MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 645 L-Erbgħa, 21 ta' Novembru, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 645

L-Erbgħa, 21 ta' Novembru, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 21 ta' Novembru, 2001

WERREJ

MINUTI 175

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 175

TQEGĦID TA' KARTI 181

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA 181

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PATRIMONJU KULTURALI (KUMITAT)

CULTURAL HERITAGE BILL (COMMITTEE STAGE) 181

AĠĠORNAMENT 202

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 206

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 644 li saret fl-20 ta' Novembru, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

SKEJJEL - TAGĦLIM TA' L-INGLIZ LILL-BARRANIN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti lista sħiħa ta' l- iskejjel kollha li fis-sajf li għadda ntużaw għat-tagħlim ta' l-Ingliż lill- barranin u f'kull każ jgħid ma' liema skola jew organizzazzjoni sar il- ftehim għall-użu ta' l-iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li l-iskejjel li krew xi parti mill-iskola tagħhom għall-iskop imsemmi huma dawn:

In Lingua School of Languages

Lily of the Valley, Girls' Secondary School, Mosta

Antonio Bosio, Boys' Secondary School, Gzira (15 classes)

Primary School, St Julian's (classes and part of yard)

Primary School, Msida

Education English Centre

Vincenzo Bugeja, Boys' Secondary School, Santa Venera

European Community Language School

Sir Luigi Preziosi, Girls' Secondary School, St Andrew's (Classes, yard and offices)

NSTS English Language Institute

Primary School, Lija (classes and one office)

Calypso Academy of English Language Sir MA Refalo Centre for Further Studies, Victoria, Gozo.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, xtaqt nistaqsi lill-Ministru jekk id- dipartiment ta' l-edukazzjoni rċeviex xi rapporti dwar għalliema li kienu assenti għal-lezzjonijiet fl-iskola tar-Rabat minħabba l-impenn tagħhom li jmexxu l-canteen ta' l-istess skola.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: S'issa għadhom ma rriżultawlix dawn it-tip ta' ilmenti.

UNIVERSITA` TA' MALTA

L-ONOR.

HELEN D'AMATO (f'isem l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill- Kamra kemm hemm studenti minn Bormla, Birgu, Isla, Fgura, Kalkara, Xgħajra u Zabbar irreġistrati fl-Universita` ta' Malta?

Jista' jindika s-sess tagħhom sena b'sena u l-korsijiet rispettivi li qed jieħdu?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

BORDIJIET U KUMMISSJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Jose` Herrera) staqsa lill- Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm awtoritajiet, bordijiet, kummissjonijiet u entitajiet governattivi fi ħdan id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid ukoll minn huma ċ-chairman, iċ-chief executive officers, id-diretturi u l-konsulenti legali ta' dawn l-istess entitajiet?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru tat-Turiżmu): Peress li t-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar, it-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

INCOME TAX - KONTRIBUZZJONI SETTORJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jagħti t-tagħrif mitlub f'mistoqsija parlamentari nru.

16037 għas-sena 2000?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposti li tajt fil-mistoqsijiet parlamentari nru.

16651 f'seduta 312 u 16842 f'seduta 317.

PENSJONANTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni reġistrati bħala pensjonanti ġewwa n- Naxxar, il-Għargħur, San Pawl il-Baħar, l-Imġarr u l-Mellieħa?

Kemm minnhom jirċievu l-pensjoni f'kull kategorija?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Viċi Prim Ministru): Ninforma lill-Onor Interpellant li l-informazzjoni mitluba tinqasam hekk:

| |Irtir|Romol|Invalid|Total| | |ar | |ita' | | |Naxxar |485 |202 |355 |1042 | |Għargħu|114 |72 |87 |273 | |r | | | | | |San |386 |183 |288 |857 | |Pawl | | | | | |il-Baħa| | | | | |r | | | | | |Mġarr |149 |53 |107 |309 | |Mellieħ|349 |135 |232 |716 | |a | | | | |

Pensjoni mhux Kontributorja

Naxxar 29 Għargħur 11 San Pawl il-Baħar 40 Mġarr 14 Mellieħa 26

GĦAWDEX - ŻVILUPPI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l- istatistika dwar kif sejrin l-oqsma ekonomiċi differenti f'Għawdex skond it- tagħrif li jiġbor l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika dwar il-ħolqien ta' ġid f'pajjiżna u l-iżvilupp ekonomiku?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jiena nformat li l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika qed jimpenja ruħu sabiex tinġabar statistika bażika dwar Għawdex.

Fil-fatt hemm il-ħsieb li fil-futur tinħareġ pubblikazzjoni separata li tkun tiġbor fiha statistika dwar din il- gżira.

GĦAWDEX - QGĦAD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-aħħar statistika dwar il-qgħad f'Għawdex?

Jista' t-tagħrif jingħata b'mod li juri kemm minnhom huma irġiel, nisa, l- eta` li għandhom, x'livell edukattiv u ta' snajja għandhom, u mil-liema lokalita` ġejjin?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabelli li juru l- informazzjoni mitluba dwar persuni f'Għawdex li kienu qed jirreġistraw għax- xogħol fuq l-ewwel parti tar-reġistru fl-aħħar ta' Settembru 2001.

GĦAWDEX - IMPJIEGI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l- istatistika ta' l-uffiċċju nazzjonali dwar l-istatistika dwar il-qagħda ta' l-impjiegi f'Għawdex:

1) fis-settur pubbliku 2) fis-settur privat fl-oqsma differenti 3) dawk li jaħdmu għal rashom 4) biedja 5) sajd?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Din l-informazzjoni hija bbażata fuq l- aħħar stħarriġ dwar il-qasam tax-xogħol li joħroġ mil-labour force survey li sar matul Ġunju li għadda.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li tul dawn l-aħħar 30 sena kienet il- prattika tal-gvernijiet Maltin li jipproteġu s-settur tal-biedja u l- impjiegi marbuta miegħu permezz ta' strutturi anke marbuta mal-protezzjoni tal-levy – li għalkemm ma jitħallsux mill-konsumaturi huma soġġetti li jinċentivaw u jagħtu l-protezzjoni meħtieġa lill-industrija lokali - jista' l-Ministru jispjega kif mhux se jkun hemm telf ta' impjiegi meta dawn il- levies jitneħħew?

Meta l-Ministru attenda għall-konferenza tal-WTO fil-Qatar, ma rriżultalux li fl-Unjoni Ewropea ġew irreġistrati 539 special safeguard provision for agricultural produce u 87 tariff quota sabiex tabilħaqq jipproteġu s-settur tal-biedja u l-industrija ta' l-ikel li l-istess Unjoni Ewropea tiddefinixxi bħala prijorita`?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, fl-1987 il-gvern kien sab sitwazzjoni fejn f'ħafna każi l-protezzjoni kienet bil-forma ta' liċenzja u prattikament kien hemm projbizzjoni ta' importazzjoni ta' prodotti minn barra kemm f'oqsma li għandhom x'jaqsmu ma' l-agrikoltura kif ukoll f'oħrajn li m'għandhomx jaqsmu ma' l-agrikoltura.

Aħna biddilna din it-tip ta' politika billi s-sistema ta' liċenzji ġiet imwarrba ħlief f'każijiet ta' logħob tan-nar, affarijiet ta' saħħa, eċċ. Dak iż-żmien kellna ħafna stqarrijiet fejn kien jintqal li kienu se jintilfu numru ta' impjiegi minħabba li l-gvern kien se jilliberalizza.

Fil-fatt f'"l-orizzont" kien ġie rrapportat li madwar 10,000 impjieg kienu qed jiġu mhedda.

U minflok aħna għamilna sistema ta' levies temporanji - kemm fuq prodotti industrijali kif ukoll fuq prodotti agrikoli – biex jagħtu nifs lis-settur protett biex huwa jaġġusta u jimmodifika, pero` dawn kien hemm cost tagħhom.

Meta kien hemm is-sistema tal-liċenzji, ma kienx hawn kompetizzjoni f'ħafna oqsma u l-konsumatur kellu jibla' litteralment dak li jsib, bil-prezz li jsib u bil-kwalita` li jsib.

Aħna dehrilna li din ma kenitx korretta u għalhekk għamilna s-sistema tal-levies.

Dawn il-levies għamilnihom biżżejjed għoljin f'ċertu każi, li wkoll kellhom daqsxejn minn dan l-effett, jiġifieri li kienu kważi qed iwasslu għal ċerti prodotti minn barra li jekk jidħlu jkunu għoljin ħafna fil-prezz u jkunu projbittivi.

U bdejna bil-proċess ta' liberalizzazzjoni.

Illum għall-grazzja t'Alla, tan-naħa l-oħra jaqblu li l-proċess ta' liberalizzazzjoni sewa ta' ġid lill-pajjiż.

Dawn mhux hekk kienu jitkellmu 13 jew 14-il sena ilu!

Dak iż-żmien kulħadd kien ibeżża' bil-possibbilta` ta' telf ta' eluf ta' impjiegi u llum dan kollu żvinta fix-xejn għax minflok ma tlifna l-impjiegi, iggwadanjajnihom.

Il-konsumatur ġie protett aħjar għax issa għandu l-kompetizzjoni u mhux it-taxxa fuq l-importazzjoni qawwija kif kienet jew il-projbizzjoni fuq l-importazzjoni kif kienet, u s- sitwazzjoni mxiet 'il quddiem.

Naturalment kien hemm xi kumpanniji, bħal dik taċ-ċikkulata, li ma baqgħux jipproduċu pero` kien hemm oħrajn li rristrutturaw.

Pero` overall il-liberalizzazzjoni wasslet għall-kreazzjoni ta' impjiegi u għat-tkattir tal-ġid – anke l-Partit Laburista jaqbel ma' dan – u dan kontra dak li kienu jgħidu qabel.

U huwa fatt dokumentat li l- Kap ta' l-Oppożizzjoni ammetta li l-liberalizzazzjoni ġabet progress.

Jiena ngħid li kulma qed nagħmlu bħalissa huwa fl-istess pass ta' liberalizzazzjoni u sfortunatament l-iżball qed jirrepeti ruħu min-naħa ta' l-oppożizzjoni għax filwaqt li dak iż-żmien żbaljaw - u llum ammettew li żbaljaw fuq il-fatt ta' liberalizzazzjoni - illum qed jikkommettu eżatt l- istess żball.

Meta wieħed jiżbalja u jammetti li żbalja jkun qed joħroġ ta' nies imma li jerġa' jiżbalja fuq prattikament l-istess ħaġa, ma tinftehimx.

Issa l-politika tal-gvern hi li nimxu 'l bogħod mis-sistema tal-levies għax dawn kienu temporanji, mhux għall-prodotti industrijali biss imma anke għall-prodotti agrikoli.

Fuq il-prodotti industrijali hemm madwar 400 levy li naqset f'dawn l-aħħar tliet snin u hemm fażi oħra li se tonqos fl-1 ta' Jannar, 2002.

U dan qed iwassal għal tnaqqis fil-prezz ta' diversi prodotti.

Per eżempju, is-sena li għaddiet kellna tnaqqis fuq ħafna prodotti li għandhom x'jaqsmu mas-sapun, detergents, eċċ. u issa bdejna bl- ewwel fażi ta' tnaqqis ta' 20% tal-levies fuq prodotti bħall-għamara u f'Jannar dawn se jonqsu bi 30%.

Jiġifieri f'temp ta' ftit iktar minn sena l-levy se tkun naqset bin-nofs fuq prodotti importati.

Minkejja dan, ċertu xogħol, bħal dak ta' l-għamara, xorta għadu għaddej b'rata għolja u għall- grazzja t'Alla nħolqu wkoll inizjattivi ġodda.

Per eżempju, illum hemm tliet kumpanniji kbar li għall-ewwel darba qegħdin jingħaqdu flimkien fuq proġett biex jesportaw l-għamara u jfornu hotel li qed tinbena barra minn Malta bl-assistenza ta' l-MDC u ta' l-IPSE.

U aħna dan hu li rridu għax is-suq tagħna huwa żgħir wisq u ma jistax jagħti avvanz biżżejjed għal setturi li jiddependu fuqu biss.

Dan huwa l-punt prinċipali fuqhiex hija bbażata l-politika ekonomika ta' dan il-gvern.

Is- suq tagħna tant huwa żgħir li m'huwiex biżżejjed biex wieħed jiffoka fuqu jekk irid verament javvanza l-istandard of living ta' min qed jaħdem f'dak is-settur u għalhekk irridu nsibu sistema kif nistgħu naġġustaw din is- sitwazzjoni.

Aħna qed ngħidu li dawk il-levies li huma rilevanti jistgħu jitnaqqsu, hemm levies li m'humiex daqshekk rilevanti, hemm ukoll levies fuq prodotti ta' l-agro-processing food li għad iridu jiġu diskussi ma' l- operaturi ta' dan is-settur u din se twassal biex il-protezzjoni tonqos.

Pero` aħna qed ngħidu li mhux se nħallu l-affarijiet hemmhekk.

Aħna rridu naqblu ma' min huwa konċernat fis-settur ta' l-agro-food sector biex naraw kif dan is-settur nistgħu ngħinuh b'modi differenti u mhux sempliċement nagħmlu taxxa fuq il-prodotti importati, li finalment xorta se jħallasha l-konsumatur.

Aħna rridu nagħmlu assistenza aktar diretta u identifikata li twassal biex ikun hemm din ir-ristrutturizzazzjoni għax nemmnu li twassal għal titjib fl-istandard of living tal-pajjiż.

Din tinvolvi bidla, imma bħalma ġara bejn l-1987 u l-1988, meta bdejna nilliberalizzaw, u kien hemm predictions ta' doom and gloom, dwar din il- bidla hemm min qed jagħmel l-istess predictions u sfortunatament mhux qed ikollu viżjoni biżżejjed biex jara kif wieħed jista' jirriforma l-agro- industrial sector, li għandu l-limitazzjonijiet tiegħu għax ma jistax jibqa' jiddependi biss fuq is-suq tagħna, u wieħed itejjeb il-prodott, il- kwalita` u l-aċċess tas-suq.

Din hi l-istrateġija.

L-Onor.

Interpellant staqsa x'pożizzjoni ħadet Malta fil-WTO meta delegazzjoni magħmula mill-ministeru tiegħi u mill-ministeru għall- affarijiet barranin kienet marret Doha.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, on a point of clarification.

Id- domanda tiegħi kienet dwar it-tariff quotas u l-ispecial safeguard position for agricultural produce.

Jien għedt ukoll li pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea u dawk barra mill-Unjoni Ewropea u li huma membri tal-WTO, kollha għandhom din il-forma ta' protezzjoni għall-agrikoltura u s-settur tas-sajd tagħhom.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Dik hija parti li għandha x'taqsam ma' l-Unjoni Ewropea u nsemmi xi ħaġa fuqha aktar tard, pero` il-pożizzjoni li ħa l- gvern Malti f'Doha, kienet li aħna lkoll naqblu li l-liberalizzazzjoni fil- kummerċ twassal għat-tkattir tal-ġid internazzjonali, pero` enfasizzajna – forsi hija l-ewwel darba li din saret b'mod konkret – li hemm dawk li nsejħulhom non-trade concerns.

Dawn jgħidu li hemm affarijiet rilevanti li m'għandhomx x'jaqsmu biss mal-kummerċ internazzjonali fis-settur ta' l- agrikoltura.

Aħna rridu nagħtu attenzjoni lil dan is-settur mhux biss għax qed jipproduċi l-affarijiet għall-ikel imma għax huwa tajjeb biex inżommu l- għelieqi tagħna okkupata u maħduma mill-bdiewa, għax dan jagħmel tajjeb għall-ambjent u għall-kampanja tagħna.

Mr Speaker, huwa interessanti li dan huwa l-istess argument li l-Unjoni Ewropea qiegħda ssostni.

Il-commissioner ta' l-agrikoltura, Fischler, laqqa' flimkien 40 pajjiż, fosthom il-candidate countries kollha u diversi gżejjer żgħar bħal tagħna, u wieħed mill-argumenti li domna niddiskutu għal sagħtejn sħaħ f'dik il-laqgħa kien kif se nsaħħu t-text, li finalment qbilna dwaru, u ġie rifless ukoll l-argument tan-non-trade concerns.

Dan huwa argument rilevanti ferm anke fin-negozjati bejn Malta u l-Unjoni Ewropea għax iwassal biex wieħed jagħti attenzjoni speċjali lil dan is- settur li jista' jagħmel programm ta' riformi.

Peress li dan is-settur għandu ċerti karatteristiċi li huma unique - aħna m'għandniex farms kbar bħal dawk li ssib fl-Unjoni Ewropea imma huma pjuttost small plots bir- rubble walls biex iżommu l-ħamrija, eċċ., - ħadna l-pożizzjoni - li l- Ewropa kienet qed tmexxi fil-WTO flimkien ma' pajjiżi oħra u li aħna qbilna magħha u sostnejniha – u għedna li dawn in-non-trade concerns huma rilevanti ħafna għalina u fuq din il-bażi aħna rridu nagħtu assistenza lis- settur ta' l-agrikoltura.

Din kienet il-pożizzjoni uffiċjali li forsi għall-ewwel darba ġiet spjegata b'dan il-mod.

Aħna f'dawn l-issues ta' non- trade concerns irridu niddiskutu anke ma' l-Ewropa biex naraw kif nistgħu nirristrutturaw is-settur.

L-aħħar punt li semma l-Onor.

Interpellant kien dwar it-tariff quotas, eċċ. Dawn ma tantx huma rilevanti għalina.

Fis-settur agrikolu għandna s- sistema ta' levies li kważi kultant tagħmel il-prodott importat projbittiv jew inkella jkollok taxxa li tvarja skond l-istaġun, daqqa tkun għolja ħafna u daqqa tkun baxxa ħafna.

Għalina din it-tip ta' taxxa m'hijiex rilevanti wisq u dawn il-quotas naħsbu wkoll li m'humiex rilevanti.

Aħna ma noqogħdux nikkontrollaw l-importazzjoni billi nagħmlu limitu artifiċjali fuq kemm jista' jidħol prodott minn barra.

Hawn min din is-sistema togħġbu għax minflok ma tintaxxa l-prodott qed tgħid li jista' jidħol biss ċertu ammont minnu u din twassal għal ċerta kompetizzjoni għax dak il-prodott se jidħol bil-prezz tiegħu u mhux bil-prezz artifiċjali bit-taxxa fuqu.

Aħna jidhrilna li din it-tip ta' sistema m'hijiex daqshekk adattata għalina, li jkun ferm aħjar jekk aħna nagħtu assistenza diretta lis-settur agrikolu tagħna u b'hekk inkunu nistgħu ngħinu fir-ristrutturar li hemm bżonn isir.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Mr Speaker, il-mistoqsija tiegħi hija referibbli speċifikatament fuq il-pożizzjoni li ħadet l-Unjoni Ewropea mhux fuq il-pożizzjoni li ħadet Malta.

Peress li f'Doha l-Unjoni Ewropea nsistiet li tibqa' tenfasizza l-protezzjoni agrikola tagħha mhux biss fir-rispett ta' tariff quotas imma fir-rispett ta' items twal fil- qasam tal-biedja preferibbli għal-levies u sussidji għall-esportazzjoni, ma jirriżultax minn dak li qed jgħid il-Ministru li hu u l-gvern li japartjeni għalih huma kontra l-pożizzjoni ta' l-Unjoni Ewropea?

Għax bl-istess argument li kien kontra l-levies għal Malta, għandu jkun kontra l-levies fl-Unjoni Ewropea; ma tistax tkun favur it-tneħħija tal- levies f'Malta u kontra li jitneħħew mill-Unjoni Ewropea.

L-Unjoni Ewropea f'Doha ħadet il-pożizzjoni li fil-qasam agrikolu ssostni sensila sħiħa ta' sussidji u levies fuq il-biedja.

Allura l-Ministru u l-gvern tiegħu huma kontra dan is-sostenn li qed tagħti l-Unjoni Ewropea fil-WTO biex iżżomm il- levies u s-sussidji għall-esportazzjoni tagħha fil-qasam tal-biedja?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Naħseb li l-Onor.

Interpellant m'huwiex qed ikun accurate għax id-dokument finali li l-Ewropa qablet miegħu kien li tara x'jista' jsir biex l-export subsidies jitneħħew.

Fil-fatt dan qiegħed fit- text.

Il-problema hija li altru tpoġġi l-pożizzjoni waqt li n-negozjati għadhom qed jibdew u għadhom qed jiġu diskussi u altru l-pożizzjoni li finalment tasal għaliha wara li tikkonsidra kollox!

U l-Ewropa dak li għamlet, aċċettat ħaġa li għall-ewwel ma reditx taċċettaha, jiġifieri li l- export subsidies over a period of time jiġu phased out.

Din qiegħda fit- text u kien hemm problemi kbar fuqha biex tiġi aċċettata u fl-aħħar ġiet aċċettata.

Damu lejl sħiħ jinnegozjaw - kien hemm affarijiet oħra li huma rilevanti wkoll kemm għall-Ewropa u kemm għalina - u waslu għall- kompromess li jnaqqsu l-export subsidies.

Il-pożizzjoni li poġġejt jien ta' Malta ma kenitx waħda fejn qed tgħid li aħna nissapportjaw l-Ewropa mija fil-mija fuq kollox.

Il-pożizzjoni li poġġejna aħna hija kif tinteressa lilna.

L-Ewropa qed tpoġġi argumenti oħra li la ma kenux daqshekk rilevanti għalina, la dħalna fihom u lanqas għaddejna ġudizzju fuqhom.

Jien m'għaddejtx ġudizzju fuq l-export subsidies u lanqas biss semmejthom fl-istqarrija u fid-diskussjonijiet li kellna.

Peress li fis-settur tagħna hemm dawn in-non-trade concerns, u dan huwa punt importanti ħafna, aħna dehrilna li dan is-settur jistħoqqlu u ma nkunu qed niksru l-ebda dikjarazzjoni tal-WTO, billi aħna ngħinu lis-settur tagħna b'mod dirett mhux permezz ta' levies, jew permezz ta' projbizzjoni ta' l-importazzjoni, jew billi aħna nkunu f'pożizzjoni li ma nħallux kompetizzjoni tidħol minn barra, imma billi ngħinu lis-settur agrikolu bil- mod li jidhrilna li jwassal għar-ristrutturizzazzjoni ta' dan is-settur.

Din hija l-pożizzjoni li ħadet Malta u m'hemm l-ebda inkonsistenza mal- pożizzjoni ta' l-Ewropa.

L-Ewropa argumentat dwar affarijiet oħra, fosthom dwar l-export subsidies u finalment aċċettat ukoll li dawn l-export subsidies għandhom imorru fuq numru ta' snin.

Dik kienet a big change fil-pożizzjoni ta' l-Ewropa wkoll.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Huwiex aware il-Ministru li fil-briefing li taw ir- rappreżentanti ta' l-Unjoni Ewropea li għandhom x'jaqsmu ma' l-agrikoltura fi Bruselles, f'Pariġi u f'Berlin, għamluhielhom ċara li l-pożizzjoni ta' l- Unjoni Ewropea f'Doha tfisser li l-export subsidies fuq il-biedja u l- levies fuq il-biedja m'humiex se jitneħħew?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, id-dokument jgħid li l-export subsidies għandhom jiġu riveduti with a view to being reduced and phased-out.

Il- kelma phased-out hija ċara kemm għal din in-naħa kif ukoll għal tan-naħa l- oħra.

Ejja niftakru x'sar f'Doha.

F'Doha nfetaħ round ieħor ta' negozjati.

Tan-naħa l-oħra kultant tagħmel dawn il-misjudgments billi taqbad biċċa minn hawn, taqbad biċċa minn hemm, tagħmel storja, tieħu l- konklużjoni u tipprova tagħmel l-implikazzjonijiet fuq Malta!

U din tkun kollha bbażata fuq ir-ramel, Mr Speaker!

Il-pożizzjoni ta' l-Ewropa kienet li l-export subsidies ikunu phased-out over a period of time.

Dik hija r-round li qed tikkommetti ruħha li tidħol fiha bħala punt ta' partenza fin-negozjati tagħha.

Hija ċara u ma naqbilx mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni meta jgħid li dan m'huwiex il-każ.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Refalo.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali nqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar il-qgħad f'Għawdex fit-30 ta' Settembru 2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PATRIMONJU KULTURALI

CULTURAL HERITAGE BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

(Ikompli mill-20 ta' Novembru, 2001)

Klawsola 10 - Ċentru Malti għar-Restawr.

Clause 10 - Malta Centre for Restoration.

(Posposta fl-20 ta' Novembru, 2001)

THE CHAIRMAN: Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Sur President, għal klawsola 10 għandi din l-emenda:

"J" Klawsola 10 għandha tiġi emendata kif ġej:-

(a) subklawsola (1) tagħha għandha tiġi enumerata mill-ġdid bħala paragrafu (a) tagħha, u minnufih wara l-paragrafu (a) kif enumerat mill-ġdid għandu jiżdied dan il-paragrafu ġdid li ġej:

"(b) Il-missjoni taċ-Ċentru hi li dan isir ċentru ta' eċċellenza għat- tagħlim, taħriġ, riċerka u prattika tal-konservazzjoni, restawr, manutenzjoni, tmexxija u preżentazzjoni tal-patrimonju kulturali, u biex jipprovdi servizzi u konsultazzjoni, dwar il-konservazzjoni u restawr skond ma jista' jkun meħtieġ minn korpi oħra, kemm pubbliċi u kemm privati."; u

b) minflok subklawsola (3) (iv) għandha tidħol is-subklawsola li ġejja: "sa erba' membri nominati mill-Bord, minn fost l-istituzzjonijiet li jikkoperaw maċ-Ċentru, u maħtura mill-Ministru flimkien ma' l- Universita' ta' Malta.".

"J" Clause 10 shall be amended as follows:-

(a) subclause (1) thereof shall be renumbered as paragraph (a) thereof, and immediately after paragraph (a) as renumbered there shall be added the following new paragraph:

"(b) The mission of the Centre is to become a centre of excellence for the teaching, training, research and practice of conservation, restoration, maintenance, management and presentation of the cultural heritage, and to provide conservation and restoration services and consultation as may be required by other bodies, both public and private."; and

(b) subclause (3) (iv) is to be deleted and substituted by the following:

"up to four members nominated by the Board, from among the institutions co-operating with the Centre, and appointed by the Minister jointly with the University of Malta.".

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "J" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 10 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 10, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 11 - Funzjonijiet taċ-Ċentru.

Clause 11 - Functions of Centre.

(Posposta fl-20 ta' Novembru, 2001)

THE CHAIRMAN: Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, għal klawsola 11 għandi din l-emenda:

"K" Klawsola 11 għandha tiġi emendata kif ġej:-

1) f'paragrafu (b) minflok il-kliem "li jagħti parir" għandhom jidħlu l-kliem ", wara konsultazzjoni mas-Sovrintendenza,";

2) f'paragrafu (i) minflok il-kliem "jistabbilixxi u jmantni" għandhom jidħlu l-kliem "jippromwovi, jistabbilixxi, u jmantni" u fit-test Malti minflok il-kelma "failitajiet" għandha tidħol il-kelma "faċilitajiet";

3) f'paragrafu (j) minflok il-kliem "u artiġjanali livelli" għandhom jidħlu l-kliem "u artiġjanali";

4) minflok paragrafu (k) għandu jidħol dan il-paragrafu ġdid li ġej:

"(k) li jippromwovi u jorganizza l-attivitajiet ta' tagħlim u ċertifikazzjoni tiegħu fil-parametri tar-Regolamenti ta' l-2000 dwar Kwalifiki Professjonali u Vokazzjonali ta' Malta b'mod li jippermettu progrediment minn livelli vokazzjonali għal dawk professjonali.",

u fil-marġini għandhom jidħlu l-kliem "AL 215/2000."; u

5) minnufih wara l-paragrafu (k) għandu jiżdied dan il-paragrafu ġdid li ġej: "(l) li jidentifika ħiliet meħtieġa fis-settur kollu tal-patrimonju kulturali u l-mezzi kif dawn il-ħiliet jistgħu jkunu żviluppati, waqt li jinkoraġġixxi u jgħin ukoll żvilupp professjonali kontinwu għal dawk il-persuni li jaħdmu f'kull qasam tas-settur.".

"K" Clause 11 shall be amended as follows:-

1) in paragraph (b) immediately after the words "to advise" there shall be added the words ", following consultation with the Superintendence,";

2) in paragraph (i) for the words "to set up and maintain" there shall be substituted the words "to promote, set up and maintain" and in the Maltese text for the words "failitajiet" there shall be substituted the word "faċilitajiet";

3) in paragraph (j) for the words in the Maltese text "u artiġjanali livelli" there shall be substituted the words "u artiġjanali".

4) paragraph (k) shall be deleted and substituted by the following:

"(k) to promote and organize teaching and certification activities within the parameters of the Malta Professional and Vocational Qualifications Regulations 2000 in such a way as to allow for progression from vocational to professional levels.",

and in the margin thereof to include the words "LN 215/2000."; and

(5) immediately after paragraph (k) there shall be added the following new paragraph: "(l) to identify skills required throughout the cultural heritage sector and the means by which such skills can be developed, while also encouraging and supporting continuing professional development for those persons working in all occupations in the sector.".

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "K" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 11 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 11, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 12 - Strateġija Nazzjonali dwar il-Patrimonju Kulturali.

Clause 12 - National Strategy for Cultural Heritage.

(Posposta fl-20 ta' Novembru, 2001)

THE CHAIRMAN: Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, għal klawsola 12 għandi din l-emenda:

"L" Klawsola 12 għandha tiġi emendata kif ġej:-

a) f'subklawsola (1) wara l-kliem "għandhom jiġu kkonsultati." għandhom jiżdiedu l-kliem: "Il-Ministru għandu jpoġġi dan id- dokument fuq il-Mejda tal-Kamra hekk kif ikun lest, u l-Kamra għandha tiddedika seduta waħda għad-diskussjoni.".

"L" Clause 12 shall be amended as follows:-

(a) in subclause (1) after the words "as the Minister may deem proper." there shall be added the following words: "The Minister shall cause a copy of such document to be laid on the Table of the House as soon as it is ready and the House shall dedicate one sitting for a discussion on it.".

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "L" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 12 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 12, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 14 - Il-Kumitat ta' Garanzija.

(Kont.)

Clause 14 - Committee of Guarantee.

(Cont.)

THE CHAIRMAN: Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, il-bieraħ konna qed nispjegaw il- mekkaniżmu ta' koordinament fil-qasam tal-wirt kulturali ta' pajjiżna u ġie rikonoxxut minn kulħadd li d-defiċjenza gravi li teżisti f'dan il-qasam hija n-nuqqas ta' koordinament li jeżisti bejn l-aġenziji pubbliċi - kemm bejn dawk li huma regolatorji kif ukoll bejn dawk li m'humiex - u n-nuqqas ta' affjatament u ta' tisħib effettiv u proattiv mal-membri kollha ta' l- għaqdiet volontarji u tas-settur privat li huma ħerqana li jagħtu kontribut f'dan ir-rigward.

Aħna ħassejna li kienet xi ħaġa minn ewl id-dinja li biex dan il-koordinament iseħħ u biex iġġib lil kulħadd flimkien bl-obbligu ta' liġi, jinħtieġ li jinħoloq dan il-mekkaniżmu li fil-fatt qed noħolqu, u aħna jidhrilna li l-kumitat ta' garanzija qed jiġbor fi ħdanu lil dawk kollha li huma involuti.

Sur President, ta' min jgħid li mal-persuni li se jikkomponu lil dan il- kumitat jien se nipproponi li tiżdied persuna oħra, liema persuna se tkun maħtura mill-ministru li jkun responsabbli minn Għawdex.

B'hekk fuq il- kumitat ta' garanzija se jkun hemm il-president, li kif għedt diġa', se jkun bniedem li għandu ċertu axxendenza fil-pajjiż, se jkun hemm tliet persuni li ġejjin mill-ministeri responsabbli mit-turiżmu, mill-ambjent u minn Għawdex, se jkun hemm dawk li qed imexxu lill-entijiet pubbliċi f'dan il-qasam, jiġifieri s-sovrintendent, il-president ta' l-aġenzija "Patrimonju Malta", il-president taċ-ċentru tar-restawr u l-president ta' l- awtorita` ta' l-ippjanar, u mbagħad se jkun hemm ukoll ir-rappreżentant tal- kummissjoni għall-patrimonju kulturali kattoliku biex anke l-knisja Kattolika jkollha preżenza f'dan il-kumitat ta' garanzija u b'hekk mhux biss ikollha l-opportunita` li tiddefendi l-patrimonju kulturali tagħha imma wkoll li tagħti kontribut għal dan il-koordinament flimkien ma' tliet persuni oħra li jiġu maħtura mill-ministru minn fost persuni li jaħdmu fil- qasam tal-patrimonju kulturali u f'organizzazzjonijiet mhux governattivi ddedikati għall-patrimonju kulturali.

Sur President, aħna qed nimponu li mill-inqas il-kumitat ta' garanzija jiltaqa' darba kull xahrejn, jiġifieri qed ngħidu li jekk ma jiltaqax darba kull xahrejn, teknikament tkun qed tinkiser il-liġi.

It-tama tiegħi hi li s-seduti jsiru b'mod regolari, u m'għandix dubju li fil-bidu jsiru ħafna iktar spiss minn darba kull xahrejn.

Ta' min jgħid ukoll li l-quorum qed jiġi deċiż b'ħames membri, jiġifieri hawnhekk il-quorum qed niffaċilitawh.

Fl-opinjoni tiegħi n-numru tal-membri tal-kumitat ta' garanzija huwa raġunevoli ħafna.

Fil-fatt hawnhekk qed nitkellmu fuq 12-il persuna, li kollha se jkunu nies ta' l-affari tagħhom li għandhom responsabbilta` kbira fil-pajjiż, u jien għandi għax ikolli fiduċja li dawn se jkunu lesti li jiddedikaw il-ħin li hemm bżonn - u aħna se nobbligawhom li jagħmlu dan - għal dan il-qasam.

Issa ħalli ngħaddi biex nispjega l-funzjonijiet ta' dan il-kumitat.

Sur President, jien beħsiebni nsaħħaħ il-missjoni ta' koordinament fil- kumitat ta' garanzija, u infatti qed nistenna li jġibuli proposta b'xi tibdil ħalli nkunu nistgħu niddiskutuha flimkien.

Dan l-abbozz ta' liġi qed jagħti terms of reference lil kull enti li qed tissemma hawnhekk, fosthom lis-sovrintendenza, lill-aġenzija "Patrimonju Malta" u liċ-ċentru Malti għar-restawr, pero` minħabba li l-kumitat ta' garanzija ma jistax jużurpa t-terms of reference ta' dawk l-enti, f'subklawsola (6) ta' klawsola 14 qed ngħidu "mingħajr preġudizzju għad-disposizzjonijiet ta' dan l-Att", jiġifieri l-kumitat ta' garanzija jrid jirrispetta t-terms of reference ta' dawk l-enti.

Anzi aħna nżidu ngħidu li wieħed mix-xogħlijiet tal-kumitat ta' garanzija għandu jkun li jassigura li dawn l-enti qed josservaw it-terms of reference li għandhom u jikkoordinawhom flimkien mat- terms of reference ta' l-entijiet l-oħra li qed insemmu, u fil-fatt hawnhekk irridu nżidu biċċa oħra biex nenfasizzaw kemm hu importanti dan il- koordinament.

Dan kien punt li tqanqal minn proposta ta' "Din l-Art Ħelwa" u għalkemm fl-opinjoni tiegħi dan il-punt kien diġa' ċar, ma sibt l-ebda diffikulta` li nkompli nenfasizzah biex nassiguraw li l-kumitat ta' garanzija jifhem ir-rwol importanti li għandu f'dan ir-rigward.

Minbarra l-funzjoni li jikkoordina b'mod effettiv, il-kumitat ta' garanzija għandu wkoll il-funzjonijiet li jiffaċilita l-kollaborazzjoni bejn l- aġenziji differenti li jkollhom din ir-responsabbilta`, li jagħti pariri lill-gvern fuq l-istrateġija nazzjonali għall-patrimonju kif ukoll li jiġbed l-attenzjoni tal-gvern, ta' xi organizzazzjoni jew ta' xi persuna dwar xi azzjoni urġenti li tista' tkun meħtieġa fil-qasam tal-patrimonju kulturali.

Jien nemmen li l-għodda ta' dan il-kumitat għandu jkollha ċerta saħħa morali fuq dak li jkun.

It-tama hi li meta dan il-kumitat jesprimi ruħu, ikun qiegħed jesprimi ruħu minħabba l-importanza ta' l-oġġett li jkun qiegħed jittratta, speċjalment meta jkun hemm bżonn azzjoni urġenti.

Sur President, hawnhekk qed ngħidu li l-kumitat irid jiltaqa' regolarment u jikkonsulta mill-inqas kull erba' xhur ma' l-NGOs li jkunu qed joperaw fil- qasam tal-patrimonju kulturali.

Din hija funzjoni importanti għax permezz tagħha mhux biss qed ninvolvu direttament lill-volontarjat li jaħdem f'dan is-settur bi preżenza fil-kumitat tal-garanzija u f'entijiet oħrajn, imma qegħdin ukoll nobbligawh li għallinqas darba kull erba' xhur dan irid jiltaqa' man-non-government organisations.

Huwa veru li l-NGOs ikollhom diversi laqgħat, kemm mal-gvern, kemm mal-ministru konċernat, kemm ma' l- oppożizzjoni kif ukoll m'oħrajn, pero` dawn il-laqgħat ma jsirux regolarment u allura aħna riedna noħolqu ħolqa bejn l-għaqdiet volontarji u l-kumitat ta' garanzija biex ikun hemm a two-way traffic; sew biex l-NGOs iwasslu l-fehmiet, il-kritika, is-suġġerimenti u l-ilmenti tagħhom għand il- kumitat ta' garanzija kif ukoll biex il-kumitat ta' garanzija jkun jista' jagħti l-fehmiet tiegħu u jagħti gwida lil dawn l-għaqdiet fuq il-ħidma li tkun qed tiżvolġi f'dan is-settur.

Imbagħad subklawsola (6) ta' klawsola 14 tgħid ukoll li l-kumitat għandu:

"(f) jagħti pariri lill-Ministru fuq kull ħaġa li toriġina mid- disposizzjonijiet ta' dan l-Att u fuq kull ħaġa oħra li tiġi lilu riferita mill-Ministru;

(ġ) jisma' u jiddeċiedi appelli li jsirulu skond id-disposizzjonijiet ta' dan l-Att.".

Sur President, dawn huma funzjonijiet li jirrikjedu ċerta diskussjoni u anke ċerta rfinatura f'dan l-istadju ta' kumitat.

Għaliex?

Għax speċjalment meta nkunu qed nittrattaw is-setgħat speċjali ta' l-Istat, ikun hemm ċirkostanzi fejn is-sovrintendent jew awtoritajiet oħra li għandhom funzjoni taħt dan l-abbozz ta' liġi jkunu jistgħu jieħdu ċerti deċiżjonijiet u jagħtu ordnijiet u direttivi ta' diversi tipi fil-konfront ta' l-individwi, ta' l-organizzazzjonijiet u tal-privat.

Naturalment dawk il-każijiet li jġorru magħhom proċeduri u pieni kriminali jibqgħu jiġu trattati skond il-liġijiet kriminali fil-qrati tagħna, pero` mbagħad hemm dawk id-deċiżjonijiet li huma iktar ta' natura amministrattiva.

Issa l- liġi, f'ħafna minn dawn id-deċiżjonijiet, ma tipprovdi l-ebda rikors għall- kontestazzjoni ta' deċiżjoni amministrattiva - meta qed ngħid hekk irrid nagħmilha ċara li dan qed ngħidu bla preġudizzju għad-drittijiet taċ- ċittadini kollha li jikkontestaw kull ħaġa taħt il-kappa tax-xemx fil-qrati ordinarji tagħna - u allura aħna qed noffru rimedju biex jekk xi ħadd iħossu aggravat minn xi deċiżjoni amministrattiva li tkun ittieħdet, ikun jista' jappella quddiem dan il-kumitat ta' garanzija.

Għaliex qed nagħmlu dan?

Għax jekk wieħed jeżamina s-setgħat speċjali ta' l-Istat u jħares lejhom minn ċerta lenti jsib li huma qawwija ħafna u allura aħna ridna noħolqu a check and balance biex inkunu kemm jista' jkun ċerti li min jieħu d-deċiżjoni jkun ikkonfortat li dik id-deċiżjoni tista' tgħaddi minn skrutinju ta' konsiderazzjoni ta' grupp ta' nies li f'din il-materja għandhom jiddeċiedu kemm fl-interess tal-patrimonju kulturali imma wkoll b'rispett għad-drittijiet ta' l-individwi.

S'issa għadna ma ħsibniex x'jiġri jekk il-kumitat ta' garanzija jiddeċiedi talba għal reviżjoni ta' appell minn xi deċiżjoni li jkun ħa s- sovrintendent, u allura naħseb li jkun tajjeb jekk iktar tard nagħmlu emenda biex nagħmluha ċara li sovrintendent ma jistax ikun imħallef tiegħu nnifsu jew ta' ħaddieħor.

Issa se nħalli f'idejn il-kollegi tiegħi biex jagħmlu l-intervent tagħhom huma wkoll ħalli flimkien nipprovaw intejbu din il-klawsola.

Grazzi, Sur President.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, meta niġu biex nikkonsidraw u nirriflettu ftit fuq dan il-kumitat ta' garanzija, għandna nżommu quddiemna punt li fil-klawsoli li għamilna s'issa ħadna ħsiebu, pero` naħseb li fi klawsola 14 m'aħniex qed nieħdu ħsiebu biżżejjed jew inkella qed neħduh for granted.

Fil-klawsoli li ddiskutejna s'issa semmejna l-bżonn ta' linkage bejn il-gvern, bejn l-għaqdiet volontarji non-governattivi u bejn is-settur kummerċjali.

Issa jien qed nara li filwaqt li l-linkage bejn l-għaqdiet non-governattivi u bejn l-istrutturi pubbliċi qiegħed hemm, qed inħallu barra lis-settur kummerċjali, u jien naħseb li għandna ndaħħlu r- rappreżentanza tas-settur kummerċjali fil-kumitat ta' garanzija għax l- għaqdiet volontarji non-governattivi f'dan is-settur ma jiddejqu xejn li jkollhom relazzjonijiet mas-settur privat, anzi jgħidu li parti mill- ispirtu dinamiku u qawwi li għandhom, anke biex jagħmlu xogħol importanti f'dan is-settur, ġej mis-sinerġija tagħhom mas-settur kummerċjali.

Aħna għandna dak li fl-Ewropa jissejjaħ the third sector għax għandna lis-settur pubbliku, lis-settur privat u lill-għaqdiet volontarji non-governattivi.

Per eżempju, ir-rappreżentanza tal-bord taċ-ċentru Malti għar-restawr qiegħda miftuħa sa erba' membri, liema membri jintgħażlu mill-bord minn fost l-istituzzjonijiet li jikkooperaw maċ-ċentru, jiġifieri m'għandna niddejqu xejn jekk organizzazzjoni kummerċjali tkun qed tikkoopera maċ- ċentru, anzi fis-settur edukattiv kemm-il darba sħaqna kemm hu importanti li nsaħħu l-education business links.

Jien naħseb li llum wasal iż-żmien li ninqatgħu mill-mentalita` li malli tmiss man-negozju, se tara flus biss.

Ħaġa oħra li rrid ngħid hija li jekk wieħed jattendi l-attivitajiet li jorganizzaw "Din l-Art Ħelwa" u l-"Fondazzjoni Patrimonju Malti" jara li r- rappreżentanza tan-nies tan-negozju f'dawn l-attivitajiet tkun di prima persona, jiġifieri m'huwiex biżżejjed li dawn jagħtu l-appoġġ tagħhom lill- għaqdiet volontarji non-governattivi imma jkunu hemm di prima persona, bħala protagonisti, u allura jien nissuġġerixxi li ndaħħlu wkoll ir- rappreżentanza tas-settur kummerċjali fil-kumitat ta' garanzija.

Issa għandhiex tirrappreżenta lis-settur kummerċjali fuq dan il-bord il-Malta hoteliers and restaurants association jew inkella r-riferenza għandhiex tkun iktar vaga hija kwestjoni oħra.

Forsi ma tkunx idea ħażina jekk ikunu l-korpi kostitwiti li jirrappreżentaw lis-settur kummerċjali, kif isir f'oqsma oħra, pero` wieħed għad irid jara eżattament kif se jfassal din il- proposta.

Sur President, wara li għaddejt dan il-kumment fuq ir-rappreżentanza tal- kumitat ta' garanzija, issa nixtieq nikkummenta daqsxejn fuq il- funzjonijiet ta' dan il-kumitat, u proprju se niġi għal paragrafu (ċ) ta' subklawsola (6), li jgħid hekk:

"jagħti pariri lill-Gvern fuq l-istrateġija nazzjonali għall- patrimonju kulturali;".

Ma nafx inkunx qed infettaq jekk nistaqsi għaliex hawnhekk il-kliem "l- istrateġija nazzjonali għall-patrimonju kulturali" huma miktuba b'ittri żgħar filwaqt li fi klawsola 12 dan il-kliem qed jinkiteb b'ittri kbar għax hawnhekk qed nitkellmu fuq dokument preċiż ta' l-istrateġija nazzjonali għall-patrimonju kulturali.

Jien nifhem li x-xogħol tal-kumitat ta' garanzija għandu jkun an ongoing process u li mhux għax sar dokument ta' l- istrateġija nazzjonali darba, allura wieħed se jibqa' jirreaġixxi biss dwar dak id-dokument, imma naħseb li b'xi mod jew ieħor ir-riferenza għar-rabta bejn il-kumitat ta' garanzija u l-gvern, u l-pariri li dan ta' l-aħħar jagħti għall-istrateġija nazzjonali għall-patrimonju kulturali m'għandhomx jibqgħu daqshekk vagi.

Wieħed jista' jistaqsi: Imma m'huwiex for granted li l-pariri li jagħti l-gvern se jiġu kkonsidrati għad-dokument ta' l- istrateġija nazzjonali għall-patrimonju kulturali?

Jien qed ngħid - u naħseb li qed ngħid tajjeb - li fi klawsola 12 l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jagħmilha ċara li hemm dokument, li jissejjaħ "Strateġija Nazzjonali għall-Patrimonju Kulturali, li huwa benchmark ta' x'qed nagħmlu u ta' fejn aħna sejrin, u bħala benchmark nazzjonali naħseb li jkun tajjeb jekk il-kumitat ta' garanzija jkollu xi forma ta' rabta ma' dak id- dokument.

Naħseb li wieħed jista' jirranġa din is-sitwazzjoni billi f'paragrafu (ċ) ta' subklawsola (6), il-kliem "l-istrateġija nazzjonali għall-patrimonju kulturali" jinkitbu b'ittri kbar.

Naturalment il-fatt li aħna qed nissuġġerixxu li ndaħħlu emenda bħal din bl-ebda mod ma jfisser li qed ngħidu li l-kumitat ta' garanzija m'huwiex se jkun qed jirreaġixxi għall-affarijiet kurrenti li jkunu għaddejjin u li d-dokument ma jkunx ħaseb dwarhom għax ir-realta` hija ħafna iktar ikkomplikata minn kull dokument u minn kull pjan li wieħed jista' jfassal.

Issa ħalli niġu għal paragrafu (d) ta' subklawsola (6), li jgħid li l- kumitat għandu:

"jiġbed l-attenzjoni tal-Gvern jew ta' xi organizzazzjoni jew persuna dwar xi azzjoni urġenti li tista' tkun meħtieġa fil-qasam tal- patrimonju kulturali;".

Aħna qed ngħidu li se jkollna kumitat li jiltaqa' mill-inqas darba kull xahrejn.

S'issa għadna ma tkellimniex dwar il-loġistika ta' dan il-kumitat u wieħed ma jippretendix li jitkellem issa dwar dan, pero` dan il-kumitat se jkollu post li jkun tiegħu fejn ikun jista' jiltaqa?

Dan il-kumitat se jkollu mqar persuna waħda bħala staff?

In vista tal-fatt li din l- organizzazzjoni se tiltaqa' mill-inqas darba kull xahrejn - għalkemm aktarx li mbagħad tibda tiltaqa' ħafna iktar spiss minn hekk - x'se jiġri?

X'se jsir biex wieħed jiġbed l-attenzjoni għall-azzjoni urġenti li jkollha bżonn tittieħed?

Il-problema m'hijiex l-intenzjoni imma kif se jkun l-ingranaġġ tal-mekkaniżmu, u naħseb li rridu nirriflettu daqsxejn iktar dwar dan.

Meta mbagħad niġu għal paragrafu (e) ta' subklawsola 6, insibu li dan jgħid hekk:

"jiltaqa' regolarment u jikkonsulta, mill-inqas, kull erba' xhur, ma' l-organizzazzjonijiet mhux governattivi ...".

Jien naħseb li fix-xogħol ta' konsultazzjoni u fil-laqgħat li jsiru regolarment wieħed għandu jinkludi lis-settur kummerċjali wkoll.

Tkellimna kemm f'dan il-parlament kif ukoll barra minn dan il-parlament dwar l- importanza tat-turiżmu kulturali.

Kif jafu ħafna minna, iktar ma jgħaddi ż- żmien in-numru ta' siti li għandhom patrimonju kulturali u li huma managed mis-settur privat iktar qed jiżdied - aħna nawguraw li dan in-numru jkompli jiżdied - u allura naħseb li s-settur kummerċjali għandu jkun preżenti fil- laqgħat u fil-konsultazzjonijiet li l-kumitat ta' garanzija se jagħmel regolarment mas-settur privat.

Aħna mhux l-ewwel darba li nagħmlu l- kritika li n-negozjanti jridu biss u m'humiex lesti li jagħtu, pero` filwaqt li xi drabi jkollna raġun li nagħmlu din it-tip ta' kritika, ikun hemm ukoll drabi oħra fejn ma jkollniex raġun.

Jien naħseb li wieħed mill- modi ta' kif jista' jkollna politika inklussiva huwa billi ndaħħlu lis- settur kummerċjali bħala sieħeb ugwali anke f'dan il-livell ħalli wieħed ma jibqax jirrikorri biss għand is-settur kummerċjali għall-isponsorships jew għall-fondi biss imma b'hekk inkunu qed nissensibilizzaw lil dan is-settur iżjed biex fil-konsiderazzjonijiet kummerċjali li jagħmel idaħħal ukoll is- sensibbilta` li hemm bżonn fil-qasam tal-wirt storiku u kulturali.

Issa se niġi biex ngħaddi kumment fuq paragrafu (ġ) ta' subklawsola (6), li jgħid illi l-kumitat ta' garanzija se:

"jisma' u jiddeċiedi appelli li jsirulu skond id-disposizzjonijiet ta' dan l-Att.",

Kif diġa' qal il-Ministru, dan il-paragrafu kif inhu espress huwa vag u qed jagħti l-impressjoni li l-kumitat ta' garanzija se jkun speċi ta' bord ta' appell jew qorti ta' appell.

Jien naħseb li kif s'issa għamilna sforz biex l-istrutturi l-oħra kollha li waqqafna jkunu flessibbli u jkollhom funzjoni ċara u diretta, hekk ukoll għandna nagħmlu sforz biex nifhmu aħjar x'qed ngħidu f'paragrafu (ġ).

F'liġijiet ta' pajjiżi oħra jeżistu mekkaniżmi bħal dawn.

Per eżempju, filwaqt li hemm pajjiżi fejn inti ma jkollokx ċans tappella jekk tittieħed id-deċiżjoni li l-post fejn tkun toqgħod ikun listed, jiġifieri jekk il-post tiegħek ikun daħal fl-inventarju tal- patrimonju kulturali, hemm pajjiżi fejn inti jkollok id-dritt to delist your property.

Imbagħad hemm ukoll pajjiżi li għandhom struttura simili għall-kumitat ta' garanzija, anke jekk imsemmi mod ieħor, u hemm pajjiżi oħra fejn l-appell isir lill-ministru prinċipali direttament.

Per eżempju, fil-każ ta' l- Ingilterra hekk jiġri.

Sur President, kif qal il-Ministru, paragrafu (ġ) ta' subklawsola (6) huwa miftuħ ħafna, u dan jista' joħloq problemi kbar għall-istrutturi biex jiffunzjonaw.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, l-ewwelnett irrid nirringrazzja lill- Onor. Bartolo għall-kummenti kostruttivi li għamel filwaqt li ngħid mal- ewwel li rigward ir-rappreżentanza tas-settur kummerċjali m'għandux ikun hawn diffikulta`, pero` naturalment issa rridu nsibu formula kif nagħmlu dan, u donnha l-aħjar formula li qiegħed insib jien hija li f'paragrafu (i) ta' subklawsola (1), li jgħid:

"tliet persuni oħra maħtura mill-Ministru minn fost persuni li jaħdmu fil-qasam tal-patrimonju kulturali u f'organizzazzjonijiet mhux governattivi ddedikati għall-patrimonju kulturali.",

inżidu "... u persuna oħra attiva fil-qasam kummerċjali."

Idealment kieku jkun aħjar jekk inkunu iktar preċiżi, pero` almenu l-kelma "attiva" tindika li l-persuna li tintgħażel trid tkun qed tgħix ir-realta` tal-qasam ekonomiku u kummerċjali.

Diġa' rriferejt għall-emenda li se tagħti lill- ministru responsabbli għal Għawdex id-dritt li jkollu persuna nominata u maħtura minnu.

Meta mbagħad niġu għall-funzjonijiet ta' dan il-kumitat, insibu li paragrafu (a) ta' subklawsola (6) jgħid li l-kumitat għandu:

"mingħajr preġudizzju għad-disposizzjonijiet ta' dan l-Att, jikkoordina l-Entitajiet imwaqqfa taħt l-artikoli 7, 8 u 10 ta' dan l- Att;".

Issa aħna qed nipproponu li nżidu l-kliem "u jiżgura kollaborazzjoni mill- iktar viċin bejn l-aġenziji differenti b'responsabbilta` diretta jew indiretta għall-protezzjoni u għat-tmexxija tas-settur tal-patrimonju kulturali", pero` naħseb li iktar milli nżidu dan il-kliem f'paragrafu (a) għandna nemendaw paragrafu (b).

Paragrafu (b) qed jgħid:

"jagħmilha possibbli li jkun hemm, ...".

Issa jien naħseb li minflok il-kliem "jagħmilha possibbli", biex dan il- paragrafu ma jibqax fluwidu, għandha tidħol il-kelma "jiżgura".

Sur President, jien naqbel ukoll ma' l-Onor.

Bartolo li f'paragrafu (ċ) ta' subklawsola (6) l-ewwel ittra tal-kliem "l-istrateġija nazzjonali għall- patrimonju kulturali" tkun miktuba b'ittri kbar għax jekk inħalluhom ittri żgħar jista' ma jkunx ċar biżżejjed li qed nirriferu għad-dokument "Strateġija Nazzjonali għall-Patrimonju Kulturali".

Imbagħad f'paragrafu (ċ) għandna nżidu wkoll li l-kumitat ta' garanzija għandu "sussegwentement jissorvelja u jsegwi l-implimentazzjoni ta' l-istrateġija kif addottata mill-gvern u skond id-direzzjoni tal-ministru".

F'ċertu sens dan huwa ovvju, imma naħseb li huwa tajjeb li anke dak li huwa ovvju jiġi speċifikat fil-liġi.

Qabel ma ngħaddi biex nikkummenta fuq paragrafu (d) ta' subklawsola (6), irrid ngħid li għandna nilqgħu s-suġġeriment ta' l-Onor.

Bartolo li qed jissuġġerixxi li anke f'paragrafu (e) nirriferu għas-settur kummerċjali, u allura nżidu l-kliem "... u dawk li joperaw fis-settur kummerċjali."

Issa ħalli ngħid xi ħaġa fuq paragrafu (ġ) ta' subklawsola (6)

Sur President, iktar ma naħseb fuq dan il-paragrafu iktar donni qed nersaq lejn is-soluzzjoni li nipproponi li jiġi mħassar għax jekk noqogħdu nirriflettu nsibu li f'każ li xi ħadd ikollu l-proprjeta` immobbli tiegħu li tiġi skedata, diġa' hemm l-awtorita` ta' l-ippjanar li tipprovdi l- manjieri kollha possibbli għall-appelli meħtieġa u mbagħad jifdal biss tipi ta' deċiżjonijiet amministrattivi, li dwarhom jien ngħid li hemm rimedju ieħor għax minbarra li hemm il-qrati ordinarji, hemm ukoll l-ombudsman.

Dan il-paragrafu kien daħal meta kienet qed tiġi kkonsidrata s-setgħa ta' l- Istat li jekk ikun jaf li hemm oġġett, bħal per eżempju, pittura, għall- bejgħ u s-sovrintendent iqis li dik il-pittura hija ta' patrimonju kulturali u ta' ċertu valur għan-nazzjon, dan jista' jidħol bejn ix-xerrej u l-bejjiegħ u jgħidilhom li dik il-pittura se jixtriha hu.

Meta kienet qed tiġi diskussa din is-setgħa, kien hemm min deherlu li wieħed ikun qed jazzarda li jagħti lill-Istat din is-setgħa, pero` jekk xi ħadd jidhirlu li dan huwa ndħil abbużiv min-naħa tas-sovrintendent, dak dejjem jista' jiġi kkontestat fil-qrati tagħna.

Naħseb li l-Onor.

Bartolo kellu raġun meta qal li jekk lill-kumitat nagħtuh il-funzjoni li qed jipproponi paragrafu (ġ), jiġifieri li "jisma' u jiddeċiedi appelli li jsirulu skond id- disposizzjonijiet ta' dan l-Att", dan il-kumitat se jispiċċa qisu xi tribunal amministrattiv mgħobbi b'dawn il-ħafna "iġbed 'l hawn u iġbed 'l hinn" biex jinbidlu ċerti deċiżjonijiet u jiġi sfokat mill-funzjoni proprja tiegħu.

Għalhekk naħseb li l-aħjar ħaġa hi li nressqu emenda biex il- funzjoni li tissemma f'paragrafu (ġ) ta' subklawsola (6) tiġi mħassra.

Issa ħalli niġu għal paragrafu (d) ta' subklawsola (6).

Paragrafu (d) jgħid li l-kumitat għandu:

"jiġbed l-attenzjoni tal-Gvern jew ta' xi organizzazzjoni jew persuna dwar xi azzjoni urġenti li tista' tkun meħtieġa fil-qasam tal- patrimonju kulturali;".

M'hemmx dubju li jekk aħna rridu verament li l-kumitat ta' garanzija jkollu l-istima tal-poplu u ta' kulħadd, dan irid jingħata l-istatus, u l-istatus ma jiġix biss mil-liġi imma anke minn ċerti affarijiet materjali, bħal per eżempju, mill-post fejn jiltaqa' u mill-appoġġ u mill-faċilitajiet li dan ikollu.

Naturalment m'aħna se nagħmlu xejn lussuż għax lanqas biss naffordjawh dan, imma huwa inutli li nwaqqfu kumitat ta' garanzija, nippretendu li dan jiltaqa' darba kull tliet jew erba' ġimgħat u ma nipprovdulu l-ebda faċilitajiet.

Jien persważ li xogħol il-president ta' dan il-kumitat m'hux se jkun biss li jkun preżenti għal-laqgħat li jsiru imma wkoll li jsegwi l-affarijiet u jkollu konsultazzjonijiet fuq bażi regolari ma' l-uffiċjali kollha biex ikun jista' jidderieġi minn hemmhekk.

Naturalment imbagħad hemm bżonn ukoll li l-kumitat ta' garanzija jirregola ftit il-proċedura tiegħu, u fil-fatt dan l-abbozz ta' liġi diġa' qed jagħmilha ċara li l-kumitat ta' garanzija għandu jirregola l-proċeduri tiegħu nnifsu.

Issa meta ngħid "proċeduri" m'iniex qed nirriferi biss għall-proċeduri li jsiru waqt il-laqgħat għax kumitat ikollu ċerti funzjonijiet li jmorru lil hinn mil-laqgħat li jagħmel.

Per eżempju, kumitat irid ukoll jiddeċiedi.

Naturalment dejjem trid tħalli l-leeway li jekk, per eżempju, kumitat jgħidlek li għandu bżonn għaxar skrivani, tgħidlu li għaxar skrivani ma taffordjahomx.

Forsi hawn wieħed jistaqsi: Meta jiskatta l-mument fejn il-kumitat ta' garanzija jrid jiġbed l- attenzjoni?

Naħseb li din hija diffiċli li wieħed jippreċiżaha u jilleġislaha u allura jrid iħalliha fis-sensittivita` tal-president tal-kumitat ta' garanzija.

Ħafna affarijiet jaslu through the grapevine, jiġifieri permezz tal-mezzi tat-telekomunikazzjoni, permezz ta' informazzjoni anonima, permezz ta' kuntatti formali u anke permezz ta' kuntatti mill-iktar informali.

Naħseb li hija bl-assidwita` tal-president u tal-membri tal-kumitat ta' garanzija li jkunu qed isegwu lil dan is-settur li l-kumitat jiddeċiedi li, per eżempju, fit-tali ħaġa ma jistax jieħu azzjoni.

Jien nittama li iktar ma jgħaddi ż-żmien, iktar l-awtoritajiet konċernati jidraw jintervjenu meta jaraw li quddiemhom għandhom każ urġenti, jew inkella aħjar minn hekk, jipprevjenu, pero` mhux l-ewwel darba li minkejja li ħaġa tkun dehret fil- gazzetta u jkun raha l-kap tad-dipartiment u l-ministru konċernat, ma jiġri xejn xorta waħda.

Quddiemna għandna kumitat ta' garanzija li għandu jgħarbel il-każijiet li jiġu quddiemu u jiddeċiedi jekk, per eżempju, it- tali lment huwiex ġustifikat jew inkella jekk it-tali ħaġa hijiex urġenti, u naħseb li din hi l-manjiera kif wieħed irid jittekilja l-każijiet li jiġu quddiemu.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, l-ewwelnett jien naqbel ukoll li għandna nħassru paragrafu (ġ) ta' subklawsola (6).

Meta mbagħad niġu għal paragrafu (d) ta' l-istess subklawsola, irrid ngħid mal-ewwel li fl- opinjoni tiegħi, l-emenda li ressaq il-Ministru saħħet ħafna r-rwol tal- kumitat ta' garanzija, liema rwol huwa proprju dak li jara jekk il-pjan li hemm imfassal huwiex qed jiġi mwettaq.

Fuq l-istrutturi li għandna s'issa xi drabi jkun hemm ilmenti ġustifikati filwaqt li drabi oħra jkun hemm ilmenti li m'humiex ġustifikati.

Per eżempju, ġieli minħabba l-ħafna xogħol li jkollhom in-nies li huma mpenjati fl-istrutturi eżistenti, idumu ma jagħtu r-rispons tagħhom għall-proposti li jsirulhom, pero` issa wieħed jista' jdur fuq il-kumitat ta' garanzija u jgħidlu li minkejja li huwa ressaq proposta għal inizjattiva fit-tali struttura, ma sema' xejn dwar dan.

Jien inħoss li l-president tal-kumitat ta' garanzija se jkollu rwol importanti ħafna ta' leadership għax biex jiġbed l-attenzjoni ta' l- awtoritajiet jew ta' xi struttura fuq xi ħaġa żgħira ma nimmaġinax li bilfors se jkollu joqgħod ilaqqa' lill-kumitat, u allura iktar u iktar tikber l-importanza li l-persuna li tintgħażel ikollha ċerta dinamiżmu u taħdem f'dawn il-parametri li qed infasslu.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, għal klawsola 14 għandi din l-emenda:

"M" Klawsola 14 għandha tiġi emendata kif ġej:-

a) f'subklawsola (1) tagħha minflok il-kliem "minn ħdax-il membru kif ġej:"għandha tidħol il-kelma "hekk:", u minnufih wara paragrafu (c) għandu jiżdied dan il-paragrafu ġdid li ġej:

"(d) persuna maħtura mill-Ministru responsabbli għal Għawdex;",

u l-paragrafi l-oħra ta' din is-subklawsola għandhom jiġu rinumerati mill-ġdid (e) sa (j), u wara l-kliem "għall-patrimonju kulturali" fil- paragrafu (j) kif rinumerat mill-ġdid għandhom jiżdiedu l-kliem "u persuna oħra attiva fil-qasam kummerċjali.";

(b) subklawsola (6) għandha tigi emendata kif ġej:

(i) f'paragrafu (b) minflok il-kliem "jagħmilha possibbli li jkun hemm," għandhom jidħlu l-kliem "jiżgura li jkun hemm,";

(ii) f'paragrafu (c) minflok il-kliem "l-istrateġija nazzjonali għall- patrimonju kulturali" għandhom jidħlu l-kliem "l-Istrateġija Nazzjonali għall-Patrimonju Kulturali, u sussegwentement jissorvelja u jsegwi l-implimentazzjoni ta' l-istrateġija kif addottata mill-Gvern u skond id-direzzjoni tal-Ministru";

(iii) f'paragrafu (e) minnufih wara l-kliem "fil-qasam tal-patrimonju kulturali" għandhom jidħlu l-kliem "u ma' dawk li joperaw fis-settur kummerċjali";

(iv) paragrafu (g) għandu jitħassar; and

(c) minnufih wara subklawsola (6) għandha tiżdied din is-subklawsola ġdida li ġejja:

"(7) Membru li jkollu xi interess dirett jew indirett f'xi kuntratt jew f'xi azzjoni oħra magħmula jew proposta li ssir mill-Kumitat, għandu jiżvela x-xorta ta' l-interess tiegħu fl-ewwel seduta tal- Kumitat wara li jkun sar jaf bil-fatti rilevanti.

Dak il-kxif għandu jitniżżel fil-minuti tas-seduta u tali membru għandu jirtira mis- seduta waqt li dak il-kuntratt jew azzjoni tkun qed tiġi diskussa jew deċiża mill-Kumitat.".

"M" Clause 14 shall be amended as follows:

a) in subclause (1) thereof for the words "of eleven members as follows" there shall be substituted the words "as follows:", and immediately after paragraph (c) there shall be added the following new paragraph:

"(d) a person appointed by the Minister responsible for Gozo;",

and the other paragraphs shall be re-enumerated anew (e) to (j), and after the words "to cultural heritage" in the renumbered paragraph (j) there shall be added the words ", and another person active in the commercial sector.";

(b) subclause (6) shall be amended as follows:

(i) in paragraph (b) the word "enable" shall be substituted by the word "ensure";

(ii) in paragraph (c) the words "the national strategy for cultural heritage" shall be deleted and substituted by the words "the National Strategy for Cultural Heritage and subsequently oversee and monitor the implementation of the strategy as adopted by Government and as directed by the Minister;";

(iii) in paragraph (e) immediately after the words "in the field of cultural heritage" there shall be added the words "and with persons operating in the commercial sector";

(iv) paragraph (g) shall be deleted; and

(c) immediately after subclause (6) there shall be added the following new subclause:

"(7) Any member who has a direct or indirect interest in any contract or other action made or proposed to be made by the Committee, shall disclose the nature of his interest at the first meeting of the Committee after the relevant facts have come to his knowledge.

Such disclosure shall be recorded in the minutes of the meeting, and such member shall withdraw from any meeting while such matter is discussed or decided by the Committee.".

Sur President, nixtieq inżid biss żewġ kummenti, l-ewwelnett billi ngħid li aħna qed inħassru l-possibbilta` ta' appell minn deċiżjonijiet amministrattivi, pero` din forsi jkollna ċans nirrikonsidrawha meta nkunu qed nitkellmu dwar is-setgħat ta' l-Istat.

Żiedna wkoll klawsola li tirrigwarda l-conflicts of interest għax din kienet inqabżet.

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "M" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 14 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 14, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abozz ta' Liġi.

Klawsola 15 - Forum nazzjonali.

Clause 15 - National Forum.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Qabel ma jibda jitkellem il-Ministru nixtieq ngħaddi kumment li m'huwiex fuq is-sustanza ta' din il-klawsola imma huwa fuq il-mod kif inhu mfassal dan l-abbozz ta' liġi.

Ma taħsbux intom ukoll li jkun aħjar jekk klawsola 16, li tirrigwarda l-fond dwar il-patrimonju kulturali u li huwa amministrat mill-kumitat ta' garanzija, tiġi qabel klawsola 15?

Jien naħseb li jkun jagħmel iktar sens jekk klawsola 16 tiġi qabel klawsola 15 - proprju għax din il-klawsola qed titkellem fuq fond amministrat mill-istruttura tal-kumitat ta' garanzija, li għadna kemm iddiskutejna - u mbagħad klawsola 15 tiġi klawsola 16 għax b'hekk inkunu qed inġibu lill-protagonisti kollha li jissemmew f'dan l-abbozz ta' liġi flimkien.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Din hija idea tajba li jien naqbel magħha u għalhekk meta nispiċċaw id-diskussjoni se nressaq emenda sabiex nagħmel ir- renumbering ta' dawn iż-żewġ klawsoli, pero` naħseb li għalissa nistgħu niddiskutuhom kif inhuma.

Sur President, aħna qed nipproponu li darba f'sena l-entijiet li qed inwaqqfu - jiġifieri s-sovrintendenza, l-aġenzija patrimonju Malta, iċ- ċentru Malti għar-restawr, il-kumitat ta' garanzija, il-kummissjoni għall- patrimonju kulturali kattoliku, il-kummissjonijiet, id-dipartimenti u l- entijiet tal-gvern li huma involuti, is-sindki tal-kunsilli lokali u l- organizzazzjonijiet mhux governattivi - għandhom jinġiebu flimkien f'forum nazzjonali bl-iskop li jkunu jistgħu jagħmlu diskussjoni fuq dan is-settur.

Meta konna qed niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi, kien hemm min staqsa: Biex isir forum nazzjonali hemm bżonn li dan joqgħod jissemma fil-liġi?

Strettament le, m'hemmx għalfejn, jiġifieri f'ċertu sens li kieku ħallejna barra dak li tista' torganizza bi ftit sens komun, dan l-abbozz ta' liġi seta' kellu immaġni iktar sempliċi u żnella, pero` jekk inħarsu lura nsibu li dawn l-entitajiet ftit li xejn iltaqgħu flimkien.

Fil-fatt dawn iltaqgħu flimkien biss sporadikament, f'mumenti ta' kriżi, bħal per eżempju, meta seħħet dik it-traġedja fl-Imnajdra jew inkella meta xi kultant il-gvern ħass il-bżonn li jlaqqagħhom flimkien.

Għalhekk naħseb li jkun jagħmel sens li llum, li qed inżidu l-kuxjenza fuq dan il-qasam, darba f'sena l-entitajiet involuti jiġu mistiedna għal forum nazzjonali.

Naturalment għal dan il-forum jiġu mistiedna wkoll dawk l- organizzazzjonijiet mhux governattivi li jkunu ġew reġistrati mis- sovrintendenza bħala organizzazzjonijiet li għandhom l-għan ewlieni li jieħdu ħsieb il-patrimonju kulturali, nies mill-Universita` ta' Malta u minn istituzzjonijiet edukattivi oħra u kulmin juri interess li jattendi għal dan il-forum għax jien qed nifhem li forum bħal dan jiġi msejjaħ xahar jew xahar u nofs qabel, jiġifieri kulmin ikun interessat ikollu ċans jinforma lil min ikun qed jorganizza dan il-forum li jixtieq jattendi.

Sur President, ta' min jgħid li d-diskussjoni li se ssir f'dan il-forum se tkun fuq rapport li jrid iħejji u jippreżenta s-sovrintendent dwar l-istat tal-patrimonju kulturali.

Qed ngħidu wkoll li l-president tal-forum se jinħatar mill-ministru konċernat, u l-ministru, min-naħa tiegħu, jista' jagħmel regolamenti biex isiru l-minuti ta' kull laqgħa tal-forum u jintbagħtu lilu.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jien naqbel li l-forum nazzjonali jissemma fil- liġi għaliex sfortunatament f'Malta m'huwiex ovvju li n-nies jiltaqgħu flimkien biex jiddiskutu x'għandhom jagħmlu dwar xi ħaġa.

Naf li l- istruttura hija miftuħa u kulmin huwa interessat jista' jattendi, imma naħseb li ma tkunx idea ħażina li anke hawnhekk, insemmu lis-settur kummerċjali, għax ġaladarba għamilna emendi biex insemmu lil dan is-settur fi klawsoli oħra, ikun aħjar jekk insemmuh f'din il-klawsola wkoll.

Fil-liġi ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar hemm miktub speċifikament meta għandhom isiru l-public hearings u jekk m'iniex sejjer żball, għandha provvediment li jgħid speċifikament li meta jkun se jsir xi public hearing, issir ċerta pubbliċita` dwaru ħalli n-nies jiġu informati bih.

Għalhekk huwa importanti li fil-liġi jkun hemm stipulat li meta jkun se jsir xi public hearing, bħal meta, per eżempju, ikun se jsir xi forum nazzjonali għall-patrimonju kulturali, isir avviż pubbliku dwar dan fejn f'dan l-avviż jiġi speċifikat meta se jsir dan il-forum u fejn se jsir.

Sur President, għandi żewġ suġġerimenti oħra, li wieħed minnhom ma naħsibx li hemm għalfejn jissemma fil-liġi, pero` naħseb li l-ieħor ma tkunx idea ħażina li jissemma fil-liġi.

Subklawsola (3) ta' klawsola 15 tgħid hekk:

"Il-Forum jiddiskuti l-istat tal-patrimonju kulturali b'mod ġenerali wara li jisma' rapport dwaru li jitħejja mis-Sovrintendent.".

Issa hawnhekk ta' min jgħid li fi klawsola 7, meta tkellimna dwar id- dmirijiet tas-sovrintendenza, ma semmejniex li wieħed mid-dmirijiet tiegħu huwa li jagħmel dan ir-rapport.

Wieħed jista' jgħid li qed infettaq, imma jien inħoss li dan ir-rapport huwa funzjoni importanti ħafna fir-rwol tas- sovrintendent u għalhekk nissuġġerixxi li kif f'pajjiżna daħlet id-drawwa li jsiru state of the environment reports - u huwa importanti ħafna li tkompli titrawwem il-kuxjenza dwar kemm huwa importanti li l-istate of the environment report joħroġ darba fis-sena - hekk ukoll għandu jsir fir- rigward ta' l-istate of the national heritage report.

Jien nissuġġerixxi wkoll li għandu jiġi segwit il-format ta' l-istate of the heritage report li jippreżenta l-kunsill ta' l-Ewropa meta jkun qiegħed janalizza s- sitwazzjoni tal-patrimonju kulturali ta' xi pajjiż.

Fil-fatt anke l-UNESCO toħroġ status report dwar dan il-qasam u f'dan ir-rapport tagħmel analisi ta' dak il-heritage li jkun at risk.

Sur President, jien nissuġġerixxi wkoll li l-proċeduri tal-forum li jkunu ppubblikati m'għandhomx jintbagħtu biss lill-ministru imma għandhom jintbagħtu lill-ministru u lill-kumitat ta' garanzija.

Huwa veru li l- president tal-kumitat ta' garanzija se jkun preżenti għal dan il-forum, pero` b'hekk tkun qed tinġibed l-attenzjoni tal-kumitat ta' garanzija għal dak li jkun qed isir.

Fil-fehma tiegħi b'dan il-mod inkunu qed insaħħu r- rabtiet li għandu jkun hemm bejn l-istrutturi differenti li jaħdmu flimkien għall-għan tal-ħarsien u l-promozzjoni tal-wirt storiku u kulturali tagħna.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, jien naqbel ma' dawn il-kummenti u fil- fatt lestejt emenda li nista' nipproponiha.

Nipproponi din l-emenda:

"N" Klawsola 15 għandha tigi emendata kif ġej:-

(a) klawsola 15 għandha tiġi rinumerata bħala klawsola 16;

(b) f'subklawsola (1) immedjatament wara l-kelma "konsulenti," għandhom jidħlu l-kliem "rappreżentanti tas-settur kummerċjali,";

(c) f'subklawsola (5) minnufih wara l-kliem "lill-Ministru" għandhom jiżdiedu l-kliem "u lill-Kumitat ta' Garanzija;"; u

(d) minnufih wara subklawsola (5) kif emendata għandha tiżdied din is- subklawsola ġdida li ġejja: "(6) Il-Ministru għandu jagħti avviż pubbliku bil-quddiem xahar qabel ma jiltaqa' l-Forum.".

"N" Clause 15 shall be amended as follows:

(a) clause 15 shall be renumbered as clause 16;

(b) in subclause (1) immediately after the word "consultants," there shall be added the words "representatives of the commercial sector,";

(c) in subclause (5) immediately after the words "to the Minister" there shall be added the words "and to the Committee of Guarantee."; and

(d) immediately after subclause (5) as amended there shall be added the following new subclause:

"(6) The Minister shall give advanced public notice a month before the meeting of the Forum.".

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "N" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 15 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 15, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 16 - Fond dwar il-Patrimonju Kulturali.

Clause 16 - Cultural Heritage Fund.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, kif għedna qabel, klawsola 16 se tiġi klawsola 15 b'emenda li se nippreżenta iktar tard.

Din il-klawsola qed twaqqaf il-fond dwar il-patrimonju kulturali, li kif diġa' ssemma se jiġi amministrat mill-kumitat ta' garanzija.

Ma naħsibx li din hija xi ħaġa li se jkollha effett immedjat imma qed naħsbu fit-tul biex nibdew nibnu fiduċja f'dawk l-istrutturi li qed noħolqu bil-mod il-mod b'mod u manjiera li organizzazzjonijiet kummerċjali u anke individwi jkunu jistgħu jgħaddu xi somma mill-fondi li jkollhom disponibbli biex dawn ikunu jistgħu jintużaw għall-ġid tal-patrimonju Malti.

Sal-lum meta kien isir dan, kienu jinqalgħu ċerti diffikultajiet.

Per eżempju, sal-lum jekk xi ħadd ried jagħti Lm1,000 lill-gvern favur il-patrimonju kulturali, din is- somma kien irid jgħaddiha lid-direttur tal-mużewijiet, liema direttur min- naħa tiegħu ried jgħaddiha lill-ministru tal-finanzi biex ipoġġiha fil-fond konsolidat.

Fil-fatt m'ilux wisq li jien iltqajt ma' sitwazzjoni fejn persuna - li m'iniex se nsemmih b'ismu hawnhekk - xtaqet tagħti Lm1,000 lid- dipartiment tal-mużewijiet biex jixtri vetrina, pero` minkejja li issa diġa' għaddew sena u nofs minn mindu din il-persuna wriet ix-xewqa tagħha, sal-lum għadna ma sibniex mod kif nutilizzaw din l-Lm1,000 tant li fl-aħħar mill-aħħar lil din il-persuna kelli nagħtiha l-parir li minflok ma tagħti din l-Lm1,000 fi flus, tistaqsi lid-direttur kif irid din il-vetrina, li se tintuża għall-esebizzjonijiet, u tixtriha hi.

Issa ma nafx jekk din il- vetrina nxtratx jew le, pero` jien semmejt dan il-każ biex nagħti ftit ħjiel tal-burokrazija li għadha teżisti f'dan is-settur.

Illum, bit- twaqqif tal-fond dwar il-patrimonju kulturali, li se jkun amministrat mill- kumitat ta' garanzija, il-flus li se jkun hemm f'dan il-fond se jintużaw unikament għal skopijiet ta' riċerka, ta' konservazzjoni jew inkella għal skopijiet ta' restawr tal-patrimonju kulturali.

Ovvjament irrid inżid ngħid li kull sena se jkun hemm dikjarazzjoni ta' l-amministrazzjoni ta' dan il-fond, u din id-dikjarazzjoni titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

F'subklawsola (1) ta' klawsola 16 qed jingħad li l-fond dwar il-patrimonju kulturali huwa: "... korp magħqud b'personalita` ġuridika distinta, u li jirċievi u jamministra l-ammonti ta' flus kollha mogħtija taħd id- disposizzjonijiet ta' dan l-Att kif ukoll flejjes oħra li jistgħu jiġu mogħtijin b'rigal minn sorsi mhux governattivi.".

Għaliex qed ngħidu dan, Sur President?

Għax il-fond huwa personalita` ġuridika fih innifsu li se jgawdi mid-drittijiet, mir-responsabbiltajiet u mid-dmirijiet ta' personalita` ġuridika, jiġifieri se jkun anke soġġett li jiġi mħarrek.

Fil-fatt il-fond kif ikun rappreżentat jista' anke jiġi mfittex, u dan qed nagħmluh biex nassiguraw is-serjeta` jew aħjar, biex niżirgħu ġo fih l-ingredjenti ta' fond nazzjonali li ħaqqu li jingħata fiduċja, li ħaqqu li jiġi fdat u li ħaqqu li jiġi mogħni b'dawk l- affarijiet li jista' jiġġestixxi.

Naturalment hawn m'aħniex qed nitkellmu biss fuq ammonti ta' flus għax il-fond jista' jikkonsisti wkoll f'pitturi, fi skulturi, fi ċeramika jew fi proprjeta` biex din tiġi wżata għall-ġid tal-patrimonju kulturali.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nixtieq nagħmel żewġ riflessjonijiet.

L- ewwelnett irrid ngħid li kif għadu kemm qal il-Ministru, ġieli niltaqgħu ma' każijiet fejn nies iħallu bħala wirt il-proprjeta` tagħhom li tkun wirt storiku u kulturali importanti.

Jien sinċerament nawgura li wieħed mill- ewwel xogħlijiet li jagħmel dan il-kumitat ta' garanzija huwa li jħares daqsxejn lejn dik il-proprjeta` li ngħatat lil dan il-qasam minħabba li fiha ċerta valur storiku għax sal-lum il-politiku mhux dejjem kien jiddisponi minn dik il-proprjeta` bi kriterji trasparenti.

Fil-fatt ġieli kellna anke nies f'kariga amministrattiva li ddisponew minn dan il-wirt.

Issa hawnhekk jien m'hu se ngħaddi l-ebda ġudizzju fuq l-intenzjonijiet ta' dawn in-nies għax ħafna drabi dawn kienu jgħaddu din il-proprjeta` lil ħaddieħor biex ma jħalluhiex mitluqa, pero` llum naħseb li jeżistu alternattivi oħra ta' kif dan jista' jsir.

Issa ta' min jirrimarka li hawnhekk tant qed nitkellmu fuq wirt kbir li meta l-awditur kien ipprova jagħmel inventarju ta' x'ħallewlna missirijietna bħala wirt - fosthom proprjeta`, kotba u pitturi - huwa sab problemi kbar biex jagħmel dan.

Għalhekk huwa tajjeb li llum qed nirregolaw anke lil dan is-settur biex nipprovaw nirkupraw mit-taħwid li jeżisti.

Fl-abbozz ta' liġi dwar il-logħob li ddiskutejna riċentement, kien hemm lista sħiħa ta' min se jikkwalifika u min m'huwiex se jikkwalifika għall- fond li twaqqaf permezz ta' dak l-abbozz ta' liġi.

Fost l-entitajiet li se jikkwalifikaw issemmew l-għaqdiet kulturali, u jien kont issuġġerejt - u l- Ministru Dalli qal li kellu f'moħħu li jagħmel dan is-suġġeriment ukoll - li jikkwalifikaw anke inizjattivi li jikkonċernaw il-patrimonju kulturali.

Meta l-gvern Ingliż ipprivatizza l-logħob, huwa għamel arranġamenti legali mal-kumpannija li ħadet il-logħob f'idejha biex persentaġġ minn dawk il- fondi li taqla' jmorru għal oqsma oħra, fosthom għall-edukazzjoni u għall- wirt storiku.

Ma nafx jekk huwiex tard wisq li nissuġġerixxi li jekk hemm xi flus li jiġu mil-lottu u minn logħob ieħor u li se jitwarrbu biex imorru għall-wirt storiku u kulturali - forsi għall-bidu din tista' tkun deċiżjoni amministrattiva biss u m'hemmx għalfejn tissemma fil-liġi, għalkemm nafu li f'Malta rridu ngħidu dawn l-affarijiet b'kawtela għax mhux dejjem isir dak li nkunu qed nawguraw - dawn imorru direttament fil-fond dwar il-patrimonju kulturali.

Qed nagħmel dan is-suġġeriment partikolarment għax inħoss li l- mod kif nistgħu nkabbru dan il-fond huwa importanti.

Kif għadu kemm spjega l-Ministru, ġieli jkun hemm każijiet fejn entitajiet mis-settur privat jew individwi joffru xi kontribuzzjoni għall-patrimonju kulturali, u għalhekk huwa tajjeb li dan l-abbozz ta' liġi qed jaħseb biex jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra rapport dwar l-amministrazzjoni ta' dan il-fond għax b'hekk inkunu qed nibnu iktar fiduċja f'dan il-fond.

Jekk il- flus li jagħtu n-nies, anke jekk mhux esklussivament għall-patrimonju kulturali, jitqiegħdu fil-fond amministrat mill-kumitat ta' garanzija, inkunu qed ninċentivaw u ninkoraġġixxu lil iktar nies biex jagħtu l- kontribut tagħhom.

Ma nafx jekk dan nistgħux insemmuh fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, pero` anke jekk dan ma jissemmiex f'dan l-abbozz ta' liġi, sinċerament nawgura li bħala deċiżjoni amministrattiva, il-flus li jkunu mmirati għall-patrimonju kulturali għandhom imorru f'dan il-fond li qed jitwaqqaf u li se jkun amministrat mill-kumitat ta' garanzija.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Naħseb li nistgħu nsibu din is-soluzzjoni billi ngħidu "... u jamministra l-ammonti ta' flus kollha mogħtija taħt id- disposizzjonijiet ta' dan l-Att jew ta' atti oħra ...".

B'hekk inkunu qed naħsbu għal dawk il-flus li jiġu minn dawn it-tipi ta' sorsi.

Nixtieq ukoll li nwessgħu l-frażi "... flejjes oħra li jistgħu jiġu mogħtijin b'rigal minn sorsi mhux governattivi." billi nżidu l-kliem "... kif ukoll oġġetti oħra mobbli jew immobbli."

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Law.

ONOR.

RITA LAW: Sur President, ta' min jgħid li dan l-aħħar għadha kemm instabet xi ħaġa taċ-ċaqquf fil-baħar, u din ingħatat lid-dipartiment, pero` jien naħseb li huwa tajjeb li ċ-ċittadin komuni jkun jaf x'ikun qed jinstab mill-patrimonju Malti u għalhekk nixtieq nistaqsi jekk id- dipartiment tal-kultura jżommx xi forma ta' statistika ta' l-affarijiet antiki li għandu pajjiżna.

Dan huwa tajjeb li jsir anke biex jiġi evitat li jinsterqu jew inkella jinqerdu affarijiet li jaqgħu taħt il-patrimonju vast tagħna għax b'hekk jekk pajjiżna jkollu assessment tal-wirt kulturali li għandna u one fine day tinstab xi ħaġa nieqsa, min ikun responsabbli minn dawn l-affarijiet jintalab jirrispondi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, dak li qalet l-Onor.

Rita Law huwa rilevanti, pero` wieħed irid jiddistingwi bejn oġġett mobbli u oġġett immobbli.

Aħna konna qed nitkellmu fuq il-possibbilta` li ċittadini individwali jew inkella organizzazzjonijiet privati jiddeċiedu li jitfgħu xi ħaġa fil-fond tal-patrimonju kulturali.

Per eżempju, xi ħadd jista' jħalli dar, li mhux neċessarjament tkun dar ta' valur kulturali imma jħalliha lill-fond, u mbagħad il-fond jikkummerċjalizzaha fl-interess tal- patrimonju kulturali.

Hawnhekk aħna m'aħniex qed nitkellmu fuq dak li jinstab għax dak li jinstab se jkun regolat, kif se naraw iktar tard.

Kull ħaġa li għandha valur kulturali hemm obbligu bil-liġi li tiġi rrapportata u f'dan l-abbozz ta' liġi hemm partijiet li jirregolaw x'jiġri meta xi ħadd isib xi ħaġa li jkollha valur kulturali.

Għar-rigward tal-mistoqsija li għamlet l-Onor.

Law dwar jekk inżommux statistika tal-patrimonju kulturali, irrid ngħid li jeżistu ħafna bits and pieces ta' informazzjoni, fosthom fid-dipartiment tal-mużewijiet, fl- awtorita` ta' l-ippjanar u fil-knisja.

Issa l-liġi qed taħseb biex dawn il- biċċiet ta' informazzjoni norganizzawhom aħjar u nagħmlu inventarju nazzjonali.

Sur President, għal klawsola 16 għandi din l-emenda:

"O" Klawsola 16 għandha tiġi emendata kif ġej:-

(a) klawsola 16 għandha tiġi rinumerata bħala klawsola 15; u

(b) f'subklawsola (1) minnufih wara l-kliem "taħt id- dispożizzjonijiet ta' dan l-Att" għandhom jidħlu l-kliem "jew ta' xi Att ieħor," u minnufih wara l-kliem "kif ukoll flejjes oħra" għandhom jiżdiedu l-kliem "jew oġġetti oħra mobbli jew immobbli.".

"O" Clause 16 shall be amended as follows:

(a) clause 16 shall be renumbered as clause 15; and

(b) in subclause (1) immediately after the words "under the provisions of this Act" there shall be added the words "or under any other Act," and immediately after the words "as well as other monies" there shall be added the words "or other movable or immovable properties.".

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: F'subklawsola (4) hemm riferenza għall-"Fondi" minflok għall-"Fond".

Dan nassumi li hu żball, hux hekk?

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, fil-fatt il-kelma "Fondi" kif tidher f'subklawsola (4) ta' dan l-abbozz ta' liġi trid tiġi "Fond".

Naturalment fl-aħħar aħna se nawtorizzaw lill-Iskrivan tal-Kamra biex idur ftit dan l- abbozz ta' liġi minħabba xi żbalji ortografiċi li jista' jkun hemm, pero` naħseb li din ikun aħjar li niġbdu l-attenzjoni għaliha biex ma tiskappax għax l-Iskrivan tal-Kamra jista' ma jqisx dan bħala żball ortografiku.

Għalhekk se nressaq din l-emenda verbali:

Klawsola 16 għandha tiġi emendata kif ġej:-

a) fit-test Malti tagħha, f'subklawsola (4) minflok il-kelma "Fondi" għandha tidħol il-kelma "Fond"; u

b) fit-test Ingliż tagħha, f'subklawsola (2) minflok il-kelma "fund" għandha tidħol il-kelma "Fund" u f'subklawsola (4) minflok il-kelma "Funds" għandha tidħol il-kelma "Fund".

Clause 16 shall be amended as follows:-

a) in the Maltese text, in subclause (4) thereof for the word "Fondi" there shall be substituted the word "Fond"; and

(b )in the English text, in subclause (2) for the word "fund" there shall be substituted the word "Fund" and in subclause (4) for the word "Funds" there shall be substituted the word "Fund".

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Mela se npoġġi l- mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill- Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "O" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi l-emenda verbali kif imressqa mill- Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda verbali għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 16 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 16, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 17 - Ħatriet ta' persunal.

Clause 17 - Staff appointments.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, peress li hawnhekk qlibna għal taqsima oħra, li hija msejħa "Provvedimenti Amministrattivi u dwar il-Persunal", nixtieq nibda billi nagħmel kumment ġenerali.

Dan m'huwiex l-ewwel abbozz ta' liġi li qed inressqu quddiem dan il- parlament u li permezz tiegħu qed noħolqu enti pubblika biex tieħu x-xogħol ta' dipartiment tal-gvern għax tressqu diversi abbozzi ta' liġi ta' dan it- tip.

Matul iż-żminijiet gvernijiet differenti ħolqu strutturi pubbliċi biex jagħtu servizz li sa dak il-mument kienu għadhom qed jagħtuh dipartimenti governattivi.

Hawnhekk nistgħu nsemmu lill-korporazzjonijiet Telemalta u Enemalta, li riedu jaraw kif se jagħmlu użu minn nies li diġa' kienu qed jaħdmu f'dak is-settur.

Mal-milja taż-żmien ġiet żviluppata din it-tip ta' proċedura li għandna f'din it-taqsima, u fil-fatt jekk, per eżempju, wieħed jaqbad din it-taqsima u jqabbilha mat-taqsima ta' l-abbozz ta' liġi li waqqaf lill-awtorita` tat-turiżmu, ma' l-abbozz ta' liġi li waqqaf lill-awtorita` ta' l-ambjent jew inkella ma' l-abbozz ta' liġi li waqqaf lill-awtorita` ta' l-istatistika, isib li prattikament din it- taqsima ġiet lifted lock, stock and barrel minn hemmhekk.

Ta' min isemmi li qabel ma ġiet żviluppata din il-proċedura, din kienet ġiet diskussa mal- Management and Personnel Office ta' l-Uffiċċju tal-Prim Ministru u mal- Ministeru tal-Finanzi.

Jien qed ngħid dan kollu biex niġbed l-attenzjoni għall-fatt li hawnhekk m'aħniex qed noħolqu xi ħaġa ġdida li din il-Kamra qatt ma ddiskutiet.

Fost kwestjonijiet oħra, din it-taqsima qed tirregola kif u b'liema proċedura se jinħatru l-impjegati li jiġu minn barra filwaqt li qed tirregola wkoll x'se tkun il-pożizzjoni ta' dawk l-impjegati pubbliċi li diġa' hemm fid-dipartiment tal-mużewijiet.

Ta' min jgħid li jekk xi enti minn dawn li hawn imsemmija f'dan l-abbozz ta' liġi timpjega lil xi ħadd minn barra, din tkun trid bilfors tosserva l-provvedimenti tal- Kostituzzjoni jew inkella ta' xi liġi oħra, inkluż din il-liġi li qed niddiskutu, ġaladarba ssir liġi.

Għaliex?

Għax il-Kostituzzjoni tagħna tgħid li kulmin ikun se jitħallas minn fondi pubbliċi jkun irid jiġi ingaġġat skond il-provvedimenti ta' subartiklu (6) ta' artiklu 110 tal- Kostituzzjoni, li jagħmlu riferenza indiretta għall-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ.

Fi klawsola 17 qed ngħidu wkoll li l-ħatra ta' uffiċjali u ta' mpjegati oħra ta' dawn l-entitajiet għandha ssir fil-każ tas-sovrintendenza mis- sovrintendent, fil-każ ta' l-aġenzija mill-president tal-bord tad- diretturi, fil-każ taċ-ċentru mill-president tal-bord tal-gvernaturi u fil- każ tal-kumitat ta' garanzija jew tal-fond tal-patrimonju kulturali mill- president tal-kumitat ta' garanziji.

Il-pattijiet u l-kondizzjonijiet ta' l-impjieg jiġu deċiżi minn kull entita`, dejjem bl-approvazzjoni tal- ministru.

Naturalment hawn wieħed irid japprezza li għalkemm il-proċedura hija fformulata b'din il-manjiera, il-kondizzjonijiet jgħaddu wkoll mill- proċess ta' approvazzjoni tal-Management and Personnel Office u tal- Ministeru tal-Finanzi biex wieħed jassigura ruħu li l-pattijiet u l- kondizzjonijiet li jkunu qed isiru jkunu qrib il-parametri stabiliti għas- settur pubbliku, jew inkella meta jkun hemm varjazzjoni mill-parametri stabiliti għas-settur pubbliku jkun hemm il-ġustifikazzjonijiet meħtieġa.

Sur President, qed ngħidu wkoll li l-ħatra u l-impjieg għandhom isiru b'rimunerazzjoni u li din ir-rimunerazzjoni għandha tingħata lill-uffiċjali u lill-mpjegati skond kif ikun meħtieġ minn żmien għal żmien għat-twettiq u għall-funzjonijiet ta' l-entita` li tkun qed timpjegahom.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, li jinkwetani ftit f'dan il-qasam m'huwiex x'hawn miktub fil-liġi imma x'qed jiġrilna fil-prattika.

Jien nifhem li meta jiġu biex jinħatru persuni għal dawn it-tip ta' mpjiegi jinqalgħu ċerti komplikazzjonijiet prattiċi, bħalma per eżempju jinqalgħu jekk iddum ma tingħata tweġiba min-naħa tal-Ministeru tal-Finanzi jew inkella min-naħa tal-Management and Personnel Office, u għalhekk sinċerament inħoss li għandu jinstab mod iktar serju kif dawn il- komplikazzjonijiet ikunu jistgħu jiġu ttekiljati.

Illum f'ċerti oqsma nsibu nies li minkejja li jkunu diġa' ngħataw ċerta kariga u bdew jaħdmu f'xi kunsill - per eżempju, bħalissa qed jiġini f'moħħi l-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija - jew f'xi fondazzjoni, meta mbagħad nistaqsu x'inhuma l-kondizzjonijiet tagħhom ningħataw risposta li l-kondizzjonijiet ikunu għadhom qed jiġu negozjati u li l-kuntratt ikun għadu qed jiġi miftiehem.

Nenfasizza li hawnhekk jien qed ngħid li dawn il- persuni, minkejja li jkunu diġa` ħadu l-ħatra tagħhom u bdew jaħdmu, il- kondizzjonijiet tagħhom ikunu għadhom qed jiġu negozjati, u sinċerament jien inħoss li huwa importanti li nassiguraw ruħna li wieħed jinħatar u jibda jaħdem wara li jkunu spiċċaw in-negozjati fuq il-kondizzjonijiet tax- xogħol tiegħu.

Jekk din il-problema qed tiġi kkawżata minħabba xi nuqqas min-naħa tal-Management and Personnel Office jew min-naħa tal-Ministeru tal- Finanzi, wieħed għandu jara kif isib proċedura biex il-mod kif in-nies jinħatru u b'liema kondizzjonijiet dawn jinħatru jkun ċar qabel ma dawn jibdew jaħdmu għax inkella nkomplu nżidu mal-kultura tas-suspetti li għandna f'pajjiżna u dawn l-użanzi jispiċċaw qishom f'formalita`.

Jien naħseb li dawk il-persuni li jinħatru u jibdew jaħdmu filwaqt li l- kondizzjonijiet tax-xogħol tagħhom ikunu għadhom qed jiġu negozjati jitħallsu tax-xogħol li jagħmlu għax ikollhom familja x'jgħajxu, pero` ma nistax nifhem kif ir-rimunerazzjoni tagħhom tiġi deċiża ġaladarba l- kondizzjonijiet tagħhom ikunu għadhom ma ġewx iċċarati.

Jien nistaqsi wkoll: Mil-liema vot u b'liema livell ta' ħlas ikunu qed jitħallsu?

Għalhekk jien nawgura li din is-sistema tirranġa ruħha llum qabel għada.

Kif qal il-Ministru d-darba l-oħra - u issa se jkollna ċans nitkellmu iktar dwar dan meta niġu għal klawsola 18 - jeżistu problemi wkoll fir-rigward ta' dawk il-ħaddiema li għandhom ċerti gradi fis-settur pubbliku.

Jekk fhimt lill-Ministru sew, huwa qal li anke minħabba r-realta` tad-deficit finanzjarju u l-limitazzjonijiet tar-riżorsi finanzjarji u umani li għandna, se jsir sforz biex kemm jista' jkun l-ewwel wieħed juża l- impjegati li diġa` hemm reklutati fis-settur pubbliku, pero` naturalment imbagħad ikun hemm ukoll każi fejn wieħed ma jsibx dak li jkun qed ifittex fis-settur pubbliku u għalhekk ikollu jirrekluta nies minn barra.

Il- bieraħ semmejt il-kwestjoni tas-sostennibilita` taċ-ċentru Malti għar- restawr.

Nerġa' nagħmilha ċara li jien ma semmejtx din il-kwestjoni biex naqta' qalb xi ħadd jew inkella biex ngħid li jekk aħna m'għandniex garanzija li se naslu 100%, allura ma nibdew xejn, imma s-sostennibilita` ta' l-istrutturi li qed inwaqqfu hija importanti.

Fil-fatt dalgħodu stess deher artiklu fil-ġurnali - għalkemm ma nafx eżattament x'inhi l-bażi ta' dan l-artiklu, nassumi li hija fattwali - li jgħid illi skond dak li qalet l-Unjoni Ħaddiema Magħqudin, jidher li l-fondazzjoni għall-istudji internazzjonali qed issib xi problemi biex toħroġ il-pagi.

Jien bl-ebda mod ma qed nawgura li l-istrutturi li qed inwaqqfu jiġu fl-istess sitwazzjoni li ġiet fiha l-fondazzjoni għall-istudji internazzjonali, imma naħseb li dan il-każ qed jgħinna nirrealizzaw kemm huwa importanti li qabel ma nwaqqfu l-istrutturi, nippjanaw fit-tul, ikollna ħsieb strateġiku u nżommu l-idea tas-sostennibilita` biex dak li nibdew, nibdewh u nkompluh bis-serjeta`.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, dak li qed jgħid l-Onor.

Bartolo jagħmel sens kbir, pero` naħseb li jkun tajjeb jekk wieħed jagħmel ftit distinzjoni.

Issemmiet il-kultura tas-suspetti.

Aħna għandna l-kultura tas-suspetti li xi kultant ikunu infondati, xi kultant ikunu assurdi u xi kultant ikunu wkoll inġusti, pero` mbagħad ikun hemm ukoll suspetti li jkunu fondati.

Jien naqbel li huwa importanti li għal dak li għandu x'jaqsam ma' mpjiegi f'entijiet pubbliċi ndaħħlu l-kultura ta' kemm jista' jkun trasparenza u ta' kemm jista' jkun serjeta` billi fost affarijiet oħra, jintgħażlu l-persuni li għandhom il-kompetenzi meħtieġa għax wara kollox il-fondi pubbliċi għandhom jiġu wżati bl-aħjar mod possibbli.

Sur President, għadu kif issemma l-każ tal-foundation for international studies.

Iva, il-foundation for international studies għandha ċerti diffikultajiet, pero` llum dawn qed jiġu trattati, u rridu wkoll nifhmu x'ġara.

Fl-aħħar erba' snin din il-fondazzjoni ma żiditx il-personnel tagħha, pero` l-budget tagħha naqas minn Lm150,000 għal Lm90,000, jiġifieri naqas b'Lm60,000.

Terġa' kien hemm ċirkostanzi li wasslu biex ċertu business li tagħmel din il-foundation naqas.

Ta' min jgħid li l-foundation for international studies kienet torganizza ċerti korsijiet u attivitajiet għall-gruppi ta' Amerikani in konnessjoni mal-preżentazzjoni u mar-riċerka tat-tempji neolitiċi, pero` minħabba li nqalgħu ċerti diffikultajiet, dawn il-korsijiet u attivitajiet ma baqgħux isiru, għalkemm il-fondazzjoni diġa' għandha xi riżorsi li bihom qed tissupplimenta dak il-budget li jagħtiha l- gvern.

Sur President, jien nistaqsi: X'inhuma l-funzjonijiet li għandha l- fondazzjoni għall-istudji internazzjonali llum u dawn il-funzjonijiet x'għandhom ikunu u kif għandhom jiġu rrazzjonalizzati?

Bħalissa qed isiru diskussjonijiet bejn il-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u l-universita` biex jintlaħaq ftehim fuq kif inhu l-aħjar l-mod li bih il-fondazzjoni għall- istudji internazzjonali tiġi riorganizzata ħalli ma jibqax id-diffikulta` li min-naħa tiegħu, il-gvern jgħid li din il-fondazzjoni hija ta' l- universita` filwaqt li l-universita` tgħid li l-budget ta' din il- fondazzjoni dejjem ingħata mill-gvern u għalhekk hija tal-gvern.

Jien nawgura li wara li jgħaddu dawn ix-xahrejn li fadal minn din is-sena, is- sena d-dieħla naraw kif l-aħjar inpoġġu lil din il-fondazzjoni fuq bażi soda.

S'issa d-diskussjonijiet li qed isiru f'dan ir-rigward, qed isiru bejni u bejn l-universita`, jiġifieri jien għad irrid inressaq il-proposti lill-gvern, u mbagħad, wara li l-gvern jagħmel il-konsiderazzjonijiet xierqa, jittieħdu d-deċiżjonijiet.

Issa niġi biex ngħid xi ħaġa dwar il-problema li tista' tinqala' meta xi ħadd ikun qed jagħti servizz lil xi enti li tkun twaqqfet imma l-kuntratt tiegħu jkun għadu qed jiġi nnegozjat.

Naħseb li hawnhekk qed nirriferu b'mod speċifiku għall-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada fejn il- mistoqsijiet parlamentari li kelli dwar din il-fondazzjoni weġibthom fis- sens li l-kuntratt għadu qed jiġi nnegozjat.

Ħalli nispjega, u naqsam din l-ispjegazzjoni fuq żewġ livelli.

L-ewwelnett din id-diffikulta` fejn tista' tinqala'?

Normalment dawn id-diffikultajiet ma jinqalgħux fir- rigward ta' dawk l-impjegati li jkunu mill-middle management 'l isfel imma jinqalgħu meta jkun se jiġi ngaġġat dak il-wieħed jew dawk it-tnejn li jkunu maħsuba li se jkunu l-fulkru ta' dik l-organizzazzjoni, jiġifieri din id-diffikulta` tinqala' fir-rigward tat-top management.

Fi kliem ieħor, hawnhekk qed nitkellmu fuq meta jinħatar general manager jew inkella chief executive.

L-ewwelnett ħalli nispjega kif evolvejna fil-każ tal-foundation for tomorrow schools.

Aħna evolvejna l-ewwelnett billi kellna task force li kienet magħmula mis-Sur George Papagiorcopolo, mill-perit Anton Valentino, mis-Sur Etienne Borg Cardona u mid-direttur ta' l-ippjanar, is- Sur Joe Magro.

Ta' min jgħid li d-direttur ta' l-ippjanar ma kien qed jieħu xejn speċjali imma kien qed jieħu s-salarju tiegħu.

It-tliet membri l-oħra ta' din it- task force, li ddedikaw ħinijiet konsiderevoli biex żviluppaw il-proposti meħtieġa fuq in-nefqa kapitali li riedna nonfqu fuq firxa ta' numru ta' snin għall-proġett ta' l-iskejjel primarji u sekondarji, tħallsu fuq ir- rati ta' ċerta konsulenza.

Ta' min jgħid li meta saru l-proposti meħtieġa, dawn marru għand il-Ministeru tal-Finanzi, marru għand il-Management and Personnel Office u fl-aħħar ġew ikkonsidrati.

Meta twaqqfet l-FTS, aħna konna qed naħsbu biex waħda mill-persuni li kienet membru tat-task force - li m'iniex se nirriferi għaliha b'isimha - u li ħadmet biex issawru dawn il- proposti, tkun a full-time regular employee on contract tal-fondazzjoni.

Madanakollu għalkemm inti tista' tistieden lil individwu biex jiġi ingaġġat, sta għalih li jaċċetta, u fil-fatt iċ-ċirkostanzi partikolari ta' l-individwu konċernat ma kinux jippermettulu li jieħu kuntratt ta' impjegat mal-fondazzjoni.

Mela allura x'ġara?

Ġara li waqt li kienet qed issir id- diskussjoni jekk għandux ikun hemm dan il-kuntratt jew le, dan l-individwu baqa' għaddej abbażi ta' dawk l-arranġamenti li kienu diġa' fis-seħħ u li għalihom kien hemm l-awtorizzazzjonijiet meħtieġa, u ġaladarba riċentement din il-kwestjoni ġiet definita u determinata, issa l-fondazzjoni se toħroġ call for applications biex imbagħad il-kuntratt jiġi ffinalizzat ma' l- individwu li jintgħażel.

Jien qed ngħid dan kollu biex inserraħ moħħ il- Kamra li għalkemm huwa veru li meta nħatru l-membri ta' l-FTS konna għadna m'aħniex fil-pożizzjoni li ngħidu preċiżament x'kienu l-kondizzjonijiet tax- xogħol tagħhom, dan ma kienx ifisser li dak l-individwu kien qed jagħti s- servizzi tiegħu bla ebda kondizzjonijiet ta' xejn imma kien qed jagħti dawn is-servizzi abbażi ta' l-istess kondizzjonijiet li kien qed jaħdem bihom meta kien membru tat-task force li semmejt.

Aħna se nkomplu nimxu b'din is- sistema sakemm insibu lill-persuna ideali għal full-time employee on contract ta' l-FTS, u waħda mid-diffikultajiet se tkun kif se nsibu the right people għax minbarra li din il-persuna jrid ikollha mix ta' skills, ta' kompetenzi u ta' atteġġjamenti li jkunu addattati għal dawn is- sitwazzjonijiet, kemm jista' jkun din il-persuna għandha tinstab mis-settur pubbliku stess għax jekk ma tinstabx mis-settur pubbliku, imbagħad tkun trid tiffaċċja r-realtajiet tas-suq.

Issa jekk inżommu saqajna ma' l-art, aħna nafu li meta tapplika r-realtajiet tas-suq se ssib lil min jgħidlek li m'huwiex sew li inti qed titlob lil min ikun settled f'xi mpjieg ieħor biex jitlaq l-impjieg tiegħu u inti kulma tiggarantilu huwa kuntratt għal tliet snin, u dan qed joħloq ċerti diffikultajiet.

Imma ħalli ngħaddi biex nispjega l-punti li qanqal l-Onor.

Bartolo.

Sur President, m'hemmx dubju li jien, bħala l-ministru responsabbli minn dan il-qasam, u l-persuni li se jkunu qed jaħdmu f'dan il-qasam irridu nassiguraw tliet affarijiet.

L-ewwelnett għandna nassiguraw li kemm jista' jkun nagħmlu użu mill-impjegati li diġa' għandu l-gvern jew inkella li għandhom setturi pubbliċi oħrajn b'arranġamenti li jkunu iridu jsiru, għalkemm din ta' l-aħħar għall-gvern hija iktar diffikultuża.

It-tieni nett irridu nġibu lin-nies li għandhom il-kompetenzi, l-atteġġjamenti u jekk hemm bżonn anke l-esperjenza meħtieġa għax mhux kulmin huwa kompetenti bilfors ikun tajjeb f'dan il-qasam imma jrid ikollu the right approach.

It- tielet nett irridu nassiguraw l-osservanza tal-liġi u tar-regolamenti, is- serjeta`, il-ġustizzja u kemm jista' jkun it-trasparenza.

Jien, min-naħa tiegħi, qed nipprova nimpenja ruħi biex nitgħallem mill-esperjenza kollha li għaddejt minnha f'dawn it-30 sena bħala politikant biex kemm jista' jkun dan li qed nipprovaw noħolqu nagħtuh bażi soda.

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 17.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 17 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 18 - Trasferiment ta' uffiċjali pubbliċi.

Clause 18 - Detailing of public officers.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, din hija klawsola li żgur li tinteressa lil ħafna nies, u għalhekk ikun tajjeb li wieħed jispjegaha.

Aħna qed ngħidu li waħda mill-miri importanti ta' dawn l-entitajiet għandha tkun dik li jagħmlu l-aħjar u l-ikbar użu tan-nies li diġa` huma mpjegati l- ewwel fid-dipartiment tal-mużewijiet u mbagħad, jekk hemm bżonn, anke f'dipartimenti oħra tal-gvern.

Normalment meta uffiċjal pubbliku jingħata l-letter of appointment, jingħata ħatra skond il-call for applications kif approvata u proċessata mill-Public Services Commission - u allura jinħatar fit-tali grad bit-tali salarju biex imur jaħdem fit-tali dipartiment - u wara li tiġi spjegata lilu din il-ħatra, imbagħad jispjegawlu wkoll li bħala uffiċjal pubbliku, huwa obbligat li jservi skond l-esiġenzi tas- servizz pubbliku u li jista' jiġi trasferit kull fejn hemm bżonn.

Fil-fatt ġieli kien hemm il-ħtieġa li uffiċjal pubbliku jiġi trasferit għal dipartiment ieħor minħabba l-esiġenzi tas-servizz pubbliku, imma issa, permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi, qed ngħidu li l-uffiċjal pubbliku mhux biss jista' jiġi trasferit minn dipartiment għal dipartiment imma anke minn dipartiment għal waħda minn dawn l-entitajiet pubbliċi li qed noħolqu hawnhekk għax jista' jkun hemm entita` pubblika li, per eżempju, tħoss il- bżonn li jkollha bżonn lit-tali kuraturi, lit-tali prinċipali u lit-tali amministraturi.

Meta jiġri hekk, din it-talba tintbagħat lill-Management and Personnel Office, u wara li din it-talba tiġi kkonsidrata, isiru l- formalitajiet meħtieġa.

Naturalment qabel ma jsir dan, isiru wkoll id- diskussjonijiet meħtieġa mal-unions konċernati biex l-affarijiet isiru bl- ikbar għaqal possibbli.

Aħna rridu naħdmu b'manjiera li kemm jista' jkun ninkoraġġixxu lin-nies li jintalbu jmorru jaħdmu f'dawn l-entitajiet għax jekk ma nagħmlux hekk, dan ikun ta' detriment għal pajjiżna.

Naturalment jekk imbagħad f'dak il-perijodu li fih uffiċjal pubbliku jintbagħat jaħdem f'entita` pubblika jkun se jirtira mis-servizz jew inkella jkun se jieħu xi promotion, l-ordni li jibqa' jaħdem f'dik l- entita` pubblika tkun tista' tiġi revokata biss mill-prim ministru, jiġifieri la mis-sovrintendent u lanqas mill-ministru konċernat.

Anke jekk jien, bħala ministru responsabbli minn dan il-qasam, ma jkollix grazzja ma' xi uffiċjal pubbliku li jkun qed jaħdem f'entita` pubblika, jien ma nistax nagħti l-ordni li dan jerġa' jintbagħat fid-dipartiment tal-gvern li kien jaħdem fih qabel għax dik hija xi ħaġa li l-prim ministru biss jista' jagħmilha.

Imbagħad subklawsola (3) titkellem fuq l-istatus ta' l-uffiċjali pubbliċi.

Ta' min jgħid li dawk l-uffiċjali pubbliċi li jiġu mqabbda jaqdu dmirijiethom f'xi entita` pubblika, dawn xorta waħda għandhom jiġu trattati bħala uffiċjali pubbliċi, u dan ifisser li jkunu jistgħu jibqgħu jużufruwixxu ruħhom mill-benefiċċji ta' l-uffiċjali pubbliċi, inkluż dawk li huma msemmija fl-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet kif ukoll fl-Att dwar il- Pensjonijiet lil Nisa Romol u Tfal.

THE CHAIRMAN: Sar il-ħin.

Id-diskussjoni fuq din il-klawsola ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta progress u talab il- permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Nitlob lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni biex, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 21 ta' Novembru fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni biex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' spiża għas-sena 2002.

Skond ftehim milħuq, din is-seduta se tixxandar dirett fuq it-televiżjoni mill-Public Broadcasting Services.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, xtaqt nibda biex ngħid li l-poplu Malti llum huwa magħqud fid-diskors li għamel fil-ġranet li għaddew l-Onor.

Alfred Sant wara l-qtil tal-kuntistabbli Roger Debattista.

Filwaqt li nikkondividi ma' dak kollu li ssuġġerixxa li tingħata l-pensjoni tal- pulizija daqs li kieku għamel is-servizz kollu lil mara tiegħu bħala armla, inżid ngħid li ma kenitx l-ewwel jew it-tieni darba li f'din il-branch tal- Bank of Valletta sar hold-up li wassal biex jinqatel pulizija.

Minħabba f'hekk dan il-bank għandu jiddepożita somma kbira ta' flus f'isem il-mara u t-tfal ta' dan il-kuntistabbli biex sakemm isiru l-proċeduri kollha u sakemm dan il-gvern jiddeċiedi li jimxi fuq il-parir li l-Partit Laburista li tingħata din il-pensjoni jkun hemm xi ħaġa li tagħmel tajjeb għas- sofferenza li qed jgħaddu minnha martu, t-tfal u l-familjari tiegħu.

Din hija traġedja kbira, u hija wkoll traġedja li rridu nitgħallmu minnha.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li ilna ngħidu li fil-korp tal-pulizija għandu jkun hemm fond speċjali biex jibbenefika minnu min jiġi mmankat serjament waqt il-qadi ta' dmirijietu f'reati ta' dan it-tip.

Ovvjament jekk dak li jkun imut, imbagħad jibbenefikaw il-familjari.

Hawnhekk irrid ngħid li kellna każijiet fejn kien hemm inċidenti.

Bħalissa qed niftakar fit-tmenijiet meta kienu mietu l-membri tal-pulizija, Alla jaħfrilhom, Salvu Muscat u Joseph Hare u membri oħra ta' l-Armata meta splodiet patrol boat.

Din hija xi ħaġa nazzjonali u wieħed irid jindirizzaha.

Kif qed nitkellem fuq imwiet, minn hawnhekk nixtieq insellem ukoll lill-omm u t-tarbija li nqatlu f'Wied il-Għajn u anke lill-mibkija Sharon Attard u bintha Haley li l-bieraħ jiena u oħrajn attendejna l-funeral tagħhom.

Dan kien Novembru ikrah u kellna bosta mwiet traġiċi fih.

Lill-familjari tagħhom minn hawnhekk ngħidilhom li l-poplu Malti huwa magħqud magħhom fl- ispirtu, fit-talb u fis-solidarjeta`.

Mr. Speaker, nixtieq issa nitkellem dwar l-oxxenitajiet li qed iwettaq il- gvern proprju qabel il-budget fil-konfront ta' nies li żgur m'għandhomx jagħtuh flus.

Ħafna nies qed jirċievu rendikonti ta' taxxi bbażati fuq stima mill-Kummissarju.

Ġieli kien jagħti l-każ li n-nies li rċevew dawn il- kontijiet lanqas ikunu ħadmu jew jekk ħadmu lanqas ikunu qalgħu iktar minn Lm200 fis-sena ta' stima in kwestjoni.

Hawnhekk għandi waħda minn dawn l- ittri li ntbagħtet lil waħda li toqgħod in-Naxxar.

Lil din qalilha li għandha tagħti Lm 300, flimkien ma' Lm5 għaliex daħħlet il-formula tard u ma' interessi ta' Lm 15 li b'kollox jammontaw għal Lm 320.

Qalilha wkoll li dawn trid tħallashom sa l-aħħar tax-xahar.

Din hija waħda mill-ħniżrijiet.

Issa ta' min igħid li dawn m'humiex dovuti, Mr. Speaker.

Li qed jiġri huwa li quddiem id-dipartiment tat-taxxi nterni qed ikun hemm kjuwijiet twal minn dawn in-nies.

U lil dawn qed jgħidulhom li għalkemm veru li t-Lm 300 m'humiex dovuti pero' xorta waħda jridu jħallsu l-Lm15 interessi u l-Lm5 multa għaliex il-formula daħlet tard.

Jiena ngħid lill-Ministru Dalli li llejla se jressaq il-budget li din hija taxxa oħra b'mod pulit.

Nixtieq issa nerġa nitkellem fuq il-kwistjoni tat-tariffi tal-qorti.

Nisperaw li llejla fil-budget il-ministru jħabbar roħs fit-tariffi tal- qorti.

Dan qed ngħidu għaliex issa ż-żmien uriena li din is-sistema ma ħadmitx.

Minħabba dawn it-tariffi weġġa' l-poplu, għalaqna l-bibien tal- ġustizzja u naqsu l-kawżi ċivili li jiġu reġistrati fil-qorti.

Dan minkejja dak kollu li jgħid il-Ministru Austin Gatt li llum f'"In-Nazzjon" irrisponda lil sieħbi l-Onor.

Gavin Gulia li kien f'konferenza tal-kumitat konġunt barra minn Malta fejn inqalgħet il-kwistjoni tal-qorti.

Hawnhekk ta' min igħid ukoll li n-nazzjonalisti qegħdin jigdbu ma' Brussels għax qed jgħidu li fil-qorti hemm ċertu progress.

Fejn hu l-progress!?

Li issa qed ikun hemm nuqqas ta' dħul ta' kawżi li jiġu reġistrati minħabba t- tariffi?

Rajna li l-każijiet ċivili, jiġifieri l-kawżi ż-żgħar naqsu b'aktar minn 50%.

Naqsu wkoll kemm fil-Prim Awla u kemm fil-qorti tal- maġistrati u r-raġuni hija għaliex għolew it-tariffi tal-qorti.

U huwa inutli li l-Ministru joqgħod idur mal lewża u jgħidli li l-kawżi kriminali naqsu għax naqsu l-każijiet kriminali fejn in-nies jmorru joqtlu, jisirqu u jiġġieldu.

Il-ministru jkollu raġun jgħid li l-qrati sejrin tajjeb għax qed jinqatgħu iktar sentenzi - u minn hawnhekk jiena nirringrazzajhom f'isem il-poplu Malti li qegħdin jaqtgħu iktar kawżi – iżda mbagħad m'għandux jgħid li l- qorti sejjer tajjeb għaliex qegħdin jidħlu inqas kawżi.

U Brussels ma kienx jaf biha din, għaliex il-Ministru pprova jbellagħlhom xi ħaġa differenti.

U anki fuq il-kwestjoni tat-talbiet iż-żgħar jiġifieri dawk il-kawżi ċivili li ma jkunx hemm ammont ta' iktar minn Lm1500 involut, għolla t-tariffa fl- 1 ta' Ottubru 2000.

Dan juri li dan huwa gvern li ma jinteressahx miż-żgħir u mill-klassi tan-nofs u jinteressah biss mill-kbir.

U minħabba f'hekk jien ngħid li l-poplu għad jagħtih tweġiba.

Mr. Speaker, lill-ministru ngħidlu wkoll biex joqgħod attent għal dak li qed jiġri fid-dipartiment.

Fil-qorti għandu problemi kbar ta' tkeskis u ta' nies li qegħdin jgħaddu messaġġi lil ċerti nies fil-ġudikatura.

Hemm imbagħad l-Avukat tar-Repubblika, Dr. Anthony Borg Barthet, li jaħseb li ma jista' jmissu ħadd.

Jiena ngħidlu li tajjeb li jkun jaf id-dmirijiet tiegħu u x'tgħid il-Kostituzzjoni.

Jiena mhux se nidħol f'din il-kwestjoni għalissa, pero` żgur li l-uffiċċju ta' l-Avukat tar-Repubblika, apparti li jrid ikun trasparenti, ma jridx jitfa' l-iċken shadow of doubt li dan jista' jkollu interessi li jkunu in conflict mal-pariri li jista' jagħti lil xi dipartiment jew lill-gvern.

Jiena staqsejt domanda parlamentari u qiegħed nistenna r-risposta tagħha, dwar jekk huwiex il-konsulent legali tal-ministru Zammit Dimech meta sar il-ftehim tal-Kottonera Waterfront Group fit-8 ta' Marzu ta' 1999, u 'l quddiem niġi ngħid f'dan il-parlament għaliex qiegħed nagħmel din id-domanda.

Mr. Speaker, f'isem il-poplu nixtieq nistaqsi wkoll jekk huwiex veru li Dr. Anthony Borg Barthet, l-Avukat tar-Repubblika, għandu sehem minn diversi kumpaniji privati reġistrati f'Malta u li qegħdin jinnegozjaw ma' nies li aħna nafuhom.

Dan qed nistaqsih għax barra li jkun trasparenti, l-uffiċċju ta' l-Avukat tar-Repubblika għandu jkun jkun hu ta' eżempju ħaj għall-poplu Malti.

Il-poplu Malti għandu jiġi assigurat li dak l-uffiċċju qiegħed jaqdi d-doveri tiegħu bl-iktar mod integru kif titlob il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna u kif jitolbu kodiċijiet oħra fosthom il-Kodiċi Kriminali ta' Malta.

Is-soċjeta` għandha kull dritt li tiġi protetta u għandha kull dritt li ma tissuspettax li jista' jkun hemm xi ħadd li għandu konflitt ta' interess meta jagħti parir.

Jiena nixtieq nitkellem ukoll dwar il-ħeġġa tal-gvern biex jinnomina lil Dr. Anthony Borg Barthet anke f'ċerti pożizzjonijiet fejn ikun jista' jieħu deċizjonijiet f'ċerti fondazzjonijiet.

Jiena nistaqsi jekk din hijiex xi ħaġa li sserraħ il-moħħ.

Ovvjament fuq dawn il-mistoqsijiet jiena għandi r- risposti, pero` nieħu pjaċir jekk il-gvern nazzjonalista jagħti l-veduti tiegħu fuq dawn il-punti.

Jiena mhux qed nakkuża lil Ministru Austin Gatt jew lill-Prim Ministru, għaliex m'għandix għalfejn nipponta subgħajja qabel ma nisma' dawn il-fatti.

Mr. Speaker, din is-sitwazzjoni ilha tirriżulta minn żmien il-ġuri ta' Ian Farrugia, fejn jien kont wieħed mill-avukati difensuri.

Meta Ian Farrugia ħareġ liberat il-Prim Ministru ħass li m'għandux jaqbel mal-verdett u agħar minn hekk b'mod pubbliku wkoll Dr. Anthony Borg Barthet, qua Attorney General għamel ċerti statements f'dan is-sens.

Ta' min igħid li din il-ħaġa qatt ma ġrat fl-istorja tal-ġudikatura ta' pajjiżna.

L-Avukat tar- Repubblika esprima ruħu wkoll dwar in-newtralita` fejn f'ċertu sens qal li din issa hija xi ħaġa li m'għandniex għalfejn nikkonsidrawha iktar fil- Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Jekk kemm-il darba jirriżultaw dawn l- affarijiet li qed insemmi allura jkun ċar x'għandu jagħmel Dr. Anthony Borg Barthet.

Mr. Speaker, jiena nistenna risposta immedjata u fl-iqsar żmien possibbli min-naħa tal-gvern kemm fuq din ta' l-Avukat tar-Repubblika, kemm fuq it- tariffi kif ukoll fuq il-ħniżrijiet li qed isiru mid-dipartiment tat-taxxi nterni fil-konfront ta' nies innoċenti li qegħdin iġennuhom u jitfgħuhom fil-kjuwijiet għal xejn b'xejn.

Grazzi

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cuschieri.

ONOR.

JOE CUSCHIERI: Mr Speaker, dan l-aħħar kellna r-riżenja tas-Sur George Grech minn kummissarju tal-pulizija u ovvjament il-ħatra tas-Sur John Rizzo bħala l-kummissarju l-ġdid tal-pulizija.

Nixtieq nieħu din l- okkażjoni biex minn hawnhekk nawgura lis-Sur Rizzo tal-ħatra l-ġdida tiegħu.

Irrid ngħid li matul l-ewwel ġranet tal-ħatra tiegħu s-Sur Rizzo ħabbat wiċċu ma' każi ta' delitti delikati.

Kellna d-delitt tal- kuntistabbli Debattista, kellna wkoll id-delitt ta' dik it-tarbija u l-omm imbagħad kellna anke l-għejbien ta' tarbija u omm li eventwalment instabu mgħarrqa ġo karozza.

F'dan iż-żmien kellna wkoll il-ħarba ta' numru ta' klandestini li wara rriżultat f'qabda kbira ta' klandestini oħra madwar pajjiżna.

Dan kien żmien delikat għall-kummissarju l-ġdid u li fih, bl- armonija, bir-rieda u mingħajr intriċċi - dan kif nista' nara l-affarijiet jien minn barra – kellu riżultati mixtieqa għal dawn il-każi, jiġifieri l- qbid tal-ħatjin fil-każi ta' delitti, s-sejbien ta' nies mitlufa, li mbagħad instabu mgħarrqa ġo karozza u anke tal-qabda ta' numru kbir ta' barranin illegali f'pajjiżna.

Mr Speaker, f'dan il-parlament xhur ilu kont tkellimt u għamilt mistoqsijiet parlamentari lill-Viċi Prim Ministru dwar in-numru ta' barranin illegali li hawn jaħdmu f'pajjiżna.

Il-Viċi Prim Ministru dakinhar ħa in konsiderazzjoni dak li kont qed ngħid, imma madankollu jiena nnotajt ukoll li kien hemm ċertu bruda fl-azzjoni.

U ftit niftakar qabdiet kbar ta' barranin illegali f'pajjiżna bħal qabda li saret dan l-aħħar.

Ta' min igħid li ħafna minnhom dawn ikunu qed jaħdmu jew inkella jużaw lil pajjiżna biex imbagħad jemigraw lejn l-Italja jew pajjiżi oħra.

Naħseb ukoll li dawn il-barranin illegali ma bdewx jaslu f'pajjiżna mal-wasla tal- kummissarju l-ġdid.

Dawn kienu ilhom hawnhekk fostna, imma jidher li kien hemm nuqqas ta' motivazzjoni jew inkella kien hemm nuqqas ta' rieda li jsir xi ħaġa biex dawn jinqabdu.

Mr Spreaker, jidher li l-korp tal-pulizija ħa nifs ġdid fil-pulmun tiegħu taħt it-tmexxija l-ġdida tal-kummissarju l-ġdid u jidher ukoll li fil-korp tal-pulizija reġgħet bdiet tidher u tinħass l-armonija tant meħtieġa.

Jien minn din l-ogħla istituzzjoni nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nawgura lill- kummissarju l-ġdid u l-assistenti tiegħu, kif ukoll lill-membri kollha tal- korp biex ikomplu jaħdmu għal ġid nazzjonali fl-interess taċ-ċittadin u j'Alla li din l-armonija u din il-ħidma tkompli u j'Alla ma jkunx hemm min ifixkel b'xi intriċċi biex dak li għandu jsir isir.

Mr Speaker, jidher li anke f'dan il-każ kien hemm ħela ta' tliet snin biex sar it-tibdil meħtieġ, imma kif jgħid il-proverbju, aħjar tard milli qatt.

Ir-riżultati li ngħataw dan l-aħħar jawguraw tajjeb għall-futur isbaħ fi ħdan il-korp tal-pulizija biex iċ-ċittadin Malti jħossu aktar sikur fil- ħajja tiegħu ta' kuljum.

It-tieni punt li xtaqt nitkellem dwaru huwa s-settur turistiku.

Fil-11 ta' Settembru, kif jaf kulħadd, seħħ l-att terroristiku ġewwa l-Istati li b'konsegwenza tiegħu żviluppat gwerra bejn l-Istati Uniti ta' l-Amerika u l- Afghanistan.

Dak li ġara dakinhar u dak li qed jiġri bħalissa ġewwa l- Afghanistan ħoloq inċertezza kbira madwar id-dinja kollha.

Ħoloq inċertezza anke' fejn tidħol l-ekonomija, u eventwalment anke pajjiżna jidher li b'xi mod jista' jintlaqat min din l-inċertezza li qed tissawwar.

Jiena ngħid li kien f'waqtu l-appell tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni meta kellna l-mozzjoni ta' kundanna.

Huwa ssuġġerixxa li jitwaqqaf kumitat parlamentari biex isegwi dak li jkun qiegħed jiġri u dak li jista' jolqot lil pajjiżna, speċjalment f'dik li hija ekonomija għax meta tintlaqat b'mod ekonomiku jistgħu jibdew ifeġġu jew jikbru wkoll il-problemi soċjali.

Jien bqajt sorpriż kif in-naħa tal-gvern ħarbet minn din ir-responsabbilta' u ma aċċettatx l-invit tan- naħa ta' l-oppożizzjoni.

Mr Speaker, rigward il-problemi fis-settur turistiku f'pajjiżna, ħadd ma jista' jġib skuża li dawn qed jidhru minħabba dak li ġara fil-11 ta' Settembru.

Il-Ministru tat-Turiżmu qal li dan l-avveniment jista' jkollu effett negattiv fuq il-qasam turistiku f'pajjiżna, pero' meta iħares lejn il-fatti u lejn l-istatistika li joħroġ il-gvern stess, isib li l-problema fil-qasam turistiku ilha ġejja minn xhur qabel.

Jekk iħares lejn in-news release ta' l-uffiċċju nazzjonali ta' l- istatistika dwar il-wasla tat-turisti f'pajjiżna għax-xahar ta' Lulju, wieħed isib li a paragun ma' Lulju tas-sena ta' qabel kellna tnaqqis ta' 2,200 turist.

Jekk jara d-destinazzjonijiet li kien hemm tnaqqis minnhom wieħed isib li kellek tnaqqis mill-Awstrija, mill-Belġju, mill-Fillandja, minn Franza u tnaqqis kbir ta' kważi 4,000 turist fix-xahar ta' Lulju biss mill-Ġermanja.

Kellek wkoll tnaqqis mil-Libja, tnaqqis ta' kważi 3,000 turist mill-Olanda u tnaqqis ukoll ta' ammont ta' turisti anke mill- Isvezja.

Imbagħad kien hemm żieda mis-suq Ingliż li għamel tajjeb biex il- problema ma tkunx ikbar milli setgħet tkun.

Li huwa problematiku f'dan kollu huwa li qed ikollna inqas turisti mill-pajjiżi li l-aktar konna qegħdin nimmiraw li ngħibu minnhom jiġifieri mill-Ġermanja u mill-Olanda.

Mr Speaker, jien diġa` tlabt f'dan il-parlament biex il-Ministru tat- Turiżmu jagħti spjegazzjoni dwar dan kollu.

Jien qed insemmi l-istatistika ta' Lulju pero' jekk imbagħad tqabbel b'mod globali minn Jannar sa Lulju ta' din is-sena ma' l-istess xhur tas-sena 2000 issib li minn Franza kellna nuqqas ta' 5,000, mill-Ġermanja kellna nuqqas ta' 30,000, mil-Libja kellna nuqqas ta' 8,000 u mill-Olanda kellna nuqqas ta' 7,000.

Dawn huma d- destinazzjonijiet li l-aktar konna qed nimmiraw.

Imbagħad mill-Isvezja kellna nuqqas ta' madwar 1,000 turist.

Jekk inħarsu lejn l-istatistika ta' Awissu ssib l-istess.

A paragun ma' Awissu tas-sena 2000, f'Awissu ta' din is-sena kellna nuqqas mill-Belġju u mid-Danimarka kellna nuqqas ta' madwar 4,000 turist mill-Ġermanja, kellna nuqqas ta' madwar 1,000 mil-Libja, nuqqas ta' kważi 3,000 turist mill- Olanda, nuqqas ta' turisti mir-Russja u kellna nuqqas ta' turisti mill- Isvezja.

Jekk jerġa' jqabbel b'mod globali l-ewwel tmien xhur ta' din is- sena ma' l-istess żmien is-sena l-oħra jsib li mill-Belġju kellna 3,000 turist inqas, kellna nuqqas ta' turiżmu mill-Fillandja, bqajna fil-figura ta' 30,000 u iktar mill-Ġermanja, 9,000 mil-Libja, 9,000 mill-Olanda, 1,000 mill-Isvezja u b'mod globali – u din inkwetanti – kellna tnaqqis ta' madwar 9,000 turist.

Jekk tħares lejn l-istatistika ta' l-ewwel tmien xhur mill- 1996 sas-sena 2001 issib li wara li tela' gvern Laburista kien hemm żieda ta' 40,000 turist, is-sena ta' wara kien hemm żieda ta' madwar 30,000 ieħor.

Is-sena ta' wara reġa' kien hemm żieda wkoll, fis-sena 2000 bqajna kważi l-istess pero` din is-sena ħadna daqqa 'l isfel ta' 9,000 turist.

Mr Speaker, din hija statistika inkwetanti li ma tawgurax tajjeb.

Ħafna operaturi tat-turisti, il-ħaddiema fil-qasam turistiku, il-lukandiera, is- sidien tar-restaurants, bejjiegħa tas-souvenirs, sidien tal-coaches u l- minibuses u dawk kollha li jiddependu mit-turiżmu kollha jinsabu inkwetati.

Dawn huma inkwetati wkoll wara li ġiet imposta liċenzja fuqhom u allura jien fil-budget tal-lejla, Mr Speaker, qiegħed nistenna li l-gvern b'xi mod iħabbar inċentivi biex jgħin lil dan is-settur li minnu jiddependu eluf ta' familji għall-għajxien tagħhom.

Il-gvern għandu jerġa' jagħti skussatura 'l quddiem biex il-ħaddiema tagħna jkollhom ix-xogħol u biex dawk li diġa' qed jaħdmu ma jkollhomx l-impieg jkunx.

Biżżejjed hija inkwetanti r-rata ta' 10,700 ruħ li skond l-uffiċċju nazzjonali ta' l- istatistika huma qegħda f'pajjiżna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, l- Erbgħa, 21 ta' Novembru, 2001 fis-6:00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill- Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

GĦAWDEX

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm tfal temmu l-edukazzjoni primarja tagħhom f'Għawdex fis-sena skolastika 2000-2001?

Fl-istess sena kemm adolexxenti Għawdxin temmew l-edukazzjoni sekondarja tagħhom?

Kemm żgħażagħ Għawdxin temmew l-edukazzjoni post-sekondarja tagħhom fis-sena skolastika 2000-2001?

F'liema istituzzjonijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li 172 tifel u 168 tifla temmew l- edukazzjoni Primarja tagħhom fis-sena skolastika 2000/2001.

Rigward il-kumplament tal-Mistoqsija, nirreferi lill-Onor.

Membru għat- tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 27799.

PULIZIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' inċidenti rapurtati lill-Pulizija din is-sena li seħħew f'Paceville?

X'passi ittieħdu mill-pulizija?

Kemm fil- fatt huwa n-numru ta' pulizija li jkunu stazzjonati matul il-ġimgħa u fil- weekends?

Huwa possibli li l-Ministru jwieġeb l-istess mistoqsija għall- aħħar 5 snin sena b'sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi tagħrif hekk kif mitlub mill-Onor.

Interpellant bid-dettalji għal dawn l-aħħar ħames snin mhux disponibbli taħt forma ta` statistika.

Madankollu, matul din is-sena, ninsab infurmat illi bejn l-1 ta` Jannar u l- 15 ta` Novembru 2001, il-Pulizija kellha 423 rapport ta` reati allegati li seħħew ġewwa Paċeville.

Dawn kollha ġew investigati mill-Pulizija skond il- liġi u bħala riżultat ta` dawn l-investigazzjonijiet ġew solvuti 61 każ, inklużi dawk ta` żewġ hold ups u każ ieħor ta` feriti gravi segwiti b`mewt.

Ninsab infurmat ukoll minbarra l-Pulizija li jkunu xogħol fl-Għassa ta` San Ġiljan, matul il-ġimgħa ikun hemm 2 pulizija patrol matul il-lejl ġewwa Paċeville, filwaqt li fil-weekends dan in-numru jitla` għal 12 jew aktar, jiddependi skond il-commitments li jkollha l-Pulizija.

KORDIN - FAĊILITA TA' KOREZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jinfurmani hekk huwiex maħsub li fil-futur jiġi trasferit lura fil- faċilita ta' korrezzjoni f'Kordin iċ-ċentru ta' korrezzjoni li hemm fl- Imtaħleb ir-Rabat, Malta?

Jekk iva, meta?

Jekk le, għaliex?

ONOR.

TONIO BORG: M`hemm l-ebda ħsieb li jsir dan it-trasferiment.

ARMI REĠISTRATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħati breakdown ta' kemm huma n-numru ta' armi reġistrati mal- Pulizija f'Malta u Għawdex separatament?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għall-aħħar 10 snin sena b'sena?

ONOR.

TONIO BORG: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għall-tweġiba li jien tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 23048.

Ma` dan wieħed irid iżid ir-reġistrazzjoni ta` 1,356 oħra li saru minn dakinhar sal-lum.

PA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm huma n-numru ta' applikazzjonijiet li ġew reġistrati ma' l-PA għall-iżvilupp tat-Tuna Pening matul dawn l-aħħar tlett snin sena b'sena u f'liema xhur u żmien tas-sena?

Kemm minnhom ġew approvati, kemm jinsabu pendenti u kemm ġew rifjutati u/jew abbażi ta' reconsideration u/jew appell?

ONOR.

TONIO BORG: F`dawn l-aħħar tlett snin ġew reġistrati 9 applikazzjonijiet għall-iżvilupp tat-tuna penning.

2 ġew reġistrati f`Diċembru 1998.

Waħda ġiet approvata u l-oħra rtirata.

1 ġiet reġistrata f`Novembru 1999 u għadha pendenti.

1 ġiet reġistrata f`Marzu 2001 u ġiet approvata fl-istadju ta` rikonsiderazzjoni.

2 ġew reġistrati f`April 2001 u ġew approvati.

2 ġew reġistrati f`Mejju 2001 u ġew approvati.

1 ġiet reġistrata f`Ġunju 2001 u għadha pendenti.

MONITORING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jaġġornani dwar il-monitoring li qed isir fir-Rabat sabiex ikun analiżat l-impatt tas-sistema one way fi Triq G.Borg Olivier dwar r-Rabat?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku jaf li bis-sistema tal-one way il-ġdida ta` Triq Ġorg Borg Olivier ir- Rabat, żdied il-volum tat-traffiku fuq toroq oħra fiċ-ċentru tar-raħal.

Jidher iżda li ħafna mill-karozzi li qed jagħddu miċ-ċentru tar-raħal qed jagħmlu hekk bla bżonn meta jistgħu jużaw toroq oħra li għalkemm huma ftit itwal f`dik li hija distanza joffru alternattiva ta` rotta li hija iqsar fil-ħin.

Għaldaqstant il-Bord huwa tal-fehma li s-sistema l-ġdida għandha, għalissa, tibqa` kif inhi biex sewwieqa jidraw l-użu tat-toroq li jagħddu mill- periferiji ta` l-ibliet u l-irħula u mhux ta` dawk li jagħddu minn ġo nofshom.

GĦAR BARKA - SERVIZZ TAL-KAROZZA TAL-LINJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jaġġornani dwar is-servizz tal-karozza tal-linja għall-Għar Barka u jinfurmani meta fil-fatt se jiġi fis-seħħ dan is-servizz?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi għar-risposta li tajt għal Mistoqsija Parlamentari Nru. 28915.

PULIZIJA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm preżentement membri fil-Korp tal- Pulizija?

Jista' wkoll jindika s-sess u l-grad tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi n-numru tal-membri tal-Korp tal- Pulizija huwa ta` 1,759.

It-tagħrif mitlub dwarhom hu kif ġej:

|Kummissarju |1 | |Deputat Kummissarju |1 | |Assistenti |5 | |Kummissarji | | |Supretendenti |23 | |Spetturi Rġiel |55 | |Spetturi Nisa |11 | |Surġenti Maġġuri |2 | |Surġenti Rġiel |303 | |Surġenti Nisa |27 | |Kuntistabbli Rġiel |1,154 | |Kuntistabbli Nisa |177 |

PULIZIJA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm membri fil-Korp tal-Pulizija irriżenjaw jew tneħħew jew spiċċaw bl-eta fis-snin 1999, 2000 u sal-31 ta' Ottubru 2001?

Jista' wkoll jiġi indikat is-sess u l-grad tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-membri tal-Korp tal-Pulizija li rriżenjaw jew tneħħew jew spiċċaw bl-eta` jew mietu fis-snin 1999 u 2000 u matul din is-sena, sal-31 ta` Ottubru, kif ukoll il-grad u s-sess tagħhom hu kif jidher hawn taħt:-

|GRAD |1999|2000 |2001 | |Commissioner |- |- |1 | |Assistant |- |1 |- | |Commissioner | | | | |Superintendent |1 |1 |- | |Inspector |1 |1 |6 | |Sargeant Major |- |1 |1 | |Sargeant (Male) |6 |5 |17 | |Sargeant |1 |1 |1 | |(Female) | | | | |Constable (Male)|14 |76 |28 | |Constable |6 |6 |3 | |(Female) | | | |

BORMLA - MINA TAL-POLVERISTA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara jekk kemm-il darba huwiex possibbli li l-ambjent ta' madwar il-Mina tal-Polverista, Bormla tiġi rranġata u l-proġett li hemm maħsub li jsir jsir?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sa fejn jien infurmat ma hemm l-ebda proġett għall-Mina tal-Polverista, Bormla.

Li hemm żgur huwa proġett biex tiġi restawrata l-kantuniera tal-Polverista li tagħti lejn il-housing estate ta' San Ġwann t'Għuxa: dan ix-xogħol għandu jibda dalwaqt.

APPELLATE BOARD

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk il-Gvern għandux xi ħsieb li jwaqqaf appellate board għad-dipartiment tal-kuntratti?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l-Gvern qiegħed fil-proċess li jwaqqaf Public Contracts Appeals Board awtonomu u indipendenti li jkun awtorizzat jiddeċiedi appelli magħmula minn offerenti fit-termini tar-Regolamenti dwar ix-xiri pubbliku.

STATE AID INVENTORY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta l-Gvern Malti mistenni li jgħaddi l-istate aid inventory formalment lill-kummissjoni ewropeja?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-iState Aid Board ser jibgħat formalment l-inventarju fil-jiem li ġejjin.

NATIONAL R & D AUDIT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jippublika il-konklużjonijiet u il-findings tal-workshop li ġie organizzat mil-Malta Council for Science and Technology dwar National R&D Audit and Foresight Exercise in Malta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija qiegħed jorganizza numru ta' workshops bħala preparazzjoni għal National R&D Audit u Technology Foresight Exercise.

Fil-workshops qed jiġu diskussi l-metodoloġija u l-programm ta' ħidma li għandhom jiġu segwiti.

L-eżerċizzju ta' Audit diġa` ingħata bidu u jibqa' għaddej matul is-sena 2002 filwaqt li l-eżerċizzju ta' Technology Foresight għandu jingħata bidu fi Frar 2002 u jibqa' għaddej sa' Diċembru 2003.

Konklużjonijiet m'humiex mistennija qabel dawn id-dati.

KONVENZJONIJIET KONTRA L-KORRUZZJONI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid meta Malta mistennija li tiffirma il-Council of Europe Civil Law Convention on Corruption?

Meta mistennija taċċedi għall- OECD Convention on Combating Bribery of Foreign Public Officials in International Business Transactions kif wkoll meta mistennija tingħaqad mal- UN anti-corruption programme for Drug Control and Crime Prevention?

Malta għandha xi ħsieb li tal-lineja ruħa mal-konvenzjoni għall-ħarsien tal- interessi finanzjarji tal-kommunita ewropeja u il-protokolli tagħha?

ONOR.

JOE BORG: Ninsab infurmat li l-Gvern Malti qiegħed jagħmel l- istudji meħtieġa sabiex ikun jista' jikkunsidra l-implikazzjonijiet tal- iffirmar minn Malta tal-Council of Europe Civil Law Convention on Corruption u dawk biex Malta taċċedi għall-OECD Convention on Combating Bribery of Foreign Public Officials in International Business Transactions (avolja Malta għadha mhiex membru ta' l-OECD).

Dwar il-UN Anti-Corruption Programme for Drug Control and Crime Prevention, nixtieq ninforma lill-Onorevoli Membru li Malta, bħala stat membru tal-UN, diġa tattendi laqgħat ta' dan il-programm.Dwar it-tieni parti tal- mistoqsija, nixtieq ngħid li Malta qegħda tagħmel l-preparamenti neċessarji biex tallineja ruħha ma din il-Konvenzjoni u l-Protokolli tagħha.

Din il- Konvenzjoni u l-Protokolli huma miftuħa biss għall membri ta' l-Unjoni Ewropea, u għalhekk Malta tkun f'pożizzjoni li taċċedi għal din il- pożizzjoni meta tissieħeb fl-Unjoni.

OFFERTI FUQ ART

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid hemmx xi ħsieb li tinħareġ għall-offerti il-biċċa art li hemm tmiss mal-ex-fabbrika tal-ST Microelectronics f'San Ġwann?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-art li qed jirreferi għaliha l- Onor. Interpellant taqa` taħt ir-responsabbilita` tal-Korporazzjoni Maltija għall-Iżvilupp u għalhekk nitolbu biex jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill- Ministru kkonċernat.

ĠRIEDEN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jinvestiga l-ilment serju li hemm dwar ġrieden ta' kull daqs fi Triq PP Bezzina, San Ġwann?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li ħaddiema mis-Sezzjoni tal-'Pest Control' ta` l-istess Dipartiment, għamlu trattament intensiv fit-triq indikata, illum l-20 ta` Novembru 2001.

Infurmat ukoll illi matul din is-sena ma` ġie rrappurtat l-ebda ilment ieħor minn din l-istess triq.

Il-problema ser tibqa` tiġi segwita` regolarment sakemm l-infestazzjoni tal- ġrieden tiġi kkontrollata.