping in the carriageway.

UNIVERSITA' - IMPJEGATI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni ma' l-universita` minn Settembru 1998 sal-lum?

F'liema grad daħlu u minn liema lokalita` ġejjin?

Kemm kien hemm persuni għal kull grad li ġew intervistati?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

FLORIANA FOOTBALL GROUND

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Bħala l-Ministru responsabbli mill-isport, jista' jgħid min jieħu ħsieb il- manutenzjoni tal-ground tal-football fl-arena ta' l-Indipendenza fil- Furjana?

Kemm intnefaq fuq dan il-ground matul is-sena finanzjaraja li għaddiet u matul l-ewwel xhur ta' din is-sena?

Meta l- ġie miżrugħ aħħar?

Minfejn inxtrat iż-żerriegħa?

Ta' liema kwalita` kienet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-manutenzjoni tal-football pitch ġewwa l- arena ta' l-Indipendenza l-Furjana ssir mill-Floriana FC.

Informat ukoll li l-iskeda kif u meta jinżera' l-pitch hija r-responsabbilita` tal- groundsman imqabbad mill-club.

Dan il-pitch għadu kemm ġie miżrugħ ġimgħa ilu mill-istess club.

KORDIN - FAĊILITA` KORRETTIVA - INMATES

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-popolazzjoni fil-faċilita` korrettiva ta' Kordin bħalissa?

Kemm minnhom huma barranin?

Mit-total kemm hemm persuni li diġa` għaddew proċeduri fil-qrati u qed jiskontaw sentenza?

Kemm minn dawn huma barranin?

Jista' jgħid kemm minn dawk sentenzjati, kif ukoll dawk li qed jistennew sentenza/jew proċeduri legali, qed jingħataw kura regolari għad-droga?

Jista' jagħti ċ-ċifri separatament?

Kontra liema droga qed tingħata kura?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fl-4 ta` Mejju 2002 in-numru ta` priġunieri kien ta` 278.

Dawn huma maqsuma kif ġej:

|Maltin |140 |41 | |Barranin|56 |41 |

Minn dawn, żewġ priġunieri Maltin sentenzjati qegħdin jingħataw kura medika kontra d-droga; disgħa oħra qegħdin isegwu programm ta' riabilitazzjoni fis-SATU; filwaqt li 16 qegħdin jattendu programmi simili f'postijiet oħra.

ĊENTRI TAD-DETOX – ATTENDENZA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm żgħażagħ taħt il-21 sena bħalissa li qed jattendu ċ- ċentru tad-detox f'Malta u f'Għawdex?

Kemm minnhom bdew jattendu għall- ewwel darba f'dawn l-ewwel erba xhur ta' din is-sena?

Fil-każ ta' dawk taħt il-21 sena u fil-każ ta' dawk li bdew jattendu din is-sena, huma kollha Maltin?

Kemm minn dawn il-każi hemm tfal taħt is-16-il sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob l-Onor Interpellant jagħmel id-domanda lill- ministru konċernat.

RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI - ILMENTI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm ilmenti minn ħaddiema barranin li jaħdmu b'mod legali f'pajjiżna sena b'sena f'dawn l-aħħar ħames snin u matul dawn l-aħħar erba' xhur?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-istatistika li tinżamm mid-dipartiment tar- relazzjonijiet industrijali u ta' l-impjieg ma tiddistingwiex bejn ilmenti magħmula minn ħaddiema Maltin u dawk magħmula minn ħaddiema barranin li qed jaħdmu b'mod legali f'Malta.

ĦADDIEMA BARRANIN

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kellna ħaddiema barranin differenti, sena b'sena matul dawn l-aħħar għaxar snin, nazzjonalita` b'nazzjonalita`?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

NI CONTRIBUTIONS – SELF-EMPLOYED U KUMPANNIJI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm jirriżulta li ma tħallsux kontribuzzjonijiet ta' l-NI minn self-employed u kumpaniji privati, sena b'sena matul dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Minn Jannar 1998 il-ġbir u l-infurzar tal-ħlas tal- kontribuzzjonijiet tas-sigurta' soċjali għadda taħt ir-responsabbilta' tad- dipartiment tat-taxxi interni.

Għalhekk dwar l-aħħar erba' snin nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

Fir-rigward ta' l-informazzjoni għall-perijodu qabel l-1998, ninsab informat li r-records tad-dipartiment tas-sigurta` soċjali dwar ħlas ta' kontribuzzjonijiet kienu jinżammu b'sistema manwali u fuq bażi individwali u għalhekk mhux possibbli li tinġabar l-informazzjoni mitluba.

Irrid ngħid li f'Awissu tas-sena 2001 beda l-proċess biex ir-records tal- kontribuzzjonijiet imħallsa mill-persuni assigurati kollha mill-1956 jinqalbu fuq sistema komputerizzata.

BIRŻEBBUGA - CONTOLLED LANDFILL

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal- pjanti u l-istqarrija dwar id-diskussjoni għall-proġett għall-iżvilupp ta' controlled landfill f'Birżebbuġa u fin-Naxxar?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għalkemm il-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant mhijiex ċara għal liema pjanti u għal liema stqarrija dwar id- diskussjoni għall-proġett għall-iżvilupp ta' controlled landfill qed jirriferi, qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-project description statement fuq is-suġġett.

KOPERATTIVA INDAFA PUBBLIKA – KONSULENT TAL-GVERN

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 32932, jista' l-Ministru jgħid kif impjegat fil-ministeru bħala full-time consultant qiegħed jagħmel xogħol ta' tmexxija u amministrazzjoni ġenerali tal-koperativa ta' l-indafa pubblika meta din hi koperattiva privata; u kif full-time adviser qiegħed jagħmel xogħol ta' on scene co-ordinator fl-oil pollution control unit meta din il-unit tifforma parti mid-dipartiment tal- ħarsien ta' l-ambjent?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija, ninsab informat li fl-1995 sar ftehim bejn il-gvern u l-koperattiva għal indafa pubblika fejn il-Gvern issussidja lill-koperattiva għal servizzi klerikali u management.

Dan il-ftehim baqa' għaddej anke bejn l-1996 u l-1998.

Fl-20 ta' Jannar 2000 minflok ma ngħata s-sussidju lill-koperattiva għal indafa pubblika, kif kien isir qabel, il-gvern impjega persuna mal-koperattiva bl- istess spejjeż bħala full-time consultant.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, ninforma lill-Onor.

Interpellant li wara rakkmandazzjoni tal-management efficiency unit, l-oil pollution response module m'għadux jifforma parti mid-dipartiment tal-ħarsien ta' l- ambjent iżda sar jifforma parti mill-marine section fi ħdan it-taqsima tax- xogħlijiet.

AFM - TRANSFERS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk kenitx teżisti skema fl-AFM fejn personelle mill- armata setgħu jitolbu transfers għal dipartimenti oħra tal-gvern wara li jkunu nstabu unfit for active duty minn board mediku?

Meta daħlet din l- iskema u kemm ibbenifikaw?

X'rank kellhom u fejn inbtagħtu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Dawk il-membri tal-forzi armati li kienu nstabu medically unfit for military service qabel ma kienu jkunu discharged mis- servizz kienu jingħataw l-opportunita` li jkomplu jagħmlu xogħol ta' natura ċivili ma' xi dipartiment tal-gvern, jekk kienu jissodisfaw kriterji stabiliti.

Din l-opportunita` bdiet tingħata f'April 1991 u twaqqfet f'Jannar 1996.

Żewġ bumbardiera u ħames gunners kienu għażlu li jkunu posted ma' dipartimenti: tnejn mad-dipartiment ta' l-edukazzjoni, tnejn mad- dipartiment tax-xogħlijiet u tlieta mad-dipartiment tal-mużewijiet.

RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI - ILMENTI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm ilmenti minn ħaddiema Maltin: (1) b'kuntratt fiss; (2) b'sigħat imnaqqsa; (3) part-time; (4) minħabba vitimizzazzjoni; (5) minħabba fastidju sesswali; (6) minħabba diskriminazzjoni; (7) minħabba sensji kollettivi; (8) minħabba mergers ta' negozji u (9) minħabba trasferiment ta' negozji matul dawn l-aħħar erba' xhur?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li matul dawn l-aħħar erba' xhur id- dipartiment tar-relazzjonijiet industrijali u ta' l-impjieg irċieva sitt ilmenti relatati ma' kuntratti fissi u tliet ilmenti relatati ma' mpjiegi part-time.

Id-dipartiment għadu ma jżommx statistika dwar il-kumplament ta' l- informazzjoni mitluba għax l-ilmenti ndikati m'humiex koperti bil-liġi preżenti dwar il-kundizzjonijiet ta' l-impjieg.

SPTAR SAN LUQA – PAZJENTI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il pazjent/a barrani/ija għamlu użu minn servizz fl- Isptar San Luqa (i) bħala inpatient (ii) bħala out patient (a) xahar b'xahar minn Jannar sa April ta' din is-sena; (b) servizz b'servizz; (c) nazzjonalita` b'nazzjonalita`?

Kemm ħarġu kontijiet?

Kemm kienu jammontaw fi flus?

Kemm tħallsu s'issa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'seduta oħra.

TAX COMPLIANCE UNIT – INVESTIGATIONS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il investigazzjoni u operazzjoni jirriżulta li saru fi kliniċi/sptarijiet privati xahar b'xahar lit-tax compliance unit kemm ilha tinġabar, jekk tinġabar din l-informazzjoni?

Kemm jirriżulta li ntnefqu flus xahar b'xahar?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li m'għandi xejn x'inżid mar-risposta li tajt għal mistoqsija parlamentari 33096 f'seduta 730.

SPTAR MONTE CARMELI - CEO

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratt ta' mpjieg bejn il- fondazzjoni għas-servizzi mediċi u ċ-chief executive officer ta' l-isptar Monte Carmeli?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal- kuntratt ta' mpjieg bejn il-fondazzjoni għas-servizzi mediċi (FMS) u ċ- chief executive ta' l-isptar Monte Carmeli.

MSIDA - CONCEPTION STREET – KUMPENS LIS-SIDIEN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk is-sidien tad-djar li kien hemm quddiem il-kerrejja ż-żgħira ġo Conception St, Msida tħallsux jew le?

Jekk le, kemm baqa' sidien li ma tħallsux u x'inhu jżomm il-ħlas?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li kien hemm uħud mis-sidien tad-djar f'Conception Street, Msida li tħallsu waqt li hemm oħrajn li għadhom ma tħallsux.

Fondi f'Conception Street, Msida li sar ħlas għalihom huma dawn: Nri. u 27, 30, 33, 34, 35, 36, 43, 46, 49, 50, 52, 54, 56, 57 u 58.

Sar ukoll ħlas għal l-utile dominju ta` Nri.

40 u 44.

Fondi f'Conception Street, Msida li għadu ma sarx ħlas għalihom huma dawn: Nri.

26, 28, 29, 31, 32, 37, 41, 42, 45, 47 u 48.

Id-dirett dominju ta' Nri.

40 u 44 għadu wkoll ma sarx.

Il-ħlas ta' dawn ta' l-aħħar għadu ma sarx għaliex għad hemm xogħol preliminari li jrid isir, fost dan li jiġi aċċertat mid-dipartiment min huma s-sidien tal-fondi msemmija.

TA' XBIEX - STALLAZJONI TA' LIFT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hux veru li r-residenti ta' housing estate ta' Tax-Xbiex fejn qed isiru l-lifts se jkollhom iħallsu Lm1,500 jekk ikunu xtraw il-flat?

Jista' jgħid jekk dan hux veru, u kemm fil-fatt se jħallsu dawk li xtraw il-flat u dawk li qed jikru?

Jidhirlu illi l-Lm1,500 hija għolja u trid tiġi riveduta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-lifts kollha stallati mill-awtorita' tad-djar fi blokki ta' appartamenti tal- gvern jiġu mħallsa mill-awtorita'.

Dawk ir-residenti li jkunu bil-kera ma jiġux mitluba jħallsu għall-ispejjeż ta' l-istallazzjoni.

Iżda dawk ir- residenti li huma sidien jintalbu jħallsu sehemhom mill-ispejjeż ta' l- installazzjoni a proporzjon tan-numru ta' l-appartamenti fil-blokk.

L- awtorita' tissussidja lil dawn is-sidien b'50% ta' l-ispejjeż.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - TILQIM TA' L-HIB

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fiċ-ċentri tas-saħħa fl-aħħar ġimgħat m'għandhomx it-tilqima ta' l-HIB (Haemophilus Influenza B) li tingħata lit- trabi fl-ewwel sena wara t-twelid tagħhom?

Meta hu mistenni li fiċ-ċentri tas-saħħa terġa' tingħata din it-tilqima?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob lill-Onor Interpellant jirriferi għar-risposta li tajt għal mistoqsija parlamentari 33078.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA – VACCIN TAL-CHOLERA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fiċ-ċentri tas-saħħa għal xhur sħaħ m'għandhomx it-tilqima tal-cholera?

Jista' jgħid meta hu mistenni li fiċ- ċentri tas-saħħa tingħata din it-tilqima minħaba li diversi impjegati Maltin li jaħdmu barra minn Malta jingħataw il-prekawzjoni kontra l- cholera?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li d-dipartiment tas-saħħa kien ħareġ sejħa għall-offerti għal din il-vaccine fit-13 ta' Awissu 2001, iżda ma rċieva l- ebda offerta.

Sussegwentement ġew maħruġa tliet PFIs oħra fis-sena 2001 u bidu tas-sena 2002.

Minn dawn id-dipartiment tas-saħħa rċieva kwotazzjoni dan l-aħħar minn aġent wieħed.

Din l-offerta qed tiġi kkunsidrata.

Il-vaccine kontra l-cholera tingħata bil-ħlas mill-immunisation centre tal- Furjana u mhux miċ-ċentri tas-saħħa kollha.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - MMR

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fiċ-ċentri tas-saħħa jeżisti nuqqas tat- tilqima MMR (measles, mumps, rubella) li tingħata lit-tfal ta' 15-il xahar u lejn l-aħħar tal-primarja?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li d-dipartiment tas-saħħa kellu tilwima legali ma' l-aġent li kellu jissupplixxi l-MMR.

Dan kien l-uniku aġent li offra l-ispeċifikazzjonijiet adegwati u aċċettati mid-dipartiment tas-saħħa.

Riċentement kien hemm żviluppi ġodda rigward din il-vaccine u qed isir minn kollox biex terġa' tkun fiċ-ċentri tas-saħħa mill-aktar fis possibbli.

COMMUNITY CHEST FUND - KURA KONTRA L-KANĊER

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li ċertu kura għall-marda tal-kanċer qed tingħata mill-community chest fund u mhux kif inhu ntitolat kull pazjent tal-kanċer li hu ntitolati għal kull kura tal-kanċer b'xejn?

Billi din il-kura tiswa madwar Lm50 kuljum jista' jgħid x'inhi l-gwida tad- dipartiment dwar din il-kura?

Jekk id-dipartiment ta' l-onkoloġija jidhirlu li din il-kura mhux daqshekk effettiva, x'pariri ngħataw il-membri tal- community chest fund?

Jekk id-dipartiment ta' l-onkoloġija jidhirlu li l-effett ta' din il-kura hu ta' benefiċċju kbir, x'inhu jżomm id-dipartiment tas-saħħa li jagħti din il-kura b'xejn?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-community chest fund ma tagħtix kura għall-kanċer.

Dan il-fond iżda jagħti għajnuna finanzjarja lil xi pazjenti biex jixtru ċerti mediċini li m'humiex approvati mid-drug therapeutic committee.

Din il-proċedura għadha l-istess bħal meta l-Onor Interpellant kien ministru, jiġifieri li talbiet għal mediċini ġodda mhux dejjem jiġu milqugħa mid-diviżjoni tas-saħħa għal diversi raġunijiet, inkluż l- effettivita` tal-mediċina u l-liċenzjar tal-mediċini.

PENSJONI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta l-persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament se tingħata l-pensjoni wara li miet żewġha?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna minnu ndikata ġiet informata bil-każ tagħha.