MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 52 It-Tlieta, 19 ta' Jannar, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 52

It-Tlieta, 19 ta' Jannar, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 19 ta' Jannar, 1999

WERREJ MINUTI 760

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 760

TQEGĦID TA' KARTI 764

MOZZJONIJIET

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TA' L-AWTORITA' DWAR IT-TRASPORT PUBBLIKU GĦAS-SENA 1998/1999 765

AĠĠORNAMENT 787

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 793

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 51 li saret fit-18 ta' Jannar, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ŻGĦAŻAGĦ KRIMINALI - ISTITUZZJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jiġu mfassla u jittieħdu inizjattivi mal-ministeri l-oħra biex niffaċċjaw il-problemi ta' adoloxxenti u żgħażagħ li qabdu minn kmieni ħafna t-triq tal-kriminalita`?

Hemm xi ħsieb li jkollna xi istituzzjoni li taħseb speċifikament għall- bżonnijiet ta' dawn l-adoloxxenti u żgħażagħ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Ministru għall-Politika Soċjali): Għalkemm diġa' ttieħdu xi inizjattivi tat-tip proposti mill-Onor.

Membru, naqbel perfettament mas-suġġeriment li dan huwa qasam li jenħtieġ aktar ħsieb u attenzjoni.

B'mod aktar speċifiku, l-aġenzija Sedqa ilha tħoss il-ħtieġa ta' programm għal żgħażagħ li jinqabdu f'reati kriminali relatati mad-droga u l-alkoħol.

Tant hu hekk li fl-20 ta' Jannar, 1997 kienet bdiet programm jismu SPARK, li l-għan tiegħu kien li jgħin liż-żgħażagħ li jkunu qabdu din it-triq biex jirriformaw ruħhom u jiżviluppaw bħala persuni sani u soċjalment sodi.

Il-programm kien jipprovdilhom attivitajiet rikreattivi, sportivi u edukattivi, sabiex jittrawmu u jitħejjew għall-ħajja xierqa, 'il bogħod mill-kriminalita`.

Iżda, minħabba n-numru żgħir ta' żgħażagħ li kienu jiġu riferuti għal dan il-programm ma baqax ekonomikament vijabbli li jitkompla, u kellu jitwaqqaf.

Minn din is-sena hemm il-ħsieb li jitwettaq servizz ta' prevenzjoni sekondarja li fin-natura tiegħu hu intenzjonat li jindirizza l- ħtiġijiet ta' żgħażagħ li jkunu f'riskju u aktar vulnerabbli għall-problema tad-droga u alkoħol.

Dan is-servizz għandu wkoll jibni fuq relazzjonijiet inter-dipartimentali.

Fl-istess waqt, l-aġenzija Sedqa għaddejja b'diskussjonijiet mal-pulizija bil-ħsieb li first offenders jiġu offruti servizz speċifikament għalihom.

Barra minn hekk, fuq suġġeriment tal-bord konsultattiv dwar it-tfal u ż- żgħażagħ, li jittratta ma' każijiet ta' ordni tal-ħarsien taż-żgħażagħ, tħejjiet proposta dettaljata dwar il-possibbilta' li jiġi mwaqqaf secure therapeutic establishment għas-subien adolexxenti, issa li għall-bniet adoloxxenti diġa' nbeda l-programm Fejda.

Il-bżonn ta' post bħal dan inħass ukoll mill-qorti tal-minorenni li esprimiet kemm-il darba d- diffikulta' tagħha dwar x'tista' tagħmel b'ċerti żgħażagħ li jidhru quddiemha u li ma tkunx tixtieq li tibgħathom il-ħabs minħabba l-eta' tagħhom.

Hemm bżonn ukoll li tiġi kkonsidrata l-possibbilta' li l-qorti tal- minorenni tingħata kompetenza usa' kif ukoll aktar poteri biex il-ħarsien u l-protezzjoni ta' minuri jkunu aktar salvagwardati.

Inżid ngħid li jien stess għaddej b'diskussjonijiet mal-ministru ta' l- intern ukoll dwar xi inizjattivi oħrajn li nistgħu nwettqu f'dan il-qasam.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: M'għandix dubju li l-Ministru jifhem li inizjattivi bħal dawn iridu jinħadmu fil-qrib mal-ministeru ta' l- edukazzjoni.

Wieħed mill-indikaturi ta' dawn il-problemi - għallinqas mill- esperjenza tal-ftit żmien li għamilt jien responsabbli mill-edukazzjoni - huwa l-assenteiżmu fl-iskejjel, speċjalment fl-iskejjel sekondarji.

Waħda mill-affarijiet li kienet tixxukkjani kienu l-proċeduri inadegwati ħafna li għandna biex inkunu nafu kemm studenti qegħdin ifallu l-iskola.

Per eżempju, jien kont iltqajt ma' każ ta' tfajla ta' 14-il sena li kienet ilha ma tattendi l-iskola xi erba' xhur u meta staqsejt x'follow-up kien qed isir qaluli li dik lanqas fixed address ma kellha.

Issa jien xtaqt nistaqsi x'nistgħu nagħmlu b'inizjattivi inter-ministerjali biex din il-problema ta' assenteiżmu tiġi tackled.

Apparti milli din hija problema fiha nnifisha, hija indikazzjoni ta' problemi oħra għaliex għalija l-assenteiżmu ħafna drabi huwa vot ta' sfiduċja fis-sistema edukattiva.

MR SPEAKER: Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Mr Speaker, m'hemmx dubju li l-problema ta' l-assenteiżmu fl-iskejjel tagħna, għalkemm ma teżistix fuq xi miżura kbira, trid tiġi tackled.

Xi ġimgħat ilu meta bdejt ninteressa ruħi f'din il-kwestjoni u bdejt nistaqsi x'inhuma l-istrutturi li jieħdu ħsieb problema ta' dan it-tip, jiddispjaċini ngħid li sibt li d- defiċjenzi fl-istrutturi huma qawwija.

Dan għaliex għalkemm l-iskejjel iżommu l-istatistika ta' l-assenteiżmu billi jinnotaw ġewx it-tfal jew le u jimlew il-formoli relattivi, ma jitteħdux il-miżuri neċessarji biex dawn jiġu tackled.

Jien personalment naħseb li għalkemm il-problema m'hijiex ta' ċerta entita', jistgħu jittieħdu ħafna iżjed miżuri milli qegħdin jittieħdu sal-lum.

Wieħed għandu jikkonsidra wkoll jekk il-liġi attwali li tippenalizza lill- ġenituri jekk dawn ma jibagħtux lit-tfal tagħhom ta' eta' obbligatorja fl- iskejjel hijiex l-aħjar strument biex tiġi tackled il-problema ta' l- assenteiżmu.

Naħseb li kif inhi magħmula dik il-liġi, il-messaġġ tagħha huwa to make short shrift mill-assenteiżmu billi kulħadd ikun qisu serraħ il-kuxjenza tiegħu li l-assenteiżmu ġie nnotat, jintbagħtu l-formoli u fil- mument li tippermetti l-liġi jittieħdu l-passi kontra l-ġenituri.

Jiġifieri l-ewwel konsiderazzjoni li nixtieq inressaq quddiem din il-Kamra hija jekk il-liġi attwali li tippenalizza lill-ġenituri hijiex l-aħjar strument li wieħed jista' juża.

Naħseb li dan huwa wieħed mill-punti li għandu jiġi diskuss u fil-fatt jien diġa' tlabt lill-uffiċjali konċernati fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni sabiex jikkonsidrawh.

It-tieni ħaġa li wieħed irid jikkonsidra hija x'jiġri fil-każijiet fejn l- assenteiżmu jindika li hemm ċerti problemi.

Evidentement m'aħniex nirriferu għall-assenteiżmu okkażjonali b'riżultat ta' mard, jew għal assenteiżmu ta' darba kultant imma għal tfal li jfallu regolarment mill- iskola.

Anke hawnhekk naħseb li s-sistemi ta' social work support m'humiex adegwati biżżejjed.

Anke f'dan ir-rigward qiegħed niddiskuti ma' l-uffiċjali konċernati biex inkunu nistgħu nsaħħu s-servizzi li għandna bżonn f'dan il-kamp bl-iskop li nidentifikaw x'inhuma l-kawżi ta' l- assenteiżmu u kif dawn għandhom jiġu tackled b'mod multi-dixxiplinarju u bl- intervent ta' dipartimenti differenti.

Nafu li f'dawn il-każijiet jista' jkollna problemi ta' natura familjari u soċjali u allura jkun hemm il-bżonn ta' intervent mis-social workers.

Jista' jkun hemm anke problemi konnessi ma' mard, ma' drogi, jew ma' aspetti ta' kriminalita', li kollha jirrikjedu interventi.

Naħseb li hemm ħafna iktar x'nagħmlu f'dan ir-rigward u aktar ma jkun hawn ideat mill- membri ta' din il-Kamra fuq dan is-suġġett, aktar inkunu qed nagħtu kontribut tajjeb.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jiena xtaqt li nagħmel kontribut żgħir fuq dak li għadu kemm qal il-Ministru u se nitkellem mil-lat ta' tabib.

Mill-esperjenza li għandi fil-passat u anke issa, nista' ngħid li hawn ġenituri li jagħmlu pressjoni fuq it-tabib biex dan jagħmel ċertifikat lit- tifel jew lit-tifla għaliex ma jkunux iridu jmorru skola.

Dawn il-ġenituri qatt ma ġew investigati minn xi bord, minn xi ħadd responsabbli jew minn xi social worker biex jaraw x'inhi l-problema li minħabba fiha dawn it-tfal m'humiex imorru skola.

Jien naħseb li jrid ikun hemm bord jew xi ħadd responsabbli biex dawn jiġu kollha mgħarbla wieħed wieħed għal ħafna raġunijiet.

L-ewwelnett biex ikun ta' deterrent għal ċerti tobba ħalli ma jagħmlux ċertifikati bl-addoċċ, u t-tieni nett, biex jekk hemm xi problemi familjari, wieħed ikun jista' b'xi mod isolvihom.

Jista' jkun hemm każijiet fejn tfal qegħdin jirrifjutaw li jmorru l-iskola għaliex qed jibżgħu minn xi ħaġa; jistgħu jkunu każijiet ta' bullying, child abuse or whatever.

Jiġifieri jiena nilqa' s-suġġeriment li għamel il-kollega tiegħi l-ministru għaliex naħseb li wasal iż-żmien li nagħmlu xi ħaġa dwar dan għaliex jekk tifel, minn mindu jkun żgħir, jibda jħoss li huwa jista' jfalli l-iskola anke mingħajr raġuni, allura għada pitgħada se jibda jagħmel l-istess fuq ix-xogħol u jibda jfalli u jiskarta bl-addoċċ.

Jien naħseb li din hija pjaga li ma nistgħux inħalluha tikber iżjed minn hekk.

M'iniex qed ngħid li din il-problema bdiet il-bieraħ jew illum, din hija problema li ilha sejra, pero' hemm bżonn li flimkien naraw x'nagħmlu biex din naqtgħulha rasha għaliex fl-opinjoni tiegħi qiegħda dejjem tikber u mhux tiċkien.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: B'kontinwazzjoni ma' dak li qed jgħid l-Onor.

Vella, naħseb li sakemm għandna liġi li donnha tittratta l-assenteiżmu billi wieħed iħarrek lill-ġenituri u jtellagħhom il-qorti, minnha nnifisha din ma tinkanalax l-isforzi fid-direzzjoni li qed nitkellmu fuqhom.

Pero' din hija xi ħaġa li wieħed ma jistax jiddikjaraha bħala xi pożizzjoni uffiċjali għaliex tkun tirrikjedi l-pariri ta' diversi aġenziji u uffiċjali u jkun tajjeb li wieħed jisma' lil kulħadd.

Jiġifieri wieħed għandu jikkonsidra din il-problema ta' l-assenteiżmu u jittrattaha minn dawn l-angoli li qegħdin nitkellmu fuqhom.

Naturalment wieħed ma jistax jaqbad u jiddeċiedi malajr.

Meta bdejt nistaqsi x'inhuma l-istrutturi biex din il-problema tiġi tackled sibt li l-problema tiġi trattata b'ċertu mod uffiċjuż, fis-sens li jekk qed nimlew il-formoli skond kif tgħid il-liġi, allura qed nagħmlu l- affarijiet tagħna.

M'hemmx settur li huwa mgħammar tajjeb b'riżorsi umani biex jagħmel ix-xogħol li qed isemmi l-Onor.

Vella, jiġifieri li wieħed imur jitkellem mal-ġenituri u jifli sew il-każijiet ta' l-istudenti konċernati.

Jien nippreferi li jekk ikun hemm ċertu abbuż ta' ċertifikazzjoni, nagħmel rapport lill-kunsill mediku u nħalli f'idejh biex jiġġudika minflok ma ntella' lill-ġenituri l-qorti.

Dan l-argument li qed jitqanqal illejla f'din il-Kamra jenfasizza l- bżonn li npoġġu rasna flimkien u naraw liema huma l-istrutturi li jrid ikollna biex immorru għall-għerq li qiegħed jikkawża dan l-assenteiżmu, imbagħad norbtu ma' l-aġenziji l-oħrajn fis-social policy u naraw hemmhekk kif nistgħu nittekiljaw din il-problema.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-Ministru Galea għar-rapport ta' studju komparattiv internazzjonali li sar minn psikologu Gappuniż, Ishikawa, li jqabbel l-assenteiżmu f'Malta ma' dak fi New York u fil-Ġappun.

Jekk tieħu l-figura average, din tiġi għal 6% biss, imma meta imbagħad tara x'inhu dak is-6% issib li f'ċerti faxex ta' skejjel l- assenteiżmu jilħaq anke l-40%.

Jiġifieri dawk it-tfal li ta' disa' jew għaxar snin ikunu diġa' qatgħu qalbhom mill-iskola, meta jmorru fl-iskejjel sekondarji, dawn sempliċement ma jattendux.

U sfortunatament minħabba li huma u l-ġenituri tagħhom huma l-aktar nies vulnerabbli u l-inqas nies li jiktbu fil-ġurnali - u mingħajr ma nweġġa' lill-uffiċjali ta' l- edukazzjoni, it-tendenza hi li jekk problema ma tidhirx f'gazzetta allura ma teżistix; teżisti biss jekk tiġi parliamentary question jew ittra fil- ġurnal jew biċċa protesta - allura ma nagħtux kas tal-problema.

Waħda mill-akbar problemi li hemm hi li fl-istruttura tad-diviżjoni ta' l- edukazzjoni ma tingħatax importanza lis-sezzjoni li tieħu ħsieb il-parti soċjali, li trid anke tkun ta' interlokutur mal-ministeru għall-politika soċjali, mal-ministeru ta' l-intern, f'ċerti affarijiet naħseb anke mal- ministeru tas-saħħa u mal-ministeru responsabbli mill-housing.

Jikkonsidra l-Ministru li titla' aktar fil-priorita' u fl-importanza s-sezzjoni li tieħu ħsieb il-parti soċjali?

Għaliex bħalissa fl-imperu ta' l-edukazzjoni din hija gżira periferika.

U allura min jieħu d-deċiżjoni dwar kif iqassam il-budget u r-riżorsi interni tal-ministeru, l-ewwel priorita' jitfagħha fuq l-edukazzjoni u minn dak li jifdal, jekk jifdal, jieħdu xi ħaġa huma.

Per eżempju, żgur li fuq quddiem jitilgħu talbiet sħaħ biex jimtlew il- vacancies tat-teachers imma ma tantx se ssib min jimbotta biex jimtlew il- vacancies tas-social workers jew vacancies oħra li jkun hemm bżonn.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, meta kont ministru responsabbli mill- politika soċjali kont inħoss il-bżonn ta' link ma' l-education u kultant kont nilmenta li ma jkunx hemm aktar progress f'ċerti policies tal-politika soċjali għaliex is-settur ta' l-edukazzjoni, kif qed jgħid l-Onor.

Bartolo, ma kienx qiegħed iħoss l-istess urġenza tal-problema kif konna nħossuha aħna mil-lat tal-politika soċjali.

Allura r-risposta hija li trid tinħoloq din l-istruttura u jrid ikun hemm organizzazzjoni ħafna aħjar.

Irrid ngħid li fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti, taħt l-inkarigu ta' l-Onor.

Bartolo, l-MEU kienet għamlet analisi ta' l-istruttura tad-diviżjoni ta' l- edukazzjoni u anke daħlet f'ħafna dettall.

Fl-opinjoni tiegħi sar ħafna xogħol tajjeb u issa aħna qbadna dan ir-rapport, li huwa pjuttost voluminuż, u qegħdin nanalizzawh mad-direttur ġenerali, mas-segretarju permanenti u eventwalment ma' diretturi oħrajn, biex naraw liema tip ta' ristrutturazzjoni u riorganizzazzjoni hemm bżonn fid-diviżjoni ta' l- edukazzjoni.

Naħseb li jkun f'dak il-kwadru li nkunu nistgħu nistabilixxu organizzazzjoni iktar b'saħħitha b'riżorsi umani aħjar minn dik li hemm illum biex fl-ikbar catchment ta' tfal u żgħażagħ fil-kamp edukattiv, inkunu nistgħu nidentifikaw aħjar il-problemi soċjali aħjar u naġixxu fuqhom b'mod li jħalli riżultati u nagħmlu wkoll prevenzjoni iktar milli rnexxielna nagħmlu sal-lum.

MR SPEAKER: Onor. Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, xtaqt nistaqsi lill-Ministru għall- Politika Soċjali x'inhu jsir min-naħa tad-dipartiment dwar il-problema ta' l-abbuż mit-tfal.

Għalkemm nafu li din hija problema kbira, fl-istess ħin hija problema moħbija u ħafna drabi huwa diffiċli li tikkwantifikaha anke minħabba l-fatt li ħafna mit-tfal joqogħdu lura milli jagħmlu r-rapporti.

Nixtieq nistaqsi x'inhu jsir b'mod ġenerali dwar din il-problema li wkoll għandha rabta mal-ministeru ta' l-edukazzjoni.

MR SPEAKER: Il-Ministru Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, naqbel li din il-problema ta' l-abbuż mit-tfal li semma l-Onor.

Interpellant hija waħda mill-problemi li għandha bżonn attenzjoni immedjata.

Jiena ma rridx ngħid li f'daqqa waħda għandna xi kriżi nazzjonali pero' mill-istatistika u mir-rapporti li qegħdin jasluli mingħand il-unit speċjalizzat li hemm fi ħdan is-Social Welfare Development Programme (SWDP), li qiegħed jinkwetana huwa l-fatt li maż- żmien qegħdin jitfaċċjaw numru dejjem jiżdied ta' każijiet li wħud jirrapportawhom il-ġirien, uħud minnhom jitfaċċjaw għaliex xi għalliem ikun interessa ruħu u għamel ir-rapport tiegħu.

Dawn it-tip ta' ċirkostanzi f'daqqa waħda jixegħlulek bozza ħamra għax tibda tirrealizza li jeżistu każijiet li diffiċli ħafna biex taqbadhom.

Jekk xi ħadd ma jeħux l- inizjattiva li jirrapporta, allura jistgħu jkunu qegħdin isiru abbużi fil- konfront tat-tfal li huma dgħajfa ħafna, li ma jaslux għall-attenzjoni ta' l-awtoritajiet.

Għalhekk tibda tinkwieta dwar jekk għandekx veru l-polz fuq il-problema li aħna għandna f'pajjiżna.

Nerġa' ngħid li ma rridx ninftihem li għandna xi diżastru ta' problema imma huwa fatt li rridu noqogħdu attenti ħafna.

Waħda mill-ewwel deċiżjonijiet li jiena ħadt meta sirt ministru responsabbli mill-politika soċjali kienet li awtorizzajt lill-SWDP sabiex iżidu l-complement tas- social workers tagħhom.

Dan il-complement li żdied b'sitta jew sebgħa min- nies, intuża speċifikament biex insaħħu żewġ units, waħda tan-nies imsawta u l-oħra tal-unit li proprju jispeċjalizza fil-qasam ta' tfal abbużati.

Sadanittant kompla l-proċess biex neżaminaw diversi inizjattivi oħrajn li jidhrilna li għandhom jittieħdu biex inkomplu nsaħħu dawn is-servizzi.

Bil-ħsieb li nkunu nistgħu naslu għal konklużjonijiet konkreti, jiena tlabt lill-President tal-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Soċjali, l- Onor. Helen D'Amato, biex tagħmel serje ta' laqgħat proprju biex tittratta dan il-qasam u bi pjaċir ninnota li hija laqgħet it-talba tiegħi.

Fil-fatt is-seduti bdew illejla stess u dan il-parlament se jkollu l-okkażjoni li jiddiskuti dan l-issue f'forum parlamentari.

Jiena se nsegwi dawn id- diskussjonijiet ħalli minn hemmhekk imbagħad nimxu għal passi iktar konkreti ħalli nindirizzaw din il-problema ta' interess kbir għalina lkoll.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Dettalji dwar impjegati maċ-Ċivil li temmew l-impjieg tagħhom bejn Jannar u Novembru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2992.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport annwali ta' l-Awtorita' tad-Djar għas-sena 1997-1998 u Estimi għas-sena 1998-1999; u

Financial statements ta' l-Awtorita' tad-Djar għas-sena li għalqet fit- 30 ta' Settembru 1998.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport datat Diċembru 1998 dwar ħsarat li ġraw fit-tempju pre- istoriku ta' Ħaġar Qim, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2983.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-għadd ta' vetturi tat-trasport pubbliku reġistrati bejn l-1994 u l-1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2991.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' priġunieri sentenzjati fil-ħabs fil-5 ta' Jannar 1999 u li mistennija joħorġu matul l-istess sena, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2989;

Tagħrif dwar membri tal-pulizija li għaddejjin proċeduri fil-Qorti, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2998;

Tagħrif dwar l-għadd ta' anzjani vittmi ta' reati matul Diċembru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3502; u

Dettalji dwar każijiet ta' persuni mressqa l-Qorti matul l-1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3504.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Rapport ta' inkjesta teknika dwar it-trattament u kura ta' pazjenti bl- AIDS fl-Isptar San Luqa, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2982.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

MOZZJONIJIET

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TA' L-AWTORITA' DWAR IT-TRASPORT PUBBLIKU GĦAS-SENA 1998/1999

MR SPEAKER: Il-Ministru Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nipproponi:

Illi l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' dwar it- Trasport Pubbliku għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 1998 sat-30 ta' Settembru 1999 skond l-Att IX ta' l-1989 dwar l-Awtorita' dwar it- Trasport Pubbliku, Kap 332 tal-Liġijiet ta' Malta.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Għandi nifhem li hemm qbil li l-ħin tad-diskussjoni jinqasam indaqs bejn il-kelliema tal-gvern u l-kelliema ta' l-oppożizzjoni, bil- winding-up għall-gvern.

Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku tinkludi diversi oqsma ta' trasport, madanakollu mill-kummenti ġenerali wieħed malajr jasal għall-konklużjoni li l-iktar qasam li jolqot lill- pubbliku mill-qrib huwa dak li għandu x'jaqsam mas-servizz tal-karozzi tal- linja.

Nista' ngħid li għad fadal ħafna xi jsir biex is-servizz tal- karozzi tal-linja jkompli jitjieb u hemm bżonn li l-awtorita' dwar it- trasport pubbliku tingħata iktar saħħa ħalli mhux biss tirriforma ruħha imma tibda tieħu inizjattivi biex tiżviluppa dak it-tajjeb li kien hemm matul is-snin li għaddew.

Sur President, illum għandna quddiemna għad-diskussjoni r-rapport annwali għall-perijodu bejn l-1 ta' Ottubru 1997 u t-30 ta' Settembru 1998, li bażikament ikopri x-xogħol li sar taħt l-amministrazzjoni preċedenti.

Barra minn hekk, il-Kamra għandha quddiemha wkoll l-estimi tad-dħul u nfiq għas-sena 1998-1999, fejn hemm elenkati l-funzjonijiet li din l-awtorita' trid tkompli taqdi matul is-sena li ġejja.

Jiena dejjem emmint u nibqa' nemmen li awtorita' bħal din mhux biss trid tħares lejn l-inizjattivi pożittivi u x-xogħlijiet li tkun għamlet matul is-sena ta' qabel, imma l- bord ta' tmexxija jrid jara wkoll li kontinwament jibqa' jagħmel ir-riformi meħtieġa biex il-pajjiż ikollu servizz ta' trasport aħjar minn dak li kellna s'issa.

Fil-fatt, daqqa t'għajn lejn ir-rapport annwali tas-sena li għalqet fl-aħħar ta' Settembru li għadda turi li din l-awtorita' ipprovat tagħmel mill-aħjar fiċ-ċirkostanzi diffiċli li topera fihom.

U jien, anke meta kont fuq in-naħa ta' l-oppożizzjoni, dejjem għaraft id- diffikultajiet li trid topera fihom din l-awtorita' għax hemm wisq setturi differenti u kull wieħed minnhom irid jassigura l-qligħ tiegħu.

Apparti li jiġi ggarantit il-qligħ ta' dawk li jaħdmu fis-setturi kollha, dawn is-servizzi jridu jkunu f'qagħda aħjar permezz tal-kompetizzjoni interna bejn in-nies li joperaw fl-istess settur.

Pero' s-settur tal- karozzi tal-linja, tal-coaches, tal-minibuses, tal-karozzi tal-kiri u kull settur ieħor fil-qasam tat-trasport pubbliku, kollha kemm huma jridu jifhmu li għalkemm joperaw f'kompetizzjoni fl-istess settur jew f'kompetizzjoni bejn settur u ieħor, attwalment huma setturi kumplimentari għal xulxin.

Kull min jagħti servizz ta' trasport irid jagħmel dan mhux biss b'sens ta' kompetizzjoni, fejn kulħadd jipprova jieħu sehmu mis-suq, pero' s-setturi kollha flimkien iridu jiggarantixxu servizz ta' trasport tajjeb fil-pajjiż.

Kif għidt iktar kmieni, l-aktar settur li l-pubbliku in ġenerali jitkellem dwaru huwa s-settur tal-karozzi tal-linja, li tradizzjonalment kien l-iktar settur ikkontrollat taħt din l-awtorita'.

Hemm ukoll is- settur tal-coaches, li jagħti servizz prinċipalment fil-qasam tat-turiżmu, fejn wieħed jista' jgħid li minkejja l-problemi li għandu s-settur fih innifsu, hemm ċerta konsistenza u livell aċċettabbli fis-servizz li jingħata.

Taħt l-awtorita` dwar it-trasport pubbliku jaqa' wkoll is- servizz tal-minibuses, kemm il-minibuses il-ħomor, kif ukoll il-minibuses il-bojod, li ngħataw liċenzja matul ix-xhur ta' qabel l-elezzjoni li għaddiet biex ikunu jistgħu joperaw ukoll f'dan is-settur.

Matul is-sena li għaddiet kien hemm agreement bejn ir-rent-a-car association u l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku biex jiġu solvuti l- ilmenti minn uħud mill-membri ta' l-istess assoċjazzjoni.

Fost il- kondizzjonijiet tal-ftehim hemm il-kondizzjoni, fl-opinjoni tiegħi importanti, li l-vannijiet li se joperaw dan is-servizz iridu jkunu ġodda, ikollhom safety belt għal kull persuna u jridu jkunu air-conditioned.

Dan kien pass fid-direzzjoni t-tajba li għandu jkompli jiġi osservat ukoll fil- ħruġ ta' liċenzji oħrajn fl-operazzjoni ta' vetturi oħrajn.

F'dan ir- rigward wieħed jista' jgħid li għamilna qabża fil-kwalita' tas-servizz li wieħed jipprovdi b'dawn il-minibuses.

Għad fadal ċerti diffikultajiet, l- aktar fejn għandu x'jaqsam ma' seating capacity, għax għalkemm liċenzja l- ewwel toħroġ b'ċerti kriterji, imbagħad donnu kulħadd jippretendi li m'għandux joqgħod għall-kondizzjonijiet stipulati.

Hemm ukoll diffikulta' dwar it-tip ta' liċenzja li għandu jkollu xufier li jsuq dawn il-vetturi, jekk għandhiex tkun dik li tissejjaħ "special" inkella xi tip ta' liċenzja oħra.

Madanakollu dawn huma diffikultajiet li fil-kwadru kollu ta' l- iżviluppi li saru f'dan is-settur u l-ftehim li sar mar-rent-a-car association, wieħed jista' jgħid li nistgħu naslu wkoll għal soluzzjoni dwar id-diversi problemi li semmejt.

L-awtorita' dwar it-trasport pubbliku dejjem ipprovat tagħmel ċerti kontrolli biex ikollna servizz tajjeb.

Fl-opinjoni tiegħi, minkejja l- isforzi li għamel s'issa l-bord li jmexxi din l-awtorita' għad fadal ħafna xi jsir, b'mod partikolari f'dik li hija dixxiplina fuq il-ħaddiema u fis- servizz li jingħata.

Naf li kien hemm diffikultajiet li oriġinaw minħabba deċiżjonijiet tal-passat li kienu jolqtu l-overtime, li wieħed jista' jitkellem fuqhom iktar 'il quddiem, madanakollu rridu nifhmu li kulmin b'xi mod imiss ma' dan is-servizz, kemm jekk inhi l-awtorita' nnifisha, kemm jekk inhuma l-enforcement officers, kulħadd huwa obbligat jara li s-servizz li jingħata mill-operaturi differenti jkun ta' standard tajjeb.

Mr Speaker, irridu ntejbu wkoll l-image ta' l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku billi naraw li l-isforzi li tagħmel jirriflettu fit-titjib ta' l- istandard tas-servizz tat-trasport.

F'dan ir-rigward nistgħu ngħidu li l- bord ta' l-awtorita' għad fadallu ħafna x'jagħmel u jien, bħala ministru responsabbli minn dan is-settur, beħsiebni niltaqa' iktar spiss man-nies involuti biex insolvu d-diffikultajiet li jinqalgħu minn żmien għall-ieħor.

Pero' huwa importanti wkoll li jidħol is-sens ta' dixxiplina li tant huwa meħtieġ biex jogħla l-istandard tas-servizzi differenti tat-trasport.

Mr Speaker, aktar kmieni għamilt riferenza għall-fatt li matul is-sena li għaddiet ittieħdet deċiżjoni li jitnaqqas b'mod sostanzjali jew jitneħħa għal kollox l-overtime ta' l-enforcement officers ta' l-istess awtorita' dwar it-trasport pubbliku.

Sfortunatament ir-riżultat aħħari ta' din id- deċiżjoni kien li kellna nuqqas ta' kontroll fuq id-diversi operaturi tas- servizz tat-trasport.

Jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn ir-rapport isib li l-persuni li ġew dixxiplinati jew imħarrka matul is-sena li għaddiet naqsu sostanzjalment.

Kieku dawn il-persuni akkużati naqsu għaliex sar it-titjib li wieħed jixtieq kieku wieħed jista' jgħid li huwa tajjeb li minn 800 jew 900 każ li kien hemm fis-sena preċedenti waqajna għal madwar 200 jew 300 każ ta' azzjonijiet dixxiplinarji kontra l-persuni li joperaw dan is-servizz.

B'danakollu sfortunatament it-tnaqqis fit- taħrikiet ma sarx bħala riżultat ta' aktar dixxiplina u servizz tajjeb imma sar minħabba t-tneħħija ta' l-overtime ta' l-enforcement officers, b'mod partikolari fejn każ jispiċċa quddiem il-qrati.

(Interruzzjonijiet) Kien hemm diffikultajiet li naħseb li ġew solvuti matul il-ġimgħat li għaddew u nispera li ċ-ċitazzjonijiet jiżdiedu, mhux biex ngħidu li żdiedu, għaliex dan fih innifsu m'huwiex daqshekk importanti, imma fis-sens li jkun hemm id- dixxiplina.

Issa li l-enforcement officers se jitħallsu tal-ħin li jagħmlu meta jkollhom bżonn imorru l-qorti minħabba t-taħrikiet li jagħmlu, nispera li nerġgħu ndaħħlu sens ta' dixxiplina li fl-opinjoni tiegħi konna tlifna matul l-aħħar sentejn.

Mr Speaker, għalkemm qed nitkellem dwar il-ħtieġa ta' azzjonijiet dixxiplinarji, għandhom ikunu l-istess operaturi li jħossu l-bżonn tad- dixxiplina f'dan il-qasam.

Kull darba li ltqajt ma' l-operaturi dejjem insistejt li d-dixxiplina fiha nnifisha m'għandhiex tfisser li nżidu n- numru taċ-ċitazzjonijiet imma nemmen li d-dixxiplina għandha tkun ġejja prinċipalment mingħand il-persuni li joperaw, xi ħaġa li naħseb li għadna 'l bogħod ħafna biex nilħquha.

Jekk karozza tal-linja suppost titlaq f'ċertu ħin, ix-xufier għandu jkun hemm biex jitlaq.

Huwa veru li jkun ħażin jekk id-dispatcher ma jkunx qiegħed fil-post fejn għandu jkun, jekk id-dispatcher jasal tard jew inkella jitlaq kmieni minn fuq il-post tax- xogħol tiegħu, madanakollu huwa daqstant ieħor ħażin li x-xufier tal- karozza tal-linja li jaf li l-karozza għandha titlaq fit-tali ħin jitlaq ħames minuti jew għaxar minuti qabel għaliex għal xi raġuni jew oħra d- dispatcher ma jkunx qiegħed fuq il-post.

Jiġifieri l-operaturi diretti, ix- xufiera jew inkella s-sidien li jkunu qegħdin jagħtu dan is-servizz, għandhom jagħtu s-sehem tagħhom għal iktar dixxiplina mingħajr il-ħtieġa ta' ċitazzjonijiet u rapporti.

Nemmen li dawn huma l-persuni li l-iktar għandhom josservaw ir-regoli imposti proprju biex kemm jista' jkun intejbu t-trasport f'pajjiżna.

L-istess jista' jingħad fil-konfront tal-persuni li joperaw il-minibuses, kemm dawk bojod u kemm dawk ħomor.

Dan is-settur jagħti servizz importanti ħafna għax iwassal il-ħaddiema fuq ix-xogħol filgħodu u filgħaxija, skond ix-shift li jkunu jaħdmu.

Għandna wkoll numru sostanzjali ta' minibuses li jwasslu t-tfal fl-iskejjel tal-gvern u fl-iskejjel tal-privat.

Mr Speaker, jiena nemmen li m'għandhomx ikunu l-enforcement officers li jaraw jekk il- minibus hijiex qed iġġorr iktar tfal milli suppost u jagħtu ċ- ċitazzjonijiet, imma nemmen li l-istess operaturi ta' dan is-servizz għandhom jaraw li jekk għandhom karozza li suppost iġġorr 14-il tifel ma ġġorrux 20, għaliex ir-riskji nvoluti huma kbar

ħafna.

Ix-xufiera jafu li jekk Allaħares qatt jinqala' inċident - u dawn m'humiex agħar jew aħjar minn xufiera oħrajn, anzi ħafna drabi bl-għaġġla li jkollhom biex ilaħħqu ma' iktar minn vjaġġ wieħed fl-istess ħin ikunu esposti għal aktar inċidenti minn xufiera oħrajn - ikunu qed jipperikolaw il-ħajja tal-persuni li jkollhom magħhom.

Jekk ikollhom nies aktar milli suppost fil-karozza jkunu qegħdin jissograw li jkollhom inċidenti akbar u jafu li mbagħad jinqalgħu wkoll problemi ta' insurances, problemi fejn jidħlu l-pulizija u problemi ta' natura oħra.

Mr Speaker, hemm ukoll is-settur tat-taxis li wieħed jista' jgħid li mexa 'il quddiem ukoll.

Madanakollu għadna nisimgħu ħafna lmenti u nirċievu rapporti dwaru minn żmien għall-ieħor, b'mod partikolari mill-barranin li jagħmlu użu minn dan is-servizz.

Jien iltqajt diversi drabi mal-union li tirrappreżenta l-white taxis amalgamated u t-taxis l-oħra u jidher li huma ppreparati li jkomplu jiddixplinaw lilhom infushom u lill-membri tagħhom.

Xi ftit ġimgħat ilu nħolqot diffikulta' fuq il-ftehim li kien hemm mal- white taxis li permezz tiegħu kienu joperaw ċertu servizz mill-airport għaliex kien qed jingħad li l-agreement li kien hemm ma kienx wieħed formali imma kien sempliċement ibbażat fuq minuti u affarijiet simili.

Dawn in-nies ma ridux jagħtu s-servizz tagħhom għaliex dipartimenti oħrajn riedu jbiddlu l-mod kif joperaw f'din l-iskema u kien hemm il-biża' li l- booth ta' l-airport jingħalaq.

Irrid ngħid li f'dan il-każ l-għaqda li tirrappreżenta l-white taxis amalgamated kienet minn ta' quddiem li nsistiet biex il-booth ikun jista' jibqa' jopera fil-post.

U jien fhimt li dan kienu qegħdin jagħmluh għaliex riedu li jkomplu jiddixxiplinaw lill- membri tagħhom.

Matul dawn l-aħħar xhur tkellimna ma' din l-għaqda dwar il- kwestjoni, u l-booth ta' l-airport baqa' jopera minkejja tibdil fl- istruttura ta' ħlasijiet, u għidna wkoll li matul is-sena li ġejja l-public transport authority se jkollha terfa' parti mill-piż b'mod dirett biex dan il-booth jibqa' jopera.

Għad fadal xi diffikultajiet bħal, per eżempju, dwar liema rati se jitħallsu bihom il-ħaddiema ta' l-awtorita' li qegħdin joperaw ġewwa l-airport, pero' wieħed jista' jgħid li ġie salvagwardat il- booth ġewwa l-airport li jagħti servizz lill-persuni li jaħdmu bit-taxis u għadhom joperaw skond il-ftehim li ntlaħaq fil-passat.

Mr Speaker, tkellimna ma' l-għaqda tal-white taxis amalgamated dwar il- possibbilta' li jitwaqqfu booths simili għal dak li hemm fl-airport kemm f'Buġibba kif ukoll f'Paceville u tkellimna wkoll dwar aktar dixxiplina fil- mod kif jopera l-booth tal-Port il-Kbir.

Jien naħseb li huwa pass fid- direzzjoni t-tajba l-fatt li dan is-settur fehem il-ħtieġa li jkun hemm id- dixxiplina u l-kontroll fuq il-ħaddiema li joperaw fih, għalkemm bħal f'kull settur ieħor, jibqa' numru ta' persuni li għalihom ir-regolamenti ma jeżistux.

Jiena nemmen li bl-għajnuna tar-rappreżentanti tas-setturi differenti nistgħu naslu biex inkomplu niddixxiplinaw lil dawn il-persuni u nfehmuhom li meta qegħdin jagħtu servizz, m'huma qegħdin jagħmlu l-ebda pjaċir lill-passiġġieri, għaliex dawn fil-fatt ikunu qed iħallsu għal dak is-servizz.

Mr Speaker, għadhom jeżistu diffikultajiet li ilhom ikaxkru quddiem din l- awtorita' għal numru ta' snin u hemm talbiet oħrajn li żviluppaw matul dawn l-aħħar xhur.

Per eżempju, fil-qasam tat-trasport pubbliku jeżistu numru ta' problemi li sfortunatament ma ġewx tackled b'mod tajjeb matul dawn l- aħħar snin.

F'dawk li huma agreements dwar il-bdil tal-karozzi tal-linja ma' l-istess sidien ħallejna l-pożizzjoni fl-arja.

Naf li għad fadal diffikultajiet dwar l-iżviluppi li seħħew f'pajjiżi oħrajn f'dawk li huma standards meħtieġa fil-qasam tat-trasport pubbliku, pero' rridu naraw ukoll il-ħteġijiet li qegħdin jinsistu fuqhom organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw lill-persuni b'diżabilita' li issa qegħdin jagħmlu rappreżentazzjonijiet ġodda.

Irridu nilħqu ftehim ma' l-istess sidien tal- karozzi tal-linja dwar l-istandards neċessarji f'dan is-settur ħalli b'hekk inkunu f'pożizzjoni li kemm jista' jkun malajr nibdew inbiddlu dawn il- karozzi tal-linja.

Fil-fatt numru ta' snin ilu kien hemm 142 talba mis- sidien tal-karozzi tal-linja biex bl-għajnuna tal-gvern jibdlu l-karozzi tagħhom pero' fil-fatt baqgħu ma nbidlux.

Fir-rapport li għandna quddiemna hawn riferenza għat-talba li saret lill- gvern preċedenti dwar żieda fin-nollijiet, li għadha quddiemi għad- diskussjoni.

Din il-kwestjoni tan-nollijiet ma tistax tiġi diskussa waħedha, mingħajr ma naraw ukoll il-ħtieġijiet l-oħrajn ta' dan is-settur.

Id-diskussjonijiet li għaddejjin mal-public transport authority li jridu jkomplu mal-ministeru jridu jittrattaw il-punti kollha li jirrigwardaw is- settur tal-karozzi tal-linja.

Ma nistgħux nikkonkludu ħaġa mingħajr ma nikkonkludu oħra, pero' jiena konvint li nistgħu nilħqu ftehim kemm fuq il- kwestjoni tal-kwalita' tal-karozzi tal-linja kif ukoll fuq is-servizzi li jingħataw.

Irrid ngħid li prattikament kuljum nirċievu ilmenti mill- pubbliku u mill-kunsilli lokali dwar in-nuqqas ta' servizz li jingħata f'dan ir-rigward.

Hemm bżonn li l-istess sidien u xufiera tal-karozzi tal- linja jifhmu li qegħdin jagħtu servizz neċessarju.

Mr Speaker, jista' jkun hawn min jargumenta li n-numru ta' nies li jużaw dan is-servizz matul is-snin li għaddew naqas b'mod sostanzjali.

Irridu naħdmu ħafna biex nerġgħu nikkonvinċu lill-pubbliku in ġenerali biex jagħmel użu mis-servizz tal-karozzi tal-linja mingħajr ma jkollu l-biża' li xi drabi jasal nofs siegħa tard u oħra jasal nofs siegħa qabel fuq l-istess rotta.

Mr Speaker, nemmen li wasal iż-żmien li fuq uħud mill-istages ikollna - u għad irridu naslu biex naraw liema huma dawn l-istages - timetable fissa li tkun tagħti indikazzjoni ċara tal-ħin li tasal il- karozza tal-linja f'dawn il-postijiet.

Imbagħad ix-xufiera li, għal xi raġuni jew oħra, jaslu minuta jew tnejn qabel il-ħin stabbilit, għandhom jieqfu jistennew.

B'hekk is-servizz jibda jingħata b'mod iktar omoġenju.

Mr Speaker, lanqas nistgħu naċċettaw li xi drabi trip mill-Mellieħa sal- Belt idum 40 minuta u drabi oħra jdum 20 minuta.

Ma jistax ikun li nibqgħu nużaw l-iskuża tat-traffiku, imma hemm bżonn li x-xufiera josservaw il- kondizzjonijiet li konvint li se naqblu fuqhom fiż-żmien li ġej.

Mr Speaker, se nieqaf hawnhekk bl-introduzzjoni tiegħi, pero' hemm diversi aspetti oħrajn li rrid nitkellem dwarhom meta nagħmel il-winding- up, b'mod partikolari r-rotot ġodda kif ukoll it-termini tal-karozzi tal- linja li jenħtieġ li jiġu żviluppati bis-serjeta'.

Sar wisq diskors li fuqu realment sar ftit b'mod konkret.

Iktar tard, wara li l-oppożizzjoni tkun għamlet il-kummenti tagħha, inkun f'pożizzjoni li nwieġeb għall- kritika tagħha, kif ukoll nidħol f'iktar dettalji dwar uħud mill-punti li għandna msemmijin f'dan ir-rapport.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iżjed rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Speaker, taħt l-awtorita` dwar it-trasport pubbliku jaqa' kull forma ta' trasport pero' fl-introduzzjoni tiegħu l- Ministru Ċensu Galea lanqas darba m'għamel aċċenn għall-Gozo Channel Co Ltd u t-trasport li jiġi pprovdut minn din il-kumpannija.

Forsi jkollu l- opportunita' li fil-winding-up jaċċenna għal dan b'risposta għall-kummenti li se nagħmel jiena u li forsi jagħmlu wkoll il-kollegi tiegħi.

Ċertament li qasam importanti tat-trasport pubbliku huwa t-trasport tal- merkanzija u l-passiġġieri bejn Malta u Għawdex permezz tal-vapuri tal-Gozo Channel.

Kulħadd jiftakar is-saga kbira li kien hemm meta in vista tas- sitwazzjoni prekarja tal-kumpannija Gozo Channel, il-Gvern Laburista ta' "bla ruħ soċjali" kien iddeċieda li jgħolli t-tariffi tat-trasport, kemm dak li għandu x'jaqsam ma' trasport ta' passiġġieri kif ukoll dak li għandu x'jaqsam ma' trasport ta' merkanzija.

Dak iż-żmien, meta kont segretarju parlamentari għas-self-employed kelli x'naqsam mat-tibdil li kien hemm bżonn isir f'dak li għandu x'jaqsam ma' merkanzija u llum nixtieq ukoll niddedika parti mill-intervent tiegħi għalih, għax jenħtieġ li wieħed jipprova jtejjeb dik il-linja ta' trasport ta' merkanzija.

Imma l-iktar ħaġa li kienet laqtet l-attenzjoni tal-poplu Malti u Għawdxi kienet proprju l-kwestjoni tan-nollijiet tal-Gozo Channel.

Hawnhekk ta' min wieħed ifakkar kif kienet irreaġixxiet l-Oppożizzjoni Nazzjonalista fil-konfront tad-deċiżjoni li kien ħa l-Gvern Laburista li jgħolli n-nollijiet.

Jiena niftakar id-dmugħ nieżel fuq l-uċuh u jqattar mill-gdiedem tal- kelliema ta' l-oppożizzjoni għaliex il-gvern kien iddeċieda, m'hux b'kapriċċ, li jgħolli n-nollijiet li kienet tiċċarġja l-Gozo Channel proprju għaliex sibna diżastru finanzjarju fit-tmexxija ta' dik il-linja.

Ħalliha li llum ġejna vvendikati - mhux mija fil-mija imma sitt mija fil- mija - f'dak li għamilna.

Kien ikun aħjar għall-Gvern Nazzjonalista li m'għamilx dawn il-miżuri irriżorji biex jipprova jiġġustifika l-kritika li għamel għaliex issa f'daqqa waħda sab ruħu bla mistenni fil-gvern u, biex juri li għamel xi ħaġa, kellu taparsi jraħħashom.

Imma kien ikun aħjar li Gvern Nazzjonalista m'għamel xejn u ħalla t-tariffi kif għamilniehom aħna milli pprova jintroduċi din id-daħka f'wiċċ il-poplu Malti u Għawdxi.

Kulħadd jiftakar li b'qalb soċjali tħabbat qatiegħ, tal-Partit Nazzjonalista kienu jmorru jgħidu ma' kull rokna li l-Gvern Laburista huwa bla qalb soċjali u li se jagħti daqqa 'l isfel lit-turiżmu f'Għawdex minħabba ż-żieda fit-tariffi.

U kellna noqogħdu għal din il-kritika li kienet sostnuta għal xhur sħaħ, propaganda negattiva għaddejja kontra l- Gvern Laburista.

U f'daqqa waħda s-sena l-oħra faqqgħet il-kriżi politika u kellna mmorru għal elezzjoni bikrija u l-Partit Laburista tilef il-gvern u tela' l-Gvern Nazzjonalista.

Mr Speaker, fost l-ewwel miżuri li ħa Gvern Nazzjonalista kien hemm it- tkomplija tat-tħaffir għaż-żejt, minkejja li kienu qalu li "f'ġieħ is- serjeta' u l-verita' m'hemmx żejt" Rigward l-istipendji ta' l-istudenti, wara li dawn kienu qalu li se jerġgħu jagħtu stipendji sħaħ lill-istudenti universitarji, liema stipendji qaċċathom Gvern Laburista ''kattiv'', spiċċaw ħallewhom kif sabuhom.

L-istipendji ta' l-istudenti llum għadhom kif għamilhom Gvern Laburista u kulma għamlu kien li ħolqu kummissjoni li qiegħda tiddibatti, tiddibatti u tiddibatti u s'issa l-istipendji għadhom kif għamilhom il-Gvern Laburista ta' ''bla ruħ soċjali''.

L-istess ġara fil-każ tan-nollijiet tal-kumpannija Gozo Channel.

Kien ilu jissemma minn qabel il-budget li se jkun hemm xi roħs fenomenali imma kulma kellna kien biss roħs ta' 25c għal kull passiġġier li jaqsam bejn Malta u Għawdex.

Li kieku dan ir-roħs ta' 25c kien rifless across the board matul il-ġurnata kollha u matul is-sena kollha forsi kienet tkun xi ħaġa tajba, imma dan ir-roħs fil-fatt jistgħu jibbenefikaw minnu min jivvjaġġa fix- xitwa wara l-ħin tat-8.00 p.m., meta nafu li l-Maltin fix-xitwa jmorru Għawdex f'numru inqas milli jmorru fis-sajf.

Il-Gvern Nazzjonalista tal- qalb soċjali ġie f'din il-Kamra u qal dan bis-serjeta' kollha.

U ara taħseb li kienu qegħdin jiċċajtaw u ara taħseb li kienu qegħdin jgħaddu ż- żmien bin-nies u ara taħseb li kienu qegħdin imorru kontra l-wegħda tagħhom li l-affarijiet jirranġawhom u li t-tariffi se jġibuhom b'mod soċjali!

Qaluha bl-akbar serjeta' u trid taqra l-gazzetti tagħhom l-għada u trid tisma' r-radios tagħhom.

Roħs kbir fil-Gozo Channel!

Roħs ta' 25c fix- xitwa u wara t-8.00 p.m.!

Aktar tad-daħk minn hekk ma tistax tkun.

Ma tkunx taf jekk huwiex se jaqbdek id-daħk jew il-biki.

Kważi kważi biex tippaċifika u żżomm l-ispirtu ta' consensus li qed jissemma tant illum, aħjar tidħak u tibki fl-istess ħin.

Issa ħalli nidħlu fil-fond ta' din il- kwestjoni.

Meta smajt b'din il-miżura tant soċjali jiena kont ċempilt lill-Gozo Channel u għidtilhom biex jagħtuni l-lista tal-vapuri li jivvjaġġaw bejn Malta u Għawdex - kont anke ktibt artiklu fuq "l-orizzont" - u skoprejt li qabel it-8.00 p.m. ikun hemm daqs 17-il vjaġġ bejn Malta u Għawdex u vjaġġi wara t-8.00 p.m. hemm tlieta, jekk m'iniex sejjer żball.

Naf żgur għax għadni kemm iċċekkjajt illum stess qabel għamilt l-intervent, li hemm wieħed fit-8.00 p.m. u ieħor fid-9.30 p.m. Jiġifieri l-poplu Malti bis- saħħa tal-qalb soċjali tal-Gvern Nazzjonalista jkollu jħallas it-tariffi "bla ruħ soċjali" ta' Gvern Laburista għal 17-il vjaġġ ta' ġurnata sħiħa mbagħad jibbenefika minn roħs ta' 25c minn jiddeċiedi li jivvjaġġa wara t- 8.00 p.m. fix-xitwa.

U għandek tliet vjaġġi biss wara t-8.00 p.m. Kumbinazzjoni l-ġimgħa l-oħra mort Għawdex wara t-8.00 p.m., mhux biex nibbenefika mir-roħs ta' 25c taf!

Imma kelli bżonn naqsam u meta konna ġejjin lura skoprejt li tlajna jiena u ħabib tiegħi li konna qegħdin b'żewġ karozzi, u b'kollox konna qegħdin xi sitt vetturi, li ma nafx jekk kenux kollha tal-Maltin, imma daqshekk konna.

Dan huwa d-daħk fil-wiċċ tal-Gvern Nazzjonalista f'dak li għandu x'jaqsam man-nollijiet tal-Gozo Channel.

U din hija serja għax jew se nagħmlu l-wegħdi bis-serjeta' inkella ma nagħmlu xejn.

(Interruzzjonijiet) Le, le, mhux hekk biss.

Vera minn daqshekk, roħs ta' 25c u tispiċċa tonfoqha coca cola fuq il-vapur!

Traħħasha minn fuq in-noll u mbagħad tonfoqha coca cola!

Dan huwa r-roħs.

Jiena nixtieq nisma' lill-Onor.

Ċensu Galea jekk bis-serjeta' kollha huwiex se jiddefendi l-miżura tal-gvern u se jgħid li din hija miżura serja.

Din hija miżura tad-daħk.

(Interruzzjonijiet) Id-deputati minn dejjem ma kenux iħallsu.

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx cross debate.

Kompli Onor. Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Lanqas int ma tħallas biex taqsam għal Għawdex - dik minn dejjem hekk kienet - imma issa qegħdin nitkellmu dwar il-passiġġieri li m'humiex deputati parlamentari.

Kieku dan ir-roħs ta' 25c - ħalliha li mhux xi roħs fenomenali imma ejja għall-prinċipju ngħidu li kien hemm roħs - tagħmlu fis-sajf u wara t-8.00 p.m., jekk hemm bżonn, kont nifhimha.

Ħallih barra r-roħs ta' matul il-ġurnata imma għallinqas agħmilha li jibdew jibbenefikaw wara t-8.00 p.m. fis-sajf, għax fit-8.00 p.m. ikun għadu d- dawl u n-nies ikunu bil-vaganzi.

Li qed ngħid huwa li fis-sajf m'hemmx roħs fuq in-nollijiet.

U l-Gvern Nazzjonalista bir-ruħ soċjali kollha tiegħu, iddeċieda li jiċċarġja lin-nies it-tariffi "bla ruħ soċjali" ta' Gvern Laburista.

Come on!

B'min irridu ngħaddu ż-żmien hawnhekk?

B'min irridu ngħaddu ż-żmien?

Ħadd m'aċċettaha din.

U tkellimt ma' Maltin u ma' Għawdxin u kollha qaluli li din hija daħka u aħjar kieku ħallew l- affarijiet kif kienu qabel.

Fid-diskussjoni dwar l-estimi ta' l-1999 kont smajt lill-Ministru għal Għawdex tgħid: Għax aħna ridna ninċentivaw lill-Maltin sabiex fix-xitwa nhar ta' Ħadd jagħmlu dawk is-sagħtejn extra f'Għawdex ħalli mbagħad kulħadd jinżel bil-vapur wara t-8.00 p.m. ħalli jgawdu mir-roħs.

Dak il- ħin qabadni d-daħk jien.

Bħall-biċċa l-kbira tal-Maltin, jekk nitla' Għawdex is-Sibt u norqod hemmhekk - jew nitla' l-Ħadd fil-għodu għal ġurnata - ninżel lura l-Ħadd stess għax naqbad il-vapur tal-5.00 p.m. jew tas-7.00 p.m. u nerħilha lura lejn Malta għax inkun naf li l-għada xogħol u allura nkun irrid ninġabar lura d-dar daqsxejn kmieni.

U l-biċċa l-kbira tal-Maltin l-istess jagħmlu.

Ma nistax nimmaġinani li biex nibbenefika mir- roħs ta' 25c se noqgħod nistenna t-8.00 p.m. meta s-soltu fil-5.00 p.m. jew fis-6.00 p.m. ninżel lura Malta!

Mhux hekk, issa noqgħod nitlajja Għawdex sakemm isiru t-8.00 p.m. ħalli nibbenefika mir-roħs!

Jista' jkun hemm min ikun attirat għal dan it-tip ta' inċentiv, ejja ngħidu li jaffettwa 50% ta' dawk il-Maltin li normalment jivvjaġġaw lura Malta għall-ħabta tal-5.00 p.m. jew is-6.00 p.m., imma ma nistax nimmaġina l-biċċa l-kbira tal-Maltin jivvjaġġaw kollha mal-vapur tat-8.00 p.m. Għax kif għidt, ċempilt u skoprejt li hemm vapur fit-8.00 p.m. lura lejn Malta mill-Imġarr u hemm ieħor fid-9.30 p.m..

Mela immaġina xi queue jkun hemm biex imorru mal- vapur tat-8.00 p.m. ħalli jibbenefikaw mir-roħs.

Ara dan il-povru vapur lanqas jitlaq mill-Imġarr għax jegħreq hemm bil-karozzi kollha li jkollu!

Immaġina kulħadd se jitlaq mal-vapur tat-8.00 p.m.!

Il-vapur tat-8.00 p.m. ma jistax ilaħħaq ma' dak il-volum ta' commuters Maltin neżlin lura minn Għawdex.

Allura dawn ikollhom jistennew sad-9.30 p.m. ħalli jaqbdu l-vapur l-ieħor sakemm il-Gozo Channel ma tivvintax xi shuttle fix-xitwa.

Imma mbagħad nispiċċaw biex ix-shuttle tibda tagħmel it-telf biex inlaħħqu mad- domanda.

Come on!

Din saret għax il-Maltin m'humiex se joqogħdu jistennew sat-8.00 p.m. u sad-9.30 p.m. biex jinżlu lura Malta.

(Interruzzjonijiet) Jaqbdu l-vapur tal-5.00 p.m. u ma jeħdux ir-roħs ta' 25c.

Dan kollu sar bi frodi wara ħafna wegħdi b'ħafna biki u theżżiż tas-snien dak iż-żmien li aħna għamilna din il-miżura.

U fil-fatt il-Gvern Nazzjonalista, bħalma għamel fl-istipendji u fil-kwestjoni taż-żejt, qed jilgħab noli bin- nollijiet u dan kollu daħk fil-wiċċ.

Imma l-poplu jaf b'dan.

Mr Speaker, għalkemm it-trasport pubbliku huwa ħafna aktar ampju mill- Gozo Channel, li hija biċċa żgħira mill-aspett kollu tat-trasport, u hemm ministeri oħrajn li huma responsabbli minn aspett differenti, imma l-fatt huwa li llum qed nitkellmu dwar trasport pubbliku li jkopri dan l-aspett ukoll.

Iżda qabel nagħlaq xtaqt illi nitkellem fuq il-kwestjoni tal-linja tal-merkanzija li topera minn Sa Maison għal Għawdex, linja diffikultuża, li min-natura tagħha hija a loss making line.

Meta jiena kont segretarju parlamentari, bl-għajnuna wkoll ta' l-Onor.

Debono Grech, li kien responsabbli mill-operat tal-Gozo Channel Company Ltd, niftakar li kienet saret commission sabiex naraw kif din il-linja tal-merkanzija minn Sa Maison ma tagħmilx telf, għaliex kapaċi tagħmel mijiet ta' eluf ta' liri telf.

U huwa ta' sodisfazzjon li ngħid li wara li l-prim ministru ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Alfred Sant, kien ħatar commission sabiex tistudja kif din il-linja tista' topera mingħajr telf, jekk hu possibbli bi ftit profitt, din il-kummissjoni kienet għamlet rakkmandazzjonijiet dwar din il- linja li safejn naf jien - ftit ilu kellimt lill-ex-chairman Salvu Brincat dwar dan - ġew implimentati u għandhom ikunu newtrali.

Bħalissa qed jintuża l-vapur "Għawdex" li nstab li kien l-aħjar vapur biex jopera dik il- linja għax fil-fatt qabel kienu jintużaw vapuri oħrajn - mhux qed ngħidha f'sens politiku - li kienu loss making.

Qed jintuża l-vapur "Għawdex" f'ħin partikolari, anke sabiex wieħed jilqa' x-shifts ta' l-impjegati.

U skond ir-rakkmandazzjonijiet li għamlet il-commission kellu jġib riżultat tajjeb, fis-sens li jekk ma jagħmilx profitti almenu ma jagħmilx telf.

Imma l-profitti li jagħmel jiġu set off ma' l-ispejjeż kbar li hemm bħal fuel, labour costs, etc. Niftakar li fil-commission konna stedinna operaturi privati li kienu interessati li forsi xi darba - u wrew l- interess tagħhom - joperaw huma din il-linja.

Stedinna nies mis-Sea Malta u minn ditti privati oħrajn u kollha qalulna li jekk linja tal-merkanzija ma tkunx imħallta ma' trasport ta' passiġġieri ma tistax tagħmel profitti tajbin.

Dak iż-żmien il-commission kienet qalet li tista' topera l- merkanzija biss mingħajr ma tagħmel xi profitti grandjużi, pero' forsi wieħed jista' jesplora kif jista' anke jdaħħal l-element ta' passiġġieri u forsi anke t-turisti.

Ċertament li Sa Maison hija area aktar aċċessibbli milli hija ċ-Ċirkewwa għal ċerti lokalitajiet turistiċi, bħal Tas-Sliema u Wied il-Għajn.

M'iniex qed ngħid għall-Mellieħa, għax il-Mellieħa jaqblilhom jaqbdu l-vapur taċ-Ċirkewwa mill-ewwel.

Jiena personalment m'għandi xejn kontra l-operaturi privati, imma naturalment jekk il-Gozo Channel Company Ltd tista' tesplora l-possibbilta' li tħallat element ta' passiġġieri anke fit-traġitt tal-merkanzija, tkun qiegħda tgħin lilha nnifisha stess u tkun qiegħda żżid il-possibbiltajiet tagħha li tagħmel profitti.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, ħadt pjaċir li l-ħabib tiegħi l- Onor. Gulia tkellem fuq it-tariffi tal-kumpannija Gozo Channel.

Fil-fatt jien nixtieq nagħmel riferenza għall-kuntratt li sar għall-bini ta' vapuri ġodda tal-Gozo Channel, liema kuntratt sar bl-għaġġla kollha minn Gvern Nazzjonalista qabel l-elezzjoni ta' l-1996.

M'ilux kelli x-xorti nżur lill-ħaddiema sħabi tal-Malta Shipbuilding.

Tkellimt ma' wħud mill-imgħallmin, mal-managers u oħrajn ħbieb tiegħi, ex- kollegi, li spjegawli fid-dettall id-difetti li se jkollhom dawn il-vapuri, minkejja l-miljuni kbar li se jintnefqu fuqhom.

Din hija l-unika riferenza li se nagħmel għall-Gozo Channel għax l-Onor.

Gulia tkellem ħafna dwarha.

Wieħed miż-żewġ punti li xtaqt insemmi huwa dwar il-pajpijiet ta' l-isteam, tas-sewage u kull tip ta' piping f'dan il-vapur li se jkunu kollha mhux galvanizzati.

Dan ifisser li wara periodu ta' ftit snin dawn żgur ikunu jridu jinbidlu.

Punt ieħor li ssemma huwa li l-vapuri se jkunu mingħajr arja kondizzjonata.

Fiż-żmenijiet tal-lum, f'soċjeta' moderna fejn meta tagħmel xi ħaġa ġdida trid tagħmilha bis-serjeta', ma nistax nifhimha li tibni vapuri bi prezzijiet fenomenali bħal dawk u ma tagħmilx arja kondizzjonata.

Issa se mmur mal-ewwel fuq il-kwestjoni tat-trasport pubbliku fejn tikkonċerna l-karozzi tal-linja, l-aktar trasport li jiġi wżat mill-poplu Malti u Għawdxi.

Huwa vitali għall-poplu Malti u Għawdxi għax jintuża kuljum.

M'hemmx dubju li s-servizz għandu jkun aħjar u aktar effiċjenti.

Fuq dan naqblu ż-żewġ naħat tal-Kamra u anke l-poplu Malti u Għawdxi, anzi hija x-xewqa tal-poplu Malti u Għawdxi.

Pero' minkejja li ngħidu li se jsiru ħafna affarijiet, huwa ftit li jsir fil-verita`.

Jiena xtaqt inressaq xi ħsibijiet tiegħi dwar dan is-suġġett.

L-ewwelnett peress li hemm ħafna postijiet li llum kibru u għadhom m'humiex moqdija mis-servizz tal-karozzi tal-linja, naħseb li l-public transport authority għandha tieħu in konsiderazzjoni dan il-fattur.

It-tieni punt li xtaqt nagħmel huwa li anke x-xufiera tal-karozzi tal-linja stess għandhom jingħataw taħriġ aħjar, li safejn naf jien sal-lum għadu ma sarx.

Dan għandu jsir permezz ta' courses u seminars, speċjalment fejn għandu x'jaqsam ma' public relations.

Ix-xufier ta' karozza tal-linja jagħti servizz lit-turist li hawn Malta huwa importanti u għandna nagħtuh servizz mill-aħjar li nistgħu.

Jistgħu jingħataw courses u seminars f'dik li hija mġiba u etika fil- komunikazzjoni mal-pubbliku.

Naħseb li l-public transport authority dawn għandha teħodhom in konsiderazzjoni għax huwa importanti li mhux biss il- karozzi jkunu komdi imma anke s-servizz li jingħata jkun effiċjenti u mill- aktar edukat.

Nixtieq li l-public transport authority tieħu in konsiderazzjoni wkoll dan il-punt li se nagħmel dwar il-karozzi tal-linja nfushom.

L-ewwelnett ftit naqbel li l-karozzi tal-linja li hemm illum għandhom jinbidlu.

Mhux qed ngħid illi huma f'xi kondizzjoni eċċezzjonali.

Nifhem li rridu nimxu maż-żmenijiet imma jiena nemmen li l-karozzi tal-linja f'pajjiżna huma parti integrali mill-istorja u l-kultura ta' Malta.

Min jaħdem fil-qasam turistiku jaf li dawn huma attrazzjoni għat-turisti, bħalma huwa wkoll ta' attrazzjoni l-karozzin.

Jiena kont naħdem fil-qasam turistiku u naf kemm it-turisti jieħdu gost bix-shape tal-karozzi tal-linja.

Jiena nemmen fil- kapaċita' tal-ħaddiem Malti u nappella biex ma nkunux aħna li bid- deċiżjonijiet tagħna neqirdu dak li huwa ta' attrazzjoni imma nipprovaw nissalvagwardaw u nsaħħu dak li għandna llum.

Jien nappella lill-gvern biex jgħin ħalli tinħoloq industrija għall-bini ta' karozzi tal-linja b'shape tradizzjonali imma b'kumditajiet li jappellaw għal-lum.

Naħseb li l-ħaddiem Malti huwa kapaċi jidħol għal biċċa xogħol bħal din.

L-awtorita` dwar it-trasport pubbliku għandha taħseb ukoll biex jinfetaħ mużew ta' l- istorja dwar it-trasport pubbliku u s-servizzi konnessi miegħu.

Nemmen li kieku dan jinfetaħ jiġbed lejh numru ta' turisti u jħalli profitt.

Nispera li dan diġa' huwa fi ħsieb il-public transport authority.

Jiena ħadt pjaċir nisma' lill-ministru jgħid li l-proġett ta' Putirjal li beda taħt Gvern Laburista se jibqgħu mexjin bih, imma n-neċessitajiet tax- xufiera u tal-pubbliku in ġenerali ma jaslux biss sa' Putirjal.

Hemm bżonn li jsir titjib ukoll anke fil-vened tal-lokalitajiet.

Il-ministru semma wkoll li għandu jkun hemm tabella bil-ħinijiet u li x-xufier irid josserva dik it-tabella.

Nixtieq nagħmel suġġeriment li mhux biss għandu jkun hemm it-tabella imma, bħalma hemm barra minn Malta, jiġi ntrodott arloġġ f'kull venda fejn hemm il-karozzi tal-linja.

Jekk ma tagħmilx arloġġ biex kulħadd jimxi miegħu inutli li tagħmel il-ħinijiet għax kulħadd jibda jmeri l- arloġġ li jkollu f'idejh.

Ir-residenti ta' San Ġiljan ilhom għal snin twal jitolbu biex terġa' ssirilhom venda fil-lokal u ma nistax nifhem għalfejn qatt ma ġiet milqugħa din it-talba.

Il-venda ta' Spinola kienet utli ħafna għar-residenti ta' San Ġiljan, għan-nies u għat-turisti li jiffrekwentaw dak il-lokal.

Naħseb illi l-public transport authority għandha tieħu in konsiderazzjoni din il- proposta bis-serjeta'.

Naf li hemm xewqa kbira li terġa' tiġi introdotta l- venda tas-Savoy li kienet tneħħiet u li kienet ukoll tintuża ħafna.

Fil- fatt qed taħdem imma mhijiex taħdem b'mod frekwenti.

Nixtieq li l-public transport authority tikkonsidra li l-venda tas-Savoy terġa' tibda topera bħalma nafuha ftit tas-snin ilu.

Semmejt ukoll postijiet fejn ma jintlaqtux mit-trasport pubbliku, fosthom Ta' l-Ibraġġ u s-Swieqi, fejn illum hemm ħafna residenti.

U biex ir-residenti ta' dawk l-akwati jkunu jistgħu jmorru jirkbu karozza tal-linja bilfors iridu jimxu sal-main road ta' St. Andrew's. Naħseb li l-karozza tal-linja għandha tinfiltra fil- qalba ta' Ta' l-Ibraġġ u tas-Swieqi.

Jien nemmen li l-public transport authority hija responsabbli wkoll mill- karozzini u naħseb li għandha ssir riforma biex dawn is-sidien tal- karozzini - li wħud minnhom ikunu huma stess kuċċiera - jingħataw pariri u għajnuna finanzjarja biex jiddekoraw il-vitorja tagħhom.

Per eżempju, dawn is-sidien għandhom jingħataw pariri wkoll kif għandhom jiddekoraw fuq bażi tradizzjonali ż-żiemel li jkun qed iġorr il-vitorja.

Forsi f'dan il- parlament mhux normali li nitkellmu fuq iż-żiemel u fuq il-vitorja, imma ladarba qed niddiskutu t-trasport pubbliku naħseb illi l-public transport authority għandha sehem x'tagħti f'dan ir-rigward.

Naħseb ukoll li l- kuċċiera tal-karozzini għandhom jilbsu uniformi - din rajtha barra minn Malta u m'għandniex għalfejn ma nintroduċuhiex f'pajjiżna wkoll - li tkun konformi mat-tradizzjoni tal-karozzin f'pajjiżna u ta' attrazzjoni għat- turist li juża l-karozzin bħala servizz ta' pjaċir f'inħawi turistiċi ta' pajjiżna.

F'dan ir-rigward għandhom isiru wkoll courses ta' public relations u tagħlim tal-lingwi biex il-kuċċiera jkunu jistgħu jagħtu servizz aħjar lit- turisti.

Nafu kemm jiltaqgħu ma' diffikultajiet ix-xufiera tal-karozzi tal- linja, tal-minibuses, tal-coaches u oħrajn għax hemm ħafna minnhom li ma jkunux jistgħu jikkommunikaw mat-turist.

Naħseb li l-public transport authority għandha tieħu l-inkarigu li torganizza dawn il-courses ta' tagħlim ta' lingwi, fosthom l-Ingliż, il-Ġermaniż u l-Franċiż.

Naħseb li wara l-budget il-poplu Malti sar jaf li l-wegħda li għamel il- Partit Nazzjonalista qabel l-elezzjoni fil-programm elettorali, li jirrevedi bis-sħiħ it-tariffi tal-Gozo Channel kienet daħka fil-wiċċ, daħka li sarrfet f'serq ta' voti biex il-Partit Nazzjonalista, li mdorri jkun imkaħħal mal-poter, jerġa' jsib ruħu fejn huwa llum.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, illum qegħdin niddiskutu r-rapport annwali tal-public transport authority għall-perijodu bejn l-1 ta' Ottubru 1997 u t-30 ta' Settembru ta' l-1998, meta fil-gvern kien hemm il-Partit Laburista.

Fir-rapport insibu li sar ftehim ma' diversi setturi tat- trasport pubbliku, ma' tal-buses, ma' tal-coaches, ma' tal-white taxis u mal-minibuses il-ħomor.

Fit-18-il xahar li dam il-Gvern Laburista għamilna xogħol siewi ħafna għax f'dan il-qasam ipprovajna nagħmlu ħafna affarijiet f'qasir żmien.

Kif għidt anke fid-diskussjoni tal-budget, it-trasport pubbliku m'għandux ikollu kulur politiku għaliex jolqot lil kull wieħed u waħda minna.

Jekk tiġri xi ħaġa ħażina se tolqot lil kulħadd.

Meta jiena ħadt il-kariga ta' ministru sibt li l-public transport authority, bħall-azjendi u kumpanniji l-oħra kollha, kellha d-dejn u dan kellu jagħmel tajjeb għalih il-gvern.

Hawnhekk smajna ħafna fuq il- kwestjoni ta' l-overtime ta' l-inspectors tal-karozzi tal-linja u l- enforcement officers.

Jiena bilfors kelli nieħu dik id-deċiżjoni meta sibt li l-public transport authority kellha 'l fuq minn Lm600,000 dejn għaliex la kienu tħallsu l-bolol tan-national insurance, la l-kontijiet tad-dawl u l-ilma u lanqas tat-telefon.

Ma kien tħallas xejn minn dawk l-affarijiet essenzjali u l-bord bilfors ried iħallashom dawn.

Nixtieq ngħid li kemm il- bord il-qadim u kemm il-bord il-ġdid ħadmu biex dan id-dejn stajna nirkuprawh.

Jien kont żammejt l-overtime tat-transport assistants għax sibt li meta kienu jittieħdu passi dixxiplinarji kontra xi ħadd u jittella' l-qorti - kemm jekk ikun xufier ta' taxi, xufier ta' karozza tal-linja jew xufier ta' coach - meta tinqata' l-kawża wara xi sena u nofs forsi kien jeħel Lm10 jew inkella kien jiġi ammonit, u lill-awtorita` kienet tiswieha, bejn overtime u pagi, 'il fuq minn Lm50, Lm60 jew Lm120.

Skoprejt ukoll li kien hemm arrangament bejn uħud mill-pulizija u t-transport officers li jitilgħu jagħmlu s-seduta meta jkunu bil-leave u dik kienet tiswa t-tripplu lill- public transport authority.

Jien deherli li dan għandna nwaqqfuh u konna bdejna taħdidiet biex naraw li meta jkun hemm każ, jitressaq u jinqata' malajr.

Kienu saru taħdidiet biex l-awtorita' jkollha bord li jaqta' l- każi hu u konna wasalna fi stadju avvanzat pero' ma lħaqniex iffinalizzajna l-affarijiet.

Mr Speaker, fuq il-kwestjoni tal-bdil tal-karozzi tal-linja kienet sorpriża għalija għaliex sħabna tan-naħa l-oħra filli jgħidu li għandna ftehim u mbagħad jiġu jgħidu li m'għandna xejn.

Għaliex kemm fil-budget ta' l-1994/1995 u kemm fil-budget ta' wara, meta kien hemm Gvern Nazzjonalista, kienu qalulna li kien sar ftehim li sa l-aħħar tas-sena 1995 - imbagħad wasalna sa l-aħħar ta' l-1996 - kellhom jinbidlu 145 karozza tal- linja.

Meta ħadt ir-responsabbilta` ta' l-awtorita` dwar it-trasport pubbliku jiena sibt biss ħames applikazzjonijiet għal karozzi tal-linja ġodda.

Il-gvern kien ftiehem max-xufiera li min japplika qabel jagħtih Lm20,000 u min japplika wara jagħtih Lm22,000.

Dwar dan kienu saru taħdidiet anke ma' l-assoċjazzjoni u għalhekk iddispjaċieni meta fi stqarrija qalu li ma kien hemm l-ebda ftehim u li qatt ma ltaqgħu.

M'hu veru xejn għax il-public transport authority, il-permanent secretary u jien iltqajna kemm-il darba magħhom biex niddiskutu u anke ġibna nies minn barra li jġibu l-karozzi tal-linja.

Is-sidien tal-karozzi tal-linja kienu talbuna li minflok karozzi super low floor inġibuhom low floor għaliex is- super low floor kienu se jiswew 'il fuq minn Lm55,000.

Talbuna wkoll - u qbilna - li min isib karozza ta' għaxar snin ikun jista' jġibha, basta jkollu l-ispecifications li toħroġ il-kumpannija.

Dan kollu għamilnieh bi qbil max-xufiera u ftehemna li jiġi phased fuq perijodu ta' tliet snin.

Din is-sena, kieku konna għadna fil-gvern, il-gvern kien se joħroġ Lm1 miljun, Lm1 miljun oħra fis-sena 2000 u Lm1 miljun oħra fis-sena 2001 biex dawk ix-xufiera li applikaw għal karozzi ġodda jibdluhom bil-mod il-mod.

Konna ftehemna wkoll li jekk il-karozzi tal-linja jiġu ordnati Malta jinħadmu skond l-ispecifications mitluba għax meta tkellimna ma' nies li jaħdmuhom qalulna li dawn jistgħu jsiru Malta.

Fil-fatt il-kumpannija li taħdem il-karozzi tal-linja kienet talbet lill-MDC biex tagħtiha fabbrika ikbar, u għalkemm L-MDC baqgħet ma tathomx, pero' xorta waħda dawn assigurawna li jekk inġibulhom l-ispecifications lesti li jagħmluhom.

Fil- fatt konna ffirmajna ftehim mas-siedien tal-karozzi tal-linja fejn għidna li huma jibqgħu jieħdu s-sussidju sakemm ikun hemm ftehim ieħor għax jiena ma kontx kuntent bil-mod kif kienu qed isiru l-affarijiet, peress li wieħed ma jistax ikun jaf xi dħul ikollhom eżattament.

Jeżisti ftehim - u l- ministru preżenti jaf bih - li jekk dawn, per eżempju, suppost idaħħlu Lm1.5 miljun u minflok Lm1.5 miljun idaħħlu Lm0.75 miljun, il-kumplament jagħtihomlhom il-gvern.

Iċ-chairman tal-public transport authority, jiena ma konniex qbilna fuq il-mod kif kienu qegħdin isiru l-affarijiet għaliex ma kienx hemm iswed fuq l-abjad.

Dawn kienu jniżżlu biss xi jdaħħlu mill- passiġġieri tal-vjaġġi regolari pero' l-qligħ minn vjaġġi extra ma kenux iniżżluh.

Mr Speaker, ix-xufiera tal-karozzi tal-linja kienu jilmentaw ukoll għaliex kienu jaħdmu sigħat twal u aħna pprovajna nirranġawlhom din il- qagħda billi għamilna sistema ta' shifts.

Daħħalnielhom ukoll il-vjaġġi ta' Paceville, għalkemm bi ġlied ma' sezzjonijiet oħra kif jistgħu jgħidu ċ- chairman u anke l-bord li sabu ħafna diffikultajiet meta ġejna biex nestendu dawn il-vjaġġi.

Dan għamilnieh minħabba ż-żgħażagħ li jmorru hemm għax kienu jiġu misruqa bil-prezzijiet li kienu qed iħallsu għat-trips lura lejn id-dar minn Paceville.

Allura ftehemna max-xufiera tal-karozzi tal- linja li jagħmlu vjaġġi minn Paceville lejn postijiet differenti ta' Malta bi prezzijiet irħas.

Il-vjaġġi żejda li kienu jagħmlu qabel ma kenux jidhru fuq il-kotba u aħna ridna li l-affarijiet isiru sew jekk il-gvern se jagħti sussidju, għax għalkemm m'iniex se nagħtihom minn flusi dawn xorta jibqgħu flus il-poplu.

Kif diġa` għidt, konna qbilna li l-ewwel jibdew jinbidlu il-145 karozza tal-linja li kienu applikaw għalihom.

Imbagħad inqala' ntopp, pero' jien żammejt iebes u għamel sewwa l-ministru preżenti li qed iżomm iebes, għaliex il-ministru preċedenti, l-ex-kollega tagħna Michael Frendo, kien ftiehem magħhom li jagħtihom minn Lm20,000 sa Lm22,000 sussidju u s-sid joħroġ Lm16,000.

Dak iż-żmien kienu jaħsbu li se jiġu jiswew madwar Lm37,000.

Meta qalu li se nagħmluhom super low floor dawn ġew jiswew Lm55,000 u ħadd ma ried jgħid min kien se joħroġ id-differenza.

Kellna problemi wkoll ma' l-għaqdiet ta' persuni b'diżabilita` għaliex dawn qed isostnu li l-karozzi tal-linja jkunu super low floor.

Fit-taħdidiet li kellna għidna li se nġibu biċċiet super low floor u għamilna l-proposta li nġibu karozzi speċjali u nagħtuhom lill-assoċjazzjoni tat-trasport biex iservu għal persuni b'diżabilita`.

Imma dawn ma riduhomx għar-raġunijiet tagħhom.

Irridu nifhmu li t-trasport pubbliku m'huwiex qasam faċli biex tmexxih għaliex tant hemm interessi mdaħħlin fih li huwa diffiċli biex taqta' linja dritta u tiddeċiedi.

Kif għidt, l-ewwel biċċa xogħol li għamilna kienet il-kwestjoni tal-buses u f'Awissu ftehemna dwar is-sussidju li se joħroġ il-gvern biex jgħinhom ħalli jibdlu dawn il-karozzi, billi jiffrankalhom id-dazju u r- registration.

Għidna wkoll li meta tinbidel karozza tal-linja qadima ma' oħra ġdida l-oħra trid tiġi scrapped.

Kien hemm min talabna biex jagħmilha vetrina imma l-vetrina kienet tkun li jagħmilha f'garaxx u mbagħad joħroġha fuq it-triq xorta waħda.

U dan aħna ma ridniehx.

Kien hemm min għadu kif xtara t-trakk tiegħu, dawk li nsejħulhom tat-tliet tarġiet, allura talabna biex il-vettura ma tiġix scrapped għalissa.

Aħna qbilna wkoll għaliex mhux sewwa li min ikun għadu kif ħareġ dawk l-eluf ta' liri ngħidulu li t-trakk tiegħu jrid jiġi scrapped għax issa l-karozzi rriduhom kollha super low floor.

Irridu noqogħdu attenti għaliex anke fl-Ewropa illum reġgħu qegħdin jagħmlu taħdidiet għaliex ma jriduhomx is-super low floor għall-ibliet, u nafu li l-ibliet tagħhom huma daqs Malta.

Minn informazzjoni li għandi dawn il-karozzi mhux se jagħmluhom jaħdmu la bid-diesel u lanqas bil- petrol.

Issa li raħħasna l-pitrolju f'pajjiżna diġa` reġgħu bdew iħalltuh mad-diesel u dawn mhux talli mhux ġejjin jaħdmu bil-batteriji jew bl- elettriku, kif inhuma barra minn Malta, imma ġejjin jaħdmu b'sistema ta' taħlita ta' pitrolju u diesel.

Il-Ministru Josef Bonnici kien ilmenta ħafna dwar il-ħsara li kienu qed jagħmlu l-fabbriki u l-kumpanniji meta minflok il-pitrolju bdew jużaw żejt ta' kwalita' oħra u llum qed naraw li l- ħsara qed issir meta jħalltu l-pitrolju flimkien mad-diesel.

It-trasport pubbliku jinludi wkoll is-servizz tat-taxis.

Konna wasalna fi ftehim mas-sidien tat-taxis rigward il-kwestjoni tal-booths u l-gvern għamel sewwa li kompla fuqu.

Jien nawgura li dan ikompli jiżviluppa għaliex b'dik is-sistema s-sidien tal-white taxis għallinqas jibdew jiġbru unurhom.

Jiddispjaċini meta nkun f'airports u l-ewwel ħaġa li nismagħhom jgħidu lit-turisti - ikunu għadhom lanqas rifsu Malta, ikunu ġejjin minn airport ta' barra - hija: At all costs avoid the white taxis!

U meta t- turisti jkunu Malta u jistaqsu għaliex qalulhom hekk, trid tispjegalhom li din hija propaganda għax hemm ħamsa jew sitta li qed jagħmlu ħsara lil sħabhom, għaliex il-maġġoranza tagħhom huma nies raġonevoli.

Kieku jifhmu lill-bord ta' l-awtorita' u lill-amministrazzjoni, ix-xogħol tagħhom jiżdied.

Ma jistgħux jibqgħu jiċċarġjaw dawk il-flus għax barra minn Malta - u ħafna minna jmorru barra - it-taxis huma rħas ħafna, imma hawn Malta xufier tat-taxi jġiblek l-iskuża li ma tantx ikollu vjaġġi.

Jeħtieġ jifhmu li jridu jiġu in line mas-sistema tat-trasport u ma jistgħux jibqgħu jiċċarġjaw Lm12 mill-Belt sa Tas-Sliema, jew wieħed li jkun ġej minn barra u jrid jilħaq il-vapur ta' Għawdex jiċċarġjawh Lm30 jew Lm35.

Trid tkun miġnun biex tħallas dawn il-flus għax allura jaqbillek tibqa' sejjer bil- helicopter.

Uħud mis-sidien tat-taxis tipprova tispjegalhom dawn l- affarijiet imma ma jifhmukx.

L-istess ħaġa meta niġu għas-settur tal-karozzini.

Jekk lit-turisti se nibqgħu nitolbuhom il-liri, l-azjenda li qegħdin nibnu fi ftit żmien se titkisser, u titkisser mhux għall-gvern jew għall-oppożizzjoni, titkisser għalik u għal kulħadd.

Ma jistax ikun li wara li nkunu bnejna servizzi tajbin għat-turiżmu, ikollok wieħed jew tnejn li jkissru dak li jkun għamel il-gvern u n-nies kollha nvoluti f'dan il-qasam.

Hawn qed nirriferi għax- xufiera tat-taxis kif ukoll għas-sidien tal-karozzini għax l-oħrajn, ix- xufiera tal-coaches kif ukoll tar-RACA, qegħdin jifhmuhom dawn l-affarijiet u għalhekk in-nies qegħdin imorru aktar.

Għaliex illum wieħed imexxi l- kelma ma' l-ieħor li tal-karozzi tal-kiri huma nies li tista' tafdahom, nies li għalkemm huma mpjegati, ħafna minnhom huma edukati.

Mhux qed ngħid li l-oħrajn mhumiex edukati.

Fl-aħħar sena li kont ministru, minn survey li għamilna sibna li 85% kienu sodisfatti bil-karozzi self-drive, dawk li huma - chauffeur driven u l-vannijiet il-bojod il-kbar.

Mr Speaker, fil-każ tal-minibuses il-ħomor żidna 22 permess li ħafna minnhom għadhom lanqas applikaw għalihom.

Lanqas ħaqq li għamilna sena sħiħa nitħabtu għax riduhom bilfors u żidna s-seating capacity kif talbu huma.

Jiddispjaċini li wara dak il-plejtu kollu u kellna min ried jistrajkja, f'daqqa waħda waqaf kollox.

(Interruzzjonijiet) Jiena ma qiegħed fil-but ta' ħadd imma wara li tajniehom dak li riedu sal-lum għadhom ma ġewx.

Dawn huma l-affarijiet li kien għamel Gvern Laburista.

It-trasport pubbliku jinkludi wkoll it-trakkijiet li jġorru l-ġebel, il- vannijiet li jiġru fit-toroq u l-karozzi privati, fejn illum għandna rebus.

Mhux qed ngħid li dan huwa tort tal-gvern għax nerġa' ngħid li t-trasport pubbliku m'huwiex tal-Partit Nazzjonalista jew tal-Partit Laburista.

Min jaħseb hekk għandu moħħu żgħir, moħħu ta' ġurdien.

It-trasport u l- affarijiet li għandhom x'jaqsmu miegħu jikkonċernaw lil kulħadd.

Tiddejjaq tara karozza għaddejja b'sidelamp ma tixgħelx, mingħalik għaddej xi mutur, jew inkella tara l-ieħor għaddej bid-dawl mitfi qisu ma ġara xejn u ħadd ma jagħti kas.

Għall-ewwel li ġiet introdotta s-sistema tat-towing kien hemm ħafna pressjoni u llum spiċċa kollox u erġajna ġejna f'sitwazzjoni fejn ħafna nies jipparkjaw fejn iridu.

U dan mhux sew.

Jiena naf b'każ ta' individwu jaħdem f'ministeru - mhux qed nitfa' dell fuq il-Ministru Ċensu Galea - li meta mar il-pulizija fuqu għax kien ipparkjat ħażin, minflok telaq qallu: Jien taf min jien?

Jien naħdem mat- tali ministru u għada npattihielek.

Din serjeta`!

Meta lili ttowjawli l- karozza ma tkellimt xejn, ittowjawha għax hekk tgħid il-liġi.

L-ebda ministru ma jagħti dawn il-privileġġi lil dawk illi jkollu mpjegati miegħu.

Dan mhux sewwa għax b'hekk inkunu qed nagħtu eżempju ħażin.

Irridu nżommu ċerta dixxiplina fejn għandhom x'jaqsmu t-trakkijiet fit-toroq għax ma jistax ikun li trakk li jkollu miktub li jiflaħ għaxar tunnellati fuq il- bieba, tarah lanqas jiflaħ jitla' tela' għax mgħobbi t-tripplu li suppost jgħabbi.

Dan mhuwiex sewwa għax dak huwa ta' periklu għax-xufier u għal min ikun għaddej fit-triq.

Qed jagħmlu ħsara lit-toroq tagħna wkoll u inutli nirranġawhom meta dawn ma jifilħux dak it-toqol tat-trakkijiet.

Il-Ministru Ċensu Galea qal li wasalna biex nibdew il-VRT.

Din m'aħniex se nagħmluha bħala vendikazzjoni u l-poplu jrid jifhem li lanqas f'din m'għandha tidħol il-politika.

Jien iddispjaċini meta darba f'gazzetta lokali qrajt li l-VRT se tkisser kollox.

Mhux veru li rridu nkissru l- karozzi antiki.

Min daħħalhielhom f'moħħhom din?

Aħna rridu naraw li t- toroq tagħna jkunu safe.

Per eżempju, jekk jiena tlajt fuq vapur, fuq dgħajsa jew fuq lanċa tat-turisti, għaliex m'għandux ikun hemm l-affarijiet biex inti tkun safe?

B'daqshekk il-gvern tal-ġurnata jkun qiegħed jagħmel xi vendikazzjoni?

U l-oppożizzjoni għandha tikkritika jekk il-gvern jesiġi li fuq dgħajsa li tgħabbi 20 ruħ irid ikun hemm 20 life jacket tajbin?

B'daqshekk il-gvern tal-ġurnata jkun qed jagħmel ħażin u l-oppożizzjoni tkun qed tagħmel tajjeb?

F'dawn l-affarijiet ma tidħolx politika għax b'dawn ir-regolamenti nkunu qed nissalvagwardaw il-ħajja tan-nies.

U l- poplu dan li jitlob mill-public transport authority.

Dawn l-affarijiet ma jsirux biex wieħed joqgħod jgħid: Qed tara x'se jagħmillek il-ministru, se jdaħħlek fi spejjeż żejda!

Il-ministru responsabbli mill-public transport authority għandu jara li jkun hawn is-safety fit-toroq.

Aħna ma nistgħux immorru barra u ngħidu: Taf kemm huma edukati fit-toroq, taf kemm hemm serjeta', taf kemm jipparkjaw tajjeb!

Iżda lanqas imbagħad meta niġu biex nagħmlu l-istess affarijiet li jagħmlu barra m'għandna noqogħdu ngħidu li ma jaqblilniex nagħmluhom.

Għalhekk il-poplu għandu bżonn jiġi edukat iktar.

Ħaġa oħra li konna qed niddiskutu dwarha huwa l-fatt li għandna ħafna awtoritajiet għax għandek it-traffic control board, il-pulizija tat- traffiku, il-public transport authority u awtoritajiet oħra.

Jiena nemmen - u l-Gvern Laburista kien qiegħed jaħdem fuq din il-ħaġa - li għandha ssir awtorita' waħda li jkollha l-pulizija stradali, bħalma għandhom l-Italja, biex it-traffiku jkun jista' jiġi kkontrollat.

U meta qed ngħidu "traffiku" ninkludu kollox - għax ħafna drabi, meta nsemmu public transport authority immorru mill-ewwel fuq id-darsa tal-karozzi tal-linja u nieqfu hemm - it-trakkijiet, karozzi privati, it-taxis u kulħadd.

Il-Gvern Laburista kien beda jirranġa wkoll it-toroq prinċipali.

L-ewwel xogħol li sar kien fil-Fgura, fejn għamilna resurfacing suret in-nies.

Imbagħad bdejna Psaila Street, Birkirkara, fejn inqalgħu l-mains ta' l-ilma u servizzi oħra u din is-sena l-gvern kien se jagħmlilha r-resurfacing kollha.

Għal din is-sena kellna ppjanat li jinbeda x-xogħol fit-toroq prinċipali ta' Fleur-de-Lys, it-triq li tagħti minn Ħal Qormi għal Ħaż- Żebbuġ u t-triq ta' Ħal Far, fejn hemm il-containers.

U nispera li l-gvern preżenti jagħmilhom din is-sena għaliex dawn huma arterji prinċipali, speċjalment Psaila Street Birkirkara u Mdina Road Qormi u anke t-triq ta' Ħal Far.

F'dawn it-toroq kollha llum hemm diżastru, speċjalment fit-triq ta' Ħal Far, fejn il-containers m'hemmx għalfejn tistivahom għaliex meta jgħaddu minn dik it-triq jistivaw ruħhom waħedhom!

Fi Psaila Street hemm diżastru u dejjem kienet imniżżla fil-programm ta' xogħlijiet tat-toroq u l- Gvern Laburista kien bdieha u komplieha.

Il-Gvern Laburista kellu pjanijiet iktar fit-tul fejn jidħlu toroq pero' ħadd ma jippretendi li fi 22 xahar konna se nagħmlu l-mirakli u konna se nlestuhom.

Dawn ma setgħux isiru kollha.

Niġu issa għall-mollijiet taċ-Ċirkewwa li jekk m'humiex se jkunu lesti - u dawn nitkellmu aktar fuqhom għada - inutli nlestu l-vapuri.

Minn mistoqsija parlamentari li għamel l-Onor.

Evarist Bartolo fuq il-vapuri tal- Gozo Channel, sirna nafu li dawn waqgħu lura għaliex ma kellhomx impjanti u makkinarju biżżejjed.

Jiddispjaċini ngħid li dan il-kuntratt sar bl- għaġġla u mhuwiex sewwa nidħku bil-poplu u ngħidulu li jekk idumu ma jkunu lesti m'huwiex se jkollna nħallsu multa.

Veru mhux se jkollna multa għax miftehmin man-Norveġiżi li dawn ikunu lesti meta jkunu lesti.

Biżżejjed ngħidu li l-kuntratt ġie ffirmat fis-26 ta' Ottubru fil-għodu u ħadd ma qagħad jiċċekkja jekk għandniex il-mezzi biex l-affarijiet isiru sew.

Issa jekk il-ħaddiema tal-Malta Shipbuilding ma ġġibilhomx l-apparat u l- materjal li għandhom bżonn biex ikunu jistgħu jaħdmu, inutili noqogħdu nwaħħlu f'dawn in-nies.

Meta ordnaw il-vapuri li suppost kellhom ikunu lesti din is-sena, ma sarux studji tal-mollijiet taċ-Ċirkewwa, ma sar xejn.

Iddeċidew li jkollna tliet vapuri biex jagħmlu ftit propaganda lejliet l- elezzjoni.

Jiddispjaċini ngħid li ċ-chairman li kien hemm qabel qabad u ffirma mingħajr ma ra jekk il-ħaddiema li għandna fil-Malta Shipbuilding humiex kapaċi jew humiex attrezzati biex jaħdmu dawk il-vapuri.

Qabdu ftiehmu u ffirmaw, imbagħad marru fuq in-nies u qalulhom li jridu jagħmlu tliet vapuri mingħajr ma kellhom l-ispecifications jew mudelli u lanqas pjanti tagħhom ma kellhom.

Meta jien sirt ministru u mort nara x'kien fih il-kuntratt sibt li għalkemm il-kuntratt veru ħaduh irħas pero' l-ispecifications li tawhom ma kenux serji.

Biżżejjed ngħid li ż-żebgħa għal 30 sena oħra bilfors trid tinxtara mingħand il-kumpannija.

Kieku l-Malta Shipbuilding kellha tixtri r-rods tal-welding direttament hi kieku teħodhom irħas imma ma tistax.

Il- ministru ġie jgħid li aħna m'għandniex multi imma l-Gvern Malti għandu għax ma jistax jixtri mingħand min irid.

Bilfors irridu nixtru mingħand id- ditta u qed jiġuna iktar għoljin u inutli joqogħdu jgħidu li m'humiex se jiġu jiswew iktar.

Il-ftehim kien li ġejjin jiswew Lm8 miljun kull vapur, jiġifieri total ta' Lm24 miljun.

Illum diġa' nafu li dawn se jiġu jiswew Lm40 miljun għax min qed jibnihom qalilna li jekk il-pajpijiet isiru tal- ħadid wara ċertu żmien iridu jinbidlu, allura dawn iridu jiġu galvanizzati, u jekk m'aħniex se nagħmlu sistema ta' air-conditioning fis-sajf ma jirkeb ħadd fuqhom għax jiġu qishom inkubatur.

Mela dawn huma kollha spejjeż żejda.

Konna sibna wkoll li mhux veru li dawn il-vapuri se jkunu jistgħu jivjaġġaw għal barra minn Malta.

Issa qegħdin jgħidu li se nagħmlu vapur wieħed li se jkun jista' jibda jivjaġġa barra minn Malta u biex nagħmluh hekk kienu talbuna biex inżidu Lm0.5 miljun.

Pero' kienu qalulna li dan m'huwiex vijabbli għaliex jieħu iktar żmien biex ikun lest.

Issa jiena m'għandi l-ebda idea kif beħsiebu jirranġa l-gvern.

J'Alla li vapur wieħed ikun jista' jivjaġġa lejn Sqallija.

Imma mhux sewwa li ngħidu li dawn il- vapuri ma nafux meta se jkunu lesti u ħadd ma għandu multa.

Il-gvern Malti suppost rabat bil-multa lil min se jipprovdilna dawn it-tliet vapuri, bħalma rabtu lilna meta ġejna biex nagħmlu t-trawlers u l-Gvern Malti m'għamilhomx.

Il-Gvern Nazzjonalista preċedenti kien intrabat b'dan il-kuntratt li kellu jitwikka bih il-Gvern Laburista u issa reġgħet twikkiet bih l- amministrazzjoni preżenti.

Din hija ħaġa li l-poplu Malti jrid jibqa' jbatiha.

Il-ħaddiema tal-Malta Shipbuilding m'għamlu l-ebda kuntratt biex jibnu dawn it-tliet vapuri għax il-ftehim sar minn nies illi ma kellhom x'jaqsmu xejn mal-Malta Shipbuilding.

Għidna li se nipprovdulhom ix-xogħol u wara li għamilna dan kollu, issa qegħdin ngħidu: Irridu naraw x'se nagħmlu bil-Malta Shipbuilding.

J'Alla li l-Gozo Channel Company Ltd tidħol għal dan il-piż kbir ħafna, piż li se ġġorru fit-tul.

U l-gvern għalhekk kien għamel kumpannija oħra biex il-Gozo Channel Company Ltd jaqlagħha.

Il-Gozo Channel kellha partita dejn ieħor u nifirħilha għax bis- sagrifiċċji u x-xogħol li għamlet, irnexxielha tħallas dak id-dejn kollu u spiċċat din is-sena bi qligħ.

U jien nawgura lill-bord ta' din il- kumpannija li ħadem ħafna u mexa 'l quddiem.

Il-Gvern Laburista kien qiegħed jaħdem fuq il-bus terminus ta' Buġibba li kien lest, imma minħabba pika u vendikazzjoni ta' bniedem wieħed fl- awtorita' ta' l-ippjanar li ma riedx jagħti permess jekk ma jiġix kif ried hu, bqajna nkarkru sa l-aħħar.

Konna ftehemna mal-kunsill lokali ta' Buġibba biex nirranġaw il-bus terminus ta' Buġibba fejn kien qabel, biex għallinqas inkunu nistgħu naqdu lix-xufiera u lit-turisti.

Ma kienx tort tal-gvern li l-bus terminus tħalla hekk għaliex konna vvotajna l-flus għalih imma l-awtorita' ta' l-ippjanar baqgħet timpika u qaltilna biex l- ewwel isir hekk imbagħad wara 15-il sena naqilgħuh u nerġgħu nagħmluh.

Jiena bħala ministru għedt li m'iniex miġnun biex immur nonfoq il-liri biex nagħmel bus terminus li jkun internazzjonali, li jservi biex it-turisti ma jkollhomx għalfejn joqogħdu jmorru l-airport biex jiċċekkjaw il-bagalji imma jkunu jistgħu jibqgħu sejrin, bħalma jsir barra minn Malta.

L- awtorita' ta' l-ippjanar kienu għamlulna ħajjitna nfern u dan kien kollu tort ta' bniedem wieħed illi mpika u ma ridux.

Ried bilfors li l-bus terminus naqtgħulu xi 30 metru u mbagħad nerġgħu naqilgħuh 15-il sena oħra, u jien għidtlu: M'aħniex lesti li nonfqu Lm1.5 miljun biex imbagħad inti tiġi taqlgħalna kollox.

Mr Speaker, ix-xogħol tal-bus terminus tal-Belt Valletta kien qiegħed jagħmlu l-ministeru tax-xogħlijiet flimkien mal-ministeru għat-trasport għaliex aħna konna nemmnu li l-gvern għandu nies kapaċi u konna qed nutilizzawhom.

Anke l-posta ħdimnieha bin-nies tal-public works u l-gvern iffranka ħafna flus hemmhekk.

Kif kont qed ngħid, il-Gvern Laburista kien beda jirranġa t-toroq, għamel il-proġett ta' Buġibba, u beda jirranġa n- naħa tas-south, bħal Wied il-Għajn, Marsaxlokk u postijiet oħra fin-naħa t'isfel ta' Malta.

Dan ix-xogħol għamilnieh fi 22 xahar u ħadd ma jista' jgħid li l-Gvern Laburista ħalla t-taħwid.

Aħna ma ħallejna l-ebda taħwid.

Jiena, flimkien mal-bord tal-public transport authority, ipprovajt nirranġa t-trasport pubbliku.

J'Alla min ġie warajja fi 22 xahar jagħmel mirakli aktar milli stajt nagħmel jien.

L-awtorita' dwar it-trasport pubbliku sibtha mħarbta u n-nies tagħha kienu jgħiduli li ma setgħux jimxu.

Nirringrazzja lill-ħaddiema u l-managers ta' l-awtorita' illi sibt koperazzjoni kbira minnhom.

Kif għidt fid-diskussjoni tal-budget, jien ma noqgħodx inħares lejn kuluri, ħdimt ma' kulħadd.

Min irid jaħdem miegħi jista' jaħdem, għalkemm għandi fama li miegħi diffiċli taħdem.

Jiena bniedem li l-affarijiet irridhom sew u ladarba nkun ftehemt nippretendi li wieħed iżomm mal-ftehim.

Ir-red tape idejjaqni u għedt x'għamlitli l- awtorita' ta' l-ippjanar bir-red tape kollu tagħha.

Kieku fil-public transport authority ħdimna bir-red tape u ma ħdimniex kif ħdimna, kieku ħafna mix-xogħol ma kienx isir.

Ħafna mix-xogħol sar bi tbatija u sar fuq pedamenti sodi, li ta warajna jistgħu jibnu fuqu, bħalma għamilna fil-qasam tal-buses, tal-coaches u setturi oħrajn.

Konna niltaqgħu man-nies konċernati li kienu qabel hemmhekk u ħdimna flimkien mal-bord u għadhom jaħdmu sal-lum.

Jiena mhux qed ngħid li kulma għamilt jiena huwa kollu tajjeb, għax Alla biss jagħmel kollox tajjeb, imma nħoss li dak li għamilt għamiltu bi spirtu tajjeb, biex nirranġaw it-trasport pubbliku ħalli l- commuter ikun moqdi aħjar.

Jiddispjaċini li niżlet iċ-ċifra tan-nies li jużaw it-trasport pubbliku, kif qal il-kollega tiegħi l-Ministru Ċensu Galea, għax hija biċċa xogħol iebsa, kemm għalija kif ukoll għall-ministru preżenti, biex nerġgħu ndaħħlu l-fiduċja tal-commuters fit-trasport pubbliku.

Jekk ikollna iżjed użu tat-trasport pubbliku nneħħu ħafna mill-congestion tal-karozzi privati.

Illum it-trasport pubbliku m'huwiex 100% f'postu imma nagħtih 60%.

Irridu nifhmu wkoll li x-xufiera tal-karozzi tal-linja huma nies bħalna, ħaddiema bħali u bħal kull wieħed hawn ġew li jrid jidħol għax-xogħol filgħodu.

Ix- xufier tal-linja huwa bniedem li jrid iħabbat wiċċu ma' kull kwalita' ta' nies, li min jiġik burdata ħażina, min ikun mgħaġġel, min irid isuq bil-mod u affarijiet bħal dawn.

Dawn huma nies li jaħdmu 18-il siegħa kuljum, nies li l-ispejjeż għalihom kibru, ħalli nitkellmu ċar u tond ukoll, għaliex bħalma kibru għalija kibru għal kulħadd.

F'dan il-qasam tat-trasport kull settur għandu d-diffikultajiet tiegħu.

Bħala shadow minister għat-trasport pubbliku jiena lest li nagħti l- għajnuna tiegħi kollha lill-ministru u lill-bord.

Jien nemmen li jekk il- gvern, l-oppożizzjoni u l-ħaddiema kollha li għandhom x'jaqsmu mat-trasport pubbliku naħdmu flimkien, ikun ta' sodisfazzjon kemm għalina u kemm għall- pubbliku li jużah biex 'il quddiem mhux aħna biss inkunu kburin imma anke dawk is-sidien u l-ħaddiema li jaħdmu mal-public transport authority.

Jiena nirringrazzja lil kulħadd tax-xogħol li għamel u nwiegħed l-għajnuna tiegħi biex dan is-settur jibqa' miexi 'il quddiem.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Il-ħin li fadal huwa kollu għad-dispożizzjoni tal-gvern.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Wara li smajt il-kummenti min-naħa ta' l- oppożizzjoni, se nipprova nagħti xi risposti għalihom.

Imbagħad nitkellem dwar il-ħidma ntenzjonata għas-sena li ġejja.

Nibda billi nagħmel riferenza għal dak li qal l-Onor.

Gavin Gulia dwar in-nollijiet li jridu jħallsu l-Maltin u l-Għawdxin li jużaw it-trasport tal-Gozo Channel biex jaqsmu bejn iż-żewġ gżejjer.

L-Onor.

Membru ripettutament tkaża u qalilna: X'għarukaża, il-Partit Nazzjonalista fil-gvern kien wiegħed tant affarijiet biex imbagħad fl-ewwel budget tiegħu daħak bil-poplu Malti għaliex raħħas 25c biss lill-passiġġieri li jaqsmu bejn il-gżejjer wara t- 8.00 p.m.!

Dak li qal l-Onor.

Gulia m'huwiex minnu, la fil-konfront tal- Maltin u wisq u wisq inqas huwa minnu fil-konfront ta' dawk li għalihom kienu l-iktar intenzjonati l-bidliet fin-nollijiet.

L-Onor.

Gulia ipprova jagħti x'jifhem li l-unika bidla li saret fin-nollijiet kienet biss ir-roħs ta' 25c lil dawk il-Maltin li jaqsmu wara t-8.00 p.m. fix-xitwa.

Issa nerġa' nispjega preċiżament kif taħdem din is-sistema, forsi xi darba n- naħa ta' l-oppożizzjoni tifhimha, jew inkella almenu xi darba tkun onesta f'dan ir-rigward.

Meta kien qed jitkellem l-Onor.

Gulia nterrompejt għaliex kemm jiena u kemm l-Onor.

Gulia, bħala deputati ta' din il-Kamra, naqsmu bejn Malta u Għawdex mingħajr ma nħallsu u ma kontx nippretendi li juża eżempju bħal dak.

Allura jiġi fit-8.00 p.m., jiġi fis-6.00 p.m. u jiġi fis-2.00 p.m. ma jħallasx tal-vjaġġ li jagħmel u ħafna drabi lanqas iħallsu dawk il-persuni li jkun hemm miegħu fl-istess karozza.

Dawn huma fatti li ma ngħidhomx jien imma jgħidhom kull deputat li hawn f'din il- Kamra.

L-enfasi kostanti ta' l-Onor.

Gulia kienet li raħħasna biss 25c għall- Maltin jekk jiġu fuq trip ta' wara t-8.00 p.m. Huwa semma li bejn Malta u Għawdex ikun hemm 17-il vjaġġ sat-8.00 p.m. u tliet vjaġġi wara t-8.00 p.m. Issa kulmin hu mdorri jaqsam bejn Malta u Għawdex jaf li l-ebda Malti u l- ebda Għawdxi ma jħallas meta jkun qed jaqsam minn Malta għal Għawdex imma hemm sistema li ilha topera għal numru ta' snin, li permezz tagħha l- ħlasijiet isiru darba waħda biss int u ġej lura minn Għawdex għal Malta.

Issa b'li għamilna, jekk immur mal-vapur tal-5.00 a.m. lejn Għawdex u nirritorna lura Malta wara t-8.00 p.m., irrispettivament mill-fatt illi jiena qsamt fil-5.00 a.m. lejn Għawdex, xorta waħda se nieħu l-benefiċċji li hemm indikati fid-diskors tal-budget u li hemm indikati fl-avviż legali li ġie ppubblikat fl-aħħar jiem tas-sena 1998.

Jiġifieri m'huwiex minnu li biex inti tibbenefika minn dan ir-roħs trid taqsam minn Malta għal Għawdex wara t-8.00 p.m. Tista' taqsam x'ħin trid lejn Għawdex, basta inti tiġi lura lejn Malta wara t-8.00 p.m.

Fid-diskors tal-budget u fil-legal notice hemm ukoll bdil fit-tariffi tal- vetturi.

Imma l-Onor.

Gulia b'mod mill-iktar konvenjenti ma ftakarx - jew aħjar ma riedx jiftakar - li t-tariffa tal-vetturi li jaqsmu wara t-8.00 p.m. minn Għawdex għal Malta minn Lm4 saret Lm3.

Dan ifisser roħs ta' 25%.

Issa l-Onor.

Gulia jista' jipprova jirredikola din il-miżura kemm irid, madanakollu r-realta' tibqa' li ħames xhur fis-sena, minn Novembru sa Marzu, jekk tiġi lura lejn Malta f'dawk il-ħinijiet, inti se tiffranka 25% fuq il-ħlas tal-vettura tiegħek.

Nafu li kienu naqsu ħafna l-Maltin li jaqsmu lejn Għawdex bil-vettura tagħhom wara ż-żidiet qawwija fin-nollijiet u issa nisperaw li, kif fil-fatt l-ewwel indikazzjonijiet diġa' juru, b'dan it-tnaqqis fin-nollijiet ikompli jiżdied in-numru ta' Maltin li jaqsmu bil- vettura tagħhom bejn Malta u Għawdex għax imbagħad ikollhom il-liberta` li jaqsmu lura wara l-ħin tat-8.00 p.m..

Għalkemm intqal li huwa redikolu l- fatt li dan ir-roħs japplika biss fil-ħames xhur tax-xitwa, hemm skop preċiż wara din il-miżura.

Din għamilnieha biex iktar u iktar Maltin jitilgħu fix-xhur tax-xitwa, fil-perijodu fejn ma tantx ikun hemm Maltin u inqas u inqas turisti barranin li jmorru Għawdex, ħalli nsaħħu n-negozju fil-gżira Għawdxija.

Mr Speaker, għalkemm il-Gozo Channel Company Ltd ma taqax taħt ir- responsabbilta' diretta ta' l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku, imma ladarba ssemma r-roħs ta' 25c fin-nollijiet tal-Maltin li jaqsmu minn Għawdex wara t-8.00 ta' filgħaxija fix-xhur tax-xitwa, jien kont nistenna li l-Onor.

Gulia jew xi ħaddieħor min-naħa ta' l-oppożizzjoni jsemmi t- tibdil fit-tariffi tas-settur li l-iktar kien ntenzjonat għalih ir-roħs.

Jekk wieħed jaqra l-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista għall- aħħar elezzjoni jsib li r-roħs kien l-aktar intenzjonat għall-Għawdxin.

Fil-fatt fl-erba' xhur li għaddew waħda mill-ewwel miżuri li ħa l-Partit Nazzjonalista kienet proprju li lill-passiġġieri Għawdxin naqqasnielhom in- noll ta' 50c għal 30c, tnaqqis ta' 40% tal-fare.

Jiġifieri issa reġgħu qed iħallsu l-fares kif kienu qabel l-1996 u l-Għawdxin li jaqsmu bil-karozza tagħhom lejn Malta, minn Lm3 kull vjaġġ se jibdew iħallsu Lm2.

U L-Onor.

Gulia jmissu qal li n-nollijiet tal-vetturi kif ukoll tal-passiġġieri Għawdxin li roħsu sostanzjalment, b'mod li naħseb lanqas l-istess Għawdxin ma kienu qegħdin jistennew, japplikaw għas-sena kollha, sajf u xitwa.

Ir- roħs ta' 40% fin-noll tal-passiġġieri u 33% fuq in-noll tal-vetturi naħseb li huwa ammont sostanzjali u jkun għalxejn li l-Onor.

Gulia jipprova jnessi dan.

Jien konvint li l-Għawdxin li jkollhom jaqsmu bilfors lejn Malta fehmu li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern żamm kelmtu ma' l-Għawdxin.

L-Onor.

Joe Cuschieri tkellem rigward il-vapuri li qegħdin jinbnew għat- traġitt tal-passiġġieri bejn Malta u Għawdex.

Huwa qal li x-xogħol fuq dawn il-vapuri li qegħdin jinbnew fil-Malta Shipbuilding qiegħed lura ħafna.

Naħseb li kull membru ta' din il-Kamra jaf bil-kontroversji li nqalgħu fuq il-kuntratt ta' dawn il-vapuri.

Pero' mkien ma smajtha, ħlief illejla mill-Onor.

Cuschieri, li kien hemm xi deċiżjoni li l-ħadid li jintuża f'dawn il-vapuri ma jkunx galvanizzat u allura kapaċi jitmermer fi żmien qasir.

Din l-ewwel darba li smajtha u ma naħsibx li hija minnha lanqas.

Mr Speaker, saret riferenza wkoll għaż-żmien meta wieħed jistenna li dawn il-vapuri jkunu lesti.

L-ewwelnett fl-introduzzjoni tiegħi jien apposta m'għamiltx riferenza għall-perijodu tas-sentejn kontroversjali li għaddew.

Għaliex bħalma qal l-Onor.

Debono Grech, jekk f'dan is-settur tat-trasport pubbliku ma jkunx hemm parteċipazzjoni ta' l-ikbar numru ta' persuni miż- żewġ naħat tal-Kamra, ma nistgħux realment niffaċċjaw il-problemi li hemm u ma nistgħux nużaw il-pożizzjoni tagħna f'dan il-parlament biex infiehmu lill-pubbliku Malti l-ħtieġa ta' ċerti riformi li hemm bżonn f'dan is- settur.

Għalhekk, meta l-Onor.

Cuschieri qal li x-xogħol fuq il-vapuri waqa' lura, kont nistenna li jiftakar u jfakkar li x-xogħol fuq dawn il- vapuri kien twaqqaf matul is-sentejn li għaddew għaliex ridna nlestu vapuri oħra ta' kuntratti oħrajn li daħlu wara.

Il-gvern kien iddeċieda li jrid jgħaġġel lilhom, allavolja xorta spiċċajna nħallsu l-multi għax ma wettaqniex l-agreements li saru mhux mill-Gvern Nazzjonalista ta' l-1996 imma mill-gvern li għadu kemm spiċċa.

Naturalment hemm ħafna u ħafna x'wieħed jgħid dwar dak li għandu x'jaqsam mal-bini tal-vapuri għat-traġitt bejn Malta u Għawdex fil-perjodu li għadda.

Saret riferenza għall-pjanti, fejn intqal li kien hemm ħafna nuqqasijiet, pero' anke jekk għall-grazzja ta' l-argument ngħidu li kien hemm xi ħaġa difettuża, naħseb li sena u għaxar xhur huwa żmien biżżejjed biex dawn l-affarijiet jiġu rranġati.

Madanakollu jkun aħjar li naqleb fuq suġġett ieħor.

L-Onor.

Cuschieri tkellem ukoll rigward il-vened tal-karozzi tal-linja li kienu jeżistu s-Savoy u Spinola.

Jekk irridu ntejbu s-servizz tal-karozzi tal-linja ma nistgħux nibqgħu nirraġunaw li jekk ħamsa, għaxar snin ilu kien hemm venda f'post partikolari allura għandna bilfors nibqgħu noperaw dik il-venda.

Anzi nista' ngħid li matul l-erba' xhur li għaddew wieħed mill-punti li l-iktar li kellna diskussjonijiet fit-tul dwaru bejn il- ministeru u l-assoċjazzjoni tas-sidien tal-karozzi tal-linja kien proprju dwar il-ħtieġa li numru sostanzjali ta' vened jiċċaqilqu minn fejn qegħdin.

Dan irridu nagħmluh mhux għall-kapriċċ li jiċċaqalqu imma għax jekk inti 15-il sena ilu kellek venda f'ċertu post f'ċertu raħal u l-iżvilupp f'dak ir-raħal seħħ 'il bogħod minn dik il-venda, allura naħseb kulħadd għandu jifhem li rridu nċaqilqu l-venda biex topera minn postijiet oħra biex jiġi moqdi kulħadd.

Ikun għalxejn li jkollok rotta li tgħaddi minn toroq fejn in-nies naqsu sostanzjalment, meta żviluppaw areas kbar li m'humiex moqdija bis-servizz tal-karozzi tal-linja.

Irridu naraw li l-karozzi tal-linja jitilqu mill-postijiet fejn nistgħu nilħqu l-ikbar numru ta' nies li jużaw il-karozza tal-linja.

Dan iridu jifhmuh anke s-sidien tal-karozzi tal- linja u jaċċettaw dak it-tibdil neċessarju għall-ġid l-ewwel u qabel kollox tagħhom stess.

Jien nemmen li numru sostanzjali ta' dawk li jaħdmu f'dan is-settur, kemm jekk inhuma xufiera u kemm jekk inhuma sidien li jagħmluha ta' xufiera, huma nies responsabbli.

Sfortunatament, forsi hemm xi 30 persuna, nikkalkula jien, mill-500 li jagħtu dan is-servizz li mingħalihom ħadd ma jista' għalihom.

Jien nista' ngħid li diġa' tkellimna mas-sidien tal- karozzi tal-linja dwar il-mod kif dawn in-nies ikunu ddixxiplinati bis- serjeta'.

Jekk hemm bżonn, anke jitilfu l-liċenzja tas-sewqan tal-karozza tal-linja għaliex ma jistax ikun li dawn il-persuni jibqgħu jagħtu isem ħażin lil dan is-settur kollu kemm hu.

L-Onor.

Debono Grech qal li 60% tan- nies f'dan is-settur huma tajbin, u jien naħseb li anke iktar minn 60% huma tajbin, imma għandna l-ftit li m'humiex tajbin.

U sfortunatament dawn jidhru għaliex fil-ħajja dejjem il-ħażin jidher l-iktar.

Hemm uħud minnhom li jispiċċaw jagħmlu xi vjaġġ għal xi coffee morning waqt li suppost qegħdin fuq tal-linja.

Bil-mod il-mod irridu niddixiplinaw lil dawn in- nies u nnaqqsu l-ħażin li hemm ħalli nkomplu mmexxu 'l quddiem is-servizz tal-karozzi tal-linja.

B'riferenza għat-terminus ta' Putirjal, l-Onor.

Cuschieri qal li jieħu pjaċir jisma' li l-gvern iddeċieda li jitkompla x-xogħol fuq it-terminus li kien inbeda fis-sentejn li għaddew.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jiftakar u nfiehmu wkoll lil min qed jismagħna li fil-fatt ix-xogħol fuq il-bus terminus ta' Putirjal, bħax-xogħol fuq it-terminus ta' Buġibba u bħal xogħlijiet oħrajn, kien inbeda qabel l-1996 pero' fil-każ ta' Putirjal ma kienx tkompla mill-aħħar amministrazzjoni.

Kien hemm proposti differenti li għadhom qegħdin jiġu kkonsidrati.

Pero' nista' ngħid li l-proġett tat- terminus ta' Putirjal ċertament se jitkompla, għalkemm ma nafx jekk aħniex se nimxu mal-pjanta li kien hemm sa Settembru li għadda peress li rridu li dan it-terminus jiġi ddisinjat b'mod li jaqbel mal-kumplament tad-daħla ta' Bieb il-Belt.

L-Onor.

Debono Grech tkellem ukoll dwar il-proġett tal-bus terminus ta' Buġibba fejn ma setax jitkompla x-xogħol minħabba l-problemi li nqalgħu bejn l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku u l-awtorita' ta' l-ippjanar, li safejn naf jien għadhom m'humiex solvuti sal-lum.

Nispera li fix-xhur li ġejjin inkunu nistgħu nsibu soluzzjoni għalihom.

Mr Speaker, irrid ukoll nagħmel riferenza għax-xogħol li kien qed isir fuq numru ta' toroq fl-inħawi tat-terminus tal-karozzi tal-linja ta' Buġibba, li kienu ngħataw it-tarmak, saru xi bankini u kienu twaħħlu xi arbli tad-dawl.

Sfortunatament l-awtorita' ta' l-ippjanar li kienet taf b'dan ix-xogħol li kien qed isir, ħalliet l-elezzjoni tgħaddi u mbagħad ħarġet stop notice għaliex ma kienx hemm permessi.

Jien nispera li min hu responsabbli fl-istess awtorita' ta' l-ippjanar jara li kemm jista' jkun malajr joħroġ il-permess neċessarju ħalli t-terminus temporanju li hemm f'dawk l-inħawi jkun jista' jopera bis-serjeta'.

Dan ix-xogħol kien tlesta qabel l-elezzjoni u ma nistgħux naċċettaw li l-uffiċjali ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar ma ndunawx li kien qed isir dan ix-xogħol u issa għamlu stop notice u ġejna f'qagħda li ma jistax jiġi stallat id-dawl f'dawn l-inħawi.

Mr Speaker, b'riferenza għall-karozzi tal-linja ġodda, l-Onor.

Debono Grech qal li mhux veru li kien intlaħaq ftehim.

Fil-fatt f'Mejju ta' l- 1995 kien intlaħaq ftehim li parti minnu kien jitkellem dwar il-bdil tal- karozzi tal-linja u dwar is-sussidju li għandu jingħata lis-sidien.

U meta dħalt fil-ministeru sibtu dan il-ftehim u naħseb li l-Onor.

Debono Grech ukoll kellu okkażjoni li jara dan l-istess ftehim u jaf daqsi li fis- sentejn li għaddew saru wkoll diskussjonijiet biex jitbiddlu xi affarijiet f'dak l-istess ftehim, għalkemm fuq dan il-punt partikolari ma sarux żviluppi daqskemm wieħed jixtieq.

Naturalment meta inti tipproponi bidliet fi ftehim li jkun sar qabel, dejjem jibqagħlek nies li jkunu jridu jaqbdu ma' xi punti li jkunu ssemmew qabel.

L-Onor.

Debono Grech qal ukoll li l-gvern preċedenti kien wiegħed li jagħti Lm1 miljun kull sena lill-public transport authority għat-tliet snin li ġejjin.

Jekk wieħed jara r-rapport li għandna quddiemna jsib li fit-2 ta' Settembru li għadda kien hemm ftehim bil-fomm li jingħataw dawn il- miljuni fuq perijodu ta' tliet snin.

Wieħed irid jiftakar li t-2 ta' Settembru kien tliet ijiem biss qabel l-elezzjoni li għaddiet u ma nistgħux ngħidu li kien hemm ftehim formali.

Għalkemm dan jissemma fl-istess rapport li għandna quddiemna, kulmin kellu x'jaqsam ma' dan ir-rapport jista' jgħid li dan ippreżentajtu hawnhekk preċiż kif ġie sottomess lili.

Pero' għall-mument mhux dan huwa importanti, imma l-problema li għandna quddiemna biex inbiddlu l-karozzi tal-linja f'pajjiżna.

L-Onor.

Joe Cuschieri qal li jkun aħjar jekk jibqgħu kif inhuma l- karozzi għax it-turisti aktar japprezzawhom.

Imma naħseb li l-Onor.

Cuschieri bħali ma jużax il-karozzi tal-linja għaliex in-nies li jużawhom kuljum kollha jgħidu li hemm bżonn jinbidlu.

Huwa ssuġġerixxa wkoll li wħud minn dawn il-karozzi jitpoġġew f'mużew dwar it-trasport.

Jien naqbel li xi wħud minn dawn il-karozzi tal-linja li jispiċċaw minn fuq ir-rotta jitqiegħdu f'xi mużew, pero' żgur li l-mużew m'għandux ikun il-garaxx ta' sid il-karozza għall-istess raġuni li semma l-Onor.

Debono Grech iktar kmieni.

Wieħed irid jifhem ukoll id-diffikultajiet biex tagħmel mużew ta' dan it-tip għaliex għalkemm naqblu fil-prinċipju, pero' rridu nifhmu wkoll xi spazju jirrikjedi biex tpoġġi dawk il-karozzi.

Fil-ftehim li kien ġie milħuq is-sussidju fuq il-karozzi tal-linja l- ġodda kellu jingħata fuq il-bażi tas-sottomissjonijiet li jagħmlu s-sidien dwar id-dħul tagħhom.

Fil-ġimgħat li ġejjin naturalment irridu nidħlu f'iktar dettall dwar din il-kwestjoni.

Imma rrid nagħmilha ċara li jkun kemm ikun inqas id-dħul mill-ammont li kienu ftehmu fuqu qabel l-1995, attwalment il-massimu ta' sussidju li setgħu jieħdu dawn l-istess sidien kien ta' Lm250,000.

Dan sempliċement biex nikkorreġi l-impressjoni li seta' ta l-Onor.

Debono Grech, li donnu l-gvern kien se jħallas id- differenza kollha.

Kien hemm massimu stabilit li wieħed irid jerġa' jiddiskutih.

Kemm is-sidien tal-karozzi tal-linja kif ukoll il-membri tal- bord ta' l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku jistgħu jgħidu li jien dejjem għidna li nispera li naslu għall-pożizzjoni li dan is-sussidju jispiċċa għal kollox, mhux għaliex il-gvern iwaqqfu imma għaliex tant jiżdiedu l-passiġġieri li mbagħad is-sidien ikollhom biżżejjed qligħ.

Naf li hija illużjoni li nitkellem dwar iż-żieda fil-passiġieri meta matul is- snin li għaddew komplejna nnaqqsu, pero' jien nemmen li jekk bis-serjeta' nagħmlu r-rotot li hemm bżonn, inbiddlu l-vened u t-trasport pubbliku jkun iktar konsistenti, jien nemmen li n-numru ta' passiġġieri f'pajjiżna li jużaw il-karozzi tal-linja jerġa' jiżdied għall-benefiċċju ta' l-istess sidien.

Mr Speaker, minbarra l-punti li jolqtu direttament lil din l-awtorita', wieħed jista' jgħid li d-dibattitu tal-lejla twessa', b'mod partikolari mill-Onor.

Debono Grech, għal aspetti oħrajn tat-trasport f'pajjiżna li m'humiex direttament marbutin ma' din l-awtorita'.

Allura nista' nieħu l- liberta' li nitkellem ftit dwarhom jien ukoll.

L-ewwelnett l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku ma tistax tibqa' topera waħedha f'settur li huwa daqshekk ikkomplikat li jkopri t-trasport in ġenerali.

Naħseb li wasal iż- żmien li nkomplu x-xogħol li kien sar qabel l-1996 biex titwaqqaf awtorita' li fiha jiġu nkorporati s-setturi kollha li jolqtu t-trasport f'dan il- pajjiż.

Matul l-erba' xhur li għaddew kelli diskussjonijiet biex dan l- abbozz jiġi ppreparat mill-ġdid jew jiġu mibdula ċerti aspetti tiegħu minn kif kienu qabel l-1996.

Wieħed irid jieħu in konsiderazzjoni wkoll l- iżviluppi li seħħew matul is-sentejn li għaddew u nispera li fil-ġimgħat li ġejjin inkun fil-pożizzjoni li nressaq l-ewwel qari ta' abbozz ta' liġi li jitkellem dwar awtorita' li fiha jiġu nkorporati s-setturi kollha tat- trasport li huwa qasam li jeħtieġ neħduh bis-serjeta'.

L-Onor.

Debono Grech għamel riferenza partikolari għall-proġetti li kellu ppjanati l-gvern preċedenti biex jirranġa t-toroq u semma lista ta' toroq li kellhom isiru fl-1999.

Sfortunatament dawk il-proġetti fejn kienu ħarġu t-tenders biex isir ix-xogħol, bħal dawk ta' Ħal Qormi, Ħal Far u tat- toroq ta' madwar Psaila Street, għalkemm it-tenders mhux se jieqfu, irrid ngħid li kien evidenti li dawn it-tenders ħarġu ta' malajr fil-perijodu immedjatament qabel l-elezzjoni u jkolli ngħid li kważi f'kull waħda se jkun hemm bżonn ta' tibdil fl-ispecifications li kien hemm.

Dan it-tibdil se jkollu konsegwenzi fuq il-mod u fuq iż-żmien ta' meta jiġu żviluppati dawn l-istess toroq.

Pero' l-gvern, permezz tal-ministeru tiegħi, se jimpenja ruħu immedjatament biex jaħdem fuq dawn it-toroq.

Fil-fatt illum kelli laqgħa ma' esperti barranin li ilhom Malta għal dawn l-aħħar tnax-il xahar u dawn ikkonkludew ir-rapport tagħhom f'dawn il-ġranet.

Min-numru ta' rakkmandazzjonijiet li hemm f'dan ir-rapport - hawnhekk għandi kopja tar-rapport li nispera li jiġi ppubblikat ukoll fil-ġranet li ġejjin - malajr nindunaw kemm fadlilna x'nagħmlu f'dan is-settur tat-toroq.

Fl- opinjoni tiegħi d-diskussjoni dwar dan il-qasam fil-parlament u anke fil- pubbliku għandha twassal biex kull wieħed u waħda minna ma jibqax jaħseb fuq il-ħtieġa li t-triq tiegħu ssir immedjatament imma l-iktar importanti huwa li l-flus jintnefqu biex isiru toroq li jservu għal tul ta' żmien.

Mr Speaker, nispera li r-rakkmandazzjonijiet li hemm fir-rapport jittieħdu bis- serjeta' mill-gvern tal-ġurnata u minn kull gvern ieħor 'il quddiem biex ifassal pjan fit-tul għat-toroq ta' pajjiżna

Mr Speaker, issemma wkoll il-qasam tal-karozzini li ma jaqax taħt ir- responsabbilta' ta' l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku.

Fil-fatt sal- lum il-ħlas tal-liċenzji ta' dawn l-operaturi għadu jsir fl-għassa tal- post. Mr Speaker, trid issir sistema fejn dawn il-persuni li joperaw karozzin jibdew iħallsu l-liċenzja tagħhom għand l-awtorita' dwar it- trasport pubbliku biex din tkun tista' wkoll tikkontrolla aħjar dan is- servizz.

U nispera li ma jitteħdux deċiżjonijiet bl-għaġġla, kif ittieħdu fil-passat, għar-rigward tal-postijiet fejn jistkennu l-istess żwiemel u l- persuni li joperaw dan is-servizz.

Mr Speaker, l-Onor.

Debono Grech tkellem ukoll dwar il-proġett taċ- Ċirkewwa u nispera li għada, meta niddiskutu l-estimi ta' dħul u nfiq ta' l- awtorita' marittima, ikollna l-possibbilta` li nitkellmu iktar fit-tul dwaru.

Dan huwa proġett importanti għax irid jaqdi l-ħteġijiet tal-Maltin u l-Għawdxin li jużaw it-trasport bejn iż-żewġ gżejjer.

Jien konvint li l- awtorita' marittima u l-awtorita' ta' l-ippjanar se jaħdmu flimkien biex dan il-proġett jitħaffef u jitlesta kemm jista' jkun malajr.

Sfortunatament anke fuq dan il-proġett qabel l-elezzjoni intqal li se jsiru ħafna affarijiet mingħajr ma ttieħdu in konsiderazzjoni l-implikazzjonijiet ta' dak li ġie mwiegħed.

Mr Speaker, naħseb li bejn wieħed u ieħor tajt daqqa t'għajn lejn il- punti kollha li tqajmu mill-oppożizzjoni.

Naturalment hemm ukoll pjanijiet biex l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku tkun proattiva billi mhux biss tkompli b'uħud mis-surveys li għamlet fil-passat imma tieħu azzjoni biex isiru l-iżviluppi neċessarji li jirriżultaw minnhom.

L-awtorita' dwar it- trasport pubbliku se tkompli bir-riformi meħtieġa ħalli nkomplu nibnu fuq dak li twettaq matul l-għaxar snin li għaddew taħt diversi amministrazzjonijet diversi.

Huwa importanti li l-ministeru responsabbli ikollu kuntatt iktar dirett mal-persuni li jużaw dan is-servizz għax f'dawn l-aħħar ġranet dehru diversi ittri fil-gazzetti li lmentaw dwar is-servizz tat-trasport pubbliku, l-aktar dwar is-servizz tal-karozzi tal-linja.

Nispera li matul ix-xhur li ġejjin l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku, permezz ta' xi uffiċjali jew permezz ta' sistema ta' freephone, ikollha kuntatti iktar diretti mal-persuni li qegħdin jilmentaw.

Is-sidein u x- xufiera li joperaw is-servizz tal-karozzi tal-linja jridu jifhmu li għandhom josservaw ir-regoli li timponi l-istess awtorita' dwar it-trasport pubbliku, li għandha r-responsabbilta' li tiddixxiplina lill-persuni li ma joffrux servizz tajjeb.

Mr Speaker, issemmew ukoll il-clamping u t-towing, li wieħed jispera li jservu biex ir-regoli tal-parking jiġu osservati strettament.

Kien hemm riferenza wkoll għall-ħtieġa li jkun hemm iktar kontroll fuq it-trakkijiet li jkunu mgħobbija iżjed milli suppost għax jistgħu jikkawżaw xi inċidenti u barra minn hekk jistgħu jagħmlu ħsara lit-toroq tagħna.

Mill-istudju ta' l-esperti Ġermaniżi li diġa` għamilt riferenza għalih, jirriżulta li l- overloading fuq it-toroq ma jeċċedix it-2%.

Mhux qed ngħid dan biex inserraħ ras l-Onor.

Debono Grech għaliex naturalment irridu nidħlu f'iktar dettall biex naraw xi jfissru dawn it-2%.

Huwa importanti li r-regoli marbuta mat-trasport mhux biss ikunu fuq il-karta, fejn il-ministru b'avviż legali joħroġ ċerti regolamenti, imma dawn iridu jkunu osservati b'dixxiplina ħalli ntejbu s-servizz tat-trasport u t-toroq jkunu aktar safe.

Jiena nemmen li kull wieħed minna, min jirkeb il-karozza tal-linja, min għandu garaxx tal-karozzi tal-kiri, min isuq xi karozza tal-linja, minibus, taxi jew karozza privata, jista' jagħti sehmu biex itejjeb dan is-settur.

U kif ingħad iktar minn darba llejla, jekk jitjieb is-servizz tat-trasport, dan ma jkunx biss għall-ġid ta' l-awtorita` dwar it-trasport pubbliku jew għall-istess sidien imma għalina lkoll.

J'Alla meta niltaqgħu sena oħra biex niddiskutu l-estimi ta' dħul u nfiq ta' din l-istess awtorita' nkunu f'pożizzjoni li ngħidu li rreġistrajna żvilupp f'diversi setturi tat- trasport.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni.

Dawk favur (Onor. Membri: Aye) Dawk kontra (Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Il-votazzjoni tittieħed min hawn u għoxrin minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kamra ġiet sospiża fid-9.00 p.m. u rriżumiet għoxrin minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU : 149 FAVUR : L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Censu | |Agius Francis |Galea Louis | |Asciak Michael |Galea Mario | |Azzopardi |Galea Pace | |Frederick |Victor | |Azzopardi Jason |Gatt Austin | |Bonnici Josef |Gonzi Lawrence | |Bonnici Michael |Hyzler George | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | | | |

KONTRA : 29 L-Onor.

| | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo| |Agius Chris |Farrugia | | |Michael | |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Law Rita | |Brincat Leo |Mangion Charles| |Buhagiar Charles |Mizzi Joe | |Buhagiar Louis |Parnis Silvio | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Chircop Karl |Sammut Joseph | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vassallo Adrian| |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella George | |Dalli Helena |Vella Karmenu | |Debono Grech Joe | |

Il-mozzjoni għaddiet

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Ministru, jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 20 ta' Jannar, 1999 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' Marittima ta' Malta għas-sena 1998/1999.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - it- Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali (Nru. 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 3) - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2) – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar Self Lokali (Stock u Titoli Reġistrati) – it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.).

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Onor.

Membri jekk jogħġobhom ipoġġu bil- qiegħda.

Rimarki?

L-Onor.

Dolores Cristina (Interruzzjonijiet).

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, għandi point of order.

Il-Whip ta' l- Oppożizzjoni qiegħed jallega li r-riżultat tad-division huwa ħażin.

Jien qed nipprova nitolbu biex jindika liema persuna ma kenitx hawn u ġiet magħduda li kienet hawn.

Jista' jgħidilna min kienet?

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jien għaddejt il-voti u ma rridx inkun naf min ma kienx hawn.

L-importanti huwa l-ammont u l-Onor.

Galea m'għandu l- ebda dritt jitlobni ngħid min kien hawn u min ma kienx hawn.

U jien għandi dritt li nivverifika jekk jidhirli li l-vot mhux tajjeb.

MR SPEAKER: M'hawn l-ebda inċident rapportat.

Dak li jkun intqal bejn iż-żewġ membri huwa diskors li ntqal bejniethom.

L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Dak il-ħin, kif jista' jikkonferma l-kollega tiegħi l- Onor. Michael Farrugia, kont qiegħed bil-qiegħda ħdejh nitkellem miegħu.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, l-Onor.

Dolores Cristina għandha l-kelma.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, fl-ewwel aġġornament tiegħi għal din is-sena xtaqt nitkellem fuq l-anzjani, suġġett li huwa verament għal qalbi.

Bħalma ħafna jafu, il-Ġnus Magħquda għażlu din is-sena biex tkun the international year of older persons.

Qed ngħidha bl-Ingliż għaliex hemm tibdil fit-terminoloġija u saret iktar politically correct li ngħidu "older persons" minflok "elderly" u bir-raġun ngħidu hekk, għaliex il-konċett kollu ta' dak li sa ftit żmien ilu konna nsejħulu x-xjuħija tbiddel b'ħafna aspetti.

Jien niltaqa' ma ħafna nies li għandhom fuq is-sittin u anke fuq is-sebgħin, li kważi kważi nħossu nsult li ngħidilhom anzjani.

Mr Speaker, il-fatt li l-bniedem qiegħed jgħix ħajja itwal huwa kkonsidrat bħala sinjal ta' progress, għandna l-mediċina u x-xjenza li t-tnejn qed iwasslu biex iżommu lill-bniedem jgħix dejjem aktar.

Pero' l-punt kruċjali hu mhux li bniedem jgħix aktar, imma l-kwalita' ta' ħajja li jgħix matul dawk is-snin.

Għandu d-dritt li jgħixhom tajjeb u li l-kwalita' tal-ħajja tiegħu dejjem titjieb.

Mr Speaker, niftakar snin ilu meta kont għadni studenta kont mort inżur lil xi ħadd fid-djar ta' l-anzjani u ħriġt minn hemm ġew nitlob bil-qalb li ma ngħix daqshekk fit-tul biex imbagħad nispiċċa residenta f'dik id-dar.

Niftakar li kont qrajt ukoll li l-awtur James Joyce, wara żjara simili f'dar ta' l-anzjani, kien qal li n-nisa u l-irġiel li kienu qed jgħixu f'dawn it-tip ta' djar ma kienu xejn ħlief human wrecks sitting around waiting for a heart attack to happen.

Ngħid il-verita' li dan il-kliem baqa' dejjem iberren f'moħħi u forsi minn hemmhekk beda l-interess tiegħi fis-settur ta' l-anzjani.

Nammetti li nħoss li aħna lkoll marbutin b'dover sħiħ li dejjem intejbu l-kwalita' tal-persuni li ħolqu l-passat tagħna.

Aktar ma nersqu lejn it-tielet millennju, aktar il-pajjiżi kollha qegħdin jaraw il-bżonn u l-ħtieġa li jifformolaw u jimplimentaw ukoll policies indirizzati lejn il-bżonnijiet reali ta' l-anzjani.

Nafu li l-ekonomija tal-pajjiż tagħna trid tieħu in konsiderazzjoni l-fatt li s-sosteniment ta' l-anzjani se jinvolvi riżorsi qawwija kemm umani kif ukoll finanzjarji.

Nafu wkoll li dan kollu se jseħħ fi żmien meta għandna r-rata tat-twelid, li f'ħafna pajjiżi qiegħda tinżel 'l isfel u meta l-aspettattivi ta' l- anzjani dejjem qed jiżdiedu.

Pero' dan is-sosteniment se jkun wieħed mill- akbar sfidi soċjali u ekonomiċi li aħna se nħabbtu wiċċna miegħu fis-snin li ġejjin.

Mr Speaker, Malta kienet minn ta' quddiem bħala pajjiż li rrikonoxxiet l- aspettattivi u l-bżonnijiet ta' l-anzjani.

Kellna t-twaqqif tas- segretarjat għall-anzjani fl-1987.

Dak kien pass 'il quddiem biex nibdew naħdmu fuq dawn il-bżonnijiet u nista' ngħid l-istess ħaġa għall-istitut internazzjonali dwar l-anzjani u anke għall-istitut tal-ġerentoloġija fl- Universita' ta' Malta.

Bħalissa qed issir ħidma wkoll min-national focal point li twaqqaf f'April tas-sena li għaddiet u li diġa' ħejja dokument preparatorju kif ukoll skemi ta' attivitajiet biex Malta twieġeb għas-sejħa tal-Ġnus Magħquda biex il-pajjiżi tad-dinja jtejbu l-ħajja ta' l-anzjani tagħhom.

F'dan id-dokument li ħejja n-national focal point hemm imniżżel li s-soċjeta' għall-etajiet kollha, kif qed insejħula, trid tara li l-proċess naturali ta' meta bniedem jikber fl-eta' jkun indirizzat b'tali manjiera li l-anzjan ma jridx inaqqas mill-kwalita' tal-ħajja tiegħu - din il-kwalita' jkun ilu jaħdem għaliha ħafna u ħafna snin - u lanqas m'għandu jbati l- umiljazzjoni u d-dwejjaq li jqaċċat l-għeruq tiegħu min-nies u mill-ambjent li jkun trabba fih.

Dawn huma konċetti sbieħ, ideali u nobbli imma aħna nafu wkoll li l-konċett u l-ideali jibqgħu kliem fieragħ jekk ma jsirx re- thinking globali biex insibu r-rieda u anke l-mezzi biex nimplimentaw dak li jiġi propost.

Mr Speaker, nafu li l-bniedem jgħożż l-indipendenza personali u naħseb li l-iktar ħaġa li jibża' minna hi s-solitudni, li ħafna minna jgħidu li hi l- akbar għadu ta' l-anzjani.

Mela l-isfida tagħna trid tkun li naraw li waqt li l-anzjani jgħixu ħajja indipendenti sakemm huwa possibbli, irridu ngħinuhom ukoll biex jegħlbu s-solitudni.

Mela rridu naraw kif nipprovdulhom faċilitajiet biex it-tielet fażi ta' ħajjithom ma tkunx biss, biex ngħid hekk, snin ta' stennija jew passaġġ minn ħajja għall-oħra.

Taħt Gvern Nazzjonalista aħna rajna l-introduzzjoni ta' bosta miżuri.

Kellna l- miżuri tat-telecare, il-meals on wheels, il-home help u ċ-ċentri għall- anzjani.

Kellna servizzi oħra wkoll li bla dubju ta' xejn wasslu biex ħafna anzjani baqgħu jgħixu f'darhom.

Naħseb li dan in-numru jkompli jiżdid ukoll jekk tidħol fis-seħħ il-proposta ta' night carers għal dawk li għandhom bżonn, jew dawk li jixtiequ l-wens, għaliex huwa fatt li ħafna anzjani jagħżlu li jidħlu fid-djar residenzjali għaliex m'għandhomx wens matul il-lejl u jibżgħu li jiġrilhom xi ħaġa waqt li jkunu waħedhom.

Hawnhekk, Mr Speaker, irridu nħarsu bis-serjeta' lejn kemm aħna lesti li nindirizzaw dawn il-bżonnijiet u naraw x'inhuma x-xewqat ta' l-anzjani bis- serjeta'.

Dawn għandhom dritt li jibqgħu jgħixu fi djarhom sakemm hu possibbli?

Jien ngħid: Iva.

Pero' biex iwettqu dan id-dritt irridu nkunu aħna li nikkonsidraw miżuri nnovattivi.

Irridu nħarsu aktar mill-qrib lejn il-possibbilta' ta' servizzi li jixbħu lil dawk mogħtija fid-djar residenzjali pero' li nipprovduhom aħna fid-djar ta' individwi.

Jien ngħid li huwa aktar cost effective li nipprovdu servizzi fid-djar personali ta' l-anzjani milli nibnu djar ġodda ta' l-Istat, ngħammruhom u nsibu l- personnel kollu mħarreġ biex jieħu ħsieb ir-residenti.

Fuq kollox inkunu qegħdin nagħmlu dak li jixtiequ l-anzjani li nżommuhom jgħixu fl-ambjent familjari tagħhom.

Idealment - speċjalment għal raġunijiet psikoloġiċi - l- anzjani għandhom jibqgħu fi ħdan il-familji tagħhom, imma rridu nkunu realistiċi wkoll għax dawn il-familji għandhom il-bżonnijiet tagħhom ukoll, speċjalment meta jkunu familji bi tfal żgħar.

Illum għandna soċjeta' fejn dak is-settur tal-poplu li sa ftit snin ilu kien id-dar u awtomatikament kien jieħu ħsieb it-tfal, l-anzjani u l-morda tagħna, issa dak is-settur qiegħed dejjem jonqos u iktar ma jkun hemm nisa li jagħżlu li jidħlu fil-labour force, li jagħżlu li jkomplu l-istudji tagħhom, li jagħżlu li jagħmlu dak li jixtiequ li għamlu huma f'ħajjithom, allura se naraw li dan ir-riżors li kien awtomatiku qabel se jkompli jonqos.

Pero' jien ngħid li xorta waħda nistgħu nersqu lejn il- provvediment ta' faċilitajiet biex familji li jridu jieħdu ħsieb ta' l- anzjani jingħataw forma ta' għajnuna u b'hekk nilħqu sitwazzjoni li taġevola lil kulħadd.

Il-ġimgħa li għaddiet iltqajt ma' mara żagħżugħa b'żewġt itfal, fejn qaltli li qed tieħu ħsieb in-nanna tar-raġel u li jixtiequ jżommuha d-dar, pero' din il-mara għandha part-time job ta' erba' sigħat kuljum li d-dħul minnu huwa parti neċessarja mid-dħul totali tal- familja.

Mela l-problema hi x'se nagħmlu bin-nanna.

Lanqas soluzzjoni temporanja ma għandhom sakemm isibu post għan-nanna f'dar residenzjali.

Pero' jien nistaqsi: Ma nistgħux familji bħal dawn naraw jekk nistgħux nipprovdulhom xi forma ta' sussidju jew għajnuna biex xi ħadd jista' jieħu ħsieb il-persuni anzjani waqt li l-membri tal-familji żgħażagħ li għandna xorta jistgħu jibqgħu jagħmlu l-obbligi, id-doveri u x-xewqat tagħhom?

Mr Speaker, ovvjament, hawnhekk nenfasizza li kulma qed ngħid jinvolvi u jirrikjedi riżorsi kbar umani u anke finanzjarji.

Imma kif għedt qabel, jekk il-konċetti u l-ideali se nħalluhom biss paroli m'aħniex se nindirizzaw il-bżonnijiet tagħna.

Irrid ngħid ukoll li dan huwa xogħol qawwi għall-kunsilli lokali u anke għall-għaqdiet volontarji li f'ħafna okkażjonijiet diġa' bdew jagħtu s-sehem tagħhom.

Dħalna, Mr Speaker, ukoll fl-era tad-djar residenzjali privati.

Qabel kellna d-djar tal-knisja u dawk ta' l-Istat li jieħdu ħsieb l-anzjani, issa qed nitkellmu wkoll fuq proġetti bejn l-Istat u l-privat għaliex hawn għatx kbir għad-djar residenzjali ta' l-anzjani.

Jien dan l-aħħar tajt daqqa t'għajn lir-regolamenti għal liċenzja biex tinfetaħ dar ta' l-anzjani privata.

Ngħid il-verita' għamilt hekk wara li wasluli bosta ilmenti minn familjari ta' anzjani residenti f'xi djar privati.

Kien hemm min qal li wasal biex ħareġ lir-resident wara ftit jiem minħabba diżappunt kbir fis- servizz u fil-faċilitajiet - m'aħniex nitkellmu fuq lussu - imma min kellimni kien qed jitkellem fuq faċilitajiet bażiċi ħafna.

Kien hemm min ammetta li ħalla lil ommu jew lil missieru hemmhekk b'dispjaċir kbir imma ma kellux għażla.

Imma bħal f'kull ħaġa, Mr Speaker, ikun hawn min jipprovdi servizz tajjeb u servizz ħażin, imma jidhirli li rridu noqogħdu ferm attenti u nirrepeti li fl-għatx li hawn għad-djar residenzjali ta' l- anzjani, aħna xorta għandna noħolqu ċerti standards u nibqgħu nżommu dawn l- istandards tul iż-żmien u qatt m'għandna naqgħu fid-dnub li għax hawn bżonn kbir ta' djar għall-anzjani, nagħlqu għajnejna għan-nuqqasijiet fit- tmexxija tagħhom.

Mr Speaker, il-ħin ma jippermettilix li nitkellem fit- tul fuq il-liċenzji għad-djar ta' l-anzjani, pero' għal min ma jafx din toħroġ minn section 98 tal-Medical and Kindred Professions Ordinance.

Jien din rajtha u deherli li l-enfasi tar-regolamenti qiegħda wisq fuq is- saħħa u mhux biżżejjed fuq il-kura ta' l-anzjani.

Qed ngħid "kura" fis-sens ta' caring għaliex l-anzjani m'humiex pazjenti fi sptar imma individwi li l- għan tagħna għandu jkun u dejjem jibqa' li huma jgħixu s-snin li fadlilhom fl-aktar mod attiv possibbli.

Mr Speaker, qed nagħti daqqa t'għajn lil din il-liċenzja u naħseb ukoll li ċerti regolamenti fil-ġurnata tal-lum għandhom ikunu aktar speċifiċi.

Ħafna mir-regolamenti huma wesgħin u miftuħa għall-interpretazzjoni.

Per eżempju, wieħed mir-regolamenti jitkellem fuq fire fighting facilities.

Hawn miktub li f'dawn id-djar għandu jkun hemm fire fighting facilities.

Mr Speaker, barmil bir-ramel minn uħud huwa meqjus bħala fire fighting facility, pero' fil-ġurnata tal- lum għandna smoke detectors, extinguishers, sprinklers, fire doors, fire blankets u anke retardant materials għal dak li huwa bedding u upholstery.

Jien nistenna li d-djar ta' l-anzjani, speċjalment dawk li huma ġodda, mill-ewwel jinvestu f'dawn l-affarijiet.

Għandna nneħħuha din il-mentalita' li dawn l-affarijiet huma lussu għaliex dawn huma bżonn.

F'pajjiżi oħra jagħmlu bażi integrali ta' requirements għad-djar ta' l-anzjani.

Aħna għandna wkoll guidelines, per eżempju, li jkun hemm ir-rails fil-kmamar tal-banju.

Pero' r-rails mhux biss għandhom ikunu fil-kmamar tal-banju imma anke fil-kurituri u f'postijiet oħra ta' periklu.

Il-guidelines ma jorbtu lil ħadd u jien hawnhekk nixtieq ngħid li għandna nħarsu wkoll lejn affarijiet li mhux biss narawhom mil-lat ta' dak li fetaħ id-djar ta' l- anzjani, li ħafna drabi jkun fuq profit making basis, imma nħarsu lejhom ukoll bħala servizz lejn il-komunita'.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll fuq is-sistema ta' inspections.

Minn informazzjoni li ġbart inspections isiru biss darba fis-sena meta tasal il- liċenzja għar-renewal jew inkella meta jkun hemm rapport.

Meta inspection issir fl-istess żmien, regolari, jiġri bħalma nafu aħna meta jkun ġej il- kappillan ibierek id-dar u ssir spring-cleaning mad-dar kollha.

L- inspections għandhom ikunu unannounced, fejn is-sidien jew min imexxi d- djar ma jkunux jafu bihom u mbagħad fil-verita' naraw x'qed jiġri f'dawn id- djar ta' l-anzjani.

Mr Speaker, xtaqt li kelli aktar ħin biex nitkellem fuq id-djar ta' l- Istat imma sfortunatament qed nara lill-kollega tiegħi diġa' qiegħed iħares lejn l-arloġġ, pero' jidhirli li nkunu fit-triq it-tajba jekk nibdew nipprovdu units b'servizz personalizzat biex forsi xi darba naslu għal dak il-phasing-out ta' istituzzjoni kbira, bħal St. Vincent de Paule, li waqt li jagħti servizz tajjeb pero' ovvjament in-numru kbir ta' residenti jnaqqas mill-attenzjoni individwali lejn dawn ir-residenti.

Mr Speaker, jekk verament irridu naħdmu għall-ġid ta' l-anzjani tagħna jrid ikollna policy b'planning kuraġġuża u b'viżjoni, inkella qatt m'aħna se nilħqu l- għan tas-sena internazzjonali ta' l-anzjani li noħolqu soċjeta' għall- etajiet kollha.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, huwa tassew unur li wieħed jitkellem fil-bidu tas-sena quddiem din il-Kamra u llejla jien xtaqt nindirizza lill-Kamra rigward il-problemi li l-poplu tal-Kottonera u tat- Tieni Distrett qed isibu.

Nixtieq ukoll niġbed l-attenzjoni tal-Kamra għar- rigward ta' proposti jew ideat biex wieħed jipprova jibdel ftit is- sitwazzjoni li hemm bħalissa f'dan il-post.

Mr Speaker, kien tassew b'fortuna u fl-istess ħin bi ftit żventura li f'Ottubru ta' l-1997 kellna rapport tassew interessanti ppreżentat minn tliet arċipriti, dak tal-Birgu, ta' l-Isla u ta' Bormla u l-Kappillan tal- Kalkara li flimkien ingħaqdu biex għamlu rapport rigward is-sitwazzjoni fil- Kottonera, kif jarawha huma, x'inhuma l-problemi li qed jaraw u kif jista' jkun hemm mezzi ta' soluzzjoni għal dawn il-problemi.

Wieħed jista' ma jaqbilx mal-proposti li hemm pero' żgur li jrid jagħti l-mertu lil dawn l- erba' min-nies li qalu b'mod mill-iktar ċar x'inhuma l-problemi waħda wara l-oħra.

Laqtitni b'mod mill-iktar sabiħ sentenza fl-introduzzjoni għal dan ir-rapport tagħhom.

Din is-sentenza tgħid hekk:

"Tajjeb li jingħad li l-problemi elenkati mhux neċessarjament jeżistu b'mod esklussiv fil-Kottonera u l-Kalkara imma fl-istess waqt, filwaqt li l-Kottonera taqsam fil-problemi tal-pajjiż u f'xi oqsma b'mod aktar sensittiv minn inħawi oħra, ma taqsamx bl-istess mod fil-ġid komuni tal-pajjiż.".

Din is-sentenza hija indikattiva tas-sitwazzjoni kif verament hi f'dan id- distrett.

Mr Speaker, il-kollega tiegħi, l-Onor.

Dolores Cristina, llejla indirizzat lil din il-Kamra rigward l-anzjani.

Hija ħaġa sabiħa li l-Partit Nazzjonalista ħa ħsieb li jkun hemm dar għall-anzjani ġewwa Bormla.

Jien ngħid li din id-dar għandha sservi biex tibda tindika lill- pajjiż kollu kemm hu l-interess kbir li għandu l-Partit Nazzjonalista biex is-sitwazzjoni ġewwa t-Tieni Distrett tinbidel radikalment.

Mr Speaker, jien ngħid li għandi ħolma fejn nixtieq li nara dan il-post jinbidel, u ngħid ukoll li m'huwiex diffiċli biex din il-ħolma titwettaq, pero' biex titwettaq trid ħafna xogħol u ħafna impenn.

Diġa' tkellimt fuq dan is-suġġett f'mumenti oħra quddiem din il-Kamra u nerġa' nfakkar ftit li waħda mill-fatturi li jista' jċaqlaq 'il quddiem il- progress fil-Kottonera huwa l-għarfien aħjar tal-postijiet storiċi li għandha l-Kottonera f'idejha.

Mr Speaker, jien ma nafx jekk is-Sinjorija Tiegħek qattx ġiet biex tara, per eżempju, il-Maċina ġewwa l-Isla.

Il-post minn ġewwa huwa sabiħ ħafna, huwa enormi, b'diversi kmamar kbar, swali sbieħ.

Ħdejn il-Maċina, hemm belvedere mill-isbaħ, bħalma huma sbieħ ukoll is-swar li jdawru l-Isla.

Imbagħad xi ngħidu għall knejjes ta' San Filippu, San Ġiljan u l-bażilika li fihom hemm wirt kulturali kbir!

Jekk imbagħad induru ġewwa Bormla għandek il-parroċċa ta' Bormla, li hija sabiħa ħafna, b'xogħlijiet ta' Cali', ta' Rokku Buhagiar u ta' diversi artisti oħra importanti Maltin.

Hemm il-knisja ta' Santa Tereża bil-kunvent, kunvent antik li Santa Tereża d'Avila riedet li jkun il-post minn fejn jiġu mgħallma l-pajjiżi Għarab, fejn riedet li hemmhekk ikun l-ewwel post minn fejn isir studju tar-rapport bejn id-dinja Għarbija u dik kattolika.

Mr Speaker nixtieq insemmi wkoll il-Birgu, pajjiż mimli b'ħafna affarijiet sbieħ, kif ukoll il-Kalkara li għandha wkoll ġojjelli sbieħ.

Ma riddx ninsa nsemmi wkoll Bighi, fejn għandek il-knisja tas-Salvatur, hemm il-Bieb tas-Salvatur, għandek ukoll iċ-ċimiterju żgħir tal-Lhud, li huwa post interessanti ħafna, peress li fil-Kalkara kien hemm komunita' tal- Lhud.

Il-post f'kelma waħda, Mr Speaker, għandu ġo fih iż-żerriegħa li minnha tista' tikber xitla li tagħti lin-nies tal-Kottonera u lill-pajjiż kollu in ġenerali immaġini ferm aħjar.

Mhux biss, imma tipprovdi mezz ekonomiku ta' għajxien għal diversi nies tat-tieni distrett li sfortunatament m'għandhomx xogħol.

Mr Speaker, minn diversi domandi parlamentari li saru jirriżulta li wieħed mill-postijiet fejn l-iktar għandna qgħad fil-pajjiż huwa proprju fit-Tieni Distrett.

U allura jien nara li l-użu aħjar ta' dawn il- postijiet mhux biss jagħti xogħol lil dawn in-nies imma jagħti wkoll dinjita' ikbar lill-post.

X'jiġifieri dan?

Jekk wieħed jieħu x'ġara fil- Birgu, jara li meta fl-1987 il-Partit Nazzjonalista beda jagħmel xi ħaġa hemmhekk in-nies stess tal-Birgu bdew jirranġaw id-djar tagħhom u jnaddfuhom, bdew jiskopru x'għandhom ġod-djar tagħhom u bdew jirranġawhom ferm aħjar milli kienu qabel.

Dan apparti minn numru ieħor ta' nies li kif bdew jaraw valur mogħti lil dan il-post, bdew jixtru l-proprjetajiet biex huma jmorru joqogħdu hemmhekk.

U dan ġara mhux biss fil-Birgu imma ġara anke fl-Isla u f'Bormla.

Jiġifieri fejn il-poplu jara t-tajjeb jaf japprezzah u allura aħna bħala gvern għandna nkunu l-katalisti, għandna nkunu l-promoturi, għandna nkunu dawk li mmexxu 'l quddiem dawn l- affarijiet biex il-poplu stess isegwina b'iktar ħeffa u b'iktar attenzjoni li jasal biex in-nies stess tal-Kottonera wkoll jagħrfu jkollhom djar aħjar milli fil-fatt għandhom bħalissa.

Mr Speaker, problema oħra li għandna f'dan id-distrett hija proprju dik li għandek numru ta' djar sub-standard, postijiet li ma jistgħux jgħixu nies fihom.

Hija tajba l-iskema li saret mill-awtorita' tad-djar li toffri somma ta' flus biex jiġu rranġati ċerti postijiet, pero' sfortunatament wieħed irid jgħid ukoll li hemm djar li għalxejn wieħed jipprova jirranġahom għaliex ħżiena kienu u tirranġahom kif tirranġahom ħżiena se jibqgħu; għaliex se tibqa' l-problema ta' l-umdita', se jibqgħu l-problemi ta' ventilazzjoni, problemi li l-kmamar mhumiex imqassma tajjeb u allura għal dawn il-postijiet m'hemm ebda rimedju ieħor ħlief li twaqqagħhom.

Ta' min jgħid ukoll li l-Partit Nazzjonalista waqqa' djar ġo Bormla, reġa' bniehom mill-ġdid, bniehom b'mod spazjat u bniehom b'mod li żamm in-natura ta' l-ambjent tal-post kollu.

Per eżempju, waħda mill-problemi li hemm f'Bormla u fil-Kottonera hija li d-djar li nbnew wara l-gwerra ma baqgħux fuq l-istess linja arkitettonika li kien hemm qabel u allura għandek il- problema li f'ċerti punti ta' dawn it-Tlett Ibliet għandek ftit stonaturi, għaliex għandek postijiet antiki qegħdin ma' postijiet kompletament ġodda.

Allura, anke hawn wieħed irid jaħseb biex jara kif jista' bl-inqas aġġustamenti jirranġa biex iġib ftit iktar konformita', per eżempju, użu aħjar tal-galleriji li tul il-medda ta' snin erġajna għamilna riskoperta tal-valur u tas-sbuħija li jagħtu lil pajjiżna.

Mr Speaker, meta wieħed jistaqsi: Minn fejn se nibdew nsolvu l- problemi li hemm fil-Kottonera?

Jien ngħid li wieħed irid jagħmel analisi ta' l-affarijiet kollha li saru minn diversi persuni - jien semmejt it- tliet arċiprieti u l-kappillan kollha tal-Kottonera li għamlu analiżi tajba - anke min-naħa ta' din l-istituzzjoni.

Issa wasal iż-żmien u ż-żmien huwa matur biex dak li ilna nitkellmu fuqu nwettquh u rridu nwettquh billi nibdew mill-irqaqat, għaliex ma tistax tippretendi li kollox se jitrasforma ruħu minn ġurnata għall-oħra.

Pero' meta inti tibda tagħmel ix-xogħol, ix- xogħol se jakkumula ruħu.

Per eżempju, riċentement mort inżur id-dar ta' l- anzjani ġewwa Bormla u rajt li l-kappella tal-Konservatorju issa waslet fl- aħħar partijiet tagħha.

Reġgħet inżebgħet, reġgħet ġiet restawrata u ftit ta' żmien ieħor tinfetaħ għall-pubbliku.

Ftit tax-xhur ilu dan ma kienx jidher li se jsir pero' bil-ħidma kostanti ta' kuljum u bil-ħidma u b'attenzjoni da parti tal-gvern, dan kollu jista' jsir.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid li bħala deputat u rappreżentant ta' dan id-distrett elettorali, nispera li f'dawn iż-żmenijiet li ġejjin naraw kambjamenti iktar fil-fond f'dawn il-proġetti li l-gvern preżenti qiegħed iressaq biex isiru.

Nispera wkoll li kollox isir mingħajr suluzzu żejjed, isir mill-ewwel u fl-inqas żmien possibbli.

B'dan il-mod il-poplu ta' din il-lokalita' jingħata d-dinjita' li ilu ħafna jistenna.

Grazzi, Mr Speaker.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 20 ta' Jannar 1999 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fl-9.53 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SKEJJEL - PRIVATI - MIŻATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Peress li fi stadju ta' kumitat waqt id-diskussjoni tal-liġi tal-VAT il- Ministru tal-Finanzi qal li bid-dħul ta' din it-taxxa se jonqsu sostanzjalment l-ispejjeż ta' l-iskejjel privati, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħjiel li dan se jwassal biex jonqsu l-miżati li jiċċarġjaw dawn l-iskejjel lill-istudenti li jattendu fihom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li l-component ewlieni ta' l-ispejjeż rikurrenti ta' l-iskejjel huma l-pagi u s-salarji ta' l-impjegati, u mhux previst li l-pagi u s-salarji jonqsu, ma jirriżultalix li xi skola privata se tnaqqas il-miżati.

PULIZIJA - GĦASAFAR PROTETTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'kuntatti u x'rapporti saru lill-Ministeru u lill- pulizija mill-għaqda Birdlife Malta dwar abbużi minn kaċċaturi li sparaw fuq speċi ta' għasafar protetti u li daħlu f'santwarji bħal Buskett bejn l- 10 ta' Settembru, 1998 u llum?

X'passi ttieħdu wara dawn il-kuntatti u rapporti?

ONOR.

TONIO BORG: Saru żewġ laqgħat mal-Birdlife Malta.

L-ewwel laqgħa saret fis-17 ta' Novembru, 1998.

F'din il-laqgħa ġew diskussi problemi ta' infurzar tar-regolamenti dwar il-kaċċa.

Ġiet ukoll diskussa l-possibilita' illi fil-Ħarifa u r-Rebbiegħa, biex jiġu evitati abbużi, tissaħħaħ temporanjament l-A.L.E. f'dawn l-istaġuni.

It-tieni laqgħa saret fil-15 ta' Jannar, 1999, mal-Prim Ministru.

Għal din il-laqgħa kont preżenti jien ukoll u fiha ġew dikussi suġġetti simili.

Fil-11 ta' Settembru, 1998, sar rapport mill-Birdlife dwar abbuż fil- Buskett fl-Għassa tar-Rabat.

Saret inspection mill-Pulizija, iżda r- riżultat kien fin-negattiv.

SPTAR SAN LUQA - PAZJENTI BL-HIV/AIDS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jikkonferma l-Ministru li sar studju dwar kif qed jiġu trattati pazjenti bl- HIV u l-AIDS fl-Isptar San Luqa?

Jista' l-Ministru jpoġġi kopja ta' dan l- istudju fuq il-Mejda tal-Kamra?

X'passi se jittieħdu mill-awtoritajiet tas- saħħa wara dan l-istudju?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nikkonferma li saret inkjesta teknika dwar il-mod kif jigu ttrattati u kkurati pazjenti morda bl-Aids fl-Isptar San Luqa.

Minhabba dettalji ta' konfidenzjalita' medika, ma nhossx li ghandi npoggi r- rapport fuq il-Mejda tal-Kamra.

Ir-rizultati principali u r- rakkomandazzjonijiet li saru fir-rapport tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

L-istaff koncernat qed ikompli jigi mheggeg biex ikompli jsegwi l-proceduri u li jzomm ruhu aggornat mad-direzzjonijiet moghtija min-Nurse Management u mill-Infection Control Unit.

Ix-xoghol strutturali biex jinfetaħ l- Infectious Disease Ward fl-Isptar San Luqa jinsab miexi b'ritmu sodisfacenti u jkun lest fi ftit xhur ohra.

ĦAĠAR QIM - TEMPJU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk tlestiex ir-rapport mitlub dwar il-ħsarat li ġraw fit-tempju ta' Ħaġar Qim dan l-aħħar?

Jista' l-Ministru jpoġġi kopja ta' dan ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li r-rapport dwar il-ħsarat li ġraw fit- tempju ta' Ħaġar Qim dan l-aħħar issa tlesta.

Minn dan ir-rapport, wieħed għandu jifhem li waqt li l-parti mġarrfa tista' tiġi rrestawrata, xorta waħda għad hemm periklu serju li jiġru krolli oħrajn f'setturi oħra tat-tempji megalitiċi, kemm-il darba ma jsirux interventi serji u fil-futur qrib.

Informat ukoll li l-UNESCO diġa' approvat li jingħataw $72,000 mill-fond ta' emerġenza għal siti ta' patrimonju dinji.

Kopji ta' dawn id-dokumenti tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' ħabsin li se jiskontaw/jispiċċaw mis- sentenza ta' ħabs matul l-1999, xahar b'xahar?

Kemm minnhom huma nisa u rġiel u żgħażagħ taħt il-35 sena?

X'għajnuna se jingħataw sabiex jintegraw mill-ġdid fid-dinja tax-xogħol?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub dwar il-ħabsin li se jiskontaw is-sentenza ta' ħabs, xahar b'xahar, matul l-1999 hu kif jidher fit-tabella li poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is- Seduta.

Skond kif provdut f'Art 61 (f) tar-Regolamenti tal-Ħabs ta' l-1995, priġunieri li jkunu se jtemmu s-sentenza tagħhom jista' jingħatalhom leave mill-Ħabs sabiex jaħdmu f'xi mpjieg jew sabiex jirċievu tagħlim jew taħriġ, tul l-aħħar tlett xhur tas-sentenza tagħhom.

PULIZIJA - BARRIERI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' barrieri f'Malta u Għawdex li jużaw splussivi skond il-kondizzjonijiet tal-pulizija sabiex ikun assigurat li ma ssirx ħsara lill-art u/jew bini residenzjali fil-madwar?

Kemm-il spezzjoni ssir mill-pulizija u minn min jinvestiga minn żmien għal żmien jekk l-isplussivi kkawżawx danni?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li hawn 23 barriera tal-qawwi f'Malta u erbgħa f'Għawdex li jużaw splussiv għat-tqattiegħ tal-blat.

Kull barriera għandha ammont ta' splussiv u numru ta' detonaturi li tista' tuża waqt l-isparar, u dan l-ammont jiġi stabbilit mill-Awtorita' ta' l- Ippjanar, wara li jsiru t-testijiet meħtieġa bi strumenti apposta minn uffiċjali li huma esperti f'dan il-qasam.

Dan biex jiġi assigurat illi ma ssir l-ebda ħsara lill-art jew bini ta' madwar.

Ninsab informat ukoll li uffiċjali ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar jispezzjonaw dawn il-barrieri b'mod regolari.

Meta u jekk jiġu rrapportati danni lill-Pulizija, issir l-investigazzjoni meħtieġa mill-Pulizija tad-distrett fejn tkun il-barriera, bl-għajnuna tal- Awtorita' ta' l-Ippjanar.

VETTURI - REĠISTRAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' taxis, mini buses u karozzi tat-trasport pubbliku reġistrati matul dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena f'Malta u Għawdex?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

SERVIZZ ĊIVILI - IMPJEGATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ħaddiema maċ-Ċivil li temmew l- impjieg tagħhom matul l-1998?

Xi gradi kellhom u f'liema dipartimenti kienu jaħdmu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiena nformat illi bejn Jannar u Novembru tas- sena li għada kif spiċċat 1,000 ħaddiem full time fis-Servizz Pubbliku temmew l-impjieg tagħhom.

L-informazzjoni għax-xahar ta' Diċembru għada qegħda tinġabar.

Skeda bid-dettalji ta' dawn l-impjegati kif mitlub tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

SKEJJEL - FAĊILITAJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra liema huma dawk l-iskejjel f'Malta u Għawdex li jestendu servizz tal-faċilitajiet ta' l-iskola wara l-ħin skolastiku?

X'għajnuna jitolbu dawn l-iskejjel lid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni sabiex jibqgħu jestendu dan is-servizz għall-komunitajiet u l-għaqdiet rispettivi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li l-informazzjoni mitluba għadha ma waslitlix, tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - GĦAQDIET VOLONTARJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' għaqdiet volontarji, MGO, eċċ li ressqu t-talba tagħhom lid-dipartimenti konċernati li jaqgħu taħt il- Ministeru ta' l-Edukazzjoni li ma ġewx aċċettati?

X'kienu r-raġunijiet u min kienu l-għaqdiet li ma ġewx mogħtija l-għajnuna?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li kien hemm 12-il għaqda volontarja taż- żgħażagħ li ressqu talba għall-għajnuna lid-Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport għall-perjodu bejn Jannar u Ġunju 1999 taħt il-Youth Support Programme u li ma ġewx aċċettati.

Informat li r-raġuni prinċipali li ma ġewx aċċettati hija li dawn it-talbiet kienu ta' natura sportiva, kulturali jew kapitali.

Kien hemm għaqda minnhom li ġiet mitluba tapplika permezz ta' l-organizzazzjoni li tagħmel parti minnha.

L-għaqdiet kienu dawn:

Juventutis Domus Sacra Familia Għaqda Voluntieri Santa Venera MUSEUM Subien Żebbuġ Tony Lawrence Dance School Malta University Sports Club Żebbuġ Vikings Football Club Malta Shotokan Karate International Federation Għaqda Korali u Orkestrali M. Bambina Għaqda tal-Konsumaturi Miriam Cauchi Kumpanija Teatrali Talent Żebbuġi Inizjamed.

PULIZIJA - MEMBRI FUQ AKKUŻI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm pulizija u ta' liema rank huma li llum qed jistennew biex jgħaddu proċeduri fil-Qrati Maltin?

F'liema stadju wasal kull każ?

Fuq liema akkużi qegħdin quddiem il-Qrati?

Dawn il-membri tal-Korp tal-Pulizija kollha huma sospiżi mid-doveri tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub hu kif jidher fit- tabella li poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

PULIZIJA - MEMBRI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li għal din is-sena jdaħħal pulizija ġodda fil-Korp tal-Pulizija?

ONOR.

TONIO BORG: Qed jiġu valutati l-ħtiġijiet tal-korp fid-diversi gradi qabel ma' tittieħed azzjoni biex jimtlew id-diversi vakanzi.

ENEMALTA - BOZOZ

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm twaħħlu bozoz ġodda mill-5 ta' Settembru sal-lum, lokal b'lokal?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mill-5 ta' Settembru 'l hawn twaħħlu 87 bozza ġdida mqassmin hekk:-

Kunsill Lokali Numru ta' bozoz installati

Attard 5 B'Kara 8 Għargħur 2 Floriana 1 Ħamrun 4 Isla 3 Kalkara 2 M'Skala 10 Mġarr 6 Mosta 23 Msida 1 Naxxar 2 Paola 5 San Ġwann 1 San Pawl il-Baħar 2 Sta.

Venera 7 Tarxien 1 Valletta 1 Żabbar 3

OPM - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'riċevimenti fl-Uffiċċju tiegħu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li mill-5 ta' Settembru 1998 sal-31 ta' Diċembru 1998 intnefqu Lm6,181.21 f'riċevimenti fl-Uffiċċju tiegħi.

MINISTERU TA' L-AGRIKOLTURA U SAJD - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'riċevimenti fil- Ministeru ta' l-Agrikoltura u Sajd?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jgħid għal liema perjodu qiegħed jirriferi.

Niġbidlu l-attenzjoni għar-risposta għall- mistoqsija parlamentari numru 1283 fejn jidhru l-ammonti li ntnefqu bejn il- 5 ta' Settembru 1998 u l-10 ta' Novembru 1998.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'parties fil-Ministeru ta' l- Edukazzjoni bejn l-20 u l-31 ta' Diċembru, 1998?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma ntnefqu ebda flus f'parties fil- Ministeru ta' l-Edukazzjoni bejn l-20 u l-31 ta' Diċembru, 1998.

TĦAFFIR GĦAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid f'liema fażi wasal it-tħaffir għaż-żejt?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li x-xogħol fuq il-bir illum wasal fl-ahhar parti tal-fażi ta' tħaffir u sal-lum ntlaħqu 7,750 metru.

SPTAR MONTE CARMELI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mid-29 ta' Ottubru sal-31 ta' Diċembru, 1998 fl-Isptar Monte Carmeli?

Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it-transfers?

Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex il- ħsieb li jsiru transfers fil-futur qarib fil-post tax-xogħol hawn fuq imsemmi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta' transfers li nghataw mid-29 ta' Ottubru sal-31 ta' Dicembru, 1998 fl-Isptar Monte Carmeli huwa ta' tmintax (18).

Tlettax (13)-il transfer saru fuq talba taghhom stess, l-ohrajn saru u jibqghu isiru, skond il-htigijiet tad-dipartiment u l-esigenzi tas- servizz.

SPTAR SAN LUQA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mid-29 ta' Ottubru sal-31 ta' Diċembru, 1998 fl-Isptar San Luqa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta' transfers li nghataw mid-29 ta' Ottubru sal-31 ta' Dicembru, 1999 fl-Isptar San Luqa huwa ta' hamsa u tletin (35).

Hamsa u ghoxrin (25) saru fuq talba taghhom stess, l-ohrajn saru u jibqghu isiru skond il-htigijiet tad-dipartiment u l-esigenzi tas- servizz.

PIXKERIJA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mid-29 ta' Ottubru sal-31 ta' Diċembru, 1998 fil-Pixkerija?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Bejn id-29 ta' Ottubru, 1998 u l-31 ta' Diċembru, 1998 sar trasferiment wieħed biss fil-Pixkerija.

It-trasferiment sar minħabba fl-eżiġenzi tas-servizz.

Isiru trasferimenti fil-futur qarib jekk dan ikun ta' siwi għall-Pixkerija stess.

UFFIĊĊJU KONĠUNT - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mid-29 ta' Ottubru sal-31 ta' Diċembru, 1998 fl-Uffiċċju Konġunt?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li saret talba minn uffiċjal fit- taqsima ta' Għawdex ta' l-imsemmi Dipartiment, għal trasferiment, liema talba għada qed tiġi kkonsidrata.

Bħal f'kull dipartiment ieħor, transfers minn u lejn dan id-dipartiment jsiru skond l-esiġenzi tas-Servizz fiċ-ċirkostanzi prevalenti.

DIPARTIMENT TA' L-AGRIKOLUTRA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mid-29 ta' Ottubru sal-31 ta' Diċembru, 1998 fid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura?

Jista' l- Ministru jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it-transfers?

Jista' l- Ministru jgħid jekk huwiex il-ħsieb li jsiru transfers fil-futur qarib fil- post tax-xogħol hawn fuq imsemmi?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Bejn id-29 ta' Ottubru 1998 u l-31 ta' Diċembru 1998 saru disa' trasferimenti minn sezzjoni għal oħra fid-Dipartiment ta' l- Agrikoltura.

It-trasferimenti saru minħabba fl-esiġenzi tas-servizz.

Isiru trasferimenti fil-futur qarib jekk dan ikun ta' siwi għad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura.

DIPARTIMENT TA' L-I.D. CARDS - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mid-29 ta' Ottubru sal-31 ta' Diċembru, 1998 fid-Dipartiment ta' l-I.D. Cards?

Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it-transfers?

Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex il-ħsieb li jsiru transfers fil-futur qarib fil-post tax-xogħol hawn fuq imsemmi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi fil-perijodu speċifikat fil- mistoqsija ma kienx hemm trasferimenti ta' Pulizija fl-Uffiċċju tal-Karti ta' l-Identita' fid-Depot tal-Pulizija.

ŻEJTUN - TOROQ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li ssir ir- ring road bejn Triq il-Falkunier u Triq Ħaż-Żabbar fiż-Żejtun?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-Dipartiment tat-Toroq beħsiebu jidħol f`diskussjonijiet ma` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar sabiex il-parti tar- ring road li tneħħiet minn zona ta` żvilupp terġa` tiddaħħal biex it-triq tkun tista` tinbena.

Sadanittant ittieħdet azzjoni mill-Joint Office biex l-art meħtieġa għal bini ta` parti minn din it-triq li tagħti għal Triq E. Attard Bezzina tgħaddi għand id-Dipartiment tat-Toroq biex it-triq tkun tista` tinbena.

ŻEJTUN - TOROQ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta Triq Dejma, Triq Dwiemes, Triq it-Tempji u Triq it-Tamburin fiż-Żejtun se jingħataw surface bit- tarmac?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li dawn it-toroq għadu qed isir l- iżvilupp fihom u għad hemm postijiet fejn anke l-main ta` l-ilma għadu temporanju, għalhekk ma jistgħux jiġu asfaltati għalissa.

MARSA RACING CLUB

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx xi dejn ġdid mill-kunsill preżenti tal- Marsa Racing Club?

Fiex jikkonsisti u kemm hu?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll kemm hu d-dejn globali tal-Marsa Racing Club, inkluż il-kera b'lura, it-taxxa u l-VAT?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Kumitat tal-Marsa ma għamel ebda dejn ġdid.

Id-dejn globali tal-Club fil-31 ta' Diċembru, 1998 kien jammonta għal Lm317,489 meta paragunat mat-Lm375,668 li kien hemm fit-30 ta' Ġunju, 1998.

MARSA RACING CLUB

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallsu arretrati sal-lum lill-kredituri tal- Marsa Racing Club u min kienu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-arretrati li tħallsu lill-kredituri tal- Marsa Racing Club bejn Settembru 1998 u Diċembru 1998 kienu dawn:

Polidano Group - Lm22,440 Ramel u Zrar - Lm 1,000 CRS Construction - Lm 2,000 Mike Service Station - Lm 1,600 Bonello George - Lm 500 Data Tote - Lm 3,978 U.E.T. - Lm 984 Oxford House - Lm 1,012 Mechanical Fluid - Lm 792 Larcom & Mitchel - Lm 403 Drivers' dues - Lm 4,000 TOTAL - Lm38,709

MARSA RACING CLUB

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-ħaddiema full time mal-Marsa Racing Club mhux qed jiġu stmati kollha xorta, speċjalment fl-overtime ta' meta jkun hemm it-tiġrijiet?

Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema full time u x'inhu x-xogħol tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ħaddiema full time tal-Marsa Racing Club baqgħu jiġu mħallsa bl-istess mod li kienu jitħallsu sas-sena l-oħra jiġifieri meta l-Club kien immexxi mill-Kumitat maħtur mill- Amministrazzjoni Laburista.

In-numru ta' ħaddiema full time huwa 6.

Ħamsa minnhom huma labourers u wieħed jagħmel xogħol fl-uffiċċju.

MARSA RACING CLUB

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk jagħmilx sens li membri tal-kunsill tal-Marsa Racing Club, u li huma owners ukoll, jagħmluha ta' starters u judges fit- tiġrijiet fejn f'ċerti każi kien hemm jieħdu sehem żwiemel tagħhom stess jew ta' sħabhom fil-kunsill?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Kumitat tal-Marsa Racing Club kellu jieħu miżuri dixxiplinarji kontra l-judges/starters fuq nuqqasijiet gravi relatati max-xogħol tagħhom.

Għalhekk, għal dik l-okkażjoni partikolari, biex ma jieqafx il-programm tat-tiġrijiet, il-Kumitat għażel li jaħdem b'nies li huma membri/sidien.

It-tiġrijiet kienu saru skond il-programm u ma kien hemm ebda oġġezzjoni fuqhom la mill-membri u s-sidien u lanqas mill- pubbliku jew mill-istampa.

Mhijiex l-intenzjoni tal-membri tal-Kumitat li jmexxu t-tiġrijiet huma, imma lanqas se jitwaqqfu t-tiġrijiet jew jitħalla li jiġu ripetuti żbalji mill-judges/starters mingħajr ma jittieħdu l-passi meħtieġa.

SENGLEA - MAĊINA - TINDIF

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 596 rigward il-Maċina ġewwa l-belt ta' Senglea, jista' l-Ministru jinforma lill- Kamra x'passi ttieħdu sabiex il-post jiġi debitatament imnaddaf u jekk kemm- il darba instabux il-fireplaces kollha li kien hemm u dawn twaħħlux lura?

ONOR.

TONIO BORG: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

KORP TAL-PULIZIJA - MASTRUDAXXI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm u kien hemm mastrudaxxi mpjegati mal-Korp tal-Pulizija u d-Dipartiment tal-Lands fis-snin 1995, 1996, 1997 u 1998?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi bejn l-1 ta' Jannar, 1995, u s-26 ta' Awissu, 1998, kien hemm disa' mastrudaxxi mpjegati mal-Korp tal- Pulizija.

Mill-aħħar data msemmija dan in-numru niżel għal sitta, kif għadu sal-lum.

Ninsab informat ukoll li fis-snin speċifikati fil-mistoqsija ma kienx hemm mastrudaxxi mpjegati fid-Dipartiment ta' l-Artijiet, ħlief għal wieħed matul l-1998, li kien impjegat mall-maintenance team ġewwa Ta' Qali.

Fil- preżent ma hemmx mastrudaxxi mpjegati mad-Dipartiment ta' l-Artijiet.

DWANA - SKILLED WORKERS

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm u kien hemm skilled workers jaħdmu ġewwa d-Dwana u ta' liema grad u sengħa huma fis-snin 1995, 1996, 1997 u 1998?

ONOR.

JOHN DALLI:

1995 1996 1997 1998 1999

Chargehand (Asst.

Tech.

Off) 1 1 1 1 1 Works Tech Off (Tech Off) 1 2 1 0 0 Carpenter `D` (Sen Tr \ Tr) 4 4 4 4 4 Engine Driver `D` (Sen Tr \ Tr) 4 4 4 4 4 Fitter `D` (Sen Tr \ Tr) 2 3 3 3 3 Auto-Mechanic `D` (Sen Tr \ Tr) 1 1 1 0 0 Tailor `D` (Sen Tr \ Tr) 1 1 1 1 1 Coxswain 1 1 1 1 1 Miner (Operative III) 1 1 1 1 1 Plasterer \ Painter (Sen Operative) 1 1 1 1 1 Wall Builder (Operative III) 1 1 1 1 1 Mechanical Fitter (Sen Tr \ Tr) 1 1 1 0 0 Supervisor Marine (Ex Coxswain) 1 1 1 1 1 Airfield Bulk Operator (on loan from Enemalta 1 1 1 1 1 21 23 22 19 19

Mhux il-ħaddiema kollha li qegħdin f`din il-lista qegħdin jagħmlu xogħol skond il-grad tagħhom.

XATT TAL-BIRGU - MOLL

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jieħu ħsieb li jittieħdu passi minnufih sabiex il- materjal li tħalla fuq il-moll tax-Xatt tal-Birgu meta hemmhekk twaqqa' bini s-sena l-oħra, jitneħħa biex ma tikbirx il-ħsara lil paviment kif ġara qabel?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Saru l-arranġamenti neċessarji biex il- materjal li tħalla fuq il-moll tax-Xatt tal-Birgu jitneħħa mill-aktar fis possibli.

BIRGU - PALAZZ TA' L-ISQOF

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista'l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk sarx studju jew rapport rigward l-użu kulturali għal pubbliku tal-Palazz ta' l-Isqof ġewwa l-Birgu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma sar ebda studju jew rapport rigward l- użu kulturali għall-pubbliku tal-Palazz ta' l-Isqof ġewwa l-Birgu.

XGĦAJRA - MANUTENZJONI TAL-BERĠA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għall-aħħar domanda parlamentari magħmula rigward il- manutenzjoni tal-berġa tax-Xgħajra, jista' l-Ministru jieħu ħsieb li jsir rapport rigward l-istat strutturali tal-post?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Se jittiehdu l-passi necessarji fuq is-suggerimenti ta' l-Onor.

Interpellant.

TELEMALTA - SERVIZZI ĠODDA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il linja tat-telephone ġew installati mis- sena 1994 sal-lum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija kif ġej:

SENA TOTAL TA' LINJI INSTALLATI

1994 101 1995 3,435 1996 12,427 1997 13,794 1998 11,173 1999 (SAT- 13.01.1999) 255

PULIZIJA - MEMBRI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista'l- Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li l-complement tal-Korp tal-Pulizija jiżdied?

Jekk fl-affermattiv, kemm se jidħlu membri ġodda fil-korp?

Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm membri fil-Korp tal-Pulizija?

Kemm hemm uffiċjali?

ONOR.

TONIO BORG: Rigward l-ewwel u t-tieni parti tal-mistoqsija, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 3043 f'din l-istess Seduta.

Dwar il-kumplament tal-mistoqsija, ninsab informat li fil-preżent hemm 1,756 membru fil-Korp tal-Pulizija, li minnhom 84 huma fizzjali.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm priġunieri llum fil-Ħabs Ċivili?

Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm barranin?

Kemm hemm priġunieri f'kull diviżjoni?

Kemm hemm priġunieri għadhom qed jistennew sentenza definittiva fil-każ tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fit-13 ta' Jannar, 1999, in-numru ta' priġunieri fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin kien ta' 241 li kollha huma mqassmin fid-diversi diviżjonijiet u units fil-Faċilita'.

Minbarra dan in-numru, hemm 29 priġunier ieħor li qegħdin l-Imtaħleb, l-Isptar San Luqa u Monte Carmeli jew bil-Prison Leave il-Caritas, is-Sedqa u Dar Nazaret.

Ninsab informat ukoll li n-numru ta' priġunieri barranin kien ta' 76 filwaqt li n-numru ta' priġunieri li qed jistennew sentenza definittiva fil- każ tagħhom hu ta' 101.

Rigward it-tielet parti tal-mistoqsija, minħabba raġunijiet ta' sigurta', ma nħossx li t-tagħrif mitlub għandu jiġi magħmul pubbliku.

IMPJIEGI - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' dawk jirreġistraw għax-xogħol għax-xhur ta' Ottubru u Novembru?

Kemm minn dawn għandhom anqas minn 30 sena?

Kemm minn dan it-total ta' nies bla xogħol, joqogħdu f'Bormla, il-Birgu, l-Isla, l-Kalkara, il-Fgura u x- Xgħajra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' persuni li kienu qed jirregistraw għax-xogħol fl-aħħar ta' Novembru, 1998 kien ta' 7,371.

Minn dawn kien hemm 2,916 persuna li kellha anqas minn 30 sena.

Mit-total ta' 2,916 persuna, wħud minnhom kienu joqogħdu f'dawn il- lokalitajiet:-

Bormla 94 Birgu 32 Isla 42 Kalkara 18 Fgura 80 Xgħajra 6

L-aħħar figuri ppubblikati huma ta' Ottubru, 1998.

MIMCOL - MEMBRI TAL-BORD

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra min huma l-membri tal-Bord tad-Diretturi tal-MIMCOL kif ukoll il-membri tal-Bord tad-Diretturi tal- kumpanniji kollha li l-MIMCOL għandha interess fihom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ŻABBAR - TRIQ BIEB IS-SULTAN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li Triq Bieb is-Sultan, Żabbar tingħata kisja tarmac peress li issa s-servizzi kollha saru u tlestew?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li x-xogħol indikat mill-Onor.

Interpellant ser isir skond il-prioritajiet tax-xogħol tad-dipartiment.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tagħti lista tal-persuni kollha li qegħdin jaqdu d-dmirijiiet tagħhom fis-segretarjat privat tagħha u tas-segretarji parlamentari, fejn dan japplika?

Għal kull persuna, tista' l-Ministru tindika d-dipartimenti jew l-azjendi parastatali li ġejjin minnhom, il-grad tagħhom u d-dmirijiet li qegħdin jaqdu bħalissa?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 3508.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jagħti lista tal-persuni kollha li qegħdin jaqdu d-dmirijiet tagħhom fis-segretarjat privat tiegħu u tas-segretarji parlamentari, fejn dan japplika?

Għal kull persuna, jista' l-Ministru jindika d-dipartimenti jew l-azjendi parastatali li ġejjin minnhom, il-grad tagħhom u d- dmirijiet li qegħdin jaqdu bħalissa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt f'seduta 51 għall-mistoqsija parlamentari numru 3531.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN - BORDIJIET GOVERNATTIVI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hawn żgħażagħ f'bordijiet governattivi li għandhom inqas minn 30 sena?

Minn dawn kemm hemm nisa u kemm irġiel?

Kemm hemm minnhom li qed jieħdu xi forma ta' onorarju?

Il-Viċi Prim Ministru għandu ħsieb li jkompli bil- politika tal-Gvern Laburista preċedenti li jinnomina kemm jista' jkun żgħażagħ f'bordijiet governattivi?

Jista' jwieġeb dawn il-mistoqsijiet ukoll in kwantu għal nisa fil-bordijiet tal-gvern/korpi parastatali, mingħajr l-enfasi ta' l-eta'?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Ma hemm ebda bord governattiv li jaqa' direttament taħt ir-responsabbilta' tiegħi.

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI - BORDIJIET GOVERNATTIVI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn żgħażagħ f'bordijiet governattivi li għandhom inqas minn 30 sena?

Minn dawn kemm hemm nisa u kemm irġiel?

Il-Ministru għandu l-ħsieb li jkompli bil-politika tal-Gvern Laburista preċedenti li jinnomina kemm jista' jkun żgħażagħ f'bordijiet governattivi?

Jista' l-Ministru jwieġeb dawn il-mistoqsijiet ukoll in kwantu għal nisa fil-bordijiet tal-gvern/korpi parastatali mingħajr l- enfasi ta' l-eta'?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru trid tinġabar u għalhekk tingħata tweġiba f'xi seduta oħra.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - BORDIJIET GOVERNATTIVI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn żgħażagħ f'bordijiet governattivi li għandhom inqas minn 30 sena?

Minn dawn kemm hemm nisa u kemm irġiel?

Jista' l-Ministru jwieġeb dawn il-mistoqsijiet ukoll in kwantu għal nisa fil-bordijiet tal- gvern/korpi parastatali mingħajr l-enfasi ta' l-eta'?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tlabt li t-tagħrif mitlub jiġi kompilat.

MINISTERU TAL-FINANZI - BORDIJIET GOVERNATTIVI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm hawn żgħażagħ f'bordijiet governattivi li għandhom inqas minn 30 sena?

Minn dawn kemm hemm nisa u kemm irġiel?

Il-Ministru għandu ħsieb li jkompli bil-politika tal-Gvern Laburista preċedenti li jinnomina kemm jista' jkun żgħaażagħ f'bordijiet governattivi?

Jista ' l-Ministru jwieġeb dawn il-mistoqsijiet ukoll in kwantu għal nisa fil-bordijiet tal- gvern/korpi parastatali mingħajr l-enfasi ta' l-eta'?

ONOR.

JOHN DALLI: Hemm żewġ membri fuq bordijiet fil-Ministeru tiegħi li huma taħt it-30 sena, mara u raġel.

Dawn jieħdu onorarju ta' Lm1,000 kull wieħed fis-sena.

Hemm ukoll erba' membri u żewġ segretarji nisa oħra fuq bordijiet li jieħdu:

Lm500 fis-sena 2.

Lm7 kull sessjoni u Lm500 fis-sena 3.

Lm7 kull sessjoni u Lm500 fis-sena 4.

Lm1,000 fis-sena 5.

Lm1 kull sessjoni 6.

Lm3 kull sessjoni

PULIZIJA - ANZJANI VITTMI TA' REATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' anzjani vittmi ta' reat matul Diċembru 1998?

X'tip ta' reat kien u x'kienu l-etajiet tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fuq it-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

VAT - DĦUL FUQ SERVIZZI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa stmat li se jdaħħal flus il-gvern mill-VAT ta' 15% fuq is-servizzi?

Kemm kien idaħħal il-gvern minn fuq is-servizzi bis- CET?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-ammont ta' taxxa li hu stmat li ser idaħħal il-gvern mill-VAT ta' 15% fuq is-servizzi, kif proġettat mid-dħul mill-istess sors bejn Lulju 1996 sa Lulju 1997 (l- aħħar tnax-il xahar tal-liġi tal-VAT ta' qabel) hu ta' madwar Lm19-il miljun netti.

L-ammont ta' taxxa (ETS) dikjarat pagabbli fuq is-servizzi taħt il-liġi tat- Taxxa tad-Dwana u tas-Sisa (CET), bejn Jannar 1998 u Diċembru 1998 kien ta' Lm16.58 miljuni netti.

PULIZIJA - PERSUNI MRESSQA FUQ REATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm tressqu persuni il-qorti xahar b'xahar matul is-sena 1998 fuq xi reat u x'tip ta' reati kienu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li t-tagħrif mitlub hu kif jidher fit- tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

PULIZIJA - KAŻI TA' FRODI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' każijiet ta' frodi rapportati lill-pulizija matul l-1998?

Kemm ġew solvuti?

Kemm kien il- valur ta' flus konness ma' kull każ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li matul l-1998 ġew irraportati lill- pulizija 774 każi ta' frodi.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija ninsab infurmat illi ma jistgħax jingħata n-numru preċiż tal-każijiet solvuti għar-raġuni li wara li r- rapporti jiġu nvestigati, jirriżulta li jkun hemm każijiet minnhom li jkunu ta' natura purament ċivili u oħrajn fejn persuni jirrinunzjaw għall-azzjoni kriminali wara li jintlaħaq ftehim bejn il-partijiet involuti f'dawk il- każijiet li l-azzjoni kriminali ma tkunx ex officcio.

L-ammonti involuti jvarjaw minn għaxriet sa mijiet ta' eluf ta' liri.

PULIZIJA - IMMIGRANTI ILLEGALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' immigranti illegali maqbuda mill-pulizija matul is-sena 1998?

Kemm hemm miżmuma Ta' Kandja?

Kemm ilhom miżmuma dawk li hemm miżmuma llum?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi matul l-1998 inqabdu u tressqu l- qorti 463 immigrant illegali.

In-numru ta' immigranti illegali miżmuma f'Ta' Kandja fit-12 ta' Jannar, 1999, kien ta' 33.

Iż-żmien li ilhom jinżammu f'Ta' Kandja jvarja bejn tliet snin u ħdax-il xahar u ġimgħa.

PULIZIJA - HOLD UPS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru hold-ups mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi bejn il-5 ta' Settembru 1998, u t- 12 ta' Jannar 1999, il-pulizija kellha 20 rapport ta' hold ups.

Barra minn dan kien hemm wieħed li rriżulta li kien rapport falz.

Kien hemm rapport ieħor ta' tentattiv ta' hold up li fih ma nsteraq xejn.

MALTACOM - IMPJEGATA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-persuna li taħdem fil- Maltacom - dettalji qed jintbagħtu separatament - u announcer fuq Super 1 TV kienet ħarġet bis-sick leave fit-30 ta' Diċembru, 1998?

Jista' l- Ministru jikkonferma ukoll li fit-31 ta' Diċembru, 1998 l-istess persuna, meta kienet suppost għadha bis-sick leave, dehret tippreżenta live programm fuq Super 1 TV fis-6.00 p.m. bl-isem ta' "Fuq 3 Toqgħod il-Borma"?

Jekk fl- affermattiv, x'passi beħsiebu jieħu l-Ministru?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-persuna li għaliha qed jirreferi l-Onor.

Interpellant kienet bis-sick leave fit-30 u l-31 ta' Diċembru 1998.

F'dawn il-ġranet il-persuna in kwestjoni kellha tkun xogħol bejn is-7.30 a.m. u s-1.00p.m.

Bejn is-1.00p.m. u s-6.00p.m. kienet mistennija taħdem bis-sahra.

Fit-3.00p.m. tal-31 ta' Diċembru 1998 din il-persuna nfurmat lis-supervisor tagħha li kienet f'pożizzjoni li tidħol għax-xogħol. __________________