MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 589 It-Tlieta, 24 ta' Lulju, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 589

It-Tlieta, 24 ta' Lulju, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.07 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 24 ta' Lulju, 2001

WERREJ

MINUTI 293

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 293

MOZZJONIJIET

MOZZJONI DWAR ENFITEWSI TEMPORANJA TA' ART, BINI U DRITT TA' IRMIĠĠ

F'PINTO WHARF FIL-PORT IL-KBIR LIL VISET p.l.c.

AĠĠORNAMENT 316

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 321

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 588 li saret fit-23 ta' Lulju, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

SKEJJEL – AMMINISTRAZZJONI TA' FONDI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid fejn wasal ix-xogħol biex l-uffiċjali fil-ministeru tal-finanzi jiġu persważi li aktar jagħmel sens li l-iskejjel jibda jingħatalhom ammont ta' flus li ma jkunx maqsum b'mod riġidu fi tliet voti differenti, u dan sabiex it-tmexxija ta' l- iskejjel tkun aktar effettiva u effiċjenti, dejjem bis-salvagwardji meħtieġa?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li sa issa ma kien hemm ebda żvilupp f'din il-materja.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru għandu indikazzjoni jekk hux se jkun hemm follow-up immedjat fix-xhur li ġejjin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fil-file li għandi quddiemi m'għandix din l- indikazzjoni, pero' minn kif inhi worded ir-risposta nassumi li għadhom għaddejjin xi tip ta' diskussjonijiet interni biex wieħed jesplora x'possibbilta' hemm li dan is-suġġeriment jibda jitħaddem.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru għandu indikazzjoni jekk dan l- arranġament jistax jintlaħaq qabel ma tibda s-sena skolastika?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Hawn m'aħniex ngħidu li l-ammont għal kull skola se jiżdied jew li se jonqos.

Id-diskussjonijiet li qegħdin isiru jirrigwardaw il-mod ta' kif jitqassmu l-flus u ma narax li tagħmel differenza jekk dawn id-diskussjonijiet jiġux iffinalizzati qabel jew wara li tibda s-sena skolastika.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ladarba l-Ministru rrisponda b'dan il-mod, jista' jispjega kif se jkun hemm ċerta flessibbilta` f'dawk li huma prioritajiet fl-iskejjel?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, f'dawn l-aħħar snin is-sitwazzjoni nbidlet b'tali mod li l-ammont ta' flus li qabel kien jiġi allokat lil surmast ta' skola partikolari biex jamministrahom kif l-aħjar jidhirlu hu, inqasam taħt tliet voti differenti.

Issa l-Onor.

Evarist Bartolo qed jissuġġerixxi li jkun aħjar li s-surmastrijiet ikollhom aktar flessibbilta' kif jonfqu l-flus.

Jidher li għaddejjin diskussjonijiet dwar din il-possibbilta', iżda ma jagħmel l-ebda differenza jekk dawn jiġux konklużi fil-bidu jew fi tmiem is- sena skolastika għax il-flus huma li huma u hemm se jibqgħu.

VALLETTA/FLORIANA - UPGRADING TAL-ĠONNA

L-ONOR.

VICTOR GALEA PACE (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'dawn l-aħħar ħames snin biex isir upgrading fil- Barrakka ta' Fuq, il-Barrakka t'Isfel, Hastings, l-Argotti u l-Mall?

Xi pjan hemm għal dawn il-ġonna fiż-żmien li ġej?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Ma ġie allokat l- ebda vot speċifiku għal infiq kapitali biex isir upgrading fil-ġonna msemmija.

Is-sistema ta' kif jinżammu r-records ta' nfiq mill-allokazzjoni ta' fondi kurrenti ma tippermettix li jkun hemm record ta' kull ġnien.

L-upgrading tal-ġonna tal-Belt Valletta u l-Floriana jsir ukoll mill- Valletta rehabilitation committee u jien informat li se jinbeda x-xogħol minn din l-entita` fil-Mall.

Madanakollu xogħol ta' manutenzjoni u restawr, fosthom fuq il-funtanta ta' Nettuno fl-Argotti, jitwettaq regolarment min-nies tad-dipartiment ta' l-agrikoltura.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, jiena kelli l-impressjoni li l- ministru responsabbli mill-biedja dejjem sostna li l-levies ta' protezzjoni għall-agrikoltura m'humiex se jitneħħew qabel ma Malta ssir membru ta' l- Unjoni Ewropea.

Infatti xi għaxart ijiem ilu kellna l-konferma tal- ministru għas-servizzi ekonomiċi li għad iridu jsiru n-negozjati f'dan ir- rigward.

Il-ministru qalilna wkoll li l-gvern għad m'għandux pjan dettaljat.

Minkejja dan, fl-aħħar laqgħa li kien hemm bejn rappreżentanti tal-bdiewa u l-MEUSAC ġie kkonfermat li mill-1 ta' Jannar tas-sena d- dieħla, il-gvern se jibda jżarma dawn il-levies.

Jista' il-Ministru jispjega x'wassal għal dan it-tibdil u liema huma dawk il-levies li se jibdew jitneħħew minn Jannar li ġej?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Iva, f'dawn l-aħħar ġimgħat saru laqgħat ma' dawk interessati fil-kuntest tal-MEUSAC u jidher li hemm il-qbil li l-qasam agrikolu jiġi restructured.

Dan ifisser li bħalissa għandek qasam li huwa protett u din il-protezzjoni trid tispiċċa.

Fil-fatt iż-żewġ naħat tal- Kamra naqblu dwar dan għax kien il-kap ta' l-oppożizzjoni stess li kkonferma dan f'intervista li kienet saritlu mill-gazzetta "The Times" tad- 29 ta' April, 1998.

Issa qegħdin fi stadju li nagħmlu programm biex isir l- iżmantellar ta' dawn il-levies b'mod gradwali.

Imma dejjem jibqa' il-fatt li hemm ċerti prodotti li tant għandhom levy qawwija li mpossibbli li jiġu importati.

Il-levy tal-majjal, per eżempju, tvarja minn 70c għal Lm1.30 per kilo u aħna qed ngħidu li se nneħħu perċentwali ta' din is-soprataxxa kull sena.

Dan ifisser li l-levy fuq prodott "X" se titneħħa b'10% fl-ewwel sena, b'20% fit-tieni sena, bi 30% fit-tielet sena u nibqgħu sejrin hekk sakemm il-levy titneħħa għal kollox fit-transition period.

Pero' fl-istess waqt irid jidħol l-element tal-kumpens u huwa proprju fuq dan li ż-żewġ naħat tal-Kamra m'aħniex naqblu għax in-naħa tal-gvern qed tgħid li filwaqt li wieħed ikun qed ineħħi l-levies ...

Għax ejja ngħidu li nneħħu 20% mil-levy fuq il-majjal ta' 70c, xorta waħda se jibqagħlek levy ta' madwar 55c kull kilo.

Allura jekk kilo majjal minn barra jiġik 65c, b'levy ta' 55c se jiġik Lm1.20 u meta dan tqabblu mal- prezz tal-majjal kif ibiegħu l-produttur, jiġifieri bil-prezz ta' 85c, xorta waħda l-majjal importat se jibqa' għoli ħafna meta pparagunat ma' dak lokali u għalhekk hemm tara li mpossibbli li timportah.

Iva, il- programm tal-gvern hu li bil-mod il-mod jitneħħew il-levies waqt li l- produttur jibda jingħata kumpens.

Ir-raġuni hi li ladarba inti tiftaħ l-importazzjoni, trid bilfors iddaħħal il-kumpens biex tħalli l-prodott lokali jikkompeti ma' dak importat.

Allura jekk il-majjal jinbiegħ mill-produttur bil-prezz ta' 85c per kilo – dan biex nagħti eżempju - u l-prodott minn barra jiġi bil-prezz ta' 70c, tkun trid li l-prezz tal-majjal allevat lokalment ikun tali li jista' jikkompeti ma' dak ta' barra.

Allura trid tipprovdi sitwazzjoni fejn il- majjal ta' Malta jkun jista' jinbiegħ bil-prezz ta' 70c, ladarba taf li minn barra jiġik b'dak il-prezz.

F'dan il-każ allura r-raħħal jingħata d- differenza ta' 15c.

Ovvjament il-konsumatur se jgawdi wkoll għax ladarba t-taxpayer ikun qed jagħti dawn il-15c direttament lill-produttur tal-majjal, wieħed jistenna li l-mara tad-dar ukoll tiffranka l-istess ammont fuq kull kilo majjal.

Għalhekk il-produttur jingħata kumpens ta' 15c kull kilo u fl-istess ħin il- mara tad-dar tgawdi minn roħs fil-prezz.

Dan huwa l-mod kif se jitneħħew il-levies fil-każ tal-majjal, Sur President.

Fil-każ ta' prodotti oħra bħat-tadam u l-patata jidħlu dawk li jissejħu support measures.

Il-programm huwa ppjanat li meta jkollok prodotti agrikoli għall-konsum lokali, anke fejn tidħol il-produzzjoni ta' l-għeneb kemm għall-għasir kif ukoll għall-mejda, ikun hemm forma ta' permanent aid.

Qed jiġi kkalkolat mekkaniżmu finanzjarju apposta ħalli l-bdiewa jingħataw għajnuna mhux ta' darba biss iżda għajnuna li tkun ibbażata fuq in-numru ta' tmien ta' raba' maħdum u anke fuq il-kwalita' tal-prodott.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jikkonferma l-Ministru li l-perjodu li fih se jiġu żmantellati dawn il-levies se jiġi estiż beyond is-sena 2003, anke jekk fil- laqgħat tal-MEUSAC ġie stabilit li l-gvern għamel arranġamenti ma' l-Unjoni Ewropea li sas-sena 2003 dawn il-miżuri jkunu kollha tneħħew?

Issa x'jiġri f'każ li l-importazzjoni minn barra tant tkun qawwija li tasal biex toħnoq l-industrija lokali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Meta l-ġimgħa l-oħra tkellimna mal-membri konċernati ma ssemmietx is-sena 2003 imma ssemma perjodu transitorju li għad irid jiġi nnegozjat.

Dan il-perjodu jista' ikun ta' disa' snin, jista' ikun ta' għaxar snin u jista' ikun ta' 15-il sena.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri l-Ministru qed jgħid li mhux biss ma jeżistix pjan biex sas-sena 2003 il-gvern ikun neħħa l-levies kollha, talli jeżisti pjan biex il-levies jitneħħew fuq perjodu itwal?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, il-pjan jaħseb li l-levies jitneħħew fuq perjodu ta' snin u għad iridu jsiru n-negozjati biex naraw kemm se jkun dan il-perjodu.

Inti tippjana programm, tagħmel tliet xenarji, tara x'jiġri jekk tieħu ċertu perjodu, tara x'jiġri jekk il-perjodu jkun itwal u tara x'jiġri jekk tieħu perjodu ieħor.

Iva, irridu naħsbu għal xenarju fejn il- levies jitneħħew fuq perjodu ta' żmien.

L-Onor.

Interpellant qed jistaqsi wkoll x'jista' jiġri jekk ikollok importazzjoni qawwija ta' prodotti minn barra.

Hawn wieħed irid joqgħod attent li l-kumpens li jingħata jkun tali li bih tkun tista' tikkontrolla l- ammont ta' importazzjoni minn barra.

Barra minn hekk, il-prezzijiet ta' barra ma jkunux dejjem l-istess u allura jkollok ċirkostanzi fejn il-prezz tal-majjal imwassal Malta jista' ikun 60c, 70c jew 80c per kilo.

Issa jekk niġu f'sitwazzjoni fejn il-prezz tal-majjal importat jitla' għal 80c, ikollok bżonn ta' ftit li xejn kumpens u allura biex tkompli tgħin lir- raħħal, tkun trid tagħti dik id-daqsxejn extra ħalli tkun tista' tikkontrolla wkoll l-ammont ta' importazzjoni minn barra.

Jiena m'iniex qed ngħid li mhu se jkun hawn xejn importazzjoni minn barra għax wieħed dejjem jistenna li jkollna penetration ta' prodotti minn barra, pero` il-programm huwa mmirat biex l-ammont ta' produzzjoni li għandna bżonn lokalment ikun safeguarded b'tali mod li l-qligħ tal-bdiewa u r-raħħala jkun garantit u fl-istess ħin il-konsumatur igawdi minn prezzijiet orħos għal dawn il-prodotti essenzjali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Allura jista' jagħti l-każ li l-gvern joħroġ sussidju ta' 5c jew 8c jew anke 30c fuq kull kilo?

Hekk qed nifhmu meta ngħidu li se jkun hemm din il-flessibbilta`?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jekk wieħed iħares lejn ir-rapport ta' Bari jara li fih tajna ċerti dettalji.

Jiena kulma qed nagħmel qed nagħti stampa tal-mod kif se jkunu l-affarijiet u m'iniex qed nidħol fid-dettall.

M'iniex qed ngħid li l-prezz se jinżel b'5c jew b'8c u lanqas qed ngħid li dan se jiġri sas-sena 2003.

Dawn huma kollha affarijiet li qed jgħidhom l-Onor.

Noel Farrugia.

Nagħmilha ċara li jien qed nagħti outline ta' l-affarijiet kif se jkunu biex kulħadd jifhem.

Issa billi noqgħod insemmi ħafna technicalities u ngħid xi kwantita' ta' patata jew kaboċċi se tiġi converted fi tmien, min se jifhimni!

Għalhekk qed nitkellem b'dan il-mod sempliċi biex kulħadd jieħu stampa ta' kif se jkunu l-affarijiet.

Rigward il-perjodu li reġa' semma l-Onor.

Farrugia, irrid ngħid li hemm programm ta' perjodu ta' snin li matulhom il-levies se jitneħħew.

Nerġa' ngħid li dan il-perjodu jista' ikun ta' seba' snin, disa' snin, għaxar snin jew 15-il sena.

Aħna qegħdin nippreparaw xenarji differenti u dalwaqt naslu.

Jekk Alla jrid fix-xhur li ġejjin nagħtu dettalji ta' dan il- financial package li jrid jassigura li s-settur agrikolu jibqa' sostenibbli kemm għall-bidwi kif ukoll għall-konsumatur.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Il-Ministru Zammit Dimech.

MOZZJONIJIET

MOZZJONI DWAR ENFITEWSI TEMPORANJA TA' ART, BINI U DRITT TA' IRMIĠĠ F'PINTO WHARF FIL-PORT IL-KBIR LIL VISET p.l.c.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Mr Speaker, nipproponi li:

Billi l-gvern tar-Repubblika ta' Malta beħsiebu jikkonċedi b'titlu ta' enfitewsi temporanja lill-VISET p.l.c. art, bini u dritt ta' irmiġġ f'Pinto Wharf, fil-Port il-Kbir, kif deskritt aħjar fl-abbozz ta' kuntratt imqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra, għaż-żmien, bil-korrispettiv u taħt il-kondizzjonijiet li jinsabu fl-istess abbozz;

U billi huwa maħsub f'paragrafu (ċ) ta' subartiklu (1) ta' artiklu 3 ta' l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal-Gvern, Kap 268, li art li tkun proprjeta' tal-gvern jew amministrata minnu tista' tiġi ttrasferita skond riżoluzzjoni speċjali tal-Kamra tad-Deputati li tkun fis-seħħ fil- ħin tat-trasferiment;

U billi huwa xieraq li t-trasferiment fuq imsemmi jsir skond riżoluzzjoni speċjali tal-Kamra tad-Deputati;

Għalhekk huwa b'dan riżolut li l-art, il-bini u dritt ta' irmiġġ f'Pinto Wharf fil-Port il-Kbir, kif deskritt aħjar fl-abbozz ta' kuntratt li jinsab imqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra, jingħata lill-VISET p.l.c. għall- iskop u taħt il-pattijiet u kondizzjonijiet imsemmija fl-istess abbozz.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Nissekonda.

MR SPEAKER: Jista' jispjegalna l-Viċi Prim Ministru kif se nimxu?.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru): Mr Speaker, intlaħaq ftehim li d-dibattitu fuq din il-mozzjoni jinfirex fuq massimu ta' erba' seduti.

Jien ġejt informat il-bieraħ li l-oppożizzjoni xtaqet massimu ta' tliet seduti - possibbilment tista' tieħu inqas minn tliet seduti - bil-gvern jieħu l-ekwivalenti ta' massimu ta' seduta waħda.

Naturalment il-proċedura tkun bħas-soltu, bl-introduzzjoni u l-winding-up għan-naħa tal-gvern.

Għandna xi tliet kelliema fuq din in-naħa, m'għandniex aktar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, meta l-bieraħ tressaq l-Aġġornament tal-Kamra, jien qomt u spjegajt li fuq din in-naħa aħna ma nħossuniex kostretti li nżommu mal-massimu ta' tliet seduti.

Din hija l-pożizzjoni tagħna u dan jien anke spjegajtu lill-Onor.

Mario Galea.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jiena ma nistax nifhem kif issa spiċċajna fil- pożizzjoni li jkun intlaħaq ftehim, ikkonfermat minni personalment mal-whip u anke mad-deputy whip ta' l-oppożizzjoni – sal-bieraħ stess dan - u issa niġu informati illi dan l-arranġament huwa mħassar b'mod unilaterali min- naħa ta' l-oppożizzjoni.

Ma nafx jekk din hijiex l-istrateġija tad- dentatura illi l-kap ta' l-oppożizzjoni ħabbar nhar il-Ħadd li għadda!

Jekk l-oppożizzjoni trid timxi bid-dentaturi affari tagħha, imma dan il- logħob mhux aċċettabli hawn fil-parlament.

Jekk hemm arranġament għal numru ta' seduti fissi, kif dejjem għamilna min- naħa tagħna, m'għandniex għalfejn ninsistu fuq ir-regola ta' l-40 minuta.

Jekk pero` b'mod unilaterali l-oppożizzjoni qiegħda tħassar ftehim li anke huwa minuted, allura n-naħa tal-gvern ikollha tinsisti fuq il-limitu massimu ta' l-40 minuta u nkunu kostretti noġġezzjonaw għal kwalunkwe` estensjoni li tista' tintalab.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, jien ma nafx għalfejn in-naħa tal- gvern qed isibuha daqshekk diffiċli biex jilħqu ftehim magħna.

Jiena l- bieraħ irreġistrajtu dan il-punt u lill-Onor.

Mario Galea, bħala whip tan- naħa tal-gvern, informajtu bil-pożizzjoni tagħna.

Dik hi l-pożizzjoni dalgħodu.

Issa llejla hemm laqgħa tal-House business committee u mbagħad naraw.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Imma ħalli niftehmu, Sur President.

Il-lejla veru li hemm laqgħa tal-House business committee, pero` nixtieq naqta` kurżita` għalfejn se niltaqgħu.

Għax jekk immorru hemmhekk biex mingħalina niftehmu u mbagħad il-ftehim ma jiġix onorat, jien nixtieq inkun naf xi skop hemm li aħna nagħmlu l-laqgħat tal-kumitat tax-xogħol tal-Kamra.

Dan qed nirrenduh kumitat tal-fares tal-Kamra!

MR SPEAKER: Mela ngħaddu għax-xogħol li l-Kamra għandha quddiemha.

Il- Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, huwa pjaċir tiegħi li nressaq għall-approvazzjoni tal-Kamra din il-mozzjoni għaliex hija marbuta ma' xogħol ieħor ta' importanza kbira għal pajjiżna, mozzjoni li dwarha wieħed kien jistenna li jkun hawn aktar qbil miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Kont nistenna li d-diskussjoni rigward din il-mozzjoni ssir skond l-aktar regoli elementari ta' l-irġulija u kont nistenna wkoll li jekk kien hemm ftehim dwar kif se nipproċedu, dak ikun onorat.

Dan qed ngħidu għax minkejja li fil-kumitat tax-xogħol tal-Kamra kien hemm arranġament dwar kif se jkun imqassam id-dibattitu, dan l-arranġament qed jitħassar b'mod unilaterali min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Biss irrid ngħid li fit-twettiq ta' dan il- proġett, saret ħidma kemm mill-amministrazzjoni preċedenti kif ukoll mill- amministrazzjoni preżenti.

Sur President, hawnhekk qed nitkellmu fuq il-qasam turistiku u l-ġiti li jsiru permezz ta' l-cruiseliners.

Dan is-settur mill-aktar importanti qiegħed jikber madwar id-dinja kollha u wieħed malajr jifhem li għandna nagħmlu dak kollu mistenni minna biex Malta jkollha rwol ikbar f'dan il- qasam ħalli nibbenefikaw dejjem aktar minn dan is-settur.

Dan huwa settur li l-gvern qiegħed jinkoraġġixxi, anke minħabba li l-Mediterran, wara l- Karibew, huwa l-aktar parti tad-dinja li qed jara żieda fil-ġiti permezz ta' l-cruiseliners.

Il-gvern preżenti huwa kburi li saħħaħ diversi oqsma speċjalment fil-qasam ta' l-infrastruttura u fil-qasam ekonomiku biex dawn it-tip ta' proġetti jseħħu.

Illum ma nistgħux ma nkunux kburin li qed inressqu għall-approvazzjoni ta' din il-Kamra, il-kuntratt li permezz tiegħu konsorzju privat se jkun jista' jagħmel żvilupp biex Malta jkollha cruiseliner passenger terminal bl-aktar faċilitajiet adegwati u moderni.

Fost elementi oħra hemm pjan li jara riabilitazzjoni tax-xatt ta' Pinto - żgur li naqblu li dan jixraqlu aħjar mill-istat li qiegħed fih - u nista' ngħid li parti kruċjali minn dan il-proġett se tkun tikkonsisti fir- restawr ta' l-istess imħażen ta' Pinto.

Il-gvern mexa' bil-proċedura li jressaq mhux biss il-kuntratt għall- approvazzjoni ta' din il-Kamra, imma ra wkoll li l-kuntratt jgħaddi mill- ewwel għand il-kumitat tal-kontijiet dwar l-uffiċċju nazzjonali tal- verifika ħalli jsir eżami dettaljat ta' kull klawsola, bil-membri li jifformaw dak il-kumitat mhux biss ikunu jistgħu jitkellmu fuq kull klawsola imma anke jagħmlu l-mistoqsijiet kollha li jidhrilhom meħtieġa u jkollhom tweġibiet mhux biss mill-ministru imma anke minn esperti, tekniċi u oħrajn.

Dawn il-laqgħat tal-kumitat tal-kontijiet dwar l-uffiċċju nazzjonali tal-verifika saru fuq tlett ijiem fejn mhux biss sar l-eżami dettaljat tal-klawsoli, iżda anke kienu proposti numru ta' emendi miż-żewġ naħat.

Diversi drabi kien hemm qbil fuq dawn l-emendi u fil-fatt irrid insib il-ħin biex inressaqhom f'xi stadju.

Kif qed insemmi dan, irrid ngħid ukoll li aktar 'il quddiem nirriferi għal emenda żgħira oħra ta' natura teknika li tidher meħtieġa.

Dan kollu juri li meta kellna l-laqgħat tal-kumitat tal-kontijiet dwar l-uffiċċju nazzjonali tal-verifika, kien hemm diskussjoni serja li daħlet fid-dettall u nistgħu ngħidu li kienet diskussjoni produttiva.

Anke jekk kien hemm emendi żgħar, irrid ngħid li dawn huma importanti biex dan il-kuntratt iseħħ.

Żgur li kien hemm il-qbil unanimu mill-membri kollha fuq kull klawsola tal-kuntratt ħlief għal klawsola waħda, li hija l-klawsola fejn il-gvern qed jagħti konċessjoni li ma titħallasx it-taxxa tal-boll fuq dan il-kuntratt.

Il- gvern qed jagħmel hekk għax diġa' nnegozja mal-konsorzju pakkett li fih iggarantixxa l-ammont ta' dħul li jidhirlu ġust għal kuntratt ta' dan il- livell.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li dan hu kuntratt li jagħti mhux biss livell ta' dħul minimu garantit imma li jdaħħal għall-ewwel darba l-kunċett ta' kuntratt ta' dan id-daqs.

Sabiex ikollna verament interess pro-attiv fis- suċċess ta' l-operazzjoni ta' dan il-cruiseliner terminal, daħħalna l- kunċett - kunċett li ġieli daħħalnieħ f'kuntratti ferm iżgħar - ta' parteċipazzjoni fl-introjtu li jkun hemm mill-operat ta' dan il-kuntratt.

Kien biss fuq il-klawsola tat-taxxa tal-boll li ma kienx hemm qbil u allura meta ngħidu li l-kuntratt m'għaddiex mill-kumitat tal-verifika, irridu nfakkru li kien biss minħabba dik il-klawsola li m'għaddiex.

Issa skond il- proċedura stabilita, jekk kuntratt ma jgħaddix b'mod unanimu minn dan il- kumitat, allura jgħaddi quddiem il-parlament f'seduta plenarja.

Mr Speaker, qed ngħid dan għaliex jiena naħseb li teknikament hawnhekk għandna nillimitaw ruħna biss għal argumenti fuq dik il-klawsola li ma kienx hemm qbil fuqha.

Issa l-oppożizzjoni qed tgħid li tixtieq minimu ta' tliet seduti – konna diġa' ftehemna fuq massimu ta' tliet seduti - biex tiddiskuti sempliċement jekk titħallasx it-taxxa tal-boll jew le fuq kuntratt li hi qablet miegħu.

L-oppożizzjoni qed tgħid li dan huwa kuntratt innegozjat tajjeb u li se jagħmel ġid lil pajjiżna għax si tratta ta' attivita' ekonomika importanti ħafna.

Hemm biss din id-differenza ta' opinjoni jekk ngħidux lill-konsorzju biex iħallas il-boll.

Issa ta' min jgħid li jekk nagħmlulu l-boll, il- konsorzju jkollu jaċċetta iżda se jfakkarna fil-ftehim u jgħidilna biex innaqqsulu r-rata tal-premium jew xi ħaġa oħra, ħalli l-pakkett finali jibqa' l-istess.

It-tweġiba tagħna lill-oppożizzjoni hi li jekk sar ftehim fuq kemm għandu jingħata lill-gvern, m'hemmx għalfejn noqogħdu nfettqu minn fejn ġejjin il-flus għax ma tagħmilx differenza jekk jidħlux miċ-ċens jew mill-boll.

Irrid ngħid li l-gvern qiegħed jaħdem ukoll biex barra li Malta tkun port of call, fejn turisti fuq cruiseliners iżuru pajjiżna għal ftit sigħat, Malta tkun ukoll home port għal dawk il-kumpanniji ta' cruiseliners li jagħżlu li jibdew u jispiċċaw il-cruise tagħhom hawnhekk.

Dan iwassal biex pajjiżna jkun hub għall-cruising fil-Mediterran.

Dan iwassal ukoll biex niġġeneraw aktar traffiku bl-ajru kif ukoll attivita' kummerċjali akbar, kunċett li jirrikjedi infrastruttura speċifika biex Malta tibda tintuża aktar.

Fil-programm elettorali, il-gvern preżenti wiegħed li jinbena terminal għall-cruiseliners, fil-kwadru ta' l-iżvilupp tal-prodott turistiku kulturali u li tingħata importanza lill-cruiseliners.

Il-gvern wiegħed li jinbena terminal marittimu li jgħin biex Malta ssir ċentru mnejn jibdew u jintemmu ġiti u cruises bil-baħar.

Irrid ngħid li għal dawn l-aħħar sentejn, permezz tal-ministeru għall- ambjent, għamilna negozjati dettaljati u metikolużi ħafna li ħafna drabi ħadu sessjonijiet twal mal-konsorzju VISET, il-konsorzju li miegħu ġie iffinalizzat il-kuntratt.

Kif diġa' spjegajt, dawn id-dettalji rajnihom fil- kumitat ta' l-uffiċċju nazzjonali tal-verifika u allura meta qed nippreżenta din il-mozzjoni għall-approvazzjoni ta' din il-Kamra qiegħed nagħmel hekk bil-benefiċċju ta' analisi mhux biss dettaljata li għamel il- gvern fil-livell tiegħu imma li anke saret bejn membri miż-żewġ naħat tal- Kamra.

Lil dawn irrid nirringrazzjahom kollha kemm huma għaliex id- diskussjoni fil-kumitat tal-Kamra kienet waħda serja fejn il-membri kollha li ħadu sehem taw attenzjoni għad-dettall.

Dan juri li ħadu x-xogħol tagħhom b'impenn favur il-pajjiż, Sur President.

Issa barra l-benefiċċju ta' din id-diskussjoni, għandna wkoll il-benefiċċju ta' pjanti dettaljati ta' l-iżvilupp li se jsir.

Bħala parti mill-annessi li hemm mal-kuntratt, hemm ukoll outline development permit għall-istess żvilupp.

Mal-kuntratt għandna wkoll skeda dettaljata dwar iż-żmien li se tieħu kull parti tal-proġett biex titwettaq.

Infakkar ukoll li fit-total, il-proġett hu intenzjonat li jitwettaq fuq medda ta' erba' snin.

Hemm ukoll dokument importanti dwar il-prinċipji ta' restawr li se jkunu segwiti.

L- iżvilupp ta' dan il-proġett jinvolvi investiment mill-konsorzju VISET ta' minimu ta' Lm10 miljun.

Jiena m'għandi l-ebda dubju li meta wieħed iħares lejn il-pjanti jsib li proġetti bħal dawn ikollhom spin-offs pożittivi, kemm favur min iwettaqhom u aktar u aktar favur il-pajjiż bħala nazzjon sħiħ.

Meta ngħidu li dan huwa investiment minimu, irrid ngħid li qed nagħtu minimu baxx ħafna.

Dik hija r-rabta kuntrattwali li jien nenfasizza fid- diskussjoni, pero' huwa ċar minn issa li l-investiment se jkun sostanzjalment akbar minn hekk.

Irrid ngħid ukoll li l-gvern se jingħata Lm1.2 miljun f'ishma preferenzjali mill-konsorzju u li fuqhom l-istess konsorzju se jħallas 10% f'dividends.

Kieku għal mument kelli nagħmel argument finanzjarju u nsemmi l-coupon rate, naħseb li almenu għandna naqblu fuq hekk.

Il-Kamra għandha taqbel li għandna rata ferm ġeneruża u pjuttost adegwata li tipparaguna tajjeb ħafna ma' kwalunke ishma preferenzjali jew sistemi ta' bonds oħra li llum hawn fis-suq.

L-iskop li l-gvern iffissa rata għolja kien għaliex irid li jekk dawn l-ishma preferenzjali jikkostitwixxu forma ta' finanzjament għall- istess konsorzju, huma għandhom iħallsu rata li tipparaguna ma' dik li kieku kien ikollhom iħallsu f'imgħax minn bank kummerċjali.

Dan isir anke meta wieħed jgħodd ir-rati mhux biss ta' imgħaxijiet imma tariffi oħra li wieħed jista' jeħel meta jagħmel arranġament ma' bank kummerċjali.

Anke meta naraw dan kollu nsibu li 10% bħala dividends hija rata favorevoli ħafna għall-gvern u inqas favorevoli għall-konsorzju.

Irrid ngħid ukoll li barra mill-10% f'dividends, ikun hemm 17.5% mill-qligħ wara t-taxxa jekk jinqabeż il-livell ta' qligħ li hemm stipulat fil- kuntratt.

Barra minn hekk il-gvern se jitħallas ċens ta' Lm240,000 fis- sena, somma riveduta fil-bidu ta' l-14-il sena billi tiżdied b'20% jew b'ammont li jiddependi minn kemm jogħla l-indiċi tal-prezzijiet, liema jkun l-ogħla.

Naħseb tajjeb nosservaw li f'kull dettall finanzjarju, il-gvern ħa pakkett li żgur huwa adegwat u raġonevoli.

Jista' dejjem isir l-argument li wieħed seta' ħa iżjed u naħseb li kull min jinnegozja kuntratt anke privat jista' jġib dak l-argument, madankollu fil-ħajja hemm breaking point li ma nistgħux niddefinixxu b'mod ċar.

Kuntratt jista' ifalli għas-sempliċi raġuni li dan isir bejn żewġ entitajiet.

Kuntratt ma jsirx ma xi ħajt imma jrid jagħmel sens għaż-żewġ partijiet.

Daqskemm irid jagħmel sens għall- gvern, irid jagħmel sens għall-parti l-oħra biex ikun kummerċjalment vijabbli.

Meta huwa l-gvern li jagħmel dawk in-negozjati u mhux kumpannija kummerċjali, l-interess huwa akbar għaliex għall-gvern l-interess m'huwiex l-ammont ta' ċens li jdaħħal minn sena għal oħra jew l-ammont ta' ishma preferenzjali li jkollu, imma li jkun għamel proġett li fit-totalita' tiegħu jiġġenera attivita' ekonomika li toħloq l-impjiegi, f'dan il-każ fil- qasam turistiku.

Il-proġett irid jaħdem fit-totalita tiegħu biex kif qal il-prim ministru, ikun ta' benefiċċju għal din l-azjenda li jisimha Malta.

Meta l-gvern jinnegozja irid jara li l-kuntratt ikun ta' benefiċċju għal kulħadd u rridu noqogħdu attenti li ma nitilfux il-qaleb u l-ġbejna.

Din m'hijiex biss kwestjoni ta' kalkolu kummerċjali għax il-gvern ma jistax jgħid li la kuntratt falla, se jistenna sena' oħra jew ifittex banda oħra.

Jekk ikun serju u jrid il-ġid għall-pajjiż, f'każi simili l-gvern ikun irid iżomm quddiem għajnejh ukoll konsiderazzjonijiet ta' natura soċjali u nazzjonali.

Dak għalija huwa l-ikbar dħul għall-gvern.

Jien hawn nista' nagħti kalkolu ta' x'se jkun ir-return tagħna mill-mod kif il-kuntratt kien innegozjat, imma ma' dawn irrid nara wkoll l-ġenerazzjoni ta' miljuni ferm akbar bħala attivita' ekonomika fil-pajjiż u li minnhom il-gvern dejjem ikollu ploughback.

Hemm il-parti li tidħol permezz ta' l-income tax, il-parti li tidħol mill-kontribuzzjonijiet soċjali, il-ġenerazzjoni ta' aktar impjiegi u fuq kollox l-attivita' ekonomija fiha nnifisha għall-ġid ta' pajjiżna.

Mr Speaker, irrid naċċenna li dan li l-gvern qagħad attent li f'kull dettall iħares l-interess tiegħu u dan jidher anke mill-mod kif se jiżdied iċ-ċens, b'żieda ta' 20% wara 14-il sena, imbagħad kull 15-il sena b'żieda ta' 10%.

Dan sar biex ikun hemm ir-real value tal-flus ta' dak iż-żmien.

Issa ta' min jgħid li jekk il-ħajja f'dak il-perjodu tkun għoliet b'perċentwali li huwa akbar minn 20%, dan se jkollu żieda fiċ-ċens ta' aktar minn 20%, jiġifieri skond kemm tkun għoliet il-ħajja.

Pero' jekk tkun għoliet b'inqas minn 20%, il-konsorzju xorta waħda jkollu jħallas żieda ta' 20% fiċ-ċens.

Dan ifisser li lill-konsorzju dejjem inżommulu l- ogħla mit-tnejn.

Biex nagħtu eżempju aktar sempliċi, jekk l-awment ta' l- għoli tal-ħajja jkun 5%, 6% jew 7%, xorta japplika l-perċentwali ta' 20% wara 14-il sena jew 10% wara kull 15-il sena.

Pero' jekk il-ħajja tkun għoliet b'25%, aħna napplikaw l-indiċi tal-prezzijiet u ż-żieda taċ-ċens tkun ta' 25%.

Issa l-gvern jieħu dejjem the better deal.

Il-gvern ma ħax dan biss għax jekk l-introjtu jkun qabeż dak il-livell, kull sena' il- gvern jieħu 15% mill-kera ta' bini u faċilitajiet u 10% mid-dħul li jkollu mill-passiġġieri u mill-operazzjoni tal-cruiseliners.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq operat kummerċjali importanti u sensittiv u għandna interess qawwi fis-suċċess tiegħu, anke għaliex inqis li l-operat ta' l-cruiseliners jagħmel parti mill-infrastruttura tal-pajjiż.

Dan l- istess bħalma nqis l-air terminal għax wara kollox naħseb li dan huwa l- paragun li rridu nagħmlu kostantement.

Hawn qed nitkellmu fuq terminal li jilqa' nies li minflok ikunu ġejjin bl-ajru, jiġu bil-baħar minn pajjiżi differenti u minn cruises oħra fil-Mediterran.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq parti mill-infrastruttura bażika tal-pajjiż u għalhekk il-gvern irid ukoll jassigura mhux biss li jsegwi b'mod proattiv is-suċċess tal-proġett, imma li jkollu sehem dirett anke mill-introjtu jekk jinqabeż il-minimu li aħna qed naqblu dwaru bħala ċens.

Jiena rrid ngħid li aħna għamilna wkoll il- kalkoli kollha ta' x'ifisser dan kollu u hawn irrid nagħmel riferenza wkoll għall-perjodu ta' 65 sena.

Hawnhekk qgħadna attenti ħafna, Sur President.

Hawn qed nitkellmu fuq proġett mhux biss kummerċjali imma kif qed nenfasizza, fuq parti mill-infrastruttura ta' pajjiżna.

Bħall-gvern ta' qabilna, applikajna l-kunċett ta' ċens fuq proġetti ta' din il-kwalita'.

Għalkemm hemm ċnus ta' 99 sena, sakemm ma jkunx hemm xi parti li tkun ukoll perpetwa, hawnhekk morna għall-inqas, jiġifieri għal 65 sena, b'żieda ta' 20% wara 14-il sena u 10% wara 15-il sena.

Hawn naraw il-flus totali li l- gvern se jkollu jekk ngħoddu dan.

Infakkar li dan huwa l-minimu għax jekk ikollna indiċi tal-prezzijiet li huwa ogħla bħala perċentwali, napplikaw l- aktar għoli.

Barra dan, hemm l-introjtu ta' flus jekk id-dħul tal- kumpannija jkun għoli.

Hawn nistgħu naraw kemm se jkun l-introjtu tal-gvern fuq 65 sena, Sur President.

Dan huwa pakkett li aħna kburin nippreżentaw mhux biss lil dan il-parlament imma anke lill-kumitat li eżaminah klawsola klawsola.

Dan għaliex il-gvern se jkollu dħul ta' Lm27.5 miljun, preċiżament Lm27,563,887.

Barra minn hekk, il-gvern innegozja mal-konsorzju terminu iqsar minn dak mogħti fuq kuntratti simili.

Il-gvern innegozja preference shares ta' 10% u nnegozja wkoll li wara 20 sena, ikollu diġa żieda minima ta' 20% u jekk il-ħajja tkun għoliet iżjed, din iż-żieda titħallas bir-rata li tkun għoliet il- ħajja.

Il-gvern kburi wkoll bil-kuntratt li ppreżenta għax innegozja li kull ħames snin ta' wara jgħolli b'10%.

Wieħed jifhem is-sinifikat ta' din il-klawsola, anke jekk imbagħad ikollna accumulator effect għaliex fil-liġi tal-kera f'pajjiżna nsibu b'kemm togħla l-kera kull 15-il sena u hemmhekk hemm il-massimu mhux il-minimu.

Hawnhekk għandek li kull ħames snin il- konsorzju jkollu żieda minima ta' 10% jew ir-rata ta' l-għoli tal-ħajja.

Kburin bil-kuntratt ukoll għax fih hemm ukoll il-parteċipazzjoni tal-gvern bi 15% jew 10% fuq l-introjtu li jkun hemm mill-operat ta' dan il- cruiseliner terminal u l-attivita' kollha li tkun assoċjata magħha jekk hi taqbeż l-ammont li l-gvern ikun diġa' qed jirċievi.

Hawnhekk mhux qed nieħu dak li jissejjaħ present value.

Mhux qed nipprova ngħid li qed nikkalkulaw dawn is-Lm27 miljun fuq il-valur tagħhom fuq 65 sena.

Apparti li dan jibda immedjatament, kull sena nieħdu parti u allura hawnhekk irridu nagħmlu dak li jissejjaħ id-discounting biex inġibu l-valur preżenti.

Mela min-naħa waħda hemm discounting li nkunu rridu nagħmlu għall- valur preżenti, u min-naħa l-oħra hemm l-ispin-offs addizzjonali.

Diffiċli li wieħed jikkalkula mill-istess suċċess li rridu nassiguraw billi hawn qed nitkellmu fuq minimum return ta' Lm27.5 miljun għall-gvern fuq medda ta' 65 sena.

Irrid ngħid ukoll li dan huwa gvern wieħed għax assolutament mhux il-każ li jkollna l-ministeru għall-ambjent li jinnegozja u l-ministeru tal-finanzi li jara x'inhu jiġri.

Huwa gvern wieħed li jara jekk proġett ikunx tajjeb jew le.

Għalhekk li fuq pakkett bħal dan m'għamilniex iż-żieda fittizja tat-taxxa tal-boll.

Din hija fittizja għax jekk wieħed ikun innegozja ma' xi ħadd biex jagħtih outflow, dak li jinħareġ se jidħol minn x'imkien.

Qed nitkellmu fuq Lm27.5 miljun u inutli nippruvaw inżidu xi dħul ieħor taħt xi titlu ieħor għax nafu xi tkun ir-reazzjoni.

Kull min għandu xi ftit idea ta' l-alfabet finanzjarju jaf.

Jekk dan isir, il-konsorzju jgħidilna li se jaqta' xi ħlas minn banda oħra biex is-somma tibqa' l-istess.

Jew se niddefinixxu flimkien x'inhu l-pakkett li jagħmel sens għal pajjiżna u nikkwantifikawh, jew inkella noqogħdu ngħidu li se nżidu Lm1 miljun pero' se nnaqsu tant ċens fis-sena u probabbli nitilfu Lm2 jew Lm1.5 miljun.

Dan huwa pakkett li bis-serjeta' kont nippretendi li l-Kamra kollha tagħmlu tagħha għax hawn qed inqiegħdu l-irbit ta' żvilupp ta' cruiseliner passenger terminal u international sea passenger ferry terminal.

Qed nimponu l-obbligu fuq il-konsorzju li jirrestawra u jiżviluppa mill-ġdid il- bini l-qadim li hemm fuq is-sit li se jingħata b'ċens.

Dan ir-restawr jinkludi l-bini magħruf bħala l-imħażen ta' Pinto, l-imħażen Forni u l- power station il-qadima.

Il-konsorzju qed jintrabat ukoll li jibni mill- ġdid il-faċċata ta' Pinto stores li kważi waqgħet kollha.

Qed ngħidu li l- konsorzju qed jintrabat li jibni triq ġdida li tgħaqqad il-Belt Valletta mal-Marsa u li tgħaddi minn wara Pinto stores.

Din it-triq tieħu post dik eżistenti u ladarba titlesta, tgħaddi għand il-gvern flimkien ma' l-inħawi ta' fuqha u ta' taħtha.

Lill-konsorzju qed norbtuh li jtella' bini alternattiv għall-uffiċċji tal- maritime authority u uffiċċji oħra relatati mal-port.

Lill-konsorzju qed norbtuh jagħmel ix-xogħol kollu permanenti fuq il-mollijiet biex ikunu operati l-istess terminals.

Qed norbtuh li jagħmel il-landscaping neċessarju biex ikun hemm aktar enfasi fuq dawk il-partijiet speċjali ta' interess.

Qed norbtuh li jibni post alternattiv għal dawk l-azjendi li jkunu affettwati mill-proġett.

Għabbejna lill-konsorzju b'dak kollu li huwa meħtieġ biex nagħmlu l-handling ta' dawk li huma magħrufa bħala l-vacant possession issues.

Infakkar dak li diġa' spjegajt lill-kumitat li kellna f'din il-Kamra, li l-cruiseliner passenger terminal se jkun fil-power station il-qadima filwaqt li Pinto stores se jintużaw għall-faċilitajiet kulturali u ta' divertiment u Forni Stores għall-ħwienet.

Importanti wkoll li ngħid li l-ewwel fażi tal-proġett trid titlesta fi żmien 18-il xahar, proġett li mhux biss se jqiegħed lil Malta fuq il-mappa ta' ġiti u cruises iżda proġett li jrid jagħti kontribut qawwi biex il-belt kapitali terġa' tingħata l-ħajja.

Dan jinkwadra ruħu ma' proġetti oħrajn tal-gvern, kemm dak immirat għal Bieb il-Belt u kemm il-proġetti kollha ta' riabilitazzjoni tal-Belt Valletta.

Forsi l-akbar żewġ eżempji ta' xogħol li għamel il-gvern ċentrali f'dan is-sens huma r-restawr tal-knisja ta' Santa Katerina u l-proġett li llum jista' jitgawda minn kulħadd tal- Kavallier ta' San Ġakbu.

Għamilna tant proġetti oħrajn li fit-totalita' tagħhom iridu mhux biss jagħtuna belt riabilitata imma belt mimlija ħajja, bid-dinjita' u bi stil li tassew jixraq għat-tgawdija tal-poplu Malti u ta' dawk kollha li jiġu jżuruna.

Jiena mhux biss sodisfatt li dan kollu qed jersaq għall-approvazzjoni ta' din il-Kamra, imma nawgura li jkun hemm serjeta' u diskussjoni li tkun 'il hinn minn kwalunkwe konsiderazzjoni ta' politika partiġġjana.

Nawgura li tkun diskussjoni fejn din il-Kamra tgħid li hi parteċipi fi proċess li qiegħed mhux biss isaħħaħ parti mill-infrastruttura ta' pajjiżna, imma qiegħed ukoll joħloq kalamita oħra importanti fil-belt kapitali tagħna.

Aħna żgur ma rridux li jkollna żieda ta' l-attivita' ekonomika ta' cruiselining mingħajr ma nieħdu l-akbar benefiċċju minnha.

Aħna rridu wkoll li dik l-attivita' tkun torbot ma' belt riabilitata u li min jiġi jżurna, ikollu l-akbar stimolu u l-akbar inkoraġġiment biex Malta tassew tibqa' tappa regolari fl-ippjanar taż-żjarat li jagħmel barra minn pajjiżu.

Ma jistax jonqos, Sur President, li nirringrazzja lil kulmin ipparteċipa biex stajna naslu s'hawn.

Ma naħsibx li huwa l-każ li weħed jidħol fl- ismijiet b'mod dettaljat.

Hemm l-uffiċjali li b'mod regolari jieħdu ħsieb il-kordinament ta' proġetti bħal dawn, is-segretarjat privat fil-ministeru għall-ambjent, is-segretarjat permanenti u l-uffiċjali fit-taqsima xogħlijiet ta' l-istess ministeru.

Lil hinn mill-ministeru għall-ambjent, hawnhekk kellna s-sehem attiv u kollaborazzjoni kontinwa min-naħa ta' l- awtorita' marittima li litteralment għandha rwol kruċjali f'dan il- kuntratt.

Dan ma ngħidux għall-kuntratt biss imma għal dak li jrid isir wara.

L-awtorita' marittima qed tingħata rwol ferm akbar permezz ta' dan il- kuntratt u se tkun awtorita' fis-sens regolatorju għax fil-fatt se tħares kif isir l-iżvilupp u kif tagħmel l-istandards meħtieġa biex il-cruiseliner passenger terminal u l-ferry terminal ikunu operati skond esiġenzi u prattiċi internazzjonali f'dan il-qasam.

Se tkun ukoll l-awtorita' marittima li fil-fatt tagħti liċenzja għall-operat tat-terminal u poteri kbar biex tara kif se topera dik il-liċenzja.

Nerġa' nenfasizza li hawn mhux qed nitkellmu biss fuq żvilupp kummerċjali imma fuq li Malta tipprovdi servizz ta' cruiselining għax hemm standards Ewropej u standards internazzjonali li rridu nimxu fuqhom.

Ma jistax jonqos meta nsemmi entitajiet u nies oħra 'l hinn mill-ministeru għall-ambjent, li ma nsemmix id-dipartiment ta' l-artijiet li wkoll kien magħna fil-proċess ta' negozjati biex nirrisolvu dawk id-diffikultajiet kollha li kellna inkwantu għal dawk kollha li kienu jokkupaw dik l-area.

Din footprint li kienet identifikata taħt l-amministrazzjoni preċedenti, pero` meta ġejna għan-negozjati fid-dettall sibna li kellna mhux biss min kien imexxi ħanut jew kellu kirja partikolari, imma kien hemm min kien proprjetarju ta' residenza privata jew proprjetarjiet ta' ħanut jew ta' attivita` kummerċjali oħra.

Aħna kellna b'mod dettaljat nirrisolvu dawn id- diffikultajiet kollha.

Jgħaqqad dejjem f'din l-istruttura ta' negozjati u ta' preparamenti kellna l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali u l-avukat ġenerali nnifsu għal pariri legali li kellna bżonn biex dan isir flimkien man-nutar tad-dipartiment ta' l-artijiet.

Ir-ringrazzjament tiegħi huwa estiż anke għad-diretturi, avukati u periti min-naħa tal-konsorzju VISET.

Dawn ma kenux negozjati faċli u nista' ngħid li kien hemm ħafna battibekki bejnietna, battibekki ta' min irid l-aqwa prodott.

Forsi ħafna nies jaħsbu li d-diffikulta' qiegħda sakemm naslu għalih.

Veru li hemm data biex naslu għal kuntratt dettaljat bħal dan, pero' l-akbar sfidi u l-akbar impenji jirriżultaw mill-mument li l-kuntratt ikun iffirmat u mill-mument li jibdew ix-xogħlijiet.

Għan-nom tal-gvern inwiegħed li aħna nibqgħu mhux biss pro-attivi fl-implimentazzjoni ta' dan il-proġett imma forza katalista li tiffaċilita proġett bħal dan li huwa meħtieġ għal Malta kollha kemm hi bħala azjenda.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Karmenu Vella.

ONOR.

KARMENU VELLA: Mr Speaker, nixtieq nagħmel żewġ punti żgħar fuq dak li għadu kemm qal il-ministru.

Beda biex qal illi stenna li jkun hawn iktar qbil u ma nafx għalfejn qal hekk għax safejn naf jien hawn il-qbil fuq dan il-proġett.

Aħna qatt m'għedna li aħna kontra dan il-proġett u meta l-ministru qal illi huma kienu daħħluh fil-programm elettorali tagħhom, ta' min ifakkar li x-xogħol kien diġa' kollu lest.

Ma nistax nifhem għalfejn damu sentejn biex jiffinalizzaw il-kuntratt.

Forsi hemm xi affarijiet li fl- opinjoni tagħna setgħu kienu aħjar, imma b'daqshekk ma jfissirx li m'hemmx qbil fuq dan il-proġett.

Naturalment għax qegħdin naqblu ma jfissirx li m'għandux ikollna ċ-ċans li niddiskutuh.

Kif qal hu, sar qbil kważi fuq kollox minbarra fuq il-klawsola li tgħid li l-konsorzju għandu jiġi eżentat mit-taxxa tal-boll.

Bħala prinċipju ma naqblux illi konsorzju ta' din l- entita` għandu jkollu flus għal kollox minbarra biex iħallas il-boll.

It-tieni punt hu li nafu x'inhi s-sitwazzjoni finanzjarja tal-pajjiż u mhux sew li jiġi magħfus iż-żgħir biss biex insolvuha din il-problema.

Il- ministru qal li la qbilna kważi fuq kollox u ma qbilniex biss fuq l- eżenzjoni tat-taxxa tal-boll, fid-diskussjoni jmissna nillimitaw ruħna għall-parti ta' l-eżenzjoni tat-taxxa tal-boll.

Fl-opinjoni tiegħi dan l- argument ma jreġix.

Il-parlament qiegħed hawnhekk biex jiddiskuti kull klawsola u biex kull wieħed u waħda minna jgħidu dak li verament jemmnu fih.

Aħna llum quddiemna m'għandniex mozzjoni fuq it-taxxa tal-boll iżda għandna quddiemna mozzjoni li tkopri l-għotja ta' dik il-parti tax-xatt ta' Pinto lill-konsorzju VISET.

Qal ukoll il-ministru li l-gvern ma kienx qed iħares lejn dan il-proġett bħala mezz ta' introjtu għax hemm affarijiet oħra ta' natura nazzjonali fejn il-pajjiż jista' jiggwadanja.

Qalilna li l- flus huma xi ħaġa sekondarja.

Issa jien qgħadt nisimgħu kważi tliet kwarti sħaħ u ħlief fuq flus ma tkellimx, Sur President!

Fuq l-aġenda llum għandna riżoluzzjoni dwar l-enfitewsi ta' art, bini u għoti ta' dritt fix-xatt ta' Pinto lil VISET, fejn qed ngħidu li l- konsorzju se jingħata konċessjoni għall-iżvilupp ta' cruiseliner passenger terminal u faċilitajiet oħra ta' entertainment u retail activity - kultant f'kuntratt ikun hemm żewġ linji li wieħed jibqa' għaddej fuqhom imma jafu jkunu żewġ linji li jfissru ħafna – u nixtieq li l-ministru jispjega x'tip ta' entertainment u leisure qegħdin nistennew li jkun hemm fil-Port il- Kbir.

Naturalment aħna ma nistgħux ngħidu li kulma jagħmel dan il-gvern hu kollu ħażin, iżda nista' ngħid li l-gvern qed jagħmel kollox bil-pass tiegħu.

Fejn jidħlu proġetti lokali nagħmlu kollox bil-mod iżda fejn jidħlu affarijiet ta' natura oħra, bħal fil-każ ta' l-Unjoni Ewropea, imbagħad kollox bl-għaġġla.

Jiġifieri dan in-nuqqas ta' konsistenza jinħass ħafna.

Mr Speaker, kif diġa` għedt, il-ministru qal li dwar dan it-terminal kienu għamlu wegħda speċifika fil-programm elettorali.

Iżda kif ammetta l- ministru stess waqt il-laqgħat tal-kumitat tal-verifika, kien sar il- proċess tad-development brief u kien sar ukoll il-proċess ta' l- applikazzjonijiet skond il-brief li kellna.

Sar rapport wara li saru l- applikazzjonijiet u sar anki shortlisting ma' min kellu jiġi nnegozjat il- proġett.

Kien intgħażel il-konsorzju VISET bħala l-ewwel consortium li miegħu kellhom jibdew in-negozjati.

Minkejja li dan ix-xogħol kien kollu lest, il-gvern ħa sentejn u ma nifhimx kif illum għadna għaddejin b'din id- diskussjoni fuqu.

Dan ifisser li għaddew sentejn u nofs bil-proċess kważi kollu lest u għadna fejn konna!

Il-fatti juru li fejn irid il-gvern jieħu kollox b'pass kajman, affarijiet li ma ġrawx biss f'dan il-proġett imma fuq ħafna proġetti.

Dan għaliex qed naħlu l-enerġija kollha tagħna fuq l- issue ta' l-Unjoni Ewropea.

Ejja nieħdu l-proġett tal-Kottonera, Sur President.

Fi żmienna kien hemm commitment li f'sitt xhur kellha titlesta l-marina, iżda għaddew sentejn u nofs u għadna lanqas biss bdejna naraw biċċa rmiġġ!

Jien nixtieq li meta l-ministru jkun qed jagħmel l-għeluq tiegħu jispjegalna x'qed jiġri anki fuq il-proġett tal-Kottonera, għax hemm konnessjoni kbira bejn dak li kellu jiġri fil-Kottonera u dak li kellu jiġri fuq din in-naħa tax-xatt ta' Pinto.

Minn hawn nitlob lill-ministru jispjega x'tip ta' entertainment qegħdin nitkellmu fuqu għax din il-kelma tiġbor fiha ħafna attivitajiet.

Donnu li mhux qed nifhmu biżżejjed l- importanza li nimmaniġġjaw ir-riżorsi tal-kosta tagħna aħjar.

Fl-opinjoni tiegħi, diġa` għamilna żbalji kbar meta fil-proġett tal- Kottonera daħħalna blokki residenzjali u daħħalna l-lukandi.

Imkien fid- dinja ma rajt lil xi ħadd jagħti lukanda jew blokki residenzjali fil-port ewlieni tiegħu.

Issa se mmorru oltre` minn hekk u fl-istess port se ndaħħlu faċilitajiet ta' entertainment.

Qed ngħid hekk għax hemm differenza kbira bejn li niżviluppaw il-kosta b'residenzi, lukandi u postijiet ta' divertiment milli niżviluppaw il-portijiet bl-istess mod.

L-isfortuna hi li dan il-gvern qed jittratta l-portijiet qishom kienu l-kosta u nista' nispjega fil-qosor.

Naf li peress li Malta hija gżira, it-turist jassoċja l-vaganza tiegħu mal- baħar.

Ebda turist ma jiġi Malta u ma jistenniex li mil-lukanda tiegħu jara l-baħar, bil-lukanda possibilment ikollha faċilitajiet għall-baħar.

Ftit turisti jkunu lesti li jiġu Malta jekk ma joqogħdux fejn il-baħar.

Minħabba dan, ħafna mill-iżvilupp tal-lukandi sar matul il-kosta u għalhekk għandna konċentrament qawwi ta' żvilupp, divertiment u residenzi għall- villeġġatura mal-kosta.

Infatti 35% tax-xtut huma żviluppati turistikament.

F'GĦawdex għandna 19% mix-xtut li huma żviluppati għal skopijiet turistiċi.

Naturalment ħafna mill-kumplament tax-xtut ta' Malta u GĦawdex lanqas biss huma aċċessibbli.

Kważi 70% tas-sodod tal-lukandi huma żviluppati max-xtut, barra l-ħafna flats fin-naħa ta' fuq ta' Malta li qegħdin max-xatt.

Iżda meta niġu għall-portijiet l-istorja hi differenti, Sur President.

Il-portijiet tagħna dejjem inżammu għal skopijiet kummerċjali.

Il-ministru semma li rridu nħarsu lejn il-faċilitajiet u l-infrastruttura ta' l- ajruport.

Qabel ma kienu jidħlu l-ajruplani, il-portijiet kienu jservu proprju ta' departure u arrival points għal ħafna vjaġġaturi.

Kien hemm żmien fejn il-portijiet kienu ġew żviluppati minħabba n-natura tagħhom għal skopijiet industrjali u nista' nsemmi d-dockyard u l-grain silos.

Aktar riċenti ġietna l-opportunita` li niżviluppaw il-portijiet għal domanda turistika ikbar.

Imma meta nitkellmu fuq domanda turistika u fuq proġetti turistiċi fil-port m'għandniex niftiehmu li għandna ndaħħlu lukandi, postijiet ta' divertiment u residenzi.

Jiena kont nistenna li l-coastal resource management team li hemm fil-ministeru u l-istess teams li jimmaniġġjaw il-kosta, anki fl-awtorita' ta' l-ippjanar, jindunaw bid-dnub li qiegħed isir u jitkellmu u jieħdu azzjoni jekk għadu l-waqt.

Niġi issa għall-ħafna kondizzjonijiet li hemm fil-kuntratt, Sur President.

Jiena ngħidha b'wiċċi minn quddiem li inutli noqogħdu nagħmlu ħafna kondizzjonijiet imbagħad wara qisna ma nkunu ffirmajna xejn għax ħadd ma jkun lest li jara jekk dawk il-kondizzjonijiet hux qed jinżammu jew le.

Biex nieħu eżempju għandna mdaħħal il-prinċipju tar-restawr ta' Pinto stores, l-istess bħalma kellna fil-proġett tal-Kottonera.

Hawnhekk mhux talli ma ġiex irrestawrat kif suppost parti mill-bini li kien hemm iżda talli sar bil-kontra.

Minflok ma' il-ministru ħa azzjoni, kontra l-pariri ta' l-istess awtorita' ta' l-ippjanar mar jgħid li kien ferħan b'dak li kien qed isir.

Li kieku din il-ħaġa għamilha xi ħadd minn din in-naħa kienu jqumu l-irwiefen kollha.

Qed nirriferi għal dak li ġara fi Scamps Palace għax min jaf x'inhu jiġri xejn mhu kuntent, imma għal dan il-gvern u għal dan il-ministeru qisu m'hu qed jiġri xejn.

Jiġifieri jinkisru l- liġijiet u għall-ministru qisu m'hu qed jiġri xejn!

Effettivament qed niddefendu dak li qed jiġri, kontra l-istess parir ta' l-awtorita'.

Fil-Kottonera kien hemm kondizzjoni li l-liċenzja li qed tingħata mill- gvern għandha tiġi żviluppata mill-konsorzju, imbagħad jekk iridu jibdew jinnegozjaw il-liċenzji.

Illum qed nisimgħu illi l-konsorzja qed jinnegozjaw il-liċenzji, il-kuntratti u l-permessi li għandhom kontra kull kondizzjoni li hemm imniżżla fil-kuntratt u qisu m'hu qed jiġri xejn.

Kellna ħafna każi fejn il-konsorzja ma qagħdux għall-kondizzjonijiet jew għall-ftehim fuq l-iskeda taż-żmien.

Iva, qed immorru żmerċ għal kollox fuq l-iskeda taż-żmien iżda għall-gvern qisu m'hu qed jiġri xejn.

Kellna każi fejn il-gvern għamel kuntratti u esiġa ċerti pagamenti ta' ċens jew ta' kirjiet fuq proġetti kbar, iżda l-istess pagamenti baqgħu ma sarux jew damu ma saru.

GĦal dan il-gvern qisu m'hu qed jiġri xejn u sal-lum inkisru ħafna kondizzjonijiet iżda ma ġara xejn.

Il-gvern irid ikun aktar serju.

M'hijiex serjeta' li niffirmaw il-kuntratti u ħadd minn din il-Kamra ma jitkellem minkejja li jgħaddu s-snin.

Jiena flejt sew id-dibattitu li kien hemm fil- kumitat tal-verifika u ma sibt l-ebda monitoring board.

Il-ministru semma' wkoll illi dan il-proġett jinkwadra ruħu tajjeb fid-dawl tal- policies tal-gvern u jien fittixt ħafna fuq dawn l-imberkin policies.

Nistaqsi x'inhuma dawn il-policies li kien qed isemmi l-ministru u min qed joħroġhom.

Nistaqsi ma min qed jiġu diskussi dawn il-policies, fejn qed jiġu ppubblikati u min qed jimxi fuqhom.

Jiena nista' ngħid li dort, tkellimt u staqsejt u mid-dehra dawn il-ħafna policies li qed isemmi l- gvern ma jeżistux.

La hemm policies fuq it-turiżmu, la policies fuq l- iżvilupp tal-portijiet u lanqas policies fuq l-iżvilupp ta' proġetti ta' din in-natura.

Jien ippruvajt indur kullimkien u qrajt id-dibattitu kollu li sar fil-kumitat tal-kontijiet dwar l-uffiċċju nazzjonali tal-verifika, iżda ma sibt xejn minn dawn il-policies.

Semmejna wkoll is-suq tal- cruiseliners, Sur President.

Veru u minnu li dan huwa suq importanti ħafna u li ħa spinta qawwija speċjalment meta kien hemm sieħbi hawn preżenti jmexxi l-maritime authority.

Nafu li f'dawk is-sentejn kien hemm l-akbar tkabbir tas-settur.

Litteralment f'dawk is-sentejn is-settur spara 'l fuq u iktar minn irdoppja.

Għall-grazzja t'Alla, ix-xogħol baqa' għaddej u jiena ngħid illi għad hemm skop fejn jikber iktar.

Żgur li jekk nieħdu dan ix-xogħol b'iktar attenzjoni jista' jiżviluppa ħafna iżjed.

Intant kelli dibattitu żgħir ma' xi nies fis-settur għax in-numru ta' cruise passengers li kienu jidħlu Malta ma konniex ngħodduhom ma' l-arrivals tat-turisti.

Iżda hemm min jinsinwa li n-numru ta' cruise passengers li jidħlu llum huwa rifless fiż-żidiet ta' l-arrivals u hawnhekk ma tkunx barra minn lokha kjarifika min-naħa tal-ministru.

Kif nafu, f'dawn l-aħħar ħames snin daħlu mas-700, 000 cruise passengers.

Dan huwa veru u nibqa' ngħid li dan huwa settur importanti ħafna, imma mill- banda l-oħra rridu wkoll inżommu kollox fil-perspettiva tiegħu biex ma nonfħux il-figuri - hawn mhux qed nitkellmu fuq turist normali li jiġi hawn Malta għal ġimgħa, ħmistax jew aktar - anke jekk qed nitkellmu fuq revenue sostanzjali u fuq kontribuzzjoni qawwija lejn l-ekonomija tagħna.

Il-cruise passengers li jidħlu hawn Malta, għalkemm jagħtu kontribuzzjoni tajba, ma jistgħux jitqiesu l-istess.

Jien nibqa' ngħid li proġetti bħal dawn għandhom jibqgħu mexjin biex il-kontribuzzjoni tagħhom ngħolluha.

Madankollu rridu ngħidu li kull għaxra minn dawn il-cruise passengers li jagħmlu jum kull wieħed għandhom ekwivalenza ta' turist normali.

Turist normali jiġi jagħmel għaxart ijiem u għaxart iljieli hawnhekk.

Turist minn dawn is-700, 000 li qed ngħoddu li jiġi hawn Malta jkun għamel ġurnata waħda biss anki meta niġu għall-infiq.

Jekk aħna nikkalkulaw li n-nefqa ta' turist normali fuq żjara ta' għaxart ijiem hija bejn wieħed u ieħor ta' Lm200, in-nefqa ta' dak it-turist li jiġi sempliċement għal ġurnata waħda bilfors li tkun ħafna inqas.

Irridu ngħidu wkoll pero` li dan it-tip ta' turist qed jagħtina kontribut mingħajr ma jitfa' piż fuq l-infrastruttura u mingħajr kważi ebda effett ħażin fuq l-ambjent u l-kultura tagħna.

Jiġifieri filwaqt li qed indaħħlu xi ħaġa inqas, m'għandniex il-problemi li qed ikollna bit-turist normali.

Xi ħaġa oħra li rrid ngħid hi li tajjeb li ninvestu biex insaħħu dan it- tip ta' turist, imma wieħed jistenna illi l-investiment għal dawk li huma cruise passengers ikun akkumpanjat ukoll min investiment fis-settur turistiku normali.

Filwaqt li ħaqqna prosit talli qed nagħmlu dan l- investiment għal dan it-tip ta' turist, jiddispjaċini ngħid illi t-tip ta' turist l-ieħor qegħdin nittraskurawh għad-detriment qawwi ta' pajjiżna u tal-ħafna investituri lokali li għandna f'dan is-settur.

Id-dħul tal-cruise passengers baqa' bażiku għax Malta baqgħet biss port of call.

Il-vapur ikun ġej minn destinazzjoni oħra, jidħol hawnhekk filgħodu, iniżżel il- passiġġieri għal nofs ta' nhar jew ġurnata u dakinhar stess jerġa' isalpa minn Malta.

Jekk aħna jkollna iktar faċilitajiet adegwati kif nisperaw li jkollna b'dan il-proġett, Malta tkun tista' ssir home port fejn il- cruiseliners jibdew il-vjaġġ tagħhom minn hawn, jgħabbu lit-turisti minn hawn u jmorru jduru ma' destinazzjonijiet oħrajn u jispiċċaw hawn ukoll.

Din tagħtina ċerti vantaġġi u turist li jkun sejjer cruise fil-Mediterran jista' jagħżel il-pakket ta' stay-and-cruise.

B'hekk it-turist jiġi jumejn qabel u jqatta' btala qasira f'Malta.

F'dan il-kuntest is-seaport terminal jista' jgħin ħafna, pero` dan m'huwiex biżżejjed biex nattiraw il- cruiseliners biex jagħmlu minn Malta home port.

Jiena għadni niftakar li meta jiena u l-Onor.

Debono Grech konna nitkellmu ma' dawn is-sidien u ma' l-operaturi tal-cruiseliners, waħda mill- affarijiet li kienu jgħidulna kienet li ma jistgħux jiġu hawn Malta u jagħmlu Malta bħala home port mhux biss minħabba n-nuqqas ta' faċilitajiet, imma wkoll minħabba n-numru ta' linji ta' l-ajru illi jidħlu minn kullimkien.

Il-frekwenza ta' titjiriet mis-swieq Ewropej lejn Malta għadha baxxa wisq.

F'Malta jidħlu 200 titjira fil-ġimgħa waqt li fi Spanja jidħlu 1000.

Iktar ma jkun hemm postijiet sejrin lejn dik id-destinazzjoni, iktar għandhom iċ-ċans illi jimlew il-cruise tagħhom.

Li kieku f'Malta jkollna l- isbaħ u l-aqwa seaport terminal facilities u ma jkollniex titjiriet frekwenti, ma jkun jagħmel l-ebda sens illi cruiseliner jiġi hawn Malta biex jibda jgħabbi t-turisti.

Ma rridux nimlew rasna illi għax se nagħmlu seaport terminal se nsolvu l- problema u awtomatikament kull cruise passenger liner illi jidħol hawn Malta bħala port of call se jdawwar lil Malta bħala home port.

Naħseb din hi ta' min jagħti kasha.

Biex jiġi cruiseliner hawn Malta irridu nkunu ċerti wkoll illi t-tariffi u l-ħlasijiet fil-port ikunu kompetittivi biżżejjed ħdejn destinazzjonijiet oħrajn.

Jekk nibqgħu bir-rotta li qbadna, kollox isir inqas kompetittiv u jkun inutli nagħmlu l-faċilitajiet għax jekk se nibqgħu innaqqru l-kompetittivita` se nitilfu ħafna mix-xogħol.

Il-gvern se jieħu wkoll dividend ta' 10% mill-profitti.

Għalkemm dan hu tajjeb, jien ngħidlu biex ma jgħaġġilx għax safejn naf jien biex wieħed jibda jirċievi dividend irid ikun hemm il-profitti.

Jekk dan il-proġett ma jħallix profitti mhux se jkun hemm dividends x'jitqassmu.

Hu semma' li 10% return għax-shares tal-gvern f'dan il-proġett hu tajjeb ħafna.

Jiena ma naf l-ebda kumpannija privata illi tkun lesta tinvesti fi proġett ta' din l- entita` bl-ammonti li qed isemmi hu biex ir-return fuq l-investiment ikun ta' 10%.

Kieku r-return huwa daqshekk żgħir, allura jkun jaqblilhom dawn il- kumpanniji jpoġġuhom fil-bank flok jinvestu.

Irrid ngħid ukoll li kien hemm parti li ma stajtx nifhem fejn parti mill- moll se tingħata b'ċens lill-operaturi u parti oħra fejn hemm il-foreshore, se tibqa' tal-gvern u se tiġi mmexxija mill-konsorzju.

Dettalji iktar ma ngħatawx.

Jekk ikolli garage u nqabbad lil xi ħadd biex imexxih, jien indaħħal Lm100 u lilu nagħtih Lm10.

Jekk dak li jaqla' se jżommu hu, allura l-garage ma jkunx tiegħi imma nkun qisni tajtulu.

Nixtieq li l-ministru jispjega dwar dan kollu.

Mr. Speaker, meta kien hemm id-dibattitu fil-kumitat tal-verifiki ssemmew ħafna ċifri.

Nafu li hemm 90% tax-shares li huma tal-Maltin u 10% ta' żewġ kumpanniji barranin.

Issemma' ukoll li l-issue tal-kumpannija huwa ta' Lm3 miljun, imma safejn naf jien għadna lanqas nafu ...

(Interruzzjonijiet) ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Irrid ngħid li din ingħatat.

ONOR.

KARMENU VELLA: Tajjeb li din ingħatat għax mid-diskussjoni fil- kumitat tal-verifika ma ħariġx il-paid up kemm kien.

(Interruzzjonijiet) L- istess ngħid dwar it-terminu taż-żmien.

Qed ngħidu li hemm framework ta' erba' snin.

Hawnhekk tlifna sentejn u qed ngħidu li l-proġett se jieħu erba' snin.

Jiena nixtieq nistaqsi meta se jibdew l-erba' snin.

Jekk il- perjodu jibda fl-2002 jispiċċa fl-2006.

Jekk jibda fl-2010 xorta erba' snin se jieħu imma se jkun lest fl-2014.

Importanti li f'kuntratti bħal dawn mhux nintrabtu biss fuq terminu imma anke meta se jibda x-xogħol.

Jiena nerġa' nagħti l-eżempju tal-Kottonera.

Jekk il-marina fi żmienna kellha ssir fi żmien sitt xhur, jiena ma nippretendix illi taħt gvern Nazzjonalista tieħu sentejn jew tlieta.

GĦalkemm it-terminu tax-xogħol fuq il-marina kien sitt xhur taħt gvern Laburista - u għadu sitt xhur taħt gvern Nazzjonalista - f'dan il-każ ġara mod ieħor.

Taħt gvern Laburista kellna ndikat meta kellhom jibdew dawn is-sitt xhur u meta kellu jitlesta x-xogħol.

Hawnhekk m'għandna xejn minn dan, Sur President.

Il-ministru qal ukoll illi l-Belt se tingħata l-ħajja.

Jien hawnhekk naqbel u ma naqbilx.

Din se tingħata l-ħajja jew tkompli tinqered skond il- faċilitajiet li se nitfgħu fis-seaport terminal u jiena wisq nibża' li kollox għadu jista' jaħdem bil-kontra.

Jekk jidħol sea passenger liner u jniżżel in-nies hemmhekk, peress li ħwienet m'hemmx, kulħadd jitla' il-Belt jiġri u jgħarrex fil-ħwienet.

Jekk mill-banda l-oħra l-iskop tat-terminal ikun kummerċjali, hemmhekk se nispiċċaw biex ikollna ħwienet daqs kemm hemm Strada Rjali.

Jekk hu hekk, ma nistgħux ngħidu li se niġġeneraw attivita' fil-Belt għax ħafna mix-xiri se jibda jsir hemm isfel.

Filwaqt li bil-bona volonta' kollha tagħna qed ngħidu illi se nqajmu l-Belt jew li se nżidu l- kummerċ, fl-istess waqt nistgħu nkunu qegħdin nagħmlu xi ħaġa li biha se nkunu qegħdin noqtluha.

Jekk hemm isfel se jkun hemm ħwienet duty-free, ara ma nistennewx li t-turist se jitla' jixtri mill-Belt u ma jixtrix minn hemm.

Issa fuq din tad-duty-free hemm xi ħaġa oħra x'jingħad, Sur President.

Jien għadni niftakar ir-reazzjoni tal-ministru ftit ilu hekk kif l-Unjoni Ewropeja ħabbret li kulħadd irid jaqta' d-duty-free mill-ajruport.

Dan ġara f'Ġunju tas-sena 2000 u aħna konna kkritikajna bil-qabda din il- manuvra minħabba li l-istess pajjiżi ta' l-Unjoni kienu qed jiġġieldu biex dan ma jseħħx.

Aħna biex nagħmluha tal-verġni iktar mill-verġni, konna se naqtugħhom aħna stess!

Issa l-istess gvern li ried jaqta' id-duty-free mill-ajruport dak iż-żmien, qed jibbaża ħafna mill-kummerċ ta' dan is-sea passenger terminal fuq il-kummerċ duty-free.

Hemmhekk se jkun hemm ħafna duty-free li jista' jinbiegħ aktar minn dak li qed jagħmlu pajjiżi ta' l- Unjoni.

Jekk passiġġier fuq cruiseliner jiġi biex jitlaq minn Malta biex jidħol ġo pajjiż ta' l-Unjoni fejn duty-free m'hemmx, se jixtri aktar minn hawn.

Bejn l-Ingilterra u l-Irlanda wieħed jista' jixtri duty-free kemm irid.

L-istess ngħid jekk wieħed ikun sejjer minn Malta għal Tuneż.

Madankollu jekk minn Malta wieħed imur sa Sqallija, dan ma jistax jieħu affarijiet bla dazju għax hawn qed nitkellmu fuq pajjiżi ta' l-Unjoni.

Illum għandna quddiemna pjanti, permessi, projections u l-aspetti fiżiċi ta' dan il-proġett imma m'għandna xejn fuq l-operat tiegħu.

Jiena nixtieq ikollna ftit iktar informazzjoni dwar kif se jiġu ssalvagwardati l- operaturi li llum qegħdin jużaw is-sea passenger terminal eżistenti.

Illum għandna ħafna aġenti ta' vapuri Maltin li jafu kif jaħdmu, jafu t-tariffi, jafu quddiem min iridu jitilgħu u jafu lil min iridu jkellmu.

Meta jibda jopera t-terminal jista' ikollna interessi differenti minn dak li għandu l- gvern illum u ħafna minnhom qed iħossuhom mitlufin għaliex ma jafux kif se jkun l-operat.

Dawn ma jafux kemm ġej kbir, xi ħwienet se jkun hemm u l- faċilitajiet li se jkun hemm.

Dawn jafu biss kemm se tkun tidher sabiħa l- faċċata!

Iktar importanti minn dan huwa l-operat li se jkun hemm fis-sea passenger terminal.

Jiena qed ngħid hekk għaliex ħafna minn dawk li tkellimt qaluli li ma saru l-ebda diskussjonijiet magħhom.

Dawn lanqas biss ġew ikkonsultati.

Hemm ħafna pjanti u proġetti imma ebda konsultazzjoni fuq l- operat.

Jiena kont nemmen li dawn l-istakeholders prinċipali suppost kellhom vuċi akbar fuq dan il-proġett u fuq l-operazzjoni tiegħu.

Fl- opinjoni tiegħi, anke l-MTA u l-ministeru għat-turiżmu kellu jkollhom vuċi akbar.

Jiena ftit smajt kummenti min-naħa ta' l-MTA u min-naħa tal- ministeru għat-turiżmu dwar dan il-proġett.

Li naf hu li meta l-proġett kien immexxi mill-Onor.

Debono Grech, kienu qed jagħmlu kollox flimkien mill-bidu sa l-aħħar u ma kien hemm ħadd minna li qabad u ħa l-proġett minn taħt idejn l-ieħor.

Filwaqt li lill-konsorzju tajnieh l-eżenzjoni tat-taxxa tal-boll, qabel konna nagħmlu minn kollox biex mill-proġetti jkun hemm dħul tajjeb.

Safejn naf jien din ma dehritx iktar u tħassret ukoll.

Jekk l-MTA qed tagħti servizz lit-turiżmu hawn Malta u qed tiġbor il-kontribuzzjonijet mingħand tal-lukandi, mingħand tar-restaurants, mingħand tad-discos u oħrajn, din m'għandhiex ma tiġborx xi ħaġa mill-profitti ta' dan il-proġett.

Din il- miżura kienet iddaħħlet fuq il-proġett tal-Kottonera iżda ma nafx għadhiex issir.

Li naf żgur hi li minn dan il-proġett tneħħiet.

Fl-opinjoni tiegħi, ladarba qed nitkellem fuq it-turiżmu u l-implikazzjonijiet li se jkollu dan il-proġett fuq it-turiżmu, kellu jkun hemm sehem ikbar ta' l-MTA.

MR SPEAKER: Onor. Vella, ippermettili ftit għaliex skadielek il-ħin.

ONOR.

KARMENU VELLA: Imma xtaqt li kieku nista' inkompli, Mr Speaker.

MR SPEAKER: L-Onor.

Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nipproponi li l-Onor.

Vella jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CARMELO ABELA: Nissekonda

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Onor.

Karmenu Vella jkompli jinstema' Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived

Il-mozzjoni m'għaddietx

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, on a point of order..

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, ikolli niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Hawn talba għal quorum.

Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Is-seduta kienet sospiża fl-10.58 a.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tkompli.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Kif qal il-kollega tiegħi, illum qed nitkellmu fuq proġett li kien fil-ħsieb tal-gvern Laburista ta' l-1996, gvern li f'sena u tmien xhur kien laħaq ippubblika żewġ proġetti kbar, wieħed minnhom dak tal-Kottonera, iżda nafu x'ġara.

Dak iż-żmien tan-naħa l- oħra kienu jgħidu li n-nies ma kienx se jkollhom fejn jgħumu u fejn jagħmlu l-barbecues u dawk l-affarijiet kollha.

Illum nistgħu naraw li mhux talli m'hemmx fejn jagħmlu l-barbecues u mhux talli m'hemmx fejn in-nies jgħumu, talli minn dan il-proġett kulma sar f'sentejn huwa l-casino`.

Dan kien wieħed mill-proġetti tal-gvern Laburista u wara li kien ġie mmaqdar kollox u wara dawk it-teatrini kollha hawn ġew, illum nafu li l-uniku ħsieb tan- Nazzjonalisti u tal-kompliċi tagħhom minn din in-naħa kien biex il-gvern Laburista ma jkunx f'pożizzjoni li jkompli b'ħidmietu.

Issa nafu għaliex saru dawk l-affarijiet u għaliex il-proġett tal-Kottonera ma ħallewhx għaddej.

L-iskop kien biex jiddaħħlu affarijiet ta' interess għalihom li qabel ma kenux inklużi fil-proġett.

Lili meta kont żgħir kienu jgħallmuni li ż-żmenijiet jinbidlu u li aħna ninbidlu magħhom u nista' ngħid li nieħu pjaċir nara kemm jinbidlu ż- żmenijiet!

Fl-1972, taħt gvern Laburista, kellna l-ewwel prim ministru mill-Ewropa kollha li qatt kien żar iċ-Ċina, iżda kienu qamu l-irwiefen kollha u kienu bdew jgħidu li l-pajjiż spiċċa u li se ninbelgħu miċ-Ċiniżi.

Ta' kontra tagħna dak iż-żmien kienu jgħidu li mhux suppost li l-kap tal- gvern iżur iċ-Ċina għaliex kien hemm ftehim ma' l-Inġliżi li aħna ma nistgħux immorru f'ebda pajjiż tal-Warsaw Pact.

Jiġifieri lanqas biss kienu jafu dawn li ċ-Ċina ma kenitx tagħmel parti mill-Warsaw Pact!

Kienu qalulna li konna se niġu bażi taċ-Ċiniżi u li hawnhekk ġejjin bil-piġama.

Qed insemmi dan kollu għax il-bieraħ ġie l-President taċ-Ċina u kulħadd tela' l-airport biex jgħannqu.

Kważi kważi stajna ġibna lill-Papa biex jagħmlu beatu wkoll!

Ara issa qed ngħidu li għandna ħbiberija ta' tletin sena maċ-Ċiniżi meta ma nafx x'ma qalux fuqhom u fuq il-Koreani meta kienu qed jibnu Marsaxlokk, proġett li ma nafx għaliex in-Nazzjonalisti jgħidu li dak tagħhom.

Jistgħu jidħku biż-żgħażagħ li hawn hawn ġew illum imma bija m'humiex se jidħku, Sur President.

Veru li kienu ħolmu bi proġett biex isir freeport fi żmien Ġorġ Borġ Olivier - u kienu ħadu r-raba' kollu t'hemmhekk, kissru kulma kien hemm u tefgħu lil kulħadd 'il barra - imma spiċċa l-gvern ta' Borg Olivier fl- 1971 u l-freeport fuq il-pjanta kien u fuq il-pjanta baqa'!

Kellu jkun gvern Laburista, bl-għajnuna taċ-Ċiniżi, li għamel il-breakwater ta' Marsaxlokk u konna aħna li bdejna nagħtu l-ħajja lill-freeport, u għalxejn joqogħdu jgħidu li komplewh huma.

Allaħares fi 12-il sena ma kenux kapaċi jkompluh!

(Interruzzjonijiet) Dak bnejnieh biċ-Ċiniżi, anke jekk dak iż- żmien in-Nazzjonalisti kienu jgħidu li dawn in-nies m'huma kapaċi għal xejn.

Kien hemm anke Ċiniż li kien ħalla ħajtu hemmhekk u hemm qiegħed midfun.

Bilkemm ma riedux jgħidu li l-post kien ġie ddesagrat għax konna dfinna Ċiniż!

Quddiem Alla kulħadd l-istess u Alla mhux se joqgħod jgħid jekk dak hux għajnejh imġebbdin jew le!

Anke b'din isservew, imma llum kemm ferħu b'Jiang Zemin!

Tawh jiekol, ħadulu b'idejh u għannquh – veru li kien hemm erbgħa jipprotestaw u tefgħuhom 'il barra - iżda 30 sena ilu tgħidx kemm għajruhom liċ-Ċiniżi.

Jiang Zemin ukoll kien jagħmel parti miċ- Ċina fl-1971 - jiġifieri lil dan kienu għajruh ukoll - għax dan ma twelidx il-bieraħ.

Niġu issa għas-sea passenger terminal, Sur President.

Meta l-gvern ta' Mintoff kien beda jkabbar il-mollijiet, il-gazzetti Nazzjonalisti dak iż-żmien kienu ħarġu jgħajtu li qed inkabbru taħt it- Telgħa tal-Kurċifiss biex hemmhekk inkunu nistgħu niġbru n-nies għall-mass meetings u norganizzaw it-tombla!

Dawn it-tip ta' kummenti konna naqrawhom fil-gazzetti u min irid għadu jista' imur iqalleb fil-gazzetti.

Iż- żgħażagħ tal-lum ma jafuhomx dawn l-affarijiet u għalhekk tajjeb li nfakkruhomlhom.

Jien niftakar li biex il-gvern ta' Borg Olivier fetaħ il- moll li kien beda fi żmien gvern Laburista, kien dam erba' snin jiddeċiedi għax ma kienx jaf jekk hux se jagħtih lill-aġenti, jekk hux se jmexxuh in- nies tax-xatt jew inkella ssirx kumpannija.

Wara ħafna ġlied kienet twaqqfet il-Malta Landing Co. u sabiex jikkuntenta lil erba' aġenti tal- vapuri, din il-kumpannija Borg Olivier kien tahilhom biex imexxuha huma.

Iżda spiċċaw biex farrkuha u kellu jkun gvern Laburista ta' l-1971 li għamel riorganizzazzjoni u ħoloq in-National Cargo Co. Din fil-fatt ħalliet il-frott u verament għamlet progress, iżda xorta waħda kienu baqgħu sakemm kissruha l-għedewwa tal-ħaddiema u meta fl-1996 sirt ministru u ippruvajt nara x'ġara u ma ġarax, sibt li l-port kienu qatluh b'vendikazzjoni, Sur President.

Il-port tagħna kien ħaj u kien hemm ftehim mal-port workers illi meta jiġi biex jitlesta l-freeport, ix-xogħol tal-vapuri kellu jsir ix-xatt u mhux fil-freeport.

Iżda biex nikkuntentaw lill-aġenti u biex lill-ħaddiema tax- xatt inkissruhom, irranġajna li jitla' kollox il-freeport.

Neħħejna l- klawsola tal-portijiet li tgħid li l-portijiet jaħdmuhom il-ħaddiema tax- xatt u għamilna l-freeport.

Naturalment daħal min kellu jidħol u lin-nies tax-xatt bdejna neliminawhom bil-mod il-mod.

Issa smajna li s-sea passenger terminal se jkun biċċa għall-konsorzju u biċċa għall-gvern li se jikriha lil xi ħaddieħor, xi ħaġa li aħna żgur li ma konniex nagħmlu.

Jiena nistaqsi lill-ministru x'se jsir mill-ħaddiema tax-xatt.

Lil dawn se ntellgħuhom il-freeport u nagħmluhielhom impossibbli li jaħdmu hemm?

Nistaqsih jekk hux se jintbagħtu l-freeport biex jgħidulhom li jridu jsuqu l-crane il-kbir u jagħmlu xogħol ieħor li mhux tagħhom.

Aħna kellna provvediment li n-nies tax-xatt jibqa' ikollhom sehem minnu.

Għan-nies tax- xatt ma jkun jiswa xejn li nagħmlu sea passenger terminal jekk fl-istess ħin se neħdulhom ħobżhom.

Ħsibna verament fil-ħobża ta' kuljum ta' dawn in- nies jew le?

Il-bieraħ kien hawn min qal illi daħlet il-liberalizzazzjoni.

Il-liberalizzazzjoni ħaġa sabiħa iżda nitkellmu dwarha meta niġu għal-liġi l-oħra, imma jiena mill-ħaddiema jinteressani.

Jistgħu jixhdu sħabi li kull meta għamilna xi ħaġa dejjem żammejna quddiem għajnejna l-interess tal- ħaddiem.

Jien nerġa' nistaqsi lill-ministru jekk ħasibx fil-ħaddiema, Sur President.

X'se jiġri mill-ħaddiema tax-xatt, mill-burdnara u minn dawk in-nies illi ħobżhom huwa mix-xatt?

Dawn se jibqgħu jżommu l-istess drittijiet?

Il-wirt li għandhom se jibqa' għandhom meta nitfgħuhom il-freeport?

Il-flus tal- benefit scheme se jibqgħu għandhom?

Rajna jekk dawn iridux ishma?

Offrejnilhom ishma bħal ħaddieħor?

Dan qed ngħidu għax inħoss li l- liberalizazzjoni se ssir għal erbgħa min-nies li għandhom il-liri meta aħna konna ħsibna għalihom dawn l-affarijiet.

Forsi jkun hawn min jgħid li dan huwa proġett ġdid u li n-nies tax-xatt m'għandhomx x'jaqsmu.

Imma jekk dawn mhux se jiġu nkorporati rrid inkun naf lil min se ninkorporaw.

Dawn huma l-ewwel nies li għandhom ħobżhom hemm.

Din hija l-ewwel biċċa xogħol li rridu naħsbu fiha u l-Partit Laburista se jkun minn ta' quddiem biex jaħseb għalihom.

Aħna partit tal-ħaddiema u nemmnu li dawn in-nies tax- xatt għandu jkollhom id-drittijiet tagħhom imħarsa.

Sieħbi spjega illi aħna konna nitkellmu ma' l-aġenti fuq kwestjonijiet tal-vapuri tal- passiġġieri u għamilna ħafna xogħol flimkien Fi żmien il-gvern Laburista dawn żdiedu u nieħu pjaċir meta nisma' li komplew żdiedu.

Jien ma neħux pjaċir meta jonqsu għax ma jbatux Laburisti jew Nazzjonalisti iżda kulħadd ibati.

Trid tkun iblaħ biex tieħu pjaċir bid-deni!

Hemmhekk aħna konna organizzajna wkoll lil tat-taxis.

Kien hemm il- kwestjoni tax-xarabanks u tal-coaches u magħhom dawn kien sar ftehim li l- ebda aġent ma jista' jaqbad u jeħdilhom ħobżhom.

Jien nemmen li meta jkun lest is-sea passenger terminal, dawk in-nies li għandhom x'jaqsmu max-xatt għandhom jidħlu fl-affarijiet.

Il-ministru qalilna li meta t-terminal ikun lest se jkollna monument.

Aħna rajna l-istess pjanti li kien għamel gvern Laburista, forsi kemmkemm modifikati min-naħa tal-gvern Nazzjonalista.

Aħna konna qbilna wkoll illi jkun hemm triq li tgħaddi minn wara u fil-fatt kien diġa` beda x-xogħol u lil ħafna mill-ħwienet konna diġa` għednilhom li se jispiċċaw.

Iżda nistaqsi issa jekk min kellu ħanut hemmhekk u tilef ħobżu hux se jkollu ċans jerġa jidħol.

Dawn huma l-affarijiet li rridu niddiskutu u mhux qed inqajjimhom biex nagħmel propaganda favur il- Laburisti u kontra n-Nazzjonalisti.

Aħna bilfors naqblu ma' dan il-proġett għax dan imwelled mill-Partit Laburista f'dawk l-20 xahar li konna għamilna fil-gvern.

Naħseb li ħadd ma kien jippretendi mingħandna li f'sena u tmien xhur nibnu sea passenger terminal meta l-gvern Nazzjonalista issa ilu tliet snin hemm, sab kollox lest u għadu lanqas biss bdieh!

Nispera li ħadd ma kien qed jippretendi li nagħmluh aħna.

Kellna ħafna mix-xogħol lest bis-saħħa tal- maritime authority u bis-saħħa tan-nies tal-public works u oħrajn mill- ministeru għat-turiżmu.

Aħna konna naħdmu flimkien.

Aħna wkoll kellna l- ħsieb li minn dan is-sea passenger terminal noħorġu fergħa li 'l quddiem tkun tista' issir skola marittima - din kellha ssir bil-flus li jidħlu – u kellna diġa` diskussjonijiet ma' l-international maritime authority biex nimxu fuq il-proġett.

Kellna saħansitra wkoll taħdidiet ma' tas-seafarers club li issa ħadu f'idejh il-gvern Nazzjonalista, fejn illum hemm il- maritime authority.

Fil-verita' kollha f'kull port ikun hemm post biex meta jiġi baħri jkollu fejn imur jistrieħ u dan kien inkorporat fis-sea passenger terminal, u jien nemmen li dan għandu jibqa' hemm għaliex dawn huma affarijiet ta' standard internazzjonali mhux billi noqogħdu ngħidu li aħna nagħmlu parti mill-Ewropa għax ma jkun ifisser xejn jekk ma jkollniex dawn l-affarijiet.

Ara aħna, Sur President, dawn l-affarijiet għamilnihom mingħajr ma kellna l-Ewropa magħna u għamilnihom billi daħħalna l-idea ta' konsorzji internazzjonali, bil-parteċipazzjoni tal-Maltin wkoll.

Il-gvern tagħna kien daħal b'ruħu u ġismu f'dawn l-affarijiet, anke jekk kien hawn min kien jgħid li m'għandniex nidħlu f'dawn l-affarijiet.

Jekk ma jidħolx fihom il-gvern, il-poplu jista' ibigħ kulma għandu lil erba' sinjuri u ma jkollu dritt fuq xejn.

Aħna ngħidu li dawn l-affarijiet il- gvern għandu jidħol fihom mhux biex jgħid li jmexxi hu iżda biex jirrappreżenta lill-poplu Malti.

Aħna dejjem emminna li għandu jkollna ekonomija mista u jekk irid jidħol il-privat jista' jidħol u fejn irid jidħol il-gvern, jidħol ukoll.

Naturalment jekk ma jidħolx il-privat ma nistgħux nibqgħu ma nagħmlu xejn.

Kemm il-barranin kif ukoll il-Maltin urew li huma interessati li jidħlu f'dawn l-affarijiet u għednilhom li jridu jagħmlu bond u jintrabtu biha.

Jien ħadt pjaċir li l-ministru qal li dawn diġa` poġġew flushom hemmhekk għax jista' jiġrilna kif kien ġralna qabel, fejn kulħadd kien jgħidilna li se jintrabat u nispiċċaw b'xejn.

Dawn l- affarijiet ġraw fil-passat u ma ridniex li jerġgħu jiġru u allura din għamilnieha f'tal-Kottonera u għamilna hekk ukoll f'din.

Sieħbi diġa` qal illi f'sitt xhur ried jitlesta x-xogħol fil-Kottonera għax l-ewwel ma ridna nagħmlu kienet il-yacht marina, għalkemm s'issa din il- yacht marina għadni ma rajtha mkien.

Neħħejna n-nies, keċċejna lil kulħadd iżda din il-yacht marina baqgħet ma saret imkien.

Jien nippretendi li min daħal fil-konsorzju l-ieħor tal-yacht marina għandu jagħmilha għaliex din trid tintrabat mas-sea passenger terminal.

Dawn huma l-affarijiet li meta aħna konna fil-gvern konna tkellimna fuqhom u għidna x'irid isir.

Aħna konna fhimna li proġett irid jikkumplimeta ieħor u hekk bilfors irid isir.

Dak iż-żmien konna qed niġġieldu mal-Gvern Inġliż biex inaddaf il- portijiet tagħna.

In-naħa l-oħra kienu daħku bina għax konna żammejna iebes mal-Gvern Ingliż, iżda kieku dak iż-żmien ma sarux dawn l-affarijiet kien ikollna nagħmluhom illum u nagħmluhom a spejjeż tagħna.

Kieku mhux qed nitkellmu fuq it-teminal biss iżda anke fuq kif se nnaddfu l-port, Sur President.

Issa jien jiddispjaċini ngħid li tan-naħa l-oħra ma fehmux li l-ħsara li hemm fil-mollijiet hija kbira.

Tafu li l-mollijiet tan-naħa l-oħra jridu jinħattu għax m'humiex tajbin?

Hemm ħafna kolonni taħt il-mollijiet - niftakar li fl-1967, meta kont naħdem ix-xatt kien ikun hemm tnejn bid- dgħajsa u naħseb li hemm għadhom għax dawn kienu jagħmlu kolonna waħda kull sitt xhur! - u l-ħsara li hemm bilfors trid tiġi rranġata.

Jekk dawn l-affarijiet ma jafhomx il-ministru għandu bżonn ikun jafhom.

Jien nista' ngħid li fejn kien hemm tal-faħam spiċċa għax kull darba jissewwa u ma jiflaħx ċerti affarijiet.

Jien naqbel li l-Belt għandha tieħu r-ruħ imma mhux bis-sea passenger terminal biss.

Jekk irridu li l-Belt tieħu r-ruħ, irridu niġu hawn u niddiskutu u mhux ngħidu li t-terminal se jsolvi kollox.

Jekk nagħmlu hekk se jgħaddu mitejn sena u se nkunu għadna nistennew il- Belt tieħu r-ruħ!

Jien ma rridx niġi hawnhekk biex nagħmlu liġijiet sbieħ u kollox jibqa' fl-ajru.

Issa billi għaddejna l-liġi ta' l-annimali, iż- żwiemel fix-xemx kienu u fix-xemx għadhom!

Il-klieb ta' l-irziezet marbutin fix-xemx kienu u hemm għadhom!.

Għalxejn ngħaddu l-liġijiet jekk ma ninfurzawhomx.

Jien ukoll ħadt pjaċir bis-sigurta` li kien hemm f'San Anton, għax għallinqas l-annimali tiegħi raqdu bil-kwiet għax tgħidx kemm kien hemm pulizija mdawrin magħhom dal-lejl!

Kellu bżonn dejjem hekk!

Imn' Alla ġie Jiang Zemin għax kien hemm kwantita` ta' klieb jiġru u dawn tneħħew ukoll!

Ngħid għalija min se jidħol għall-kuntratt irid jgħid x'se jagħmel u ma jagħmilx minbarra x'se jdaħħal u ma jdaħħalx.

Il-ministru jrid jorbot lil min dieħel għall-kuntratt.

Aħna qegħdin naqblu u qegħdin wara l-gvern f'dan il-proġett għax minnu jaf igawdi kulħadd.

Iżda jekk hemm data ta' meta l- proġett għandu jibda u jispiċċa, din id-data għandha tiġi rrispettata u mhux jiġri bħalma ġara fil-Kottonera, fejn bdejna u ma nafux x'se jiġri.

Hemmhekk s'issa għadna ma rajna l-ebda pontoons meta l-eħfef ħaġa meta tiġi biex tagħmel yacht marina huma l-pontoons.

Hemmhekk ukoll kellu jsir studju jekk għandux isir breakwater jew le.

S'issa ma sar xejn u rajna biss il-casino`.

Veru li se jaħdmu l-Maltin, imma nistaqsi: Kemm se jidħlu flus u kemm se jmorru flus barra?

S'issa għadna ma rajna xejn mill-yacht marina.

GĦadna nistudjaw u donnu li se nibqgħu nistudjaw!

Issa jgħaddi s- sajf u tiġi x-xitwa u forsi nibdew nistudjaw, imbagħad jiġi l-Milied u nerġgħu nistudjaw u sakemm jiġi l-GĦid inkunu għadna nistudjaw!

Jien ma rridx li nwiegħdu lill-poplu li se nagħmlu xi ħaġa biex imbagħad kollox jibqa' on paper, bħal meta kien se jsir il-breakwater t'GĦawdex.

GĦidtha ħafna drabi li-l-breakwater kien ilu disa' snin biex jibda u fl- aħħar xahar qabel waqa' il-gvern ta' Borg Olivier kienu ġabu lil tas- Socomar u serqu kulma kien hemm biex taparsi kienu se jagħmlu l-moll.

Effettivament dan kien beda fi żmien gvern Laburista u spiċċa fi żmien gvern Laburista.

L-iSpeaker attwali kien mar waħħal tabella hemmhekk li tgħid li għamlu hu, u dan kollu għax poġġa żewġ blokki!

Issa l-ministru qed jgħid li dan se jieħu erba' snin.

Jiena nitlob lill-ministru jagħtina d-data ta' meta se jibda u meta se jispiċċa, Sur President.

Għax ukoll jien dilettant ta' l-antikitajiet, ħadt gost li l-ministru qed jgħid li se jirrestawra l-faċċata ta' Pinto stores, gawhra li tħalliet mitluqa għal żmien twil.

Hawnhekk naqblu żgur.

Il-maritime authority lili kienu tawni ħafna nkwiet, partikolarment biex ngħaddu t-triq.

Jekk se nagħmlu sea passenger terminal ma jistax ikollna karozzi għaddejjin minnu, u nieħu pjaċir li l-ministru aċċetta li t-triq tgħaddi minn wara.

Naturalment se nneħħu dik il-pastażata ta' power station u nduru minn wara, xi ħaġa li kien ħaseb fiha gvern Laburista wkoll.

Kellna bżonn nagħmlu kollox hekk u xi darba, jekk jippermettili l-ministru li għandu x'jaqsam max-xogħlijiet, nixtieq li nagħmlu dibattitu fuq il-kappelli u l-knejjes li hawn fl-irħula u li qed jinsterqu u jitkissru.

Jien zort kappella fil-Gudja li qed titħalla taqa' - il-perit qalilhom li se taqa' – u nistaqsi għaliex f'dawn l-affarijiet m'għandux jidħol il- gvern.

Veru li dawn affarijiet li m'għandhomx x'jaqsmu mas-sea passenger terminal - għalkemm irrid ngħid li f'Pinto stores hemm kappella wkoll – imma dawn il-ħwejjeġ għandu jsir dibattitu dwarhom.

Primarjament hija l- Knisja li għandha tieħu ħsiebhom imma jekk il-Knisja ma tridx jew ma tistax tagħmlu hi dan ix-xogħol, nies li kapaċi jieħdu ħsiebhom hawn.

Jekk induruhom insibu teżori imprezzabbli.

Kien hemm knisja fil-Qrendi mimlija pitturi u xi sitt snin ilu kienu ħaduhom biex jirrestawrawhom, iżda dawn il-pitturi la ġew restawrati u lanqas ġew ritornati, pitturi li jiswew il- liri għax kienu tan-nobbilta'.

Insteraq kollox iżda qisu ma ġara xejn, ħadd ma jaf fejn huma.

Konna waħħalna f'Napuljun li seraq il-fided u meta kien hawn il-wirja tal-fided stajt nara x'fided hawn, Sur President.

Jien ma nippretendix li hemmhekk għandi nara frejgata tal-gwerra daqs il- knisja tar-raħal tieħu post il-vapuri tal-passiġġieri.

Qed ikollna wkoll vapuri tat-tagħbija li suppost jidħlu jbattlu u qed jinżammu maġenb vapuri tat-turisti.

Veru li se nagħmlu kollox sabiħ imma rridu mmorru oltre minn hekk u naraw fejn se jsorġu t-turisti.

Qed ngħid hekk għax lil dawn irridu nilqgħuhom bħalma nilqgħuhom ġo l-ajruport.

Hemmhekk qed jintrama' monti wkoll u din ħaġa tajba, imma rridu naraw x'se jiġri minn dawn il-ħaddiema kollha li ilhom hemm u rridu naraw li jkun hemm min ikun hemm fil-gvern, ma jkollniex inkwiet ma' dawn in-nies.

Kien gvern Laburista li ħaseb li għandu jsir sea passenger terminal u dan għamilnieh għax nafu li jekk aħna mhux se jkollna dawn l-affarijiet, ma nistgħux naslu biex nattiraw vapuri tal-passiġġieri.

Aħna ħsibna biex it-turist jinżel hemm u jkollu kollox għax irid ikollna xi ħaġa kif għandhom pajjiżi oħra.

Irrid ngħid li l- pjanti li kellna huma xi ħaġa li jagħmlu unur lil dan il-pajjiż.

Bis-sea passenger terminal il-poplu Malti għandu l-intrata tiegħu.

Aħna għandna port li huwa imprezzabbli u ddur fejn iddur m'hawnx bħalu, iżda jiddispjaċini nara t-traskuraġni li hemm fil-port.

Jiddispjaċini nara l- Barrakka ta' Fuq u l-Barrakka ta' Isfel agħar minn gallinari tat-tiġieġ!

Il- Barrakka ta' Fuq ilha biex tissewwa tliet snin.

Allaħares fi żmien il- Kavallieri kienu jaħdmu kif qegħdin naħdmu llum għax kienu jiġu t-Torok, jeħduna u nkunu lanqas biss għadna ndunajna!

F'Malta għandna affarijiet li ħadd m'għandu bħalhom, affarijiet li turist jaf japprezza.

Minħabba f'dan jien għidt li ma naqbilx li meta jidħol vapur tat-turisti jsib vapur Ingliż, Amerikan jew Franċiż jeħodlu postu, meta l-mollijiet ta' ġewwa saru għall-merkanzija u ta' barra għat-turisti.

Jekk il-gvern Nazzjonalista jrid iġibhom jista' jġibhom, iżda mhux meta jkollna l-vapuri tat-turisti.

L- aġenti tal-vapuri tat-turisti javżaw minn qabel meta jkunu ġejjin u allura għandna nħallulhom post. Inutli li nagħmlu sea passenger terminal jekk imbagħad vapur tat-turisti jispiċċa jsib aircraft carrier faċċata tiegħu.

Biex nagħmlu dawn l-affarijiet nistgħu nerġgħu nġibu Malta fortizza u noqogħdu nieħdu pjaċir naraw il-vapuri tal-gwerra marbutin.

Ma naħsibx li turist jieħu gost marsus bejn żewġ frejgati!

Din hi ħaġa li l-gvern irid jieħu deċiżjoni dwarha.

Għalxejn jgħidilna kemm jonfqu l-Amerikani u l- Ingliżi.

Id-deċiżjoni trid tittieħed u rridu niddeċiedu nippreferux turist li jagħmel tliet ijiem hawn u juża l-linja ta' l-ajru tagħna u juża' il- lukandi jew jużax vapur tal-gwerra.

Dawn huma affarijiet li m'għandhomx x'jaqsmu ma' xulxin u l-ebda pajjiż m'għandu passenger terminal li jilqa' vapuri tal-gwerra.

Jekk se nagħmlu hekk se nkunu qed naqtgħu figura kerha.

Jekk irridu nġibu l-vapuri tal-gwerra għandna npoġġuhom banda oħra, imma aħna vapuri tat-turisti rridu.

Jien nieħu pjaċir ngħaddi minn hemm u nara tnejn jew tlieta minnhom skjerati wara xulxin għax dawk liri jħallu hawnhekk.

Dawn ġew bis-saħħa ta' sieħbi meta bdejna naħdmu ma' l-aġenti bl- iskop li niġbduhom 'il hawn - lil dawn il-passiġġieri li jiġu fuq cruiseliner qatt m'għoddejnihom mat-turisti, għax jiġu għal ġurnata biss; turist huwa dak li jmur f'lukanda u juża l-faċilitajiet – u jekk se nġibu vapuri mingħajr ma jkollna l-faċilitajiet nistgħu ma nġibuhom xejn.

Mr Speaker, irrid ngħid li ladarba hemm il-barka taż-żewġ naħat dwar dan il- proġett nispera li ma jinħeliex sajf.

Meta konna aħna fil-gvern konna sibna ħafna oppożizzjoni fuq il-kuntratt għax ridna nagħmluh għal 99 sena biex issa qed jingħata għal 65 sena!

Kellna wkoll oppożizzjoni għax kienu jgħidulna li n-nies mhux se jkollhom fejn jgħumu.

Min jaf x'kien jiġri kieku l-gvern kellu xi tnejn fuq in-naħa tiegħu li ma jaqblux miegħu bħalma ġara lilna!

Nixtieq nimmaġina kieku dan il-kuntratt kellu ma jiġix approvat mill-parlament minħabba li n-nies iridu jagħmlu barbecue!

Jien għaddejt bosta drabi mill-Kottonera u qatt ma rajt nies jagħmlu l- barbecues!

Nixtieq nimmaġina x'kien jiġri kieku oġġezzjonajna aħna għal dan il-proġett, bl-iskuża li n-nies m'għandhomx fejn jgħumu!

Kieku kienu jwaqqgħuna għaċ-ċajt, bħalma waqgħu għaċ-ċajt huma fuq dak li qalu dwar il- proġett tal-Kottonera.

Issa qed jgħidu li se jħaddmu elf ruħ fil-Kottonera meta qabel kellhom ħafna mistoqsijiet.

Saħansitra kellna wieħed min-naħa tagħna li kien beda jagħmel is-somom biex iwaqqa' għaċ-ċajt lil kulħadd.

Qalilna li mhux se nġibuhom elf.

Jien m'iniex qed ngħid li l-oppożizzjoni kienet miż-żewġ naħat, imma n-naħa l-oħra kkoperaw ma' dawn in-nies għax hekk kien jaqblilhom.

Dażgur li qablilhom għax il-gvern Laburista safa' imtajjar.

Ara aħna ma ġejniex hawnhekk u għamilna bħalhom, la meta ġejna fuq il-kuntratt tal-Kottonera u lanqas fuq dan il-proġett.

Dan għaliex aħna partit rasu fuq għonqu u nieħdu pjaċir jekk isir il-ġid għall-poplu Malti.

Mr. Speaker, irrid ngħid li jien kont wieħed minn dawk li ħadmu biex seta' isir is-sea passenger terminal, anke jekk miegħi kelli nies li għamluli bsaten fir-roti kbar u li kieku ma żammejtx sod ma konniex nimxu 'l quddiem.

Kien hemm nies li għamlu l-bsaten fir-roti biex dan il-proġett ma jsirx, bħalma ġara fuq il-vapuri t'GĦawdex.

Dawn kienu jgħidulna biex il- vapuri ma nibnuhomx qabel ma jkun lest il-moll għax inkunu qed nirriskjaw li ma jidħlux, iżda donnu li għal dak l-istess bniedem li kien tani parir biex ma nibnux il-vapuri t'GĦawdex, f'daqqa waħda kollox sar tajjeb u jaħdem!

In-Nazzjonalisti xortihom tajba għax in-nies li għandhom madwarhom huma tagħhom u ma jagħmlulhomx bsaten fir-roti bħalma kienu jagħmlu lilna.

Hawnhekk kien hawn min ħadha kontra l-kollega tiegħi l-Onor.

George Vella.

Jien ma ngħidx li se nkeċċi n-nies għax dawn l-affarijiet ma nagħmilhomx, imma ma niddejjaq xejn ngħid li rridu nagħmlu bħalma jagħmlu huma.

Jien ma rridx l-inkwiet li kelli fejn biex nagħmel xi ħaġa rrid bifors ngħaddi minn martirju ma' sħabi.

Lil min ħadem miegħi apprezzajtu u l-Onor.

Zammit Dimech jaf x'qed ngħid għax wieħed mis-segretarji tiegħu kien bniedem eżemplari f'xogħlu.

Qatt ma ħoloq tfixkil għax dan dejjem raġel kien.

Mr Speaker, biex nivvota favur irrid qabel xejn nikkonvinċi ruħi li dan se jkun proġett ta' ġid għal dawk li għandhom ħobżhom mix-xatt.

Jien ma rridx nivvota favur u nkun il-bojja tan-nies tax-xatt.

Għalhekk nistaqsi: X'se jiġri mill-ħaddiema tax-xatt?

Il-burdnara u kulmin għandu x'jaqsam max-xatt irid ikun jaf kif se jintmiss b'dan il-proġett.

Il-ħaddiema m'humiex ġebel u lanqas huma dawk il-monumenti li ħallew warajhom il-Kavallieri.

Dawn huma nies tad-demm u l-laħam li għandhom familji u ulied.

Jgħidilna l-ministru x'se jsir minn tat-taxis, tal-karozzini u tal-coaches.

Irrid inkun naf ukoll x'se jiġri mill-ħwienet?

Lil dawn konna tajnihom assigurazzjoni li se nieħdu ħsiebhom għax dawn ukoll iridu jieklu u jitimgħu lil uliedhom.

Jien nawgura li l-proġett ma jdumx ma jibda għax iktar ma jibda malajr iktar ikun jaqbel għall-poplu Malti, imma ma rridux nagħmlu bħalma ġara ma' tal-freeport fejn daħlu nies ta' kulur u baqgħu barra oħrajn ta' kulur ieħor.

Din qed ngħidha mil-lum għax irridu nkunu nafu x'se jiġri mill- ħaddiema.

Jien kelli taħdidiet kemm mal-unions li jirrappreżentawhom u kemm ma' l-għaqdiet tagħhom u konna tajnihom assigurazzjoni.

MR SPEAKER: Ippermettili ftit, Onor. Debono Grech, għax skadielek il-ħin.

L- Onor. Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nipproponi li l-Onor.

Debono Grech ikompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nissekonda

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Onor.

Debono Grech ikompli jinstema' Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived

Il-mozzjoni m'għaddietx

MR.

SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Hawn talba għal quorum.

Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Fil-11.45 a.m. is-seduta kienet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara

MR SPEAKER: Is-seduta tkompli.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Meta konna qegħdin nittrattaw dan il-proġett fil- kumitat tal-verifika, min-naħa tiegħi bħala rappreżentant ta' l- oppożizzjoni, kont qajjimt riżerva u oġġezzjoni fundamentali iżda mhux inkwantu għall-proġett innifsu.

Dakinhar aħna konna favur il-proġett u se nkunu favur anki f'din il-Kamra, għax l-oġġezzjoni primarja tagħna kienet u għadha dwar l-eżenzjoni tat-taxxa tal-boll.

Dan qed ngħidu għaliex saret karatteristika ta' dan il-gvern li kull meta jkollu xi mega project bħal dak ta' Tigne` u dak tal-Kottonera, jeżenta lilll-operaturi mit-taxxa tal-boll.

L-iskuża li dejjem tinġieb min-naħa tal- gvern hi li dan l-ammont xorta waħda kien ikollu jitnaqqas mill-prezz ta' dak li jkun se jiġbor il-gvern f'taxxa.

Li kieku l-argument tal-gvern kien jieqaf hawn konna ngħidu li ma naqblux, iżda fil-kumitat tal-verifika l- Onor. Hyzler mar oltre u għamel statement fejn żeffen fin-nofs lili u l- operat tiegħi meta kont għadni ministru.

Is-segretarju parlamentari staqsa għala l-oppożizzjoni Laburista qed tagħmel dan il-plejtu kollu ġaladarba meta konna aħna fil-gvern, konna eżentajna lit-trade fair corporation mit- taxxa tal-boll.

Għalhekk, bil-permess tiegħek, Sur President, qabel ma niġi biex nitkellem dwar il-proġett innifsu u forsi anke dwar il-qasam turistiku, xtaqt niċċara ftit din il-kwestjoni ħalli ma nkomplux inħawdu l- imħuħ.

Dan qed ngħidu għaliex jiena persważ li meta intervjena kif intervjena, il- kollega tiegħi kien mingħalih qed jipprova jikxef ċerta inkonsistenza min- naħa tagħna.

Imma possibbli ma jgħaddilux minn rasu l-Onor.

Hyzler li wieħed ma jistax iqabbel proġett bħal dan ma' kwestjoni bħal dik tat-trade fair grounds?

Assolutament m'hemmx paragun għaliex meta nitkellmu dwar it- trade fair corporation inkunu qed nitkellmu dwar istituzzjoni nazzjonali li tiġbor fiha l-korpi kostitwiti ewlenin tal-kummerċ u tan-negozju, li l- funzjoni ewlenija tagħha ma taqdihiex bi skop ta' profit-making imma sabiex tkun katalista biex tkattar u timbotta 'il quddiem il-kummerċ barrani ta' pajjiżna.

Jien ma nara xejn ħażin f'dak li għamilna għax m'hemm xejn li jista' jitqabbel ma' inizjattiva li t-tir tagħha huwa sempliċement li tagħmel profitt, bħal fil-każ ta' dan il-proġett li qegħdin niddiskutu.

J'Alla dan il-proġett ikun profit-making biex ħadd ma jaħseb li l-Partit Laburista ma jemminx fil-prinċipju tas-suq.

Qed ngħid hekk għax dan l-aħħar b'hekk għajruna u allura ma rrid nagħti lil ħadd x'jifhem li l-Partit Laburista huwa kontra l-profit motive.

Jien sinċerament nemmen, bħalma jemmen il-partit, illi s-settur tal-kummerċ barrani huwa settur li għandu bżonn kull għajnuna minn kwalunkwe gvern.

Dan jiġri iżjed u iżjed meta l-kummerċ barrani jinsab fis-sitwazzjoni li jinsab fiha bħalissa.

Jien ngħid li s-settur tal-kummerċ barrani bħalissa mhux għajnuna għandu bżonn iżda forċina qawwija ħafna.

Dan li qed ngħid jikkonfermawh il-figuri kummerċjali li tħabbru dan l-aħħar.

Jekk dan m'huwiex sintomu ta' riċessjoni sħiħa, bla dubju ta' xejn jagħtina indikazzjoni ċara ta' slowdown qawwija.

Pero' mingħajr ma ntawwal, għall- benefiċċju tal-pubbliku tajjeb ngħid preċiżament x'kont qed niddiskuti mat- trade fair corporation fl-1997-98.

Jekk il-memorja tiegħi għadha tajba, fl-1998 kont iltqajt magħhom u wrejthom li bħala gvern konna disposti li nikkonsidraw favorevolment it- talba tagħhom għall-għajnuna sabiex ikunu jistgħu jakkwistaw it-trade fair grounds tan-Naxxar mingħand Sciclunas estates, b'kambju ta' ishma f'dik il- kumpannija.

Dakinhar konna qed nipproponu li jekk naslu fi ftehim mal- korporazzjoni, il-kumpannija kellha tiġi saħansitra ristrutturata b'żieda fix-share capital awtorizzat u sottoskritt għal 12,000 sehem ordinarju ta' Lm1 is-sehem.

Dawn kellhom jiġu allokati f'mod indaqs bejn il-GRTU, l-FOI, il-kamra tal-kummerċ, l-exhibitors association, is-society of art u anke l- Gvern Malti nnifsu.

Dakinhar ma kellniex reżistenza fuq din l-issue.

Niftakar li aħna konna xtaqna li l-bord tad-diretturi jkun aktar rappreżentattiv u jkun kemm jista' ikun broad-based.

Ġara li ċerti nies li kien hemm fid-diriġenza tat-trade fair corporation dakinhar qishom ma xtaqux li jagħtu spazju lil ħaddieħor – dik kienet il-politika jew il-linja ta' ħsieb tagħhom – u għalhekk li aħna konna pproponejna li kull għaqda kellha tiġi mistiedna tinnomina żewġ diretturi u tkun rappreżentattiva kemm jista' ikun.

F'ċertu stadju konna anki qegħdin nitkellmu serjament dwar l- involviment tal-METCO.

Nerġa' ngħid li hemmhekk konna qed nitkellmu fuq trasferiment ta' art tal- gvern li kienet tifforma parti mit-trade fair grounds.

Dakinhar il- konċessjonijiet kienu varji u fosthom kien hemm l-eżenzjoni fuq it-taxxa tal-boll għall-art li kienu se jixtru.

Aħna konna se nagħtuhom anki tax holiday ta' għaxar snin.

Li ma qalx il-kollega tiegħi hu – u dan hu punt importanti – li hemm baħar jaqsam bejn proġett tal-cruiseliners u dak li ġara mat-trade fair corporation.

Hawnhekk aħna kellna xi ħaġa primarjament non-profit-making, għallinqas fl-għanijiet tagħha.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari, bil-permess ta' l-Onor.

Brincat.

ONOR.

GEORGE HYZLER (Segretarju Parlamentari): Nikkonferma eżatt dak li qed jgħid il-kollega.

Naħseb li qed jagħmel riferenza għall-ittra li kien bagħat is-Sur Muscat fid-19 ta' Lulju 1997 - m'għandix l-ittra quddiemi u naturalment irrid nassumi li hija dik li fiha kienet saret din l-offerta min-naħa ta' l-amministrazzjoni ta' dak iż-żmien – iżda f'ċertu sens ma nistax naqbel miegħu, Sur President.

Veru li t-trade fair corporation hija a non-profit-making organisation, madankollu fil-mument li jingħataw shares lil xi constituted bodies, esebituri u oħrajn, din tkun saret kumpannija kummerċjali bħal kwalunkwe kumpannija kummerċjali oħra ̧ bil-possibbilta' li l-ishma jkunu jistgħu jiġu ttrasferiti lil terzi, inkluż individwi bi skop leġittimu ta' qligħ.

Minn dan il-lat li jien għedt li ma nara l-ebda differenza bejn is-sitwazzjoni tal-lum u s-sitwazzjoni tat-trade fair corporation dak iż-żmien.

Il-punt tiegħi kien biss li l-mekkaniżmu li l-gvern jeżenta lil xi ażjenda mill- boll biex irawwem interess ̧huwa mekkaniżmu li ġie wżat mill- amministrazzjoni preċedenti.

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-kwistjoni tal-mekkaniżmu ma nikkontestahiex, iżda xorta waħda nħoss illi l-kuntest li fih kienet qed tingħata dik l-għajnuna dakinhar huwa kompletament differenti mill-kuntest li fih qed tingħata din l-eżenzjoni llum.

Fil-kwestjoni tat-trade fair corporation kien hemm diretturi u għaqdiet - u nimmaġina li għad hemm - li kien ilhom involuti fl- organizzazzjoni madwar 35 sena minn mindu twaqqfet il-fiera kummerċjali.

Hemm diretturi li lanqas biss jieħdu remunerazzjoni u għalhekk il-ħsieb tagħna dakinhar kien illi nagħtu forma ta' sussidju lill-industrija u lill- kummerċ lokali, fejn l-istakeholders ewlenin huma l-korpi kostitwiti nfushom.

Jien lanqas ma naqbel ma' dak li ntqal mill-ministru meta konna fil- kumitat li din hi l-iktar darba li se jkun hemm ishma tal-gvern fi proġett ta' dan il-kobor.

Infakkar li anke fi żmenijiet oħra kienu tnedew diversi proġetti kbar u kien hemm anki sehem u parteċipazzjoni mill-privat.

Insemmi l-ewwelnett it-twaqqif ta' l-Air Malta nnifisha.

Naħseb li din kienet xi ħaġa kompletament innovattiva għal pajjiżna, speċjalment meta wieħed iqis li lanqas biss kellna infrastruttura ta' l-ajru u li l-infrastruttura inġenerali tat-trasport u l-komunikazzjoni kienet kif kienet dak iż-żmien.

MR SPEAKER: Onor. Brincat, jiddispjaċini ninterrompik imma sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

LEO BRINCAT: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal- Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Nipproponi l- Aġġornament tal-Kamra għal-lejla t-Tlieta 24 ta' Lulju 2001 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Riżoluzzjoni dwar l-għoti ta' enfitewsi temporanja ta' art, bini u dritt ta' irmiġġ f'Pinto Wharf fil-Port il-Kbir lil VISET p.l.c. - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Liċenzji tal-Kummerċ – Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Servizzi Veterinarji - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tielet Qari;

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni; u

Riżoluzzjoni dwar it-Tneħħija ta' Mħallef - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ħarsien ta' l-Ambjent – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Inbid – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo

ONOR EVARIST BARTOLO: Sur President, nibda billi nitkellem mingħajr ma nidħol fid-dettal ta' ġrajjiet li għad iridu jiġu analizzati u anki jidhru quddiem il-qorti, fuq kemm hu importanti li dawk li jiġu rreklutati fl- armata u fil-pulizija jkunu nies ta' kondotta tajba u mhux b'xi mod jew ieħor imċappsa mal-kriminalita`.

Jekk ma jsirx hekk, dawk il-persuni li suppost huma l-forzi ta' l-ordni u suppost li qed jgħinu fil-ħarsien tal-liġijiet biex jiġġieldu l- kriminalita`, isiru parti mill-problema minflok jiġġelduha.

Meta l-forzi ta' l-ordni, il-pulizija u l-armata, flok parti mis-soluzzjoni jsiru parti mill-problema, il-pajjiż jiffaċċja sitwazzjonijiet koroh ħafna u għalhekk importanti li kulmin jiġi rreklutat fl-armata u fil-pulizija, jiġi evalwat sewwa.

Dan mhux biex naraw jekk hux blu jew aħmar jew liema ministru jew deputat ikun qed jimbuttah.

Irridu naraw il-kondotta tiegħu u jekk għandux reputazzjoni tajba tant li wieħed jista' joqgħod fuqu.

Nafu li nevalwaw kemm nevalwaw, xorta m'hemm l-ebda garanzija li 'l quddiem dik il-persuna ma tiċċappasx jew ma tiġix bi problema.

Dawn huma affarijiet umani u jistgħu jiġru lilna wkoll.

Madankollu jekk jiġu rreklutati nies fl-armata u fil-pulizija b'kondotta kriminali ikun mod li bih nistiednu l-inkwiet b'idejna.

Dan l-aħħar, kemm waqt il-ħin ta' l-aġġornament u anke permezz ta' mistoqsijiet parlamentari, qajjimt il-punt dwar postijiet ta' divertiment u diskoteki li qed jibqgħu miftuħa l-lejl kollu, ħwejjeġ li rajthom b'għajnejja stess għax jien inqum nimxi fil-5.30 a.m. u nara nies mexjin jew imkaxkrin storduti, taħt l-effett ta' l-alkaħol u forsi anke ta' affarijiet oħra.

Sadanittant il-mużika tkun għadha qed iddamdam ġewwa.

Dan ifisser li ż-żfin u l-mużika ikun għadu għaddej anke sa l-4.00 a.m. Jiena staqsejt liema huma dawk il-postijiet ta' divertiment li għandhom il- permess jibqgħu miftuħa l-lejl kollu u l-ministru ta' l-intern weġibni li l- ebda diskoteka m'għandha permess li tiftaħ il-lejl kollu.

Għamilt mistoqsija oħra u lill-ministru tlabtu jgħidli liema postijiet ta' divertiment żaru l-pulizija fl-aħħar xahar biex jiżguraw li dawn qed jiftħu u jagħlqu skond il-permess li għandhom.

Staqsejt dan għaliex f'postijiet fejn jibqgħu miftuħa l-lejl kollu, ġieli anke rajt karozza tal-pulizija għaddejja.

Dak li rajt b'għajnejja jien setgħu jarawh tlieta jew erba' membri tal-korp tal-pulizija, iżda milli jidher dawn ma raw xejn.

Naturalment il-ministru lagħab bil-kliem fit-tweġiba li tani għax qalli li huwa kien informat li l-pulizija tispezzjona dawn il-postijiet biex tara li jżommu mal-permess.

Jiena ma staqsejtx x'inhu informat u x'suppost jagħmlu l-pulizija.

Jien naf x'suppost jagħmlu u għalhekk staqsejtu x'għamlu.

Jien ma staqsejtux x'għamlu fl-aħħar sentejn jew fl-aħħar għaxar snin imma x'għamlu min-nofs Ġunju sa nofs Lulju.

Il-ministru ma weġibnix u jista' ikun li għamel hekk għax ma marru jiċċekkjaw imkien u nerġa' nitolbu jqabbad lill-pulizija jiċċekkjaw il-postijiet tad-divertiment li qed jibqgħu miftuħa l-lejl kollu u dawk li qed jibqgħu miftuħa f'ħinijiet li mhux suppost ikunu miftuħa.

Dawn huma affarijiet li fl-aħħar mill-aħħar jispiċċaw jagħmlu ħsara lilna nfusna.

Jien mhux se noqgħod nagħmel diskors morali fuq kif qed inkissru l-ġenerazzjonijiet u kif qed nikkorompu l- ġenerazzjonijiet li telgħin.

Hawnhekk mhux qed nitkellem bħala membru parlamentari imma bħala missier li bilfors inħossni nkwetat li qed intellgħu ġenerazzjonijiet ġodda f'deżert morali li jixgħel biss bid-dawl tal-mobiles u tal-konsumiżmu ta' Las Vegas!

Qed intellgħuhom bla valuri u nimlewlhom rashom bil-mużika u bil-ħsejjes.

Jien m'għandi xejn kontra d-divertiment u ż-żgħażagħ jagħmlu sewwa li jiddevertu, imma kollox hemm ħinu u qiesu.

Nappella lill-ministru biex bħala missier dawn l-affarijiet jarahom bis-serjeta`.

Jien informat li turisti Ingliżi li kienu fil-lukanda Paradise Bay taċ-Ċirkewwa pprotestaw mat-tourism information office ta' Londra minħabba li hemm isfel hemm beach concession.

Din qiegħda faċċata tal-lukanda, fil-bajja sabiħa li hemm in- naħa t'isfel u min jieħu ħsieb qed jiftaħ id-diskoteka bil-lejl.

L-ewwel kien prudenti jżommu sal-11.00 p.m. u mbagħad sa nofs il-lejl u issa jidher li se japplika biex jibqa' sas-2.00 a.m. Mingħajr ma kien għadu applika, kien diġa` skorra l-ħin li suppost jagħmel.

Dak il-ħin ikun hemm turisti li jkunu jridu jistrieħu.

B'dan il-mod qed inkissru t-turiżmu.

Naf li kien hemm każi fejn it-turisti qamu mis-sodda tagħhom, libsu u niżlu bil-bagalji biex jitilqu 'l barra.

Dawn huma ġennati u m'għandniex inħallu dawn l- affarijiet isiru.

M'għandux ikun li għax sid id-diskoteka għandu konnesjonijiet tajbin mal-partit li bħalissa qiegħed fil-gvern, jingħata permess biex ikisser dawn l-affarijiet.

Nappella biex nieħdu ħsieb dawn l- affarijiet.

Semmejt il-każ ta' Paradise Bay Hotel bħala eżempju.

Żgur li hemm lukandi oħra bl-istess problemi, u tajjeb li nsibu bilanċ f'dawn l- affarijiet.

Punt ieħor li qajjimt dan l-aħħar f'diversi mistoqsijiet parlamentari iġegħelna nidħku u nibku fl-istess ħin.

Mhux l-ewwel darba li nkun miexi ħdejn il-baħar u ninnota li mal-mewġ ikun hemm ħmieġ li jkun għamel il- bniedem minn fuq xi vapur jew li jkun waqa' minn fuq ix-xatt.

Ġimgħa wara ġimgħa dawn l-irqajja ta' ħmieġ jibqgħu jidhru u ħadd ma jagħmel xejn.

Staqsejt lill-ministru għall-ambjent min hu responsabbli li jnaddaf dak il- ħmieġ li jkun hemm fil-wiċċ.

Mill-ministru għall-ambjent bagħtuni għand il- ministru għat-transport, forsi għax għandu x'jaqsam mal-marittimu, avolja jiena ma stajtx nifhem kif il-ministru konċernat kellu jkun l-Onor.

Ċensu Galea.

Naf li kumbinazzjoni l-ħmieġ li qed nirriferi għalih qiegħed Buġibba, il-Qawra u n-naħa ta' San Pawl il-Baħar, imma ma naħsibx li hija responsabbilta' tal-ministru tat-trasport li jnaddaf dak il-ħmieġ.

Mill- ministeru għat-trasport u kommunikazzjoni reġgħu bagħtuni għand il- ministeru għall-ambjent biex nistaqsi min suppost inaddaf dan il-ħmieġ.

Sadanitant m'għandniex għalfejn ngħidu li l-ħmieġ baqa' hemm u ried ikun ir- riħ u l-kurrent li jnaddfu.

Dawn mhux affarijiet sbieħ għax jagħtu idea ta' telqa, ta' ħmieġ u ta' abbandun.

Irridu nistenbħu qabel ikun tard wisq u nindunaw li m'aħniex waħedna fil-Mediterran.

Ma rridux inħallu u nkomplu nagħtu din l-idea ta' telqa u abbandun u li xejn m'hu xejn għax kollox jibqa' għaddej.

Dawn huma affarijiet li jagħmlulna ħsara u faċli ħafna nitilfu r-reputazzjoni li imbagħad mhux daqstant faċli nġibuha lura.

L-aħħar punt li nixtieq nitkellem dwaru jħassibni ħafna.

Bħalissa naraw ħafna tfal u teenagers li jiġu Malta biex jitgħallmu l-Ingliż.

Hemm ħafna aspetti differenti x'wieħed jista' janalizza dwar dawn li qed jiġu jistudjaw l-Ingliż fostna.

Hemm ħafna affarijiet tajbin u hemm affarijiet oħra li wieħed irid jarahom bis-serjeta`.

Irridu niżguraw li kemm jista' ikun, l-għalliema li jgħallmu lil dawn it-tfal u teenagers jkunu għalliema kwalifikati.

Hu faċli li wieħed jitlef ir-reputazzjoni li jkollu jekk ma jeħux ħsieb li jagħti servizz tajjeb.

Huwa importanti li jsir ħafna taħriġ ta' l-għalliema li jgħallmu l-Ingliż, għaliex dan iservina kemm għal dawn li jiġu biex jitgħallmu l-Ingliż hawn u anke biex insaħħu t-tagħlim ta' l- Ingliż li għandna bżonn insaħħu ħafna.

Mhux se nitkellem fuq il-problemi li qed jiffaċjaw il-familji li jżommu dawn l-istudenti.

Dawn huma marbutin li jipprovdulhom l-ikel u sodda, pero`il-ħlasijiet ma tantx huma tajbin.

Jien mhux se nitkellem fuq dawn il-problemi imma biss fuq punt wieħed li naħseb ta' min nagħtu kasu bis-serjeta`.

Bdejt bl-evalwazzjoni tal-persuni li jiġu rreklutati fl-armata u fil-pulizija u se nispiċċa bl-evalwar li hemm bżonn li jsir mal-familji li jingħataw permess u liċenzja biex iżommu lil dawn it-tfal.

Mhux aċċettabli li persuni b'każi ta' abbużi ta' tfal jingħataw permess iżommu għandhom dawn l-istudenti barranin.

Naf b'każi fejn persuni għandhom każi ta' abbuż għaddejjin fil-qorti u li hemm investigazzjonijiet għaddejjin dwarhom u li xorta qed iġibu dawn l-istudenti.

Mhux aċċettabli li l-istess persuni jingħatalhom permess u liċenzja biex iżommu dawn l- istudenti barranin għandhom.

Ressaqt dan il-punt lill-ministru għat- turiżmu u wegħidni li se jaħdem fuq dan is-suġġeriment is-sena d-dieħla.

Fil-ftit żmien li għamilt ministru kelli parti mir-responsabbilta' f'dan il- qasam u jkolli nistqarr li dan il-punt qabiżli.

Qatt ma kont ħsibt dwar l- evalwazzjoni tal-host families u tal-kondotta tagħhom, hija ħaġa delikata u sensittiva.

Mill-esperjenza ngħid li hemm bżonn li nagħmlu evalwazzjoni tal-host families.

Il-ministru għat-turiżmu wegħidni li ħa bis-serjeta` dan is-suġġeriment u wegħidni li s-sena d-dieħla se jaħdem fuqu.

Wieħed ma jridx iħalli għall-aħħar għax hemm ħafna u ħafna host families u l- evalwazzjoni tieħu ċertu żmien.

Jien nissuġġerixxi li din l-evalwazzjoni tibda malajr kemm jista' ikun.

Dawn huma affarijiet li meta nagħmluhom inkunu qed ngħinu lil dawk li jiġu fostna imma fl-istess ħin inkunu qed ngħinu lilna nfusna.

Dawn il-persuni li għandi f'rasi bħalissa u li naf li hemm każi serji dwarhom iżommu l- istudenti li jiġu jitgħallmu l-Ingliż fis-sajf u matul is-sena jagħtu l- privat lill-istudenti Maltin.

Bħall-kwestjoni tal-ambjent eżatt, jekk din nagħtu kasha, inkunu qed nagħmluha għall-barranin imma l-ewwel u qabel inkunu qed nagħmluh għalina wkoll.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, l-aktar sajd li jrendi għas-sajjieda huwa dak tal-pixxispad u t-tonn.

GĦal dan il-għan, il-gvern preċedenti kien ħa diversi miżuri sabiex jipproteġi s-sajd ta' dawn l-ispeċi fl-ibħra tar-reġjun.

Jirriżulta iżda li matul is-sena l-oħra, il-qbid ta' dan l- ispeċi ta' ħut minn sajjieda Maltin u GĦawdxin naqas konsiderevolment, x'aktarx kawża ta' sajd eċċessiv li jsir b'sistema ta' xbieki magħrufa bħala drift-nets li jintużaw għas-sajd tal-pixxispad u dawk tal-purse- seiners li jintużaw għas-sajd tat-tonn.

Dwar dan jien informajt uffiċjalment lid-direttur tas-sajd.

Jien konxju li d-direttur jaf li filwaqt li sajjieda Maltin u GĦawdin jistadu b'mezzi konservazzjonisti u legali, sajjieda oħra fil-Mediterran ma jagħmlux l-istess.

Il-bieraħ jien ippreżentajt lid-direttur biċċa xibka li hi parti minn drift-net li ġiet imtella' minn sajjied Malti 'l bogħod mix- xtut tagħna.

Dan qed nagħmlu biex nikkonferma kemm huwa veru dan l-abbuż tar-regoli tas-sajd fil-baħar tal-Mediterran u nistenna li l-ministru jwieġeb għal dawn it-tip ta' interventi li tagħmel l-oppożizzjoni u jinformana x'passi qed jieħu.

Ċertament il-Gvern Malti għandu jieħu passi sabiex il-qbid tat-tonn u tal-pixxispad b'dawn is-sistemi llegali u distruttivi ma jkomplix isir fir-reġjun tal-Mediterran, dan ukoll fid-dawl li jkunu mħarsa l-ħlejjaq protetti tal-baħar bħal fkieren, dniefel u oħrajn.

Iridu jkunu mħarsa wkoll l-istocks tal-ħut iżda fuq kollox ikun imħares is-sajjied Malti u GĦawdxi.

Irrid ukoll nistieden lill-ministru biex jitkellem ftit dwar x'qed jiġri fuq dak li hu webbel lil dan il-parlament u lill-poplu bih u x'qed jagħmel il-gvern tiegħu.

Għax meta dan jgħid li se jkollna konservazzjoni madwar il-kosta tas-sajd ta' Malta, jien nifhem li ma nistgħux nippermettu li farms jitimgħu għalf ta' ħut li jkun ġej minn ibħra oħra bħall-Atlantiku għax permezz ta' hekk, jista' ikun li naffettwaw ħażin il-madwar tal-qoxra tal-baħar tal-gzejjer tagħna.

Jien nistenna lill-ministru jgħid x'kontroll jipproponi biex nassiguraw il-protezzjoni.

Aħna nafu li prattikament ħafna mil-lixka tiġi wżata 'l hinn mill-25 mil tal-kosta tas- sajd u nifhmu wkoll li ma jeżistix l-istess kontroll fil-kwantita` akbar ta' ħut li jintuża biex jiġi magħlef it-tonn li jitkabbar fit-tuna-penning.

Jekk il-gvern verament għandu għal qalbu l-konservazzjoni tal-kosta tas- sajd ta' Malta, nifhem illi għandu jgħid x'sistemi prattiċi se juża biex jilħaq dan l-għan, anki fil-parametri ta' dak li għandna llum.

Nixtiequ jgħid x'inhi l-policy f'dak li huwa għalf tat-tuna-penning biex tabilħaqq tkun sostutna l-konservazzjoni tal-kosta tas-sajd ta' Malta fil-25 mil li għandna sakemm m'aħniex membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Qed ngħid dan għaliex issa l-gvern ilu tliet snin fil-poter u għandi nifhem li ngrana sew biex ikun jista' ifiehem il-politika tiegħu u jispjega s-sistemi sostenibbli li beħsiebu jadotta.

Niġi issa, Sur President, għal dik il-ħallata ballata li nqalgħet fil-laqgħat li l-ġimgħa l-oħra nżammu ma l-għaqdiet u mar- rappreżentanti tal-bdiewa u raħħala, mal-produtturi u mar-rappreżentanti ta' l-industriji ta' l-ikel u l-iproċessar.

Hawnhekk qisu sar miraklu għax il-pożizzjoni tal-gvern inbidlet f'daqqa għax kemm dan il-parlament u kemm dawn in-nies, kulħadd kien mingħalih li l-gvern Nazzjonalista kien beħsiebu jneħħi l-protezzjoni tal-biedja wara li Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Matul it-tliet snin li għaddew dan intqal personalment mill-ministru għall-agrikoltura u sajd u l-istess pożizzjoni kien beda jadottaha dan l-aħħar il-Ministru Josef Bonnici.

Per eżempju, fis-seduta 575, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 27,088, il-ministru għas-servizzi ekonomiċi qal hekk:

"Tajjeb li wieħed jgħid li s-suġġett tal-levies fuq prodotti agro- industrijali huwa parti min-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea dwar is- settur agrikolu u għalhekk għadu kmieni wisq biex wieħed jagħti aktar dettalji."

Dan l-istatement il-ministru għamlu fl-10 ta' Lulju ta' din is-sena.

Biss issa sirna nafu mingħand il-ministru għall-affarijiet barranin li l-Gvern Malti għandu pjan li mill-ewwel ta' Jannar tas-sena d-dieħla, jibda jneħħi l-levies ta' protezzjoni tal-biedja.

Naturalment dan l-aħħar kienet xokk kbir għall-industrija ta' l- ipproċessar, għall-industrija ta' l-ikel, għall-agro-industrija, għall- bdiewa u għar-raħħala għax lil dawn kienu ilhom tliet snin jgħidulhom li l- levies se jitneħħew wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni u issa ġew informati li l-gvern għandu dan il-pjan ġdid.

Dawn huma l-affarijiet li jbiegħdu r-rispett tal-poplu minn din il-Kamra.

Aħna bħala kelliema ta' l- oppożizzjoni qed nirrappreżentaw lil dak il-ħaddiem li l-għajxien tiegħu jiddependi mix-xogħol li jagħmel bħala bidwi, raħħal, sajjied jew negozjant f'dan il-qasam.

Aħna nirrappreżentaw lill-ħaddiema fl-agro- industrija u fl-industrija ta' l-ipproċessar ta' l-ikel għall-Maltin u l- GĦawdxin.

Dawn huma affarijiet li jiena nħossni fid-dmir li bħala kelliem ta' l-oppożizzjoni nagħmel riferenza għalihom u mhux sew li dan il- parlament jiġi rredikolat b'dan il-mod, Sur President.

Jien irrid nistaqsi lill-ministri responsabbli minn dan it-taħwid kollu liema huma dawk il-levies li se jitneħħew bejn Jannar u Diċembru tas-sena d- dieħla.

Nitlobhom ipoġġu hawn id-dikjarazzjonijiet li għandhom mingħand l- għaqdiet tal-bdiewa, mingħand ir-raħħala, mingħand il-produtturi, mingħand il-koperativi u mingħand il-federazzjoni ta' l-industrija li jgħidu li huma jaqblu ma dawn il-bidliet li se jagħmlu.

Nitlobhom jispjegaw kif se jagħmluhom dawn il-bidliet – għax anke b'ċerta arroganza jaslu biex jgħidu li t-tneħħija tal-levies għandha taġevola lill-konsumatur - meta fl-istess ħin qed idaħħlu forom ta' levies ġodda fuq ikel importat minn pajjiżi li m'humiex membri ta' l-Unjoni Ewropea, u dan meta la għandna industrija li tipproduċih u lanqas għandna bdiewa jew raħħala li jipproduċu dawn il- varjetajiet.

Dan qed ngħidu, Sur President, għaliex irridu li l-affarijiet ikunu ċari għax dan is-settur ma rridux nibqgħu nqisuh bħala settur ta' ftit bdiewa u raħħala, imma rridu nifhmu li dan huwa settur li minnu aħna lkoll għandna provvista ta' ikel għalina u għal dawk il-miljun turist u fuqhom li jiġu jżuruna ta' kull sena.

Grazzi.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hi aġġornanta għal-lejla 24 ta' Lulju 2001 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

VALLETTA U FLORIANA – PUBLIC GARDENS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm flus nefaq il-Valletta rehabilitation committee mit-twaqqif tiegħu u x'applikazzjonijiet hemm pendenti quddiem l- awtorita' ta' l-ippjanar dwar xogħlijiet fil-ġonna tal-Barrakka ta' Fuq, il- Barrakka t'Isfel, Hastings, l-Argotti u l-Mall?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar.

FLORIANA: BALZUNETTA – SLUM CLEARANCE

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fiex waslu t-trattattivi ma' Neriku confectionery għar-rigward ta' slum clearance f'Balzunetta?

Saru l-applikazzjonijiet quddiem l-awtorita' ta' l- ippjanar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għandi ninforma lill-Onor.

Interpellant li t- taħdidiet ma' Neriku confectionery ġew konklużi u fil-ġranet li ġejjin se jsir il-konvenju.

Sadanittant wara diversi diskussjonijiet ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar, sar qbil fil-prinċipju dwar il-proġett u nista' anke nikkonferma li fil-bidu ta' Lulju ntefgħu applikazzjonijiet ġodda.

FLORIANA: BINJA VILHENA - DWAL

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara li d- dawl fil-ġonna ta' Binja Vilhena fi Preziosi Sqr, Floriana jibqgħu mixgħula matul il-lejl?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-ministu responsabbli mill-kunsilli lokali billi l- manutenzjoni u t-tiswija ta' dan il-ġnien qiegħda f'idejn il-kunsill lokali.

SAĦĦA PUBBLIKA – TESTIJIET TA' ILMA BAĦAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid liema huma s-siti differenti li l-awtoritajiet tas-saħħa jordnaw li jsiru testijiet fihom biex jaraw jekk il-baħar ikunx tajjeb għall-għawm?

X'inhuma l-aħħar riżultati?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li d-dipartiment tas-saħħa pubblika jieħu kampjuni minn 90 sit madwar Malta u Għawdex.

Dawn huma maqsuma f'erba` zoni kif jidher hawn taħt.

Zona A: Xgħajra, M'Scala, St. Thomas Bay, M'Xlokk, B'Buga, Wied iż-Żurrieq u Għar Lapsi;

Zona B: Baħar iċ-Ċagħaq, Pembroke, San Ġiljan u Sliema;

Zona C: Ġnejna, Għajn Tuffiegħa, Golden Bay, Anchor Bay, Ċirkewwa, Armier, Little Armier, Mellieħa, Mistra Bay, St.Paul's Bay, Buġibba, Qawra u Salina;

Zona D: Nofsinhar ta` Għawdex, Xlendi, Dwejra, Marsalforn, Nadur area, xlokk ta` Għawdex u Kemmuna.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dipartiment tas-saħħa pubblika bejn nofs Ġunju u nofs Lulju ħareġ dawn l-avviżi:

* Bejn it-2 ta` Lulju u 5 ta` Lulju - ix-Xatt l-Aħmar, Għawdex;

* Bejn it-2 ta` Lulju u 11 ta` Lulju - Bay Square, Buġibba;

* Bejn it-12 ta` Lulju u 16 ta` Lulju - parti minn Mellieħa Bay (Tunnara area); u

* Mis-16 ta` Lulju - minn Tax-Xamgħa sa Bognor Bay, San Pawl il-Baħar.

KUNSILL NAZZJONALI TAL-KURRIKULU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm iltaqa' s'issa l-kunsill nazzjonali tal- kurrikulu?

F'liema dati?

Min attenda għal dawn il-laqgħat?

Fejn saru l- laqgħat?

Mnejn se jopera dan il-kunsill?

B'liema budget?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kunsill nazzjonali tal-kurrikulu ltaqa' ħames darbiet bejn it-3 ta' April u t-12 ta' Ġunju 2001 u għal dawn il- laqgħat li saru fiċ-ċentru tal-kurrikulu fil-Floriana attendew:

Ms Vella (chairperson) - il-laqgħat kollha; Is-sur Joe Bencini - tliet laqgħat; Is-sur Joe DeGiovanni - laqgħa waħda; Dr Carmel Borg - erba' laqgħat; Dr Cecilia Borg - erba' laqgħat; Mr Frans Borg - erba' laqgħat; Prof. Mark Borg - il-laqgħat kollha; Mr Michael Cassar - tliet laqgħat; Mr Evan Debrincat - erba' laqgħat; Dr Joseph Fenech - il-laqgħat kollha; Bro.

Saviour Gatt - erba' laqgħat; Ms M.R. Mifsud - erba' laqgħat; Mrs Marion Pace Asciak - il-laqgħat kollha; Prof. Edward Scicluna - tliet laqgħat; Mr Lawrence Zammit - laqgħa waħda; Mr Joseph W. Psaila - il-laqgħat kollha;

Qiegħed isir xogħol biex jinstab post mnejn il-kunsill jista' jopera.

Għall- ħidma tal-kunsill hemm fondi maħsuba fl-estimi, fosthom vot apposta msemmi national minimum curriculum.

PA – LIFTS F'BINI RESIDENZJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' il-Ministru jgħid x'applikazzjonijiet għandha quddiemha l-awtorita' ta' l- ippjanar ta' persuni li talbu li jsir lift fejn jgħixu?

Kemm minnhom huma persuni b'diżabilita'?

X'qed iżomm milli jingħata l-permess meħtieġ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi fil-preżent, l-awtorita` ta` l- ippjanar għandha quddiemha għaxar applikazzjonijiet pendenti kollha jipproponu lift f`bini residenzjali.

Minn dawn l-għaxar applikazzjonijiet hemm waħda ndikata għal persuna b`diżabilita`.

Ta` min jgħid illi l-awtorita` ma titlobx informazzjoni dwar jekk l- applikant ikunx persuna b`diżabilita` jew le.

L-awtorita` tkun taf b`dawn il-każi meta l-applikant minn jeddu jindika dan fl-applikazzjoni.

XOGĦLIJIET FL-ISKEJJEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jagħti lista tax-xogħlijiet li se jsiru fl-iskejjel tul is-sajf?

B'liema stima ta' nefqa u min se jagħmel ix-xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MUŻEW TA' L-ARTI – STATWI TAL-BRONZI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 27463 u jgħid x'passi qed jittieħdu biex jiġi żgurat li x-xogħlijiet tal-bronż ta' Antonio Sciortino jkunu mħarsa sew, wara li tpoġġew fil-basement tal-mużew tal-fine arts?

Wara li jitlesta x-xogħol ta' restawr u konservazzjoni, dawn se jerġgħu jitpoġġew fil-basement?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li t-tneħħija tal-bronzi ta' Sciortino minn xi swali tal-mużew u t-tpoġġija tagħhom fil-parti ta' wara tal-loġġa, kienet intenzjonata bħala miżura tentattiva ta' espożizzjoni għall-istaġun tas-sajf.

L-istatwi issa se jintwerew fis-sajf fis-sala tal-wiri li hemm fit-terran tal-mużew, biswit l-uffiċċju tal-kuratur.

Sadanittant dawn l- istatwi ngħataw ħasla ħafifa u ġew anke rinnovati l-pedestalli.

Huwa maħsub li r-restawr ta' dawn il-bronzi m'għandux ikun ikkumplikat peress li dejjem inżammu ġewwa u huwa mistenni li dan ix-xogħol ikun lest madwar sena u nofs oħra.

FLORIANA: ST PUBLIUS STREET - HOUSECRAFT

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm impjegati jaħdmu fil- housecraft, St. Publius Street, Floriana u x'inhu xogħolhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ESPORTAZZJONI TA' BASAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid kemm tunnellaġġ ta' basal ġie esportat matul l-1999, l-2000 u l-2001?

X'varjetajiet ġew esportati u lejn liema pajjiżi saret din l-esportazzjoni?

Xi prezzijiet ġabu l-bdiewa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jiddispjaċini ngħid li din il-mistoqsija tixhed kemm l- Onor. Interpellant hu maqtugħ minn kuntatti mal-bdiewa għaliex jidher li qajla jaf x'inhu jiġri!

Infakkru biss fiż-żmien meta kien hu responsabbli mill-agrikoltura fejn mhux biss tista' tgħid li ma kenux isiru esperimenti fuq safar ta' basal minn Malta, iżda kien hu wkoll li kompla naffar lil min kien ħa l-inizjattiva biex isiefer ftit mill-kwantita' żejda li kien hawn fis-suq.

Bħalma wieħed jaf, l-esportazzjoni ta' dan il-prodott tista' tgħid li ilha li nqatgħet minn Malta sa mill-1983 u għalkemm qegħdin insibu diffikultajiet kbar biex inqajmu din l-attivita' ekonomika mill-ġdid, id- dipartiment ta' l-agrikoltura qed jagħmel kull sforz biex jesplora din il- possibbilta' billi jagħmel provi fuq varjetajiet preferuti fis-swieq prospettivi.

Għal din ir-raġuni, matul l-aħħar tliet snin ma setax ikun hawn esportazzjoni ta' basal ħlief għal xi samples li ntbagħtu bħala prova.

Madanakollu nżid ngħid li fl-aħħar sena nbdiet inizjattiva mill-privat biex l-esportazzjoni ta' dan il-prodott terġa' tibda ssir kemm-il darba tinstab varjeta' aċċettabbli fi swieq barranin.

UE – GĦAJNUNA FINANZJARJA LIS-SETTUR AGRIKOLU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 26764 u jgħid kemm inġabu flus mill-Unjoni f'għajnuna finanzjarja lill-bdiewa, raħħala, sajjieda u l-agro-industrija - kemm qabel il-friża kif ukoll wara l-friża ta' l-applikazzjoni ta' Malta għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea - sabiex dawn jimmodernizzaw u jkunu konformi mar-regoli tas-CAP?

Kemm fil-fatt hija n- nefqa li jirrikjedu l-bdiewa, ir-raħħala, is-sajjieda u l-agro-industrija għal dan l-għan?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Interpellant jaf li minħabba li l- applikazzjoni ta' Malta biex tissieħeb fl-Unjoni Ewropea kienet ġiet iffriżata, id-djalogu strutturat li kien inbeda bejn Malta u l-Unjoni fil- qasam ta' l-agrikoltura u sajd kellu jieqaf ħesrem, bir-riżultat li pajjiżna ma setax jibbenefika mill-fondi pprovduti mill-Unjoni għall-għan imsemmi.

PRODUTTURI TAL-MAJJAL – TAĦLIT TA' GĦALF

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari preċedenti tiegħi dwar il- prezzijiet għoljin fl-industrija tat-trobbija tal-majjal, jista' il- Ministru jweġibni għas-sitwazzjoni tal-produtturi tal-majjal li jħalltu huma l-għalf tagħhom u mhux jixtru minn sorsi lokali?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġibiet li tajtu għall-mistoqsijiet 27329 u 27320.

Tajjeb nippreċiża dak li għedt fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 27332, u cioe' li filwaqt li fuq linja ġenerali aħna bħala ministeru għas- servizzi ekonomiċi għandna interess f'kull materja li għandha x'taqsam ma' l-iżvilupp ekonomiku tal-pajjiż, il-qasam agrikolu u t-trobbija tal-majjal jaqgħu taħt ir-responsabbilta' diretta tal-ministeru għall-agrikoltura u sajd.

HANDS-ON FARMING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 26761 u jinformani kemm inġabu annimali ġodda matul l-1999, l-2000 u l-2001 sabiex il-programm edukattiv hands-on farming ikompli jikseb popolarita' ma' l- istudenti lokali?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma nxtraw ebda annimali matul dawn is-snin għal dan l- iskop.

PRODUZZJONI TAL-MAJJAL - MEDIĊINI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Bħala follow-up għall-mistoqsija parlamentari 27328, jista' il-Ministru jinvestiga għaliex il-mediċina li jużaw il-produtturi tal-majjal għall-mard tal-pulmun għoliet minn Lm8 għal Lm18 per kilo matul dawn l-aħħar sentejn?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li minn investigazzjonijiet li saru mid- diviżjoni tal-kummerċ, jirriżulta li l-mediċina msemmija mill-Onor.

Interpellant tikkonsisti f'żewġ prodotti separati.

Dawn huma l-micro spectrum antibiotic li bħalissa jiswa Lm6 u l-vaċċin BPM li fil-preżent jinxtara bil-prezz ta' Lm17 u li matul dawn l-aħħar ħames snin kien jinxtara bil-prezz ta' Lm15.50.

Għal dak li jirrigwarda vaċċini li jintużaw fuq il-majjal, il-prezz tagħhom bħalissa jvarja bejn Lm3 u Lm18, jiddependi mit-tip ta' marda li tkun.

KAŻI TA' FAWRAN TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' il- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 27273 u jinformana kemm hu n- numru ta' rapporti ta' fawran tad-drenaġġ li rċieva d-dipartiment tad- drenaġġ matul dawn l-ewwel xhur tas-sena?

F'liema lokalitajiet irriżultaw dawn l-iżbroffi?

Jista' il-Ministru jikkonsidra fil-każi li nqerdu l-uċuh tar-raba', jekk il-bdiewa jistgħux jingħataw kumpens għall-ħsara li sofrew?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.