MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 454 Is-Sibt, 9 ta' Diċembru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 454

Is-Sibt, 9 ta' Diċembru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.12 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Is-Sibt, 9 ta' Diċembru, 2000

WERREJ MINUTI 528

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 528

TQEGĦID TA' KARTI 531

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2001

IL-ĦDAX-IL JUM STABBILIT

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI 532

AĠĠORNAMENT 565

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 565

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 453 li saret fis-7 ta' Diċembru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

INTERN - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm inħarġu direct orders mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu matul din is-sena?

Kemm hu l-valur ta' dawn id-direct orders?

Kemm tħallsu minnhom u kemm għad iridu jitħallsu?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Għalkemm il-mistoqsija parlamentari li qed jirriferi għaliha l-Ministru m'hijiex qiegħda quddiemi, jidhirli li fir- risposta ma ngħatatx l-informazzjoni mitluba.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, jien dejjem tajt informazzjoni dettaljata.

Issa jekk hemm xi raġuni valida b'riferenza għal xi branka partikolari, nagħtih dik l-informazzjoni wkoll.

AFFARIJIET BARRANIN - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' direct orders li nħarġu mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu matul din is- sena?

Kemm minnhom tħallsu u kemm għad iridu jitħallsu?

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Peress illi l- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tirrikjedi ħafna żmien u enerġija biex tinġabar, ma nara l-ebda skop li dan isir sakemm ma ningħatax raġuni valida l-għala l-informazzjoni mitluba għandha tingħata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Huwa ovvju li din in-naħa tal-Kamra jkollha l- interess tagħraf liema mill-voti ta' l-estimi li jiġu approvati se jservu għal pagamenti pendenti li ma jkunux tħallsu mill-fondi allokati għal din is-sena.

Naħseb li din it-tip ta' informazzjoni tista' toħroġ meta jingħad kemm jeżistu pagamenti pendenti għal dawk li huma tenders li nħarġu kif ukoll għal dawk li huma direct orders.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Il-mistoqsija tirriferi direttament għal direct orders.

Hemm regoli tal-gvern li jirregolaw direct orders li jistgħu jinħarġu sa ċertu limitu u mbagħad hemm każi li jekk wieħed jeċċedi dak il-limitu, ikun irid permess mill-ministru tal-finanzi.

Kieku l-mistoqsija saret fil- kuntest tat-tieni parti, jiġifieri liema kienu dawk id-direct orders li l- kap tad-dipartiment partikolari ma kellux id-diskrezzjoni li jagħmilhom, kieku wieħed jifhimha; u jekk il-mistoqsija ssir b'dak il-mod, jiena ma nsib l-ebda diffikulta' li nirrispondiha għax f'dak il-każ in-numru jkun limitat ħafna.

Isir ħafna xogħol b'direct order kull minuta - ngħidu aħna, meta nordnaw biskuttini għal-laqgħat tal-MEUSAC jew nordnaw xi lapsijiet! - u allura kif inhi l-mistoqsija kważi huwa impossibbli li tirrispondiha mingħajr ma tieħu ċertu tul ta' ħin.

Nerġa' ngħid li kieku wieħed kellu jiffoka fuq aspetti partikolari nifhimha, imma kif inhi magħmula l-mistoqsija tirrikjedi ħafna xogħol u ħafna ħin biex wieħed jirrispondiha.

U allura jekk ma jkunx hemm raġuni speċifika għala rridu nagħmlu din ir-riċerka kollha, ma nħossx in- neċessita' li wieħed għandu jagħmilha.

Jekk imbagħad wieħed jiffokaha mill- aspett tal-kap tad-dipartiment, eċċ., dak id-dritt li jingħata lilu mir- regoli taċ-ċivil, hemmhekk wieħed ikun jista' jirrispondi għax hemmhekk ikun qed jiffoka ferm iżjed.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Għall-korrettezza nixtieq niġbed l-attenzjoni tal- Ministru li jien kulma rrid inkun naf huwa kemm ħarġu direct orders, kemm minnhom tħallsu u kemm għad iridu jitħallsu.

Dik hi l-istorja kollha!

Jien m'iniex qed nistaqsih kemm ġew ordnati lapsijiet jew kemm ġew ordnati biskuttini!

Bir-rispett kollu, m'iniex qed nara dak li qed jgħid il- Ministru.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Biex tasal għal dak ir-riżultat xorta trid tiftaħ il- files kollha, item item, u tgħoddhom flimkien.

Jiġifieri hemm xogħol konsiderevoli x'wieħed jagħmel, iżjed u iżjed meta għandek dipartimenti differenti.

Nerġa' ngħid li jekk wieħed jillimitaha, allura jkun hemm skop li wieħed jirrispondiha.

Jekk wieħed jiffoka d-domanda u jgħid li għandu xi suspett li l-kap ta' ċertu dipartiment ma użax id-diskrezzjoni tiegħu tajjeb, allura hemmhekk wieħed jindagaha, imma b'mod ġenerali tirrikjedi wisq xogħol li tiġġustifika li ssir dik ir-riċerka kollha.

POLITIKA SOĊJALI - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' direct orders li nħarġu mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu matul din is-sena?

Kemm hu l-valur ta' dawn id-direct orders?

Kemm tħallsu u kemm għad iridu jitħallsu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għax risposta li kien ta l-Prim Ministru għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Dwar il-mistoqsijiet preċedenti li jien kont għamilt lill-Ministru dwar familji li jabitaw f'bini perikoluż, kienet saret xi follow-up?

Kien hemm xi żviluppi mill-investigazzjonijiet li qegħdin isiru sabiex jiġi identifikat il-każ tagħhom, bil-għan li dawn isibu akkomodazzjoni alternattiva li ma tipperikolax il-ħajja tagħhom?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, il-proċess li bih l-awtorita' tad-djar qiegħda tinvestiga l-applikazzjonijiet kollha li hemm pendenti mad- dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali miexi u miexi b'ritmu tajjeb ħafna.

Dan jinkludi wkoll l-applikazzjonijiet ta' dawk li qed jitolbu akkomodazzjoni alternattiva minħabba perikli fid-dar tagħhom.

L-eżerċizzju għadu m'huwiex komplut u skond l-aħħar informazzjoni f'laqgħa li kelli nhar il-Ħamis li għaddew, nittamaw li l-proċess jitlesta sa l-aħħar tas-sena jew mhux aktar tard mill-ewwel ġimgħatejn tas-sena d-dieħla.

Mill-inspections li jsiru jirriżulta li perċentwali sostanzjali tal-postijiet ma jkunux verament fi stat perikoluż kif ikun indikat fl-applikazzjoni.

Meta jinstab li l-postijiet ikunu perikolużi, id-dipartiment jagħmel ħiltu biex jiġu identifikati soluzzjonijiet adatti għaċ-ċirkostanzi partikolari ta' kull każ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri għandi nifhem li hemm target date biex is- sitwazzjoni tiġi rrimedjata għal dawk il-familji li verament qegħdin jgħixu f'bini perikoluż.

Hemm xi żmien partikolari meta se jkun imwettaq dan il- programm?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sa massimu nofs Jannar tas-sena d-dieħla, suppost li nkunu lestejna l-eżerċizzju kollu ta' spezzjonijiet fil-postijiet li qed issir applikazzjoni għalihom.

L-identifikar ta' soluzzjoni jiddependi minn ħafna ċirkostanzi, fosthom l-availability tal-post kif ukoll alternattivi oħra.

Irrid nenfasizza illi l-awtorita' tad-djar għandha skemi li huma ġenerużi ħafna għal dak li għandu x'jaqsam ma' sussidju sostanzjali.

Is-soluzzjoni għal dawn il-postijiet - sija dawk li jkunu sidien tagħhom l-applikanti stess u sija jekk ikunu postijiet ta' sidien privati pero' mikrijin lill- applikanti - ma tkunx neċessarjament li tiġi identifikata akkomodazzjoni alternattiva, imma jista' jkun li tintuża waħda mid-diversi skemi li bis- saħħa tagħhom l-awtorita' tad-djar tiffinanzja x-xogħlijiet neċessarji biex mhux biss il-periklu jitneħħa imma biex il-post jiġi abitabbli.

Naturalment il-mira tagħna hi li l-post jiġi abitabbli f'kondizzjoni tajba u allura ma nkunux kuntenti biss li sempliċement jitneħħa l-periklu.

Irrid inkun ċar ma' l-applikanti kollha li mhux bilfors l-unika soluzzjoni li jkun hemm hija li tinstab akkomodazzjoni alternattiva.

Jekk naraw li hemm soluzzjonijiet oħrajn f'forma ta' skema li tiffinanzja t-titjib fil- post jew it-tneħħija tal-periklu, ninsistu li nużaw dik is-soluzzjoni.

Pero' ma nistax ngħid sa meta se tinstab xi soluzzjoni għax iċ-ċirkostanzi jkunu jiddependu minn sitwazzjonijiet oħrajn, fosthom l-availability ta' postijiet vojta u ta' postijiet li jkunu adatti.

Kultant jinqalgħu ċerti diffikultajiet għax ikollok familja li tikkonsisti f'persuna waħda jew tnejn u mbagħad ikollok post li jkollu tliet kmamar tas-sodda.

Jiġifieri wieħed irid jikkonsidra dawn iċ- ċirkostanzi kollha.

Is-soluzzjoni m'hijiex biss li nsibu post alternattiv - ħafna nies javviċinaw lid-dipartiment b'moħħhom deċiż li dik tkun l-unika soluzzjoni - imma wkoll li nsibu soluzzjonijiet oħrajn.

Dan huwa parti minn servizz sħiħ li l-pajjiż joffri f'dak li għandu x'jaqsam ma' problemi fil-qasam ta' l-akkomodazzjoni soċjali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Mr Speaker, peress li jiena ġej minn distrett fejn hemm diversi postijiet vojta, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk ir-rapport li għamlet il-kummissjoni dwar ir-reviżjoni tal- liġijiet tal-kera wasalx għand il-gvern?

Jekk le, x'jista' jsir sabiex dan ir-rapport jasal mill-aktar fis?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, dan ir-rapport għadu ma wasalx, allavolja ili ninsisti maċ-chairman ta' din il-kummissjoni - l-Avukat Micallef, li ftit xhur ilu laħaq imħallef - minn ħmistax wara li jien sirt ministru.

L-informazzjoni li kien tani l-Avukat Micallef innifsu hi li l-kummissjoni qablet fuq il-pożizzjonijiet kollha u li hu kien fil- proċess li jipprepara rapport dettaljat tal-pożizzjonijiet miftehma fi ħdan il-kummissjoni.

Infakkar li dik kienet kummissjoni li twaqqfet fi żmien l- amministrazzjoni preċedenti, li fiha hemm rappreżentanti tal-partiti politiċi, waħda minnhom kienet ġiet nominata mill-Partit Nazzjonalista meta konna fl-oppożizzjoni.

L-informazzjoni li tani l-Avukat Micallef innifsu hi li l-kummissjoni ħadmet, il-proposti saru u hemm pożizzjoni ta' qbil u li baqa' hi biss kwestjoni li hu, bħala chairperson ta' dik il- kummissjoni, jiġbor in-noti kollha f'forma ta' rapport u mbagħad ir-rapport jitressaq uffiċjalment lill-gvern.

Matul dawn is-sentejn li għaddew kelli okkażjonijiet numerużi ħafna li niltaqa' ma' l-Avukat Micallef u permezz tar-rappreżentanti tiegħi inħeġġuh ħalli dan ir-rapport jitlesta, għax ma jagħmilx sens li l-proċess ikollu jerġa' jibda mill-ġdid minħabba li r- rapport ikun għadu ma ġiex kompilat.

L-aħħar komunikazzjoni li kelli ma' l-Avukat Micallef kienet permezz ta' ittra li jiena bgħattlu xi erba' ġimgħat ilu, fejn erġajt tlabtu biex jekk jista' jkun sa l-aħħar ta' din is-sena jibgħatli dan ir-rapport.

Jekk l- Avukat Micallef bħala chairperson ta' din il-kummissjoni ma jippreżentalix dan ir-rapport, l-unika alternattiva li jibqagħli vijabbli hi li ninnomina persuna biex tiltaqa' ma' dan l-avukat u għallinqas tittraskrivi hi l-punti li jiġu ddettati, li jkunu punti ta' ftehim.

Nittama ħafna li dan il-proċess jingħalaq, u jingħalaq malajr kemm jista' jkun, għax dan huwa suġġett importanti li ħaqqu diskussjoni u konsiderazzjoni fid-dettall, anke fuq livell ta' dibattitu nazzjonali, u dan ma jistax iseħħ qabel ma jkolli dan id-dokument f'idejja.

Naħseb li kulmin kien f'dik il-kummissjoni jixtieq jara li l-frott tax-xogħol kollu li sar matul is-sentejn li ħadmu f'din il-kummissjoni, isir realta' u jsir dibattitu nazzjonali biex inkunu nistgħu nieħdu l-aħjar deċiżjonijiet fiċ- ċirkostanzi kollha.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar ħaddiema ġodda fil-faċilita' korrettiva ta' Kordin minn Settembru 1998 sa Diċembru 2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2001

IL-ĦDAX-IL JUM STABBILIT

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Skond il-Mozzjoni 172 tas-17 ta' Novembru 2000, il-ħin tad- diskussjoni għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l- oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-gvern.

Il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali, jekk jogħġbu, iressaq ir- riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Sur President, nipproponi:

VOT 52 - MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,518,547 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 52 - Ministeru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

VOT 53 - KUNSILLI LOKALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 10,599,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 53 - Kunsilli Lokali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

VOT 54 - ĠUDIZZJARJU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,476,764 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 54 - Ġudizzjarju, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

VOT XIII - MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,119,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot XIII - Ministeru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2001.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, nibda biex inressaq il-mozzjoni li naħseb nistgħu nsejħulha tal-lira!

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm 13,691" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm 13,690".

Delete the figure "Lm 13,691" and substitute therefor the figure "Lm 13,690".

Mr. Chairman, illum se nittrattaw żewġ oqsma li għandhom impatt soċjali, dak tal-ġustizzja u dak tal-kunsilli lokali.

Jiena se nittratta biss il- qasam tal-kunsilli lokali, waqt li l-qasam tal-ġustizzja se jiitkellem fuqu l-kollega tiegħi l-Onor.

Anġlu Farrugia.

Dan il-proċess amministrattiv ta' l-hekk imsejjaħ gvern lokali beda seba' snin ilu u naħseb li llum ikun f'waqtu li wieħed jagħmel assessment ta' l-andament ta' l-affarijiet.

L-iskop tal-kunsill lokali kien li d-deċiżjonijiet li jolqtu l-aktar lil- lokal u liċ-ċittadini fil-lokal ikunu aktar qrib lejn iċ-ċittadin.

F'kelma waħda permezz tal-kunsilli lokali l-aspirazzjonijiet u x-xewqat tar- residenti tal-lokalita' jkunu mismugħa aktar, jitwasslu aktar, u ċ- ċittadini f'dik il-lokalita' jkollhom ukoll l-entita' eletta minnhom li tissalvagwarda u ġġib 'il quddiem l-interessi ta' dik il-lokalita' partikolari jew ta' dak ir-reġjun.

Din hija ħaġa pożittiva għax il-gvern ċentrali, bl-istrutturi kkomplikati tiegħu, qiegħed dejjem jikber u mhux jonqos, u minħabba f'hekk l-idea ta' rolling back the frontiers of goverment naħseb li ngħiduha pero' ftit inwettquha.

Ta' min jgħid ukoll li r-rwol il-ġdid li qed jassumi l-gvern huwa biss dak ta' regolatur.

Biss biss dan l-aħħar, barra l-awtoritajiet diġa' eżistenti - u l-awtoritajiet huma l-gvern fil-forma ta' regolatur - hawnhekk waqqafna xi tlieta jew erba' awtoritajiet ġodda li ovvjament se jkunu qegħdin jinfluwenzaw il- ħajja ta' kuljum minħabba li l-gvernijiet lokali se jkollhom x'jaqsmu ħafna ma' dawn l-entitajiet.

Dan qed ngħidu biex nuri li għalkemm il-kunsilli huwa entita' awtonoma, għax hekk tgħid il-liġi - hekk hu u hekk għandu jkun - pero' fil-ħidma eżekuttiva tagħhom il-kunsilli lokali huma parti mill-amministrazzjoni pubblika u qegħdin iħaddmu flus pubbliċi.

Minħabba f'hekk huwa tajjeb li wieħed joqgħod attent biex il-ħidma amministrattiva tagħhom ma tiżviluppax b'mod li tispiċċa b'ħafna burokrazija żejda, bħalma sfortunatament żviluppa l-gvern ċentrali.

Din lanqas għandu jkun fiha dawk il-loopholes jew nuqqasijiet li jipprevalu fl-amministrazzjoni pubblika ċentrali.

Huwa importanti li l-amministrazzjoni fuq livell lokali tiżviluppa b'tali mod u manjiera li tkun aktar effiċjenti u aktar trasparenti.

Mr. Chairman l-ewwel aspett li wieħed irid iħares lejh huwa l-mod kif jitħaddmu l-finanzi fil-kunsilli lokali.

Hawnhekk wieħed jista' jinnota konfużjoni fiċ-ċifri bejn dak li ngħad fl-estimi, dak li ngħad fid-diskors tal-budget u dak li jkun intqal matul is-sena.

U dan irrid insemmih fl- isfond ġenerali ta' dak li qed tallega u ssostni din in-naħa b'fatti loġiċi.

Per eżempju, minkejja dak li jingħad, ħadd ma jinnega li l- kontijiet tad-dawl u l-ilma għolew matul is-snin 1998, 1999 u 2000.

Kulmin irċevihom jammetti li r-rati għolew.

Jiena m'inix xjentifiku - għax kieku ma kontx nieħu l-professjoni legali - pero' l-loġika tgħidli li l-impatt ta' dawn il-kontijiet għandu jirrifletti ruħu wkoll fiż-żieda għall-għoli tal-ħajja.

Fil-każ tal-kunsilli lokali ukoll naraw dan il-logħob biċ-ċifri qisu għandna surrealiżmu ta' l-istatistika.

Fir-rapport tal-ministru f'paġna 73 jingħad li:

"L-allokazzjoni għall-kunsill lokali għal din is-sena li qegħdin fiha hija ta' Lm9.7 miljun u din mistennija li tiżdied bi kważi Lm0.6 miljun għas-sena 2001."

Din id-diska biex ngħid hekk ħareġ jirrepetiha wkoll, b'vuċi feruża, iċ- chairman ta' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali dakinhar stess li tħabbar il-budget.

Jien ma nagħtihx tort għax naħseb li ma kienx għadu ra jew daħal fil-kontenut taċ-ċifri.

F'paġna 5 ta' dan ir-rapport jingħad hekk:

"Din is-sena l-gvern kompla jikkonsolida l-appoġġ tiegħu lill- gvernijiet lokali billi żidilhom il-finanzjament b'16.7% jew b'Lm1.5 miljun u b'hekk tella' l-finanzjament għal Lm10.5 miljun".

Mela għal din is-sena, skond il-ministru tal-ġustizzja, il-finanzjament tal-kunsilli lokali suppost li kien Lm10.5 miljun; iżda skond il-ministru tal-finanzi, sitt ġimgħat wara, l-allokazzjoni kienet ta' Lm9.7 miljun.

Imbagħad, jekk wieħed idur fuq l-estimi, dawn jgħidu ċar u tond li t- totalita' tal-fondi li l-kunsilli kellhom f'idejhom fis-sena 2000 kienet ta' Lm10.5 u Lm10.24 miljun taħt programmes and initiatives.

Mela issa, skond l-estimi uffiċjali, l-allokazzjoni għall-kunsilli lokali hi ta' Lm10.24 miljun.

Mela l-ministru tal-finanzi jgħid li se nżiduhomlhom b'Lm0.6 miljun, il-ministru tal-ġustizzja ftit ġimgħat qabel jgħid li kienu Lm10.5 miljun u l-estimi jgħidu li għas-sena d-dieħla dawn l-Lm10.5 miljun se jsiru Lm10.24 miljun, jiġifieri Lm0.26 miljun anqas.

Dawn huma tliet dokumenti uffiċjali, bl-istatistika endorsed mill-ministru tal- finanzi u mill-ministru tal-ġustizzja.

U allura l-mistoqsija tiegħi hija din: Il-ministru tal-finanzi ma jafx kemm ta fondi lill-ministru responsabbli mill-kunsilli lokali?

Sur President, jien naf li l-ministeru jkun jaf l-affarijiet tiegħu sew, imma b'rispett reċiproku dan ma jafx li l-fondi allokati għall-kunsilli huma Lm10.5 miljun?

Il-fondi li għandna hawnhekk, li issa huma għad- dispożizzjoni tal-ministru biex jallokahom skond il-formola, li minkejja d- difetti tagħha hija formola oġġettiva u t-tnejn naqblu magħha .....

(Interruzzjonijiet) Pero' l-fatt jibqa' li tliet dokumenti uffiċjali tal- gvern juru konfużjoni fiċ-ċifri.

U jiena għalhekk skantajt kif anke ċ- chairman ta' l-assoċjazzjoni ħareġ jirringrazzja lill-ministru għax dawn ħadu flus aktar matul din is-sena.

Hemm dilemma dwar x'hemm għad- dispożizzjoni tal-kunsilli lokali.

Lill-kunsilli fl-aħħar mill-aħħar dak hu li jinterressahom biex kull wieħed minnhom ikun jista' jagħmel il-ħidma tiegħu, ilesti l-inizjattivi li jkun ippjana u jagħmel il-ħidmiet soċjali tiegħu.

Wara kollox mingħajr flus ma tantx tista' tagħmel ħidmiet.

Mela l- lifeblood tal-kunsilli lokali tkun f'idejn il-gvern ċentrali, u din mhux bil-flus biss imma anke permezz ta' għajnuna diretta.

Mela hawnhekk qegħdin naraw li minkejja dak li qal il-ministru fid-diskors tal-budget, effettivament il-finanzi tal-kunsilli lokali se jonqsu b'Lm0.26 miljun għas- sena d-dieħla.

U dan fid-dawl tar-responsabbiltajiet addizzjonali li matul din is-sena l-kunsilli lokali ġew mgħobbija bihom, fosthom il-proċess tad- devoluzzjoni, li bħala prinċipju hemm qbil fuqu, għax kulħadd irid li l- kunsilli lokali jiżviluppaw fl-aħjar interess tall-komunita'.

Jiena naħseb li ċertu diskors jingħad għall-konsum tal-media, li sfortunatament min-naħa tagħhom dawn jaħtfuh mingħajr ma janalizzaw l-affarijiet sew.

Mr. Speaker, kif irridu li l-kunsilli lokali jitgħabbew b'aktar piżijiet meta l-fondi se jonqsu?

Il-kunsilli lokali issa għandhom ukoll il- maintenance tat-toroq.

Il-ministru qal li se jagħtihom Lm0.6 miljun aktar, pero' mill-estimi - paġna 332 - jidher li dan mhux minnu għax issa se nżidulhom ukoll l-ispejjeż tar-rimpjazzament tal-bozoz, u mid-dehra diġa' bdew ħerġin l-ordnijiet!

Imbagħad f'dan ir-rigward wieħed jibda jara wkoll affarijiet tad-daħk.

Per eżempju, illum f'gazzetta lokali ġie rrapportat li ċerti kunsilli għandhom ordni biex jieħdu ħsieb l-istreet lighting f'Palace Square Valletta, l-Imsida, Tal-Pieta' u l-Furjana, għax f'Jannar tas-sena 2001 ġej xi ministru minn Ireland.

La ġej xi ħadd minn barra nieħdu ħsieb li nirranġaw daqsxejn il-pajjiż, imqar għal erbat ijiem!.

Għax anke l-ittra stess tgħid:

"Ħudu ħsieb li sal-5 ta' Jannar ikunu lesti u erġgħu ċċekkjaw l- affarijiet biex sat-8 ta' Jannar kollox ikun in place".

Jiġifieri issa lill-kunsilli qed ngħabbuhom b'din ir-responsabbilta' u qed nagħmlu pressjoni fuqhom ukoll.

Qed ngħid dan mhux għax m'għandux ikun li l- affarijiet isiru sew, pero' ovvjament irridu naraw bil-fatti u mhux bil- kliem biss li ssir il-ħidma neċessarja biex lill-kunsilli lokali ngħinuhom ukoll.

Mr. Chairman, barra minn hekk wieħed ma jistax ma jsemmix il-fatt li l-allokazzjoni tal-kunsilli lokali hija milquta ħażin ukoll bil-VAT.

Jiena qed nikkalkula li 12% mill-flus allokati se jmorru lura għand il- gvern bħala VAT - 12% u mhux 15%, mhux għax ir-rati tal-kunsilli lokali huma mnaqqsin, imma biex wieħed jelimina dak il-ftit xogħol amministrattiv li huma meħlusa mill-VAT - u jekk naqtgħu 12% minn Lm10.5 miljun insibu li f'idejhom il-kunsilli kellhom biss Lm9.24 miljun.

Jekk nieħdu l-istess kriterji għas-sena d-dieħla nsibu li jibqgħalhom f'idejhom Lm9.1 miljun.

U meta ħarist lejn l-1997 biex nara l-kunsilli lokali kemm attwalment kellhom f'idejhom, naraw li l-allokazzjoni kienet ta' Lm8.7 miljun, li jekk minnhom tneħħi ftit anqas minn 5% - biex nibqgħu bl-istess kriterju - insibu li dawn effettivament f'idejhom kien baqgħalhom Lm8.3 miljun.

Mela d- differenza f'idejn il-kunsilli lokali bejn l-1997 u s-sena 2001 se tkun bejn wieħed u ieħor ta' Lm0.7 miljun jew Lm0.8 miljun.

Tgħiduli allura din mhux żieda?

Imma jien qed insemmi ta' l-1997 għax kienet l-aħħar sena ta' gvern Laburista, meta kien hemm kritika persistenti li konna naqqasna l- allokazzjoni.

Huwa veru li dik kienet parti mill-policy tal-gvern biex inaqqas l-operational costs tiegħu, pero' mbagħad kien hemm skemi oħrajn biex jgħinu lill-kunsilli lokali.

Mela d-differenza bejn l-allokazzjoni ta' l-1997 u l-allokazzjoni t'issa, li tant niftaħru biha, hija minima ħafna.

(Interruzzjonijiet) Mhux imbilli ngħidlek li se nżidek Lm10, biex imbagħad neħodlok Lm7 minnha u tibqa' bi Lm3 f'idejk!

Din hi r-realta' li qed jiffaċċjaw il-kunsilli.

Il-finanzjament fuq il-karta jidher li qed jiżdied, pero' effettivament qed jiżdiedu wkoll ir-responsabbiltajiet mingħajr ma tiżdied l-allokazzjoni finanzjarja u assistenza oħra.

Issa ta' min jgħid li gvern Laburista kien beda jonfoq aktar f'dak li huwa embellishment ta' żoni turistiċi, bħal Buġibba u San Pawl il-Baħar, Birżebbuġa, Marsaxlokk u Marsascala.

Dawn huma partijiet minn Malta li jservu għall-ġid tal-Maltin kollha jekk insebbħuhom.

Filwaqt li fl-1997 kien hemm ivvotati madwar Lm3 miljun biex isir dan l-embellishment, kemm għas-sena li qegħdin fiha kif ukoll għas-sena 2001 l-allokazzjoni hija ta' Lm1 miljun.

Issa huwa ovvju li dan it-titjib kienu qed jibbenefikaw minnu anke l-kunsilli.

Dak kien kontribut tal-gvern ċentrali in kind għal ħidmet il-kunsill.

Jekk saru t-toroq f'Buġibba u l-kunsill lokali ma ħallasx sold, mhux il-kunsill lokali bbenefika?

Jekk kważi tlestew il-ġnien pubbliku u l-promenade li hemm Birżebbuġa, mhux il-kunsill lokali qed jibbenefika?

Il- kunsill lokali materjalment ma ħax flus iżda xorta waħda bbenefika, u issa l-kompitu tal-kunsill hu li jagħmel il-manutenzjoni.

Hawn tidħol ir- responsabbilta' tal-kunsill.

U mhux aċċettabbli li nies minn Buġibba jagħmluli complaints minħabba t-telqa li tipprevali għax il-kunsill ma jkunx għamel il-manutenzjoni, ma jkunx għamel it-tindif neċessarju u ma jkunx għamel il-ħidma li huwa obbligat li jagħmel.

U anke f'lokalitajiet oħrajn, din hija xi ħaġa li m'għandhiex titħalla u l-kunsill għandu jara x'inhuma r-responsabbiltajiet tiegħu.

U jekk il-kunsill m'għandux il-fondi neċessarji biex jagħmel dan għandu jara x'jagħmel, jitkellem mal-ministru u mad-dipartimenti konċernati ħalli jipprova jġib għajnuna materjali u għajnuna fiżika.

Mr. Chairman, dan kien l-ewwel kumment dwar il-qasam tal- finanzi.

Jiena nkompli nsostni li fiċ-ċifri ppreżentati hemm nuqqas ta' qbil li qed iħalli impatt fuq ħidmet il-kunsilli.

Issa niġu għal element ieħor importanti ta' kif il-kunsilli jħaddmu l- flushom.

Għandna każi fejn kunsilli qegħdin jonfqu aktar minn dak li jkun allokat lilhom.

Dan huwa kuntrarju għal dak li tistipula l-liġi, u l- kunsilliera, speċjalment is-sindku, bħala l-mexxej tal-kunsill, u s- segretarju eżekuttiv, li għandu l-poter li jara r-regoli finanzjarji u r- regoli kollha tas-settur pubbliku, ikunu qed iġorru responsabbilta' meta jaqbżu l-budget finanzjarju allokat lill-kunsill.

Hija kontra l-liġi li taqbeż il-budget finanzjarju.

Effettivament dawn ikunu qed ixekklu lill- kunsill ta' warajhom minħabba li jgħabbuh bid-dejn.

Barra minn hekk, m'huwiex tollerabbli li jkollok kunsill li ma jibgħatx l-accounts tiegħu fejn jista' jkun hemm ċerti debiti li jkunu dovuti minnu.

Per eżempju, fil- każ tal-kunsill lokali tal-Mosta, il-ministru ħa l-azzjoni neċessarja li tagħtih il-liġi u jien nappoġġja dik l-azzjoni perfettament.

Dik l-azzjoni terġa' tikkonferma dak li aħna konna għedna żmien ilu, meta konna indikajna n-nefqa żejda fil-kunsill lokali tal-Mosta bħala mossa politika.

Jien naqbel mal-ministru li ħa dik l-azzjoni.

Biex inkunu qegħdin ngħidu kollox, din il-kwestjoni ilha ġejja, u dan in-nuqqas fl-amministrazzjoni tal-fondi pubbliċi jinsab ukoll f'kunsilli lokali oħra, u dawn iridu joqogħdu attenti li ma jkomplux jiksru l-liġi.

Il-fondi pubbliċi jridu jkunu minfuqa b'mod ċar u l-kunsilli jridu jagħtu rendikont sħiħ ta' x'jonfqu.

F'dan il-każ irridu nassiguraw li l-metodi, ir- regoli jew is-sistemi użati jkunu sempliċi u trasparenti u rridu naraw ukoll li l-kunsilli jkunu marbuta magħhom.

Nerġa' ntenni li n-nuqqasijiet li aħna nimputaw fuq is-sistema tal-gvern ċentrali m'għandhiex tmur fuq il- kunsilli lokali.

Is-sistemi ta' amministrazzjoni mħaddma mill-kunsilli lokali jridu jkunu aktar effiċjenti, u meta xi ftit taż-żmien ilu tkellimt fuq l-għoti ta' ċerti tenders mill-kunsilli, jien kont qed nitkellem f'dan l-ispirtu.

Għalkemm mhux dejjem li l-orħos tender hija l-aħjar, pero' ċertament f'kull tender - u aktar u aktar meta tintgħażel waħda aktar għolja - għandha tingħata r-raġuni għaliex tkun intgħażlet.

Hu x'inhu l- eżitu tad-deċiżjoni, huwa importanti li dan ikun spjegat bl-aktar mod ċar, tekniku u ġustifikat waqt id-diskussjoni u anke fil-minuti tal-kunsilli.

U fid-dawl ta' dawn is-sitwazzjonijiet jien illum se nitlob liċ-chairman tal-public accounts committee biex jesiġi li l-kunsill lokali tal-Mosta jagħti spjegazzjoni tan-nuqqasijiet u ta' l-hekk allegata vjolazzjoni tar- regolamenti quddiem il-kumitat permanenti dwar il-kontijiet pubbliċi.

L- iskop ewlieni ta' dan m'huwiex li wieħed jiċċensura lill-kunsill - dak il- pass jieħdu l-ministru għax dak huwa l-poter li tagħtih il-liġi - pero' aktar minn hekk biex fil-public accounts committee isir eżami biex wieħed jara xi kriterji jistgħu jinħarġu għall-ġid tal-kunsilli kollha.

Dan għandu jsir għax meta l-poplu jara li l-amministrazzjoni fil-kunsilli hija bl- aktar mod trasparenti, b'mod speċjali dik finanzjarja, ikabbar il-fiduċja fil-kunsilli.

Fl-opinjoni tiegħi, Sur President, l-issue ta' l- accountability tal-kunsilli hija issue importanti u allura se nibqa' nisħaq fuqa.

Din is-sena kellna każi fejn proprjeta' pubblika ġiet mgħoddija lill- kunsilli lokali biex dawn jutilizzawha, jieħdu ħsiebha u biex ukoll jagħmlu joint ventures mal-privat.

Huwa tajjeb li jsir dan għax huwa parti mill- proċess tad-devoluzzjoni, pero' naħseb li hu tajjeb ukoll li bħala Kamra tar-Rappreżentanti kull sena jkollna informazzjoni ta' dak li qed isir.

Biex wieħed jittrasferixxi proprjeta', hemm kriterji preċiżi fil-Land Disposal Act u ħafna drabi din trid issir b'riżoluzzjoni mill-parlament biex jiġi studjat l-iskop għaliex se tingħata dik il-proprjeta'.

Jekk l- iskop ma jiġix osservat, imbagħad jista' jkun hemm l-effett li dik id- deċiżjoni tiġi kkritikata għax dik il-proprjeta' ma tkunx qed tiġi użata għall-iskop li tkun ġiet mogħtija għalih.

Barra minn hekk, jekk dak l- iskop jinbidel trid terġa' tgħaddi riżuluzzjoni oħra fil-parlament.

Din hija ħaġa tajba għax wara kollox dik hija art pubblika.

Dik l-art la hija tal-ministru, la tal-membri parlamentari u lanqas tal-kunsilliera u għalhekk huwa importanti li l-kunsilliera jagħtu rapport lil din il-Kamra dwar kif il-proprjeta' mogħtija lilhom tkun qed tiġi wżata.

Din il-proposta qed nagħmilha hawnhekk b'mod formali ħalli l-proprjeta' tiġi amministrata bl-aktar mod trasparenti.

U huwa aktar u aktar importanti li jkun hemm dawn iċ-checks and balances meta l-kunsilli jagħmlu joint ventures mal-privat għall-utilizzazzjoni u l-użu ta' dik il-proprjeta'.

Fuq kollox il-kontroll u ċ-checking isir għall-ġid ta' l-istess kunsilli u għall-ġid ta' l-istess komunita'.

Fil-ħin li fadal nixtieq nitkellem ukoll dwar il-proċess tad-devoluzzjoni tal-poter mill-gvern ċentrali għall-kunsilli lokali, Sur President.

Huwa importanti li dan il-proċess isir.

Hemm ukoll l-aspett soċjali, li huwa qasam ieħor importanti li l-kunsilli jridu jagħtu kas.

Imma għal issa nitkellmu ftit fuq il-proċess ta' devoluzzjoni.

L-għanijiet tad- devoluzzjoni stipulati fir-rapport tal-ministeru huma li tkompli togħla l- kwalita' tal-ħajja, li jitkattar is-sens ċiviku fil-lokalita' - f'kelma oħra li jkollna soċjeta' aktar responsabbli - u li s-sistemi tal-gvern ikunu għad-dispożizzjoni tal-poplu u mhux bil-maqlub.

Dawn huma tliet għanijiet bażiċi għaliex id-devoluzzjoni suppost għandha taħdem aħjar fl- interess taċ-ċittadin.

L-għanijiet huma sbieħ imma jien dejjem inżomm saqajja ma' l-art u nara kif se naslu għalihom.

U fost l-affarijiet l-aktar importanti hemm li l-kunsilli jkollhom l-għodda finanzjarja, fiżika u materjali biex ikunu jistgħu jaqdu il-funzjonijiet tagħhom sew.

Ejja nieħdu l-każ tal-problema tat-tibdil tal-bozoz.

Fl-opinjoni tiegħi, il-korporazzjoni Enemalta għal xi raġuni jew oħra m'hijiex geared għal servizz tant sempliċi f'post ċkejken bħal Malta.

Veru li l-istreet lighting tissuplixxieh hi, pero' m'hijiex kapaċi tagħtihom is- servizz hi u tagħmel il-bdil ta' bozoz kif rikjest mill-kunsill lokali.

Din il-korporazzjoni m'għandhiex il-ħila li mill-eluf li għandha jaħdmu magħha jkollha unit biex dawn l-affarijiet jimxu b'mod effiċjenti, biex bozza ma ddumx sitt xhur biex tinbidel.

Ġieli bozza maqtugħa ma tinbidilx jekk il- ministru ma jċempilx u jgħajjat xi għajta mad-district manager biex imur jirranġaha!

Tajjeb li nżommu quddiem għajnejna li l-Enemalta kważi f'kull lokalita' għandha d-distrett jew l-uffiċċju tagħha u jiena ma nistax nifhem kif dawn l-uffiċċji kollha lanqas huma kapaċi jlaħħqu biex jibdlu bozza.

Kemm hu impenjattiv dan ix-xogħol!

F'lokalitajiet fejn hemm il-bini ġdid għandna residenti li saħansitra ħallsu Lm700 biex setgħu ngħataw is-servizz tad-dawl.

Każ tipiku huwa Triq id-Deheb Fin f'Ħal Qormi, fejn hemmhekk hemm biċċa triq ta' 300 metru u r- residenti t'hemmhekk ħallsu Lm700 għal dan is-servizz pero' sal-lum dan is- servizz għadu inkomplet.

U minkejja t-talbiet li jsiru mill-membri parlamentari li joħorġu fuq dak id-distrett - u l-kunsill sa ċertu punt jagħmel il-parti tiegħu wkoll - dawn ir-residenti xorta għadhom fl-istess sitwazzjoni.

La għandna din is-sitwazzjoni vis-a-vis l-istreet lighting, allura mhux bilfors li l-kunsilli jaċċettaw li dan ix-xogħol jeħduh huma?

Jien għandi d-dubji tiegħi kemm effettivament huma attrezzati biex dan ix- xogħol jagħmluh huma, u din hija waħda mill-problemi vinkolanti tad- devoluzzjoni.

Mhux imbilli ngħidu li bid-devoluzzjoni għandi l-poter.

X'se jiġri issa jekk dak il-poter ma nistax inwettqu?

Qabel, kull fejn kien ikun hemm bozza maqtugħa, il-kunsill seta' jgħid li għamel ir-rapport u li qed jiġri wara d-district manager li min-naħa tiegħu mhux qed jaqdih.

Sal-lum kunsill jista' jgħid hekk imma s-sena d- dieħla le.

Mis-sena d-dieħla 'l quddiem irid jgħidlu li fi żmien 24 siegħa, fi żmien tliet ijiem, dik il-bozza trid tinbidel.

U jekk se jassumu ukoll ir-responsabbilta' ta' l-estensjoni tad-dawl f'ċerti postijiet - issa biex inkun realistiku jiddependi wkoll mill-komplikazzjoni tax-xogħol - irid jgħidlu li fi żmien ġimgħa dak is-servizz irid ikun estiż, u mhux neħodlu Lm700 meta s-servizz normali huwa Lm50!

Qed ngħid Lm700 għax daqshekk ħallsu dawn in-nies ta' din l-area partikolari, u dawn għadhom ma ħadux ir- rebate u għadhom b'servizz inkomplet.

Imbagħad hemm areas oħra fejn ikollok low voltage, fosthom il-lokalita' ta' Ħal Farruġ u anke fit-tarf ta' Ħal Luqa.

Qed insemmi dawn il-każi għax narahom u mmiss magħhom kuljum.

U l- Enemalta għandha lokalitajiet f'kull distrett u m'hijiex kapaċi testendi dan is-servizz essenzjali.

Issa biex nitkellem b'mod aktar ġenerali rrid ngħid li skond id-diskors tal-budget, iż-żidiet li ngħataw lill-ħaddiema tal-gvern huma performance- related.

Issa fejn hi l-performance li qegħdin nistennew?

Qed insemmi każ tipiku fejn minħabba l-inkompetenza ta' entita' pubblika se jispiċċaw ibatu l-kunsilli lokali.

Jiddispjaċini ngħid li hija inkompetenza, u jien ma nistax nifhem kif ma jiġix organizzat unit li jagħti dan is-servizz b'mod effiċjenti, sakemm din il-mossa ma tfissirx li l-kunsilli lokali se jkunu mgħobbija biex iħallsu għad-dawl fit-toroq, bil-korporazzjoni tiċċarġja lill-kunsilli biex tiġbor aktar flus biex forsi tagħmel tajjeb għat-telf fuq ix-xiri taż-żejt minħabba d-deċiżjoni famuża li nħassru l-hedging agreement!

Forsi minħabba dan issa se naslu biex il-kunsilli lokali jkunu mġiegħla jħallsu għad-dawl fit-toroq!

Imbagħad effettivament x'jiġri?

Jiġri li biex niffrankaw nibdew naqtgħu d-dawl fit-toroq!

L-istess ħaġa fil-proċess tal-wardens.

Il-law enforcement hija xi ħaġa li fil-prinċipju naqblu magħha, pero' rridu nkunu saqajna ma' l-art u naċċettaw li biex ikollok enforcement effiċjenti jrid ikun imxerred ma' Malta kollha.

Irridu naċċettaw ukoll il-fatt li l-law enforcement qatt m'hu se jkun self-financing, għal raġuni sempliċi li jekk se jkun effettiv in- nies se tkun aktar aware u aktar se tobdi r-regolamenti u allura d-dħul mill-kontravvenzjonijiet se jonqos.

It-tielet punt huwa li għandek ċerti areas fejn ikollok konċentrament ta' popolazzjoni, li se jkollhom introjtu tajjeb - per eżempju Tas-Sliema, G'Mangia ħdejn l-isptar, Paceville u Buġibba - pero' lokalitajiet oħra li m'humiex daqstant ċentrali se jaħdmu b'telf.

U dan diġa qegħdin narawh wara ftit xhur.

Sur President, dan qed ngħidu għaliex wieħed irid jagħmel assessment ta' l-affarijiet meta jgħaddu għad-devoluzzjoni u mhux sempliċement għax il- ħaġa għaddiet allura solvejna l-problema.

U ħafna kunsilli qed iwassluli l- messaġġ - issa jekk qed jigdbu huma qed nigdeb jien - li għalihom is- sistema tal-wardens m'hijiex sostenibbli.

Mill-banda l-oħra lanqas ma rridu naslu li nwaqqfu dan il-proċess għax inkella tkun qed traqqa 'l hawn u tħassar 'l hemm.

Irrid ngħid ukoll li l-idea tal-law eforcement m'għandhiex tkun konnessa biss mal-kwestjoni tat-traffiku.

It-traffiku huwa importanti, imma mbagħad għandu jkun hemm ukoll enforcement vis-a-vis it-tindif u ż- żamma ta' l-ambjent.

Jien naf li din m'hijiex xi ħaġa faċli u għalhekk qed ngħid li dan il-kunċett qatt ma jista' jkun self-financing.

U jekk aħna rridu nimbuttaw din il-ħaġa 'l quddiem, iridu jsiru ukoll law enforcement agencies bejn is-suldati, il-pulizija, etc. biex il-gvern jara kif se joħloq xi tip ta' partnership.

Din is-sena wkoll għaddejjna lill-kunsilli lokali l-kunċett ta' customer care.

Issa apparti li l-ġbir tal-liċenzji se jibda jsir fil-lokalita' - tajjeb, u dan aħna naqblu miegħu għax jiffaċilita' l-amministrazzjoni għan- nies - imma ma' dan se jkun hemm ukoll il-complaints tan-nies.

U l-kunsill jgħaddi l-complaints tan-nies lid-dipartiment u hemmhekk se jieqfu l- affarijiet.

Għaliex?

Għax għandek is-sistema ċentrali tal-gvern kif żviluppat matul l-għexieren tas-snin li ma tagħtix kas.

U din hija problema mhux tal-bieraħ, mhux tal-lum, imma problema li ċertament trid tiġi indirizzata.

U fl-opinjoni tagħna din trid tiġi indirizzata billi jinħolqu l-partnerships neċessarji ma' ċerti dipartimenti tal-gvern u ma' ċertu kunsilli lokali, fejn inkunu nistgħu ntejbu l-effiċjenza ta' l- amministrazzjoni pubblika.

Jiena nerġa' ntenni li jkun żball kardinali li lill-kunsilli ngħaddulhom xi toroq oħra arterjali jew distributorji.

Jiena ma nafx kif se ssir din il-ħaġa għax qisha għadha qed tinħadem.

Mela fi żmien amministrazzjoni Laburista kien hemm ir-road co-ordinating unit, imbagħad għax inbidel il-ministeru u t-toroq marru f'idejn ministeru ieħor, apparentament dan il-unit ġie xolt!

Issa problema komuni tinqala' mill-fatt li lill-kunsilli ma javżawhomx meta l-korporazzjonijiet ikunu se jagħmlu xi xogħlijiet fit-toroq.

Issa jekk aħna nemmnu fil-public private partnership - issemmiet fid-diskors tal-budget - għalfejn wara disa' xhur ta' ħidma dan il-unit tneħħa?

Lill- kunsilli lokali nistgħu nużawhom bħala strument biex intejbu l-effiċjenza, u l-ħaġa trid tinħadem ministeru, ministeru.

(Interruzzjonijiet) Imma għalfejn ġie xolt dan?

X'kienu d-difetti tiegħu?

Tejbu kemm trid, għamel improvement fuq il-performance tiegħu kemm trid, imma ma jagħmilx sens li tħassar xi ħaġa li tkun inbdiet.

Veru li x-xogħol ta' dan il-unit huwa xogħol diffiċli, pero' jiena kont nissikkahom biex ikomplu jimbuttaw flimkien mal-ministeru u ma' l-entitajiet l-oħrajn, u minkejja d- diffikultajiet kien hemm il-goodwill minn kulħadd.

U sa fl-aħħar għaqqduh.

Mela allura dak ix-xogħol kollu għalfejn inħalluh jitħarbat?

Illum x'għandna?

Illum għandna t-toroq imħarbtin, fi stat diżastruż.

Ħafna drabi l-kunsilli jagħmlu r-resurfacing ta' xi triq, imbagħad tiġi l- korporazzjoni, hi liema hi, u terġa' tħaffirilhom u nerġgħu back to square one.

Dawn huma l-problemi u trid titkellem b'mod prattiku u b'saqajk ma' l-art għar-raġuni sempliċi li dawn l-affarijiet jaffettwaw lill- komunita' .

Sur President, x'ħin tiġbor riassunt ta' sena sħiħa ssib ħafna affarijiet xi tgħid u x'wieħed għandu jikkonsidra, imma fl-aħħar ftit minuti nixtieq nitkellem fuq kif jaġixxu s-sindki fil-lokalitajiet.

Sal-lum, fil-maġġor parti tal-kunsilli lokali hemm armonija sħiħa minkejja d-diverġenza ta' opinjonijiet politiċi, pero' hemm ftit lokalitajiet li ma jaħdmux b'dan il- mod u lil dawn għandna niġbdulhom l-attenzjoni.

Is-sindku għandu jkun il- persuna li tgħaqqad lin-nies u mhux li tifred lin-nies.

Is-sindku jrid jieħu l-passi, jrid ikun leader veru u jkollu l-kwalitajiet idonei li jgħaqqad u jmexxi l-kunsill fl-aħjar interess tal-lokalita'.

Insemmi ukoll il-konsultazzjoni li l-kunsilli jridu jagħmlu mar-residenti.

Huwa intollerabbli li jsiru l-laqgħat mar-residenti u wara ħadd ma jagħti kas ta' dak li jkunu qalulhom ir-residenti.

Każ tipiku li għaddej bħalissa huwa fir-raħal ta' Ħal Luqa, fejn ir-residenti stess għamlu petition li ppreżentajniha hawnhekk.

Il-kunsilli lokali jridu jwettqu affarijiet fil-ħidma tagħhom ta' kuljum biex verament jaslu li jtejbu l-ħajja taċ-ċittadin.

Dan tal-ħolqien tal- kunsilli lokali kien pass fit-triq it-tajba u naqblu miegħu.

Lill-kunsilli lokali rridu nkabbruhom għax irriduhom aħjar u, biex dan isir, illum wasal iż-żmien li tinħoloq sistema fejn isiru reassessments jew, kif tgħid section 66 tal-liġi, jinħolqu kriterji ta' performance indicators.

Jekk m'humiex diġa introdotti, dawn għandhom jiġu introdotti u mħaddma u minn żmien għal żmien għandhom jiġu mtejba.

U dan għandu jsir fl-aħjar interess tal-kunsilli lokali stess u taċ-ċittadini kollha.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr. Chairman, nistqarr bla tlaqliq li ma nsibx l- iċken diffikulta' ningħaqad ma' l-Onor.

Charles Mangion fuq l-emenda li ressaq.

Sieħbi qal li din l-emenda hija tal-lira, imma jien naħseb li l- ministru se jibqa' jissemma mhux għal-lira imma għall-mijiet ta' liri fil- mod kif għolla t-tariffi tal-qrati u li b'riżultat t'hekk il-qorti ġabu kważi magħluq.

Ovvajment hija konswetudni li titressaq l-emenda pero' dan ma jistax jingħad fil-każ tat-tariffi.

Dawn daħlu bħal sajjetta fil-bnazzi s-sajf li għadda permezz ta' legal notice u poġġew il-qrati tal-ġustizzja f'pożizzjoni li kważi ma jiffunzjonawx.

Jien nixtieq li meta jirrispondi l- ministru jgħidilna x'inhu n-numru ta' kawżi li ġew preżentati minn Ottubru 'l quddiem, komparat man-numru ta' kawżi li ġew preżentati fis-snin l- imgħoddija.

U jekk għandu din l-istatistika jgħidilna jekk huwiex veru li n-numru ta' kawżi ordinarji naqas.

Sur President, se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' ittra mibgħuta minni lil persuna mill-Mosta fl-24 ta' Ottubru 2000 dwar pipe ta' l-ilma għaddej minn mal-bejt mingħajr il-permess tas-sid.

Dan huwa każ ta' wieħed anzjan f'wheelchair mill-Mosta, li jrid jagħmel kawża fuq pipe ta' l-ilma li xi ħadd abbużivament poġġielu fuq il-ħajt tal-bejt tiegħu u li qed idejqu, peress li minħabba dan l-imbierek pipe dan il-povru ma jkunx jista' jiċċaqlaq.

Biex jagħmel kawża u jitlob lill-qorti tordna biex jitneħħa dak il-pipe ta' l-ilma, dan l-individwu jrid jonfoq Lm350.

Dan hu l-ġenn li ħoloq il-gvern Nazzjonalista bil-mod kif għoġbu jgħolli t-tariffi tal- qorti!

(Interruzzjonijiet) Biex tippreżenta kawża dikjaratorja, hi x'inhi, m'hemm l-ebda distinzjoni u ma tagħmel l-ebda differenza jekk intix mis-saff ta' fuq jew mis-saff t'isfel.

U minħabba li l-finanzjament tal- kawżi sar daqshekk għoli, dan il-bniedem li rriferejt għalih issa jrid joqgħod b'din l-inġustizzja ma' wiċċu.

Sur President, tajt dan l-eżempju - u nista' nagħti ħafna aktar eżempji - biex inħeġġeġ lil dan il-gvern jerġa' jaħsibha għax it-tariffi li ċapċpilna fl-ewwel ta' Ottubru huma assolutament astronomiċi u ma jagħmlux sens.

Il-poplu Malti qed jiġi mċaħħad milli jirrikorri għall-qrati tal-ġustizzja.

Eżempju ta' kawża oħra huwa dak ta' grupp ta' bdiewa ġewwa l-Mellieħa li jgħixu minn fuq ir-raba'.

Skond kuntratt li kienu għamlu fl-1966 taħt gvern Nazzjonalista, iċ-ċens għandu jiġi rivedut mill-gvern ma' għeluq it-33 sena.

Tafu kif ġie rivedut iċ-ċens?

Dawn kienu jħallsu Lm1.50 fis-sena u issa ċ-ċens għamluhulhom Lm135 it-tomna.

Dan ġenn!

Kieku jkollok tiżra' d- deheb f'din l-għalqa wkoll lanqas tifdihom, aħseb u ara meta dan se jiżragħha bil-patata jew bil-basal!

Issa dawn iridu jagħmlu kawża u biex iġibu sentenza dikjaratorja bir-reġistru jridu jonfqu Lm350 kull bidwi.

Sur President, nitlob il-permess biex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal- kuntratt li sar fis-7 ta' April, 1966 bejn in-nutar tal-gvern u persuna mill-Mellieħa.

Ngħid għalija l-gvern ma jistax jibqa' għaddej kif inhu għaddej u hemm bżonn urġenti li jirrevedi dawn it-tariffi, allavolja f'dan il-parlament diġa' saru bosta tentattivi.

Fil-fatt l-aħħar tentattiv kienet il- mozzjoni tiegħi f'isem l-oppożizzjoni tad-19 ta' Ottubru u dakinhar bi ftit ma ġibnihiex żewġ għax m'għaddietx b'vot wieħed, għax kien hawn 28 min- naħa tal-gvern u 27 min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Jien minn hawn inħeġġeġ lill-gvern Nazzjonalista biex jagħmel reviżjoni jekk verament irid li ssir il-ġustizzja.

Int ma tistax tiddeċiedi li tgħolli t-tariffi b'mod li awtomatikament tkun qed tgħid lin-nies biex ma jidħlux il-qorti.

Dan hu li effettivament qed jiġri.

B'dawn it-tariffi l-ewwelnett in-nies iridu ħafna flus biex jibdew kawża u t-tieni nett anke l-istess finanzjament tal-kawża jiġi għoli.

Fil-każ tat-tariffi jiena rrid ngħid li fl-opinjoni tiegħi l-kamra ta' l- avukati kaxkret saqajha mal-ministru.

Il-kamra ta' l-avukati kellha tkun aktar qawwija fil-kritika tagħha u tieħu pożizzjoni aktar skjetta.

Għax issa barra li qed ibati l-pubbliku qed ibatu wkoll l-avukati li m'humiex kuntenti bl-andament ta' l-amministrazzjoni fil-qasam tal-ġustizzja.

Per eżempju, kif tista' biss taħseb li tagħmel sens li meta tintrebaħ kawża ta' Lm1000 tat-tribunal tat-talbiet iż-żgħar jew kawża quddiem maġistrat, dak li jkun irid iħallas aktar minn Lm120 biex japplika s-sentenza billi jmur jagħmel subbasta!

Biex tagħmel subbasta fuq kawża ta' Lm1000 tiġik l- istess prezz ta' wieħed li jagħmel subbasta fuq kawża ta' eluf kbar ta' liri.

Issa din ma tarax li ma tagħmilx sens!

In-nies qalulu lill-ministru dwar din is-sitwazzjoni, pero' l-Onor.

Austin Gatt jibqa' jwebbes rasu.

Mr. Chairman, il-ministru dejjem iserrħilna moħħna li m'hemmx għalfejn ikun hemm aktar spazju fiżiku fil-qorti.

Issa jekk tara l-estimi tas-sena 2000/2001 dwar improvements to property, issib li hemm ivvotati Lm2,000.

Tista' tgħidli b'Lm2,000 x'se tagħmel?

Naħseb li lanqas il-faċċata tad-dar tiegħi ma tagħmel, aħseb u ara kemm se tagħmel impovements to property fil- qorti kollu!

B'Lm2000 lanqas il-lift li aktar ma jaħdimx milli jaħdem ma tirranġa!

U mhux billi l-ministru jmur fuq it-television u joqgħod jikkritika lil dak u lil ieħor.

Dan mhux sew għax jekk jaf x'inhu jiġri fil- qorti u jaf li hemm ċerti affarijiet li m'humiex mexjin sew, m'għandux għalfejn imur fuq it-television imma għandu jaqbad u jieħu l-passi.

Bħalma għandu jieħu passi fuq inkjesta li hemm għaddejja u li jien nispera li tiġi konkluża malajr, hu min hu dak li daħal fuq is-sistema tal-computers fil- qrati u lagħab mal-verbali tal-kawżi tas-seduti ta' l-imħallfin, dejjem jekk ma jkunx xi wieħed aktar gustuż minni u allura jiġi protett!

Int ma tistax tħalli dawn l-affarijiet jiġu ttollerati u jien ċert li dan se tagħmlu.

Dawn huma affarijiet li jindikaw li hemm xi ħaġa ħażina fis- sistema, Sur President.

(Interruzzjonijiet) Ħa ngħidlek fuq il-problema ta' spazju u anke ngħidlek x'qal il-Maġistrat Cassar ġimgħa ilu.

Dr. Cassar waħħal notice mal-kamra ta' l-avukati u ma' kullimkien fejn qal li minħabba nuqqas serju fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja, hu kellu jħassar is-seduta kollha tal-bord tal-kera u ddeferixxa kollox.

Issa jekk għandux raġun il-ministru jew Dr Cassar ma nafx.

Kulma naf hu li kien hemm ħafna nies isallu fil-kuriduri.

Jiġifieri dawn mhux qegħdin jieħdu pjaċir bis-sistema kif inhi.

L-istess per eżempju meta seduti sħaħ jitħassru.

Imbagħad qed ikollna każi repetuti ta' bomb scares, fejn kull meta jċempel telephone, anke jekk tkun waqt ġuri, kulħadd irid joħroġ 'il barra għax xi ħadd ikun ċempel li hemm bomba.

Allura din is-sistema se tibqa' sejra hekk?

Il-ministru jmissu jaqbad ma' l-awtoritajiet Ingliżi u jistaqsihom x'jagħmlu fil-qrati Ingliżi meta jkun hemm każi bħal dawn.

Hemmhekk meta jkun hemm ġuri kull siegħa jċemplulhom li se jtajru kull m'hemm, speċjalment meta jkun hemm ġuri ta' xi ħadd b'konnessjonijiet ma' l-IRA.

Imma hemmhekk ħadd ma joħroġ 'il barra għax illum għandek sistema ta' security fl-awli permezz ta' explosive detectors.

Sur President, lill-ministru jien ngħidlu li bi ftit flus tista' tissolva l-problema kollha, pero' l-flus li għandu ma tantx jidher li qed iħaddimhom sew.

Nafu li se jintefqu Lm245,000 għall-NPAA.

Kieku mqarr jonfoq nofshom għal din is-sistema li semmejt ikun qed isolvi din il-problema darba għal dejjem.

Għax nerġa' ngħid li kull meta jkun hemm bomb scare kulħadd jitlaq 'il barra, u sa ċertu punt ma tagħtihomx tort għax la ma tkunx armat tgħid li din xi darba se tieħu.

Il-verita' hi li din tista' tarma għaliha u hemm bżonn li jsir xi ħaġa fuq din il-ħaġa.

Qed naqgħu għar-redikolu kull darba li xi ħadd sempliċement jagħmel telefonata anonima.

Jien naħseb li kieku wieħed kellu jistudja l-mod kif isiru dawn it-telefonati anonimi, meta jsiru u x'kawżi jkun hemm għaddejjin fil-qorti dak il-ħin, wieħed għandu mnejn jasal biex jiġbor ċerti indizji.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq in-numru tal-maġistrati, Sur President.

Minkejja li żied in-numru tal-maġistrati, il-ministru jaf li hemm problema kbira bejn il-maġistrati dwar kif qed jitqassam ix-xogħol.

Hemm maġistrati li qed jispiċċaw jagħmlu xogħol li huma ma jħossux li għandhom jagħmlu għal ċerti raġunijiet.

Hemm taħwid kbir bejniethom u l-ministru jrid jara kif se jsolvih dan.

Nitlob lill-ministru jgħidilna xi ħaġa wkoll dwar il-karozzi li se jixtri għall-maġistrati.

Min se jkun ix-xufier tagħhom?

Iżda l-isbaħ waħda, Sur President, hija fil-każ ta' l-istudenti tal-liġi li jmorru jistudjaw fil-librerija li qegħda tixxotta kuljum.

L-akar kotba riċenti huma dawk li tatna l-Ambaxxata Amerikana meta l-President de Marco kien għadu ministru.

Barra minn hekk jekk student imur jagħmel photocopy irid iħallas 50c ta' kull paġna, jiġifieri jekk jagħmel erba' faċċati minn ktieb dan irid iħallas Lm2 minn butu.

Dwar it-trasferiment tar-reġistru għall-għassa tal-Belt irrid ngħid li waqa' l-Embassy, niżlu isfel u ma nafx kemm ħaffru, tellgħuh u lestewh - għadu kif jinfetaħ - u n-nies għaddejjin jixtru, iżda r-reġistru għadu ma niżilx għall-għassa tal-Belt!

X'inhu dan id-dewmien tat-trasferiment tar- reġistru għall-għassa tal-Belt meta x-xogħol beda qabel l-Embassy?

Naf li hemm kuntrattur, imma allura dan huwa xi kuntrattur li jista' jagħmel li jrid?

X'inhu jżomm milli jsir dan it-trasferiment?

Fir-rapport ta' ħidma tal-ministeru għandna miktub li:

"When the transfer of the registries to the ex-Valletta police station is finalised, the space vacated by the registries in the Annexe will be refurbished to serve the requirements of the family court and as offices for the master".

Mela ħalli niġi għall-kwestjoni tal-family court, Sur President.

Il- ministru qal li ma kienx kuntent bir-rapporti tagħna u għamel rapport ieħor.

Issa se nibdew it-tielet sena ta' gvern Nazzjonalista u għadna mingħajr family court.

U jekk hawn xi ħaġa li verament hija mistennija li xi darba tibda tiffunzjona hija l-family court.

Jekk il-ministru jasal wasla sal-qorti - u jagħmel tajjeb li jiġi ta' spiss, għalkemm meta introduċa t-tariffi l-ġodda għamel żmien ma jersaqx l-hemm! - anke meta jkun hemm il-kawżi tas-Sekond'Awla, jibda jara b'għajnejh kemm hu aħjar li jkollna l-family court għal diversi raġunijiet.

Dwar il-family court se nerġa' nsemmi l-każi għax il-poplu Malti bil-każi jrid jifhem, Sur President.

Per eżempju, kien hemm każ ta' mara b'ħamest itfal li kellha titlaq mid- dar għax żewġha kien jifflaġellaha.

Din damet ix-xhur biex ħadet id- digriet.

Jien mhux qed inwaħħal f'dawk li jaħdmu għax il-kawżi hawnhekk dejjem jikbru.

Tibda tara kull file isfar daqsxiex ħiereġ mil-lockers!

Il- ħtieġa li jkun hemm xi ħaġa tiffunzjona hija urġenti.

S'issa għadna ma wasalniex għalkemm din is-sena hemm ivvotati xi Lm30,000 għall-family court.

Din il-problema tal-family court ma tistax tiġi delayed aktar.

Għandna problema ta' domestic violence qawwija u għandna l-problema li l- każi ta' separazzjoni qegħdin dejjem jiżdiedu.

Hemm ukoll il-problemi ta' l- adozzjoni.

Dan qed ngħidu biex nuri kemm huwa importanti li kemm jista' jkun malajr tibda tiffunzjona l-family court.

Il-chaos li hemm fis- Sekond'Awla huwa tremend - agħar minn suq li nsibu f'Medina - b'mod speċjali meta jkun hemm is-seduti għaddejjin.

Din hija xi ħaġa li jien jidhirli li l-ministru jrid jittrattaha mhux bil-paroli biss, u nerġa' ngħid li m'għandux jipprova jġib l-iskuża tal-fondi biex jagħmel ċertu refurbishment għax biex imur jonfoq kważi Lm0.25 miljun għall-NPAA għandu.

Jekk lili tistaqsini x'jiġi l-ewwel jekk hux il-problemi ta' pajjiżi jew l- acquis ngħidlek l-ewwel jiġu l-problemi ta' pajjiżi.

Kwart ta' miljun lira għall-NPAA hija somma sostanzjali ħafna għall-vot li għandu l-ministeru.

Fuq is-sitwazzjoni tal-ġurijiet irrid ngħid bl-aktar mod ċar u b'ċertezza li hemm ħafna ġurijiet pendenti fil-kamp kriminali u dawn bilfors irid ikollhom l-avukat tal-fqar, li fil-ġurijiet huwa l-Avukat Joe Mifsud.

Dr Mifsud huwa ħabib tiegħi, bniedem intelliġenti, ta' l-affari tiegħu u kapaċissimu u m'hemmx dubju li fil-kamp kriminali huwa wieħed mill- aħjar persuni, pero' ma jistax ikompli jagħmel dan ix-xogħol waħdu.

X'se jagħmlu dawn il-ġurijiet pendenti li kollha qed jistennew il-legal aid?

Jien ma naħsibx li se tagħtihom wieħed minn tar-Rota!

Hemm Joe Mifsud u hemm Malcom Mifsud, pero' b'daqshekk ma naħsibx li se tissolva l-problema.

Hemm ukoll ġurijiet li b'xi daqsxejn fwieħa jew intiena politika dawn dejjem qed jaqgħu lura!

Issa jekk din jidħolx fiha l-ministru jew il-gvern kollu kemm hu ma nafx.

Li naf żgur hu li hemm ġew xi ħaġa qed jiġri.

Irrid ngħid ukoll li ċerti appelli kriminali qatt ma jiġu appuntati.

Jien ma rridx insemmi ismijiet imma dawn għal xi raġunijiet jew qed jibżgħu li xi darba ssir ġustizzja f'dan il-pajjiż jew inkella hemm ċertu biża' ieħor.

Il-ministru jaf li justice delayed is justice denied.

(Interruzzjonijiet) Meta fuq il-legal aid kien hemm l-abbuż għamilt sew li ħadt il-passi, imma issa ħalli ngħidlek x'inhu jiġri jien fil-qorti tal-maġistrati rigward il- kwestjoni tal-legal aid.

Fil-qrati inferjuri hemm diffikulta' f'dawk li qegħdin fuq il-lista għax sfortunatament mhux kulħadd ikollu t-tendenza li jaħdem fil-kamp kriminali u ħafna minnhom jaħdmu fil-kamp ċivili - m'hemmx għalfejn insemmu ismijiet, hawnhekk qed nara xi avukati li ċertament kollha jafuhom - u dawn qegħdin jaħdmu fuq proċeduri kriminali għax qegħdin fir- Rota.

Qed issir ġustizzja?

Jien mhux qed ngħid għax dawn mhux qed jagħmlu ħilithom, imma jekk bniedem aktar kapaċi jaħdem fuq iċ-ċivil u meta jiġi għall-kamp kriminali qisu jaqbdu s-sulluzzu, dan xi tridu jagħmel?

B'hekk mexjin l-affarijiet!

Mr. Chairman, is-sitwazzjoni quddiem il-qorti tal- maġistrati, fil-kamp kriminali fejn għandek il-legal aid, m'hijiex waħda feliċi.

Dawn m'humiex kummenti tiegħi biss imma huma wkoll kummenti ta' ġudikanti li bħalma jitkellmu miegħi, naħseb li jitkellmu mal-ministru wkoll.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq it-translators.

F'dan il-każ il-ministru għamel sew li qata' l-abbużi.

Għandna kawżi ta' nies li jiġu mill-pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq u jitkellmu bil-lingwa Għarbija u b'hekk ikollok tappunta translator.

Jien m'inix wieħed minn dawk li naf ħafna bl-Għarbi imma hemm min jgħid li jifhem ħafna bl-Għarbi u minflok jieħu l-fee tal- legal aid qed imur jagħmilha ta' translator u b'hekk qed joħorġu l-eluf tal- liri.

Din il-ħaġa tista' ssolvi ruħha billi jiġu mpjegati xi żewġ translators.

B'dan il-mod toħroġ b'ħafna irħas għax dawn it-translators jibdew ikunu bil-paga.

Jekk hemm abbuż minn din il-ħaġa allura l-ministru jrid jiffaċċjaha - hemm translator partikolari li jiġi appuntat dejjem hu - u jiena konvint li jekk jiġu mpjegati żewġ translators nispiċċaw noħorġu ħafna irħas u naħseb li jkollna xi ħaġa aħjar ukoll.

Mr. Chairman, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-kwestjoni tat-tribunal għall-investigazzjoni ta' inġustizzji.

L-ewwel ħaġa hawnhekk il-ministru għandu responsabbilta' kbira li jara li dan jibqa' jiffunzjona.

Jien informat li dan it-tribunal għandu ħajja ta' ħames snin, jiġifieri skond il- liġi f'Ġunju ta' l-2001 dan se jieqaf jiffunzjona.

Issa jekk tara kemm inqatgħu kawżi, kemm baqa' kawżi x'jinstemgħu u kemm hemm kawżi għaddejjin tasal għall-konklużjoni li dan it-tribunal baqagħlu xogħol għal mhux anqas minn tlieta jew erba' snin oħra.

Dan ifisser li hemm bżonn li jkollna estensjoni ta' żmien għal dan it-tribunal u jiena nispera li l-ministru beda jaħseb biex jagħmel dan.

Għax issa x'inhu jiġri?

L-Imħallef Farrugia Sacco jaf li sa Ġunju ta' l-2001 ma jistax ilesti għax għandu ħafna kawżi li għadhom qed jiġu appuntati, oħrajn qegħdin f'nofs leħja u oħrajn li waslu għas-sentenza, u meta tmur quddiemu għat-trattazzjoni l-Imħallef jitfa' l-kawża għas-sentenza.

U dan qed jitfaħhom kollha għall-10 ta' Mejju ta' l-2001.

Issa l-Imħallef jaf li sa l-10 ta' Mejju lanqas jekk jagħmel bħal Santu Wistin m'hu se jlaħħaqhom kollha!

Il-ministru jrid jara li ssir xi ħaġa malajr biex dan it-tribunal jerġa' jiġi appuntat.

Jekk ma jagħmilx hekk aktar jissaħħaħ l-argument tagħna li tan-naħa l-oħra ma jridux li dan it-tribunal jibqa' jiffunzjona.

Sur President, qed ngħid li tan-naħa l-oħra ma jridux li dan it-tribunal jibqa' jiffunzjona għax minn għaxar kawżi forsi qed jintrebħu tnejn u kultant tlieta.

Jekk kumbinazzjoni tintrebaħ kawża kontra l-gvern, jibdew jinqalgħu l-problemi kollha fejn ninvolvu lill-PSC .....

(Interruzzjonijiet) Imma għalkemm il-vot tat-tribunal għall-investigazzjoni ta' inġustizzji jaqa' taħt il-prim ministru, il-verita' hi li l-funzjoni tiegħu taqa' taħt il-ministeru tiegħek.

Barra minn hekk jekk fl-1997 kien hemm ivvotati Lm200,000, kif tela' gvern Nazzjonalista fl-1998 dawn niżlu għal Lm137,000 li minnhom intefqu biss Lm28,487.

Fl-1999 kien hemm ivvotati Lm105,000 li minnhom intefqu Lm39,000.

Is-sena l-oħra kien hemm ivvotati Lm50,000 u din is-sena Lm50,000 ukoll.

Dan meta għall-kummissjoni b'erba' min-nies biex tiddeċiedi kemm in-Nazzjonalisti batew taħt il-Laburisti din is-sena ġew ivvotati Lm100,000.

Issa ta' min jgħid li din il-kummissjoni waqfet tiffunzjona meta fl-1995 twaqqaf l-ombudsman.

Dan ifisser li ġew ivvotati Lm100,000 għal xi ħaġa li prattikament ma teżistix!

Issa jista' jkun hemm xi Nazzjonalist li nsejtuh u qed jheddidkom u ddeċidejtu li tagħtuh xi ħaġa!

Sur President, kawża quddiem dan it-tribunal għall-investigazzjoni ta' inġustizzji hija kawża normali u m'għandux ikun hemm delaying tactics min- naħa tal-gvern.

Per eżempju, kull meta tintilef kawża quddiem dan it- tribunal, il-kummissarju tal-pulizija jaqla' minn kollox biex jara li ma tiġiex japplikata s-sentenza u dan mhux sew.

Jekk kien hemm xi ħadd li ma kienx canvasser ta' ministru Nazzjonalista kif tlajtu fl-1987 u neħħejtulu l-liċenzja tal-gabbana u issa ħa r-raġun mit-tribunal, m'għandniex noqgħodu nagħmlu dawn id-delaying tactics.

Dan għadu sal-lum jgħaddi mill- kalvarju kollu biex forsi jerġa' jaħdem.

Dawn l-affarijiet m'għandhomx isiru u għandna naraw kif nagħmlu biex dawn l-inġustizzji nsolvuhom malajr.

(Interruzzjonijiet) Jien qed nistaqsi fuq dawn l-affarijiet għax għalkemm m'humiex qegħdin taħt il-vot tiegħek, naħseb li kellek x'taqsam fihom.

U rigward dan it-tribunal, anke fuq Għawdex, jien diġa' għamiltlek aċċenn għax hemm problema kif qed jiġu miġbura l-provi u naħseb li wasal iż-żmien li wieħed jara x'se jagħmel.

Sur President, niġu għat-tribunal tat-talbiet iż-żgħar li dwaru l- ministru se jippreżenta xi emendi.

Issa dan it-tribunal jaħdem b'ċerta effiċjenza u anke l-clearance rate tiegħu hija waħda tajba, imma jekk kemm- il darba l-kompetenza tiegħu se tiżdied minn Lm250 għal Lm1,500, bulk kbir ta' kawżi li kienu quddiem il-maġistrati se jmorru quddiem dan it-tribunal.

Issa fuq dan it-tribunal se jkun hemm ġudikanti part-time li ħafna minnhom tant se jkunu loaded li biex huma joqogħdu jiktbu s-sentenzi u x-xhieda - għax dawn mhux bħall-maġistrati jew l-imħallfin li jkollhom l-istaff tagħhom - se jkissru l-professjoni tagħhom.

U uħud minnhom diġa' kissruha għaliex biex ilestu ċerti affarijiet jispiċċaw ma jiftħux l-uffiċċju.

U allura ladarba se nżidu dan ix-xogħol naħseb li wasal iż-żmien li dawn il- ġudikanti jsiru full-time.

Din hija xi ħaġa li teżisti f'pajjiżi oħra.

Sakemm dawn it-tribunali tat-talbiet iż-żgħar tħallihom fuq skala żgħira mhux se jkollok problema, imma issa dawn ma baqgħux hekk għax minn Lm100 tlajna għal Lm250 u issa minn Lm250 qegħdin naqbżu għal Lm1,500.

Ma tgħidx li minn Lm250 tlajna għal Lm500 - id-doppju - imma tlajna għal Lm1,500.

Mr. Chairman jiena nħoss li din il-problema għandha tiġi indirizzata issa.

U fl-opinjoni tiegħi, jekk il-ministru jiltaqa' magħhom ikun aħjar.

Illum il-kawżi quddiem it-tribunal tat-talbiet iż-żgħar qed jidħlu f'ħafna eċċezzjonijiet u allura jieħdu l-ħin.

U dawn qegħdin jikbru ħafna.

Jien nista' ngħid li ġieli jkollok kawżi li tant ikollhom eċċezzjonijiet legali li jispiċċaw anke wara sena u nofs.

Dan ma jkunx tort tal-ġudikant jew ta' l-avukati imma minħabba l-ħafna xogħol li jkun irid isir.

Mr. Chairman, nixtieq nitkellem ukoll fuq il-kwestjoni tal-master.

Dan l- aħħar il-ministru reġa' qal li s-sistema tal-master ma tiffunzjonax u li hu m'huwiex kuntent biha.

Il-mistoqsija toħroġ waħidha: Are we going to live with it?

Jekk aħna se nkomplu naħdmu biha, allura hemm bżonn isiru emendi legali biex din verament tibda tiffunzjona.

Dawn l-emendi għandhom isiru wara li l-ministru jitkellem mal-partijiet interessati f'seminars li jittrattaw il-problemi tal-qrati.

Billi jsir seminar fuq l-Ewropa m'aħniex se nsolvu l-problemi tal-qorti.

Imbagħad fuq kollox l-Unjoni Ewropea hija problema tal-gvern, għax hu jrid jidħol fiha!

Għandu jsir seminar ħalli naraw għaliex fis-sistema tal-master għad baqgħalna l-problemi.

Jien meta kont l-Ingilterra f'Lulju li għadda l-Ambaxxata Ingliża rranġatli mal-Qorti Ingliża biex immur nara kif taħdem is-sistema tal-master.

(Interruzzjonijiet) L-avukati u l-qrati Ingliżi aċċettaw il-mod li bih titħaddem din is-sistema.

L-avukati tagħna mhux qed ikunu daqshekk dixxiplinati biex jidħlu fis-sistema u allura trid tara kif se tiġi applikata ċerta dixxiplina.

Is-sistema tal-master hija kwestjoni ta' rispett lejn il-ġudikant u allura jekk hemm xi ħaġa nieqsa rridu nindirizzawha.

Irrid ngħid ukoll li l-maġġoranza ta' l-avukati m'humiex kuntenti bil-mod kif imxiet il-kamra ta' l-avukati fuq ħafna affarijiet, speċjalment fuq is-sistema tal-master.

Hemm bżonn niddiskutu biex nipprovaw insolvu dawn il-problemi kollha fil-qrati tagħna, inkluż il-kwestjoni tal- master.

F'dan il-każ huwa importanti ħafna li tiġi instigata fiduċja fis- sistema.

Mr. Chairman, xtaqt nagħmel kumment ukoll dwar l-attorney general.

Qed jingħad l-uffiċċju tiegħu se jinqasam f'żewġ branches, waħda tinidirizza l- kamp kriminali u l-oħra tindirizza l-kamp ċivili.

Issa jien ma nafx x'inhu jiġri għax din il-ġimgħa kulħadd jinsab imsiefer minbarra wieħed li kien qiegħed f'ġuri.

J'Alla jkun hemm ħafna xogħol barra ladarba jkun fl- interess tal-pajjiż, imma li kulħadd jinzerta msiefer lili ma ddoqqlix!

(Interruzzjonijiet) Naħseb li meta wieħed ikun se jsiefer lilek jibagħtulek memo biex jinformawk li fl-assenza tiegħu se jkun qed imexxi ta' warajh, imma li ma jkun hemm ħadd ....!

Imma apparti din, veru li dan se jinqasam fi tnejn?

Issa se jkun hemm żewġ kapijiet biex ħadd ma jieħu għalih!

U jekk hu hekk, hemm xi raġuni għalfejn se jsir hekk?

Milli qaluli dan se jsir hekk minħabba li d-dipartiment illum kiber.

Imma possibbli li dan kiber b'tali mod li nħasset il-ħtieġa li naqsmuh fi tnejn?

Mr. Chairman, jien inħeġġeġ b'mod qawwi lill-ministru biex jara dawn il- problemi, speċjalment il-ġennata tat-tariffi, għax issa mhux jien tlift fiduċja fil-qorti imma anke n-nies.

Hawnhekk għandi cutting minn "l- orizzont" u ittri oħra "Tlift il-Fiduċja fil-Qrati".

Mhux sew li l-poplu Malti jibda jitkellem b'dan il-lingwaġġ.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Hawn il-permess biex l-Onor.

Farrugia jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra ż-żewġ dokumenti li rrifera għalihom?

(Onor. Membri: Iva).

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Chairman, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra li jien bgħatt lil persuna mill-Mosta fl-24 ta' Ottubru 2000 dwar pipe ta' ilma għaddej minn mal-bejt mingħajr permess tas-sid; u

Kopja ta' kuntratt li sar fis-7 ta' April, 1966 bejn in-nutar tal- gvern u persuna mill-Mellieħa.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għan-naħa ta' l- oppożizzjoni u l-ħin li għad fadal huwa għan-naħa tal-gvern.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr. Chairman, f'dan l-intervent xtaqt ngħid xi ħaġa dwar l-avvanzi li qed isiru fid-dipartiment tal-kunsilli lokali.

Jien naqbel perfettament mal-kunċett tal-kunsilli lokali u nsostni li dawn huma parti sħiħa mill-operat ta' l-Istat u mill-id li aħna nsejħulha l-eżekuttiv.

Nemmen ħafna li aktar ma din tingħata attenzjoni aktar ikollna riżultati tajba għaċ-ċittadini Maltin u jkollna aktar sens li l-pajjiż kollu miexi l-quddiem.

Il-pajjiż miexi l-quddiem għax il-kunsilli lokali għandhom id-don li jidħlu f'aktar dettal milli wieħed jista' jistenna mill-gvern ċentrali.

Mhux biss imma meta l-kunsill lokali jkun wieħed ta' l-affari tiegħu allura l-flus ta' l-istat jintnefqu b'aktar attenzjoni u responsabbilta' u jagħtu aktar riżultat.

Dan insejħulu l-value for money fejn dak li jkun jieħu return tajjeb ta' dak li jkun qed iħallas.

F'dan id-dawl naħseb li bejn wieħed u ieħor, għalkemm hemm l-eċċezzjonijiet - u huma dawn li jidhru aktar - il-maġġoranza tal-kunsilli lokali huma mmexxija b'sens kbir ta' responsabbilta' u b'sens ta' kontroll fl-infiq.

Għandek ukoll inizjattivi ġodda f'dak li għandu x'jaqsam l-għarfien aħjar tal-wirt kulturali ta' kull belt u raħal.

Jiena nieħu pjaċir nara li diversi kunsilli lokali għandhom 'il fuq fl-aġenda tagħhom l-irranġar ta' diversi postijiet storiċi li huma għadhom fil-belt jew fir-raħal tagħhom.

Per eżempju riċentement rajna l-kunsill lokali ta' Ħal Qormi li ppreserva t- tron ta' Pinto b'tant attenzjoni u għarfien.

Din l-Art Ħelwa stess ħadet ħsieb tfaħħar lill-Perit Alan Saliba li għamel dan ix-xogħol u li tat preservazzjoni tal-wirt storiku li għandu dan il-post.

U ladarba qegħdin fiż-żifna tajjeb ukoll li ngħidu li hija ħaġa tajba li hemm 15-il kunsill lokali li qegħdin affiljati bħala membri ġewwa Din l-Art Ħelwa.

Tajjeb li wieħed iħeġġeġ aktar kunsilli lokali jidħlu u jiffurmaw parti minn fondazzjonijiet u minn istituzzjonijiet simili.

Ta' min igħid ukoll li kull sena wieħed jinnota li kull kunsill lokali jagħmel avvanzi fuq dak li jkun għamel is-sena ta' qabel.

Kull sena qed naraw proċedura sħiħa, moviment sħiħ għal devoluzzjoni aħjar tal-poter.

Per eżempju f'pajjiżi bħall-Irlanda xogħol li kien qed isir mill-posta bħal xogħol li jirċievu ħlasijiet u jagħtu l-faċilita' liċ- ċittadini biex jidħlu fl-internet illum qed jagħmluh il-kunsilli lokali.

B'dan il-mod ma jkollniex bżonn uffiċċju tal-posta f'kull belt u raħal u dan jagħmel ħafna sens.

U jagħmel ħafna sens li f'din il-linja wieħed jagħti aktar saħħa speċjalment meta nafu li minn April ta' din is-sena kellna avvanz kbir fil-komputerizzazzjoni permezz tal-link bejn il-gvern ċentrali u l-kunsilli lokali u anke bejn il-kunsilli lokali nnifishom.

Daħlu ħafna sistemi bħal l-ADSL li jippermettu lill-kunsilli lokali biex jaħdmu aħjar.

Kien hemm ukoll id-dħul fis-seħħ tal-ħidma tal-gwardjani lokali.

Dawn ukoll huma parti minn dan l-avvanz komputerizzat.

Meta bniedem jingħata ticket fuq xi nuqqas dik awtomatikament tiġi reġistrata dak il-ħin stess u allura jkollok ħafna aktar kontroll.

U naħseb li tgħaqqad lill-kunsilli lokali b'sistema tajba ta' komputerizzazzjoni hija ħaġa utili u għandha tiġi msaħħa.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' proprjeta' wieħed jinnota li hemm erba' affarijiet li għandhom ukoll effett fis-sena li ġejja.

L-ewwel ħaġa f'dak li għandu x'jaqsam ma' proprjeta' nafu li l-gvern diġa għadda 22 biċċa proprjeta' li kellu f'idejh biex jiġu amministrati mill-kunsilli lokali nnifishom.

Hemm ukoll 25 każ ieħor ta' proprjeta' pendenti li finalment se jgħaddu lill-kunsilli lokali.

L-istess għandu jingħad għall-faċilitajiet sportivi.

Dan il-gvern qiegħed jagħti ħafna importanza lill-isports.

Bil- fatti qiegħed jagħmel ħafna ħidma favur l-isports u din is-sena se jkun għadda 26 faċilita' sportiva lil 17-il kunsill lokali ieħor.

Il-kabinett diġa' approva din il-ħaġa u bħalissa għaddejjin id-diskussjonijiet mad- dipartiment ta' l-artijiet.

L-istess għandu jingħad għal-libreriji.

Għandna 12-il librerija reġjonali li issa qegħdin jiġi amministrati mill-kunsilli lokali.

U fuq dan il- binarju tajjeb li wieħed jgħid ukoll li ta' min jara jekk hux possibbli li wieħed jibdel is-sigħat ta' dawn il-libreriji reġjonali b'tali mod li tfal ta' l-iskola li jispiċċaw wara t-tlieta jkunu jistgħu jmorru u jieħdu kotba min hemmhekk.

Tajjeb li l-ftuħ ta' dawn il-libreriji jestendi ukoll għas- Sibt filgħodu jew għas-Sibt wara nofsinhar biex in-nies li jaħdmu jkollhom ukoll il-faċilita' li jmorru u jieħdu l-kotba.

Ovvjament id-devoluzzjoni ta' l-amministrazzjoni ta' dawn il-libreriji ma tfissirx li d-dipartiment m'huwiex se jibqa' jibgħat il-kotba li regolarment kien jibgħat.

Fid- distrett tiegħi għandi l-kunsill lokali tal-Birgu li dan ġie f'idejh l- Auberge D' Angleterre fejn hemm librerija reġjonali u mid-domandi parlamentari li nagħmel regolarment irriżultali li d-dipartiment dejjem jibgħat numru kbir ta' kotba lil dawn il-libreriji.

Wieħed irid jgħid ukoll li l-istess kunsill lokali nnifsu għamel inizjattivi biex iżid huwa stess id-dħul tal-kotba hemmhekk.

L-istess għandu jingħad għal dak li għandu x'jaqsam mal-bus shelters.

Il- gvern se jgħaddi ukoll il-bini u l-manutenzjoni ta' dawn il-bus shelters lill-kunsilli lokali.

Tajjeb li qiegħed isir dan pero' ovvjament wieħed dejjem irid jimxi b'ċerta kawtela u attenzjoni għax għalkemm il-bus shelters iservu bħala mezz ta' kif wieħed jinqeda għall-karozzi tal-linja pero' min-naħa l-oħra wkoll wieħed irid joqgħod attent li ma jiċċaqilqux min-naħa għall-oħra għax ħafna drabi dawn ikunu ta' nkonvenjent kbir għal min ikollu dawn il-bus shelters quddiemu.

Se naraw ukoll tibdil ma' dak li għandu x'jaqsam mal-ħlasijiet tal-kera.

Fill-fatt mill-1 ta' Novembru ta' din is-sena numru kbir ta' kunsilli lokali bdew jerċievu l-ħlasijiet tal-kera li s-soltu wieħed kien jibgħat għand id-dipartiment ta' l-artijiet.

Hawnhekk ukoll qed nerġgħu nnaqqsu ċertu piż minn fuq il-gvern ċentrali u ngħabbuh lill-kunsilli lokali pero' b'mod feliċi għax iċ-ċittadin aktar ikun komdu li jmur fl-uffiċju tal- kunsill lokali milli joqgħod jidħol il-Belt.

Avvanz ieħor li għandu jagħti spinta aktar il-quddiem lill-kunsilli lokali għandu jkun dak tat-tibdil u twaħħil tal-lampi tat-toroq.

Fil-fatt diversi kunsilli lokali jkollhom ħafna lmenti mingħand ir-residenti tagħhom minħabba f'din il-problema.

L-istess għandu jingħad għall-operazzjoni tal-gvern li se tippermetti aktar ħaddema tal-gvern li jiġu ttrasferiti mal-kunsilli lokali.

Bħalissa hemm 90 impjegat li diġa qegħdin f'din is-sistema u naħseb li hija ħaġa tajba li wieħed ikompli javvanza aktar fuq din it-triq.

L-istess fuq dawk li qed ngħidulhom permessi temporanji.

Permessi għal tħaffir f'toroq pubbliċi, depożitu ta' materjal ta' bini, divertimenti okkażjonali, vending machines u bejgħ temporanju ta' ikel jew xorb aħna qegħdin ngħidu li dawn kollha se ngħadduhom lill-kunsilli lokali.

Mr. Chairman dan hu mod għaqli u intelliġenti ta' kif tagħmel l-affarijiet għax jekk int iċċaqlaq bil-mod il- mod il-workload minn fuq il-gvern ċentrali għal fuq il-kunsili lokali r- residenti u ċ-ċittadini jkunu moqdija aħjar u jkun hemm anqas burokrazija u problemi.

Dan id-dipartiment qed jidentifika fejn huma l-akbar problemi li jiltaqgħu magħhom iċ-ċittadini.

U jekk wieħed jibqa' jieħu din il-linja naħseb li r-riżultat se jibqa' jkun wieħed ta' suċċess kull sena.

Ovvjament dan dejjem jiddependi minn kemm il-kunsill lokali jaħdem tajjeb.

Dawn id- devoluzzjonijiet li aħna qegħdin insemmgħu jkollhom suċċess skond kemm il- kunsill lokali li jħaddimhom ikun serju u kemm ikollu ġewwa fih kunsilliera li jkunu nies ta' l-affari tagħhom u li jifhmu r-responsabbilta' kbira li huma għandhom fuqhom.

Jien insellem lil diversi kunsilliera li tant tant jieħdu xogħlhom bis-serjeta' li jispiċċaw li l-ħajja personali tagħhom tispiċċa.

Issa ta' min ifakkar li dan huwa xogħol assolutament volontarju.

Tajjeb li wieħed iħares ukoll u jikkonċentra ftit fuq il-każijiet ta' kunsilli lokali li ma jkunux qegħdin joperaw tajjeb.

Wieħed jinnota li waħda mill-miżuri li naħseb għandha tidħol u li se tidħol hija li kull kunsill lokali jipprepara rapport finanzjarju kull tliet xhur.

Dan ikun speċi ta' management report li kull kunsill lokali għandu jippreżenta lid- dipartiment.

Hija idea tajba li wieħed jissoda aktar il-konċett ta' l- auditing li jsir min-naħa tad-dipartiment speċjalment f'ċerti kunsilli lokali fejn ikun hemm ċerti dnubiet bħal meta xi kunsill jagħti donazzjonijiet li m'għandux jagħti jew inkella jonqos li jagħti ċertu informazzjoni finanzjarja.

Naħseb li f'dik id-direzzjoni l-kunsilli lokali jridu jifhmu li huma accountable mhux biss lejn il-poplu fil-ġurnata meta terġa' ssir l-elezzjoni imma huma ukoll accountable lejn il-gvern ċentrali.

Jien insostni u nemmen li aktar ma jkun hemm din l-accountability aktar ikun aħjar.

L-infiq tal-pajjiż għandu jiġi kkontrollat miż-żewġ naħat tal- Kamra anke permezz ta' domandi parlamentari sia mill-oppożizzjoni u kemm min-naħa tal-gvern.

Li tieħu lil dawn il-kunsilli lokali quddiem il- kumitati tal-Kamra naħseb ukoll hija talba f'din id-direzzjoni.

Wara kollox aktar ma tissoda id id-dipartiment aktar aħjar għax aktar tagħti possibbilta' ta' effiċjenza.

Kif jgħidu l-Ingliżi a stitch in time saves nine.

Jekk wieħed jikkontrolla mill-bidu ċerti nuqqasijiet jiffranka milli jasal f'pożizzjoni ħażina aktar 'il-quddiem.

Nagħlaq billi ngħid li l-aspett tal-kunsilli lokali huwa wieħed ta' suċċess u bi pjaċir wieħed jara li tan-naħa l-oħra tal-Kamra qegħdin jaqblu ma' dak li qegħdin nagħmlu.

Wieħed irid jgħid li aktar ma jkun hemm responsabbilta' u aktar ma jkun hemm ħidma ta' kontroll aktar aħjar għall- pajjiż u għalina b'mod ġenerali.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, nibda mill-qasam tal-kunsill lokali u nidħol mill-ewwel fuq il-finanzjament.

M'għandix dubju li l-Onor.

Mangion jaf jagħmilhom in-numri, pero' din is- sena għoġbu juża argument bil-kuntrarju għal dak li uża s-sena l-oħra.

Is- sena l-oħra, meta kien hemm finanzjament ta' Lm9.6 miljun u Lm0.84 miljun oħra speċifikament imniżżlin f'funds not withdrawn in previous years, l- Onor. Membru kien qal li dawk ma ngħodduhomx għax huma flus li kienu allokati għas-snin preċedenti, flus li l-kunsilli ma kenux ħaduhom.

Dak kien l-argument, imma din is-sena l-Onor. ħabib tiegħi jrid jgħoddhom.

Issa jew kienet żbaljata l-pożizzjoni s-sena l-oħra jew qiegħda żbaljata llum.

Ir-realta' hija li nafu li s-sena l-oħra kien hemm vot speċjali ta' Lm0.84 miljun, li kienu fondi speċjali not withdrawn mill-kunsilli lokali minn mindu twaqqfu l-fondi speċjali sa meta qtilnihom.

(Interruzzjonijiet) Mela le!

THE DEPUTY CHAIRMAN (Onor. Carmelo Mifsud Bonnici): L-Onor.

Charles Mangion, bil-permess tal-Ministru.

ONOR.

CHARLES MANGION: Il-Ministru qed jitkellem fuq cash flow resources tal-kunsilli.

Fl-1997 u 1998, meta kont jien ministru, il-kunsilli lokali kellhom cash flow resources ta' Lm12.5 miljun.

Dak iż-żmien il-ħabib tiegħi kien jgħid kemm konna nnaqqsu l-finanzjament tal-kunsilli lokali.

Jekk irid nista' nagħtih tagħrif dwar cash flow resources tal-kunsilli lokali għall-perijodu bejn Diċembru 1996 u Marzu 1998.

Nista' anke npoġġi dan id- dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor.Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, ma naħsibx li qed nitkellmu fuq cash flow resources, għaliex jekk se nitkellmu fuq cash flow resources allura rridu naraw il-cash flow ta' kull kunsill lokali.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq l-allokazzjoni ta' kull sena li jkun hemm għall-kunsilli lokali.

U r- realta', tajba jew ħażina - ovvjament tan-naħa l-oħra ma togħġobhomx - hi li din is-sena għat-tielet darba konsekuttiva għandna żieda ta' Lm0.6 miljun, żieda li twassal għal żieda komplessiva ta' Lm2.4 miljun fit-tliet budgets li għamel dan il-gvern, b'kuntrast mat-tnaqqis ta' Lm1.5 miljun li kien hemm fiż-żewġ budgets li ressaq gvern Laburista.

Jiġifieri fl-istess perijodu ta' sentejn, biex inqabblu kollox like with like, l-allokazzjoni tal-kunsilli lokali taħt gvernijiet Nazzjonalisti żdiedet b'Lm2.5 miljun, waqt li taħt gvernijiet Laburista naqset b'Lm1.5 miljun.

Dak it-tnaqqis dak iż-żmien kien jirrapreżenta 15% u llum din iż-żieda tirrappreżenta 30%.

Se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra graph li turi dan bl-iktar mod ċar.

Mr Chairman, biex nirrispondi għall-argument ta' l-Onor.

Mangion li kkuntrasta l-VAT mas-CET - u hawn naqbel ma' l-Onor.

Membru li l-kalkolu ta' 12% huwa realistiku, għax id-differenza bejn is-CET u l-VAT kienet 10% - jekk tieħu li aħna lill-kunsilli lokali żidniehom b'Lm2.5 miljun minn wara li spiċċa l-gvern Laburista, u jekk minn din is-somma tnaqqas l- element tal-VAT, iż-żieda effettiva fl-agħar ipotesi tiġi Lm1.5 miljun.

Qed ngħid fl-agħar ipotesi għax meta tara l-kontijiet li qed jitħallsu - għaliex dawk nistgħu niċċekkjawhom u fil-fatt iċċekkjajnihom - ir-realta' hija ħafna iktar ogħla, u aħna nikkalkolaw li bejn wieħed u ieħor iż- żieda reali tvarja minn Lm1.8 miljun għal Lm2 miljun.

Dik hija l-verita'.

Irrid ngħid ukoll, Mr Chairman, li għal din is-sena hemm żewġ elementi that do not feature f'dawn l-Lm10.24 miljun li għandhom il-kunsilli lokali.

L-ewwel ħaġa għandek it-trasferiment mingħand il-lands tal- liċenzji hekk imsejħa 5-day permits għall-fieri u għat-tombli.

Skond il- kalkoli li għamilna mal-lands, minn dawn il-liċenzji l-kunsilli lokali huma mistennija li jieħdu Lm0.15 miljun oħra.

It-tieni ħaġa, bis-sistema l- ġdida tar-renewal tal-liċenzji u l-management tagħha, il-kunsilli lokali huma wkoll mistennija jdaħħlu Lm0.25 miljun oħra fuq bażi ta' sena.

Dan ifisser żieda oħra ta' Lm0.4 miljun, li allura għal din is-sena se tkun qed tfisser żieda effettiva ta' Lm1 miljun u mhux ta' Lm0.6 miljun kif għandna hawnhekk biss.

Mr Chairman, xtaqt ukoll nagħti ħarsa fuq fuq lejn kif qed naħdmu mal-kunsilli lokali.

L-ewwel prinċipju li applikajna ħafna din is-sena kienet konsultazzjoni wiesgħa u kontinwa.

Il-business plans għas-sena l-oħra saru b'konsultazzjoni sħiħa ma' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali.

Għal kull inizjattiva li ħadna, jekk kenitx devoluzzjoni tal-gvern, jekk kenitx sistema tal-kirjiet jew kenitx is-sistema tal-liċenzji li qed naħdmu fuqha, waqqafna project team u f'kull project team hemm rappreżentant ta' l- assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali.

Kull xahar l-uffiċċju tiegħi u d- dipartiment jiltaqgħu ma' l-eżekuttiv ta' l-assoċjazzjoni biex jiddiskutu x- xogħol kollu li jkun għaddej.

Kull xahrejn ukoll niltaqgħu ma' l-eżekuttiv ta' l-assoċjazzjoni tas-segretarji tal-kunsilli lokali.

Għal kull inizjattiva li għandha x'taqsam mat-teknoloġija ta' l- informatika għamilna user acceptance teams li jipparteċipaw fihom il- kunsilli lokali direttament.

Fil-fatt iktar 'il quddiem se npoġġi wkoll fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-membri kollha li pparteċipaw f'dawn il- user acceptance teams.

Dan qed ngħidu biex nuri kemm l-affarijiet qegħdin nagħmluhom hand in hand mal-kunsilli, mhux darba imma kontinwament, f'kull xahar, f'kull laqgħa li ssir u f'kull proġett li hemm.

Jekk qed nitkellmu fuq id-devoluzzjoni tal-bozoz tat-toroq, hemm rappreżentant ta' l-eżekuttiv li f'kull laqgħa li nagħmlu ma' l-Enemalta jkun hemmhekk preżenti jagħti s- suġġerimenti tiegħu u jagħmel monitoring ta' x'qed jiġri.

Jiġifieri meta ssir id-devoluzzjoni jkun hemm il-qbil totali min-naħa ta' l-assoċjazzjoni.

Naħseb li kienet importanti wkoll din is-sena l-kisba li għamilna fejn fl- aħħar se nirriorganizzaw il-free services branch.

Naħseb li anke fi żmien l- Onor. Mangion kienu bdew xi affarijiet biex il-grades hemmhekk jiġu riorganizzati.

Fil-fatt fl-aħħar ħarġu l-calls u nispera li fil-bidu tas- sena d-dieħla l-proċess kollu jkun mitmum.

Hawnhekk jien irrid nirringrazzja lin-nies tal-free services branch tax-xogħol kbir li għamlu.

Ma naqbilx ma' l-Onor.

Mangion fuq ir-rimarka li għamel en passant fuq il- water services corporation.

L-agreement li aħna għamilna mal-water services corporation fuq ir-resurfacing tat-toroq kien wieħed mill- prijoritajiet li kellhom il-kunsilli lokali.

Meta sirt segretarju parlamentari, naħseb li l-ewwel u l-ikbar ilment kien ix-xogħol li kien qed isir mill-water services corporation.

Illum il-kunsilli huma sodisfatti b'dan l-agreement u jiena se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa ta' kunsilli li daħlu għal dan l-agreement u qed iħaddmuh b'sodisfazzjon.

Sinċerament ngħid li ma ġiex kunsill wieħed jgħid li dak mhux il-mod tajjeb.

Mr Chairman, irrid ngħid ukoll li s'issa ddevolvejna 22 biċċa proprjeta' lill-kunsilli lokali u qed naħdmu fuq 25 applikazzjoni oħra.

Se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra wkoll lista ta' dawn il-proprjetajiet u fejn wasalna fuqhom fil-każ li għandna applikazzjonijiet.

Se npoġġi wkoll sample agreement ta' kif normalment isiru dawn il-kirjiet.

Irrid ngħid li l- kunsilli lokali, fl-opinjoni tiegħi, qed juru immaġinazzjoni kif jużaw din il-proprjeta', imma rridu nħajruhom ftit iktar biex jinvolvu wkoll lis-settur privat fl-ideat tagħhom.

Bi pjaċir inħabbar ukoll, Sur President, kif inti stess għedt fid-diskors tiegħek, li jew sa l-aħħar tas-sena jew fil-bidu tas-sena d-dieħla, 26 faċilita' sportiva li diġa' jeżistu se jgħaddu għand 17-il kunsill lokali differenti.

Qed ngħid bi pjaċir għaliex ħdimna ħafna biex identifikajna dawn il-postijiet fejn kienu, ħdimna ħafna biex nidentifikaw it-titolu ta' l-art u ħdimna ħafna biex niżguraw li din ma tikkozzax mal-politika tal- gvern fejn hemm sports association bħala direct user.

F'dan il-każ dak nagħtuh lill-user direttament.

Illum se ngħaddu 26 faċilita' u din il-ħaġa żgur li hija a feather in the cap ta' dan il-gvern.

Mr Chairman, dan kollu qed ngħidu għaliex dan kollu jikkuntrasta mas-sentejn li għamel fil- gvern il-Partit Laburista.

Fis-sentejn li għamel il-Partit Laburista fil-gvern, l-unika vera inizjattiva konnessa mal-kunsilli lokali kienet li daħħlu lill-kunsilli lokali bħala partners fl-ischool building programme, biex jirranġaw l- iskejjel.

Dak biss sar f'sentejn, u jien ngħid li dan ma kienx tort ta' l- Onor. Mangion - għax naf li kellu l-ideat, naf li kien ministru tajjeb - pero' sfortunatament il-kap tal-Partit Laburista ma jemminx fil-kunsilli lokali u żamm il-politika tal-kunsilli lokali lura.

U għalhekk nistagħġeb kif issemma' dalgħodu l-embellishment programme.

Meta sar l-embellishment programme ta' Buġibba, il-kabinett immexxi minn Dr. Alfred Sant kien iddeċieda li Buġibba titneħħa minn taħt il-ġurisdizzjoni tal-kunsill lokali ta' San Pawl il-Baħar.

Dik id-deċiżjoni ma ġietx attwata minħabba numru ta' affarijiet, fosthom il-problema teknika li l-parlament kien laħaq spiċċa, pero' hija deċiżjoni recorded tal-kabinett immexxi minn Dr. Sant.

Daqshekk kienu importanti għalihom il-kunsilli lokali!

Sur President, se npoġġi wkoll fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-faċilitajiet sportivi li se jingħaddu lill-kunsilli lokali, kif ukoll is-sample agreement li qed nipproponu li jsir hawnhekk.

Sur President, inti wkoll irriferejt għad-devoluzzjoni tal-libreriji, u kien nixtieq li pubblikament nirringrazzja lid-direttur tal-libreriji, is- Sur Philip Borg, li mingħajru ma konniex naslu.

Għalija huwa xempju ta' kif persuna mpjegata fis-servizz pubbliku għandha timxi mal-kunsilli lokali.

Nixtieq kieku kull direttur li għandna fil-gvern u fil-korpi parastatali jieħu l-eżempju tiegħu.

Dan mhux iċedi lill-kunsilli lokali, anzi jinnegozja tajjeb, jirrispettahom, jagħtihom ir-risposti, jemmen fid- devoluzzjoni u jaħdem id f'id magħhom.

Jien nirringrazzjah u verament inżommu ta' xempju għal ħafna nies oħra.

Se npoġġi wkoll fuq il-Mejda tal- Kamra lista ta' libreriji devoluti kif ukoll is-sample agreements li saru.

Kuntrast ieħor kbir bejn il-Partit Nazzjonalista u l-Partit Laburista kif jittrattaw mal-kunsilli lokali huwa proprju fejn tidħol il-kwestjoni tal-bus shelters.

Fil-każ tal-bus shelters il-gvern Nazzjonalista ddeċieda li l-maintenance tagħhom jgħaddih lill-kunsilli lokali, flimkien ma' somma ta' Lm50,000 lill-PTA, li normalment nivvotawlha somma flus fil-budget għal dan il-għan.

Aktar 'il quddiem se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra żewġ agreements li saru fi żmien il-gvern immexxi mill-Partit Laburista ma' JF Soler Ltd u ma' l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku rigward kiri ta' spazju ta' bus shelters, żewġ affarijiet li ma sar xejn minnhom.

Il-gvern iddeċieda li jagħmel din id-devoluzzjoni, ħabbarnieha f'din il-Kamra li se nagħmluha, flimkien ma' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali ħriġna public call for interest għal min irid jieħu f'idejh il-maintenance tal-bus shelters, bil-kondizzjoni pero' li l-ispiża għal kunsilli lokali tkun zero.

Ta' min jgħid li kellna diversi nies li urew interess.

Se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-proposed agreements f'dan il-każ ukoll.

Effettivament li se jiġri huwa li r-responsabbilta' tal-bus shelters se tgħaddi f'idejn il-kunsilli lokali.

Dawn iridu jibnuhom skond pjanti jew sketches approvati minn qabel mill-planning authority.

L-assoċjazzjoni se tagħmel agreement ma' min tagħżel hi biex jieħu ħsieb dak il-maintenance u jkollu advertising - il-PTA iżżomm ċerti areas għaliha biex tagħmel l-affarijiet tagħha - u allura prattikament il-kunsilli lokali sejrin jiggwadanjaw ħafna minn dan it-tip ta' agreement.

Sur President, int ukoll irriferejt għall-ħidma li għamilna s-sena l- oħra f'dak li għandu x'jaqsam ma' information technology, ħidma li hija importanti ħafna għax illum il-kunsilli lokali kollha huma on line ma' kull dipartiment tal-gvern u ma' kull korporazzjoni li hi magnet.com.

Din hija ta' importanza kbira għall-futur tal-kunsilli lokali għax m'hemmx dubju li waqt li immedjatament rebħu billi għandhom l-internet, billi għandhom l-e- mail facilities, billi jistgħu jikkomunikaw bejniethom u jikkomunikaw mad- dipartiment u mal-ministeru, pero' żgur li fil-futur l-implimentazzoni ta' l-e-government - u din nitkellem fuqha iktar 'il quddiem - se tkun tfisser li s-servizzi jridu jiġu devoluti fuq bażi lokali elettronikament.

B'dan il-mod qed nibnu għall-futur.

Wara li kkonnettjajna lil kull kunsill lokali, iddeċedejna li ngħollu l-livell ta' connectivity u llum għandna 30 kunsill lokali li kollha għandhom l-ADSL u sa Jannar li ġej inkunu kkonnettjajna l-kunsilli lokali kollha.

Sur President, fil-fatt diġa' għamilna pass żgħir f'dan is-sens u bħala l- ewwel servizz poġġejna fil-kunsilli lokali l-ħlas tal-kirjiet tal-gvern.

Jekk m'iniex sejjer żbaljat, hemm xi 100,000 pagament xi jsiru u minn dan kollu l-kunsilli lokali se jieħdu management fee, li komplessivament nikkalkolaw li titla' sa Lm50,000.

Fil-fatt jien informat li diġa' fl- ewwel tliet ġimgħat saru 100 pagament f'diversi kunsilli lokali għal sistema tajba ħafna u software tajjeb ħafna.

Se npoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra d-dokumentazzjoni teknika fir-rigward tas-software biex nispjega l- vantaġġi li hemm f'din il-ħaġa.

L-ewwelnett il-klijent m'għandux bżonn iktar joqgħod jidħol il-Belt bilfors biex iħallas.

Barra minn hekk il- kunsill lokali qed joffri servizz għal min ma jafx juża computer hu stess, u anke l-lands iffrankaw numru ta' nies li kienu qegħdin fuq dawn il- pagamenti.

Din kienet a win-win situation minn kullimkien.

Sur President, żgur li s-sena l-oħra l-iktar devoluzzoni importanti kienet tal-gwardjani lokali.

F'dan il-proċess ħdimna u għadna qed naħdmu flimkien mal-kunsilli lokali all the way.

Isiru laqgħat regolari, hemm kumitat apposta li għadu qed jiltaqa' bl-iktar mod regolari, li fih huma rappreżentati l-kunsilli lokali, u nista' naċċerta lill-Kamra li ħadna ħafna pariri siewja anke mill-assoċjazzjoni.

Il-proċess tad-devoluzzjoni kellu tliet miri.

Kellu l-mira tas-serjeta' tal-proċess fih innifsu, kellu l-mira tas-serjeta' fit-tħaddim u kellu l-mira tas-serjeta' fl- implimentazzjoni tiegħu.

F'dan il-proċess kellna prattikament tliet parametri li ridna naħdmu fuqhom u naħseb li rnexxielna.

L-ewwel parametru kien li ridna ndaħħlu l-kultura li b'dawn it-tickets ma tirranġax, mhux kif kien jiġri qabel.

Naħseb li dik irnexxielna nagħmluha.

Illum mhux aktar bħal qabel, tkellem lil dak jew tkellem lill-ieħor, jew ma tagħtix kas, ma tħallasx u kollox jibqa' għaddej qisu m'hu xejn.

Ridna ndaħħlu l-proċess fuq bażi ta' IT avvanzat u jiena niftaħar li kienu Maltin stess li għamlu dan il-proċess.

Jiena nirringrazzja lill- kumpannija li żviluppat din is-sistema, id-Datatrak, li llum illonċjat ix- shares tagħha fuq l-istock exchange.

Din hija kumpannija Maltija mmexxija mill-Maltin, ħaddiema Maltin li f'erba' xhur irnexxielhom jibnu sistema li hija seamless, mil-ħruġ tat-ticket sal-ħlas mal-liċenzja tal- kontravenzjoni.

Ftit hawn sistemi li naf bihom jien fl-Ewropa kollha li jeħduk min-naħa għall-oħra.

Ċertament li ridna nużaw is-sistema l-ġdida biex innaqqsu l-load mill-qorti u fil-fatt għamilna t-tribunali lokali.

B'hekk naqqasna minn dik l-load tal-qorti u qed indaħħlu wkoll l-idea li l- kawżi jinstemgħu bil-ħin.

Illum il-kawżi huma staggered kull nofs siegħa jew kull siegħa u mhux kulħadd jingħajjat fl-istess ħin.

Ridna s-serjeta' fit-tħaddim ukoll, Sur President.

L-ewwelnett is- serjeta' fit-tħaddim tiddependi ħafna mill-gwardjan.

Għamilna kors fl-ETC li minnu ggradwaw 222 gwardjan u se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-lista tagħhom.

Ħriġna wkoll tenders għal warden services u għal authorised officers, u se npoġġi wkoll fuq il-Mejda tal-Kamra t-tenders li konna ħriġna f'dan ir-rigward.

Kien hemm is-serjeta' fl-implimentazzjoni.

Aħna ma ridniex il-popolarita' u jiddispjaċini għal xi kunsilli li din għadhom ma fehmuhiex.

Jiena nikkundanna mingħajr riservi dak li qal is-sindku ta' Tas- Sliema, jumejn jew tliet ijiem ilu fil-gazzetta "The Times" fejn qal: "Jiena naf li l-liġi ma tippermettix illi l-karrozzi jipparkjaw fil- kantuniera, iżda xorta waħda tajt ordni biex hemmhekk inħallihom jipparkjaw u għamilna l-boxes fejn jistgħu jipparkjaw".

Din l-attitudni hija inaċċettabli minn sindku li suppost qiegħed hemmhekk biex josserva l-liġi.

Hija inaċċettabbli fuq kull livell apparti li billi tiżbogħ kaxxa fil- kantuniera ma tbiddilx il-liġi u t-ticket għandu joħroġ xorta.

Jiġifieri apparti l-attitudni, dan qed jiżgwida lil min imur jipparkja.

Hu inaċċettabli li jkollna sindku li huwa responsabbli għall-kunsill li jagħmel dikjarazzjoni u jgħid li għandu problema tat-traffiku u allura jiġi jitmellah mill-liġi.

Dawn it-tip ta' cowboys m'għandniex bżonnhom fil- gvernijiet lokali.

Fil-gvernijiet lokali għandna bżonn nies serji li meta jkun hemm diffikultajiet jaffrontawhom u jipprovaw isibu soluzzjoni.

Is- soluzzjoni mhux dejjem tinstab pero' dan ma jfissirx li m'għandekx tirrispetta l-liġi.

M'hemmx skużi meta niksru l-liġi.

Mr Chairman, nikkundanna wkoll lil xi kunsilli li biex ikunu popolari jaħsbu li l-infurzar bil-wardens nistgħu nagħmluh b'nofs kedda.

Għandna kunsilli b'popolazzjoni ta' xi 10,000 u jużaw il-wardens għal ftit sigħat biss.

Għadhom kemm qaluli bil-każ tar-Rabat fejn is-servizz jużawh għal disa' sigħat fil-ġimgħa u Alla jbierek erba' sigħat minnhom il-wardens jagħmluhom il-Baħrija!

Hemm kunsill ieħor ta' Santa Luċija - hawn Malta ovvjament, mhux Għawdex - li jagħmillek il-wardens mar-roundabout fuq il- main road biex ma jdejqux lir-residenti!

Fix-Xagħra jużawhom sagħtejn fil- ġimgħa!

Dawn mhux kunsilli serji, u din għedtha personalment lis-sindki u issa qed ngħidha uffiċjalment.

Min jibqa' sejjer hekk nirtirawlu d- delega.

Irridu nħaddmu lill-gwardjani fil-lokal.

Jiena nifhem li kulħadd għandu bżonn il-popolarita', inkluż aħna li qegħdin hawn ġew, pero' ma nistgħux ninjoraw l-obbligi li għandna biex inkunu popolari.

Dan huwa avviso ai naviganti!

Mr Chairman, minn mindu bdiet titħaddem is-sistema' s'issa nħarġu 95,000 ticket, 80% mill-wardens u 20% mill-pulizija.

Il-valur totali tagħhom huwa ta' Lm1.2 miljun, li minnhom kważi Lm0.5 miljun huma diġa' mħallsin u l- oħrajn jitħallsu iktar ma jgħaddi żmien, peress li issa hemm il-connection mas-sistema' tal-liċenzja u allura meta tmur tħallas il-liċenzja, jekk ikollok ticket trid tħallas il-multa minn hemmhekk.

S'issa fl-għaxar tribunali saru wkoll 22,000 kawża, ħalli npoġġu numru ta' statistika differenti biex kulħadd ikollu idea ċara ta' kif qed jaħdmu l-wardens kif ukoll kif qed jaħdmu t-tribunali.

Ovvjament m'huwiex kollox tajjeb għax hemm problemi li aħna beħsiebna niffaċċjaw.

Pero' dawn niffaċċjawhom mhux billi ngħidu li aħna nitmellħu minn kollox u nitmellħu mill-liġi.

Il- problemi rridu niffaċċjawhom fuq it-tajjeb li bdejna biex intejbu dak li forsi mhuwiex daqshekk tajjeb.

Żgur li l-problema prinċipali hija li l-wardens qegħdin jikkonċentraw ħafna fuq it-traffiku u ħafna inqas fuq l-environment.

Is-sena d-dieħla se ndaħħlu re-training programmes għall-wardens kollha u se nenfasizzaw ħafna l-bżonn tal-ħarsien ta' l-environment.

Hawn irridu issa l-koperazzjoni vera tal-kunsilli lokali.

Jiena naf b'post partikolari - u m'hemmx għalfejn noqgħod insemmih - fejn dejjem tisma' lil min igorr li hemm ċerta triq li n-nies għamluha miżbla.

Hemmhekk hemm għalqa miftuħa u kulħadd jitfa' l-imbarazz fiha, imbagħad tiċċekkja r-rotta tal-wardens u ssib li l- warden ma jibagħtuhx hemmhekk!

Dan qed ngħidu biex nuri li ma nistgħux nippretendu li noqogħdu ngorru fuq xi ħaġa mbagħad mhux kulħadd jagħmel is- sehem tiegħu.

Is-sena d-dieħla se nagħmlu dawn il-korsijiet għall-wardens, li naħseb u nispera li se jkollhom effett.

Mill-1 ta' Jannar ukoll dieħla in vigore l-liġi popolarment magħrufa bħala l-liġi tal-klieb.

Illum fil-gazzetti hemm l-ewwel ittra kontra dan ir-regolament li se nagħmlu, pero' aħna deċiżi li nibqgħu sejrin bih.

Sejrin ukoll indaħħlu fuq is-sistema numru ta' bye-laws li diġa' jeżistu tal-kunsilli lokali li ħafna minnhom ma kenux għadhom qegħdin fis-sistema'.

Dan se nagħmluh biex il-wardens ikunu jistgħu joħorġu t-tickets dwarhom.

Is-sena d-dieħla wkoll nispera li niffirmaw reporting agreement mal- planning authority biex il-wardens ikunu jistgħu jiċċekkjaw f'isem il- planning authority numru ta' kontravenzjonijiet taħt dik il-liġi partikolari.

Ovvjament l-aktar problema li tissemma' - u ssemmiet ukoll mill-Onor.

Mangion - hija dik tas-sustainibility finanzjarja tas-sistema'.

Jien nemmen li sistema' li qed tiġġenera l-finanzi - u din is-sistema s'issa żgur li se tiġġenera Lm1.5 miljun fis-sena - għandha tkun self-sustaining.

Issa jekk dak il-Lm1.5 miljun jonqos għal Lm0.5 miljun wieħed jerġa' jitkellem, pero' s'issa żgur li se niġġeneraw Lm1.5 miljun, u b'dan l-ammont ma nemminx illi s-sistema' mhijiex self-sustained.

Dan ma jfissirx li m'hemmx problemi, biex inkunu ċari.

Hemm problemi, per eżempju, li mhux kulħadd qed jiġbed l- istess ħabel.

Jekk ikollok il-kunsill lokali tar-Rabat jagħmel disa' sigħat fil-ġimgħa u l-kunsill lokali ta' Birkirkara għandu sittin siegħa fil-ġimgħa, kif suppost, ovvjament tar-Rabat mhux qed jiġbed l-istess ħabel u allura trid tiġi rranġata dik is-sitwazzjoni.

Jista' jkun ukoll li l-istruttura li għandna ta' għaxar gruppi trid tinbidel, u f'xi lokalitajiet, fejn m'għandekx load qawwi ta' traffiku, jista' jkun li rridu ninżlu minn żewġ gruppi għal grupp wieħed.

Jiġifieri jien ma neskludix li dan iseħħ fil-każ taż-Żurrieq u fil-każ tal-grupp ta' Ħal Luqa, u b'dan il-mod ukoll il-kunsilli jkunu qed jiffrankaw ċerti spejjeż.

Jista' jkun illi rridu nagħmlu reviżjoni ta' kif qed jitqassam l-income u ndaħħlu iktar politika ta' solidarjeta'.

Jiena m'għandix dubju li hemm ċerti postijiet li għandhom ħafna inqas multi milli jista' jkollhom postijiet oħra - il-Gudja ma tistax tikkomparah ma' Raħal Ġdid; Pembroke ma tistax tikkomparah ma' Tas-Sliema, li qegħdin fl-istess grupp - u allura jista' jkun li għandna ndaħħlu politika ta' solidarjeta' fejn ngħidu li min għandu income qawwi u se jagħmel ħafna profitt mis-sistema', irid jirriserva ċertu ammont ta' income biex isostni lil min m'huwiex f'dik is- sitwazzjoni.

Sur President, hemm numru ta' spejjeż differenti li naħseb is-sena d- dieħla wkoll nistgħu naqtugħhom.

Biex nagħmlu dan kollu jiena nemmen li rridu nitkellmu fuq iċ-ċifri u mhux noqogħdu naraw kunsill wieħed kif inhu sejjer.

Minħabba f'hekk ħriġna call for tenders għal ditta ta' awdituri biex jagħmlu analisi finanzjarja ta' l-ewwel sitt xhur.

Dan it-tender ħareġ u se npoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra.

Nispera li dawn jibdew jaħdmu dalwaqt biex ikollna almenu l-ewwel riżultati li nkunu nistgħu naħdmu fuqhom.

Jiena ma ngħidx li l-problema prinċipali llum hija l-profittibilita'.

Il- problema prinċipali llum hija l-cash flow, għar-raġuni li bdejna norbtu mas- sistema' tar-renewal tal-liċenzji mill-1 ta' Novembru biss, u allura bejn Marzu u l-aħħar ta' Ottubru l-multi li kienu qed jinħarġu mit-tribunali ma kenux qed jiġu collected ħlief fil-każ ta' min ikun mar iħallas huwa waħdu.

Din il-loophole għalaqniha billi mill-1 ta' Novembru kulmin qed imur jirrinnova l-liċenzja se jkollu jħallas anke' dak tal-passat.

Dan ifisser li s-sitwazzjoni tal-cash flow issa għandha tibda titjieb.

Sur President, għas-sena d-dieħla żgur li waħda mill-iktar inizjattivi importanti se tkun id-devoluzjoni tal-bozoz tat-triq.

Aħna kif ħdimna f'dan il-każ?

L-ewwelnett għamilna assessment ma kull kunsill lokali ta' kemm qed jitlob bozoz ġodda u dawn ippjantajniehom fuq il-GIS.

Se npoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra mapep mill-geographic information system tal-field services branch li juru l-pożizzjoni geografika ta' kull lampa f'toroq eżistenti u ta' kull lampa ġdida rikjesta mill-kunsilli lokali.

Il-kabinett iddeċieda li jgħaddi din il-funzjoni lill-kunsilli lokali.

Qed nagħmlu x-xogħol kollu flimkien ma' l-assoċjazzjoni tal-kunsill lokali u din is-sena allokajna finanzjament ta' Lm0.3 miljun għall-kunsilli lokali biex jagħmlu dan ix-xogħol.

Il-pass li jmiss huwa li noħorġu expression of interest għall-kuntratturi biex naraw min hemm interessat għal dan ix-xogħol.

Għandna implementation team li se jkun rappreżentattiv tal-players kollha, inkluż tal-kunsill lokali, u qegħdin naħdmu flimkien ma' l-Enemalta fuq procedure manual.

Jiġifieri rridu nagħmlu l-proċeduri ta' kif se jitbiddlu l-bozoz u jitwaħħlu, l-istandards li jridu jiġu osservati, is-safety u dak kollu li għandu x'jaqsam mal-proċess.

Fl-aħħar mill-aħħar irridu niftehmu flimkien mal-kunsilli lokali fuq liema bażi ta' reġjonalita' se ssir din il-biċċa xogħol.

Din żgur ma tistax tinħadem b'kull kunsill lokali għalih.

Irridu naraw jekk hux se naħdmu fuq il-bażi ta' l-għaxar gruppi eżistenti jew inkella nnaqqsux in-numru tal-gruppi.

It-target huwa li nibdew f'April.

Punt importanti ħafna għas-sena d-dieħla - irriferejt għalih int, Sur President, hija s-sitwazzjoni ta' kif qed jaħdmu l-kunsill lokali.

Aħna dehrilna li wara seba' snin ta' esperjenza ta' kunsilli lokali, wasal iż- żmien li nagħmlu operations review sħiħa tal-workflow li hemm fil-kunsill lokali, ta' l-ammont ta' nies li għandhom il-kunsilli lokali, tal- faċilitajiet li għandhom fil-kunsilli lokali u anke nagħmlu management review ta' fejn qegħdin, fejn naħsbu li sejrin u allura xi bżonnijiet għandna mal-kunsilli lokali.

Barra li se nagħmlu review, żgur li se nagħmlu wkoll riforma fil-kwalifiki tas-segretarji eżekuttivi u fit- training tagħhom, u se nagħmlu review tal-ħaddiema tal-gvern li hemm assenjati mal-kunsilli lokali.

Dan se nagħmluh bi qbil ma' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali u jiena nħeġġeġ lill-ETC biex terġa' ddaħħal l-iskema li kellha flimkien mal-kunsilli lokali.

Sur President, nispera li jkollna l-opportunita' wkoll li nagħmlu re- training programme għall-ħaddiema industrijali tal-gvern għal xogħol klerikali mal-kunsilli lokali.

Kif se ngħid iktar 'il quddiem, qed nagħmlu esperiment fil-qasam tal-qorti f'dan it-tip ta' re-training u naħseb li jekk jirnexxi żgur nistgħu napplikawh għall-kunsilli lokali tagħna.

Naqbel ukoll ma' dak illi qal l-Onor.

Mangion fuq is-serjeta' finanzjarja li għandna fil-kunsilli.

Jiena ma naqbilx għal kollox mal-mod kif qed jiġu rrapportati l-accounts.

Jiena se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra accounts tal-kunsill lokali tal-Birgu li on paper juru excess expenditure ta' Lm34,000, jiġifieri nefqu Lm34,000 iktar milli daħħlu s-sena l-oħra.

Imma dawn għandhom depreciation ta' Lm63,000 li Lm60,000 minnhom huwa fuq capital works.

Jiġifieri hawn x'qed nagħmlu aħna?

Kunsill jaqbad Lm50,000, jibni triq, il- Lm50,000 indaħħluhomlu fl-accounts dik is-sena li jħallas imbagħad nibdew niddiprezzawlu.

Imma jekk ma jagħmel xejn kunsill ma tistax tiddeprezzalu!

Mela kunsill kważi kważi biex ma jurix li qiegħed in the red, jaqbillu ma jagħmilx it-triq biex ma jiddiprezzax.

Issa l-gvern qatt iddipprezza t-toroq li jagħmel jew il-lampi tat-toroq?

Jiġifieri on paper il-Birgu qed jidhru li għamlu loss ta' Lm34,000, pero' jekk tneħħi d- diprezzament fil-fatt issib li għamlu profitt ta' Lm30,000 u mhux telf ta' Lm34,000!

Allura l-ewwel ħaġa rridu niddiskutu l-istruttura ta' l- accounts, għalkemm xorta hemm min qed jagħmel deficit.

Jiena kont, safejn naf jien, l-ewwel ministru li ġegħelt lil dawn il- kunsilli li għamlu deficit jitilgħu quddiem il-PAC.

Nieħu gost illi l-Onor.

Mangion qabel miegħi fuq din il-mossa.

F'dan il-każ naħseb għamilna l-ewwel pass li kien neċessarju.

Jiena se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-lista tal- kunsilli lokali kollha kif spiċċaw is-sena l-oħra, biex ikun hemm indikazzjoni ċara dwar min għamel deficit u min m'għamilx, bil-provision li mhux qed naqblu għal kollox fuq l-interpretazzjoni ta' dan x'inhu u x'mhux.

Sur President, dak li rriferejt int fid-diskors tiegħek jiena naqbel miegħu u se ngħid x'se nagħmlu s-sena d-dieħla.

Ma naqblux ukoll ma min qed jinjora l-provision tad-donazzjonijiet.

Għandna żewġ problemi u se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista li ġbarna mingħand il-kunsilli lokali tad-donazzjonijiet kollha li għamlu fis-snin passati.

Min din il-lista wieħed jintendi li hemm żewġ affarijiet.

L- ewwelnett issib donazzjonijiet esaġerati ta' Lm5,000, Lm7,000 u dawn minn kunsilli żgħar.

Kien hemm donazzjonijiet lil assoċjazzjonijiet li m'humiex fil-lista ta' dawk approvati biex jieħdu donazzjoni.

Dak huwa abbuż.

Imbagħad hemm abbużi oħra li ma joħorġux minn dawn il-listi.

Hemm l-abbuż ta' fejn jingħataw kuntratti lil xi ħadd li ma jkunx kompetenti li jagħmel ix-xogħol konċernat biex inkunu nistgħu nagħtu donazzjoni.

Għandna clubs tal-football li jieħdu ħsieb il-latrini u għandna assoċjazzjonijiet reliġjużi li jaqtgħu l-ħaxix!

Aħjar ma nibdix insemmi għax ma nispiċċa qatt!

Dawn huma donazzjonijiet moħbija.

Imbagħad għandna l-kuntratti ma' clubs, ma' assoċjazzjonijiet biex irendu xi servizz u Alla jbierek hawn involuti Lm7,000 u Lm10,000!

Dawn kollha jridu jinqatgħu.

Jiena naħseb li kulħadd jaf fuq min qed nitkellem u huma jafu wkoll, pero' din is-sena se nniżżlu l-mannara fuq dawn l-affarijiet.

Fuq dawn l-affarijiet irridu nagħmlu ħaġa u rridu nagħmluha ż-żewġ naħat.

Qed ngħid hekk għax m'għandnex nipprovaw napprofittaw irwieħna bil- problema tal-kunsilli.

Jiena ma qbiltx mal-mod kif il-gazzetta "l-orizzont" - u sa ċertu punt anke l-Partit Laburista - ipprovat taqleb il-problema tal- Mosta.

Dwar dan il-każ se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra d- dokumentazzjoni kollha rigward nuqqasijiet finanzjarji ta' dan il-kunsill, inkluż dokumentazzjoni ta' l-awditur u tad-dipartiment.

Jiena ma ktibtilhomx fuq id-deficit mhux għax m'għandhomx deficit, imma għax almenu dan il-kunsill id-deficit naqqsu b'Lm70,000.

Ma jidhirlix li għandi nikkundanna lil dan il-kunsill li ma kienx responsabbli għad-deficit meta fil-fatt dan id-deficit naqqsu b'terz, imma li ma jibagħtux l-accounts fiż- żmien ta' dak nikkundannah, u kien fuq hekk li jiena ktibt.

Jiena ma ppruvajtx nieħu vantaġġ politiku mill-fatt li l-kunsill lokali ta' Bormla - u naħseb hawnhekk ħadd għadu ma semmiha din ħlief wieħed, imma professjonalment - li m'huwiex kunsill b'maġġoranza Nazzjonalista, impjegaw persuna bħala clerk kontra l-liġi.

Lil dawn bgħattilhom avviż formali kif bgħatt lil tal-Mosta u għedtilhom li jekk se jibqgħu jippersistu se naqtgħalhom l-allocation ta' clerk mill-flus tagħhom.

Wara dik iltaqa' l- kunsill u ddeċieda li jneħħieh, pero' rridu nkunu serji f'kollox u mhux nippruvaw nieħdu vantaġġ politiku minn ċerti ċirkostanzi li jkun hemm.

Se npoġġi l-karti kollha dwar dan il-każ ukoll fuq il-Mejda tal-Kamra.

L- agħar kienet tal-kunsill lokali tan-Naxxar.

Se nagħmel kollox fuq il-Mejda tal-Kamra li jikkonċerna lin-Naxxar, pero' żewġ affarijiet ngħid biss fuq in-Naxxar.

Niftakru li l-għażla f'dan il-każ kienet saret prattikament b'vot unanimu.

Jiena naqbel ma' l-Onor.

Mangion li vot unanimu ma jfissirx kollox, pero' naraw mill-karti jekk ifissirx kollox.

F'dan il-każ għamilna investigazzjoni serja u ma rriżulta xejn mill-investigazzjoni.

Wara li għamilna l-investigazzjoni u l-fatti rriżultaw mod ieħor, jiena ktibt lil min ilmenta mal-KIP li l-akkużi li kienu qed jagħmlu kienu akkużi ta' korruzzjoni u allura setgħu jmorru għand il-kummissjoni kontra l- korruzzjoni.

Dawn ma marrux.

L-appell tiegħi huwa biex ma nippruvawx nieħdu vantaġġ politiku minn affarijiet li jiġru f'kull kunsill.

M'għandniex nippruvaw ngħidu li n-Nazzjonalisti tajbin kollha u l-Laburisti ħżiena kollha jew bil-maqlub, għax il-verita' qegħda x'imkien fin-nofs.

Sur President, li huwa żgur hu li rridu nieħdu l-accounting kollu bis- serjeta'.

Is-sena d-dieħla se ndaħħlu proċeduri ġodda.

Jiena diġa' għedt li d-dipartiment irid ikun on line ma' l-accounts li għandhom il-kunsilli lokali biex inkunu nafu x'qed jiġri.

Aħna stess bħala dipartiment irridu ndaħħlu internal review procedures ħafna iktar serji u rridu naraw kull tliet xhur x'qed jiġri u nqabblu l-budgets ma' l-actual spending li qed isir.

Ma rridux nibqgħu nagħmlu kif qed nagħmlu llum, li nirreaġixxu sena jew sena u nofs wara, imma rridu niċċekkjaw il-minuti ta' kull kunsill lokali biex niżguraw li dan miexi bil-liġi u nispera li nkunu nistgħu nikontrollaw.

Sur President, ngħaddi issa għall-qasam l-ieħor li huwa l-qasam tal- ġustizzja.

L-ewwel ħaġa, x'inhi l-problema?

Ilum irrid nirrispondi xi affarijiet li qal l-Onor.

Anġlu Farrugia, pero' x'inhi l-problema?

Il- problema fil-qorti hija d-dewmien.

Jiena se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra statistika ta' kull qorti li għandna f'Malta, mill-1967 sal-lum, updated sa l-aħħar tax-xahar li għadda.

Anke din hija achievement, Sur President.

Jiena qatt ma rajt statistika ta' qorti hawnhekk.

Għamilnieha s-sena l- oħra, sa sena lura, pero' għal din is-sena tejjibniha għax għandi ċ-ċifri sa l-aħħar tax-xahar li għadda, qorti qorti.

Minn din l-istatistika mill- ewwel nidentifikaw fejn hi l-problema.

Sur President, jekk tħares lejn dawn iċ-ċifri mill-ewwel tinduna x'inhuma r-riżultati prinċipali ta' din is-sena, naturalment sa l-aħħar ta' Novembru.

Fil-qrati ċivili kellna disposal rate ta' 99%, jiġifieri jekk daħlu 100 kawża inqatgħu 99 minnhom.

Fit-tribunali ċivili, jiġifieri l- bord tal-kera, small claims, eċċ. kellna disposal rate ta' 94%.

Fil- kriminal superjuri kellna rata ta' 94% u fil-kriminal inferjuri kellna rata ta' 107%.

Dawn huma ċifri li m'humiex ħżiena.

Bejn wieħed u ieħor qed inlaħħqu pero' mhux qed naqtgħu l-backlog, dak li qed jiġri.

U rrid infaħħar lill-qorti tal-maġistrati li konsistentiment għat-tieni jew it- tielet sena konsekuttiva kienet l-unika parti li qed tnaqqas il-backlog.

Iżda sfortunatament mhux kullimkien morna tajjeb.

Sur President, per eżempju fl-appell ċivili superjuri d-disposal rate kienet biss ta' 82%.

Fl-appelli kriminali superjuri, id-disposal rate kienet biss 50% u din hija rata nkwetanti.

Fl-ismall claims, id-disposal rate kienet 84% minkejja li żidna aġġudikatur u minkejja li 1,003 kawża minn 1800 huma ċeduti.

Dan ifisser li kulma kien hemm kienu xi 300 sentenza.

Onestament ma narax għaliex fl-ismall claims m'għandniex inkunu 100% bit-tliet aġġudikaturi li hemm.

Fil-fatt daħlu b'kollox 1,900 kawża fl-ismall claims, li 1,332 minnhom ġew ċeduti u kellna 340 sentenza.

Inkwentanti ħafna wkoll l-land arbitration board.

Sentejn ilu nqatgħu żewġ sentenzi, is-sena l-oħra żewġ sentenzi u din is-sena disa' sentenzi.

Totalment inaċċettabli, u nieqaf hemm.

Inkwetanti wkoll il-qorti ta' Għawdex.

Bir-rikorsi u bl-affarijiet kollha, minn superjuri sa l-inferjuri, hemmhekk b'kollox jidħlu 540.

Jien nippretendi li għandhom itiru kollha, iżda għandna disposal rate forsi ta' 100 minnhom minn maġistrat wieħed u 200 min-naħa l-oħra.

Ma jistax ikun li nibqgħu sejrin hekk.

Ma jistax ikun ukoll li f'Għawdex għandna assenjati 110 inkjesta bejn tliet maġistrati li ma jservux hemm pero' dawn il-kawżi għadhom f'idejhom.

Din is-sena lanqas seduta waħda ma saret u lanqas biss inħelset waħda minnhom.

Ma jistax ikun li nibqgħu hekk.

Issa jien ma nassenjax, mhux kif qal l-Onor.

Farrugia.

Jien m'għandix nindaħal liema maġistrat għandu jkollu liema kawżi, anzi biddilna l-Kostituzzjoni biex proprju ma jindaħalx il-ministru.

L-Onor.

Farrugia ma jistax jiġi jgħidli: Mur indaħal għax xi maġistrat għandu kawżi li ma jixtieqx jagħmilhom.

Dik jaraha mal-Prim Imħallef, pero' mill-banda l-oħra ma jistax ikun li jiena ma nsemmix leħni hawnhekk f'isem kulħadd u ngħid li tliet maġistrati bejniethom għandhom 110 inkjesta, uħud minnhom li jmorru lura għaxra jew tnax-il sena u m'hu qed jiġri xejn fuqhom.

Sur President, jiddispjaċini ngħid li jiena ma naqbilx ma ħafna mill- affarijiet li qal l-Onor Farrugia.

Ma naqbilx għax jidher li l-linja ta' l- Onor. Membru hi l-linja tradizzjonali, jiġifieri li għandek tipprova taqbad mal-problemi ż-żgħar mingħajr ma tagħmel strateġija biex tmur għall- problemi veri u essenzjali.

L-istrateġija tal-gvern hija ċarissima, semmejniha diversi drabi u mhux se noqgħod nirrepetiha.

Aħna qed ngħidu li l-gvern għandu jiżgura li jkun hemm amministrazzjoni soda, amministrazzjoni effiċjenti u li jkun hemm il-human resources, imma l-ġudikatura trid tiżgura li b'mod effiċjenti tagħmel case management u l-avukati jridu jirrikonoxxu li d-dinja nbidlet.

X'għamilna min-naħa tagħna s-sena l-oħra?

Mill-mod kif tkellem l-Onor.

Anġlu Farrugia qisu ma sar xejn min-naħa tagħna!

Is-sena l-oħra appuntajna manager li xogħlu hu li jieħu ħsieb proġetti ġodda fil-qorti.

Appuntajna wkoll grupp taħt id-direttur ta' l-istatistika biex ikollna sistema' ta' statistika professjonali.

Appuntajna - qisu ma jafx biha, ma nafx kif ma jafx biha! - dak li jien insejjaħlu l-courts group.

Uffiċjalment hemm rappreżentati l-ġudikatura, il-kamra ta' l-avukati u l-kamra tal- prokuraturi legali, u jien min-naħa tiegħi nnominajt tliet avukati li għandi fiduċja kbira fihom minħabba l-esperjenza tagħhom, cioe' Dr. Joe Zammit Maempel, Dr. Pawlu Lia u Dr. Joe Giglio.

Aħna niltaqgħu darba kull tliet ġimgħat u niddiskutu kull ħaġa taħt il-kappa tax-xemx.

Imma jiena m'għamiltx kif għamlet l-amministrazzjoni preċedenti li l-ewwel appuntat grupp biex jirrapportaw fuq l-operat tal-master u fuq ir-riformi l-oħra fil- qorti ...

Meta tawni kopja tar-rapport qaluli: Dan tagħna, għamilnih f'isimna u f'isem ħadd iktar, għax aħna ma nirrappreżentaw lil ħadd!

Jien din ma togħġobnix għax jien irrid l-uffiċjalita', jien irrid it-timbru ta' l-uffiċjalita'.

Sur President, saħħaħna b'mod fantastiku l-human resources fil-qorti.

Illum m'għandniex problemi iktar ta' deputati reġistraturi.

Wasalna biex insolvu wkoll il-problema tal-court messengers għax issa deħlin xi sebgħa oħra.

Ħa nerġgħu ndaħħlu deputati reġistraturi, għamilna żewġ assistenti diretturi u għamilna wkoll żewġ diretturi.

Jiġifieri żgur li ma nistgħux niġu akkużati li m'aħniex qegħdin insaħħu din il-parti, Sur President.

Issa l-pass li jmiss għas-sena d-dieħla huwa li nirriorganizzaw it-tqassim tal- human resources fil-qorti, pero' rridu nirriorganizzawhom billi naffrontaw mhux il-pezzi bukkuni.

X'tip ta' qorti

rridu aħna?

Illum għadu jagħmel sens, per eżempju - u żgur illi rridu niddiskutuha din - li jkollna l-joint post ta' reġistratur u direttur ġenerali?

Għandna nibqgħu hekk jew għandna nisseparaw?

Ir-reġistri tagħna kif għandhom ikunu, superjuri u inferjuri, jew kriminali u ċivili mbagħad f'kull wieħed taqsam?

Għaliex m'għandux ikollna reġistratur jew assistent reġistratur responsabbli mill-mandati, mis- subbasti, eċċ?

Illum teknikament m'għandniex.

Illum ir-reġistru kriminali superjuri liema assistent reġistratur huwa responsabbli għalih?

Il-qorti ta' Għawdex tista' tibqa' bla reġistratur imma jkollok biss assistent reġistratur li filli jirrispondi lir-reġistratur Malta u filli jirrispondi għall-amministrazzjoni tal-ministeru għal Għawdex?

Din hija ħaġa problematika fl-organizzazzjoni tal-qorti.

Din irrid nieħu ħsiebha - u ovvjament se nieħdu ħsiebha - f'organigramma sħiħa ta' kif inti trid tibni l-qorti long-term, bil-problemi li għandek illum u li se tiffaċċja 'l quddiem.

U dan sejrin nagħmluh żgur is-sena d-dieħla.

Sur President, irrid ngħid ukoll illi anke mal-ġudikatura żammejna laqgħat regolari.

Jiena darba kull tliet ġimgħat niltaqa' mal-Prim Imħallef.

Barra li niltaqa' mal-Prim Imħallef u ma' min iġib hu, skond il- problemi li nkunu qed niddiskutu, diġa' għedt li l-ġudikatura hija rappreżentata fuq il-courts group, fejn niltaqgħu ukoll darba kull tliet ġimgħat.

Hemm l-Imħallef Noel Arrigo u l-Maġistrat Antonio Mizzi.

Barra minn hekk żammejna żewġ laqgħat plenarji mal-maġistrati u ma' l-imħallfin, waħda mingħalija f'Ġunju u l-oħra f'Ottubru.

Sur President, jiena niskanta kif l-Onor.

Farrugia qal li ma nafux x'se nagħmlu fuq il-karrozzi.

Jiena naħseb għamilt sagħtejn naqla' bumbardament sħiħ mill-maġistrati u minn kulmin kien preżenti.

Issa mbagħad min ma ġiex għal dik il-laqgħa u ġie jitmellaħ, dak jagħmel hu issa.

Imma lil min kien hemmhekk spjegajnilu kollox u anke biddilna ċerti affarijiet fuq suġġerimenti tagħhom stess.

Jiġifieri żgur li hemm għaddej djalogu kontinwat.

Sur President, irridu wkoll nikkonċentraw biex insaħħu l-kapaċita' ta' l- imħallfin.

Kienet xi ħaġa tal-mistħija li meta jien sirt parliamentary secretary fl-1998, l-imħallfin kellhom computers tip 486.

Illum min għandu Pentium 1, Pentium 2 jew Pentium 3.

Biddilnilhom ukoll il-computers illi għandhom id-dar.

Dawn lanqas scanner ma kellhom fl-uffiċċju.

Jiġifieri ma kellhomx l-iktar affarijiet bażiċi imma llum għandhom.

Ħafna iktar importanti minn hekk - u se npoġġi l-karti relattivi fuq il- Mejda tal-Kamra - nista' ngħid li qegħdin fil-proċess biex inħarrġu lil dawk li huma msejħin court assistants u fil-fatt diġa' ħarġet call for applications.

L-imħallfin u l-ġudikatura m'għandhomx secretarial help.

Kif jista' jkun tkun ġudikant u ma jkollokx lil xi ħadd jittajpjalek!

Għalhekk ħriġna call for applications biex nagħmlu re-training għal court assistants u nisperaw li din il-ħaġa tirnexxi.

Jekk tirnexxi nużawha wkoll biex nagħmlu l-istess ħaġa fil-konfront tal-human resources li għandhom bżonn il- kunsilli lokali.

Issa the next step hija l-uffiċċju għall-ġudikatura.

Diġa' għandna sketches iktar milli ħaġa oħra - diġa' rahom il-Prim Imħallef - u rridu naħdmu ħafna iktar hemmhekk għax jiddispjaċini ngħid li waqajna lura.

Il-perit inkarigat ma għamilx delivery fil-ħin, pero' huwa importanti li jkollna uffiċċju suret in-nies għall-ġudikatura.

Sur President, nitlob lill-Onor.

Farrugia ma jerġax jirrepeti li għandna bżonn iktar awli.

Mhux aktar awli li għandna bżonn imma użu aħjar ta' l- awli eżistenti.

Jien meta mort niltaqa' mal-kamra ta' l-avukati għedtilhom li se noħroġ ordni - l-ewwel ħriġtha verbalment u issa se nagħmilha permezz ta' legal notice - biex l-ismall claims tribunal ma jibdiex jiltaqa' qabel nofsinhar.

Ma jistax ikun li kulħadd irid jiltaqa' fid-9.00 a.m. Issa jekk il-maġistrati u l-imħallfin ma jridux ibiddlu huma .....

Kif inhi l-liġi ma nistax nimponi fuqhom, pero' fuq l-ismall claims nista' u l-ismall claims tribunal f'nofsinhar se jibda jiltaqa'.

Ma jistax ikun li għandna edifiċju jilqa' l-miljuni u mbagħad l-awli jintużaw bejn id-9.00 a.m. u s-1.00 p.m. biss!

Jien qatt ma għedt li l-imħallfin u l-ġudikatura għandhom bżonn iżidu s-seduti għax tlieta jew erba' seduti fil-ġimgħa huma altru minn biżżejjed.

Li ma jistax ikun huwa li kulħadd jibda fid-9.00 a.m., u din hi li trid tinbidel u mhux iktar awli għax spazju hemm biżżejjed.

Hemm bżonn ri-organizzazzjoni ta' l-ispazju.

Irrid ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-human resources fil-qorti.

Din is-sena mpjegajna żewġ avukati biex jaħdmu għall-qorti u 13-il deputat reġistratur.

Issa dan wara li s-sena l-oħra konna mpjegajna xi sebgħa jew tmienja, għax qabel kien hemm nuqqas ta' xi 15.

Issa rridu nagħmlu call oħra biex ikollna reserve pool.

Jien irrid li jkolli disa' deputati reġistraturi fuq ir-riħ għal meta jimrad xi ħadd.

Daħħalna wkoll ħames court messengers u għandhom jidħlu ħdax oħra.

Se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra agreement ta' flexibility bejn il-court recorders u l-court messengers biex dawn ikunu jistgħu jagħmlu x-xogħol ta' xulxin.

Dan l-agreement se jmexxi ħafna iktar 'il quddiem il-qorti.

Kif għedt għas-sena d-dieħla, qed nipprevedu li ndaħħlu iktar deputati reġistraturi, inżidu xi ħaġa fil-minor staff, se ndaħħlu l-court assistants u noħolqu a judiciary team.

Ladarba jien ikolli l-court assistants impjegati, deputat reġistratur u żewġ minor staff ma' kull imħallef u maġistrat - jiġifieri messaġġier, uxxier jew court recorder - allura nkun nista' ngħid li dak huwa t-team ta' kull ġudikant u nassenjah lilu, anke amministrattivament.

Il-qorti ma jridx ikollha x'taqsam ma' meta jieħdu l- leave jew meta ma jeħdux il-leave għax dak jarah l-imħallef.

Naturalment ikollu ċerti parametri fiex jaħdem imma dak huwa t-team tiegħu, qisu l- personal staff li għandu kull ministru.

Hekk se naħdmu għaliex hekk ħaqqhom il-ġudikatura tagħna, li jkollhom team suret in-nies.

U sa l-aħħar tas- sena d-dieħla naħseb li se nkunu wasalna.

Għamilna wkoll complementing exercise qawwi fejn rajna x'għandna bżonn għall-quddiem fil-qorti u se nippreżentawh lill-MPO fil-bidu tas-sena d- dieħla.

Is-sena d-dieħla wkoll irridu noħolqu uffiċċju madwar il-Prim Imħallef għax hija tal-mistħija li l-prim imħallef m'għandux segretarju.

Dan jekk ikollu bżonn jittajpja ittra jrid iqabbad jew lid-deputat tiegħu jew irid jara lil min iqabbad, ħaġa tal-mistħija.

Ma jistax ikun, u għalhekk nispera li s-sena d-dieħla nagħmluha.

Imxejna ħafna żgur fuq l-IT, Sur President.

Naħseb li hawn m'għandix wisq bżonn nirrepeti x'għamilna, żgur li l-website hija eżempju biżżejjed.

Se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra CD-Rom aġġornata fuq dik li kienet ħarġet qabel, pero' żgur li mhux se nagħmel bħall-Onor.

Farrugia li nikkummenta fuq inkjesta li hemm għaddejja.

Dak ix-xogħol ma nagħmlux jien għax l-ewwel nara l-inkjesta u mbagħad nikkummenta.

Għas-sena d-dieħla, jekk insolvu l- problema ta' kif qegħda strutturata d-database inkunu għamilna żewġ avvanzi partikolari; waħda minnhom li nagħmlu l-formoli kollha tal-qorti on line - u allura bniedem ikun jista' jagħmel downloading tagħhom minn hemmhekk u mhux joqgħod imur il-qorti - u t-tieni li jkollna s-sentenzi kollha li qed jingħataw on line ukoll mill-website, u hemmhekk inkunu għamilna pass kbir 'il quddiem.

B'mod ġenerali qegħdin nagħtu kas ukoll ta' l-amministrazzjoni.

Per eżempju, qegħdin naħdmu mal-kummissjoni tal-persuni b'diżabilita' biex din tagħtina suġġerimenti x'għandna bżonn inbiddlu fil-qorti biex il-bini jkun aċċessibbli minn kullimkien.

Qegħdin inkomplu nnaddfu l-istores ta' l- esebiti - u din hija t-tieni sena - minn ħafna mbarrazz antik li issa tneħħa.

Se nbiddlu s-sistema ta' l-arkivji, fejn se nneħħu l-arkivji ta' l-1950 u qabel biex nikkreaw iktar spazju fil-qorti.

Il-proċedura tal- bookbinding se tinbidel ukoll fuq parir li tawna ta' Santu Spirtu li m'għandux isir binding imma għandu jibqa' kollox fuq bażi kemm jista' jkun loose leaf.

Naħseb li biddilna bil-qawwi l-cleaning procedures li għandna u għamilna diversi affarijiet oħra.

Naturalment l-aktar importanti għas-sena d-dieħla, fl-opinjoni tiegħi, hi l-kwestjoni tad-distribuzzjoni ta' l- ispazju.

Nispera li naslu biex ikollna pjanti ġodda ta' kif nużaw l-ispazju eżistenti.

M'għandniex bżonn iktar spazju imma għandna bżonn niddistribwuh aħjar.

L-iktar importanti, Sur President, hija l-istrateġija li qed nadottaw biex nittekiljaw il-backlog.

Jiena ma naqbilx mal-kummissjoni għall- amministrazzjoni tal-ġustizzja li rridu nżidu l-imħallfin biex nittekiljaw il-backlog.

L-Onor.

Farrugia kien qal - ma qalhiex illum imma qalu d-darba l-oħra - li jien ma tajtx kas dak li kitbet il-kummissjoni, meta qalet li għandna bżonn inżidu l-imħallfin.

Jien ma naqbilx li għandna bżonn inżidu l-imħallfin.

Ara mill-1967 sal-lum l-istrateġija kienet li nżidu l- imħallfin, fil-fatt irdoppjajnihom u l-backlog tela' 1,000%.

Il-backlog trid tattakkah b'metodu differenti.

L-ewwel irridu nieħdu eżempju minn dak li qed jiġri llum fit-tribunali lokali.

Hemmhekk m'għadniex nibagħtu għal 300 ruħ kollha fit-3.00 p.m., kif kienu jagħmlu meta kienu għadhom il- kummissarji l-Belt.

Illum tibgħat għal 20 ruħ fit-3.00 p.m., 20 ruħ oħra kwarta wara u 20 ruħ oħra kwarta wara, jiġifieri f'ħinijiet differenti.

U dan hu l-kunċett li rridu nużaw, u mhux nibqgħu nippretendu li għax inżidu n-numru ta' l-imħallfin allura se nsibu s-soluzzjoni tal-qorti!

Fuq l-ismall claims tribunal jiena diġa' għedt li minn 1,700 kawża li nqatgħu sa l-aħħar ta' Novembru ta' din is-sena, 1,400 kienu ċeduti u kien hemm sentenza fuq 300 każi.

Hemmhekk tlieta min-nies hemm.

Issa veru jiktbu kollox huma, pero' noqogħdu attenti x'qed ngħidu u ma nesaġerawx.

(Interruzzjonijiet) Iva, jien ngħid li l-qabża ta' l-ismall claims għal Lm1,500 se tagħmel differenza għaliex l-unika vera differenza li qatt saret fil-qorti hija meta biddilna l-kompetenzi.

Meta għollejna l-kompetenzi dejjem kellna suċċess, għax b'dan il-mod tkun qed tnaqqas il-formalita' tal- proċedura u dik hi li tagħmel id-differenza.

Allura rridu nsegwuha.

Għalhekk saret il-proposta ta' tibdil fil-każ ta' l-ismall claims u fil-każ tal-qorti tal-maġistrati.

Kif diġa' għedt, lill-qorti tal-maġistrati jien pubblikament faħħartha hawnhekk għaliex għat-tieni jew it-tielet sena konsekuttiva qed taqta' kawżi iktar milli qed jidħlu,fiċ-ċivil u fil-kriminal.

Irridu nfaħħruha ta' dan, u allura jekk hawnhekk għandna s-saħħa, ejja nibnu fuq din is- saħħa.

Dan huwa r-raġunament.

Irridu nnaqqsu l-ammont ta' kawżi li qed jidħlu l-qorti, irridu nnaqqsu l-ammont ta' kawżi li qed imorru fuq u dik għandha tkun id-differenza.

U b'li se nagħmlu naħseb u nispera li jkollha effett.

Fil-family court ukoll hemm il-problemi.

Il-problema hi li jien ma rridx nagħmel qorti tal-familja imma rrid nagħmel struttura li tgħin lill- familja, li possibbilment ma twassalx sal-qorti.

Il-problema kbira hi l-mod kif din is-sistema tibniha, jiġifieri l-mod kif torbot il-ġurisdizzjoni ċivili mal-ġurisdizzjoni kriminali.

Din hi diffikulta' immensa, kif se tagħmilha diffikulta' kbira legali.

Jiġifieri għandna studji li ma jaqblu xejn bejniethom, għax wieħed jgħidlek mod u avukat ieħor jgħidlek mod ieħor.

Jiġifieri hawn dawn il-problemi, pero' din is-sena naħseb li nkunu wasalna.

Pero' rridu nagħmlu xi ħaġa li mhux nagħmlu qorti tal-familja imma nagħmlu proċedura biex tgħin lill-familja, u l-qorti tmur fl-aħħar meta veru trid tkun qiegħed in extremis.

Sur President, irridu wkoll nagħżlu iktar l-arbitration.

Iva, il-gvern iddeċieda li f'kull tender li toħroġ mill-1 ta' Settembru 'l quddiem ikun hemm arbitration clause inkorporata fit-tender.

Jekk mhux se nbiddlu l- mentalita' li kollox irid jiġi riżolt mill-qorti, il-problema tal-qorti se tibqa' ma' wiċċna.

U din hija parti mill-problema tagħna l-avukati.

Irridu nammettu li aħna lin-nies ma nipprovawx niddiswaduhom milli jidħlu l-qorti u jmorru arbitraġġ minflok.

B'din il-mentalita' m'aħniex se naslu.

Issemmiet ukoll il-problema tal-legal aid, Sur President.

Jien ma nafx kemm hemm diffikultajiet fil-ġurijiet.

Illum hemm assistent, u dan wara li kienet milqugħa proposta ta' l-Onor.

Farrugia li Dr. Malcolm Mifsud formalment ikollu assistent.

Kienet ħarġet call for applications u llum nista' ngħid li Dr Mifsud għandu assistent u anke beda jagħmel il-ġurijiet; fil-fatt għamel xi tnejn mingħalija.

(Interruzzjonijiet) Issa jekk mhux appuntati l-ġurijiet .....

Sinċerament ma nistax nifhem għaliex.

Li naf huwa li dan l-aħħar iltqajt ma' l-imħallfin tal-qorti kriminali u qaluli li kull ġuri li hemm huwa appuntat.

Fl-opinjoni tiegħi r-riforma tal-legal aid kienet suċċess.

(Interruzzjonijiet) Issa jekk intgħażlu xi avukati li jaħdmu iktar fiċ-ċivil milli fil-kriminal ma nafx.

Jien ma kontx fuq l- għażla.

Kien hemm l-Avukat Joe Mifsud li kien chairman tal-panel.

(Interruzzjonijiet) Issa naħseb li jridu jerġgħu joħorġu.

Fuq tat-translator naf min hi l-persuna - l-Onor.

Farrugia seta' semmih imma forsi minħabba l-politika ma semmiehx, għaliex naħseb li għall-istess persuna qed nirriferu - iżda din ma naħsibx li se nsolvuha.

F'dan il-każ għad hemm ir-racket ta' l-esperti, imma din ukoll irridu nittrattawha għalkemm ma naħsibx li se nilħqu nagħmluha din is-sena u se jkollna nipposponuha għas-sena 2002.

Jien ngħid li fis-sena 2001 għandna iktar nikkonċentraw fuq il-kwestjoni tal-master, fuq l-eżekuzzjoni tas-sentenzi u fuq in-notifiki.

Dawn irridu naħdmuhom b'dawk il-court groups li semmejt qabel, fejn għandna l-imħallfin, il-maġistrati, il-kamra ta' l-avukati, il-kamra tal-prokuraturi legali u dawk it-tliet avukati li semmejt.

Naħseb li bħala preċedenza hija ħafna iktar importanti li nsibu soluzzjonijiet għal dawn l-affarijiet milli din ta' l-esperti.

Se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra wkoll, Sur President, għaliex jien m'għandi xejn x'naħbi, kemm il-business plan tas-sena l-oħra b'dak li ksibna, kif ukoll il-business plan dettaljata għas-sena d-dieħla.

Se nagħmel l-istess fil-każ tal-kunsilli lokali u għall-e-government, li issa nagħlaq bih, biex kulħadd ikun jaf lejn fejn miexi dan il-ministeru.

Dawn il-business plans għandhom dettaljat għas-sena d-dieħla liema huma l-aims partikolari li qed nippruvaw nilħqu.

Ħafna drabi ma nilħquhomx kollha imma nippreferi naħdem b'dak il-mod.

L-aħħar qasam li xtaqt nitkellem fuqu, Sur President, huwa l-qasam ta' l- e-government.

Irridu nifhmu x'qed ngħidu b'e-government għaliex s'issa naħseb li għandna ma kkomunikajniex biżżejjed dak li wieħed irid ifisser.

Għalija b'e-government inkun qed infisser l-għan li nagħmlu riforma fl- istruttura amministrattiva pubblika bl-għajnuna tat-teknoloġija ta' l- informatika.

Jiġifieri mhux l-informatika huwa l-għan imma t-tibdila ta' l- istrutturi kif jaħdem bihom il-gvern; it-teknoloġija huwa biss mezz kif tasal għaliha.

Biex is-servizzi pubbliċi jibdew jingħataw b'effiċjenza - jew ejjew ngħidu b'aktar effiċjenza - b'sigurta' u kunfidenzjalita', iridu jkunu aċċessibbli għal kulħadd mid-djar stess taċ-ċittadini tagħna jew mil- lokal li hu viċin tagħhom - u mhux biss qed nitkellem fuq persuni b'diżabilita' imma anke persuni li ma jafux jużaw l-informatika - għal 24 siegħa kuljum u sebat ijiem fil-ġimgħa.

Sur President, s'issa ħriġna żewġ white papers - u se npoġġi kopja tagħhom fuq il-Mejda tal-Kamra - waħda dwar il-leġislazzjoni u l-e- commerce, li fil-fatt diġa' għaddiet mill-istadju ta' kumitat u baqa' biss it-third reading; u oħra iktar importanti l-viżjoni u l-istrateġija li għandna dwar l-e-Malta.

Irrid ngħid li din diġa' kellha effett pożittiv ħafna u dan nista' ngħidu almenu mill-interess li sibna barra minn Malta.

Ħafna kumpanniji kbar multi-nazzjonali kitbu u oħrajn ġew Malta.

Jien personalment iltqajt mal-Microsoft; li urew interess qawwi u naħseb meta noħorġu public call juru l-interess.

F'dan il-każ żgur li għandna viżjoni li turi ċar lejn fejn irridu mmorru.

Sur President, is-sena l-oħra wkoll ippruvajna kemm jista' jkun nissensibilizzaw l-opinjoni pubbilka għal dan is-suġġett il-ġdid.

Ma ngħidx li rnexxielna biżżejjed pero' naħseb li bdejna xi ħaġa.

Ridna nuru wkoll f'dan il-budget li aħna mhux paroli biss.

Jekk wieħed jara l-budget isib li din is-sena, jekk tgħodd kollox flimkien, hemm ivvotati Lm8 miljun għall-IT, Lm0.3 miljun minnhom speċifikament għall-proġetti ta' l-e- government.

Irrid ngħid ukoll li l-kabinett iddeċieda li jwaqqaf cabinet committee li jibda jiltaqa' mis-sena d-dieħla fuq public service reform programme, u semmejnih public service reform programme u mhux e-government cabinet committee għaliex ir-realta' hi li l-gvern qed jaħdem bi programm u mhux li ndaħħlu t-teknoloġija biss.

Prinċiparjament għas-sena d-dieħla qed nippremettu li nwaqqfu l-e-Malta commission fl-ewwel tliet xhur u nistabilixxu f'kull ministeru dak li nsejħulu information management unit.

Żgur li kull ministeru - żgħir, kbir jew le - irid ikollu persuna li tmexxi dan il-kunċett ta' l-IT mal-ministru u ma' l-istaff tal-permanent secretary u jara li dan kollu jinżel 'l isfel.

Irridu - u dan huwa importanti ħafna - insibu strategic partner.

Beħsiebna noħorġu international call fejn nitolbu expression of interest minn kumpanniji kbar.

Nagħmilha ċara li m'aħniex interessati f'kumpanniji li jridu jiġu hawn biex ibiegħu - biex nixtru faċli, ma tantx għandek bżonn toqgħod toħroġ international calls - imma rridu xi ħadd li se jinvesti f'Malta flimkien ma' l-investiment li jrid jagħmel il-gvern u flimkien ma' l-investiment tas-settur privat.

Irridu nqajmu l-involviment tas-settur privat u rridu nibdew naħdmu fuq dak li huwa essenzjali.

Irridu nibdew naħsbu wkoll kif se nistrutturaw - din tista' tieħu sentejn - dak li huwa l- public key infrastructure.

Mingħajr public key infrastructure, jiġifieri li inti jkollok ċavetta sigrieta li tkun tafha inti biss biex ikollok aċċess għal ċerti sistemi u biex tagħti l-awtorizzazzjoni għal ċerti affarijiet, dan il-proġett ma jqumx fuq saqajh.

Fl-istess ħin irridu wkoll, Sur President, inkomplu niddeliverjaw sistemi ġodda lill-pubbliku.

Għas-sena d-dieħla diġa' kelli l-opportunita' nirriferi għall-kwestjoni tas-sistema tal-kirjiet li ddevolvejna u żgur li s-sena d-dieħla se jkollna l-possibbilta' li nvaraw żewġ sistemi oħra, waħda minnhom sistema ta' applikazzjoni, renewal u kanċellazzjoni ta' liċenzji kummerċjali.

Illum għandna rebus għax ħanut tat-te' jrid seba' liċenzji differenti minn xi tliet dipartimenti differenti!

Ilna tmintax-il xahar prattikament - jien u l-Onor.

Edwin Vassallo - naħdmu l-ewwel fuq liġi ġdida u t-tieni fuq il-migrazzjoni tal-liċenzji mingħand il-pulizija għal awtorita' kompetenti.

Biex inġib eżempju, fil-każ ta' petrol station ma nafx għaliex trid mhux biss il-permess ta' l-Enemalta li tħallas kull sena, pero' trid tħallas ukoll permess lill-pulizija.

Il-permess tal- pulizija neħħejnih u nkorporajna dak li hemm bħala provision fil-permess ta' l-Enemalta, u allura dak li jkun ikollu permess wieħed.

Jiġifieri qed naħdmu b'din is-sistema amministrattiva li riedet ħafna attenzjoni.

Għandna l-ewwel draft tal-liġi lesta, pero' iktar minn hekk għandna sistema li bnejniha prattikament mill-ġdid bl-għajnuna ta' diversi ministeri.

Se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-lista tal-liċenzji kollha li huma involuti f'dan il-proċess u s-systems analysis li għamilna biex nibnu l-proċess.

Prattikament qed nipprovaw innaqqsu l-burokrazija u nagħmlu liċenzja waħda applikabbli għal kollox u mhux diversi liċenzji.

Irrid ngħid li mhux kullimkien irnexxielna.

It-tieni sistema li naħsbu li nistgħu nvaraw is-sena d-dieħla hija dik tal-customer care.

Bnejna sistema - u hawnhekk se npoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra d-dokumentazzjoni relattiva - li se tippermetti lil kull ċittadin minn Malta jew Għawdex imur il-kunsill lokali tiegħu u jirreġistra complaint, jara file, jistaqsi għal file jew jistaqsi kull domanda lil kull dipartiment tal-gvern.

Se jkollna dedicated software system li jgħidulha workload software - din jużawha ħafna telephone companies u billing companies kbar biex jagħmlu tracking ta' x'ikun qed jiġri - li tippermetti lil dak li jkun jirrapporta li per eżempju x'imkien hemm il-ħmieġ, jew ngħidu aħna li tal-bar qed jibqa' miftuħ tard.

Se jkollna sistema kif din tista' ssir kemm tramite l-internet kif ukoll tramite l-kunsilli lokali.

Nisperaw ukoll li din nagħmluha s-sena d-dieħla.

Sur President, fl-opinjoni personali tiegħi jien ngħid li dan il-proġett huwa importanti għall-futur ta' Malta.

Dan kollu ma jfissirx li l-problemi li għandna, speċjalment fil-qasam tal-ġustizzja, ma rridux nieħdu ħsiebhom, pero' rridu nieħdu ħsiebhom konxji li rridu naħdmu lkoll flimkien.

Ħafna drabi l-Onor.

Farrugia jakkużani li nimxi bla ma nisma' l- pariri.

Jiena nerġa' nsemmilu lil min jagħmel parti mill-court group biex jistaqsihom kif naħdmu.

Dawn huma l-Imħallef Noel Arrigo, il-Maġistrat Antonio Mizzi, Dr Joe Azzopardi għall-kamra ta' l-avukati u s-Sur Edgar Montanaro bħala r-rappreżentanti tal-Kamra tal-Prokuraturi Legali u Dr Joe Zammit Maempel, Dr Pawlu Lia u Dr Joe Giglio.

(Interruzzjonijiet) Staqsihom kif naħdmu f'dan il-grupp!

Meta ma naqblux, fl-aħħar mill-aħħar irrid nieħu deċiżjoni wkoll.

Jien ukoll irrid neħodha, pero' konsultazzjonijiet hemm.

Irridu nifhmu li fil-qasam tal-ġustizzja m'aħniex se nġibu riformi billi nparlaw.

M'aħniex se nagħmlu r-riformi mingħajr ma nbiddlu ħafna prattiċi li ilhom jeżistu u li ħafna drabi ma jaqblux għal kulħadd.

Meta kont fil- kamra ta' l-avukati u għedtilhom li l-ismall claims se jibdew jiltaqgħu f'nofsinhar, l-avukati pprotestaw u sabuha bi tqila li joqogħdu l-qorti sas- 2.00 p.m. (Interruzzjonijiet) Taħdimx fl-ismall claims, għażel!

Pero' ma jistax ikun li għall-kumdita' ta' l-avukati ma nbiddlux ċerti prattiċi.

Jien nispera li dan jifhmu kulħadd.

Il-gvern qed jagħmel il-parti tiegħu u qed jinvesti iktar flus, u jekk wieħed jeżamina ...

(Interruzzjonijiet) Mhux Lm2,000 għandna għall-improvements!

Mur ara l-vot kapitali!

Għall- kapital għandek Lm0.25 miljun għall-qorti biss.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li l-gvern qiegħed jinvesti u qegħdin inżidu l-human resources.

Pero' dan kollu ma jkunx biżżejjed jekk ma nkunux kapaċi, flimkien mal-ġudikatura, nibdlu ħafna mis-sistemi antiki li għandna.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Nistaqsi jekk hawnx il-permess biex il- Ministru jqiegħed id-dokumenti li semma fuq il-Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, inqiegħed id-dokumenti li semmejt iktar qabel fuq il-Mejda tal-Kamra:

Graph li turi l-finanzjament tal-kunsilli lokali bejn l-1994 u l-2001;

Court statistics għas-snin bejn l-1967 u l-1999;

Tagħrif dwar is-sitwazzjoni tal-court assistants;

Kopja tas-sejħa għall-applikazzjonijiet għal post ta' court assistant maħruġa fil-31 ta' Novembru 2000;

Draft training programme għall-membri tal-ġudikatura;

Addendum għall-ftehim dwar klassifikazzjoni, regrading u assimilazzjoni tal-court registry support class u l-court recorder grades;

Edizzjoni ta' Ġunju 2000 tas-CD Rom bil-liġijiet ta' Malta;

Dokument intitolat "Ġustizzja 2000 – kisbiet fil-qasam tal-ġustizzja";

Dokument intitolat "Ġustizzja 2001 – miri ta' ħidma fil-qasam tal- ġustizzja";

White paper on the legislative framework for information practices maħruġa f'Mejju 2000;

White paper on the vision and strategy for the attainment of e- government maħruġa f'Ottubru 2000;

Lista ta' liċenzji devoluti lil kull aġenzija in konnessjoni ma' l-e- government;

Systems analysis and design – licence agency system li sar mill-MITTS f'Novembru 2000;

Analisi ta' lmenti reġistrati waqt il-fiera internazzjonali tas-sena 2000;

Draft ta' sistema ġdida ta' klassifikazzjoni taħt is-sistema ta' customer care;

Lista tal-membri ta' l-user acceptance teams fi ħdan il-gvern lokali;

Lista ta' kunsilli lokali li ffirmaw ftehim mal-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma;

Informazzjoni dwar proprjeta' devoluta lill-kunsilli lokali;

Mudell ta' ftehim ta' devoluzzjoni ta' proprjeta' tal-gvern lill- kunsilli lokali;

Informazzjoni dwar applikazzjonijiet pendenti minn kunsilli lokali għal devoluzzjoni ta' proprjeta' tal-gvern;

Tagħrif dwar faċilitajiet sportivi li se jgħaddu għand il-kunsilli lokali;

Mudell ta' ftehim ta' devoluzzjoni ta' faċilita' sportiva tal-gvern lill-kunsill kokali ta' l-Isla;

Lista ta' libreriji li għaddew lill-kunsilli lokali matul l-2000;

Mudell ta' ftehim ta' devoluzzjoni ta' librerija lokali lil kunsill lokali; Ftehim dwar kiri ta' spazju fuq bus shelters iffirmat fit-12 ta' Marzu 1997 bejn JF Soler Ltd u l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku;

Proposta dwar il-bini u l-manutenzjoni ta' bus shelters;

Dokumentazzjoni teknika dwar locality rent payment system;

Tabella bil-pagamenti tal-kera li tħallsu fil-kunsilli lokali bejn s-6 u t-30 ta' Novembru 2000;

Statistika ta' applikanti li temmew b'suċċess il-kors ta' gdwardjani lokali sas-6 ta' Diċembru 2000;

Tender għall-provvista ta' servizzi ta' gwardjani lokali lil diversi kunsilli lokali;

Tender għall-provvista ta' servizzi ta' uffiċjal awtorizzat lil diversi kunsilli lokali;

Analisi u tagħrif ieħor dwar kontravenzjonijiet maħruġa minn gwardjani lokali f'kull lokalita' matul l-2000;

Statistika ta' każijiet tal-pulizija u tal-gwardjani lokali mressqa quddiem it-tribunali lokali;

Skeda ta' bye-laws li se jinforzaw il-gwardjani lokali;

Enforcement reporting agreement bejn l-awtorita' ta' l-ippjanar u l- assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali;

Tender ta' l-interim financial review tal-kunsilli lokali u skeda ta' tenderers;

Mapep minn geographic information system tal-field services branch li turi l-pożizzjoni geografika ta' kull lampa ta' triq eżistenti u ta' kull lampa ġdida rikjesta mill-kunsilli lokali; Lista ta' ħaddiema tal-gvern mal-kunsilli lokali;

Audited accounts tal-kunsill lokali tal-Birgu għas-sena li għalqet fil- 31 ta' Marzu 2000;

Tagħrif dwar kunsilli lokali li temmew is-sena 1999-2000 b'deficit;

Tagħrif dwar donazzjonijiet mill-kunsilli lokali bejn l-1995 u l-2000;

Kopja ta' korrispondenza rigward nuqqasijiet finanzjarji mill-kunsill lokali tal-Mosta;

Kopja ta' korrispondenza rigward l-ingaġġ illegali tas-segretarja mal- kunsill lokali ta' Bormla;

Kopja ta' korrispondenza rigward l-investigazzjonijiet ta' allegazzjonijiet dwar it-tender għal ġbir ta' skart domestiku maħruġa mill-kunsill lokali tan-Naxxar;

Dokument intitolat "Kunsilli Lokali 2000 – kisbiet fil-qasam tal- kunsilli lokali"; u

Dokument intitolat "Kunsilli Lokali 2001 – miri kunsilli lokali".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Se nressaq il-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija l-emenda għal-Vot 52 kif imressqa mill-Onor.

Mangion.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti.

Fin-12.31 p.m. il-Kumitat ġie sospiż u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija l-emenda għal-Vot 52 kif imressqa mill-Onor.

Mangion.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 29

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Michael | |Agius Chris |Farrugia Noel | |Attard Montalto |Gulia Gavin | |John | | |Bartolo Evarist |Herrera Jose' | |Borg Karmenu |Law Rita | |Brincat Leo |Mangion Charles | |Buhagiar Charles |Mizzi Joe | |Buhagiar Louis |Parnis Silvio | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Chircop Karl |Sammut Joseph | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vassallo Adrian | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella George | |Debono Grech |Vella Karmenu | |Joseph | | |Farrugia Angelo | |

KONTRA: 33

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Muscat Claude | |Cristina Dolores |Pullicino | | |George | |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey| |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Censu | |

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Issa ngħaddi biex inqiegħed il-mistoqsija fuq il- Voti tal-Ministeru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali:

VOT 52 - MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,518,547 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 52 - Ministeru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 52 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi

VOT 53 - KUNSILLI LOKALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 10,599,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 53 - Kunsilli Lokali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 53 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi

VOT 54 - ĠUDIZZJARJU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,476,764 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 54 - Ġudizzjarju, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 54 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi

VOT XIII - MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,119,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot XIII - Ministeru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot XIII għaddiet.

Fis-12.39 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li r-Riżoluzzjonijiet taħt Voti 52, 53, 54 u XIII kienu ġew approvati mill- Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 11 ta' Diċembru 2000 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista

Estimi Ġenerali 2001

It-Tnax-il Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru ta' l-Intern

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn,11 ta' Diċembru, 2000 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fis-12.41 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija, skond il- Mozzjoni ta' Proċedura Nru 172.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

DIRECT ORDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' direct orders li nħarġu mill- Dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Ministeru matul din is-sena?

Kemm jiswa l-valur f'ċifra ta' flus ta' dawn id-direct orders u kemm tħallsu u kemm għad iridu jitħallsu?

ONOR.

TONIO BORG: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 5119.

DIRECT ORDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' direct orders li nħarġu mill-Dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Ministeru matul din is-sena?

ONOR.

JOE BORG: Peress illi l-informazzjoni mitluba mill-Onorevoli Interpellant tirrikjedi ħafna żmien u enerġija biex tinġabar, ma nara l- ebda skop li dan isir sakemm ma ningħatax raġuni valida l-għala l- informazzjoni mitluba għandha tingħata.

DIRECT ORDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' direct orders li nħarġu mill-Dipartimenti li jaqgħu taħt id- dekasteru tal-Ministeru matul din is-sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għal risposta li kien ta l-Prim Ministru għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 5127 ta' l-10 ta' Marzu 1999.

DIRECT ORDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' direct orders li nħarġu mill- Dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Ministeru matul din is-sena?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għar- risposta li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari numru 5127.

OVERTIME

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' sigħat ta' overtime li saru mill-ħaddiema/uffiċjali tad-Dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Ministeru tiegħu bejn Jannar u Novembru ta' din is-sena?

F'liema dipartimenti sar dan l-overtime u kemm minnu tħallas lill- ħaddiema/uffiċjali u kemm minnu jrid jitħallas?

X'kienu ir-raġunijiet, jekk huwa il-każ, li l-overtime ma tħallasx kollu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat illi l-ammont ta' Overtime li nħadem fil-Minsiteru ta' l-Agrikolutra u Sajd minn Jannar sa Novembru ta' din is- sena, dipartiment b'dipartiment, u kemm tħallas u għadu ma tħallasx, kien kif ġej:

Fid-Dipartment tas-Servizzi Korporattivi kien hemm 1914.25-il siegħa u tħallsu LM5,925.90.

Fid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura kien hemm 3697.83-il siegħa u tħallsu LM7,141.55.

Fid-Dipartiment ta' l-Aquakultura u Sajd kien hemm 6332.28-il siegħa u tħallsu LM17,741.77.

Fid-Dipartiment tas-Servizzi Veterinarji nħaddmu 5088 siegħa u tħallsu LM9,037.29, inħadmu 8341 siegħa li jammontaw għal LM15,880.56 li għadhom ma tħallsux.

Dan il-ħlas isir meta l-klijienti tad-Dipartiment ikunu ħalsu l- kontijiet li għalihom sar ix-xogħol.

Kien hemm ukoll 2297 siegħa li jammontaw għal LM4,390.40.

Dan il-ħlas ser isir dal-waqt.

Fil-Green Week saru 1406.875 siegħa u tħallsu Lm2,774.27, għall-Potato Export saru 4806 siegħa u tħallsu LM9,130.93.

Fit-Trade Fair saru 2991.5 siegħa u tħallsu LM5,774.46, fil-waqt li fil-World Food Day saru 12-il siegħa u tħallsu LM19.23.

OVERTIME

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' sigħat ta' overtime li saru mill-ħaddiema/uffiċjali tad-Dipartimenti li jaqgħu taħt id- dekasteru tal-Ministeru tiegħu bejn Jannar u Novembru ta' din is-sena?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tingħata f'seduta oħra.

HOUSING AUTHORITY

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm daħlu mpjegati ġodda mal-Housing Authority minn Settembru 1998 sal-lum?

Min liema lokalita' ġejjin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li minn Settembru 1998 sas-6 ta' Diċembru 2000 daħlu sitt impjegati ma' l-Awtorita' tad-Djar.

Dawn ġejjin minn dawn il-lokalitajiet:

San Ġwann Kappara Tarxien Żurrieq Kalkara Qormi

MALTACOM

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu mpjegati ġodda mal-Maltacom minn Settembru 1998 sal-lum?

Minn liema lokalita' ġejjin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

MDC

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu mpjegati ġodda mal-MDC minn Settembru 1998 sal-lum?

Minn liema lokalita' ġejjin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li matul l-1998 il-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta impjegat tlitt ħaddiema ġodda - wieħed minn Birżebbugia, ieħor mill-Mellieħa u ieħor minn Ħal-Għaxaq.

Fl-1999 ġew impjegati żewġ ħaddiema ġodda, wieħed minnhom kien Student-Ħaddiem.

Dawn it-tnejn huma mis-Swieqi.

Matul din is-sena l-Korporazzjoni impjegat tlitt ħaddiema ġodda - wieħed barrani u tnejn minn tas-Sliema.

FAĊILITA' KORRETTIVA TA' KORDIN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm daħlu membri ġodda mal-Faċilita Korrettiva ta' Kordin minn Settembru 1998 sal-lum?

Minn liema lokalita' kienu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin iddaħħlu 10 ħaddiema ġodda kif jidher fl-Iskeda li qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Din il-lista ma tinkludix lil dawk ir-reklutati ġodda bħala "Trainee Correctional Officers" peress li l-ħatra tagħhom bħala "Correctional Officers" issir biss jekk jgħaddu mill-eżami li jridu joqogħdu għalih wara li jtemmu t-taħriġ.

FORZI ARMATI TA' MALTA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm daħlu membri ġodda mal-Forzi Armati ta' Malta minn Settembru 1998 sal-lum?

Min liema lokalita' kienu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien infurmat li bejn Settembru 1998 u Novembru 2000 daħlu b'kollox 94 membri ġodda fil-Forzi Armati, li ġew minn ibliet u rħula kif jidher hawn taħt:

MALTA

|Belt/R|Nru| |Nru| |Nru | |aħal | | | | | | |Attard|4 |Marsa|3 |Sliema|1 | |B'Kara|4 |Melli|1 |St. |1 | | | |eha | |Julian| | | | | | |s | | |B'Bugi|2 |Mosta|4 |St. |1 | |a | | | |Paul's| | | | | | |Bay | | |Cospic|3 |Mqabb|2 |Sta. |3 | |ua | |a | |Lucia | | |Dingli|1 |M.Sca|2 |Sta. |3 | | | |la | |Venera| | |Fgura |2 |Naxxa|2 |Tarxie|3 | | | |r | |n | | |Floria|1 |Paola|1 |Vallet|5 | |na | | | |ta | | |Gudja |1 |Pembr|1 |Zabbar|4 | | | |oke | | | | |Gzira |1 |Qawra|1 |Zebbug|2 | |Ghargh|1 |Qormi|6 |Zejtun|1 | |ur | | | | | | |Hamrun|2 |Qrend|1 |Zurrie|2 | | | |i | |q | | |Kalkar|1 |San |4 | | | |a | |Gwann| | | | |Luqa |3 |Siggi|2 | | | | | |ewi | | | | | | | | |Total |82 |

GĦAWDEX

|Belt/R|Nru| |Nru | |Nru | |aħal | | | | | | |Gh'Sie|1 |Qal|1 |Vict|4 | |lem | |a | |oria| | |Kercem|1 |San|1 |Xewk|3 | | | |nat| |ija | | |Nadur |1 | | | | | | | | | |Tota|12 | | | | | |l | |

AIR SUPPLIES

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni ġodda mal-Air Supplies minn Settembru 1998 sal-lum?

Minn liema lokalita' ġejjin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li matul il-perjodu ndikat mill- Onorevoli Interpellant ġew impjegati tlitt ħaddiema ma' l-Air Supplies.

Dan sar fl-1999.

Il-ħaddiema huma minn Birkirkara, Ħal-Qormi u Ħal- Tarxien.

SERVIZZI EKONOMIĊI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 21081?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għan- "National Programme for the Adoption of the Aquis" (NPAA), document pubbliku maħruġ f'Settembru ta' din is-sena mill-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin fejn hemm identifikat liema Korpi jew Units għandhom jiġu mwaqqfa sabiex jintlaħqu l-għanijiet ta' ċerti direttivi ta' l-Unjoni Ewropeja.

Kif wieħed jistenna hemm diversi persuni li ġejjin mis-Servizz Pubbliku kif ukoll mis-Segretarjati u mill-Korporazzjonijiet li huma nvoluti f'dan il- proċess u li jagħtu sehemhom fl-oqsma partikulari tagħhom kif ikun hemm bżonn.

F'ċerti setturi partikulari, fejn hi rikjesta ċerta esperjenza, li mhux bilfors issibha fil-Ministeru, fis-Segretarjati jew fil-Korporazzjonijiet, tintalab il-kontribuzzjoni minn konsulenti wara talba pubblika.

INTERN

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 21083?

ONOR.

TONIO BORG: Il-politika tal-Gvern dwar is-sħubija ta` Malta fl- Unjoni Ewropea taffettwa fl-livelli differenti diversi aspetti ta` l-operat ta` l-istrutturi ta` ħafna mill-entitajiet li jaqgħu taħt ir- responsabbilita` tad-dekasteru tiegħi.

Ma hemmx units li twaqqfu jew li s`issa hemm il-ħsieb li jitwaqqfu speċifikament minħabba l-aspett ta` sħubija fl-U.E.

AGRIKOLTURA U SAJD

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 21084?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-politika tal-Gvern dwar is-sħubija ta' Malta fl- Unjoni Ewropea taffettwa fl-livelli differenti diversi aspetti ta' l-operat ta' l-istrutturi ta' ħafna mill-entitajiet li jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tad-dekasteru tiegħi.

Ma hemmx units li twaqqfu jew li s'issa hemm il-ħsieb li jitwaqqfu speċifikament minħabba l-aspett ta' sħubija fl-U.E.

TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 21085?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li ma ġewx iffurmati units jew xorta oħra ta' gruppi oħrajn fid-Dipartimenti u Entitajiet oħra li jaqgħu taħt id- Dekasteru tiegħi.

EDUKAZZJONI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 21087?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li fid-dekasteru tiegħi hemm tlett units li għandhom xogħol relatat ma' l-Unjoni Ewropea.

Dawn huma l- European Union Programmes Unit, l-Euro Med Youth Action Programme u l- University of Malta European Programmes Technical Assistance Unit.

L-għan prinċipali ta' l-European Union Programmes Unit huwa li jippromwovi, jorganizza u jevalwa l-parteċipazzjoni ta' Malta fil-programmi ta' l-Unjoni Ewropea i.e.

Leonardo, Socrates, Youth, Culture 2000, Fifth Framework Programme.

S'issa dan il-Unit għadu impjega biss Segretarju Eżekuttiv wieħed u l-għażla qed issir wara sejħa pubblika.

L-għan prinċipali ta' l-Euro Mediterranean Youth Action Programme hu li jipprovdi skambji għall-għaqdiet taż-żgħażagħ mill-Ewropa u l-Mediterran.

Fuq dan il-programm hemm biss persuna waħda li taħdem bi ħlas li hu ta' Lm3.20 fis-siegħa għal 15-il siegħa fil-Ġimgħa.

L-għan prinċipali ta' l-University of Malta Eruopean Programmes Technical Assistance Unit hu li jagħti assistenza teknika lill-membri kollha ta' l- Universita` kif ukoll lil entitajiet oħra lokali fit-tfassil u implementazzjoni ta' programmi mnedija mill-programmi Ewropej.

S'issa għadu ma ġie mpjegat ħadd f'dan il-Unit li mhux mistenni jibda jiffunzjoni qabel it-2 ta' Jannar tas-sena d-dieħla.

GĦAJN TUFFIEĦA - BANJIJIET RUMANI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 20959?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Banjijiet Rumani instabu f'Ġunju tal- 1929, waqt xogħlijiet tad-Dipartiment ta' l-ilma.

Dan il-post ilu numru ta' snin b'aċċess ristrett għall-pubbliku ġenerali, iżda kien possibli li wieħed jidħol u jżur is-sit wara appuntament u fil- preżenza ma' uffiċjali tad-Dipartiment tal-Mużewijiet.

Illum dan l-appuntament jista' jsir billi tikkuntattja il-Museums Officer responsablbi għall-Mużew ta' Antikitajiet Rumani r-Rabat.

Fl-1961 kienu nbnew kmamar fuq il-mużajk ta' dan biex dawn jiġu mħarsa mill-elementi.

Fl-1978 kienu saru xogħlijiet ta' restawr minn restawratur Libjan fuq il-mużajki.

Fl-1995 restawratur Tuneżin għamel rapport aġġornat fuq il-mużajki.

Kurrentement qed jitħejjew pjanijiet għas-salvagwardja u l-preżentazzjoni ta' dan is-sit mid-Dipartiment tal-Mużewijiet, b'kollaborazzjoni ma' l- Awtorita` tat-Turiżmu u d-Diviżjoni tax-Xogħlijiet.

SKEJJEL - KUNSILLI SKOLASTIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 21088?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li t-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

UE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid f'liema programm/i ta' l-Unjoni Ewropea xi dipartiment jew entita' oħra li tinsab fid-dekasteru tiegħek qed tipparteċipa?

Liema huma dawn il-programmi u x'utilita' għandhom u kemm qed jieħdu sehem persuni?

Kemm hu l-ħlas ta' Malta u dak ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Bħal ma diġa' ħabbart f'okkażjoni oħra, fid- 9 ta' Ottubru, 2000, għan-nom tal-Gvern Malti, iffirmajt ftehim biex Malta tissieħeb fl-Aġenzija Ewropeja għall-Ambjent.

L-Onorevoli Interpellant jaf li jiena ressaqt mozzjon lill-Ispeaker tal-Kamra biex dan il-ftehim jinġieb għar-ratifika tal-Parlament.

Malli dan isir, Malta ssir membru sħiħ f'din l- Aġenzija b'rappreżentanza fuq il-Management Board u bid-dritt tal-vot.

Kif jidher fit-test tal-ftehim, li kopja tiegħu kienet annessa mal-mozzjon, il-ħlas għas-sħubija ta' Malta f'din l-Aġenzija għat-tlett snin li ġejjin (2001/2003) huwa ta' Euros 36,000, Euros 46,000 u Euros 56,000 rispettivament.

Kif insiru membri ta' l-Unjoni Ewropeja, il-ħlas tas- sħubija jibda jsir mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropeja.

Sħubija f'din l-Aġenzija se tgħin biex Malta, permezz tad-Dipartiment għall- Ħarsien ta' l-Ambjent, tkun f'pożizzjoni li tipparteċipa f'dawk l- inizjattivi li tieħu l-Aġenzija favur l-ambjent.

Dawn l-inizjattivi jinkludu network fost il-pajjiżi membri għall-bdil ta' informazzjoni dwar l- oqsma kollha ambjentali u l-parteċipazzjoni fi programmi ta' taħriġ, u fil- Kumitat Xjentifiku.

Malli nsiru membri ta' l-Aġenzija, ċittadini Maltin ikunu jistgħu japplikaw għall-impjieg ma' l-Aġenzija filwaqt li esperti Maltin fil-qasam ta' l- ambjent ikunu jistgħu jiġu ngaġġati mill-Aġenzija bħala konsulenti.

UE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid f'liema programm/i ta' l-Unjoni Ewropea xi dipartiment jew entita' oħra li tinsab fid-dekasteru tiegħek qed tipparteċipa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

UE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f'liema programm/i ta' l-Unjoni Ewropea xi dipartiment jew entita' oħra li tinsab fid-dekasteru tiegħek qed tipparteċipa?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

UE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid f'liema programm/i ta' l-Unjoni Ewropea xi dipartiment jew entita' oħra li tinsab fid-dekasteru tiegħek qed tipparteċipa?

ONOR.

JOE BORG: L-ebda dipartiment f'dan il-Ministeru m'hu qed jippartecipa f'xi programm ta' l-Unjoni Ewropea.

UE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f'liema programm/i ta' l-Unjoni Ewropea xi dipartiment jew entita' oħra li tinsab fid-dekasteru tiegħek qed tipparteċipa?

Liema huma dawn il-programmi u x'utilita' għandhom u kemm qed jieħdu sehem persuni?

Kemm hu l-ħlas ta' Malta u dak ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nfurmat li d-Direttorat tal-Portijiet hu nvolut f'żewġ inizjattivi li jiffurmaw parti mill-'Euro Mediterranean Partnership'.

Dawn huma:

Media Project 7 - Hgħdorgraphgħ for the Mediterranean

Multi-Annual Rolling Work Programme for Maritime Transprot in the Mediterranean L-għan ta' Project 7' hu l-miljoramnet tas-Sezzjoni ta' l-Idografija fi ħdan l-Awtorita' Marittima.

Bħalissa, persuna waħda qed tieħu sehem f'dan il-proġett.

L-għan tal-'Multi-Annual Rolling Work Programme' hu li jippermetti lill- Awtoritajiet tal-pajjiżi parteċipanti biex jippjanaw 'policies' għall- futur għal portijiet marittimi, liema 'policies' ikunu bbażati fuq statistika dettaljata u eżatta, kif ukoll biex jifformulaw metodoloġija ta' l-istatistika komuni.

Bħalissa, żewġ persuni qed jieħdu sehem f'dan il- programm.

Il-ħlas relatat ma' 'Projeċt 7' sar kollu mill-unjoni Ewropea u jlaħħaq madwar Lm40,000, filwaqt li ħlas kollu għall-'Multi-Annual Rolling Work Programme' ukoll sar mill-unjoni Ewropea u s'issa, laħħaq madwar Lm7,000.

UE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid f'liema programm/i ta' l-Unjoni Ewropea xi dipartiment jew entita' oħra li tinsab fid-dekasteru tiegħek qed tipparteċipa?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngharraf lill-Onorevoli Interpellant li m'ghandi xejn x'inzid mar-risposta li tajt fil-mistoqsija parlamentari numru 22008 f'seduta 453

SWIEQI - BINI ABBANDUNAT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu mill-Kummissarju tal-Pulizija u mill- Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar l-ilment mibgħut fis-16 ta' Novembru, 2000 minn persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, dwar il- perikli li qed jikkaġuna l-bini abbandunat li jinsab fil-kantuniera ta' Triq it-Tiben ma' Triq id-Dris fis-Swieqi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-Pulizija avżat lis-sid tal-post li rrefera għalih l-Onor.

Interpellant sabiex ineħħi kull periklu li jista` jkun hemm.

Ninsab infurmat ukoll illi sfortunatament bil-liġi kif inhi bħalissa l- Awtorita` ta` l-Ippjanar ma tistax tintervjeni f`dan il-każ peress li ma jirriżultax li hemm xi bini mingħajr jew mhux skond xi permess ta` żvilupp.

Fl-Abbozz ta` liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta` l-Iżvilupp, hemm il-proposta li l-Awtorita` tkun tista` tieħu passi f`każijiet bħal dawn.

SKEJJEL - SIR TEMI ZAMMIT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Minstru jgħid fl-iskola Sir Temi Zammit ta' l-Imtarfa f'liema suġġetti hemm nuqqas ta' għalliema?

Kemm ilhom b'dawn in-nuqqasijiet?

Meta se jintbagħtu l-għalliema nieqsa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma jirriżultax li hemm xi nuqqas ta' għalliema fl-iskola sekondarja Sir Temi Zammit ta' l-Imtarfa.

STABBILIMENT PUSCHKA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'permessi għandu s-sid tal-Pescatore biex jopera l- istabbiliment Puschka wara l-11.00 p.m. u li qed jirreklama għalihom fir- reklam li qed jintbagħat separatament?

Fl-aħħar tliet xhur, x'passi ħadu l-pulizija biex jiżguraw li s-sid irrispetta l-liġi fil-ftuħ ta' l-istabbiliment tiegħu?

X'passi ħadu l- pulizija biex jiżguraw li s-sid irrispetta l-liġi fil-ftuħ ta' l- istabbiliment tiegħu?

X'passi jonqosha tieħu l-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex tara li s-sid qed jimxi mal-liġi?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għat- Tweġiba li jiena kont tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 12266, ninsab infurmat illi l-Pulizija qed iżżomm dan il-post taħt sorveljanza u kull meta nstab li kien hemm xi ksur tal-kondizzjoni tal-liċenzji l- Pulizija ħadet il-passi meħtieġa skond il-liġi.

Għal dak li jaqa` taħt ir-responsabbilita` ta` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar ninsab infurmat illi l-Awtorita` ħadet passi biex jitneħħew strutturi ta` l- aluminium fil-parti ta` quddiem (entratura) u dan wara l-ħruġ ta` Avviż ta` Twettieq.

Ninsab infurmat ukoll li saret applikazzjoni b`referenza PA 3948/00 "to carry out modifications to facade and remove illegal structures consisting of an aluminium glazed porch and to sanction glazing of porch".

Din l-applikazzjoni ġiet rifjutata fl-4 ta` Diċembru 2000.

L-Awtorita` mbagħad tara x`passi jistgħu jittieħdu jekk kemm il-darba din id-deċiżjoni ma tiġix appellata.