MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 142 It-Tlieta, 27 ta' Lulju, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 142

It-Tlieta, 27 ta' Lulju, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.06 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 27 ta' Lulju, 1999

WERREJ MINUTI 43

KUNSENS GĦAL ATTI 43

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 43

TQEGĦID TA' KARTI 47

MOZZJONIJIET

MALTA - EU JOINT PARLIAMENTARY COMMITTEE 47

UPDATE TA' L-AVIS TAL-KUMMISSJONI EWROPEA 48

AĠĠORNAMENT 73

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 79

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 141 li saret fis-27 ta' Lulju, 1999 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li l-President tar- Repubblika għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru. XIII ta' l-1999 - Att ta' l-1999 dwar is-Sekwestru u l- Kustodja ta' Minuri.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

KUNSILLI LOKALI - GĦAWDEX - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 7523 - oriġinarjament saret lill-Ministru għal Għawdex - u cioe': Barra mis-segretarji, jista' l-Ministru jgħid kemm hemm impjegati oħra jaħdmu part-time jew full-time mal-kunsilli lokali f'Għawdex?

Min huma?

Kif ġew ingaġġati u meta?

X'inhu s-salarju tagħhom kull sena?

X'inhu xogħolhom fil-kunsill lokali?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 8387.

SKEJJEL - GĦALLIEMA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet id-differenza bejn il-kriterji wżati mill- bord ta' għażla fl-intervisti għall-għażla ta' assistenti kapijiet (primarji) u dawk li saru qabel?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Ninsab informat li l- bord ta' l-għażla fl-intervisti għall-għażla ta' assistenti kapijiet (primarji) ikun maħtur mill-kummissjoni għas-servizz pubbliku li tiddeċiedi hi l-kriterji.

Inħalli f'idejn il-PSC tiddeċiedi tippubblikax il-kriterji jew le.

SKEJJEL - EDUKAZZJONI FIŻIKA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi pjani speċifiċi għandu biex itejjeb il-livell tat-tagħlim ta' l-edukazzjoni fiżika fl-iskejjel primarji u sekondarji?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li hemm ppjanati:

* li jiżdiedu n-numru ta' għalliema ta' l-edukazzjoni fiżika fl-iskejjel primarji;

* inizjattivi ta' awareness u taħriġ fost l-għalliema ta' l-iskejjel primarji biex kull skola jkollha programm ta' kwalita` aħjar ta' tagħlim, u wkoll ta' attivitajiet extrakurrikulari sportivi;

* tixrid u prattika ta' sillabu u ta' skemi ta' tagħlim li joffru lill- għalliema ta' l-edukazzjoni fiżika fil-junior lyceum u fl-iskola sekondarja sensila ta' miri li għandhom jintlaħqu;

* li l-edukazzjoni fiżika barra li tibqa' kif inhi bil-ħin allokat għall- core subject tkun offruta wkoll bħala suġġett option fil-form 3 tal-junior lyceum u wkoll fil-form 4 ta' l-area secondary u b'hekk ikun hemm żieda konsiderevoli fin-numru tal-lezzjonijiet;

* li jissokta programm ta' varjeta` wiesa' ta' sports bħala attivitajiet extrakurrikulari għall-istudenti fl-iskejjel sekondarji; u

* li nkomplu nagħtu l-appoġġ għal inizjattivi biex il-faċilitajiet fl- iskejjel jintużaw għall-attivitajiet sportivi wara l-ħin normali ta' l- iskola, u dan prinċipalment mill-istudenti ta' l-istess skola.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cushieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jispeċifika meta se jiżdiedu dawn l-għalliema?

Jista' jgħid ukoll min se jkun qed jagħmel sorveljanza meta skola tkun qed tintuża miż-żgħażagħ tal-lokal jew mill-istudenti nfushom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-ewwelnett il-proċess ta' għażla ta' l-għalliema għadu kif beda u allura għadu kmieni biex wieħed jgħid kemm se jintgħażlu u kemm se jikkwalifikaw minn dawk li applikaw biex jgħallmu l-edukazzjoni fiżika.

Għadu kmieni anke minħabba l-fatt li jkun qed isir eżerċizzju ta' deployment ta' l-għalliema.

Dan huwa xogħol li jsir sa nofs Settembru u anke iktar tard u jiena nispera li jirnexxieli nipperswadi lid-diretturi konċernati biex jaċċettaw sistemi biex dan ikun jista' jiġi konkluż ħafna qabel.

Għar-rigward tas-superviżjoni meta jsir użu mill-iskejjel wara l-ħin ta' l-iskola, irrid ngħid li normalment isiru arranġamenti speċifiċi bejn il- kap ta' l-iskola, il-kunsill ta' l-iskola u l-organizzazzjoni jew l- individwi li jkunu se jużaw dawn il-faċilitajiet.

Safejn naf jien dejjem jittieħdu l-prekawżjonijiet sabiex il-klassijiet kollha ta' l-iskola jkunu salvagwardjati.

Ġeneralment dawn il-faċilitajiet sportivi jikkonsistu fi grounds ta' l-isport u faċilitajiet li jkunu indoor.

Sal-lum ma kellix rapporti li meta saru dawn l-arranġamenti l-kondizzjonijiet stipulati ma ġewx osservati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-kurrikulu nazzjonali jirriflettix l-importanza li għandha tingħata l-edukazzjoni fiżika?

Jista' jgħidilna wkoll jekk hemmx xi programm biex l-iskejjel primarji ssirilhom manutenzjoni ħalli l-livell ta' sigurta` jitjieb?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Għar-rigward ta' l-ewwel mistoqsija supplimentari ma naħsibx li wieħed jista' jagħmel jew jirrevedi xi kurrikulu nazzjonali mingħajr ma jassigura li l-edukazzjoni fiżika u l-isport ikunu riflessi bl- iktar mod adegwat.

M'hemmx dubju wkoll li l-kurrikulu nazzjonali jirrifletti l-importanza li għandha tingħata lill-edukazzjoni fiżika.

Rigward it-tieni mistoqsija supplimentari, naħseb li aħjar nittrattawha fil-mistoqsija parlamentari li jmiss.

SKEJJEL - MANUTENZJONI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid b'kemm naqas il-budget għall-manutenzjoni ta' l- iskejjel statali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-flus allokati għall-manutenzjoni fl-iskejjel huma maqsuma fi tnejn, dawk rikorrenti u dawk kapitali.

Għas- sena 1999 ġiet allokata s-somma ta' ¥184,834 għal infiq rikorrenti filwaqt li s-sena l-oħra ntnefqet is-somma ta' ¥176,157.

Għar-rigward tal-vot kapitali Item 7 - Refurbishment and maintenance of government schools - din is-sena ġiet approvata s-somma ta' ¥0.5 miljun u huwa maħsub li din is-somma tiżdied b'¥0.2 miljun oħra minħabba xogħlijiet urġenti.

Ninsab informat ukoll li s-sena l-oħra mill-istess vot kapitali oriġinarjament ġiet approvata s-somma ta' ¥550,000 iżda ntnefqet is-somma ta' ¥938,108.

Informat ukoll li jirriżulta li l-amministrazzjoni preċedenti ma żammitx mal-budget li vvotat hi stess u ftit ġimgħat biss qabel l-elezzjoni wettqet infiq li kellu jitħallas mill-flus ta' din is-sena.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Peress li l-Ministru għadu kif qal li ftit qabel l-elezzjoni sar infiq ta' flus fuq manutenzjoni ta' skejjel, jikkonferma li bħal dak iż-żmien sena kien sar l-istess tip ta' xogħol fuq diversi skejjel tal-gvern minħabba li dawn kellhom bżonn manutenzjoni?

Jikkonferma li dan sar minkejja li kien hemm min kellu l-idea li fl-iskejjel tal-gvern kien hemm biss xi tieqa mkissra?

Jista' l-Ministru jgħidilna wkoll x'sorveljanza qiegħda ssir fuq ix- xogħol li qed isir fl-iskejjel speċjalment fejn jidħol serq ta' materjal u skartar minn fuq ix-xogħol?

Fil-passat kien hemm diversi allegazzjonijiet f'dan is-sens u nixtieq li l-Ministru jgħidilna jekk hijiex qed issir sorveljanza f'dan ir-rigward.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, meta wieħed jara t-talbiet li jagħmlu l-kapijiet ta' l-iskejjel appoġġjati mill-kunsilli ta' l-iskejjel għal maintenance u refurbishment isib li dawn it-talbiet jammontaw għal somma li taqbeż il-¥1 miljun.

Il-verita' hi li l-budget tal-gvern huwa dak li hu u skond il-frix wieħed irid imidd saqajh.

Naturalment kemm l- amministrazzjoni preċedenti kif ukoll din l-amministrazzjoni ma konniex u m'aħniex qegħdin f'pożizzjoni li f'sena waħda nilqgħu t-talbiet kollha li saru.

Fl-opinjoni tiegħi, lanqas hu għaqli li jsir dan għax m'hemmx il- kapaċita` organizzattiva biex wieħed ikun jista' jwettaq ix-xogħlijiet kollha mitluba f'sena partikolari.

U jekk irridu ngħidu kollox, tajjeb ngħidu li l-programm ta' maintenance u refurbishment fl-iskejjel eżista minn dejjem u wara t-tieni amministrazzjoni Nazzjonalista mill-1992 ir- ritmu baqa' jiżdied.

(Interruzzjonijiet) L-ewwelnett il-maintenance jew refurbishment m'huwiex se jservi għal dejjem għax wara sentejn jew tlieta tkun trid terġa' tagħmlu.

Huwa veru wkoll li l-investiment kapitali fl-edukazzjoni, f'bini ta' skejjel, fl- universita` u xiri ta' equipment sew għal-laboratorji fi skejjel sekondarji u f'affarijiet oħra, wassal għal sitwazzjoni li l-bżonnijiet ta' l-iskejjel f'ċertu perijodu akkumulaw u dan kellu jiġi trattat.

L-amministrazzjoni preċedenti għamlet ħilitha b'ċerta intensita` biex tipprova taċċellera dan il-programm imma l-bżonnijiet huma kbar ħafna u għalihom trid miljuni kbar ta' liri.

Sur President, tinqala' d-diffikulta` wkoll - din naħseb iffaċċjaha anke l-predeċessur tiegħi - dwar kif torganizza dawn ix-xogħlijiet.

F'dan il- parlament nivvotaw ammonti ta' flus imma sfortunatament il-gvern, inkluż il- ministeru ta' l-edukazzjoni, għad m'għandux l-organizzazzjoni meħtieġa biex jassigura li n-nefqa ssir bl-iktar mod effettiv possibbli.

F'kull każ ix- xogħol jittieħed minn min jagħmel l-irħas offerta, pero' nista' nassigura lill-Kamra li taħt din is-sistema l-irħis qed jiġi għali ħafna għaliex ħadd ma jissogra ma jagħtix it-tender lill-irħas offerent.

Barra minn hekk, m'għandniex il-mekkaniżmi meħtieġa biex nassiguraw jekk il-kwalita` tax-xogħol tkunx waħda tajba.

Per eżempju, jiena sibt kuntratti li ma jorbtux biżżejjed u ma jimponux penalitajiet tajbin biżżejjed biex jassiguraw li l-kuntrattur jispiċċa fiż-żmien stipulat u jagħtik il-kwalita` tax-xogħol li trid.

Hija ħaġa tal-mistħija li kellna kuntratturi li għamlu soqfa li krollaw meta l-kuntrattur stess kien għadu on site bħalma ġara fl-iskola primarja ta' Hal Lija.

Din hija storja endemika tal-gvernijiet Maltin, pero' rrid ngħid ukoll li meta l-gvern jagħmel ix-xogħlijiet hu aktar hemm iċ-ċans li l-affarijiet isiru tajbin.

Għalhekk, Sur President, waħda mill-affarijiet li qed nipprova nsib il-ħin li nagħmel hija li noħloq mekkaniżmu fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni u fil- ministeru li jkun jista' jagħti garanzija lill-ministeru u lil din il-Kamra li dawn ix-xogħlijiet qed isiru skond l-ispecifications mitluba, skond il- budget miftiehem u anke fiż-żmien li jkun miftiehem.

Irridu nassiguraw ukoll li l-ispecifications isiru tajjeb għaliex il-mod kif isiru hemm ħafna xi tgħid fuqu.

L-Onor.

Interpellant staqsa wkoll jekk huwiex qed isir dak li hu meħtieġ biex naraw li jkun hemm superviżjoni fuq skartar u fuq ħela.

Irrid ngħid li bħala l-ministru responsabbli m'iniex sodisfatt b'dak li qed isir u nħoss li l-liġijiet li għandna fil-pajjiż li issa ilna nħaddmuhom 12-il sena m'humiex addattati biex joffru management tal-ħwejjeġ pubbliċi kif jirrikjedi x-xogħol.

Issa jekk xi darba npoġġu flimkien ras imb'ras u naraw eżattament x'hemm bżonn jista' jkun li nibdew insibu s-soluzzjonijiet.

Il- liġijiet tagħna huma ispirati mill-amministrazzjoni pubblika imma llum għandhom ikunu ispirati minn filosofija ta' management, pero' jonqos ħafna xi jsir biex ikollna d-dixxiplina u jkollna s-sorveljanzi meħtieġa biex kulħadd jagħti dak li għandu jagħti lill-poplu tagħna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis, domanda supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: La qegħdin nitkellmu fuq l-edukazzjoni, jista' l- Ministru jgħid jekk huwiex jikkonsidra li l-iskola tal-kindergarten ta' Raħal Ġdid tingħata prijorita` fil-manutenzjoni kif kienet ingħatat taħt gvern Laburista?

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nixtieq li nerġa' npoġġi l-mistoqsija dwar manutenzjoni fl-iskejjel primarji sabiex jitjieb il-livell ta' safety.

Hemm xi programm biex l-iskejjel primarji ssirilhom manutenzjoni f'dan is- sens?

Barra minn hekk, nixtieq nistaqsi lill-Ministru x'inhu l- involviment tal-kunsilli lokali fil-manutenzjoni ta' l-iskejjel.

Qed nistaqsi dan għaliex fi żmien gvern Laburista l-kunsilli lokali kienu nvoluti mhux ħażin f'dan ix-xogħol.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Huwa interessanti ħafna l-kumment ta' l-Onor.

Abela għaliex il-grupp li tlabt li jgħinni f'din il-ħaġa partikolari fil- ministeru poġġa x-xogħol li jrid isir biex jiġu eleminati jew inkella jiġu kkontrollati dawk il-ħwejjeġ li jistgħu jkunu ta' periklu għall-istudenti u anke għall-istaff bħala l-ewwel prijorita`.

Naturalment għandna skejjel li għandhom spazju u attrezzaturi pjuttost sodisfaċenti fejn tidħol l- edukazzjoni fiżika u għandna skejjel oħrajn li għad m'għandhomx dawn l- attrezzaturi.

Għalhekk nittama li dan is-suġġett ikompli jirċievi l- attenzjoni meħtieġa mill-amministraturi.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija nixtieq ngħid li l-kunsilli lokali huma nvoluti skond l-istrateġija eżistenti.

Fil-lista ta' proġetti li qed isiru fl-iskejjel matul dan is-sajf hemm diversi kunsilli nvoluti pero' li qiegħed jiġri huwa li hemm numru ta' skejjel fejn il-kunsill jingħata l- management tal-kuntratt tax-xogħol li jkun qed isir fl-iskola.

MALTAFEST

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew frankati spejjeż bit-tmiem tal-Maltafest?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-iskop li ma jiġux organizzati l- attivitajiet kulturali mtella' mid-dipartiment tal-kultura fis-sajf - li konna nsibuhom bl-isem ta' Maltafest jew Malta international arts festival - ma kienx biex jiġu ffrankati l-flus.

Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Membru għar-risposta li tajt għad-domanda parlamentari numru 6404 tas-26 ta' April, 1999.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' persuni li ngħataw permanent u temporary teaching warrant, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8991.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inressaq riżoluzzjoni biex il-post li jinsab vakanti fuq il-Malta - EU joint parliamentary committee jimtela' mill-Onor.

Michael Frendo.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

MOZZJONIJIET

MALTA - EU JOINT PARLIAMENTARY COMMITTEE

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker,

Billi l-Kamra bir-riżoluzzjoni tas-27 ta' Ottubru, 1998 kienet innominat lill-Onor.

Joe Borg, membru tal-Joint Parliamentary Committee bejn il-Parlament Malti u l-Parlament Ewropew;

Peress li saret neċessarja bidla fil-kompożizzjoni tal-parti parlamentari Maltija bir-riżenja minn dan il-Kumitat ta' l-Onor.

Joe Borg mal-ħatra tiegħu bħala Ministru ta' l-Affarijiet Barranin;

Hu għalhekk riżolut li in sostituzzjoni ta' l-Onor.

Joe Borg jiġi nominat l-Onor.

Michael Frendo.

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Nissekonda.

MR SPEAKER Il-mistoqsija hi r-riżoluzzjoni kif proposta mill-Viċi Prim Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nitlob is-sospenzjoni ta' l-Ordnijiet tal-Ġurnata biex inkomplu bid-diskussjoni dwar l-Unjoni Ewropea.

MR SPEAKER: Hawn il-permess biex l-Ordnijiet tal-Ġurnata jiġu sospiżi?

(Onor. Membri: Iva).

Il-permess ingħata.

UPDATE TA' L-AVIS TAL-KUMMISSJONI EWROPEA

Ikompli mis-27 ta' Lulju.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) Mr Speaker, bdejna l-aħħar laqgħa minn erbgħa li fihom qed niddiskutu l-politika ta' Malta vis-a-vis l-Unjoni Ewropea.

Diversi kelliema miż-żewġ naħat tal- Kamra taw l-opinjoni tagħhom dwar dan is-suġġett u esprimew il-pożizzjoni diġa' magħrufa tagħhom dwar x'tip ta' relazzjoni għandu jkollha Malta ma' l- Unjoni.

Il-Partit Nazzjonalista ilu 20 sena jitkellem dwar il-ħtieġa li Malta ssir parti minn din il-familja kbira Ewropea għaliex jemmen li s- sħubija tkun tfisser numru sostanzjali ta' benefiċċji għal pajjiżna.

Min- naħa l-oħra l-kelliema ta' l-oppożizzjoni, b'konsistenza ma' dak li għamlu matul is-snin li għaddew, ipprovaw jgħidu li l-aħjar għażla għal pajjiżna hija żona ta' kummerċ ħieles.

X'differenza hemm bejn dawn iż-żewġ pożizzjonijiet?

Bażikament b'żona ta' kummerċ ħieles ma jkollok l-ebda wieħed mill- vantaġġi li jiġu mis-sħubija, lanqas il-possibbilta` li wħud mill-vantaġġi li jista' jkollna jibdew jaslu f'pajjiżna qabel ma nkunu membri sħaħ ta' l- Unjoni.

Dan huwa l-pern tad-diskussjoni kollha f'pajjiżna mil-lum sakemm naslu biex nimmaturaw iktar il-pożizzjoni tan-naħa tal-gvern.

Mhux biss din in-naħa imma wkoll in-naħa l-oħra għandha tipprova tispjega lill-poplu Malti x'inhuma d-differenzi bejn dawn iż-żewġ pożizzjonijiet.

Jekk iż-żewġ naħat tal-Kamra jispjegaw dan, il-poplu Malti jkun f'qagħda li jagħżel b'mod tajjeb u jien konvint li l-għażla tkun dik ta' sħubija sħiħa.

(Interruzzjonijiet) Jien ma nafx għaliex l-oppożizzjoni takkużana li aħna nitkellmu biss fuq il-pożittiv ta' l-Unjoni Ewropea.

Naħseb li n-naħa l- oħra fadlilha ħin biżżejjed biex tispjega l-vantaġġi kollha li jista' jkun hemm b'żona ta' kummerċ ħieles meta mqabbla ma' sħubija sħiħa, u qed ngħid dan għaliex s'issa ma kellna l-ebda spjegazzjoni ċara dwar x'inhuma dawn il- vantaġġi.

Il-ministru għall-affarijiet barranin fl-introduzzjoni tiegħu diġa' kellu l-okkażjoni jindika - u s'issa din ma kenitx miċħuda f'dan il- parlament - li ż-żona ta' kummerċ ħieles kienet tirrigwarda kull settur ta' l-ekonomija Maltija bla ebda distinzjoni, iżda mhux hekk qalu l-kelliema ta' l-oppożizzjoni meta tkellmu dwar il-bdiewa, is-sajjieda u l-ħaddiema fil-korporazzjonijiet.

Barra minn hekk, il-kelliema ta' l-oppożizzjoni ma qabblux il-benefiċċji li jista' jkollna minn sħubija mal-benefiċċji li jista' jkollna b'żona ta' kummerċ ħieles.

U dan bir-raġun għaliex realment dawn il-benefiċċji ma jeżistux.

Imbagħad hemm ukoll id-diffikulta` l-oħra li qatt ma ssemmiet matul dan id-dibattitu dwar il-kondizzjonijiet tal-world trade organisation li mhux biss se jaffettwaw lil pajjiżna imma se jaffettwaw ukoll lill-Unjoni Ewropea matul iż-żmien li ġej.

Issemmew ukoll l-Enemalta u l-Maltacom mingħajr ma kien hemm diskussjoni dwar x'tista' tfisser it-tneħħija tal- monopolju tal-Maltacom f'dawk li huma servizzi.

L-Onor.

Louis Buhagiar qal li l-ħaddiema ta' dawn il-korporazzjonijiet jistgħu jitilfu ħafna mill- benefiċċji li għandhom u li l-impjieg tagħhom jista' jkun mhedded iżda fl- istess nifs qal li kienu huma li bdew il-privatizzazzjoni għaliex riedu li jkun hawn sehem iktar attiv tal-privat f'dan is-settur.

Intqal ukoll li l- monopolju fil-Maltacom se jkollu jitneħħa fis-sena 2003 mhux fis-sena 2010.

Din il-ħaġa tqieset bħala pass negattiv mingħajr ma saret l-analisi dwar x'qed jiġri fil-qasam tat-telekomunikazzjoni mhux biss fl-Ewropa imma madwar id-dinja kollha.

U jekk irridu nkunu onesti magħna nfusna naħseb li rridu nammettu li qegħdin f'mument meta dan il-qasam għaddej minn tibdiliet kontinwi u jekk ma jitteħdux l-opportunitajiet li hemm illum mhux biss jintilfu l-impjiegi imma ntellfu l-possibbilta` li jinħolqu eluf ta' mpjiegi ġodda.

Il-liberalizzazzjoni ta' dan is-settur m'hijiex meħtieġa biss minħabba l-Unjoni Ewropea imma hija meħtieġa wkoll minħabba l- bżonnijiet ta' pajjiżna u minħabba l-bidliet li qegħdin iseħħu madwar id- dinja kollha.

U jiena m'għandix dubbju li iktar ma l-liberalizzazzjoni sseħħ malajr iktar ikollna possibilita` ta' ħolqien ta' mpjiegi ġodda f'dan is-settur.

Sur President, il-kelliema ta' l-oppożizzjoni qalu wkoll li l-Partit Nazzjonalista kien jitkellem dwar grant ta' ¥100 miljun, li mbagħad saru ¥80 miljun u mbagħad saru ¥40 miljun u issa sparixxew.

Jiena naħseb li l- kelliema ta' l-oppożizzjoni jafu daqsi u iktar minni li biex tikkonkludi dan it-tip ta' għajnuniet iridu jgħaddu numru ta' snin fejn jiġu ppreparati u sottomessi programmi ta' xogħol.

Jiena konvint ukoll li meta dawn il- programmi ta' xogħol ikunu lesti u jkunu qegħdin għall-konsiderazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea, ningħataw ammont sostanzjali ta' flus.

L-oppożizzjoni qalet ukoll li meta kienet fil-gvern ħadet miżuri li permezz tagħhom imxiet fid-direzzjoni ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni.

Forsi din hija waħda mill-akbar kontradizzjonijiet li smajna fid-dibattitu kollu għaliex kelliem wara l- ieħor ta' l-oppożizzjoni qalulna li huma kontra s-sħubija.

Jiena ma niskantax b'dawn il-kontradizzjonijiet għaliex dawn wieħed jista' jaqrahom fil-gazzetti u jismagħhom fuq ir-radju u t-televiżjoni tal-Partit Laburista.

Per eżempju, illum qegħdin jipprovaw jgħidu lin-nies li l- Partit Nazzjonalista fil-gvern se jintroduċi l-VRT minħabba r-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea pero' lkoll nafu li l-VRT kien hemm qbil fuqu sena u nofs ilu u se jiġi ntrodott għaliex huwa meħtieġ għal pajjiżna.

Sur President, id-diskussjoni li kellna matul dan id-dibattitu tkompli tikkonferma mhux biss il-ħtieġa li nkomplu nħaffu l-pass tagħna lejn l- Unjoni Ewropea imma li nkomplu nispjegaw sewwa l-pożizzjoni tal-Partit Nazzjonalista u nkomplu nispjegaw il-vantaġġi li nistgħu nakkwistaw bi sħubija fl-Unjoni.

Jiena konvint li jekk ikun informat, id-deċiżjoni tal- poplu Malti tkun li hu jrid ikun membru sħiħ ta' l-Unjoni.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Chris Cardona.

ONOR.

CHRIS CARDONA: Sur President, bħal ħafna li jsegwu l-iżviluppi politiċi lokali jiena konvint li qegħdin niddiskutu dan ir-rapport mhux għax il-gvern Nazzjonalista ħass li verament wasal iż-żmien li jkun hawn diskussjoni serja dwar l-Unjoni Ewropea - u hawn tajjeb li nfakkru li l- oppożizzjoni Laburista ilha diversi xhur tinsisti għal din id-diskussjoni - imma għaliex ħass li politikament issa huwa l-waqt li jiddiskuti dan ir- rapport biex inessi xi ftit mill-ġerħa li ġarrab fil-ġuri ta' Ian Farrugia u bil-protezzjoni li qed jagħti lil Żeppi l-Ħafi.

Illum il-ġurnata l-gvern Nazzjonalista żgur li m'għadux il-vuċi ta' dawk li verament jemmnu fl-ideali ta' l-Ewropa, b'mod partikolari ta' l-Unjoni Ewropea.

Il-gvern ta' Fenech Adami sar dik is-sezzjoni fil-pajjiż li temmen biss fl-istilel, fil-bnadar, fil-parties tax-xampanja, fil-ġiri minn pajjiż għall-ieħor u fl-opportuniżmu politiku.

Jidher biċ-ċar li l-politika Ewropea tiegħu tul dawn l-aħħar snin kienet indirizzata primarjament biex jilħqu ċerti miri politiċi, billi jagħti l-impressjoni li l-Partit Nazzjonalista huwa partit modern, partit taż-żgħażagħ u l-partit tal-futur.

Issa din l-image qed tikkollassa madwarhom u qed joħroġ ċar li dan kollu kien messa in scena.

Jidher ċar li l-partit fil-gvern huwa biss partit opportunist li nqeda bl-issue ta' l-Unjoni Ewropea biex jieħu vantaġġ politiku.

Sur President, jien ma niddejjaq xejn ngħid li bħal sħabi ta' din in-naħa nemmen fl-għaqda Ewropea, nemmen fl-Unjoni Ewropea u nemmen li l-prinċipji u l-ideali ta' l-Unjoni huma tajbin.

Nemmen ukoll li l-moviment internazzjonali Ewropew huwa moviment ta' ġid kbir għall-kontinent iżda għall-kuntrarju ta' dak li jippriedka l-Partit Nazzjonalista, il-viżjoni Laburista m'hijiex limitata għal dimensjoni waħda.

Il-viżjoni Ewropea tagħna tiftaħ ferm aktar bibien, tagħti lill-pajjiż ferm aktar opportunitajiet u hija ferm iżjed realistika u konsistenti mal-ħteġijiet ta' pajjiżna.

Huwa proprju dan l-element li jiddistingwina mill-attitudni li għandu l-gvern preżenti.

Aħna għalina l-ewwel jiġi l-interess tal- pajjiż u mhux l-interessi ta' l-oħrajn.

Fit-tfassil tal-politika tagħna aħna kkonsidrajna s-setturi kollha tas-soċjeta`; ikkonsidrajna l-bżonnijiet soċjali, ekonomiċi, politiċi u kulturali u f'dawn il-jumejn ta' diskussjoni qbadna s-setturi l-aktar importanti bħall-edukazzjoni, l-agrikoltura, il- finanzi u t-tassazzjoni, l-impjiegi, is-servizz pubbliku, servizzi finanzjarji, l-SMEs u setturi oħrajn.

Dawn analizzajnihom u ħriġna l- vantaġġi li hemm fil-politika Laburista fil-konfront ta' l-Unjoni Ewropea.

Rajna u analizzajna wkoll kif ir-relazzjoni li tadotta Malta ma' l-Unjoni se taffettwa bil-kbir il-kapaċita` produttiva tal-pajjiż, għax jekk il- produttivita` tmur lura, l-gvern ikun f'pożizzjoni żvantaġġjata.

Rajna u analizzajna wkoll kif ir-relazzjoni bejn Malta u l-Unjoni Ewropea taffettwa wkoll il-mod kif se nimmodernizzaw l-istrutturi tat-tmexxija ta' pajjiżna, jekk hux se nimmodernizzaw skond l-esiġenzi tal-pajjiż jew skond kif se jiġi ddettat lilna.

F'dawn ix-xenarji qabbilna l-vantaġġi u l-iżvantaġġi li jġibu magħhom kemm sħubija sħiħa kif ukoll żona ta' kummerċ ħieles ma' l- Unjoni Ewropea.

Sur President, meta aħna ngħidu li t-triq ta' sħubija sħiħa m'hijiex l- unika triq li għandu quddiemu pajjiżna fir-relazzjojijiet tiegħu ma' l- Unjoni ma nfissrux li b'xi mod qegħdin nikkontestaw l-ideali u l-valuri ta' l-Unjoni iżda li nemmnu li hemm triq oħra li fl-interess nazzjonali u skond iċ-ċirkostanzi li ninsabu fihom hija aħjar.

Tan-naħa l-oħra jgħidu li l-Partit Laburista Malti biss ma jridx li nidħlu u jgħidu wkoll li għandna politika ta' iżolament fl-Ewropa.

Dan huwa argument fqir, argument li ma jikkonvinċix u naħseb li jiġi wżat biss minħabba propaganda politika.

Aħna nemmnu fil-kapaċitajiet tagħna, nemmnu fil-poplu Malti u nemmnu li għandna nimmudellaw ir-relazzjoni tagħna ma' l-Unjoni Ewropea skond l-esiġenzi tagħna.

Sur President, jekk hemm dokument riċenti li jagħti raġun lill- politika Laburista rigward l-Unjoni dan huwa propju r-rapport li ħareġ mill- Kummissjoni Ewropea fis-17 ta' Frar ta' din is-sena.

Barra li jagħtina raġun, f'dan ir-rapport hemm ukoll diversi punti li jħammru wiċċ il-gvern tal-ġurnata.

Per eżempju, ir-rapport jgħid ċar u tond - u jgħid sewwa - li d-dejn pubbliku bħala ratio tal-GDP minn 33.2% fl-1993 tela' għal 50.8% sa l- 1997.

Jgħid ukoll li minn wieħed bilanċjat fil-bidu tas-snin disgħin, il- current account nazzjonali żvijja u fl-1995 kellna deficit ta' 11% tal-GDP.

Konvenjentement din l-istatistika ma ssemmietx mill-kelliema tan-naħa tal- gvern pero' jiena ngħid li aħna rridu nħarsu lejn ir-rapport tal- kummissjoni mingħajr passjoni politika u rridu naraw x'se jkunu l- konsegwenzi ta' dak li hemm iddettat fir-rapport, u bir-raġun nużaw il- kelma "iddettat" għaliex l-Unjoni Ewropea hija soċjeta` internazzjonali li għandha l-kriterji u l-kondizzjonijiet tagħha u biex pajjiż isir membru sħiħ irid isegwi u jonora dawn il-kriterji u kondizzjonijiet.

Hawnhekk insibu frażijiet bħal:

"The adoption of the acquis has to be undertaken as a priority...", u "Substantial efforts are still needed in order to implement the entirety of the acquis.".

Dawn huma affarijiet li rridu noqogħdu għalihom u ma nafx għal xiex kien qed jirriferi l-bieraħ il-ministru għall-affarijiet barranin meta qal li huwa fiduċjuż li n-negozjati se nġibuhom żewġ.

Jiena ma naħsibx li kien qed jirriferi għat-tibdil fis-sustanza ta' l-acquis.

Dan il-punt huwa wieħed mill-akbar differenzi li hemm bejn sħubija sħiħa u żona ta' kummerċ ħieles.

Fuq naħa waħda għandek rabta assoluta mar-regime legali ta' l-Unjoni Ewropea, taqbel jew ma taqbilx, u fuq in-naħa l-oħra għandek dak li qegħdin nipproponu aħna u dak li konna bdejna naħdmu fuqu fix-xhur li konna fil- gvern, li jħalli ferm iżjed leeway u flessibilita` li tinnegozja pakkett li jaqbel lil pajjiżek.

Sur President, issa wasalna fi stadju fejn ma jistgħux jibqgħu jgħaddu ż-żmien bin-nies għax issa l-Partit Nazzjonalista se jkollu jgħid il-fatti kif inhuma.

Ħalli nibda bis-settur ta' l-ambjent.

Il-bieraħ il-Ministru Zammit Dimech ma semmiex dak li hemm fir-rapport tal-Kummissjoni Ewropea imma qal biss li rridu ninnegozjaw l-aħjar pakkett.

Min-naħa l-oħra l-kummissjoni għamlitha ċara li Malta trid tissikka r- regolamenti u l-liġijiet li jirregolaw il-kaċċa u l-insib jekk it-talba tal- gvern għas-sħubija sħiħa trid tittieħed bis-serjeta`.

Dan ir-rapport imkien ma jsemmi l-pakkett li semma' l-Ministru Zammit Dimech u f'paġna 29 jgħid:

"It is important that Malta fully transposes the acquis communautaire as far as the birds directive is concerned.".

Jiena m'iniex se nidħol fil-merti jekk il-birds directive hijiex tajba jew le u jekk il-kaċċaturi u n-nassaba għandhomx id-dritt li jeżerċitaw id- delizzju tagħhom - dak huwa argument ieħor u m'għandux jiġi diskuss f'dan il-kontest - iżda tajjeb li niftakru fil-wegħdiet li kien jagħmel l-Onor Fenech Adami qabel l-elezzjoni ta' l-1998 - u anke qabel l-1996 - dwar il- parteċipazzjoni tal-kaċċaturi fin-negozjati.

Hawnhekk ngħid biċ-ċar li għandi informazzjoni li dawn lanqas fil-proċess ta' l-iscreening m'huma se jkunu involuti.

Jiena ninsab konvint li l-Partit Nazzjonalista għaddihom biż-żmien u naħseb li se jgħadduhom biż-żmien aktar meta jiġu għall-fażi tan-negozjati.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Bartolo qed ifakkarni li l- Ministru Gonzi kien wiegħed u ftiehem mal-kaċċaturi li r-regolamenti se jinbidlu biss biex jitjiebu l-kondizzjonijiet tagħhom.

Skond dan ir-rapport ir-realta` hija totalment differenti.

Dan huwa l-mod kif qed jiġu ttrattati d-diversi setturi tal-popolazzjoni Maltija.

Dan huwa l-valur tal- verita` li jgħidu li jemmnu fih tan-naħa l-oħra.

Bil-politika ta' żona ta' kummerċ ħieles ma' l-Unjoni Ewropea dawn il-problemi ma konniex inħabbtu wiċċna magħhom.

Sur President, il-Partit Nazzjonalista wiegħed li kellhom jaslu miljuni ta' fondi mill-Unjoni l-għada li nerġgħu napplikaw biex insiru membri sħaħ.

B'riferenza għall-fondi, l-Unjoni Ewropea qalet bl-iswed fuq l-abjad li m'għandhiex statistika preċiża dwar pajjiżna u għalhekk għadu kmieni ħafna biex tgħid jekk Malta tikkwalifikax għall-fondi strutturali jew le.

X'sar minnhom il-miljuni kbar li suppost kellhom jiġu mill-Unjoni biex bihom insolvu l-problemi kollha li għandna fil-pajjiż?

L-ex-viċi prim mifnistru u ex ministru ta' l-affarijiet barranin ftit qabel l-elezzjoni ta' l-1998 kien qal li din is-sena biss kien se jkollna Lm100 miljun mill-Unjoni u dan meta Malta m'hijiex membru sħiħ.

Issa d-diska nbidlet u qed jgħidu li għadu kmieni wisq biex jgħidulna kemm se nibbenefikaw u li dawn jiddependu mill-bidliet istituzzjonali fl-Unjoni.

Dan kollu, Sur President, juri l- miżinformazzjoni li jagħti l-Partit Nazzjonalista.

Bir-rispett kollu ma nafx kif tista' tagħmel referendum serju meta l- informazzjoni tkun tgħawwiġ ta' fatti u propaganda politika rħisa.

Hekk qed jagħmlu fuq il-PBS meta suppost qegħdin iħejju lill-pajjiż biex ikun fi stat biex fil-futur qarib jagħmel għażla ta' din il-portata.

Ladarba semmejt ir-referendum f'dan il-kontest ikun tajjeb li nistaqsu x'se jagħmel il-gvern Nazzjonalista jekk ir-referendum ma jgħaddix.

X'alternattivi għandu dan il-gvern?

Il-Prim Ministru għadu lest jirriżenja jekk ir- referendum ma jgħaddix?

Il-Partit Nazzjonalista x'se jagħmel bil-politika tiegħu ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea?

Sur President, nixtieq nagħmel ftit kummenti fuq suġġett li jiena sorpriż li għadu ma ngħatax attenzjoni f'din id-diskussjoni għajr li ssemma b'mod ħafif mill-Onor.

Charles Mangion u mill-Onor.

Frendo.

Qed nirriferi għall-qasam marittimu.

L-Onor.

Ċensu Galea, bħala l-ministru konċernat, tkellem biss fuq il- vantaġġi tas-sħubija u konvenjentement l-iżvantaġġi ma ssemmihomx għaliex dan huwa settur li litteralment se jmur il-baħar bil-politika ta' sħubija sħiħa.

Min qed jismagħna jaf bl-importanza li għandu dan is-settur fl- ekonomija Maltija.

Aħna niftaħru li f'dak li għandu x'jaqsam mar- reġistrazzjoni ta' vapuri aħna pajjiż li qegħdin minn ta' quddiem u kien propju gvern Nazzjonalista li rsista u ħadem ħafna f'dan is-settur u kellu riżultati tajbin ħafna.

Aħna ma rridux nitilfu dak kollu li rnexxielna niksbu pero' tajjeb li nikkwota dak li jingħad f'paġna 30 ta' dan ir- rapport.

Dan igħid hekk:

"The situation is less satisfactory concerning maritime transport ..."

- qed jgħid "less satisfactory" għaliex qabel issemmiet l-industrija ta' l- avjazzjoni -

"... where there is still a long way to go to achieve compliance with the acquis.

Conditions for setting up shipping companies in Malta and obtaining the Maltese flag are less stringent than those generally applied by Member States and implementation of international safety and pollution standards lags behind the average for the community fleet.

Furthermore, Malta still does not apply certain key safety requirements and progress is urgently needed."

Fil-konklużjoni tagħha dwar is-settur tat-trasport, il-kummissjoni tgħid hekk:

"Substantial efforts are still needed in order to implement the entirety of the acquis, especially for maritime transport."

Din l-istess sentenza tintuża f'diversi paragrafi biex jgħidulna li għandna bżonn ninbidlu sostanzjalment biex niġu konformi ma' l-acquis communautaire.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' safety standards u ma' prekawzjonijiet mit-tniġġiż naħseb li nkunu boloh jekk ma nimxux ma' l- istandards Ewropej iżda internazzjonali.

Għalhekk tajjeb li waħda mil- liġijiet li se nitkellmu fuqha wara r-recess se jkun l-abbozz ta' liġi li jipprovdi biex Malta taċċedi għall-konvenzjonijiet internazzjonali dwar l- oil pollution.

Dawn huma affarijiet li tajjeb li wieħed ikun konformi magħhom iżda nkunu qed nagħmlu ġennata jekk nitilfu l-vantaġġi li għandna bħala reġistru miftuħ, attraenti, reġistru li huwa l-ħames l-akbar reġistru fid-dinja, reġistru li huwa relattivament irħis u li huwa spedjenti.

Nixtieq nistaqsi lill-Ministru Joe Borg dwar il-vantaġġi li jista' jkollna bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea fis-settur marittimu.

Din il-preokkupazzjoni m'hijiex qed turiha din in-naħa tal-Kamra biss imma wrietha wkoll l-għaqda tar-rappreżentanti tas-sidien tal-vapuri, li żgur m'għandhiex xi tendenzi Laburisti.

F'artiklu fil-ħarġa speċjali dwar Malta tal-Lloyds List madwar sitt xhur ilu dawn qalu ċar u tond li rridu noqogħdu attenti għax sħubija sħiħa jista' jkollha impatt negattiv fuq ir- reġistru tagħna.

Issa, u nerġa' nirripeti li l-bieraħ il-Ministru Joe Borg qal li jinsab fiduċjuż li n-negozjati nġibuhom żewġ.

Jiena nawguralu li jġibhom żewġ iżda jkolli nistaqsi: Kif beħsiebu jġib żewġ in-negozjati f'dan is-settur?

Lesti li nitilfu dak li ħdimna għalih u li rnexxielna niksbu fil-qasam marittimu?

Żgur li l-Unjoni Ewropea m'hijiex se tbiddel ir-regime legali tagħha biex takkomoda t-talba tagħna.

Allura x'viżjoni għandu dan il-gvern għal dan is-settur fil-kontest ta' sħubija sħiħa?

Dan se narmuh u se nħalluh itir mar-riħ?

B'żona ta' kummerċ ħieles dan is- settur ma kienx se jintmiss u konna se nibqgħu ngawdu l-benefiċċji u l- vantaġġi li għandna.

Sur President, ma nixtieqx intawwal iżjed peress li l-ħin tagħna huwa limitat.

Nagħlaq billi ngħid li l-Partit Laburista għandu l-politika Ewropea tiegħu u tajjeb infakkar li anke meta konna fil-gvern aħna ħadna inizjattivi ħajjin u għamilna xogħol tajjeb.

M'huwiex veru li raqqadna kollox.

Il-bieraħ sieħbi l-Onor.

Bartolo elenka lista ta' proġetti u xogħol li għamel il-ministeru ta' l-edukazzjoni, kemm fix-xenarju Ewropew u anke internazzjonalment fil-ftit xhur li kellna għad-dispożizzjoni tagħna.

L- uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea dan jafuh u jafu li fina sabu attitudni pożittiva.

Jistgħu ma jaqblux magħna - u jiena ngħid bilfors għax huma se jġibu l-ewwel l-interess ta' l-Unjoni mhux ta' Malta - iżda aħna ma ġibniex fuq quddiem nett ta' l-aġenda tagħna l-istilel u l-maġija u l-effetti speċjali biex ikollna impatt fuq il-pajjiżi li jogħġbuhom ix-xinxilli.

Aħna m'aħniex partit ħafi mill-ideat li biex inħossuna komdi rridu nagħmlu bħan-nagħaġ ta' Bendu.

Aħna għandna alternattiva li bis-sħiħ nemmnu li hija l-aħjar triq għal pajjiżna fir-relazzjonijiet tiegħu ma' l-Unjoni.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Sur President, fil-ftit minuti li ġejjin xtaqt nagħmel riflessjonijiet dwar l-alternattivi li Malta għandha fil-mixja tagħha lejn l-Unjoni Ewropea.

Xtaqt nibda bil-frażi: "To be or not to be, that is the question.".

Ir-raġuni li qed nikkwota din il-frażi hija proprju għaliex nixtieq li l-oppożizzjoni tiddeċiedi xi trid.

Din trid żona ta' kummerċ ħieles jew an industrial free trade zone?

Għalfejn qed ngħid dan?

Sur President, se nikkwota minn dibattitu f'dan il-parlament tal-15 ta' Ottubru ta' l-1997, fejn l-Onor Alfred Sant, dakinhar prim ministru, kien qal:

"Issa jien nista' ngħid li aħna qed nipproponu li jkun hemm żona ta' kummerċ industrijali ħieles bejn Malta u l-Unjoni Ewropea."

Iktar tard kien ressaq emenda għall-mozzjoni li kien ressaq l-Onor.

Fenech Adami, dak iż-żmien kap ta' l-oppożizzjoni, li kienet tgħid hekk:

"... li tinħoloq żona ta' kummerċ ħieles bejn Malta u l-Unjoni Ewropea li fi żmien ta' bejn ħamsa għal seba' snin tkopri, tista' tgħid, il-prodotti industrijali kollha bit-tneħħija minn Malta u mill- Unjoni Ewropea ta' miżuri protettivi..."

- jiġifieri l-levies -

"...li għadhom japplikaw fil-kummerċ bejn iż-żewġ naħat.".

Mela l-oppożizzjoni xi trid?

Trid żona ta' kummerċ ħieles jew żona ta' kummerċ industrijali ħieles?

Anke f'arttiklu li nkiteb f'"The Times" xi ġimgħatejn ilu mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni reġgħet issemmiet il-frażi "industrial free trade zone" u qatt ma ssemmiet "a free trade zone."

Jiena ngħid li jkun tajjeb li jkollna l-konċetti ċari għax jekk ma jkollniex il- konċetti ċari, mingħajr ma rridu forsi niżgwidaw lill-poplu.

Meta fid-29 ta' April ta' l-1998 saret intervista lill-Onor.

Sant, dak iż- żmien prim ministru, huwa qal hekk:

"With a free trade zone we would not be able to protect our milk industry, our meat industry, our eggs and our vegetables.".

Mela żona ta' kummerċ ħieles tfisser li ma neskludu l-ebda settur ta' l- ekonomija imma ninkludu kollox.

Naħseb li din kienet il-verita` għaliex kollox irid ikun inkluż, anke prodotti agrikoli.

Fir-rapport li ħarġet il- Kummissjoni Ewropea fi Frar ta' l-1998 dwar future relations between the European Union and Malta, intqal preċiżament hekk:

"In order to be compatible with the world trade organisation, such a free trade area should include substantially all trade, no sector excluded.

Agricultural trade should be progressively liberalised, taking as a starting point traditional trade flows.

This process should take account of the respective agricultural policies and the results achieved in the GATT/ WTO negotiations."

L-oppożizzjoni eżattament lejn fejn kienet qed timmira?

Fid-dibattitu tal-parlament tal-15 ta' Ottubru ta' l-1997, il-gvern kien qal hekk:

"Min-naħa tagħna se nipproponu tliet settijiet ta' prodotti li fuqhom il-protezzjoni titneħħa fi żmien ħames snin, prodotti li fuqhom il- protezzjoni titneħħa fuq bażi ta' seba' snin u prodotti oħra li jitqiesu bħala każijiet speċjali li għandhom bżonn skadenzi differenti.".

Mela l-gvern Laburista kien jaf li ma setax jottjeni eżenzjoni fuq affarijiet relatati ma' l-agrikoltura.

Imma meta f'Diċembru tas-sena l- oħra kkwotajt dan id-dibattitu kien qam il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u pprova jgiddibni.

Nixtieq nikkwota wkoll parti mill-ispeech tal-president ta' l-association council ta' dak iż-żmien, Robin Cook, li hu l-ministru ta' l-affarijiet barranin Ingliż.

Dan qal hekk:

"Such a free trade area should cover substantially all trade without excluding any sector.

Agricultural trade should be progressively liberalised."

Għall-finijiet ta' kompletezza, ħalli ħadd ma jgħid li qed niżgwida, il- paragrafu jispiċċah b'din is-sentenza:

"This process should take account of the respective agricultural policies including the sensitivity of certain products."

Mela l-intenzjoni hija ċara għax qatt ma seta' jkun hemm eżenzjonijiet jew derogi u l-oppożizzjoni dan tafu pero' għadha tippersisti fl-iżball u ma tridx tammetti mal-poplu li dik il-linja hija ħażina u mhijiex ta' benefiċċju għal Malta.

Sur President, m'aħniex qegħdin ngħidu li t-triq għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea hija l-unika triq, kif qalet l-Onor.

Marie Louise Coleiro l-bieraħ, imma din hija l-aħjar triq.

Mhijiex l-unika alternattiva għaliex għandna customs union, għandna European economic area, għandna industrial free trade zone u għandna a free trade zone, pero' rridu l-aħjar triq.

Aħna ma rridux inkunu l-argużini tal-futur politiku ta' Malta, ma rridux inkunu dawk li niffriżaw l-applikazzjoni u konsegwentement niffriżaw ukoll il-futur taż-żgħażagħ tagħna.

Aħna ma rridux nippersistu f'mentalita` insulari u għandna fiduċja fil-poplu.

Il-fiduċja tfisser iċ- ċavetta tal-ġid u tintrebaħ bil-mod pero' tintilef malajr u għalhekk tajjeb li nfakkru lill-poplu li f'dawn l-aħħar disa' xhur aħna rnexxielna npattu għal ħafna mid-dannu li sar f'dawn l-aħħar sentejn.

Fil-fatt l-Unjoni Ewropea qaltilna li sejrin tajjeb fl-iscreening u pproponiet biex minflok f'April nispiċċawh din is-sena ħalli nkunu nistgħu nibdew in-negozjati fil- bidu tas-sena d-dieħla.

Sur President, nixtieq nagħlaq billi ngħid li l-Unjoni Ewropea għandha fiduċja f'Malta, il-Gvern Malti għandu fiduċja fil-Maltin u għalhekk nixtieq nappella lill-oppożizzjoni - li m'għandix dubju li fi ħdanha hemm nies ta' rieda tajba li jridu l-ġid tal-poplu Malti - biex tipparteċipa f'dan il-proċess għax mhux in-nazzjonalisti biss se jgawdu, imma l-Maltin kollha.

Dak huwa l-futur tagħna.

Pajjiżna għadda minn diversi esperjenzi u llum huwa ż-żmien li Malta ssir membru fl-Unjoni Ewropea biex takkwista mhux biss il-ġid ekonomiku imma takkwista iktar rilevanza politika fil- Mediterran u fid-dinja politika tal-lum.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, wasalna fi tmiem ta' dibattitu fuq ir- rapport li ħareġ mill-Kummissjoni Ewropea rigward l-applikazzjoni ta' Malta biex issir membru ta' l-Unjoni.

Dan m'huwiex debate fuq il-politika barranija bħala tali imma huwa debate fuq dan ir-rapport; u jiena skantajt kif min-naħa tal-gvern prattikament ma tkellem ħadd fuqu.

Din hija xi ħaġa li tirrifletti r-reżistenza li kien hemm min-naħa tal-gvern mill- bidunett li ħareġ dan ir-rapport fi Frar ta' l-1998 biex dan ma jersaqx quddiem il-parlament.

Ħadd min-naħa l-oħra ma għamel riferenza għalih f'dan il-parlament u li ma kienx għax aħna mbottajna kemm flaħna, dan id- dibattitu ma kienx isir.

Jiena m'iniex se noqgħod naħli ż-żmien ngħid x'ġara għaliex kulħadd jaf li l-ewwel il-gvern ma riedx jiddiskutih, imbagħad qalilna li nagħmluh wara Ottubru, imbagħad kien hemm kutrumbajsa, bħalma qal sieħbi, għaliex il- gvern induna li jaqbillu jagħmel id-debate bħalissa ħalli jbatti daqsxejn minn dak li qed jgħid il-poplu fuq il-każ ta' Żeppi l-Ħafi.

Min-numru kbir ta' kelliema li kien hawn u mill-mod kif kellna naqtgħu l-ħinijiet tad- dibattitu, jidher ċar li mhux kulħadd qed ikollu ċ-ċans jgħid dak li għandu jgħid.

Dan minkejja li l-gvern jgħid li hu jrid jagħti l-informazzjoni.

Aħna pproponejna li dan id-dibattitu jsir mingħajr mozzjoni ħalli joħroġ dak li għandu joħroġ imma l-gvern - ovvjament għax għandu l-media f'idejh u jrid jiddomina l-imħuħ bil-mod kif irid hu - irid jissopprimi l-ideat u d- diskorsi minn din in-naħa.

Ovvjament kulħadd jaf li l-oppożizzjoni f'dan il-każ qiegħda fi żvantaġġ kemm rigward availability tal-media kif ukoll bħala mezzi - għax il-gvern juża l-mezzi tal-gvern biex jagħmel il-propaganda - imbagħad minn fuq, meta tiftaħ ħalqek u turi ċerti dubji jittimbrawk li inti kontra l-Ewropa.

Dan qed ngħidu għaliex l-alternattiva politika tagħna hija mwarrba u sfortunatament anke mgħawġa mill-media; u dan meta l-gvern qed jgħid li eventwalment irid imur għand il-poplu ħalli jagħmel referendum.

Dan huwa dover li diġa' skartawh bejn l-1992 u l-1996 u li issa qed jerġgħu jiskartawh.

S'issa l-gvern, kontra dak li qal il-kollega li għadu kemm tkellem, pinġa s-sħubija bħala l-unika triq lejn l-Ewropa.

Jiena ngħid li anke kieku kienet l-unika triq - u ninsisti li m'hijiex l-unika triq - ukoll irridu naraw l-interessi tagħna ħalli naraw x'jaqblilna nagħmlu.

Sur President, sħabi tkellmu fuq oqsma differenti b'mod prammatiku, realistiku u oġġettiv ħafna.

Imma jiddispjaċini ngħid li min-naħa tal- gvern ħlief kliem b'emozzjoni maqtugħ mir-realta` ma smajtx.

Dawn id- diskorsi fakkruni f'diskorsi li kien jagħmel xi ħadd li m'għadux f'din il- Kamra.

Jiena kont qed nittama li l-ministru għall-affarijiet barranin ġdid kien se jkun iktar realistiku u prammatiku meta kellna debate fil-Fgura flimkien.

Kont qed nittama li konna se ninżlu daqsxejn iktar lejn l-art, imma xorta waħda bqajna ngħixu fis-sħab.

Jiddispjaċini ngħid li l-biċċa l- kbira tagħhom kollha njoraw dak li hemm miktub fl-update u dan għamluh għax ma jdoqqx għal widnejhom.

Jiena kont nippretendi li dan id-debate kien se jkun wieħed li jinforma lill-poplu u kont nippretendi wkoll li konna se niddibattu bl-iktar mod kalm, bl-iktar mod oġġettiv, bla passjoni ta' xejn u b'saqajna ma' l-art.

Sur President, tajjeb li wieħed hawnhekk jistaqsi x'inhuwa l-ideal għal pajjiżna f'dak li għandu x'jaqsam mar-relazzjonijiet tagħna ma' l-Unjoni Ewropea.

Jiena ngħid li wieħed għandu jimmira biex ikollu l-inqas irbit possibbli ħalli jkun jista' jħaddem il-politika barranija tiegħu kif jaqbillu u fl-interess tal-pajjiż, ikollu iktar kummerċ - kummerċ aktar mifrux, mhux kollox f'baskett wieħed - jibqa' jgawdi kemm jista' s- sovranita`, ikollu ħbiberija ma' kulħadd, ma jkollu l-ebda involviment fl- istrutturi militari, ikun konsistenti mal-Kostituzzjoni u jibqa' jżomm dan il-pajjiż bħala ċentru ta' paċi.

B'dan il-mod inkunu bis-serjeta` qegħdin nimxu lejn l-għan tagħna li pajjiżna nagħmluh Svizzera fil-Mediterran.

Jiena nistaqsi lil min qed jismagħna: Dawn l-ideali jistgħu jintlaħqu bi sħubija sħiħa?

Ir-risposta hija ċara u tonda: Bi sħubija sħiħa, ma tistax tilħaq dawn l-ideali iżda jekk immorru għall-proposta tal-Partit Laburista dwar żona ta' kummerċ industrijali ħieles, din tissodisfa ħafna minn dawn ir-rekwiżiti.

Jiena ngħid li kollox fih il-vantaġġi u l-iżvantaġġi, imma meta tagħmel il-kontijiet tinduna li l-proposta tagħna tissodisfa ħafna minn dawn ir-rekwiżiti, tinvolvi ħafna inqas taqlib fil-pajjiż u żgur li ma ġġibx il-katakliżma li s-sħubija se ġġib bla bżonn.

Per eżempju, jiena smajt b'widnejja stess lil Mazowiecki, l-ewwel prim ministru tal-Polonja wara l-waqa' tal-purtiera tal-ħadid - u dan smajtu kemm fi Vienna kif ukoll f'Berlin - jilmenta ma' l-Unjoni Ewropea li ma jistax jagħti garanzija li l-unrest soċjali li qed ikollu f'pajjiżu minħabba t-taqlib li għaddejjin minnu biex jimxu mal-pariri ta' l-Unjoni Ewropea mhux se jisplodi.

Wieħed irid jgħid li reċentement il-Polonja qed iddaħħal lura tariffi protettivi għal dawk l-affarijiet li kienet neħħiet fil-kamp agrikolu.

Dan qed tagħmlu għax ma jistax ikun li l-bdiewa Pollakki jieħdu dak l-impatt.

Hawnhekk wieħed jiftakar ukoll fil-każ meta kien hemm it-tneħħija tal-levies minn fuq il-beefburgers hawn Malta.

Dwar dan il-każ kien hawn korrispondenza enormi u konna ddeċidejna li nagħmlu liġi fil- parlament ħalli nerġgħu nagħtu l-protezzjoni meħtieġa lill-industrija tal- laħam lokali, imma l-gvern tal-lum tefa' din il-liġi fuq l-ixkaffa bir- riżultat li l-produtturi tal-laħam jinsabu f'għadab kbir għalih għax aċċetta li minn 80c il-kilo jinżel għal 10c.

Dan huwa biss eżempju wieħed f'settur wieħed kif is-suq lokali Malti jista' jitkisser b'ħaġa żgħira.

Sur President, l-avis ta' l-1993 kien tkellem fuq riformi u rrikmanda ħafna x'għandu jsir.

Dak iż-żmien kien hemm min għoġbu jilgħabha tat-trux għax kien jaqbillu jibqa' jgħaddi ż-żmien bin-nies u l-gvern ma riedx jibda jimplimenta dak li kien hemm fl-avis għax kien jaf li jibda l-uġigħ.

Barra minn hekk, minkejja li bejn l-1993 u l-1996 il-gvern m'għamel xejn, aħna wissejna - u kellna raġun - li din m'hijiex it-triq it-tajba.

Issa reġa' ħareġ l-update ta' l-1999 u dan irripeta l-istess affarijiet, din id-darba b'iktar urġenza u b'ton aktar imperattiv.

Fil-preżent, ninsabu għaddejjin mill-iscreening u l-ministru għall-affarijiet barranin qed jgħidilna li dan għaddej plain sailing u li m'hemmx problemi.

Pjuttost issa f'daqqa waħda qalulna li rridu ngħaġġlu, għaliex ovvjament l-Unjoni Ewropea għandha l- programm tagħha u għandha l-burokrazija tagħha u jaqblilha li aħna nidħlu fil-kaxxa ma' x'għaddej f'pajjiżi oħra ħalli tkun tista' tmexxina kif trid.

Jekk il-gvern huwiex jagħmel il-kalkoli jekk dan jaqbilx lilna jew le ma nafx, pero' nimmaġina li l-gvern huwa kuntent ladarba aċċetta.

Issa għad irrid nara meta se naslu għaż-żmien meta l-liġijiet jibdew ġejjin bħal xmara f'dan il-parlament biex inbiddluhom ħalli niġu konformi ma' l-acquis communautaire.

Irrid nara wkoll jekk huwiex se jinstab il-ħin biex wieħed jiddiskuti b'mod demokratiku dan it-tibdil li se jħalli impatt fuq is- soċjeta`.

X'se jkun l-effett ta' dawk ir-riformi kollha li hemm mitluba li jsiru minn dan il-pajjiż fuq setturi differenti?

X'se jkun il-prezz uman u l-prezz soċjali li se jkollna nħallsu?

Din il-mistoqsija diġa' għamiltha f'aġġornament - u jiena u xi wħud minn din in-naħa biss tkellimna fuq dan ir-rapport, għax tan-naħa l-oħra ma jimpurtahomx - meta fi Frar ġie pubblikat dan ir-rapport.

Sur President, mistoqsija oħra li rrid nagħmel hija jekk dan il-prezz li rridu nħallsu kienx ikun irid jitħallas kieku morna għal free trade area.

Jiena ngħid li ma kienx jitħallas, u aħna għalhekk qegħdin ngħidu li free trade area kienet u għadha l-aħjar alternattiva għal pajjiżna.

Issa ejja naraw daqsxejn x'qalu l-kelliema Nazzjonalisti biex jipperswadu lilna u lill-poplu - għax suppost dan kien dibattitu ħalli nisimgħu l-verżjoni tan- naħa l-oħra u ta' din in-naħa ħalli l-poplu jkun informat - li sħubija sħiħa hija l-aħjar triq.

Donnu li min-naħa l-oħra kulħadd tkellem biss fuq il-pożittiv u mbierek Alla negattiv m'hemm assolutament xejn.

Il- ministru ta' l-affarijiet barranin irripeta l-gideb tal-partit tiegħu fuq dak li konna se nagħmlu aħna.

L-Onor.

Frendo appellalna biex inbiddlu l- politika tagħna u wera biss ottimiżmu li bin-negozjati nakkwistaw li rridu.

Dan huwa l-ex-ministru li huwa kkwalifikat fil-liġi tal-European Union u jaf kif jaħdmu l-affarijiet!

Imbagħad l-Onor.

Debono tatna lecture fuq fondi strutturali u dehret li lanqas hi m'hi informata.

Pajjiż li jikkwalifika bħala objective one - kif suppost se jikkwalifika pajjiżna jekk nibqgħu mexjin f'din il-linja - ma jitqiesx li għandu reġjuni fih imma jiġi kkonsidrat kollu kemm hu bħal reġjun wieħed.

Għalhekk l-Onor.

Debono m'għandhiex toqgħod tbellagħha lin-nies li Għawdex se jkollu xi trattament speċjali iktar minn Malta.

Din hija propaganda politika rħisa għall-kostitwenti ta' Għawdex.

L-Onor.

Asciak tkellem fis-sħab, għamel ħafna sweeping statements u ta l- impressjoni li għandna kollox tajjeb.

Issa l-update mhux hekk jgħid, imma għall-Onor Membru dan qisu ma jeżistix!

L-Onor.

Zammit Dimech infexx fir- rettorika u rriduċa l-argumenti kollha għal sħubija f'tgħajjir bil-politika tal-babaw.

L-ambjent ma semmieh assolutament xejn.

L-Onor.

Refalo ra biss vantaġġi għat-turiżmu u konvenjentement ma semma xejn dwar l-effett tas- sħubija fuq il-kompetittivita` tal-prodott turistiku jekk jogħlew il- prezzijiet tal-prodotti u tas-servizzi f'pajjiżna.

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia tant hu informat li lanqas kien jaf li l-Isvizzera ffirmat ftehim speċjali fuq oqsma ta' koperazzjoni ma' l-Unjoni Ewropea.

Dawn huma n-nies li jridu jgħallmu lil ħaddieħor fuq l-Unjoni!

Imbagħad tkellem l-Onor.

Ninu Zammit li ċaħad li bis-sħubija l-ħobż u l- ikel jogħlew.

Allura jew ma jafx jew inkella ma riedx jiftakar li l- ministru għall-affarijiet barranin preżenti, meta kien għadu jmexxi d- direttorat ta' l-Unjoni Ewropea, għamel rapport lill-ministru għall- affarijiet barranin ta' dak iż-żmien u qallu li se jkollna problema minħabba li l-qamħ se jogħla.

Qal ukoll li dan ikollu ripple effect fuq ħafna setturi ta' l-ekonomija inkluż it-turiżmu.

L-Onor.

Ninu Zammit ma tax kas ta' dan ir-rapport u kulma għamel kien li nfexx f'attakki personali fuq l-Onor.

Noel Farrugia.

Huwa saħaq li l-levies fuq prodotti agrikoli u fuq l-agro-industrija jitneħħew wara s-sħubija, u dan meta - ara l-qerq u l- miżinformazzjoni - uħud minnhom diġa' qegħdin fuq il-lista tal-levies li dalwaqt se jitneħħew.

Per eżempju, fl-1 ta' Ottubru se jintlaqtu l-corned beef, ix-sugar almonds, il-qubbajd, il-ħelwa, il-cooked pasta, l-istuffed pasta u l-cotton wool.

Fl-1 ta' Jannar li ġej se jintlaqtu l-qamħirrun, iż- żejt u ċ-chocolate covered biscuits.

Fl-1 ta' Jannar ta' l-2001 se jintlaqtu l-margarine, is-snacks, il-jams, il-marmalades, il-jellies, il- fruit juices u s-soft drinks.

U dawn x'inhuma?

Mhux agro-products?

Allura jipprovaw jgħaddu ż-żmien bin-nies u jgħidulhom li dawn se jitneħħew wara s-sħubija?

Dawn se jitneħħew fit-tliet xhur u fil-ħames xhur li ġejjin, u nixtieq li l-federation of industry u ċ-chamber of commerce jgħidulna jekk qablux ma' dan.

Nixtieq ukoll li jgħidulna kif għamlu din id-differenza minn dak li kienu jgħidu lilna fi żmienna fir-Rambol report fejn isemmu l-iskadenzi li hemm bżonn jittieħdu biex jitneħħew ċerti levies.

L-Onor.

Josef Bonnici qal li ġej ħafna investiment - hekk ukoll kien jgħid l-ex-ministru ta' l-affarijiet barranin - pero' ma qalx għaliex u minn fejn ġej.

Qal ukoll li se nesportaw iktar bla ma għamel l-iċken riferenza għar-rising costs of production.

Qal ukoll li biex ikollu statistika - u din interessanti - li tagħti l-GDP f'termini ta' purchasing power parity, kif talbet l-Unjoni Ewropea, iridu jgħaddu tliet snin.

Jiena nispera li dan ma jfissirx li biex l-Unjoni Ewropea tkun taf jekk aħniex eliġibbli jew le għall-fondi trid tistenna tliet snin oħra biex ikollha l- figuri li jrid jipproduċilha l-Onor.

Josef Bonnici!

Fl-opinjoni tiegħi l- Onor. Bonnici seta' kien aktar xjentifiku u ħafna inqas politiku fi kliemu.

Imbagħad smajna lill-Onor.

Louis Galea jiffilosofizza fuq l-għanijiet ta' l-Unjoni Ewropea.

Huwa żamm fuq livell teoretiku u appella biex id- diskors isir b'realiżmu.

Again, erġajna smajna diskors fis-sħab.

L-Onor.

Cristina - u dan m'iniex qed ngħidu b'kumpliment - kienet bilanċjata fi kliemha u saħqet li l-iktar importanti huwa kif se jintlaqat kull individwu u kull settur.

Dan hu d-diskors li jmisshom għamlu l- ministri kollegi tagħha fin-naħa tal-gvern, u mela jiġi l-Onor.

John Dalli u jgħid li d-deċiżjonijiet jittieħdu b'viżjoni u b'riskju!

Kellna ħafna filosofija fid-diskorsi ta' l-Onor.

Dalli pero' fl-ebda ħin ma qal x'jiġri meta r-riskju jmur ħażin.

Huwa ma qalx li l-aktar li jbatu huma dawk ta' taħt, u lanqas qalilna jekk kemm-il darba l-gvern identifikax x'inhuma r- riskji u jekk ikkalkolax l-impatt ta' dawn ir-riskji.

Imbagħad tenna l- idea żbaljata li ma' l-Ewropa jew tkun membru sħiħ jew ma jkollok l-ebda relazzjoni oħra.

L-Onor.

Dalli qal ukoll li kultant nagħmlu xi servizzi soċjali b'kapriċċ sempliċement biex nogħġbu lill-elettorat.

Tkellem imbagħad l-Onor.

Gonzi fejn kompla ta l-impressjoni li biex niżviluppaw il- politika soċjali tagħna - qisu din ma żviluppajnihiex tul dawn is-snin kollha - irridu nkunu bilfors membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Imma min se jemmen dan il-ġenn?

Jiena m'iniex se nagħmel rimarki fuq il-kelliema tagħna mhux għaliex kienu infallibbli imma għaliex almenu kull kelliem ħa s-settur tiegħu u għamel mill-aħjar biex jispjega x'inhuma l-iżvantaġġi li naraw.

Minkejja dan, ma kienx hemm risposta mill-counterparts tagħhom tan-naħa tal-gvern, ħlief biex ikun hemm xi tgħajjir grottesk ċertament mhux bit-ton ta' dibattitu li stennejna.

Meta wieħed jiżen kollox jasal għall-konklużjoni

li ħadd mill-kelliema tal-gvern ma qal kif se jintgħelbu d-diffikultajiet imsemmija fl-update.

Ħadd minnhom ma semma' problemi finanzjarji, ekonomiċi, sturutturali u amministrattivi.

Ħadd minnhom lanqas ma qal x'se jkun il-prezz soċjali u kif dan se jitħallas fl-isfond tas-sitwazzjoni finanzjarja li għandna.

M'hemmx għalfejn noqgħod niftaħ fuq dan is-suġġett għaliex il-mexxej tal-partit ftit ġimgħat ilu f'dan il-parlament għamel diskors fejn analizza b'mod xjentifiku x'inhuma l-options u x'inhuma l- problemi li aħna naraw.

Jien m'iniex se nagħmel diskors simili għaliex m'iniex kompetenti li nagħmlu imma hemm bżonn li wieħed jirrifletti fuq dawn ir-realtajiet.

Meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni għamel dawn il- mistoqsijiet ħadd ma qam u qal li hemm is-soluzzjonijiet għal dawn l- intoppi.

Il-poplu qiegħed jibqa' jiġi mmexxi minn imnieħru u qed jgħidulu li se naslu x'imkien meta nafu li hemm dawn il-problemi kbar li mhux aħna qegħdin ngħiduhom imma huma indikati fl-update ta' l-avis.

Minkejja dan, il-gvern qiegħed kwiet u komdu bħallikieku l-affarijiet se jseħħu waħedhom.

L-istess, ħadd ma tkellem fuq l-impatt ekonomiku ta' sħubija.

X'hemm iktar li jolqot il-bwiet?

X'se jintlaqat mill-bread and butter tal-Maltin?

Fejn hija l-analisi tal-professuri ta' l-ekonomija u tal-finanzi li għandna hawnhekk biex jikkonvinċu lilna u lill-poplu?

Għalfejn sar dan id- dibattitu?

Jiena għalhekk ngħid li sar biex naljenaw lill-poplu mill-każ ta' Żeppi l-Ħafi.

Din kienet okkażjoni fejn il-professuri ta' l-ekonomija li hemm fuq in-naħa l-oħra setgħu jispjegaw kif se jkun l-impatt ħalli l- poplu ma jgħaddix minn dak li għaddej minnu l-poplu tal-Polonja u ta' pajjiżi oħra, imma dan m'għamluhx.

Dawn il-pajjiżi qegħdin iħossu li qed ikollhom jgħaġġlu u qed ikollhom dawn l-effetti.

Dawk iridu jassiguraw kemm jista' jkun is-sigurta' ta' pajjiżhom; dawn iridu kemm jista' jkun itellgħu l-livell ta' l-għajxien tagħhom u jridu kemm jista' jkun iserrħu rashom li jidħlu ġo żona ta' sigurta' għax hemm ors li bħalissa jinsab rieqed pero' ħadd ma jeskludi li dan mhux se jerġa' jgħolli rasu.

L-istess, ħadd min-naħa l-oħra - u dawn huma nies li jippretendu li huma kompetenti! - ma tkellem fuq kif se tiġi affettwata l-kompetittivita' tas- settur industrijali.

Mhux dak il-lifeline tagħna?

Mhux permezz tiegħu rridu nikkorrespondu ma' l-Unjoni Ewropea u ma' pajjiżi oħra?

Mhux is-saħħa ta' l-industrija tagħna rridu naraw?

Din kemm se tkun kompetittiva?

Kemm se toħloq impjiegi?

Kemm se ġġib flus lejn il-pajjiż?

X'qegħdin niddiskutu hawnhekk jekk mhux dan?

Żgur li m'għandniex noqogħdu niddiskutu dwar ir- raġġiera ta' 12-il stilla li għamilna fuq il-number plates jew il-ħmerijiet u ċ-ċuċati li tmajna lill-poplu fil-passat.

Ħadd min-naħa tal-gvern ma tkellem fuq l-affarijiet essenzjali.

Jiena ltqajt ma' ħafna nies li kienu lesti li jisimgħu dan id-dibattitu u xtaqt li l-ħin ma kienx daqshekk magħsur.

Fil-fatt aħna tlabna għal aktar ħin imma min ma jridx jinforma lill-poplu u min ma jridx jiftaħ l-argumenti ried jagħlaq kemm jista' jkun ħalli jibqa' b'moħħu kwiet jitma' l-propaganda minn fuq il-PBS u minn fuq il-gazzetti.

Mr Speaker, barra li dawn ma tkellmux fuq l-impatt, ħadd għadu ma kkwantifika bis-serjeta' l-fondi li se jkollu għad-dispożizzjoni tiegħu l- gvern, la dawk li ġejjin mill-Unjoni, la dawk li se jkollna aħna bħala own resources u lanqas dawk li bil-policy ta' l-additionality irridu nagħtu ma' kull euro li tiġi min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea.

Dawn qalu li ningħataw il- fondi biex nagħmlu l-proġetti.

Nafu kemm irridu noħorġu flus aħna ma' dawk li jiġu mislufa jew mogħtija lilna mill-Unjoni biex proġett iseħħ?

Rajna kemm burokrazija tinvolvi biex l-Unjoni toħroġ il-flus li tkun wegħdet?

L- Onor. Giovanna Debono qalet li se jsiru ħafna proġetti f'Għawdex bil-fondi ta' l-Unjoni.

Imma din taf kemm se jqumu dawk?

Għandha kwantifikazzjoni ta' kemm għandek dritt għall-fondi mill-Unjoni?

Ġeneralment jgħidu li dak li jkun jingħata mhux iktar minn 4% tal-GDP - jiġifieri jekk għandna Lm0.5 biljun GDP, aħna nieħdu Lm40 miljun jew Lm60 miljun - imma dawn lilna m'humiex se jagħtuna daqshekk għax jien qed insemmi l-massimu li jitkellmu fuqu bħala self.

Imbagħad hemm il-fondi li rridu nibagħtu lejn l-Unjoni - u dan lanqas semmewh tan-naħa l-oħra - fosthom persentaġġ tal-GDP, kulma jidħol mid-dazji tal-common external tariff u perċentwal mill-VAT u minn taxxi fuq levies.

Dan kollu l-poplu jafu?

Dan irridu ngħiduhulu lill- poplu jew irridu ngħidulu qabda platitudnijiet?

Tan-naħa l-oħra moħħhom biss biex jikkritikaw dak li kien se jagħmel gvern Laburista, u dan bir- raġun għax fiż-żmien qasir li domna fil-gvern urejna bil-fatti li hemm triq oħra u wrejna wkoll li dik it-triq hija aħjar.

Jiena konvint minn dan li qed ngħid.

Dan m'iniex qed ngħidu għax jgħidu l-partit tiegħi imma qed ngħidu għaliex iddawwar kemm iddawwar fl-aħħar issib li għal dan il-pajjiż aħna konna mexjin fl-aħjar triq.

Mr Speaker, tan-naħa l-oħra jigdbu wkoll dwar il-ftehim li konna se nibdew nagħmlu aħna.

Dan irrepetih anke l-ministru għall-affarijiet barranin fil-ftuħ tiegħu, meta qal li aħna konna se nerfgħu l-piżijiet ta' sħubija mingħajr ma niggwadanjaw xejn.

Meta nisma' hekk jiena ngħid li għandu jkun għan-Nazzjonalisti "tiggwadanja" tfisser biss flus u jiena għalhekk għedt li lanqas fuq il-flus ma kellmuna.

Jiena jiddispjaċini ngħid li llum tan-naħa l-oħra għandhom f'idejhom id-dokumenti dwar dak li konna qed nagħmlu aħna imma dawn jużaw biss biċċiet minnhom.

Fil-fatt l- Onor. Jason Azzopardi għadu kemm ikkwota partijiet minnhom u jiena rrid niftaħ daqsxejn fuq din il-kwestjoni ħalli naqtgħuh darba għal dejjem dan il-qerq u naqtugħha din il-miżinformazzjoni.

Jiena se nikkwota minn ċerti notamenti u dokumenti li żammejt kopja tagħhom għax ħassejt li huma importanti.

L-ewwel li nixtieq insemmi huwa d-diskors li jien għamilt fil-council of association ta' April ta' l-1998 fil-Lussemburgu.

Dakinhar jiena kont għedt:

"The conclusion of a free trade area between Malta and the Union is one of our main objectives.

This free trade area will be implemented in strict conformity with the commitments which Malta and the Union have undertaken both under WTO as well as under other international agreements of which the 1995 Barcelona Declaration on the Euro Mediterranean partnership is particularly relevent.

In this spirit, free trade arrangements will cover substantially all trade, evidently taking into account the particular sensitivity of certain products, especially agricultural products for either side."

Imbagħad komplejt hekk:

"It is in this spirit that we are expressing our readiness to improve market access in services to further liberalise public procurement and to consider various aspects of competition rules amongst other things."

Jiena mhux x'qal Cook jinteressani - għax dak kien qed jitkellem fuq il- punt ta' partenza tan-negozjati ta' l-Unjoni Ewropea - u aħna għamilniha ċara li:

"Those commitments which preclude our membership because they cannot be sustained by our exceptionally fragile and exposed economy will be equally precluded in the forging of a close relationship."

Dan il-messaġġ kien ċar, u dan ikompli hekk:

"In our mind, the implementation of a free trade area in all its dimensions need not and in fact does not entail the inclusion of any of these commitments."

Dan kien il-mesaġġ li tajna u għalxejn joqogħdu jiġu jikkwotaw lil Cook.

Meta bagħtulna r-rapport tal-commission, dawn taw il-verżjoni tagħhom u qalu li rridu nneħħu l-levies fi żmien tliet snin.

Tan-naħa l-oħra bdew jgħajruna li se jġegħluna nneħħuhom fi żmien tliet snin imma aħna wrejnihom li aħna nnegozjajna, għax meta ġejna lura għidna li l-levies mhux se jitneħħew fi żmien tliet snin.

Dik kienet il-point of departure tan- negozjati tal-commission u din il-joint declaration tal-council of association huwa l-punt ta' tluq tagħna ħalli jibdew in-negozjati.

Nista' ngħid ukoll li kienu diġa' bdew it-taħditiet tekniċi, imma ħalli nispjega wkoll xi rridu nfissru meta ngħidu "substantially all trade".

Il-legal text tar-results of the Uruguay Round of multilateral trade negotiations - parti 3 artiklu 24 paragrafu 8(b); u dan se ngħidu ħalli nuri minn fejn ħarġet l-espressjoni li aħna rridu nkunu kompatibbli mal-WTO - jgħid li :

"All free trade areas shall be understood to be a group of two or more customs territories in which the duties and other restrictive regulations of commerce, except where necessary those permitted under aricles 11, 12, 13, 14, 15 and 20 are eliminated on substantially all the trade between the constituent territories in products originating in such territories.".

Jien m'għandix dubju li l-ministru għall-affarijiet barranin jaf kif irrispondejna l-aide memoire - u dan għandu dokument f'idejh - li ntbagħtet fil-bidunett mill-European Commission.

Meta dawn staqsewna jekk konniex se nneħħu l-levies li kien ikkommetta ruħu li jneħħi l-gvern Nazzjonalista, aħna rrispondejnihom li ma nistgħux nagħmlu l-affarijiet b'dan il-mod pero' għidnilhom li:

"In 1993 Malta participated in the agricultural negotiations of the GATT Uruguay Round on trade negotiations and tabled its own offer.

This offer was bound on the agreed principle that developing countries were not expected to make any contributions inconsistent with their individual development, financial or trade needs.

In these respects Malta's offer to GATT on market access for agricultural trade centred on the transformation of non-tariff measures counterbalancing their implications for domestic production and took as benchmark the EU common external tariff and levy regime.

In addition, Malta tailored a number of domestic measures as domestic support exempt from the reduction commitment.

In 1994, Malta undertook to transform into levies all tariffs on agricultural import from EU countries.

Under static conditions a number of products within the first 24 chapters of the HS Code are acknowledged to be of utmost significance to the survival of Malta's agriculture and fisheries sectors.

The reduction of levies on these items must be examined on a case by case basis and would warrant in advance the implementation on a viable restructural programme whereby the desired production, efficiencies and competent gains for each respective product can be really achieved.".

Dawn huma r-risposti uffiċjali li tajna lill-commission right from the very beginning u dawn jinsabu għand il-ministru għall-affarijiet barranin.

Mr Speaker, in-naħa tal-gvern jafu li bil-customs union se jkollhom diżastru fis-settur agrikolu.

Biex jgħattu xturhom dawn iridu jgħidu bilfors li anke l-Partit Laburista kien se jneħħi l-levies minn fuq dan is- settur.

Għandhom media officer li ripetutament jgħid li konna se nneħħu l- levies mill-1 ta' Jannar ta' l-1999.

Issa minkejja li għidna li dan mhux veru dan ikompli jgħid l-istess affarijiet.

Jiena rrid infakkar x'kont għedt f'dan il-parlament meta l-kollega tiegħi kien fl-oppożizzjoni u kien jgħidli li ma nistgħux niddiskutu dwar l-agrikoltura.

Jiena kont għedtlu: Dażgur li se niddiskutu dwar l-agrikoltura!

Kif nistgħu nħalluha barra l- agrikoltura?

F'paġna 35 tad-dokument tal-federation of industry u ċ-chamber of commerce - u nixtieq li dawn il-constituted bodies jitkellmu għaliex issa donnhom li raqdu - bl-isem ta' "Future Malta - EU relations at this perspective" dawn qalu:

"It is not in our interest to exclude the entire food chain from the free trade area if Maltese farmers and agro-business want to tap new export markets.".

Din kienet mitluba mill-membri tal-federation of industry u ċ-chamber of commerce u l-gvern Laburista kien jikkonsulta magħhom regolarment u jipprova jadatta dak li għandhom bżonn għall-aħjar interess ta' Malta.

Mr Speaker, kienu għajruna wkoll li konna se nneħħu l-levies fi żmien tliet snin u jiena niftakar lill-Onor.

Joe Borg jgħidilna li hekk qalulna fil-commission report.

Ara issa ma jgħajruniex b'dak li hemm fil-joint declaration, li kien żvilupp fuq il-commission report, fejn għedna li l- levies nibdew inneħħuhom tliet snin wara li jiġi ffirmat il-protocol.

Aħna konna nnegozjajna - u aħna dejjem żammejna f'rasna r-Rambol report fejn hemm espressi x-xewqat taċ-chamber of commerce u tal-federation of industry - li nneħħu l-levies fi żmien ħamsa sa seba' snin.

Lilna kienu qalulna li t-tajjar irid tliet snin biex jiġi liberalizzat u issa dawn aċċettaw li jiġi liberalizzat fi tliet xhur.

Lilna qalulna li d-detergents, il-liquids u t-toilet cleaners iridu ħames snin biex jiġu liberalizzati u issa lil dan il-gvern qalulu biex jilliberalizzahom fi żmien ħames xhur!

X'ġara f'daqqa waħda?

Marret daqshekk 'il quddiem il-kompetittivita' fl-industrija Maltija?

Ħalli nkompli nsemmi l-gideb li jgħidu tan-naħa l-oħra biex mingħalihom isalvaw xturhom.

Fis-16 ta' Ġunju ta' l-1997 fil-Palazz il-Belt kien hemm laqgħa fuq free trade u flimkien mal-prim ministru, dak iż-żmien l-Onor.

Alfred Sant, kien hemm jien, sħabi l-ministri oħra u t-top brass kollu tal-constituted bodies.

Aħna bdejna nwieġbu għall-mistoqsijiet tagħhom u fost l-oħrajn dawn riedu jkunu jafu fuq il-levies.

Fil-minuti tagħhom dawn qalu li:

"The Prime Minister stated that the dismantling of levies will only start three years from now, in any case not before ratification has taken place.".

Hawnhekk il-prim ministru qed jagħmel commitment fl-ogħla livell mal- constituted bodies.

U mela jiġi l-Onor.

Jason Azzopardi u joqgħod jikkwota x'qalet "The Malta Independent"!

Dan messu kkwota x'hemm fil-minuti uffiċjali tal-laqgħa high-powered li kellna ma' dawn il-constituted bodies.

Fil-minuti hemm imniżżel ukoll li:

"Hon.

Attard Montalto then explained that most levies on agriculture will not be touched.".

Imbagħad, is-Sur Louis Farrugia taċ-chamber of commerce staqsa għal aktar informazzjoni fuq in-negozjati f'dan is-settur - ovvjament dawn għandhom interess li jkun hemm ftit ftuħ għal dawn il-prodotti - u jiena għedtlu hekk: "Some agricultural and fisheries products will have to be included in the agreement on the basis of item by item concessions since this presents the opportunity to gain some advantage for Malta.".

Aħna dejjem rajna l-interessi ta' Malta, mhux noqogħdu nużaw il-clichés bħalma jagħmlu tan-naħa l-oħra!

Imbagħad jiena komplejt ngħid hekk:

"One therefore needs to be clear on the identification of these products.

Account will have to be taken of the parties' respective agricultural policies and the sensitivity of certain products both for raw and for processed agricultural products.".

Imbagħad l-Ambaxxatur Camilleri, li kien iċ-chief negotiator li kellna dak iż-żmien, kompla jgħid hekk:

"It is up to us to determine what concessions we are prepared to make and to negotiate on that basis.".

Issa jekk hemm xi ħadd li se jibqa' jmeri dan id-dokument jiena ngħidlu biex ikompli jgħid il-ħmerijiet ħalli l-poplu jkompli jidħak bih.

Mr Speaker, xahrejn wara l-council of association ġew Malta għal diskussjoniiet tekniċi kummissarji mill-EU Commission fejn qalu - nerġa' ngħid li dan ir-rapport jinsab għand il-ministru għall-affarijiet barranin u nitolbu biex f'isem l-onesta' jikkonferma li dan fil-fatt huwa minnu - hekk:

"Both sides agree that while agriculture and fisheries, including processed products, should broadly form part of the free trade agreement in compliance with WTO regulations, special provisions would need to be included to take account of the respective agricultural policies of each party, including the sensitivity of certain products.

In the June discussions the Commission indicated that the initial phase sub-provisions would cover sets of mutually agreed concessions on identified products, leaving intact the main structure of the committee's policies on these products.

In generally agreeing with this approach ...",

- aħna ma konniex qegħdin hemmhekk biex ngħaddsu rasna bħalma qed jagħmel il-gvern illum imma konna qegħdin nagħmlu l-punt tagħna u konna qed ninnegozjaw ħalli naslu għall-aħjar soluzzjoni -

"... the Maltese side indicated that for our part we would expect to maintain existing import levies on most of these products while taking account of specified concessions.".

Iċ-chamber of commerce u l-oħrajn kienu jitolbu dawn il-concessions fuq l- inbid, fuq il-birra, fuq il-ħut ta' l-akwakultura, fuq id-dulliegħ, fuq chocolate coated biscuits u chocolate coated wafers.

"It was agreed that further explanatory consultations need to be held on this aspect, especially insofar as it regards processed agricultural and fisheries products.".

Naħseb li din għandha taqta' darba għal dejjem id-diskussjoni bla sens, malinja u ta' miżinformazzjoni li n-naħa l-oħra qed jagħmlu biex isalvaw xturhom.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Jiena ma nafx għaliex in-naħa l-oħra tiskanta li konna se nħallu barra l- agricultural products minħabba l-WTO.

Fuq in-naħa l-oħra suppost hemm l- imħuħ tajbin fuq dawn l-affarijiet imma għandu jkun pożi biss għandna għax kieku dawn riedu jkunu onesti mal-poplu jafu li l-Unjoni Ewropea għamlet dawn it-tip ta' ftehim mas-central and eastern European countries.

Hawnhekk jiena se nikkwota minn studju li sar mill-parlament Franċiż bl-isem ta' "Gains to be obtained to the east and to the west" li ġie kkummissjonat mill-Prim Ministru Jospin fuq it-tkabbir ta' l-Unjoni lejn il-lvant ta' l- Ewropa.

Dan jgħid li jekk il-ftehim ma jiġux riveduti, il-free exchange japplika għall-prodotti industrijali kollha li huma konċernati mal-kummerċ bejn l-Unjoni u l-pajjiżi ta' l-Ewropa ċentrali u tal-lvant sa mis-sena 2001.

Dan jgħid ukoll li pero' anke fis-sena 2001 ċertu numru ta' restrizzjonijiet li huma msemmijin hawnhekk jibqgħu.

Barra minn hekk il- kummerċ tal-prodotti agrikoli ma jsirx liberalizzat.

Allura għalfejn qegħdin niskantaw u ngħidu li Malta kienet se tipprova tinnegozja xi ħaġa impossibbli?

Aħna konna se ninnegozjaw dak li għamel ħaddieħor u li kien qed igawdi minnu ħaddieħor, imma n-naħa l-oħra jibżgħu jinnegozjaw u m'għandhomx is-saħħa jinnegozjaw għaliex kienu tefgħu kollox fuq il-mejda u kkommettew ruħhom.

Per eżempju, dan ir-rapport jikkonkludi li t-tkabbir ma jsirx b'kondizzjonijiet tajbin jekk is-setturi l-oħra ta' l-attivita' ma jkunux kapaċi jassorbu l-ħaddiema li jispiċċaw bla xogħol wara r- ristrutturizzazzjoni tas-settur agrikolu u s-settur agro-alimentari.

Jiġifieri dan ir-rapport riċenti ħafna jikkonkludi li minn hemmhekk se jkollok clear off u jekk kemm-il darba ma jkollokx fejn jiġu assorbiti, se jiżdiedlek il-qgħad.

Issa dawn l-affarijiet ma kenux kapaċi jeħduhom fuqhom pajjiżi kbar bħall-Ungerija, il-Polonja u r-Repubblika Ċeka, aħseb u ara kemm se tkun kapaċi teħodhom din in-naqra ta' nitfa ta' Malta.

Aħna dan li pproponejna u żgur li hemm differenza enormi milli jkollok taċċetta l- common agricultural policy bl-għeruq u x-xniexel kollha għax pajjiżna dieħel għall-customs union u għall-membership.

(Interruzzjonijiet) Dik il- beritta trid tilbisha, tiġik u ma tiġikx.

Tista' tinżel fuq widnejk u tkun tidher redikolu imma trid tilbisha.

Hemm differenza enormi minn dak li konna qegħdin nagħmlu aħna biex insalvaw u naġevolaw ċerti setturi, pero' biex mingħaliha tirbaħ vantaġġ politiku n-naħa l-oħra tipprova tirredikola lil din in-naħa avolja taf li qed tagħti miżinformazzjoni lill-poplu.

Jiena nisfida lin-naħa l-oħra biex tinnega dawn id-dokumenti li qed nikkwota minnhom jew inkella ssib id-diffett f'dan li qegħdin ngħidu.

Mr Speaker, tan-naħa l-oħra qalu li m'għandux ikollna problemi biex in- negozjati nġibuhom żewġ.

Issa anke jekk kemm-il darba hemm dan l-ottimiżmu kollu, x'inhu dan in-negozjar?

Dan huwa biss tqanżiħ biex nakkwistaw perijodi ta' tranżizzjoni.

Dak li hemm fl-acquis communautaire irridu nimplimentawh kollu kemm hu.

Aħna nistgħu biss nitolbu transition period u meta niġu għan-negozjati rridu naraw kif se jirrisponduna.

L-iscreening huwa biss eżerċizzju akkademiku u burokratiku.

Tkun biss qed tqabbel dak li għandek inti ma' ta' ħaddieħor qisek qed tqabbel il-kupuni tal-players tal- football li jġemmgħu t-tfal!

Jekk naraw x'qed jiġri bħalissa nafu li kulmin jitlob transition period qed jgħidulu: Ħallik mit-transition periods, mur agħmel il-homework mill-ġdid.

Mr Speaker, l-update jgħidilna ċar x'irridu nagħmlu biex insiru membri.

Jiena m'għandix ċans nidħol fl-affarijiet kollha imma hemm lista enormi.

Mela l-ewwelnett irridu nagħmlu għaqda doganali u nsiru ħaġa waħda fin- negozju ma' l-Unjoni Ewropea.

Dak li nimportaw minn barra l-Unjoni rridu nħallsu d-dazji għalih skond kif tiddetta l-Unjoni.

Lill-partners tan- negozju li għandna sal-lum bħall-Amerika, il-Libja, l-Eġittu, l-Awstralja u ċ-Ċina jkollna nimponulhom id-dazji li trid l-Unjoni Ewropea.

Minħabba f'hekk aħna ma nkunux nistgħu ngħidu li rridu nħallu ċertu dazju baxx għax hekk jaqblilna biex naġevolaw xi industrija.

Hekk se niġu, Mr Speaker.

Mhux aħna se nibdew niddeċiedu x'inhu fl-aqwa interess tal-pajjiż.

Per eżempju, jeżisti l-konċett ta' the most favoured nation, fejn lill-pajjiż jagħtuh status ta' pajjiż li huwa ppreferut minn pajjiżi oħra biex tinnegozja miegħu.

Aħna fiċ-ċokon tagħna wkoll nistgħu nagħmlu din il-ħaġa u nkunu nistgħu nagħmluha wkoll bil-free trade area imma meta jkollok customs union ma tkunx tista tagħmel hekk.

Mr Speaker, bil-politika tal-Partit Nazzjonalista nkunu qegħdin nitkellmu fuq id-dritt li l-barrani jiġi jaħdem u jinnegozja f'pajjiżna.

Tan-naħa l- oħra għall-bidu kienu jirredikolawna, imbagħad ħarġet Joanna Drake u qalet "probably, but not."

Ħadd ma jitkellem fuq x'hemm konċentrat f'dawk li huma border regions.

Dak le, fil-pajjiż bl-istatistika nimxu.

Issa l-1% fil- border region jista' jikber għal 5% jew 6%.

Fil-fatt min jaqra l-aħħar aħbarijiet mill-Unjoni Ewropea jaf li qed ikun hemm concern għax qed jiżdied in-numru ta' dawk li qegħdin imorru minn pajjiż għall-ieħor biex jaħdmu u jissetiljaw hemmhekk.

Dawn mhumiex ammonti enormi imma għalina ftit mijiet jaffettwaw is-suq.

Il-politika barranija tal-Partit Nazzjonalista tfisser ukoll it-tneħħija tas-sussidji ta' l-Istat.

Il-pajjiż ma jistax ikompli jgħin lill-industrija jew l-ażjendi tiegħu minħabba l-liġijiet ta' l-Unjoni.

Għedt ukoll li din tfisser ukoll it-tneħħija tal-protezzjoni lis-settur agrikolu u lis-settur tas-sajd.

Fil-każ tas-sajd irridu niftħu wkoll l-ibħra tagħna.

Jibqa' l- coastal waters pero' mbagħad jidħlu ħafna drittijiet ta' min tradizzjonalment jistad 'l hawn u min tradizzjonalment jistad 'l hemm.

Jibda jkollna d-dettalji tal-fisheries policy u trid tmur fil-qrati biex toqgħod tiġġieled biex tiddefendi dak li kien tiegħek u tkun tajtulhom biex toqgħod ħdejhom bl-istilel.

Ikun hemm ukoll l-armonizzazzjoni tat-taxxi ma' dawk Ewropej u sħabi tkellmu fuq x'jista' jiġri jekk kemm-il darba dawn ikollna nimplimentawhom.

Meta inti tidħol f'sistema ta' VAT trans-Ewropea, jekk jgħolluha trid tgħolliha, jekk jordnalek tbaxxiha trid tbaxxiha u jekk jordnalek tneħħi ż-zero rating trid tneħħih.

Jekk kemm-il darba jgħidlek li trid tgħolli l-withholding tax trid tagħmel bħan-nagħaġ ta' Bendu, tbaxxi rasek u tgħid: Iva, m'hemmx x'tagħmel!

Mr Speaker, bil-politika barranija tal-Partit Nazzjonalista jkollna wkoll nimxu lejn il-kriterji ta' Maastricht li nniżżlu l-budget deficit u nnaqsu d-dejn tal-pajjiż.

Din hija ħaġa tajba u konna bdejna nagħmluha aħna wkoll, imma din trid issir bil-pass ta' pajjiżna u skond kemm tiflaħ l- industrija.

Inti ma taqbadx qasba u tgħawwiġha bis-saħħa u bl-għaġġla li jgħidlek ħaddieħor.

Jekk inti bil-għaqal tkun taf x'saħħa għandek u tgħawwiġha bil-mod biex ma tfaqqax.

Issa min-naħa l-oħra ħadd ma tkellem, lanqas l-Onor.

John Dalli, fuq kif se nilħqu dawn il-kriterji u xi jkun ifisser jekk niġu mgħaġġlin biex nimplimentawhom min-naħa ta' Brussels.

Bil-politika tan-naħa l-oħra rridu nilliberalizzaw ukoll is-settur tat- telekomunikazzjoni.

Qed jgħidu li għandna nagħmlu hekk għax din hija xi ħaġa moderna u d-dinja kollha qed tagħmel hekk.

Lix-shareholders li nvestew flushom għax kien hemm commitment tal-gvern ta' qablu jmisshom jgħidulhom li issa se jaraw ix-shares tagħhom niżlin għax Brussels ordnalhom biex ineħħu l-monopolji.

Bil-politika tal-gvern tal-lum irridu nidħlu wkoll fil-ftehim ta' Schengen.

Aħna rridu nibdew ngħassu l-fruntieri ta' l-Ewropa, naraw min jidħol u min ma jidħolx, nagħmlu l-istrutturi li hemm bżonn u nidħlu fil- problemi kollha li ġġib magħha din il-ħaġa nkluż li jkollna nidħlu f'politika komuni barranija u politika komuni ta' difiża.

Tan-naħa l-oħra kienu jgħidulna li dak huwa biss ħsieb, imma jekk wieħed jara d-dokument li ħarġet il-presidenza Ġermaniża wara l-aħħar summit, wieħed jinduna li din m'għadhiex ħaġa 'l bogħod.

Hemm imbuttar sew u jiena m'għandix dubju li mexjin b'pass mgħaġġel lejn it-twaqqif ta' struttura militari fl-Unjoni Ewropea.

Il-president tal-Kummissjoni Europea jemmen li għandu jkun hemm l- istruttura militari, l-istess għamel is-segretarju ġenerali tan-NATO u m'għandix dubju li anke l-presidenza Finlandiża li ħadet over ukoll temmen u se timbotta għal dan il-għan.

Jekk aħna se niġu nappartjenu għal alleanza militari, se nkunu konformi mal-kostituzzjoni tagħna?

Jiena se nħalli l- mistoqsija hemmhekk.

Mr Speaker, bil-politika ta' dan il-gvern irridu nħallsu sehemna lill- Unjoni Ewropea, irridu napplikaw il-liġijiet ta' l-Ewropa għal kaċċa u għall-insib - u semmihom sieħbi l-Onor.

Chris Cardona - irridu nżarmaw prattikament ir-reġistru marittimu - din semmiha wkoll - inneħħu l-levies malajr - u din se ssir fi żmien tliet snin - u minkejja dan kollu ma sar l- ebda studju dwar x'se jkun l-impatt u dwar kemm se jintilfu jobs.

Biex ikompli fit-triq ta' sħubija l-gvern irid jirristruttura s-servizz pubbliku.

Dan tajjeb kieku, imma kemm għajruna u kemm kienu jgħidu li aħna se nneħħu 500 impieg!

Issa naraw x'ikollhom jagħmlu huma jekk jadottaw il- market price policy għall-utilities.

L-Onor.

Louis Buhagiar diġa' tkellem fuq dan.

Ta' l-Unjoni Ewropea jesiġu li ma jkunx hemm sussidji fuq id-dawl u l-ilma.

Hekk tfisser market price policy.

Jiġifieri l-prezz li wieħed iħallas irid ikun kemm jiswa l-oġġett.

Mr. Speaker, b'din il-politika rridu narmu wkoll in-non allineament u nissottomettu s-sovranita' tagħna għall-qrati Ewropej, għall-parlament Ewropej u anke għall-bank ċentrali Ewropej.

Min jiċħdu dan?

Dan ifisser li s-sovranita' tagħna se jkollna nċeduha lil dawn l-istituzzjonijiet.

Issa b'politika ta' żona ta' kummerċ ħieles ma nidħlu f'xejn minn dan il- piż kollu.

Din hi d-differenza, u fl-aħħar minuti li għandi nixtieq nitkellem fuq dan.

Għalfejn dan kollu?

X'se nieħdu minnu?

Se niġġeneraw il- kummerċ?

Jiena ma nafx, għax il-ministru għas-servizzi ekonomiċi ma qalilniex kif ġej l-investiment.

L-ex ministru ta' l-affarijiet barranin kien jgħid kemm hemm Ġappuniżi in the pipeline biex jiġu jinvestu malli nitfgħu l-applikazzjoni.

Fejn huma dawn?

L-Onor.

Josef Bonnici b'mod patetitku qal li f'għaxar xhur kulma qata' kienet żigarella waħda ta' fabbrika li timpjega erba' min-nies u qal li xtaq li kieku qata' iktar.

Jiena ngħidlu li huwa qiegħed hemm biex jimplimenta l-policy, biex jattwa l- policy u biex iġib l-investiment, imma l-investiment ma jiġix bl-Unjoni Ewropea.

L-investiment jiġi jekk inti jkollok suq tajjeb - li aħna għandna żvantaġġ bih - jekk inti jkollok nies tax-xogħol kapaċi - li għall-grazzja ta' Alla għandna - u jekk inti jkollok pricing ta' pagi kompetittivi.

L-investitur ma jarax uċuħ, ma jarax Unjoni Ewropea, jara biss il-profitt u jekk kemm-il darba l-pagi tagħna, is-servizzi tagħna u l-affarijiet l- oħra kollha jogħlew, il-kompetittivita' titlaq.

Jekk kemm-il darba aħna mmorru għal free trade area, dawn l-affarijiet nevitawhom kollha.

Aħna kellna diġa' timeframe.

Tajjeb jew ħażin kellna idea, konna qegħdin norjentaw lill-constituted bodies fuq dan it-time-frame u f'seba' snin konna se naslu biex ikollna l-free trade area.

Dawn kienu jgħajruna bl- inċertezza.

Issa qegħdin f'baħar miftuħ u ħadd ma jaf x'se jiġri.

Din hija s-sitwazzjoni li daħlu fiha huma u l-pajjiżi kollha li huma pajjiżi applikanti.

Issa rridu nistennew li jsir it-tibdil istituzzjonali fl-Unjoni Ewropea, imbagħad wara rridu naraw x'vuċi u saħħa se jkollna fil-proċess ta' teħid ta' deċiżjonijiet.

Xi ħadd qal li nkunu mal-mejda u nitkellmu.

Konna ngħidu li nżommu l-veto u nwaqqfu kollox!

Issa aħna nafu li kollox miexi għall-majority voting u għall-weighted voting.

Kulħadd qed jgħid li l- pajjiżi ż-żgħar ma jistgħux jidħlu jżommuhom għax inkella jipparalizzaw irwieħhom.

Illum dawn qed isibu l-mezzi kif iż-żgħar ikollhom jisimgħu biss u mhux jiddeċiedu.

Hemm ukoll il-kwestjoni tal-lingwi.

Jekk kemm-il darba tagħmel compounding ta' kemm trid translations issib li kull dokument irid ikollu 204 varjazzjoni fuq 26 membru fl-Unjoni.

Kif se jsiru dawn?

(Interruzzjonijiet) Dawn huma affarijiet li aħna qegħdin narmuhom kollha qishom m'għandhomx importanza filwaqt li ħaddieħor għamel is-snin jiġġieled għalihom.

Mr. Speaker, politika ta' żona ta' kummerċ ħieles għandha vantaġġi kbar.

L-ewwelnett din iżżommna qrib ma' l-Unjoni Ewropea.

Hawn min qal li jew insiru membri jew xejn.

Jiena ngħidlu: Mela l-pajjiżi bħall-Isvizzera, bħall-EFTA countries u l-EEA countries huma kontra l-Ewropa, huma 'l bogħod mill-Ewropa u m'għandhomx x'jaqsmu ma' l-Ewropa?

Dan ma kienx jgħid li bi sħubija se nkunu qisna dgħajsa mġarra mill-kurrent b'saħħtu tax-xmara ta' Brussels.

Aħna konna se nibqgħu xorta qrib ma' l-Unjoni, se nibqgħu naħdmu qrib ma' l-istrutturi ta' l-Unjoni u l-iktar importanti kien se jkollna politika mfassla għall-bżonnijiet tagħna.

Bil-politika ta' żona ta' kummerċ industrijali ħieles ma konna se nerfgħu xejn minn dawn il-piżijiet li bdejt insemmi għax l-affarijiet li ma jgħoddux għalina ma konniex se nidħlu għalihom.

Iktar importanti aħna konna se nimxu bil-pass tagħna u mhux bil- pass ta' ħaddieħor.

Aħna nkejlu x'saħħa għandna - ta' fondi, ta' strutturi, ta' nies, ta' kapaċitajiet, l-ekonomija tagħna x'tiflaħ - u nimxu skond dak li għandna bżonn.

Aħna m'għandniex għaġġla.

Ħadd mhu qed jheddidna bis- sigurta' u ħadd mhu qed jheddidna li għandna bżonn lil xi ħadd iġibilna d- demokrazija f'dan il-pajjiż.

Mela aħna l-ex Jugosalvja?

Mela aħna nibżgħu li jqum xi pajjiż li jaqleb kollox rasu l-isfel?

Il-pajjiżi li għaddew mill- komuniżmu huma mgħaġġlin!

Pajjiżi bħalma kienu l-Portugal, Spanja u l- Greċja daħħluhom jiġru ħalli jorbtu s-sigurta' ta' l-Ewropa.

Aħna minn dan kollu x'għandna?

Ejja npoġġu rasna flimkien u nirraġunaw fuq dawn l- affarijiet.

Ejja ma nibqgħux nuru emozzjoni, qisu li ssir membru ta' l- Unjoni Ewropea huwa l-11-il kmandament!

Hekk qal l-Onor.Fenech Adami u qal li jekk ma jsirx hekk hu jirriżenja.

Jekk jitlaq ma jkun ġara xejn, ikun hemm xi ħaddieħor, imma skużi, hekk niddettaw lill-poplu, bla ma nargumentaw, bla ma nanalizzaw, bla ma nagħmlu l-kalkoli u bla ma nipprovaw nifhmu wieħed lill-ieħor?

Sur President, dan kien l-iskop ta' dan id- dibattitu parlamentari u jiena nemmen li għandu jkun hemm iktar dibattiti għax il-poplu huwa nieqes sew mill-informazzjoni u mbella' propaganda minn min għandu l-mezzi u l-flus biex jagħmilha.

Sur President, il-politika tagħna hija waħda li tħalli l-bieb miftuħ.

Ma tfissirx li jekk aħna għamilna dan il-pass allura se nibqgħu staġnati.

Iċ- ċirkostanzi jinbidlu u l-ideat tal-poplu jinbidlu.

Wieħed għandu jara l- affarijiet skond kemm tkun qiegħed għoli jew baxx fuq is-sellum, imbagħad jiddeċiedi.

Naħseb li ħadd ma jista' jgħid kif se tkun il-politika Maltija għaxar snin oħra, 15-il sena oħra jew 50 sena oħra, u l-politika tagħna tħalli l-bieb miftuħ u aktar importanti, tnaqqas l-inċertezza.

Free trade area tagħtina n-nifs meħtieġ biex qabel xejn nimmodernizzaw u nissodaw il- pedamenti ekonomiċi ta' l-industrija li tipproduċi għas-suq lokali.

(Interruzzjonijiet) Imma allura għaliex ħadd minnkom ma semmiehom dawn?

Ħadd ma semma dawk l-eluf ta' nies li se jiġu ppreġudikati b'din it-tip ta' politika.

Sħabna tan-naħa l-oħra jagħmlu biss ħafna wegħdi, ħafna taptip fuq l-ispallejn u ħafna orazzjonijiet f'meetings.

F'dan il- parlament kellna għaxar sigħat dibattitu iżda ħadd min-naħa tal-gvern ma semma l-industriji ż-żgħar li jipproduċu għas-suq lokali.

(Interruzzjonijiet) Il-politika tagħna tippermettilna li ma nipperikolawx il-vantaġġi li tgawdi l-industrija li taħdem għall-esportazzjoni.

Hawnhekk ta' min jgħid li filwaqt li qabel konna nesportaw lejn l-Unjoni Ewropea 70%, 75% jew 80% tax-xogħol li nimmanifatturaw f'Malta, fl-aħħar snin din il-figura niżlet għal 50% mill-esportazzjoni totali.

Allura fejn qed tmur l-50% l-oħra ta' l-esportazzjoni?

Il-50% l-oħra sejrin nibżgħu għaliha jew se nipperikolawha?

Jekk se nipperikolawha, biex se nagħmlu replacement tagħha?

Min tana garanzija li ġej l-investiment mill-Ewropa?

Dan jiġi biss jekk kemm-il darba nkunu kompetittivi.

Sur President, il-politika tagħna tippermettilna wkoll li nħarsu l- interessi ta' l-oqsma tal-biedja u tas-sajd.

Tan-naħa l-oħra se jġibu s- saħta fuq Malta għax il-qasam ta' l-agrikoltura se jkissruh.

Il-politika tagħna tħares l-interessi tal-kummerċjanti lokali, speċjalment dawk tal- ħwienet iż-żgħar u s-self-employed f'kull qasam, u tippermettilna wkoll li nħarsu l-interessi ta' min jaħdem biex ma jkollux għalfejn jikkompeti għall- post tax-xogħol ma' ċittadini minn pajjiżi oħra ta' l-Unjoni.

Din il-ħaġa ħadd ma nnegaha.

Il-ministru qalilna li l-poplu can face up to the challenge.

X'nambuh dan iċ-challenge?

Jiena nixtieq nara n-nisa u ulied l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra jippakkjaw u jmorru jaqilgħu x'jieklu fl- Ewropa!

(Onor. Membri:Hear, hear) Qalulna li dik m'hijiex emigrazzjoni.

Bħal dak li qallu jekk tmur tgħix l-Awstralja titqies bħala emigrant iżda jekk tmur tgħix Brussels, Bonn jew Pariġi dik mhix emigrazzjoni tkun.

U ħalluna!

Dawn huma affarijiet tad-daħk.

Sur President, biex inkompli nitkellem fuq il-politika tagħna rrid ngħid li din tippermettilna anke li nħarsu l-interessi ta' ditti u ta' individwi Maltin li joffru servizzi professjonali kif ukoll li nħarsu l-interessi tal- ħaddiema f'dawk l-oqsma li l-post tax-xogħol tagħhom żgur ikun mhedded minn sħubija sħiħa.

Lanqas f'dan il-każ ħadd ma nnega li jrid ikun hemm il- casualties, u casualties se jkun hemm.

It-tarznari wkoll ma tantx issemmew.

Il-politika tagħna tippermettilna anke li nħarsu l-interessi ta' l-istudenti tagħna.

Biżżejjed ngħid li bi free trade area dawn ikunu jistgħu jgawdu minn programmi ta' studju f'pajjiżi ta' l-Unjoni.

Sieħbi l- Onor. Evarist Bartolo diġa` aċċenna fuq kemm kienu diġa` qed jiggwadanjaw l- istudenti tagħna taħt l-amministrazzjoni Laburista minkejja l-ħafna paroli li sar min-naħa l-oħra li aħna konna tellifnihom l-opportunitajiet.

Issa dan m'hu veru xejn.

Aħna konna qegħdin nikkwalifikaw għal dawn il- programmi u żgur li ħadd ma jista' jgħid li ċaħħadna lill-istudenti milli jkollhom din l-exposure - veru li konna nħallsu xi flus għal dawn il- programmi imma dak huwa prezz li jiena kapaċi nħallsu mingħajr ma nerfa' l- piżijiet ta' xi ħaġa oħra - waqt li fl-istess ħin liż-żgħażagħ tagħna konna qegħdin nipproteġuhom milli jkollhom jikkompetu għall-post ta' studju jew post tax-xogħol f'pajjiżna ma' ċittadini minn pajjiżi oħra ta' l-Unjoni Ewropea.

Sur President, fl-aħħarnett irrid ngħid ukoll li l-politika tagħna kienet tippermettilna ngawdu l-vantaġġi ta' koperazzjoni li konna diġa` bdejna nitkellmu fuqhom fl-oqsma diplomatiċi, politiċi, kulturali, xjentifiċi u fl- oqsma oħra tad-dwana u tas-sigurta`, pero` mingħajr ma fl-istess ħin - u dan huwa importanti - inxellfu n-newtralita` tagħna.

Dawn huma l-vantaġġi li kellha l-free trade area.

Xtaqt li kelli ħafna iktar ħin għad- dispożizzjoni tiegħi u nixtieq nagħlaq dan id-diskors b'dak li jgħid rapport Franċiż li kkwotajt minnu iktar kmieni, liema rapport jagħmel aċċenn fuq l-importanza li jkun hemm approach gradat lejn l-Unjoni.

Dan jgħid li l-pajjiżi mseħbin fl-Unjoni li għaġġlu l-proċess biex jidħlu fl- Unjoni fir-realta` ma qabdux it-triq minkejja li ngħataw ħafna għajnuna finanzjarja.

Għalhekk ġustament dan ir-rapport jgħid li huwa importanti li jkun hemm preparazzjoni gradwali u li pajjiż jara li l-istrutturi tiegħu jkunu f'posthom biex igawdi verament minn sħubija sħiħa.

Il-verita' hi li l-Partit Laburista minn dejjem kien iktar b'saqajh ma' l-art fil-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea u, mingħajr ftaħir, iż-żmien dan urihulna.

Aħna għamilna ħafna previżjonijiet li seħħew filwaqt li l-previżjonijiet tan- naħa l-oħra - dwar id-data ta' meta deħlin u l-għotjiet ta' Lm100 miljun - marru żmerċ.

Ejjew ma ndaħħkux nies.

Il-poplu ma jidħakx meta jisma' kemm kienu żbaljati f'dawn l-affarijiet kollha.

Lilna jgħajruna basal - lili jistgħu jgħajruni kemm iridu għaliex m'humiex se jweġġgħuni! - imma l- fatti jitkellmu weħidhom.

Dak li għedna seħħ u jiddispjaċini ngħid li jekk dan li qegħdin ngħidu aħna jseħħ, ma nieħdu gost xejn għax ikun qed ibati l- poplu Malti kollu.

Aħna rridu noqorbu lejn l-Unjoni, irridu naħdmu ma' l- Unjoni u rridu li jkollna relazzjonijiet ma' l-Unjoni bħalma għandha l- Isvizzera.

Sur President, il-politika tagħna li nipprovaw nagħmlu minn dan il-pajjiż Svizzera fil-Mediterran hija magħġuna f'parti minn dan l- approach lejn l-Unjoni.

L-Isvizzera għadha kemm laħqet qbil ma' l-Unjoni f'diversi affarijiet u għalkemm dawn għamluhom b'ċerta tbatija u ħadu ż-żmien, il-pajjiż ma refax piżijiet.

Aħna nemmnu li l-istess għandu jagħmel pajjiżna biex joqrob lejn l-Unjoni.

Aħna qatt m'għedna li rridu nitbiegħdu mill-Ewropa.

Aħna m'aħniex anti-Ewropej, kif ipinġuna tan-naħa l-oħra.

Dik ħadd m'għadu jiblagħha llum għaliex jekk hawn partit li daħħal konċetti demokratiċi u Ewropej f'Malta kien il-Partit Laburista.

(Onor. Membri: Hear, hear) M'hemmx dubju li bil-politika tagħna inkunu qegħdin verament nissodisfaw u naslu għall-ħolma tagħna li Malta tkun Svizzera fil-Mediterran.

Grazzi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Nirringrazzjak.

Issa jekk jogħġbu jagħlaq dan id-dibattitu l-Ministru Borg.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Sur President, nixtieq li f'dan il-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nirrispondi għal xi punti li tqajmu mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni.

L-Onor.

Bartolo qal li sħubija sħiħa fl-Unjoni tfisser li jkollok tobdi r-regoli ta' l- Unjoni bla eċċezzjoni.

Huwa minnu li sħubija sħiħa fl-Unjoni tfisser li inti trid tiġi konformi ma' dak li jissejjaħ l-acquis communautaire, jiġifieri mar-regoli ta' l-Unjoni, pero` sħubija fl-Unjoni tfisser ukoll - bħalma wara kollox ġara anke fil-pajjiżi applikanti li saru membri qabilna - li jkollok l-opportunita' li tinnegozja perijodu transitorju għall- ħteġijiet tiegħek.

Per eżempju, jekk inti jkollok industriji li għandhom bżonn iqumu fuq saqajhom, inti tkun tista' tinnegozja perijodu transitorju għalihom.

Barra minn hekk hemm ukoll il-possibbilta` li jiġu diskussi arranġamenti speċjali f'diversi oqsma, tant li fir-regoli ta' l-Unjoni hemm ċerti affarijiet fejn huwa aċċettat - u hemm pajjiżi membri ta' l-Unjoni li għamlu hekk - li you opt out minn ċerti affarijiet.

Per eżempju, huwa possibbli li pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea jibqa' barra mis-Schengen agreement.

Issa hawn jien m'iniex qed ngħid li fil-każ ta' Malta aħna għandna xi interess partikolari li nibqgħu barra minn dan l-agreement, imma qed insemmih bħala eżempju għax l-Unjoni tippermetti li f'ċerti aspetti wieħed jista' jinnegozja arranġamenti speċjali.

Per eżempju, għar-reġjuni remoti tagħha l-Finlandja nnegozjat arranġamenti speċjali li ma jikkonformawx mar-regoli ta' l-Unjoni b'mod ġenerali; u dan ġara anke fir- rigward tal-gżejjer Spanjoli u Portugiżi.

Dan qed ngħidu biex nuri li hawnhekk m'għandniex nagħmlu dawn it-tip ta' statements, jiġifieri li sħubija tfisser li jkollok tobdi r-regoli kollha ta' l-Unjoni mingħajr eċċezzjoni.

L-Onor.

Bartolo għamel ukoll riferenza għall-fatt li xi ħadd kien kiteb li l-għajnuna tirdoppja malli aħna nirriattivaw l-applikazzjoni tagħna.

Dan kien xi artiklu li deher f'"Il-Ġens".

Fir-realta` huwa minnu li wara li tirriattiva l-applikazzjoni trid tagħmel l-applikazzjoni għal dawk li huma fondi ta' pre-accession.

Huwa fatt ukoll li r-raba' protokoll finanzjarju se jiskadi fl-aħħar ta' din is-sena u qabel ma jiskadi m'huwiex possibbli li l-Unjoni tagħtina fondi ta' pre-accession.

Irrid ngħid li aħna diġa` bdejna d-diskussjonijiet inizjali sabiex naraw għal xiex nistgħu nkunu intitolati bħala fondi ta' pre-adeżjoni, li wara kollox diġa` huma mwiegħda lill-pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali jew tal-Lvant mis-sena 2000 sas-sena 2006 jew 2007.

M'hemmx dubju li dawn il-fondi se jkunu sostanzjalment iktar minn dak li aħna qed nieħdu u stajna nieħdu taħt kwalunkwe protokoll finanzjarju ma' l-Unjoni, pero` żgur ukoll li jkunu ferm inqas minn dak li aħna nkunu intitolati għalih bħala membri ta' l-Unjoni.

Jien ninsab fiduċjuż li mill-Unjoni se jirnexxielna nġibu fondi ta' pre-adeżjoni biex niġu megħjuna anke fir-riformi li hemm bżonn isiru fil-pajjiż, fosthom biex aħna nkunu nistgħu nħallsu għat-taħriġ ta-tekniċi sabiex inkunu nistgħu ngħinu fl-immodernizzar tal-qasam agrikolu.

Ma rridx ninsa ngħid ukoll li nnkunu nistgħu nagħmlu anke ċerti proġetti ffinanzjati mill-cohesion funds ta' l-Unjoni.

L-Onor.

Bartolo għamel riferenza wkoll għall-fatt li l-parteċipazzjoni tagħna fil-programmi ta' edukazzjoni u fil-programmi ta' riċerka u żvilupp kienu se jiġu ffinanzjati taħt ir-raba' protokoll finanzjarju.

Fil-fatt meta aħna konna fil-gvern qabel l-1996 konna beħsiebna nipparteċipaw fil- programmi ta' Socrates u Leonardo tal-fifth framework programme bl-użu ta' parti mill-fondi li kien hemm taħt il-protokoll finanzjarju, imma meta mbagħad tlifna l-elezzjoni u l-applikazzjoni ta' Malta ġiet sospiża l- Unjoni Ewropea qalet li ma stajniex nipparteċipaw f'dawn il-programmi billi nużaw fondi ta' l-Unjoni, jiġifieri fondi taħt ir-raba' protokoll finanzjarju, liema fondi kienu se jintużaw għar-ristrutturazzjoni ta' l- industrija.

Kif qal l-Onor.

Bartolo, ġara wkoll li ċerti studenti li konna bgħatna hemmhekk kellna nħallsu għalihom direttament minn butna.

Illum il-pożizzjoni hi li biex aħna nkomplu nibagħtu l-istudenti tagħna jipparteċipaw f'dawn il-programmi rridu nħallsu għalihom minn butna sakemm ma jirnexxilniex ninnegozjaw ma' l-Unjoni li niffinanzjawhom mill-fondi ta' pre-adeżjoni.

Madanakollu rrid ngħid li jekk kemm-il darba nissieħbu fl- Unjoni nkunu nistgħu nipparteċipaw bis-sħiħ fil-programmi ta' l- edukazzjoni, fil-programmi taż-żgħażagħ u fil-programmi kollha li toffri l- Unjoni mingħajr ma jkollna għalfejn indaħħlu jdejna fil-but.

L-Onor.

Noel Farrugia tkellem ukoll dwar l-esportazzjoni minn Malta u qal li l-qasam ta' l-agrikoltura jaqla' daqqa ta' ħarta bi sħubija sħiħa fl- Unjoni.

Din hija xi ħaġa li ilna nisimgħuha ħafna u naħseb li hija viżjoni wisq magħluqa.

Għall-kuntrarju, bi sħubija sħiħa fl-Unjoni l-qasam agrikolu jkollu vantaġġi kbar jekk il-bdiewa u s-sajjieda Maltin jagħrfu jisfruttaw is-sitwazzjoni.

Qed ngħid dan għaliex l-Unjoni diġa` fetħitilna tieqa żgħira għall-produzzjoni tagħna, aħseb u ara li kieku kellha tiftħilna l-bieb kollu.

F'dak il-każ il-produzzjoni tagħna tkun tista' tiġi esportata lejn l-Unjoni u bit-taħriġ neċessarju jien ċert li l-bidwi Malti jkun kapaċi jisfrutta dik il-pożizzjoni billi jipproduċi prodott bikri u prodott ta' kwalita' li għandu jsib suq enormi fl-Unjoni.

Il-biża' tiegħi hi li aħna nispiċċaw nissugraw li minflok il-prodott tagħna ngawduh aħna l-Maltin dan jispiċċaw igawduh l-Ewropej l-oħra.

Dawn huma fatti li wieħed irid jgħidhom imma m'għandniex noqogħdu nbeżżgħu lill-bidwi bil- babaw, anzi għandna ninkoraġġuh biex jisfrutta l-vantaġġi sħaħ li toffri s- sħubija fl-Unjoni.

L-Onor.

Marie Louise Coleiro qalet li bi sħubija fl-Unjoni Ewropea numru ta' industriji jkollhom jagħlqu, kif ġara fl-Irlanda u f'pajjiżi oħra.

Li ma qalitx l-Onor.

Membru hu li fl-Irlanda għal kull 100 fabbrika li tagħlaq, jinfetħu 300 jew 400 fabbrika ġdida.

Intqal ukoll li l-fabbriki fl- Irlanda jinfetħu mill-Amerikani għar-raġuni li hemm relazzjonijiet tajba bejn l-Irlanda u l-Istati Uniti u bejn il-popli rispettivi tagħhom.

Ta' min jgħid li kienet is-sħubija fl-Unjoni li għamlet lill-Irlanda pajjiż attraenti għall-investiment mill-Istati Uniti.

Huwa dak il-fatt li jattira l-investiment mill-Istati Uniti u mhux il-fatt li għax l-Amerikani Irlandiżi huma ħbieb ma' l-Irlandiżi u allura jinvestu hemm.

Nerġa' ngħid li wieħed irid joqgħod attent li ma jaqbadx u jagħmel statements mingħajr ma dawn ikunu bbażati fuq fatti.

L-Onor.

Leo Brincat għamel riferenza għar-rapport tal-kummissjoni ta' Frar li għadda u qal li din irrimarkat b'mod negattiv dwar il-fatt li l- istatistika tagħna m'hijiex miżmuma abbażi ta' purchasing power parities.

Dan huwa minnu pero` dan ma jfissirx li sakemm aħna nsiru membri ta' l- Unjoni, il-pożizzjoni ta' l-istatistika tagħna se tibqa` eżattament kif inhi llum.

Dan ma jfissirx li sa dakinhar aħna mhux se jkollna statistika bbażata fuq il-purchasing power parity.

Fil-fatt nista' ngħid li fil-kamp ta' l-istatistika għaddej programm sħiħ ta' riformi sabiex l-informazzjoni li noħorġu f'termini ta' ċifri tkun konformi ma' dik ta' l-Unjoni, kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-industrija kif ukoll f'dak li għandu x'jaqsam ma' setturi oħrajn, bħalma huma l-oqsma ta' l-agrikoltura u tat- turiżmu.

Fil-frattemp, għal skopijiet ta' fondi ta' pre-adeżjoni, m'huwiex rilevanti l-fatt illi l-istatistika m'hijiex ibbażata fuq il-purchasing power parity.

Fil-fatt diġa' bdejna diskussjonijiet biex naraw għal xiex nistgħu nkunu ntitolati minn meta nibdew in-negozjati sakemm naslu biex nissieħbu.

Xtaqt nagħmel riferenza wkoll fuq għal ċerti punti li semmiet l-Onor.

Helena Dalli.

L-ewwelnett l-Onor.

Membru qalet li fl-Unjoni hemm massa ta' deċiżjonijiet tal-qrati li m'humiex mgħarbla u staqsiet jekk it-top civil servants humiex janalizzawhom.

Ġaladarba talbitni biex nirrispondi dwar dan, nista' ninformaha li t-teams li janalizzaw il-leġislazzjoni ta' l- Unjoni - l-hekk imsejħa l-acquis communautaire - u jqabbluha mal- leġislazzjoni Maltija mhux qed jaraw biss dawk li huma regolamenti, direttivi jew inkella deċiżjonijiet ta' l-Unjoni imma qed jieħdu ħsieb jaraw ukoll dawk li huma sentenzi tal-Qorti Ewropea.

L-Onor.

Dalli semmiet ukoll il-fatt li se jkun hemm numru ta' liġijiet li jkollhom bżonn jgħaddu mill-parlament u se jkun hemm ukoll bżonn ta' numru ta' regolamenti li jinħarġu sabiex aħna nikkonformaw ruħna mal-bżonnijiet li tirrikjedi sħubija fl-Unjoni.

Hawnhekk xtaqt ngħid li b'daqshekk aħna m'aħniex se nnaqqsu mill-prinċipji tad-demokrazija u fil-fatt ħafna aspetti tekniċi, bħall-kwestjonijiet ta' standards, illum diġa` qed isiru b'regolamenti.

Allaħares il-parlament ikollu jgħaddi b'liġi kull biċċa regolament għaliex ma nispiċċaw qatt!

Illum diġa` nużaw il-mekkaniżmu tar- regolamenti u dan issa se jintuża sabiex il-leġislazzjoni ta' natura purament teknika ssir permezz ta' regolamenti, li nsejħulhom enabling laws, u fejn m'hemmx allura ssir waħda bħal, per eżempju, fil-kamp ta' l-ambjent.

Min-naħa l-oħra, fejn hu essenzjali, il-liġijiet se jgħaddu mill- parlament biex l-oppożizzjoni, kif inhu xieraq, tagħti l-veduti tagħha fuqhom.

Biżżejjed insemmi li diġa` għamilna l-Ewwel Qari ta' numru ta' liġijiet biex wara s-sajf jibda t-Tieni Qari fuqhom u hemm abbozzi ta' liġi minnhom li huma intiżi biex nikkonformaw ruħna ma' l-Unjoni u biex nimmodernizzaw il-leġislazzjoni tagħna f'dak li, per eżempju, huwa l-kamp tal-patents, f'dak li huwa l-kamp tal-copyright, fil-kamp tal-proprjeta` intellettwali u f'ħafna aspetti oħrajn fejn il-liġi tagħna hija antikwata.

Dawn m'hemm xejn ħażin billi nagħmluhom issa.

Wara kollox anke l- oppożizzjoni meta kienet fil-gvern, f'diversi okkażjonijiet ħadet bħala mudell il-leġislazzjoni li hemm fl-Unjoni jew fil-pajjiżi ta' l-Unjoni.

L-Onor.

Dalli tkellmet ukoll fuq il-problema ta' l-enforcement tal- liġijiet u għamlet aċċenn għad-drittijiet tan-nisa u tal-konsumatur.

Jiena naqbel magħha mija fil-mija li fil-pajjiż f'ċerti setturi għandna problema ta' enforcement, pero` dan ma jfissirx li għandna naqtgħu qalbna jew għandna nħallu l-affarijiet għaddejjin.

Hemm bżonn li ndaħħlu mekkaniżmu fejn m'hemmx il-mekkaniżmu; u fejn hemm il-mekkaniżmu hemm bżonn li ndaħħlu iktar serjeta` sabiex nieħdu ħsieb naraw li l-liġijiet li għandna u li għad iridu jidħlu jkunu mhux biss fuq il-karta imma jiġu inforzati kif suppost.

Aħna beħsiebna nagħmlu l-almu tagħna kollu biex dawn ninforzawhom, anke minħabba l-fatt li l-Unjoni timxi b'dan il-mod u kulmin irid jissieħeb fl- Unjoni jrid jagħmel dan.

Wara kollox ma naħsibx li din hija xi ħaġa negattiva.

Jekk ikun hemm it-tentazzjoni li ma ninforzawx il-liġijiet, sħubija fl-Unjoni tpoġġi fuqna l-obbligu li nieħdu ħsieb li jkollna ninforzaw il-leġislazzjoni kif suppost, u naħseb li fuq din għandna naqblu.

L-Onor.

Dalli staqsiet ukoll dwar kif iċ-ċivil qed jiġi involut fil- proċess tat-tibdil.

Hawnhekk nixtieq ngħid li l-ewwelnett iċ-ċivil qed jiddaħħal b'mod qawwi.

Din m'hijiex xi ħaġa li qed nagħmluha aħna biss fil- foreign office imma qed issir fil-ministeri l-oħra.

Jekk qed nitkellmu fuq leġislazzjoni dwar is-saħħa fuq il-post tax-xogħol jew dwar l-ambjent, huwa l-ministeru konċernat li jieħu ħsieb jagħmilhom u f'każ li ma jkollux l-expertise hu, allura nagħtu consultancies barra biex issir l-analisi.

L-istess kelliema qalet ukoll li tħoss li hemm nuqqas ta' informazzjoni.

Fuq l-informazzjoni nista' ngħid li l-ewwelnett aħna waqqafna ċentru ta' informazzjoni li l-obbligu tiegħu hu li jieħu ħsieb li jagħti l- informazzjoni li hemm bżonn.

Dan għadu fil-bidu tiegħu pero` jien nawgura li dan se jkun team li kapaċi jagħti l-informazzjoni fattwali kollha dwar l- Unjoni sabiex il-poplu Malti u Għawdxi jkun informat bil-proċess kollu li jkun għaddej f'dak li għandu x'jaqsam ma' sħubija sħiħa fl-Unjoni.

Barra minn hekk aħna tajna wkoll fondi lill-partiti politiċi u l-korpi kostitwiti - bħalma huma, per eżempju, il-unions, il-GRTU u anke n-non-governmental organisations; din il-ħaġa konna bdejniha fi żmienna qabel l-elezzjoni u l- Partit Laburista fil-gvern kompla biha - biex jintużaw għal skop ta' informazzjoni.

Dawn il-flus huma intiżi biex il-korpi kostitwiti joħolqu struttura - kif fil-fatt diġa` bdew jagħmlu - li biha jinformaw lill-membri tagħhom permezz ta' kampanja ta' informazzjoni u ta' edukazzjoni dwar xi tfisser sħubija fl-Unjoni.

Jiena naħseb li rridu nagħtu ftit żmien.

Ilna fil-gvern inqas minn sena u naħseb li f'dan il-perijodu sar ħafna u aħna beħsiebna nibqgħu mexjin b'momentum iżjed qawwi sabiex inwasslu lill-pajjiż għat-triq li nemmnu li għandu jasal għaliha.

L-Onor.

Dalli ikkwotat ukoll ir-rapport tal-kummissjoni, liema rapport jgħid illi:

"Efforts are required to improve the efficiency and effectiveness of the civil service.".

Huwa veru li hemm bżonn li jkun hemm iżjed effort sabiex is-servizz ċivili jitjieb pero` ma nistgħux inħarsu lejn iċ-ċivil minn lenti statika.

Dan huwa proċess kontinwu u ċertament li hemm il-bżonn illi ċ-ċivil ikompli jimmodernizza ruħu u jtejjeb il-kwalita' tal-prodott tiegħu.

Irrid ngħid li ċ-ċivil daħal b'ruħu u b'ġismu fil-proċess ta' l-iscreening u s'issa ħariġna ta' nies, jew għallinqas mir-rapporti li jagħmlu u mill-mod kif jippreżentaw l-argument ikkonkludejt hekk.

Nista' ngħid li din m'hijiex l- opinjoni tiegħi biss għax jekk titkellem ma' l-uffiċjali fi Brussels u tistaqsihom kif qed jipprestaw ruħhom il-Maltin, tinduna li ċ-ċivil Malti qed jonorana għaliex qed jagħmel xogħol mill-aqwa, qed juri li huwa professjonali, qed juri li huwa motivat, qed juri li huwa dedikat u qed juri li jaf is-suġġett sew.

Din il-ħaġa lili timlini b'kuraġġ għax dan ifisser li jekk ikollna challenge quddiemna, aħna l-Maltin kapaċi nitilgħu għalih u negħlbuh.

Sur President, tkellem ukoll l-Onor.

Joe Cilia, li għamel riferenza għall- Competition Act, fejn qal li m'għandniex il-mekkaniżmi rikjesti mill-Unjoni fejn jidħlu State aids u mergers.

Huwa veru li aħna għad m'għandniex il- mekkaniżmi fil-leġislazzjoni tal-kompetizzjoni li saret biss tlieta jew erba' snin ilu pero` diġa` ħadna ħsieb biex issir analisi ta' din il-liġi biex naraw x'tibdil hemm bżonn li jsirilha ħalli tiġi taqbel mija fil-mija mar-rekwiżiti u ma' l-istruttura ta' l-Unjoni.

Jien nista' ngħid li fix- xhur li ġejjin, jew forsi possibbilment fis-snin li ġejjin, ikollna leġislazzjoni li tkun tinkorpora fiha dak li għandu x'jaqsam ma' merger control u anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' control fuq State aid.

Niġi issa għall-Onor.

Chris Cardona, li għamel riferenza għall-fatt li jien għedt li jiena fiduċjuż li n-negozjati nġibuhom żewġ.

Iva, jiena fiduċjuż li n-negozjati nġibuhom żewġ għas-sempliċi raġuni li x-xogħol qed nagħmluh b'mod professjonali ħafna, fejn m'aħna qed inħallu xejn barra.

Fiduċjuż ukoll għax aħna qed nidentifikaw l-affarijiet kollha li kapaċi nagħmlu sad-data ta' sħubija li għamilna bħala l-cut-off date, ċioe' l-1 ta' Jannar ta' l-2003.

Għalissa għadna ma nafux meta se tkun id-data ta' sħubija pero' aħna ħadna l-1 ta' Jannar ta' l-2003 u qed ngħidu li sa dik id-data għandna nagħmlu dawk l-affarijiet li aħna nistgħu niġu konformi magħhom.

Aħna qed naraw ukoll l-affarijiet li jista' jkollna effetti negattivi fuqhom jekk niġu konformi magħhom sa l-2003, biex b'hekk inkunu nistgħu anke nitolbu perijodu transitorju jew f'każijiet eċċezzjonali ħafna nitolbu xi forma ta' arranġamenti speċjali abbażi tal-bżonnijiet speċjali tagħna.

Saret riferenza għall-kaċċa u l-insib u għall-fatt li fil-proċess ta' l- iscreening dawn mhumiex se jkunu involuti.

Nerġa' nirrepeti għall-mitt darba li l-ispecial interest groups, li fosthom għandek ir-rappreżentanti ta' l-għaqdiet tal-kaċċa u l-ambjentalisti wkoll, m'humiex se jkunu fin- negotiating team innifsu.

In-negotiating team se jkun iffurmat minn uffiċjali tal-gvern, mgħejjuna possibbilment minn xi espert.

L-ispecial interest groups se jipparteċipaw bis-sħiħ fl-hekk imsejjaħ Malta - EU steering and action committee.

Dan il-kumitat huwa l-organu li fl-opinjoni tiegħi huwa l-iżjed influwenti fis-set-up kollu għax huwa l-organu li jirċievi d-dokumentazzjoni teknika, janalizzaha u fl-aħħar jieħu deċiżjoni dwarha.

Jekk ikun hemm qbil unanimu kollox sew - s'issa fil-kapitlu li għamilna screening tiegħu dejjem tista' tgħid kien hemm qbil unanimu - pero' jekk le, għaqda partikolari tista' tagħmel minority report.

Dan imur quddiem il-cabinet committee u l-cabinet committee jieħu d-deċiżjoni politika u jerfa' r-responsabbilta' tad-deċiżjoni politika għaliex fl-aħħar mill-aħħar huwa l-gvern li jrid jiffaċċja r-referendum.

Aħna m'aħniex qed ngħidu li se nkunu kapriċċużi u lanqas m'aħna qed ngħidu li bilfors trid tgħaddi tagħna.

Fl-aħħar mill-aħħar id-deċiżjoni se tkun tal-poplu Malti u Għawdxi.

Aħna lesti li nerfgħu r-responsabbilta` għaliex jekk irridu ninnegozjaw pakkett tajjeb, ma jistax ikun li mmorru hemmhekk b'negotiating team fejn għandek bniedem jgħid mod u l-ieħor jgħid mod ieħor għaliex inkella nitkissru.

Naħseb li dawn huma prinċipji bażiċi.

Meta mmorru għan- negozjati rridu mmorru hemmhekk b'leħen wieħed u mhux mifrudin bejnietna.

Din għamilnieha ċara pero` rrid nagħmilha ċara wkoll li lin-negozjaturi m'aħniex se ngħidulhom: Innegozjaw li tridu, agħmlu li tridu u ġibu li tridu!

Il-Malta - EU steering and action committee se jistabilixxi l- parametri eżatti li fuqhom iridu jsiru n-negozjati.

Dan irid jiġi approvat mill-kabinett, dak id-dokument se jingħata lin-negozjaturi u n-negozjaturi fuq hekk iridu jinnegozjaw.

Biex jiċċaqlaq minn dik il-pożizzjoni, in- negozjatur irid jiġi lura fil-kabinett u jekk hemm bżonn il-kabinett jerġa` jirriferi lura lill-isteering committee, li huwa l-organu li fih hemm imdaħħla l-korpi kostitwiti kollha u r-rappreżentanti tal-gruppi settorjali kollha.

Il-bieraħ kellna laqgħa ta' informazzjoni magħhom u nista' ngħid li kien hemm 70 entita` rappreżentata hemmhekk.

Aħna m'aħniex qed ngħidu li qed nagħżlu xi erba' ħbieb tagħna 'l hawn u 'l hemm u ninvolvu lilhom biss imma qed ninvolvu lil kulħadd.

L-Onor.

Cardona għamel riferenza wkoll għall-qasam marittimu u qal li sħubija fl-Unjoni titfa' lil dan is-settur il-baħar.

Hawn jien irrid ngħid li l-Unjoni m'għandha xejn kontra l-qasam marittimu, anzi dwar dan il- qasam l-Unjoni trid is-serjeta`.

Il-Greċja hi waħda mill-iktar pajjiżi avvanzati f'dak li huwa l-qasam marittimu u din ilha Stat membru ta' l- Unjoni.

L-Unjoni trid is-serjeta` u jekk hemm health and safety standards għall-ħaddiema li jaħdmu fuq il-vapuri dawn iridu jiġu onorati.

Jekk hemm security standards għall-vapuri stess dawn irridu nonorawhom.

Aħna mdorrijin nipprotestaw jekk ikollna xi roqgħa żejt fl-ibħra tagħna imma sfortunatament jekk ir-roqgħa żejt tkun il-bogħod minn xtutna ma nagħtux kas, allavolja l-vapur li minnu jkun ħareġ iż-żejt ikun reġistrat Malta.

Għalhekk ejjew inkunu onesti u ċari magħna nfusna.

L-Unjoni tesiġi dawn ir-regoli pero` jekk issa aħna wasalna daqshekk fl-għoli, aħna rridu nattiraw lil min hu serju u biex nagħmlu hekk irridu li jkollna dawn l- istandards imposti mill-Unjoni.

Sur President, l-aħħar kelliem min-naħa l-oħra kien l-Onor.

George Vella u l-istampa li ta kienet wisq ta' gloom and doom.

L-Onor.

Membru qal li l- gvern irid jikkontrolla l-informazzjoni fuq l-Unjoni minħabba l-fatt li għamilna erba' seduti minflok tmienja.

Jien hawnhekk ngħid li din kienet l- ewwel esperjenza li kellna bħala dibattitu fuq l-Unjoni u naħseb li kienet esperjenza tajba.

Jiena naħseb li ma tkunx idea ħażina li meta f'Ottubru jiġi r-rapport tal-kummissjoni nagħmlu dibattitu ieħor.

M'hemmx għalfejn nagħmlu massa ta' seduti imma fl-opinjoni tiegħi huwa iżjed importanti li s- seduti jkunu regolari.

Jekk il-Kamra tħoss li bil-foreign affairs committee ma noħorġux sodisfatti allura għandu jsir dibattitu plenarju, imma m'hemmx għalfejn ikollna tmien seduti.

Jekk nagħmlu seduta jew tnejn kull tliet xhur, fejn wieħed jiddiskuti l-progress li jkun qed isir, naħseb li tkun tajba u għandha sservi ta' ġid, kemm għal din il-Kamra kif ukoll b'mod ġenerali.

L-Onor.

Vella qal li free trade area kienet u għadha l-aħjar alternattiva għal Malta.

Din jien diġa' għamilt riferenza għaliha l- bieraħ.

Fl-opinjoni tiegħi, free trade area, kif kienet se tiġi nnegozjata mill-Partit Laburista fil-gvern, kienet se tgħabbina bil-piżijiet kollha mingħajr ma nieħdu l-vantaġġi vera li toffri sħubija fl-Unjoni.

B'din il- free trade area xorta konna se ngħidu addio għal-levies u għall- protezzjoni, bħalma konna se ngħidu addio wkoll għal dik id- diskriminazzjoni li kienet daħlet bis-sistema ta' tassazzjoni tas-CET.

Mr Speaker, l-Onor.

Vella kkwota mill-minuti tal-kunsill ta' assoċjazzjoni ta' April li għadda, liema kunsill insista li l-agrikoltura ma tistax titħalla barra.

Fil-fatt anke fil-minuti li għamel riferenza għalihom l-istess Onor. Membru hemm miktub li kien hemm qbil li l- agrikoltura ma tistax titħalla barra, pero` ovvjament kien hemm ukoll ir- riżerva li ċirkostanzi speċjali jittieħdu in konsiderazzjoni.

Jekk inti qed titkellem fuq żona ta' kummerċ ħieles u fuq il-qasam ta' l-agrikoltura bilfors trid tieħu ħsieb ċerti aspetti, għaliex il-common agricultural policy ma tkunx tapplika għalik u allura hemmhekk se tkun verament vulnerabbli.

Imma jekk inti se tissieħeb fl-Unjoni u allura tiġi tagħmel parti mill-common agricultural policy, m'għandekx għalfejn toqgħod tieħu ħsieb dawn l-aspetti partikolari għaliex ikollok l-istruttura kollha li tagħtik il-protezzjoni meħtieġa, li tagħtik prezzijiet minimi garantiti u li tagħti anke għajnuna lill-bidwi f'dak li huwa taħriġ, f'dak li huwa mmodernizzar u anke f'dawk li huma ħwejjeġ ordinarji bħal, ngħidu aħna, tiswija ta' ħitan tas-sejjieħ.

Jiġifieri bi free trade area fl-agrikoltura kien ikun hemm bżonn li tipproteġi imma bi sħubija m'għandekx bżonn.

Dik hi d-differenza kollha.

Intqal ukoll li t-tliet snin għat-tneħħija tal-levies jibdew jgħoddu minn meta jiġi ffirmat il-protokoll.

Skond il-kunsill ta' assoċjazzjoni ġie miftiehem li l-free trade area tidħol fis-seħħ fi żmien tliet snin minn meta jiġi ffirmat il-ftehim, pero` jien nistaqsi: Kemm kontu beħsiebkom iddumu tiddiskutu sakemm jiġi ffirmat dan il-ftehim?

Kontu beħsiebkom iddumu tiddiskutu erba' snin biex tieħdu s-seba' snin li kontu qed twiegħdu, jew inkella bħalma jsir is-soltu, forsi ddum sitt xhur, sena jew sena u nofs, tiffirmaw, imbagħad jibdew jgħoddu t-tliet snin?

Jiġifieri jekk qed nitkellmu minn April li għadda, it-tliet snin li qed issemmu kienu jibdew jgħoddu tista' tgħid minn issa.

Sur President, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi ngħid li m'hemmx dubju li r-rapport tal-kummissjoni huwa rapport fattwali u dettaljat fil- kontenut tiegħu.

Huwa veru li hemm diversi affarijiet li għad irridu nagħmlu u dan aħna m'aħniex qed niċħduh.

Fil-fatt ir-rapport ta' l-1993 qalilna li għandna massa ta' affarijiet x'nagħmlu, imma bir-riformi li għamilna fl-1994 u fl-1995 eliminajna ħafna minnhom.

Issa dan ir-rapport qed jgħidilna li rridu nagħmlu affarijiet ta' fine-tuning pero` huwa tajjeb fil-konklużjonijiet tiegħu.

Dan ir-rapport iqegħedna lura fuq it-triq ta' sħubija u qed jgħidilna li għandu jibda l-iscreening magħna - kif fil-fatt beda b'ritmu mgħaġġel - u qed jawgura li l-kunsill ġenerali ta' Helsinki jkun jista' jawtorizza li n-negozjati ma' Malta jibdew kmieni s-sena d- dieħla.

Sur President, minn hawnhekk nawgura li l-proċess ta' l-iscreening nispiċċawh b'suċċess u li l-kunsill ta' Helsinki jawtorizza li jibdew in- negozjati ma' Malta.

Aħna beħsiebna nagħmlu l-almu tagħna kollu biex in-negozjati jkunu effettivi u effiċjenti, bħalma se nagħmlu l-almu tagħna wkoll biex inlaħħqu ma' dawk il-pajjiżi li magħhom diġa` bdew in-negozjati biex inkunu fl-ewwel grupp ta' tkabbir jekk il-poplu Malti u Għawdxi jivvota favur fir- referendum ta' wara n-negozjati għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru sabiex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa 28 ta' Lulju, 1999 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.); u

Abbozz ta' Liġi dwar Responsabbilta' Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż-Żejt - it-Tieni Qari.

Sur President, kif miftiehem waqt il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, għada filgħodu nibdew niddiskutu l-qagħda ekonomika tal-pajjiż.

Se naħdmu bl-istess arranġament kif għamilna matul is-seduti li għaddew, ċioe` wara l-ħin tal-mistoqsijiet tintalab is-sospensjoni ta' l-ordnijiet tal-ġurnata biex jibda dan id-dibattitu, liema dibattitu se jingħalaq fis- seduta ta' filgħaxija, bil-ħin jinqasam indaqs bejn in-naħa tal-gvern u n- naħa ta' l-oppożizzjoni.

Ta' min jgħid li d-dibattitu se jinfetaħ mill-ministru għas-servizzi ekonomiċi u jingħalaq minnu stess u safejn hu possibbli l-kelliema jalternaw bejniethom, filwaqt li mbagħad fis-seduta ta' filgħaxija l-Kamra taġġorna għall-btajjel tas-sajf.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Proprju meta l-parlament wasal biex jaġġorna għall- vaganzi tas-sajf, ħsibt li għandi nqajjem xi punti rigward il-qasam tad- droga u biex nagħmel dan jien se nirriferi għal rapport li ġie ppreparat b'għaqal kbir mill-Caritas.

Dan ir-rapport jiżvela ċerti fatti u misfatti fuq il-vizzju tad-droga li jekk insejħulhom xokkanti ma naħsibx li nkunu qed nesaġeraw.

Biżżejjed ngħid illi dan igħid illi matul dawn l-aħħar seba' snin il-vizzju tad-droga f'pajjiżna kiber b'rata ta' madwar 60%, filwaqt li l-availability żdiedet bir-rata sostanzjali ta' 4%.

Barra minn hekk hemm figuri oħra li jaċċennaw dwar din iż-żieda allarmanti fil-vizzju tad-droga ġol-gżejjer Maltin u Għawdxin, u fost dawn nixtieq insemmi ċ-ċifri li ġew żvelati minn mistoqsija parlamentari li jien għamilt lill-Ministru Tonio Borg.

Fil-fatt jien staqsejt lill-ministru kemm mietu żgħażagħ b'overdose matul dawn l-aħħar 20 sena u t-tweġiba tiegħu kienet li filwaqt li mill-1981 sa l-1989 kellna biss erba' mwiet, mill-1990 sal-lum l-ammont ta' mwiet tela' għal 41.

Kif għedt diġa`, din hija żieda allarmanti, iktar u iktar meta tqis li mill-1990 sal-lum l- ammont ta' mwiet tela' għal iktar minn għaxar darbiet mill-għaxar snin ta' qabel.

Jien, bħala ċittadin, niskanta kif f'postijiet bħal Raħal Ġdid, fejn hemm l-għassa u l-ħabs proprju bieb ma' bieb mal-pjazza, isir spaċċar sfaċċat ta' droga, u meta nara dan kollu jkolli ngħid li mhux qed isir biżżejjed mill-awtoritajiet f'dan ir-rigward, iktar u iktar meta għadna kemm qrajna fuq il-gazzetti lokali li fl-għassa ta' San Ġiljan, liema għassa fost l-oħrajn tkun trid tieħu ħsieb u tikkontrolla dak kollu li jinqala' ġewwa Paceville, hemm stazzjonati biss surġent u xi sitt kuntistabbli.

Jien ma nistax nimmaġina kif dawn il-persuni jistgħu jlaħħqu ma' dak kollu li jinqala' f'San Ġiljan, b'mod speċjali fil-weekends u matul ix-xhur tas-sajf.

Mr Speaker, minn dan ir-rapport tal-Caritas jirriżulta wkoll li l-eta` ta' meta ż-żgħażagħ jibdew jabbużaw mid-droga tikkorrispondi għal dik l- eta` ta' meta dawn jibdew jattendu d-discos u l-parties.

Huwa importanti li dan jittieħed into consideration mill-gvern tal-ġurnata għaliex, kif se ngħid iktar 'il quddiem fid-diskors tiegħi, m'huwiex biżżejjed li nagħmlu ċerti regolamenti imma rridu wkoll nesiġuhom bl-ikbar reqqa.

Fatt interessanti ieħor li ħareġ minn dan ir-rapport huwa li għalkemm sa ftit żmien ilu konna naħsbu li l-problema tad-droga kienet ristretta għal xi klassi partikolari tas-soċjeta` tagħna, minn dan l-istudju joħroġ bl-iktar mod ċar li l-klassi soċjali m'hijiex rilevanti f'dan ir-rigward.

M'hemmx għalfejn ngħidu li dik il-klassi soċjali li m'hijiex daqshekk well off ikollha iktar problemi soċjali, liema problemi soċjali iwasslu għall-użu tad-droga, u fost dawn insibu liż-żgħażagħ qiegħda.

Għalhekk iktar u iktar jikber il-bżonn li l-gvern jara x'jagħmel biex kemm jista' jkun inaqqas in- numru ta' żgħażagħ qiegħda ħalli b'hekk dawn ma jaqgħux f'ċerta monotonija u jsibu ċerti "ħbieb" li jħajruhom biex jaqbdu dan il-vizzju.

Imbagħad jeżistu problemi soċjali oħra bħal, ngħidu aħna, il-broken families fejn it- tfal ma jitrabbewx f'ambjent li jiffavorixxi l-iżvilupp mentali u psikoloġiku tagħhom biex meta jsiru adoloxxenti maturi jkunu jistgħu jegħlbu t-tentazzjoni li xi darba jaqgħu għal dan il-vizzju.

Mr Speaker, ir-rapport li qed insemmi jenfasizza wkoll l-aspett tal- prevenzjoni, u din hija importanti ħafna sabiex nillimitaw dan il-vizzju, li mhux biss qed jeqred liż-żgħażagħ imma anke lis-soċjeta`.

Per eżempju, ikun tajjeb li l-gvern jinvesti f'iktar leisure facilities biex wieħed jgħix b'mod iktar healthy u hemm anke bżonn li s-sistema edukattiva tagħna tiġi aġġornata b'tali mod li nkunu nistgħu ninformaw liż-żgħażagħ tagħna bil-problemi soċjali li jolqtu din l-isfera.

Naturalment minbarra l- prevenzjoni ġenerali rridu nitkellmu wkoll dwar il-prevenzjoni speċifika, li tinqasam fuq tliet livelli.

L-ewwel għandna l-prevenzjoni primarja, fejn hemm bżonn li f'pajjiżna tidħol leġislazzjoni iktar soda, billi fost l- oħrajn ma nagħtux iktar maħfriet presidenzjali.

Kif jaf kulħadd, il-Partit Nazzjonalista fil-gvern, kemm issa kif ukoll qabel l-1996, tellef il- fiduċja tal-poplu Malti fil-politika in ġenerali minħabba ċerti maħfriet li ngħataw, fosthom ta' Queiroz u ta' Ġużeppi Fenech, kif iħobb isejjaħlu l- Prim Ministru.

Jien naħseb li jkun pass tajjeb jekk inressqu riżoluzzjoni quddiem din il-Kamra sabiex dawn it-tip ta' maħfriet ma jibqgħux jingħataw.

Mr Speaker, ġaladarba qed insemmi l-leġislazzjoni jkun tajjeb jekk naċċenna għar-regolamenti l-ġodda tar-rave parties li għadna kemm iddiskutejna fil-kumitat permanenti dwar l-affarijiet soċjali.

Kulħadd jaf kemm dawn iddiskutejniehom fid-dettall, imma effettivament x'irriżulta?

Minn mistoqsija parlamentari li għamilt lill-ministru jirriżulta li mill-1 ta' Jannar sal-15 ta' Ġunju nħareġ permess wieħed biss biex isiru rave parties f'Malta.

Dan kif jista' jkun?

Jien naħseb li kulħadd jarahom ir- reklami tar-rave parties imwaħħlin mat-traffic-lights ma' kullimkien.

Meta nara dawn l-affarijiet bilfors ikolli nikkonkludi li minbarra li dawn ir- regolamenti l-ġodda jiġu nforzati, wasal ukoll iż-żmien li l-kredenzjali u l-lifestyles ta' l-organisers ta' dawn il-parties jiġu studjati u investigati bir-reqqa.

Huwa importanti wkoll li jsiru pieni iktar ħorox kontra min jikser l-emendi li daħħalna fil-liġi xi ftit ilu.

Imbagħad għandna l-prevenzjoni fil-livell sekondarju u terzjarju.

Jien naħseb li wasal iż-żmien li nwaqqfu pjan nazzjonali għall-ġlieda kontra d- droga għax nemmen li s'issa rajna traġedji biżżejjed ma' wiċċna u jekk m'aħniex se nfasslu pjan nazzjonali biex ikun jista' jiggwidana ħalli niġġieldu din il-ġlieda kif jixraq lil pajjiż modern, allura fl-aħħar mill- aħħar se nispiċċaw biex nitkissru.

Fl-Amerka ilhom is-snin li waqqfu istitut nazzjonali li huwa inkarigat minn din il-problema u f'dan il-pajjiż hemm ukoll il-White House office for national drug control policy.

Jien naħseb li huwa importanti li ninvestu b'dan il-mod għax fl-aħħar mill-aħħar inkunu qegħdin innaqqsu l-ispejjeż ta' l-istess gvern u anke tal-poplu Malti.

Mr Speaker, il-ġlieda kontra d-droga tiswa ħafna flus lill-gvern u dan mhux hawn Malta biss iżda anke f'postijiet oħra bħall-Amerka.

Per eżempju, madwar ħames snin ilu l-gvern Amerikan nefaq $250 biljun f'sena waħda biss biex ikun jista' jiġġieled dan il-vizzju.

Kulħadd jaf li ħafna drabi nofs l-ispejjeż imorru proprjament għal drug related crime u barra minn hekk ikun hemm ukoll nuqqas ta' produttivita`, kemm mill-vittmi li jispiċċaw assaulted minn kriminali li jwettqu r-reati minħabba dan il-vizzju kif ukoll mill-istess kriminali.

Minħabba din id-drug related crime jiġu minfuqa wkoll ħafna spejjeż sabiex il-korp tal-pulizija jikber u jsir iktar effiċjenti, u dan biex ma nsemmux ukoll l-ispejjeż legali.

Mr Speaker, nikkonkludi dan id-diskors billi nawgura li xi darba mhux fil- bogħod naslu biex permezz tal-parteċipazzjoni aħħarija taż-żewġ naħat tal- Kamra nagħmlu dan il-pjan nazzjonali.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, nixtieq nibda d-diskors tiegħi billi nikkondividi dak li kien qed jgħid sieħbi.

Illum il-ġurnata l-poplu qed jara li għandna gvern li għalkemm jgħid ħafna kliem sabiħ, m'għandux ir- rieda biex jaġixxi amministrattivament b'ħeġġa u b'qawwa kontra l-abbuż tad- droga u t-telf tal-valuri.

Il-każ riċenti tal-ġuri ta' Ian Farrugia kixef il-maskra tal-gvern Nazzjonalista mmexxi minn Fenech Adami u permezz ta' dan il-każ skoprejna li għall-gvern ta' Fenech Adami fejn jidħlu l-ħbieb u tal-qalba kollox jgħaddi għax lil dawn huwa jiddefendihom, jagħtihom il- proklama u saħansitra jagħtihom il-maħfriet.

Alla jbierek, tan-naħa l-oħra saru saħansitra jiddiskrievu lil ta' madwarhom bħala nies bi kwalitajiet tajba u dawk li jiltaqgħu magħhom bil- lejl bi kwalitajiet inqas tajba.

Rajna kooperazzjoni sħiħa minn dan il- gvern ta' Fenech Adami mal-ħbieb kriminali fil-qasam tat-traffikar tad- droga.

Sfortunatament il-Partit Nazzjonalista sar gvern ''ħafista'' għax bl-attitudini tiegħu qed isawwar pajjiż b'sistemi Sqallin u b'valuri camorristi u mafjużi, fejn il-gvern u l-kriminali jiftehmu, jaqsmu flimkien u jiddefendu lil xulxin.

Normalment dawn is-sistemi jintużaw biss mill- mażuni imma jiddispjaċini ngħid li għandna gvern li tilef il-kontroll fuq il-kriminali, anzi llum wieħed kważi jista' jgħid li l-kriminali qed jikkontrollaw lill-gvern għax illum il-gvern jinsab rikattat u miżmum fuq spaga mir-rikatti ta' kriminali magħrufa.

M'hemmx għalfejn ngħidu li l- każijiet ta' Queiroz u ta' Żeppi l-Ħafi huma oxxenita`.

Mr Speaker, f'Ottubru li ġej, meta d-dinja kollha tkun qed tipprepara għaċ-ċelebrazzjonijiet tal-millennju l-ġdid - fosthom aħna bħala poplu Malti - jaħbat il-ħames anniversarju minn meta l-Partit Nazzjonalista fil- gvern wettaq l-ikbar oxxenita` fil-ġlieda tiegħu kontra d-droga.

F'Ottubru ta' ħames snin ilu l-Partit Nazzjonalista fil-gvern kien ta maħfra lil Queiroz u bagħtu lura lejn il-Brażil meta dan kien ġie f'pajjiżna biex bid- droga tiegħu jeqred liż-żgħażagħ tagħna.

Fil-fatt illum nixtieq nieħu l- okkażjoni li nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra ktieb dettaljat dwar il-każ ta' Queiroz, miktub mill-ħabib tiegħi Joe Mifsud u ppubblikat minn Sensiela Kotba Soċjalisti.

Mr Speaker, kont qed nitkellem fuq il-każ ta' Żeppi l-Ħafi, każ li se jibqa' jħammar wiċċ il-Partit Nazzjonalista.

Il-fedina penali mill-aktar mimlija li għandu dan l-individwu tikxfu x'tip ta' bniedem hu, imma għall- Partit Nazzjonalista dan sar qaddis - għax hekk jaqbillu - u bilkemm ma jridx jagħmillu raġġiera!

Matul dawn l-aħħar ġranet ġew saħansitra kkritikati l-ġurati għax f'daqqa waħda l-ġurati u s-sistema tal-ġurija saru ħżiena.

Bilkemm ma jridux jgħidu fil-każ ta' Ian Farrugia li l-ġurati kienu mixtrijin ukoll!

U mbagħad xi ngħidu għal dak li qed jgħidu fuq Nicholas Jensen, li kif kulħadd jaf huwa l-ikbar ħabib ta' Richard Cachia Caruana?

Lil dan bilkemm ma jridux jakkużawh illi fil-qorti qiegħed jigdeb ukoll!

Mr Speaker, il-Prim Ministru qal taħt ġurament li żgur li Żeppi l-Ħafi ma kienx l-Imdina, u hawn jien nistaqsi: Fejn jaf il-Prim Ministru li dakinhar Żeppi l-Ħafi ma kienx l-Imdina?

Minn fejn ġabha din?

Mela waqt l- attentat il-Prim Ministru kien fuq il-post?

Jew fil-ħin ta' l-attentat Żeppi l-Ħafi kien fil-preżenza ta' Eddie Fenech Adami?

Minn fejn nibtet din il-fiduċja kollha ta' Eddie Fenech Adami f'Żeppi l-Ħafi?

U għaliex il- Prim Ministru qed jemmen lil Żeppi l-Ħafi u mhux lil Nicholas Jensen?

Tgħid il-Partit Nazzjonalista fil-gvern qed jemmen lil Żeppi l-Ħafi għaliex jaqbel għaċ-ċirkostanzi u biex forsi jiġbor ġieħu?

X'konnessjonijiet għandu Żeppi l-Ħafi mat-tfal ta' wieħed mill-iktar membri prominenti li hemm fil-kabinett tal-Partit Nazzjonalista preżenti?

Lil Żeppi l-Ħafi m'emmnu ħadd ħlief il-Prim Ministru għax la emmnitu l- ġurija u wisq inqas il-poplu Malti, għax il-konklużjoni tal-poplu hi li Żeppi l-Ħafi daħħal lill-Prim Ministru minn but u ħarġu minn ieħor mingħajr ma kien jaf.

Din hi l-oxxenita` kollha u mela jiġi l-Onor.

Gonzi hawnhekk jilgħabha tal-qaddis u tal-beatu u jgħid li qed jinkwieta għax hu għandu t- tfal.

Jaħseb li hu biss għandu t-tfal?

Hu biss jinkwieta dwar il-problema tad-droga li teżisti f'pajjiżna?

Ma jafx li l-poplu Malti jinsab inkwetat għax għandna gvern impotenti u dgħajjef kontra t-traffikanti tad-droga?

Din ma tistax tissejjaħ ħlief ipokresija, u ż-żgħażagħ Maltin għad iridu jikkundannaw lil dan il-gvern u jisħtu lil kulmin qed jappoġġjahom f'dan l- iskandlu.

Il-poplu Malti jaf li huwa jixraqlu ħafna aħjar minn hekk u għalhekk irid gvern li jħares l-interessi tiegħu verament u mhux gvern li jikkollabora, jitħakkek u jindiehes mal-kriminali.

Mr Speaker, nhar is-Sibt li għadda kont qed naqra artiklu miktub mill- Onor. Dolores Cristina f'"in-nazzjon" u jien niskanta kif l-Onor.

Membru waslet biex tiddefendi din l-oxxenita`.

Jien ngħidilha bl-ikbar sinċerita` li l-kredibbilta` tagħha għandha tibża' għaliha u ma tħallihiex tinġarr mal- kurrent tal-klikka kriminali li qed tħakkek mal-partit tagħha kif ukoll biex tibża' għall-unurha u għar-rispett li tgawdi.

M'għandhiex tħalli l- politika partiġġjana ġġiegħlha tikteb kontra dak li ...

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Point of order, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, on a point of order.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, l-Onor.

Cuschieri qed jimplika diversi affarijiet fuq membri ta' din in-naħa tal-Kamra u jien naħseb li dan imur kontra r-regolamenti.

Jekk ma jissostanzjax dak li qed jgħid għandu jirtira kollox.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Ma nirtira xejn!

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, l-Onor.

Cuschieri qed jagħmel ħafna allegazzjonijiet bl-addoċċ u bla bażi fuq membri ta' din il-Kamra.

Issa jew jissostanzjahom jew jirtirahom għaliex l-irġulija hekk titlob.

MR SPEAKER: Kull membru jrid joqgħod għar-regolamenti tal-Kamra.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, jien qiegħed in order u kieku ma kontx in order żgur li kont tiġbidli l-attenzjoni għal dan.

Kont qed ngħid li l-artiklu li kitbet nhar is-Sibt li għadda fuq "in-nazzjon" ...

MR SPEAKER: Ippermettili, Onor. Cuschieri.

Il-Ministru Gonzi għadu ma spiċċax il-point of order tiegħu.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jekk l-Onor.

Cuschieri m'huwiex se jissostanzja l- allegazzjonijiet li qed jagħmel, dan ikun ifisser li l-allegazzjonijiet kollha huma assolutament bla bażi u kollha gideb.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, se nissostanzja imma għallinqas għandu jagħtini ċ-ċans nikkonkludi.

Mr Speaker, kont qed nirriferi għall-artiklu li kitbet l-Onor.

Cristina fejn donnha tkażat u kkritikat lili u lil sieħbi, l-Onor.

Joe Mizzi, li huwa l-whip tal-grupp parlamentari tagħna, li waqt is-seduta ta' nhar it- Tnejn bdejna ninterrompu.

Jien nixtieq li l-Onor.

Cristina kienet hawn dalgħodu biex tara kif aġixxa l-whip tal-grupp parlamentari tagħha, l-Onor.

Mario Galea, li beda jinterrompi u saħansitra ħareġ f'nofs il-Kamra jxejjer idejh u jgħajjat u bilkemm ma riedx jiġi għalija.

Possibbli li aħna nqarrqu b'dan il-mod f'din il-Kamra?

Ħadd min-naħa tal-gvern ma beda jinterrompi nhar it-Tnejn?

L-Onor.

Cristina ma rathomx u ma semgħethomx lill-Onor.

George Hyzler - b'isimhom issa qed insemmihom, Onor. Gonzi - lill-Onor.

Tonio Borg, lill-Onor.

Jesmond Mugliett, lill-Onor.

Jean Pierre Farrugia, lill-Onor.

Mario Galea u oħrajn jinterrompu u jinsulentaw personalment lill-mexxej tal-partit tagħna?

Possibbli li l-vista ta' l- Onor. Cristina twassal biss sa fejn jaqblilha?

Mr Speaker, minn kulħadd fost il-membri tal-gvern żgur li ma kontx nistenna lill-Onor.

Cristina li tasal biex tikteb b'dan il-mod għax jien nafha bħala deputata serja u ta' l-affari tagħha, li tgħożż il-valuri u l- imħabba tal-familja, jew għallinqas dik hi l-impressjoni li għandi tagħha fil-ftit żmien li ilni nafha.

Jien m'iniex nippretendi li hi se tikkritika lill-partit tagħha, għax ovvjament hija se timxi mal-linja tal-partit, imma min-naħa l-oħra ma stennejtx li se tkun hi li tipprova tiddefendi l-linja oxxena li ħa l-gvern Nazzjonalista fil-każ tal-maħfra li ta lil Żeppi l- Ħafi.

Jekk l-Onor.

Cristina tkażat li jien kont qed ninterrompi ngħidilha li huwa veru li jien bdejt ninterrompi imma b'unur ngħid li interrompejt mhux biex niddefendi l-oxxenita` tal-gvern ta' Fenech Adami, li qed ipoġġi l-ġustizzja ta' pajjiżna taħt theddida minħabba li qed jipproteġi lill- kriminali, imma għaliex għandna gvern li qed jipproteġi lil kulmin għandu guts li bid-droga joqtol lil ħaddieħor u qisu m'hu qed jagħmel xejn jew qisu qed jiekol biċċa ħobż.

Wara kollox jien bilfors kelli ninterrompi għax fil-vini tiegħi demm Malti għandi jbaqbaq, li huwa lest jikkumbatti u ma jaċċettax oxxenitajiet ta' din il-kwalita` u bħal kull Malti ieħor jien ma nistax naċċetta l-qerq u l-ipokresija ta' dan il-gvern.

Wara kollox bħal kull deputat ieħor jien għandi responsabbilta` kbira x'nerfa' fuq spallejja u demmi għandu r-rieda patrijottika li nara li f'ġieh is-sewwa, f'ġieh il-ġustizzja u f'ġieh l- interessi taż-żgħażagħ u l-ulied ta' pajjiżna l-kriminali ma jibqgħux jiġru ma' saqajna u jiġu protetti mill-gvern tal-ġurnata.

Iva, jien lest li niddefendi lil ulied pajjiżna minn dan il-Parlament.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Point of order, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru, on a point of order.

ONOR LAWRENCE GONZI: Anke dan li qed jgħid issa huwa assolutament irregolari u l-Onor.

Cuschieri qed jikser ir-regolamenti tal-Kamra.

L- Onor. Membru qed jigdeb u jekk ma jissostanzjax dak li qed jgħid, allura għandu jirtirah immedjatament.

MR SPEAKER: Onor. Cuschieri, nitolbok tikkonkludi dan id-diskors għax sar il-ħin.

ONOR JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, ma jkunx jixraqli li nissejjaħ deputat u wisq inqas Malti jekk noqgħod kwiet, bħalma qegħdin joqogħdu d- deputati tan-naħa l-oħra quddiem l-oxxenita` ta' dan il-gvern.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn il-permess biex jitqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra d-dokument li semma aktar kmieni?

ONOR JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, il-permess imissu ntalab dak il-ħin li jien għedt li se npoġġi dan id-dokument fuq il-Mejda tal-Kamra!

ONOR LAWRENCE GONZI: Peress li l-Onor.

Cuschieri gideb u peress li ma ssostanzjax l-allegazzjonijiet tiegħu, jien noġġezzjona għat-tqegħid ta' dan id-dokument.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Point of order, Mr Speaker.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, on a point of order.

ONOR JOSEPH CUSCHIERI: Il-konswetudni f'din il-Kamra titlob li l- iSpeaker jistaqsi dak il-ħin jekk hemmx permess illi d-dokument jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

(Interruzzjonijiet) (Għajjat) Ħadd ma kien hawn min-naħa tal-gvern x'ħin jien għedt li se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dak il-ktieb li ħammar wiċċ il-Partit Nazzjonalista ta' qabel l-1996 dwar Queiroz.

Int ma staqsejtx jekk hawnx permess li dan id-dokument jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra dak il-ħin, Mr Speaker, u għalhekk dan il-ktieb għandu jiġi aċċettat.

Jien qed nitlob li tagħti ruling f'dan ir-rigward.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 28 ta' Lulju, 1999 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SPTAR KAREN GRECH - MIDWIFERY TEAM

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex veru li l-midwifery team ta' l-Isptar Karen Grech ġie xolt jew imwaqqaf minn ħidmietu?

Jekk jirriżulta li l-midwifery team twaqqaf milli jkompli jopera, jista' l-Ministru jgħid: 1) min ħa din id-deċiżjoni; 2) fuq liema bażi ttieħdet; 3) x'wassal għal din id- deċiżjoni; 4) jekk id-deċiżjoni ma ttieħditx mill-Ministeru, jista' l- Ministru jgħid jekk ta' l-inqas ġiex ikkonsultat?

U jekk ġie kkonsultat, x'kien il-parir tiegħu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nispjega fil-qosor x`kien ir-rwol tat-team midwifery.

Dan inbeda bħala proġett pilota fejn numru ta` nisa tqal jiġu segwiti b`regolarita' minn grupp ta` qwiebel wara li jiġu riferuti mill- ispeċjalisti.

Mill-bidu tal-proġett, id-direttur ta` l-ostetrija u ġinekoloġija u żewġ konsulenti taw sapport lill-proġett filwaqt li tliet konsulenti ma aċċettawx din is-sistema.

Għalhekk din is-sistema tiddependi fuq kemm il-konsulent ikun lest li jiddelega għaliex fl-aħħar mill-aħħar, fl-ambitu tas-servizz pubbliku tas-saħħa, ir-responsabbilta` hija tal- konsulent inkarigat.

Il-qwiebel involuti kellhom l-obbligu li jippreżentaw evalwazzjoni regolari tas-sistema.

Dan ma sarx.

Bdew jirriżultaw lid-dipartiment ta` l- ostetrija każi fejn il-konsulent responsabbli ma kienx qed jiġi nfurmat jew konsultat fuq pazjenti li kienu qed jiġu ammessi taħt il-kura tiegħu, bir-riżultat li naqset ferm il-kordinazzjoni tas-servizz.

Agħar minn hekk, kien qed jiġri li ftit pazjenti kellhom l-attenzjoni kontinwa ta` qabla waqt il-ħlas, waqt li l-oħrajn ma kellhomx dan is-servizz.

Irriżultat ukoll differenza fil-kwalita` tas-servizz li kien qed ikollhom l-ommijiet waqt il-ħlas, high risk cases li qatt ma ġew eżaminati minn speċjalista jew li ma ġewx eżaminati minn speċjalista bil-frekwenza li kien jitlob il-każ u pazjenti li minn għalihom li l-ispeċjalista jaf bihom u ma kien veru xejn.

F`din is-sitwazzjoni d-direttur ta` l-obstetrija deherlu li kien hemm problemi serji ta` natura klinika u għalhekk wasal għad-deċiżjoni li s- servizz jiġi sospiż b`effett mill-21 ta` Ġunju 1999.

Wara li kkonsulta mad- diviżjoni tas-saħħa s-servizz ġie sospiż.

Nagħmilha ċara li f`materja ta` natura klinika filwaqt li l-ministeru jiddiskuti biex jara x`inhuma l-problemi u s-soluzzjonijiet possibli, joqgħod ferm attent illi jissalvagwarda l-aspett kliniku li fl-ahhar mill- aħħar huma taħt ir-responsabbilta` diretta tal-konsulent li qed jipprovdi s- servizz.

Ser jittieħdu passi biex is-servizz jiġi ristruttat biex jinħolqu mudell li fih speċjalisti-tobba-qwiebel jaħdmu tassew bħala team.

PIXKERIJA - TONN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'testijiet saru fuq il-kwalita' tat-tonn li ddaħħal fil-pixkerija għall-bejgħ tal-konsumatur lokali?

Meta saru u x'kienu r-riżultati?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li hemm studji differenti għaddejjin fuq it-tonn u l-qbid tiegħu.

Għaddej proġett mal-COPEMED/FAO ta' sentejn fuq iż-żona fejn jinqabad it- tonn, il-piż, is-sess u l-eta' tiegħu sabiex naslu biex il-komunita' Mediterranea tkun tista' timmaniġja aħjar is-sajd tat-tonn.

Proġett ieħor mis-servizz veterinarju jinvolvi monitoring tar-residwi fil-laħam tat-tonn u meta jkun hemm ir-riżultati dawn jigu ppublikati.

Numru ta' kampjuni ttieħdu minn tonn li ma kienx tajjeb għas-suq u ser isiru testijiet fuqhom.

Ir-riżultati jkunu jistgħu jingħataw meta jkunu lesti.

Dan it-tonn ma kienx kapaċi għas-suq meta saritlu l-ispezjoni.

PIXKERIJA - TONN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm iddaħħal tonn fil-pixkerija matul Mejju u Ġunju ta' din is-sena?

Xi grad kellu u b'liema prezz inbiegħ?

Min kienu l-uffiċjali responsabbli mill-grading tat-tonn?

ONOR.

Interpellant illi din is- sena l-figuri tat-tonn kienu:

Average Price Mejju 108281 Kgs Lm172,622 159.4 Gunju 128311 Kgs Lm162,416 127

Fil-pixkerija ma jsirx grading u l-prezzijiet ma kenux marbutin ma' grade iżda max-xahar li nqabad fiħ it-tonn u jekk huwiex għall- esportazzjoni jew le.

Grading sar fuq il-vapur li ġabu l-kuntratturi iżda dan ma kellux riflessjoni fuq il-prezzijiet għaliex il-prezzijiet kienu fissi.

MAC - CHILLERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid meta kellhom jitkomplew ix-xogħlijiet fuq iċ-chillers fl-MAC u meta tlestew?

Kemm kienet l-ispiża nvoluta?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għal- NAC.

Fl-NAC hemm water chiller li nxtara fl-1998, mingħajr ma kienu saru l-arranġamenti għall-provvista ta' l-enerġija elettrika tiegħu.

It-tenders għall-apparat biex ikun jista' jiġi mħaddem saru din is-sena, parti mill- apparat nieqes waslet u l-parti li baqa' tasal fi żmien ħmistax-il ġurnata u wara jkun jista jibda jintuża sabiex jirregola t-temperatura ta' l-ilma tal-broodstock sabiex flimkien mal-kontrol tad-dawl inkunu nistgħu nżommu lil dan il-broodstock ibid is-sena kollha.

PIXKERIJA - TONN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kienx permess li dan it-tonn maqbud b'sistemi llegali ta' xbieki jiddaħħal fil-pixkerija lokali?

X'passi ttieħdu sabiex dan ikun assigurat u min kienu l-uffiċjali responsabbli għal dan ix-xogħol?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tonn li ddaħħal fil-pixkerija huwa ta' l-istess oriġini tat-tonn li ddaħħal fil-pixkerija fl-istess perjodi fl-1997 u 1998.

Li kien hemm iktar mis-snin ta' qabel kien li t-tonn kien spezjonat minn veterinarju qabel ma kien irkantat u numru ta' tonn li ma kienx kapaċi għas- suq inżamm.

PATATA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu l-ispejjeż fuq l-overtime għal grading tal-patata fl-istaġun ta' din is-sena 1999?

Kemm kienet l-ispiża għas-sena 1998, 1997, 1996?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni qed tinġabar u risposta tingħata f' xi seduta oħra.

BASAL - PREZZ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien il-prezz medju għal basal lokali f'Mejju u Ġunju ta' din is-sena?

Kemm kien fl-istess perjodu s-sena l-oħra u fl-1997?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

FONDAZZJONI GĦAS-SERVIZZI MEDIĊI - LEGAL ADVISERS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għar-rapport li deher fil-gazzetta "The Sunday Times" ta' l-20 ta' Ġunju, 1999 fejn il-president tal-Fondazzjoni għas-Servizzi Mediċi ġie kkwotat li qal: "Legal advisers of the Foundation for Medical Services are of the opinion that the law had not been broken when the foundation has issued a call for tenders for the provision of food to government hospitals", jista' l-Ministru jgħid min kienu dawn il-legal advisers li taw dan it-tali parir kif ukoll iqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tad- dokumentazzjoni kollha li ġiet skambjata bejn il-Fondazzjoni għas-Servizzi Mediċi u l-legal advisers rigward dan il-parir partikolari?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-legal advisers li taw il-parir huma Muscat Azzopardi, Spiteri & Associates.

Il- parir ingħata verbalment u mhux b'dokumentazzjoni.

FONDAZZJONI GĦAS-SERVIZZI MEDIĊI - IKLIET FI SPTARIJIET MALTIN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali ntalabx mill-Fondazzjoni għas-Servizzi Mediċi biex jagħti parir dwar il- ħruġ ta' offerta mill-istess fondazzjoni għall-proviżjon ta' ikliet fl- isptarijiet Maltin b'konnessjoni ma' offerta li fil-preżent hija ppubblikata fil-Gazzetta tal-Gvern?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Avukat Ġenerali nfurmani li l-informazzjoni rikjesta hi koperta bis-sigriet professjonali u ssuġġerixxa li l-mistoqsija tiġi rivolta lill-Ministeru responsabbli għall-fondazzjoni.

EDUKAZZJONI - PERSUNI LI APPLIKAW BIEX JGĦALLMU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Mit-8 ta' Settembru, 1998 sal-lum, jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw: 1) permanent warrants; 2) temporary warrants lill-persuni li applikaw għalihom biex jgħallmu?

Min huma dawk li ngħataw: 1) permanent teaching warrant; 2) temporary teaching warrant?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li minn Settembru 1998 sal-lum ingħataw 339 warrant permanenti u 123 warrant temporanji.

L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-Seduta.

KUMMISSJONI NAZZJONALI PERSUNI B'DIŻABILITA' - PERSUNI LI QED JISTENNEW GĦAJNUNA FINANZJARJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni fil-waiting list quddiem is-servizz għajnuniet speċjali tal- Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' li qed jistennew għajnuna finanzjarja?

X'tip ta' għajnuna qed jistennew?

X'fondi hemm disponibbli?

Kif titfassal il-waiting list u kif tiġi deċiża l-gradwatorja u min jingħata iżjed importanza minn ħaddieħor?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: a) In-numru ta' applikanti li jinsabu fuq il- waiting list tas-servizzi għajnuniet speċjali, sat-23 ta' Lulju 1999 hu ta' 87.

b) It-tip ta' għajnuna li talbu hi biex jixtru computers, hearing aids, siġġijiet speċjali, siġġijiet tar-roti, buggies speċjali, żraben speċjali, pjanu, cushions speċjali, walkers, lifters, imwejjed speċjali, faxes, ilbies speċjali, sodod speċjali u exercise machine.

c) Il-fond allokat huwa ta' Lm50,000 fis-sena.

Barra dan, għall-aħħar parti tal-mistoqsija nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għar-risposti li tajt f'mistoqsijiet parlamentari numri 2262 u 7669.

SERVIZZ ĊIVILI - IMPJEGAT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid xi grad għandu fiċ-Ċivil il-persuna, li isimha qed jintbagħat separatament, li huwa membru tas-Senior Appointments Advisory Committee?

Fuq liema bażi u b'liema kriterji ngħata din il-ħatra?

X'ħatriet għamel dan il-kumitat mindu twaqqaf bil-kompożizzjoni preżenti?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-funzjoni principali tas-Senior Appointments Advisory Committee hija li dan il-kumitat jagħti pariri lill-Prim Ministru dwar in-nomina ta' persuni li japplikaw għall-ħatra ta' kap ta' dipartiment tal-gvern, u l-funzjoni tiegħu m'hijiex li hu stess jagħti l-ħatriet.

Il-kumitat kien gie mwaqqaf fuq il-parir tal-Public Service Reform Commission u din mhix l-ewwel darba li fuq dan il-kumitat inħatar membru minn barra s-Servizz Pubbliku.

Għaldaqstant din id-darba wkoll il-persuna msemmija mhix uffiċjal pubbliku.

Il-persuna maħtura minn barra l-gvern dejjem tkun waħda b'kapaċitajiet maniġerjali għolja u li għalhekk tkun tista' tagħti kontribut siewi fix- xogħol ta' dan il-kumitat.

Il-kumitat bil-kompożizzjoni preżenti inħatar fit-2 ta' Novembru 1998, u minn dik id-data 'l hawn saru l-ħatriet ta' dawn il-kapijiet:

5 diretturi ġenerali fis skala ta' salarju 3 31 direttur fi skala ta' salarju 4 5 diretturi fi skala ta' salarju 5.

ENGAGEMENT OF STAFF FOR PRIVATE SECRETARIATS - DOKUMENT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għad-dokument Engagement of Staff for Private Secretariats li tqiegħed mill- Prim Ministru stess fuq il-Mejda tal-Kamra, jista' jfisser eżatt is- sentenza f'paġna 7 "Seniority clearance must also be obtained in writing from the Security Service prior to all appointments being finalised"?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ir-riferenza f'paġna 7 tad-dokument imsemmi hi għal security clearance u mhux għal seniority clearance.

Il-gvern iħoss li qabel ma ssir ħatra fis-segretarjat ta' ministru għandu jiġi stabbilit li l-persuna m'għandha xejn fil-passat tagħha li jista' jkun ta' preġudizzju għas-sigurta' tal-pajjiz kif imfissra fl-att dwar is- sigrieti ufficjali.

OPERATIONAL SUPPORT WORKERS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'se jiġri mill-operational support workers li ġew mogħtija l-appointment f'April 1999 u li sal-lum għadhom jaħdmu u jitħallsu bl-istess mod ta' qabel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li t-Teżor ħa l-azzjoni neċessarja biex jaġġusta s-salarju tagħhom skond l-appointment li rċevew.

DJAR - TROBBIJA TA' ANNIMALI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'qiegħed isir biex residenti f'appartamenti ma jrabbux ċertu tip ta' annimali bħal, per eżempju, klieb kbar jew għadd ta' annimali li joħolqu nkonvenjent serju u kultant ta' periklu wkoll għar-residenti l-oħra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jagħmel din id-domanda lill-Ministru konċernat.

DJAR - XIRI TA' APPARTAMENTI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jsiru l-kuntratti ma' dawk li għamlu l-konvenju madwar sena ilu biex jixtru l-appartament tal-gvern li jgħixu fih?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Meta l-Awtorita' tad-Djar tiffirma konvenju ma' l- inkwilin biex jixtri r-residenza governattiva tiegħu hi titlob lill- Kummissarju ta' l-Art biex jagħtiha l-provenjenza ta' l-art li fuqha hemm mibnija l-proprjeta' li fuqha sar il-konvenju.

Kif l-Awtorita' tad-Djar tirċievi din l-informazzjoni, tibgħat id-dettalji lill-Uffiċċju ta' l- Attorney General biex jippubblika Legal Notice fil-Gazetta tal-Gvern għat- trasferiment lill-Awtorita' tad-Djar ta' din il-proprjeta'.

CSAS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jiġu ngaġġati s-CSAs li għamlu l-interview madwar tliet xhur ilu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: CSAs li applikaw sabiex jaħdmu fil-home help service jidħlu fil-waiting list u jiġu ngaġġati skond il-bżonnijiet tad- dipartiment.

VAT - TAXXA FUQ L-ISPORTS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid liema hu l-isports l-ieħor, minbarra l-football, li fuqu issa se tibda tiġi mitluba li titħallas it-taxxa tal-VAT?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant jagħmel riferenza għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 7975.

EU - PROGRAMMI EDUKATTIVI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk żgħażagħ li huma illitterati u bla snajja' jew inkella semi-skilled jew li għandhom livell ta' edukazzjoni medju, hux se jkunu jistgħu jipparteċipaw fil- programmi ta' l-Unjoni Ewropea jekk kemm-il darba Malta tissieħeb bħala membru sħiħ?

X'inhuma l-possibbiltajiet li nibdew nipparteċipaw minn issa f'dawn il-programmi, u dan bħalma ġara anke fi żmien meta l-partit Laburista kien fil-gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-programmi edukattivi ta' l-Unjoni Ewropea ma jispeċifikawx il-kwalifiki u l-ħiliet li jrid ikollu bniedem biex jipparteċipa fihom.

L-importanza tal-kwalifiki u l-ħiliet tiddependi mill- programm u l-proġett partikolari li Malta tkun trid tieħu sehem fih.

Il- gvern irid li l-organizzazzjonijiet Maltin jipparteċipaw bħala sħab f' networks Ewropej bl-iskop li nikkumbattu l-illitteriżmu u ntejbu l-ħiliet tal-ħaddiem Malti.

Il-gvern huwa inpenjat li jikseb il-parteċipazzjoni ta' Malta f'dawn il-programmi u diġa' qed isiru sforzi diplomatiċi biex jintlaħaq dan il-għan.