MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 355 Il-Ġimgħa, 21 ta' Lulju, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 355

Il-Ġimgħa, 21 ta' Lulju, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.08 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 21 ta' Lulju, 2000

WERREJ MINUTI 506

PETIZZJONI 506

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 506

TQEGĦID TA' KARTI 510

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI DWAR AWTORITA` TA' MALTA DWAR IR-RIŻORSI (IT-TIENI QARI) MALTA RESOURCES AUTHORITY BILL (SECOND READING) 511

AĠĠORNAMENT 532

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORAL IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 536

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 354 li saret fid-19 ta' Lulju, 2000 ġew konfermati.

PETIZZJONI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, se nippreżenta petizzjoni f'isem 32 resident li joqogħdu fi Triq in-Namura l-Baħrija.

Faċċata tal-bini ta' dawn ir-residenti huwa ddikjarat bħala green area pero` beda jsir xi xogħol u qiegħda ssir ħsara ambjentali min-nies li xtraw ir-raba' u l-art hemmhekk għaliex qegħdin anke jitqaċċtu siġar tal-ħarrub b'mod vjolenti, ħaġa li ssemmiet anke fil-media.

Ir-residenti jinsabu nkwetati ħafna minħabba l-fatt li l-awtoritajiet m'humiex qed jieħdu passi u għalhekk jixtiequ jkunu jafu jekk hemmx il- possibbilta` li din il-green area tiġi żviluppata fl-inħawi b'mod illegali jew anke b'mod legali.

Ma' din il-petizzjoni għandi 12-il ritratt li juru dawn l-azzjonijiet li saru riċentement f'din l-area u li nitlob il-permess sabiex inqegħedhom fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SAĦĦA - KURA BARRA MINN MALTA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-ministru jgħid kemm siefru persuni għal kura medika barra minn Malta din is-sena għas-spejjeż tal-gvern?

X'kienu l- kondizzjonijiet mediċi li għalihom siefru?

Kemm swew lill-gvern?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Ninsab informat li n-numru ta' pazjenti li ntbagħtu għall-kura barra mill-1 ta' Jannar 2000 sat-30 ta' Ġunju 2000 kien ta' 156.

Il-kondizzjonijiet mediċi kien dermatology, ear, endocrine, facio- maxillary, gastroenterology, gynaecology, immunoldeficiency, inborn error of metabolism, liver, malignant diseases, muscle, neurology, neurosurgery, ophthalmic, oromandibular, orthopaedic, paediatric cardiac surgery, plastic surgery, rehabilitation, respiratory problems, rhematology, spinal surgery, urology.

Sat-30 ta' Ġunju 2000, l-ammont ta' flus minfuqa kien ta' Lm186,987.

MWIET - TIPJIP

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Peress li kważi kuljum ikun hemm xi aħbar li tiżvela l- konnessjoni ta' mwiet u mard mat-tipjip, għandux jiġi rrikkmandat li l- kliem tat-twissija fuq pakketti tas-sigaretti/sigarri jkunu aktar iebsa.

Jista' l-ministru jindika sena b'sena mill-1995 - u anke għall-ewwel sitt xhur ta' din is-sena - kemm kien hemm imwiet konnessi mat-tipjip bħal kanċer tal-pulmun, problemi tal-qalb, eċċ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li l-kumitat kontra t-tipjip għadu kif fassal liġijiet ġodda dwar it-twissija fuq il-pakketti tas- sigaretti/sigarri fuq il-linji indikati fid-domanda.

Ninsab informat li skond ir-reġistru nazzjonali n-numru ta' mwiet konnessi mat-tipjip huma:

|1995 |324 | |1996 |351 | |1997 |356 | |1998 |341 | |1999 |371 | |sa Ġunju 2000|183 |

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR NOEL FARRUGIA: Peress li f'dak li għadu kemm irrapporta l-Ministru jirriżulta li kien hemm żieda fl-imwiet b'kawża tat-tipjip, jista' jgħidilna xi prekawzjoni qed jieħu d-dipartiment sabiex iżid aktar il- programmi edukattivi bil-għan li l-poplu jkun dejjem aktar aġġornat dwar l- impatt negattiv li jista' jħalli t-tipjip?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR LOUIS DEGUARA: L-ewwelnett irrid ngħid li kieku kellna naraw kif kienet ir-rata tul dawn l-aħħar ħames snin insibu li din baqgħet kostanti, fis-sens li kellna mewt waħda kuljum kkaġunata mit-tipjip.

Issa hawnhekk wieħed irid joqgħod attent u mhux jara biss l-imwiet imma jara wkoll il- ħsara li tiġi kkaġunata permezz tat-tipjip, li għalkemm ma twassalx għall- mewt tnaqqas drastikament il-kwalita` tal-ħajja ta' l-individwu.

Barra minn hekk, wieħed irid iqis ukoll il-fatt li jkun hemm ħafna tobba li fuq iċ-ċertifikat tal-mewt ma jniżżlux it-tipjip bħala l-kawża tal-mewt, ħaġa li ma tiġrix biss f'pajjiżna imma tiġri wkoll f'pajjiżi oħra.

Dan kollu juri li wieħed irid jieħu dawn iċ-ċifri b'ċerti riżervi.

Rigward it-tieni parti tad-domanda rrid ngħid li l-health promotion department ilu għaddej b'kampanji kontra t-tipjip fuq linji li kienet indikat l-għaqda dinjija tas-saħħa, liema kampanji kienu mmirati għat-tfal.

Per eżempju, waħda mir-rakkmandazzjonijiet tad-WHO hija li f'kull budget għandha tiżdied it-taxxa fuq is-sigaretti.

Wara li din il-kampanja kienet ilha sejra għal żmien twil d-WHO bdiet tħares lejn l-istatistika u bdiet tinduna li minkejja dawn il-kampanji ftit li xejn kien hemm effett fuq ir- rata ta' nies li waqqfu jpejpu u allura bdiet tagħmel iżjed enfasi fuq l- edukazzjoni fl-iċken etajiet.

Fil-fatt il-health promotion department qiegħed jadotta din is-sistema u qiegħed ukoll jintensifika l-awareness fl- iċken etajiet kontra t-tipjip billi juża kampanja differenti minn dik li kien juża qabel; m'għadniex nużaw scare campaigns biss imma qed nimmiraw il- kampanji tagħna lejn aktar edukazzjoni tat-tfal dwar in-nuqqas fil-kwalita` tal-ħajja u r-riskji li dan il-vizzju jġib miegħu.

Ovvjament qegħdin jiġu aspirati sistemi oħra.

Per eżempju, barra minn Malta hemm moviment sħiħ biex it-tipjip ma jibqax jiffinanzja l-isports.

Hemm kampanji oħrajn biex reklami tat-tipjip jew sponsorships ma jibqgħux jidhru fuq it-television.

Waħda mis-suġġerimenti li għamel l-Onor.

Bartolo li kienet diġa` qiegħda mniżżla fis-sensila ta' suġġerimenti li għamel il-kumitat kontra t-tipjip huwa li jkun hemm health warning iżjed ċar fuq il-pakkett tas-sigaretti biex jindika l-perikoli konċernati.

Jien naħseb li l-aktar ħaġa nkwetanti f'pajjiżna hija l-fatt li minkejja li adottajna kampanji fuq linji tad-WHO, in-numru ta' nisa li bdew ipejpu l- ewwel darba xorta għadu tiela b'rata allarmanti.

Għandna rata għolja fil- popolazzjoni kollha, pero` l-iktar ħaġa li tinkwetani hija r-rata fin-numru ta' nies li jpejpu għaliex tradizzjonalment in-nisa f'pajjiżna ma kenux ipejpu.

Wieħed ovvjament jinkwieta b'dan għaliex jista' japprezza li se jkollna bidla mhux fl-istatistika imma fit-tip ta' mwiet li se nibdew naraw fil-popolazzjoni tagħna minn hawn u 20 sena oħra.

Kemm-il darba nqalgħet id-diskussjoni hawnhekk fuq ir-rata ta' l-inċidenza tal-kanċer tas-sider f'pajjiżna u jien dejjem għedt li r-rata tal-kanċer tas-sider tidher għolja statistikament meta mqabbla mat-total ta' cancers li jeffettwaw lin-nisa.

F'pajjiżi oħra, bħal per eżempju fl-Ingilterra, ir-rata tal-cancer of the lung m'hijiex għolja daqshekk għaliex in-nisa hemmhekk bdew ipejpu immedjatament wara t-Tieni Gwerra Dinjija u allura dan kien diġa` ċaqlaq l- istatistika ta' l-imwiet.

Huwa mistenni li fl-20 sena li ġejjin, jekk ma jkollniex riżultati pożittivi għall-kampanji li qegħdin nagħmlu, ir-rata ta' nisa li se jibdew jiġu affettwati bil-kanċer tal-pulmun se jikber u allura jċaqlaq l-istatistika kompletament.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Asciak, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Jista' l-Ministru jikkonfermalna x'passi se jieħu l-gvern f'dak li huwa tipjip fuq il-post tax-xogħol?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR LOUIS DEGUARA: Kif diġa` għedt, il-kumitat kontra t-tipjip, bil- backing tad-dipartiment, diġa` fassal sensila ta' liġijiet li se jressaqhom iżjed 'il quddiem biex nikkontrollaw dan it-tip ta' abbuż.

Illum aħna konxji li l-passive smoking jagħmel ċertu ammont ta' ħsara speċjalment fit- tfal u allura m'huwiex ġust li wieħed imur f'ristorant jew f'post pubbliku u jkollu jiġi suġġettat għad-duħħan minn dan it-tipjip.

Fil-fatt, il-liġi preżenti tagħna diġa` tistipula li m'għandux isir tipjip f'ċerti postijiet bħal sptarijiet u ministeri governattivi, pero` naħseb li huwa għaqli li dawn il-liġijiet jiġu nforzati.

Huwa inutli li nibqgħu ngħaddu liġijiet jekk ma jkollniex enforcement tajba biżżejjed.

Fil-fatt dan huwa wieħed mis-suġġerimenti li qiegħed isir minn dan il-kumitat kontra t-tipjip.

Ħaġa oħra pożittiva hija li llum din l-awareness m'hijiex qed issir biss min-naħa tal-gvern, imma anke l-privat qiegħed ikollu jagħraf il-ħsara li jagħmel it-tipjip; fil-fatt fl-1995 waħda mill-ewwel fabbriki li ġiet dikjarata smoke-free kienet l-SGS Thomson.

Jiġifieri l-pubbliku u l-privat diġa` qiegħed jipproponi dawn il-bidliet hu stess minkejja li għċad m'hemmx liġijiet dwarhom.

Ħaġa pożittiva hija li l-ministeru tas-saħħa flimkien mal- ministeru għat-turiżmu ppubblikajna booklet ta' numru ta' restaurants li fuq inizjattivi tagħhom ġew dikjarati smoke-free jew inkella qegħdin jagħmlu parti mir-ristorant tagħhom speċifikament għal dawk li ma jpejpux.

Dan juri li l-awareness dwar it-tipjip dejjem qiegħda tqum u aktar ma tkompli tqum aktar ikun hemm pressure.

Aħna nittamaw li dak li qed jissuġġerixxi l-kumitat kontra t-tipjip jgħaddi b'liġi biex imbagħad inkunu f'pożizzjoni aħjar li nenforzawhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, minkejja dan kollu li għadu kemm qal il- Ministru, xorta waħda jibqa' l-fatt li ħafna miċ-ċittadini f'pajjiżna jemmnu li għad hemm ftit wisq programmi edukattivi sabiex kemm fuq il- postijiet tax-xogħol kif ukoll f'numru ta' programmi televiżivi u fuq ir- radju jingħata aktar tagħrif biex iżomm lill-persuna li tkun tpejjep aktar informata dwar id-diffikultajiet li tista' tesperjenza.

F'dan ir-rigward, jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-policy tad-dipartiment rigward aktar edukazzjoni fuq fuq il-mezzi tax-xandir?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-kampanji li qiegħed iniedi l-health promotion department f'dak li għandu x'jaqsam ma' public awareness huma pożittivi.

Per eżempju, din is-sena fil-quit and win competition kellna l-iktar record ta' nies li volontarjament aċċettaw li jipparteċipaw biex jieqfu mit- tipjip.

Dan juri li l-messaġġ qiegħed jasal, pero` kif għedt qabel, il- linja tad-WHO hija li rridu naqbdu mill-iċken etajiet għaliex wieħed mill- fatturi li l-iktar li jinfluwenza liż-żgħażagħ tagħna jekk ipejpux jew le huwa l-peer pressure.

Għalhekk din l-organizzazzjoni kienet issuġġeriet li l-kampanja għandha tibda fl-iċken etajiet.

Mr Speaker, fid-dinja trid tkun fattwali u anke ftit pragmatiku.

Huwa diffiċli ħafna li min diġa` jpejjep jieqaf minn dan il-vizzju u huwa għalhekk li llum il-public campaign li qiegħda tagħmel il-health promotion unit hija mmirata proprju lejn l-iċken etajiet.

Dawn qegħdin imorru fl- iskejjel iqassmu l-leaflets u jagħtu lectures u naħseb li jagħmel sens li s- sorsi limitati, kemm dawk umani kif ukoll dawk finanzjarji, tikkanalahom proprju lejn fejn jista' wieħed jikseb l-aħjar riżultati.

Illum huwa pprovat mad-dinja kollha li l-aħjar riżultati jinkisbu meta wieħed imur ġewwa l-iskejjel.

Pero` irrid ngħid hawnhekk li wieħed irid jagħmel distinzjoni bejn min ma bediex ipejjep u min diġa` qiegħed ipejjep u ilu jpejjep żmien twil.

Per eżempju, in-numru ta' nies li jipparteċipaw fi stop-smoking campaigns u wara ftit ġimgħat jerġgħu jibdew ipejpu huwa għoli ħafna u dan minħabba l-fatt li kif għedna kemm-il darba anke f'dan il- Parlament, in-nikotina hija droga bħal kull droga oħra, pero` sfortunatament hija legalizzata.

Din is-sustanza hija addictive daqs drogi oħra u tagħmel ħsara daqshom għalkemm mhux fuq perijodu daqstant qasir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, bil-permess tal-Kamra forsi nista' nindirizza din il-mistoqsija lill-ministru responsabbli mix-xogħol.

Jista' l-ministru jikkonferma jew le jekk fl-abbozz ta' liġi dwar il-ħarsien tal- ħaddiema fuq il-post tax-xogħol hemmx maħsuba emendi sabiex tiġi protetta aktar is-saħħa tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, jekk se nagħmlu riferenza għall-abbozz ta' liġi dwar is-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol, irridu npoġġuh fil-kuntest ta' prattika ta' xogħol fuq il-post tax-xogħol u mhux fil-kuntest ta' miżuri oħrajn ta' promozzjoni ta' saħħa tal-bniedem bħal dawk li kien qed jirriferi għalihom il-ministru responsabbli mis-saħħa.

U allura għal dak li għandu x'jaqsam ma' tipjip, il-liġi ma tkoprix is-suġġett tal-periklu li t-tipjip joħloq għas-saħħa tal-bniedem bħala suġġett in ġenerali, imma tkopri dawk il-każijiet fejn id-duħħan, it-tipjip jew in-nar jista' jkun perikoluż fl-ambjent ta' xogħol partikolari.

Il-punt li qed isemmi l-Onor.

Asciak ma jiġix kopert b'din il-liġi, pero` jiġi kopert b'inizjattivi oħrajn, dawk li kien qed isemmi speċifikament il-Ministru Deguara.

SPTARIJIET - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk f'dawn l-aħħar sentejn sarux xi diskussjonijiet mal-awtoritajiet ta' l-isptarijiet privati biex ċerti operazzjonijiet isiru f'dawn l-isptarijiet minflok fl-Isptar San Luqa u dan bil-għan li tittaffa l-problema ta' stennija speċjalment fl- operazzjonijiet ta' l-ortopedija?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ir-risposta hija fin-negattiv.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jiġifieri l-Ministru qed jgħid li bħalissa m'hemmx diskussjonijiet għaddejjin bil-għan li l-waiting lists li jeżistu għal ċerti operazzjonijiet li hemm fl-isptar jitnaqqsu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, meta għedt li r-risposta hija fin- negattiv ridt ngħid li ma kien hemm xejn fuq livell formali.

Diskussjonijiet u abbokkamenti ġieli kien hemm, pero` naħseb li s-sistema kollha m'hijiex se tiġi solvuta billi xi ħadd jaqbad u jiftiehem ma' klinika jew ma' sptar biex jipprova jaqta' mill-waiting list.

Il-problemi huma ferm ikbar minn hekk u huma ftit iżjed ikkumplikati milli wieħed jaħseb prima facie.

Meta aħna fil-programm elettorali tagħna wegħedna li għandu jkun hemm kooperazzjoni sħiħa mal-privat, ma naħsibx li konna qed nirriferu għal din it-tip ta' kooperazzjoni.

Jiena naħseb li jekk ikollna nimxu fuq dawn il-linji kif hawn suġġerit fil-mistoqsija parlamentari nkunu qegħdin ngħattu x-xemx bl-għarbiel, fis-sens li hemm ħafna fatturi li qegħdin jikkontribwixxu għall-waiting lists li għandna għall- operazzjonijiet.

Il-waiting lists jeżisti biss fejn għandna mard deġenerattiv, jiġifieri mard li primarjament jolqot lill-anzjani sempliċement għaliex il-popolazzjoni tagħna qiegħda kulma tmur dejjem tixjieħ.

Jiġifieri l-kooperazzjoni li trid tintlaħaq mal-privat m'għandhiex tkun dejqa li tipprova ssolvi problema partikolari, imma għandha ssir fis-settur tas-saħħa kollu.

Nista' ngħid li dawn id-diskussjonijiet jinsabu għaddejjin u fil-fatt nirriferi għal domanda supplimentari li kienet saritli rigward il-health centre ta' Bormla.

Jiena hawnhekk kont għedt li qegħdin isiru diskussjonijiet ma' kunsilli lokali jew ma' group practices ta' tobba biex naraw nistgħux nikkoperaw ħalli l-kura fil-livell primarju tkun tista' tingħata b'parteċipazzjoni mal-privat.

Naturalment kulmin ikun irid jagħmel hekk irid jiġbor ċerta informazzjoni u għalhekk jitlob li jmur jara s-set-up tal-health centres u dawn l-affarijiet.

Fil-fatt dak kien l-għan tal-vista li kienet saret.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd u l-lokalita` ta' applikanti li ddikjaraw periklu fl-abitazzjoni tagħhom, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Progress Report No 1 li jkopri l-perijodu Jannar-Ġunju 2000, tat- Taqsima tal-Programmi ta' l-Unjoni Ewropea (EUPU), bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

18412; u

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar consultancy fees maħruġa mill-EU directorate, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Mr Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Proposti finanzjarji li ntlaħaq ftehim dwarhom bejn it-taqsima tal- proprjeta` tal-gvern u d-ditta tal-periti dwar il-proġett ta' Moynihan House, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

18416; u

u f'isem il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar ħlasijiet lil chairpersons/diretturi ta' awtoritajiet, korporazzjonijiet, aġenziji, istituti jew organizzazzjonijiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tabella li turi l-għadd ta' każi ta' kanċer tal-ġilda għall-perijodu bejn l-1989 u l-1999, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR AWTORITA` TA' MALTA DWAR IR-RIŻORSI

MALTA RESOURCES AUTHORITY BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-19 ta' Lulju 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, huwa in possession.

ONOR NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, l-aħħar darba li kont qed nitkellem dwar din il-liġi kont għedt li din hija liġi li qiegħda tpoġġi fuq il-poplu tagħna aktar spejjeż u dan meta kemm il-poplu kif ukoll il-gvern jafu bis- sitwazzjoni li qegħdin niffaċċjaw, jiġifieri li ma nifilħux aktar għall- ispiża li nirrikjedu biex nipproduċu s-sorsi ta' l-enerġija f'pajjiżna.

Kont qed ngħid ukoll li s-sitwazzjoni li ninsabu fiha se tkompli tikkomplika ruħha għaliex din il-liġi qed teżenta b'mod ċar lil dan il- parlament milli jiddiskuti l-policy ta' din l-awtorita`.

L-oppożizzjoni tifhem l-importanza li l-konsumatur ikun rappreżentat fuq din l-awtorita` għaliex finalment huma l-istess konsumaturi li jridu jħallsu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma, pero` din ir-rappreżentanza hija nieqsa minn dan l- abbozz.

Ma jagħmilx sens għalina li nitkellmu dwar bidliet li għandna bżonn nagħmlu u dwar l-istandards imbagħad ma nirrikonoxxux ċerti prinċipji mportanti.

Filwaqt li l-poplu qed jistenna minna li nibdew nindirizzaw din is-sitwazzjoni, qed jisma' biss li se nonfqu spiża biex nibnu awtorita` oħra mingħajr effettivament ma nkunu konkreti f'dak li aħna qed ngħixu u nesperjenzaw fil-ħajja ta' kuljum.

Kont ukoll poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' rivista bl-isem "MEDIT – Prospettive e Proposte Mediterranee - Rivista di economia, agricoltura e ambiente", rivista magħrufa u kredibbli ħafna.

Kont qed ngħid ukoll li fil-ħarġa ta' Diċembru li għadda din tkellmet fuq il- genetically modified organisms of specific poultry products in Europe, tkellmet dwar the marketing of organic food in Italy, dwar the demand for red meat, poultry and fish in Tunisia u rrapportat ukoll fuq il-hydraulic management and environment restoration of Chadwick Lakes in Malta.

Kont qed ngħid li dan kien proġett mibdi minn gvern preċedenti Laburista bil- għan li jsostni l-iżviluppi li hemm bżonn isiru ħalli jkollna management aħjar f'dak li huwa rural water management, proġett li sfortunatament ġiet abbandunat kompletament.

Spjegajt ukoll li ħafna mill-kanali ta' l-ilma fil-kampanja, ħafna mill-ħitan tas-sejjieħ, ħafna widien, ħafna sorsi ta' l- ilma ġieri u ħafna ġwiebi nqerdu u dan kollu seħħ matul dawn l-aħħar 20 sena.

L-iskop tal-gvern preċedenti Laburista kien li jibda ħidma biex minbarra li jirriabilita l-widien, joħloq aktar management sabiex ikun magħżul aktar b'mod naturali s-sors ta' l-ilma ġieri.

Dan mhux biss għaliex huwa tajjeb għat-tisqija ta' l-uċuħ tar-raba' imma anke sabiex ikollna aktar ilma ġieri jippenetra fl-aquifer.

Kont qed nispjega wkoll li huwa inutli li tbajjad kamra minn ġewwa u ma teħux ħsieb tirranġa l-bejt għaliex hekk kif tagħmel ix-xita dak li tkun irranġajt ġewwa jumda.

U l-iskop li għalih inbeda l-proġett tar- riabilitazzjoni f'Wied il-Qlejgħa kien għaliex minnu joħroġ is-sors ta' l- ilma għall-widien l-oħra tan-naħa t'isfel ta' Malta u allura bilfors għandhom jiġu protetti.

Aktar minn hekk jirriżulta li minħabba li matul dawn l-aħħar 20 sena ma tantx saret manutenzjoni fuq l-iskontri li hemm f'Chadwick Lakes dawn jinsabu fi stat perikoluż u skond kif indikaw l- esperti Taljani u Maltin li kienu għamlu s-sottomissjonijiet u r-rapporti finali tagħhom dwar l-ambjent u s-sitwazzjoni li teżisti f'Wied il-Qlejgħa fiċ-Chadwick Lakes, dawn huma perikolużi.

Dan il-proġett sfortunatament ma tkompliex pero` ħadd ma jista' jgħid li ma kienx hemm fondi biżżejjed għalih għaliex aħna nafu li l-kabinett kien approva 'l fuq minn Lm50,000 sabiex jingħataw lid-dipartiment ta' l-agrikoltura ħalli jagħmel xogħlijiet ta' protezzjoni kontra l-maltemp.

Minn risposti għal domandi parlamentari li ta l-Ministru Ninu Zammit sirna nafu li madwar Lm29,000 minn dawn il- flus intnefqu sabiex ingħataw lill-bdiewa u qatt ma ngħata rendikont fejn marru l-kumplament tal-flus li kien approva l-Kabinett.

Nafu, per eżempju, li l-ministru nefaq eluf ta' liri biex irranġa l-uffiċini tiegħu u m'hemmx dubju li dawn setgħu marru għall-manutenzjoni ta' dawn l-iskontri, liema manutenzjoni baqgħet ma saritx.

U jkun inutli li noqogħdu nitkellmu fuq id- dipartiment għall-protezzjoni ċivili imbagħad ma nindenjawx ruħna nagħmlu din il-manutenzjoni meħtieġa ħalli fix-xitwa li ġejja ma tinqala' ebda ċirkostanza fejn il-volum ta' ilma tax-xita li jkollna fit-toroq jifqa' xi wieħed minn dawn l-iskontri.

Qabel, kull meta kien jaqa' ħajt tas-sejjieħ, selħa tas-sejjieħ jew valanga ħamrija, ftit li xejn kellna metodu kif nerġgħu nirriabilitawha għajr li nonfqu ħafna flus u ma jkollniex garanziji li jekk terġa' tagħmel ix-xita ma jerġax jaqa'.

Dan kien punt li ġie tackled b'mod ġeoloġiku u ekoloġiku fil-proġett ta' riabilitazzjoni ta' Wied il-Qlejgħa, fejn saret sistema ta' gabjuni - forma ta' gaġeġ li fihom joqogħdu l-ħitan tas-sejjieħ mas-selħa - u materassi - ħadid li fihom ikun hemm il-qiegħ fejn l-ilma jkun jista' jgħaddi u fl-istess ħin jippenetra fil-ġebla - liema sistema deher ċar li hija ekonomikament vijabbli għaliex minbarra li għandna l- garanzija li ma dak li nbena ma jaqax, għandna wkoll il-garanzija li ma jkunx hemm soil erosion, jiġifieri li ma taqax dik il-valanga tal-ħamrija u anke għandna l-garanzija li l-ilma jippenetra bl-iktar mod flessibbli u naturali kif jipprovdihulna l-Bambin permezz tax-xita.

Skop ieħor għal dan il-proġett kien sabiex jinċentiva iktar l- agrituriżmu, jiġifieri jinċentiva aktar żjarat mill-istudenti u mit-turisti li jżuruna.

Naturalment kien hemm skopijiet u raġunijiet oħra, pero` ma jistax ikun li fil-ftit ħin li għandi noqgħod nidħol fihom għaliex ma xtaqtx ma nsemmix x'kienu r-raġunijiet li l-flus tal-protokoll Taljan ġew użati għall-iżvilupp ta' dan il-proġett.

Per eżempju, waħda mill-affarijiet li qed issir bħalissa u żgur li l-ministru għall-ambjent huwa konxju minnha hija l-qerda li saret fuq it-tafal ta' l-irdum ta' l-Imtarfa.

Permezz ta' mistoqsijiet parlamentari rriżulta li d-dipartiment ta' l- ambjent u l-awtorita` ta' l-ippjanar ħadu miżuri sabiex jitwaqqa' ħajt tal- konkos li tela'.

Jien informat li anke l-periti li għamlu l-ispezzjonijiet irrikkmandaw li kien ikun aħjar kieku dan il-ħajt tal-konkos sar abbażi ta' dak li sar fir-riabilitazzjoni ta' Wied il-Qlejgħa milli kif sar illum.

Jekk verament irridu nippreservaw l-ilma ġieri f'pajjiżna rridu nkunu kreattivi u determinati f'dak li nagħmlu.

M'hemmx dubju li kieku x- xogħlijiet kellhom isiru bil-konkos u bil-vireg tal-ħadid jiżdiedu aktar l- ispejjeż, mentri jekk isir kif sar f'Wied il-Qlejgħa jiżdied iktar il- manpower, jaħdmu iktar nies bl-id u l-ġebel li jkun qed jintuża ma jkunx qed jiġi mpurtat imma jkun qed jittieħed mill-barrieri tagħna.

Mr Speaker, bħalma ġie abbandunat il-proġett tar-riabilitazzjoni ta' Wied il-Qlejgħa, matul dawn l-aħħar 20 xahar ġew abbandunati wkoll ir-riċerki u x-xogħol li kien beda jsir mill-gvern preċedenti Laburista sabiex isir monitoring aktar effettiv u sabiex issir analisi aktar effettiva f'dak li għandu x'jaqsam ma' ilma f'qiegħ il-baħar.

Aħna nafu li l-industrija ta' l- akwakultura issa ilha attiva f'pajjiżna għal dawn l-aħħar 10 snin, u nafu wkoll li gvern preċedenti Laburista kien ħa ħsieb li jibgħat numru ta' studenti Maltin jitħarrġu fil-Ġappun dwar dan ix-xogħol xjentifiku.

Jien jiddispjaċini ngħid li filwaqt li fl-20 xahar ta' gvern preċedenti, permezz tax-xogħol li kien għamel l-Onor.

George Vella flimkien man-negozjati li kellu fil-Ġappun studenta minn Għawdex kienet marret biex tirċievi dan it- taħriġ dwar il-mod kif pajjiżna għandu jħejji l-istrutturi tiegħu ħalli tabilħaqq ikollu management aħjar ta' dawn is-sorsi li jeżistu fl-ibħra tagħna u kif nistgħu nieħdu miżuri preventivi, matul dawn l-aħħar 20 xahar ma sar xejn f'dan ir-rigward.

Dan jikkonferma kemm għandna raġun l- oppożizzjoni tgħid li jeżistu metodi oħra, minbarra dak li l-gvern iżid aktar taxxi fuq il-poplu, li permexx tagħhom nies li huma fis-servizzi pubbliku jiġu mħarrġa u mgħejjuna jindirizzaw dawn il-bżonnijiet li jinsabu fl-għanijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Biex pajjiżna tabilħaqq imexxi l- ftit riżorsi li għandu m'hemmx għalfejn jinħolqu dawn l-awtoritajiet li kif qed nispjega ma jfissru xejn ħlief żieda ta' taxxi fuq il-poplu u f'ċerti każi anke jikkumplikaw l-affarijiet.

Il-poplu aktar jinteressah jisma' x'se jagħmel il-gvern sabiex jassigura li ma hawn qtugħ tal-provvista ta' l- elettriku milli kif se jżidlu iktar taxxi biex taparsi jagħmel management aħjar tar-riżorsi ta' l-enerġija tad-dawl li nipproduċu f'pajjiżna ħalli ma jkunx hawn qtugħ, per eżempju, fil-provvista tad-dawl.

Irrid ngħid hawnhekk li filwaqt li aħna ninsabu għaddejjin niddiskutu dan l-abbozz, f'numru ta' lokalitajiet f'pajjiżna l-provvista tad-dawl qed tiġi sospiża għal sigħat twal u dan meta l-kontijiet għal dan is-servizz dejjem qed jogħlew.

U dan meta kien l-istess partit li llum hawn fil-gvern li ħareġ jgħajjat bin-nuqqas ta' kuxjenza soċjali meta l-gvern Laburista, bl-iktar mod korrett, kien qed jipprova jsib l-aħjar metodu biex iġġib il-poplu konxju tas-sitwazzjoni li qed nindirizzaw illum.

Mr Speaker, kif kont qed ngħid aktar kmieni, mhux talli l-proġett ta' Wied il-Qlejgħa ma kompliex, talli llum qed qed tirriżulta problema fost il- bdiewa minħabba l-fatt li ħafna toroq qed jingħataw il-konkos bil- konsegwenza li meta tagħmel xita qawwija l-ilma aktar qed jiġri fuq l-uċuħ tar-raba' u qed jagħmel ħsara kemm lill-istess uċuħ tar-raba' kif ukoll lill-ħitan tas-sejjieħ.

Issa hawnhekk tajjeb li ngħid li biex il-gvern jagħmel triq bil-konkos tiġi tqumlu madwar Lm12 kull metru, filwaqt li bis- sistema li konna qed nużaw aħna, apparti mill-fatt li bl-istess prezz konna nagħmlu 2 metri ta' triq, il-metodu wżat kien aktar jirrispetta l-andament ekoloġiku u ġeoloġiku.

Mr Speaker, dan kollu juri mhux biss li dak li għamel il-gvern matul dawn l-aħħar 20 xahar ma kienx dak li huwa meħtieġ għat-twettieq tal-politika ta' pajjiżna f'dak li għandu x'jaqsam ma' water management talli juri li din il-liġi li qed jippreżentalna llum m'hi qed tagħmel xejn ħlief tfarfar ir-responsabilita` li għandu l-istess gvern li jwettaq ċerti xogħlijiet fuq awtorita`ġdida.

MR SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex skadielek il- ħin u għandek bżonn extension.

Min qed jipproponi?

ONOR.

ALFRED SANT: Nipproponi li Onor. Noel Farrugia jkompli bid- diskors tiegħu.

MR SPEAKER: Min jissekeonda?

ONOR.

JOSE` HERRERA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Farrugia jkompli bid-diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

Il-mozzjoni m'għaddietx.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, xtaqt nagħmel ftit osservazzjonjiet fuq dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, osservazzjonijiet li jorbtu ma' ħafna mir-rimarki li diġa` qed tagħmel in-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Min-naħa tiegħi nixtieq norbothom f'perspettiva li għandha x'taqsam ma' x'inhuma l-prijoritajiet quddiem dan il-pajjiż u kif dan il-pajjiż jista' effettivament b'mod verament effikaċi jiffaċċja l-isfidi li għandu quddiemu.

It-teorija tal-gvern preżenti donnha hi li l-unika ħaġa li għandu jagħmel il-pajjiż hija li jħares lejn x'għamlu pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea u kull ħaġa li jagħmlu nikkuppjawha biex nissodisfaw lil Brussell li qed nimplimentaw l-acquis tagħhom u wkoll għaliex dik hija l-unika triq li tista' tmexxina 'l quddiem.

Allura ninsabu quddiem patafjun ta' proposti li qegħdin jitolbu biex inwaqqfu din l-awtorita` u nbiddlu l-affarijiet b'dan il-mod; kull ħaġa qed tiġi programmata - għalissa fuq il-karti biss - skond id-direttivi u l-prattika mfassla fi Brussell għall-pajjiżi kontinentali Ewropej.

Jien naħseb li dan qed iwassal biex quddiemna jkollna stuffat ta' proposti li fuq il-karta jidhru sbieħ imma li bilfors trid tistaqsi kif se jiġu mplimentati, fejn se jwasslu u jekk humiex se jtejbu l-qagħda tagħna.

U r-risposta trid tingħata mhux minn xi uffiċċji air conditioned f'Kastilja jew postijiet oħra fejn in-nies tippretendi li l- affarijiet ikunu qed jiġru mod u fil-fatt ikunu qed jiġru mod ieħor, imma trid tingħata billi wieħed iħares lejn ir-realtajiet li qed jgħix il- pajjiż, li qed jgħixu l-uffiċjali u l-burokratiċi li jmexxu, l-inġiniera li huma nvoluti, l-organizzazzjonijiet li għandna madwarna u l-bniedem tat- triq.

Hemm golf sħiħ bejn dak li r-retorika uffiċjali tgħid li qed jiġri fil-pajjiż u dak li fil-fatt qiegħed jiġri.

Hemm qabża sħiħa bejn il- claims li jagħmel il-gvern dwar kif irid jibdel l-affarijiet u dak li qed jiġri tassew fir-realta`.

Fit-22 xahar li konna fil-gvern ħadna l-isfida li l-affarijiet nibdew nibdluhom skond kif inhuma tassew l-affarijiet u mhux kif nippretendu li huma mill-uffiċċji air conditioned f'Kastilja jew f'postijiet oħra u allura huwa importanti li dak li tagħmel u dak li tipproġetta, ikun tassew jirrifletti r-realta`.

Jekk ir-realta` hi dik li hi trid titlaq biex tibdilha skond dik li hi mhux skond kif tippretendi li għandha tkun jew mingħalik li hi.

Fil-fatt waħda mill-problemi kbar li żviluppa gvern Nazzjonalista bejn l-1992 u 1996 kienet li nqata' kompletament mill-poplu fis-sens li beda jiffantastika dwar dak li kien qed jagħmel u ma jagħmilx u ma kienx qed jirrealizza li l-affarijiet kienu kompletament differenti minn dak li kien qed jgħid li huma, ħaġa li qed tirrepeti ruħha diġa` llum.

U qed tirrepeti ruħha forsi b'mod agħar issa, għaliex filwaqt li kulħadd huwa konxju minn ċerti sfidi li għandu quddiemu l-pajjiż, kif se jilqa' għad-deficit finanzjarju tal-gvern, kif se jilqa' għall-isfida tal- globalizzazzjoni u tal-modernizzazzjoni u kif se jġedded, il-gvern donnu telaq għall-idea li l-unika ħaġa li għandu jagħmel hija dik li jikkopja strutturi li ġew introdotti f'pajjiżi kbar kontinentali Ewropej u li jekk idaħħalhom, dawn se jitilqu għal rashom u jimxu 'l quddiem, 'il quddiem, 'il quddiem.

Li se jiġri huwa li se tinħoloq saff ġdid ta' nies li se jkunu mħallsa tajjeb u anke protetti tajjeb mill-bqija ta' dak li jkun għaddej fil-pajjiż, mingħalihom li qegħdin imexxu 'l quddiem u jibdlu u fil- fatt se jkunu qed jagħżqu fl-ilma.

Jien niftakar ir-reazzjonijiet li kienu tawni ċerti konsulenti li kienu ħadmu mal-gvern Nazzjonalista bejn l-1992 u l-1996 fejn qaluli li wara ħafna sforzi li kienu għamlu - u veru għax kienu nies li ħadmu ħafna - biex jirriformaw u jibdlu l-istrutturi tal-gvern, ikkonkludew li dak ix- xogħol kien kollu moħli u li ma kienu waslu mkien.

Allura huwa ċar, għallinqas fl-opinjoni tiegħi, li l-filosofija li biha rridu nibdlu l- affarijiet ma tistax titlaq sempliċiment billi nħarsu lejn x'qed jiġri fl- Ewropa, u għaliex irridu nidħlu fl-Ewropa akkost ta' kollox nibdew nagħmlu mapping minn issa kull ħaġa li qed issir hemm u ngħidu li biha se nsolvu l- affarijiet.

Jekk tassew irridu nibdlu u nimmodernizzaw l-affarijiet irridu nitilqu mir-realta` tagħna.

Nerġa' ngħid li l-istrateġija preżenti hija li nimballaw fuq il-mejda tal-Kamra abbozz wara l-ieħor ta' strutturi, awtoritajiet u korporazzoijiet hekk imsejħa indipendenti u naħsbu li b'hekk se nsolvu xi ħaġa.

B'daqshekk, minflok insolvu xi ħaġa se nkunu qed nikkomplikaw l-affarijiet u se nkunu qed noħolqu ostakli ġodda għal kif tabilħaqq se nimmodernizzaw l-affarijiet.

Ħalli nagħti b'mod prattiku relatat ma' dan l-abbozz ta' liġi t-tifsira ta' dak li qed ngħid.

Din il-liġi qiegħda tiġi ppreżentata bħala parti mill-ħtieġa li hemm f'dan il-pajjiż li l-provvista tas-servizzi infrastrutturali jkollha madwarha qafas regolatorju li jirregola, jistandardizza u jagħmel monitoring dwar kif qed jiġu provvisti s-servizzi infrastrutturali.

Qed jintqal ukoll li ma jistax ikun li l-istess enti li qed tipprovdi dawn is- servizzi tkun hi wkoll l-enti li tissettja l-istandards, li tagħmel l- affarijiet li suppost jipproteġu l-ambjent kompetittiv jew l-ambjent tal- konsumatur, u allura minħabba f'hekk hemm bżonn li jkollna funzjoni regolatorja separata, indipendenti u awtonoma mill-enti jew l-entijiet li jkunu qed jipprovdu s-servizz infrastrutturali.

Dik hija t-teorija, u fuq livell ta' teorija u prinċipju wieħed ma jistax ma jaqbilx magħha, jiġifieri jien ma rridx niġi interpretat li qed ngħid li għandna jkollna regolatorju u l-eżekuttiv jew il-produttiv fl-istess qafas.

M'iniex qed ngħid hekk; qed ngħid li bħala prinċipju wieħed jista' jappoġġjah, imma min- naħa l-oħra biex noħolqu dan is-saff regolatorju ġdid il-proposta tal-gvern qed tkun f'kull qasam li jwaqqaf awtorita` hekk imsejħa awtonoma u indipendenti.

Issa meta wieħed jifli kull abbozz li qed jitressaq dwar dawn l- awtoritajiet, fil-prattika se jirrealizza wkoll li taħt qafas awtonomu effettivament l-ispag se jibqgħu jinġibdu mill-ministru konċernat; rajniha fil-każ tal-communications authority, qed narawha fil-każ ta' din l- awtorita` u narawha fil-każ ta' l-awtoritajiet kollha li qed jiġu preżentati quddiem din il-Kamra.

Allura huwa dibattibbli ħafna kemm il- konċett ta' awtonomija qed jitwettaq tassew - aktar 'il quddiem nitkellem fuq kif l-awtonomija qed titħaddem fil-prattika riferibbli għall- awtoritajiet li diġa` jeżistu.

Li żgur qed jiġri huwa li l-fasla ta' dak li qed isir qed tinħadem b'mod li għandna qafas hekk imsejjaħ awtonomu li qed jitwaqqaf u l-qafas hekk imsejjaħ produttiv qed jinżamm għaddej b'mod jew ieħor, imma r-riżultat huwa li l-kontroll u t-tmexxija ta' dawn iż-żewġ oqsma fil-prattika skond l-applikazzjoni ta' l-abbozzi li qed ikollna quddiemna jmorru lura għall-gvern, ċioe` għall-ministru konċernat.

U l- idea li qed noħolqu xi saff awtonomu, fl-opinjoni tiegħi hija fażulla; m'hu veru xejn.

Fil-każ tal-communications authority, kull direttiva li trid timxi fuqha l-awtorita` irid jgħaddiha l-ministru u f'dan l-abbozz għandna sistema ekwivalenti għaddejja.

Dan issa qed iwassal biex it-tmexxija governattiva tispiċċa aktar spezzettata għaliex filwaqt li l-kontroll politiku totali qed jiġi assigurat bl-abbozzi li qed niddiskutu, l- għanijiet tal-gvern - il-gvern ikollu għanijiet kemm produttivi kif ukoll regolatorji - qed jitmexxew u se jibdew jitħaddmu minn organizzazzjonijiet dejjem aktar spezzettati.

It-tmexxija pubblika qed tispiċċa mfarrka f'ħafna możajki żgħar jew kbar u wieħed irid jistaqsi kemm tagħmel sens struttura bħal din fi gżira ċkejkna bħal Malta, mhux biss mil-lat partiġġjan politiku imma anke mil-lat organizzativ.

Huwa ovvju li mil-lat partiġġjan politiku spezzettar bħal dan forsi huwa interessanti għal kull partit li jkun fil-gvern għaliex jipprovdilu jobs for the boys meta jidħol fil-gvern - issa spiċċaw jew qed jispiċċaw permezz tal-privatizzazzjoni kumpanniji kbar tal-gvern u minflokhom hawn dawn l-aġenziji regolatorji li tista' toqgħod tippostja n- nies tiegħek fihom - imma 'il hinn minn dan il-ħsieb li huwa ħsieb reali u li rridu nitkellmu dwaru, hemm il-mistoqsija ta' kemm jagħmel sens li tfarrak b'dan il-mod is-sistemi amministrattivi pubbliċi f'pajjiż ċkejken.

Issa jien naf li meta ngħid hekk se jqumu s-soltu ilsna ħżiena, kritiċi u malizjużi tas-soltu li jgħidu li m'għandix fiduċja fil-Maltin u f'kemm jistgħu jmexxu dawn l-affarijiet.

Dawn huma argumenti u rimarki stupidi.

Ir-realta` hi dik li hi; kemm jaqbel li tispettezza s-sistema amministrattiva ta' gżira żgħira bil-mod li jkollok sistema produttiva, amministrattiva u regolatorja kollha taparsi awtonomi u jiddependu minn kontroll politiku aħħari tal-ministru, imbagħad organizzitavament ikunu mkissra u maqsuma bejniethom?

Din hija xi ħaġa li l-gvern missu beda biha u staqsa lilu nnifsu x'tip ta' struttura tgħodd għal pajjiżna fil- kontest li naqblu li għandu jkun hemm miżura regolatorja u produttiva jew ta' sistema ta' amministrazzjoni pubblika diretta.

Għaliex inutli li togħod tgħid li fil-Ġermanja jew fi Franza hekk jagħmlu.

Hemmhekk hemm territorju ma nafx kemm-il darba akbar minn tagħna, popolazzjoni li tiġi xi 300 jew 400 darba daqs tagħna u qiegħ amministrattiv soċjali ħafna iktar fond minn tagħna u alura ma jistax ikun nibqgħu għaddejjin b'mod li fiċ- ċirkostanzi attwali tagħna ma narawx din il-problema, ma nitkellmux dwarha u ma niffaċċjawhiex sempliċement biex ngħoġbu lil Brussell.

U Brussell m'humiex xi njoranti u xi darba jew oħra se jistaqsu kemm dan li qed nagħmlu qed ikun reali u adattat għaċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna.

Imbagħad hemm punt ieħor aktar kruċjali f'dan il-qasam u li huwa l-qasam li qed nittrattaw dwaru, jiġifieri l-provvista ta' dawl, ilma u l-importazzjoni ta' żjut.

Imma ħalli għalissa nħallu l-importazzjoni taż-żjut fil-ġemb għaliex dik hija ħadma min-naħa tal-gvern li qed tiġi esposta tajjeb ħafna minn sħabi ta' l-oppożizzjoni, u niffokaw aktar fuq il-qasam ta' l-ilma u tal-produzzjoni ta' l-enerġija fil-pajjiż.

U meta nħares lejn dawn l-oqsma jiena nistaqsi - u ili nistaqsi - x'inhi l-aqwa prijorita` li jista' jkollna f'dan is-settur.

Il-gvern donnu qed jgħid li l-aqwa prijorita` hija li jistabbilixxi struttura ta' regolamentazzjoni.

Iva, huwa importanti li jkollna struttura ta' regolamentazzjoni, imma dik hija l-aqwa prijorita`?

Bir-rispett kollu jien ma naqbilx; għalija l-aqwa prijorita` tibqa' dik li ż-żewġ korporazzjonijiet li qed jipprovdu dawn is-servizzi jiġu tabilħaqq modernizzati u maħduma b'mod li jipprovdu bl-aktar mod effiċjenti dak li qegħdin hemm biex jipprovdu u m'hu veru xejn li qed jagħmlu hekk.

Issa m'iniex qed nitkellem fuq xi ħaġa riċenti jew ta' l-imgħoddi.

L-idea li jekk twaqqaf korporazzjoni jew awtorita` se jkollok aktar effiċjenza mhux il-gvern Nazzjonalista vvintaha imma ilha għaddejja miż-żmien Roosevelt u qabel.

Roosevelt, fi żmien in-New Deal kien ikkonkluda li l-aħjar mod kif imexxi 'l quddiem ir-riformi li ried jagħmel kien billi jwaqqaf dak li kienu sejħulu l-alphabet soup ta' korporazzjonijiet, fosthom it-TVA, biex jagħmlu xogħol li s-sistema tal-gvern ma kenitx attrezzata biex tagħmel.

Li kien jgħid lil dawn il-korporazzjonijiet kien sabiex ikollhom il- karatteristika tal-pubbliku bil-flessibilita` tal-privat; la jkunu ħuta u lanqas ikunu tiġieġa imma jkunu xi ħaġa in between.

Dik kienet it-teorija dak iż-żmien u din baqgħet tevolvi għaliex daħlet anke fl-Ewropa speċjalment fl-Ingilterra wara t-Tieni Gwerra Dinjija meta kien hemm korporazzjonijiet ġodda u kbar li bdew jitħaddmu b'dan il-mod.

Mela li toqgħod twaqqaf awtoritajiet m'hijiex xi teorija moderna, imma hija xi ħaġa li issa għamlet żmienha u hemm performance record qawwi tagħha.

Effettivament l-Enemalta hija korporazzjoni awtonoma li ilha mwaqqfa sa mill-bidu tas-sebgħinijiet, jiġifieri għandna performance record li jmur lura kwart ta' seklu, filwaqt li l-water services corporation twaqqfet minn Gvern Nazzjonalista fl-1992.

Dan juri li għandna żewġ istituzzjonijiet li ż-żewġ naħat tal-Kamra b'xi mod jew ieħor huma responsabbli għat-twaqqif tagħhom, u hemm bżonn li nħarsu lejn ir-record ta' dan kollu u nistaqsu jekk imxejniex tajjeb bihom jew le u jekk għandniex sistemi aktar moderni u effiċjenti.

Sur President, bir-responsabilita` kollha ngħid li jiena wieħed minn dawk li huma xettiċi ħafna, biex ma ngħidx negattiv ħafna, fejn tidħol il- performance matul is-snin kemm ta' l-Enemalta kif ukoll tal-water services corporation.

Huwa veru li f'dawn l-aħħar snin dawn tejbu ħafna l-public relations tagħhom - jekk tħares lejn ir-rapporti annwali tagħhom tara li fihom ħafna ritratti u zooming 'l hemm u 'l hawn u statistika u computer printouts bħal dawk li jiddiletta bihom l-Onor.

Josef Bonnici, veru li ma nafux kemm qed jonfqu iktar fuq public relations imma dak huwa punt differenti - imma fejn jinsabu f'dak li huwa l-mod kif qegħdin jaħdmu, joperaw u jmexxu?

Jien nemmen li din saret problema maniġerjali akuta fiż- żewġ korporazzjonjiet u anke f'korporazzjonijiet oħra, bħal dik Maltija għall-iżvilupp, pero` m'iniex se nitkellem dwar din ta' l-aħħar għaliex ma ridx niddevja mis-suġġett.

Waħda mill-problemi kbar ewlenin fit-tmexxija ta' dawn il-korporazzjonijiet hija li m'għandhomx tmexxija ta' stoffa u jien lest li niffaċċja lil min tridu mit-top managers tagħhom u ngħidilhom preċiżament dan, kif fil-fatt kemm-il darba għamilt.

Ħalli nagħti eżempju ta' dan mingħajr ma nsemmi l-isem tal-korporazzjoni.

Sur President, meta aħna konna fil-gvern darba minnhom kont qiegħed mat- top management kollu ta' ċerta korporazzjoni u staqsejt liċ-chief executive tagħha jekk dik l-istess korporazzjoni kellhiex business plan.

Ir-risposta tiegħu kienet fl-affermattiv.

Imbagħad dort fuq iċ-chairman u staqsjetu l- istess ħaġa imma r-risposta ta' dan kienet fin-negattiv.

Chairman u chief executive ta' korporazzjoni jikkontradixxu lilhom infushom fuq xi ħaġa li bażilari; jekk hemmx pjan ta' tmexxija għall-korporazzjoni kollha kemm hi!

Għalija dan jindika l-problema maniġerjali li għandhom dawn il- korporazzjonijiet.

Aħna konna sibna li fiż-żewġ korporazzonjiet l-idea ta' struttura maniġerjali fejn it-top mmanagement jiddelega lill-middle management u l-middle management imexxi, mhux biss ma teżistix, talli lanqas jeżisti middle management suret in-nies.

U allura bilfors li tibda tistaqsi x'inhu għaddej.

U l-istess ħaġa jista' jingħad għat-tarzna.

Allura jekk għandna din l-istruttura tar-raċanċ l-isfida maniġerjali hija waħda strateġika fil-qasam tal-korporazzjonijiet u allura jien ngħid li l- ewwel għan strateġiku mhuwiex ir-regolamentazzjoni - li jrid isir ukoll - imma xi pjan hemm, xi ħsieb hemm u x'riżorsi se ndaħħlu biex dawn l- entijiet li qed imexxu l-produzzjoni ta' l-ilma u ta' l-elettriku tabilħaqq, u mhux b'ħafna retorika a` la Josef Bonnici, jiġu mtejba.

Jien ma naħsibx li biex dawn l-affarijiet jitjiebu kulma trid tagħmel huwa li xxejjer il-bakketta maġika.

Ovvjament dawn għad għandhom problemi strutturali ġejjin minn żmien żemżem, oħrajn li ġew miruta u oħrajn li ġew imrikkba fuqhom f'dawn l-aħħar snin, imma 'il hinn minn hemm imbagħad ma tistax tirrassenja ruħek li l-affarijiet biż-żmien jikorreġu ruħhom waħedhom.

Prijorita` strateġika trid tkun dik li f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-organizzazzjoni u t-tmexxija tagħhom u mal-produzzjoni li jagħmlu, nagħmlu xi ħaġa biex għallinqas nassiguraw effiċjenza aħjar.

Jiena nisma' biex nara jekk għallinqas hemmx xi ħjiel li dawn l-affarijiet qed isiru, imma ma jidhirx li qed isiru; kulma qed isir huwa ftit aktar public relations u gloss u kliem vojt, imma meta mmorru on the ground 'il bogħod mill-uffiċċji air-conditioned f'Kastilja jew x'imkien ieħor fejn kollox jimxi skond il-karti, l-istrutturi maniġerjali li qed ikun hemm, il-mod kif jiġi organizzat ix-xogħol, min hu responsabbli għalxiex, il-mix bejn konsiderazzjonijeit ta' inġenerija u konsiderazzjonijiet ta' management u konsumatur ma jinsabu mkien.

Min qed jaħdimhom dawn?

U huwa inutli li nagħmlu awtorita` regolatorja jekk hemm isfel l-affarijiet jibqgħu għaddejjin ħorrox borrox, għaliex kulma tkunu qed tagħmel din l-awtorita` huwa li sempliċement issoff aktar fondi mill-gvern; la tkun qed iżżid l- effiċjenza u lanqas is-sodisfazzjon tal-pajjiż f'dak li hu għaddej u l- problema vera u reali tibqa' ma tiġix ittrattata.

Waħda mill-problemi kbar hija dik li għadni kemm semmejt - il-mix bejn dak li hu maniġerjali u dak li hu inġinerjali.

F'ħafna minn dawn il- korporazzjonijiet l-iktar nukleu li jżomm ċerta stabilita` huwa dak ta' l- inġinerija.

Tajjeb li jkollok ċertu nukleu ta' inġinerija li qed jaħdem, jiffunzjona u żżommu imma ma tistax minn hemm testrapola li t-tmexxija trid tibqa' f'dak il-kontest meta għandek prattiċi ta' amministrazzjoni 'l isfel li ġejjin minn żmien żemżem mingħajr ebda kontrolli fuqhom, mingħajr ebda ħsieb biex jiġu modernizzati bis-serjeta` mhux fuq il-karta, imbagħad il- laissez-faire li jħalli kollox għaddej għaliex kollox jispiċċa jiddeċidih il-ministru, bħall-każ klassiku li kellna ftit ilu - li l-Enemalta se jkollha tħallas bil-qares għalih - tad-deċiżjoni stramba ta' Josef Bonnici li jindaħal fejn ma jmissux f'dak li għandu x'jaqsam mal-forward buying tal- prezz taż-żejt li issa daħħal f'basla lill-Enemalta li se tkompli toħloq problemi fejn ma kienx hemm bżonnhom.

Jiena stennejt li għallinqas jekk se nkunu qegħdin nitkellmu fuq ir-regolamentazzjoni ta' l-ilma u ta' l- elettriku - issa besides the point jekk hijiex kwestjoni ta' liberalizzazjzoni u ta' privatizzazzjoni - kien almenu se jkollna xi forma ta' ndirizz reali min-naħa tal-gvern ħalli l-problema ta' l-effiċjenza fit- tmexxija ta' dawn l-entijiet tiġi ndirizzata.

Aħna meta konna fil-gvern konna bdejna nagħmluha u konna ħadna l-ewwel pass li ma kienx irnexxa - trid tħalli jgħaddi ċertu żmien biex tara jekk wasaltx jew le - imbagħad erġajna pprovajna għat-tieni darba u xorta naħseb li kien se jkollna problemi kbar, apparti mit-torpedo tal-prezzijiet tad-dawl u ta' l-ilma li ħarġu minn dawk il-korporazzjonijiet - imma dik ħalliha issa għaliex it-torpedo kien qares sew.

Imma l-punt jibqa' - u naħseb li għandu jkun ċar għal kulmin qiegħed fuq in-naħa tal-gvern jekk iridu jkunu serji - li l-prijorita` f'dan il-qasam hija kif se nirranġaw strateġikament dawk l-entijiet - għidilhom korporazzjoni jew xi ħaġa oħra; huwa mmaterjali - biex il-provvista tad-dawl u l-ilma f'pajjiżna tassew issir b'mod maniġerjalment effiċjenti li tista' tabilħaqq taqdi lill- konsumatur b'mod li jkun trasparenti, li fil-fatt m'hijiex.

Nerġa' ngħid li jien kont naħseb li d-diskussjoni li qed issir f'dan il-parlament kellha titpoġġa f'dan il-qafas.

Safejn naf jien l-isforzi li jistgħu qed isiru biex din il-prijorita`, għalija assoluta, tabilħaqq tiġi ndirrizzata, la se jaslu u lanqas m'huma serji u sodi.

Ħalli issa mmur għall-punt l-ieħor, dak tal-korporazzonijiet li forsi jistgħu jkunu aktar effiċjenti, anke fl- indirrizz ta' l-awtorita` li qed titwaqqaf.

Meta qed inwaqqfu awtorita` għaliex bl-awtonomija tagħha tkun iktar flessibbli u tkun iktar f'pożizzjoni li tiddeliverja b'mod effiċjenti.

Imma l-prattika f'dan il-pajjiż ma turix hekk.

Jien semmejt lill-Enemalta u semmejt lill-water services corporation li tgħiduli li huma produttivi, u allura rridu nħarsu lejn entijiet oħra li m'humiex daqstant produttivi imma huma hekk imsejħa regolatorji.

Hawnhekk ngħid li jekk dawn huma emanazzjoni tal-kuxjenza pubblika ta' l-istat, l-effiċjenza fil-każ ta' dawn l-entijiet tirrispetta u tirrifletti li l-input/output ikun serju; dak li qed twaddab fil-korporazzjoni tkejlu ma' dak li qed toħroġ mill- korporazzjoni.

Imma parti mid-dimensjoni ta' l-effiċjenza għandha x'taqsam ma' kif jiġi trattat il-konsumatur.

Mela għandna żewġ dimensjonijiet ta' kif nevalwaw l-effiċjenza ta' dawn l-entijiet - min-naħa l-input/output, u min-naħa l-qasam ta' kif jiġi trattat iċ-ċittadin.

U bir-rispett kollu, anke f'oqsma li huma ftit jew wisq regolatorji, ir-record huwa orribbli.

U nsemmi l-planning authority fost l-oħrajn.

Jien wieħed mill-iktar nies li nikkritika lil din l-awtorita` - u nibqa' nagħmilha - elitista, arroganti u li d-deċiżjonijiet teħedhom skond min ikun, apparti li ma neskludix li hemm anke korruzzjoni għaddejja fiha.

U r- raġuni hija li waħda mill-affarijiet li qed tinħoloq b'din l-istruttura hija li t-trasparenza u l-accountability mhux jiżdiedu qegħdin imma jonqsu.

Biżżejjed inħarsu kull darba lejn l-istrutturi li qed jiġu proposti għal dawn l-awtoritajiet.

Kull darba l-proposta qed tkun li dan il-parlament ma jiddibattix l-operat ta' dawn l-aworitajiet.

Dawn saru qishom Star Chambers żgħar kullimkien; jekk trid tqajjem xi ħaġa forsi qajjimha fil-public accounts committee.

Imma hemmhekk mhux operat ongoing, hemmhekk tiddibatti skond il-ħin li jkollok, l-affarijiet slapdash.

Mela biex tgħaxxaqha l- planning authority tiġi diskussa f'dan il-parlament u diġa` in-nuqqas ta' trasparenza fiha huwa totali, u issa hawnhekk qed inkomplu nżidu l-punt li nagħlqu lil dawn il-korporazzjonijiet minn skrutinju pubbliku.

U allura 'il hinn minn hemm l-effiċjenza tagħhom, kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' input/output, kif ukoll f'dak li għandu x'jaqsam ma' accountability lejn il- konsumatur, qegħdin jiġu mpoġġija fil-ġenb.

Nista' ngħid li waħda mill-affarijiet li tinkazzani f'dan kollu hija li qed nerġgħu mmorru lura lejn żmien fejn dak li int jgħodd biex iġġib jew ma ġġibx dak li trid.

Jekk inti kbir u għandek il-kuntatti, tasal, jekk inti żgħir jew tinzerta ta' ċertu kulur, tibqa' lura.

Dawn huma realtajiet fil- planning authority li jgħiduhomli periti taż-żewġ naħat ta' l-ispectrum politiku.

U allura nistaqsi: Din hija t-triq 'il quddiem li għandna nħarsu lejha?

Dan huwa l-mudell ta' effiċjenza kif isiru l-affarijiet?

Nerġa' ngħid li rridu nitkellmu dwar dawn l-affarijiet mir-realta` tagħna mhux minn kif tidher f'ċerti uffiċċji air-conditioned jew mid-direttivi li joħorġu Brussell għar-realta` Ewropea li hija neċessarjament differenti minn tagħna.

Imbagħad anke in terms ta' input/output efficiency.

Jiena, per eżempju, kemm-il darba nibqa' mistgħaġeb bil-burokraziji li jinħolqu - riferibbli għall-planning authority, għall-MDC u għal organizzazzjonijiet oħra, fosthom anke l-awtorita` tax-xandir - u bit-tip ta' problemi li jibdew jiskattaw li lanqas huma trasparenti għaliex huma magħluqa f'kontesti amminsitrattivi separati parti mill-oħra.

Ċerta awtorita` taħdem mod, awtorita` oħra taħdem mod ieħor, korporazzjoni taħdem mod ieħor u qed noħolqu qishom fiefdoms amministrattivi ġodda li jirrelataw aktar u aktar ma' l-ispezzettar tal-funzjoni pubblika.

Mela aħna nistgħu li f'pajjiż żgħir bħal dan, il-funzjoni pubblika tagħna tispiċċa qisha fewdi żgħar?

Qed nerġgħu mmorru lura amministrattivament lejn kif kienet taħdem l-Ewropa fi żmien il-Medju Evu u qabel bil-fewdalitajiet; "hemmhekk" għandek fewdu u "hemmhekk" għandek fewdu ieħor.

U meta mbagħad ikun hemm proġetti ta' żvilupp ta' xogħol infrastrutturali li jaqtgħu across setturi differenti li għandhom bżonn rabtiet ma' setturi differenti, kollox jiġġammja.

Wieħed jista' jistaqsi, per eżempju, lill-kunsilli lokali t-tip ta' ilmenti li jiżviluppaw, u bir-raġun, għaliex meta jridu jagħmlu xi ħaġa żgħira jkollhom jgħaddu minn fewdu għal fewdu amministattiv ieħor u kull darba jiġġammjaw.

Naraw ukoll ir-redikolaġnijiet li tiżvilupa din is- sistema.

Mr Speaker, l-aktar waħda li laqtitni dan l-aħħar kienet meta f'bajja f'Malta - mingħalija l-Ġnejna - kellhom bżonn iwaqqgħu il-blat għaliex kien qed iservi ta' periklu, u allura għamlu furnell, splodew il-blat u dan waqa' qrib xi dgħajjes u boathouses.

Meta ġew biex ineħħu dak il-blat li kien waqa' riedu bilfos il-permess ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Għandek bżonn ta' permess biex tneħħi blat li qed joħloq periklu!

Nistgħu naqgħu f'redikolu akbar minn hekk?

Issa jien naf li se jkun hawn xi burokratiku, perit jew rappreżentant ta' xi awtorita` li jibda jgħid li hemm "din" u "din" ir-raġuni, imma per carita` ma nistgħux nibqgħu għaddejjin f'pajjiż żgħir bħal dan noħolqu dawn ir-redikolaġnijiet għaliex hekk qed nagħmlu; furnelli tajru l-blat għax kien perikoluż, waqa' fejn waqa', u biex tneħħih minn fejn waqa' trid il-permess!

Imbagħad f'affarijiet fejn tabilħaqq trid tagħmel intervent u turi responsabilita` u inizjattiva, u tiġġieled u tiddefendi l-public estate bħal, per eżempju, meta kien hemm dak l-imbarazz li beda jintefa' f'San Lawrenz, Għawdex, kieku ma kenitx gazzetta li tkellmet dwaru kieku l-Awtorita' ta' l-Ippjanar lanqas biss tniffset.

Ma jistax ikun li f'pajjiż ċkejken bħal tagħna nibqgħu b'moħħna ssettjat fuq dak li jriduna nagħmlu Brussels mingħajr ma nevalwaw l-esperjenza tagħha.

Imbagħad dan jorbot ukoll ma' punt li diġa' tqajjem dwar iċ-ċivil.

Kif jorbot iċ-ċivil ma' l-organizzazzjonijiet li rridu?

Nistgħu naffordjaw li jkollna dawn il-fewdi amministrattivi, u ċ-ċivil magħhom, u nkomplu nbażwru kif qegħdin inbażwru?

Jien ngħid li wasal iż-żmien li l-gvern jgħid li hemm bżonn nirriflettu fuq l-esperjenza tagħna u dak li rridu nwettqu nwettquh b'ċerta serjeta` għat-tul.

Ma nistgħux nibqgħu nħallu l-problemi li għandna hemmhekk telgħin qishom stuffat jiffermenta, u on top of that inpoġġu affarijiet taparsi ġodda li se joħolqu aktar problemi.

Ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk.

Meta konna fil-gvern aħna pprovajna niffaċjaw din il-problema, pero` sfortunatament ma kellniex żmien biżżejjed u issa reġa' daħal gvern li qed jerġa' jmur lura lejn il-ħrejjef u lejn it- taħwid li kien jiddiletta bihom bejn l-1992 u 1996; kollox bil-public relations kollha tbissim tal-Ministru Francis Zammit Dimech jew bil-public relations kollha computer printouts tal-Ministru Josef Bonnici u r-realta` isfel, 'il bogħod mill-uffiċċji air-conditioned tagħhom, tibqa' għaddejja mill-ħażin għal agħar.

U hemm xi mudelli oħra li nisgħu nitkellmu dwarhom?

Jien naħseb li hemm, anke fil-kontest ta' gvern li qed jgħid li jrid idaħħal il-prinċipju ta' regolazzjoni, prinċipju li aħna naqblu miegħu.

U nistgħu nżewġu l- prattika amministrattiva li għaddejna minnha, ma' din il-prattika ġdida ta' regolazzjoni li rridu ndaħħlu fil-pajjiż.

U m'għandniex għalfejn noqogħdu noħolqu, kif qed nagħmlu, dawn il-fewdi amministrattivi kollha li kollha jispiċċaw jaslu lejn il-ministru, ikun min ikun.

Jien, per eżempju, naħseb li waħda mill-affarijiet li tista' tiġi kkunsidrata hija li s- sistema dipartimentali tkun qed tiffunzjona ħalli tħaddem ir- regolamentazzjoni, u li r-regolazzjoni imbagħad tinħadem permezz ta' bordijiet li jinħatru mill-gvern li jkollhom strutturi dipartimentali li jirrapportaw tagħhom, liema strutturi ma jkunux taħt il-ministeru tat- tutela; f'dak li għandu x'jaqsam per eżempju ma' l-ilma, il-ministeru tat- tutela jkun ta' l-ilma, imma mbagħad id-dipartiment ta' regolamentazzjoni ma jkunx taħt il-ministeru tat-tutela.

X'hemm ħażin fiha din?

Imma mhux noħolqu awtoritajiet u korporazzjonijiet, kif qed nagħmlu, li jitilqu għal rashom qishom asteroids għaddejjin madwarna.

Għaliex kif qed nagħmlu m'hu veru xejn li qegħdin indaħħlu sistemi li se jaħdmu tajjeb, se jkunu sistemi li kif qed jiġri fil-każ ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar, apparti milli jittrattaw liż-żgħir mod u lill-kbir mod ieħor, m'humiex qed ikunu effiċjenti mill-perspettiva ta' input/output tax-xogħol li qed jaħdmu u tat- trasformazzjoni li qed jagħmlu fil-liġijiet li qed iwettqu.

Allura, Sur President, jiena ngħid li quddiem dawn il-punti l-gvern imissu jirifletti sew għaliex qed joħloq problemi għalih u għal ta' warajh għal xejn b'xejn.

Il-proposti nejja li qed ikollna kull darba quddiemna m'hu veru xejn li se jwasslu biex b'mod modern ikollna regolazzjoni tas- setturi li jikkonċernawna.

Anzi jien ngħid li given il-punt li s-sistema amministrattiva li se tkun qed tirregola hija daqshekk imħarbta u ħażina u ma taħdimx tajjeb, dawn l-istrutturi se jservu biex dak li hu mħarbat iħarbtuh aktar, aktar u aktar meta għandna dawn ir-riżorsi kollha fil- pajjiż li huma untapped.

U nista' nsemmi każ wieħed jien, dak tal-public works.

Meta aħna konna dħalna fil-gvern sibna mijiet ta' ħaddiema ta' dan id-dipartiment li ma kellhomx xogħol x'jagħmlu.

U s-soluzzjoni allura kienet faċli; ħallihom ma jaħdmux.

Imma din is-soluzzjoni kienet tkompli żżid l-ispiża tal-gvern għal xejn b'xejn.

Għalhekk aħna dħalna għall- inkarigu - u hekk kellna nagħmlu u hekk ukoll għandu jagħmel il-gvern - li naraw kif ix-xogħol li jkollu l-gvern jagħmluh il-ħaddiema tal-gvern.

Il- modernizzazzjoni ta' Buġibba l-ħaddiema tal-public works għamluha u naħseb li ħadd ma jista' jgħid li ma ħadmux tajjeb.

Imma dan sar għaliex hemmhekk il-mentalita` kienet li ħallik minn x'taqra fl-uffiċċji air-conditioned tiegħek u mur on the ground, mur fid-dipartimenti konċernati, fl-uffiċċji u fil-workshops fejn hemm ix-xogħol li jrid isir u ara kif tista' torganizza u tħaddem lill-ħaddiema.

Minn hemm trid tiġi r-riforma u minn hemm trid tiġi l-modernizzazzjoni inkella se nibqgħu għaddejjin b'dawn il-ħafna proposti nejja li jinsabu biss fuq il-karti, proposti kkuppjati minn Brussell u li bihom il-gvern mingħalih li se jagħmel xi ħaġa.

Jien ngħid li dawn il-proposti nejja se jkomplu jżidu l-problemi amministrattivi u ekonomiċi tal-pajjiż, mhux isolvuhom.

Sur President, l-aħħar punt li ridt nagħmel huwa dwar l-ossessjoni li għandu l-gvern ta' Dr. Fenech Adami li kollox jorbot ma' l-Unjoni Ewropea.

L-uniku kumpass li għandu dan il-gvern huwa dak li akkost ta' kollox idaħħal lil Malta fl-Ewropa.

Issa apparti mill-fatt li l-kalendarju li rabat miegħu din il-ħaġa huwa mpossibbli - u kulħadd jaf li huwa impossibbli - u qed jgħaġġel f'ċerti oqsma fejn m'għandux jgħaġġel imma għandu jaħdem b'ċerta deliberatezza u b'ċertu ħsieb, hemm ukoll il-fatt li din l-ossessjoni lanqas m'għandha tissarraf fi strateġija li tinjetta f'dan il-pajjiż strutturi li ma jgħoddux għalih.

Irid ikollna l-ħila - u l- Partit Laburista għandu l-ħila imma l-Partit Nazzjonalista m'għandux din il- ħila - li nirriflettu fuq l-esperjenza tagħha u fuq l-esperjenza Ewropea imma mbagħad infasslu l-affairjiet skond iċ-ċirkostanzi tagħna.

U din il- ħila u l-ħeġġa rridu nuruha, ma nistgħux nibqgħu b'dan l-għażż li għandu l- Partit Nazzjonalista fil-gvern li kulma jagħmel huwa li jikkopja minn barra mingħajr ma jirrifletti tassew fuq l-affarijiet li għandu bżonn jimplimenta skond iċ-ċirkostanzi tagħna.

Sur President, jien nemmen li din l-isfida li għandna quddiemna rridu nilqgħuha b'kuraġġ u mingħajr ebda biża' li nbiddlu fejn hemm bżonn inbiddlu.

Il-Partit Laburista fil-gvern kemm-il darba wera li fejn hemm bżonn li l-affarijiet jinbidlu, nibdluhom bis-sens, b'diskussjoni ma' kulħadd u jekk jista' jkun anke bi qbil ma' kulħadd imma skond iċ- ċirkostanzi tagħna.

Nerġa' nappella lin-naħa tal-gvern sabiex tirrifletti fuq dak li qed tagħmel għaliex qed iddaħħal strutturi nejja fil-pajjiż li m'humiex se jrendu, strutturi li minflok iwasslu biex nimmodernizzaw lil pajjiżna se joħolqu aktar taħwid u tħarbit.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose` Herrera.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Mr Speaker, l-iskop ta' din il-liġi huwa sabiex titwaqqaf awtorita` magħrufa bħala l-awtorita` ta' Malta dwar ir-riżorsi li għandha tagħmilha ta' regolatur ta' l-attivitajiet u ta' l-operazzjonijiet li għandhom x'jaqsmu mar-riżorsi ta' l-enerġija.

Jiġifieri l-iskop tal- liġi hu sabiex din l-awtorita` isservi biss ta' regolatur.

Jekk imbagħad wieħed jagħmel analisi ta' l-att isib li dak li hemm previst li tagħmel din l-awtorita` imur ferm oltre mill-iskop ta' regolatur.

Fil-fatt l-Onor.

Helena Dalli meta tkellmet qalet li l-idea tal-gvern kienet fis-sens li wieħed jiddividi mil-lat ta' regolatur u mil-lat ta' operazzjoni, jiġifieri jkollok l-amministrazzjoni tiffunzjona għaliha u awtorita`suppost indipendenti - ngħid suppost għaliex kif qal tajjeb il-Kap ta' l- Oppożizzjoni, fil-verita` il-ministru jibqagħlu mhux biss poteri residwali imma jibqagħlu l-poteri kollha għaliex jista' jagħti d-direttivi kollha li huwa jħoss neċessarji.

L-idea tas-set-up hi li almenu jkollok il-parti li tagħmel supervision ta' din l-area u jkollok ukoll imbagħad il-parti l-oħra li tkun involuta fl-operazzjoni, fis-sens li jkollok il-ministeru għall- ambjent u l-korporazzjonijiet fi ħdan l-istess ministeru li jmexxu l- amministrazzjoni.

Fil-fatt l-ewwel kritika tiegħi għal dan l-abbozz hija li l-iskop ta' din il-liġi jmur oltre.

Jekk wieħed iħares lejn klawsola 4 jsib li din qed tiddeskrivi l-poteri li qed tingħata din l-awtorita`, filwaqt li mill- kumplament tal-klawsoli joħorġu madwar 30 funzjoni oħra.

Jekk wieħed imbagħad janalizza l-funzjoni ta' din l-awtorita` bilfors li jkollu jistaqsi għalfejn qed ngħidu li din hija awtorita` li tirregola, għaliex fil-fatt m'hi qed tirregola xejn.

Il-funzjoni ta' din il-awtorita` se tkun tixbaħ dik li normalment wieħed kien jippretendi li ssir minn ministeru.

Mela kif qal tajjeb il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, il-kritika hi li f'pajjiż żgħir ta' 400,000 ruħ qed inbidlu b'mod intrinsiku l-istruttura ta' amministrazzjoni f'dan il-pajjiż.

Oriġinarjament l-istruttura amministrattiva ġuridika ta' pajjiżna kienet tiffunzjona billi apparti ż- żewġ organi l-oħra ta' l-Istat, kien ikun hemm l-eżekuttiv.

U l-iskop ta' l-amministrazzjoni f'pajjiż demokratiku fejn il-gvern huwa elett mill- poplu, huwa li jamministra.

Matul iż-żmien il-gvern beda jiżvesti ruħu minn ċerti poteri diretti u għalhekk ġew ikkreati numru ta' bords, tribunali u awtoritajiet, biex il-poter assolut li dahri kellu l-gvern jiġi limitat jew ikkontrollat biex ikun hawn aktar trasparenza u anqas abbużi, u saru żviluppi f'dan is-sens.

Pero` issa qed immorru oltre għaliex issa l- amministrazzjoni mhux biss qiegħda tiżvesti lilha nnifisha mill- funzjonijiet ta' poter dirett fl-għoti ta' liċenzji u deċiżjonijiet simili, imma qed tiżvesti ruħha wkoll mill-obbligu tagħha li tamministra lill- pajjiż għaliex awtorita` wara oħra ...

Kieku dawn biss huma regolaturi, kif il-gvern qed jgħid li huma, kieku ma jimpurtax għaliex allura għandek umbrella ta' awtorita` aħħarija biex tissorvelja u tiggwida lill-gvern, pero` meta mbagħad il-gvern jagħti lil dawn l-aġenziji jew awtoritajiet din il-funzjoni daqstant wiesgħa, ikun qiegħed jiżvesti ruħu anke mil-lat amministrattiv tiegħu.

U din hija l-kritika tal-Partit Laburista.

L-Onor.

Alfred Sant, b'mod preċiż, qal li qisna qed immorru lura għall- Medju Evu fejn f'ċerti pajjiżi, speċjalment dawk Ewropej fil-Kontinent, kien ikun hemm ir-re li biex jikkontrolla kien jikkonċedi fewdi lin- nobilta` ta' dak iż-żmien li kienu jamministraw dik l-art għan-nom tar-re u jżommuha on fief.

Issa hekk qed nagħmlu; il-gvern qiegħed dejjem jillimita l-amministrazzjoni ordinjara tiegħu u fil-fatt dan l-aħħar kont qed nieħu kafe` ma' ministru u qalli li l-istituzzjoni tal-gvern illum kważi kważi tinsab fi kriżi għaliex fejn qabel il-gvern kellu dak il-poter assolut li wiret mir-re, illum, dan il-poter naqaslu ħafna.

L-amministrazzjoni tant qed tinqasam f'watertight compartments, li meta ministru jiġi biex jieħu deċiżjoni, jeħel.

Qed nispiċċaw fis-sitwazzjoni li jpenġulna tal-programm televiżiv "Yes Minister".

Il-gvern modern illum f'pajjiżna tant żvesta ruħu minn poteri u mill-obbligi tiegħu ta' amministrazzjoni, u tant iddelega l-funzjoni tiegħu u kkrea watertight compartments ikkumplikati u struttura komplessa u burokratika, li ma jistax jiffunzjona; jekk irid jiċċaqlaq "hawn" jeħel ma' dipartiment ieħor u jekk irid jagħmel proġett "hawn" irid permess mingħand xi erba' dipartimenti jew awtoritajiet oħra.

Illum il-poteri amministrattivi ta' ministru spiċċaw fix-xejn ħlief għal dak li jirrigwarda policy u piloting ta' liġijiet.

U kemm huwa ideali dan?

Meta qed niddibattu dawn il-liġijiet, qed niddibattu ħaġa profonda għaliex qed niddibattu kif dan il-pajjiż se jkun amministrat fil-futur.

Irridu aħna li l-amministrazzjoni ta' pajjiżna bil-mod il-mod taħrab minn idejn il-gvern - li jirrispondi għal dan il-Parlament - u taqa' f'idejn awtoritajiet oħra awtonomi, quasi awtonomi, jew li jimxu b'mod kważi awtonomu?

Irridu li jsir hekk?

Din hija kwestjoni ta' approach.

L- Oppożizzjoni temmen li l-gvern m'għandux iċedi l-amministrazzjoni ordinarja tiegħu f'idejn dawn l-istrutturi ġodda li forsi qed jiġu mposti fuqna minn ħaddieħor; jidher ċar li qed nimplimentaw l-acquis communautaire.

Aħna bħala oppożizzjoni ma nemmnux li l-gvern għandu jabdika r-responsabbilta` tiegħu li jamministra l-pajjiż.

Naqblu li f'dawk l-oqsma fejn kien hemm poteri diretti, fejn ministru seta' jiddeċiedi min jieħu liċenzja u min le, min jista' jidħol mal-gvern u min le jew min jista' jieħu job jew promotion u min le, jiġu kkontrollati.

Aħna naqblu mas-sistema ta' checks and balances fi ħdan l-amministrazzjoni u naqblu wkoll f'istituzzjonijiet bħal dik ta' l-ombudsman u ta' l-awditur ġenerali, li l-uffiċċju tiegħu waqqfu proprju gvern Laburista, għaliex iservu ta' kontroll, pero` f'istituzzjonijiet oħra fejn allura l-amministrazzjoni ordinarja tal-pajjiż taqa' għal kollox minn idejn il-gvern għal idejn aġenziji oħra, dan it-tip ta' approach għandna dubji serji dwaru.

Din hija riforma radikali fl- approach ta' l-amministrazzjoni u l-kritika tagħna hi li din it-tip ta' riforma m'hijiex xi waħda homogenous li twieldet minħabba l-esiġenzi ta' pajjiżna, imma hija riforma li qed ikollna nimplimentawha pass wara pass għaliex qed tiġi mposta fuqna.

Brussels iridu li aħna nimxu b'din it-tip ta' struttura ta' gvern għaliex fil-pajjiżi kbar ġganteski tagħhom hekk imexxu.

U aħna qed nikkritikaw din il-liġi għaliex ma naqblux li għandu jkun hekk.

U hemm ħaġa oħra fuqhiex wieħed jaħseb.

Mr Speaker, din il-liġi, apparti milli qed tikkrea din l-awtorita`, qiegħda wkoll tbiddel aspetti oħra mil-liġi li kkreat u tat wild lill- Enemalta u lill-water services corporation.

Infakkar li meta wieħed kien jara l-white paper li ppreżenta l-ministru tal-finanzi fuq il-kwestjoni ta' liberalizzazzjoni, fuq quddiem nett kien hemm l-Enemalta u l-water services corporation u kulħadd jaf li dawn igawdu minn ċertu monopolju u nafu wkoll li l-Unjoni Ewropea qed timponi fuq il-gvern Malti li dan it-tip ta' monopolju jrid jispiċċa fis-sena 2003, pero` wieħed irid iżomm f'moħħu wkoll li għal Malta, għalkemm meta ġew ikkreati l-korporazzjonijiet l-iskop tagħhom kien wieħed kummerċjali fis-sens li suppost kellhom jiġġeneraw profitt, fil-prattika l-ħsieb u l-attitudni ta' gvernijiet suċċessivi kien li dawn it-tip ta' korporazzjonijiet ma kellhomx ikollhom l-enfasi mil-lat kummerċjali imma kellhom ikollhom l-enfasi mil-lat soċjali.

Aħna nemmnu fil-liberalizzazzjoni pero` ma nemmnux fil-liberalizzazzjoni sfrenata.

Nemmnu wkoll fis-suq ħieles, pero` għandna r-riżervi tagħna fuq kemm hu tajjeb li jkollok sitwazzjoni fejn jikkontrolla kollox is-suq u l- entrapriża privata.

Hemmhekk aħna nemmnu li għandek tirregola.

Il-gvern Nazzjonalista qisu ffissat fuq dawn ir-regolaturi; idaħħal ir- regolatur f'kull qasam imbagħad fejn għandu jirregola, ma jirregolax.

Aħna nemmnu fis-suq ħieles, pero` nemmnu li s-suq għandu jiġi regolat u għandna nikkontrollaw ċerti aspetti tas-suq u tas-servizzi speċjalment fejn dawn jolqtu l-aspett soċjali ta' pajjiżna.

Mela l-gvern hemmhekk għandu jikkrea awtoritajiet biex jirregola mhux jagħmel regolatur biex jikkontrolla l- amministrazzjoni ordinarja!

Għalfejn għandna gvern mela?

Anzi jmissna nibdew nikkuntrattaw ukoll il-ministeri; minflok ma jkollna ministru, noħorġu tender u l-ministeru jew id-dipartiment jibdew jitmexxew minn xi aġenzija on a profit basis.

Dawn il-korporazzjonijiet twieldu minn dawk li kienu dipartimenti; tbiddlet l-istruttura biex isiru forsi aktar effiċjenti.

Dawn twaqqfu taħt gvernijiet Laburisti u ħadu ġo fihom ix- xogħol ta' dipartimenti pero` il-missjoni soċjali tagħhom baqgħet hemm.

Issa jekk aħna se nbiddlu l-approach u l-outlook tagħna kollu anke f'din l- isfera, l-approach ta' kif jitmexxew dawn l-entitajiet se jitbiddel radikalment għaliex il-missjoni soċjali tagħhom se jispiċċa u fejn suppost qed nagħmlu liġi biex nirregolaw, qed nagħmlu liġi biex inħollu.

Din hija liġi kontradittorja għaliex filwaqt li qed tgħid li qiegħda hemmhekk biex tirregolarizza l-enerġiji u r-riżorsi ta' dan it-tip f'pajjiżna, meta wieħed jagħsarha jsib li minflok ma qiegħda tirregolarizza, qiegħda fil-fatt tagħti libertinaġġ sfaċċjat lill- entitajiet li jieħdu ħsieb l-enerġiji.

Issa se jkollok dawn it-tip ta' entitajiet, li sal-lum l-approach tagħhom dejjem kien li għandhom missjoni soċjali, li se jiġu liberalizzati u se jispiċċalhom il-monopolju u l- kontroll u allura jridu jmexxu bi qliegħ.

U kif se joperaw dawn f'ambitu kummerċjali jekk se jżommu magħhom u se jgħabbu fuqhom il-missjoni soċjali li kienet marbuta ma' l-iskop u t-twelid tagħhom?

Mr Speaker, din hija hija l-kritika tagħna u din hija r-raġuni għalfejn għandna r-riżervi tagħna dwar din il-liġi.

Kulħadd jaf, per eżempju, li jekk l-Enemalta ma tixtrix il-petrol bi prezz irħis mingħand il-gvern, il- prezz tad-dawl u l-ilma jisplodi.

U jekk jiġu jgħidu li l-gvern xorta waħda se jkun qed jikkontrolla l-prezzijiet allura nistaqsi: Mela għalfejn għamiltu din il-liġi?

Bħala smokescreen biex tiddieħak bl-Ewropa billi taparsi qed tikkrea format ta' dak li tridu imma fil-fatt xorta finally jkun qed jikkontrolla l-ministru?

Klawsola 4 tal-liġi tgħid li se tkun l- awtorita` li se tikkontrolla l-prezzijiet u allura fil-verita` il-gvern qed jabdika l-poter tiegħu li jikkontrollahom.

Allura jekk il-gvern se jabdika dan kollu u se jimxi fuq dak li tgħidilna l-Ewropa bis-suq ħieles, profitti, eċċ., l-iskop soċjali ta' dan kollu se jispiċċa fix-xejn.

Jiġifieri għandek liġi biex tirregola mentri fil-verita` qiegħda hemmhekk biex tillibera.

Aħna nemmnu fis-suq ħieles pero` nemmnu wkoll li l-gvern qiegħed hemm b'responsabbilta` morali u soċjali aħħarija għall-interess taċ-ċittadini komuni ta' dan il-pajjiż mhux biex jabdika l-poteri tiegħu kollha u jħalli lil kulħadd jgħaffeġ u jmexxi kif irid!

Din hija d-differenza bejn l- ideoloġija Laburista u dik leminija sfrenata tal-Partit Nazzjonalista fil- gvern; li aħna nimxu b'mod kawt u bi prudenza, filwaqt li huma lesti jbigħu lil pajjiżna lin-negozjanti u lill-kapitalisti kbar, anke dawk li ġejjin minn barra minn Malta, biex jikkontrollaw kollox huma b'ċertu mod li mhux biss kif qalli dak il-ministru li l-istituzzjoni tal-gvern qed tispiċċa fix- xejn, imma li l-istituzzjoni tal-gvern se tispiċċa up for sale għall- highest bidder.

Il-gvern se jispiċċa żvalutat u servili lejn il- kapitalisti l-kbar.

Il-ministri tal-gvern se jkunu sempliċement flok il- master of ceremonies f'dan il-pajjiż, qegħdin hemmhekk biss biex jaqtgħu r- ribbons fiċ-ċerimonji, biex jippuppaw żaqqhom fil-parati, biex jiġu mistiednin għar-riċevimenti fid-djar ta' l-ambaxxaturi u biex imorru delegazzjonijiet sbieħ fl-Ewropa.

Il-poter veru ta' l-Istat mhux se jibqa' għand il-gvern imma se jkun f'idejn l-industrijalisti u l-kummerċjanti l- kbar.

Din hija l-approach tal-Partit Nazzjonalista, li jabdika kollox f'idejn l-inizjattiva privata.

U huwa proprju hawnhekk fejn aħna nemmnu li għandna nirregolaw, mhux nirregolaw l-amministrazzjoni tagħna stess!

Mela għandna l-ministru li huwa responsabbli għall-enerġija, l-Onor.

Zammit Dimech, imbagħad l- awtorita` għandha l-poter "li tirregola, tissorvelja u żżomm fil- konjizzjoni tagħha kull prattika, operazzjoni u attivita` li tirrigwarda r- riżorsi ta' l-enerġija, l-ilma u l-minerali; li tagħti liċenza, permess jew awtorizzazzjoni oħra, għall-għemil ta' kull operazzjoni jew attivita` li tirrigwarda r-riżorsi ta' l-enerġija, l-ilma u l-minerali; li tiżgura kompetizzjoni ġusta f'kull prattika, operazzjoni u attivita` bħal dik;".

Mela l-Onor.

Zammit Dimech huwa l-ministru responsabbli mill-enerġija imma fl-istess ħin m'għandu x'jaqsam xejn ma' l-amministrazzjoni ta' dan is- settur għaliex kollox f'idejn l-awtorita`!

Mela x'ministru hu?

M'huwiex iżjed il-ministru ta' l-enerġija għaliex abdika kollox f'idejn din l- awtorita`.

Inti sirt Dr. Francis Zammit Dimech, master of ceremonies ta' l- enerġija f'Malta!

Dak li sirt, u naf li tiddiletta b'hekk ukoll.

U mhux int biss, imma l-ministri kollha.

Minħabba l-biża' u l-babaw ta' l-Ewropa qegħdin tabdikaw il-poteri tagħkom kollha lejn dawn hekk imsejħa awtoritajiet.

Imbagħad hemm aspett ieħor x'wieħed jikkritika f'dawn l- istituzzjonijiet il-ġodda.

Mr Speaker, nisimgħu ħafna tgergir dwar il-fatt li l-gvern qed isir għali u dejjem jgħidulna li aktar ma nagħmu farming-out ta' l-affarijiet aktar ikun aħjar għaliex għandna wisq ħaddiema maċ-ċivil u kumpanniji sheltered taħt il-gvern.

Jgħidulna li kumpanniji bħall-Kalaxlokk u t-tarznari qegħdin hemm kapriċċ allavolja jimpjegaw eluf ta' ħaddiema.

Mela fl-istess ħin li nisimgħu din il-kritika qegħdin naħlu l-flus f'dawn l-istrutturi l- ġodda għaliex kif inhum proposti dawn l-awtoritajiet se jkunu qed iżidu piż finanzjarju goff fuq il-pajjiż.

U għalkemm qed nisimgħu li idealment din l- awtorita` għandha tkun self-sufficient, jiġifieri tiffinanzja lilha nnifisha mill-flus tal-liċenzji, mill-kuntratti li tagħti, eċċ., jekk wieħed jara l-klawsola li titkellem dwar il-finanzjament tagħha jinduna li din l-awtorita` se jkollha vot apparti mill-fond konsolidat, jiġifieri mhux se tieħu flus mill-appropriation tal-ministeru imma se jkollha vot speċifiku għaliha.

Barra minn hekk, din l-awtorita` se jkollha d-dritt li tissellef sa Lm50,000 mingħajr lanqas biss ma tgħaddi bord, jiġifieri b'mod intern id-direttorati se jkollhom il-poter jissellfu sa Lm50,000.

Barra minn hekk, din l-awtorita` se tingħata l-poter li s-surplus ta' fondi li jkollha, minflok ma jerġa' jmur lura għall-fond konsolidat, imur ġo reserve fund, liema fond se tmexxih hi stess.

Ara x'kontroll se jkollu l- Parlament!

Flus ħerġin mill-fond konsolidat u minflok ma jerġgħu jidħlu lura fl-istess fond, imorru ġo fund li jiġi amministrat mill-awtorita`!

Kieku din kienet ministeru jew dipartiment ma setgħetx tagħmlu dan għaliex il-kostituzzjoni tgħid x'tip ta' reserve funds jista' jkollhom u kif iridu jiġi kkontrollati, imma għaliex din hija awtorita`, ma taqax eżatt taħt dan.

Din l-awtorita` li hija komposta bis-segretarjat tagħha, l-eżekuttiv ġenerali, id-direttorati u l-kumitati konsultattivi għandha d-dritt li minflok ma tingaġġa nies tagħti kuntratti lill-privat biex imexxu.

Jiġifieri hawnhekk għandna spiża kbira oħra.

Li hemm stramb f'dan kollu huwa kif ngħidu li hawn tant surplus ta' nies maċ-ċivil, u ma ndaħħlux fil- liġi provvediment - jien fil-fatt qed nipproponi li ssir - li jgħid li qabel ma l-awtorita` tingaġġa ħaddiema oħra jew tikkuntratta xogħol lill- privat, għandha tkun obbligata li tagħmel call for applications internament mis-civil service, biex jekk hemm nies kapaċi - u jiena persważ li hemm nies kapaċi - jidħlu huma.

Għaliex dan ix-xogħol li int, Onor. Zammit Dimech, qed tiżvesti ruħek minnu u tiddelegah lill-awtorita` kien jagħmlu l-minsiteru tiegħek.

Allura jekk issa se tibda tagħmlu din l- awtorita`, dawk il-ħaddiema kollha li inti għandek fil-ministeru tiegħek li kienu jieħdu ħsieb dan ix-xogħol x'se joqogħdu jagħmlu?

Se joqogħdu jċiċċu?

Se joqogħdu fil-ministeru jaqraw il-gazzetti?

Se joqogħdu fis- segretarjat tiegħek?

X'se jagħmlu dawn il-ħaddiema?

Għalhekk, biex ma jkunx hawn ħela tar-riżorsi umani u biex ma jkunx hawn abbużi, ir-raġuni tgħid li għandu jkun hawn provvediment fil-liġi fis-sens li qabel ma jsir xi ngaġġ minn x'imkien, l-ewwel irridu naraw jekk nistgħux nieħdu nies mis- servizz pubbliku biex mhux noqogħdu nimpjegaw lin-nies meta jkun hemm ħaddiema oħra li m'huma jagħmlu xejn.

Meta tara dan kollu tinduna - kif qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l- kelliema l-oħra sħabi - li l-ħsieb wara din huwa li peress li mal-gvern ma jistgħu jdaħħlu lil ħadd għaliex jikkritikawhom u għaliex għandhom l-Ewropa fuqhom, qed jikkreaw dawn it-tip ta' awtoritajiet biex minflok jidħlu mill- bieb, jidħlu mit-tieqa.

Imma b'daqshekk mhux xorta li l-piż ta' dawn l- awtoritajiet se jaqa' fuq il-fond konsolidat kif spjegajt qabel?

Mhux xorta mill-kaxxa ta' Malta se jiġu ffinanzjati?

U tiġix tgħidli li dawn l- awtoritajiet huma xi entitajiet jew azjendi kummerċjali għaliex jekk inhu hekk allura s-sitwazzjoni hija agħar; jekk inhu hekk allura veru li kollox huwa money u kummerċ u ċ-ċittadin spiċċa.

Jekk se toħroġli bir-risposta għaliex filwaqt li ċ-ċivil mhux kummerċjant, kif tiddefinih l-istess kodiċi kummerċjali, dawn m'humiex iċ-ċivil u allura jistgħu jkunu kummerċjanti u jistgħu jagħmlu profitti, allura veru li spiċċa kollox.

Allura l-gvern mhux talli tilef il-kuxjenza soċjali, talli qatt ma kellu.

Sur President, il-gvern jaf kif għandu jagħmlihom l-affarijiet; jagħmlihom b'mod sottili u intelliġenti, pero` xorta waħda jibqa' skandlu l- fatt li kkrea dipartiment - ma rridx insejjaħlu awtorita` għaliex m'huwiex awtorita` u diġa` spjegajt kif din m'hi awtorita` regolatorja xejn għaliex il-poteri li għandha hija ta' amministrazzjoni - ieħor fi ħdan iċ-ċivil bid- dritt li jimpjega nies kemm irid.

Dak hu skandlu.

Imbagħad hemm ħaġa oħra dwar xiex wieħed għandu jikkummenta.

Meta wieħed iħares lejn klawsola 3 ta' l-abbozz isib li fiha jintqal min ma jistax jiġi maħtur fuq dawn il-kumitati.

L-Onor.

Joe Debono Grech fid- diskors akkanit tiegħu ta' ftit ġranet ilu semma n-nepotiżmu u kellu raġun jgħid hekk għaliex jekk wieħed iħares lejn is-set-up tal-bordijiet u d- direttorati - u huwa hawnhekk fejn intom m'intomx mexjin ma' l-Ewropa - jara li kollha għandhom potenzjal kbir biex joffru jobs for the boys.

Barra minn hekk, il-liġi ma tgħidx min jista' jintagħżel biex ma joqgħodx fuq dawn il-bordijiet, imma tgħid min ma jistax jintagħżel.

U dawn huma ministri, segretarji parlamentari, imħallfin jew maġistrati, u nies b'xi interess fl-ażjenda.

Din hija vera liġi stupida.

Mela ministru jew segretarju parlamentari se joqgħod fuq il-bord tiegħu stess?!

L-Ewropa tgħallmek - u hawn fejn tgħallimkom l-Ewropa - li meta qed tikkrea strutturi bħal dawn u qed timmoniterizza l-amministrazzjoni u tipprova tagħmel regolamentazzjoni - u hawnhekk huwa fejn se jaqbżu fuqhom jekk jarawhom sew l-affarijiet għalkemm għandi dubju kemm qed jarawhom sew għaliex jiġu hawnhek dawn il-politiċi kollha taparsi experts u nagħmlulhom il-parties u ċ-ċerimonji imma ma nafx kemm qed janalizzaw sewwa l-liġijiet - trid tħares lejn il-konċett tal-fit and proper persons.

Jekk tara - u jien rajthom - l-abbozzi ta' liġijiet kollha li jikkreaw dawn it-tip ta' aġenziji regolaturi, tara li fi ħdanhom dawn kollha għandhom il-kunċett tal- fit and proper persons.

Mela jekk jiena se nappunta chairman ta' direttorat fi ħdan l-awtorita`, jekk se nappunta persuna fuq il-bord konsultattiv jew jekk se nikkrea president jew viċi-president - minn tant ismijiet tawh l-isem ta' president! - ta' awtorita` irrid ngħid xi kwalifiki jrid ikollu.

Li tniżżel dawn it-tip ta' eliminazzjonijiet u tgħid li tista' tagħmel lil min trid ħlief dak li huwa ovvju għalija tkun qed taqa' fir-redikolu.

Hemm imissha daħlet in-nozzjoni ta' fit and proper persons.

Għaliex ma daħħaltuhiex?

Biex ikollkom dawn il-karigi sbieħ bi ftit xogħol b'żewġ laqgħat fil-ġimgħa jew fix-xahar u tagħtuhom lill-ħbieb tal-partit bħala rigal?

Aħna nafu kemm tħallsuhom lil dawn it-tip ta' bordijiet.

Dan l-aħħar kien hawn ruxmata mistoqsijiet parlamentari u mit-tweġibiet tagħhom sirna nafu kemm qed jitħallsu nies li qegħdin fuq il-bord ta' l- Awtorita` tad-Djar u smajna wkoll kemm qed jitħallas Joe Grima talli qiegħed fuq bord.

Eluf ta' liri qed jitħallsu dawn!

Fil-fatt dawn qed jitħallsu aktar minna d-deputati parlamentari li kważi spiċċajna full- timers; naħdmu filgħodu, filgħaxija u fil-kumitati!

Dawn saħansitra jitħallsu aktar minnek, Onor. Ministru, talli jattendu għal żewġ laqgħat f'xahar.

Talli jattendu għal żewġ meetings dawn jitħallsu Lm7,000 jew Lm8,000, għandhom il-karozza għad-dispożizzjoni tagħhom u għandhom ukoll mobile phone.

Dan huwa l-iskandlu f'dan il-pajjiż mhux li għandek erba' min- nies li l-kumpannija tagħhom tinsab għaddejja minn perijodu ħażin u forsi m'hemmx xogħol għall-mument u napprofittaw ruħna u nkeċċuhom għaliex huma Laburisti u m'għandkomx voti x'titilfu!

Jiġifieri dawn in-nies talli jattendu għal dawn il-board meetings darba kultant, joqogħdu jsiefru minn fuq dahrna, għandhom l-allowances u jitħallsu aktar minnek, Onor. Ministru, almenu minn dak li tiddikjara!

Hawnhekk intom għandkom xalata għaliex m'għandkom l-ebda restrizzjonijiet, tappuntaw lil min tridu, għandu jew m'għandux kwalifiċi, u tagħuhom salarji u retainers kif tridu intom.

B'hekk tkomplu tkabbru l-ħbieb.

Meta wieħed janalizza din il-liġi paragrafu b'paragrafu jinduna li l- aġenda sigrieta toħroġ.

Għalhekk dawn l-awtoritajiet kollha!

Se jkollna aktar awtoritajiet, bordijiet u tribunali milli se jkollna nies f'pajjiżna!

Pajjiż ta' inqas minn 400,000 ruħ u dawn il-bordijiet, tribunali, sotto- direttorati u bordijiet konsultattivi kollha!

Anke intom stess insejtu kemm għandkom direttorati u bordijiet.

Uħud minnhom lanqas biss jiffunzjonaw!

Ħu, per eżempju, it-tribunal tal-prezzijiet.

Dan ilu ma jiffunzjona ħames snin, pero` ċ-chairman għadu nominat.

U l-Bambin jaf kemm hemm tribunali bħalu!

U l-Bambin biss jaf kemm dawn it-tribunali, bordiijet, awtoritajiet, aġenziji, sotto-aġenziji, direttorati, sotto- direttorati, sotto-kumitati u bordijiet konsultattivi qed joħolqu burokrazija.

Hekk tamministrah il-pajjiż, billi tkompli tikkrea burokrazija u qarnita ta' water-tight compartments kollha jippruvaw ikunu awtonomi, jew kważi awtonomi?

U nafu kemm il-burokratiċi jaf jkunu nkejjużi.

Dawn mhux bħalek u bħali; ma jridux jirrispondu liċ-ċittadin jew lil dan il-Parlament.

Int u sħabek tridu tirrispondu għalihom!

U dawn, jekk ikunu jistgħu, ipoġġuk f'pożizzjoni fejn ma tkunx tista' tiċċaqlaq - u inti dan tafu għaliex ministru - aħseb u ara kemm se tkun tista' tiċċaqlaq jekk il-poteri tiegħek se tiddelegahom kollha lil ħaddieħor!

Kollox qed tiddelega!

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onorevoli, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension biex tkompli tinstema'.

Min qed jipproponi?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nipproponi li l-Onor.

Herrera jkompli bid-diskors tiegħu.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

SILVIO PARNIS: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Jose` Herrera jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

Il-mozzjoni m'għaddietx.

THE DEPUTY SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Sur President, nibda billi ngħid li l-membri tan- naħa tal-gvern qegħdin jibżgħu li nieħdu xi kapital politiku minn ħames minuti żejda għaliex m'humiex qed jaqblu li l-membri ta' l-oppożizzjoni jingħataw extension biex ikomplu jitkellmu.

Minn dan tara t-tip ta' demokrazija li teżisti fil-pajjiż.

Bħalissa f'dan il-parlament qegħdin nitkellmu dwar twaqqif ta' ħafna awtoritajiet u bla ma trid tibda taħseb li l-pajjiż ma jimxix mingħajrhom.

Jien qrajt x'fiha din il-liġi u ma tantx sibt affarijiet konkreti.

Fil- fatt meta bdejt nipprepara bdejt nistaqsi x'inhu l-għan ta' dawn l- awtoritajiet u jkolli ngħid, kif għadu kif qal sieħbi l-Onor.

Herrera, li dawn l-awtoritajiet qegħdin hemmhekk biex jaqdu lil dawk in-nies li fl- aħħar elezzjoni wegħdnuhom kollox.

Jiena llum ma nistax ma nsemmix lil sħabna l-ħaddiema tal-Kalaxlokk għaliex naħseb li hu fl-interess tagħna li nsemmuhom.

Dawn il-ħaddiema llum jinsabu mbeżża' għaliex l-għajxien tagħhom huwa mhedded.

U kulħadd għandu dritt għall-għajxien tiegħu; hu min hu, anke l-ħaddiema tal-Kalaxlokk.

Jekk irridu li pajjiżna verament jimxi 'l quddiem għandna nneħħu l-ħela żejda li teżisti, liema ħela tinsab tirrenja u n-nies kollha jinsabu jitkellmu fuqha.

Ma jistax ikun li għaż-żgħir hemm biss daqqiet u għall- kbir naraw kif nivvintawlu biex inwaqqfulu awtoritajiet, nagħtuh l- allowances u ħaġa u oħra!

Jiena ngħid li dawn il-ħafna teatrini qed isiru minħabba li pajjiżna jrid jidħol fl-Ewropa.

U min qiegħed ibati b'dan kollu?

Qed ibatu l-ħaddiema li fil-maġġoranza kbira tagħhom huma Laburisti.

Jiena ngħid li jekk hawn min irid jagħmel is-sagrifiċċji biex nidħlu fl-Ewropa dawn għandhom isiru min-Nazzjonalisti għaliex huma jridu jidħlu fl-Ewropa, mhux min-nies tagħna.

Lil dawk ħalluhom bi kwiethom mhux fejn hemm in-nies tagħna, bħall-Kalaxlokk u x-shipbuilding, jinsabu b'theddida fuq rashom.

U jkun insult għalina bħala Partit Laburista li lil dawn in-nies li kienu tant importanti fil-bidliet li seħħew f'pajjiżna nħalluhom jaqdfu weħidhom.

Mela biex inwaqqfu awtoritajiet bħal dawn, nagħtu l-mobile phones u nagħmlu r-riċevimenti hemm flus imma għall- ħaddiema m'hemmx.

Dan huwa l-isqaq li daħħluna fih in-Nazzjonalisti fid-disa' snin li ilhom imexxu.

Meta aħna konna ngħidu li fil-pajjiż hawn ħofra finanzjarja, dawn kienu jgħidulna li qed nigdbu, imbagħad f'daqqa waħda stembaħna u għedna li veru li f'pajjiżna hawn problema finanzjarja.

Imbagħad biex l-istorja tkompli tisbieħ qalu li l-problema finanzjarja kollha li hawn fil-pajjiż għamilha l-Partit Laburista taħt l-Onor.

Alfred Sant.

Jien naħseb li jew dawn kienu qed jgħixu fl-ispazju jew ma jridux jisimgħu jew inkella għandhom rashom fir-ramel u jridu jħalluha hemmhekk.

Aħna nitkellmu man- nies bħalma jitkellmu tan-naħa l-oħra u nista' ngħid li m'ilux smajt lil xi ħadd fil-kuriduri ta' hawn ġew jgħid li tat-tarzna kissrulhom il-pjan.

Meta nisma' hekk jien allura bilfors li nibda nagħmel il-mistoqsijiet.

Dawn għamlu frattarija sħiħa għaliex kien hemm xi ħadd li fid-dimostrazzjoni ngiref, imma għal dawk il-ħaddiema li l-għajxien tagħhom u tal-familji tagħhom ġejjin minn dik il-paga li għal sitt ġimgħat kienet inċerta, ħadd ma ħarqitu qalbu.

Dawn ma jafux x'jiġifieri tkun ħaddiem li qed jistenna l- paga.

Sibulhom ix-xogħol lil dawn in-nies kif sibtu lin-nies tagħkom!

Ħarsu lejn l-awtoritajiet u araw jekk il-ħaddiema humiex fil-maġġoranza kbira tagħhom Nazzjonalisti tal-qalba.

Imbagħad imorru n-nies tagħna jħabbtu u jsibu l-bibien magħluqa.

F'dan il-pajjiż fejn ngħidu li aħna lkoll aħwa Maltin, inqsamna fi tnejn.

Sur President, x'tip ta' awtorita` rridu nwaqqfu f'pajjiżna, awtorita` li min ikun at the top ikun għaddej fil-lussu u min ikun taħt ikollu l-impjieg tiegħu mhedded?

Imbagħad niskantaw għaliex il-ħaddiema joħorġu jipprotestaw fit-toroq!

Mela l-union m'għandhiex dritt tiddefendi lill- membri tagħha?

Allaħares jispiċċaw dawn id-drittijiet fil-pajjiż!

Ħalli nħarsu ftit lejn kif qed jimxu awtoritajiet oħra.

Per eżempju, huwa veru jew le li l-Awtorita` ta' l-Ippjanar kważi ġġammjat pajjiż?

Titkellem ma' min titkellem jgħidulek li dawn jaqilgħulek fwiedek biex joħorġu permess.

Hekk se jiġri b'din l-awtorita` li se nwaqqfu?

Jien naħseb li rridu naraw kif l-awtorita` taħdem għall-ġid tal-pajjiż mhux tkun qiegħda hemmhekk għall-isem biss.

Jien nistaqsi, per eżempju, x'inhi tagħmel l-Awtorita` dwar it-Trasport Pubbliku biex il-persuni b'diżabbilta`, speċjalment dawk li jkunu f'wheelchair, ikollhom aċċess għall-karozzi tal-linja?

Għaddejna l-liġi dwar l-opportunitajiet indaqs, imma fil-fatt x'qed isir?

Imbagħad ikollu raġun il-poplu jgħid li flusu m'humiex qed jintnefqu tajjeb.

Sur President, li qed jiġri hu li għaliex l-Ewropa qed tgħidilhom li ma jistgħux idaħħlu aktar nies mal-gvern, minflok qed imwaqqfu dawn l- awtoritajiet u jdaħħlu n-nies hemmhekk.

Huwa veru li m'humiex idaħħlu nies mal-gvern ħlief ftit ħaddiema ta' emerġenza, bħall-pulizija, nurses eċċ, imma imbagħad qed ipattu b'dawn l-awtoritajiet.

Nerġa' ngħid li bħalma hemm flus għal dawn l-awtoritajiet u bħalma hemm flus biex jintnefqu fis- safar, għandu jkun hemm ukoll flus għall-ħaddiem.

Il-Partit Nazzjonalista marbut bil-programm elettorali li l-ħaddiema tal-Kalaxlokk ma jitilfux ix- xogħol tagħhom.

Hawnhekk forsi jkun hawn min jgħid li qegħdin ngħidu l- istess kantaliena, pero` jien nħoss li nkunu qegħdin nonqsu jekk lil dawn il-ħaddiema tal-Kalaxlokk li bħalissa jinsabu mbeżża' mill-futur tagħhom minħabba li fl-eta` tagħhom se jsibuha diffiċli biex jerġgħu jsibu x- xogħol, ma nressqux l-ilmenti tagħhom.

Ejjew nindirizzaw l-aktar affarijiet urġenti f'dan il-pajjiż.

Minkejja li niftaħru li pajjiżna miexi 'l quddiem - faċli tgħid li miexi 'l quddiem u li sejjer tajjeb - meta nistaqsu lil-lukandiera u lil dawk li għandhom x'jaqsmu mat-turiżmu, jekk humiex sejrin tajjeb ....

Morru araw il-postijiet tad-divertiment u l- postijiet turistiċi ħalli taraw il-bejgħ li qed ikollhom u x'tip ta' turisti qed ikollna.

U la qed nitkellmu fuq awtorita` tar-riżorsi nħossni nonqos jekk ma nsemmix il-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Dawn għajruna fuq li għajruna li ma kellniex kuxjenza soċjali, imbagħad jekk inħarsu lejn il-kontijiet naraw li qegħdin jogħlew il-ħin kollu.

U inutli jgħidu li m'għolewx għaliex il- ħaddiem qed iħossu l-piż.

Dawn l-awtoritajiet qed inwaqqfuhom biex noqogħdu ngħidu li r-responsabilita` m'għadhiex tagħna imma hija ta' l- awtorita`?

Lil min jaqblilna ngħidulu hekk u lil min irridu ngħidulu mod ieħor u nippruvaw inkellmu lil xi ħadd fl-awtorita` ħalli naqduh!

Jien nittama li l-ewwel nies li se jiġu mpjegati f'dawn l-awtoritajiet ikunu l- ħaddiema tal-Kalaxlokk għaliex dawn huma nies tas-sengħa li jistgħu jagħtu kontribut lil pajjiżna.

Sur President, il-Partit Laburista m'huwiex u qatt ma kien kontra l- liberalizzazzjoni u favur il-monopolju.

Meta konna fil-gvern tajna eżempju ta' dan u wrejna kif nemmnu fil-kunsilli lokali.

Il-Partit Laburista jemmen fil-kunsilli lokali u jemmen ukoll fil-liberalizzazzjoni.

(Interruzzjonijiet) U issa noqogħdu nsemmu lil dak u lill-ieħor.

(Interruzzjonijiet) Jgħidu li anke x-xitan jikkwota l-bibbja.

Jien nittama li dawn l-awtoritajiet ma jispiċċawx ta' piż fuq l-istess ħaddiema.

(Interruzzjonijiet) Staqsu lill-ħaddiema li jadħmu ma' l-HSBC u li qabel kienu mal-Mid-Med x'kondizzjonijiet għandhom!

U dan mhux ħaddiema Laburisti biss jgħiduh imma anke ħaddiema Nazzjonalisti.

Imbagħad staqsihom kif inhuma sejrin dawk li għandhom grad għoli ħalli tkunu tafu.

Mr Speaker, nittama li f'awtorita` bħal din il-ħaddiem ma jibdiex jaqla' fuq rasu imma jkollu l-istess kondizzjonijiet li jkollhom dawk ta' fuq.

U l- uniku leħen li għandu l-ħaddiem huwa permezz tal-union tiegħu u permezz ta' nies oħra li jkunu għaddew mill-istess ħaġa.

Sur President, jien naħseb li pajjiżna jrid bis-serjeta` jara kif jutilizza l-ftit riżorsi li għandu, l-aktar dak li jirrigwarda l-ambjent.

Jiena wieħed minn dawk li nħobb ħafna l-ambjent u meta nisma' lil min jgħid li fejn pajjiżi oħra aħna m'għandna xejn, nirrabja għaliex nemmen li f'pajjiżna, għalkemm fiċ-ċokon, ukoll għandna postijiet sbieħ.

Imma hemm bżonn li l-ftit li għandna nibżgħu għalih.

Ftit qabel ma ġejt hawnhekk kont qed nitkellem ma' l-Onor.

Noel Farrugia u kien qed jgħidli kemm ħadem meta kien ministru hu f'dak li jirrigwarda l-ambjent ta' pajjiżna.

Qalli kemm huwa importanti li nibżgħu għall-widien tagħna.

U hawnhekk jien ma nistax ma nsemmix - fil-fatt għamilt diversi mistoqsijiet parlamentari dwaru - wieħed mill-isbaħ widien li għandna f'pajjiżna.

Qed nirriferi għal Wied Blandun ġewwa Raħal Ġdid, liema wied jinsab f'telqa kbira.

Ta' min isemmi hawnhekk li l-bieraħ fetaħ il-Hypogeum f'Raħal Ġdid; pass tajjeb għalkemm ħa ftit fit-tul.

Imma tajjeb naraw kemm Maltin fil-fatt imorru jżuru dawn it-tempji.

Jien naf b'mijiet ta' nies li qatt ma marru jżuruhom u għalhekk naħseb li hemm bżonn li nrawwmu ċerta kultura fil-poplu tagħna.

Irridu naraw kif nibżgħu għall-wirt storiku u għall-ambjent ta' pajjiżna u rridu nieħdu bis-serjeta` u nisimgħu lil tant għaqdiet volontarji li qegħdin jaħdmu favur l-ambjent.

Il-Partit Laburista kellu proġetti maħsuba għall-areas bħall-irdum ta' Ħad-Dingli, Wied iż-Żurrieq u Lapsi.

Konna diġa` bdejna naraw it-tisbiħ ta' lokalitajiet bħal Buġibba, Wied il-Għajn, Marsaxlokk u Birżebbuġa u kien hemm pjanijiet għal- lokalitajiet ta' San Ġiljan, tas-Sliema u Paceville.

Jien nittama li din l-awtorita` tieħu ħsieb biex fil-poplu tagħna tidħol id-drawwa li jibża' għar-riżorsi naturali ta' pajjiżna.

Aħna nafu li f'pajjiżna ftit tagħmel xita u allura l-ftit li għandna rridu nibżgħu għalih.

Irridu naħdmu biex ikollna kwalita` ta' ilma tajba ħalli l-ħaddiem ma jkollux għalfejn imur jixtri l-ilma għaliex dak huwa ta' piż għalih.

Ma nistax hawnhekk ma nsemmix l-ilqugħ ta' l-ilma.

F'pajjiżna għandna bżonn noħolqu sistema għall-ilqugħ ta' l-ilma.

Diġa` sar xi ħaġa, imma hemm bżonn li jsir aktar għaliex għad għandna ħafna ilma li qed jispiċċa l- baħar.

Din l-awtorita` għandha toħloq skemi sabiex tgħin lil dawk id-djar li m'għandhomx bjar sabiex ikollhom il-bjar tagħhom ħalli l-ilma tal-bjut ma jmurx il-baħar.

Għandna naraw kif noħolqu skemi bħalma nħolqu skemi oħra taħt awtoritajiet oħra.

Irridu ndarru lill-poplu jaħseb li l-ambjent m'huwiex tal-gvern tal-ġurnata imma huwa tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Irridu wkoll indaħħlu l-kultura - u rridu nibdew mit-tfal ta' eta` żgħira - li xejn ma jiġi mix-xejn imma kollox trid taħdem u tirsisti għalih.

Din għandha tkun awtorita` fejn kulħadd jaħdem fiha mingħajr ma jħossu mwarrab.

Il-bieraħ ħadt pjaċir nisma' bl-iskema li ħarġet l-awtorita` ta' l- ippjanar - id-differenza bejna u bejn in-naħa l-oħra hija li aħna dak li hu tajjeb ngħidulu tajjeb u dak li hu ħażin ngħidulu ħażin - għal dawk id-djar li m'għandhomx bjar.

Din l-awtorita` qed tissusidja lil dawk id-djar li m'għandhomx bjar biex jibnu wieħed u b'hekk ikollna inqas ħela ta' ilma.

F'dan il-pajjiż irridu nibdew nibżgħu għar-riżorsi tagħna u għal dak li jibgħatilna Alla mis-sema.

Jien nittama li din l-awtorita` ma tkunx xi awtorita` tal-Partit Nazzjonalista imma tkun awtorita` li verament taħdem, ma taqdix biss lin-nies tal-qalba u ma tħarisx lejn il-lussu ta' min hu fuq imma tħares lejn id-drittijiet tal-ħaddiema biex dawn ma jaqilgħux id- daqqiet ta' sieq.

Aħna bilfors li bħala oppożizzjoni u moviment tal- ħaddiema niddefendu lil dawn in-nies, jgħidu x'jgħidu tan-naħa l-oħra.

Meta nagħmlu xi ħaġa u niġu kkritikati minnhom nikkonferma kemm dak li qegħdin nagħmlu huwa tajjeb għaliex kieku mhux se jgħidulna biex jagħmluh jew ma nagħmlux.

Sur President, nagħlaq billi nwissi lill-ħaddiema fl-awtoritajiet kollha sabiex joqogħdu b'għajnejhom miftuħa li ma jmurx il-ħaddiem iż-żgħir ikun qiegħed jieħu d-daqqa ta' sieq minn ta' fuq biex igawdi ta' fuq.

Il- ħaddiema għandhom ikollhom moħħhom miftuħ għaliex illum il-ġurnata għandna stampa ċara tal-mod li bih qed jiġi trattat.

Nerġa' ngħid li l-ħaddiema tal-Kalaxlokk, qabel l-elezzjoni wegħduhom kollox, u llum il-ġurnata qegħdin jimxu magħhom mod ieħor.

U dan għaliex fil-maġġoranza kbira tagħhom dawn huma Laburisti u jafu li jekk in-nofs tużżana Nazzjonalisti li hemm ikeċċuhom 'il barra, isibulhom post x'imkien ieħor, imma lil-Laburisti irid ikun il-Partit Laburista li jiddefendihom.

Nirringrazzjak, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, erġajna ġejna hawnhekk nassistu għal diskussjoni dwar twaqqif ta' awtorita` oħra.

Min jafna tajjeb bħala poplu jħares lejna u jgħid li minn hawn u ftit ieħor Malta mhux se jibqgħu jsibuha aktar bħala "The Republic of Malta" imma probabbilment se jibdew jirriferu għalina bħala l-federazzjoni ta' l-awtoritajiet tal-gvern ta' Malta b'dan l-ammont ta' awtoritajiet kollu li għandna.

U meta wieħed iħares lejn l-esperjenzi li għaddejna minnhom bit-twaqqif ta' awtoritajiet bħal dawk ta' l-ippjanar u tat-trasport - u bl-ebda mod ma jien qed nipprova nikkritika l-għanijiet għalfejn twaqqfu dawn l- awtoritajiet - meta ġew biex jimplimentaw u l-mod ta' kif imexxu x-xogħol tagħhom bilfors trid tikkritikaha.

L-esperjenza li għandu dan il-poplu ta' dawn l-awtoritajiet xejn m'hija waħda pożittiva.

Huwa tajjeb li nirriorganizzaw il-mod ta' kif naħdmu u l-mod ta' kif nagħmlu l-affarijiet f'pajjiżna, imma hemm mod u mod kif tagħmel dawn il-bidliet biex ikollna effiċjenza akbar, safeguards, regolamentazzjoni u standards aħjar f'dak kollu li l-gvern bħala responsabbilta` ikun jista' jaqdi favur il-poplu.

Mr Speaker, dawn l-awtoritajiet kollha s-sigla jonqoshom.

U kieku kelli nagħżel sigla għalihom kont nagħżel id-diska ta' Sandy Shaw "Puppet on a String" għaliex meta tifli x'inhuma l-veru għanijiet li għalihom qegħdin jitwaqqfu ssib dejjem l-istess ħaġa underlying.

Dan il-punt issemma kemm- il darba minn sħabi u nħossni nonqos jekk ma nkomplix nenfasizzah għaliex huwa importanti li l-poplu tagħna jkun qed jifhem tajjeb x'ikun qed isir f'din il-Kamra ħalli l-iskop li għandu l-Partit Nazzjonalista fil-gvern li jagħmel ħafna faċċati sbieħ biex jidher tajjeb mhux għall-bżonnijiet tagħna imma għall-bżonnijiet ta' ħaddieħor, il-poplu tagħna jkollu l-opportunita` li jifhem eżatt fejn se jkunu qegħdin iwassluh dawn il-bidliet.

Iva, Mr Speaker, din hija awtorita` oħra li hija faċċata biss; m'hijiex awtorita` maħsuba biex verament kif qed jgħidu l-għanijiet u r-raġunijiet fl-aħħar ta' l-abbozz ikollha funzjonijiet regolatorji fir-rigward tar-riżorsi relattivi - l-ilma, l-enerġija u l-minerali - imma hija maħsuba biex tissodisfa xi ħaġa oħra li ġiet imposta fuq il-gvern min-naħa ta' Brussels.

Għaliex jekk il-gvern ma jikkonformax, naturalment Brussels isibu l- hitches u għalhekk hemm din l-għaġġla kollha sfrenata; għalkemm l-għaġġla tinsab biss fuq in-naħa tal-gvern Malti għaliex l-Unjoni Ewropea nnifisha ma tantx tidher li għandha għaġġla biex tkabbar għaliex daqqa nisimgħu data, daqqa nisimgħu oħra u ma nafux aħna jekk jgħaddux xi ftit tax-xhur oħra u niskopru li l-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea qed jaħsbu f'xi data oħra aktar imbiegħda.

Mr Speaker għandna awtorita` oħra li hija puppet on a string bl-ispag f'idejn il-ministru li se tkun fid-dekasteru tiegħu li kif jiġbed, din l- awtorita` taġixxi.

U hawn qiegħda l-ħasra - u ħasra kbira - għaliex il- messaġġ li qed joħroġ lill-poplu tagħna f'dan is-sens huwa wieħed mill- agħar.

Qed joħroġ messaġġ ħażin ħafna lill-professjonisti, lit- teknokratiċi f'dan il-pajjiż u lill-poplu kollu in ġenerali.

U se ngħid għaliex.

Jekk aħna rridu nagħmlu awtorita` li verament ikollha l-awtorita` u jkollha fi ħdanha nies li jkunu esperti fuq l-oqsma, f'pajjiż ċkejken bħal tagħna fejn kulħadd jaf lil kulħadd m'għandux għalfejn joqgħod jieħu l- onus u r-responsabbilta` il-ministru biex jaħtar il-membri fuqha.

L- ewwelnett għaliex meta inti qed toħloq awtorita` suppost li jrid ikollha ċerta awtorita` partikolarment meta qed tiġi f'dan il-Parlament u qed tissottometti l-proposta li għandek għaż-żewġ naħat tal-Kamra, imma aktar minn hekk għaliex jekk verament hemm għan tajjeb min-naħa tal-gvern Nazzjonalista, m'għandux ikun hemm twaqqif ta' awtorita` bħal din u bħall- oħrajn ta' qabilha u probabbli bħal oħrajn li għad iridu jiġu fejn il- ministru se jkun il-factotum; għandu l-omnipotenza assoluta li jaħtar hu l- membri, l-uffiċjali u d-direttorati ta' l-awtorita` u anke l-poter li jneħħihom.

Imbagħad jista' jiġi l-prim ministru li jiddeċiedu hu fuq il- ministru u jerġa' jwaddab ir-responsabbiltajiet f'ħoġor il-ministru.

Imma din x'logħba hi, Mr Speaker?

Tiġi hawn quddiem il-parlament bil-proposta li twaqqaf awtorita` ħalli nkunu aktar professjonali u effiċjenti f'xogħolna u sabiex nirregolaw u noffru standards aħjar lill-poplu tagħna, tiġi fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż titlob diskussjoni għaliex meta tiġi hawnhekk qed titlob biex ir-rappreżentanti kollha tal-poplu jingħaqdu flimkien u bejniethom joffru s-suġġerimenti eċċ., u tiġi bi proposta fejn il-gvern jippretendi li ngħidulu prosit.

Mhux talli l-ministru għandu setgħat kbar fis-sens ta' lil min jaħtar, lil min iqiegħed eċċ., eċċ., talli anke l-operat ta' din l-awtorita` u awtoritajiet oħra ta' qabilha u probabbli dawk li għad iridu jiġu warajha ...

L-istess ħidma ta' l-awtorita` lanqas se tkun soġġetta għad-diskussjoni u l-iskrutinju ta' dan il-Parlament għaliex fil-liġi nsibu li l-business plan, ir-rapport finanzjarju, kulma se jiġri biss hija informazzjoni; jiġi hawnhekk il-ministru u jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Għall-parlamentari ma jgħodd xejn dak; dawk l-affarijiet nistgħu narawhom mill-gazzetti kif jista' jarahom il-poplu kollu.

Biex il-Parlament ikun qed jieħu sehem u jkun qed jaqdi dmiru lejn il-poplu jrid jiddiskuti u jrid ikollu l- opportunita` li jiskrutinizza.

U t-tweġiba għal dawn il-mistoqsijiet li kull darba qegħdin nenfasizzaw minn din in-naħa tal-Kamra - mhux biex nirrepetu imma għaliex din għalina tant hija a core issue li ma nistgħux ma nibqgħux intambru bit-tama li forsi l-gvern jara d-dawl u anke bil-għan li l-poplu jkun jaf dan il-gvern x'qed iħawwad f'ismu - probabbli se tkun li hemm il-Public Accounts Committee fejn jista' jiġi skrutinizzat kollox.

Imma aħna nafu kemm ħadna sodisfazzjon kull darba li morna quddiem il-PAC dwar diversi issues.

Veru li jagħmel parti mill-Parlament imma hawnhekk hawn l-opportunita` biex l-imħuħ kollha li qed jirrappreżentaw lill-poplu tagħna kollu right across ikollhom l-opportunita` jiskrutinizzaw u jagħtu s- sehem tagħhom u jkunu viġilanti fl-aħjar interessi tal-poplu tagħna.

Imma again, il-gvern Nazzjonalista għoġbu jiġi bil-proposta ta' twaqqif ta' awtorita` hawnhekk, li hija biss faċċata, idea biex taparsi ara kemm qed nikkonformaw ma' dak li jgħidu ta' l-Unjoni, biex nagħtu l-impressjoni li qed issir ħafna devoluzzjoni tal-poter imma fil-verita' l-poter jibqa' mija fil-mija f'idejn il-ministri u aktar u aktar f'idejn il-prim ministru.

Mr. Speaker, kont qed nirriferi għall-messaġġ ħażin li qed ngħaddu lill- professjonisti u lill-experts fl-oqsma differenti ta' pajjiżna.

Hawnhekk il- gvern reġa' ta bis-sieq opportunita' kbira malli reġa' ħa l-poter f'idejh f'Settembru ta' l-1998.

Meta l-Partit Laburista ħa l-poter f'Ottubru ta' l- 1996 beda jaħdem biex iġib il-vera rikonċiljazzjoni nazzjonali, u mhux it- tip ta' rikonċiljazzjoni nazzjonali farsa li tant konna nisimgħu biha qabel l-elezzjoni ta' Mejju ta' l-1987.

Fl-1996 il-gvern laburista ta' Dr. Sant tefa' ruħu għax-xogħol biex isib din ir-rikonċiljazzjoni.

Għalhekk jiena nsostni li l-gvern nazzjonalista' wara l-elezzjoni ta' Settembru ta' l-1998 rema' din l-opportunita u ma kompliex jaħdem fuq il-binarju li tant saħaq fuqu l-Partit Laburista fil-gvern.

Il-gvern ta' Fenech Adami qed jerġa' jagħti bis-sieq opportunita' fejn jgħaddi l-messaġġ lill-poplu tagħna right across li qed nimmaturaw politikament, li hemm oqsma speċjalizzati fejn m'għandux ikollna l-politiku li jdeffes imnieħru, imma rridu nħarsu lejn il- kapaċitajiet ta' l-individwu li jista' jagħti l-aħjar f'dak il-qasam partikolari.

Biżżejjed li għandna sitwazzjoni tal-biki, fejn għandek esperti li jinterpretaw l-affarijiet skond il-wiċċ ta' min ikun fil-gvern, interpretazzjonijiet differenti ta' sitwazzjonijiet li jekk tħares lejhom minn lenti oġġettiva għandek biss interpretazzjoni waħda.

Kieku ried il- gvern preżenti bit-twaqqif ta' dawn l-awtoritajiet seta' ħataf l- opportunita' biex juri lill-professjonisti u lill-esperti f'dan il-pajjiż li mhux se jkollhom bżonn iħossuhom obbligati lejn il-gvern tal-ġurnata imma l-unika obbligazzjoni li se jkollhom tkun lejn il-poplu Malti u Għawdxi kollu kemm hu.

Imma dan il-gvern ma kienx kapaċi jagħmel hekk u reġa' ta bis-sieq opportunita' fejn seta' jogħla 'l fuq mill-politika partiġġjana u jibda jgħin fit-tkabbir tal-maturita' politika ta' pajjiżna, jibda jgħin biex nimmaturaw fix-xogħol u fil-mod ta' kif naħdmu għall-poplu tagħna.

Taha bis-sieq, hekk għoġbu, għax pupazzi ried.

U jekk lil dawn l- awtoritajiet nagħmlulhom sigla, "Puppet on a String" ta' Sandy Shaw tkun l- aħjar waħda.

M'hemmx sigla aħjar għall-iskop li għalih qed jitwaqqfu dawn l- awtoritajiet.

Din hi sitwazzjoni tad-daħk u tal-biki fl-istess waqt.

MR SPEAKER: Onor. Coleiro, ippermettili ninterrompik għax sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

MR SPEAKER: Issa nsejjaħ lill-Ministru Refalo biex iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, nipproponi l- Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa, 21 ta' Lulju 2000, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Għaqdiet Koperativi.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Awtorita' ta' Malta dwar ir-Riżorsi - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' ta' l-Istatistika ta' Malta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Artiġjanat – Tielet Qari; Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Mr Speaker, se nagħmel dan l-intervent biex inwieġeb għad-diskors li għamel l-Onor.

Karmenu Vella nhar it-Tnejn li għadda.

Għalkemm parti minn dan id-diskors kienet interessanti, kien hemm partijiet oħra li kienu partiġġjani għall-aħħar, konfużi u kontradittorji.

Fil-qosor beħsiebni nagħti l-kummenti u t-tweġibiet tiegħi.

L-ewwel domanda li għamel l-Onor.

Vella kienet f'liema direzzjoni miexi t- turiżmu.

Kieku l-awtorita' tat-turiżmu kienet għadha ma ppubblikatx il- pjan strateġiku għat-tliet snin li ġejjin kont nifhem il-mistoqsija, imma wara l-pubblikazzjoni u wara li l-Onor.

Vella ġie kkonsultat dwar dan il- pjan strateġiku, ma nifhimx għaliex għandha titqajjem din id-domanda.

It-tieni punt li għamel l-Onor.

Vella kien dwar il-livell ta' occupancy tal-lukandi.

Jien m'għamiltx bħalu u tkellimt ma' tlieta, erbgħa lukandi, imma tajt struzzjonijiet biex isir survey tal-qagħda attwali ta' kull lukanda flimkien mal-forecast tal-bookings konfermati għas-sajf.

Jiġifieri mar-riżultati li għandi quddiemi, bħalma jiġri kull sena, għad irid ikun hemm iż-żidiet.

Mis-survey irriżulta li lukandi b'sitt mija, tlett mija u mitt sodda huma mimlijin daqs bajda.

Uħud minnhom għandhom problemi ta' overbooking imma hemm oħrajn ta' l-istess kategorija li għandhom occupancy level ta' 85%, 65% u xi drabi anke ta' 50%.

Huwa tort tal-gvern li hawn lukandi overbooked u hawn oħrajn nofshom vojti?

Jien naħseb li din il- qagħda tirrifletti l-livelli differenti tal-management tal-lukandi f'dak li huwa marketing.

Pero' dak li ngħidu jien u l-Onor.

Vella huwa biss opinjoni bbażata fuq l-istatistika waqt li l-managements tal-lukandi għandhom first hand knowledge ta' x'qed jiġri fl-azjenda tagħhom.

Jista' jkun li n- nuqqasijiet li jeżistu f'xi lukandi jirriflettu x-xejra tas-suq li hawn fil- Mediterran, għaliex donnu li aħna ninsew li nagħmlu parti mill-Mediterran u ma nirrealizzawx li x-xejra tas-suq Malti hija x-xejra tas-suq Mediterranju.

Imma fil-verita', ix-xejra tas-suq x'inhi?

Quddiemi għandi suppliment dwar l-ivvjaġġar li ħareġ mas-"Sunday Times" ta' Londra tad-9 ta' Lulju li jgħid li fid-destinazzjonijiet kollha tal-Mediterran hemm mijiet ta' eluf ta' btajjel mhux mibjugħin.

Jiġifieri jekk hawn Malta hawn xi lukandi li għad għandhom numru ta' sodod vojta - li skond l-istatistika li għandi quddiemi ma jidhirx li hawn ħafna - dan hu dovut ukoll għall-fatt li għandna din is-sitwazzjoni fid-destinazzjonijiet kollha tal-Mediterran.

Jista' jkun li bħas-sena l-oħra jkun hemm xi inflazzjoni mis-suq Ingliż, fejn bir-reklamar li għamilna permezz tat-televiżjoni, sa Mejju tas-sena l- oħra kważi 70% tal-programmi tas-sajf ta' l-operaturi l-kbar kienu mibjugħin.

It-travel trade gazette, li hija l-bibbja ta' l-outgoing travel ta' l- industrija tat-turiżmu Ingliż, fil-ħarġa ta' l-10 ta' Lulju qalet li "summer sales disaster looms".

Issa dan l-istatement ma kienx qed jirreferi għal Malta imma għad-destinazzjonijiet kollha.

Din il-gazzetta tat ħafna raġunijiet għaliex qalet hekk, u fosthom semmiet it-temp sabiħ li kien hemm fl-Ewropa, il-Euro 2000 u n-nuqqas ta' flus disponibbli fl- Ingilterra.

L-Onor.

Vella kellu raġun meta qal li Malta tinbiegħ tard ħafna u tibda' timtela' wara li jkun imtela' ħaddieħor, pero' jien naħseb li din is-sena l-late booking search m'hijiex se jkollha wisq effett fuq Malta, għax meta kullimkien għadu vojt, l-operaturi mhux se joqogħdu jħarsu lejn Malta biss, imma jħarsu lejn Spanja, il-Greċja, Franza, il-Portugal u Ċipru, fejn hemm exposure enormi ta' l-ajruplani, tal-pre-payment, tal- bookings u tal-commitments.

Pero' l-Onor.Vella, filwaqt li qal li m'għandniex inħarsu lejn il-volum, qal li hu mħasseb dwar il-livelli ta' occupancy li awtomatikament jirriflettu l-volum, imma l-aħħar indikazzjonijiet ta' l-MTA huma li r-riżultat f'għeluq din is-sena se jkun viċin dawk tas-sena l-oħra.

Mr. Speaker, jekk hawn xi ħadd li jaħseb li minn Settembru 1998 approvajna tant permessi li kif qal l-Onor.

Parnis, il-planning authority iġġamjat, sejjer żball, u l-permessi li qed jingħataw bħalissa huma fuq l- istess kriterji li kienu jingħataw qabel.

Fl-1994, meta jien kont responsabbli mill-NTOM, kont niġi mgħajjar li jien diriġista u illiberali għax ma konniex nagħtu permess lil dawk il-lukandi li ma kinux five-star biex jgħollu l-grade u għaliex iż-żieda tas-sodod konna nagħmluha verament bil-qies.

Jien nistieden lill-Onor.

Vella jgħidli x'għamel il-partit Laburista fit-22 xahar li dam fil-gvern biex iwaqqaf dak il-gelgul ta' permessi u approvazzjonijiet li sibt jien f'Settembru ta' l-1998.

Mr. Speaker, fid-diskors ta' nhar it-Tnejn li għadda L-Onor.

Vella reġa' semma' dak li ilu jgħid kemm fuq it-television kif ukoll fil-gazzetti, li l- gvern żbalja meta nieda l-proġett tal-White Rocks għaliex b'hekk se jiżdiedu elf sodda oħra.

L-Onor.

Vella żgur jaf f'liema stat kien il-White Rocks Holiday Complex, għaliex għamel 22 xahar ministru, allura bilfors li wieħed jistaqsi għadniex inħallu complex bħal dan jaqa' qisu Pompei jew għandniex nippruvaw nagħmlu użu minnu kif fil-fatt għamilna.

L-Onor.

Vella tkellem ukoll dwar il-growth rate u kkritika lill-awtorita' tat-turiżmu għax stabbiliet target ta' 3% meta fil-fatt qed jiżdiedu iktar sodod fis-sena.

Jiena naħseb li l-Onor.

Vella jaf li l-forecast ta' l- average dinji tal-growth sas-sena 2010 huwa ta' 3% fis-sena u l-average tal- Mediterran huwa ħafna inqas.

Fil-fatt il-forecast tad-WTTC, jbassar li ż- żieda f'Malta sas-sena 2010 se tkun ta' 1% fis-sena.

Dan ifisser li jkun għalxejn nagħmlu target ta' 10% jew 15%, għax kważi kważi anke target ta' 3% huwa ottimist iżżejjed.

Jien naħseb li jekk l-Onor.

Vella ried jakkuża lill-awtorita' b'xi ħaġa, missu akkużaha b'ottimiżmu mhux b'pessimiżmu.

Jien naħseb li l-Onor.

Vella jiżbalja meta jkejjel il-volum.

Ikun aħjar kieku jikkonsidra n-numru ta' guest nights minflok in-numru ta' turisti li jiġu, għaliex għalkemm l-uniku kejl li jeżisti f'moħħ il-ġurnalisti u f'moħħ dawk li jridu jieħdu linja partiġġjana huwa n-numru ta' turisti, fir- realta' dak li jagħmel il-qligħ, li jgħolli l-occupancy level u jindika li l-pajjiż miexi 'l quddiem huwa l-ammont ta' guest nights.

L-istatistika turi li bejn l-1993 u l-1999, l-ammont ta' guest nights kull sena kien ta' bejn wieħed u ieħor 11-il miljun.

L-unika darba li rnexxielna naqbżu t-12- il miljun kien fl-1992.

Fil-qasam tat-turiżmu, il-mira tagħna għandha tkun li nżidu n-numru ta' guest nights.

Huwa veru li hemm konnessjoni bejn il- guest nights u l-volum ta' turisti, speċjalment meta qed jirriżulta li l- volum qed jonqos kull sena għax il-profil tat-turiżmu għal Malta m'għadux daqstant immirat lejn package travel ta' ġimgħa jew ġimgħatejn, u allura l- average length of stay jonqos imma meta wieħed iħares lejn id-dħul ras imb'ras ta' kull sena jara li avolja jkun hemm in-nuqqas fil-medja tal- guest nights, l-ammont ta' turisti jħallu dħul tajjeb.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li ż-żieda fin-numru tal-lukandi ma tfissirx żieda fin-numru ta' turisti.

L-iktar fattur determinanti m'huwiex in-numru ta' sodod available f'dik id-destinazzjoni partikolari.

F'dawn l- aħħar għaxar snin aħna kellna qabża fil-kwalita' ta' sodod, u fil-fatt iż- żidiet li kellna kienu kollha five-star u four-star.

Kien hemm ukoll ftit three-star li nvestew u saru four-star.

Il-kumment ta' xi gazzetti li l- five-star hotels qed jagħtu xi konċessjonijiet fis-sajf m'hijiex xi aħbar ta' din is-sena biss.

Ix-xogħol tal-five-star hotels huwa li jilqgħu konferenzi, incentives u meetings, u huwa għalhekk li fix-xitwa jkunu mimlijin iktar minn lukandi oħra.

Peress li t-tour operators ma jaħdmux fuq il-five-star hotels daqs kemm jaħdmu fuq il-four-star u t-three star hotels, ovvjament ikollhom il-vojt ukoll u għalhekk jirriklamaw packages vantaġġużi għat-turisti kif ukoll weekend breaks għall-Maltin stess.

L-iktar fattur importanti huwa l-ammont ta' seats fl-ajru, u jien ma nistax nifhem x'qed iżomm lill-Air Malta milli żżid il-flights.

M'inix qed ngħid li l-Air Malta għandha tespandi, għaliex kollox iqum il-flus, imma kieku l-Air Malta ma tkunx marbuta bl-air services agreement, kieku fl- Ewropa nkunu nistgħu mmorru fejn irridu u meta rridu.

Jekk nidħlu fl- Unjoni Ewropea biss ikollna din l-opportunita', imma l-Onor.

Vella u l- partit tiegħu huma kontra din is-sħubija.

L-aħħar punt li rrid nagħmel hu li l-Onor.

Vella tkaża għax il-prezzijiet tal-btajjel lejn Malta huma għoljin, anke jekk nissussidjaw permezz tat- TOSS.

Jien nixtieq nistaqsi lill-Onor.

Vella jekk huwiex jinnota li s-siwi tat-TOSS m'huwiex qed jidher daqs kemm wieħed jixtieq.

Naħseb li l-Onor.

Vella ma jafx ukoll li l-Ingilterra timponi taxxa ta' Stg.60 għal kull erba' persuni li jivvjaġġaw lejn pajjiżi barra mill-Unjoni Ewropea.

Kieku aħna nissieħbu f'din l-unjoni nkabbru l-kompetittivita' bi 12%.

Bħall-Onor.

Vella, se nagħlaq id-dikors tiegħi b'offerta ta' għajnuna.

Jien qatt ma rrifjutajt li nikkonsulta' ma' xi ħadd, u għalhekk lest li nisma' dak kollu li l-Onor.

Vella jixtieq li jiddiskuti miegħi.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, nhar l-Erbgħa filgħaxija l-Onor.

Jose' Herrera fl-opinjoni tiegħi għamel diskors kemmxejn stramb.

L-istramberija ta' dan id-diskors ma kinetx f'dak li qal l-Onor.

Herrera, għaliex tkellem fuq materji pubbliċi, dikjarazzjonijiet, kuntratti u affarijiet oħra li huma fid-domain pubbliku, imma kien il-fatt li sar dak id-diskors.

Minn nhar l-Erbgħa filgħaxija sal-lum informajt ruħi fuq l- affarijiet kemm b'mod moħbi kif ukoll fil-beraħ.

Ma naħsibx li wasalt sal- qiegħ pero' se nkompli ninvestiga u nara eżattament x'inhu jiġri minn ċerti klikek li hawn ġew rabbew l-għeruq biex nara kif dan il-parlament qed jiġi użat.

S'issa, minn informazzjoni li ngħatajt irriżulta li l-kuntratti saru kif qal l-Onor.

Herrera, jiġifieri erbat ijiem wara l-elezzjoni ta' l-1998, imma kienu negozjati qabel ma tħabbret l-elezzjoni ta' l-1998.

Jiġifieri dawn il-kuntratti li dwarhom l-Onor.

Herrera għamel bosta mistoqsijiet legali li nittama li xi darba nkun nista' nweġibhom, saru fi żmien ministri Laburisti u fiż-żmien meta l-bank kien immexxi minn amministraturi Laburisti.

Għalhekk, jekk l-Onor.

Herrera għandu xi diffikulta' fuq dawn il- kuntratti, ikun aħjar jekk jistaqsi lis-Sur Reno Borg li kien iċ-chairman ta' dak iż-żmien, u lin-nies ta' madwaru.

Mr Speaker, illum drajna l-insinwazzjonijiet tal-Partit Laburista, għalkemm l-Onor.

Herrera qal li ma kien qed jakkuża lil ħadd.

Mhux bilfors, jekk m'hemmx x'takkuża!

Kif diġa' għedt, jekk ried ikun jaf għaliex dawk il-kuntratti saru b'dak il-mod, missu staqsa lil sħabu li kienu jmexxu l-bank dak iż-żmien.

Mr Speaker, jiena qomt biex nitkellem għaliex l-Onor.

Herrera semma' membri tal-familja tiegħi u nsinwa li sar xi intervent politiku minn xi ħadd.

L-Onor.

Herrera jmissu jinforma ruħu sew għaliex jidher ċar li ma sar xejn ta' barra minn hawn fit-trasferiment ta' assi u ta' liabilities li saru minn kumpannija għall-oħra, u l-bank dejjem baqa' kopert għad-djun li kien qed jgħaddi.

L-istramberija tad-diskors ta' l-Onor.

Herrera hija għaliex ġie hawnhekk biex jitkellem dwar it-transazzjonijiet bankarji ta' persuna privata.

Irriżultali wkoll li quddiem il-qorti hemm każijiet oħrajn, fosthom dak bejn il-Mixer Ltd. u s-Sur Charlie Magri li qed jiġi difiż mill-uffiċċju ta' l-Onor.

Jose' Herrera.

Imma l-Onor.

Herrera ma ġiex jgħidilna x'interessi għandu fil-każi li qed imexxi hu, imma ġie jiddiskuti każi privati li meta wieħed jistudja d-dokumentazzjoni tagħhom isib li m'hemm xejn ħażin fihom.

Allura dan ifisser li l-Onor.

Herrera qed jipprova juża dan il-parlament bħala estenzjoni ta' l-uffiċċju ta' l-avukatura tiegħu?

Mr Speaker, huwa dan li qed isir f'dan il-parlament?

Iktar minn hekk, fil-qorti hemm każ ieħor bejn Mixer Ltd. u s-Sur Joe Gaffarena fejn dan ta' l-aħħar qed jgħid li għandu jieħu Lm200,000 mingħand Mixer Ltd. filwaqt li Mixer Ltd. qed tgħid li għandha tieħu Lm300,000 mingħand Joe Gaffarena.

L-avukat difensur tas-Sur Gaffarena ilu għal dawn l-aħħar ġimgħat idur il-kurituri tal-qorti u jkellem avukati bil-ħsieb li jekk Mixer Ltd. ma jċedux il-każ tagħhom, l-Onor.

Jose' Herrera li għandu l-karti kollha se jxandar kollox fil-parlament.

Dan ifisser li issa dan il- parlament qed isir il-medium li permezz tiegħu nheddu lin-nies.

Qed jintuża bħala martell biex fejn l-għajjat u t-twerwir ma jasalx, nipprovaw naslu bir-rikatt.

Aħna għandna ninvestigaw każi bħal dawn, u jien se nagħmel dan mhux rigward dan il-każ biss, għaliex qed jirriżulta li hemm każijiet oħrajn li diġa' ssemmew f'dan il-parlament u li fihom intużaw l-istess tattiċi.

Issa fil-ftit ħin liberu li se jkolli fis-sajf se nidħol fid-dettall ta' dawn l- affarijiet u nara eżattament x'inhu jiġri, min hu involut, min qed jgħin lil min - għaliex persuna qed tgħin lill-oħra - u jekk hemmx xi biċċa art kbira fil-Baħrija li qed tiġi nnegozjata ma' membri f'dan il-parlament.

Imma meta nitkellem jien mhux se nitfa' insinwazzjonijiet bl-addoċċ.

Irrid ngħid li min jeħel ikun weħel għax jien se nitkellem fuq il-fatti li nkun ġbart u poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, il-Ġimgħa 21 ta' Lulju, 2000 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORAL IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

PULIZIJA - TESTIJIET TAL-BREATHALYSER

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Kemm twaqqfu vetturi mill-pulizija biex isiru testijiet tal-breathalyser fuq is- sewwieqa fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena?

Kemm irriżultaw fil-pożittiv?

Kemm kien hemm barranin involuti?

Kemm kien hemm persuni li ma kenitx l-ewwel darba li twaqqfu mill- pulizija u nstabu pożittivi għax-xorb alkoħoliku?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul l-ewwel sitt xhur ta` din is- sena kien hemm 55 sewwieq (erba' minnhom kienu barranin) li l-pulizija għamlitlu t-testijiet tan-nifs wara li r-riżultat fl-ewwel test fit-triq kien pożittiv.

Minn dan in-numru ta` testijiet, 48 irriżultaw pożittivi, li kollha nstabu hekk għall-ewwel darba għajr wieħed.

SPTARIJIET STATALI - TOBBA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm tobba barranin impjegati ma' l-Istat?

F'liema settur qegħdin jaħdmu?

Meta ġew ingaggati għal ewwel darba?

Ta' liema nazzjonalita' huma?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba dwar it-tobba barranin li jaħdmu fid-Diviżjoni tas-Saħħa hija kif ġej:

|Nazzjonal|Nru.|Settur |Data ta' | |ita' | | |meta ġie | | | | |ngaġġat | |Awstralja|1 |Radjoloġ|16.08.99 | | | |ija | | |Bosnija |5 |Anestesi|20.06.94 | | | |ja | | | | |Anestesi|21.03.94 | | | |ja | | | | |Kirurġij|01.08.94 | | | |a | | | | |Ortopedi|25.04.94 | | | |ja | | | | |Radjoloġ|15.11.93 | | | |ija | | | | | | | |Maċedonja|1 |Radjoloġ|11.06.95 | | | |ija | | |Olanda |1 |Kirurġij|01.03.97 | | | |a | | |Polonja |12 |Anestesi|30.05.90 | | | |ja | | | | |Anestesi|22.09.92 | | | |ja | | | | |Anestesi|21.01.94 | | | |ja | | | | |Anestesi|01.05.95 | | | |ja | | | | |Anestesi|16.12.99 | | | |ja | | | | |Anestesi|03.07.92 | | | |ja | | | | |Anestesi|13.12.89 | | | |ja | | | | |Kirurġij|17.03.92 | | | |a | | | | |Kirurġij|30.10.93 | | | |a | | | | |Kirurġij|26.02.80 | | | |a | | | | |Patoloġi|30.08.94 | | | |ja | | | | |Radjoloġ|13.08.89 | | | |ija | | | | | | | |Repubblik|5 |Anestesi|25.09.97 | |a Ċeka | |ja | | | | |Anestesi|22.08.89 | | | |ja | | | | |Anestesi|07.03.95 | | | |ja | | | | |Oftalmol|06.01.92 | | | |oġija | | | | |Radjoloġ|06.01.200| | | |ija |0 | | | | | | |Repubblik|11 |Anestesi|19.03.92 | |a | |ja | | |Slovakka | | | | | | |Anestesi|22.08.97 | | | |ja | | | | |Anestesi|27.07.92 | | | |ja | | | | |Anestesi|15.12.99 | | | |ja | | | | |Anestesi|23.03.97 | | | |ja | | | | |Kirurġij|26.01.200| | | |a |0 | | | |Ortopedi|14.08.93 | | | |ja | | | | |Ortopedi|05.06.88 | | | |ja | | | | |Ortopedi|08.01.89 | | | |ja | | | | |Radjoloġ|17.05.200| | | |ija |0 | | | |Radjoloġ|29.11.85 | | | |ija | | | | | | | |Renju |1 |Kirurġij|01.04.95 | |Unit | |a | | | | | | | |Yugoslavj|6 |Anestesi|30.10.95 | |a | |ja | | | | |Anestesi|20.11.95 | | | |ja | | | | |Anestesi|27.02.94 | | | |ja | | | | |Anestesi|10.04.200| | | |ja |0 | | | |Ortopedi|28.02.94 | | | |ja | | | | |Ostetriċ|29.11.93 | | | |ja u | | | | |Ġinekolo| | | | |ġija | | |TOTAL | | |43 |

INTERNET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jitbaxxew it- tariffi tat-telephone għal użu ta' l-internet, speċjalment matul tmiem il- ġimgħa (is-Sibt u l-Ħadd), fejn it-tariffi huma għolja għal dawk, speċjalment studenti, li jridu jużaw l-internet għat-tagħlim?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li t-tariffi tat-telefon għall-użu ta` l-internet diġa' jgawdu minn tnaqqis sostanzjali permezz ta` skema mnedija mill-Maltacom fl-1998 u magħrufa bħala websave.

B din l-iskema, li toffri tlett kategoriji ta` pagamenti skond is-servizz magħżul, subscribers ta` l- internet jħallsu għall-użu tal-linja pulse free, irrispettivament mill-ħin li jdumu jużaw l-internet.

Il-Maltacom toffri din l-iskema mhux għas- sussidjarja tagħha biss iżda wkoll għal diversi internet service providers oħra.

LOTTERIJI - BEJGĦ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid matul l-ewwel sitt xhur ta' din is-sena kemm kien il-bejgħ fi flus ta': biljetti tas-Super Five; Lottu tas-Sibt; Lotterija Nazzjonali; lotteriji oħra bħal Presto?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-bejgħ fi flus ta' biljetti matul l-ewwel sitt xhur ta' din is-sena kien kif ġej:

|Super Five |Lm4,014,589 | |Lottu tas-Sibt |Lm5,660,843 | |Lotterija |Lm 543,220| |Nazzjonali | | |Tiritombla |Lm 215,674| |Presto |Lm 415,317|

MINISTERU GĦALL-POLITKA SOĊJALI - KONSULENTI BARRANIN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm jammonta n- numru ta' konsulenti barranin li qed jagħtu servizz lill-ministeru, dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid min huma u x'tip ta' xogħol qed jagħmlu?

Jista' jgħid x'salarji u kondizzjonijiet għandhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni qed tinġabar u r-risposta tingħata aktar tard f'xi seduta oħra.

SAĦĦA - KONSULENTI BARRANIN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm jammonta n-numru ta' konsulenti barranin li qed jagħtu servizz lill-Ministeru, dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid x'salarji u kundizzjonijiet għandhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

SAĦĦA - KONSULENTI LOKALI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm jammonta n-numru ta' konsulenti lokali li qed jagħtu servizz lill-Ministeru, dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

ONOR.

SAĦĦA - KONSULENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm jammonta n-numru ta' konsulenti lokali u barranin li taw servizz lil-Ministeru, dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-31 ta' Mejju, 2000?

Jista'jgħid min kienu u x'tip ta' xogħol qed jagħmlu?

Jista' jgħid x'salarji u kundizzjonijiet irċevew?

ONOR.

GĦAWDEX - KONSULENTI LOKALI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm jammonta n-numru ta' konsulenti lokali u barranin li taw servizz lill-Ministeru, dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-31 ta' Mejju, 2000?

Tista' tgħid min kienu u x'tip ta' xogħol qed jagħmlu?

Tista' tgħid x'salarji u kondizzjonijiet irċevew?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Risposta tingħata f'seduta oħra.

TURIŻMU - KONSULENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm jammontaw in-numru ta' konsulenti lokali u barranin li taw servizz lill-Ministeru, dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħtu taħt id-dekasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-31 ta' Mejju, 2000?

Jista' jgħid min kienu u x'tip ta' xogħol qed jgħamlu?

ONOR.

MICHAEL REFALO: It-tagħrif mitlub qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

BIĊĊERIJA - MAJJAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'ikkawża n-nuqqas ta' piż fil-qatla tal- majjal fil-biċċerija?

Kemm fil-fatt naqas il-piż u kemm jirriżulta f'ċifra ta' flus li qed jitilfu l-produtturi tal-majjal?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni mitluba għada qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

PRODOTTI ESPORTATI - EŻENZJONI TAD-DAZJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid għaliex Malta ma bbenefikatx miż-żieda fl-eżenzjoni tad-dazju fuq prodotti esportati minn Malta lejn il-pajjiżi ta' l-UE kif ibbenefikaw mill-1 ta' Lulju ta' din is-sena l-pajjiżi applikanti għal sħubija fl-UE ta' l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant?

Meta għamel din it-talba l-Gvern Malta lill-UE?

ONOR.

JOE BORG: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant il-materja ta' dazji fuq prodotti esportati mill-pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant lejn l- Unjoni Ewropea hija parti essenzjali mill-Europe Agreements li kull pajjiż għandu individwalment mall-Unjoni Ewropea.

Il-ftehim bejn il-pajjiżi ta' l- Ewropa Ċentrali u ta' l-Lvant u l-Unjoni Ewropea dwar tnaqqis ta' dazji fuq prodotti agrikoli u prodotti agro-industrijali jifforma parti mill-Europe Agreements, li jipprovdu għall-integrazzjoni tas-swieq tal-pajjiżi konċernati ma dawk tal-Unjoni Ewropea li kienu iffirmati xi snin ilu.

Mill- 1 ta' Lulju ta' din is-sena, il-kummissjoni ħabbret li ser tħaffef il-pass ta' din l-integrazzjoni.

Fil-każ ta' Malta din il-materja hija parti mill-Association Agreement.

Aktar kmieni din is-sena, l-Gvern reġa ħa l-inizjattiva li jiftaħ diskussjonijiet mal-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea biex jinnegozja pakkett għat-tnaqqis ta' dazji fuq prodotti esportati lejn l-Unjoni Ewropea bħalma kien għamel qabel l-elezzjoni tal-1996.

Diġa' saru laqgħat kemm mal- korpi kostitwiti kif ukoll mal-Kummissjoni Ewropea u dwar dan it-taħdidiet mal-kummissjoni għadhom fil-bidu tagħhom.

Irrid inżid ukoll li ebda ftehim ma jkun jorbot qabel dan ikun miftiehem kemm mal-kummissjoni kif ukoll mal- pajjiżi membri.

BDIEWA/RAĦĦALA/SAJJIEDA - BOLLA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kellha tiżdied in-nefqa tad- dipartiment mill-1 ta' Jannar 2000 sabiex jitħallsu ż-żidiet tal-bolla li tiġi ssussidjata lill-bdiewa, raħħala u sajjieda?

Jista' jgħid kemm kien separatament in-numru tal-bdiewa, sajjieda u raħħala u prodotturi li matul 1999 irċevew il-benefiċċju tal-ħlas ta' nofs il-bolla tas-sigurta' nazjonali?

Kemm kien in-numru ta' talbiet li ġew rifjutati fl-istess perjodu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Kif jaf l-Onor.

Interpellant, dan id-dipartiment ikun jaf iż-żieda fin-nefqa tal-ħlas ta' nofs il-bolla li tiġi sussidjata lill- bdiewa, raħħala u sajjieda wara li l-applikazzjonijiet jiġu verifikati.

Dan hu proċess twil u jieħu sa l-aħħar ta' Ottubru.

B'riferenza għat-tieni domanda, bħal ma diġa weġibtu fil-mistoqsija parlamentari numru 13998, nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma tinżamx statistika separata ta' bdiewa, raħħala u sajjieda li bbenefikaw mill-għajnuna fuq is-sigurta soċjali.

Matul l-1999 kien hemm 1,028 applikant.

Ma ġietx irrifjutata l-ebda talba għall-għajnuna.

BDIEWA/PITKALA U BEJJIEGĦA TAL-ĦAXIX

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li ħafna bdiewa, pitkala u bejjiegħa tal-ħaxix qed jilmentaw li l-kaxxi tal-ħaxix u l-frott m'huwiex jinħaslu u ċioe' il-ftit li qed jinħaslu qed jingħataw lil xi wħud partikolari, jista' l-Ministru jinvestiga dan l-ilment?

Jista' jagħti breakdown ta' kemm inħaslu kaxxi xahar b'xahar mill-ewwel tas-sena 'l hawn?

Jista' jgħid kemm huwa stmat in-numru ta' dawn il-kaxxi tal-ħaxix u frott fil-mument u kemm minn dawn qed jiġu wżati?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab informat mill-uffiċjal inkarigat mill- Pitkalija illi minn stħarriġ li għamel jirriżulta li dak li qal l-Onor.

Interpellant, cioe' li l-kaxxi tad-dugħ mhux qed jinħaslu mhux korrett.

Il- figuri ta' hawn taħt juru l-ammont ta' kaxxi li jinħaslu mill-Pitkali Crates Ltd. kull xahar:

|Sena |Kwantita | |2000 | | |Jannar |104,500 | |Frar |107,000 | |Marzu |122,500 | |April |129,900 | |Mejju |119,300 | |Ġunju |76,400 |

Mill-figuri ta' hawn fuq jidher li f'Ġunju nħaslu inqas kaxxi mix-xhur l- oħra.

Dan għaliex bħalissa hawn kwantita kbira ta' dulliegħ li għalihom ikun hemm bżonn ta' ħafna kaxxi mill-kbar.

Jekk, kontra kull proċedura, il- kaxxi jibdlu l-idejn mingħajr ma jgħaddu biex jinħaslu, jista jkun hawn fis- suq xi kaxxi li ma jkunux nodfa biżżejjed.

In-numru ta' kaxxi fiċ-ċirkulazzjoni bħalissa hija ta' 450,000.

MAJJAL - QATLA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-qatla tal-majjal niżlet minn 2,340 ras tal-majjal fil-ġimgħa għal 1,600 ras tal-majjal fil-ġimgħa?

Kemm jirriżulta f'ċifra ta' flus dan it-tnaqqis fil-qatla ta' rjus tal- majjal?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni mitluba għada qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI - KAŻIJIET PENDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huwa n- numru ta' każijiet pendenti lid-Dipartiment ta' l-Akkomodazzjoni Soċjali għandu quddiemu fil-preżent dwar bini kkundannat u li fih għadhom joqogħdu n-nies?

Jista' jgħid kemm minn dawn il-każijiet imsemmija li jiġu rimedjati fis- sitt xhur li ġejjien?

F'liema partijiet ta' Malta u Għawdex jinsabu dawn ir-residenti li qed jgħixu f'bini kkundannat?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li hemm 381 applikazzjoni pendenti minn persuni li ddikjaraw li għandhom periklu fl-abitazzjoni.

Il-lokalitajiet minn fejn ġejjin dawn l-applikazzjonijiet huma kif jidhru fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is- seduta.

Minkejja li d-dipartiment konċernat jipprova jagħmel dak kollu possibbli biex inaqqas u jelimina dawn il-pendenzi, l-Onor.

Interpellant jifhem li mhux possibbli ngħid kemm il-każ se jiġi rimedjat matul is-sitt xhur li ġejjin.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - KORPORAZZJONIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm awtoritajiet, korporazzjonijiet, aġenziji u istituti u kwalunkwe organizzazzjoni oħra kważi non-governmental li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid kull entita' meta ġiet imwaqqfa?

Jista' jgħid x'salarji u fringe benefits li jieħdu f'kull każ iċ- chairpersons u d-diretturi ta' kull entita'?

Jista' jgħid kemm minn dawn iċ-chairpersons u diretturi kienu mpjegati fiċ-Ċivil qabel ma marru ma' dawn l-entitajiet u f'liema grad kienu l- aħħar?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - KORPORAZZJONIJIET

L-ONOR.

ONOR.

MINISTERU TA' L-INTERN - KORPORAZZJONIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm awtoritajiet, korporazzjonijiet, aġenziji, isitituzzjonijiet u kwalunkwe korporazzjoni oħra kważi non-governmental li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid kemm minn dawn iċ-chairpersons u diretturi kienu impjegati fiċ-ċivil qabel ma marru ma' dawn l-entitajiet u f'liema grad kienu l- aħħar?

ONOR.

TONIO BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellanti li mit-tipi ta` entitajiet imsemmija fl-ewwel parti tal-mistoqsija, hi l-Awtorita` ta` l- Ippjanar li ġiet imwaqqfa bl-Att Nru. 1 ta` l-1992 fit-28 ta` Ottubru, 1992 li taqa` taħt id-dekasteru ta` l-Intern.

Is-salarji u fringe benefits annwali li jieħdu ċ-chairperson u d-direttur huma hekk kif ġej :

Chairperson tal-Bord ta` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar

Lm8,000 salarju; Re-imbursement u/jew ħlas ta` spejjeż ta` telephone; L-użu ta` karozza ta` l-awtorita` bil-petrol imħallas.

Direttur

Diġa` ngħataw id-dettalji fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 17678.

L-istess direttur qabel kien impjegat bħala assistent direttur direttament responsabbli għall-Planning Services Division fi ħdan il- Ministeru ta` l-Infrastruttura.

TRASPORT - KORPORAZZJONIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm awtoritajiet, korporazzjonijiet, aġenziji, istituti u kwalunkwe organizzazzjoni oħra kważi non-governmental li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid is-salarji u fringe benefits li jieħdu f'kull każ iċ- chairpersons u d-diretturi ta' kull entita'?

Jista' jgħid kemm minn dawn iċ-chairpersons u diretturi kienu impjegati fiċ-Ċivil qabel ma marru ma' dawn l-entitajiet u f'liema grad kienu l- aħħar?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

TURIŻMU - KORPORAZZJONIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm awtoritajiet, korporazzjonijiet, aġenziji, istituti u kwalunkwe organizzazzjoni oħra kważi non-governmental li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid kull entita' meta ġiet imwaqqfa?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Informat li l-informazzjoni mitlub qegħda tinġabar, kif jistlesta l-proċess tweġiba tingħata f'seduta oħra.

EDUKAZZJONI- KORPORAZZJONIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm awtoritajiet, korporazzjonijiet, aġenziji, istituti u kwalunkwe organizzazzjoni oħra kważi non-governmental li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid kemm minn dawn iċ-chairpersons u diretturi kienu mpjegati fiċ-Ċivil qabel ma marru ma' dawn l-entitajiet u f'liema grad kienu l- aħħar?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub qed jinġabar, u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

RAĦAL ĠDID - SIĠAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħawwlu siġar f'Raħal Ġdid mid- Dipartiment ta' l-Agrikoltura matul l-1999?

X'tip kienu u fejn tħawwlu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab informat illi t-taħwil li sar f'Raħal Ġdid fl- 1999 huwa spjegat kif isegwi:

|Speċi |Kwantita' | | | | |Casuarina |15 | |Ceratonia | 6 | |Cupressus |80 | |Ficus |60 | |Lantana |14 | |Phoenix |70 | |Pinus |46 | |Pittosporum |60 | |Rosamarinus |6 | |Schinus |6 | |Washingtonia |10 | |Total |373 |

GUDJA - SIĠAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħawwlu siġar fil-Gudja mid- Dipartiment ta' l-Agrikoltura matul l-1999?

X'tip kienu u fejn tħawwlu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: It-tħawwil ta' siġar u xogħol ieħor ta' din in-natura f'din il-lokalita' ma jaqax taħt ir-responsabbilta' tad-Dipartiment ta' l- Agrikoltura għaliex il-kunsill lokali għandu arranġamenti oħrajn.

MARSA - SIĠAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħawwlu siġar fil-Marsa mid- Dipartiment ta' l-Agrikoltura matul l-1999?

X'tip kienu u fejn tħawwlu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab informat illi t-tħawwil li sar fil-Mosta fl- 1999 huwa kif isegwi :

|Speċi |Kwantita'| |Casuarina|6 | |Cercis |6 | |Cupressus|6 | |Ficus |6 | |Oleander |225 | |Sterculia|22 | |Total |271 |

SANTA LUĊIJA - SIĠAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħawwlu siġar f'Santa Luċija, mid- Dipartiment ta' l-Agrikoltura matul l-1999?

X'tip kienu u fejn tħawwlu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab informat illi t-taħwil li sar f'Santa Luċija fl-1999 huwa kif isegwi :

|Speċi |Kwantita'| | | | |Dadonea |20 | |Daisy |4 | |Fig |12 | |Lantana |130 | |Olives |6 | |Phonenix |4 | |Stocks |500 | |Total |676 |

TARXIEN - SIĠAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Minsitru jgħid kemm tħawwlu siġar f'Ħal Tarxien mid- Dipartiment ta' l-Agrikoltura matul l-1999?

X'tip kienu u fejn tħawwlu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: It-taħwil ta' siġar u xogħol ieħor ta' din in-natura f'din il-lokalita' ma jaqax taħt ir-responsabbilta' tad-Dipartiment ta' l- Agrikoltura għaliex il-kunsill lokali għandu arranġamenti oħrajn.

DIPARTIMENTI GOVERNATTIVI - KUNTRATTURI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ħlasijiet pendenti dovuti lill-kuntratturi mid- dipartimenti kollha tal-gvern, in partikolari d-dipartiment tad-drenaġġ, għal xogħlijiet li diġa' saru mill-1995 'il hawn?

X'inhu jżomm lill-gvern milli jħallas dak dovut meta ħafna mill- kuntratturi qegħdin lura is-snin fil-ħlasijiet mill-gvern?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li r-responsabbilta' għall-ħlas lill-kuntratturi hija ta' dak id-dipartiment li għalih ikun sar ix-xogħol.

F'dan il-każ partikolari d-Dipartiment tad-Drenaġġ jagħmel parti mid-Diviżjoni tax-Xogħlijiet fil-Ministeru ta' l-Ambjent.

TEŻOR - LM10 TAL-ĦOBŻ

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, għadha sal-lum ma ħaditx Lm10 tal-ħobż kif imħabbar fl-aħħar budget?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment tat- Teżor ħa l-passi neċessarji biex il-pagament ta' Lm10 jitħallas mill-aktar fis possibbli.

SAĦĦA - KANĊER TAL-ĠILDA

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jagħti l-istatistika ta' kanċer tal-ġilda f'Malta u Għawdex għal perijodu 1989-1999?

Jista' jagħti wkoll din l-istatistika b'riferenza għal posta ta' residenza tal-pazjenti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li n-numru ta' każijiet ta' kanċer tal- ġilda f'Malta u Għawdex irreġistrati fir-Reġistru Nazzjonali tal-Kanċer għall-perijodu 1989 - 1999 skond il-post ta' residenza huma murija fit- tabella ta' hawn taħt, li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

PULIZIJA - LOGĦOB ILLEGALI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm qegħdin jinqabdu nies in konnessjoni ma' logħob illegali f'Malta u Għawdex?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jispeċifika l- perijodu li dwaru qed jintalab dan it-tagħrif.

QRATI - KAWŻI PENDENTI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-figuri ta' kawżi pendenti, dawk ċivili u dawk kriminali, għas-snin mill-1995 sal-lum?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li peress li l- informazzjoni għadha qed tinġabar, ir-risposta tingħata f'seduta oħra.

TATTOOERS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid: kemm hawn tattooers/tattooists liċenzjati f'Malta u f'Għawdex?

Isiru superviżjonijiet biex dawk liċenzjati li jagħmlu tattooes fuq in-nies, jassiguraw li jagħmlu hekk mingħajr riskju ta' infezzjoni lil klijenti tagħhom, fosthom cross infections?

Hemm leġislazzjoni li tipprojbixxi li jsiru tattooes fuq tfal ta' taħt is-16-il sena?

Jekk ir- risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 3 hi fl-affermattiv, inqabdux każi fejn saru tattooes fuq tfal taħt l-eta' elenkata fil-liġi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tattwaġġ tal-ġilda huwa rregolat b`Kapitlu 270 tal-Liġijiet ta` Malta.

Liċenzji taħt dan l-att jinħarġu mill-Ministru responsabbli għas-Saħħa Pubblika.

Informat ukoll li l- Pulizija toħroġ liċenzji tan-negozju skond l-artikolu 181 tal-Liġijiet tal- Pulizija, u fil-preżent hawn erba' postijiet tan-negozju taħt din il- genere.

Dwar it-tielet parti tal-mistoqsija ninsab informat li skond il-liġi tattwaġġ fuq persuna taħt it-18-il sena hu projbit.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jispeċifika l-perijodu li dwaru qed jintalab dan it-tagħrif.

PAOLA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li jiġi nforzat ħajt tat-triq li dettalji dwarha qed jidhru separatament, peress li jmissu ma' l-oqbra ta' Triq il-Vittmi tax-Xogħol, Paola, u li l-inkwilini ma jistgħux imissuh minħabba l-valur storiku tiegħu?

Jistgħu ħaddiema tad-dipartiment jieħdu l-azzjoni meħtieġa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 17791 (Seduta Nru. 341).

WSC - KUNTRATTURI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 17941, jista' l-Ministru, jekk hu possibbli, jagħti l-informazzjoni għall-inqas mill-1999 sal-lum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 17941 tapplika għal din il-mistoqsija wkoll.

Intenni li għandha tingħata raġuni valida għaliex qed tintalab informazzjoni daqshekk dettaljata li bilfors tinvolvi ħafna xogħol sabiex tinġabar.

MEDIA - TAPES

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid, mill-1 ta' Jannar 2000 sal-lum, kemm intalbu, mid-dekasteru li hu responsabbli, kopji ta' tapes ta' items minn stazzjonijiet tar-radju u/jew televiżjoni?

Minn liema stazzjonijiet intalbu?

X'inhi r-raġuni li qed jintalbu dawn it-tapes?

Kemm jitħallas kull stazzjon għal kull servizz?

Kemm tħallas kull stazzjon mill-1 ta' Jannar 2000 sal-lum għal dawn is-servizzi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MEDIA - TAPES

L-ONOR.

Minn liema stazzjonijiet intalbu?

ONOR.

FISH FARM - PERMESSI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru gjgħid meta ħareġ il-permess li tinbena fish farm 'il barra mill-ponta tal-Qawra?

Għal liema tip ta' ħut inbniet din il-fish farm?

X'tip ta' ikel hemm permess li jiġi mitmugħ il-ħut li se jitkabbar f'din il-fish farm?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-permess li qed jirriferi għalih kien inħareġ mill-Awtorita ta' l-Ippjanar fit-18 ta' Mejju, 2000.

Din id-deċiżjoni kienet ingħatat pubbliċita' fil-"media" lokali kollha.

Dan il-proġett jinvolvi trobbija ta' tonn.

Dan it-tonn jintema vopi, sawrell, kavalli u tutli friski meta jkun hemm għall-bejgħ fil-pixkerija u tal-friża meta ma jkunx hemm għażla oħra.

MAGĦTAB - MIŻBLA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu jew qed jittieħdu biex il-miżbla tal-Magħtab ma tibqax testendi lejn il-kosta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li biex ma tintużax aktar art lejn il-kosta, l-iskart qiegħed jiġi depożitat fuq dak eżistenti biex jintuża l-ispazju vertikali.

IMPJEGATI - KUNTRATTI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratti lijiġu mġiegħla jiffirmaw dawk il-ħaddiema fiċ-ċivil li jintgħażlu biex iservu bħala permanent secretary, direttur ġenerali, direttur?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mill-1992 'il quddiem il-ħatriet ta' Segretarji Permanenti, Diretturi Ġenerali, Diretturi u issa anki ta' Assistenti Diretturi isiru fuq bażi ta' Performance Agreement u dan jidħlu għalih għax ikunu jridu u mhux għax ikunu mġiegħla.

Ma jidhirlix li hu prudenti li nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dawn l-agreements.

SERVIZZ PUBBLIKU - SICK LEAVE

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma jekk skond ir-riforma taċ-ċivil, il-ġranet li nma jittieħdux bħala sick leave fl-aħħar erbgħa snin qabel jirtiraw mix-xogħol jistgħu jiġu meħuda bħala ġurnata leave għal kull jumejn sick leave li ma jkunux ittieħdu?

Jekk fl-affermattiv, din tapplika għas-suldati, għall- pulizija u għall-membri tal-protezzjoni ċivili?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Skond iċ-Ċirkolari OPM/38/98 maħruġa fit-18 ta' Diċembru 1998, hemm żewġ skemi ġodda li jittrattaw fuq akkumulazzjoni ta' sick leave.

Dawn huma:

Skema ta' accumulation of sick leave.

Uffiċjali pubbliċi li m'humiex intitolati għal-sick leave ta' 182 ġurnata jistgħu jġorru nofs is-sick leave li ma jkunux utilizzaw fl-aħħar erbgħa snin sabiex jużawhom f'każ ta' mard serju jew jekk ikollhom bżonn jidħlu l-isptar.

Skema ta' pre-retirement leave.

Uffiċjali pubbliċi li jirtiraw bl-eta' jistgħu jieħdu massimu ta' tliet xhur leave bi ħlas bħala pre-retirement leave li jridu jittieħdu fuq bażi kontinwa u mmedjatament qabel ma jirtiraw.

Dawn it-tliet xhur jinħadmu fuq is-sick leave b'paga sħiħa li l-uffiċjali ma jkunux utilizzaw minn mindu daħlu mal-gvern.

L-uffiċjali jistgħu jġorru għal dan l-iskop mhux aktar minn ħmistax il-ġurnata pre-retirement leave għall kull sena kalendarja fuq bażi ta' ġurnata pre-retirement leave għal kull jumejn sick leave bi ħlas sħiħ li ma jkunux utilizzaw.

Dawn l-iskemi tal-pre-retirement leave u tal-accumulation of sick leave japplikaw biss għal uffiċjali pubbliċi.

Għalhekk is-suldati ma jibbenefikawx minn dawn l-iskemi.

UNIONS - AZZJONIJIET INDUSTRIJALI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jelenka l-lista ta' azzjonijiet industrijali li ttieħdu minn kull union jew għaqda tal-ħaddiema versus id-dipartiment tas-saħħa?

Jista' jgħid kemm f'kull każ damu dawn l-azzjonijiet industrijali?

Jista' jgħid kemm-il avviż ta' azzjoni industrijali minn kull għaqda tal-ħaddiema rċieva d-dipartiment li fl-aħħar wassal biex tiġi solvuta s-sitwazzjoni qavel ittieħdu l-azzjonijiet?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li d-Diviżjoni tas-Saħħa ma zzommx statistika dwar l-informazzjoni mitluba.

UNIONS - AZZJONIJIET INDUSTRIJALI

L-ONOR.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li d-Diviżjoni tas-Saħħa ma żżommx statistika dwar l-informazzjoni mitluba.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI - CHILDRENS' ALLOWANCE

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kif iċ-childrens allowance ta' din il-persuna li d-dettalji tagħha qed jitbagħtu separatament għadha ma rċevithomx?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellanti li l-persuna konċernata diġa' ntbagħtitilha l-allowance tat-tfal.

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kif iċ-childrens' allowance ta' din il-persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, għadha ma rċevithomx?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

DJAR - GĦAJNUNIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk koppja li xtrat dar tal-gvern ħafna snin ilu b'mezz sussidjat tikkwalifikax taħt l- iskema għall-għoti ta' l-għajnuna mill-Awtorita' tad-Djar għat-tiswija tad- djar okkupati mis-sidien?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Taħt l-iskemi ta' l-Awtorita' tad-Djar persuna ma tikkwalifikax biex tapplika jekk tkun diġa':

(a) ibbenefikat minn xi għajnuna taħt dik li kienet magħrufa bħala "l- iskema tal-Home Ownership, jew minn xi għajnuna oħra biex persuni jiġu mħajra jsiru sid darhom mid-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali jew mid-Dipartimen ta' l-Art jew mill-Awtorita' jew minn uħud minnhom flimkien.

Iżda f'każ li waħda/wieħed mill-persuni li tkun qed tapplika:

(1) tkun ħassret għerusija preċedenti li a bażi tagħha tkun hekk ibbenefikat u wieħed/waħda minn dawn il-partijiet tkun ittrasferixxiet lil parti l-oħra d-drittijiet fuq il-proprjeta' li fuqha tgawda s-sussidju (u s- sussidji gawduti jkunu ġew kollha rifużi), u hi/hu huwa/hija issa għarus/a jew iżżewweġ lil persuna oħra li magħha issa qed jissottometti l- applikazzjoni taħt dan l-avviż;

jew

(2) li ż-żwieġ preċedenti li a bażi tiegħu tkun hekk ibbenefikat ikun tħassar permezz ta' kuntratt jew sentenza ta' separazzjoni jew ġie annullat u waħda jew wieħed mill-partijiet tkun trasferixxiet lill-parti l-oħra d- drittijiet tal-proprjeta' li fuqha kien tgawda s-sussidju u s-sussdju gawdut ġie kollu rifuż, il-parti li ttrasferixxa d-drittijiet tista' tapplika taħt dan l-avviż b'dan illi hu jista' jgawdi biss minn nofs l- ammont ta' l-għotja.

WSC - MAIN REPLACEMENT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm propost li jsir main replacement mill-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma matul din is-sena?

X'inhu t-tul ta' mains ġodda li saru s'issa?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĠNEJNA - BLAT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara x'inhi r-raġuni għaliex minkejja li l-Awtorita' ta' l- Ippjanar ma tħallitx li jitneħħa l-blat li nqata' fil-bajja tal-Ġnejna, dan fil-fatt tneħħa u fil-fatt ħafna minnu intefa' l-baħar?

X'azzjoni se tieħu l-Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar dan il-każ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ma jirriżultaliex li l-blat li tneħħa mill-irdum intefa' l-baħar.

Wara spezzjoni fuq il-post jidher li d-debris li rriżulta wara l-isplużjoni nġabar f'munzell f'passaġġ tal-konkrit fit-tarf tax-xatt.

Jista' jkun ukoll li waqa' xi materjal fil-baħar.

L-awtorita' se tara li kollox ikun regolarizzat.

TA' QALI - CRAFTS VILLAGE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għall-bini tal-car park u public convenience ġdid f'Ta' Qali Crafts Village meta dan il-villaġġ hu maħsub li jitwaqqa' u jinbena mill-ġdid fil-futur qarib?

Minn liema kuntrattur sar dan ix-xogħol?

Kemm se jiġi jiswa x-xogħol kollu li hu propost li jsir u kemm tħallas il-kuntrattur s'issa?

ONOR.

VRT - VETTURI TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm ittellgħu vetturi tal-pulizija għall-VRT sal-lum?

Kemm għaddew u kemm weħlu?

X'tip ta' vetturi kienu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi s`issa kien hemm 32 vettura tal- Pulizija li ttellgħu għall-VRT, 23 ta` taħt il-3,500 kgs u disgħa ta` aktar minn 3,500 kgs.

Minn dawn il-vetturi tnejn ma ġewx iċċertifikati.

DIPARTIMENTI/AZJENDI PARASTATALI - IMPJEGATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 17945, peress li domandi simili ġew imwieġba minn ministri oħra, u peress li naħseb li l-poplu għandu dritt ikun jaf fejn qed jintnefqu flusu biex jiġu impjegati persuni ma' entitajiet illi tagħhom huwa responsabbli l-gvern, jista'l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 17945?

Jekk it-tweġiba tirrikjedi ħfna xogħol jistax jagħtini lista ta' dawn l-entitajiet ħalli mbagħad nagħmel mistoqsija separata fuq kull entita'?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Naħseb li wara li jara l-lista ta' l-entitajiet li jagħmlu parti mid-dekasteru tiegħi, l-Onor.

Interpellant jifhem u japprezza li t-tip ta' informazzjoni li talab, mifruxa fuq medda ta' ħames snin, tinvolvi kwantita' mhux żgħira ta' riżors uman biex tinġabar.

Il-ministeru li għalih jiena responsabbli huwa ifformat minn dawn id- dipartimenti, korporazzjonijiet u azjendi:

DIPARTIMENTI - Dipartiment għall-Affarijiet tal-Kunsumatur, Dipartiment ta' l-Industrija, Dipartiment tal-Kummerċ, Uffiċċju tal-Kompetizzjoni Ġusta, Uffiċċju tal-Proprjeta' Industrijali, Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika u Diviżjoni ta' l-Ippjanar Ekonomiku.

KORPORAZZJONIJIET - Korporazzjoni Enemalta, Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma (WSC), Korporazjoni tal-Port Ħieles, Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta (MDC) u Malta External Trade Corporation Ltd.

(METCO).

AWTORITA' - Awtorita' għall-Għemil ta' Standards (MSA)

KUNSILLI - Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku (MCED) u Kunsill għall- Affarijiet tal-Konsumatur .

AZJENDI - Air Malta plc, Malta International Airport plc, Maltacom plc, Malta Drydocks, Malta Shipbuilding Co. Ltd., Gozo Channel Co. Ltd., Sea Malta Co. Ltd., Maltapost plc, Institute for the Promotion of Small Enterprise Ltd.

(IPSE), Malta Countertrade Co. Ltd., National Standards Laboratory Co. Ltd., Mediterranean Offshore Bunkering Co. Ltd.

(MOBC), Freeport Terminal Malta plc, Medigrain Ltd., Kordin Grain Terminal, Tug Malta Co. Ltd., Malta Disalination Services Ltd., Gozo Ferries Co. Ltd., The Libyan Arab Maltese Company for Supermarkets Ltd., Kalaxlokk Ltd., Interprint Ltd., Malta Investment Management Co. Ltd.

(MIMCOL) u Malta Government Investment (NGI)

VRT - KAROZZI TA' L-ARMATA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ittellgħu veikoli ta' l-armata għall-VRT?

Kemm weħlu u x'tip ta' vejikoli kienu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li 69 vettura ttellgħu għall- VRT.

Vettura waħda tat-tip Land Rover 3⁄4 Ton ma għaddietx.

VRT - VEJIKOLI TAL-PUBLIC WORKS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm ittellgħu vejikoli tal-public works għall-VRT s'issa u kemm weħlu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li sa issa ittellgħu 46 vettura tat-Taqsima tax-Xogħlijiet għat-test tal-VRT.

Minn dawn weħlu biss ħamsa.

VRT - VETTURI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ittellgħu vetturi tal- ministeru jew tad-dipartimenti li jaqgħu taħtu għall-VRT?

Kemm weħlu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u r- risposta tingħata f`seduta oħra.

VRT - VETTURI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ittellgħu vetturi ta' l- Awtorita' tat-Trasport għall-VRT u kemm weħlu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li s`issa tliet vetturi ta` l-Awtorita` tat-Trasport ittellgħu għal VRT u t-tlieta għaddew mit-test.

PBS - RAPPORT - ĦLASIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallsu għar-rapport li għamlu dwar il-PBS Dr. Cannataci u Prof. S. Chircop?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-ħlas sar lid-dipartiment konċernat ta' l- Universita` u mhux lill-individwi, filwaqt li t-tagħrif mitlub jinsab ippubblikat fir-rapport li poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta"Redefining the Role of Public Broadcasting in Malta".

EU DIRECTORATE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 18086?

ONOR.

JOE BORG: Is-sena l-oħra l-Gvern alloka somma ta' flus lill- European Union Directorate biex tintuża għal-studji u economic impact assessments fuq materji li huma parti mill-acquis communautaire.

L- European Union Directorate fil-ministeru tiegħi ma' kkommissjona l-ebda consultancy fiż-żmien speċifikat fil-mistoqsija.

Il-European Union Directorate pero' għamel użu minn dawn il-flus biex iffinanzja ċerti consultancies li ġew ikkommissjonati minn ministeri oħra.

L-European Union Directorate ma kienx involut la fil-formazzjoni tal- kriterji tal-għażla għall-dawn il-consultancies u lanqas fl-għażla innifisha tal-consultants.

Lista tal-consultancies msemmija li ġew iffinanzjati mill-European Union Directorate minn dawn il-fondi tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

EU - PROGRAMMI - FONDI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 18116?

ONOR.

LOUIS GALEA: Progress Report No.1 (January-June 2000) ta' l-EUPU u stqarrija għall-Istampa li fihom it-tagħrif mitlub tpoġġew fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Il-fondi ġew ivvotati fl-Estimi 2000.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - KONSULENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 11156, jista' l-Ministru jgħid il-persuni msemmija x'konsulenza taw s'issa u kemm tħallsu ta' din il- konsulenza?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninforma lill-Onor.

Membru li t-tagħrif mitlub jinsab miġbur fir-risposti għal domandi 17573, 17417 u 10721.

Fil-każ ta' r-Rev Prof Peter Serracino Inglott, s'issa, ma jieħu ebda remunerazzjoni.

ŻEJTUN - ĠNIEN TAL-KMANDANT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħin f'xogħol ta' restawr li hemm bżonn li jsir fil-Ġnien tal- Kmandant fiż-Żejtun u dan wara li l-kunsill lokali diġa' kiseb il-permessi meħtieġa mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar wara li kien tlesta rapport fuq il- ħtiġijiet ta' l-istess ġnien?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-policy tat-Taqsima tar-Restawr fi ħdan il-Ministeru għall-Ambjent hi li ma tidħolx għal xogħol li jkun diġa' ġie ppreparat minn perit privat, u dan minħabba raġunijiet t'etika professjonali.

Mill-banda l-oħra, l-istess taqsima, li għandha fi ħdanha periti speċjalizzati fir-restawr, dejjem għamlet l-aħjar biex tirrispondi għall-esiġenzi ta' restawr ta' diversi kunsilli bi proċess sħiħ ta' preparazzjoni ta' rapporti u pjanti kif ukoll eżekuzzjoni ta' xogħol li jkun riċerkat mill-istess taqsima.

GARAXX TA' L-AMBULANZI - KAROZZA IMPRESSED

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jikkonferma jekk fil-garaxx ta' l-ambulanzi ta' l-isptar San Luqa huwiex minnu li hemm karozza impressed f'isem mara li qatt ma ssuq din il- karozza, u minflokha jsuq l-istess karozza impressed ir-raġel tagħha li huwa mpjegat bħala watchman mal-gvern ħafna drabi fil-ħinijiet tax-xogħol tiegħu?

Din il-persuna applikat biex tidħol fulltime mas-servizz ċivili?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Risposta tingħata f'seduta oħra.

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk fil-garaxx ta' l-ambulanzi ta' l-Isptar San Luqa huwiex minnu li hemm karozza impressed f'isem mara li qatt ma ssuq din il-karozza, u minflokha jsuq l-istess karozza impressed ir-raġel tagħha li huwa mpjegat bħala watchman mal-gvern ħafna drabi fil-ħinijiet tax-xogħol tiegħu?

ONOR.

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 18117, jista' l-Ministru jgħid kemm se jkun il-ħlas lill-periti għax-xogħol li wettqu?

ONOR.

TONIO BORG: Il-proposti finanzjarji li ntlaħaq ftehim dwarhom bejn it-Taqsima tal-Proprjeta` tal-Gvern u d-ditta tal-Periti konċernata rigward il-proġett isemmi fil-mistoqsija tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MOĦQRIJA TA' L-ANNIMALI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'passi għandu ppjanati l-gvern preżenti biex jikkumbatti l-moħqrija ta' l-annimali?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fi Frar li għadda ressaqt għall-Ewwel Qari, Abbozz ta' Liġi li jipprovdi għat-trattament xieraq ta' l-annimali.

Din il-liġi ġiet ppreparata minn l-uffiċjali tekniċi fi ħdan il-ministeru tiegħi u hija intenzjonata biex tirregola u tikkontrolla lċmod li bih jiġu ttrattati l-annimali.

Fiha hemm taqsimiet li jkopru l-bejgħ, t-trasport u ż-żamma ta' l-annimali, kif ukoll interventi kirurġiki, l-użu ta' annimali f'kompetizzjonijiet, il-qatla u affarijiet oħrajn relatati ma' l-annimali.

Din il-liġi taħseb ukoll għat-twaqqif ta' Council for Animal Affairs b'rappreżentanza anke mill-Għaqdiet Volontarji, liema kunsill ikollu r- responsabbilita li jagħti pariri lill-Ministru dwar dak kollu li għandu x'jaqsam ma' l-annimali.

Il-pieni għal min jikser din il-liġi huma qawwija u huma maħsubin biex jassiguraw li ma jkunx hemm moħqrija ta' l-annimali.

Bħalissa din il-liġi qiegħda tiġi studjata mill-perspettiva legali mill- Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali.

B'hekk il-gvern qed jagħmel passi konkreti sabiex jistabbilixxi il-qafas legali għall-protezzjoni ta' l-aħjar interessi ta' l-annimali kollha.

GĦARAB - VISA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 18041, liema mistoqsija tirreferi għal- Libjani li jkollhom bżonn jidħlu Malta fil-ġejjieni, jista' l-Ministru jirrispondi din il-mistoqsija?

ONOR.

TONIO BORG: M'hemm l-ebda żvilupp f`din il-materja.

Illum ċittadini Libjani m`għandhomx bżonn ta` visa biex jidħlu f`Malta.

Malli Malta issir membru tal-Unjoni Ewropea, pajjiżna jallinea il-policy ta` visa, ma` dik Ewropea.

Dan japplika mhux biss għal Libja iżda għall- pajjiżi kollha tat-Tramuntana tal-Afrika.

CUSTOMER SERVICES - DIRETTUR

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid jekk qabel ma spiċċa l-ex-Direttur tal-Customer Services, billi ma ġġeddidlux il-kuntratt, kenitx irċeviet ilmenti u rapporti serji kontra tiegħu minn membri tal-pubbliku u oħrajn mill-kollegi tiegħu fit- taqsimiet u mis-superjuri tiegħu?

Jekk fl-affermattiv, kemm daħlu minn dawn ir-rapporti?

F'kull każ, kien intalab statement mingħand l-istess ex- direttur biex jiċċara l-pożizzjoni?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Mhuwiex xieraq li tingħata informazzjoni dwar ilmenti u rapporti li jsiru fuq membri tas-Servizz Pubbliku.

GĦAWDEX - CSAS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid minn min u fuq liema kriterji jintgħażlu l-Casual Social Assistants li jservu f'Għawdex?

Tista' tgħid kif u għaliex mill-Ministeru għal Għawdex lil ċerti nies qiegħed jgħidulhom li jekk jaċċlikaw se jingħataw xogħol bħala Casual Social Assistants?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO:Ninsab informata li l-Casual Social Assistants jiġu magħżula mil-lista ta' applikanti fis-Sezzjoni għall-Anzjani.

Isiru intervisti minn bord magħmul minn żewġ uffiċjali minn din is- sezzjoni u CSAs jintgħażlu skond il-lokalita' fejn iridu jaħdmu u l-vakanzi rispettivi li jkun hemm.

F'każi fejn anzjani/persuni bi bżonnijiet speċjali u speċifiki jkunu jenħtieġu CSAs partikolari li jkunu lesti jagħtu s-servizz meħtieġ mill- benefiċċjarji.

Tingħata priferenza lil dawk l-applikanti li jkunu attendew il-kors tal- carers organizzat mid-Dipartiment tal-Customer Services u l-ETC.

SERVIZZ PUBBLIKU - REGOLAMENTI TA' DIXXIPLINA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Prim Ministru: Peress li skond l- aħħar Regolamenti tad-Dixxiplina dwar is-Servizz Pubbliku, wieħed mir-reati gravi li jista' jagħmel Kap ta' Dipartiment huwa li jwaqqa' s-Servizz Ċivili għaċ-ċajt u jagħti fama ħażina lill-istess servizz, u peress li dan l-aħħar fl-istampa lokali dehru diversi rapporti dwar kapijiet ta' dipartiment b'kundanni li jiskreditaw is-servizz, jista' l-Prim Ministru jgħid x'passi ttieħdu jew se jittieħdu mis-Segretarju Permanenti fl- Uffiċċju tal-Prim Ministru kontra dawn il-kapijiet?

Jekk ma ttieħdu l-ebda passi, għaliex?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li ma jirriżultax li dan l- aħħar kien hemm nuqqasijiet minn xi kap ta' dipartiment li jimmeritaw li jittieħdu passi dixxiplinarji kontrih.