MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 264 L-Erbgħa, 15 ta' Marzu, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 264

L-Erbgħa, 15 ta' Marzu, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.08 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 15 ta' Marzu, 2000

WERREJ MINUTI 141

RULING 141

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 142

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET (KUMITAT)

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL (COMMITTEE STAGE) 147

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IX-XANDIR (IT-TIENI QARI)

BROADCASTING (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 171

AĠĠORNAMENT 176

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 181

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 263 li saret fl-14 ta' Marzu, 2000 ġew konfermati

RULING

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): B'riferenza għall-każ ta' ksur ta' privileġġ imqajjem mill-Onor.

Silvio Parnis waqt is-seduta tat-Tnejn, 6 ta' Marzu 2000, is-Sedja eżaminat id-dokumenti li mqiegħda fuq il-Mejda tal- Kamra mill-Onor.

Membru, u cioe' estratti mill-ġurnali ''in-nazzjon'' u ''The Malta Independent'' tat-2 u t-3 ta' Marzu, 2000 flimkien ma' estratt mit-traskrizzjoni tas-seduta parlamentari nru 254 ta' l-Erbgħa, 1 ta' Marzu, 2000.

Minn dan l-eżami joħroġ li matul is-seduta ta' l-1 ta' Marzu, 2000 l- Onor. Parnis uża l-kliem:

''Iva, anke l-bandiera ta' l-Unjoni Ewropea li ħraqna rridu nsemmu!".

Minn hawn joħroġ biċ-ċar li l-Onor.

Parnis m'użax il-kelma ''aħna'' jew ''we'', għalkemm jirriżulta wkoll li l-Onor.

Membru kellu kull opportunità, f'dak il-ħin li qam l-inċident, biex jikkjarifika d-diskors tiegħu u b'hekk kien jiġi evitat kull ekwivoku iżda l-Onor.

Parnis naqas li jagħmel dan.

Għalhekk ma jistax jingħad li l-Onor.

Membru ġie kkwotat jew irrapportat b'mod falz jew mgħawweġ, bi ksur ta' l-Ordinanza dwar il- Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati, kif speċifikat f'paragrafu (k) ta' subartiklu (4) ta' artiklu 11 ta' Kap 113 tal-Liġijiet ta' Malta, u nikkwota:

''Il-pubblikazzjoni volontarja jew bi traskuraġni ta' xi rapport falz jew mgħawweġ ta' xi dibattitu jew proċedimenti tal-Kamra jew ta' xi kumitat tagħha.''

Għaldaqstant is-Sedja m'hijiex f'pożizzjoni li tilqa' t-talba ta' l-Onor.

Parnis.

Madankollu s-Sedja tieħu l-opportunità sabiex tfakkar lill-membri tal- media li fil-qadi tad-doveri tagħhom għandhom l-obbligu li jirrapportaw fedelment u bl-aħjar abilità dak li jkun qiegħed jiġri u jingħad fil-kors tal-proċedimenti tal-Kamra.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

12313, jista' l-Ministru jagħti d-dettalji mitluba peress li hawn si tratta ta' nfiq pubbliku?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Billi l- Onor. Interpellant ma tanix spjegazzjoni sodisfaċenti għaliex qed jitlob l- informazzjoni, m'għandix xi nżid mat-tweġiba li tajt f'seduta nru.

ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

12314, jista' l-Ministru jagħti d-dettalji mitluba peress li hawn si tratta ta' nfiq pubbliku?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Nerġa' nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija nru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, ippermettili niġbed l-attenzjoni tal- Ministru li fil-Baħrija ma kienx hemm polling booth dakinhar ta' l- elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Xtaqt li kieku l-Ministru jaċċertani li dawn l-affarijiet mhux se jerġgħu jirrepetu ruħhom.

MR SPEAKER: Ċertament li din il-mistoqsija mhijiex relatata mad-domanda oriġinali u sta għall-Ministru jekk jirrispondihiex jew le.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, lill-Onor.

Farrugia rrid ngħidlu li dik hija funzjoni tal-Kummissjoni Elettorali biss.

Naħseb li l-Onor.

Membru jaf li dik hija kummissjoni totalment awtonoma u tiddieċedi hi fejn isiru l- polling booths.

M'hi funzjoni ta' ebda ministru li jiddeċiedi fejn isiru jew kif ikunu l-polling booths.

Naf li kien hemm xi diskussjonijiet, anke bejn il-partiti, biex ikun hemm imqar mobile polling booths temporanji pero' ma nistax nirrispondi aktar minn hekk.

SERVIZZI EKONOMIĊI - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cushieri) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

12315, jista' l-Ministru jagħti d-dettalji mitluba peress li hawn si tratta ta' nfiq pubbliku?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem l-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Billi l- Onor. Interpellant ma tanix spjegazzjoni sodisfaċenti għaliex qed jitlob l- informazzjoni, m'għandix xi nżid mat-twegiba li tajtu f'seduta nru.

EDUKAZZJONI - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

12316, jista' l-Ministru jagħti d-dettalji mitluba peress li hawn si tratta ta' nfiq pubbliku?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Billi l-Onor.

Membru ma tanix spjegazzjoni sodisfaċenti għaliex qed jitlob l-informazzjoni, m'għandix xi nżid mat-tweġiba li tajtu f'seduta nru.

BIEDJA U SAJD - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cushieri) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

12317, jista' l-Ministru jagħti d-dettalji mitluba peress li hawn si tratta ta' nfiq pubbliku?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Billi l-Onor.

Interpellant ma tanix spjegazzjoni sodisfaċenti għaliex qed jitlob l- informazzjoni, m'għandix xi nżid mat-tweġiba li tajtu f'seduta nru.

VAT - REFUND

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cushieri) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l- persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament ilha ma tirċievi r- refund tal-VAT minn Lulju ta' l-1999?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li taħt l-Att ta' l-1998 dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud, l-ammont ta' kreditu eċċessiv ta' persuna għal żmien ta' taxxa għandu jitħallas lura lil dik il-persuna sa mhux iktar tard minn ħames xhur mit-tmiem taż-żmien li fih għandha tintbagħat id-denunzja ta' dak iż-żmien ta' taxxa.

Fil-każ tal-persuna konċernata, kellu jitħallas lura fil-15 ta` Jannar 2000 kif fil-fatt sar skond il-liġi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Billi qed ikun hemm diversi lmenti min-naħa tan-nies fin-negozju fis-sens li qed ikun hemm ċertu dewmien fil-ħruġ tar-refunds tal-VAT, jista' l-Ministru jagħtina ħjiel ta' l-ammont ta' l-outstanding refunds dovuti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Hawnhekk m'għandix l-ammont preċiż ta' refunds li jridu jingħataw, imma din il-mistoqsija nweġibha sakemm nista' nweġibha għaliex, kif jaf l-Onor.

Brincat, fil-każ tal-VAT ma tistax tgħid preċiż x'refunds hemm dovuti.

Is-sistema taħdem li jekk ikun hemm xi refund dovut, dan bil-liġi jitħalla għal ċertu żmien biex jekk imbagħad it- taxpayer ikollu x'jagħti fir-return li jagħmel wara li joħroġlu assessment net of refund, dak li għandu jagħti jitnaqqas awtomatikament mir-refund li jkollu jieħu.

Din hija sistema daqsxejn fluwida pero' jekk l-Onor.

Membru jagħmilli mistoqsija parlamentari bil-miktub inkun nista' nirrispondi bl-aħjar mod li nista'.

SAĦĦA - MENINGITIS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hawn każi ta' meningitis f'dawn l-aħħar għaxar snin u x'tip ta' mikrobu kkawżah?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Ninsab informat illi mill-1990 sa l-1999 ġew irrapportati 44 każ ta' meningitis meningococcal, 48 każ ta' septicaemia meningococcal u 73 każ ta' meningitis, (Other Bacterial), u ċioe':

|Sena |Meningit|Septicae|Meningi| | |is |mia |tis | | |Meningoc|Meningoc|(Other | | |occal |occal |Bacteri| | | | |al) | |1990 |2 |- |2 | |1991 |- |- |5 | |1992 |2 |1 |3 | |1993 |1 |1 |4 | |1994 |3 |- |11 | |1995 |2 |2 |4 | |1996 |8 |2 |9 | |1997 |12 |4 |4 | |1998 |10 |19 |17 | |1999 |4 |19 |14 | |Total|44 |48 |73 |

SAĦĦA - HIV TESTS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm irriżultaw testijiet pożittivi għall-HIV f'dawn l-aħħar 15-il sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: It-testijiet ta' l-HIV bdew jinħadmu fil-virology laboratory f'St. Luke's minn Ġunju ta' l-1985.

Isiru testijiet anonimi ta' l-HIV u possibbilment pazjent jista' jerġa' jirrepetih.

In-numru ta' testijiet, sena b'sena, kien kif ġej:

|SENA |TOTAL |No. of | | |REQUEST |REACTIVE| | | |SAMPLES | |1985 |408 |10 | |1986 |930 |13 | |1987 |2292 |5 | |1988 |3750 |13 | |1989 |2495 |16 | |1990 |2118 |9 | |1991 |2461 |18 | |1992 |3131 |8 | |1993 |2369 |13 | |1994 |3935 |10 | |1995 |3963 |17 | |1996 |3912 |7 | |1997 |3809 |8 | |1998 |4249 |10 | |1999 |4264 |6 |

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jirriżulta li filwaqt li fl-1998 kien hemm għaxar każi pożittivi ta' l-HIV, fl-1999 kien hemm sitta.

Dan forsi jfisser li hemm bżonn li jiġu aġġornati iktar il-programmi edukattivi dwar l-HIV?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Naħseb li l-Onor.

Farrugia qiegħed jinterpreta l- lista li għandu quddiemu b'mod żbaljat.

Hawnhekk għandek it-total number of requests u n-number of reactive samples - ma jfissirx li kienu positive - li minn għaxra fl-1998 niżlu għal sitta fl-1999.

Dawn it-tip ta' testijiet isiru biex inħajru aktar lil dawk in-nies li jkollhom xi dubju sabiex jersqu 'l quddiem u jagħmlu t-test.

Ta' min igħid li hawnhekk ma jintalbux il-particulars tal-persuna u allura ovvjament wieħed irid iħares lejn in-numru ta' requests li jsiru fid-dettall u jiflihom aktar fil-fond, peress li persuna tista' tirrepeti t-test iktar minn darba.

Barra minn hekk dawn it-tip ta' testijiet ma jsirux fil-privat u jekk titlob li jsirlek test f'laboratorju privat, it-test xorta f'St. Luke's isir.

Din il- proċedura nadottawha biex nkunu nistgħu naqbdu dawk li jkunu pożittivi.

Pero' nerġa' ngħid li ċ-ċifri li hawn hawnhekk ma jirriflettux in-numru ta' każi pożittivi imma l-każi li jkunu rreaġixxew u allura hemm bżonn ta' iktar investigazzjoni.

SAĦĦA - TUBERCOLOSIS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrain Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hawn każi ġodda ta' tubercolosis f'dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat illi mill-1990 sa l-1999 ġew rapportati 194 każ ta' tubercolosis, u ċioe':

|Sena |Numru ta' Każi | |1990 |19 | |1991 |22 | |1992 |30 | |1993 |22 | |1994 |24 | |1995 |6 | |1996 |22 | |1997 |11 | |1998 |16 | |1999 |22 | |Total |194 |

STOCKHOLM - AMBAXXATA MALTIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm swiet lill-poplu Malti l-ambaxxata li nfetħet fi Stockholm?

Kemm intnefaq fuq irranġar u attrazzament ieħor?

Kemm huwa stmat li se jkunu r-running costs ta' l-ambaxxata?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin): L- ambaxxata fi Stockholm inkriet għal SKR32962 fix-xahar - dawn jiġu madwar Lm1,607 - li jinkludi l-heating u l-provvista ta' l-ilma.

Fuq xiri ta' office equipment, għamara u attrezzaturi ntnefqu SKR345357 netti - dawn jiġu madwar Lm16,847 - wara t-tnaqqis tat-taxxa tal-VAT.

Peress illi din hija ambaxxata ġdida, huwa diffiċli li jingħad bi preċiżjoni x'se jkunu r-running costs fuq medda ta' xahar u għad irid jgħaddi xi żmien biex tiġi stabilita x-xejra ta' nfiq.

B'danakollu hu maħsub illi l-ispejjeż rikorrenti jkunu skond l-allokazzjoni ta' fondi pprovduti taħt il-cost centre ta' l-ambaxxata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, peress li waqt il-viżita li kellna dan l-aħħar tal-Prim Ministru Sloven ingħata ħjiel li l-Gvern Malti qed jikkonsidra attivament li jiftaħ ambaxxata f' Lublijana, nixtieq inkun naf as a matter of policy jekk hijiex l-intenzjoni tal-gvern li jiftaħ ambaxxata f'dawk il-pajjiżi li mhux biss huma membri ta' l-Unjoni imma anke f'dawk il-pajjiżi applikanti għal sħubija prospettiva fl-Unjoni.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Id-deċiżjoni dwar ftuħ ta' ambaxxata naturalment tittieħed fl-aħjar interess tal-pajjiż, kif jarah il- gvern tal-ġurnata.

Rigward dawk il-pajjiżi li huma membri ta' l-Unjoni, nafu fejn għandna ambaxxata diġà pero' żidna wkoll ambaxxata f'Ateni u ambaxxata oħra fi Stockholm għax dehrilna li hekk hu opportun.

Jien qed nitkellem mingħajr ma qed norbot lill-foreign office, għax ma nafx l-aħħar sitwazzjoni x'inhi, pero' l-idea hi li jkollna kemm jista' ambaxxati, anke f'dawk il-pajjiżi applikanti.

Pero' deċiżjoni dwar fejn tinfetaħ ambaxxata f'pajjiżi applikanti għad m'hemmx.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jien qed nifhem sew li l-Prim Ministru qed jagħti indikazzjoni - mhux qed nippretendih li jkun speċifiku għax nifhem li forsi m'għandux id-dettalji kollha - li hija policy tal-gvern li jiftaħ ambaxxata f'pajjiżi, anke jekk mhux fuq bażi ta' reċiproċità?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Le, jien m'għedtx hekk.

Filwaqt li ma' l- Isvezja għandna relazzjonijiet diplomatiċi għalkemm m'għandniex ambaxxatur Svediż residenti Malta, ħassejna li wasal iż-żmien li jkollna ambaxxatur residenti fi Stockholm li jkun jista' jilħaq il-pajjiżi Nordiċi.

L-istess ngħid għall-Greċja.

Naturalment nistennew li fiż-żewġ każi jkun hemm progress fir-rappreżentanza f'Malta.

Anke fil-każ tar-relazzjonijiet diplomatiċi bejn Malta u Spanja, nafu li l-ambaxxata Spanjola f'Malta llum mhijiex rappreżentata minn ambaxxatur residenti meta aħna għandna ambaxxatur residenti f'Madrid.

Nafu l- anteċedenti x'inhuma u nittamaw li l-pożizzjoni tal-Gvern Spanjol tkun li effettivament ma ndumux ma jkollna ambaxxatur residenti f'Malta.

Naturalment id-deċiżjoni ma tispettax lilna imma tispetta lill-Gvern Spanjol.

KALAXLOKK - IMPJEGATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni mal-kumpannija Kalaxlokk illum u x'inhu x-xogħol li qed jagħmlu?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jien informat li bħalissa l-kumpannija Kalaxlokk timpjega 138 ħaddiem.

Dawn il- ħaddiema qegħdin jaħdmu fuq numru ta' xogħlijiet ta' kostruzzjoni.

Fost dawn hemm dak relatat mal-proġett ta' riabilitazzjoni tal-Belt Valletta, fejn fost oħrajn qed isir xogħol fuq il-Knisja tal-Giżwiti, f`Sant'Iermu u fi Triq il-Punent.

Il-kumpannija qed tagħmel ukoll xogħol għall-korporazzjoni għall-iżvilupp ta' Malta li jikkonsisti f'tindif fl-oqsma industrijali, xogħlijiet ta' manutenzjoni fl-iskejjel ta' Tal-Ħandaq u l-junior lyceum tal-Ħamrun u fl- Isptar San Vincenz de Paule, bini ta' ħajt fiċ-ċimiterju ta' Braxia, tiswijiet fuq il-mollijiet taċ-Ċirkewwa kif ukoll diversi xogħlijiet oħra għall-kunsill lokali ta' San Ġwann.

Tajjeb jingħad li l-kumpannija giet inkarigata biex tagħmel xogħol għall- privat li l-ħaddiema qed jirrifjutaw li jagħmlu fuq direttiva tal-GWU.

SAĦĦA - SALMONELLA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew rapportati każi ta' salmonella minn Jannar 1999 'l hawn?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat illi mill-1 ta` Jannar 1999 sad-29 ta' Frar 2000 ġew rapportati 360 każ ta' salmonella, u ċioe':

|Xahar |Numru ta` | | |Każi | |Jannar '99| 8 | |Frar '99 | - | |Marzu '99 | 8 | |April '99 | 6 | |Mejju '99 | 17 | |Ġunju '99 | 5 | |Lulju '99 |153 | |Awissu '99| 9 | |Settembru | 7 | |'99 | | |Ottubru | 74 | |'99 | | |Novembru | 19 | |'99 | | |Diċembru | 12 | |'99 | | |Jannar '00| 37 | |Frar '00 | 5 | |Total |360 |

PIKALIJA - INSPECTIONS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il żjara saret mill-uffiċjali tad- dipartiment sabiex tiġi spezzjonata l-produzzjoni tal-ħaxix frisk fil- pitkalija ċentrali matul Jannar u Frar ta' din is-sena?

Meta saru, minn kienu l-uffiċjali u x'kienu r-riżultati?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mhux ċar għalxiex qed jirriferi l-Onor.

Interpellant.

Bħalma jaf ben tajjeb, qatt ma saru spezzjonijiet fuq il-produzzjoni tal- ħaxix frisk fil-pitkalija ċentrali.

Jekk l-Onor.

Interpellant ikun aktar speċifiku nkun nista' nagħtih risposta aħjar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, peress li l-amministrazzjoni preżenti ddeċediet li twaqqaf l-extension service li kien jingħata matul il-ħin tal- biegħa fil-pitkalija - jiġifieri nhar ta' Tnejn u nhar ta' Ħamis - u naturalment dan kien isir biex l-uffiċjali agrikoli jkunu jafu l-livell tal- kwalità tal-produzzjoni li qed ikollna, jista' l-Ministru jgħidilna xi spezzjonijiet qegħdin isiru biex jitjieb il-proċess ta' l-amministrazzjoni fil-pitkalija.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, fid-domanda oriġinali tiegħu l-Onor.

Interpellant staqsa dwar kemm-il żjara saret mill-uffiċjali tad-dipartiment sabiex tiġi spezzjonata l-produzzjoni tal-ħaxix fil-pitkalija.

Kif jaf kulħadd, fil-pitkalija ma ssirx produzzjoni tal-ħaxix.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, naħseb li tkun ħaġa tajba li l- uffiċjali tad-dipartiment jagħmlu spezzjonijiet minn żmien għal żmien fuq il-kwalita' ta' ċerti prodotti.

Għalhekk nerġa' nistaqsi lill-Ministru jekk il-prodott li jidħol fil-pitkalija hux qed jiġi spezzjonat mill- uffiċjali ta' l-extension services.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Issa li l-Onor.

Membru ċċara l-pożizzjoni tiegħu nista' nikkonfermalu li inspections b'mod ġenerali jsiru fuq il-prodotti li jiddaħħlu fil-pitkalija.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati jippresjedi.

Klawsola 2 - Emenda ta' l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income.

Clause 2 - Amendment of the Income Tax Act.

THE CHAIRMAN: Hawn rimarki?

Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Chairman, għal klawsola 2 se nipproponi din l- emenda:

"A" F'subklawsola (2) ta' klawsola 2 minflok il-paragrafi (a) u (b) għandhom jidħlu dawn il-paragrafi ġodda li ġejjin:

"(a) l-artikolu 25 għandu jitqies li beda jseħħ mis-sena ta' stima li bdiet fl-1 ta' Jannar, 1999;

(b) l-artikoli 3 u 5 għandhom jitqiesu li kellhom effett b'seħħ mill-1 ta' Jannar, 2000; u

(c) l-artikoli 4, 6 u 23 għandu jkollhom effett b'seħħ mis-sena ta' stima li tibda fl-1 ta' Jannar, 2001.".

"A" In subclause (2) of clause 2 for paragraphs (a) and (b) there shall be substituted the following new paragraphs:

"(a) section 25 shall be deemed to have come into force with effect from the year of assessment commencing on the 1st January, 1999;

(b) sections 3 and 5 shall be deemed to have come into force with effect from the 1st January, 2000; and

(c) sections 4, 6 and 23 shall come into force with effect from the year of assessment commencing on the 1st January, 2001.".

Hawnhekk li qegħdin nagħmlu huwa li niddefinixxu d-dati li fihom jidħlu fis- seħħ il-miżuri kollha li qegħdin inniedu b'din il-liġi.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: B'riferenza għal paragrafu (a) ta' subklawsola (2) ta' klawsola 2 il-ministru jikkonferma li din il-miżura hija backdated għall-1 ta' Jannar ta' l-1999?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Ippermettili nikkonsulta ruħi, jew forsi jkun aħjar li nipposponu din il-klawsola.

Mr Chairman, formalment nitlob il-permess tal-Kumitat biex nipposponu din il-klawsola.

THE CHAIRMAN: Hemm il-permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata u l-klawsola ġiet posposta.

Klawsola 3 - Emenda ta' l-artikolu 41 ta' l-Att prinċipali.

Clause 3 - Amendment of section 41 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: F'paragrafu (iv) ta' klawsola 3 hemm li:

" .... interest, discounts or premiums payable in respect of a public issue by a company, entity or other legal person howsoever constituted and whether resident in Malta or otherwise".

Permezz ta' din il-klawsola, li diġà tkellimt fuqha fit-Tieni Qari, il- final withholding tax ta' 15% tkun applikabbli wkoll għal strumenti finanzjarji bħal bonds, per eżempju, li jinħarġu minn istituzzjonijiet li mhux neċessarjament ikunu residenti f'Malta.

Kif diġà għedt, nistgħu ngħidu li jekk ikun hemm approach mill-world bank li jkun irid joħroġ xi bonds, dawn jiġu wkoll covered mill-15% withholding tax.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jien nifhem l-ispirtu li fiha qed issir din l-emenda, li hija marbuta l-iktar mal-ħruġ ta' bonds mill-world bank f'denominazzjoni tal-lira Maltija u li jidher li hemm il-ħsieb li dawn ikunu listed anke fuq l-istock exchange.

Li ma fhimtx ċar huwa dan.

F'xi notamenti li għandi hawnhekk għandi li oriġinarjament din l-emenda kien provdut diġà għaliha b'dak li hemm f'paragrafu (ii) ta' subklawsola (b) ta' klawsola 2 ta' l- Att IX ta' l-1997 iżda bħala klawsola għadha qatt ma ġiet in vigore.

Allura għalfejn kien hemm il-ħtieġa li din terġa' tiġi recycled, biex ngħid hekk, għal-lum meta diġa' hemm provvediment għaliha fl-Att IX ta' l-1997?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Fil-provvediment li konna għamilna qabel, konna llimitajna l-final withholding taxes għal issues li jsiru minn residenti Maltin jew kumpanniji residenti f'Malta.

Din issa qed niftħuha għal istituzzjonijiet oħrajn anke jekk ikunu barranin.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 3.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 3 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

THE CHAIRMAN: Se nissospendi l-kumitat għal ftit minuti sakemm isiru xi verifiki min-naħa tal-Ministru.

Il-Kumitat ġie sospiż fid-9.40 a.m. u rriżuma ħames minuti wara.

Klawsola 2 - Emenda ta' l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income.

Clause 2 - Amendment of the Income Tax Act.

(Posposta aktar kmieni fil-Kumitat)

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: L-Onor.

Brincat staqsa fuq l-emenda ta' artiklu 25 li qegħdin ngħidu li hija effective mill-1 ta' Jannar ta' l-1999.

Din hija relatata mas-sistema ta' self-assessment li kienet daħlet fis-seħħ fl- 1 ta' Jannar ta' l-1999 u li fil-liġi oriġinali kien hemm nieqsa minnha l- kelma fi bracket li tirriferi għal sezzjoni partikolari.

Dan ifisser li din aktar hija emenda biex nirranġaw il-grammatika legali milli għandha xi effett ieħor.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "A" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 2, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 2, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 4 - Emenda ta' l-artikolu 56 ta' l-Att prinċipali.

Clause 4 - Amendment of section 56 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Fi klawsola 4 qegħdin nistabilixxu rati ġodda fil- bands tat-taxxa.

Fil-każ tal-miżżewġin qed inħallu l-faxxa sa Lm4,000 kif kienet u l-faxxa ta' Lm1,500 li tiġi immedjatament wara kif kienet ukoll, u mbagħad qed inbiddlu r-rati għall-faxex ta' wara.

Dan ifisser li l-ewwel Lm2,000 wara Lm5,500 jiġu intaxxati bil-25% u l-bqija jiġu intaxxati bil- 35%.

Għal dawk li huma waħedhom qed inħallu l-ewwel żewġ faxex kif kienu wkoll, jiġifieri qed ngħid għall-ewwel Lm3,000 u Lm1,000 fuqhom; imbagħad l- Lm2,000 li jmiss jiġu bil-25% u l-bqija bil-35%.

Dan naturalment ma jaffettwax il-miżuri eżistenti fuq il-15% withholding tax fuq l-imgħaxijiet u fuq il-part-time.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Kif diġà esprimejna għal darba tnejn fit-Tieni Qari, nista' ngħid li l-oġġezzjoni primarja tagħna hija għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-income tax.

Aħna nħossu li t-tibdiliet li qed isiru qed idaħħlu ċertu element ta' inġustizzja soċjali u anke jmorru kontra l- manifest elettorali tal-partit fil-gvern, kif ukoll għax ċerti provvedimenti jippenalizzaw ukoll lil dawk il-persuni li jagħmlu single declaration.

Fil-fatt f'diversi okkażjonijiet il-Prim Ministru tenna - ma nafx jekk qalhiex ukoll il-Ministru Dalli - li fis-settur tal-gvern hemm 35,000 ħaddiem u 30,000 minnhom ma ġewx affettwati mit-tibdiliet li saru fl- income tax.

Allura dan ifisser li dawn it-30,000 kollha jimlew l-income tax return bħala miżżewġin, jew forsi l-gvern qed jagħmel il-kalkoli tiegħu mod ieħor?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Nista' ngħidlek li din tat-30,000 ħaddiem kienet stima, għax nafu dawk li jaqilgħu inqas minn Lm5,500 ma ġewx affettwati.

Naturalment meta tagħmel statement bħal dan tkun qiegħed tindirizza l- kwistjoni b'mod ġenerali u ma tidħolx fid-dettall.

Biss kontra dak li qal l-Onor.

Leo Brincat, il-miżżewġin li jaħdmu ġew vantaġġati aktar minn oħrajn, fis-sens li fuq l-ewwel Lm8,000 li jaqilgħu bejniethom it-taxxa ma ntmissitx.

Ovvjament nerġa' ngħid li meta wieħed jagħmel statement ta' ċertu livell ma joqgħodx jidħol fid-dettall ta' kull individwu.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Chairman, minkejja dan xorta waħda nħoss li rrid nirreġistra, f'isem l-oppożizzjoni, l-oġġezzjoni fundamentali għal dawn il- provvedimenti ta' l-income tax.

Inħoss li dawn jippenalizzaw b'mod xejn xieraq lil dawk li jagħżlu li jagħmlu single declaration.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 4.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 4 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 5 - Emenda ta' l-artikolu 73 ta' l-Att prinċipali.

Clause 5 - Amendment of section 73 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Fi klawsola 5 qegħdin indaħħlu provvediment li jintaxxa lil dawk il-barranin li jiġu Malta biex jagħtu servizz ta' entertainment.

Bażikament din m'hijiex żieda fit-taxxa imma dan huwa metodu differenti ta' kif tiġi kkalkolata t-taxxa, biex kemm jista' jkun naqtgħu l-amministrazzjoni u l-burokrazija.

Qabel dawn l-entertainers kienu jiġu mitluba li jagħtu statement ta' l- income tagħhom, ta' x'nefqu u jagħtu dettalji oħra bħal dawn pero', peress li dan l-istatement kien idum ma jasal u kien ikollna ħafna problemi bih, qegħdin nirriduċu din it-taxxa u ngħidu li din għandha tkun withholding tax ta' 10% fuq il-pagamenti illi jsiru lil dak l-entertainer partikolari.

Nerġa' nirrepeti li din m'hijiex xi taxxa ġdida jew xi taxxa li qed inżidu, pero' rajna kif amministrattivament nagħmlu streamlining tal-ġbir ta' din it-taxxa u ndaħħluha kemm jista' jkun fil-kuntest ta' tax at source.

B'hekk l-affarijiet ikunu streamlined aħjar.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Dwar dak li qed igħid il-Ministru m'hemm xejn kontenzjuż pero' nixtieq nagħmel punt żgħir.

Ġieli kien hemm każi fejn ġew entertainers minn barra illi offrew is-servizzi tagħhom free, basta jkunu koperti l-ispejjeż li jonfqu biex iġorru l-apparat għal Malta u jkunu koperti l-ispejjeż ta' l-accommodation eċċ. Jiġifieri dawn ma jeħdux fees imma jagħmluha speċi ta' working holiday.

Jien nippreżumi li f'ċirkostanzi bħal dawn, fejn il-group jew kantanti ma jkunux qed jakkwistaw income speċifiku, ma naħsibx li dawn ikunu suġġetti għal din il-klawsola.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Jien ma nixtieqx nidħol fid-dettall u nagħti xi advance ruling fuq dawn l-affarijiet tat-taxxa.

Iċ-ċirkostanzi jkunu differenti f'kull każ u wieħed irid joqgħod attent għax ikun hemm każi ġenwini u każi inqas ġenwini.

Għalhekk ma nistax ngħid kategorikament iva għal li qed jgħid l-Onor.

Brincat.

Naturalment jien nifhem li każi ġenwini jiġu ttrattati kif qed igħid l-Onor.

Membru, pero' d-dipartiment tat-taxxi interni għandu l-fakultà li jħares lejn kull każ u jiddetermina hu jekk verament ikunx hemm income għaddej jew le.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 5.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 5 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi

Klawsola 6 - Emenda ta' l-artikolu 90A ta' l-Att prinċipali.

Clause 6 - Amendment of section 90A of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Din hija emenda fuq il-15% final withholding tax fuq part-time employment.

Fl-1996 dawk kollha li kienu jibbenefikaw minn dawn il-15% fuq xogħol part-time, anke fuq xogħol part-time self-employed, setgħu jibbenefikaw sa limitu ta' Lm3,000 u għalhekk l-income tax part-time li jkun ġej minn xogħol għal rasek li kien jaqbeż it-Lm3,000 kien jiġi ntaxxat bir-rata normali tat-taxxa.

Dan il-limitu issa qed jiġi applikat ukoll fuq impjieg part-time.

Qabel min kien self-employed u jaħdem part- time kellu limitu ta' Lm3,000, pero' għal min kien employed u jaħdem self- employed part-time qisu ma kienx hemm limitu ta' Lm3,000.

Għalhekk naħseb li huwa tajjeb li ndaħħlu dan il-limitu ta' Lm3,000 hemmhekk ukoll, kif fil- fatt qed nagħmlu.

Bil-liġi kif kienet sa issa, accountant, per eżempju, illi huwa mpjegat x'imkien u mbagħad jagħmel xogħol bħala self-employed on a part-time basis, seta' jiddikjara l-income kollu tiegħu bażikament bil-15% withholding tax.

Aħna nħossu li dik ma kellhiex tkun fil-liġi u qed nirranġawha u nillimitawha għal Lm3,000.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Jekk wieħed iħares lejn is-Social Security Act isib li biex jiġi kkalkolat jekk dak li jkun ikunx a full-time employer jew inkella jkunx a part-time employer, mhux l-ammont ta' sigħat igħodd imma l-akbar dħul li jkollu.

Issa f'dan il-kuntest, cioe' fejn tidħol l-income tax, fejn ovvjament jidħlu kategoriji differenti skond il-gradi, bniedem li jkun self-employed on a part-time basis pero' d-dħul minn dak ix-xogħol jista' jkun akbar mill-impjieg prinċipali tiegħu, kif se jiġi affettwat?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: B'dak li qed nagħmlu fil-liġi dan se jkollu limitu ta' Lm3,000.

Issa jekk dan il-limitu jkunx ta' l-impjieg prinċipali tiegħu jew inkella jkunx tal-part-time employment bħala self-employed, fil-kuntest ta' kemm dan jeħel taxxa huwa irrilevanti.

L-income tax tinħadem fuq dak li jkun iddikjarat, pero' jekk għandek dikjarazzjoni illi dan huwa a full-time employee, allura t-taxxa tikkonsidrah bħala a full-time employee u ma toqgħodx tagħmel l-analisi ta' l-akbar income minn fejn ikun ġej.

Naturalment jekk imbagħad ikun hemm xi lok illi jista' jinħoloq xi abbuż, bħalma kellna fis-sistema kif kienet, allura nkunu nistgħu nidħlu fis- sitwazzjoni u naraw l-affarijiet kif inhuma.

Qegħdin nagħmlu din l-emenda biex ninnewtralizzaw kemm jista' jkun din is- sitwazzjoni u ma jkollniex kwestjonijiet fejn wieħed ikollu mpjieg full- time, b'ċerta paga, u mbagħad jagħmel part-time u jaqla' ħafna aktar flus u l-part-time employment ikun bil-15% withholding tax.

Din qegħdin nirranġawha u nillimitawha għal Lm3,000.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Jien qed nifhem sewwa li issa se niġu f'sitwazzjoni fejn is-Social Security Act tista' tikkalkola bniedem self-employed li jitqies bħala full-timer għal skop ta' ġbir tal-bolla, u għal skop ta' ġbir tat-taxxa jista' jkun konsidrat bħala part-timer?

Allura lil wieħed tiddikjaralu mod u lil ieħor tiddikjaralu mod ieħor!

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Fil-fatt hija problema li ċerti definizzjonijiet li jsiru għall-fini ta' liġi partikolari ma jkunux sinkronizzati ma' definizzjonijiet oħra f'liġijiet oħrajn.

Dan jiġri għax ikun hemm ċerti grey areas li jdawru ċerti definizzjonijiet.

Naturalment l-ebda definizzjoni m'hi perfetta biex tolqot preċiż dak li trid u allura jkun hemm ċerti sfumaturi għad-definizzjoni li tkun qed tagħmel f'liġi partikolari biex tolqot sitwazzjoni partikolari.

Per eżempju, ftit ilu f'dan il-parlament kellna l-kwestjoni ta' spouse u head of household.

Jien naħseb li minkejja li kienet ittieħdet l-inizjattiva li jitwaqqaf kumitat biex jirrevedi l-liġijiet ħalli kemm jista' jkun ikollna liġijiet li jkunu in konformita', il-perfezzjoni m'aħniex se nilħquha għar- raġunijiet li qed ngħid.

F'dan il-każ ukoll, it-taxxa għandha definizzjoni ta' x'inhu employed u self-employed waqt li s-social security għandha track ieħor kif taħdem.

Issa hawnhekk ma rridux ninsew li filwaqt li t-taxxa hija ntiża biex tiġbor il-flus, is-social security hija ntiża biex tagħti l-flus, jiġifieri hawnhekk għall-leġislatur jistgħu jinħolqu konflitti ta' kif wieħed jiddefinixxi ċerti affarijiet.

Naħseb li l-oġġettiv aħħari għandu jkun - hawnhekk naqbel ma' l-Onor.

Interpellant - li kemm jista' jkun ikollna l- istess definizzjonijiet fil-liġijiet kollha inkella lill-avukati noħolqulhom aktar possibilità li jagħmlu flus.

Irridu noqogħdu attenti għax ma naħsibx li l-ideal jista' jintlaħaq għal dawn ir-raġunijiet li qed ngħid.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Jien qed nifhem l-ispjegazzjoni li qed jagħmel il- Ministru pero' naħseb li jkun tajjeb li f'dik li hija leġislazzjoni, il- gvern iżomm f'rasu illi meta jkun qed jittratta fuq settur partikolari, bħalma hu s-self-employed, li diġà huwa burdened b'ħafna burokrazija - din m'hijiex l-opinjoni tiegħi imma hija l-opinjoni tagħhom stess - joqgħod attent biex kemm jista' jkun lil min hu self-employed ma jġibux f'pożizzjoni li għall-fini ta' liġi waħda jiddikjara ruħu full-time employee u għall-fini ta' liġi oħra jiddikjara ruħu part-time employee, partikolarment issa li qed naħdmu favur it-tax compliance, u meta suppost li se jkun hemm kordinament aktar bejn dipartimenti differenti fuq il-ġbir tat-taxxi.

Naħseb li huwa importanti li jkun hemm xi forma ta' gwida għal dawn in-nies għax sal-lum dawn għadhom jingħataw speċi ta' interpretazzjoni skond il-każ partikolari.

Qed ngħid dan għax aktar 'il quddiem jistgħu jinqalgħu xi konflitti.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Jien qed nifhem x'qed jgħid l-Onor.

Cilia u naqbel illi l-għan aħħari għandu jkun illi d-definizzjonijiet jkunu l-istess fil- liġijiet kollha, pero' din mhijiex xi ħaġa li nistgħu nilħquha faċilment.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 6.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 6 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 7 - Emenda ta' l-Att dwar is-Sigurtà Soċjali.

Clause 7 - Amendment of the Social Security Act.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, din il-klawsola tittratta l-bidu fis-seħħ ta' l-artikli differenti li jaqgħu taħt din it-taqsima.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 7.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 7 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 8 - Emenda ta' l-artikolu 2 ta' l-Att prinċipali.

Clause 8 - Amendment of section 2 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, klawsola 8 hija neċessarja minħabba emenda li qed issir għal artiklu 116, għax inħass il-bżonn li d- definizzjoni ta' "direttur" tkun tinkludi wkoll il-kummissarju tat-taxxi interni.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 8.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 8 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 9 - Emenda ta' l-artikolu 26 ta' l-Att prinċipali.

Clause 9 - Amendment of section 26 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din il-klawsola tittratta l-kwalifiki biex wieħed ikun jista' japplika għall-pensjoni ta' l-invalidità.

Fil-fatt qed nemendaw il-liġi b'tali mod li biex persuna tapplika u tikkwalifika, ta' l- anqas trid tkun ħadmet sena qabel ma tkun għamlet it-talba għall-pensjoni ta' l-invalidità, u jekk din kienet qed tirreġistra għax-xogħol, allura trid tkun ilha sena tirreġistra u immedjatament qabel bdiet tirreġistra trid tkun ilha taħdem bi qligħ għallinqas sena.

L-iskop ta' dan huwa li neliminaw kemm jista' jkun l-abbuż illi seta' kien qiegħed isir minn dan il- provvediment.

THE CHARMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Ma jaħsibx il-Ministru li b'din il-klawsola se jolqot diversi faxex, fosthom il-pensjoni għall-invalidità, il-pensjoni miżjuda għall-invalidità, il-pensjoni minima nazzjonali u se jaffetwa negattivament ukoll lil diversi invalidi wkoll?

THE CHAIRMAN: Il-Viċi Prim Ministru

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ħalli niftehmu sewwa għax din m'hijiex kwestjoni fejn qed naffettwaw lil xi ħadd negattivament.

Hawnhekk qed nagħmlu kriterji trasparenti biex il-pensjoni jikkwalifikaw għaliha dawk il- persuni li jkollhom każi ġenwin u mhux japplikaw għaliha persuni mingħajr ebda kriterju ta' xejn, mingħajr qatt ma kienu ħadmu jew forsi jkunu ħadmu xi ftit xi żmien ilu mbagħad f'daqqa waħda xi ħadd ikun qalilhom biex jagħmlu 15-il ġurnata, tliet ġimgħat jew xahar jirreġistraw u wara japplikaw għall-pensjoni ta' l-invalidità .

M'hemmx dubju illi dawk il- każi li huma ġenwini bl-ebda mod m'huma se jiġu milquta negattivament.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jien qed nifhem li persuni bona fide ma jiġux impeduti milli jirreġistraw.

THE CHAIRMAN: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Assolutament le!

L-abbuż li kien qed isir huwa li xi ħadd jgħidlek biex tagħmel 15-il ġurnata tirreġistra ħalli wara tkun tista' tapplika għall-pensjoni ta' l-invalidità.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 9.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 9 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-abbozz ta' liġi.

Klawsola 10 - Emenda ta' l-artikolu 76 ta' l-Att prinċipali.

Clause 10 - Amendment of section 76 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, din hija korrezzjoni pjuttost amministrattiva.

Il-klawsoli kollha u l-kunċetti kollha fil-liġi dwar is- sigurtà soċjali jippreskrivu illi d-dikjarazzjoni tal-mezzi trid tkun għas- sodisfazzjon tad-direttur.

Jiġifieri d-direttur għandu ċerta diskrezzjoni li jara li d-dikjarazzjoni tal-mezzi tkun aċċettabbli, ikun jista' jinvestiga u jkun sodisfatt b'dak li jkun qed jiġi ddikjarat.

Għal xi raġuni meta kienet ġiet emendata din il-klawsola - jista' jkun li dan kien żball ġenwin - ma kenux daħlu l-kliem illi d-dikjarazzjoni tal-mezzi għandha tissodisfa lid-direttur u qed indaħħlu din il-frażi bħalma diġà teżisti fil-klawsoli l-oħrajn tal-liġi.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Ma jaħsibx il-Ministru illi l-frażi "għas- sodisfazzjon tad-direttur" hija ftit loose jew too generic, biex ngħid hekk?

THE CHAIRMAN: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din hija l-frażi wżata f'diversi klawsoli oħra.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jien naċċetta l-ispjega tal-Ministru imma nħossha daqsxejn miftuħa wisq u daqsxejn suġġettiva żżejjed, mingħajr ma nitfa' dell fuq id-direttur innifsu.

THE CHAIRMAN: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Naħseb li llum il-ġurnata dik il-frażi għaddiet mit-test taż-żmien u m'iniex tal-parir li nbiddluha.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 10.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 10 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-abbozz ta' liġi.

Klawsola 11 - Emenda ta' l-artikolu 93 ta' l-Att prinċipali.

Clause 11 - Amendment of section 93 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, din il-klawsola temenda artiklu 93 ta' l-Att prinċipali li jistabilixxi fid-dettall il-kwestjoni ta' ħlasijiet f'każ ta' xi ħadd residenti f'dar ta' l-anzjani li tkun ta' l-Istat.

Issa filwaqt li dan l-artiklu jistabilixxi l-prinċipju ġenerali, l-emenda qed tagħti fakultà lill-ministru biex jirregola dawn it-tip ta' kriterji billi joħroġ avviż legali - bħalma konna għamilna sena ilu jew forsi ftit iżjed minn hekk - u jistabilixxi xi ħlasijiet ikunu jridu jsiru u taħt liema kondizzjonijiet bniedem ikollu jħallas ċerti ammonti ta' flus biex ikun residenti f'dar ta' l-anzjani.

Dan ifisser li essenzjalment il-klawsola qed tbiddel il-kunċett - f'dan l-abbozz ta' liġi għandek id-dettalji kollha dwar dan - u qegħdin nissimplifikaw il-proċedura billi ngħidu li dan jiġi rregolat b'avviż legali.

Fil-fatt eventwalment se jiġi ppubblikat avviż legali li jistabiixxi r- rati ta' ħlas, li jitnaqqsu mill-pagamenti dovuti, billi parti minnhom imorru fil-welfare fund u parti jgħaddu għand l-anzjan stess li jkun residenti f'dar ta' l-anzjani.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Li qegħdin innaqqsu l-għajnuna għall-anzjani hija xi ħaġa li diġà tkellimna dwarha b'mod kritiku ħafna fit-Tieni Qari.

Fil- fatt intervenew diversi kelliema dwar dan is-suġġett u anke jiena għamilt xi aċċenn fuq hekk.

Pero', barra minn hekk, li se jiġri huwa illi dak li s'issa kien parti integrali mil-liġi, biex ngħid hekk, se jibda jsir by subsidiary legislation.

Aħna fil-prinċipju ma nsibux oġġezzjoni daqstant li tiġi adottata din il-proċedura, imma meta għandna xi ħaġa diskrezzjonali bejn ministru u ieħor li tista' twassal, kif diġà wasslet, għal tnaqqis f'ċerti benefiċċji għar-residenti fid-djar ta' l-anzjani, naħsbu li tista' tkun diskrezzjonali żżejjed u għalkemm ovvjament legal notice xorta tista' tiġi kkontestata fil-parlament, konna nippreferu li kieku dan kollu baqa' parti integrali mil-liġi.

THE CHAIRMAN: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, jien nifhem il-punt li qed jagħmel l-Onor.

Brincat pero' qabel xejn irrid ngħid illi dawn m'humiex flus li se jidħlu fil-kaxxa tal-gvern.

Fil-fatt parti mill-flus se jmorru fil-welfare fund sabiex jintużaw għal titjib fir-residenza St Vincent De Paule u sabiex ikollna servizzi dejjem aħjar għall-anzjani.

Jien personalment naħseb illi l-iskop ta' l-użu ta' dawk il-finanzi nistgħu nwessgħuh iżjed biex inkopru servizzi oħrajn, fosthom anke servizzi fil-komunità.

Per eżempju, dawn il-fondi jistgħu jgħinu biex jiffinanzjaw ukoll titjib fis-sistema tal- home-help.

Jien naħseb li ż-żewġ naħat tal-Kamra naqblu illi kritika konsistenti fil-konfront tal-liġi tas-sigurta' soċjali hija l-komplikazzjonijiet kbar li fiha, u allura li nippruvaw nissimplifikawha hija xi ħaġa li għandna nagħmluha ma' kull opportunità li jkollna.

Ċertament jien nemmen li din il- liġi għandna nissimplifikawha ħalli tagħti aktar flessibilità.

Per eżempju, aħna rridu li jiġri x'jiġri, anzjan, għandu jibqagħlu minimu ta' ammont ta' flus f'idu.

Issa dak l-ammont ta' flus se jkun raġonevoli llum pero' jista' ma jkunx raġonevoli minn hawn u tlieta, erba' jew ħames snin oħra.

Il-fatt li biex tbiddel daqsxejn ta' ċifra f'din il-liġi trid toqgħod tagħmel abbozz ta' liġi u tgħaddih mill-proċess kollu tal- parlament, naħseb illi ma jagħmilx sens.

Jien jidhirli li affarijiet bħal dawn għandhom jiġu regolati b'avviż legali.

Jidhirli li din il-bidla f'din il-liġi tas-sigurtà soċjali għamilniha fl-1996.

Aħna qed ngħidu li minflok noqogħdu nagħmlu abbozz ta' liġi bil- komplikazzjonijiet kollha u bid-dewmien kollu li hemm involut, noħorġu avviż legali li jġib fis-seħħ il-bidliet u mbagħad jekk xi ħadd minn din il- Kamra jkun irid jikkontesta dak l-avviż legali, hemm proċedura stabilita.

Għalhekk l-overseeing parlamentari hemm għadu imma naħseb li lkoll kemm aħna għandna nagħmlu sforz kollu biex nissimplifikaw il-proċeduri.

Dan l- artiklu żgur jissimplifika ħafna iżjed il-proċedura neċessarja biex inkunu nistgħu dejjem inżommu s-sistemi tagħna updated skond il-bżonnijiet tal- ġurnata.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 11.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Carried.

Klawsola 11 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-abbozz ta' liġi.

Klawsola 12 - Emenda ta' l-artikolu 98 ta' l-Att prinċipali.

Clause 12 - Amendment of section 98 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Klawsola 12 tindirizza issue partikolari.

Naħseb li l-Onor.

John Dalli u l-Onor.

Leo Brincat mill-ewwel jifhmu x'tindirizza din il-klawsola.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq sitwazzjoni fejn peress li ċerti benefiċċji jitħallsu minn numru ta' ġimgħat bil-quddiem, jista' jiġri li fl-aħħar ġimgħa tas-sena d-dipartiment tas-sigurtà soċjali jkollu jħallas benefiċċju li jkun ikopri perijodu ta' żmien li minn sena finanzjarja waħda jaqbeż għal sena finanzjarja oħra, u dan jista' jagħmillek effett fl-iżbilanċ għaliex ikun qed jidher fis-sena kurrenti meta jkunu ħarġu ammonti ta' flus għas-sena ta' wara.

Għalhekk b'din l- emenda li qed nagħmlu qegħdin inneħħu l-bżonn li s-sena kurrenti tiġi mgħobbija bil-pagamenti li jkunu dovuti għas-sena ta' wara, u din l-emenda wkoll tippermetti li dawk il-pagamenti jkunu jistgħu jiġu mifruxa b'tali mod u manjiera li dik id-diffikultà tiġi evitata.

Għal dak li huwa benefiċċju, assolutament se jibqa' kollox kif kien.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 12.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 12 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 13 - Emenda ta' l-artikolu 101 ta' l-Att prinċipali.

Clause 13 - Amendment of section 101 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Klawsola 13 titkellem dwar it-tnaqqis ta' taxxa mill-pensjoni tas-sigurtà soċjali taħt is-sistema ta' l-FSS.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, fil-fehma tagħna dan il-provvediment mhux qed jistabilixxi limitu ta' kemm jista' jkun il-qtugħ globali minn kull pagament, u barra minn hekk jista' jkun hemm kontestazzjoni mill- individwu konċernat.

THE CHAIRMAN: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, sal-lum kellna s-sistema li pensjonant jirċievi kont tat-taxxa li jkollu jħallas.

B'din is-sistema din se tiġi evitata. għalkemm naħseb li l-kollega tiegħi jista' jispjega ftit iktar.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Fil-fatt kienu bosta dawk il-pensjonanti li talbuna biex inbiddlu s-sistema tal-mod kif titnaqqas it-taxxa u minflok nibdew innaqqsu l-FSS mill-pensjoni wkoll.

Dan għaliex meta daħħalna s-sistema tas- self-assessment bid-declaration form, il-pensjonanti ma setgħux jieħdu benefiċċju minnha għaliex it-taxxa ma kenitx tkun tnaqqset.

Aħna qegħdin indaħħlu l-kunċett ta' l-FSS mhux biss fil-pensjoni tas-sigurtà soċjali imma wkoll f'pensjonijiet oħrajn, pero' f'dan il-każ l-ammont ta' l-FSS jitnaqqas mill-pensjoni tas-sigurtà soċjali.

Dan qed isir biex it-taxxa dovuta ma tiġix f'kont wieħed fl-aħħar tas-sena imma tkun tista' titnaqqas mill-pensjoni li tkun qed titħallas.

Għalhekk kien hemm il-ħtieġa ta' din l-emenda.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 13.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 13 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 14 - Emenda ta' l-artikolu 116 ta' l-Att prinċipali.

Clause 14 - Amendment of section 116 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Klawsola 14 qed temenda artiklu 116 ta' l-Att prinċipali biex tipprovdi għall-multa ta' 1% fix-xahar fuq l-ammont dovut bħala kontribuzzjoni mhux imħallsa - hawn qed nirriferi għall- kontribuzzjonijiet tan-national insurance - jew fuq id-differenza bejn l- ammont dovut u l-ammont imħallas inqas.

Dan ifisser li jekk xi ħadd ma jkunx ħallas l-ammont dovut sħiħ imma jkun ħallas parti minnu, allura fuq l-ammont li jibqa' bħala bilanċ xorta qed jeħel multa ta' 1% fix-xahar fuqu.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, jidher ċar, speċjalment minn paragrafi (a), (b) u (ċ) ta' klawsola 14, li saret prattika li l-ministru anke hawnhekk qed jimponi penali ta' 12% fis-sena bla ebda provvediment għal xi ġustifikazzjonijiet li jista' jkun hemm.

THE CHAIRMAN: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Le, jien nimmaġina li din hija koperta b'artikli oħrajn tal-liġi stess.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 14.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 14 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 15 - Emenda ta' l-artikolu 130 ta' l-Att prinċipali.

Clause 15 - Amendment of section 130 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Klawsola 15 tittratta l-kompożizzjoni tal-kumitat tal-welfare, għax il-mod kif inhu kompost illum ma jinkludix lid-direttur responsabbli mid-dipartiment għall-ħarsien ta' l-anzjani.

Aħna jidhrilna li wieħed mill-uffiċjali importanti li għandu jkun preżenti u jipparteċipa f'dan il-kumitat għandu jkun proprju d-direttur responsabbli għad- dipartiment għall-ħarsien ta' l-anzjani u allura qed nipproponu emenda f'dan is-sens.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Fl-emenda għal artiklu 130 ta' l-Att prinċipali hemm il-kliem "wieħed mid-dipartiment għall-ħarsien ta' l-anzjani".

Jien personalment kont nippreferi kieku nużaw il-kliem "rappreżentant tad- direttur tad-dipartiment għall-ħarsien ta' l-anzjani".

THE CHAIRMAN: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jekk qed nifhem tajjeb il-kelma "wieħed" qed tirriferi għall-kelma "membru".

Fil-fatt artiklu 130 ta' l-Att prinċipali jgħid hekk:

"Għandu jitwaqqaf kumitat, li jkun magħruf bħala l-kumitat għal welfare, li jkun magħmul minn chairman u minn mhux inqas minn tmien membri oħra maħtura mill-Ministru, li minnhom tnejn ikunu tobba, wieħed minn kull naħa tal-Kamra tad-Deputati, wieħed mid-dipartiment tal-welfare u wieħed mid-dipartiment tas-saħħa.".

Jien naħseb li din aħjar inħalluha kif inhi għaliex inkella trid tbiddel il- klawsoli kollha.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 15.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 15 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 16 - Emenda ta' l-Att ta' l-1993 dwar it-Taxxa fuq Dokumenti u Trasferimenti.

Clause 16 - Amendment of the Duty on Documents and Transfers Act, 1993.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Klawsola 16 qed tagħti d-dati effettivi tal-klawsoli li se ngħaddu.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 16.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 16 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 17 - Emenda ta' l-artikolu 27 ta' l-Att prinċipali.

Clause 17 - Amendment of section 27 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Bis-saħħa ta' klawsola 17 qed inneħħu l-boll minn fuq l-insurance tas-saħħa, l-istess kif kienet għamlet l-amministrazzjoni preċedenti biex tingħata eżenzjoni mill-boll minn fuq kuntratti ta' ajruplani, vapuri u affarijiet bħal dawn.

Aħna naqblu ma' dak li għamlet l- amministrazzjoni ta' qabilna f'dak il-qasam partikolari u qed nagħmlu l- istess ħaġa fil-qasam ta' l-insurance tas-saħħa.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 17.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 17 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 18 - Emenda ta' l-artikolu 32 ta' l-Att prinċipali.

Clause 18 - Amendment of section 32 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, għall-klawsola 18 se nipproponi din l- emenda:

"B" Fit-test Malti tal-paragrafu (a) tal-klawsola 18, minflok il-kliem "Lm5 for every Lm100" għandhom jidħlu l-kliem "Lm5 għal kull Lm100".

"B" In the Maltese text of paragraph (a) of clause 18, for the words "Lm5 for every Lm100" there shall be substituted the words "Lm5 għal kull Lm100".

Permezz ta' din il-klawsola qegħdin nemendaw artikolu 32 tad-Duty on Documents and Transfers Act biex naġġustaw ir-rata tal-boll fuq il-bejgħ tal-proprjetà u nagħmlu xi aġġustamenti anċillari għaliha, l-aktar biex inpoġġu formula ġdida ta' kif jinħadem il-boll fil-każ li jkun hemm xiri u bejgħ ta' proprjetà li għalihom japplikaw ir-rati li konna għamilna qabel għal dawk li jixtru l-ewwel proprjetà tagħhom li tkun inqas minn Lm20,000.

B'hekk il-proporzjonijiet jinħadmu skond ir-rati l-ġodda li qegħdin nagħmlu.

Ir-rata tal-boll qed tonqos minn 7% għal 5% u qed titneħħa l- klawsola li timponi taxxa iktar fuq dawk li jkollhom permess biex jakkwistaw proprjetà.

Kif għedt qabel, qed nagħmlu formola ġdida fejn jidħlu każijiet ta' bejgħ li fihom ikun hemm kemm il-ħlas ta' premium kif ukoll il-ħlas ta' ċens, biex il-proporzjonijiet il-ġodda u l-konċessjoni jinħadmu kif għandhom jinħadmu.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jista' l-Ministru jagħtina xi ħjiel jekk kienx hemm xi market reaction għal dawn il-miżuri u jekk kellux feedback min-naħa ta' l-association of estate agents?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Min-naħa ta' l-association of estate agents kien hemm kummenti pożittivi għal dawn il-miżuri, għax naturalment dawn imorru aħjar jekk intaffu l-kondizzjonijiet li hemm idawru l-permessi ta' l-AIP, xi ħaġa li naturalment dejjem nikkonsidraw minn żmien għal żmien.

(Interruzzjonijiet) Jien nista' nikkalkola r-reazzjoni x'kienet fil- prattika mid-dħul li qed nirreġistraw fil-boll, għax fl-ewwel xahrejn ta' din is-sena id-dħul kien aktar mill-ewwel xahrejn tas-sena l-oħra.

Dan ifisser li bit-tnaqqis fir-rati, xorta waħda r-revenue żdied sostanzjalment.

Issa dawn huma fatturi li jistgħu jkunu riżultat ta' żewġ fatturi; jista' jkun li din il-miżura ħajret lil xi wħud li jerġgħu jibdew iqajmu daqsxejn is-suq tal-proprjetà, jew inkella l-proprjetà qed tinbiegħ bi prezz iktar għoli.

Dawn huma fatturi li wieħed ikun qed jistudja biex jara l-amministrazzjoni kif tkun.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Fuq l-aħħar punt għandi daqsxejn dubju għaliex meta ftit ilu kelli l-okkażjoni li nitkellem ma' wieħed barrani dwar dak li huwa money laundering f'Malta, waħda mill-osservazzjonijiet li għamilli kienet li għalkemm f'Malta m'hawnx dak il-money laundering li hemm f'postijiet bħal Ċipru u postijiet oħrajn, dak li jgħaddi fuq kuntratti ta' bini huwa kważi "tantamount to money laundering".

Għalhekk naħseb li huwa importanti li jkun hemm ċertu ssikkar u naħseb li ebda amministrazzjoni qatt m'għandha tkun sodisfatta biżżejjed bl-ilqugħ li jkun hemm għal dawn l-affarijiet.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Naqbel perfettament ma' dak li qed jgħid l-Onor.

Brincat.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Fuq il-kumment li l-ammont ta' boll żdied fl-ewwel xahrejn ta' din is-sena, naħseb li jista' jkunu diversi ċ-ċirkostanzi li wasslu għal dan.

Per eżempju, il-Ministru qal li seta' kien hemm xi żieda fil-kummerċ ta' dak li għandu x'jaqsam ma' trasferiment ta' proprjetà.

Jien nista' ngħid li f'dak li għandu x'jaqsam ma' trasferiment għadna fl- istess ilma.

Wieħed jista' jivverifika dan b'mod iktar fattwali jekk iħares lejn dak li daħal fir-reġistru pubbliku, fejn jiġu rreġistrati dawn it-tip ta' trasferimenti.

Nixtieq ngħid ukoll li dawk iċ-ċittadini Maltin li qegħdin jixtru l-ewwel proprjetà tagħhom sa l-ammont ta' Lm20,000 għadhom ukoll fl-istess ilma li kienu, jiġifieri ma kienx hemm xi tnaqqis partikolari fost il-first-time buyers.

Wieħed irid iżomm quddiem għajnejh ukoll li l-valuri tal-proprjetà fihom infushom irendu ċertu dħul ta' boll.

Ħafna drabi dan ma jsirx għaliex ikun żdied il-boll imma għaliex ikun żdied il-piż fuq min ikun qed jakkwista l-istess proprjetà.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Lill-ħabib tiegħi rrid infakkru li qabel kulħadd kien iħallas 3.5%, u meta ħadna d-deċiżjoni li ngħollu r-rata għal 7% ma ridniex nagħtu konċessjoni bbażata fuq id-differenza bejn kemm hu l-boll u kemm fil- fatt se jitħallas b'konċessjoni imma ridna niddeterminaw il-livell tal- konċessjoni, jiġifieri t-3.5%.

Fil-fatt lil dawk in-nies li jkunu se jixtru l-ewwel residenza tagħhom m'għollejnielhomx il-boll.

Ma jfissirx li għax naqqasna l-livell tal-boll li konna għollejna, għandna nnaqqsu wkoll il-livell tal-konċessjoni.

Aħna qegħdin ngħidu li l-livell ta' 3.5% ma missejnihx u l-konċessjoni għadha hemmhekk.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jien nixtieq insemmi ftit lil dawk in-nies li huma fin-negozju tal-proprjetà u lil dawk li qed jixtru dar għall-ewwel darba, li rrifera għalihom l-Onor.

Cilia.

Filwaqt li f'pajjiżna, naqblu jew ma naqblux, ġieli ħadna passi biex ninċentivaw il-bejgħ ta' proprjetà lill-barranin, naħseb li għadna ma ħadniex biżżejjed passi biex ninċentivaw il-bejgħ ta' djar lill-koppji li qed jixtru proprjetà għall-ewwel darba, imbagħad fl-istess ħin noqogħdu nistagħġbu bil-lista twila ta' dawk li jfittxu akkomodazzjoni soċjali u jduru lejn il-gvern biex jipprova jsolvilhom il-problema tagħhom.

Naħseb li rridu naraw x'nistgħu nagħmlu bis-serjetà biex niftħu aktar is-suq tal-proprjetà għal dawk li qed jixtru l-proprjetà għall-ewwel darba, għaliex min-naħa waħda ma nistgħux inlumu liċ-ċittadini li jibqgħu b'ċerta kultura ta' dipendenza u jippretendu li l- gvern isolvilhom il-problema tagħhom, u min-naħa l-oħra m'hu qed nagħmlu xejn biex intaffulhom il-problema li qed jiffaċċjaw.

Nixtieq insemmi punt ieħor li jsemmuhuli nies li qegħdin fil-qasam tal- proprjetà, Mr Chairman.

M'iniex bniedem legali pero' se nissogra ngħid dak li nisma'.

Fil-fatt dawk il-koppji u nies oħrajn li qed jixtru proprjetà għall-ewwel darba qed jinqabdu f'morsa kerha ħafna bejn il-prezz veru jew kważi veru mniżżel fil-konvenju u l-prezz giddieb imniżżel fil- kuntratt pubbliku.

X'ħin dawn imorru biex jissellfu l-bank mhux fuq il- konvenju jsellifhom imma fuq il-kuntratt pubbliku.

Allura ma nistgħu nagħmlu xejn biex bejn dak li qed jiġri fil-livell ta' dikjarazzjoni ta' konvenju u dak li qed jiġri fid-dikjarazzjoni ta' kuntratt pubbliku ma jkunx hemm differenza?

Qed ngħid dan għax minbarra li l-gvern qed jitlef ir-revenue li għandu jdaħħal, dawn in-nies qed jinqabdu f'din il-morsa u mhux qed isibu wens fl-istituzzjonijiet uffiċjali u legali li jeżistu, u allura qed ikollhom iduru biex jissellfu fuq l-idejn, bil-konsegwenza li qed nidħlu fi problema soċjali oħra ta' l-użura.

Għalhekk jekk irridu bis- serjetà nittrattaw il-problema ta' kif se ngħinu aktar lil dawk li qed jixtru l-proprjetà għall-ewwel darba u fl-istess ħin indaħħlu kultura ġdida li dawn m'għandhomx jiddependu fuq l-Istat, għandna naraw kif se ntaffulhom dan il-piż.

Huwa importanti wkoll li naraw li l-gvern idaħħal ir-revenue li għandu jdaħħal u li x-xerrejja ma jibqgħux jintlaqtu ħażin.

Qed ngħid dan għax l-aktar li qed ibatu minn din is-sitwazzjoni mhumiex il-proprjetarji u l-bejjiegħa imma huma x-xerrejja u allura huwa importanti li nindirizzaw dawn il-problemi li semmejt bis-serjetà.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Fil-liġi dwar it-trasferiment ta' proprjetà hemm provvedimenti għall-kontroll tad-dikjarazzjoni li jkun hemm fuq il- kuntratt.

Fil-fatt aħna konna għamilna kontroll f'termini daqsxejn ebsin, għax għandna numru sostanzjali ta' periti li jivverifikaw persentaġġ qawwi tal-kuntratti li jsiru, xi 50%.

Bil-provvedimenti li daħħalna fil- liġi, dawn il-periti għandhom jiddeterminaw x'inhu l-market value tal- proprjetà, irrispettivament minn dak li jgħidu l-partijiet fin-negozju.

Xi kultant din is-sistema toħloq ċerti problemi għaliex ikollok każi fejn, per eżempju, wieħed ikun għadda proprjetà lil ibnu bi prezz li ma jkunx tas-suq, u jien ma naħsibx li aħna għandna ngħidu li dan m'għandux ikun; pero' l-perit li jitqabbad biex jagħmel il-verifika ma jagħti l-ebda konsiderazzjoni għal dak l-aspett familjarji u jimxi għad-dritt mal-prezz tas-suq.

Għalhekk dawn it-tip ta' kontrolli jeżistu u qed jiġu eżerċitati, naturalment bil-problematika kollha li dan iġib miegħu.

Dan ifisser li min- naħa tagħna qegħdin nagħmlu attentat serju biex niġbru dak li huwa dovut u minn mindu għaddejna din il-liġi rajna l-valur tal-kuntratti jogħla b'mod ġenerali.

Jien ma ngħidx li ninsab kuntent bil-livell għax għad hawn evażjoni f'dak is-sens, pero' ċertament li l-gvern qiegħed jagħmel l-aħjar li jista'.

(Interruzzjonijiet)

Imma meta għandek, kif qed tgħid int, kollużjoni bejn min qed jixtri, min qed ibigħ u n-nutar li jirrappreżenta lill-gvern, x'jista' jagħmel il- gvern?

Lanqas meta jkollok lil xi ħadd li jkun qed jirrappreżenta lill- gvern ma tkun ċert, pero' jien naqbel li għandu jkun hemm din l-għafsa fuq id-dikjarazzjoni li ssir.

L-informazzjoni li għandi jien, li ma nistax nippruvaha għax mhijiex ibbażata fuq xi studju xjentifiku, hija li l-valur fuq il-kuntratti qiegħed dejjem jogħla b'mod ġenerali.

Il-fatt li n-nies imorru jissellfu mingħand il-banek juri li l-valuri ddikjarati qegħdin hemm u din lili tqawwili qalbi.

L-appell tagħna huwa li kemm jista' jkun ix-xerrej ma jinqabadx u ma jħallix lilu nnifsu jiġi ntimidat li jiddikjara prezzijiet ħżiena għax inkella jidħol f'dawk il-problemi li semma l-Onor.

Bartolo.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jien nixtieq nistaqsi jekk tistax issir xi ħaġa biex l-istatus tal-konvenju bħala dokument jersaq aktar lejn l-istatus ta' kuntratt pubbliku.

Veru li jista' jkollok collusion bejn il-bejjiegħ u x- xerrej, imma dik tkun collusion tal-kelb il-baħar u s-sardina u nafu f'żaqq min tispiċċa s-sardina!

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Nista' ngħid li dik kienet waħda mill- konsiderazzjonijiet li konna qegħdin nieħdu fil-preparazzjoni ta' l-aħħar budget.

Din hija xi ħaġa li qed nidħlu fiha b'mod dettaljat, ħalli naraw il-konsegwenzi x'inhuma, għax mill-pariri li għandi s'issa - jien ħadt pariri fuq dan il-punt preċiż li qed jgħid l-Onor.

Bartolo - jidher li kultant tkun qed tagħmel xi ħaġa li finalment aktar issarraf f'diżgwid u problemi fis-suq.

Pero' nixtieq nassigura lill-Onor.

Ministru li fuq din il-ħaġa u fuq miżuri oħra qed nieħu l-pariri għax wieħed irid jagħmel l- affarijiet b'għajnejh miftuħa u joqgħod attent mill-konsegwenzi tagħhom.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mr Chairman, nixtieq nagħmel kumment fuq dak li qal il-Ministru dwar il-perit li jintbagħat mid-dipartiment biex jivverifika l-valur tal-proprjetà kif iddikjarat fuq il-kuntratt, anke ta' wirt.

Ħafna drabi d-dipartiment jibgħat lill-perit tiegħu biex imur fuq il- post ħalli jagħmel il-verifika ħafna żmien wara li jsir il-kuntratt u din qed toħloq problema.

Ġieli jiġri li meta, per eżempju, jinxtara post in shell form, il-perit imqabbad mill-gvern ma jitfaċċax qabel ma l-post ikun tlesta u sar abitabbli u allura l-perit jara post differenti minn kif ikun inxtara.

Issa ovvjament din qed toħloq diffikultà reali għax il-perit jagħmel stima tal-proprjetà fuq dak li jara u naturalment hemm differenza kbira bejn kemm jiswa post shell u kemm jiswa post lest u abitabbli.

Lanqas ma jagħmel sens li d-dipartiment jitlob li jingħataw ir-riċevuti tax-xogħlijiet li jkunu saru biex jiġu mnaqqsa l-ispejjes, għax il-valur ikun differenti, u dan kollu qed joħloq ħafna problemi bla bżonn, fosthom li dak li jkun xtara jispiċċaw jibagħtulu nota biex iħallas multa u t-taxxa miżjuda.

M'iniex ngħid li m'għandux isir checking min-naħa tal-periti tad- dipartiment, pero' huwa importanti li dan isir b'mod aktar spedit għax inkella jqumu dawn il-problemi kollha.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: L-Onor.

Buhagiar qed isemmi problema reali, problema li teżisti.

Jien naħseb li nistgħu nistudjaw mad-dipartiment il- possibilità li ndaħħlu sistema fejn bniedem, qabel jixtri jew ibigħ, jitlob verifika mingħand id-dipartiment li dak il-prezz se jkun aċċettat minnu.

Din qed ngħidha on two feet għax għad irridu naraw il-konsegwenzi tagħha x'jistgħu jkunu, pero' b'dan il-mod żgur li tkun qed tolqot il- problema li qed insemmu.

Fil-fatt jiġu nies għandi b'dawn il-problemi u nħoss li hemm bżonn insibu soluzzjoni.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Buhagiar

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Jien naħseb li din tista' ssir jekk kemm-il darba l-Ministru jieħu s-suġġeriment tal-kollega tiegħi, l-Onor.

Evarist Bartolo, li qal li jekk il-konvenji jiġu nsinwati, bejn iż-żmien li jsir il-konvenju u l-kuntratt tista' ssir il-valuation.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "B" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 18, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 18, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 19 - Emenda ta' l-artikolu 42 ta' l-Att prinċipali.

Clause 19 - Amendment of section 42 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Chairman, bi klawsola 19 qegħdin inġibu in vigore provvediment tal-budget fejn qegħdin inneħħu l-boll fuq l-allotment ta' shares.

Id-dħul tal-gvern minn din l-operazzjoni kien baxx u ma kienx worth it li jibqa' dan il-provvediment fil-liġi.

Pero' biex nikkontrollaw id-dħul mill-bejgħ ta' proprjetà hawnhekk qegħdin inżidu provvediment li bejgħ ta' shares f'kumpanniji li jistgħu jiġu determinati li bħala asset tagħhom għandhom il-proprjetà, dak jitqies bħala bejgħ ta' proprjetà u mhux bejgħ ta' shares.

Dan qed nagħmluh biex naqtgħu l-abbuż li seta' kien hemm.

THE CHAIRMAN: Aaktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 19.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 19 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

KLAWSOLA ĠDIDA 20

NEW CLAUSE 20

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi Klawsola Ġdida 20 għall- Ewwel Qari.

L-Iskrivan tal-Kamra qara n-nota marġinali u l-klawsola tqieset li nqrat l- Ewwel Darba, skond l-Ordni Permanenti Nru. 101.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta' Klawsola Ġdida 20 li qed temenda l-Ordinanza dwar il-Lottu Pubbliku:

Minnufih wara klawsola 19 għandha tiżdied it-Taqsima IV li ġejja:-

"TAQSIMA IV

Emenda ta' l-Ordinanza dwar il-Lottu Pubbliku, Kap. 70.

(1) Din it-Taqsima temenda l-Ordinanza dwar il-Lottu Pubbliku, hawnhekk aktar 'il quddiem f'din it-Taqsima msejħa "l-Ordinanza".

(2) Id-dispożizzjonijiet ta' din it-Taqsima għandhom jitqiesu li bdew fis-seħħ fl-1 ta' Frar, 2000."

Emenda ta' l-artikolu 11 ta' l-Ordinanza.

(3) Minnufih wara s-subartikolu (12) ta' l-artikolu 11 ta' l- Ordinanza għandu jiżdied is-subartikolu li ġej:

"(13)Il-Ministru jista' jagħmel regolamenti li permezz tagħhom jirregola l-għoti ta' permessi għal ftuħ ta' uffiċċji minn fejn ikunu jistgħu jiġu organizzati lotteriji b'mod regulari u li jistabbilixxu l-mod kif jiġu ġestiti dawk l-uffiċċji, il-kontroll li għandu jiġi eżerċitat fuq dawk l- uffiċċji u bla preġudizzju għal dak li jintqal hawn qabel jista' b'dawk ir-regolamenti:-

(a) jipprovdi li dawk l-uffiċċji jkunu taħt is-superviżjoni tal-Bord dwar il-Logħob imwaqqaf, u spetturi maħtura taħt l-Att ta' l-1998 dwar il-Logħob;

(b) jipprovdi għal prevenzjoni ta' money laundering;

(c) li jistabbilixxi t-taxxa li ma tkunx aktar minn dik stabbilita fis-subartikolu (2) ta' dan l-artikolu li għandha titħallas fuq logħob li jsir minn dawk l-uffiċċji; u

(d) jagħmel kull dispożizzjoni oħra li tiżgura li l-logħob isir b'mod xieraq u li dawn l-uffiċċji jiġu mmexxija minn persuni idonei u li jinżamm akkont xieraq ta' l-operazzjonijiet ta' dawn l- uffiċċji.".".

"C" Immediately after clause 19 there shall be added the following Part IV:

"PART IV

Amendment of the Public Lotto Ordinance, Cap.

(1) This Part amends the Public Lotto Ordinance, hereinafter in this Part referred to as "the Ordinance".

(2) The provisions of this Part shall be deemed to have come into force on the 1st February, 2000."

Amendment of section 11 of the Ordinance.

(3) Immediately after subsection (12) of section 11 of the Ordinance there shall be added the following subsection:

"(13) The Minister may make regulations by means of which he may regulate the giving of permits for the opening of offices wherefrom lotteries may be organized on a regular basis and which establish the manner of running such offices, the control to be exercised on such offices and without prejudice to the aforementioned he may by such regulations:-

(a) provide that such offices be under the supervision of the Gaming Board established by the Gaming Act, 1998, and of inspectors appointed thereunder;

(b) provide for the prevention against money laundering;

(c) establish the tax which shall not exceed such tax established in subsection (2) of this section which shall be paid on games taking place at such offices; and

(d) make any other provision which will ensure that games are played fairly and that such offices are run by suitable persons and that a proper account be held of the activities of such offices.".".

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi li klawsola ġdida 20 tkun moqrija t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u Klawsola Ġdida 20 ġiet moqrija t-Tieni Darba.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru.

Din il-klawsola qed issir biex indaħħlu taħt il-kontroll tal-gaming board back-office operations u call-centre services li għandhom x'jaqsmu ma' betting operations barra minn Malta.

Aħna qegħdin nagħmlu din l-emenda fl- Ordinanza tal-Lottu Pubbliku biex meta jseħħu dawn l-affarijiet, dawn ikollhom liċenzja li tkun tista' tiġi skrutinata u kkontrollata mill-gaming board ukoll.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Fil-fatt aħna naqblu li tiġi estiża s-superviżjoni tal-bord dwar il-logħob li kien twaqqaf taħt gvern Laburista u naqblu wkoll ma' dawn it-tip ta' back-office operations, għax permezz tagħhom naħseb li jistgħu jitwaqqfu international trading companies jew organisations f'Malta li jiġġeneraw ċertu revenue għall-pajjiż.

Għalhekk sakemm hemm prevenzjoni li tkun veru tight għal dak li jista' jkun money laundering - fil-fatt il-liġi tipprovdi għaliha - aħna m'għandna l-ebda oġġezzjoni min-naħa tagħna.

Nixtieq nistaqsi wkoll x'ilqugħ effettivi għandu l-gvern biex jiżgura li l-Maltin ma jipparteċipawx fihom dawn l-affarijiet?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru

ONOR.

JOHN DALLI: L-ilqugħ huwa fis-superviżjoni li ssir ta' transazzjonijiet li jkunu għaddejjin f'dan l-uffiċċju.

Il-gaming board ikollu aċċess għad-dokumentazzjoni kollha li tkun qed tiġi ġġenerata u allura jkun jista' jiġi stabilit min fil-fatt qed jilgħab jew le.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Brincat

ONOR.

LEO BRINCAT: Allura gaming by computer networks mhuwiex marbut ma' dawn it-tip ta' operazzjonijiet?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Le, dak mhuwiex marbut .

Naturalment servizz permezz ta' l-internet se jkun hemm, jiġifieri l-logħob ikun qed isir fiżiku x'imkien imma dan bl-ebda mod m'hu marbut ma' virtual gambling.

Dan mhuwiex lanqas gaming on- line.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija li Klawsola Ġdida 20 tkun tifforma parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola Ġdida 20 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

KLAWSOLA ĠDIDA 21

NEW CLAUSE 21

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi Klawsola Ġdida 21 għall- Ewwel Qari.

L-Iskrivan tal-Kamra qara n-nota marġinali u l-klawsola tqieset li nqrat l- Ewwel Darba, skond l-Ordni Permanenti Nru. 101.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta' Klawsola Ġdida 21 li hija emenda ta' l-artiklu 4 tal-liġi prinċipali:

Minnufih wara klawsola 20, għandha tidħol din il-klawsola ġdida li ġejja li għandha tagħmel parti mit-Taqsima I:-

"Emenda ta' l-artikolu 4 ta' l-Att prinċipali.

Minnufih wara l-paragrafu (b) tas-subartikolu (1) ta' l-artikolu 4 ta' l-Att prinċipali għandu jidħol dan il-proviso ġdid li ġej:-

"Iżda meta persuna ssarraf fi qliegħ bl-eżerċizzju, jew bl- assenjament jew rilaxx ta' dritt li jakkwista ishma f'korp magħqud miksub minn dik il-persuna bħala direttur jew impjegat ta' dak il-korp magħqud jew ta' xi korp magħqud ieħor, huwa jeħel taxxa fuq l-ammont ta' qliegħ li jagħmel skond ir-regoli li l-Ministru responsabbli għall-finanzi jista' jagħmel għat- twettiq tad-dispożizzjonijiet ta' l-Atti dwar it-Taxxi għar- rigward ta' skemi share option;".".

"D" Immediately after clause 20 there shall be added the following new clause which is to form part of Part I:-

"Amendment of section 4 of the principal Act.

Immediately after paragraph (b) of subsection (1) of section 4 of the principal Act, there shall be added the following new proviso:-

"Provided that where a person realises a gain by the exercise, or by the assignment or release, of a right to acquire shares in a body corporate obtained by that person as a director or employee of that or any other body corporate, he shall be chargeable to tax on the amount of his gain in accordance with rules which the minister responsible for finance may make for carrying out the provisions of the Income Tax Acts with respect to share option schemes;".".

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija li klawsola ġdida 21 tiġi moqrija t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u Klawsola Ġdida 21 ġiet moqrija t-Tieni Darba.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru.

Sur President, dan il-proviso qegħdin nagħmluh għax f'Malta, bl-iżviluppi li qed ikollna, jista' jkun li kumpanniji jibdew joffru lill-impjiegati tagħhom - aktar u aktar issa bl-attivita' li qed ikun hemm fuq l-istock exchange - share options bħala parti mill-pakkett u allura ridna naraw kif dawn jiġu ntaxxati.

Bil-provvedimenti li jeżistu kif inhi l-liġi llum, jekk jingħataw dawn ix-share options l-interpretazzjoni tal-liġi hi li jkun hemm taxxa doppja fuq dawn l-options.

Normalment l-option tingħata lill- impjegat li 'l quddiem jixtri shares f'kumpannija bil-prezz tal-lum u allura hemm il-possibilità li meta jeżerċita din l-option jiġi intaxxat fuq id-differenza fil-prezz bejn kemm se jħallas u kemm ikun il-valur tax- shares meta jkun hemm l-option.

Pero' l-provvediment tal-liġi kien jgħid ukoll li jekk wieħed jiġi biex ibigħ dawk ix-shares, il-capital gains tax tiġi kkalkolata fuq kemm biegħhom u allura l-parti ta' bejn kemm xtrahom u kemm biegħhom kienet tiġi ntaxxata doppjament.

Jien ma naħsibx li dan huwa sewwa u allura qegħdin nagħmlu provvediment li bih is-sistema se tkun li dawk li jieħdu l-option iħallsu taxxa ma' l-eżerċizzju ta' l-option fuq id- differenza fil-prezz bejn il-prezz li xtraw u l-prezz li jkun fis-suq.

Pero' meta jiġu biex ibigħu x-shares, il-prezz li fuqu jiġi kkalkolat il- profitt kapitali jew profitt ieħor huwa fuq il-prezz tad-data meta eżerċitaw l-option u mhux fuq il-prezz preċiż li jkunu xtraw.

B'hekk inkunu evitajna l-possibilità ta' double taxation fuq dawn l-ammonti.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Allura wieħed li jkollu a capital loss minflok a capital gain ikollu xi forma ta' offsetting?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: F'dan il-każ wieħed ikollu offsetting skond il-liġi.

Aħna li se niddeterminaw hawnhekk huwa l-prezz li bih jiġi kkalkolat il- capital gain.

Għalhekk naħseb li huwa fair li wieħed jiġi ntaxxat ma' l- eżerċizzju ta' l-option għax dak huwa benefiċċju li qed jieħdu bħala kumpens.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Allura l-gvern mhux qed jara ebda diffikultà fl- enforceability tagħha?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Anzi b'dan il-mod tkun enforceable!

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija li Klawsola Ġdida 21 tkun tifforma parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola Ġdida 21 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

KLAWSOLA ĠDIDA 22

NEW CLAUSE 22

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi Klawsola Ġdida 22 għall- Ewwel Qari.

L-Iskrivan tal-Kamra qara n-nota marġinali u l-klawsola tqieset li nqrat l- Ewwel Darba, skond l-Ordni Permanenti Nru. 101.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur Presidnet, nipproponi t-Tieni Qari ta' Klawsola Ġdida 22, li hija emenda ta' l-artiklu 5 tal-liġi prinċipali:

"E" Minnufih wara klawsola 21 għandha tidħol din il-klawsola ġdida li ġejja li għandha tagħmel parti minn Taqsima I:-

"Emenda ta' l-artikolu 5 ta' l-Att prinċipali.

Minnufih f'tarf il-paragrafu (ċ) tas-subartikolu (3) ta' l- artikolu 5 ta' l-Att prinċipali, għandhom jiżdiedu l-kliem li ġejjin: "Iżda dwar ishma akkwistati taħt xi skema share option dawn għandhom jiġu valorizzati skond regoli li jistgħu jsiru mill-Ministru responsabbli għall-finanzi;".".

"E" Immediately after clause 21 there shall be added the following new clause which shall form part of Part I:-

"Amendment of section 5 of the principal Act.

Immediately at the end of paragraph (c) of subsection (3) of section 5 of the principal Act, there shall be added the following words: "Provided that with respect to shares acquired under a share option scheme the cost of acquisition shall be established in accordance with such rules as may be made by the Minister responsible for finance;".".

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi li Klawsola Ġdida 22 tiġi moqrija t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u Klawsola Ġdida 22 ġiet moqrija t-Tieni Darba.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru.

L-ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, din il-klawsola hija konsegwenzjali għall-klawsola ta' qabilha biex tiġi stabilita l-formola li fuqha jiġi kkalkolat il-capital gain.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija li Klawsola Ġdida 22 tifforma parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola Ġdida 22 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mil- Abbozz ta' Liġi.

KLAWSOLA ĠDIDA 23

NEW CLAUSE 23

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi Klawsola Ġdida 23 għall-Ewwel Qari.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta' Klawsola Ġdida 23 li hija emenda ta' l-artiklu 50 tal-liġi prinċipali:

"F" Minnufih wara klawsola 22, għandha tidħol din il-klawsola ġdida li ġejja li għandha tagħmel parti mit-Taqsima I:

"Emenda ta' l-artikolu 50 ta' l-Att prinċipali.

Fis-subartikolu (1) ta' l-artikolu 50 ta' l-Att prinċipali, minflok il-kliem "tal-paragrafu (a) jew (b) tas-subartikolu (1) ta' l- artikolu 4 ta' dan l-Att" għandhom jidħlu l-kliem "tal-paragrafu (a) tas- subartikolu (1) ta' l-artikolu 4 ta' dan l-Att jew tal-paragrafu (b) ta' l-imsemmi subartikolu sakemm dan ma jirriferix għal xi drittijiet li jinkisbu mill-kariga ta' direttur".".

"F" Immediately after clause 22, there shall be added the following new clause which is to form part of Part I:

"Amendment of section 50 of the principal Act.

In subsection (1) of section 50 of the principal Act, for the words "paragraphs (a) or (b) of subsection (1) of section 4 of this Act" there shall be substituted the words "paragraph (a) of subsection (1) of section 4 of this Act or of paragraph (b) of the said subsection in so far as it does not refer to any fees derived from the holding of an office of a director".".

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi li Klawsola Ġdida 23 tiġi moqrija t- Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u Klawsola Ġdida 23 ġiet moqrija t-Tieni Darba.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, hawnhekk qed nagħmlu ftit aktar kontroll milli kellna sal-lum u qed ngħidu li l-fees ta' direttur m'għandhomx ikunu parti mill-konċessjoni li teżisti għal separate assessment imma għandhom jiġu kkalkolati fuq l-income sħiħ tal-familja.

B'hekk ir-rata tat-taxxa tkun iċċarġjata relattivament.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Nixtieq li l-Ministru jispejga ftit x'se jiġri fuq il-computations infushom.

Hawnhekk qed ngħidu li mis-sena bażi 2000, it- taxpayer ma jkunx jista' jagħżel komputazzjoni separata fuq id-dħul li jkun ġej minn director fee.

Alluura jekk dan ikollu returns oħrajn x'irid jibgħat għax ikun impjegat f'xi stabbiliment ieħor jew le, dan ifisser li nistgħu niġu f'sitwazzjoni li jkollna tnejn jew tliet returns differenti?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Le, se jkun hemm return waħda pero' li qegħdin ngħidu huwa li dħul minn uffiċċju ta' direttur ma jiġix aċċettat bħala raġuni għalfejn issir separate assessment.

Fil-fatt se jkun hemm return waħda li tkun amalgamata mar-return ta' principal taxpayer tal-familja.

B'din l- emenda qed nipprovaw naqtgħu abbużi bħal, per eżempju, fil-każ ta' kumpannija, fejn wieħed jagħmel il-mara direttur u jagħtiha Lm3,000 biex din ikollha separate assessment jew jaqsmu l-profitti permezz ta' director fee.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Il-Ministru semma l-każ fejn kumpannija tkun bejn il- mara u r-raġel U allura jevitaw ċerti bracket ta' taxxa.

Issa jien nixtieq nistaqsi x'inhi l-pożizzjoni ta' dawk l-ispouses li m'għandhomx kumpannija bejniethom imma xi ħadd minnhom huwa direttur f'kumpannija.

Sur President, jidhirli wkoll li fid-diskors tal-budget il-Ministru kien qal li għandhom joħorġu xi linji gwida għal ċerti allowances li jista' jkollhom id-diretturi.

Allura jista' jgħidilna l-Ministru jekk humiex se jintlaqtu dawn l-allowances b'din il-miżura partikolari?

Jekk le, fiex wasalna fuq il-linja gwida?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, il-fees tad-diretturi se nikkonsidrawhom bħala income tal-familja, jiġu minn fejn jiġu, pero' meta nilleġislaw irridu norqmu l-affarijiet kif inhuma.

Naħseb li kulħadd jaqbel li hemm bżonn li naqtgħu ċerti abbużi.

Nixtieq ngħid ukoll li l-kwestjoni tal-fringe benefits ma tiġix affettwata b'din il-liġi għax diġà qiegħda fil-liġi, jiġifieri din m'hijiex xi miżura ġdida li se jieħu l-gvern.

Il-gvern sempliċement qed igħid li għax fil-passat l-affarijjiet ma kenux daqshekk kbar, kulħadd used to turn a blind eye għaliha.

Pero' issa li qed naraw li din hija xi ħaġa li qed tiġi expanded b'mod qawwi, qed naraw kif noħorġu guidelines ta' kif dawn il-klawsoli li diġà jeżistu fil-liġi jiġu operati kemm jista' jkun mingħajr komplikazzjonijiet u burokrazija żejda.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk wasalx iż-żmien li din il-linja gwida toħroġ għall-pubbliku biex dak li jkun ikun jaf kif għandu jimxi fil-mili ta' dawn il-formoli?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Aħna qegħdin fil-proċess li nanalizzaw is-sitwazzjoni kollha tal-firxa kollha tal-fringe benefits u qed naqsmu dawk li huma self- employed, dawk li huma sole trader companies u l-impjegati.

Ta' min igħid li anke l-impjegati se jkunu parti mill-FSS.

Fl-opinjoni tiegħi, aħjar indumu ftit ħalli l-affarijiet nagħmluhom tajjeb mingħajr ma noħolqu ħafna ripples żejda, pero' naħseb li matul din is-sena għandhom jinħarġu r- regolamenti.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Il-Ministru qal li meta jkun hemm kumpanniji bejn spouses, xi ħaġa li hija komuni f'pajjiżna, jista' jkun hemm l-abbużi.

Issa f'każ ta' bniedem li jkun ifforma kumpannija mhux mal-mara jew ma' l- ispouse tiegħu, u jagħmel xogħol individwali f'qasam ieħor, dan mhux se jingħata ċans li jagħmel separate computation bħal kwalunkwe introjtu ieħor?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: F'din il-klawsola aħna mhux qed ngħidu li se jitneħħa d-dritt ta' separate assessment imma qed ngħidu li l-income partikolari ma jkunx parti minn separate assessment.

Mil-lat prattiku ssib li din ma tagħmilx differenza għax dawn ikunu qabżu t-threshold ta' 35% u l-effett ta' din il-klawsola mhuwiex pertinenti.

Ħafna drabi meta tilleġisla ssib li ma tistax tolqot lil kulħadd preċiż, għalkemm hawn min jaħseb li għal kull klawsola nistgħu nagħmlu 400,000 proviso biex inkunu lqatna lil kulħadd preċiż!

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija li Klawsola Ġdida 23 tkun tifforma parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola Ġdida 23 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

KLAWSOLA ĠDIDA 24

NEW CLAUSE 24

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi Klawsola Ġdida 24 għall- Ewwel Qari.

L-Iskrivan tal-Kamra qara n-nota marġinali u l-klawsola tqieset li nqrat l- Ewwel Darba, skond l-Ordni Permanenti Nru. 101.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta' Klawsola Ġdida 24 li qed iżżid artiklu 52A mal-liġi prinċipali:

"G" Minnufih wara l-klawsola ġdida 23 għandha tidħol din il-klawsola ġdida li ġejja li għandha tagħmel parti mit-Taqsima I:-

"Żieda ta' l-artikolu 52A ġdid ma' l-Att prinċipali.

Minnufih wara l-artikolu 52 ta' l-att prinċipali għandu jiżdied dan l-artikolu ġdid li ġej:

"Regoli dwar finance leasing.

Il-Ministru responsabbli għall-finanzi jista' jagħmel regoli sabiex ikunu jistgħu jitħaddmu d-dispożizzjonijiet ta' l- Atti dwar it-Taxxi għar-rigward ta' arranġamenti ta' finance leasing b'mod ġenerali u jista' in partikolari b'dawk ir-regoli jipprovdi dwar kif tnaqqis li jsiru fil-produzzjoni ta' l-income għandhom jingħataw fir-rigward il-lessor u l-lessee, kif ukoll jipprovdi kif u sakemm, jekk ikun hemm, telf in rigward arranġamenti ta' finance leasing jistgħu jitpaċew ma' qliegħ li jsir minn xi għajn oħra ta' income.".".

"G" Immediately after new clause 23 there shall be added the following new clause which is to form part of Part I:-

"Addition of new section 52A to the principal Act.

Immediately after section 52 of the principal Act there shall be added the following new section:

"Rules in respect of finance leasing.

The Minister responsible for finance may make rules for carrying out the provisions of the Income Tax Acts with respect to finance leasing arrangements generally, and may in particular by such rules provide for the way in which deductions incurred in the production of the income shall be allowed with respect to the lessor and the lessee as well as provide the manner and extent to which, if any, losses with respect to any finance leasing arrangement may be set off against gains arising form any other source of income.".".

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija li Klawsola Ġdida 24 tiġi moqrija t- Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u Klawsola Ġdida 24 ġiet moqrija t-Tieni Darba.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, ir-raġuni ta' din il-liġi ġejja mill- provvediment li konna ħabbarna fil-budget.

Aħna qegħdin nagħmluha possibbli li nibdew noperaw kunċett ta' finance leasing b'mod li jkun aċċettabbli mis-suq għar-rigward tal-mod kif jiġi ntaxxat.

F'dawn ir- regolamenti li noħorġu rridu naraw kif il-capital allowances li jingħataw fuq il-kapital li jintnefaq għal makkinarju jew għal affarijiet oħra - dan jista' jkun bini wkoll - se jiġu applikati kemm għal lessee kif ukoll għal lessor.

Imbagħad irridu naraw kif din l-operazzjoni ma tkunx metodu kif ikollna, per eżempju, istituzzjonijiet finanzjarji li jidħlu għal dan ix- xogħol ta' finance leasing u jakkumulaw fl-ewwel snin ta' lease partikolari ċerti losses minħabba l-capital allowances li jingħataw, jekk inħallu capital allowances eżistenti - għax nista' ngħid li se napplikaw sistemi differenti ta' capital allowances - imbagħad japplikawhom għal qligħ normali tagħhom.

Allura dwar ir-regolamenti li jiġu mħabbra jridu jagħmlu xi ring-fencing, fl-opinjoni tiegħi, bejn din l-operazzjoni u l- operazzjonijiet l-oħra normali tal-kumpanniji konċernati.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Fiż-żmien qasir li għamel gvern Laburista dan kien diġà kien beda xi taħdidiet esploratorji mal-banek kummerċjali biex jiġu introdotti l-provvedimenti neċessarji għat-taxxa għal finance leasing.

Għaldaqstant aħna ma nistgħux ma naqblux ma' dak li qed jipproponi l- Ministru.

Kif kienu l-arranġamenti qabel, l-inland revenue kien jippermetti li ċerti capital allowances jingħataw liil-lessor bħala legal owner imma xorta kien ikun hemm il-burden tat-taxxa fuq il-full rental income u b'hekk kien qed jinnewtralizza l-effett pożittiv li seta' jkollu.

Min-naħa l-oħra l- lessee kien jingħata l-permess li jagħmel offsetting ta' ċerti finance charges bħala deductable expense meta kien jiġi għall-profit and loss account tiegħu.

Jien naf li kienu ġew konsultati l-banek kummerċjali u anke l-bank ċentrali f'dan l-eżerċizzju, jiġifieri mhijiex xi ħaġa li saret ta' kafkaf.

Apparti minn hekk, naħseb li kif ġew l-affarijiet issa iktar se jkun hemm inċentiv biex dan il-metodu, li jvarja mill-metodu konvenzjonali ta' financing, jingħata spinta.

Naħseb li meta l-pajjiż għandu quddiemu proċess ta' ristrutturar, huwa importanti li jkollna dan il-metodu ġdid ta' raising of funds biex permezz tagħhom individwu jkun jista' jakkwista upgrade fit-teknoloġija tiegħu u jkun jista' jakkwista wkoll ċertu plant and equipment li forsi taħt ċerti ċirkostanzi normali kien isibha diffiċli biex jakkwistaha.

Il-leasing joffri ċerti vantaġġi a paragun ta' mezzi oħraju ta' funding u tajjeb li wieħed igħid li jdaħħal ċertu flessibilità għall-vantaġġ tal-klijenti, kemm għal dak li huwa l-aspett tal-budgeting u anke għal dawk li huma alternattivi ta' investiment.

Dan joffri wkoll - dan l-aspett mhux dejjem issir enfasi fuqu - ċertu hedging kontra l-inflazzjoni għax meta wieħed jidħol għall-arranġament ta' leasing, ċerti rati jistgħu jiġu ffissati u b'hekk jiġu nnegozjati għat-term sħiħ tal-lease innifsu.

Fl- istess ħin naħseb li aspett ieħor pożittiv ta' finance leasing huwa li ħafna drabi jaġevola l-cashflow ta' kumpannija għax jgħinek tissupera ċerti budgetary limitations li tkun qed tiffaċċja bħala operatur ta' kumpannija nnfisha.

Nerġa' ngħid li aħna, bħala oppożizzjoni, naqblu perfettament ma' din il- klawsola ġdida u nittamaw li l-istituzzjonijiet finanzjarji jagħmlu kampanja intensiva biex iżidu l-public awareness għax sfortunatament naħseb li f'Malta għadu mhuwiex ċar biżżejjed, anke għal ċerti operaturi fin- negozju.

Jien nemmen li jekk jespandi, dan jista' jespandi mhux biss għal min ikollu bżonn ċertu capital equipment qawwi imma jista' jiġri, kif qed jiġri f'pajjiżi oħrajn, li jista' jintuża anke f'dawk li huma business u anke profession start-ups minn nies li jkunu għadhom deħlin għall-ewwel darba fil-qasam tan-negozju.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija Klawsola Ġdida 24 tkun tifforma parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola Ġdida 24 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

KLAWSOLA ĠDIDA 25

NEW CLAUSE 25

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi Klawsola Ġdida 25 għall- Ewwel Qari.

L-Iskrivan tal-Kamra qara n-nota marġinali u l-klawsola tqieset li nqrat l- Ewwel Darba, skond l-Ordni Permanenti Nru. 101.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta' Klawsola Ġdida 25 li hija emenda għall-Iskeda tal-liġi prinċipali: "H" Minnufih wara l-klawsola 24 għandha tidħol din il-klawsola ġdida li ġejja li għandha tagħmel parti minn Taqsima I:

"Emenda ta' l-Iskeda li tinsab ma' l-Att prinċipali.

Fil-partita 1 ta' l-Iskeda li tinsab ma' l-Att prinċipali, minflok il-kliem "il-paragrafu (ċ) ta' l-artikolu 56" għandhom jidħlu l-kliem "l-paragrafu (ċ) tas-subartikolu (12) ta' l- artikolu 56".".

"H" Immediately after clause 24 there shall be added the following new clause which shall form part of Part I:

"Amendment of the Schedule to the principal Act.

In item 1 of the Schedule to the principal Act, for the words "paragraph (c) of section 56" there shall be substituted the words "paragraph (c) of subsection (12) of section 56".".

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija li Klawsola Ġdida 25 tiġi moqrija t- Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u Klawsola Ġdida 25 ġiet moqrija t-Tieni Darba.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President.

Din hija sempliċement korrezzjoni għall- Att prinċipali biex inkunu iktar speċifiċi.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi li Klawsola Ġdida 25 tifforma parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola Ġdida 25 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 - Titolu fil-qosor.

Clause 1 - Short title.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, għall-klawsola 1 se nipproponi din l- emenda:

"I" Minflok it-test Malti ta' klawsola 1, għandu jidħol dan li ġej:

Dan l-Att jista' jissejjaħ l-Att ta' l-2000 li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi.".

"I" For the Maltese text of clause 1, there shall be substituted the following:

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l- emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "I" għaddiet nem. con.

Klawsola 1, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

IT-Titlu għadda nem. con. u ġie ordnat biex isir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi li l-Iskrivan tal-Kamra jkun awtorizzat li jikkorreġi xi żbalji ta' l-ortografija, jagħmel xi emendi żgħar u xi renumbering li jista' jkun hemm bżonn.

THE CHAIRMAN: Il-Kumitat jaqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija, jagħmel xi emendi żgħar u xi renumbering li jista' jkun hemm bżonn.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi b'emendi.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IX-XANDIR

BROADCASTING (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mill-14 ta' Marzu, 2000 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Frendo huwa in possession u għandu l-fakultà li jitkellem.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il-bieraħ kont qed ngħid li x-xandir kabbar u saħħaħ id-demokrazija f'pajjiżna għax biddel il-mod ta' kif naġixxu u ta aktar lok għall-espressjoni tal-kelma, li hija waħda mill-affarijiet l- aktar fundamentali għal kull demokrazija u għal kull pajjiż li jikkonsidra ruħu bħala pajjiż ħieles.

Il-bieraħ semmejt ukoll il-kwestjonijiet tar- regolatur u kif meta saret il-bidla fil-liġi dan issaħħaħ għax ingħata garanzija ta' ċertu finanzjament filwaqt li nbidel l-ambjent kollu ta' qabel meta kellna l-monopolju fix-xandir.

Għedt ukoll li issa li għandna r- regolatur ikun tajjeb li nħarsu lejn kif għandu jiġi regolat dan il-qasam.

Qabel ma nidħol fl-aspetti ekonomiċi ta' din il-bidla kbira li saret nixtieq li nieqaf ftit fuq dan il-punt għax fil-liġi għad għandna l- possibilità li l-awtorità tax-xandir ikollha l-istazzjon tagħha u jien ġieli kelli diskussjonijiet, anke meta kont ministru responsabbli għax- xandir, dwar dan il-punt.

Ħafna mill-mudelli li l-awtorità tax-xandir kienet imdorrija bihom kienu jfissru li anke hi instigat ċerta bidla bħal, per eżempju, meta żmien ilu kien spiċċa r-rediffusion u minfloku daħal ir-radio u l-iżvilupp kollu li sar wara.

Pero', fil-fehma tiegħi, il- mudell li fid-dinja tal-lum ikollok regolatur li huwa wkoll operatur għandu bżonn ta' reviżjoni.

Apparti minn hekk ma naħsibx li baqa' l-bżonn daqshekk qawwi li nħarsu lejn l-awtorità tax-xandir b'dak il-mod għax illum is-soċjetà tagħti l-possibilità li jkun hemm forzi, persuni u inizjattivi oħra li jġibu bidla f'dan il-qasam.

X'inhu l-effett ekonomiku ta' dan kollu li ġara?

L-ewwelnett ilna ħafna ngħidu li rridu nilliberalizzaw, inneħħu l- kontrolli, nipprivatizzaw u nagħmlu ċerti bidliet, pero' ħadd qatt ma tkellem fuq dan il-punt b'mod qawwi u qal li dan il-qasam ġie lliberalizzat permezz ta' din il-liġi.

Għalhekk ma nafx għalfejn hawn din il-biża' kollha fil-pajjiż li jekk niftħu kollox se jikkollassa.

Nista' nsemmi l-eżempju tar-radjijiet u naraw kif fil-fatt dan ma ġarax.

Dawk kollha li kienu kontra din it-tip ta' bidla - ta' min igħid li kien hawn ħafna li kienu xettiċi - kienu jgħidu li m'hawnx biżżejjed advertising revenue biex ikollna aktar minn stazzjon tar-radju wieħed.

Fil-fatt kellna stazzjonijiet tar-radju li kellhom xi diffikultajiet imma l-biċċa l- kbira ta' l-istazzjonijiet li fetħu f'dan il-perijodu għadhom joperaw u jimpjegaw part-timers li jagħmlu programmi bl-imqieta, u allura madwarhom inħoloq lok ta' impjieg u ta' impatt ekonomiku pożittiv li qabel fil-pajjiż ma kienx jeżisti u ma kienx ikun possibbli li kieku ma kienx hawn din il- liġi.

Jekk wieħed joqgħod iqis x'ġara bejn l-1991 u ftit snin wara jsib li l- cake ta' l-advertising kiber u mhux sempliċement inqasam bejn ħafna stazzjonijiet tar-radju, għax dawn bdew joffru opportunitajiet ġodda lil dawk li qabel ma kenux jirreklamaw.

Għalhekk il-privatizzazzjoni f'dan il- qasam kabbret l-attività tar-reklamar.

Per eżempju, qabel kien ikollok sidien ta' ħwienet li lanqas biss kienu joħolmu li jirreklamaw fuq it- television pero', meta beda jkun hawn il-kompetizzjoni bejn l- istazzjonijiet, min ibigħ ir-reklamar fuq l-istazzjonijiet tar-radju beda jimmira lejn dawk li kellhom negozji żgħar u dawn bdew jagħmlu kuraġġ li jirreklamaw.

Minħabba f'hekk dawn bdew ikollhom riżultati tajbin u l- attività baqgħet sejra hekk.

Dan ifisser li l-cake kiber.

Naturalment f'dan l-istadju hemm ukoll saturation point - jiġifieri mhux qed ngħidu li din il-ħaġa baqgħet għaddejja b'mod kostanti l-ħin kollu u fil-fatt f'dan il-qasam hemm gwerra ta' rati tar-reklamar, biex inkunu ċari - pero' m'hemm l-ebda dubju ta' xejn li b'din l-liberaliżżazzjoni fis-suq kien hemm attività ekonomika akbar li qabel ma konniex qed nimmaġinawha.

Din il-liberaliżżazzjoni ma saritx bl-addoċċ imma saret b'għaqal, b'mod li ma qtilniex ix-xandir pubbliku biex stajna noħolqu s-settur tax-xandir privat.

U jekk illum wieħed jaqra x'qed jiġri fl-Unjoni Ewropea jsib li din taqbel ma' dak li għamilna aħna disa' snin ilu.

Fl-Unjoni kien hemm min staqsa għalfejn il-BBC - partikolarment il-BBC World - huwa ffinanzjat kollu kemm hu minn flus pubbliċi u qed jikkompeti mal-privat li jrid iġib ir-reklami biex jiġi ffinanzjat.

Dwar dan kien hemm rapport quddiem il- Kummissjoni Ewropea li kif nafu għandha funzjoni kważi ġudizzjarja biex tiddeċiedi fuq issues ta' kompetizzjoni.

Fil-fatt id-deċiżjoni tal- kummissjoni kienet li fis-suq huwa ġustifikabbli li jkollok stazzjon pubbliku li jkun qed jagħti servizz ibbażat fuq income pubbliku.

Din id- dikjarazzjoni ħarġet ftit ġimgħat jew xhur ilu - insejt id-data eżatta ta' meta qrajt dan il-punt - u kull meta fl-Unjoni Ewropea jitkellmu fuq il- fatt li jiftħu dejjem aktar is-suq tax-xandir, dejjem jagħmlu caveat u jgħidu li b'daqshekk ma jfissirx li jridu joqtlu x-xandir ta' natura pubblika.

Huwa importanti li ngħidu li fl-1991, waqt li konna mexjin bil-proċess biex nilliberalizzaw is-suq, għall-ewwel darba konna għidna li l-liċenzji li wieħed iħallas biex ikollu t-television għandhom imorru direttament għand il-PBS.

Dan ifisser li fl-istess waqt li ftaħna s-suq saħħaħna wkoll ix-xandir pubbliku.

Ir-rivoluzzjoni li ġrat f'dan il-pajjiż ma kenitx biss rivoluzzjoni fil-qasam tax-xandir privat minħabba l-liberaliżżazzjoni imma kienet ukoll fi ħdan ix-xandir pubbliku.

Tajjeb li nfakkru li dak iż- żmien ix-xandir pubbliku kellu cameras fl-istudios li kienu ilhom hemm minn meta x-xandir wasal f'pajjiżna u allura kien ġie deċiż li mmorru għall-Beta SP li huwa livell tekniku li dak iż-żmien ippreċeda dak li għandna llum, jiġifieri d-digital.

Għalhekk minħabba li ħadna din id-deċiżjoni ta' finanzjament, l-apparat seta' jiġi rranġat u kellna bidliet kbar fil-mod kif jopera x-xandir pubbliku, iżda minkejja dan kollu xorta waħda kellna l- kritika - fid-dinja min ma jagħmel xejn ma jkollux kritika għax meta ma tagħmel xejn ma ddejjaq lil ħadd - pero' ċertament li r-riżultati li għandna llum jirriflettu l-bidliet li saru disa' snin ilu.

Għaliex qed ngħid dan?

Qed ngħid dan għax illum, per eżempju, għandna programmi, bħal Pjazza 3, li jipprovokaw u lil min ikun mistiedem fuq dak il-programm jiġi intervistat bi stil li aħna konna mdorrijin naraw fuq stazzjonijiet barranin.

Dan kollu beda jseħħ wara l-1991, meta kien ġie stabilit li l-PBS tinqata' minn mat-Telemalta.

Fil-fatt biex il-PBS inqatgħet minn mat- Telemalta u saret kumpannija tax-xandir indipendenti kellna diskussjonijiet u saru ħafna negozjati, pero' dan kollu sar mingħajr skossi u mingħajr strikes.

Din id-direzzjoni ħolqot sitwazzjoni fejn filwaqt li x-xandir pubbliku beda jikkompeti max-xandir privat, kien qiegħed f'sitwazzjoni ta' leadership f'ideat ġodda u kreattività.

Għalhekk ir-rivoluzzjoni ma saritx biss fil-qasam sħiħ imma saret partikolarment ukoll fil-qasam pubbliku.

Fejn qatt smajna dawk it-tip ta' interviews li kien beda Godfrey Grima li kellhom stil b'saħħtu u inċiżiv.

Qabel l-idea kienet li trid toqgħod attent li ma tmurx tweġġa' lil dak jew lil ieħor.

Ix-xandir pubbliku qatt ma kien għadda minn esperjenza simili qabel u f'dan il-pajjiż għaddejna minn stadju - għall-grazzja ta' Alla llum insejnieh - fejn kien hemm kritika kbira għax bdejna niftħu ftit fil-PBS.

Per eżempju, llum fuq Pjazza 3 - Lou Bondi kien wieħed minn dawk li bdew jagħmlu dan it-tip ta' diskussjonijiet ukoll - hija xi ħaġa aċċettata li tmur hemmhekk u jkollok min jinstiga dibattitu u min ikun daqxejn ħaj fil-mod ta' kif jippreżenta l- programm.

Dawn ukoll kienu bidliet li ħarġu mill-bidla fil-kultura li ġabet liġi bħal din.

Issa ħalli nitkellem ftit fuq l-aspett ekonomiku.

Meta għall-ewwel darba l-PBS kien beda jħallas lil min jagħmel programmi bħal dawn suret in-nies qam fervur sħiħ għax fil-pajjiż qatt ma kellna l- kunċett li jkollok ġurnalist li ma jkunx impjegat ta' stazzjon tat- television pero' jkun personaġġ tat-television li jagħmel xogħlijiet bħal dawn bħala parti mill-karriera tiegħu.

Dan kollu instiga aktar produzzjonijiet bħal dawn u l-famuż farming-out.

Biex inkun għedt kollox, meta s-Sur Albert Marshall kien qed imexxi l-PBS għamel ħafna farming-out u jien jidhirli li dak kien ukoll in line ma' dak li ġara meta kellna lis-Sur Roland Flamini jmexxi l-PBS.

F'din il-liġi u fil-pjan tax-xandir nazzjonali hemm miktub li se jiġi nkoraġġit il-farming-out.

Issa wieħed jista' jikkritika li l-affarijiet setgħu saru aħjar pero' fid-dinja kollox tista' tagħmel aħjar!

Pero' li f'dan il-pajjiż noħolqu settur li jimpjega n- nies u settur ekonomiku li jikkompeti internament, bl-iskop li eventwalment jikkompeti internazzjonalment, kienet bidla ekonomika kbira.

Jien kelli okkażjoni nżur pajjiżi oħra biex nara x'qed jagħmlu u fl-Olanda, per eżempju, bqajt impressjonat għax hemmhekk hemm production companies li jixtru l-qafas tal-kunċett.

Per eżempju, f'sitwazzjoni bħal dik ta' "Il Prezzo e' Giusto" jbigħu l-qafas tal-kunċett u mbagħad kull stazzjon jiżviluppah kif irid hu.

Għalhekk illum għandek production houses li jimpjegaw lin-nies biex joħolqu dawn il-kunċetti.

Jien jidhirli li l- farming-out li daħħalna b'din il-liġi jista' jinstiga numru ta' kumpanniji jew persuni li jibdew jagħmlu produzzjonijiet u jkunu jistgħu juruhom fuq ix-xandir pubbliku.

Mr Speaker issa għaliex għandna nibdew mill-PBS?

Għandna nibdew mill-PBS għax ħafna drabi jrid ikun ix-xandir u s-settur pubbliku li fil-fehma tiegħi għandu jkollu d-dover li jinstiga bidliet fis- suq u din instigat bidliet fis-suq.

Illum hawn ħafna min hu armat biex jagħmel xogħol bħal dan u dan kollu beda wara li għaddiet din il-liġi.

Din hija bidla ekonomika u rivoluzzjoni kwieta f'dan il-pajjiż li ħolqot ukoll settur ta' min jipproduċi għat-television u mhux biss ta' min għandu stazzjon tat-television u tar-radju f'idejh.

Ta' min igħid li l-kritika għall-farming-out kienet kbira.

Niftakar li l-ewwel programm li ġie farmed out kien il-programm ta' Għawdex u meta l-PBS iddeċieda li jagħmel hekk kien hemm theddida ta' strike mill-GWU għax qalu li dan kien se joħnoq ix- xogħol tal-ħaddiema.

Dak iż-żmien jien kont ministru responsabbli mill-PBS u kienu kkonsultawni fuqha pero' l-parir tiegħi kien li jekk dan il- programm ma jintweriex, fl-opinjoni tiegħi, kellhom iġibu screen vojt u fuqu jiktbu li dan il-programm ta' Għawdex ma jistax jintwera minħabba azzjoni tal-GWU.

Il-verità kienet li l-GWU irrealizzat u m'għamlitx azzjoni.

Fil-fatt wara li l-farming-out beda joħloq ħafna xogħol part-time għall- istess ħaddiema tal-PBS, il-GWU biddlet il-fehma tagħha.

Nerġa' ngħid li dan ma jfissirx li m'hemmx x'tikkritika f'sistemi bħal dawn pero' żgur li dawn instigaw bidla f'dan is-settur.

Per eżempju, nista' ngħid li jien iddispjaċut li din il-produzzjoni għat- television baqgħet imkaħħla mat-television Malti għax l-iskop kollu tal- farming-out ma jridx ikun biss li aħna noħolqu industrija li tforni lill- istazzjonijiet tat-television jew tar-radju Maltin.

Peress li aħna pajjiż żgħir u għandna bżonn li nkunu parti mill-ekonomija internazzjonali jrid ikun hemm għajnuna, impetus jew xi ħadd li jaqbad din il-ħaġa u jiġri biha ħalli l-expertise li għandhom ċerti ditti f'dan il-qasam tal- produzzjonijiet televiżivi u produzzjonijiet tal-videos jiġu mgħejjuna mill- Istat bil-mezzi li għandu biex dawn isibu swieq għax-xogħol tagħhom.

Fil- fehma tiegħi, dan huwa x-xogħol ta' entitajiet bħall-METCO u l-MDC.

F'dan il-pajjiż ma nistgħux inkomplu naħsbu li l-ekonomija tagħna trid tkun ibbażata fuq l-oġġetti meta għandna setturi ta' servizzi li qed jitolbu biex aħna nagħtuhom l-appoġġ tagħna kollu.

Fid-dinja xejn ma beda mix- xejn.

Per eżempju, llum l-Irlanda żviluppat is-settur tal-produzzjoni tal- films u llum l-Irlanda hija rikonoxxuta bħala post fejn fih isiru ċerti films, pero' għal diversi snin din ippumpjat il-flus f'dik id-direzzjoni ħalli tistabilixxi ruħha sew f'dak il-qasam.

Fid-dinja ma jeżistux biss il-financial services u ma jeżistux biss ir- reġistrazzjoni tal-vapuri imma jeżistu wkoll setturi importanti, bħalma hu s-settur tax-xandir u tal-produzzjoni għall-istazzjonijiet tat-televiżjoni mondjali.

Aħna għandna l-vantaġġ li kapaċi jkollna command kbira fil- lingwa Ingliża u għandna nies kreattivi pero' hemm bżonn li nieħdu ħsieb ir-riżorsi tagħna biex dan is-settur ma nħalluhx idur biss ma' l-ekonomija interna.

Huwa mportanti li dan is-settur isib swieq barra minn pajjiżna għax dan ikun ifisser impjiegi.

Huwa hawn fejn irridu nkabbru l-impjiegi.

Bħala pajjiż aħna għandna kollox dirett wisq lejn l-affarijiet tal- fabbriki.

Fid-dinja tal-lum bil-fabbriki se jkollna diffikultajiet kbar biex nikkompetu imma l-fabbriki kreattivi bħalma huma l-produzzjonijiet għall-istazzjonijiet tat-television, huma xi ħaġa li nistgħu niżviluppaw.

Din hija marbuta max-xogħol kollu li aħna bħala pajjiż qed nagħmlu biex ikollna aktar nies imħarrġin mill-università u allura għandna niżviluppaw dik il-kreattività.

Dan mhux se jiġri waħdu għax fis-settur privat, anke f'Malta, għandek ftit entrepreuners.

Allura jrid ikun il-gvern li jinstiga biex niżviluppaw settur bħal dan għax kif diġà għedt, hawn irridu nsibu l- impjiegi l-ġodda.

Issa din il-liġi tagħti lok biex nibdew ninstigaw ħaġa bħal din.

Kif diġà għedt, ħafna drabi f'pajjiżna kollox hu indirizzat lejn l- industrija u lejn affarijiet tanġibbli.

Jien nemmen li jekk irridu norbtu l-affarijiet flimkien fil-qasam ekonomiku huwa importanti li max-xandir norbtu affarijiet oħra bħall-isports.

Nista' nikkonferma li meta kont responsabbli għall-isports kont qed nipprova nimbotta 'l quddiem proġett biex forsi f'pajjiżna jista' jkun hawn il-Formula 1, pero' qatt ma wasalna.

Waħda mill-aktar affarijiet li kienet laqtitni kienet li konna ġibna lil Cesare Fiorio tal-Ferrari li kien mar jara t-track li hemm f'Ħal Far.

Niftakar li dan kien qalli li aħna ma tantx għandna x'nagħmlu wisq għax il- pedament tar-runway ta' Ħal Far huwa magħmul tajjeb.

Pero' minkejja li jien kont tlabt bil-ħniena lill-MDC biex ma jibnux fabbriki fuq dan it- track biex ma jirrovinawx il-possibilità li għada pitgħada pajjiżna forsi jkun jista' jkollu settur li jġib ix-xogħol, il-ġid u t-turiżmu, għaddiet ta' l-MDC għax il-"Yes Minister" mhijiex ħrafa!

Kulmin kellu esperjenza ta' gvern jaf li l-"Yes Minister" jidħak biha min ma kienx ministru u ma jafx kemm hu diffiċli li tbiddel xi ħaġa f'dan il-pajjiż.

Huwa importanti li f'dan il-parlament ikollna ċ-ċans ngħiduhom dawn l-affarijiet għax jekk mhux se nbiddlu l-ideat tagħna u se nibqgħu mkaħħlin mal-passat m'aħniex se nimxu 'l quddiem.

Issa nixtieq nitkellem ftit fuq it-televiżjoni bis- satellita li huwa żvilupp enormi, Mr Speaker.

Meta semmejt li ffirmajna l-European Convention dwar Transfrontier Broadcasting għedt li din kienet rebħa demokratika biex ma jerġax jiġri bħalma kien ġara bl-iStudiorama, li issa nsejt x'ismijiet oħrajn kellu.

Pero' din kienet ukoll opportunità ekonomika għal pajjiżna u din mhux qed nivvintaha jien.

Per eżempju, l-Lussemburgu llum għandhom l-Astra 1, l- Astra 2 u l-Astra 3.

Issa dawn għandhom vantaġġ fuqna, biex ma noqogħdux noħolmu, għax il-footprint tas-satelliti li jtellgħu l-Lussemburgu huwa direttament fuq l-iktar partijiet għonja ta' l-Unjoni Ewropea, jiġifieri ma rridux nimmaġinaw iżżejjed.

Pero' aħna għandna l-esperjenza.

Fil-fatt insibu li l-Utersat għandha l-footprint fuqna u din għandha x-xogħol u l- business.

Per eżempju, l-Unjoni Internazzjonali dwar it-Telekomunikazzjoni tagħtina l-possibilità li ntellgħu s-satellita tagħna imma s'issa ħlief tkellimna fuqha m'għamilniex - issa hawnhekk qed ninkludi lili nnifsi biex ħadd ma jgħid li qed nipponta subgħajja lejn xi ħadd - u hemm bżonn li pajjiżna jgħaqqad il-forzi tiegħu, jħares lejn l-aġenda tal-pajjiż u jagħmel sforz bis-serjetà f'dan ir-rigward għax din tista' tkun source of income għal pajjiżna għal ħafna ġenerazzjonijiet.

Barra minn hekk din tirrikjedi finanzi kbar u trid organizzazzjoni kbira pero' rridu nagħmluha.

Hemm bżonn li xi ħadd ikollu ownership ta' din l-opportunità u xi ħadd mill-Istat irid jaħdem fuqha għax mhux se tiġri waħedha.

Jien mhux qed ngħid li qed nagħmlu dawn il-bidliet biex niġu in line ma' xi bidliet żgħar li kellhom fl-Unjoni Ewropea.

Din mhux se tieħu l-mertu ta' x'ġara hawn għax il-mertu huwa tal-Kunsill ta' l-Ewropa.

Fil-fatt l- Unjoni Ewropea sempliċement adattat għaliha dak li għamel il-Kunsill ta' l- Ewropa.

Aħna mhux se noqogħdu niġġieldu fuq min għandu l-iktar jew l-inqas mertu pero' tkun ħaġa tajba li jkollna lil xi ħadd li jiġi jinvesti hawnhekk fejn għandna nies jitkellmu bil-lingwa Ingliża, Taljana u lingwi oħrajn u dan ikun jista' jittrasmetti bis-satellita.

Ovvjament hawnhekk mhux bilfors tiġi persuna waħda anzi jekk jiġi numru ta' persuni jkun aħjar għax magħhom inkunu nistgħu norbtu l-production houses li jkunu jistgħu jitimgħu lil dawn l-istazzjonijiet internazzjonali.

MR SPEAKER: Onor. Frendo, reġa' skadilek il-ħin u għandek bżonn leave of House biex tkun tista' tkompli bl-intervent tiegħek.

Hawn il-permess tal- Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nirringrazzja lill-Kamra kollha.

Mr Speaker, jista' jkun li jien qed noħlom imma ma nistgħux niffissaw fuq l-Unjoni Ewropea u ħadd ma joħlom fuq xejn għax xi ħadd irid jagħti direzzjoni ekonomika lil dan il-pajjiż.

Kollox għandu l-importanza tiegħu għax filwaqt li l-ġlied bejn iż-żewġ partiti llum huwa fuq l-Unjoni Ewropea, iż- żewġ partiti għandhom id-dmir li joħorġu kunċetti ġodda.

Għalhekk huwa tajjeb li nuru li d-dibattitu fil-pajjiż huwa dibattitu usa mill-Unjoni Ewropea.

Huwa importanti ħafna li jkun hemm azzjoni u nipprovaw inġibu investiment għas-satellite broadcasting pero' dan huwa wieħed mix- xogħlijiet li għandu jagħmel l-MDC jew xi ħaddieħor bħalu u mhux nistennew li jiġi xi ħadd u jgħidilna li jrid jagħmel xi ħaġa għax hawnhekk huwa irħas .

Aħna qegħdin ngħidu li hawnhekk nistgħu nagħtu ċerti vantaġġi, li s'issa l-costs huma inqas, li nistgħu nagħtu aċċess u nistgħu nifffaċilitaw l-affarijiet lil dak li jkun biex jagħmel investiment bħal dan.

Pero' xi ħadd irid imur jiġri warajh l-investiment għax mhux kulmin iqum filgħodu fl-Ewropa jew fil-bqija tad-dinja jgħid: Bilħaqq illum irrid naħseb f'Malta!

Aħna rridu niġru wara investiment bħal dan u nemmen bis-sħiħ li jekk naħdmu, niffokaw u npoġġu l-isforzi tagħna fiha huwa possibbli li dawn l-affarijiet isiru.

Kien hemm min diġà kellu xi interessi imma donnu li dawn sfaxxaw fix-xejn.

Per eżempju, fost pajjiżi oħrajn, jekk hemm pajjiż qrib tagħna li żviluppa fit-televiżjoni huwa l-Italja.

Din hija opportunità li tatna l-konvenzjoni dwar transfrontier broadcasting li min jiġi minn hawn jista' jittrasmetti fil-pajjiżi membri ta' dik il- konvenzjoni bi dritt.

Din daħħlitna f'suq komuni qabel ma nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Din kienet bidla li forsi ħadet paragrafu f'xi gazzetta pero' fil- fatt fetħet suq kompletament ġdid li aħna stess irridu nisfruttaw.

Mr Speaker, din hija liġi li ħolqot bidla kbira f'pajjiżna u għad għandha lok li toħloq bidliet ikbar.

Issa rridu naħsbu wkoll f'affarijiet oħrajn li deħlin bis-saħħa ta' dawn l-emendi li għandna quddiemna llum, fosthom bidliet li huma instigati minn dak li hemm fl-Unjoni Ewropea.

L- Unjoni Ewropea mhijiex magħmula mill-boloh imma hija magħmula minn pajjiżi li jridu jsaħħu l-ekonomiji tagħhom u meta marru fil-WTO, kienu weħlu, jekk niftakar sew, fl-Uruguay Round.

Dakinhar l-Unjoni Ewropea ma ridetx tiffirma għax riedet tkompli tipproteġi l-industrija tal-produzzjoni tat- televiżjoni u tal-films kulturali tagħha pero' wara waslu għall-kompromess li bis-saħħa tiegħu ffirmaw.

Din hija xi ħaġa importanti li għandna nirriflettu fuqha.

MR SPEAKER: Onor. Frendo, ippermettili għax sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Iva, se nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Issa nsejjaħ lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni biex iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal lejla l-Erbgħa, 15 ta' Marzu fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar id-Drittijiet ta' l-Awtur - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Privattivi Industrijali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immunitajiet u l-Privileġġi Diplomatiċi – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.).

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr. Speaker, fuq stedina li għamiltli int, jiena attendejt għall-konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa ġewwa r-Rumanija, fejn stajna nistudjaw u naqsmu ċerti ideat bejnietna aħna d-delegati dwar il- local goverment.

Is-suġġett ta' din il-konvenzjoni tant kien interessanti li mhux biss ġibed diversi rappreżentanti mill-Ewropea kollha, partikolarment min-naħa ta' Eastern Europe, imma saħansitra attendew għaliha u taw il-kontribut tagħhom diversi ministri ta' Stati differenti.

Jien m'iniex se nitkellem fuq il-kunsilli lokali f'Malta, għax għadna kif għaddejna minn kumpannija elettorali qalila, imma se nsemmi kemm aħna qegħdin pari ma' dak li qegħdin jagħmlu fil-Kunsill ta' l-Ewropa dwar dak li għandu x'jaqsam ma' l-operat tal-kunsilli lokali.

Il-Kunsill ta' l- Ewropa mhux biss iħares lejn id-demokrazija ta' pajjiżi li għadhom ħerġin minn dittatorjat ta' nofs seklu, jekk mhux aktar, imma jħares ukoll lejn il- fatt li dawn qegħdin jiffjorixxu ħafna bid-devoluzzjoni tal-poter li issa qed jinxtered fost l-għeruq.

Mr Speaker, hawnhekk jien infaħħar lill-Kunsill ta' l-Ewropa għall- interess li qed jieħu f'dik li hija demokrazija, mhux biss f'dak li għandu x'jaqsam ma gvern ċentrali imma anke rigward kunsilli lokali.

Irrid ngħid li din kienet verament laqgħa ta' interess partikolari, pero' l-aktar ħaġa li laqtitni kien il-mod ta' kif jiġu ffinanzjati dawn il-kunsilli lokali.

Laqtuni wkoll it-tip ta' proġetti li hemm ippjanati biex gvern lokali ikun jista' jieħu aktar fondi mill-gvern ċentrali, ħalli jkun jista' jespandi l- attivita' tiegħu f'dak li hu restructuring mhux biss infrastrutturali - u ħafna drabi xogħlijiet bħal dawn jagħmilhom il-gvern ċentrali - imma anke industriji.

Per eżempju, dawn jieħdu ħafna interess fl-industrjalizzazzjoni u fir-riżorsi naturali fejn kull raħal jew reġjun ikun jista' jagħti s- sehem tiegħu.

Mr Speaker, ta' min igħid ukoll li l-pajjiżi ta' l-Ewropa tal-Lvant, bħalma huma r-Rumanija, l-Ungerija, il-Polonja u pajjiżi oħra jinsabu għaddejjin minn sitwazzjoni finanzjarja xejn feliċi u jridu jikkompetu ma' min saqajh huma sodi fl-art, bħalma rridu nagħmlu aħna l-Maltin, pero' r- riżorsi naturali tagħhom huma limitati, fis-sens li għalkemm għandhom riżorsi naturali imma mbagħad mill-banda l-oħra m'għandhomx makkinarju teknoloġiku avvanzat biżżejjeb biex ikunu jistgħu jikkompetu fis-swieq internazzjonali.

Minħabba n-nuqqas ta' riżorsi finanzjarji dawn qed isibu diffikultajiet kbar.

Mr. Speaker, jiena stedint ħafna minnhom hawn Malta u nispera li għall- aħħar tas-sena jkollna xi wħud minnhom fostna biex ikunu jistgħu jaraw kif qed jaħdmu l-kunsilli lokali tagħna.

Ta' min jgħid li wieħed ma jistax jipparagunahom magħna għax Malta hija żgħira u hemm differenza enormi fil- popolazzjoni pero' nista' ngħid li huma baqgħu mistagħġba meta fid-diskors li għamilt jiena semmejt dwar kemm tajna poteri lill-kunsilli lokali f'dawn is-sitt snin li ilhom imwaqqfa.

Mr. Speaker, ħaġa interessanti oħra li ssemmiet kienet it-trans-border relations.

Dawn il-kunsilli mhux biss jikkontribwixxu bejn reġjun u ieħor imma anke jikkoperaw bejn pajjiż u ieħor u lesti li jagħmlu t-trade bejniethom.

Dan ukoll jikkontribwixxi ħafna għall-pajjiż u dan kollu jġibna għal dak li l-gvern qed jagħmel għal hawn Malta.

Meta f'Malta bdejna bil- kunsilli lokali, kulħadd ħaseb li dawn se jieħdu l-poteri kollha tal-gvern f'idejhom u li l-gvern se jitlaq kollox minn idejh u ma jkollu assolutament kontroll ta' xejn, pero' dan kollu llum il-ġurnata ma sarx.

Illum għandna l- Partit Nazzjonalista fil-gvern li bl-akbar responsabbilta' ħareġ b'ideat mill-aktar wiesa għal dan il-pajjiż.

Qatt ma konna noħolmu li ċerti affarijiet jistgħu jiġu f'idejn l-amministrazzjoni taċ-ċittadini.

Mr Speaker, hawnhekk jien irrid infakkar fl-inizjattivi innovattivi li l- Partit Nazzjonalista dejjem kellu.

Ma rridux ninsew minn xiex għaddejna qabel l-1987.

Apparti mill-introduzzjoni tal-kunsilli lokali, kellna wkoll il-liberalizzazzjoni fil-kummerċ u llum il-ġurnata għandna anke dikjarazzjonijiet uffiċjali min-naħa ta' l-oppożizzjoni li jgħidu li qatt ma kienu jobsru li l-liberalizzazzjoni kienet se ġġib daqshekk kummerċ u timpjega daqshekk nies fil-pajjiż.

Il-kontrolli kienu qed jagħmlu ħafna ħsara u kien il-Partit Nazzjonalista bil-gvern ta' Fenech Adami li introduċa dawn il-kunċetti, minkejja d-diffikultajiet kollha min-naħa ta' l- oppożizzjoni li kien hemm dak iż-żmien.

Huwa veru li pajjiżi moderni ilhom ħafna jħaddmu dawn il-kunċetti, pero' minn mindu introduċejnihom dawn qed iħallu ħafna frott.

Barra minn dawn l-inizjattivi, il-Partit Nazzjonalista introduċa wkoll il- pluraliżmu fix-xandir.

Kienu ħafna li beżgħu minn dan il-pass imma madankollu fi żmien relattivament qasir ħafna, kif qal l-Onor.

Michael Frendo, dan il-qasam għamel passi ta' ġgant.

Kellna wkoll ħafna restrizzjonijiet fuq il-kummerċ u llum anke l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u diversi ex-ministri tiegħu jammettu kemm kienu żbaljati meta kienu jagħmlu dak il-kontroll strett.

Illum il-ġurnata l-liberalizzazzjoni fetħet bibien wiesa biex wieħed ikun jista' jaħdem aktar.

Mr Speaker, meta wieħed isemmi l-liberalizzazzjoni wieħed ma jistax ma jsemmix il-levies, jiġifieri l-protezzjoni ta' l-industrija Maltija.

Huwa veru li għal ċertu tul ta' żmien kien hemm il-bżonn tal-levies imma issa li qed jitneħħew, ċerti prodotti mhux biss qed jorħsu imma l-manifattura tagħhom hawnhekk qed tikkompeti ma' ġganti f'pajjiżi oħra.

Aħna l-Maltin m'għandniex riżorsi naturali imma għandna riżors uman second to none.

Mr Speaker, ta' min isemmi wkoll il-privatizzazzjoni.

L-ewwel darba li semmejna din il-kelma tan-naħa l-oħra stagħġbu li konna se neħħu l-kontroll tal-gvern minn fuq ċerti ażjendi u entitajiet, pero' llum il-ġurnata l- oppożizzjoni ġiet magħna fuq din il-ħaġa wkoll għalkemm forsi b'mod limitat.

Mr. Speaker, aħna ma nemmnux fir-restrizzjonijiet imma nemmnu fil- mod l-aktar apert tal-privatizzazzjoni.

Forsi l-privatizzazzjoni hija miexja bil-mod, pero' jiena ninsab ċert li 'l quddiem din se tħalli frott kbir lill-pajjiż.

Mr Speaker, il-gvern Nazzjonalista introduċa wkoll iċ-ċittadinanza doppja.

Kemm kienu qalu li hawn Malta se jiġu ħafna barranin u li l- unemployement se jikber!

Illum il-ġurnata għandna ċ-ċittadinanza doppja u minn dan kollu ma ġara assolutament xejn.

Ftit tal-ġranet ilu erġajna emendajna l-liġi minħabba ċerti queries u propju illum il-ġurnata ħafna Maltin qed jaraw il-benefiċċji ta' dawn l-ideat wiesa u innovattivi tal- Partit Nazzjonalista.

Ma ninsewx ngħidu li l-oppożizzjoni kienet dejjem kontra dawn l-ideat pero' llum il-ġurnata saret taqbel magħhom.

Mr Speaker, l-aħħar ħaġa li rrid ngħid hija dwar it-toroq sekondarji tar- Rabat li jinsabu f'diżastru totali.

Jien naf li bil-fondi li hawn available bilkemm għandna biex insewwu t-toroq prinċipali minn fejn jgħaddi l-bulk ta' traffiku, pero' bħala bniedem li ġej mir-raħal ta' Ħaż-Żebbuġ ma nistax ma nagħmilx appell lill-ministeru għall-agrikoltura u sajd u lill-ministru responsabbli mit-toroq - u forsi hawnhekk ninkludi wkoll il-ministru għall- ambjent - sabiex jikkordinaw il-ħidma tagħna aħjar biex finalment dawn it- toroq jiġu rranġati.

Ma jistax ikun li nħallu dawn it-toroq fl-istat diżastruż li jinsabu fih.

Illum il-bdiewa m'għadhomx jużaw karrettuni jew inġenji ta' ftit soldi imma jużaw inġenji li jiswew il-flus u mhux sew li biex bidwi jaqla' lira jagħmel Lm50 ħsara.

Bil-qawwa kollha nappella u ninsisti biex issir pressjoni qawwija biex din il-problema tiġi solvuta mingħajr aktar dewmien.

Mr Speaker, jien mhux qed ngħid li għandhom jitranġaw it-toroq u t- trejqiet kollha, imma għallinqas għandhom isiru dawk fejn hemm ċertu ammont ta' bdiewa u fejn jista' jsir ċertu żvilupp.

Għandna niddentifikaw dawk il- postijiet u naraw il-potenzjal ta' fejn tista' tinħadem ir-raba' b'mod produttiv, mhux għall-ġid tal-Maltin biss imma anke għall-ġid tat-turiżmu.

Wara kollox il-biedja tikkontribwixxi wkoll għall-popolazzjoni turistika.

Jien nittama li dan l-appell ma jaqax fuq widnejn torox u nittama li jsir studju serju sabiex dawn it-toroq jiġi rranġati.

Grazzi.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari Antoine Mifsud Bonnici.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Nixtieq nieħu dawn il-ftit minuti biex nirrispondi għar-rimarki li għamel il-kelliemi ta' l- oppożizzjoni għall-anzjani, l-Onor.

Silvio Parnis, speċjalment fejn jidħol San Vinċenz u fejn tidħol il-policy tal-gvern dwar djar residenzjali.

Dwar San Vinċenz l-Onor.

Membru qal li hemmhekk għandna nuqqas ta' staff u n- nurses mhux qed ikollhom iċ-ċans li jniżżlu l-pazjenti mis-sodda.

Qal ukoll li kellu ħafna tgergir mill-familjari dwar kif jitwassal l-ikel, li l-ikel mhux qed ikun servut tajjeb u li hemm nuqqas ta' social workers, nuqqas ta' fattigi, maids u cleaners.

Mr Speaker, San Vinċenz huwa istituzzjoni kbira, fih hemm iktar minn 1,020 resident, hemm numru kbir ta' impjegati u jien żgur li m'inix se ngħid li kollox miexi ħarir.

Naturalment f'istituzzjoni daqshekk kbira jkun hemm ċerti lmenti u ċerti defiċjenzi li wieħed ikun irid jaħseb fihom.

L- ewwelnett ikun min ikun fil-gvern dejjem irid jiffaċċja l-problema tan- nuqqas ta' staff, u din is-sitwazzjoni ma tinstabx biss f'San Vinċenz imma naħseb tinstab fl-isptarijiet kollha.

Dik hija waħda mill-affarijiet li kull gvern irid jiffaċċja, pero' jiena se ngħid kif qed nipprovaw naffrontaw din is-sitwazzjoni.

Mr Speaker, rigward in-nursing complement, waqt li qabel l-aħħar elezzjoni, jiġifieri f'Awissu ta' l-1998, f'San Vinċenz kellna 43 casual nursing aides issa bl-eżamijiet li għamilna għal nursing aides u bil-health assistents hemm 192, jiġifieri żgur li n-nursing staff f'din is-sena u nofs ta' gvern Nazzjonalista żdied f'San Vinċenz.

Dan qed ngħidu għax mhux sewwa li wieħed jiġi hawn u jilmenta fuq ċerti affarijiet mingħajr ma jara l-istampa kollha.

Dwar l-ikel irrid ngħid li l-Onor.

Parnis stess ammetta li l-kwalita' qed tkun tajba imma dan l-ikel mhux qed jiġi servut kif wieħed għandu jservih.

Naħseb li la l-ministru, la s-segretarju parlamentari u lanqas l- amministraturi t'hemmhekk m'huma se jmorru jservu l-ikel huma.

Naħseb li defiċjenza bħal din żgur li hija tort ta' l-impjiegat u allura ma naħsibx li jkun ġustifikat l-Onor.

Parnis li jiġi taparsi jiddefendi l-impjegati u fl-istess ħin jagħmel ilment bħal dan biex jitfa' dell ikrah fuq San Vinċenz.

Rigward is-social workers irrid nammetti li veru għandna problema f'dan il-qasam.

Dan minħabba li għandna pool ta' social workers fid-dipartiment tal-kura għall-anzjani u wieħed minn dawn is-social workers qed ikun assenjat biex jagħmel xogħol f'St. Vincent de Paule u postijiet oħra.

Issa wasalna fl-istadju li se jkun hemm social worker assenjat għal hemmhekk biss.

Mr Speaker, San Vinċenz hija istituzzjoni li żgur li għal kull gvern Nazzjonalista hija ta' prijorita'.

Mhux qed ngħid li din il-prijorita' qed tingħata issa biss u biex nikkonferma dan irrid ngħid li meta fl-1994 kienet ġiet delegazzjoni mill-UK branch tal-Commonwealth Parliamentary Association u konna ħadnihom San Vinċenz - issa lil dawn ma ħadnihomx f'xi dar ta' l-anzjani li bena gvern Nazzjonalista! - lilna dawn tawna l-isbaħ ċertifikat għax qalu dawn il-preċiżi kelmiet:

"We were particularly interested to note that the Minister had his office in the actual establishment for which he was responsible.

We were given a most interesting tour of the hospital and met a number of elderly residents and inspected the living accommodation, all of which was of an extremely high standard.

The recent wing opened by Her Majesty the Queen was particularly impressive."

Issa bħal dik il-ward li kienet fetħet ir-Reġina għandna mhux waħda u tnejn, għax gvern Nazzjonalista kull sena dejjem ra kif għamel biex għamel wards ġodda għall-kumdita' tar-residenti ta' hemmhekk.

Dawn komplew hekk:

"Our general view of the care of the elderly in Malta is that it is given a very high priority, that the standard of care is very good and that those who are receiving it are happy and well cared for in their very pleasant surroundings."

Dan qed ngħidu għax mhux fair li niġu hawnhekk ngħidu li qed nirċievu ħafna lmenti fuq San Vinċenz imbagħad nittraskuraw l-affarijiet tajba li qed isiru hemmhekk.

Nerġa' ngħid li xi ftit ilmenti u defiċjenzi dejjem ikun hemm meta għandek istituzzjoni bħal dik, kważi raħal, imma mhux sewwa li niġu hawn u nagħmlu dan l-allarm kollu.

Hawnhekk għandi wkoll magazine lokali ta' Diċembru tas-sena li għaddiet, fejn qed jipparaguna l-ħajja tar-residenti f'San Vinċenz mal-ħajja tar- residenti f'istituzzjonijiet privati.

Dan jgħid hekk:

"Still, whatever the circumstances surrounding each residence might be, all agree that living at St. Vincent has lost the stigma attached to it until a few years ago.

Whereas at one time the home was regarded as a dumping place for those who had no one to take care of them, today many elderly people people choose to go there out of their own volition, feeling that community life with their own peers is considered preferable to living on their own.

The welcoming wards, the availability of sophisticated equipment and the homelike atmosphere have all gone a long way towards this shift in attitude."

Din hija l-ħajja li qed nipprovaw nagħmlu għall-anzjani ta' San Vinċenz, u dan mhux mertu tal-gvern biss imma huwa mertu wkoll tan-nies li jaħdmu hemm.

Huwa veru li persentaġġ kbir minn dawn l-anzjani huma indipendenti, pero' hemm persentaġġ minnhom li huma biss semi indipendenti u jiddependu ħafna mil-istaff li hemm hemmhekk.

Għalhekk kull gvern Nazzjonalista ra kif għamel biex din ir-residenza tkompli tiġi 'l quddiem u żgur li anke dan il- gvern f'din is-sena u nofs diġa' ta importanza kbira lil din ir-residenza.

Sur President, lill-Onor.

Parnis u lil kulmin huwa interessat nista' ngħidlu li barra li ftaħna wards li ġew refurbished, għandna proġett li bdejnih is-sena l-oħra u nispera li niftħuh din is-sena, fejn se nagħmlu ward li se tikkonsisti fi tliet sulari u se jkun fiha 120 sodda.

Din il- ward se jkollha l-kumditajiet kollha li qed ikollhom il-wards ġodda li nagħmlu hemmhekk.

Jiena ngħid li huwa tajjeb li wieħed jikkritika imma mhux sewwa li niġu hawn u nipprovaw intebbgħu l-image li rnexxielna nagħtu lil San Vinċenz.

Huwa ħażin li taħraq bandiera simbolikament, imma huwa ħażin ukoll li tipprova taħraq image ta' l-ikbar residenza li għandna hawnhekk bi kliem u b'allegazzonijiet li m'humiex veri.

Qabel nagħlaq fuq San Vinċenz nixtieq nieħu l-okkażjoni biex insellem lill-amministratur, is- Sur Lino Mizzi, li l-bieraħ għamilnilu festin għax għalaq il-61 sena.

Dan kien ilu 40 sena jagħti mill-aħjar li jista' kemm għall-anzjani u kemm għall-impjegati.

Mr. Speaker, il-kelliemi ta' l-oppożizzjoni ried ikun jaf x'inhi l-policy tal-gvern rigward id-djar residenzjali u jekk aħniex se nkomplu nibnu djar tal-gvern.

Ried jaf ukoll x'inhuma l-proġetti tal-gvern u jekk il-gvern huwiex qed jitkellem mal-privat biex nagħmlu iktar djar ta' l-anzjani.

L- Onor. Membru bilkemm ma riedx jinsinwa li hemm bżonn li nitkellmu u nniddjalogaw aktar mal-privat!

Dawn l-affarijiet qed nagħmluhom imma l- gvern irid ikun attent ħafna fuq din il-ħaġa fejn jidħol il-privat.

Irridu nesiġu li l-istandards jinżammu.

Jiena żgur ma neħux gost li naqra xi ittra f'xi gazzetta - bħalma naħseb ma jeħdux gost il-kelliema ta' l- oppożizzjoni - bħalma kellna xi jumejn ilu fejn il-korrispondent beda jgħid li:

"There is gross negligence in the way the residents are treated, or better still mistreated."

Imbagħad dan jgħid hekk ukoll:

"It is very evident that managements are abusing the elderly because there are no alternatives for their customers."

Żgur li gvern li hu serju ma jistax iħalli dawn l-affarijiet isiru u s- serjeta' f'dan il-qasam urejniha s-sena l-oħra għax meta rajna li kien hemm djar privati li ma kenux qegħdin iżommu l-istandard mixtieq, aħna ħadna miżura temporanja u ma konniex ġeddidnilhom il-liċenzja.

Irrid ngħid li hekk se nkomplu nagħmlu u dan għaliex aħna rridu naraw li d-djar privati li hemm u li jistgħu jinfetħu iktar 'il quddiem iżommu ċertu standard fil-kura u fit-trattament li jagħtu lir-residenti tagħhom.

M'huwiex biżżejjed li tiftaħ djar għall-anzjani imma trid iżomm ċertu standard, trid iżomm id- dinjita' ta' dawk l-anzjani u l-gvern qiegħed attent biex f'dawn l- affarijiet żgur ma jitħallewx isiru abbużi.

Mr. Speaker, l-Onor.

Parnis staqsa wkoll x'inhuma l-pjani tal-gvern.

Jiena ngħid forsi veru li issa għadda ż-żmien li l-gvern waħdu jibni djar sbieħ u komdi mingħajr ma jdaħħal is-settur privat u issa l-kunsilli lokali, imma ta' min ngħid ukoll li qed nistudjaw kif nistgħu nilqgħu għat- talba li qed ikollna biex iktar anzjani jidħlu fid-djar residenzjali.

Hemm ħafna toroq u naturalment il-gvern qed jara liema hija l-aħjar waħda.

Waħda minnhom hija li l-gvern jissieħeb mas-settur privat biex jiġu provduti servizz u akkomodazzjoni għall-anzjani.

Rigward din it-triq, kif diġa' għedt, il-privat irid jiggarantixxi kura kwalitattiva li tħares fost affarijiet oħra d-dinjita', il-privatezza u d-dritt ta' l-għażla tal- persuna anzjani.

Triq oħra tista' tkun li s-settur privat jiġi mħajjar jinvesti f'dan il-qasam filwaqt li l-strutturi li diġa' għandna nkomplu nagħmluhom iktar effettivi u iktar effikaċi biex niżguraw li l-operat ta' dawn id-djar ikun iktar fl-interess ta' l-anzjan milli fl-interess kummerċjali.

Mr. Speaker, barra minn hekk illum il-ġurnata għandna l-kunsilli lokali u dawn iridu jkunu konxji tad-dover u responsabbilita' tagħhom rigward il- qasam ta' l-anzjani.

Flimkien mal-kunsilli lokali l-gvern ċentrali jista' jara kif jagħmel biex jinfetħu toroq ġodda.

Fil-fatt bi pjaċir ngħid li flimkien mal-kunsill lokali tal-Mellieħa - u probabbilment se jkun involut ukoll is-settur privat - qed naraw kif nistgħu nibnu kumpless residenzjali għall-anzjani hemmhekk.

Mr. Speaker, qed nistudjaw dawn it-toroq kollha għax nemmnu li hemm bżonn li nkomplu nipprovdu l-aħjar għall-anzjani u għalhekk jiddispjaċik li tisma' ċerta kritika li ma tkunx ġustifikata.

Kif diġa' għedt, defiċjenzi jkun hemm imma gvern nazzjonalsita dejjem ra kif għamel ħalli lill-anzjani tagħna jagħtihom mill-aħjar.

Jiena persważ ukoll li dan il-gvern ikompli fuq il-passi li dejjem mexa fuqhom.

Grazzi.

Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal lejla l-Erbgħa, 15 ta' Marzu, fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-12.30 p.m. il-Kamra ġiet aġġornata mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 12313, jista' l-Ministru jagħti d-dettalji mitluba peress li kif jaf hu stess dawn id-dettalji jikkonċernaw infiq pubbliku?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Billi l-Onor.

Interpellant ma tanix spjegazzjoni sodisfaċenti għaliex qed jitlob l-informazzjoni, m`għandix x`inżid mat- tweġiba li tajt f`seduta Numru 223.

ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 12314, jista' l-Ministru jagħti d-dettalji mitluba peress li kif jaf hu stess dawn id-dettalji jikkonċernaw infiq pubbliku?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nerġa nirriferi l-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari nurmu 12314.

SERVIZZI EKONOMIĊI - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 12315, jista' l-Ministru jagħti d-dettalji mitluba peress li kif jaf hu stess dawn id- dettalji jikkonċernaw infiq pubbliku?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Billi l-Onor.

Interpellant ma tagħnix spjegazzjoni sodisfaċenti għaliex qed jitlob l-informazzjoni, m`għandix x'inżid mat- tweġiba li tajtu f'seduta numru 223.

EDUKAZZJONI - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 12316, jista' l-Ministru jagħti d-dettalji mitluba peress li kif jaf hu stess dawn id-dettalji jikkonċernaw infiq pubbliku?

ONOR.

LOUIS GALEA: Billi l-Onor.

Membru ma tagħnix spjegazzjoni sodisfaċenti għaliex qed jitlob l-informazzjoni m'għandix x'inżid mat- tweġiba li tajtu f'seduta numru 223.

BIEDJA U SAJD - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 12317, jista' l- Ministru jagħti d-dettalji mitluba peress li kif jaf hu stess dawn id- dettalji jikkonċernaw infiq pubbliku?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Billi l-Onor.

Interpellant ma tagħnix spjegazzjoni sodisfaċenti għaliex qed jitlob l-informazzjoni, ma għandix x'inżid mat- tweġiba li tajtu f'seduta numru 223.

VAT - REFUND

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament ilha ma tirċievi r-refund tal-VAT minn Lulju ta' l-1999?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li taħt l-Att ta` l- 1998 dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud l-ammont ta` kreditu eċċessiv ta` persuna għal żmien ta` taxxa għandu jitħallas lura lil dik il-persuna sa mhux iktar tard minn ħames xhur minn tmiem taż-żmien li fih għandha tinbagħat id-denunzja ta` dak iż-żmien ta` taxxa.

Fil-każ tal-persuna konċernata kellu jitħallas lura fil-15 ta` Jannar, 2000 kif fil-fatt sar skond il-liġi.

SAĦĦA - MENINGITE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hawn każi ta' meningite, sena b'sena f'dawn l- aħħar għaxar snin, u x'tip ta' mikrobu kkawżaha?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat illi mill-1990 sa l-1999 ġew rappurtati 44 każ ta` meningitis meningococcal, 48 każ ta` septicaemia meningococcal, u 73 każ ta` meningitis, (other bacterial).Dawn jinqassmu kif ġej:

|Sena |Meningitis |Meningitis|(Other| | |Septicaemia |Meningococ|Bacter| | | |cal |ial) | |1990 |2 |- |2 | |1991 |- |- |5 | |1992 |2 |1 |3 | |1993 |1 |1 |4 | |1994 |3 |- |11 | |1995 |2 |2 |4 | |1996 |8 |2 |9 | |1997 |12 |4 |4 | |1998 |10 |19 |17 | |1999 |4 |19 |14 | |Total|44 |48 |73 |

SAĦĦA - HIV TESTS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm irriżultaw testijiet pożittivi għal HIV, sena b'sena f'dawn l-aħħar 15-il sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: It-testijiet ta` l-HIV bdew jinħadmu fil-virology laboratory f'St.Luke's Hospital minn Ġunju 1985.

Testijiet anonimi jsiru fuq HIV u pazjent jista' jerġa` jirripetih jekk possibli:

SENA TOTAL No. of REACTIVE REQUEST SAMPLES Ġunju/Diċembru 1985 408 10 1986 930 13 1987 2292 5 1988 3750 13 1989 2495 16 1990 2118 9 1991 2461 18 1992 3131 8 1993 2369 13 1994 3935 10 1995 3963 17 1996 3912 7 1997 3809 8 1998 4249 10 1999 4264 6

SAĦĦA - TB

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hawn każi ġodda ta' TB f'dawn l-aħħar għaxar snin, sena b'sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat illi mill-1990 sa l-1999 ġew rappurtati 194 każ ta` tuberkulożi.

Dawn jinqassmu kif ġej:

Sena Numru ta`Każi 1990 19 1991 22 1992 30 1993 22 1994 24 1995 6 1996 22 1997 11 1998 16 1999 22 Total 194

SVEZJA - AMBAXXATA MALTIJA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm swiet lill-poplu Malti l- ambaxxata li nfetħet ġewwa l-Isvezja dan l-aħħar biex inxtrat/jew inkriet?

Kemm intnefqu fuq irranġar u attrazzament ieħor?

Kemm huwa stmat li se jkunu r-running costs ta' din l-ambaxxata, fuq medda ta' xahar (fix-xitwa u fis-sajf)?

ONOR.

JOE BORG: L-ambaxxata fi Stockholm, l-Iżvezja, inkriet SKR32962 (madwar LM1,607) fix-xahar li jinkludi l-heating u l-provvista ta' l-ilma.

Fuq xiri ta' office equipment, għamara u attrezzament ieħor intnefqu SKR345357 (madwar LM16,847) netti wara t-tnaqqis tat-taxxa tal-VAT.

Peress illi din hija ambaxxata ġdida huwa diffiċli li jingħad bi preċiżjoni x'ser ikunu r-running costs fuq medda ta' xahar u għad irid jgħaddi xi żmien biex tiġi stabbilita x-xejra ta' nfiq.

B'danakollu hu maħsub illi l-ispejjeż rikorrenti jkunu skond l-allokazzjoni ta' fondi pprovduti taħt il-cost centre ta' din l-ambaxxata.

KALAXLOKK - IMPJEGATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni mal-kumpannija Kalaxlokk illum u x'inhu x-xogħol li qed jagħmlu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li bħalissa l-kumpanija Kalaxlokk timpjega 138 ħaddiem.

Dawn il-ħaddiema qegħdin jaħdmu fuq numru ta` xogħlijiet ta` kostruzzjoni li għandha l-kumpanija.

Fost dawn hemm dak relatat mal-proġett ta` riabilitazzjoni tal-Belt Valletta, fejn fost oħrajn qed isir xogħol fuq il- Knisja tal-Ġiżwiti, f`Sant`Iermu u fi Triq il-Punent.

Il-kumpanija qed tagħmel ukoll xogħol għall-Korporazzjoni ghall-Iżvilupp ta` Malta li jikkonsisti f`tindif fl-oqsma industrijali, xogħlijiet ta` manutenzjoni fl- iskejjel tal-Handaq u l-junior lyceum tal-Hamrun u fl-Isptar San Vincenz de Paule, bini ta` ħajt fiċ-ċimiterju ta` Braxia, tiswijiet fuq il-mollijiet taċ-Ċirkewwa kif ukoll diversi xogħlijiet oħra għall-kunsill lokali ta` San Ġwann.

Tajjeb jingħad li l-kumpanija ġiet inkarigata biex tagħmel xogħol għall- privat li l-ħaddiema qed jirrifjutaw li jagħmlu fuq direttiva tal-GWU.

SAĦĦA - SALMONELLA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew rapportati każi ta' salmonella, xahar b'xahar minn Jannar 1999 'l hawn?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat illi mill-1 ta` Jannar, 1999 sad-29 ta` Frar, 2000 ġew rappurtati 360każ ta` salmonella.

Dawn jinqasmu kif ġej:

Xahar Numru ta` Każi Jannar '99 8 Frar '99 - Marzu '99 8 April '99 6 Mejju '99 17 Ġunju '99 5 Lulju '99 153 Awissu '99 9 Settembru '99 7 Ottubru '99 74 Novembru '99 19 Diċembru '99 12 Jannar '00 37 Frar '00 5 Total 360

PIKALIJA - SPEZZJONI TAL-ĦAXIX

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il żjara saret mill-uffiċjali tad- dipartiment sabiex jiġi spezzjonat il-produzzjoni tal-ħaxix frisk fil- pitkalija ċentrali matul Jannar u Frar ta' din is-sena?

Meta saru, minn kienu l-uffiċjali u x'kienu r-riżultati?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mhux ċar għal xiex qed jirriferi l-Onor.

Interpellant.

Bħalma jaf sewwa hu, qatt ma saru spezzjonijiet fuq il- produzzjoni tal-ħaxix frisk fil-pitkalija ċentrali.

Jekk l-Onor.

Interpellant ikun aktar speċifiku nkun nista' nagħtih risposta aħjar.

ALPHA/SANTE' - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' żjarat li l- uffiċjali tad-dipartiment għamlu sabiex jispezzjonaw il-varjetajiet Alpha u Sante' għall-esportazzjoni matul Jannar u Frar ta' din is-sena?

Meta sar, fejn, kemm instabet ħsara u f'liema varjeta'?

X'kienu r- riżultati b'mod ġenerali?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Bħas-soltu, din is-sena l-fergħa tal-pariri tekniċi tad-dipartiment ta' l-agrikoltura rċeviet diversi lmenti mill-bdiewa li fosthom kienu jinkludu wkoll dwar il-patata taż-żriegħ.

S'issa l-uffiċjali ta' dawn il-fergħat għamlu 22 rapport dwar 25 ilment li 5 minnhom kienu solvuti u l-oħrajn għadhom qegħdin jiġu nvestigati.

Mill-ilmenti li saru jidher li dawn jikkonċernaw madwar 20/25 tunellata Alpha li kienet impurtata mid-dipartiment fil-bidu ta' Novembru li għadda.

FARM ESPERIMENTALI - PUNCH CLOCK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm sewa fil-fatt l-investiment li sar fil-farm esperimentali sabiex ġiet stallata s-sistema l-ġdida tal-punch clock tal-ħaddiema?

Kemm huwa n-numru ta' ħaddiema u uffiċjali li jridu jkunu konformi ma' din is-sistema ġdida, u kemm huwa n-numru ta' ħaddiema u uffiċjali li m'humiex suġġett ta' dawn l-istess kundizzjonijiet?

ONOR.

NINU ZAMMIT: a)Ninsab infurmat li s-sistema l-ġdida tal-punch clock, magħrufa aħjar bħala time and attendance hand identity verifier ġiet tiswa Lm1,239,13.

Ma' din is-somma ntnefqu Lm90 għal xogħol ta' tħaffir in konnesjoni ma' l-istallazzjoni ta' din is-sistema.

b) In-numru ta' ħaddiema li jużaw it-time and attendance hand identify verifier huwa 140.

78 impjegati oħra jiffirmaw fuq l-attendance sheet.

MALTA/GĦAWDEX - PASSIĠĠIERI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' passiġġieri li qasmu bejn Malta u Għawdex matul Jannar u Frar ta' din is- sena?

Kemm kien in-numru ta' passiġġieri li qasmu fl-istess perijodu għas-snin 1996, 1997, 1998 u 1999?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din id- domanda lill-ministru konċernat.

MALTA/LIBJA - PROTOKOLL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-raġunijiet għaliex ma reġax ġie ratifikat il-protocoll ta' koperazzjoni fl-oqsma tal-biedja u s-sajd bejn il-Gvern Malti u l-Gvern Libjan li kien sar f'Ġunju ta' l-1997?

Jista' l-Ministru jgħid jekk il-gvern huwiex se jirratifika dan il- protocoll?

Jekk iva, meta u kemm saru diskussjonijiet ma' l-awtoritajiet Libjani mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn dwar dan il-għan, meta u fejn?

ONOR.

JOE BORG: L-imsemmi protokoll ma jikkontemplax il-bżonn ta' ratifika.

DJAR - ANZJANI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' anzjani li ddaħħlu fid-djar ta' l-anzjani ta' l-Istat matul Jannar u Frar li għaddew?

Kemm fil-fatt huwa n-numru ta' anzjani fil- waiting list preżentement?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Matul Jannar u Frar li għaddew in-numru ta' anzjani li daħlu fid-djar ta' l-anzjani ta' l-Istat huwa 38.

In-numru ta' anzjani fil-waiting list preżentement huwa 707.

SERVIZZ ĊIVILI - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm kien hemm applikazzjonijiet differenti għal kull vakanza fis-Servizz Ċivili li s-sejħa biex timtela' għalqet fit-3 ta' Marzu, 2000 grad bi grad?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li kien hemm sitt sejħiet għall-applikazzjonijiet li għalqu fit-3 ta' Marzu, 2000.

F'dan l-istadju ma nħossx li huwa prudenti li nagħti aktar informazzjoni dwar dawn is-sejħiet meta għadu lanqas biss beda l-proċess ta' l-għażla.

GŻIRA - TRIQ LUQA BRIFFA - FOND NRU.

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi ttieħdu mis-27 ta' Novembru, 1999 biex il-post 118, Triq Luqa Briffa, Gżira li huwa proprjeta' tal-persuna li, id-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, jiġi vakant u jerġa' lura fil-pussess tad-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali?

X'passi jridu jittieħdu biex din il-proprjeta' tmur lura għand sidha?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat illi sid il-post indikat ingħata permess ibiegħu lill-persuna li hu kien daħal f'konvenju magħha.

MATSEC -- EŻAMIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'bidliet saru fl-istrutturi ta' l-eżamijiet, immexxijin mill-bord tal-MATSEC fil-livelli tas-Sec, Intermediate u Avvanzat f'kull suġġett f'dak li għandu x'jaqsam ma' ħatriet tas-syllabus panels, setters u chairmen?

Tista' tgħaddili lista ta' ħatriet ġodda, imqar b'mod kunfidenzjali?

X'kienu r-raġunjiet ta' dawn il-bidliet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s-syllabus panels tas-SEC għas-snin 2002- 2004 huma ffurmati minn żewġ membri mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni, żewġ membri mill-Universita` u membru mill-iskejjel privati.

Il-ħatriet saru wara talba lid-direttur tal-kurrikulu fid-diviżjoni, lis-segretarju tal- private schools sssociation u lill-kapijiet tad-dipartimenti ta' l- Universita` biex jidentifikaw persuni biex iservu fuq il-panels.

Iċ- chairmen ta' dawn il-panels inqasmu b'mod li mhux inqas minn 50% minnhom huma mid-diviżjoni.

Informat ukoll li din is-sena s-syllabus panels tas-suġġetti fil-livell Avvanzat u Intermedju għas-snin 2002-2004 ingħaqdu f'panel wieħed.

Il- ħatriet saru wara talba lill-kapijiet tad-dipartimenti ta' l-Universita` u lill-kapijiet ta' l-iskejjel fejn jiġu mgħallma s-suġġetti biex jidentifikaw persuni biex iservu fuq il-panels.

Għalhekk kull panel fih membri mill-Universita` u minn kull skola konċernata.

Iċ-chairman ta' dawn il-panels intgħażel minn membri ta' l-Universita`.

Il-ħatriet tal-paper setters panels fil-livelli kollha saru bl-istess proċedura tas-snin ta' qabel, ħlief li din is-sena kien deċiż li c-chairman jinbidel wara li jkun ilu jservi f'din il-ħatra f'dawn l-aħħar tlett snin jew aktar.

Is-senat jaħtar l-eżaminaturi minn sena għal sena fuq ir- rakkmandazzjoni tal-bord tal-MATSEC.

Fl-aħħarnett informat ukoll li għal raġunijiet ta' sigurta`, l-ismijiet tal-membri tal-bord li jifformulaw il-karti ta' l-eżami jinżammu kunfidenzjali.

KUMMISSJONI NAZZJONALI PERSUNI B'DIŻABILITA' - OCCUPATIONAL THERAPIST

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex occupational therapist m'għadhiex tagħti s-servizz tagħha lill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita'?

X'inhu x-xogħol ġdid tagħhom?

B'liema mod hu relatat mat-taħriġ professjonali li ħadet f'kuntest li għandna nuqqas ta' occupational therapists?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Minħabba li nqalgħu ripetutament diverġenzi bejn l- occupational therapists u d-diriġenti tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' dwar l-assenjazzjoni ta' xogħol involut, inħasset il-ħtieġa li jkun aħjar li almenu preżentament din il-persuna ma tibqax tagħti s- servizz tagħha fi ħdan din il-kummissjoni.

Għat-tieni parti tal-mistoqsija, ninfurmak li fil-preżent l-occupational therapist qiegħda tagħmel xogħol klerikali fl-administration block (b'raġuni valida).

Iktar tard hi terġa' tingħata x-xogħol relatat mal- professjoni tagħha.

PENSJONIJIET - PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni li bħalissa qed jirċievu l-pensjoni tad-diżabilita'?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' persuni li bħalissa qed jirċievu l-pensjoni għal diżabilita', inkluż pensjoni għal persuni b'vista batuta, huwa ta' 1943.

LIĠI DWAR OPPORTUNITAJIET INDAQS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Minsitru jgħid x'inhuma r- raġunjiet li għalihom il-gvern qed jikkonsidra li l-liġi dwar opportunitajiet indaqs tidħol fis-seħħ fl-1 ta' Ottubru, 2000?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-liġi opportunitajiet indaqs tipprovdi li din tidħol fis-seħħ f'dik id-data li l-ministru responsabbli jista' b'avviż fil- Gazzetta tal-Gvern jistabbilixxi u jistgħu jiġu hekk stabbiliti dati differenti għal dispożizzjonijiet differenti u għanijiet differenti ta' l- Att.

Il-Ministeru għall-Politika Soċjali, fuq rakkmandazzjoni tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' diġa ħareġ avviż legali fil-Gazzetta tal- Gvern li tistabilixxi d-data ta' l-10 ta' Frar, 2000 bħala d-data li tidħol fis-seħħ Taqsima V ta' dan l-Att ċioe' l-parti li twaqqaf il-kummissjoni bħala d-data li tidħol fis-seħħ Taqsima V ta' dan l-Att ċioe' l-parti li twaqqaf il-kummissjoni bħala entita' li jkollha "personalita' ġuridika għaliha".

Il-kummissjoni tat parir lill-kummissjoni li l-kumplament ta' dan l-Att jidħol fis-seħħ fl-1 ta' Ottubru, 2000 wara li jsiru konsultazzjonijiet ma' entitajiet governattivi u mhux governattivi biex jiġu stabiliti jekk dawn għandhomx bżonn ta' aktar żmien ħalli jiġu konformi mal-liġi.

Fil-preżent il-kummissjoni għaddejja b'din il-konsultazzjoni.

Il-Kummissjoni tat parir biex: a) tagħti żmien biżżejjed li kulħadd jistudja dan l-att u jibda' l-proċess biex, b'mod raġunevoli, ikun konformi miegħu; b) hi stess ikollha ż-żmien biex tagħmel din il-konsultazzjoni; c) tuża dan iż-żmien biex tagħti pubbliċita' lil dan l-att, kemm mal- persuni b'diżabilita' nfushom u l-għaqdiet tagħhom kif ukoll lil dawk l- entitajiet kollha li, b'xi mod jew ieħor, ser jintlaqtu minnu.

Malli l-kummissjoni ttemm din il-konsultazzjoni li hi mistennija li tispiċċa sa nofs April, 2000, jiġu stabiliti d-dati preċiżi ta' kif ser jidħol fis-seħħ il-provedimenti ta' dan l-att u tinbeda kampanja pubbliċitarja kif spjegat aktar 'il fuq.

Il-Ministeru, l-aktar permezz tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' hu impenjat bis-serjeta' li din il-liġi tiġi nfurzata biex tassew toffri opportunitajiet indaqs lill-persuni b'diżabilita' u l-familji tagħhom.