MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 67 It-Tlieta, 23 ta' Frar, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 67

It-Tlieta, 23 ta' Frar, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.13 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 23 ta' Frar, 1999

WERREJ MINUTI 320

KUNSENS GĦAL ATTI 320

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 320

TQEGĦID TA' KARTI 325

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TAD-DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA GĦAS-SENA FINANZJARJA 1998/1999 (Kontinwazzjoni) 325

AĠĠORNAMENT 345

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 351

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 66 li saret fit-22 ta' Frar, 1999 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Nixtieq ninforma lill-Kamra li l- President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru II ta' l-1999 – Att ta' l-1999 li jemenda l-Att dwar is- Sigurta' Soċjali.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

ĦAL TARXIEN - TRIQ KARLU MARATTA - DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal lampa fi Triq Karlu Maratta f'Ħal Tarxien?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): It-talba ta' l- Onor. interpellant qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

Tajjeb illi ngħid ukoll li mill-elezzjoni 'l hawn diġa' ġew approvati li jitwaħħlu erba' bozoz f'Ħal Tarxien, li huwa iktar min-numru kollu li ġew approvati f'sentejn sħaħ taħt l-amministrazzjoni preċedenti.

L-Onor.

Parnis ripetutament qed jagħmel domanda wara l-oħra fuq nuqqas ta' bozoz u naħseb li jkun aħjar kieku din il-ħaġa tiġi tackled mill-kunsilli lokali għaliex qed nispiċċaw biex fil-parlament ħlief fuq bozoz ma nitkellmux.

Dan huwa suġġett ta' importanza pero' naħseb li hemm suġġetti oħra li jixirqilhom ċerta attenzjoni wkoll.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-ġimgħa l-oħra staqsejt dwar il-kontijiet u l- Ministru qal li issa se joħorġu dawk li huma kummerċjali u f'Marzu joħorġu dawk domestiċi.

Fil-fatt bdew ħerġin il-kontijiet ta' dawk li huma uffiċini u negozji pero' nnotajt illi f'dawn il-kontijiet hemm biss l- ammont dovut u la hemm imniżżlin kemm units inħlew u lanqas għal liema perijodu.

X'inhi r-raġuni li l-kontijiet qed joħorġu b'din is-sistema?

Per eżempju, irċevejt kont ta' Lm130 biex inħallas kważi ta' sena meta jien niftaħ l-uffiċċju darba fil-ġimgħa u forsi nagħmel sagħtejn fih.

Dawn il-kontijiet m'humiex qed joħorġu tajjeb u fil-fatt jien dan il-kont se nikkontestah u bħali se jagħmel ħaddieħor.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni li għandi jiena hija li l-kontijiet għadhom ħerġin bl-informazzjoni relevanti.

Forsi l-Onor.

Interpellant jixtieq jgħaddili kopja tal-kont li rċeva.

ĦAL TARXIEN - TRIQ BIR GĦELIEM - DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal lampa fi Triq Bir Għeliem f'Ħal Tarxien?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

ĦAL TARXIEN - TRIQ ID-DEJMA - DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal lampa fi Triq id-Dejma f'Ħal Tarxien, fuq id-dar "SilvPaul", ħdejn il-ħanut "il-Minċott"?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li t-talba in kwestjoni ġiet approvata.

ĦAL TARXIEN - TRIQ SPIRU SPITERI - DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal lampa fi Triq Spiru Spiteri u fi Triq Manuel Buhagiar f'Ħal Tarxien fuq dar nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

ĦAL TARXIEN - TRIQ XANDRU FARRUGIA - DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal lampa fi Triq Xandru Farrugia ma' Triq Dun Karm Sant f'Ħal Tarxien?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

ĦAL TARXIEN - TRIQ ĠANNI FAURE' - DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal lampa fi Triq Ġanni Faure' f'Ħal Tarxien?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor. interpellant qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI - COMPUTER SCANNERS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu computer scanners fil-ministeru, kif ukoll fid-dipartimenti kollha li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu, dipartiment b'dipartiment?

Jista' jgħid x'ditta huma, meta nxtraw u kemm swew?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li n-numru ta scanners fid-dipartimenti huwa hekk:

|Dipartiment|Nru|Ditta|Meta | | | | | |Nxtraw |Prez| | | | | |z | |Avjazzjoni |2 |Hewle|12-03-9|Lm14| |Ċivili | |tt |8, |5 | | | |Packa|09-12-9|170 | | | |rd |8 | | |Dipartiment|1 |Joysc|10-12-9| | |tat-Toroq | |an |8 |55 |

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, domanda supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jista' jekk jogħġbu l- Ministru jinforma lil din il-Kamra dwar il-kwestjoni tat-tariffi li se jiġu charged għall-iscreening tal-karozzi?

Kemm se jiġi ċċarġjat sid il- karozza?

X'inhi t-tariffa riferibbli għal dawk li se jkunu qed jagħmlu l- iscreening min-naħa tal-garages?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nassumi li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jirriferi għall-VRT.

Jekk inhu hekk allura nista' ngħid li mhux se jsir tibdil fir-rati, la ta' l-operatur u lanqas ta' sid il-karozza.

Dawn se jibqgħu l-istess, kif kienu se jkunu kieku daħlu fis-seħħ fl-1 ta' Awissu u fl-1 ta' Settembru, 1998 rispettivament.

Sid ta' karozza jew ta' truck se jħallas Lm8.50, waqt li operatur se jieħu Lm6.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' jekk jogħġbu l-Ministru jgħidilna jekk irċeviex xi lmenti min-naħa ta' l-operaturi dwar il-ħlas ta' l-iscreening li jridu jagħmlu fil-każ tal-karozzi?

Jien informat li hemm ċertu tgergir u ċerta reżistenza min-naħa ta' l-operaturi biex jaċċettaw dawn it-tariffi.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Hu naturali li l-operaturi dejjem se jitolbu iżjed għax-xogħol li jagħmlu, madanakollu ma nħassitx il-ħtieġa illi f'dan l- istadju jkun hemm bidla fir-rati.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: La l-Ministru qed jgħid li "f'dan l-istadju" ma nħassitx il-ħtieġa li jinbidlu t-tariffi, qed jipprevedi li f'xi stadju aktar 'il quddiem jinbidlu?

U jekk qed jipprevedi jew għandu xi sentiment li jista' jkun hemm xi tibdil bħal dan, f'liema fażi u f'liema stadju jista' jkun hemm dan it-tibdil?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: M'hemm l-ebda ħsieb li fiż-żmien li jidħol fis-seħħ il-VRT ikun hemm bidliet, anzi kien hemm konferma tar-rati illi kienu tħabbru u ġew pubblikati fix-xhur li għaddew.

Naturalment m'inix f'pożizzjoni li nipprevedi x'se jiġri erbgħa, ħamsa, sitta jew għaxar snin oħra.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jiġifieri jekk qed nifhem tajjeb qabel erba' snin oħra mhux se jkun hemm bidliet.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, meta jidħol fis-seħħ il-VRT se jkun hemm l-istess rati li kienu tħabbru fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti.

Naturalment ħadd ma jista' jitkellem fuq x'se jiġri s-sena d-dieħla, is- sena ta' wara u s-sena ta' wara.

Ħadd m'għandu jassumi illi f'xi żmien jew ieħor se jkun hemm żieda jew inkella bidla f'dawk ir-rati.

MINISTERU TAT-TURIŻMU - COMPUTER SCANNERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm għandu computer scanners fil-ministeru, kif ukoll fid- dipartimenti kollha li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu, dipartiment b'dipartiment?

Jista' jgħid x'ditta huma, meta nxtraw u kemm swew?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): B'riferenza għall- mistoqsija 3567, inkun grat jekk l-Onor.

Membru jagħtini r-raġuni għaliex qed jagħmel din id-domanda, sabiex meta ngħaddiha lid-dipartimenti nkun ċert li ma nkunx qiegħed naħlilhom ħin prezzjuż.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jgħidli skond liema standing order qed jitlobni nagħtih ir-raġuni għalfejn qed nagħmel din il-mistoqsija parlamentari?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Naħseb li l-Onor.

Membru jaf ukoll li ministru jista' ma jirrispondix domanda jekk irid.

Jien mhux qed nagħmel hekk imma qed ngħidlek biex tagħtini raġuni qabel ma naħli l-ħin prezzjuz ta' l- impjegati fid-dipartimenti konċernati.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li mhux arroganza!

Jiena qed ngħidlek biex tagħtini r-raġuni għaliex qed tagħmilli d-domanda qabel ma ngħaddiha lid-dipartimenti.

Jekk għandek raġuni valida, bil-qalb kollha din id-domanda ngħaddiha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, hawnhekk nixtieq nitlob il- protezzjoni tiegħek.

Meta ssir domanda, ħadd mill-ministri m'għandu jitlob spejgazzjoni għalfejn qed issir.

Issir id-domanda u tingħata r-risposta, daqshekk.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, naħseb li huwa raġonevoli li l-Ministru rrisponda kif irrisponda.

Jien ukoll kelli domandi simili u dan faċli tagħti istruzzjonijiet li jfittxu kemm hemm scanners u kemm hemm photocopiers, ta' liema ditti huma u x'intnefaq u ma ntnefaqx, imma dak ikun ħela ta' żmien enormi.

Jiena stess irrispondejt dettaljatament meta kelli domanda simili pero' naħseb li m'għandniex nibqgħu naħlu l-ħin ta' l-impjegati tal-gvern b'dan il-mod.

Meta tiġi domanda, kollox sew, wieħed jagħti l-benefit of the doubt u jgħid li l- membru li jkun qed jagħmilha għandu interess jikseb l-informazzjoni, pero' meta tinduna li l-informazzjoni hija sempliċement kumulu ta' fatti li ma jfissru xejn...

(Interruzzjonijiet) Imma għalhekk il-ministru qed jgħidlek biex tgħidlu x'inhi r-raġuni għalfejn trid din l-informazzjoni!

Jidhirli li anke lili għamiltli domanda bħal din u jiena kelli ninkariga diversi uffiċjali fid-dipartimenti kollha taħt id-dikasteru tiegħi biex jgħidu kemm il-photocopier għandhom, kemm il-scanner għandhom, meta nxtraw, ta' liema ditta huma u tmur lura ma nafx kemm snin.

Jekk l-Onor.

Interpellant jgħidilna li jrid ikollu l-informazzjoni biex jagħmel xi paragun, aħna lesti li nieħdu l-briga u noqogħdu nfittxu.

Qisha hija xi ħaġa straordinarja li d-dipartimenti in this day and age fl-aħħar sena tal- millennju jkollhom l-iscanners!

(Interruzzjonijiet) Imma x'inhu l-iskop?

Jgħidilna x'inhu l-iskop!

Dan huwa ħela ta' flus u ħela ta' żmien u, bir- rispett kollu, jiena naraha informazzjoni inutli, għax din hija amministrazzjoni normali li jagħmel kull gvern.

Jiena ma naħsibx li dawn il-kwalita' ta' domandi għandhom jibqgħu jsiru.

Naħseb li nistgħu nibdew nirrispondu li dan huwa ħela ta' żmien u mhux utli li toqgħod tinġabar informazzjoni bħal din.

Il-Ministru seta' jirrispondi hekk pero' qed jgħidlek biex tagħti r-raġuni għalfejn trid din l-informazzjoni.

Tista' tagħmel supplementary question u tgħid li qed tipparaguna jekk sarx ħela ta' flus jew ma nafx fiex.

Jekk jgħidli hekk, nifhmu, imma l-bqija dawn id- domandi jfissru ħela ta' ħin ta' l-impjegati.

(Interruzzjonijiet)

Imma din l-informazzjoni tridha biex tara hemmx biżżejjed scanners fl- NTO?

Jien ma nifhimx għalfejn qed jagħmel dawn id-domandi.

U qed jistaqsi x'ditta huma wkoll.

X'differenza tagħmel x'ditta huma!

Jekk għandu suspett li ma nxtrawx skond ir-regoli tal-finanzi nifhem - jagħmel domanda fuq hekk u niċċekkjaw jew immorru l-PAC - imma l-bqija dawn il-kwalita' ta' domandi ripetuti fil-ministeri kollha għalfejn qegħdin isiru?

Nixtieq li l-Onor.

Interpellant jispjega għas-sodisfazzjon tal-Kamra u ta' kulħadd għalfejn qed jagħmel dawn it-tip ta' domandi.

Jekk nifhmu għalfejn, naħlu ż-żmien u nagħtuhom imma mill-bqija ma fhimtx għalfejn qed isiru d-domandi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Prim Ministru jgħidli għaliex ħass il-ħtieġa li jgħid dak li qal illum u ma qalux meta kien fl-oppożizzjoni, meta dawn l- istess mistoqsijiet kienu jsiru min-naħa ta' l-oppożizzjoni, anzi kienu jsiru domandi ħafna agħar minn hekk?

Kif issa qed jakkużana li qed naħlu l- ħin?

Dak iż-żmien ma kenux qed jaħlu l-ħin?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, jiena ma nafx għal-liema oppożizzjoni qed jirriferi l-Onor.

Mizzi.

Jiena nista' ngħidlu li għamilt 16-il sena fuq il-bankijiet ta' l-oppożizzjoni u niftakar żmenijiet meta l- ministri tan-naħa tal-gvern - kien gvern magħmul mill-Partit Laburista - kienu jirrispondu: "Mhux fl-interess tal-pajjiż", jew: "Ma rridux nagħtu risposti".

Dak iż-żmien spiċċa.

(Interruzzjonijiet) Le skużi!

Illum qegħdin ngħidu li l-Ministru faċilment seta' rrisponda li ma jidhirlux li għandu jagħti l-informazzjoni imma prudentement irrisponda kif irrisponda.

Jiena nixtieq li xi ħadd jara kemm domandi bħal dawn qegħdin isiru, li m'huma xejn ħlief ħela ta' żmien u ħela ta' flus.

(Interruzzjonijiet)

Lill-Onor.

Mizzi qed ngħidlu li jiena qed nagħtih din ir-risposta.

Jekk hu meta kien ministru deherlu li kellu jagħti risposta simili, messu taha.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Ċensu Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, f'isem il-Ministru għall-Politika Soċjali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar computer scanners fil-ministeru għall-politika soċjali u fid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dikasteru ta' l-istess ministeru, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 3571;

Tagħrif dwar każijiet ta' vjolenza domestika reġistrati mad- dipartiment ħarsien tal-familja u ma' l-aġenzija programm ħidma soċjali, bejn l-1995 u l-1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4633;

Tagħrif dwar l-għadd ta' persuni jirreġistraw għax-xogħol matul Settembru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4705; u

Tabelli li juru l-għadd ta' pensjonanti minn Ħaż-Żabbar, Żejtun u Wied il-Għajn li qed jirċievu pensjoni kontributorja u dawk li qed jirċievu pensjoni mhux kontributorja, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4798; u

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tabella li turi l-għadd ta' studenti f'Despott Boys Junior Lyceum, Verdala, bejn l-1994 u l-1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4320.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TAD-DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA GĦAS-SENA FINANZJARJA 1998/1999

Il-Kamra rriżumiet mit-22 ta' Frar id-diskussjoni fuq din il-mozzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Asciak huwa in possession of the House.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, l-aħħar punt li rrid insemmi huwa dwar it-tħaris ta' l-aquifer.

Ir-rapport annwali joħroġ b'mod ċar il-problemi ta' l-aquifer u l-miżuri li qed tieħu l-korporazzjoni biex tara illi l- aquifer ma jitniġġisx.

Il-korporazzjoni anke qed taħseb għal insurance cover kontra t-tniġġiż ta' l-aquifer, biex ma jiġrix kif fil-fatt ġara fis- Siggiewi ftit tax-xhur ilu.

Ikun tajjeb illi din il-problema nsiru aktar konxji tagħha, anke fid-dawl tal-problemi li għandna ta' landfill disposal.

Qed isir aktar diffiċli biex insibu siti fejn nitfgħu ż-żibel minħabba l- ilma li jgħaddi minn ġol-blat u għalhekk nixtieq infaħħar lill-WSC għal din l-inizjattiva biex tipproteġi l-aquifer.

Mr Speaker, jiena nagħlaq bil-punt li l-politika tal-Partit Laburista dwar il-WSC kienet l-Achilles' tendon tal-Partit Laburista.

Kienet il-weak point għaliex fil-fatt kienet deċiżjoni żbaljata meta ddeċidew li jgħollu t- tariffi tad-dawl u l-ilma.

Jiena dejjem ngħid illi l-ħbieb tagħna tan-naħa l-oħra llum qegħdin fl-oppożizzjoni minħabba żewġ deċiżjonijiet politiċi ħżiena illi ħadu, waħda illi jneħħu l-VAT u l-oħra li jiffriżaw l- applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Jiena ċert li dawn iż-żewġ deċiżjonijiet wasslu biex ikun hemm shortfall fid-dħul tal-gvern u dan imbagħad wassal biex il-Gvern Laburista jħares lejn il-WSC bħala mezz biex iżid id-dħul illi kien qiegħed jonqoslu.

Dawn id-deċiżjonijiet kienu l-kaġun biex il-gvern kellu jsejjaħ elezzjoni kmieni.

Kieku ma marrux żmerċ b'dawn iż-żewġ deċiżjonijiet politiċi, kieku llum jiena ċert illi fuq din in-naħa tal-Kamra hemm il-Partit Laburista.

Mr Speaker, aħna nafu li l-filosofija u l-fidi jimxu id f'id għax flimkien għandhom iwasslu għas-sejba tal-verita' pero', kif hemm relazzjoni bejn fidi u raġuni, daqstant ieħor jien nemmen li għandu jkun hemm relazzjoni bejn il-politika u r-raġuni.

Hemm relazzjoni xjentifika qawwija bejn ir-raġuni u l-politika.

Il-politika hija simili għall-mediċina għax hija kemm arti u kemm xjenza, pero' fl-aħħar mill-aħħar il-politika jeħtieġ illi nibnuha fuq ir-raġuni.

Ma jistax ikun illi l-politika tal-pajjiż tinbena fuq il-mitoloġija, fuq il-passjonijiet politiċi, fuq hearsay u fuq affarijiet illi m'humiex konkreti.

Hemm bżonn li l-politika Maltija tiġi dejjem aktar konkretizzata fuq ir-raġuni.

U meta l-partiti politiċi dan ma jagħmluhx sfortunatament ikollna problemi kbar.

Din bħall-kwestjoni tal- kunsilli lokali, fejn il-Labour Party ħa falza stikka u llum kellu jerġa' jdawwar ħsiebijietu u jiġi fil-linja tal-Partit Nazzjonalista.

Assolutament ma kienx jagħmel sens illi partit politiku joqgħod barra minn proċess politiku.

U dan mhuwiex xi proċess politiku uniku għal Malta imma huwa proċess politiku illi jinsab fid-dinja kollha.

Mr Speaker, jiena nappella wkoll lill-oppożizzjoni - partikolarment lill- Kap ta' l-Oppożizzjoni, l-Onor.

Alfred Sant - biex ma tibqax twebbes rasha fuq il-kwestjoni ta' l-Ewropa, għaliex f'din il-kwestjoni qiegħda tieħu pożizzjoni totalment bla sens u kontra kull sens ta' raġuni.

Hija pożizzjoni unika għax il-biċċa l-kbira tal-partiti politiċi u tal- costituted bodies qegħdin jgħidu li jagħmel sens u li jenħtieġ li nidħlu fl- Ewropa.

Għar-raġunijiet tagħha l-oppożizzjoni tibqa' tħanbaq li din hija ħaġa ħażina u bħall-kwestjoni tal-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma, hekk ukoll din il-kwestjoni ta' l-Ewropa se tiswa ħafna lill-oppożizzjoni u partikolarment se tiswa ħafna lill-Kap attwali tal-Partit Laburista, illi bil-pożizzjoni li qed jieħu qed jitlef ħafna mill-kredibilita' tiegħu.

Sur President, jien nagħlaq id-diskors tiegħi billi nagħmel appell.

M'inix se nappella li l-oppożizzjoni tiġi taqbel mal-gvern - għax din għandha dritt għall-opinjoni tagħha u ħadd m'għandu xi monopolju fuq il- verita' - pero' rridu niftakru li verita' waħda hemm.

Jiena nappella lill- oppożizzjoni biex jimxu aktar fuq ir-raġuni, jimxu aktar fuq dak illi huwa konkret, jimxu aktar fuq dak li hu veru u b'mod għaqli u ġenwin iħallu l- bieb miftuħ għall-pożizzjoni eqreb tagħhom lejn l-Ewropa.

Jekk jibqgħu sejrin hekk jiena ċert illi fl-aħħar mill-aħħar se tiswielhom mhux biss l- elezzjoni li jmiss imma anke tiswa lill-Onor.

Alfred Sant it-tmexxija tal- Malta Labour Party.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Karmenu Borg.

ONOR.

KARMENU BORG: Sur President, illejla qegħdin niddiskutu l-ħidma li għamlet il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma u jiena jiddispjaċini x'ħin nisma' lil tan-naħa l-oħra jattakkaw lil din in-naħa mingħajr ma joħorġu b'suġġerimenti kif jistgħu jtejbu s-servizz u l-ħidma tal- korporazzjoni.

Dawn l-affarijiet iddisgustawni u jiena kont nistenna ferm iktar mill-ministru, li kulma għamel kien attakk personali fuq il-Kap ta' l- Oppożizzjoni, imma ħalli issa ngħaddi għas-suġġett tal-lejla.

Il-qagħda li tinsab fiha l-WSC ma tantx hi waħda feliċi u hemm diversi fatturi li kienu l-kawża li ġabuha fiex inhi llum.

Hemm fatturi li ilhom magħna minn żmien żemżem u ġejjin mit-twelid tal-gżira tagħna.

Hemm oħrajn li tfaċċaw minn 40 sena ilu 'l hawn u hemm fatturi oħra li żviluppaw matul dawn l-aħħar sitt snin.

Jiena se nibda biex insemmi l-fattur l-aktar antik, li hu n-nuqqas ta' xita.

Kulħadd jaf li f'pajjiżna l-ammont ta' xita huwa limitat u ta' dan la jaħtu tan-naħa l-oħra, la jaħtu ta' din in-naħa u lanqas jaħti l-poplu Malti għax dan huwa fattur naturali.

Barra dan insibu wkoll fattur ieħor li ilu ġej għal dawn l-aħħar 40 sena u qed nirriferi għall-iżvilupp ta' l-art.

Kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex, parti sostanzjali mill-art li kienet isservi ta' filtru u li fiha jinħażen l-ilma tax-xita ġiet żviluppata.

Jiena ma rridx ngħid li biex ikollna ilma bil-kwantita' missna ma ħallejniex isir żvilupp, pero' wieħed irid isemmi wkoll li dan aktar għamilha diffiċli biex il-WSC tkun aktar kompetittiva.

Jekk nieħdu l- Għawdex insibu areas sħaħ li ġew żviluppati.

F'Taċ-Ċawla nbnew flats tal- gvern, bnadi oħra ġew żviluppat sew mill-gvern u sew mill-privat u fix- Xewkija areas kbar ġew żviluppati għall-industrija.

Qabel l-irħula kienu jikkonsistu f'erbat idjar imdawwrin mal-knisja imma llum dawn żviluppaw b'mod li kważi waslu biex imissu ma' xulxin.

Dan l-iżvilupp ġab miegħu ċerti konsegwenzi.

L-ilma tax-xita ma baqax jinxtorob fl-art u beda joħloq problemi ta' għarar u ħsarat fit-toroq.

Direttament jew indirettament, dan l-ilma jaffettwa wkoll is-sistema tad-drenaġġ, li hija antikwata.

Barra dan hemm fattur ieħor importanti li wkoll ilu magħna pero' iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qiegħed iżid fil-qawwa tiegħu.

Qiegħed nirriferi għall-kontaminazzjoni u t-tniġġiż ta' l-ilma ta' taħt l-art.

Din il- kontaminazzjoni hija kkawżata minħabba s-sistema tad-drenaġġ, liema sistema jekk wieħed jieħu l-każ t'Għawdex hija waħda antikwata għaliex ilha li saret 40 sena.

Għalkemm kienet tajba għal dawk iż-żmenijiet, għaż- żmenijiet tal-lum m'għadhiex tajba u jeħtieġ li ssir sistema oħra.

Minħabba f'hekk ħafna drenaġġ qiegħed jintilef mill-katusi u jispiċċa jikkontamina l- aquifer.

Minbarra dan, il-katusi saru dojoq għaż-żmenijiet tal-lum u ma kull l-iċken ħalba tax-xita dawn ifuru u jispiċċaw jarmu għat-toroq.

Jekk nieħdu l-gżira t'Għawdex naraw li ħdejn iċ-ċimiterju ta' Sannat u ħdejn Tal- Baqqari fix-Xewkija hemm problema li ilha magħna għal snin twal.

F'dawn il- postijiet id-drenaġġ ifawwar fl-għelieqi t'hemmhekk.

Xita u m'hijiex, dan dejjem ħiereġ.

Fiex taffetwaha din il-ħaġa lill-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma?

Din taffetwaha għax f'dawk in-naħat hemm waħda mill-aħjar catchment areas.

Barra l-kontaminazzjoni, mid-drenaġġ insibu wkoll tip ta' kontaminazzjoni oħra li hija marbuta mal-biedja.

Kulħadd jaf li inħawi rurali li jintużaw bħala catchment areas huma wkoll postijiet tajba għat-trobbija tal-bhejjem u għat-tkabbir ta' prodotti agrikoli.

Issa kulħadd jaf li l-iskart li jħallu warajhom il-bhejjem ikun fih nitrates li huwa diffiċli ħafna biex teliminahom.

Dawn in-nitrates jiffiltraw fil-pori tal-ġebla u jikkontaminaw l-aquifer.

Barra dan it-tniġġiż mill-bhejjem, insibu tniġġiż ieħor konness ma' l-agrikoltura.

Hawnhekk qed nirriferi għall-użu ta' fertilizzant artifiċjali u kimiċi oħra konnessi mal-bexx.

Dawn il-kimiċi għandhom half- life twila ħafna, jdumu ħafna biex inaqqsu mis-saħħa tagħhom u jagħmlu ħsara kbira lis-saħħa tal-bniedem.

Barra l-kontaminazzjoni ta' l-ilma hemm fattur ieħor li ilu magħna pero' iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed jittieħdu passi biex dan jiġi mnaqqas.

Hawnhekk qiegħed nirriferi għall-unaccounted for water.

Mir-rapport annwali jidher li l-korporazzjoni għamlet sforzi kbar biex dan it-telf ta' ilma jitnaqqas kemm jista' jkun.

Inbidlu ħafna mill-meters li ma kenux jaħdmu sew, kienu bil-ħsara jew ma kenux jimmarkaw l-ammont eżatt.

Barra dan intnefqu somom kbar ta' flus biex iddaħħlet is-sistema ta' flexible pipes biex jitnaqqsu l-ħsarat fil-katusi u fil-pipes li hemm taħt l-art.

Ittieħdu passi oħra fir-rigward tas-serq u telf ieħor ta' l-ilma imma dawn niġi għalihom aktar tard.

Fl-aħħar, iżda mhux l-inqas, irridu nsemmu wkoll in-nuqqas ta' riżorsi naturali li għandna f'pajjiżna u dan huwa fattur li jnaqqas il- kompetittivita' tal-korporazzjoni.

Kif għedt, minħabba dawn il-fatturi li għadni kemm semmejt, u minħabba li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l- ilma ma kenitx qiegħda tagħti servizz tajjeb komparat mal-prezz li qiegħda titħallas, saret tellieqa sfrenata għall-aħjar ilma u l-orħos ilma.

Qiegħed nirriferi għall-ilma ta' taħt l-art.

Fl-opinjoni tiegħi l-WSC hawnhekk tilfet l-battalja għaliex kulħadd jaf li sezzjoni konsumatriċi qiegħda tieħu parti l-kbira ta' dan l-ilma, u l-annual report juri li d-domanda għall-ilma naqset.

Sur President, jekk taħseb naqra bilfors ikollok tistaqsi: Meta l- agrikoltura qiegħda żżid id-domanda tagħha, kif jista' jkun li d-domanda għall-ilma qed tonqos?

Meta l-agrikoltura qed iżżid id-domanda tagħha u meta l-mezzi ta' l-għixien qegħdin jiżdiedu iktar ma jgħaddi ż-żmien, allura għaliex kellha tonqos id-domanda għall-ilma?

Veru li sar kontroll strett fuq il-ħsarat u l-leakages, imma l-iktar ħaġa inkwetanti hija li l- konsumatur qed jinqeda minn band'oħra.

X'qed jiġri?

Mir-rapporti kif preżentati jidher li, jekk m'iniex sejjer żball, fl-aħħar sena l-konsum naqas bi 12%.

Jekk tieħu l-average ta' erba' snin, issib li l- korporazzjoni tilfet madwar Lm10 miljun f'nuqqas ta' bejgħ.

Veru li hemm l-ispejjes ta' l-enerġija involuti imma l-WSC ma kenitx toħroġ square, dejjem kien jibqgħalha l-profitti u allura dawk l-Lm10 miljun f'nuqqas ta' bejgħ huma telf għall-korporazzjoni għax, nerġa' ngħid, ħaddieħor kien qed imur jinqeda minn band'oħra.

Ma rridx infisser li l-agrikoltura m'għandhiex il-ħteġijiet tagħha, anzi ċifri li ħarġu dan l-aħħar juru li l-metodi użati mill-agrikoltura tbidlu bħal f'kull qasam ieħor.

Per eżempju, fejn qabel kienu jipproduċu prodott staġonali, illum ħafna mill-prodotti qegħdin jitkabbru s-sena kollha, ħaġa ta' min jinkorraġiha u jfaħħara, imma żdiedu wkoll l-ħteġijiet u l- bżonnijiet għall-ilma mis-settur tal-biedja.

Għalhekk it-tnaqqis fid- domanda kif preżentat f'dan ir-rapport annwali ma jagħmilx sens u ma jreġġix.

Trid taħdem ħafna ħalli tkun tista' tirribatti l-fatturi fuq imsemmiha li, qed ipoġġuha f'qagħda mwera biex tagħti servizz lill- konsumatur bi spejjes adegwati u trid tara wkoll x'inhuma r-raġunijiet għaliex hemm ħafna spejjes biex tipproduċi dan l-ilma lill-konsumatur.

Jekk wieħed janalizza jsib li l-ilma li tipproduċi l-korporazzjoni tista' tiklassifikah f'żewġ tipi, dak ta' taħt l-art, li joħdilha enerġija ta' 0.6 kilowatt hours biex tipproduċih, u l-ieħor huwa dak tar-reverse osmosis, li jieħu kważi għaxar jew 11-il darba iktar enerġija biex titipproduċi metru kubu ta' ilma.

Filwaqt li l-korporazzjoni tagħmel ħilitha iktar milli għamlet dan l-aħħar biex tnaqqas il-konsum u l-ispejjes marbutin mar- reverse osmosis, trid tara wkoll li ssib mezz ta' kif iġġib enerġija b'irħis għax l-iktar enerġija qegħdin jibilgħuha r-reverse osmosis plants.

Kif diġa' għedt, pajjiżna huwa limitat ħafna fir-riżorsi naturali u aħna m'għandniex xmajjar li jistgħu jagħtuna enerġija bi ftit flus imma min-naħa l-oħra pajjiżna huwa mdawwar bil-baħar, li fih enerġija bla limitu, kemm fil-movimenti vertikali permezz tal-mewġ li jogħla u jitbaxxa kif ukoll tal- kurrenti.

Bi ftit ħsieb huwa possibbli li parti żgħira ta' l-enerġija tal- baħar tista' tiġi kkonvertita jew f'hydro energy kif ukoll f'elettriku.

Ħafna mill-enerġija li jridu r-reverse osmosis biex jaħdmu hija marbuta mal- pressure qawwija li tintuża mill-pompi u l-filtri, ħaġa li tista' tiġi miġbura faċilment mill-baħar ta' madwarna.

Fattur importanti marbut mar- reverse osmosis huwa li l-impjanti jinsabu viċin ħafna tal-baħar, jiġifieri m'hemmx spejjeż kbar biex wieħed iħaddimhom Għalhekk il- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma għas-snin li ġejjin trid tagħraf mnejn tadotta enerġija alternattiva.

Naturalment jeżistu mezzi oħra ta' kif tiġġenera l-enerġija, mezzi li wħud minnhom ilhom jiġu pprattikati u oħrajn li għadhom qed jiġu ttestjati u analizzati.

Qed nirriferi għas-solar energy u għall-wind energy.

Kulħadd jaf li fil-korporazzjoni hemm nies kapaċi li jafu li meta nitkellmu fuq solar energy ma nkunux qed nirriferu biss għas-solar collectors li ilhom jintużaw f'pajjiżna imma wkoll għall-panels li jikkonvertu l-enerġija solari f'elettriku.

Filwaqt li nifraħ lill- korporazzjoni għall-isforz li għamlet matul l-aħħar żmien, nixtieqilha futur ta' iktar ħidma fejjieda għall-ġid tal-poplu kollu - għax il-poplu kollu huwa konsumatur u klijent tal-korporazzjoni - u nisperaw li s-sena d- dieħla fl-estimi jkollna flus allokati għar-riċerka konnessa ma' tipi ta' enerġija alternattiva.

Minkejja li semmejna kemm-il darba li l-korporazzjoni qatt ma twarrab flus għar-riċerka, nisperaw li jekk il-Bambin irid is-sena li ġejja nerġgħu niltaqgħu hawnhekk u nkunu nistgħu niddiskutu proġetti ġodda, sforz ta' l- istudji u riċerka li tkun qiegħda tissuġġerixxi l-Enemalta biex ittejjeb is- servizz tagħha.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, nieħu pjaċir li hawn diversi diriġenti tal-water services corporation u nittama li qegħdin jieħdu nota tal- kummenti li nagħmlu minn hawnhekk.

L-ewwelnett irrid ngħid li l-aċċenn m'għandniex nagħmluh biss fuq il-produzzjoni imma anke fuq il-kwalita' ta' ilma li nipproduċu.

Dan huwa importanti għax nafu li l-ilma jiġi wżat mhux biss għax-xorb imma anke għall-ħasil u jekk ma jkunx ta' kwalita' tajba jista` jkun ta' ħsara għall-ġilda tal-bniedem.

Jien m'għandix dubju li l- WSC tagħmel l-almu kollu tagħha biex ittejjeb il-kwalita' ta' l-ilma li tipproduċi għall-benefiċċju tal-konsumatur.

Nagħmel aċċenn ukoll, Mr Speaker, għal applikazzjonijiet għall-ħruġ ta' permessi ta' farms.

Naturalment it-talba ssir lill-awtorita' ta' l- ippjanar, li min-naħa tagħha titlob il-kummenti tal-WSC, ħalli tara jekk hemmx xi oġġezzjoni jew xi diffikulta' oħra biex joħroġ il-permess.

Nafu li llum il-ġurnata waħda mill-iktar industriji importanti għall-ekonomija tagħna, barra dik tat-turiżmu, hija dik ta' l-agrikoltura.

Nifhem li dawk il-full-time farmers li japplikaw għall-permess ta' farm jiltaqgħu ma' diversi diffikultajiet mil-lat ambjentali qabel ma jsibu roqgħa art fejn jistgħu jibnu l-farm, imbagħad aktar iva milli le jkun għad baqgħalhom jegħlbu l-problemi li spiss iżda ġustament toħolqilhom il-WSC, għax tgħidilhom li dik l-art qiegħda f'water catchment area u li hemm gallariji għaddejjin minn taħt li minnhom il-korporazzjoni ttella' l-ilma u allura ma tkunx tista' tippermetti li b'xi mod il-water-table tiġi kkontaminata.

Anzi jien ngħid li huwa essenzjali li l-WSC tagħmel studju xjentifiku speċifikat u serju ħalli tara jekk il-farms, li ħafna drabi jkunu sitwati fl-iktar partijiet ċentrali minn fejn intellgħu l-ilma, humiex qed jagħmlu ħsara lill-aquifer.

Sur President, jien nistenna li l-WSC tindaga sewwa u tara tistax toħroġ b'suġġerimenti hi fejn dawn il-farms jistgħu jiġu re-located biex ma ssirx aktar ħsara.

Nista' nsemmi dawk il-farms li hemm fil-Wied tal-Baqqija, ġewwa Ħaż-Żebbuġ.

Huwa misħut dak il-bniedem li kien jokkupa l-kariga ta' ministru fi żmien Gvern Laburista li bl-iktar mod irresponsabbli ħareġ permessi bla ma ħaseb dwar xi ħsara ssir meta l-manure likwidu u solidu li jintrema' fil-wied jitħallat ma' l-ilma tax-xita.

Dan il-materjal jispiċċa n-naħa ta' Wied il-Kbir, li hija l-iktar parti sensittiva tal-WSC, għax minn hemm jittella' l-aħjar ilma.

Illum il-ġurnata hemm sistemi moderni ta' kif materjal likwidu ma jibqax nieżel sa l-aquifer, billi jew tagħmel base tal-concrete jew tal-plastic, jew tagħmel ilqugħ, barra li għandek ukoll apparat fejn jista' jinġabar il-manure f'kollettur taħt l- istess farm u b'hekk ma jkunx jista' jagħmel daqshekk ħsara.

Nittama li jsir research work qawwi kemm fuq il-farms il-ġodda kif ukoll fuq dawk il- farms eżistenti.

L-aħħar kumment li nixtieq nagħmel huwa fuq il-boreholes, Mr Speaker.

Skond l-informazzjoni li ngħatajt il-bieraħ, hawn madwar 4,000 borehole liċenzjati.

Dawn il-boreholes huma importanti u msieken dawk il-bdiewa li ma laħqux ħaffru waħda.

Bir-rispett kollu lejn min seta ngħata permess biex iħaffer borehole, jien nibqa' nsostni li wasal iż-żmien li l-ilma jinqasam b'mod ġust bejn il-bdiewa kollha, speċjalment dawk li l-iktar għandhom bżonn.

Naturalment min kien komdu ħallas il-flus u ġab il- liċenzja imma min ma kellux il-mezzi jew l-opportunita' li jħaffer baqa' b'xejn.

Nittama li jinstab xi rimedju għax l-ilma li jittella' mill- boreholes huwa b'xejn u allura għandu jiġi shared bejn kulħadd.

Grazzi.

Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, minn paġna 23 'il quddiem, ir-rapport annwali tal-korporazzjoni jagħmel riferenza għax-xogħol li jsir biex jitwassal l-ilma fid-diversi nħawi tal-pajjiż.

Ir-rapport jagħti wkoll rendikont tal-ħsarat li jiġru fis-sistema ta' l-ilma u hemm ukoll indikazzjoni ta' x'tip ta' pajpijiet tqiegħdu mill-ġdid fis-sena finanzjarja under review.

Wieħed jista' jgħid li ħafna minn dak li hemm miktub f'dan ir-rapport huwa repetizzjoni ta` dak li nsibu fir-rapporti tas- snin li għaddew - u aktarx li se nibqgħu narawh ripetut fis-snin li ġejjin - imma naturalment wieħed din għandu jifhimha għax il-WSC bilfors li trid tibqa' għaddejja bil-ħidma tagħha li tbiddel il-mains u tara li jinbidlu wkoll il-house connections, ħalli flok jibqgħu tal-ħadid isiru tal-plastic.

Fil-fatt matul is-sena li għaddiet tqiegħdu bejn wieħed u ieħor 70 kilometru ta' mains ġodda.

Mr Speaker, din l-informazzjoni jiena nixtieq norbotha wkoll ma l-istat tat-toroq għax jekk mhux se jkollna sistema ta' trenching fuq iż-żewġ naħat tat-triq biex pipe jitqiegħed taħt l-art tkun trid kull darba titħaffer trinka ġdida u f'każijiet ta' ħsarat fil-connections tkun trid tinfetaħ it- triq mill-main sad-dar.

Huwa veru li min iħaffer trinka huwa obbligat li jerġa' jimliha u jasfalta l-wiċċ tat-triq imma dan ix-xogħol għandu jsir b'mod aktar effikaċi.

Nisimgħu fuq ir-radijiet u naqraw fil-gazzetti bil- ħafna lmenti dwar il-kwalita' tax-xogħol u għalhekk nappella lill-WSC biex it-tenders jiġu evalwati f'dan is-sens ukoll.

Fil-fatt f'dan ir-rapport insibu li matul is-sena li għaddiet il-korporazzjoni bidlet bejn wieħed u ieħor għaxar kilometri ta' mains fuq xewqa tal-kunsilli lokali.

Bir-raġun kollu, il-WSC qed tgħid li kieku mhux għax kienet imġiegħla tagħmlu issa, dan ix-xogħol kienet tagħmlu iktar 'il quddiem, b'użu aħjar ta' l-istess mains.

F'pajjiżna għandna madwar 600 triq li sal-lum għadhom m'humiex asfaltati u l-probabbilta' hija li s-servizzi ta' l-ilma u servizzi oħrajn li jgħaddu minnhom m'humiex imqegħda b'mod permanenti u dan jinkludi madwar 360 kilometru ta' pajpijiet tal-WSC.

Dawn il-pajpijiet m'humiex imqegħda fil-fond biżżejjed u allura għandu jsir xogħol fiż-żmien immedjat ħalli s- servizzi f'dawn it-toroq ikunu jistgħu jitqiegħdu b'mod permanenti u jservu għal numru ta' snin.

Sur President, fejn jidħlu xogħlijiet fi private streets żgur li hemm bżonn ta' kollaborazzjoni u koperazzjoni aktar min-naħa tal-WSC.

Jiena nieħu pjaċir ngħid li fil-ġimgħat li għaddew iltqajna iktar minn darba biex inkunu nistgħu nsibu l-aħjar mod ta' koperazzjoni.

Jiena m'inix qed ngħid li n-nuqqas ta' koperazzjoni ġej minn naħa tal-WSC biss iżda hemm bżonn li ntejbu l-mod ta' kif infasslu xogħolna, kemm min naħa tad-dipartiment tat- toroq kif ukoll minn naħa tal-WSC u korporazzjonijiet oħrajn.

Din il- koperazzjoni trid issir ukoll f'dak li jirrigwarda toroq li huma arterji li minnhom ħafna drabi jkun għadej mains ta' l-ilma.

Il-mains ta' dawn it- toroq huma l-aktar mains antiki u ħafna drabi jwasslu minn raħal għal ieħor.

Mhux l-ewwel darba li ma kienx hemm kollaborazzjoni kif suppost u allura rridu nħarsu 'l quddiem biex din il-kollaborazzjoni tibda sseħħ.

Rigward it-toroq lokali li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-kunsilli lokali, irrid ngħid li riċentement intlaħaq ftehim bejn il-WSC u d- dipartiment tal-kunsilli lokali li permezz tiegħu l-kunsilli lokali jkunu jistgħu jidħlu responsabbli huma stess għat-tiswijiet fit-toroq, naturalment wara li jkun sar ix-xogħol neċessarju.

Jista' jkun li xi kunsilli lokali ma jaċċettawx li jidħlu għal din il-ħidma u jippreferu li jħallu t-tiswija f'idejn il-WSC.

F'dak il-każ il-WSC għandha tara li l- kuntratturi kollha responsabbli għat-tiswija tat-toroq jagħmlu xogħolhom tajjeb u permanenti.

Irrid ngħid ukoll li ħafna drabi tiswija fuq connections ma ssirx b'mod sodisfaċenti.

Fix-xhur li għaddew mhux l-ewwel darba li kien hemm ilmenti f'dan is-sens u wieħed jispera li bl- introduzzjoni tas-sistema li semmejt bejn il-kunsilli lokali u l-WSC inkunu f'qagħda li t-tiswija tibda ssir aħjar.

Kulħadd jaf li l-gvern ċentrali huwa responsabbli għat-tiswija ta' toroq li huma arterji iżda nittama li ma jerġax jiġri bħalma ġara ftit tal- ġimgħat ilu - meta l-kuntrattur li kien qed jaħdem fuq Triq il-Barrani ġie mġiegħel jagħmel xogħol ta' tiswija permanenti wara li kelli nintervjeni jiena direttament - għax dan huwa xogħol il-WSC.

Naturalment nisħaq li l- kuntratturi jifhmu li l-kwalita' tax-xogħol ta' tiswija jrid ikun ta' livell tajjeb u li ma jkomplix iħassar l-istat tat-toroq, li huwa diġa' prekarju.

Huwa importanti li dan jinftiehem mid-diriġenti tal- korporazzjoni.

Dan li qed ngħid m'għandux jittieħed bħala kritika għall- persuni li jmexxu l-WSC imma għandu jittieħed fl-ispirtu li mil-lum 'il quddiem għandna nibdew naraw li t-tiswija tat-toroq, kemm jekk huma lokali u kemm jekk huma arterji, issir b'mod li mhux kull main li jirranġaw ikun ifisser skoss ieħor għal dik it-triq.

Niġi għal punt ieħor li huwa marbut ukoll mat-tiswijiet, Sur President.

Mhux l-ewwel darba li jiġi rrapportat leakage fi triq prinċiapli u dan idum ma jissewwa għal numru ta' ġranet u kultant anke numru ta' ġimgħat.

Fl-istess rapport hemm imsemmija miżuri li l-WSC tieħu minn żmien għall- ieħor biex tnaqqas il-leakages fis-sistema ta' l-ilma - u tagħmel sew - imma mbagħad trid tara wkoll li l-ilma ma jdumx ħiereġ, kemm minħabba li l- ħela huwa dnub kif ukoll minħabba l-ħsarat li l-ilma jista' jikkawża.

Minn rapporti li ġew pubblikati riċentement jidher li raġuni prinċipali għall-ħsarat fit-toroq hija l-leakages fis-sistema ta' l-ilma u allura jrid isir sforz kollettiv u qawwi bejn il-WSC u d-dipartiment tat-toroq biex il- ħsarat jonqsu.

Mr Speaker, nagħlaq billi nerġa' nappella għall-koperazzjoni bejn il-WSC u d-dipartiment tat-toroq.

Ma jistax ikun li x-xogħol li jagħmel wieħed jintilef minħabba nuqqas ta' tħejjija min-naħa ta' l-ieħor.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, niftakar li qabel l-elezzjoni kont ġibt l-argument li jekk pajjiżna jidħol fl-Unjoni Ewropea nkunu rridu nibdew inħallsu prezzijiet għall-enerġija u għall-ilma li jkunu jaqblu mal-prezz tas-suq.

Dak inhar kien hemm kandidata tal-Partit Nazzjonalista li kienet ħarġet tgħid li l-argument tiegħi ma kienx validu għax sa dak iż-żmien ma kien għad hemm ebda direttiva f'dan is-sens u li allura l-pajjiżi ta' l- Unjoni Ewropea xorta setgħu jibqgħu jissussidjaw korporazzonijiet bħall-WSC għal skopijiet soċjali.

Issa ħareġ l-avis u hawn għandna l-akbar konferma ta' dak li kont għedt jien għax dikjarazzjoni bħal din din id-darba m'hijiex ġejja minn għandi jew minn xi ħadd ta' l-oppożizzjoni imma qiegħda fl-avis stess.

Fil-fatt meta l-avis jitkellem dwar korporazzjonijiet speċifiċi bħall- Enemalta, il-WSC u l-Maltacom - fl-avis jirriferu għaliha bħala t- Telemalta - jgħid li l-operating surplus ta' dawn il-korporazzjonijiet mar il-baħar mhux biss minħabba l-ineffiċjenzi jew minħabba żieda fil-cost tal- personnel, jew minħabba diffikultajiet fil-ġbir ta' arretrati imma minħabba dak li jissejjaħ lack of market-based prices policy.

Għalkemm ir-rapport ta' l-Unjoni Ewropea b'xi mod jirrikonoxxi l-fatt li tnaqqsu s-sussidji u li l-prezzijiet ġew xi ftit alterati, xorta juri li dan ma kienx sodisfaċenti għax fl-istess nifs ir-rapport jgħid li:

"State enterprises continue to constitute a heavy burden on the government budget."

Fi kliem ieħor qed jgħid li minkejja li l-gvern tal-lum għamel xi ħaġa biex gradwalment inaqqas is-sussidji, xorta waħda dawn l-intrapriżi se jkunu ta' piż kbir fuq il-budget finanzjarju tal-gvern.

Skond il-Kummissjoni ta' l- Unjoni Ewropea dan ifisser li 'l quddiem irid isir ħafna iktar biex il- prezzijiet jiġu jirriflettu l-politika tas-suq u l-korporazzjonijiet, fosthom il-WSC, iridu jnaqqsu l-element ta' sussidju li jagħtu.

Dan l- avis jgħidu ċar u, for fairness sake, wara dik il-kritika kollha li kien hemm min-naħa tal-ministru u kelliema oħrajn dwar ir-rati li kien introduċa Gvern Laburista, naħseb li l-ministru responsabbli għandu jirrikonoxxi l- konklużjoni li jasal għaliha l-avis u, bl-istess mod li xi xhur ilu kien stqarr li ż-żieda fir-rati tat-tariffi tad-dawl u l-ilma ma saritx b'kapriċċ, jistqarr il-verita' kollha.

Mr Speaker, tajjeb li wieħed jgħid li meta saru ż-żidiet, għalkemm forsi kienu żidiet goffi u anke ħallew ċertu impatt, kien hemm diversi istituzzjonijet barranin li rrikonoxxew l-għaqal ta' l-istrateġija tal- Gvern Laburista.

Qed nirriferi għall-IMF, li kienu żaru Malta f'Marzu tas- sena li għaddiet, li fi tmiem iż-żjara tagħhom kienu qalu dawn il-preċiżi kelmiet:

"The decision to raise rates charged for water and electricity represents a long overdue step towards containing the heavy losses of the Water Services Corporation and Enemalta and conserving extremely scarce resources."

Minn naħa l-oħra Standard and Poor's, li hija aġenzija ewlenija ta' credit rating, bħal m'hi Moody's, kienet qalet li t-tariffi l-ġodda tad- dawl u l-ilma li ġew introdotti lejn tmiem l-1997 kellhom jgħinu b'mod konsiderevoli biex iddur il-qagħda finanzjarja ħażina tat-taqsimiet konċernati.

Naf li dawn iż-żidiet fit-tariffi setgħu saru b'mod iktar gradwali u kien għall-istess għan li f'Lulju jew f'Awissu ta' l-1998 il- gvern kien ikkummissjona studju indipendenti min-naħa ta' John Cassar White u Alfred Mifsud, biex dawn jagħtu ħarsa mill-ġdid lejn il-prezzijiet u l- impacting tagħhom fuq il-konsumatur.

Dak l-istudju li kien sar kien assigura bilanċ aktar xieraq bejn il-ħteġijiet tal-WSC u l-Enemalta, kif ukoll il-ħteġijiet u l-esiġenzi tal-konsumatur.

Veru li kien hemm min seta' jikkritikana li stajna aġixxejna fuq dawk il-konklużjonijiet qabel l- elezzjoni imma dak inhar il-ħsieb tal-kabinett kien li jekk inċaqalqu l- prezzijiet lejlet l-elezzjoni, kif kien qed jirrakkomanda r-rapport ta' Mifsud u Cassar White, u mhux nagħmlu dan wara l-elezzjoni, stajna niġu interpretati li qegħdin nagħmlu electioneering u li qegħdin nirrikorru għal gimmick elettorali.

Nixtieq, Sur President, li l-ministru jkompli jelabora fuq l-implikazzjonijiet ta' l-avis, mhux biss fuq dawk li huma pricing policies, jiġifieri l-prezzijiet li trid tiċċarġja l-WSC fil-ġejjieni, imma anke fuq żewġ aspetti oħra li huma l-privatizzazzjoni u d-deployment tan- nies żejda li jista' jkollha magħha l-korporazzjoni.

Naħseb li l-kwestjoni tal-privatizzazzjoni hija domanda naturali li tqum mhux b'kurżita' imma għax huwa d-dmir tagħna li nistaqsu din id-domanda għax jidher li l-avis miexi f'din id-direzzjoni fir-rigward ta' korporazzjonijiet ewlenien.

L-avis jitkellem ċar dwar nies żejda li hemm fis-settur pubbliku, cioe' mhux biss fis-servizz pubbliku imma fis-settur pubbliku in ġenerali.

Jekk wieħed jiġġudika r-reazzjoni tal-gvern bil-mod kif ireaġġixxa l-Prim Ministru l-bieraħ - meta kien ħiereġ mil-laqgħa tal- kabinett u ġie mistoqsi jekk lill-impressed drivers huwiex se jagħmilhom tal-post jew le - iżjed u iżjed issa fid-dawl ta' dak li ntqal fl-avis, naħseb li wieħed għandu kull dritt jistaqsi: X'se jiġri min-nies li jista' jkun hemm żejda fi ħdan il-WSC?

X'passi se jittieħdu fir-rigward tar- riżorsi umani biex l-amministrazzjoni tal-lum tkun konformi ma' l-avis li ħarġet l-Unjoni Ewropea?

Naħseb li kien żball min-naħa tal-ministru li fl- introduzzjoni tiegħu tkellem wisq fuq il-prezzijiet u waqaf hemm u ma tana l-ebda ħjiel dwar il-problemi amministrativi, tekniċi u teknoloġiċi u sfidi oħrajn li qed tiffaċċja l-korporazzjoni.

Nispera li jkollna xi naqra ta' ħjiel meta l-ministru jiġi biex jagħmel il-winding-up jew meta jitkellmu xi esponenti oħrajn min-naħa tal-gvern.

Li nista` ngħid huwa li ssemmgħu ħafna l-prezzijiet iżda ebda kelliem minn naħa tal-gvern li smajna l-bieraħ u llum m'għamel aċċen dwar il-qagħda finanzjarja ħażina li kienet tinsab fiha l-korporazzjoni.

Sur President, aħna konna kkummissjonajna lil Alfred Mifsud fl-ewwel ftit ġimgħat wara l-bidla fl-amministrazzjoni biex jagħmel studju u waħda mill- ewwel konklużjonijiet li kien wasal għaliha is-Sur Mifsud kienet:

"It is clear that government was well aware of the financial problems of the Water Services Corporation but chose simply to postpone them to posterity."

Is-Sur Mifsud kien qed jagħmilha ċara li ħadd ma jista' jġib l-iskuża li l- gvern ta' qabel ma kienx jaf bil-problemi finanzjarji li kellha l-WSC imma għalkemm konxju minnhom, il-gvern iktar xtaq li jipposponihom u jħallihom fuq l-ixkaffa.

Nixtieq nikwota minn diversi għejjun biex nagħti prova tal- qagħda finanzjarja ħażina li kienet fiha l-WSC u kemm il-Gvern Nazzjonalsita ta' dak inhar kien konxju minn din il-problema.

Nibda b'ittra li kien bagħat is-segretarju parlamentari ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Ninu Zammit, lill-Prim Ministru fil-30 ta' April ta' l-1996.

Dak inhar, meta kienet qed issir pressure biex ikun hemm back-up services minn naħa tal-WSC għall-kunsilli lokali, l-Onor.

Zammit kien qal hekk: "Inutli li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma tagħmel diskussjonijiet u arranġamenti mall-kunsilli lokali għal tisħiħ fid- diversi lokalitajiet, kemm-il darba l-istess korporazzjoni m'għandhiex il-mezzi finanzjarji biex twettaq dan ix-xogħol.

Din il- pożizzjoni se taqla' problemi serji fil-pajjiż fil-ġimgħat u xhur li ġejjin."

Dan juri li l-Gvern Nazzjonalista kien konxju l-ħin kollu dwar il-qagħda finanzjarja u bil-problemi li kellhom, problemi li ġew sottolineati iktar tard fir-rapport tas-Sur Mifsud, meta qal li l-livell propost ta' sovvenzjoni li kien hemm min-naħa ta' l-amministrazzjoni Nazzjonalisa seta' wassal biex jgħarraq u jgħakkes iktar 'l isfel il-budget deficit proġġetat tal-gvern għall-1997, li kien diġa' laħaq livelli mhux aċċettabbli.

Sur President, nista' anke nikkwota mir-rapport li l-awdituri Manduca & Mercieca kienu għamlu għas-sena finanzjarja 1995 - dan qed nitkellmu sentejn qabel l-elezzjoni ġenerali, biex naraw kemm din il-problema finanzjarja tal-WSC kienet ilha ġejja - u dak inhar f'ittra li kienu bagħtu jew f'rapport li kienu għamlu liċ-chairman tal-WSC, li dak iż-żmien kien is- Sur Tancred Tabone, l-awdituri kienu qalulu ċar u tond li jekk il- korporazzjoni ma tagħmilx xi ħaġa biex iżżid id-dħul tagħha allura din kienet se tidħol fi gwaj kbir finanzjarju.

Min-naħa tiegħu l-bord baqa' juri l-preokkupazzjoni tiegħu dwar din il-qagħda sa lejliet l-elezzjoni ta' l-1996.

Tant hu hekk li madwar ġimgħatejn jew tliet ġimgħat qabel l- elezzjoni ġenerali ta' Ottubru 1996, ftit qabel ma tela' fil-gvern il- Partit Laburista, kien ġie nnotat mill-bord tal-WSC li:

"It was proving very dificult to obtain further loans from commercial banks and an exceedingly difficult liquid position existed".

Jiġifieri kien ġie nnotat li kienet qed isir diffiċli ħafna biex il- korporazzjoni tottjeni self addizzjonali min-naħa tal-banek kummerċjali u fl-istess ħin il-likwidita' tal-korporazzjoni kienet qed tiġi aggravata u ssir iktar allarmanti.

Fl-analisi li kien għamel is-Sur Mifsud - ir-rapport li ħareġ bih kien semmieh "A Fresh Start" - kien elenka tliet nuqqasijiet fundamentali.

Kien elenka d-defiċjenzi li kien hemm fid-dipartiment tal-finanzi tal-WSC, kien irrimarka dwar id-defiċjenza li kien hemm fid-dipartiment ta' l- internal auditing u kien irrimarka wkoll li l-korporazzjoni kellha bżonn tnaqqas il-production costs tagħha billi tagħmel ċerti kontrolli.

Is-Sur Mifsud kien irrimarka wkoll illi l-WSC kellha bżonn tnaqqas il-production costs tagħha billi tieħu kontroll ta' ċerti operazzjonijiet illi kienet qed tagħmel.

Meta mbagħad ġejna għall-audit għas-sena li tagħlaq f'Settembru 1996, l-awdituri komplew urew l-istess tħassib.

Huma kienu qalu li jekk wieħed jifli l-balance sheet u l-profit and loss account tal-korporazzjoni kien jara pożizzjoni li kulma tmur kienet qed issir aktar prekarja u ssottolineaw illi wieħed mill-fatturi ewlenin għal dan id-diżastru finanzjarju kien dak li huma sejħu "inappropriate" water tariffs.

Dawn kienu daqstant baxxi li ma kenux ikopru n-nefqa totali tal-produzzjoni ta' l-ilma.

Fattur ieħor li huma kienu elenkaw kien id-dewmien ta' madwar sitta jew disa' xhur li kien qed ikun hemm fil-ħruġ tal-kontijiet.

Dan juri li d- dewmien ma nistgħux nassoċjawh biss mal-kwestjoni taż-żieda li kien hemm fir-rati tad-dawl u l-ilma.

Din kienet marda kronika li kienet ilha ġejja minn mindu l-billing system saret taqa' taħt il-kontroll tal-WSC.

Din is- sistema tant hija defiċjenti li l-Enemalta kienet qed taħseb serjament dwar il-possibbilta' illi tibda tagħmel il-billing tagħha separatament għaliex ħasset illi l-billing system tal-WSC kienet tant defiċjenti li kienet qegħda taffettwalha l-cash flow b'mod pjuttost gravi.

Fatturi oħrajn li kienu ssemmew fir-rapport ta' l-awdituri kienu l-proċeduri fqar illi kien hemm f'dak li kien ġbir tad-debiti u l-pricing inadegwat li kien hemm għal servizzi oħrajn li kienet tagħti l-WSC.

F'dan il-każ bilkemm kienu jinġabru l-costs tas-servizz illi kien jiġi offrut.

Mir-rapport ta' l-awdituri ħareġ ċar li l-ħin kollu kienet qed issir pressjoni fuq il-gvern dwar il-ħtieġa li jkun hemm reviżjoni tat-tariffi ta' l-ilma.

Jekk wieħed iħares lejn l-accounts illi għandna quddiemna mill-ewwel jara li l-korporazzjoni qegħda tiffaċċja losses konsiderevoli minħabba mill- anqas erba' fatturi.

L-ewwel fattur huwa ż-żieda sostanzjali li kellha tul is-snin fl-overheads tagħha; it-tieni fattur huwa ż-żieda li kellha tul is- snin fil-wage bill tagħha; it-tielet fattur huwa ż-żieda li kien hemm fil- bad debts provision; u r-raba' fattur hu - u dan irridu neħduh in konsiderazzjoni - iż-żieda kostanti li kien hemm tul is-snin f'charges ta' imgħaxxijiet mill-banek.

Il-korporazzjoni llum u fis-snin l-imgħoddija ma kellhiex l-abilita' illi tiġġenera biżżejjed cash biex tilqa' għall- commitments li kienet qed tagħmel.

U biex nagħti eżempju tal-qagħda kritika li kienet fiha l-korporazzjoni meta ħa over Gvern Laburista - u din baqgħet tkaxkar anke tul ix-xhur - irrid insemmi illi meta ġew biex jitħallsu l-imgħaxxijiet ta' kull sitt xhur u l-instalment payments ta' kull quarter lill-banek fuq il-loans li għandha, il-ħlas ġieli minflok ma sar minn naħa tal-WSC stess kien isir mill-ministeru tal-finanzi biex jagħmel tajjeb għall-flus illi ma kenitx f'qagħda li tħallas il- korporazzjoni.

Konferma oħra ta' dan li qed ngħid joħroġ mill-fatt illi parti sostanzjali mis-sovvenzjoni li l-gvern suppost jagħti lill-WSC, ġieli ħallasha dirett lill-banek biex jissetilja ċertu loan interest due illi suppost kellhom jiġbru l-banek mingħand il-korporazzjoni.

Nixtieq insemmi wkoll il-performance, għalkemm hawnhekk irridu nammettu li rajna ftit titjib fl-aħħar sena.

Per eżempju, fit-turnover kien hemm żieda ta' 4.4%.

Għalkemm l-operating costs baqgħu dejjem jisbqu t-turnover tal-kumpannija, dawn niżlu minn 226% għal 192%.

Dan huwa titjib, għalkemm ovvjament il-figura xorta tibqa' waħda mhux aċċettabbli.

Jekk naraw l- administration costs, fl-1996 dawn kienu xi 46.5% tat-turnover u fl-1997 niżlu marġinalment għal 44.8%.

Imma jekk wieħed jara t-telf kumulat tal- korporazzjoni, wieħed jara li s-sitwazzjoni kienet, għadha u tibqa' waħda preokkupanti għaliex l-accumulated losses jitilgħu għal aktar minn Lm14-il miljun.

Jekk imbagħad naraw it-total banking facilities li għandha l-WSC - u hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq ċifra taċ-ċajt - iċ-ċifra tlaħħaq madwar Lm37 miljun.

Dawn huma mifruxin fuq xi seba' loan accounts li għandha l- istess korporazzjoni, apparti mill-general banking facilities u apparti wkoll mill-overdraft li għandha.

Dawn il-loan accounts huma pagabbli tul medda ta' snin, uħud minnhom jagħlqu fis-sena 2001, uħud minnhom jagħlqu fis-sena 2005 u wħud minnhom jagħlqu fis-sena 2010, sakemm ma jsirx ċertu rolling-over tad-debiti li hemm pendenti.

Nixtieq nirrimarka wkoll dwar punt ta' kritika li spiss kien isir min- naħa l-oħra meta l-Partit Nazzjonalista kien fl-oppożizzjoni, kontra dak li kien jgħid l-Onor.

Alfred Sant.

Il-leader tagħna kien jgħid illi jekk jerġa' jitla', Gvern Laburista kien se jagħmel inkjesta fl-Enemalta u fil- WSC biex ir-responsabbiltajiet joħorġu aħjar.

Jiena nista' nsemmi tliet eżempji biex nuri biċ-ċar illi kien hemm ċerti nuqqasijiet minn naħa tal- WSC.

L-ewwelnett issemmiet il-famuża rata li kienu jiġu ċċarġjati l- garages.

Żgur ma kien hemm l-ebda direttiva minn naħa tal-gvern ċentrali biex min kellu garaxx mad-dar iħallas xi rata tad-drenaġġ jew iħallas il- kont b'rata kummerċjali fuq il-garaxx.

Kien hemm ukoll każi fejn il-konsum illi sar qabel ma daħlu r-rati l-ġodda spiċċa tkejjel bir-rati l-ġodda.

Dawn huma żewġ eżempji ta' żbalji li kienu saru minn naħa tal-korporazzjoni nnifisha.

L-istess kien qed jiġri anke fir-rigward tal-villeġġjatura.

Qabel ma daħlu r-rati l-ġodda, ir-rati tal-villeġġjatura kienu jiġu kkalkolati fuq persuna waħda, iżda għal xi raġuni jew oħra meta daħlu r- rati l-ġodda l-WSC bdiet tikkalkola u taħdem ir-rati tal-villeġġjatura daqslikieku ma kien joqgħod ħadd f'dawk ir-residenzi.

U għalhekk il- konsegwenza kienet illi min kellu villeġġjatura spiċċa bir-rati tiegħu jisparaw minnufih 'il fuq.

Punt ieħor fejn kien hemm nuqqas ta' ħsieb anke mill-WSC kien fir-rigward tan-nies li jgħixu bir-relief.

Ma kenux jagħmlu distinzjoni bejn min jgħix bir-relief u lanqas kienu jieħdu in konsiderazzjoni każi ta' min ikollu lil xi ħadd jgħix miegħu li mhux jibbenefika mis-sussidju.

Dawn kienu erba' punti li waħedhom biss kienu juru nuqqas ta' ħsieb u nuqqas ta' għaqal minn naħa tal-WSC meta ġiet biex tittekilja l-kontijiet matul is-sena amministrattiva li għaddiet.

Jien intenni dak li kien qal l-Onor.

Alfred Sant pubblikament fis-sajf illi għadda, illi l-intenzjoni tal-kabinett dejjem kienet illi r-rati jogħlew b'madwar 20% u qatt ma kien hemm deċiżjoni - naħseb dan jikkonfermawh anke l-minuti tal-kabinett - illi r- rati jogħlew b'100%, kif ġieli kien il-każ f'xi rati applikabbli.

Li rrid ngħid ukoll huwa li wieħed jittama li fil-winding-up tiegħu l- ministru jagħti ħjiel ta' xi pjani konkreti għandu f'moħħu l-bord il-ġdid biex ikun jista' jsaħħaħ l-effiċjenza u l-effettivita' ta' din il- korporazzjoni filwaqt illi jwassal għal titjib fis-servizz.

Jiena naħseb illi ma jkunx fair illi hawnhekk nitkellmu biss fuq prezzijiet imma importanti li nitkellmu dwar ir-rati tal-WSC tul id-diversi amministrazzjonijiet.

Jiena naħseb illi hemm bżonn illi jiġu introdotti performance standards għoljin fil-WSC u hemm bżonn illi l-management, ikun min ikun fil-gvern, għandu jrendi ruħu iktar accountable għall-azzjonijiet tiegħu fil-ġejjieni.

L-aħħar aspett li xtaqt nitkellem dwaru hu dwar ċerti allegazzjonijiet li kien għamel l-Onor.

John Vella.

Jiena kont qed nifli xi debates u r- riżultali li l-l-Onor.

Vella kien għamel diversi riferenzi għal xi allegati irregolaritajiet u qal illi l-public accounts committee imissu jinvestigahom.

(Interruzzjonijiet) Dan mhux issa kien imma meta konna fil- gvern aħna u meta l-public accounts committee kellu bħala chairman lill- Onor. John Dalli.

Safejn naf jien, la l-Onor.

Vella u lanqas deputati oħrajn minn ebda naħa tal-Kamra ma kienu ressqu xi lmenti jew allegazzjonijiet lill-public accounts committee dakinhar.

Jekk l-Onor.

Membru jew xi deputati minn naħa tal-gvern iħossu li kien hemm xi irregolaritajiet fi żmien amministrazzjoni Laburista, jiena stess inħeġġiġhom biex jiġbdulna l-attenzjoni bħala public accounts committee u bl-iktar mod indipendenti u awtonomu ninvestigaw, kif investigajna diversi allegazzjonijet li kellna quddiemna, kemm rigward l-ambaxxata ta' Parigi kif ukoll rigward iċ-ċentru nazzjonali ta' l-akwakultura.

Dan f'ġieħ it- trasparenza u l-operat illi bih wieħed jixtieq jara dawn l-affarijiet isiru.

Fl-aħħarnett ngħid illi huwa importanti - u nagħlaq kif bdejt - illi għandna nkomplu niflu b'ċerta reqqa l-implikazzjonijiet ta' l-avis ta' l- Unjoni Ewropea.

L-avis illum serva biex faqa' dik il-bużżieqa li kellna quddiemna ta' xi ħaġa maġika u astratta li tissejjaħ l-Unjoni Ewropea.

Issa f'daqqa waħda qed naraw li fih xi ħaġa li tolqot fil-laħam il-ħaj.

Jekk wieħed jifli s-setturi varji, fosthom dak li għandna quddiemna llum tal-WSC, jara li l-poplu Malti se jkollu mhux sfidi u opportunitajiet quddiemu imma piżijiet, liema piżijiet se jkollu jibda jġorr mhux wara li jiġu konklużi n-negozjati imma saħansitra qabel ma jibdew.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Mr Speaker, meta ġejt biex nipprepara dan id- diskors, ħarist lejn id-diskors tal-budget li għadda u rajt x'kienet il- viżjoni tal-gvern preżenti rigward entitajiet governattivi.

U fil-ħin li għandi m'inix se nitkellem b'mod tekniku imma rrid inkun kritiku għall- operat ta' din il-korporazzjoni, b'mod speċjali f'dak li għandu x'jaqsam mal-fatt li din għandha tipprovdielna servizz bl-iżjed mod effiċjenti.

F'paġna 55 tad-diskors tal-budget jingħad li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma se tingħata flus biex tkopri l-ispejjeż tagħha.

Bħal kull korporazzjoni oħra, aħna nistennew li din il-korporazzjoni żżid l- effiċjenza tagħha għax ħadd ma jista' jippretendi li l-poplu jħallas għall- ineffiċjenza u l-ħela.

Din għalija għandha tkun waħda mit-terms of reference importanti li l-bord il-ġdid ta' din il-korporazzjoni għandu jżomm kontinwament quddiem għajnejh.

U aħna bħala gvern għandna d-dmir li naraw li dan il-kliem ma jispiċċax sempliċement miktub iżda jiġi mwettaq ukoll.

Mr Speaker, kien ta sodisfazzjon għalija x'ħin ftaħt l-annual report tal- WSC għal din is-sena u fost oħrajn ħarist lejn il-paġna miktuba miċ-chief executive.

Dan qed jgħidilna li l-korporazzjoni taqbel li għandha tagħti servizz b'effiċjenza.

U hawnhekk nibda nagħmel l-eżami tal-kuxjenza u nibda ngħid: Imma aħna qegħdin nitkellmu fuq l-effiċjenza biex nagħtu l- impressjoni li se nkunu effiċjenti, jew għax verament irridu nkunu effiċjenti?

Aħna l-politiċi nsibuha faċli li nikkritikaw lil xulxin, imma fejn se naslu f'din il-logħba?

Se nibqgħu nippermettu lill-poplu tagħna jisma' dan id-diskors fuq effiċjenza u mhux effiċjenza pero' fl-istess ħin kulħadd jibqa' bl-istess kwalita' ta' servizz li mdorrijin bih?

U jiena nixtieq li f'dan il-ħin li għandi nagħmel eżami tal-kuxjenza rigward din l- effiċjenza għax aħna għandna dmir li noffru din l-effiċjenza u huwa d-dritt tal-poplu tagħna li jirċeviha.

Sur President, f'paġna 8 tar-rapport annwali hemm messaġġ miktub miċ- chief executive u dan jgħid li l-korporazzjoni hija:

"... driven by the value for money concept."

Huwa tajjeb li jkun hekk imma jekk nikkwota diversi rapporti ta' snin ilu nsib li dan il-ħsieb dejjem hemm kien.

Ir-rapport jitkellem ukoll dwar il- viżjoni għal din is-sena u jgħid li l-korporazzjoni se tara kif il-flus jintnefqu fl-aħjar interess tagħha u fl-aħjar interess tas-servizz li tagħti.

Fir-rapport tiegħu, iċ-chief executive jgħidilna wkoll li għandhom jiġu ddentifikati l-kawżi tal-problemi li jġibu l-ineffiċjenza.

F'kelma waħda rridu nidentifikaw fejn hi l-ħela.

Għalija l-ħela tista' tkun kemm fir-riżorsi umani, kemm fir-riżorsi finanzjarji, kif ukoll fis-supply ta' l-ilma li wieħed jirċievi u forsi ma jħallasx għalih.

Jingħad ukoll - u hawnhekk hawn sentenza li togħġobni ħafna - li s-servizzi jridu jingħataw

"... in a cheaper and more customer-oriented fashion."

Il-korporazzjoni qed tgħid ukoll li:

"We are not afraid to change and we will re-engineer whatever process has to be improved.".

Il-korporazzjoni qed tgħid li lesta tagħmel it-tibdil kollu meħtieġ.

Hawn jien nistaqsi: Din hija viżjoni reali?

Din hija verita'?

Dan huwa commitment jew din hija xi ħolma ħelwa?

U jiena llum qed nitkellem hekk bħala wieħed li qiegħed fil-gvern u bħala wieħed li għandi r- responsabbilta' - għax il-WSC taqa' wkoll taħt il-ministeru tagħna - li nara li flimkien ma' sħabi nkun nista' ngħid li aħna ksibna iżjed effiċjenza u li morna pass 'il quddiem.

Sena oħra rridu niġu hawn u ngħidu: Dak li tkellimna dwaru sena ilu ma kienx ħolma iżda kien realta'.

Irridu ngħidu li din ma kenitx biss xi forma ta' kitba li wieħed iħażżeż għall-okkażjoni pero' kien mission statement li issa twettaq.

Nistgħu nitkellmu fuq ħafna dettall u fuq ħafna statistika.

Nistgħu nitkellmu wkoll fuq ir-reverse osmosis plants, fuq il-mod kif jingħataw il-kuntratti, fuq ir-relazzjoni tal-korporazzjoni mal-kunsilli lokali u fuq servizzi ġodda, pero' inutli nitkellmu b'teknikalita' jekk m'aħniex se naslu għall- għoti ta' servizz aħjar lill-poplu.

Minn hawnhekk jiena nixtieq nagħmel mistoqsija oħra lill-korporazzjoni.

Din il-viżjoni li għadni kemm ikkwotajt hija viżjoni ta' bniedem uniku jew hija viżjoni tal-ħaddiema kollha?

U nagħmel din il-mistoqsija għaliex ir- risposta għandha tkun il-mod ta' kif irridu nieħdu din l-isfida biex inkunu iktar effiċjenti.

Jiena nibża' li mill-fatti li naf rigward din il- korporazzjoni, din il-kisba ta' l-effiċjenza hija pperikolata.

U hija pperikolata għal ħafna raġunijiet.

Hija pperikolata tort tal-politiċi u tort tal-konflitti partiġjani li jifirdu lill-ħaddiema.

U jekk din ir- realta' ma tiġix iffaċċjata, din l-effiċjenza se tibqa' biss messaġġ ta' l- okkażjoni.

Il-bord tad-diretturi jista' jkun il-moħħ u d-direzzjoni tal- korporazzjoni pero' l-idejn li jwassluha għall-effiċjenza huma l-ħaddiema.

Huma dawn li jwasslulna s-servizz ta' l-ilma fi djarna u li jirranġaw it- triq wara li tinqala' xi kanna.

Il-mod ta kif se nikkomunikaw mal-kunsilli lokali u l-mod ta kif se naħdmu flimkien huwa f'idejn il-ħaddiema.

U l- ħaddiema, bħal ħaddiema oħrajn f'kull korporazzjoni jew entita' governattiva, kollha jserħu rashom li ladarba daħlu f'korporazzjoni tal- gvern dawn joħorġu minnha biss bil-pensjoni.

Huwa tajjeb li kulħadd iserraħ moħħu pero' tajjeb ukoll li naraw li nipprovaw neqirdu l-kankru soċjali b'mod speċjali fil-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma, li jifred lill- ħaddiema minħabba kulur politiku.

U meta aħna l-politiċi ninstigaw din il- firda, allura hemmhekk qegħdin inkunu diżonesti lejn il-poplu u lejn l- iffinanzjar u l-flus meħtieġa għal din il-korporazzjoni.

Mr Speaker, dan qed ngħidu għall-attenzjoni tal-ħaddiema kif ukoll għall-attenzjoni ta' dan il-parlament.

Jiena ma nwaħħalx fil-ħaddiema mingħajr ma nagħti tort lill-politiċi.

Hawnhekk noqogħdu nakkużaw lil xulxin bil-ħela imma fl-istess ħin ma nkunux attenti li aħna ma nisfrattawx lil ħaddieħor.

Irridu nkunu attenti li lill- ħaddiema nħalluhom jaħdmu għal għan wieħed.

Hemm min hemm fil-gvern u hu min hu l-ministru, din il-korporazzjoni għandha taħdem biex twassal is- servizz b'mod effiċjenti.

J'Alla jibqa' jkollna l-overtime u s-shift allowance imma jiena nittama li dawn ma jingħatawx skond il-kuluri imma jingħataw skond il-ħtieġa.

Dawn il-korporazzjonijiet ma jistgħux jibqgħu jitmexxew bil-gangs u bir-rivalita' bejn il-ħaddiema.

U jekk dawn il- korporazzjonijiet ikunu biss mezz kif xi ħadd hawnhekk jieħu xi vantaġġ politiku, allura nkunu aħna responsabbli jekk dan is-servizz ma jitwassalx b' mod effiċjenti.

Grazzi.

THE DEPTUY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, nixtieq nibda d-diskors tiegħi billi nirringrazzja - għax ikun tajjeb li l-parlament ikun rikonoxxenti - lill- bord li għadu kemm spiċċa għax-xogħol u l-ħidma li wettaq matul din is-sena u tajjeb ukoll li nawguraw lill-membri tal-bord preżenti sabiex jiksbu riżultati jekk jista' jkun aħjar minn dawk li nkisbu matul din is-sena, ħalli fl-aħħar mill-aħħar jiggwadanja l-konsumatur u l-poplu Malti kollu kemm hu.

Wara dan ir-ringrazzjament u l-awgurju tiegħi, ma nistax ma nirrimarkax kemm inħossni ddispjaċut li fil-parlament minflok li niġu niddiskutu bis- serjeta' x'inhuma l-problemi niġu nitkellmu qisna qegħdin f'kampanja elettorali, sempliċement biex niġbdu s-simpatija tan-nies.

Jiddispjaċini li fl-introduzzjoni tiegħu l-ministru tkellem qisu qiegħed f'kampanja elettorali u donnu li l-problemi tal-WSC kienu biss matul is-sena u nofs ta' Gvern Laburista.

Il-ministru donnu ried jagħtina x'nifhmu li l-problemi fil-WSC kienu biss it-tariffi tad-dawl u l-ilma.

Aħna bħala Partit Laburista ġarrejna r-responsabbilta' ta' dawn id-deċiżjonijiet, forsi ħallasna għalihom fl-elezzjoni li għaddiet, ammettejna li kienu anke deċiżjonijiet li ttieħdu b'ċerta għaġġla imma l-ministru xorta baqa' jisħaq fuqhom u ma rax problemi oħra fil-WSC.

Jiena dan iinsejjaħlu faqar.

Jiena smajt lill-Onor.

Edwin Vassallo u nifhem il-ħsieb tiegħu.

Għallinqas hemm min għandu l-ħeġġa li jittekilja l-problemi imma donnu li l-ministru m'għandux din il-ħeġġa.

Jien naħseb li huwa importanti li l-ministru jifhem li l-kampanja elettorali spiċċat.

L-elezzjoni ilha sitt xhur li għaddiet u hemm bżonn li naraw verament x'inhuma l-problemi.

M'għandniex sempliċement nitkellmu għall-gallerija u noqgħodu ngħidu biss li l-Gvern Laburista ma kellux kuxjenza soċjali għaliex għolla t-tariffi tad-dawl u l-ilma, li t- tariffa tad-drenaġġ ma kenitx meħtieġa u li huma żammew il-wegħda u neħħewha.

Fl-opinjoni tiegħi din m'hijiex serjeta' għaliex is-serjeta' titlob li ngħidu li din hija r-realta' u li għandna naraw kif insolvu l- problemi.

Jiena ma kontx nistenna li dak iż-żmien l-oppożizzjoni taqbel man-naħa tal-gvern meta kien hemm bżonn li jiġu aġġustati t-tariffi tad-dawl u l- ilma - ċertament ma kontx nistennih minn oppożizzjoni opportunista bħalma kienet dik Nazzjonalista, li anke fejn taqbel tgħid kontra, u hawn qed nirreferi l-aktar għal dak li ġara meta konna qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi dwar l-awtorita' tat-turiżmu - pero naħseb li din kienet taf x'inhuma l-problemi wara li kienet għamlet disa' snin u nofs fil-gvern.

U l- problemi tal-WSC ma bdewx fis-sena u nofs ta' Gvern Laburista imma bdew meta kien hemm Gvern Nazzjonalista, u ċertament messhom fehmu aħjar x'wassal għal dan l-aġir tal-Gvern Laburista.

Dan ma seħħx u sal-lum il- ministru għadu għaddej qisu qiegħed f'kampanja elettorali.

Jien illum nappella li hemm bżonn li nindunaw li l-kampanja elettorali spiċċat u hemm bżonn li mmiddu jdejna għax-xogħol u naraw verament x'inhuma l-problemi tal- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

Il-problemi huma diversi pero' l-ministru baqa' jgħidilna biss li t-taxxa tad-drenaġġ spiċċat.

Forsi veru li spiċċat bħala taxxa tad-drenaġġ waħidha, pero' din daħlet mat-tariffa ta' l-ilma u dan qalu hu stess b'risposta għal mistoqsija parlamentari li saret hawnhekk.

Jekk il-ministru għandu xi dubju minn dan li qed ngħid, jiena nistiednu jfittex it-tweġiba li ta hu stess.

Il-ministru qal ukoll li mhux veru li l-European Investment Bank għamel kondizzjoni li biex jislef somma flus lill-Gvern Malti, dan kellu jdaħħal tariffa tad-drenaġġ.

Jiena nistiednu jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-kondizzjonijiet tas-self li għamel l-EIB ħalli naraw jekk dan huwiex veru jew le.

Hawn ġew m'għandniex noqogħdu ninħbew wara subgħajna, għax wara kollox ħadd ma jagħtik xejn ta' xejn.

Ċerti kondizzjonijiet iridu jsiru u proprju din kienet waħda mill-kondizzjonijiet li l-EIB kien għamel lill- Gvern Nazzjonalista.

Nixtieq insemmi wkoll xi ħaġa fuq il-kunsilli lokali.

Diversi drabi smajna kemm il-kunsilli lokali jilmentaw fuq is-servizz li jingħata minn din il-korporazzjoni.

Jidher li m'hemmx affjatament biżżejjed bejn il-WSC u l-kunsilli lokali.

M'hemmx affjatament mhux għax forsi m'hemmx rieda jew inkella għax forsi min jinsab fil-WSC ma jirrikonoxxix il-kunsilli lokali imma għaliex m'hemmx dak il-body jew dawk il-persuni li jaħdmu iktar fil- qrib mal-kunsilli lokali biex jaraw x'inhuma dawn l-ilmenti tagħhom.

Dan qed ngħidu għaliex ħafna drabi jiġri li kunsill lokali jkollu proġett f'moħħu pero' jkollu jieqaf għal żmien minħabba li jkollu jistenna xi servizz partikolari.

Jiena kont semmejt eżempju fiż-Żejtun, fejn għal diversi ġimgħat ilna nistennew xi fittings li l-WSC qalu li ma kienx hemm.

F'dan il-każ il-kunsill kien għaddej bix-xogħol u kellu jieqaf sakemm il- korporazzjoni tiġi tagħmel dawn il-fittings.

Jien naħseb li jkun hemm bżonn li jkun hemm iktar diskussjonijiet dwar kif tista' tiġi mtejba l-ħidma bejn il-WSC u l-kunsilli lokali.

Sur President, ikun tajjeb ukoll li naraw ukoll xi problemi oħra għandha l-WSC u jekk il-gvern ħolqilhiex problemi ġodda f'dawn l-aħħar xhur.

Jien nistaqsi jekk il-VAT hijiex se tkun ta' problema għall-WSC.

Dan qed ngħidu minħabba li l-Malta Desalination Services se jiċċarġaw din it-taxxa lill-WSC u din m'hijiex refundable.

Minħabba f'hekk jiena naħseb li l- korporazzjoni se jkollha ġġorr ċertu piż finanzjarju.

Ikun inutli li ninħbew wara subgħajna għax il-flus minn x'imkien iridu jiġu.

Fuq it- tariffi smajna ħafna diskors u tajna l-impressjoni lin-nies li fl-aħħar mill-aħħar mhux il-poplu qed iħallas tas-servizz li qed jieħu mill-WSC.

Dan qed nagħmluh minflok nipprovaw nedukaw lill-poplu biex nagħmluh iktar responsabbli anke ta' kif juża l-ilma.

Per eżempju, il-bieraħ l-Onor.

Louis Buhagiar semma anke l-mod kif ċerti nies jużaw l-ilma.

Hawn nies li jaħslu l-karozzi tagħhom bil-pajpiet imqabbda direttament mal-vit minflok jużaw l-ilma li jkun ġej mill-bir.

Dik hija ħela ta' ilma u aħna nafu li fil-pajjiż għandna problema.

Huwa veru li matul is-snin din il-problema ġiet imtaffija imma at a cost għax biex inbnew id-diversi reverse osmosis plants li għandna u anke biex jitħaddmu, il-korporazzjoni tonfoq ħafna flus.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-kwalita' ta' l-ilma.

Ovvjament din għandha tiġi imtejba.

F'dawn l-aħħar ġimgħat, fiż-Żejtun - jiena nsemmi ż- Żejtun għax ġej minn hemm - il-kwalita' ta' l-ilma marret ftit lura.

Veru li kien hemm xi ħsarat li setgħu kkawżaw dan pero' l-punt huwa li hemm bżonn li naraw kif nistgħu ntejbu l-kwalita' ta' l-ilma.

Kont qed ngħid ukoll li hemm bżonn li nedukaw lill-poplu li hu fid-dmir li ma jaħlix ilma għaliex wara kollox il-flus se jiġu mit-taxxi li jħallas hu.

Jekk ma jkunux it-tariffi direttament, il-gvern qed jissussidja lil din il-korporazzjoni billi jagħmel it-taxxi u, kif qalilna l-istess Ministru Dalli fil-budget, jekk ma jilħaqx il-mira għal din is-sena se jiġu fuqna taxxi ġodda.

Jidher li wisq probabbli li din is-sena se nkunu ffaċċjati b'taxxi ġodda minħabba li ma tantx qed naraw li l-miri li hemm imfissra fil-budget se jintlaħqu u għalhekk huwa importanti li mhux biss inżidu l-produzzjoni u ntejbu l-kwalita' ta' l-ilma imma għandna wkoll innaqqsu kemm jista' jkun id-diversi leaks.

U proprju l-ex-Ministru Charles Buhagiar wettaq ħidma tajba ħafna f'dan is-sens.

X'jiswa li jien ikolli produzzjoni għolja meta xorta waħda jkolli ħafna leaks u allura qed ikolli ħafna ħela ta' ilma?

Mela qed nonfqu l-flus biex nipproduċu l-ilma pero' fl-istess ħin, barra l-użu ħażin, qed ikollna ħafna unaccounted for water.

Problema oħra li Gvern Laburista kien ħa ħsieb bis-serjeta' kienet il- problema ta' l-għargħar.

Biżżejjed wieħed isemmi l-Imsida, li kif jagħmlu erba' taqtiriet xita n-nies t'hemm jegħrqu.

Kien proprju Gvern Laburista li ħa din il-biċċa xogħol bis-serjeta'.

Anke jekk forsi l-WSC tħoss li din m'hijiex parti mill-ħidma tagħha, pero' jiena naħseb li f'dan il-pajjiż ma jistax ikun li kulħadd jibqa' jfarfar ir-responsabbiltajiet tiegħu u kulħadd iwaħħal fl-ieħor.

Hemm bżonn li jkun hemm ħidma kordinata għax fl- aħħar mill-aħħar l-iktar li jbati huwa ċ-ċittadini.

Għalhekk hemm bżonn li jkun hemm ħidma kordinata biex il-problema ta' l-għargħar tkompli tiġi tackled bis-serjeta', kif beda jagħmel gvern Laburista, anke bl-għajnuna u bil-ħidma tal-WSC stess.

Importanti wkoll li ngħid xi ħaġa fuq l-ilma li jintuża għall-biedja.

In- naħa t'isfel ta' Malta għandha l-impjant ta' Sant Antnin u smajt diversi lmenti mingħand bosta bdiewa ta' dawk l-inħawi li l-ilma ta' hemmhekk jew qed jintilef jew qiegħed imqassam ħażin.

Ir-raġunijiet jistgħu jkunu diversi, jistgħu jkunu minħabba ħsarat u jistgħu jkunu wkoll minħabba, biex insejħulhom hekk, sabotaġġi li jagħmlu ċerti bdiewa b'mod egoistiku.

Dan huwa ħażin għaliex fl-aħħar mill-aħħar kulħadd għandu d-dritt igawdi minn dak li jipproduċi l-pajjiż.

Minkejja li jidhirli li s-sena li għaddiet il- produzzjoni ta' l-ilma żdiedet hemmhekk, xorta jidher li din il-problema hemm għada.

Nittama li jien żbaljat f'dan is-sens, pero' jekk aħna m'aħniex se naqbdu lil min qed jabbuża u jittieħdu l-passi li hemm bżonn, dawn l-abbużi se jibqgħu jsiru.

Hemm bżonn ukoll li kull korporazzjoni u kull dipartiment jagħti r- rispett li ħaqqhom il-kunsilli lokali, għaliex fl-aħħar mill-aħħar il- kunsilliera qegħdin hemm għall-ġid tal-lokal tagħhom.

Dan is-servizz għadhom jagħtuh senza interessi u ċertament li ma ħaqqhomx tfixkil imma ħaqqhom għajnuna.

Barra s-servizz lill-kunsilli lokali, għandu jingħata wkoll servizz tajjeb liċ-ċittadini.

F'dan is-sens sar progress pero' għad fadal xi jsir.

Għadna ma lħaqniex il-maximum tal-customer care pero' bdejna.

U biex nagħtu servizz tajjeb mhux biss hemm bżonn min jilqa' l- ilmenti imma hemm bżonn anke nies imħarrġa tajjeb li jagħmlu x-xogħol tajjeb.

U bosta drabi, meta jkun hemm xi xogħol tal-WSC sfortunatament naraw il-mod kif triq terġa' tingħata wiċċ ħażin wara li tkun inqalgħet.

F'dan il-każ ukoll il-kunsilli lokali jilmentaw, speċjalment wara li jkunu nefqu ammont konsiderevoli ta' flus sabiex jirranġaw triq.

U għalhekk huwa importanti li l-korporazzjoni tagħti taħriġ mhux biss lill-managers tagħha imma anke lill-ħaddiema.

It-teknoloġija dejjem tinbidel u hemm bżonn li biex jingħata servizz aħjar jingħata training kontinwu lill-ħaddiema sabiex igawdi l-konsumatur.

Fl-aħħarnett, Sur President, jien kif bdejt nixtieq nispiċċa dan id- diskors tiegħi u nistieden lill-ministru biex bis-serjeta' jgħidilna x'se jkunu l-miri tal-korporazzjoni għas-sena d-dieħla.

M'għandniex noqogħdu nintilfu fuq ħafna kliem tal-kampanja elettorali li issa drajnih u ddejjaqna nisimgħuh.

Iddejjaqna nisimugħ mhux għax aħna ma rridux nirrikonoxxu l-iżbalji li għamilna, għax dawn irrikonoxxejnihom kemm-il darba u dan jafu kulħadd, imma ejja nħarsu 'l quddiem għaliex inkella l- poplu ma jistax jeħodna bis-serjeta'.

Hemm ħafna problemi li jridu jiġu solvuti, uħud minnhom ħoloqhom il-Partit Nazzjonalista stess meta kien fil- gvern qabel l-1996 u mbagħad minn fuq jiġi jgħajjar lil ħaddieħor għaliex ipprova jagħmel xi ħaġa bis-serjeta'.

Veru ħadna l-iżbalji imma għallinqas pprovajna nagħmlu l-affarijiet bis-serjeta'.

U tajjeb infakkru wkoll li minkejja kull problemi li kellna kien hemm diversi nies u familji li minkejja t-tariffi l-ġodda ggwadanjaw ukoll.

Il-familji l-inqas li jifilħu bħall-anzjani, bħan-nies li m'għandhomx xogħol iggwadanjaw minn dawn it- tariffi.

Issa naraw jekk dawn il-familji humiex se jibbenefikaw minn dawn l-affarijiet bit-tariffi l-ġodda li għamel il-gvern.

Dan qed ngħidu anke minħabba t-taxxa l-ġdida ta' Lm70 fuq is-servizzi ġodda, u naħseb jien anke fuq it-tibdil ta' kanen.

Għalhekk importanti li l-minstru jagħtina r- risposti u linja ta' fejn miexja l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma sabiex ittejjeb is-servizz tagħha għall-ġid tal-konsumatur.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Jekk m'hawnx aktar rimarki allura nistieden lill-Ministru biex jgħaddi għall- winding-up.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, fil-ftit minuti li baqa' nixtieq nipprova nittratta l-punti li tqajmu.

L-Onor.

Carmelo Abela qal li l- oppożizzjoni rrikonoxxiet l-iżbalji li saru u li wieħed m'għandux jitkellem fuq l-iżbalji imma għandu jitkellem fuq il-futur.

Ftit qabel ma tkellem hu, l-Onor.

Brincat qal li l-intenzjoni kienet li t-tariffi ta' l-ilma jogħlew b'20%, u allura jiena bilfors ikolli nistaqsi: Huwa veru li l-Oppożizzjoni rrikonoxxiet l-iżball fundamentali li sar?

Qed ngħid dan għax irrid infakkar lill-Kamra li bit-tariffi kif kienu, it-tariffa għal persuna li taħli 20 gallun kuljum kienet se tiżdidilha b'591%, żewġ persuni bi 349%, tliet persuni b'233%, erba' persuni b'118% u ħames persuni b'121%.

Dawn iċ- ċifri huma ferm 'il bogħod mill-20% li ssemmew.

Dan ma kienx tort tal- korporazzjoni imma kien tort tas-sistema li ġiet adottata mill-Gvern preċedenti li hija waħda li tippenalizza l-iktar lil dawk li jikkonsmaw l- inqas.

L-Oppożizzjoni llum għadha ma tirrikonoxxix l-ammont ta' l-iżball, u li kieku ma nbidilx il-gvern ma naħsibx li kien ikun hemm ċaqliq daqskemm sar.

Issa niġu għal diversi punti li tqajmu.

L-Onor.

Brincat qalilna li l-IMF qalet li kien hemm bidla fit-tariffi, imma again, hemm tip ta' bidla u hemm tip ta' bidla oħra.

Hemm bidla li tifga lill-ekonomija Maltija u hemm bidla li hija sostenibbli.

U bil-bidla li għamilna aħna, id-dħul tal-Water Services Corporation se jitla' minn Lm6 miljun għal stima ta' Lm9 miljun.

Din m'hijiex iż-żieda goffa ta' Lm14.5 miljun li kien se jkun hemm kieku t- tariffi baqgħu kif kien ipproponihom il-Gvern preċedenti.

U m'għandux ikun li għax xi ħadd jgħidlek li għandek tibdel it-tariffi, dan ifisser li jkollok carte blanche u taqbad u tagħmel li trid.

U l-Gvern preċedenti żbalja bil-kbir li ma ħax into consideration l-impatt soċjali u l-impatt ekonomiku.

Ħafna nies ma setgħux jifilħu għal dak il-piż kif ma setgħux iġorruh ħafna mis-setturi ekonomiċi tagħna, inkluż is-settur agrikolu u dak turistiku.

Dawn it-tariffi juru nuqqas ta' ħsieb u nuqqas ta' evalwazzjoni min-naħa tal-Gvern preċedenti, u meta nisimgħu lill-membri ta' l- Oppożizzjoni jiddefendu t-tariffi li ntroduċew, jien bilfors ikolli ngħid li l-lezzjoni għadhom ma tgħallmuhiex.

Niġu issa għall-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Qalu li kieku konna fl-EU it-tariffi ma jkunux jistgħu jorħsu jew inkella kien ikollna b'xi mod nagħmlu tariffi li huma iktar kummerċjali.

Kultant f'dan il-parlament jiġi injorat dak li jgħid ħaddieħor.

Per eżempju, fl-introduzzjoni tiegħi jiena għidt li r-running costs huma pressappoco daqs ir-revenue.

Il-problema li hemm hija - u din hija problema reali u l-gvern preċedenti naħseb tfixkel waħda sew u ħadha għar-rasu fuqha - li l-WSC mhijiex responsabbli biss mill- produzzjoni ta' l-ilma imma hija responsabbli wkoll mill-infrastruttura tas- sistema tad-distribuzzjoni.

Sfortunatament qatt ma kellna l-investiment neċessarju biex is-sistema tad-distribuzzjoni tkun waħda effiċjenti.

Il-WSC tgħabbiet bil-piż li ssewwi din is-sistema u huwa d-dover tal-gvern li jara li jkun hemm distribuzzjoni adatta.

Dan bħalma huwa d-dover tal-gvern li jagħmel toroq aħjar, dejjem skond il-mezzi li għandu.

Meta aħna nagħmlu t- toroq ma noqogħdux ngħidu li l-gvern huwa fallut għaliex ikollu jissellef biex jagħmel it-toroq.

Allura fejnha d-differenza meta inti qed tagħmel il- pajpijiet ġodda taħt it-triq!

Id-differenza ma narahiex għax din ukoll hija spiża għall-infrastruttura.

U inti ma tistax tgħid li jekk il-korporazzjoni ma tagħmilx profitt jew għallinqas it breaks even, allura hija falluta.

Il-WSC għandha l-piż li trid tirranġa s-sistema tad-distribuzzjoni wkoll u sfortunatament m'għandniex assistenza minn barra.

Kieku konna membri ta' l-EU kien ikollna assistenza kbira biex inkunu nistgħu ntejbu l- infrastruttura tagħna.

Sfortunatament m'aħniex u allura dan il-piż irid iġorru l-Gvern Malti u hekk qed jiġri.

(Interruzzjonijiet) Din kwestjoni ta' kif taqsam l-accounts.

Kieku l-WSC għadha dipartiment tal-gvern, dan il- piż xorta l-gvern kien irid iġorru, jiġifieri ma naqgħux għar-redikolu.

L- infrastruttura hija problema u l-gvern qed jerfa' l-piż bis-subvention li jagħti.

U ma noqogħdux nibnu teoriji fl-arja u ngħidu li rridu nagħmlu market-based prices.

(Interruzzjonijiet) Il-prezzijiet tagħna huma diġa' għoljin ħafna iktar minn ta' pajjiżi oħra.

Aħna għandna l-isfortuna li m'għandniex riżorsi ta' l-ilma, bħalma għandhom l-Awstrija u bħalma għandha Franza, u allura l-gvern bilfors irid jagħti l-għajnuna biex ikollna provvista diċenti.

U meta l-oppożizzjoni titkellem fuq l-EU, din donnu li tkun qed tinsa li fil-każ ta' essential services il-gvern huwa allowed li jagħti ċertu sostenn.

Fil-fatt jien għedt li nofs is-sostenn tal-gvern, madwar Lm5 miljun, qed imur biex jipprovdi għad-depreciation u biex jipprovdi għall-pay-back fuq il-fondi li sselfet il-WSC.

Jiġifieri l- kwestjoni ta' l-EU hija red herring.

Kieku aħna membri ta' l-EU, kieku l- WSC għandha kapital bħala grant.

U dan il-piż qed inġorruh aħna bħala Gvern Malti.

Dak li tlifna meta bqajna barra waiting on the fence.

Dawn kienu jaħsbu li kien jaqblilna hekk u spiċċajna nħallsu dan il-cost kollu.

Imma issa tiġix tgħidli li l-gvern qed jgħin, ma tistax tgħid li l-gvern ma jkunx jista' jgħin, għax allura tkun qed titfixkel f'saqajk.

L-Onor.

Buhagiar qal li l-konsum is-sena li għaddiet naqas bi 12%.

L- ewwelnett ejjew naraw għaliex il-konsum naqas.

L-ewwel raġuni hija ovvja.

It-tariffi splodew taħt il-gvern preċedenti u meta jogħla l-prezz ta' xi ħaġa id-domanda awtomatikament tonqos.

Dawn huma basic economics.

U wieħed m'għandux jiftaħar li qisu saret xi ħaġa straordinarja li naqas il-konsum bi 12%.

Jekk il-prezz għola b'iktar minn 100%, mhux bilfors li l-konsum jonqos?

Raġuni oħra għaliex kellna inqas konsum hi għax irnexxielna nnaqsu l-leakages mis-sistema.

Din m'hijiex xi ħaġa li għamel il-gvern preċedenti biss, għax aħna konna ilna naħdmu fuq piping system minn mindu twaqqfet il- WSC.

Huwa veru li l-gvern preċedenti kompla bil-pipe laying imma issa ma naqgħux fir-redikolu u ngħidu li l-gvern preċedenti għandu jieħu l-kredtu kollu għal dan.

Il-verita' hija li kull gvern li kien hemm minn mindu twaqqfet il-WSC żgur li nvesta ħafna fil-pipe laying u dik hija waħda mir- raġunijiet għaliex hemm id-deficit fil-korporazzjoni.

Il-gvern preċedenti għamel tajjeb li kompla dan imma l-Gvern Nazzjonalista ta' qabel investa ferm iktar.

F'ġieh is-sewwa, ejja ngħidu dik li hija realta'.

Raġuni oħra li tiġini f'moħħi naturalment hija l-economic slowdown, għaliex hemm relazzjoni bejn l-attivita' ekonomika u l-konsum ta' l-ilma u d-dawl.

Jiena semmejt tliet raġunijiet għaliex naqas il-konsum imma f'dan il-każ jien konvint li l-impatt priċipali kienu t-tariffi esaġerati.

Issa nibdew fuq diversi punti ta' kritika li tqajmu fuq il-WSC.

Jien ukoll kultant ikolli x'nikkritika pero' rridu nifhmu wkoll li sar improvement.

Meta bdiet fl-1991 u fl-1992, il-WSC kellha 1,900 impjegat.

Illum għandha 1,200 u skond ir-rapport tas-Sur Alfred Mifsud huwa kkalkolat li l-employment għandu jistabilizza ruħu meta ninżlu għal madwar 800 jew 900 ruħ.

Jekk taqra dak ir-rapport tas-Sur Mifsud ma toħroġx l-istampa negattiva li ħarġet hawnhekk.

Qalu li f'Lulju li għadda kienu qegħdin jirrikonsidraw it-tariffi.

Minflok ma għamlu l-istudju qabel u raw x'tariffi kellhom jidħlu, l-ewwel fajru t-tariffi u mbagħad qalu li se jirranġawhom.

X'ġara in the meantime?

Sakemm ġiet l-elezzjoni kienu għadhom ma ħarġux bi pjan u allura tefgħu lill-korporazzjon fi kriżi finanzjarja li l-gvern tal-lum issa jrid jiffaċċja.

Dak hu li writna aħna wara l-Gvern Laburista, korporazzjoni bi problemi serjissimi.

L-Onor.

Buhagiar qal ukoll li fl-1996 kien hemm backlog qawwi ta' xi 5,000 applikazzjoni għal servizzi varji.

Jien illum tlabt lill-WSC biex tgħidli x'backlog kien hemm qabel u x'backlog hemm illum.

Fil-fatt f'Settembru ta' l-1996 - u bil-permess tagħkom din inpoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra - kien hemm 217 requests for new services u 129 requests for replacement of services.

Dan hu d-diżastru li kien hemm f'Settembru ta' l- 1996.

Jiena tlabt ukoll iċ-ċifri l-aktar riċenti u rriżultali li hemm 1,113 requests for new services and 1,973 requests for replacement of services.

Jiġifieri s-sitwazzjoni hi li wara 22 xahar ta' amministrazzjoni Laburista hemm madwar 3,000 applikazzjoni pendenti.

Jiġifieri jien ukoll hawnhekk nixtieq li l-affarijiet narawhom daqsxejn iktar bis-serjeta'.

MR SPEAKER: Hawn permess biex il-Ministru jqiegħed dan id-dokument fuq il-Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' memorandum mibgħut fit-23 ta' Frar, 1999 mill-manager distribution tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma liċ-chief executive ta' l-istess korporazzjoni dwar applikazzjonijiet pendenti.

Issa jien m'inix se noqgħod ngħajjar lill-gvern preċedenti għax l- applikazzjonijiet pendenti minn 346 telgħu għal 3,000.

M'għandix għalfejn noqgħod ngħid dan id-diskors imma s-sitwazzjoni hija proprju bil-maqlub ta' kif ippreżentaha l-Onor.

Buhagiar.

Jien irrid ngħid li l-applikazzjonijiet pendenti jridu jiġu tackled u rridu nagħmlu programm biex dawn nieħdu ħsiebhom mill-aktar fis possibbli.

Punt ieħor li ssemma huwa dwar ir-regolatur.

Fir-rapport annwali ta' l- 1996 kien hemm imniżżla l-intenzjoni li fl-1997 jidħol regolatur.

Imma x'ġara?

Xejn!

Għaddew sentejn u għad m'għandniex regolatur.

Tlifna sentejn għax kieku r-rapport tal-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea kien jgħid: Ara, sar progress hawnhekk għax daħal regolatur.

Imma sfortunatament il-gvern tal-friża preċedenti iffriża wkoll ir-regolatur għar-raġunijiet li ma nifhimhomx.

Dwar dan is-suġġett intqal ukoll li kien hemm xi ħsieb li t-training institute jibda jservi ta' regolatur.

Jiena ma nafx kif dan jista' jkun.

Il-verita' hija li rridu nerġgħu nibdew naħdmu biex nintroduċu r-regolatur.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar it-tariffi ta' dawk li jieħdu s-social assistance.

Id-dipartiment tas-social security informani li hemm bejn 11,000 u 12,000 ruħ li jikkwalifikaw u dan huwa bejn wieħed u ieħor l- istess numru li konna qed nitkellmu dwaru qabel.

Dwar l-accounts tas-sitt xhur irridu niftakru li r-rapport annwali nkiteb is-sajf li għadda, meta lanqas biss kien hemm ħjiel ta' bidla tal-gvern u lanqas kien hemm ħjiel ta' bidla fit-tariffi.

Minħabba f'hekk ir-rapport iġib tabella ...

(Interruzzjonijiet) Din hija subject to audit.

(Interruzzjonijiet) Fuq dan kellna pandemonju sħiħ u ntqal ukoll li l-bord ġie misled.

L-informazzjoni li għandi jien hi li kien board member stess li talab biex din tidħol hemmhekk.

Jiena m'inix se noqgħod insemmi l-isem tal- board member imma rrid ngħid li ma nistax nifhem għaliex għandu jkun hemm dan it-tip ta' atteġġjament.

Issemmiet ukoll il-kwestjoni tal-Malta Desalination Services.

Din il- ħaġa kienet ilha ppjanata mill-1994 u l-WSC diġa' kienet għażlet 15-il impjegat biex jibdew it-training mal-Polymetrics.

Dak iż-żmien il-GWU kienet sabet oġġezzjoni, din baqgħet an on going issue iżda fl-aħħar wasalna biex din saret.

Imbagħad kellna l-argument - imma jiddispjaċini ngħid li ma jsegwix - dwar il-produzzjoni.

L-Onor.

Buhagiar l-ewwel ħareġ bit-total number of trains u mbagħad ħareġ bit-total surplus capacity.

Imma skużi, it-trains tar-reverse osmosis mhux kollha l-istess!

Ta' Pembroke, per eżempju, għandhom capacity ta' 4,600 cubic meters per day u ta' Għar Lapsi għandhom 2,000 cubic meters per day u allura l-argument ma jsegwix.

Veru li llum qed nużaw madwar 68% mill-production capacity li għandna pero' dan ukoll ifisser li hemm ċerti trains li qegħdin jiġu wżati f'postijiet oħra u allura m'għandniex għalfejn nixtru l-ġodda.

Jiġifieri din lanqas tista' tgħidilha ħela pero' għall-grazzja t'Alla għandna spare capacity li tista' sservi lill-pajjiż in case demand increases.

Barra dak, għandek is-savings li tagħmel mill-leakages li jirnexxielek issolvi.

Dik hija s-sitwazzjoni.

(Interruzzjonijiet) Jiena ma nafx għaliex il-membri ta' l-oppożizzjoni jitkellmu b'dan il-mod għax fl-1981 il-Gvern Laburista ta' dak iż-żmien - ma nafx jekk jirrikonoxxuhx għaliex dik l-amministrazzjoni kienet immexxija minn xi ħadd li llum ma jirrikonoxxux! - kien ħalla sitwazzjoni tal-biki għaliex mhux talli ma kellniex spare capacity biex tħares 'il quddiem għall- growth, talli kontinwament kellna insufficient capacity u kellna noqogħdu nagħlqu l-ilma 'l hawn u nagħlqu 'l hemm bir-roster.

Naturalment dak iż- żmien kienu nsew li wieħed irid jinvesti u jħares 'il quddiem.

Biex nagħlaq, Mr Speaker, nixtieq ngħid li l-WSC trid tkompli żżid l- effiċjenza tagħha, trid tkompli tinvesti bl-għajnuna tal-gvern biex tnaqqas il-leakages u trid tkompli tħarreġ lin-nies tagħha.

Jiena mhux se noqgħod insemmi ċerti dettalji dwar kif saru l-affarijiet f'dawn l-aħħar sentejn pero' rrid ngħid li jien iddiżappuntat u ddiżgustat b'ċerti affarijiet li saru.

Biex insemmi xi ħaġa rrid ngħid li, per eżempju, ntgħażlu ċerti nies għal scholarships bi proċeduri inaċċettabbli imma mhux se noqgħod nargumenta fuq dawn il-punti.

(Interruzzjonijiet) Jien qed ngħidlek li kien hemm in-nuqqasijiet ukoll u jiddispjaċini li nħolqu dawn il-problemi.

Li rrid ngħid huwa li l-WSC diġa' bdiet tħares lejn l-implikazzjonijiet ta' l-EU, bdiet tara x'benefiċċji tista' tieħu u fejn trid tbiddel u bdiet tara wkoll il-kwestjoni tar-regolatur.

Irridu niżguraw li kemm jista' jkun il- WSC tara x'benefiċċji tista' tieħu għal pajjiżna.

Aħna llum qegħdin f'sitwazzjoni fejn il-gvern investa u qed jinvesti l-miljuni fis-sistema tad-distribuzzjoni, investa l-miljuni kbar fis-sistema ta' ġenerazzjoni ta' l-ilma u rridu niżguraw li fil-futur dan l-investiment jibqa' jiġi sostnut anke b'għajnuna minn pajjiżi oħra u b'għajnuna mill-Unjoni Ewropea.

Rigward kontijiet, kif diġa' semmejt qed joħorġu l-kontijiet ta' l- industrija u tat-turiżmu.

Huwa intiż li għal nofs Marzu se tintbagħat ittra for information purposes lill-konsumaturi domestiċi u mill-aħħar ta' Marzu, jekk il-Bambin irid, joħorġu l-ewwel kontijiet għall-ewwel perijodu ta' erba' xhur.

Il-verita' hija li kellha tinbidel id-data, kien hemm ħafna diffikultajiet u dan wassal għal ċertu tul ta' żmien.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li kien hemm, Onor. Cuschieri.

Tant id-data ġiet corrupted bit- taħwid li kien hemm taħt il-gvern preċedenti li din wasslet għal diffikultajiet serji.

Jien nikkonkludi billi ngħid li t-tariffi wasslu għal ribeljoni minn ħafna elettrui.

Aħna rrispettajna l-commitments tagħna, urejna kif mhux veru bilfors kellu jkun hemm taxxa separata għad-drenaġġ - u l-agreement ma' l-EIB kien jgħid biss li għandu jkun hemm sistema ta' cost recovery - u wettaqna dak li wegħidna.

Mr Speaker, bi pjaċir ngħid li qegħdin f'sitwazzjoni li l-poplu tagħna jaf id-differenza bejn Gvern Laburista, li ma jħarisx fil-futur u li ma jġibx liċ-ċittadin l-ewwel, u Gvern Nazzjonalista li jagħmel dak li jwiegħed.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija li l- Kamra tapprova l-estimi tad-dħul u nfiq tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru, 1998 sat-30 ta' Settembru, 1999 skond l-Att XXIII ta' l-1991 dwar il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u għoxrin minuta oħra.

Billi fid-9.00 p.m. intalbet votazzjoni, il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet għoxrin minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija li l-Kamra tapprova l-estimi tad-dħul u nfiq tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l- ilma għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru, 1998 sat-30 ta' Settembru, 1999 skond l-Att XXIII ta' l-1991 dwar il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU : 156

FAVUR : 34

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores |Muscat Claude | |Dalli John |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

KONTRA : 29

L-Onor.

| | | |Abela Carmelo |Farrugia Michael| |Agius Chris |Farrugia Noel | |Attard Montalto |Gulia Gavin | |John | | |Bartolo Evarist |Herrera Jose' | |Borg Karmenu |Law Rita | |Brincat Leo |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe |Vella Karmenu | |Farrugia Angelo | |

Il-mozzjoni għaddiet u l-estimi tad-dħul u nfiq tal-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru, 1998 sat-30 ta' Settembru, 1999 ġew approvati.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Ministru għall-Politika Soċjali, jekk jogħġbu, jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 24 ta' Frar 1999 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għas-sena 1998/99.

Ordnijiet tal-Ġurnata Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar Self Lokali (Stock u Titoli Reġistrati) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali (Nru. 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 3) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.).

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, nhar l-Erbgħa li għaddew, fi tmiem il- laqgħa tal-joint parliamentary committee li saret hawn Malta bejn rappreżentati tal-Parlament Ewropew u l-Parlament Malti, waslet l-aħbar li r-rapport tal-EU Commission kien ġie approvat.

Dan kien filgħodu u effettivament wara nofsinhar ir-rapport ġie ppubblikat.

Jiena ma kellix iċ- ċans nitkellem dwaru proprju għax dak inhar stess sifirt kmieni wara nofsinhar, pero' nħoss li għandi nagħmel ir-rimarki tiegħi fuqu f'din l- ewwel okkażjoni li għandi.

L-ewwelnett irrid ngħid li kulma sar f'dan il-parlament huwa li dan ir- rapport sempliċement tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Qrajna ħafna fil- gazzetti dwaru pero' naħseb li, anke għar-records tal-parlament, wieħed għandu jagħmel il-kummenti tiegħu wara li issa ilu ftit ġranet mhux ħażin jiġi diskuss minn ċerti sezzjonijiet tal-poplu.

U ngħid "ċerti sezzjonijiet" għaliex huwa veru li l-poplu in ġenerali qed jisma' ħafna verżjonijiet partiġġjani ta' dan ir-rapport imma għal darba oħra mhux se jkun informat b'mod dirett, l-iktar minħabba l-fatt li dan huwa rapport miktub bl-Ingliż.

Jiena naħseb li għandu jkun hemm verżjoni bil-Malti biex il-poplu jkun jaf eżatt x'hemm fir-rapport.

Dan qed ngħidu għax hemm ħafna affarijiet ta' importanza kbira u ladarba aħna ngħidu li rridu ninformaw lill-poplu, m'għandniex inħalluh bil-verżjoni Ingliża biss.

Irrid ngħid ukoll li proprju llum stess, fuq xi radju, xi ħadd staqsa għaliex m'għandux ikun hemm aċċess għal dan id-dokument - ħaseb li r-rapport ma kienx aċċessibbli - iżda għallinqas il-verżjoni Ingliża ħarġet fil-gazzetta.

Imma ħalli niġu għas-suġġett li rrid nitkellem fuqu, Sur President.

Jien informat li fil-ministeru għall-affarijiet barranin nhar l-Erbgħa kien hemm ħafna ferħ u ċelebrazzjoni u ma nafx jekk infetħitx ix-xampanja wkoll.

Għaliex?

Għaliex ġie r-rapport tal-Kummissjoni fuq ir-riattivazzjoni ta' l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Jien f'qalbi għedt: Possibbli wasalna f'dan l-istat ta' serviliżmu, li nieħdu gost sempliċement għax xi ħadd ikun għamel assessment u bagħtulna!

Erħilha li forsi ċċelebraw meta raw ir-rapport ippreżentat pulit, imma jekk wieħed jaqra l-kontenut ma naħsibx li hemm għalfejn li wieħed jiċċelebra jew jifraħ, apparti l-fatt li dan ir-rapport ma qalilna xejn ġdid.

Din in-naħa kienet ilha żmien twil tindika x'se jgħid ir-rapport u jiena nemmen li n- naħa l-oħra wkoll kienet taf x'se jkun hemm fir-rapport pero' konvenjentement ma qablilhomx jgħidu li jafu.

Dawn jitkellmu fuqhom internament imma lill-poplu ma qalulux li dawn l-affarijiet jafuhom.

U dan ir-rapport jesiġi affarijiet li ħafna minnhom setgħu saru anke fid-disa' snin u nofs li damu fil-gvern.

Mr. Speaker, aħna konna ngħidu li fil-preżent u fil-futur prevedibbli pajjiżna ma jaqbillux ikun membru fl-Unjoni Ewropea.

Għaliex konna ngħidu hekk?

Għaliex aħna ma nitilqux minn bażi emozzjonali.

Aħna m'għidniex li rridu nagħmlu dak li jagħmel kulħadd.

Huma jġibulna l-argument li l-pajjiżi kollha jridu jidħlu.

Jiena x'jimpurtani x'jagħmlu l-oħrajn!

Aħna rridu nkunu qed nitilqu minn assessment prammatiku u realistiku ta' x'inhija s- sitwazzjoni f'pajjiżna u x'hemm bżonn biex tkun membru ta' l-Unjoni.

Din hija xi ħaġa faċilissima.

Emozzjonalment kulħadd jaf jgħid li jixtieq ikun membru, imma meta tagħmel hekk tkun qed tikkalkula l-ispiża u l-effett ta' dan fuq id-diversi setturi?

U meta f'April ta' l-1997 ġie hawn Malta Van den Broek u ġie mistoqsi minn reporter għaliex Malta ġiet ittrattata daqshekk ħażin, dan qalilna bi kliem sempliċi li Malta ma kenitx preparata.

Din hija xi ħaġa li n-naħa l-oħra jieħdu għalihom meta ngħiduha u jgħidu li mhux veru.

Mhux veru meta r-rapport tal-ġimgħa l-oħra reġa' għamel underlining bl-iktar mod kategoriku dwar kemm Malta għadha m'hijiex preparata f'numru enormi ta' setturi?

U dan huwa l-messaġġ li hemm.

Issa jekk inti tiċċelebra minħabba dawn l-affarijiet, mela kemm tiċċelebra iktar jekk tirbaħ xi nofs miljun lira!

Dan huwa rapport kif taf tagħmel l-Unjoni, bl-esperti li għandha, li bl-iktar mod ċar jgħidlek fejn huma n- nuqqasijiet.

Jien ngħid li kważi kważi dan ir-rapport huwa kliniku, apparti ċerti żbalji li fih, li ma nafx kif daħlu fir-rapport.

Issa jekk daħlux minħabba informazzjon żbaljata li ngħatat fir-risposti min-naħa tad- direttorat tal-ministeru għall-affarijiet barranin jew inkella għaliex sar żball ma nafx, pero' l-UE ma tantx jagħmlu żbalji .

U jiena se nsemmi xi wħud minnhom.

Dawn informawhom li l-budget deficit fl-1995 - u ngħid "informawhom" għaliex din l-informazzjoni ngħatat b'risposta għal questionnaire; u jiena naf għax għandi ftit esperjenza issa għax meta konna qegħdin nipprovaw ninnegozjaw zona ta' kummerċ ħieles, b'enfasi speċjali fuq l-industrija, aħna wkoll konna rċevejna questionnaire u rrispondejnih - kien qrib l-4% u mbagħad tela' għal 10%.

Jiena ngħid li kien inbeda qabel dan u meta dħalna fil-gvern f'Ottubru ta' l-1996, dan kien diġa' skorra d-9% u kien wasal għal 11%.

Fir-rapporti tas-Central Bank, l-ex gvernatur Francis Vassallo kien tana ċ-charts, fejn jidher li l-budget deficit kien qabeż sew id-9%.

Imbagħad hemm żball ieħor meta jingħad li l-Partit Nazzjonalista jrid li jkun hemm referendum fl-aħħar tan-negozjati u bl-iktar mod stramb ikompli jgħid li l-Partit Laburista jrid ir-referendum qabel l-accession negotiations.

Mela aħna xi darba tkellimna fuq l-accession?

Min qalilhom lil dawn?

Pero' jien niftakar li meta jien u l-leader konna fi Brussels u ltqajna ma' Lalumiere, li hija l-kap tal-grupp tar-Radikali Ewropej, din qaltilna li lilhom jgħidulhom li aħna wkoll irridu l-accession.

U jiena niskanta kif membri parlamentari Ewropew lanqas biss ikunu informati bid- differenzi li jkun hemm bejn partit u ieħor.

Nerġa' ngħid, Mr Speaker, li ma nafx kif waslet din it-tip ta' informazzjoni.

Intqal ukoll li 1% tal- popolazzjoni hawn Malta tikkonsisti f'barranin u nofs dan il-1% huma Libjani li jaħdmu u joqogħdu hawn Malta.

Jiena m'għandix ċifri f'idejja imma nixtieq li din tiġi ssostanzjata minn min ta l-informazzjoni.

Jiena naħseb li hawn iktar Ewropej li joqogħdu u jaħdmu hawn Malta milli hawn Libjani.

Irrid ngħid ukoll, Sur President, li min iffesteġġja wara li rċieva dan ir- rapport forsi ma wasaltx sa paġna 12.

Hawnhekk ir-rapport juri tħassib rigward is-sitwazzjoni fejn tidħol l-aktar ħaġa importanti, jiġifieri l- industrija.

Qed ngħid "l-aktar importanti" mhux għax setturi oħra m'humiex imma l-ħajja ta' l-ekonomija hija l-industrija.

U dan qed jerġa' jirrepeti dak li ntqal fl-avis fl-1993 meta qal li għandhom dubji kemm tkun għadha teżisti ċerta industrija biex tiggwadanja mill-benefiċċji tas-sħubija.

U hawn jerġa' jgħidlek li:

"Notwithstanding the considerable trade integration with the European Union, the ability of the Maltese economy to cope with the competitive pressures within the Union remains a challenge.".

Pero' x'qed jgħidilna wkoll?

Qed jgħidilna li l-ewwel step hi li tagħmel customs union.

Issa kemm in- naħa l-oħra u kemm aħna bħala Partit Laburista dejjem konna kontra li jkun hemm customs union.

Għaliex?

Għaliex din mhijiex ta' vantaġġ għall- industrija Maltija.

Hawnhekk qed jgħidilhom li trid tagħmel customs union bħala l-ewwel pass.

U dan mhux qed jgħidlek tagħmilha f'ċertu ammont ta' żmien imma qed jgħidlek li bħala l-ewwel pass trid tistabilixxi customs union.

Imbagħad kemm jibqa' żmien bejn customs union u li nsiru membri?

U jekk nagħmlu ħames snin, sitt snin jew seba' snin?

U f'dak iż-żmien x'se jiġri?

Ma ninsewx li kulħadd jaqbel li customs union hija kontra l-interess ta' l-industrija Maltija.

Mela qed nammettu li se jkollna żvantaġġ.

Customs union iddaħħallek ukoll l-agrikoltura u hawnhekk ukoll kollha naqblu - għaliex konna niġu kkritikati aħna min-naħa l-oħra li ma jaqblilniex indaħħlu l-agrikoltura fin-negozjati tagħna - li m'għandniex indaħħuha fil- customs union.

Ma ninsewx ukoll li meta għandna customs' union, id-dazju kollu li l-pajjiż jiġbor fuq il-prodotti li jkunu ġejjin minn barra l- Unjoni Ewropea jrid jintbagħat Brussels.

U jiena għalhekk nibda ngħid li min beda jiċċelebra diġa' kien fis-sakra, għaliex kieku ma kienx jiċċelebra!

Għax meta wieħed jara dan ir-rapport kollu jgħid: Il-gvern kif se jagħmel dan kollu?

Sur President, hawnhekk għandek shopping list li ma tispiċċa qatt.

Hawn għandek lista ta' affarijiet li jekk tibda biss taqrahom ukoll taraha twila, aħseb u ara biex timplimentahom!

Aħna konna se naqbdu biss is-settur ta' l-industrija u nirristrutturawh biex inġibuh kapaċi mhux li jieqaf għall-kompetizzjoni biss imma li jkun jeżisti u li jkun kapaċi jisfrutta l- opportunitajiet li jinfetħu b'dawn it-tip ta' arranġamenti.

Dak biss ukoll beda jqajjem l-irwiefen kollha.

Kulħadd beda jgħid kemm hi problema kbira, u qalu hekk ġustament għaliex din kienet se ċċaqlaq il-pedament ta' l- ekonomija Maltija.

Huwa veru li aħna ddevjajna ħafna fuq is-servizzi dan l- aħħar - u tajjeb li wieħed jiddevja fuqhom - imma l-fatti tal-ħajja huma li għad għandna ħafna mill-ekonomija li hi marbuta ma' l-industrija.

U l-fatt li konna se nagħmlu biss ir-ristrutturazzjoni ukoll kien se jġib taqlib enormi fil-pajjiż, aħseb u ara meta trid tirranġa dawn is-setturi kollha li qed isemmi hawnhekk biex xi darba nkunu nistgħu ngħidu li għandna l- kredenzjali biex insiru membri!

U qed ngħidha ċara din.

Nistgħu naslu biex ngħidu li għandna l-kredenzjali pero' b'daqshekk m'aħniex se nsiru membri għax insiru membri meta jriduna huma.

Aħna naħdmu rridu.

Irridu nagħmlu dan kollu li hawn fuq din ix-shopping list biex nissodisfaw lill-Unjoni Ewropea.

U se nagħmel parentesi hawnhekk.

Jien ma ngħidx li dawn il-kondizzjonijiet imponewhom fuqna.

Dawn għandhom klabb, għandhom ir-regolamenti u jgħidulek: Isma', jekk inti dawn ma tagħmilhomx, tersaqx 'il hawn.

U la l-Gvern Nazzjonalista jrid jibqa' għaddej b'din l-iffissazzjoni, dawn irid jagħmilhom biex mill-iktar fis possibbli jkun jista' jgħid li qiegħed in order.

U meta jkun lest imbagħad ta' l-Unjoni Ewropea jistgħu jgħidulu: Issa stenna daqsxejn, għax aħna qed nagħmlu l-kontijiet tagħna għax għandna l-problemi tagħna!

U dawn għandhom problemi, bħalma hi l-problema tal-konsolidazzjoni tas-sistemi tagħhom, il- problema tal-munita komuni, il-problema ta' kif jittieħdu d-deċiżjonijiet, il-problema tal-benefiċċju li jingħata lill-agrikoltura u l-problema ta' kif jistgħu jintlaqtu bit-tkabbir.

Dawn ġustament jgħidu li huma jridu jikkonsolidaw l-għaqda tagħhom.

U jekk taqra dan ir-rapport minn qoxra sa oħra, imkien ma ssib xi indikazzjoni li l-Unjoni Ewropea se ddaħħalna membri malli l-Gvern Malti jagħmel dan kollu.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li l-kap ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż- żmien kien jikkritikana li mhux se jkellmuna, li ma jifhmuniex u li ma teżistix sistema kif konna qed nipproponuha aħna, pero' fil-kunsill ta' assoċjazzjoni ta' April 1998 aħna konna qbilna li jkun hemm timeframe ta' seba' snin u li fih konna se naslu x'imkien.

Issa taqbel jew ma taqbilx mal- perijodu ta' dan it-timeframe, il-fatt hu li aħna konna qegħdin nitkellmu b'mod konkret u mhux fl-ajru.

U konna aħna li ridna seba' snin, fl-interess ta' l-industrija Maltija, għax daparti tagħhom riedu tliet snin.

Dan kontra dak li jgħid ir-rapport.

Dan jgħidlek li l-customs union trid tagħmilha mill-ikar fis possibbli, u jitkellem b'mod imperattiv.

Saħansitra anke l- kelma "imperattiv" juża meta jitkellem fuq il-levies.

Ara aħna, għidnilhom li l-levies niżmantellawhom skond kif inhu fl-interess ta' l-industrija Maltija.

Huma għandhom interess li aħna nkunu magħhom imma aħna għandna interess ukoll li meta niġu biex inkunu magħhom inkunu b'saħħitna biżżejjed biex għallinqas niggwadanjaw minn din ir-relazzjoni.

Aħna ma ridniex niġu niddependu kompletament fuqhom u ma ridniex inkunu sangisugi.

Aħna ma qgħadniex ngħoddu kemm se nieħdu miljuni, kif għamel il-Partit Nazzjonalista biex rebaħ il-voti.

U l-Onor. de Marco missu jagħmel dikjarazzjoni pubblika u jgħid li żbalja hemmhekk.

Ara sieħbu, l-Onor.

Josef Bonnici, qal li min qal hekk żbalja.

L-Onor. de Marco żbalja, bħalma żbalja fuq it-tbassir tad-dati ta' meta deħlin.

U dawn il-ħafna pulċinellati m'humiex denji ta' min qiegħed jitkellem fuq deċiżjoni daqshekk serja għall-pajjiż u li għandha impatt fuq il-futur ta' pajjiżna.

Din id-deċiżjoni hija kruċjali u ma nistgħux nittrattawha bil-ħmerijiet li smajna għal dawn is-snin kollha, bħal meta lejliet l-elezzjoni fil-Fgura kienu qalu li se jagħtuna Lm100 miljun.

X'ħasibhom dawk!

Mela ħaseb li qed jilgħab xi jackpot!

Illum fejn hu qiegħed biex jgħid li dakinhar żbalja, jew daqshekk aħna suppervi li ma naċċettawx li żbaljajna!

Ara aħna, konna mgħajrin injoranti u li ma nifhmux, u wara kollox, kulma għidna kollu seħħ.

Tant seħħ li meta tlajna fil-gvern u rrealizzajna dan il-pajjiż x'għandu bżonn, ma qgħadniex ngħidu l-Unjoni Ewropea u mhux Unjoni Ewropea imma għidna: Isma', aħna Maltin u l-interess tagħna hu li lil dan il-pajjiż inwaqqfuh fuq saqajh.

U nwaqqfuh fuq saqajh mhux għall-wiċċ l-Unjoni Ewropea, mhux biex inkunu kredibbli, mhux biex inkunu eliġibbli imma għaliex hekk hemm bżonn.

Aħna ddentifikajna l-problemi ta' deficit li kien qed jaħbi l-gvern ta' qabel.

Issa ta' min jgħid xi ħaġa fuq id-deficit.

Fl-ewwel faċċata tiegħu, dan ir- rapport jgħid lill-gvern biex jara x'se jagħmel u jikkontrolla d-deficit.

Issa meta konna aħna fil-gvern kienu jgħajruna li mhux veru kien hemm dan id-deficit, li aħna giddibin, li qegħdin nivvintaw, li qed inkabbru l-ħofor u li qed niżirgħu l-isfiduċja.

Illum l-Unjoni Ewropea wkoll qed tgħidilhom.

Ara issa l-FOI, iċ-Chamber of Commerce u l-GRTU ippubblikawhom il-graphs ta' kemm għandna problemi.

Issa ma jimpurtax, imma basta mhux il- Gvern Laburista!

Kemm qalulna affarijiet għaliex qbadna r-ristrutturazzjoni bis-serjeta', għax għamilna l-IPSE u għax il-flus li kien se jkollna tal- fourth financial protocol dawwarnihom biex jintużaw għar-ristrutturazzjoni!

Ara llum, fuq radju privat l-Onor.

Joe Borg iddikjara li l-flus se jħalluhom għar-ristrutturazzjoni u ddikjara wkoll li se jadottaw l- istrateġija li għamilna aħna għar-ristrutturazzjoni ta' l-industrija.

Meta jitkellem minn fuq xi platform u fil-parlament dan jgħid li kissirna u li tfajna lill-pajjiż lura u li għamilna l-ħsara, u issa se jadottaw l-istess programm u l-istess strateġija li kellna aħna, anke fl-iżmantellar tal- levies.

(Interruzzjonijiet) Anke l-iżmantellar tal-levies.

Issa f'dan il- każ trid tara jekk tħallikx l-Unjoni Ewropea, għaliex aħna dakinhar konna qegħdin ninnegozjaw free trade area.

U jiena ma nistax nara kif tan-naħa l- oħra jistgħu jgħidu lill-Unjoni Ewropea li ma jridux li l-customs union tidħol b'mod immedjat.

Mr. Speaker, jiena ngħid lill-poplu Malti biex iżomm għajnejh u widnejh miftuħin ħalli jara xi jfissru dawn il-wegħdiet - bħal dik tal-Lm100 miljun li kien semma' l-Onor. de Marco - li qegħdin jgħidu li se jinnegozjaw.

Qed ngħid hekk għax anke dan ir-rapport, f'paġna 22 jgħidlek ċar li

"the system of levies will have to be imperatively eliminated."

Ara lilna ma kellmuniex fl-imperattiv.

Lilna qalulna: La ma tridux tliet snin, ejja nsibu mezz kif it-tliet snin jibdew jgħoddu minn wara li nibdew nagħmlu d-diskussjonijiet u n-negozjati, inġebbduhom kemm hemm bżonn u nġibuhom seba' snin, jiġifieri bħal ma ridna aħna.

Din hi s-serjeta' tan- negozjar.

U biex jorbtuna - u għamlu sew - qalu li dan marbut qrib ħafna mal-proċess tar-ristrutturazzjoni li l-Gvern Malta beda b'mod attiv.

Issa dan il-gvern kellu disa' snin u nofs biex jagħmel din ir-ristrutturazzjoni imma ma bdihiex.

Meta bdejniha aħna kien jikkritikana fuqha, u mbierek Alla issa, la qaltlu l-Unjoni Ewropea naħseb jien li se jkollu jbaxxi rasu u jagħmilha.

Jiena semmejt ir-ristrutturazzjoni u semmejt id-deficit li konna ddentifikajna bħala l-problemi li jridu jiġu indirizzati bl-iktar mod frontali.

Dak iż-żmien konna ddentifikajna bħala problema wkoll l- ineffiċjenza tas-servizz ċivil.

Kemm qalulna għaliex bdejna nipprovaw indaħħlu ftit dixxiplina fuq min jiskarta!

Issa x'qalulu f'dan ir- rapport?

Qalulu li s-settur taċ-ċivil irid ikun iktar effiċjenti u iktar produttiv.

Aħna m'aħniex se noqogħdu ngħajruhom jekk jitolbu effiċjenza mingħand iċ-ċivil.

Aħna m'aħniex partiġġjani daqshekk, pero' jkunu redikoli jekk jagħmlu dak li konna qed nagħmlu aħna biex nipprovaw inġibu l- effiċjenza u li huma kienu tant ikkritikaw.

Ir-rapport jgħid ukoll li jrid iġib market prices għall-utilities, għall- ilma u għad-dawl.

Dwar dak li sar meta konna fil-gvern rigward il-utilities hemm ħafna spjegazzjonijiet xi jsiru, u aħna stajna ma tajniex dak ix-xokk.

Ma kellniex ċans nirranġaw l-affarijiet għaliex tant kienet irmuntat il- kritika, il-camorra u l-konfoffi kontra tagħna li konna qed nagħtu aktar attenzjoni fuq x'kien għaddej milli biex naraw x'kienu qegħdin jagħmlu s- civil servants.

Imma ħallih dan l-argument, għax issa l-poplu ddeċieda fuqu.

Imma x'se jagħmel issa l-gvern?

Se jagħmel prezzijiet li jirriflettu l-veru prezz tas-suq ta' l-utilities?

Mingħalih li se jkompli jissussidja, Sur President?

Ma jistax.

Dan l-istess bħalma jingħad rigward is-settur pubbliku inkluż it-Telemalta, l-Enemalta u x-shipbuilding.

X'qalilhom lil tax-shipbuilding?

Kemm qalulhom tan-naħa l-oħra li se jġibulhom il-flus biex ikunu jistgħu jaħdmu!

Issa dan ir-rapport jgħid li l-Malta Drydocks u l-Malta Shipbuilding iridu jottemporaw ruħhom mar-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea.

U xi jfissru dawn?

Ifissru li l-gvern ma jistax ikompli jissussidja lid-drydocks.

Jiena mhux se nidħol fl-argument jekk dan il- pajjiż għandux ikompli jissussidja lid-drydocks bil-mod kif qed jissussidjaha imma rrid ngħid li aħna pprovajna naqqsu d-dipendenza tagħhom fuq is-sussidji u qlajna ruxxmata kritika min naħa ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien.

X'ma xewxux ġod-dockyard?

Aħna m'għidnilhomx li jekk ma jirnexxilhomx jirranġaw f'tant snin se nagħlqu d-drydocks, pero' hekk se jkollu jagħmel il-Gvern Nazzjonalista, Sur President.

Membru min-naħa l- oħra qal: X'fiha ħażin billi tagħlaqhom, insibulhom xogħol x'imkien ieħor!

Jiena m'għandix ċans noqgħod nirrispondih, bħalma m'għandix ċans nidħol fid- dettalji kollha ta' dan ir-rapport.

Il-quddiem ikollna ċans nitkellmu anke fuq il-kaċċa - fejn qed jgħidlek li hawn trid toqgħod għar-regolamenti - fuq il-monopolji u fuq id-dritt tar-residenza, li jistgħu jiġu l-barranin.

Dwar id-dritt li barranin jiġu joqogħdu hawn, xi ħadd qal: Not very likely.

Din ma nifhimhiex jien.

M'ilux kont semmejt dak li ġara f'Palma de Mallorca, gżira Spanjola fil-Mediterran, fejn wieħed minn kull sebgħa tal-popolazzjoni huwa Ġermaniż.

Dawn għandhom it-tobba tagħhom, id-dentisti tagħhom, il-clubs tagħhom u l-pubs tagħhom.

Kont għedt ukoll li kważi kważi llum waslet il-possibbilta' li ċerti rħula jistgħu anke jeleġġu sindku Ġermaniż, u dan fi gżira Spanjola!

Min m'huwiex informat aħjar ifittixhom dawn l-affarijiet, għaliex m'huwiex sew li jiġi xi ħadd pseudo-espert fuq l- Unjoni Ewropea u jgħidlek: Not very likely.

Il-fatti juru differenti u m'għandna l-ebda lqugħ kontra dan għaliex ir-regolamenti huma regolamenti.

Dan kollu li semmejt x'se jqum?

U issa mhux qed nitkellem mil-lat ta' flus.

X'se jqum f'termini umani dan?

X'se jqum soċjalment u x'se jġib fil- pajjiż?

Jgħidulna: Intkom tbeżżgħu lin nies u jgħidulna li aħna eurosceptics.

Tbeżża' għaliex tgħid il-fatti kif inhuma?

Il-kollega tiegħi jgħid li kważi kollha kkonvertew u jsemmi lill-Irlandiżi, lill-Griegi u lill-Ingliżi.

Jien ngħid: Aħna nikkonvertu meta nkunu konvinti li l-pajjiż ikun b'saħħtu biżżejjed biex jerfa' ċerti responsabbiltajiet.

Inkunu konvinti u nikkonvertu meta nkunu ċerti li r-regolamenti tbiddlu u li bihom il-pajjiż ikun se jmur aħjar imma sal-lum, u safejn nistgħu nxommu 'l quddiem, dan kollu għadu m'huwiex fl-interess tal-pajjiż.

U nerġa' ngħid jien: Jista' l-gvern jgħidilna - u din staqsejtha fil-joint-parliamentary committee u għandi dispjaċir kbir li dan ir-rapport ġie wara u mhux qabel - x'inhija r-road map li għandu l-gvern?

U meta ġie Van der Linden biex jagħtihom ir-rapport - dak li meta ġie fi żmienna qalu li kien "biċċa uffiċjal" u li issa donnu sar uffiċjal kbir għax ġie fi żmienhom! - dan dar fuq l-Onor. de Marco u qal: Dik mhux biċċa tagħna, ir-road plan irid jagħmilha l-Gvern Malti.

U jien ngħid lill-Gvern Malti: Issa li għandek il- fatti f'idejk - li wara kollox huma fatti li konna diġa' nafuhom imma hu riedhom bil-miktub - kemm se nagħtuk żmien biex tagħmel pjan biex tgħid f'termini umani, soċjali u ekonomiċi x'se jqum lill-poplu Malti.

Kemm se jkollok jobs li jintilfu?

Kemm se jkollok nies li se jkollhom ibiddlu l- job tagħhom?

Kemm se jkollok nies li se jkollhom jagħlqu n-negozju tagħhom?

Minn dan ma tisma xejn imma tisma biss dwar kemm għandu Ġappuniżi jistennew fil-pipeline biex jinvestu.

Jien naħseb li f'sitt xhur dawn il-Ġappuniżi misshom waslu, issa li reġgħet ġiet riattivata l-applikazzjoni, pero'-ebda Ġappuniż ma tela' minn ġol-pipe!

Sur President, jien nagħlaq billi ngħid li rridu niddiskutu ħafna fuq dawn l-affarijiet għax issa qegħdin fil-mument tar-realta'.

Issa ż-żmien tal-ħolm u tal-ħmerijiet spiċċa.

Għandna dokument li ma kellniex x'nambuh u l-gvern huwa obbligat - u mhux issa noqogħdu nieħdu r-ritratti u ngħidu li morna hemm u morna hawn - jagħmel il-kalkoli - kemm ikunu kredibbli ma nafx - ħalli lill-poplu Malti jgħidlu kemm se tqum din il-ħaġa.

U tqum mhux fi flus imma f'dawk li huma termini umani.

Il-poplu Malti għandu dritt li jkun jaf u jien nispera li meta n-naħa l-oħra jagħmlu affarijiet bħal dawn, jagħmluhom bis-serjeta' u mhux bil-gideb li kienu għamlu qabel l-elezzjoni biex jirbħu l-voti.

Nirringrazzjak.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar l- Erbgħa 24 ta' Frar, 1999 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MINISTERU GĦALL-AMBJENT - COMPUTER SCANNERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu computer scanners, kemm fil-ministeru kif ukoll fid-dipartimenti kollha li jaqgħu fir-responsabbilta' tad- dekasteru tiegħu, dipartiment, b'dipartiment?

Jista' jgħid x'ditta huma?

Meta nxtraw?

Kemm swew fi spejjeż?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li fid-dekasteru u d- dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħi hemm għaxar scanners, kif indikat hawn isfel:

DIPARTIMENT META DITTA KEMM SWEW NXTRAW ------------------------------------------------------------ Waste Management 1997 Philips LM 95.

Building & Eng.

Dept.

1998 Hewlett Packard LM140.

Director General 1997 Hewlett Packard LM140.

B.I.C.C. 1997 Apple Macintosh LM445.

Env.

Protection Dept.

1995 Genius Colour LM514.

Env.

Protection Dept.

1994 Page SP2 Laser Scanner 4800 SP LM514.

P.C.C.U. 1998 Epson GT 6500 LM412.

Waste Management 1997 Optico PRO LM 55.

Segretarju Permanenti 1998 Hewlett Packard LM170.

1992 Genius M.S.U.

MINISTERU TAL-FINANZI - COMPUTER SCANNERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu computer scanners kemm fil-ministeru kif ukoll fid-dipartimenti kollha li jaqgħu fir-responsabbilta' tad- dekasteru tiegħu dipartiment, b'dipartiment?

Jista' l-Ministru jgħid x'ditta huma?

Meta nxtraw?

Kemm swew fi spejjeż?

ONOR.

JOHN DALLI: It-tagħrif mitlub huwa kif ġej:

Dipartiment Numru u Ditta Meta Nxtraw Kemm swew Lm

Ministeru 2 Hewlett Packard Scanjets 1996-97 578 Dwana 1 Hewlett Packard Scanjet 4C 1995 500 Kuntratti 1 Hewlett Packard Scanjet 4P 1996 289 Taxxi Interni 2 Hewlett Packard 1997 400 VAT Xejn -- -- Lottu Pubbliku Xejn -- -- Tezor Xejn -- --

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - COMPUTER SCANNERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu computer scanners kemm fil-ministeru kif ukoll fid-dipartimenti kollha li jaqgħu fir-responsabbilta' tad- dekasteru tiegħu dipartiment, b'dipartiment?

Jista' jgħid x'ditta huma?

Meta nxtraw?

Kemm swew l-ispejjeż?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li kif ġej:

Ditta Meta Lm nxtraw

Ministeru Brother (3) 14.12.98 Lm450-il wiehed

Segretarju HP 18.5.98 Lm150 Parlamentari

Direttur Generali Genius (1) } HP (3) } 18.5.98 Lm150-il wiehed Mustek (1) }

Dipartiment ta' Scanjet 5100C ___ ___ l-Ezamijiet HP

Dipartiment tal- HP ___ Lm130 Muzewijiet

Dipartiment tal- NMA HP 1996 porvduta mill- Libreriji u MITTS Arkivji Maritime HP ___ mghotija

Dipartiment tal- ___ ___ ___ Kultura

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI - COMPUTER SCANNERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu computer scanners kemm fil-ministeru kif ukoll fid-dipartimenti kollha li jaqgħu fir-responsabbilta'tad-dekasteru tiegħu dipartiment, b'dipartiment?

Jista' l-Ministru jgħid x'ditta huma?

Meta nxtraw?

Kemm swew fi spejjeż?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dokument li jipprovdi l-informazzjoni mitluba mill- Onor. Membru tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SKEJJEL - JUNIOR LYCEUM VERDALA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid u jinforma l-Kamra kemm studenti qed jattendu u attendew l-iskola tal-Junior Lyceum Verdala tul is-snin 1995, 1996, 1997, 1998 u 1999?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-istatistika mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SKEJJEL - JUNIOR LYCEUM VERDALA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid u jinforma lill-Kamra x'xogħol ta' manutenzjoni u tiswija saru ġewwa l-iskola tal-Junior Lyceum Verdala, Bormla tul is-snin 1995, 1996, 1997 u 1998 u jista' jelenka l-problemi li qamu riċentement fuq dan?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li matul is-snin 1995, 1996, 1997 u 1998 sar xagħol ta' manutenzjoni fil-Junior Lyceum "Ġużeppi Despott", Bormla kif ġej:

SENA XOGHOL SPIZA

1995 Xoghol ta' tqegħid ta' madum 2,280.00

1996 Tiswija fuq in-"Nissan Huts" 575.00 Xoghol ta' "waterproofing" ta' 8,272.00 soqfa Xiri ta' materjal u kiri ta' 1,894.78 makkinarju ghal xoghol ta' manutenzjoni generali Xoghol ta' "Aluminium" 5,231.35

1997 Xoghol ta' "Surveying" 1,700.00

1998 Kostruzzjoni ta' estensjoni 21,705.00 fl-iskola Kostruzzjoni ta' klassijiet 11,101.00 temporanji Xoghol ta' "refurbishment" 1,123.00

TOTAL 53,882.13

Il-biċċa l-kbira tax-xogħol ta' manutenzjoni u tiswijiet kif elenkati mill-iskola f'Novembru li għadda sar f'Diċembru, iżda minn dak inhar 'l hawn inqala' xi xogħol ta' tiswija oħra bħal ħġieġ imkisser, locks miksurin, bibien imkissra etc.

BORMLA - JUNIOR LYCEUM VERDALA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk kemm-il darba hemmx il-ħsieb li tul din is-sena jsiru xi ameljoramenti u żidiet ta' spazju fl-iskola tal-Junior Lyceum, Verdala, Bormla?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li tul din is-sena sejrin jitkomplew xogħlijiet ta' tiġdid iżda mhux previst li jsiru xogħlijiet ta' żidiet ta' spazju fil-Liċeo tas-Subien Ġużeppi Despott, fil-Verdala, Kottonera.

BORMLA - JUNIOR LYCEUM VERDALA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm kotba ġewwa l-librerija għad-dispożizzjoni ta' l-istudenti li qed jattendu l- Junior Lyceum Verdala, ġewwa Bormla?

Jista' jgħid kemm kotba ġodda ngħataw jew b'xi mod ieħor żdiedu fl-imsemmija librerija matul is-snin 1995, 1996, 1997 u 1998?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fil-preżent fil-librerija tal-Junior Lyceum ta' Verdala hemm 4219 ktieb għad-dispożizzjoni ta' l-istudenti ta' din l-iskola.

F'dawn l-aħħar snin il-kotba żdiedu hekk:

1995 297 ktieb 1996 127 ktieb 1997 285 ktieb 1998 187 ktieb

BORMLA - JUNIOR LYCEUM VERDALA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm u kemm kien hemm għalliema ġewwa l-iskola tal-Junior Lyceum Verdala, f'Bormla, matul is- snin 1995, 1996, 1997, 1998 u 1999?

Jista' l-Ministru jinforma wkoll lill- Kamra dwar xi kwalifiki akkademiċi għandhom dawn l-għalliema?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-iskola tal-Junior Lyceum Verdala, Bormla matul is-snin 1995, 1996, 1997, 1998 u 1999 kien hemm in-numru ta' għalliema kif se nsemmi.

In-numru jinkludi l-Kap u l-Assistenti Kapijiet ta' l-Iskola.

SENA SKOLASTIKA NUMRU TA' GHALLIEMA 1994/95 47 1995/96 50 1996/97 58 1997/98 64 1998/99 68

Il-kwalifiki akkademiċi ta' l-għalliema li preżentement jgħallmu f'din l- iskola huma kif se nsemmi:

KWALIFIKA NUMRU TA' GHALLIEMA M.Ed.

1 B.Educ.

25 PGCE 16 B.A./Teachers Certificate 6 Teachers CErtificate 11 B.A. 2 Diploma in Fine Arts 1 Instructors Training Course 1 Industrial Training 1 'A' Levels 4

SKEJJEL SEKONDARJI - ĠERMANIŻ

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra dwar kemm hemm u kemm kien hemm studenti u għalliema jitgħallmu u jgħallmu l-Ġermaniż fl-iskejjel sekondarji tal-gvern fis-snin 1995, 1996, 1997 u 1998?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li f-iskejjel sekondarji tal-Gvern fis-snin 1995, 1996, 1997 u 1998 in-numru ta' studenti u għalliema jitgħallmu u jgħallmu l-Ġermaniż hu kif se nsemmi:

Sena Skolastika Nru ta' Ghalliema Nru ta' Studenti 1994/5 27 1990 1995/6 28 1811 1996/7 28 1847 1997/8 28 1890 1998/99 26 1737

SAN PAWL IL-BAĦAR - POMPA TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal l-istudju imsemmi fit-tweġiba li tajtni għall-mistoqsija parlamentari numru 2975?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: M'għandi xejn x'inżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 2975.

PALAZZ TAL-PRESIDENT - MANUTENZJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2971, għedt li sar "kuntratt ma' rappreżentant għoli tal-Getty Foundation", jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dan il-kuntratt?

ONOR.

LOUIS GALEA: Niskuża ruħi ma' l-Onor.

Interpellant li veru li test uffiċjali tar-risposta għall-mistoqsija parlamentari nru 2971, kienet tirriferi għal "kuntratt ma' rappreżentant għoli tal-Getty Foundation".

Attwalment it-test korrett kellu jkun "kuntatt ma' rappreżentant tal-Getty Foundation".

Pero' ġejt mgħarraf li sar ftehim bil-miktub bejn il-Valletta Rehabilitation Project u l-Getty Foundation dwar ir-restawr tal-Kappella tal-Paladini fil-Palazz.

Nixtieq għalhekk nirriferi lill-Onor.

Interpellant biex ipoġġi l-mistoqsija tiegħu lill-Onor.

Ministru ta' l- Ambjent billi l-VRP hija dipendenza tal-Ministeru tiegħu.

TOROQ -TISWIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibdew jittieħdu l-passi biex tiġi rranġata l-ħsara estensiva li hemm fit-triq li minn Burmarrad tieħu għal Wardija?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li saru kuntatti mal-Kunsill Lokali ta` San Pawl il-Baħar fejn id-dipartiment gie assigurat li l-patching meħtieġ ma jdumx ma jsir mill-kunsill.

Minbarra dan ix-xogħol ta` patching, id-Dipartiment tat-Toroq qed jara x`passi iktar fit-tul jistgħu jittieħdu f`din t-triq partikolari.

SKEJJEL - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'sehem qed ikollhom il-kapijiet ta' l-iskejjel fl- għażla u fir-reklutaġġ tal-part-time cleaners u part-time clerks fl- iskejjel tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Kap ta' l-Iskola flimkien mal-President ta' l-Iskola u l-Assistent Kap ta' l-Iskola (aktar anzjan fil-każ ta' aktar minn Asst.

Kap wieħed), jiffurmaw il-Kumitat li jintervista u jagħmel l- għażla tal-part-time cleaners u part-time clerks.

Fil-każ, meta l-President ma jkunx jista' jattendi, huwa/hija jiġi sostitwit minn membru ieħor tal-kunsill (magħżul mill-kunsill) u f'każ fejn assistent kap ta' skola ma jkunx hemm, jiġi sostitwit mill-għalliem l-aktar anzjan.

Ir-reklutaġġ isir skond il-ħtieġa u skond in-numru ta' vakanzi li jkunu jeżistu minn żmien għal żmien.

SKEJJEL - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'sehem qed ikollha d-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni fir-reklutaġġ tal-part-time clerks u part-time cleaners fl-iskejjel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li dan l-aħħar id-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni ħarġet żewġ sejħiet għall-applikazzjonijiet biex jiġu ngaġġati part-time clerks u casual cleaners f'diversi skejjel ta' l-Istat.

L-avviżi dehru fil-Gazzetta tal-Gvern u ngħataw promozzjoni fil-gazzetti lokali.

L-applikanti prospettivi ntalbu jitfgħu l-applikazzjoni tagħhom fl- iskejjel fejn xtaqu li jagħtu s-servizz tagħhom.

L-intervisti u l-għażla saru fl-iskejjel rispettivi minn bord kompost mill-Kap ta' l-iskola, l-Assistant Head u ċ-Chairperson tal-kunsill ta' l- iskola partikolari.

Kif inhi l-proċedura stabilita, l-persuni magħżula mill-bordijiet, intalbu jirreġistraw fit-Taqsimiet tar-Records u s-Salarji, fil-Head Office tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

U mistenni li fiż-żmien qrib, wara li d-Dipartiment ta' l-Operations ikun ivverifika u kkonferma l-ħtieġa li jiġu ngaġġati part-time clerks oħra fi skejjel ta' l-Istat, id-Diviżjoni tippublika sejħa oħra fil-Gazzetta tal- Gvern.

L-għażla mbagħad issir fl-iskejjel rispettivi.

EDUKAZZJONI - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'sehem qed ikollu l-ministeru fl-għażla u fir- reklutaġġ tal-part-time clerks u part-time cleaners fl-iskejjel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma jirriżultali l-ebda sehem tal-Ministeru ta' l- Edukazzjoni fir-reklutaġġ tal-part-time clerks u part-time cleaners.

SWATAR - TISWIJA TA' TRIQ

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se tiġi rranġata u mogħtija t-tarmac it-triq li twassal għal flats tal-gvern fis-Swatar, l-Imsida fuq in-naħa ta' wara?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

SWATAR - PERMESSI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid xi pjanijiet u/jew permess għandha quddiemha l- Awtorita' ta' l-Ippjanar għal area tas-Swatar, Msida?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-iżvilupp fl-inħawi ta' Swatar huwa rregolat mill-iskema ta' l-iżvilupp ta' l-inħawi.

Peress li din l-area għadha qed tiżviluppa, l-Awtorita' ta' l-Ippjanar tirċievi regolarment talbiet għal kull tip ta' żvilupp, iżda l-aktar komuni huma għal żvilupp residenzjali.

MSIDA - GĦAJN TAL-ĦASSELIN - TINDIF

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se tiġi imnaddfa l-Għajn tal-Ħasselin, l- Imsida?

Jista' l-Ministru jgħid x'jista' jsir biex l-għajn terġa' tingħata l-importanza li jixiriqilha billi tiġi rranġata, restawrata u jekk hemm bżonn anke imċaqalqa għal post ieħor aktar addattat ġewwa l-Imsida?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat illi l-proġett biex insebbħu l-Għajn tal-Ħasselin huwa maħsub li jibda għall-bidu ta' April 1999 u naturalment it-tindif isir waqt ix-xogħol ta' skavar u wara wkoll.

YACHT MARINA - SERQIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew irrapporti serqiet minn fuq yachts li hemm ġewwa il-Yacht Marina ta' l-Imsida u Ta' Xbiex is-sena li għaddiet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul l-1998 ġew irrapportati 38 serqa minn fuq dgħajjes mill-Yacht Marinas ta' l-Imsida u Ta' Xbiex.

GŻIRA - GĦASSA TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'se jagħmel biex jiżgura li l-għassa tal-Gżira tkun miftuħa l-ġurnata kollha?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-Pulizija kienet u għadha tagħti priorita' sabiex, safejn hu possibbli, l-għases kollha jinżammu miftuħa l- ġurnata kollha.

Iżda dan mhux dejjem possibbli għar-raġuni li l-eżiġenzi tas-servizz ġieli jirrikjedu lill-pulizija li jkun għassa joħroġ biex jinvestiga rapporti u anke fuq ronda, bil-konsegwenza li l-għassa jkollha tingħalaq.

Minbarra dan, il-pulizija assenjati xogħol fl-għases ikollhom xogħol ieħor konness mall-Qorti, kemm sabiex jagħtu xhieda kif ukoll fuq skorti.

SAN GWANN - GĦASSA TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'se jagħmel biex jiżgura illi l-għassa ta' San Gwann tkun miftuħa l-ġurnata kollha?

ONOR.

TONIO BORG: It-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 4413 f'din l-istess seduta tgħodd għal din il-mistoqsija.

POMPI TAL-PETROL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li jirriżulta li diversi pompi tal-petrol irċevew tnaqqis ta' pagamenti dovuti lilhom mill-petrol li jbiegħu, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra għaliex l-Enemalta qed tagħmel dan it-tnaqqis?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-tnaqqis li għalih qed jirriferi l-Onor.

Interpellant sar fir-rigward ta' tmien pompi tal-petrol wara spezzjoni li saret il-Ħadd 31 ta' Jannar, 1999.

F'din l-ispezzjoni ħadu sehem uffiċjali mill-Korporazzjoni Enemalta u rappreżentanti tal-GRTU.

Irriżulta li dawn il-pompi ma kienux qegħdin jikkonformaw mal-ftehim li kien sar bejn il- korporazzjoni u l-GRTU f'Marzu tal-1998.

Dan il-ftehim jinkludi żewġ rati ta' kummissjoni, l-għola waħda għal dawk li jagħtu servizz lill-klijenti wara l-ħin normali bl-apparat awtomatiku u l-oħra għal dawk li baqgħu iħaddmu s-sistema normali.

Il-pompi li sarilhom tnaqqis naqsu milli jonoraw il-ftehim fl-imsemmija data.

KUMITAT TA' L-URBAN AND RURAL LANDSCAPING - LAQGĦAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru laqgħat mill-5 ta' Settembru 'l hawn tal-Kumitat ta' l-Urban and Rural Landscaping?

X'ġie diskuss u x'kienu x-xogħlijiet/pariri li ntlaqgħu matul dawn il- laqgħat mis-Sezzjoni Urban and Rural Landscaping tad-Dipartiment ta' l- Agrikoltura?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-kumitat li qed jirriferi għaliħ l-Onor.

Interpellant kien magħmul minn rappreżentanti tad-Dipartiment ta' l- Agrikoltura, tal-Ministeru ta' l-Ambjent, tal-Ministeru għal Għawdex, ta' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar, kif ukoll ta' xi mixtliet privati, bl-iskop li jiddiskutu affarijiet rigward landscaping.

Peress li dan l-aħħar twaqqaf kumitat bl-istess skop fi ħdan il-Ministeru ta' l-Ambjent, ma tinħassx il- ħtieġa ta' duplikazzjoni tax-xogħol, u għalhekk dan il-kumitat li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant għadu ma ltaqax.

RABAT - ONE-WAY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-ilmenti/talbiet tar-residenti ta' Triq Borg Olivier, Rabat Malta sabiex din it-triq issir one way u naturalment l-oġġezzjonijiet li jirriżultaw minn sezzjonijiet oħra tal- komunita' lokali, jista' l-Ministru jara li jsir pjan bi prova fuq perijodu ta' numru ta ġimgħat sabiex almenu jiġi evalwat/eżaminat dan l-ilment tar- residenti tat-triq imsemmija li ilu s-snin twal pendenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 4281.

UE - TAXXI/DAZJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Peress li fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 3712, ma kienx spjegat x'inhi s-sitwazzjoni tad-dazju fuq materja prima importata mill-pajjiżi li m'humiex membri ta' l-Unjoni Ewropea, jista' l-Ministru jkompli jwieġeb id- domanda u ċioe' jgħid jekk id-dazju huwiex se jkun eżentat?

ONOR.

JOHN DALLI: Is-sitwazjoni, fir-rigward ta` eżenzjonijiet għandha tkun dik li daħlet fis-seħħ fl-1 ta` Jannar, 1995.

Fir-rigward tar-rati, billi l-Gvern Soċjalista kien ċaqlaqhom mal- introduzjoni tas-sisa, dawn għadhom l-istess kif daħlu fis-seħħ fl-1 ta` Lulju, 1997.

DJAR - ALLOKAZZJONI TA' POSTIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jagħti lista tal-postijiet li ġew allokati mill-elezzjoni sal-lum?

F'liema lokalita' u f'liema dati ġew allokati?

Jista' l-Ministru jinformana wkoll dwar il-marki li kellhom biex ikkwalifikaw biex jieħdu l-post?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni qegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

GĦAWDEX - TĦAFFIR GĦAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat- tħaffir tal-Bir Madonna taż-Żejt ġewwa Għawdex, jista' l-Prim Ministru jgħid jekk il-Gvern Malti hux se jinvolvih spejjeż?

Jekk fl-affermattiv, xi kemm jammontaw?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li l-ispejjeż kollha konnessi mat-tħaffir tal-bir f'Għawdex huma mħallsa mill-Gvern Malti, iżda Lm4.8 miljun taħt ir-Raba Protokol bejn Malta u l-Italja qed jiġu utilizzati għal dan l-iskop.

Dwar l-aħħar parti tad-domanda, nerġa ntenni dak li rrispondejt għall-mistoqsija parlamentari numru 1449, li peress li l- informazzjoni mitluba hija ta' natura kummerċjali, mhux prudenti li tingħata.

GĦAWDEX - TĦAFFIR GĦAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk barra l-kuntratti li saru mill-Gvern Laburista preċedenti fejn jidħol id-Diviżjoni taż-Żejt, Esplorazzjoni taż-Żejt, sarux xi kuntratti ġodda mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

Jekk fl- affermattiv, ma' min saru u meta saru?

Jista' l-Prim Ministru jagħti dettalji jekk hux għat-tħaffir jew riċerka?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum ma sarux kuntratti ġodda fil-qasam tat-tiftix għaż-żejt.

LIĠI TAL-KOPERATTIVA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' konsultazzjoni qed issir fir-rigward tat-tibdil fil-liġi tal-Koperattiva?

Ma' min qed issir din il-konsultazzjoni?

Meta hi ppjanata li din ir- reviżjoni tiġi ffinalizzata?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li, issa li reġa' nħatar il-Bord tal-Koperattivi, ser jitkompla x-xogħol fir-rigward tat- tibdil fil-Liġi tal-Koperattivi.

Il-bord preċedenti kien diġa' beda dan ix- xogħol fejn:

(a) stieden lill-koperattivi reġistrati jibagħtu s-suġġerimenti tagħhom,

(b) ha pariri mingħand Prof. Hans Munkner, li kien għen fl-abbozz tal-liġi preżenti; u

(c) ipprepara abbozz preliminarju ġdid tal-liġi.

Il-bord il-ġdid issa qiegħed jidentifika esperti internazzjonali oħra fil- qasam koperattiv li flimkien ma' istituzzjonijiet u persuni interessati jistgħu jikkontribwixxu għal dan it-tibdil fil-liġi.

Huwa wkoll mistenni li l-Organizzazzjoni Apex u l-Alleanza Internazzjonali tal-koperattivi jikkontribwixxu f'dan il-proċess.

Huma ppjanati li jsiru aktar laqgħat u diskussjonijiet sabiex jitkompla dan il-proċess tar-reviżjoni.

VAT - SISTEMA TAR-REFUNDS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kif il-konsumatur se jkun jaf min huma dawk in- negozjanti li daħlu jew ma daħlux għas-sistema tar-refunds kif stipulat permezz tal-liġi tal-VAT, jiġifieri dawk li suppost jiġbru l-VAT jew le?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bil-liġi l-ġdida tal-VAT, ħwienet u operaturi oħra ekonomiċi li jagħżlu li jibqgħu barra mis- sistema tar-refunds xorta waħda għandhom l-obbligu li jagħtu rċevuta fiskali jew fattura skond il-liġi.

Dawn l-operturi għandhom l-obbligu li jaraw li l-irċevuti jew fatturi li jagħtu jkunu mmarkati bil-kliem EXEMPT fil-każ ta` fatturi u rċevuti fiskali maħruġa bl-idejn, jew bl-ittra EXP fil-każ ta` rċevuti fiskali maħruġa bil-cash register.

B`hekk il- konsumatur ikun jista` jgħid jekk dak l-operatur lijixtri mingħandu jkunx qedjiġbor il-VAT jew le.

Mill-banda l-oħra, dawk l-operaturi li jagħżlu li jibqgħu barra mis- sistema tar-refunds għandhom ukoll l-obbligu li jirreġistraw mad- Dipartiment tal-VAT bħala persuni eżenti fuq reġistru separat.

Għaldaqstant id-Dipartiment ikun jista` jivverifika jekk dawn l-operaturi humiex jimxu mal-liġi f`dan ir-rigward.

SERVIZZI - PREZZIJIET ESAĠERATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid liema huwa d-dipartiment li qed jinvestiga ilmenti dwar żieda fi prezzijiet esaġerati ta' servizzi?

B'liema mod jew proċedura ssir l-investigazzjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Id-dipartiment li jinvestiga l-ilmenti li għalihom qed jirriferi l-Onor.

Interpellant huwa l-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni Ġusta.

L-investigazzjoni ssir skond il-proċeduri kontemplati fis-Sezzjoni Tnax ta' l-Att tal-1994 dwar il-kompetizzjoni.

SERVIZZ TA' FREEPHONE - ILMENTI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew rapportati ilmenti minn konsumaturi permezz tal-freephone 120 bejn Ottubru '98 u Frar '99?

Jista' l-Ministru jagħti din l-informazzjoni ġurnata ġurnata u jindika wkoll dwar x'tip ta' ilment, liema dipartiment ittrattah u x'riżultat inkiseb?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PRODOTTI - ŻIDIET FIL-PREZZIJIET

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid xi proċeduri qed jintużaw mid- Dipartiment tal-Kummerċ u mill-Uffiċċju għall-Kompetizzjoni Ġusta biex jiġu nvestigati żidiet fi prezzijiet ta' prodotti li mhux suppost għolew permezz tal-VAT?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Kull żieda fil-prezzijiet li tkun irrapportata lid- Dipartiment tal-Kummerċ, tiġi vverifikata biex jiġi stabilit jekk kenitx ġusta.

Il-proċedura użata hija l-istess waħda użata f'dawn l-aħħar snin; jiġifieri jinġabru d-dokumenti mingħand tal-ħanut u importatur jew fabbrikant biex jinħadmu l-costings rispettivi.

L-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni Ġusta jinvestiga l-ilmenti li jaslulu bil- mod kif spjegat fit-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamemntari numru 4630.

VJOLENZA DOMESTIKA - KAŻIJIET

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew irrapportati każijiet ta' vjolenza domestika u ta' fastidju sesswali mill- 1995 'il hawn, sena b'sena u lokal b'lokal?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Linformazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

DISTRETT NRU.

12 - SERVIZZ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari tiegħi preċedenti sabiex jiġi estiż is-servizz tad-drenaġġ fil-bliet u l-irħula tat-12-il distrett bħal Baħrija, Buskett, Rabat, eċċ, jista' l-Ministru jinformani bil-programm ta' xogħlijiet li se jsiru matul Marzu, April u Mejju ta' din is-sena f'dawn il- lokalitajiet?

Jista' d-Dipartiment ta' l-Ambjent jara li l-fosos tal-Baħrija jitħammlu aktar ta' spiss peress li reġa' qed ikun hemm il-fawran tad-drenaġġ fl- inħawi ta' ġnien il-margia?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: F'Mejju ta' l-1999 mistennija ssir sejħa għall-offerti għat-tqegħid ta' 3.2 kilometri ta' mejnijiet fi Triq l-Imdina bejn ir-Rabat u Ħ'Attard, l-inħawi tal-Ħemsija u t-telgħa tas-Saqqajja.

L-ebda xogħol ma huwa ppjanat li jsir fix-xhur indikati, fl-inħawi tal- Baħrija u l-Buskett.

Il-kuntrattur il-ġdid li ħa l-kuntratt biex jitbattlu l-fosos ingħata struzzjonijiet ċari tad-doveri tiegħu illi l-fosos tal-Baħrija jiġu mbattlin kuljum inkluż fil-weekend.

PITKALIJA ĊENTRALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li l-amministrazzjoni preċedenti kienet ipproġettat li l-Pitkalija Ċentrali tingħata tarmac ħalli mal-bini tat-tined u tal-maħżen tal-kaxxi jkompli jsir aktar titjieb għall-ġid tal-bdiewa, xerrejja u pitkala, jista' l-Ministru jinformani jekk dan ix-xogħol huwiex se jiġi onorat?

Jekk iva, meta se jsiru x-xogħlijiet u jekk le, għaliex?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Interpellant huwa konxju tal-fatt li kull amministrazzjoni tista' toħlom u tiftaħar b' numru bla limitu ta' proġetti fl-ajru.

Li jinteressa l-poplu huwa kemm mill-istess proġetti l-istess amministrazzjoni eventwalment twettaq.

Minkejja l-istqarrija tal-Onor.

Interpellant dwar proġettar ta' xogħlijiet ta' tarmac, ma jirriżultax li l-amministrazzjoni preċedenti kient fil fatt għamlet xi pjanijiet konkreti sabiex jingħata dan it-tarmac fil-Pitkalija.

Tajjeb li jkun informat pero' li bħalissa qed isiru tħejjijiet sabiex wara li jtlestew it-tined, isiru l-kanali meħtieġa fuq il-platforms biex jinġabar l-ilma ta' fuq l-istess tined.

Wara hemm il-ħsieb li jitħaffru trinek sabiex minnhom jgħaddu kemm il-fibre optic cable, li jgħaqqdu l- Pitkaliji mal-blokk amministrattiv, u kif ukoll cable tad-dawl sabiex il- Pitkalija tkun imdawla kif xieraq.

Wara li jitlesta dan ix-xogħol toħroġ it-tender għal-kisi tat-tarmac.

ETC - RAPPORT TAS-SENA 1998

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: B'riferenza għal dak li nsibu f'paġna 30 tar- rapport ta' l-ETC għas-sena li għaddiet, jista' l-Ministru jgħid kemm ilhom ifittxu xogħol skond l-age groups differenti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: B'riferenza għal dak li nsibu f'pagna 30 tar- rapport ta' l-ETC, poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra tabella ta' kemm nies ilhom ifittxu xogħol skond l-eta' għal Settembru 1998 aktar kmieni f'din is- seduta.

SPORTS - SPORTIVI TAS-SENA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li konkors organizzat fuq skala nazzjonali, dak ta' l-Isportivi tas-Sena, ma ntweriex fuq l-istazzjon nazzjonali?

Min ħa din id-deċiżjoni u fuq liema bażi?

Kien hemm stazzjonijiet oħra interessati minbarra l-istazzjon tal-PN?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Kumitat Organizattiv xtaq li, per prinċipju, jkun l-istazzjon televiżiv ta' l-Istat li jxandar l-Għażliet.

Iżda, għat-tieni sena konsekuttiva, minħabba talba għall-ħlas mill-PBS Ltd, il-kumitat kien kostrett li jirrikorri għall-istazzjonijiet privati għat- trażmissjoni diretta tal-Finali.

Wara laqgħa li saret ma' uffiċjali tal-PBS Ltd, il-Kumitat Organizattiv ġie magħrraf li l-ħlas li kien se jiġi mitlub għall-kiri ta' OB Unit (3 cameras u crew) u Lights & Sound kien ta' Lm2000 u Lm5 għal kull siegħa overtime.

Fit-8 ta' Novembru, 1998 intbagħtet ittra lid-direzzjoni ta' Net TV, Super 1 TV u Smash TV.

Net TV irrisponda fil-15 ta' Novembru, 1998 li kien interessat u talab li ssir laqgħa dwar is-suġġett.

Super 1 TV ikkuntattjaw verbalment lil xi uffiċjali tal-Kumitat Organizattiv u ġie mitlub jibgħat fax iżda l-Kumitat baqa' mingħajr risposta.

Smash TV ma bgħat ebda risposta.

Fit-3 ta' Jannar, 1999 uffiċjali mill-Kumitat Organizattiv iltaqgħu mad- direzzjoni ta' Net TV li minn naħa tagħhom offrew koperazzjoni sħiħa mingħajr kumpens finanzjarju għat-trasmissjoni finali.

Peress li l-offerta ta' Net TV kienet l-aktar waħda vantaġġjuża, ġie deċiż li jingħata l-esklussivita' għax-xandira tal-finali.

Dan tħabbar uffiċjalment waqt press conference li saret fit-12 ta' Jannar, 1999.

Ta' min jgħid ukoll li Net TV offra li jkun co-sponsor fis-sens li ħallas għall-kiri tas-sistema tad-dawl, l-allestiment tal-palk u l-kiri ta' multi- video screen system, ħlasijiet li jammontaw għal madwar Lm1,000.

DJAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Peress li skond ma ġie rapportat fit-12 ta' Frar, 1999 fin-Nazzjon, responsabbiltajiet tad-dipartiment għall- Akkomodazzjoni Soċjali se jiġu taħt l-Awtorita' tad-Djar, jista' l-Ministru jgħid liema huma dawn ir-responsabbiltajiet u x'inhu l-ħsieb tal-gvern?

Jista' jgħid ukoll x'se jiġri mill-ħaddiema tad-dipartiment?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-ħtieġa li l-funzjonijiet li preżentement iwettqu l-Awtorita' tad-Djar, d-Dipartiment ta' l-Akkomodazzjoni Soċjali u d-Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar jitwettqu b'mod aktar integrat ilha tinħass u fil-fatt xi żmien ilu kien tħejja rapport dwar dan is- suġġett mill-Management Efficiency Unit ta' l-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Għadu prematur, iżda, li tingħata l-informazzjoni speċifika mitluba mill- Onor. Membru.

TIGNE' - ASSOĊJAZZJONI SPORTIVA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għal dak li qal il-Ministru dwar li ntlaħaq ftehim ma' l- Assoċjazzjoni Sportiva Tigne', jista' l-Ministru jgħid: min huma l-għaqdiet membri ta' l-Assoċjazzjoni?

Min huma l-persuni li jitkellmu f'isem din l- assoċjazzjoni?

Xi ftehim intlaħaq ma' l-assoċjazzjoni u bejn min?

Min huma dawk l-għaqdiet li jużaw premises ġewwa Tigne'?

X'se jiġri minn dawn l- għaqdiet li hemm f'Tigne'?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba tkun tista' tinġabar wara l-iffirmar tal-ftehim kollu fuq Manoel Island u Tigne'.

FORZI ARMATI - SULDATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm suldati fil-Forzi Armati li fil-passat kienu jagħmlu parti mill-kap tal-pijunieri u f'liema gradi jinsabu?

Jista' jgħid ukoll jekk iż-żmien li dawn is-suldati għamlu mal-Korp tal- pijunieri jgħoddx maż-żmien li ilhom fil-Forzi Armati?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li l-għadd u l-grad ta' dawk is-suldati tal-Forzi Armati li fl-imgħoddi kienu jagħmlu parti mill-Korp tal-Pijunieri hu kif muri hawn taħt:

Kurunell 2 Tenent Kurunell 1 Maggur 1 Logutenent 2 Warrant Officer 1 1 Warrant Officer 2 5 Staff Sergeant 6 Surgent 15 Bumbardier 15 Lance Bombardier 14 Gunner 1 TOTAL 63

Fir-rigward ta' pensjonijiet, iż-żmien li dawn is-suldati għamlu fil-Korp tal-Pijunieri ma jgħoddx maż-żmien li ilhom iservu fil-Forzi Armati.

PENSJONIJIET - PENSJONI TA' INVALIDITA'

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jagħti n-numru ta' dawk l- individwi li mis-7 ta' Settembru, 1998 sal-lum: ingħataw il-pensjoni ta' l- invalidita' taħt il-pensjoni tan-National Insurance; ingħataw SKA; ingħataw SA; u ngħataw l-unemployment benefit?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hi kif ġej:-

Pensjonijiet ġodda ta' l-Invalidita' wara s-7 ta' Settembru 1998 kien hemm 286.

Numru li ngħataw l-SKA kien ta' 546.

Numru ta' persuni li ngħataw l-SA kien ta' 1727.

In-numru ta' unemployment jew special unemployment benefit kien ta' 1504.

Fil-każi ta' SA u SKA jrid jingħad li dawn il-figuri jistgħu jinkludu numru ta' każijiet li ġew riveduti mis-7 ta' Settembru 'l hawn u li għalhekk setgħu kienu jitħallsu wkoll qabel din id-data.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jagħti ċ-ċifri ta' dawk li qegħdin jirreġistraw f'Għawdex għax-xogħol taħt Part I u Part II xahar b'xahar minn Settembru sal-lum?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' Għawdxin li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol xahar b'xahar minn Settembru 1998 sa Diċembru 1998 kien kif ġej:

XHUR PART I PART II Settembru 1998 579 13 Ottubru 1998 594 14 Novembru 1998 595 27 Dicembru 1998 577 27

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - VETTURI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm hemm fil-preżent vetturi self-drive: mal-Ministeru ta' Għawdex; u mad-dipartimenti tal-Gvern f'Għawdex mis-7 ta' Settembru, 1998 sal-ġurnata tal-lum?

Tista' l-Ministru tagħti lista ta' dawn il-vetturi self-drive li hemm direttament mal-Ministeru ta' Għawdex u mad-dipartimenti tal-Gvern u bil- kemm kuljum l-istess vetturi huma mikrija u mingħand min huma mikrija?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li l-vetturi li huma mikrija llum mill-Ministeru għal Għawdex huma kif jidhru hawn taħt.

Fil-preżent il- Ministeru għandu b'kollox għaxar vetturi tal-kiri.

Waħda minnhom hija mikrija mis-Segretarjat Privat, oħra mid-Dipartiment għas-Servizzi Korporattivi, ħamsa mid-Dipartiment tal-Customer Services u tlieta mid- Dipartiment tal-Proġetti u Żvilupp.

Kerrej Spiza Kuljum Mgarr Rent-a-Car Lm3.25

Dipartiment għas-Servizzi Korporattivi

Kerrej Spiza Kuljum Mgarr Rent-a-Car Lm2.90

Dipartiment tal-Customer Services

Kerrej Spiza Kuljum Frank's Garage Lm4.00 Tony's Car Hire Ltd Lm2.98 Mgarr Rent-a-Car Lm3.25 St Joseph Car Rentals Lm5.50 St Joseph Car Rentals Lm5.50

Dipartiment tal-Proġetti u Żvilupp

Kerrej Spiza Kuljum Bahri Garage Lm3.70 Tony's Car Hire Ltd Lm4.22 Victor Hili & Sons Ltd Lm2.96

Għar-rigward dipartimenti oħra tal-gvern f'Għawdex, nitlob lill-Onor.

Interpellant jistaqsi lill-ministri konċernati.

GĦAWDEX - DEVELOPMENT CONTROL COMMISSION

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm saru sittings tad-Development Control Commission fi ħdan l-Awtorita' ta' l-Ippjanar minn Settembru 1998, sal-lum?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

GĦAWDEX - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm saru trasferimenti (jew aħjar postings) f'Għawdex mis-7 ta' Settembru, 1998 sal-ġurnata tal-lum, liema informazzjoni għandha tinkludi wkoll dawk l-individwi li ma biddlux id-direttur tagħhom, imma li għalkemm biddlu x-xogħol tagħhom baqgħu taħt l-istess direttur?

Tista' l- Ministru tesibixxi lista ta' l-istess transfers ossia postings?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li mis-7 ta' Settembru, 1998 sal- lum kien hemm:

22 trasferiment minn dipartiment għal ieħor fil-Ministeru għal Għawdex li jinkludu trasferimenti ta' uffiċċjali għas-Segretarjat Privat;

11-il trasferiment ta' uffiċċjali minn Malta għal Għawdex li jinkludu t- trasferimenti ta' uffiċċjali għas-Segretarjat Privat;

tliet trasferimenti ta' studenti minn Malta għal Għawdex li qegħdin isegwu kors taħt l-Extended Skills Training Scheme;

Erba' trasferimenti mid-dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex għad-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali;

trasferiment ta' uffiċjal mid-Dipartiment tat-Taxxi Interni għad- Dipartiment tal-Customer Services;

14-il posting fi ħdan id-Dipartiment tal-Customer Services; u

17-il posting fi ħdan id-Dipartiment tal-Proġetti u Żvilupp.

PULIZIJA - INVESTIGAZZJONIJIET KRIMINALI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' investigazzjonijiet kriminali f'Għawdex li għadhom f'idejn il-pulizija u li l-individwu suspettat għadu ma ġiex akkużat quddiem il-Qorti Kompetenti?

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi każijiet bħal dawn li llum huma preskritti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi hemm 92 każ x'jitressqu quddiem il- Qorti f'Għawdex li minnhom disgħa huma preskritti.

MALTA FILM STUDIOS

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jpoġġi kopja tal-bejgħ tal-Malta Film Studios fuq il- Mejda tal-Kamra u jgħid x'kondizzjonijiet saru max-xerrej dwar il-ħaddiema?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Minħabba n-natura kummerċjali tal-kontenut tal- kopja li għaliha qed jirriferi l-Onor.

Interpellant, ma narax li jkun etikament ġust li npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra il-kopja in kwestjoni.

BANEK - MID-MED - CHAIRMAN

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-kwalifiki akkademiċi kollha li għandha l- persuna li ġiet maħtura chairman tal-Mid-Med Bank?

Jista' f'kull każ il- Ministru jagħti d-data meta tkun inkisbet il-kwalifika?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-kwalifiki akkademiċi li għandha l-persuna li fil- preżent qed tokkupa l-kariga ta' chairman tal-Mid-Med Bank huma dawn:

Mill-Universita ta' Malta:

B.A.(Hons)Econ. miksuba fl-1971 M.A.(Econ) miksuba fl-1974

Mill-Universita ta' Oxford: M.Litt (Oxon) miksuba fl-1982

SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jagħti lista ta' individwi u l-grad tagħhom li qalgħu aktar minn Lm100 f'overtime f'Novembru, 1998 fid-Dipartiment tas-Saħħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qed tiġi miġbura u tingħata risposta f'xi seduta oħra.

NAXXAR - BOZZA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li bozza li ilha maqtugħa għal ġimgħat sħaħ u li qiegħda fil-post indikat under separate cover tiġi rranġata?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li minħabba l-mod kif inhi mwaħħla din il-lampa, inħasset il-ħtieġa li tiġi mċaqalqa għal post ieħor biex it-triq in kwestjoni tiddawwal aħjar.

Dan ix-xogħol għandu jsir fi żmien qasir.

YACHT CHARTERING

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Billi diversi pajjiżi għandhom taxxa baxxa fuq il-yacht chartering, jista' l- Ministru jgħid jekk f'pajjiżna tapplikax il-VAT bil-15% f'dan ir-rigward, u jekk iva, hemmx ħsieb li nipprovaw insaħħu l-competition edge tagħna f'dan is-settur li jirrendi?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-yacht chartering huwa suġġett għat-taxxa tal-VAT bir-rata ta` 15%.

Ir-rata preferenzjali ta` 5% tapplika biss għall-akkomodazzjoni turistika.

DJAR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jara li tintlaqa' t-talba ta' l-anzjana li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament sabiex il- bieb tal-flat li ġiet allokata ftit ilu jiġi msaħħaħ peress li qed tibża' tidħol fih?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għall-ispezzjoni meħtieġa.

DJAR - BINI TA' APPARTAMENTI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Awtorita' tad- Djar hux se tkompli bil-ħsieb li jinbnew sulari addizzjonali fuq appartamenti tal-gvern diġa' abitati?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: S'issa għada ma ttieħdet l-ebda deċiżjoni finali jekk l-proġett ta' bini ta' sulari addizjonali għandux jitkompla.

BORMLA - SAN GWAN T'GĦUXA - SWAR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li titneħħa eyesore li hemm f'waħda mill-arkati fis-swar quddiem il-flats ta' San Gwann t'Għuxa, Bormla, peress li hemm bieb ta' l- aluminium li jistona, bil-ħġieġ kollu mkisser?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

WSC - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm talbiet għal xi tip ta' xogħol tal-Water Services Corporation fil-lokalitajiet tat-Tieni Distrett, lokal b'lokal?

X'inhi r-raġuni li qed ikun hemm dewmien fuq ċerti xogħlijiet f'dawn il- lokalitajiet?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PENSJONIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 4196?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: It-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4196 issa ngħatat.

UE - AVIS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Affarijiet Barranin: Billi issa ġiet ippubblikata l-update dwar l-Avis ta' l-Unjoni Ewropea, jista' l-Viċi Prim Ministru jara jekk jistax jiġi ppubblikat il-kwestjonarju tal-Unjoni Ewropea flimkien mat-tweġibiet tal- Gvern Malti?

Dan fl-interess nazzjonali u dak tat-trasparenza?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Il-kwestjonarju fuq Malta hu dokument intern tal- Kummissjoni tal-Unjoni Ewropea.

Il-kummissjoni ddeċidiet li tippubblika r- rapport li ħejjiet hi abbażi tal-kwestjonarju.

Jiena mxejt skond l-etika u poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra, kopja tar-rapport.

TAXXI INTERNI - REFUNDS

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi l-proċedura li biha jimxi d-dipartiment ta' l-Inland Revenue dwar nies li għandhom jieħdu refunds ta' taxxa żejda li tkun tħallset?

Huwa minnu li jekk ma jkunx hemm flus ivvotati min għandu jieħu ma jieħux ir-refund?

Hemm xi limitu ta' snin li persuna tista' ddum tistenna biex tieħu lura r-refunds?

Kemm fil-fatt kien hemm flus ivvotati għar-refunds mill-1992 sal-lum sena b'sena?

Huwa possibbli li min ilu jistenna biex jieħu refund ta' Lm650 mill-1992 jingħata dan ir-refund bl- imgħax?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-flus ivvotati għar-refunds mill-1992 sal-lum kienu ta` Lm18,241,000 maqsuma hekk:

1992 2,000,000 1993 1,500,000 1994 1,500,000 1995 1,400,000 1996 3,000,000 1997 3,000,000 1998 2,841,000 1999 3,000,000

Kif diġa' kelli l-okkażjoni ngħid is-sistema tar-refunds fid-Dipartiment tat-Taxxi Interni għandha tinbidel u kulmin ikollu jieħu lura xi taxxa li tkun tħallset żejda din għandha titħallas lura fi żmien determinat, u jekk id-dipartiment jonqos li jħallas f`dan iż-żmien ikollu jħallas l-interessi.

Il-lum il-liġi ma tipprovdix sa meta għandu jsir il-ħlas tar-refunds jew li dawn għandhom jitħallsu b`xi imgħax.

Kif għedt fil-mistoqsija parlamentari numru 4674 l-ammont ta` ħlas ta` refunds huwa marbut mal-flus ivvotati fl-estimi finanzjarji annwali.

Meta d-dipartiment jiġi biex jiddetermina liema refunds għandhom jitħallsu jieħu in konsiderazzjoni diversi fatturi bħalma huma l-ammont dovut, kemm ilu dovut, il-kategorija tat-taxpayer u dan dejjem fil-kuntest tal-flus ivvotati.