MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 44 Il-Ġimgħa, 18 ta' Diċembru, 1998 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 44

Il-Ġimgħa, 18 ta' Diċembru, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 18 ta' Diċembru, 1998

WERREJ MINUTI 125

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 125

TQEGĦID TA' KARTI 129

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ESTIMI ĠENERALI 1999 RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT U LI JITRESSAQ ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI 130

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI (1999) (STADJI KOLLHA) APPROPRIATION (1999) BILL (ALL STAGES) 157

ESTIMI SUPPLIMENTARI 1998 MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL- KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI SUPPLIMENTARI GĦAS-SENA 1998 159

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT, U LI JITRESSAQ L-ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI 1998 (ORDNI PERMANENTI NRU 82) 161

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI (1998) (STADJI KOLLHA) SECOND (1998) APPROPRIATION BILL (ALL STAGES) 161

AĠĠORNAMENT 163

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 164

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 43 li saret fit-18 ta' Diċembru, 1998 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

MDP - LAQGĦAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm saru laqgħat bejn il- ministeru u l-Malta Dairy Products bejn il-5 ta' Settembru u l-aħħar ta' Novembru?

Meta saru dawn il-laqgħat u x'punti ġew diskussi?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 2561.

SPORT - AUTO MOTOR SPORT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'policy għandu d-dipartiment ta' l- isport dwar off-road auto motor sport f'pajjiżna?

Huwa f'pożizzjoni li jinforma lill-Kamra x'tip ta' avvenimenti nazzjonali ta' l-auto motor sport jiġu organizzati fil-gżejjer tagħna?

X'għajnuna jingħataw dawn l-għaqdiet mid-Dipartiment ta' l-Isport?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Jien informat li bħalissa qiegħed isir studju fuq il-motor sport kollu.

Is-segretarju parlamentari kellu laqgħa waħda ma' rappreżentanti ta' l-all wheel drive club.

Minn din il-laqgħa irriżulta illi l-akbar issue għal dan l-isport huma l-faċilitajiet fejn dan l-isport jista' jkun prattikat minħabba l- impatt fuq l-ambjent.

Waqt din il-laqgħa kienu indikati siti suġġeriti mill-awtorita' ta' l- ippjanar għall-prattika ta' dan l-isport.

Żvilupp ta' sit partikolari jiddependi mill-awtorita' ta' l-ippjanar, li trid tapprova l-permessi meħtieġa għall-off-roading fuq dan is-sit.

Imbagħad wieħed ikun jista' jikkonsidra talbiet eventwali għall-għajnuna.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nixtieq ngħid li għalkemm dan it-tip ta' sport huwa pprattikat ħafna min-numru ta' entużjasti, sfortunatament f'pajjiżna qatt ma ngħata l-appoġġ li jimmeritah u waħda mill-problemi li għandna hija li m'għandniex biżżejjed attivita' edukattiva għaddejja sabiex dawk li jmexxu avvenimenti bħal dawn, bħalma huma marshals u clerks of the course, jingħataw l-attenzjoni xierqa.

Xtaqt nistaqsi lill-Ministru jekk huwiex f'pożizzjoni li jinforma lill-Kamra jekk id-dipartiment għandux il-ħsieb li jirrifletti fuq din il-kwestjoni ħalli nkunu assigurati li avvenimenti bħal dawn ma jsirux biss skond il-mertu ta' l-attivita' imma biex ikun evitat ukoll kull periklu li jista' jiffaċċja min ikun qed jipparteċipa f'dawn it- tip ta' avvenimenti?

MR SPEAKER: Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, irrid ngħid li l-ħsieb tagħna huwa li t- tema ta' physical education tingħata iktar importanza u jkun hemm iktar kollaborazzjoni għall-finijiet ta' l-edukazzjoni f'dan il-kamp bejn id- diviżjoni ta' l-edukazzjoni, li għandha l-uffiċjali u l-għalliema tagħha fil-kamp ta' l-isport, u d-dipartiment ta' l-isport, li għandu numru ta' uffiċjali b'funzjonijiet speċifiċi u li jistgħu jġibu għad-dispożizzjoni tas-sistema edukattiva il-kuntatti li huma għandhom ma' l-għaqdiet sportivi.

Issa meta wieħed jibda jidħol f'xi qasam ta' xi sport partikolari, naħseb li hemmhekk ma tkunx kwestjoni ta' policy governattiva nazzjonali, fis-sens li l-kontenut tal-kurrikulu tal-physical education jiġi deċiż minn nies kompetenti fi ħdan id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni u d-dipartiment ta' l-isport, li jieħdu wkoll in konsiderazzjoni pariri u expertise ieħor li jiġu mill-fakulta' ta' l-edukazzjoni.

Jien m'għandix esperjenza f'dan il-kamp sportiv u ma nafx kemm l-off- road auto motor sport jista' jkun parti minn dan il-kurrikulu ta' physical education għax ma naħsibx li dawn l-affarijiet għandhom jinkwadraw ruħhom eżattament f'tema edukattiva.

Pero' huwa tajjeb li wieħed jara kif jista' jissodisfa l-bżonn ta' faċilitajiet għal dan it-tip ta' sport, li għandu appoġġ ta' numru dejjem jikber ta' dilettanti Maltin, pero' ma naħsibx li jista' jidħol fil-kurrikulu edukattiv.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Jista' l-Ministru jispjega lil din il- Kamra x'inhi l-proċedura li trid tiġi segwita mill-clubs ta' l-isports kollha biex ikunu jistgħu jieħdu xi forma ta' għajnuna mid-dipartiment?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ngħaddi din id-domanda lis-segretarju parlamentari, l- Onor. Jesmond Mugliett.

MR SPEAKER: L-Onor.

Jesmond Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Segretarju Parlamentari): Il-proċedura hija li darbtejn fis-sena jsir avviż fuq il-gazzetti biex dawk il-clubs interessati jagħmlu t-talba tagħhom bil-miktub u aħna jkollna kwadru eżatt tal- talbiet kollha u abbażi ta' dak il-kwadru nkunu nistgħu nippjanaw in-nefqa tagħna.

Bażikament il-fondi se jiġu allokati biex issir capital expenditure minn dik l-għaqda li tkun trid tiżviluppa l-faċilitajiet tagħha, biex organizzazzjoni tkun tista' tipparteċipa f'xi tournament internazzjonali u biex għaqda tkun tista' torganizza tournament internazzjonali f'Malta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' l-Ministru ta' l-Intern jgħid x'inhi l-policy tal-ministeru dwar l-off-road auto motor sport u kif iħares lejha?

MR SPEAKER: Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Fil-fatt rappreżentanti ta' assoċjazzjoni li jiddelettaw b'dan it-tip ta' sport għamlu kuntatti mal- ministeru sabiex ikunu jistgħu jsiru laqgħat ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar ħalli jiġu identifikati siti fejn dan l-isport ikun jista' jiġi eżerċitat.

Nawgura li dawn it-taħdidiet jintemmu b'suċċess.

Fil-fatt meta dawn ir-rappreżentanti ġew ikellmu lili jien irrifirejthom lill-uffiċjali ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar pero' l- problema qiegħda tiġi diskussa u għadha ma tteħditx deċiżjoni finali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Problema partikolari li teżisti f'dan it-tip ta' sport hija li minkejja li ċerti dixxiplini oħra sportivi għandhom ukoll ċertu benefiċċju donnu li din il-kategorija tas-soċjeta' tagħna li tipprattika dan it-tip ta' sport baqgħet fuq l-ixkaffa fis-sens li, per eżempju, jużaw tip ta' muturi u karozzi li ovvjament m'humiex aċċessibbli għat-toroq, pero' b'danakollu xorta jħallsu l-istess dazji u liċenzji daqslikieku dawn it-tip ta' muturi jew karozzi jintużaw fit-triq.

Xtaqt lill-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li wieħed jirrifletti fuq din is- sistema jew inkella hijiex se tibqa' kif inhi, bil-konsegwenza li min jipprattika dan it-tip ta' sport jibqa' jiffaċċja dawn il-problemi?

MR SPEAKER: Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, fil-qasam sportiv u anke kulturali li jaqa' taħt id-dikasteru tiegħi jkun hemm talbiet u proposti biex tagħmir u apparat ieħor li jiġi mportat għal dawn l-iskopijiet, jkun eżentat mill- ħlas tat-taxxa u minn ħlasijiet oħra fiskali.

Jien naħseb li s-sitwazzjoni ma tistax tiġi nkwadrata b'mod frammentat u f'xi mument trid tinqabad il- kwestjoni kollha kemm hi u wieħed jiddeċiedi fuq policy.

Pero' dan irid isir flimkien mal-ministeru tal-finanzi biex jiġu stabiliti kriterji li permezz tagħhom jiġu aġevolati ċerti attivitajiet kulturali u sportivi f'dan ir-rigward.

Jien neżita ħafna milli nikkommetti ruħi jew milli nipprova ninkoraġġixxi lil dak li jkun li jibqa' jaħseb f'din il-linja għaliex huwa faċli li wieħed jagħti l-impressjoni li qed jaqbel li l-ħaġa jixtieqha, imma mbagħad x'ħin tiġi biex timplimenta l-policy jinqalgħu kwestjonijiet differenti għaliex jidħol il-ministeru tal-finanzi u l-ministeru tat- trasport u naħseb li din il-ħaġa trid tiġi kkonsidrata.

Jien naħseb li tkun ħaġa tajba li l-gvern - flimkien ma' l-assoċjazzjonijiet konċernati f'oqsma differenti - jeżamina l-implikazzjonijiet u jara huwiex possibbli li wieħed jagħmel proposta ta' policy li tkun tista' tolqot dawn il- kwestjonijiet.

L-aħħar waħda mill-proposti li saritli kienet jekk fuq strumenti tal- mużika għandhomx jibqgħu jitħallsu ċerti taxxi ta' importazzjoni.

Pero' jien ngħid li għandna naqbdu oqsma differenti fil-qasam kulturali u fil- qasam sportiv, naraw attwalment x'qed jiġri u neżaminaw mill-punto di vista ta' l-erarju pubbliku xi jfisser u x'ma jfissirx.

Irridu naraw ukoll x'inhuma l-kondizzjonijiet u l-kriterji biex jiġu evitati abbużi li faċilment jistgħu jsiru u nkunu nistgħu nagħmlu policy illi jkun fiha dawn il-kondizzjonijiet u dawn il-benefiċċji.

Pero' f'dan l-istadju naħseb li wieħed m'għandux jaqbad u jikkommetti ruħu fuq xi ħaġa partikolari.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, problema partikolari oħra li jiffaċċjaw dawn l-għaqdiet hija dwar l-etajiet ta' min jipprattika dan l- isport.

Kultant ikun importanti li ċertu taħriġ professjonali jibda jingħata lil dawn l-isportivi Maltin taħt l-eta' ta' 18-il sena, pero' minħabba l-liġijiet ta' pajjiżna dan ma jistax isir.

Xtaqt forsi li l- Ministru ta' l-Edukazzjoni jew il-Ministru ta' l-Intern jgħidilna jekk il- gvern jirrikonoxxix din is-sitwazzjoni jew jekk hux se jħalli l-liġijiet kif inhuma llum, fejn ebda żgħażugħ taħt it-18-il sena, lanqas bl-għajnuna l-assoċjazzjoni, ma jista' jipprattika dan it-tip ta' sport.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien naħseb li wieħed irid jikkonsidra dan il-punt pero' m'huwiex faċli li mad-daqqa t'għajn wieħed jikkonkludi favur li jbaxxi l-eta' ta' 18-il sena biex jippermetti żgħażagħ taħt din l-eta' li jibdew jipprattikaw is-sewqan ta' dawn it-tip ta' vetturi, anke jekk għal raġunijiet ta' sport.

L-ewwelnett hemm dixxiplini oħra sportivi, bħal fil- każ ta' l-isparar, fejn hemm min qed jitlob li titbaxxa l-eta' biex b'mod legali żgħażagħ taħt l-eta' ta' 18-il sena jkunu jistgħu jibdew jipprattikaw l-isport ta' l-isparar.

Dawn l-affarijiet fihom ċerti konsiderazzjonijiet li mhux biss jirrigwardaw kriterji ta' safety u ta' ordni pubbliku imma jidħlu wkoll kriterji ta' natura edukattiva, fis-sens li l-messaġġi li wieħed ikun qed jgħaddi meta jippermetti dawn it-tip ta' affarijiet taħt l-eta' stabilita' bil-liġi jista' jkun li jibdew jaċċelleraw anke ċerti life styles u ċerti aspirazzjonijiet li forsi jkun jaqbel li jiġu kkontrollati ftit aħjar minn dan il-parlament.

Naturalment wieħed irid jisma' u jitħaddet ma' l-għaqdiet konċernati, jisma' anke lill-esperti f'dan il-kamp, naraw ukoll xi jsir f'pajjiżi oħra għaliex, wara kollox, aħna qegħdin ngħixu f'dinja u tajjeb li wieħed jara x'kienu l-miżuri li ħadu pajjiżi oħra, x'kienu l-effetti tagħhom, jara kemm kienu benefiċi u x'kienu l-konsegwenzi negattivi tagħhom, kif wieħed laqa' għalihom.

Imbagħad wieħed ikun jista' jikkonsidra wkoll jekk għandux jagħmel xi tibdiliet f'pajjiżna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Meta nafu li l-oppożizzjoni dejjem qalet li trid ittejjeb il-perspettiva tas-soċjeta' tagħna għal-livell Ewropew - naturalment in-naħa tal-gvern għandha applikazzjoni ta' sħubija pendenti quddiem il-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea - jaħsibx il-Ministru li wasal iż-żmien li d-dipartiment ta' l-edukazzjoni u l-ministeru ta' l-intern iwaqqfu kummissjoni bejniethom ħalli nibdew bis-serjeta' ninvestigaw dawn id-diffikultajiet għaliex bla dubju eluf ta' dilettanti jixtiequ mhux biss jiġu integrati fl-avvenimenti sportivi ta' pajjiżna imma għaliex dan il-qasam jinvolvi wkoll opportunitajiet partikolari ta' xogħol?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, jien ma nħossx li f'dan l-istadju għandi nikkommetti ruħi li titwaqqaf din il-kummissjoni ministerjali pero' l- missjoni li għandu d-dipartiment ta' l-isport hija li rridu nagħtu ħarsa mill-ġdid lejn dak kollu li jista' jiffaċilita u jippromwovi d-diversi dixxiplini ta' l-isport f'pajjiżna.

Naħseb li hemm diversi ħwejjeġ fil- kamp sportiv kollu kemm hu li jirrikjedu li jiġu aġġornati, anke b'riferenza għal dak li qed jiġri fil-bqija tad-dinja u mhux neċessarjament biss fl-Ewropa.

Imbagħad ikun f'dan id-dawl, meta wieħed ikun qiegħed jagħti anke tifsila għal inkwadrar ta' politika nazzjonali li tirrigwarda l-isport, li wieħed ikun irid jidħol f'argumenti bħal dawk li qed iqanqal l- Onor. Farrugia.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: In vista tal-fatt li l-Ministru ma aċċettax din il- proposta, almenu jista' jikkonsidra li fit-trade schools, fejn numru ta' studenti żgħażagħ jitgħallmu jsewwu dawn it-tip ta' inġenji, isir programm sabiex dawn iż-żgħażagħ dilettanti jiġu mogħtija l-ewwel guidelines fuq din it-tip ta' dixxiplina sportiva?

B'dan il-mod inkunu qed nassiguraw li meta jispiċċaw mill-iskola jkunu tabilħaqq denji li jorganizzaw dawn l- attivitajiet li jkollhom għal qalbhom b'iktar dixxiplina u b'iktar serjeta' u jkunu jistgħu jbiegħdu kemm lilhom infushom u kif ukoll lill-bqija tal- parteċipanti mill-periklu li dawn it-tip ta' attivitajiet joħolqu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, jien nemmen ħafna li f'dan il-qasam huma l-għaqdiet u l-assoċjazzjonijiet tad-dixxiplini sportivi partikolari li jridu jippromwovu dak l-isport partikolari.

Il-gvern per se m'għandu l- ebda missjoni li jipprivileġġja jew jippromwovi xi natura ta' xi sport partikolari imma d-dover tiegħu huwa li jirrikonoxxi l-importanza ta' l- isport fis-soċjeta' u li juża l-isport għal raġunijiet ta' edukazzjoni, ta' saħħa u ta' rikreazzjoni biex itejjeb il-kwalita' tal-ħajja.

Issa l- gvern irid joqgħod attent li ma jindaħalx f'dawn it-tip ta' affarijiet.

Jien ngħid li sta għall-għaqdiet u għall-assoċjazzjonijiet sportivi li jippromwovu d-dixxiplina sportiva partikolari tagħhom, jagħtu l-guidelines u r-regoli tagħha biex jipprovaw jiġbdu kemm jista' jkun appoġġ għal dik id-dixxiplina sportiva partikolari, imbagħad il-gvern għandu jgħin safejn jippermettulu r-riżorsi limitati li diġa' jeżistu.

Ma naħsibx li huwa kompitu tal-gvern li jmur fit-trade schools u jagħmilha ta' xi għaqda sportiva partikolari biex xi dixxiplina sportiva taqbad l-art fit-trade schools.

Jekk din l-assoċjazzjoni sportiva partikolari li qed isemmi l-Onor.

Interpellant titlob permess lid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni biex tkun tista' tiddiskuti u tippromwovi dan l-isport partikolari tagħha, kif isir fid-dixxiplini sportivi l-oħrajn, din il-faċilita' tkun tista' tiġi estiża.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mifsud Bonnici, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Jista' l-Ministru jinforma x'faċilitajiet jingħataw lill-clubs sportivi mill-faċilitajiet li għandu f'idejh il- ministeru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nerġa' ngħaddi din id-domanda lill-Onor.

Mugliett.

MR SPEAKER: L-Onor.

Jesmond Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nifhem li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall-faċilitajiet sportivi li jeżistu fl-iskejjel u jien informat li hemm diversi għaqdiet li jużaw dawn il-faċilitajiet.

Ta' min ifakkar ukoll li meta l-gvern kien alloka diversi faċilitajiet lill-għaqdiet sportivi, kien żamm id-dritt li jekk il-gvern jew xi skola jkunu jridu jagħmlu użu minnhom, l-għaqdiet sportivi jkunu jistgħu jużawhom għal numru ta' ġranet.

Fil-każ tal-faċilitajiet sportivi fl-iskejjel teżisti l-problema li wieħed mhux dejjem isib nies fl-iskola waqt il-ħinijiet li l-għaqdiet ikunu jridu jużaw minn dawn il-faċilitajiet.

Dawn huma problemi li qed niltaqgħu magħhom u rridu nindirizzawhom.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Gonzi.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar karozzi tal-kiri fid-dikasteru tal-Ministru għall- Politika Soċjali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2119 mogħtija fis-seduta numru 43; u

Tagħrif dwar ħaddiema impressed, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2807; u

f'isem il-Ministru għal Għawdex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra mibgħuta miċ-Chairman tal-Land Sea Civil Engineering Co Ltd lill-Kummissarju ta' l-Artijiet fis-6 ta' April 1987 dwar esproprjazzjoni ta' art b'konnessjoni ma' l-airstrip f'Ta' Lambert, Xewkija, Għawdex, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2791.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 1999

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT U LI JITRESSAQ ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI

MR SPEAKER: Nitlob liIl-ministru tal-finanzi biex iressaq ir- riżoluzzjoni tiegħu.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, nipproponi:

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn erba' mija u tnejn u għoxrin miljun, wieħed u sittin elf, mija u tnejn u ħamsin liri Maltin (Lm422,061,152) li tirrappreżenta l-ammont kollu tar-Riżoluzzjonijiet approvati mill- Kumitat ta' Provvista, kif dettaljati fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali 1999 taħt il-Voti 1 u 2, 5 sa 14 u 16 sa 54 u I sa XIII tiġi mogħtija għan-nefqa mill-Fond Konsolidat; u

Illi l-Ministru tal-Finanzi jressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l- Approprjazzjoni (1999)

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Nissekonda.

MR SPEAKER: Nifhem li bħas-soltu se ssir diskussjoni waħda u skond il- Mozzjoni Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998 il-ħin għandu jinqasam indaqs bejn il-gvern u l-oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-gvern.

Rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Mr Speaker, illejla se nitkellem fuq iċ-ċivil, settur ieħor li jien qiegħda naħdem fuqu min-naħa ta' l-oppożizzjoni u settur li jinteressa lil kull ċittadin ta' pajjiżna għaliex iċ-ċivil huwa parti mill-ħajja tagħna ta' kuljum.

Iċ-ċivil huwa l-korp fil-pajjiż li qiegħed hemm biex jamministra l-funzjonijiet ewlenin tal-pajjiż, ikun min ikun fil-gvern.

Nistgħu ngħidu li llum il-ġurnata x-xogħol taċ-ċivil żdied ħafna għaliex ħafna attivitajiet li tletin sena ilu ma kenux jeżistu llum huma soġġetti għal government regulation.

Pero' din iż-żieda fix-xogħol tal-gvern ma tfissirx li l-gvern sar aktar popolari anzi l-public image tal-gvern hija aktar negattiva.

Fil-fatt naħseb li jeżisti paradoss li aktar ma jiżdied ix-xogħol taċ-ċivil, aktar inħarsu lejh b'mod negattiv u dejjem qed jikber in-nuqqas ta' sodisfazzjon fiċ-ċivil.

Pero' jien ma naqbilx li għandna nintelqu mal-kurrenti li, fl-opinjoni tiegħi, imaqdru ta' malajr wisq lill- membri taċ-ċivil.

Min-naħa waħda għandna t-tgergir tan-nies li ma jinqdewx meta jmissu mad-dipartimenti tal-gvern u min-naħa l-oħra l- impjegati maċ-ċivil igergru li huma jaħdmu imma minħabba nuqqas ta' strutturi adegwati u minħabba minoranza li ma tagħmilx xogħolha kif suppost iċ-ċittadini jispiċċaw ma jinqdewx.

Mr Speaker, nistgħu nibqgħu nitkellmu fuq din il-kwestjoni sal-ġudizzju universali u nibqgħu nġibu argumenti differenti pero' naħseb li lkoll naqblu li teżisti problema fis-servizz ċivili minkejja l-ħafna riformi li saru, li ma kienu xejn ħlief bidliet fis-salarji u fl-istruttura tal- gradi.

Is-servizz pubbliku għandu d-dmir jaqdi sewwa liċ-ċittadini għaliex dan m'huwiex xi ħanut minn fejn il-konsumaturi jistgħu jagħżlu u jixtru skond kemm ikunu jifilħu jħallsu imma qiegħed hemm biex joffru servizzi tas-saħħa, servizzi soċjali, servizzi edukattivi u ħafna servizzi oħra.

Għaldaqstant l-Istat huwa obbligat li jagħti dawn is-servizzi liċ- ċittadini mhux għax sempliċement qed iħallsu t-taxxi.

Irridu nirrikonoxxu li s-servizz pubbliku huwa mekkaniżmu ta' l-Istat u mhux tal- gvern fis-sens politiku, għaliex kull gvern imexxi lill-pajjiż għal perjodu ta' żmien imma l-amministrazzjoni ta' l-Istat hija xi ħaġa permanenti.

Fil- fatt biex proprju jintlaħaq dan il-għan matul il-perjodu qasir li l-Partit Laburista għamel fil-gvern bdew jittieħdu passi bis-serjeta' biex iċ-ċivil verament ikun taċ-ċittadini kollha.

Sar sforz biex jibdew jinqatgħu l-abbużi minn fuq il-postijiet tax- xogħol pero' ż-żmien kien qasir wisq biex dawn il-problemi jiġu solvuti u għad fadal ħafna xogħol xi jsir.

Ħadna ħsieb ukoll bil-fatti u bis- serjeta' biex ikun hemm tnaqqis fl-infiq ta' flus il-poplu u dan sar billi l-infiq tad-dipartimenti kien qed ikun kemm jista' jkun eżaminat u skrutinizzat.

Naħseb li fiż-żmien qasir li għamilna fil-gvern beda dieħel il-konċett ta' l-accountability, fejn kulħadd iġorr ir-responsabbilta' ta' xogħlu.

Il-Partit Laburista fis-sentejn li għamel fil-gvern ta prova bil-fatti u mhux b'ħafna kliem illi meta turi fiduċja fil-ħaddiema taċ- ċivil, anke dawk li għandhom, biex ngħidu hekk, l-agħar reputazzjoni, dawn kapaċi jqumu għall-opportunita' li tagħtihom u jagħtu xogħol tajjeb.

Eżempju ta' dan huwa x-xogħol li sar fin-nofsinhar ta' Malta bħal f'Wied il- Għajn, f'Birzebbuga u Marsaxlokk u anke fin-naħa ta' fuq ta' Malta, bħal Buġibba, fejn il-ħaddiema tal-gvern ġew fdati b'dawn il-proġetti u ħadmu tajjeb.

Irrid ngħid ukoll li filwaqt li rajna aktar ħaddiema taċ-ċivil jagħtu sehemhom b'mod aktar sħiħ, il-Gvern Laburista kien impenja ruħu biex isaħħaħ id-drittijiet ta' dawn il-ħaddiema u konna tlabna lill-korpi kostitwiti u lill-unions biex iressqu proposti għaċ-charter ġdid għaċ-ċivil bl-għan li juri b'mod ċar x'inhu r-rwol tas-servizz pubbliku u x'inhuma d- drittijiet tal-ħaddiema f'dan il-qasam.

Ħadna ħsieb ukoll insaħħu d- drittijiet tal-ħaddiema f'korporazzjonijiet tal-gvern billi dawn ikunu rappreżentati fuq il-bordijiet tat-tmexxija.

Barra minn hekk, il- proċeduri ta' dixxiplina mill-kummissjoni għas-servizz pubbliku ġew deċentralizzati għal-livell tal-kapijiet ta' dipartimenti biex titkabbar ir- responsabbilta' u tiżdied ukoll il-fiduċja.

Tnaqqsu wkoll il-konsulenti barranin minn maċ-ċivil u x-xogħol tagħhom bdew jagħmluh nies Maltin kompetenti, li għamlu xogħol tajjeb ħafna.

Il-Gvern Laburista ttrasferixxa t-taqsima tad-dipartiment tas-sigurta' soċjali minn Malta għal Għawdex u ta taħriġ lill-ħaddiema Għawdxin fuq dan ix-xogħol partikolari biex ikunu jistgħu jaħdmu f' Għawdex.

Fil-fatt 34 ħaddiem diġa' qegħdin jaħdmu fid- dipartiment ta' Għawdex u l-kumplament li bdew jieħdu t-taħriġ tagħhom issa suppost għandhom jitilgħu Għawdex fi Frar tas-sena d-dieħla.

Ġie ffirmat ukoll ftehim kuntrattwali bejn l-Universita' ta' Malta biex jitwaqqaf is-civil service college għal dawk li jridu karriera amministrattiva u professjonali fis-servizz pubbliku.

Sur President, ġie introdott wkoll programm ġdid ta' taħriġ li se jippermetti lill-ħaddiema f'ċerti gradi industrijali jagħmlu xogħol ta' assistenti klerikali fl- uffiċini.

Fl-1996 il-Gvern Nazzjonalista kien ippreżenta memorandum of understanding pero' kien Gvern Laburista li wara taħdidiet intensivi mal- unions tal-ħaddiema fis-servizz pubbliku ppreżenta l-ewwel abbozz tal- ftehim kollettiv għall-ħaddiema taċ-ċivil li għadu kif ġie ffirmat.

Fost affarijiet oħrajn f'dan l-agreement insibu l-introduzzjoni tas-sigħat imnaqqsa sabiex jgħin lil nies b'responsabbiltajiet familjari jibbilanċjaw aħjar ir-responsabbiltajiet tagħhom barra d-dar mar-responsabilitajiet tagħhom fid-dar.

Ilu jinħass il-bżonn li nkunu aktar flessibbli fil- ħinijiet, speċjalment meta n-numru ta' nisa li jibqgħu fl-impjieg tagħhom meta jkollhom it-tfal qiegħed dejjem jiżdied.

Punt ieħor li nixtieq insemmi huwa li dawk il-ħaddiema li qabżu l-50 sena u jixtiequ jaħdmu sigħat inqas imma jridu jibqgħu jżommu x-xogħol tagħhom jistgħu jagħmlu użu mis-sistema tar-reduced hours.

Barra minn hekk, beda jingħata responsibility break lil dawk in-nies li jieħdu ħsieb il-ġenituri anzjani li jkunu dipendenti fuqhom u dawn għandhom il-fakulta' li jerġgħu jidħlu lura għax-xogħol wara li tonqsilhom din ir-responsabbilta'.

Din is- sistema taħdem bħall-parental leave għaliex konna rajna li mhux min qed irabbi t-tfal biss għandu responsabbiltajiet familjari imma anke min għandu qraba jiddependu fuqu.

Pero' rridu noqogħdu attenti li meta nagħtu dan it- tip ta' responsibility break ma jsirux abbużi.

Sfortunatament nafu kemm kellna u għad għandna abbużi fejn jidħol il-parental leave u nispera li min jieħu dan ir-responsibility break ikun responsabbli biżżejjed li ma jabbużax minnu.

Bħala segretarjat parlamentari għad-drittijiet tan-nisa konna pproponejna wkoll kif ikollna aktar impjegati nisa fil-livelli għoljin tas-servizz pubbliku, fejn hemm nuqqas kbir ta' nisa minħabba r-raġuni li sa ftit snin ilu meta n-nisa kienu jiżżewġu kien ikollhom jirriżenjaw mix-xogħol u għalhekk ma setgħux ikomplu mexjin fil-kariga tagħhom.

Sfortunatament sal- lum għadna nbatu l-konsegwenza ta' dan pero' aħna konna kommessi, anke permezz tal- programm elettorali tagħna, li naħdmu biex nirrimedjaw din is- sitwazzjoni u fil-fatt konna qabbadna esperti tal-commonwealth biex naraw kif din il-miżura ġiet implimentata f'pajjiżi oħra u x'pariri jistgħu jagħtuna biex inkunu nistgħu ndaħħluha f'pajjiżna.

Nittama li dan l- istudju jitkompla ħalli ma ndumux ma naraw iktar nisa fil-livell aktar għoljin taċ-ċivil.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Aktar rimarki?

L-Onor.

Adrian Vassallo.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Sur President, illejla nixtieq ngħid xi ħaġa fuq l-armata minħabba l-fatt li dalgħodu ma tantx kien hemm ħin biex wieħed jidħol fid-dettall ta' dawn l-affarijiet.

Tajjeb infakkar li qabel l- elezzjoni li għaddiet il-Partit Nazzjonalista kien bagħat fid-djar tal- membri ta' l-armata fuljett nofsu aħmar u nofsu blu - qisna hawn Malta sirna min hu blu u min hu aħmar - u fuq in-naħa ta' l-aħmar kien hemm li l-Partit Laburista fil-gvern prattikament ma għamel xejn għall-armata u fuq in-naħa tal-blu qalu x'għamel il-Partit Nazzjonalista meta kien fil- gvern u x'kien beħsiebu jagħmel il-Partit Nazzjonalista jekk jirbaħ l- elezzjoni.

Bażikament enfasizzaw erba' punti u qalu li l-Gvern Laburista fis-sentejn li għamel fil-gvern ma għamel l-ebda ri- organizzazzjoni fl-armata bil-konsegwenza li batew il-membri ta' l-armata stess u tkażaw ukoll bir-regola li kien daħħal il-Gvern Laburista li malli suldat jagħlaq il-55 sena irid jirtira u jibda jieħu l-pensjoni.

Normalment fl-armata biex tieħu l-pensjoni trid tkun għamilt 25 sena servizz pero' aħna konna tajna ċ-ċans li min ma jkunx laħaq għamel 25 sena servizz qabel jagħlaq il-55 sena, ikollu ċ-ċans li jibqa' fl-armata.

F'dan il-fuljett qalu wkoll li l-Gvern Laburista tqanċeċ mas-suldati, li neħħielhom l-allowances, li kien hemm ħafna ħsarat fil-vetturi, ħwejjeġ imqattgħin u ħafna affarijiet bħal dawn u li s-suldati ma kellhomx ammunition għat-training.

Imbagħad qalu li jekk jitilgħu huma fil-gvern, kif fil-fatt għamlu, lill-membri ta' l-armata se jagħtuhom kondizzjonijiet mill-aħjar u li se jagħtu l-promotions fuq bażi ta' kapaċita', bħallikieku qabel fi żmienhom ukoll il-promotions kienu jingħataw mod ieħor, għaliex iktar ma toqgħod tenfasizza l-fatt li se tagħti l-promozzjonijiet fuq bażi ta' kapaċita' qisek qed tgħid li qabel ma kontx timxi fuq dan il- kriterju!

Issa kulħadd jaf kif kienu jingħataw l-promotions fl-armata fil-passat, fejn addio s-servizz li jkollok, addio kapaċita' u addio l- livell ta' edukazzjoni li jkollok!

F'dan il-fuljett wiegħdu wkoll li meta suldat ikun se jagħlaq il-55 sena, jagħtuh xi notice minn snin qabel għaliex qalu li m'huwiex sewwa li meta suldat jagħlaq il-55 sena sempliċement jispiċċa mix-xogħol.

Issa jien nistaqsi: X'notice trid tagħti minn snin qabel?

Fl-aħħarnett qalu li se jerġgħu jagħtu fiduċja u rispett lill-forzi armati kif fil-fatt jixirqilhom.

Issa jekk wieħed iħares lejn il-Voti approvati għall-armata ma tantx jidher li l-gvern se jaspira fiduċja fl- armata u milli jidher il-wegħdiet li saru kienu kollha fiergħa.

Jien nista' ngħid li r-riforma fl-armata kienet priorita' tal-Gvern Laburista, Sur President.

Kulħadd jaf li malli tlajna fil-gvern sibna rebus fl-armata u għalhekk mill-ewwel imbarkajna fuq studju bis-serjeta' biex nirriformaw l-armata minn fuq s'isfel.

Proprju f'Ġunju ta' l-1997 konna ppubblikajna white paper fuq ir-riorganizzazzjoni li xtaqna ndaħħlu fl-armata biex inġibuha aktar aġġornata għaż-żmenijiet tal-lum, dejjem fil-limitazzjonijiet tagħna wkoll, għax kulħadd jifhem li l-armata ma jistax ikollha xi cruise missiles jew affarijiet simili.

Pero' bħala gżira żgħira, l-armata trid tilħaq l-objettivi tagħha li bażikament huma d-difiża ta' l-art, tal-baħar u ta' l-ajru tagħna.

Imbagħad għandha funzjonijiet oħra illi għalkemm m'humiex proprjament funzjonijiet konnessi direttament ma' l-armata pero' jikkumplimentaw ix-xogħol tagħha u dan jinkludi xogħol ta' civil protection u xogħol ieħor li qabel kien isir mill-pulizija.

Barra minn hekk, l-armata għandha l-funzjoni tal-ġlieda kontra t-traffikar tad-droga, il-ġlieda kontra l-immigrazzjoni illegali, li issa saret importantissima, u l-ġlieda kontra attivitajiet oħra illegali li jsiru fuq il-baħar bħal, per eżempju, sajd illegali, b'mod partikolari minn Sqallin li jidħlu jistadu fl-ibħra territorjali tagħna, kaċċa illegali, kuntrabandu madwar ix-xtut tagħna.

Naturalment l-armata tagħmel xogħol ieħor li jien ngħidlu ta' showing the flag, fejn dawn iduru madwar l-ibħra territorjali tagħna biex juru illi l-Gvern ta' Malta għandu ċertu ġurisdizzjoni fuq dawn l-ibħra.

L-armata tagħmel ukoll xogħol ta' search and rescue li m'għandniex xi ngħidu huwa importanti wkoll, u f'dawn l-aħħar żmenijiet rajna ħafna xogħol tajjeb mwettaq mill-membri ta' l-armata.

Fi żmien il-Gvern Laburista l-armata kkoperat ma' pajjiżi oħrajn speċjalment f'oqsma li mhux neċessarjament kellhom x'jaqsmu ma' affarijiet purament militari.

Pero' l-armata kompliet tieħu sehem f'eżerċizzji militari li kienu jsiru mat-Taljani u mal-Franċiżi u min-naħa tagħna konna stedinna pajjiżi mill-Mediterran bħat-Tuneżija u l-Alġerija bħala osservaturi.

Tajna importanza wkoll lit-training li jingħata barra minn Malta u kieku l-Partit Laburista baqa' fil-gvern kien se jkompli jtejjeb ir- riżorsi umani eżistenti fl-armata.

Kulħadd jaf illi llum fil-forzi armati jeżisti ċertu żbilanċ fl-etajiet tal-membri, fejn għandna ħafna suldati u anke fizzjali illi għandhom 'l fuq minn 40 sena.

Issa kulħadd jifhem illi biex ikollok armata illi tkun operattiva u kapaċi tagħmel xogħolha sewwa jrid ikollok suldati żgħażagħ.

Huwa veru illi l-esperjenza hija importanti wkoll imma meta taqbeż ċertu eta', il-limitazzjonijiet fiżiċi jibdew jagħfsu fuqek ukoll u għaldaqstant huwa importanti li f'armata moderna jkollok ċertu equilibrium għal dak li għandu x'jaqsam ma' etajiet.

U kien għal dan il-għan li aħna daħħalna l-miżura illi suldat jirtira ta' 55 sena.

Issa jekk wieħed iħares lejn armati barra minn Malta jsib li, per eżempju, fl-Ingilterra jew fl-Amerika, suldat ta' 39 sena jrid jirtira mill- armata.

Aħna konna qlajna ħafna kritika fuq din il-miżura, bħallikieku dawn ta' 55 sena se jispiċċaw bla job!

Ma rridux ninsew li dawn jieħdu l- pensjoni u nfakkar ukoll illi kieku aħna erġajna tlajna fil-gvern - u nispera li l-gvern tal-lum jibqa' miexi fuq dan l-istess pass - konna se nagħtu ċertu priorita' lil dawk il-persuni li għandhom 'il fuq minn 40 sena u jinsabu bla xogħol.

Meta tlajna fil-gvern aħna sibna ħafna suldati illi kienu jagħmlu xogħol ta' watchman, xogħol illi faċilment seta' jsir mill-pulizija.

U meta ngħid "ħafna suldati" qed nitkellem fuq kważi 600 suldat, li jiġi kważi daqs battaljun.

Fil-1st Regiment, li huwa r-reġiment ta' l-infanterija, sibna kważi 200 suldat illi xogħolhom kien li joqogħdu għassa ma' ambaxxati, fis-2nd Regiment sibna madwar 65 suldat illi kienu jagħmlu xogħol statiku, minn filgħodu sa filgħaxija weqfin għassa x'imkien u fit- 3rd Regiment sibna 56 suldat ieħor li kienu jagħmlu l-istess xogħol.

Issa ma' dawn trid iżżid ukoll il-ħames uffiċjali u kważi 250 suldat ieħor tar- revenue security corps li kienu joqogħdu għassa mal-banek.

Oriġinarjament il-pjan tal-Gvern Laburista illi kien ħoloq dan il-korp kien illi dan ikun speċi ta' guardia di finanza, fejn il-membri tal-korp jgħinu lid-dwana, jaraw li ma ssirx evażjoni ta' taxxa u ma jkunx hawn kuntrabandu, imma dawn spiċċaw għassa mal-banek minn filgħodu sa filgħaxija.

Dan ix-xogħol faċilment jista' jsir mill-pulizija jew inkella minn security guards tal- bank stess.

Ma nafx għalfejn noqogħu niftaħru bil-qligħ li jagħmlu l- banek, noqogħdu ngħidu li aħna pajjiż modern u li rridu nidħlu fl-Ewropa imbagħad ma nadottawx sistemi bħalma jagħmlu barra, fejn il-bank ikollu s- security guards tiegħu stess.

X'jiswa li noqogħdu nagħtuhom dak it- training kollu u nibagħtuhom għall-korsijiet meta xogħolhom huwa li joqogħdu watchman ma' xi bank jew ma' xi ambaxxata?

Fil-fatt għandna suldati li jkunu hawn isfel ħdejn il-bieb tal-Palazz - u nieħu pjaċir nara illi dawn naqsu - ikun hemm oħrajn mal-Palazz ta' Verdala, oħrajn f'San Anton u anke mal-President.

Sibna ukoll nuqqas serju fil-mod kif kienu jingħataw il-promotions, u aħna bdejna nibagħtu fizzjali u non-commissioned officers għal taħriġ fi staff colleges barra minn Malta.

Fil-fatt irrid ngħid li l-persuna li attwalment qiegħda second in command diġa' ntbatgħet fi staff college barra minn Malta biex meta jasal it-turn tagħha - għax ma tistax tgħid meta jasal it-turn tagħha - tkun lesta biex tieħu over mill-ewwel ħalli jekk allaħares qatt tinqala' xi problema ma noqogħdux naraw lil min se nagħmlu, min hu tajjeb u min m'huwiex.

Fi żmienna waqqafna wkoll il-forza ta' riserva illi tinkorpora fiha numru ta' voluntiera illi xogħolhom huwa li jikkumplimentaw lill-armata regolari f'każ li jinqala' xi nkwiet fil- pajjiż jew inkella meta jkun hemm stat ta' gwerra, nisperaw li qatt ma jkollna bżonn nużawhom pero' trid tieħu ħsieb dawn l-affarijiet ukoll.

Fil- general headquarters ta' l-AFM sibna li kien hemm bżonn ta' riorganizzazzjoni sħiħa, kien hemm bżonn ta' operations room moderna, mgħammra b'kollox, kemm għal dak li għandu x'jaqsam ma' computer links, radio links u kif ukoll għal dak li jirrigwarda apparat sempliċi bħal, per eżempju, apparat biex jaqraw il-mapep.

F'Għawdex kien hemm bżonn ukoll ta' riorganizzazzjoni sħiħa u fil-fatt fil-bażi tal-Qortin sibna illi kien hemm suldati li kienu ilhom ma jingħataw training mill-1992 u kien hemm min lanqas jaf juża ċertu tip ta' armi.

Sibna wkoll illi ċertu basic equipment bħalma huma trombi normali - mhux xi trombi infra-red, li permezz tagħhom tara n-nies jiċċaqilqu fid- dlam - u kumpassijiet kienu nieqsa.

Barra minn hekk, lanqas għandna radar tajjeb biex jintraċċa ajruplani li jkunu qed itiru fil-baxx u l-laneċ tagħna m'humiex armati b'radars adegwati.

Għalhekk hemm bżonn ta' aktar patrol boats moderni biex ilaħħqu mal-ħteġijiet tal-lum għax l-iktar patrol boat li għandna tgħaġġel tlaħħaq ma' l-18 knots fis-siegħa.

Issa min hi dik il-persuna li tkun imdaħħla fit-traffikar tad-droga, kuntrabandu jew inkella fil-ġarr ta' immigranti illegali li m'hijiex se tuża dgħajsa jew lanċa li timxi b'inqas minn 40 knot fis-siegħa?

Illum għandna d-defence company ta' l-ajruport li tipproteġi lill-ajruport minn xi ħbit mill-ajru imbagħad lanqas għandna radar modern li jaqbad l- ajruplani li jkunu qed jittajru fil-baxx!

Jiġifieri sakemm jarmaw il-kanun ikunu diġa' attakkawna u telqu!

Jien nispera li ma jinqalgħux dawn l- inċidenti pero' m'aħniex armati biex nilqgħu għal eventwalitajiet bħal dawn.

Aħna ridna nimmodernizzaw ukoll il-bażi marittima għaliex il-moll m'huwiex tajjeb biżżejjed, m'hemmx tqassim tajjeb tal-faċilitajiet operattivi u għal affarijiet loġistiċi, la teżisti accommodation għas- suldati u lanqas hemm post tajjeb għall-amministrazzjoni.

Il-post huwa dejjaq ħafna u aktar ma nġibu laneċ ġodda u moderni aktar inkunu qegħdin nikkomplikaw l-affarijiet.

Barra minn hekk, hemm bżonn li jkun hemm standardisation fit-tagħmir kollu għaliex lanqas fl-armi m'hemm standardisation u fil-fatt issib lil min jittrejnja b'arma mod u min jittrenja b'arma mod ieħor.

Jien nappella wkoll għal appoġġ loġistiku aħjar.

Il-loġistika hija x-xjenza ta' kif wieħed jappoġġja, imexxi u jipprovdi manutenzjoni għal dawk l-affarijiet kollha li tuża l-armata.

Aħna sibna nuqqasijiet kbar f'dan ir-rigward u ridna ndaħħlu ċertu sens ta' uniformita' u nneħħu dik il-ħafna burokrazija li kienet teżisti fejn anke biex sempliċement tinxtara landa żejt riedu jimtlew ħafna karti.

Nixtieq nitkellem ukoll fuq it-training li jingħata.

Huwa importanti li suldat jaġġorna ruħu maż-żmenijiet tal-lum u ma jistax ikun li taqbad u tagħti arma f'idejn żagħżugħ ta' 19-il sena mingħajr ma tagħtih it- training neċessarju.

Irridu naraw x'qed jiġri barra minn Malta u ma jingħatax biss taħriġ li għandu x'jaqsam ma' stat ta' gwerra - u j'Alla qatt ma jkun hawn gwerra - imma jingħata ċertu tip ta' training li għandu x'jaqsam ma' qbid ta' droga, immigrazzjoni illegali u ma' teknika ġdida ta' kif isir it-tfittix fuq il-baħar.

Aħna sibna wkoll li hemm bżonn ta' taħriġ kollettiv ma' qawwiet barranin u bdejna nibagħtu persuni adattati għal courses fl-Italja, l-Amerika, il-Ġermanja u anke l-Ingilterra.

Dawn l- affarijiet bdejnihom bil-mod il-mod u konna se nibqgħu mexjin fuqhom.

Sur President, jekk wieħed iħares lejn il-flus ivvotati fil-Budget għall- armata, ma tantx jidher illi l-gvern preżenti se jkompli fuq il-linji illi ħallejna aħna.

Fil-fatt jekk wieħed iqabbel il-Vot tal-personal emoluments li huma l-pagi biss tas-suldati ma' dak tas-sena l-oħra jsib li hemm kważi nuqqas ta' Lm1.3 miljun.

Huwa veru li dan in-nuqqas jista' jkun dovut għall-fatt illi numru ta' suldati minn Mejju tas-sena li għaddiet - qiegħed nirriferi għal dawk is-suldati illi kienu jaħdmu fil-control tower - ma baqgħux taħt il-kontroll ta' l-armata u marru mal-Malta international airport u kien hemm persuni oħra li kienu jifformaw parti mill-airport security company u spiċċaw ukoll.

Pero' ma rridux ninsew li l-gvern għandu kemm ta żieda fil-pagi ta' Lm1.75 fil-ġimgħa u allura ma nistax nifhem kif kien hemm dan it-tnaqqis kollu, iktar u iktar meta minn domanda parlamentari illi saret minn din in-naħa tal-Kamra jirriżulta illi s-sena d- dieħla l-gvern se jdaħħal madwar 100 suldat ġdid.

Jien naqbel li hemm bżonn li jidħlu suldati ġodda għax l-armata hi understrength b'400 suldat.

Jista' xi ħadd jispjegali din id-diskrepanza?

Nispera li dan ma jfissirx bħalma deher f'gazzetta lokali illi hemm numru ta' suldati illi se jgħaddu bord għaliex qed nisimgħu b'każijiet fejn min jieħu ċertu ammont ta' sick leave jibagħtu għalih u jgħiduli li jrid jgħaddi bord għaliex ma jkunx għadu tajjeb għax-xogħol.

Fil-fuljett illi ħareġ il-Partit Nazzjonalista qal li se jagħti l- allowances li kien neħħa l-Gvern Laburista.

Issa jekk wieħed iħares lejn il-flus ivvotati għall-armata, isib illi hemm madwar Lm100,000 inqas ivvotati għall-allowances tas-sena d-dieħla.

Il-Gvern Laburista naqqas l- allowances minħabba r-riorganizzazzjoni li għamel imma huwa ħażin li noqogħdu nwiegħdu ħafna allowances żejda u mbagħad ma nagħtu xejn.

Jekk hemm bżonn li jingħataw l-allowances għandhom jingħataw imma jekk m'hemmx bżonn ma għandniex nagħtuhom għaliex inkunu qed inberbqu flus il-poplu.

Jien m'iniex qed nikkritika lill-Gvern Nazzjonalista li m'huwiex se jagħti allowances għaliex jekk m'hemmx bżonn m'għandhomx għalfejn jingħataw.

Ma jagħmilx sens li noqogħdu naħlu l-flus b'dan il-mod meta l-pajjiż għaddej minn problemi finanzjarji kbar.

Il-Gvern Laburista fejn kien hemm bżonn ta allowances u s-sena l-oħra vvota flus għall-allowances iktar milli qiegħed jivvota l-gvern preżenti.

Aħna ġejna kkritikati li qtajna l- allowances u issa n-naħa l-oħra qed tivvota inqas flus għal dan il-għan!

Huwa importanti li nitkellmu kif suppost u ngħidu l-affarijiet kif inhuma.

Qalu wkoll illi l-armata m'għandhiex ammunition għat-training.

Imbagħad jekk wieħed iħares lejn il-Vot għall-materials and supplies isib illi fl- 1997 ġew ivvotati iktar flus mill-Gvern Laburista.

Huwa veru illi għall- 1998 ivvotajna inqas flus milli qed jiġu vvotati għas-sena li ġejja imma s- sena li għaddiet l-enfasi kienet kollha kemm hi fuq ir-riorganizzazzjoni ta' l-armata u ridna nwettqu r-rakkomandazzjonijiet illi kien hemm proprju fil-white paper li ġiet ippubblikata fl-1997.

Kif diġa' għidt, l-armata għandha bżonn ta' ħafna tagħmir ġdid.

Issa jien diġa' semmejt ir-radios, il-computers, ir-radars, il-laneċ u l-armi.

Pero' l-flus ivvotati għal tagħmir ġdid jammontaw biss għal Lm20,000.

Illum x'tista' tixtri b'dan l- ammont meta radar waħdu jiswa l-miljuni tal-liri?

Illum fl-armata għandek suldati li jisparaw b'tip ta' assault rifles differenti.

Fl- opinjoni tiegħi, l-iktar ħaġa oxxena hi li nibagħtu suldati jitħarrġu l- Italja u jużaw arma li jagħtihom il-gvern ta' dak il-pajjiż, qisna lanqas nafu x'inhi arma.

Jien kaċċatur u d-dar għandi ħames snieter u meta noħroġ għall-kaċċa noħroġ dejjem bl-istess senter u mhux daqqa nuża wieħed u daqqa nuża l-ieħor.

Jien ngħid li lill-arma tiegħek trid tistmaha kważi, jekk mhux iktar, daqs martek!

(Interruzzjonijiet) Kulħadd jaf li llum qed niffaċċjaw problema kbira ta' immigranti klandestini li qed jaslu f'pajjiżna pero' m'hemm xejn ivvotat biex nirranġaw il-bażi marittima tagħna u dan ifissser li l-bażi marittima se tibqa' kif inhi.

Nagħlaq billi nsemmi l-volunteer force li ġiet imwaqqfa mill-Gvern Laburista.

Għalkemm il-gvern preżenti jaqbel li din hija ħaġa tajba u qal li se jkabbar il-volunteer force, il-Vot għall-volunteer force se jonqos.

Huwa importanti li l-armata nagħtuha l-ġieħ li jistħoqqilha, bħalma wiegħed il-Gvern preżenti.

Aħna wegħidna l-istaff association u nispera li l-gvern preżenti jkompli jaħdem fuqha.

Ngħid biss li jekk noqogħdu nidħku bil-membri ta' l-armata, inkunu qed nidħku bil-familji tagħhom, bil-poplu kollu u nkunu qed nidħku bina nfusna wkoll.

Nirringrazzjak, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, qabel ma nagħti ħarsa ħafifa dwar x'qiegħed verament jalloka dan il-gvern lill-kunsilli lokali f'dan il- budget, nixtieq infakkar ftit fil-biki u t-tnewwieħ li wrew bħal dan iż- żmien sena xi wħud mill-membri li dak iż-żmien kienu fl-oppożizzjoni u li llum jinsabu fuq il-bankijiet tal-gvern.

Se nibda billi nikkwota parti mid- dibattitu li sar dwar il-budget tas-sena l-oħra fis-Seduta 149, tal-21 ta' Novembru, 1997 meta l-Onor.

Austin Gatt, b'ħafna kliem ħelu li jġiegħel lil dak li jkun jitħassar lill-kunsilli lokali, kien qal hekk:

"Mr Chairman, ma nistax nibda nitkellem fuq dan il-qasam mingħajr ma nsemmi li b'sorpriża kbira kien hemm tnaqqis ta' Lm0.5 miljun oħra fil-budget għall-kunsilli lokali."

Imbagħad kompla jgħid li:

"Il-konklużjoni tiegħi hija li kien hemm xi ħadd li ordna lill- ministru biex jaqta' dawn in-Lm0.5 miljun u fl-opinjoni tiegħi din il-persuna ma setgħetx kienet ħlief il-Prim Ministru."

Hawnhekk għandi wkoll kwotazzjonjiet oħra ta' l-Onor.

Victor Galea Pace li wkoll jifforma parti minn dan il-gvern.

Imma jekk wieħed iħares lejn dak li l-Partit Nazzjonalista wiegħed fil-programm elettorali tiegħu jsib illi bejn il-kliem u l-fatti hemm baħar jikkumbatti.

Fil-fatt, minkejja l- biki u t-tqanżiħ tas-sena l-oħra u minkejja l-ftaħir kollu tal-gvern li l- fondi tal-kunsilli lokali żdiedu b'aktar minn Lm600,000, il-fatti juru mod ieħor.

Fil-programm elettorali kienu wiegħdu - u għal min irid jivverifika jista' jiċċekkja paġna 5 Kapitlu 1.14 tal-programm elettorali - li:

"Il-Partit Nazzjonalista mill-ġdid fil-gvern iżid ir- responsabbiltajiet u l-finanzjament tal-kunsilli lokali biex dawn isiru aktar effettivi u jaqdu aħjar lin-nies li joqogħdu fil- lokalitajiet immexxija minnhom.".

Issa jien nixtieq nagħti ħarsa lejn il-fondi li ngħataw lill-kunsilli lokali, x'ingħataw is-sena l-oħra, kif intlaqtu mill-ETP u kif se jintlaqtu din is-sena bid-dħul tal-VAT.

Hawnhekk għandi lista tal-kunsilli kollha pero' se nibda mill-ewwel kunsill lokali ta' Ħ'Attard.

Is-sena l-oħra dan il-kunsill lokali ta' Ħ'Attard ġie allokat Lm115,651.

Wara li tnaqqas il-personal emoluments, li huma l-pagi u l-onorarji tal- kunsill, jibqagħlek bilanċ ta' Lm97,678.

Issa dawn il-fondi jintnefqu kważi kollha f'servizzi u għalhekk jekk tnaqqas il-5% ta' l-ETP jibqagħlek bilanċ ta' Lm92,794.

Issa għas-sena li ġejja l-kunsill lokali ta' Ħ'Attard qed jingħata Lm128,920.

Fil-għajn tidher li qed jingħataw Lm13,000 iżjed imma meta tnaqqas Lm17,973 f'personal emoluments, jibqagħlhom bilanċ ta' Lm110,947.

Issa jekk tneħħi l-15% tal-VAT issib li se jibqagħlhom bilanċ ta' Lm94,305, żieda biss ta' Lm1,500.

Dan ifisser li bejn wieħed u ieħor il-fondi ta' kull kunsill lokali żdiedu b'Lm1000, għalkemm hemm kunsilli oħra illi l-fondi tagħhom tnaqqsu b'mod sostanzjali.

Per eżempju, jekk taħdem l-istess ċifri għall-kunsill lokali ta' Ħal Qormi ssib li se jkollu Lm23,000 inqas fondi f'idejh biex jonfoq f'servizzi għall-ġid tal-lokal.

Issa ċ-ċifra ta' Lm23,000 m'hijiex xi somma żgħira!

Dan ifisser li ż-żieda totali ta' fondi li ngħataw il- kunsilli lokali hija ferm inqas minn Lm630,000.

Fl-opinjoni tiegħi, dan huwa qerq fin u ingann sofistikat tal-gvern preżenti u inutli li joqgħod jiġi l-Onor.

Austin Gatt u jgħidilna li l-kunsilli se jkunu parzjalment eżentati mill-15% tal-VAT fuq il-kuntratti governattivi għaliex xorta se jħallsu 5%.

Ta' min isemmi wkoll illi matul is-sena li ġejja l-gvern beħsiebu jagħti aktar poteri lill-kunsilli lokali u ovvjament dan ifisser li se jkun hemm żieda fl-ispejjeż tagħhom u għalhekk iż-żieda finanzjarja lill-kunsilli lokali hija miżera!

F'dan il-budget il-gvern ħabbar li se jraħħas il-prezz tal-pitrolju u fl- istess ħin żied il-prezz tal-petrol biċ-ċomb u dak bla ċomb.

Fl-opinjoni tiegħi, din il-miżura tmur kontra l-interessi tas-saħħa tal-poplu u tmur kontra dak li fil-fatt wiegħed il-Partit Nazzjonalista fil-programm elettorali tiegħu, fejn f'Kapitlu 7.170 qal hekk:

"Is-saħħa fiżika u mentali tagħna tiddependi ħafna mill-ambjent li fih ngħixu.

Il-Partit Nazzjonalista, anke permezz tal-kunsilli lokali, irid iħaddem politika ta' edukazzjoni biex il-Maltin kollha jintebħu li għandhom jgħożżu u jħarsu l-ambjent bl-istess kura, imħabba u passjoni għall-indafa li bihom iżommu djarhom xummiema, mhux biss għall-pjaċir fis-sbuħija iżda wkoll għal saħħitna.

Għalhekk il-Partit Nazzjonalista mill-ġdid fil-gvern jagħti attenzjoni lit-tniġġiż ta' l- arja li qed isseħħ mill-karozzi u jinkoraġġixxi riċerka għall-mezzi prattiċi ta' trasport aktar nodfa u b'inqas periklu għas-saħħa.".

Issa jien nistaqsi: Veru li r-roħs fil-prezz tal-pitrolju qiegħed isir fl- interess ta' l-anzjani jew ta' min juża l-pitrolju fid-dar jew qiegħda ssir b'obbligazzjoni lejn xi individwi?

Ngħaddi issa biex nitkellem fuq il-qasam soċjali f'dan il-budget.

Minkejja li l-Partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni kien jgħid li l- Gvern Laburista kien tilef il-kuxjenza soċjali f'dan il-budget, ma nsibux miżura waħda soċjali ġdida ħlief għal xi ftit irtokki 'l hawn u 'l hemmi.

Fl-ewwel paġna tal-programm elettorali tiegħu l-Partit Nazzjonalista wiegħed "stipendji sħaħ" lill-istudenti mentri fil-budget issa qed jgħid dawn il-preċiżi kelmiet: "Hu maħsub li l-istipendji ta' l-istudenti jiżdiedu."

Dan ifisser li addio stipendji sħaħ!

Il-verita' hi li bid-dħul tal-15% VAT il-ħajja żgur se togħla u hemm diversi servizzi li mill-1 ta ' Jannar tas-sena d-dieħla se jogħlew b'mod sostanzjali b'detriment għall-ħaddiema u ta' dawk li għandhom income baxx.

Jien naħseb li f'xi ħin jew ieħor kulħadd jiġi bżonn bajjad, bennej, perit, plumber jew skarpan.

Mill-1 ta ' Jannar, 1999 dawn is-servizzi kollha se jogħlew minħabba l-VAT.

Sur President, f'dan il-budget il-gvern immexxi mill-Onor.

Eddie Fenech Adami qed ikollu jammetti li l-pajjiż għandu problemi finanzjarji.

Illum kulħadd jaf li l-problemi finanzjarji ta' dan il-pajjiż ħoloqhom Gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996, inkluż l-istess membri parlamentari Nazzjonalisti li llum qegħdin fuq il-bankijiet tal-gvern.

Fis-sentejn li għamel fil-gvern, il-Gvern Laburista pprova jindirizza l-problema tad- deficit b'kuraġġ u b'determinazzjoni mingħajr ma ħarab mill-verita' u hemm bżonn li din il-problema tibqa' tiġi indirizzata bis-serjeta'.

Għalkemm il- gvern preżenti qed ikollu jiffaċċja l-problema li ġab hu stess, il-ħasra hi li għal din l-irresponsabbilta' jrid iħallas il-poplu.

Imma jien ngħid li għandna nħarsu 'l quddiem b'kuraġġ ħalli lil dan il-pajjiż nerġgħu nitfgħuh fit-triq tal-progress u noffru futur ġdid lill-poplu tagħna.

Fl- aħħar dan il-gvern irrikonoxxa li l-ħofor jeżistu pero' jonqsu l-kuraġġ, ir-rieda u d-determinazzjoni biex jibda jindirizza dawn il-problemi.

Il- poplu tagħna jixraqlu gvern serju u onest, li jkun kapaċi jieħu d- deċiżjonijiet meħtieġa u li ma jkunx imfixkel mill-wegħdiet u mill- obbligazzjonijiet.

Qabel nagħlaq nixtieq minn qalbi nieħu din l-okkażjoni biex nawgura lill- membri kollha ta' din il-Kamra u lill-poplu Malti u Għawdxi l-Milied u s- sena t-tajba u nixtieq nappella lil kulħadd biex f'dawn iż-żmenijiet tas- sena ma ninsewx lil dawk anqas ixxurtjati minna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi ħafna.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, kontra qalbi nibda biex ngħid li f'dan il-parlament l-affarijiet m'humiex mexjin kif għandhom jimxu u prova ta' dan hija illi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma ngħatax iċ-ċans li jesprimi l- ħsebijiet kollha tiegħu dwar il-liġi ġdida ta' tassazzjoni li se tidħol f'pajjiżna u għaldaqstant ma kellux l-opportunita' li jpoġġi ċerti dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

Għalhekk nixtieq nitlob il-permess biex f'isem il-Kap ta' l-0ppożizzjoni npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dokument li ġie ppreżentat lill-kabinett f'Ġunju ta' l-1998, dokument ieħor bit-titolu "The New Indirect Tax Regime for Malta" u l-video recording tad-diskors li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni illi ħareġ dirett fuq it-Super 1 Television u fuq Radju Super 1.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOE MIZZI: F'isem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi d-dħul mill-VAT bejn Jannar 1995 u Ġunju 1998 flimkien ma' tagħrif relatat;

Rapport maħruġ mill-Economic Planning Division fil-Ministeru tal- Finanzi u Kummerċ f'Lulju 1997 intitolat "The New Indirect Tax Regime for Malta: some economic considerations"; u

Video cassette ta' xandira li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, l-Onor Alfred Sant, ta fuq Super 1 Television fit-18 ta' Diċembru 1998.

Mr Speaker, bħala l-kelliemi ewlieni min-naħa ta' l-oppożizzjoni fuq dan il-qasam se nibda nitkellem fuq is-suġġett tat-tiftix taż-żejt , li proprjament kellu jiġi diskuss dalgħodu għaliex jaqa' taħt il-Voti tal-Prim Ministru imma peress li ma kienx hemm ħin biżżejjed qed nieħu din l- opportunita' llejla ħalli nispjega lill-poplu l-affarijiet kif inhuma.

Il- poplu jaf li l-Gvern Laburista kien onest u qatt ma approfitta ruħu minn xejn, anzi dejjem fittex l-interess ta' pajjiżna.

Nibda biex ngħid illi meta l-Partit Laburista tela' fil-gvern ma sab l-ebda permessi validi għat- tiftix taż-żejt għaliex l-uniku permess li kien ingħata kien fl-1993 u dan kien skada fl-1996.

X'għamel il-Partit Laburista fit-22 xahar li għamel fil-gvern f'dan il-qasam?

L-ewwel ma għamel kien li biddel il-mudell tal- kuntratt taż-żejt billi aġġornah għaliex kien ilu ma jiġi aġġornat mill- 1991 u fi ftit xhur il-Gvern Laburista ta inizjattivi ġodda biex iħajjar kumpanniji barranin jinvestu f'pajjiżna f'din l-industrija u ħa passi wkoll biex jagħmel ċerti kondizzjonjiet iktar stretti fejn jidħol l- ambjent.

Tajjeb li ngħid li saru diversi laqgħat ma' numru ta' kumpanniji barranin fuq dan il-mudell ġdid li sar u fil-fatt fil-25 ta' Awissu tas-sena l- oħra sar ftehim ma' l-AGIP biex isir tiftix taż-żejt fil-baħar tat- Tramuntana ta' Malta.

Fil-fatt kien ilu ma jsir ftehim ma' kumpannija taż- żejt iktar minn erba' snin u tista' tgħid illi fi ftit xhur taħt il-Gvern Laburista beda jagħmlu l-kuntatti biex kumpanniji barranin jiġu jfittxu ż- żejt f'pajjżina.

Il-kuntratt li sar ma' l-AGIP huwa importanti ħafna għaliex dawn huma marbutin illi wara ċertu żmien iridu jagħtu l-intendere tagħhom lill-gvern jekk iħaffrux bir fil-baħar jew le.

Nista' ngħid li mid-diskussjonijiet li kelli magħhom darbtejn kienu taw l-intendere li se jħaffru bir fl-ibħra territorjali Maltin.

Pero' huma xtaqu jkunu jafu wkoll ir-riżultat ġeoloġiku tal-bir li qed jitħaffer fl-art biex ikunu iktar ċerti meta jagħmlu l-ftehim mal-Gvern biex jitħaffer bir fil-baħar.

Peress li min-naħa tagħna ma konniex intrabatna magħhom fuq il-profit sharing, issa li nafu ċertu riżultati qegħdin f'vantaġġ biex nagħmlu ftehim iktar pożittiv għal pajjiżna.

Saru wkoll negozjati ma' kumpannija Awstraljana, ir-Rock Oil u fil-5 ta' Mejju ta' din is-sena ġie ffirmat ftehim biex isir tiftix taż-żejt fil- baħar fin-nofsinhar ta' Malta.

Saru wkoll negozjati ma' kumpannija Awstraljana oħra biex isir tiftix fil-baħar fil-lvant ta' Malta biex jaraw jistax isir tħaffir għal bir taż-żejt u dan il-ftehim ġie ffirmat fl-14 ta' Awissu ta' din is-sena wkoll.

Nista' ngħid li saru diskussjonijiet ukoll ma' aktar kumpanniji rigward dawn l-opportunitajiet għal tiftix taż- żejt fil-medda ta' l-ibħra tagħna u nispera li l-Gvern Nazzjonalista jibqa' miexi fuq din il-linja biex iħajjar iktar kumpanniji ħalli jkunu jistgħu jinvestu f'dan il-qasam f'pajjiżna.

(Interruzzjonijiet) Qed nagħti ħarsa ħafifa lejn x'għamel il-Gvern Laburista fil-ftit xhur li għamel fil-gvern għaliex għal snin sħaħ taħt Gvern Nazzjonalista ma sar xejn.

Barra minn hekk, aħna ridna nħarsu l-blata kontinentali tagħna.

Fil-fatt bdejna nħarsu iktar id-drittijiet sovrani ta' pajjiżna fuq il-blata kontinentali u bdiet issir iktar għassa biex ħadd ma jmur ifittex għaż- żejt mingħajr ma jkun awtorizzat minn pajjiżna.

Nista' ngħid ukoll illi ġiet ifformolata strateġija li kienet tippermetti esplorazzjoni f'dawk l- inħawi tal-blata kontinentali fejn hemm konflitti ta' interess ma' pajjiżi oħra, u dan sar mingħajr ma ppreġudikajna d-drittijiet sovrani ta' pajjiżna.

Il-Gvern Laburista solva l-kwestjoni illi kien hemm ma' l-AMACO fuq area fil-Medina Bank li kienet ilha għaddejja għal ħafna snin u ntlaħaq ftehim fuq il-blata kontinentali ma' pajjiżi ġirien tagħna.

Jiġifieri kieku ma għamilniex dak il-ftehim ma' l-AMACO u ma solvejniex din il-problema, ma kienx ikun possibbli li niddiskutu fuq l-area tal- Medina Bank biex isiru joint ventures.

Fil-fatt aħna ħadna l-inizjattiva wkoll biex jintlaħaq ftehim ma' pajjiżi ġirien għall-esplorazzjoni bi sħab f'medda ta' baħar li hija kontestata bejn il-Libja u t-Tuneżija.

U waħda minnhom kienet proprju din l-area fil-Medina Bank li l-AMACO kienet tgħid li għad għandha dritt għaliha.

Pero' aħna solvejna din il-problema u komplejna b'ritmu mgħaġġel f'dan il-qasam u ħarġu riżultati pożittivi.

Barra minn hekk, aħna ridna nħaffru bir ġewwa Għawdex biex ikunu magħrufa l-kondizzjonjiet ġeoloġiċi fit-tramuntana ta' pajjiżna fejn kellna indikazzjonijiet tajba illi jista' jinstab iż-żejt.

Tajjeb li ngħid illi f'Marzu ta' l-1997, wara ħames xhur biss ta' leġislatura ġdida, ġew assigurati fondi illi jaqgħu taħt ir-Raba' Protokoll Taljan biex jitħaffer il-bir ġewwa Għawdex u mbagħad wara sejħa għal offerti ngħata l-kuntratt lill-ikbar kumpannija Taljana, is-Saipem, biex tibda tħaffer il-bir fl- 1998.

Kif jaf kulħadd, it-tiftix għaż-żejt beda f'Ġunju ta' l-1998 u sal- lum il-fond laħaq is-7,200 metru.

Pero' rrid infakkar illi meta aħna bdejna nippreparaw biex inkunu nistgħu nħaffru l-bir ġewwa Għawdex, sibna oppożizzjoni inġusta min-naħa tal-Partit Nazzjonalista.

U se ngħid għaliex.

L-ewwel bdejna niġu akkużati li qed nagħmlu kollox bla permess u kollox kontra l-liġi.

Issa dan ma kien assolutament minnu xejn u fil- fatt għall-ewwel darba fl-istorja ta' pajjiżna, fejn x'għandu x'jaqsam it- tiftix għaż-żejt, sar l-ewwel environmental impact assessment.

Dan juri li l-affarijiet kienu qed isiru bis-serjeta'.

Mentri issa fi żmien il-Gvern Nazzjonalista l-affarijiet saru mingħajr il-permess ta' l-awtorita' ta' l- ippjanar u mingħajr ma sar ċertu stħarriġ biex jaraw l-effetti ambjentali.

Imbagħad wara li dan kollu sar magħruf pubblikament - u nerġa' ntenni li l- awtorita' ta' l-ippjanar kienet taf li kien qiegħed isir xogħol illegali, pero' sa dak iż-żmien ma ħaditx passi - l-awtorita' ta' l-ippjanar ħadet passi u rriżulta li veru sar xogħol mingħajr permess.

Min-naħa tagħna m'għamilna l-ebda plejtu biex ma jaħsbux li qed nostakolaw pero' nerġa' ntenni li l-Partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni kien akkuża lill-Gvern Laburista għal diversi drabi li l-affarijiet ma kenux qed isiru kif suppost.

Fil-fatt dan ma kien minnu xejn u din hija t-tmien darba li jien qed niċċalinġja lill-Onor.

Mugliett biex ikollu d-diċenza għallinqas f'ġieħ is-sewwa li jiġi f'dan il-parlament u jgħid li żbalja meta akkuża lill-Gvern Laburista li kien qed jagħmel affarijiet illegali f'dak li għandu x'jaqsam ma' tħaffir tal-bir taż-żejt, jew inkella jgħid li kien jidher li kien hemm l-inkwiet fil-Partit Laburista għax fil-parlament kien hemm min qala' l-inkwiet u allura kienet tidher li ġejja l-elezzjoni u ħa vantaġġ politiku u għamel dik il-propaganda biex jagħmel il-bsaten fir- roti.

Pero' din l-apoloġija min-naħa ta' l-Onor.

Mugliett, li tant kien jiftaħar li l-affarijiet iridhom sewwa, għadha ma saritx.

S'intendi qabel l-elezzjoni bdew jgħidu illi l-Partit Nazzjonalista ma jaqbilx mat-tħaffir għaż-żejt f'Għawdex u dejjem irreżista dan it-tħaffir minħabba l-ambjent.

Saħansitra l-Onor.

Fenech Adami f'Novembru tas-sena l- oħra kien iddeskriva t-tħaffir għaż-żejt bħala att ta' disperazzjoni min- naħa tal-Gvern Laburista biex jara minn fejn se jġib il-flus.

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux!

Imbagħad kompla jisħaq illi meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern ittratta lil Għawdex bħala gżira bis-sbuħija tagħha u dejjem irreżista li jsir tħaffir għaż-żejt ġewwa Għawdex.

Imbagħad fit-23 ta' Awissu ta' din is-sena waqt il- kampanja elettorali appella lill-prim ministru ta' dakinhar, l-Onor.

Alfred Sant, u lili biex ngħidu l-verita' dwar it-tiftix għaż-żejt u kien allega wkoll li qed issir pressjoni biex jitħaffef it-tħaffir għaż-żejt.

Jista' xi ħadd jgħidli kif tista' tagħmel pressjoni fuq xi ħadd biex jagħmel il-mirakli u jħaffer b'mod iktar mgħaġġel?

Minflok kienu qed jieħdu pjaċir li konna se nagħmlu xi ħaġa tajba għal pajjiżna ħarġu all out kontra u bdew jivvintaw biex iqarrqu bil-poplu.

Saħansitra f'Awissu, waqt konferenza ta' l-aħbarijiet fuq it-television, l-Onor.

Fenech Adami kien iddikjara illi huwa kellu informazzjoni u seta' jgħid b'ċertezza illi ma kienx se jinstab żejt u talab lili u lill-Onor.

Sant biex ngħidu l-verita'.

Bl-ikbar responsabbilta' ngħidlu li kemm jien u kif ukoll l-Onor.

Alfred Sant qatt m'għidna xi ħaġa li ma kenitx il-verita'.

Lill-poplu għidnilu li kien hemm possibbilta' kbira li jinstab iż-żejt imma sakemm ma jinstabx ma konniex se ngħidulu li nstab iż-żejt.

Aħna m'għamilniex bħalma għamel il-Gvern Nazzjonalista fl-1992 meta qal li sibna ż-żejt u ma kien hemm riżultati ta' xejn!

Dak kien ingann bil-poplu.

Fil-fatt sa qabel l- elezzjoni baqgħu jgħidu li konna qed inħaffru għal xejn biex nidħku bil- poplu.

Imma ftit wara li l-Partit Nazzjonalista tela' fil-gvern bidel din il-verżjoni u ta ordni biex iħaffru iktar.

Jekk qabel l-elezzjoni l-Partit Nazzjonalista kien jgħid li aħna konna qed inħaffru għal xejn, li konna qed inħammġu l-ambjent u li konna qed nitfgħu materjal tossiku fil-barrieri, kif l-għada li tela' fil-gvern ta ordni biex ikomplu jħaffru 'l isfel?

Dawn x'affarijiet huma!

Dan juri biċ-ċar illi dak li kien jgħid il-Gvern Laburista kien kollu verita'.

U allura l-Partit Nazzjonalista nganna lill- poplu għax kienet waslet l-elezzjoni.

Minkejja li aħna konna nafu u għidna li hemm riżultati pożittivi, l-ewwel interess tagħna kien lejn pajjiżna u l-elezzjoni saret fl-interess tal-pajjiż, imma l-Partit Nazzjonalista kien jinteressah biss li jkun fil-gvern.

Kieku llum jgħiduli li ma nstabx żejt żgur li naqbad nibki għaliex jiddispjaċini.

Imbagħad biex jipprovaw jiġbru ġieħhom qalu li kien bis-saħħa tagħhom li sar il-ftehim fuq il- protokoll Taljan.

(Interruzzjonijiet) Jien ma nsib l-ebda diffikulta' npoġġi dokument fuq il-Mejda tal-Kamra li juri biċ-ċar illi l-finanzjament ġie diskuss u approvat f'meeting li sar bejn Dr. Marco Sommi tal-Farnesina u s-Sur J. Briffa mill-ministeru tal-finanzi, fit-13 ta' Marzu, 1997.

Dan id-dokument jindika li setgħu jibdew jinġabru l-quotations mill-kumpanniji kbar Taljani.

(Interruzzjonijiet)

Qed insemmi dan id-dokument għaliex igiddeb informazzjoni oħra li ngħatat lili għal mistoqsija parlamentari li għamilt lill-prim ministru, fejn kont staqsejtu meta ġie ffirmat il-ftehim bejn is-Saipem u l-Gvern Malti biex jitħaffer il-bir ġewwa Għawdex.

Ir-risposta tiegħu kienet illi d- diskussjonijiet mas-Saipem dwar ftehim biex jitħaffer il-bir ġewwa Kerċem bdew fil-25 ta' Mejju, 1995.

Kif jista' jkun li kien hemm diskussjonijiet fl-1995 meta l-ftehim ġie approvat fit-13 ta' Marzu, 1997 u l-call for applications saret f'Awissu ta' l-1997?

Allura kien hemm xi tip ta' xi arranġamenti ta' mafja fin-nofs jekk id-diskussjonijiet ilhom għaddejjin mill-1995 kif qed jgħid il-Prim Ministru!

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux!

Jew inkella l-informazzjoni li ngħatajt f'dan il-parlament ma kenitx vera.

Qed ngħid dawn l-affarijet biex nuri li aħna konna qegħdin ngħidu l-verita' u dak li kien qed jgħid il-Partit Nazzjonalista meta kien fl-oppożizzjoni kien kollu ingann għax kienet waslet l-elezzjoni.

Illum id-diska inbidlet u qed jipprovaw jieħdu l-prosit ta' dak li għamilna aħna.

Issa qed jgħidu li hemm riżultati pożittivi imma li għad jonqosna biex inkunu nafu jekk instabx iż-żejt.

Tajjeb li l-poplu jkun jaf x'ġara qabel l-elezzjoni fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż fejn l- Oppożizzjoni Nazzjonalista minflok għenitna biex nipprovaw insibu l-ewwel materja prima f'pajjiżna, ipprovat tkissirna.

Niftakar li fis-27 ta' Novembru 1997, waqt id-diskussjoni tal-budget, kien sar attakk sfrenat fuq il-bir taż-żejt f'Għawdex u wieħed mill- professuri min-naħa l-oħra kien qal li minn riċerka li għamel sab illi jekk jinstab iż-żejt dan joħroġ xi nofs kilometru madwar il-ħofra, iż-żejt li joħroġ ikun irretrievable u l-ħsara li tkun saret ma tkunx tista' treġġagħha lura.

Illum in-naħa tal-gvern m'għadhiex tgħid jekk teżistix din il-possibbilta' għaliex jafu li dak li kien qal ċertu membru ma jreġix.

Imma dak iż-żmien l-Onor.

Fenech Adami u sħabu kollha issapportjawh u tgħidx kemm ħabtu fuq dawn il-bankijiet!

Illum ħadd m'hu qed jitkellem għaliex jafu illi l-Gvern Laburista ħadem bis-serjeta' biex jara li ma jkun hemm l-ebda impatt ambjentali u saħansitra kien wiegħed li kollox jerġa' jsir kif kien qabel ma beda jsir it-tħaffir.

Barra minn hekk, meta beda jintrema r-rig u beda x-xogħol ta' tħaffir ta' spiss kienu jmorru tal-media biex jaraw l-affarijiet b'għajnejhom.

L-iktar ċertifikat pożittiv ħadnieh minn min kien responsabbli għall-ħarsien ta' l- ambjent għaliex baqa' skantat bil-mod serju kif kienu qed isiru l- affarijiet.

Irrid ngħid ukoll li aħna ridna naraw jekk il-ġeoloġija tal-blata kenitx l-istess bħall-basin ta' Sqallija minħabba l-fatt li jekk kien se jkollna riżultati pożittivi setgħu jiġu kumpanniji oħra biex jesploraw għaż-żejt fl-ibħra territorjali tagħna.

Fil-fatt wara ftit li beda t-tħaffir kien ġie kkonfermat li kien hemm prospetti sbieħ li jinstab iż-żejt.

Sadanittant l-AGIP kienet qed tagħmel ir-riċerka tagħha fuq l- informazzjoni li tajniha u qalet ukoll li fl-inħawi fejn kienet qed tagħmel ir-riċerka kien jidher li se jkun hemm riżultati pożittivi wkoll.

Bqajna inħaffru u skoprejna traċċi taż-żejt u iktar ma bdejna neżlin 'l isfel iktar bdiet tiżdied id-densita' tat-traċċi taż-żejt.

Saru t- testijiet barra u kkonfermawlna li se jkollna riżultati pożittivi.

Issa jekk iż-żejt li jinstab huwa kummerċjali jew le wieħed għad irid jara.

Aħna kellna tliet targets fejn setgħu jinstabu l-bjar.

L-ewwel wieħed kien bejn wieħed u ieħor 3,200 metru 'l isfel; konna qed naħsbu li t- tieni bir kien jinstab madwar 4,600 metru 'l isfel u li madwar 6,000 metru 'l isfel jista' jinstab bir ieħor.

Aħna konna qed ninformaw lill-poplu x'kien qed jiġri.

Imma x'ġara fir-realta'?

Il-verita' hi li ftit wara l- elezzjoni nstab l-ewwel bir bejn 4,900 metru u 5,000 metru 'l isfel.

Issa l-għażla kienet li jew jieqaf it-tħaffir u jsiru t-testijiet jew inkella jkompli t-tħaffir.

Il-ħsieb tal-Gvern Laburista kien li la jkun instab l- ewwel bir naraw jekk nistgħux nilħqu t-tieni target, naraw jekk ikunx pożittiv u jekk ikun pożittiv naraw nistgħux nilħqu t-tielet target.

Fil- fatt il-Gvern Nazzjonalista mexa fuq din il-linja.

Iż-żejt instab bejn 4,900 metru u 5,000 metru 'l isfel pero' t-testijiet għadhom ma sarux, kompla jsir it-tħaffir u t-tieni bir instab bejn 6,000 u 6,500 metru 'l isfel, fejn instab iż-żejt ukoll.

It-tielet bir jinsab iktar fil-fond u allura r-riżultat ta' l-aħħar wieħed suppost kellu jkun l-iktar wieħed pożittiv.

Kif qal il-Prim Ministru llum it-tħaffir wasal sa 7,200 metru.

Huwa mistenni li mas-7,300 metru 'l isfel jinstab it-tielet u l-ikbar bir.

Issa meta jinstab dan il-bir jibdew it-testijiet.

Issa hemmhekk irid jiġi sparat bħar-rocket illi jippenetra l-casing tal-ħadid, jippenetra l- blat biex dak il-gass żejjed li jkun hemm jitla' fejn qed jagħmlu l-vaska, jaħarqu l-gass u jittestjawh għall-produzzjoni biex jarawh jekk hemmx biżżejjed kummerċjalment.

Sur President, b'wiċċi minn quddiem ngħid li ż-żejt instab.

Aħna konna nafu li hemm iż-żejt imma biex tkompli tħaffer ma tistax tagħmel it- testijiet biex tara jekk huwiex kummerċjali jew le.

Fil-fatt il-Gvern Nazzjonalista mexa fuq il-pariri li kellna aħna għaliex la l-ewwel bir ikun tak riżultati pożittivi għandek tkompli tħaffer iktar.

Issa wieħed irid jistenna biex jara jekk huwiex vijabbli kummerċjalment.

Mir-riżultati li rajt nemmen li f'pajjiżna se jkollna l-ewwel materja prima kummerċjalment pero' issa jiddependi wkoll fuq il-prezz taż-żejt fuq il-market u fuq ċerti spejjeż biex jittella' ż-żejt.

Nista' ngħid illi kien bis-saħħa tal-Gvern Laburista illi pajjiżna se jkollu l-ewwel materja prima tiegħu.

Il- verita' hi illi ż-żejt instab, semmejt f'liema fond instab u wieħed jistenna li t-tielet bir li huwa l-ikbar bir ikun kummerċjali.

Għalhekk jien issa ndur fuq il-poplu Malti u nitolbu jistaqsi lilu nnifsu: Huwa veru li l-Partit Laburista meta kien fil-gvern qatt ma daħak bil-poplu imma dejjem qallu l-verita'?

Il-Partit Nazzjonalista li kien moħħu biex jieħu l-poter f'idejh at all costs kien onest mal-poplu Malti?

Jien ngħid li żgur li ma kienx onest.

Meta f'dan il-parlament kien hawn il-problemi l- Oppożizzjoni Nazzjonalista għamlet minn kollox biex l-affarijiet ma jimxux sewwa ħalli l-Gvern Laburista ma jkunx jista' jiggverna iktar.

Għalkemm il-poplu ta mandat lill-Gvern Laburista għal ħames snin m'għamilx iktar minn sentejn minħabba l-intriċċi li kienu għaddejjin bejn il-Partit Nazzjonalista u xi ħadd minn din in-naħa.

MR SPEAKER: Onor. Mizzi, jekk jogħġbok, ikkonkludi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Gvern Laburista ma riedx imexxi lill-pajjiż mingħajr l-appoġġ tal-maġġoranza parlamentari u wera li qatt ma jista' jkun dittattur għaliex l-interess ta' pajjiżu jiġi l-ewwel.

Imma l-Partit Nazzjonalista wera li hu jinteressah biss li jieħu l-poter f'idejh u ma jinteressah xejn miċ-ċittadin u minn pajjiżna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Issa t-tieni nofs tas-seduta huwa għall-kelliema tal-Gvern.

Rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, illum naħseb se nkun it-tielet persuna f'din il-Kamra li se nitkellem dwar is-servizz ċivili wara li dalgħodu tkellem b'mod estensiv il-Prim Ministru u llejla tkellmet ukoll l-Onor.

Helena Dalli.

Nibda biex ngħid li matul is-sena li ġejja bħala salarji l-ħaddiema tal- gvern se jieħdu Lm171 miljun.

Barra minn hekk, l-ispiża għall-materjal biex jintuża fit-twettiq tal-ħidma tal-gvern għas-sena li ġejja se tkun ta' Lm41 miljun u l-gvern qed jivvota Lm31 miljun oħra għal korpi oħra, bħalma huma l-Enemalta u d-Drydocks.

F'dan il-budget il-gvern għandu programm ta' ideat ġodda li jinkorpora fih ħidma estensiva mill-ħaddiema tal-gvern li jammonta għal Lm291 miljun.

Fil-fatt il-gvern joħroġ bl- inizjattivi u jgħaddihom lid-diversi dipartimenti biex il-ħaddiema jiżviluppaw il-programm li jkollu f'moħħu l-gvern.

Ma rridux ninsew ukoll li l-imgħaxijiet li l-gvern irid iħallas matul is-sena li ġejja fuq id-dejn li għandu jammontaw għal Lm64 miljun.

Nafu li l-gvern matul iż-żmenijiet ta lill-korpi kostitwiti li ħarġu mill-programmi tal-gvern, bħalma huma l- Water Works - illum il-Water Services Corporation - u t-Telemalta li llum hija l-Maltacom is-somma ta' Lm588 miljun.

Issa min irid jaħdem fil-pajjiż biex jinġabru dawn il-flus u minn fejn se jiġu dawn il-miljuni kollha?

Ħafna drabi dawn il-flus jiġu mit-taxxi li jinġabru u nista' nsemmi, per eżempju, id-dwana li l-gvern idaħħal minnha Lm56 miljun.

Mil-liċenzji tal- karozzi, dgħajjes, ħwienet u armi tan-nar u diversi liċenzji oħra l-gvern idaħħal Lm60 miljun.

Mill-VAT din is-sena se jdaħħal Lm85 miljun.

Mill- ħlasijiet tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurta' soċjali l-gvern se jdaħħal Lm145 miljun, pero' se joħroġ kważi Lm180 miljun għall-qasam tas-servizzi soċjali.

Mil-lottu se jdaħħal Lm7 miljun u mill-kirjiet li għandu l- gvern se jdaħħal Lm8 miljun.

Dan ifisser li d-dħul totali tal-gvern se jammonta għal Lm391 miljun.

Għaliex qed insemmi dawn iċ-ċifri?

Għaliex proprju huma l-ħaddiema tal-gvern stess li jridu jaħdmu u jistinkaw biex iwettqu l-politika tal-gvern u jinġabru dawn il-miljuni ta' liri kollha li mbagħad jintnefqu fi programmi tal-gvern.

Jien naqbel ma' l-Onor.

Helena Dalli meta qalet li fis-servizz ċivili għandna nies kapaċi ħafna li jafu jieħdu ċerti deċiżjonijiet.

Fil-fatt mhux il-gvern biss li jiddijlja ma' ċerti organizzazzjonijiet jew intrapriżi oħra li jkunu interessati fil-proġetti tal-gvern imma għandna nies kapaċi ħafna fiċ-ċivil li jagħmlu dan.

Barra minn hekk, għandna nies verament tas-sengħa li, kif qalet l-Onor.

Dalli, għamlu xogħol tajjeb; per eżempju, f'Buġibba, f'Wied il-Għajn u f'postijiet oħra fejn il-gvern ma qabbad l-ebda kuntratturi għal dawn il-proġetti imma għamel użu min-nies tiegħu stess.

Jien ngħid li għalkemm ix-xogħol huwa sodisfaċenti forsi seta' sar xogħol aħjar.

Irrid ngħid ukoll li n-numru ta' persuni li jaħdmu direttament mal-gvern ilaħħaq l-31,000 ruħ.

Matul iż-żmenijiet il-ħaddiema tal-gvern dejjem ingħataw salarji tajbin li għalkemm forsi ma jipparagunawx ma' dak li jagħti s-settur privat, dejjem ħadu salarji raġonevoli u minn dak li seta' jaffordja l-gvern.

Fil-fatt ħafna drabi l-ewwel ma jieħdu ż-żidiet għall- għoli tal-ħajja huma proprju l-ħaddiema tal-gvern.

Ma ninsewx li fl-1970 - dak iż-żmien jien kont naħdem mal-gvern - il-gvern kien ħareġ arretrati li kienu jammontaw għal Lm6 miljun u jekk m'iniex sejjer żball bejn l-1987 u l-1996 kienu ngħataw ukoll madwar Lm5 miljun oħra f'arretrati lill- ħaddiema tal-gvern u proprju issa wkoll se jerġgħu jingħataw Lm3.5 miljun li qed jissemmew ukoll fis-supplementary estimates li għandna quddiemna.

Dan ifisser li l-gvern dejjem irrikonoxxa x-xogħol tal-ħaddiema tiegħu u dejjem tahom dak li verament kien jixirqilhom.

Huwa veru li forsi l- unions ġieli ħadu t-tul ta' żmien biex jinnegozjaw l-arranġamenti tas- salarji imma eventwalment kemm il-ħaddiema u kif ukoll l-unions dejjem ħarġu sodisfatti.

Fl-1996 fi żmien Gvern Nazzjonalista kien sar eżerċizzju tajjeb ħafna li permezz tiegħu ġew iffissati 20 skala ta' salarji u llum kull ħaddiem tal-gvern jaf f'liema skala qiegħed.

Nispera li dan l- eżerċizzju ma jitħarbatx issa li ġie ffirmat l-agreement il-ġdid bejn il- gvern u l-unions li jirrappreżentaw lill-ħaddiema tal-gvern.

Għalkemm naf li l-maġġor parti ta' l-impjegati tal-gvern verament jaħdmu, ma nistax ma nsemmix il-ħafna ħela u ċerti abbużi li jsiru fis-servizz pubbliku.

Naf li, per eżempju, isiru għadd ta' telefonati privati minn ġewwa d-dipartimenti tal-gvern u anke telefonati għal barra, qed jiġi abbużat ukoll l-internet fid-dipartimenti tal-gvern u jsir ħafna photocopying.

Saħansitra hemm ħaddiema li qed jistampaw kotba sħaħ permezz tal-photocopies waqt il-ħin tax-xogħol u jużaw anke karti tal- gvern.

Jiena nittama li d-diretturi tad-dipartimenti jqumu minn fuq l- iskrivaniji tagħhom u jaraw verament x'qiegħed isir fid-dipartiment li huma responsabbli għalih huma.

Jiddispjaċini li qed insemmi dawn l-affarijiet u m'iniex niġġeneralizza għaliex naf li hemm min huwa verament dedikat fuq xogħlu.

Fil-fatt ċerti skrivani, nurses, tobba u anke ħaddiema manwali li jaħdmu fil-qasam tal-manutenzjoni u fil-workshops tal-gvern jaħdmu bis- serjeta' u jikkontribwixxu bis-sħiħ, pero' hemm ukoll ħaddiema li qegħdin jiskartaw mix-xogħol.

U m'għandniex għalfejn noqogħdu ngħidu li huma biss il-ħaddiema tad-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi li jiskartaw għaliex hemm ukoll skrivani li jiskartaw.

Jeħtieġ li ssir dixxiplina stretta fuq il-ħaddiema tal-gvern.

Illum ħadt pjaċir nisma' li hemm bżonn neqirdu ħafna mill-klijenteliżmu li jeżisti.

Fil-fatt illum il-ġurnata l- kostitwenti tagħna m'għadhomx jiġu jitolbuna xi pjaċir biex ikollhom is- servizz tat-telephone imma l-iktar li jiġu jitolbuna huwa job mal-gvern għaliex jgħidulek li għejjew jaħdmu fejn qegħdin u jkunu ta' l-idea li mal- gvern ikunu jistgħu jiskartaw xi siegħa.

Dan huwa ħażin u rridu neqirdu dan it-tip ta' klijenteliżmu.

Irridu naraw kif nedukaw lin-nies li biex jidħlu mal-gvern irid ikun hemm post vakanti.

Ħaġa oħra li rrid insemmi barra d-dixxiplina hija l-kwestjoni tat- trasferimenti.

Jien ma naqbilx li skrivan mal-gvern għandu jibqa' jaħdem fl-istess uffiċċju għal tul ta' żmien.

Per eżempju, jien ħadt pjaċir li fl- Isptar Monte Carmeli daħlet is-sistema li ċerti nurses, b'mod speċjali dawk li kienu jaħdmu f'Ward 10 - li issa se tingħalaq - jew inkella f'xi ward partikolari oħra ma jdumux iktar minn tliet snin.

Ċerti ħaddiema tal-gvern jaħsbu li jekk jitneħħew minn fejn ikunu, id-dipartiment jieqaf u tant ikunu draw f'dak il-post li jekk jitneħħew jaraw kif jagħmlu biex jerġgħu jmorru fejn kienu.

Jien għandi l-ikbar fiduċja fil-ħaddiema tal-gvern għaliex verament qed jikkontribwixxu bil-kbir għall-pajjiż imma hemm min huwa irresponsabbli u għalhekk hemm bżonn naraw x'nagħmlu u nieħdu l- inizjattiva biex ineħħu ċertu klijenteliżmu li wieħed ma jistax jiġi trasferit.

Jiddispjaċini ninnota li minn informazzoni li ngħatat f'parliamentary question għandna madwar 241 gradwat biss jaħdmu mal-gvern.

Ma rridx ngħid li l-31,000 ħaddiem li hemm mal-gvern għandhom ikunu gradwati jew li biex tmexxi dipartiment trid tkun gradwat imma jien nemmen li għandna bżonn indaħħlu s-sistema li min irid jidħol mal-gvern irid jidħol b'kuntratt u mhux tidħol mal-gvern bħala skrivan u jibqa' tiela sal-post ta' head of department.

Forsi llum din il-ħaġa tinstema' stunata imma jekk verament irridu nimxu mas-sistema moderna u mat-trends ta' pajjiżi oħra - għalkemm aħna għadna ħafna warajthom - fi żmien għaxar snin oħra rridu ndaħħlu s-sistema li l-ħaddiema tal-gvern jibdew jiġu mpjegati b'kuntratt ta' xogħol għal ċertu tul ta' żmien u jekk dak li jkun jinstab tajjeb għal dak ix-xogħol jiġġeddidlu l-kuntratt u jekk ma jkunx irid jista' jitlaq.

Mr Speaker, illum ħadt pjaċir naqra fil-ġurnal "In-Nazzjon" - fil-fatt din l-informazzjoni kienet ukoll pubblikata f'gazzetti oħra - li l-gvern se joħroġ Lm1 miljun għat-taħriġ ta' l-impjegati tiegħu.

Fil-fatt minn mindu l-Partit Nazzjonalista tela' fil-gvern fl-1987 bil-kontribut sħiħ ta' l- MSU - li mbagħad fi żmien il-Gvern Laburista saret l-MITTS - ta taħriġ intensiv lill-ħaddiema tiegħu fil-computers, fis-sistemi ta' amministrazzjoni u issa, kif qal ukoll l-Onor.

Francis Zammit Dimech, qed jingħataw ukoll courses professjonali fl-universita' lit-technicians.

Huwa importanti li biex is-servizz ċivili jibqa' miexi 'l quddiem jibqa' jingħata taħriġ lill-ħaddiema waqt il-kors tax-xogħol tagħhom.

Mr Speaker, dalgħodu ssemma li m'għandniex dipartiment tal-ġustijzza imma jien nittama li meta dan jiġi mwaqqaf ikun manned minn nies professjonali biex id- dipartiment ikun jista' jimxi aħjar.

Qabel nagħlaq nixtieq ngħid xi ħaġa dwar is-supplementary estimates li qed napprovaw illum.

Nibda biex insemmi li s-sena l-oħra kienet approvata s-somma ta' Lm300,000 biex jiġu rranġati ċ-Chadwick Lakes.

Illum qed nerġgħu napprovaw Lm0.25 miljun aktar għal dak ix-xogħol li sar imma ma kienx hemm fondi biex jitħallas.

Ta' min isemmi wkoll il-Lm1 miljun li qed nagħtu lid- dipartiment tas-saħħa minħabba mediċini li nxtraw u ma tħallsux u l-Lm4 miljun li qed jingħataw lill-Water Services Corporation biex jagħmlu tajjeb għar-refunds li se jingħataw lil dawk li ħallsu kontijiet għoljin meta kien hemm żieda fit-tariffi ta' l-ilma.

Barra minn hekk, għandna wkoll dawk il-kontijiet kbar ta' miljuni ta' liri li qed ikollna nħallsu lill- Malta Drydocks u lill-Malta Shipbuilding.

Jien nistaqsi: Il-pajjiż jiflaħ iħallas iktar flus lil dawn il-kumpanniji tal-gvern?

Huwa impossibbli li l-gvern jibqa' jippompja dawn il-miljuni kbar ta' liri li ħafna drabi qegħdin imorru fi xkora mtaqqba li titfa' kemm titfa' ġo fiha ma timtela qatt.

Qabel nagħlaq nixtieq nawgura l-Milied u s-sena t-tajba lill- kostitwenti kollha tiegħi, lill-Maltin u lill-Għawdxin kollha u lil dawk in-nies li forsi minħabba raġuni ta' saħħa ma jistgħux igawdu l-Milied bħalna.

Nappella wkoll lil dawk kollha li beħsiebhom imorru jiddevertu f'dawn il-festi biex ma jixorbux iżżejjed, speċjalment jekk ikunu se jsuqu u ma ninsewx l-inċidenti li jsiru, li kultant ikunu anke fatali, minħabba sewqan taħt l-influwenza tax-xorb.

Nispera wkoll li ż-żgħażagħ li se jkunu jiddevertu fid-discos u fil-parties f'dawn il-festi jibqgħu 'l bogħod mid-droga.

Fl-aħħarnett nawgura lilek, Mr Speaker, u lill-Membri kollha ta' din il-Kamra Milied ħieni u sena mimlija risq u hena.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

John Vella.

ONOR.

JOHN VELLA: Mr Speaker, żgur li sena ilu, meta aħna konna fuq dik in-naħa tal-Kamra u l-oppożizzjoni tal-lum kienet fuq din in-naħa tal- Kamra, ħadd minna ma kien jobsor li l-budget għall-1999, l-aħħar wieħed għal dan is-seklu, se jkun preżentat minn Gvern Nazzjonalista.

Pero' kien hemm sinjali ċari li kien diġa' beda jberraq sew qabel il-budget tas-sena l-oħra u biżżejjed wieħed isemmi r-riżenja ta' Lino Spiteri minn mnistru tal-finanzi u l-introduzzjoni tat-taxxa tas-CET li għalkemm kienu żewġ ċirkostanzi differenti, kien hemm ċertu konnessjoni bejniethom.

Dawn l- affarijiet ħallew togħma morra iżda s-sajjetti bdew ifaqqgħu bil- preżentazzjoni tal-budget anti-soċjali u bla ruħ li ġie ppreżentat is-sena l-oħra, budget li liż-żgħir, li n-naħa l-oħra tant tgħid li tistma u li hu l-mimmi ta' għajnejha, ġabituha b'id waħda wara u oħra quddiem.

Niftakru fiż-żieda qawwija li saret fir-rati tad-dawl u ta' l-ilma, iż-żieda fil- prezz tal-pitrolju, tal-gass u tas-sigarretti.

Dak iż-żmien qalu li ż- żieda fil-prezz tas-sigaretti saret biex jinkoraġġixxu inqas tipjip pero' issa, għaliex Gvern Nazzjonalista reġa' żied it-taxxa fuq is-sigaretti, qed jgħidu li Gvern Nazzjonalista lanqas jaħmel lill-pensjonant u liż-żgħir jpejpu sigarett!

Il-budget li għandna quddiemna sar f'ċirkostanzi finanzjarji ħafna iktar prekarji milli kienu sena ilu minħabba tmexxija inkompetenti mill-gvern ta' qabel.

Filwaqt li dan il-budget qed iħares 'il quddiem b'sens ta' direzzjoni u b'sens ta' fiduċja, fl-istess ħin qed jagħti rimedju għall- ħsara li saret fil-budget tas-sena l-oħra li in parti kienet responsabbli wkoll għall-elezzjonijiet bikrija li l-poplu Malti ħataf b'idejh it-tnejn b'mod assolut u tefa' lill-Gvern Laburista fl-oppożizzjoni.

Dan il-budget ta spazju biex fi żmien qasir jiġu rriveduti r-rati tad-dawl u ta' l-ilma b'mod li ssodisfaw lill-poplu in ġenerali u lill-unions u serraħ moħħ l- industrijalisti u l-lukandiera.

Il-Gvern Laburista kien ilu għaxar xhur iwiegħed li se jirranġa t-tariffi imma ma wasal imkien.

Miżura oħra li kienet ittieħdet fil-budget ta' Gvern Laburista kienet iż- żieda esaġerata fil-prezz tal-pitrolju, materjal li jintuża fl-industrija, fil-fabbriki, fil-lukandi, fil-fran u jintuża wkoll minn xi pensjonanti u nies oħra b'income baxx biex isaħħnu djarhom fix-xitwa.

Kien hemm il- biża' serju illi minħabba din iż-żieda il-furnara li jagħmlu ħafna użu mill- pitrolju kienu se jitolbu żieda fil-prezz tal-ħobż.

F'daqqa waħda, b'għaġġla kbira, l-Enemalta importat il-light fuel oil u bdew isiru r- reklami fuq il-media biex jibda jintuża dan il-fuel oil li kien ħafna irħas mill-pitrolju.

Ma nafx min kien dak l-għaref illi wasal biex jinkoraġġixxi l-użu ta' dan it-tip ta' fuel.

Staqsa x'effett ħażin kien se jkollu fuq l-ambjent u fuq is-saħħa tan-nies?

Proprju ftit tal-ġranet ilu smajna lill-Ministru Josef Bonnici skond rapport tekniku li kellu, jgħid xi ħsara ssir lill-ambjent u lis-saħħa tal-bniedem mill-użu ta' dan il-light fuel oil li kien qed jintuża wkoll mill-furnara biex jipprovdulna l-ħobża ta' kuljum.

Wieħed jista' jimmaġina xi ħsara saret f'inħawi bħal Ħal Qormi fejn hemm konċentrazzjoni ta' fran.

Pero' hawnhekk irrid insemmi wkoll il-pixxina nazzjonali f'Tal-Qroqq, fejn qabel kienu jużaw il-pitrolju biex isaħħnu l-ilma tal-pool imma mbagħad l-management tal-pixxina ddeċieda li jagħmel użu minn dan il-light fuel oil biex jiffranka l-flus għax il-pitrolju kien għoli.

Issa kulħadd jaf li l-pixxina nazzjonali ma jiffrekwentawhiex biss sportivi ta' l-għawm imma jiffrekwentawha mijiet ta' nies li jridu jżommu ruħhom fit jew inkella jiffrekwentawha għal raġunijiet ta' saħħa.

Pero' min ħa din id- deċiżjoni żgur li ma tax importanza lill-impatt ħażin li kien se jkollu fuq l-ambjent ta' l-inħawi u fuq is-saħħa tan-nies.

Ma rridux ninsew li barra l-mijiet ta' nies li jagħmlu użu minn din il-pixxina u l-mijiet ta' residenti li jgħixu fl-inħawi, fuq naħa tal-pixxina hemm l-universita' fejn jattendu kuljum eluf ta' żgħażagħ minn Malta u Għawdex kollu u fuq in-naħa l-oħra, tmiss eżatt mal-pixxina hemm l-iskola l-ġdida ta' St. Monica, iffrekwentata minn mijiet ta' tfal u mhux wisq 'il bogħod hemm l-iskejjel primarji u sekondarji tal-gvern.

Imma xi ħadd iddeċieda li jintuża l- light fuel oil biex jissaħħan l-ilma tal-pool u fil-fatt din is-sena ntużaw iktar minn 300,000 litru ta' fuel oil.

Dan ifisser li dawk l-eluf ta' żgħażagħ, tfal ta' l-iskola u residenti li jgħixu f'dawk l-inħawi kienu esposti għal din il-ħsara fuq saħħithom.

Li jiddispjaċik huwa l-fatt li min ħa din id-deċiżjoni għadu sal-ġurnata mqaddsa tal-lum m'huwiex konxju mill-ħsara enormi li qed jagħmel għaliex minflok waqqaf l-użu tal-light fuel oil immedjatament u reġa' qaleb għas-sistema tal-pitrolju, se jistenna sa l-aħħar ta' dan ix-xahar biex jagħmel dan.

Dan l-aġir huwa kundannabbli għall-aħħar u min qed jieħu din ir-responsabbilta' għandu jiffaċċja l- konsegwenzi għaliex jew huwa inkompetenti jew inkella huwa insensittiv għall-ħsara enormi li qed jagħmel.

Kif diġa' għidt, wieħed mill-fatturi li wassal għal elezzjoni bikrikja kien proprju l-budget tas-sena l-oħra li m'għamilx distinzjoni bejn il- kbir u ż-żgħir.

Waħda mill-miżuri li nista' nsemmi hija t-taxxa ta' Lm48 li saret fuq il-kera tal-meters tad-dawl u l-ilma u s-servizz tad-drenaġġ.

Din il-ġimgħa xi membri mill-oppożizzjoni lmentaw li Gvern Nazzjonalista liż-żgħir żiedlu l-bolla b'Lm26.

Pero' d-differenza hi Gvern Laburista mpona taxxa ta' Lm48 fuq kulħadd mentri l-Gvern Nazzjonalista qed jgħid li l-bolla se tiżdied skond kemm taqla' jiġifieri min jaqa' iktar se jħallas iktar bolla.

F'dan il-budget, Gvern Nazzjonalista żamm kelmtu ma' l- elettorat billi neħħa t-taxxa ta' Lm48 fuq il-meters tad-dawl u l-ilma u fuq is-servizz tad-drenaġġ u naqqas ir-rati b'tali mod illi kkuntenta lil kulħadd.

Huwa veru li l-budget tas-sena l-oħra u l-inkwiet li kien hemm mal-Perit Mintoff setgħu wasslu għal elezzjoni bikrija pero' ma rridux ninsew l-inkompetenza ta' l-Onor.

Alfred Sant illi bħala kaptan tat-team Laburista ma kienx kapaċi jżomm l-għaqda u d-dixxiplina fit-team tiegħu.

Fil-fatt minflok ma warrab u għamel post għal ħaddeħor, mar għall- elezzjoni u qal li se jkabbar il-maġġoranza.

Il-poplu Malti ħataf dan iċ- ċans u wara inqas minn sentejn reġa' tefa' lill-Partit Laburista fl- oppożizzjoni, fejn jien persważ li se jibqa' għal diversi snn.

Raġuni oħra li wasslet għat-telfa kbira li ġarrab il-Partit Laburista fl- elezzjoni kienet il-policy tiegħu dwar l-Unjoni Ewropea.

Fl-1996 il-Partit Nazzjonalista tilef l-elezzjoni għal diversi raġunijiet fosthom minħabba l- introduzzjoni tal-VAT, għaliex biha kienu ntlaqtu ħażin diversi nies li kienu qed jevadu t-taxxa bil-goff u nies oħrajn li kienu qed jaħdmu bla ktieb.

Il-Partit Laburista kien wiegħed lil dawn in-nies li se jneħħilhom il-VAT u dawn kienu qed jittamaw li se jispiċċaw ukoll il-cash registers.

Hawnhekk tara l-ingann.

Issa l-oppożizzjoni qed tgħid li fil-programm elettorali tagħna m'għamilnihiex ċara li se nerġgħu ndaħħlu l-VAT.

X'kien jagħmel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qabel l-elezzjoni ta' l-1996 kull meta kienu jistaqsuh jekk kienx se jneħħi l-cash registers?

Kif qal l-Onor.

John Dalli, l-Onor.

Alfred Sant dejjem evada din il-mistoqsija u la qatt irrisponda iva u lanqas qatt ma qal le pero' l-poplu kien jemmen bis- serjeta' kollha li t-tneħħija tal-VAT kienet tfisser wkoll it-tneħħija tal- cash registers.

Allura l-ħsieb ewlieni ta' dawk li vvotaw lill-Partit Laburista fl-1996 ma kienx fuq l-Unjoni Ewropea imma li tispiċċa l-VAT u magħha l-cash registers.

Iżda wara l-bidla fil-gvern, il-Gvern Laburista ffriża l-applikazzjoni ta' Malta biex issir membru sħiħ ta' l-Unjoni u l- poplu nduna x'tilef.

Malta kienet fuq quddiem nett biex tidħol tant li kienu jirriferu għalina bħala s-16-il pajjiż.

Jien smajt b'widnejja stess li kif kellha tintemm l-IGC, wara sitt xhur kellhom jibdew l-accession talks ma' Malta u Ċipru.

Aħna ma kellniex il-problemi li kellu u diżgrazzjatament għad għandu Ċipru , iżda l-Gvern Laburista Malti webbes rasu u ffriża l-applikazzjoni.

Min-naħa tagħna, aħna kemm-il darba appellajnilhom biex jerġgħu jaħsbuha u jkomplu bit-taħdidiet imma kien kollu għal xejn.

Ftit aktar minn sena ilu, l-Onor.

Fenech Adami, li dak iż-żmien kien għadu kap ta' l-oppożizzjoni, kien ippreżenta mozzjoni f'din il-Kamra sabiex in vista taċ-ċirkostanzi ta' l-iżviluppi li kienu qed iseħħu fl- Unjoni Ewropea, din il-Kamra taħtar kummissjoni indipendenti li tifli u tagħti pariri jekk kienx il-mument li l-Gvern jirrevedi l-pożizzjoni tiegħu.

Iżda dik il-mozzjoni ddiskutejniha f'sitting waħda biss u sakemm morna għall-elezzjoni f'Settembru, dik l-item baqgħet tidher fuq l-aġenda tal-parlament bħala waħda mill-orders of the day.

Huwa ovvju li l-Onor.

Alfred Sant beża' jkompli d-dibattitu u minflok aċċetta li titwaqqaf kummissjoni indipendenti u jara x'parir tagħtih, webbes rasu, sabbat saqajh ma' l-art u ma riedx jaf.

Billi kien jaf illi kellu aktar minn membru wieħed li kienu kontra tiegħu fuq din il-materja, għamel bħall-ġifa u d- dibattitu fuq din il-mozzjoni ma kienx konkluż.

Aktar ma beda jgħaddi ż- żmien il-poplu beda jsir aktar konxju ta' x'tilef u forsi l-aktar li ntlaqtu kienu ż-żgħażagħ Maltin li rrealizzaw li kienu se jitilfu opportunitajiet ta' xogħol, opportunitajiet ta' studju u ta' parteċipazzjoni fi programmi bħal Socrates, Youth for Europe u oħrajn.

Fil- fatt l-appoġġ tal-Maltin għall-Ewropa baqa' dejjem jikber u dan jixhduh id- diversi polls li saru kemm qabel l-elezzjoni ta' l-1998 u anke wara.

Mr Speaker, il-fatt hu li meta l-Onor.

Alfred Sant u sħabu webbsu rashom u ffriżaw l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea għamlu ħafna ħsara.

Jiena minn hawnhekk nixtieq nistaqsi: Kif waslu għal din il- konklużjoni li għadhom isostnuha sal-lum?

Fuq liema kriterji waslu għal din il-konklużjoni?

Min kienu l-esperti - jekk kien hemm esperti - li tawhom dan il-parir?

U xi kredenzjali kellhom dawn l-esperti?

Jien niddejjaq ngħid ċerti affarijiet imma forsi kien hemm xi pressjoni minn xi barranin li kellhom xi interess li pajjżna ma jsirx membru sħiħ ta' l- Unjoni Ewropea?

Qed ngħid dawn l-affarijiet għax kulħadd jaf li nies fi ħdan il-Malta Labour Party, bħall-ex-Ministru Lino Spiteri, esprimew ruħhom pubblikament li post Malta huwa fl-Ewropa u hemm oħrajn ukoll - għal raġunijiet ovvji isimhom ma jissemmiex - li jgħidulek privatament li ma jaqblux mal-policy ta' Alfred Sant.

Ma rridux ninsew ukoll li tista' tgħid li l-maġġor parti tal-korpi kostitwiti, fosthom anke trade unions bħall-UĦM u l-MUT, huma favur illi Malta ssir membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea.

Issa dawn kkonfermaw il- pożizzjoni tagħhom wara rapporti li saru minn esperti li kkummissjonaw huma stess.

Il-GWU fil-bidu ma esprimietx ruħha uffiċjalment kontra d-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea imma nsistiet illi jsir referendum.

Dalgħodu l-Prim Ministru semma kif kull fejn imur barra minn Malta, il-mexxejja ta' pajjiżi oħra jistaqsuh għaliex il-Gvern Malti mmexxi minn Dr Sant kien ħa dik id-deċiżjoni.

Jien f'livell ħafna inqas ikolli okkażjoni nattendi għal diversi laqgħat ta' l-Assemblea Parlamentari ta' l-Ewropa u tal-OSCE u niltaqa' ma' diversi deputati minn diversi pajjiżi.

Matul dawn l-aħħar sentejn, niltaqa' ma' min kont niltaqa', sew jekk kien ikun demokristjan, soċjalist jew liberali, kienu jistaqsuni għaliex il-Gvern Malti ffriża l- applikazzjoni għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea meta konna fuq quddiem nett fost il-pajjiżi applikanti.

U kulħadd kien jgħidli xi żball għamel il- Gvern Malti!

Mr Speaker, il-ġimgħa l-oħra kelli l-okkażjoni nattendi għal seminar fl- Eġittu fuq il-Mediterran, organizzat mill-assemblea parlamentari tan- North Atlantic Alliance.

Barra mid-deputati tal-pajjiżi li jifformaw in- North Atlantic Alliance, kienu mistednin membri parlamentari minn diversi pajjiżi oħra, fosthom Ċipru, il-Palestina, l-Iżrael, il-Ġordan, il-Marokk u oħrajn.

U hawnhekk irrid niddeplora l-fatt illi jien kont l-uniku deputat Malti għaliex l-oppożizzjoni rrifjutat li tibgħat lir-rappreżentant tagħha.

L-oppożizzjoni tal-lum, li suppost inbidlet u hija moderna, għadha ssostni li ma tattendix għal seminars, laqgħat u affarijiet simili organizzati min- North Atlantic Alliance, daqslikieku għaliha l-arloġġ waqaf fi żmien il- gwerra bierda.

(Interruzzjonijiet) Iva, nista' nikkonferma li waqt din il- laqgħa diversi membri parlamentari daru fuqi u staqsewni x'qed jiġri mill- applikazzjoni ta' Malta.

Wieħed minn dawn id-deputati li huwa soċjalista magħruf tgħidx kemm saħaq miegħi fuq l-iżball li kien sar mill-Gvern Malti u qalli li s-soċjalisti ta' pajjżu u ta' pajjiżi oħrajn kienu għamlu sforzi kbar biex jipperswadu lill-Gvern Laburista Malti biex ikompli bl- applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Skond hu, ħadd minnhom qatt ma fehem - u dan il-fatt jinkwetak - ir-raġuni ċara għaliex il- Malta Labour Party kien qed jieħu dik l-attitudini.

Għalhekk nerġa' nistaqsi: Kienet ir-ras iebsa u s-sens ta' pika li wasslet lill-Gvern Laburista għal din id-deċiżjoni?

Jew hemm xi raġuni oħra għaliex il- Partit Laburista ma jridx li Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewopea meta l-pajjiżi Ewropej kollha li m'humiex fl-Unjoni għandhom seba' mitt sena biex jidħlu?

Mr Speaker, dan l-aħħar il-membri ta' l-oppożizzjoni ġabu argument ieħor għaliex Malta m'għandhiex tidħol fl-Unjoni - jidhirli li l-ewwel wieħed li qal dan l-argument kien l-Onor.

John Attard Montalto - u qed jgħidu li issa li hemm probabbilta' kbira li jinstab iż-żejt - u skond l-Onor.Mizzi għandna żejt kemm irridu ta' kwalita' tajba u kummerċjalment vijabbli - għandna nsolvu l-problemi kollha ta' pajjiżna.

Apparti l-fatt illi jekk jinstab iż-żejt iridu jgħaddu s-snin biex pajjiżna jibda jgawdi minnu, ir- raġuni vera għaliex il-Partit Nazzjonalista jrid isir membru sħiħ ta' l- Unjoni Ewropea m'hijiex biss raġuni ekonomika imma anke politika.

Kważi 20 sena ilu, l-eżekuttiv tal-Partit Nazzjonalista - u jien kburi li kont f'dak l-eżekuttiv dak iż-żmien - b'mod unanimu kien iddeċieda li meta nkunu fil- gvern, Malta tapplika biex issir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Konna wasalna għal din id-deċiżjoni minħabba li dak iż-żmien id-demokrazija ta' pajjiżna kienet mhedda bis-serjeta'.

Barra minn hekk, il-Gvern Malti ta' dak iż-żmien kien jiekol il-kirxa ma' pajjiżi komunisti ħorox bħalma kienu l-Bulgarija u r-Rumanija.

Mr Speaker, mill-1981 sal-lum, apparti għall-perjodu traġiku ta' 22 xahar li għamilna taħt Gvern Laburista, il-poplu Malti b'maġġoranza assoluta vvota għall-programm Nazzjonalista fuq l-aġenda Ewropea u f'erba' minn ħames elezzjonijiet il-poplu Malti vvota b'aktar minn 50% biex Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Jekk insibu ż-żejt, żgur li l-interess ta' pajjżna jkun li nifformaw parti minn għaqda jew blokk ta' pajjiżi sabiex f'każ ta' xi theddid ikollna min iserrħilna rasna u jgħinna fis-sigurta' u fid-difiża ta' pajjżna u peress li l-prospetti li nsibu ż-żejt jidhru sbieħ huwa importanti li nkunu membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea għaliex ikun ta' periklu kbir li nkunu iżolati.

Malta għandha l-kredenzjali kollha ta' pajjiż Ewropew kemm f'dik li hija kultura, kemm f'dik li hija storja u kif ukoll f'dik li hija demokrazija parlamentari.

Minkejja l-ħsara li saret il- Gvern Malti se jagħmel dak kollu li huwa possibbli biex insibu ruħna fil- fast track u mbagħad isir referendum kif wegħedna fil-programm elettorali tagħna biex il-poplu Malti jikkonferma dak li jrid isir.

Mr Speaker, l-Oppożizzjoni Laburista qed tipprova tgħid li mhux veru li se jsir referendum u nixtieq nitlob il-permess tal-Kamra biex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra editorjal ta' "l-orizzont" tat-Tnejn, 14 ta' Diċembru, fejn qed jingħad illi Gvern Nazzjonalista qed ilesti t-triq biex jipprova jaħrab mid-dover li jagħmel referendum, u artiklu ieħor ta' l-Onor.

Joseph Sammut fejn qed jgħid li n-Nazzjonalisti jridu jevitaw ir-referendum.

MR SPEAKER: Hawn permess biex jitqiegħdu d-dokumenti fuq il-Mejda tal- Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOHN VELLA: Inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' artiklu miktub mill-Onor Joe Sammut intitolat "Sħubija fl- Unjoni Ewropea" li deher f'"L-Orizzont" ta' l-4 ta' Diċembru, 1998 u kopja ta' editorjal ta' "L-Orizzont" ta' l-14 ta' Diċembru, 1998.

Mr Speaker, jien ċert illi bir-riżultat tar-referendum li jinkiseb fi żmien ftit tas-snin oħra, Malta ssib postha fl-ewwel tkabbir ta' l-Unjoni Ewropea.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Hawn aktar rimarki?

L-Onor.

Claude Muscat.

ONOR.

CLAUDE MUSCAT: Mr Speaker, wasalna fl-aħħar tad-diskussjoni fuq il- budget għall-1999 li l-Ministru Dalli ppreżenta lil din il-Kamra nhar l- Erbgħa, 25 ta' Novembru.

Nixtieq nibda l-intervent tiegħi llejla billi nikkwota l-aħħar paragrafu mid-diskors tal-budget ta' l-ex-ministru tal- finanzi, l-Onor.

Leo Brincat, tal-5 ta' Novembru, 1997 fejn kien qal hekk:

"Dan il-budget huwa l-pont mal-ġejjieni.

Bil-ħolqien ta' qafas stabbli se nqiegħdu t-triq meħtieġa għall-ġejjieni ta' serħan il-moħħ għall- ġenerazzjoni li jmiss billi ngħinuha tiffaċċja l-isfidi għas-sena 2000 u 'l hinn minnha.

Dan se nagħmluh bis-sens ta' fiduċja, ta' impenn u ta' qlubija.

Dawn huma s-sisien li se jgħinuna nlaħħqu ma' l-isfidi tal-millennju l-ġdid."

Mr Speaker, kulħadd jaf li l-gvern immexxi mill-Onor.

Alfred Sant ma kienx kapaċi jiffaċċja l-isfidi tal-membri li kienu jifformaw parti mill- gvern tiegħu stess, aħseb u ara kemm kien se jkun kapaċi jgħin lill-poplu Malti u Għawdxi kollu jiffaċċja l-isfidi għas-sena 2000 u 'l hinn minnha!

Dan il-poplu għarfu u fil-5 ta' Settembru bil-vot tiegħu għażel li jwarrab lill-gvern ta' l-Onor.

Sant u minfloku reġa' ta r-responsabbiltajiet ta' tmexxija nazzjonali lill-Onor.

Fenech Adami u lill-Partit Nazzjonalista biex iwassluh għall-isfidi tal-millenju l-ġdid.

L-interventi li saru mill- kelliema ta' l-oppożizzjoni f'dan il-budget jikkonfermaw li l-Partit Laburista għadu mingħajr viżjoni, pero' fuq dan nitkellem iktar tard.

Fil- fatt l-oppożizzjoni qed terġa' tibbaża l-argumenti tagħha fuq it-taxxa tal- VAT u hawnhekk irrid nirriferi għal dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni f'din il-Kamra fit-2 ta' Diċembru, fejn reġa' tenna dak li konna eżaminajna fil-public accounts committee fl-1 ta' Diċembru dwar ix- shortfall mir-revenue tal-VAT.

Il-Ministru Dalli kien bassar li fl-1996 id-dħul mill-VAT kien se jammonta għal Lm110 mijun imma attwalment daħħalna Lm78.6 miljun, jiġifieri kien hemm nuqqas ta' Lm31.3 miljun.

Hawnhekk il-Kap ta' l- Oppożizzjoni qal li l-Ministru Dalli kien nefaħ l-estimi u allura l-Partit Laburista sab ma' wiċċu deficit kbir hekk kif tela' fil-gvern.

Imma jien nistaqsi: Meta fl-1995 il-Ministru Dalli bassar li kien se jdaħħal Lm62.3miljun u fil-fatt daħħal Lm78.1 miljun, jiġifieri Lm16-il miljun aktar, dak iż-żmien il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma kienx imħajjar mit-tricks tal-Ministru Dalli?

Wieħed mit-tricks kien li bis-sistema tal-VAT inqabdu madwar 1,000 ruħ li qabel ma daħlet din is-sistema kienu qed jirreġistraw għax-xogħol.

Waqt l-istess seduta tal-kumitat permanenti dwar il-kontijiet pubbliċi, li għaliha kien preżenti wkoll il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, is-Sur Portelli stqarr li permezz tal-VAT dawk l-1,000 ruħ li kienu qegħdin jagħmlu l-attivita' ekonomika tagħhom bil-ħabi u mingħajr ma jħallsu l- bolla u mingħajr ma jħallsu t-taxxi - jekk ma kenux qed jieħdu xi benefiċċji tal-qgħad ukoll - were smoked out.

Meta naraw dawn ir- riżultati u meta nafu x'kienet il-pożizzjoni ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż- żmien dwar il-cash registers, għaliex għadna nimxu f'din it-triq ta' konfrontazzjoni fuq is-sistema ta' ġbir ta' taxxi?

Ħalli naraw it-tricks fejn huma, Mr Speaker.

Jekk inħarsu lejn ir-rapport ta' l-awditur għas-sena 1997, li tqiegħed fuq il-Mejda ta' din il-Kamra l-ġimgħa l-oħra, insibu li l-gvern ta' dak iż- żmien kellu shortfall fir-revenue ta' madwar Lm10 miljun u shortfall fir- revenue mill-motor vehicle registration tax ta' madwar Lm5 miljun.

Fl-1996 deher ukoll shortfall minn din it-taxxa ta' madwar Lm2 miljun.

X'kien għamel dak iż-żmien il-ministru tal-finanzi?

Minflok ittekilja l-problema għax kellna baqra li ma kenitx qed taħleb, kompla marrad lil din il-baqra billi fil-budget għall-1997 ippropona żidiet fil-ħlasijiet tar- reġistrazzjoni fuq karozzi privati importati u minn 48.5% it-taxxa żidha għal 50.2%, minn 50.2% żiedhom għal 52.7%, minn 53% żieda għal 59.5%, minn 59.5% żieda għal 64.5%.

Issa minkejja li saru dawn iż-żidiet, minflok daħħal is-somma ta' Lm24 miljun, daħħal kważi Lm20 miljun, nuqqas ta' madwar Lm5 miljun.

Imbagħad x'ġara?

Meta l-ministru tal-finanzi l-ġdid ġie biex jippreżenta l-budget għall- 1998, induna li kien hawn staġnar fil-pajjiż għaliex il-poplu ma kienx qed jonfoq u allura ma kienx hawn bejgħ ta' karozzi u għamel kif għamel fil- kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma u daħħal lil kulħadd fl-istess baskett billi għolla l-liċenzji fuq il-vetturi bil-mutur b'effett mill-1 ta' Jannar, 1998.

Dan għamlu biex idaħħal Lm5.5 miljun li ma kienx irnexxilu jdaħħal mit-taxxa tar-reġistrazzjoni fuq karozzi privati importati.

Infakkar lill-poplu li għall-ewwel klassi l-liċenzja minn Lm23 għoliet għal Lm35, żieda ta' Lm12; għat-tieni u t-tielet klassi minn Lm26 żdiedet għal Lm45, żieda ta' Lm19; għar-raba' klassi l-liċenzja minn Lm31 żdiedet għal Lm50, żieda ta' Lm19; għall-ħames klassi minn Lm51 saret Lm80, żieda ta' Lm29; għas-sitt klassi il-liċenzja minn Lm101 żdiedet għal Lm155, żieda ta' Lm54 u għall-vetturi kummeċjali, minn Lm31 saret Lm45, żieda oħra ta' Lm14.

Dawn huma t-tricks li messu semma l-Kap ta' l-Oppiżizzjoni li minflok ma ra kif għamel biex ta ħajja lill-ekonomika Maltija dejjem ra kif għamel biex idaħħal idejh fil-but tal-poplu.

Issa se nitkellem fuq l-ekonomija u niġi għall-viżjoni li l-Partit Laburista kellu għall-poplu Malti u Għawdxi għas-sena 2000 u lil hinn minnha.

F'dawn l-aħħar ġranet dan il-parlament iddiskuta l-liġi tal-VAT pero' l-membri ta' l-oppożizzjoni tilfu mill-ħin prezzjuż li għandu dan il- parlament biex jgħaddi l-liġijiet li hemm bżonn għaliex ma fehmux x'inhu għaddej fid-dinja ta' madwarna u fit-30 siegħa li li kellhom għad- dispożizzjoni tagħhom ma semmew xejn dwar waħda mill-isfidi għas-seklu l- ġdid - u hawnhekk qed nirriferi għall-introduzzjoni tal-munita Euro.

Mr Speaker, il-VAT kienet ddaħħlet snin ilu f'ħafna pajjiżi biex finalment jaslu għal dan il-pass kuraġġuż ta' munita waħda Ewropea.

Huwa pprovat li l-VAT hija l-iktar sistema effettiva ta' tassazzjoni u għalhekk hawn aktar minn 80 pajjiż fid-dinja li jużaw din is-sistema.

Jien nisfida lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni u ngħidlu li jekk inhu daqshekk kapaċi u konvint li s-sistema tas-CET li kien daħħal f'pajjiżna hija aħjar mill-VAT, għaliex ma kienx kapaċi ibigħ din is-sistema lill-pajjiżi oħra?

Forsi kien ikollna xi Bill Gates ieħor f'Malta u kien isib is-soluzzjoni għall- ħofor li qal li sab u mhux ħalla lil dan il-pajjiż iħallas Lm1 miljun imgħaxijiet fil-ġimgħa!

Fl-1960 kien inbeda l-proċess biex tiġi stabilita l-EMU għal dawk il- membri li kienu jifformaw parti mill-Unjoni Ewropea.

Imma dawn it- tentattivi kienu fallew sakemm fl-1980 kien sar tentattiv ieħor, din id- darba mill-grupp magħruf bħala Delors group li rnexxielu jwettaq il-proċess li bih ġie ffirmat it-Trattat ta' Maastricht fejn id-dimensjoni EMU ġiet miżjuda mat-trattat oriġinali ta' l-Unjoni Ewropea.

Issa mill-1 ta' Jannar, 1999 se tiġi introdotta l-Euro u r-responsabbiltajiet monetarji se jgħaddu mil-livell nazzjonali għal-livell ta' Unjoni.

Għal dan il-għan din is-sena twaqqaf ġewwa Frankfurt l-European Central Bank li se jkun il- hub ta' l-European system of central banks, magħruf bħala ESCB, u li se jieħu f'idejh ir-responsabbiltajiet tal-policies ta' din il-munita ġdida.

L-għan ewlieni ta' l-ESCB huwa li jżomm l-istabilita' fil-prezzijiet fl- Ewropa.

Irridu niftakru li billi l-Euro hija fenomenu monetarju se jkollha impatt fuq materji monetarji u żgur li l-ewwel impatt viżibbli se jkun fuq l-industrija finanzjarja u fuq is-swieq finanzjarji għaliex dawn se jikbru, se jkunu iktar effiċjenti u iktar trasparenti.

L-introduzzjoni tal-Euro wisq probabbli se ġġib magħha wkoll l- introduzzjoni ta' prodotti finanzjajri ġodda u teknika finanzjarja ġdida u l-ewwel effetti viżibbli se jkunu fuq dawk li jissejħu trans-border activities, b'mod partikolari fuq is-settur tat-turiżmu.

Issa meta aħna nafu li t-turiżmu huwa wieħed mill-pilastri ta' l-ekonomija Maltija, possibbli li din il-Kamra m'hijiex tħoss il-bżonn li jinħolqu gruppi jew kumitati biex jiġi studjat l-effett tal-Euro fuq kull settur ta' l- ekonomija Maltija u nippreparaw ruħna għal xi konsegwenzi negattivi li nistgħu nsibu ma' wiċċna?

Għalhekk qabel għidt li l-oppożizzjoni għandha d-dmir tuża l-ħin ta' din il-Kamra b'aktar responsabbilta', għaliex id- dinja ta' madwarna qed timxi b'passi mgħaġġla u ma nistgħux inħallu lill- poplu Malti u Għawdxi maqtugħ mill-bqija tad-dinja.

Il-Partit Nazzjonalista dejjem wera fiduċja fil-poplu Malti u għalhekk huwa importanti li nħejju triq ta' serħan il-moħħ għall-ġenerazzjoni li jmiss billi ngħinuha tiffaċċja dawn l-isfidi.

Hawnhekk irrid insemmi l-kelma "kriżi".

Din il-kelma ma tfissirx biss periklu u rovina imma aħna nemmnu li tfisser ukoll li tagħti l-opportunita' biex ikun hemm bidu ġdid u dan hu l-messaġġ tal-Gvern Nazzjonalista fil-budget li ppreżenta lil din il-Kamra fil-25 ta' Novembru.

Mr Speaker, żgur li l-Euro se jkollha effett fuq is-settur tat-turiżmu.

Kull darba li wieħed isemmi t-turiżmu mill-ewwel imur għall-figuri u f'din il-Kamra kemm-il darba smajna kif telgħu l-figuri f'dan is-settur fl- 1997.

Jien nieħu pjaċir li jiżdiedu n-numru ta' turisti li jżuru pajjiżna imma jien dejjem ngħid li l-importanti huwa kemm qed jirnexxielna nieħdu minn dan is-suq.

Ħalli nagħti eżempju.

Tista' tgħid li fl-1997 wieħed mill-emerging markets bla dubju ta' xejn kien is-suq Russu.

Hawnhekk jien għandi l-figuri ta' kemm siefru Russi b'tourist visa u se nsemmi l-ewwel għaxar pajjiżi li l-iktar żaru r-Russi.

Fl-ewwel post għandna t-Turkija, fejn marru 'l fuq minn 737,000 turist Russu; iċ-Ċina marru 'l fuq minn 646,000; il-Fillandja marru 457,000 turist Russu; il-Polonja marru 402,000; Spanja marru 200,000; il-United Arab Emirates marru 188,000 turist Russu; il-Bulgarija marru 156,000; l-Italja marru 143,000; il- Ġermanja marru 129,000; Ċipru marru 127,000 u Malta ġew 21,000 turist Russu.

Dan ifisser li Malta qed tieħu persentaġġ żgħir wisq minn dak li hemm available.

Semmejt ir-Russja għax huwa suq ġdid imma jekk nieħdu swieq oħra bħalma huma l-Ingilterra, il-Ġermanja, Franza, l-Olanda, dejjem joħorġu dawn il- persentaġġi u għalhekk wieħed għandu jistudja l-effett tal-Euro f'dan is- settur.

Illum it-turist huwa iktar konxju mill-kwalita' tal-prodott, konxju mis-servizz personalizzat u mill-ambjent u jibqa' dejjem konxju mill-prezz li jrid iħallas għall-vjaġġ tiegħu.

Pero' jibqa' l-fatt li l- prezzijiet għoljin ma jfissirx li l-prodott jiġi rrifjutat.

Il-konsumatur jaf jadatta ruħu għal ċirkostanzi bħal dawn u naraw li meta l-frank Franċiż kien b'saħħtu, l-Ingliżi naqsu l-ġranet tal-btala tagħhom u fl-istess ħin in-numru ta' turisti mill-Italja naqsu.

Min-naħa l-oħra meta l-mark Ġermaniż kien b'saħħtu, il-Ġermaniżi żdiedu l-ġranet tal-btala tagħhom filwaqt li l-Ġappuniżi żdiedu fin-numru meta l-yen kien b'saħħtu.

Il-fatt jibqa' li t-turiżmu m'huwiex biss tranżazzjoni finanzjarja imma huwa ħajja, għerf u relazzjoni umana.

Mr Speaker, nixtieq nagħlaq dan l-intervent tiegħi llejla billi nagħmel appell lill-poplu Malti u Għawdxi.

It-tema tal-Kunsill Ġenerali tal-Partit Nazzjonalista li sar xahar ilu kienet "'Il Quddiem b'Ħilitna" u naħseb li jkun opportun li nwassal dan il-messaġġ lil kull ħaddiem Malti u Għawdxi billi ngħidlu li l-Gvern Nazzjonalista qed jagħtih il-fiduċja biex inħejju t-triq għall-ġejjieni u għalhekk jekk kull ħaddiem jagħmel ħiltu u jagħti l-ġurnata tax-xogħol tiegħu, żgur li nlaħħqu ma' l-isfidi tal-millenju l- ġdid.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, xtaqt nibda l-intervent tiegħi billi niffoka ftit fuq il-politika estera ta' pajjiżna, li aktar ma jgħaddi ż- żmien aktar nitgħallem li m'hija politika barranija xejn iżda hija politika li taffettwa lil kull wieħed u waħda minna fil-laħam il-ħaj.

Per eżempju, dak li qed jiġri ħafna eluf ta' mili 'l bogħod minn xtutna fl- Iraq qed jaffettwana għaliex qed jaffettwa l-istabilita' fil-Mediterran u l-istabilita' fl-Ewropa.

Għalhekk huwa importanti li wieħed jimxi b'mod kawt iżda b'mod preċiż fuq x'għandhom ikunu l-miri ta' pajjiż f'dak li għandu x'jaqsam mal-politika estera tiegħu.

Sa ftit tal-ġimgħat ilu kellna gvern immexxi mill-Partit Laburista li fil- politika barranija tiegħu kien iddikjara li Malta għandha tersaq kemm jista' jkun viċin l-Unjoni Ewropea iżda ma ssirx membru ta' l-Unjoni.

Qabel l-elezzjoni ta' l-1996 il-poplu Malti kien ġie mwiegħed illi Malta jkollha l-iktar relazzjonijiet viċini ma' l-Unjoni Ewropea iżda ma tkunx membru ta' l-istess Unjoni.

Pero' x'kienet timplika din il-premessa li l-poplu Malti qatt ma ġie mogħti informazzjoni dwarha?

Għaddiet l-elezzjoni li ntrebħet mill-Partit Laburista u bdejna nisimgħu dikjarazzjonijiet mill-mexxejja tal- Partit Laburista u ovvjament mill-Unjoni Ewropea.

Jien irrid nifhem, bħalma naħseb għandu jifhem kull wieħed minna hawn ġew, illi l-Partit Laburista kien ġenwin u ried jilħaq dak li kien jaħseb li kien l-aħjar għal pajjżna, pero' ħafna drabi dak li taħseb li huwa l-aħjar ma jkunx tajjeb biżżejjed, u kif jgħidu bl-Ingliż, the best is not always good enough.

X'ipprova jagħmel il-Gvern Laburista fil-politika estera tiegħu?

Aħna konna nisimgħu ħafna bil-frażi żona ta' kummerċ ħieles u xi kultant konna nisimgħu wkoll minn fomm il-mexxejja tal-Partit Laburista l- frażi żona ta' kummerċ industrijali ħieles.

X'inhi d-differenza bejn żona ta' kummerċ ħieles u żona ta' kummerċ industrijali ħieles għaliex huwa tajjeb li l-konċetti jkunu ċari.

Żona ta' kummerċ ħieles tfisser kummerċ ħieles, mingħajr l-ebda limitazzjonijiet jew restrizzjonijiet f'kull settur ta' l-ekonomija fil-pajjż, sija fis-settur ta' l-agrikoltura, sija fl- industrija u sija fil-manifattura.

Imma żona ta' kummerċ industrijali ħieles tfisser li s-settur industrijali jkun liberalizzat u miftuħ għall- kompetizzjoni u għall-kummerċ bejn Malta u f'dan l-każ l-Unjoni Ewropea u s- setturi l-oħra jkunu esklużi.

Proprju l-bieraħt lura, meta kont qed nitkellem fuq il-Liġi tal-VAT, jien għamilt aċċenn għall-politika barranija li kellu l-Gvern Laburista u f'ħin minnhom qam il-Kap ta' l-Oppożizzjoni fuq point of order u talabni biex nissostanzja dak li kont qed ngħid.

Fil-fatt jien kont għadni kemm għidt illi l-Unjoni Ewropea qalet lill-Gvern Laburista li jew ikun hemm kummerċ ħieles f'kull settur ta' l-ekonomija tal-pajjiż jew inkella xejn.

F'dak il-mument għidtlu li dawk kienu fatti li kien jafhom kulħadd, personalment smajthom mill-media u mid-dikjarazzjonijiet li kienu jsiru u li jien kont moralment konvint minn dak illi kont qiegħed ngħid.

Pero', Mr Speaker, l-għaqal u s-serjeta' jitolbu illi tmur oltre minn hekk u għalhekk jien għamilt ftit tar-riċerka biex niffriska l-memorja u nkun ċert minn dak li qed ngħid ħalli ma niżgwida lil xi ħadd.

Fil-fatt bl- umilta' kollha iżda b'sodezza rrid ngħid illi r-riċerka li għamilt ikkonfermatli dak illi kont għidt f'din il-Kamra.

L-għan tad-diskors tiegħi llum huwa li nara xi ħsieb kellu l-Gvern Laburista vis-a-vis l- Unjoni Ewropea u min-naħa l-oħra x'kienet irrispondietu l-Unjoni Ewropea.

Jekk wieħed jara d-dibattitu parlamentari tal-15 ta' Ottubru, 1997 - għadu kemm għamel aċċenn għalih il-kollega tiegħi, l-Onor.

John Vella - isib illi l-kap ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Fenech Adami, kien ressaq mozzjoni fejn talab lil din il-Kamra biex in vista ta' l- avvenimenti ta' l-iżviluppi li kienu qed iseħħu fl-Unjoni Ewropea, tapprova li tinħatar kummissjoni indipendenti sabiex teżamina u tevalwa dawn il- fatti ġodda u skond iċ-ċirkostanzi tasal għall-konklużjonijiet tagħha.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Is-Seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Billi hawn quorum, is-seduta tista' tkompli.

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, huwa kontra r-regolamenti li min jgħajjat għal quorum ma jkunx preżenti fil-Kamra wara li jgħaddu l-ħames minuti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Min jgħajjat għal quorum l-ewwel darba, jekk irid jerġa' jidħol fil-Kamra u jerġa' jgħajjat għal quorum wara li jgħaddu ħames minuti.

MR SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Jason Azzopardi biex ikompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Nirringrazzja lil min sejjaħ għal quorum għaliex bażikament li pprova jagħmel kien li jtellef il-ħin. (|nterruzzjonijiet)

MR SPEAKER: M'hemmx aktar interruzzjonijiet.

Ikompli l-Onor.

Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, kont qiegħed ngħid li f'paġna 80 tad- debate tal-15 ta' Ottubru 1997, l-Onor.

Alfred Sant kien qal hekk:

"Issa jiena nista' ngħid li aħna qed nipproponu li jkun hemm żona ta' kummerċ industrijali ħieles bejn Malta u l-Unjoni Ewropea.".

Dan ifisser illi l-għan tal-Gvern Laburista kien illi jimmira lejn żona ta' kummerċ industrijali ħieles u mhux lejn żona ta' kummerċ ħieles.

Imbagħad ftit tal-minuti wara, fl-istess seduta, l-istess kelliemi qal illi l-gvern ta' dak iż-żmien ried żona ta' kummerċ ħieles.

Mr Speaker, dawn kienu l-ideat konfużi li fuqhom kienet mibnija l-politika barranija ta' pajjżna.

Jekk wieħed ikompli jara l-istess dibatittu, isib li f'paġna 81 l-Onor.

Sant kompla jgħid hekk:

"Aħna min-naħa tagħna se nipproponu tliet settijiet ta' prodotti, jiġifieri prodotti li fuqhom il-protezzjoni titneħħa fi żmien ħames snin, prodotti li fuqhom li-protezzjoni tineħħa fuq bażi ta' seba' snin u prodotti oħrajn li jitqiesu bħala każijiet speċjali li għandhom bżonn skadenzi differenti".

Hawnhekk il-kelliemi uża l-kelma "skadenzi differenti", li tfisser timeframes differenti u mhux eżenzjonijiet.

Dan ifisser li qatt ma kienet l-intenzjoni tal-Gvern Laburista illi jkun hemm eżenzjonijiet ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: On a point of order, l-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, il-liġi tal-VAT tidher fuq l-aġenda u qiegħda għad-diskussjoni bħala ordni tal-ġurnata u allura skond l-iStanding Orders m'għandniex niddiskutuha.

MR SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Azzopardi biex ikompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Sur President, ma jdejquni xejn dawn l- interruzzjonijiet għax ifisser li l-verita' tniggeż.

MR SPEAKER: Ippermettili ftit, Onor. Azzopardi.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, nitlob il-protezzjoni tiegħek u nitolbok biex tagħti ruling jekk dak li għedt jien huwiex korrett.

(Interruzzjonijiet) (Agħjat)

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Kien hawn membri oħrajn li tkellmu fuq il-kunsilli lokali u fuq il-VAT!

MR SPEAKER: Is-Sedja tordna lill-Onor.

Azzopardi biex ikompli bid- diskors tiegħu.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Jien ma kontx qed nitkellem fuq il-VAT.

(Interruzzjonijiet) (Agħjat)

ONOR.

JOE MIZZI: Nitlob il-protezzjoni tas-Sedja u nitlob ruling.

MR SPEAKER: Qed nagħtik il-protezzjoni iżda ma nafx x'ruling trid!

(Interruzzjonijiet) Iva, il-punt li qed tagħmel huwa validu.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Qed jagħtik ruling issa stess.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE MIZZI: Dak huwa r-ruling u allura trid taġixxi skond ir-ruling li tajt.

MR SPEAKER: Niltob lill-Onor.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, il-Partit Laburista jisħaq ħafna fuq il-valur tal-verita' u tajjeb illi l-poplu jisma' l-verita'.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Nerġa' nitlob li jingħata ruling jekk dak li għedt jien huwiex korrett jew le.

(Interruzzjonijiet) Illum ma tistax titkellem fuq il-VAT.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Jiena m'iniex qed nitkellem fuq il-VAT.

MR SPEAKER: Is-Sedja diġa' għamlet l-osservazzjoni tagħha u għaldaqstant nerġa' nitlob lill-Onor.

Azzopardi biex ikompli bid-diskors tiegħu (Interruzzjonijiet) (Agħjat) Żommu l-ordni.

L-Onor.

Azzopardi huwa in possession u l-Onor.

Membri għandhom l-obbligu li jisimgħuh.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, il-bieraħt lura jien ġejt mistieden mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni - m'iniex se nsejħilha sfida imma stedina ...

(Interruzzjonijiet) Nitlob lill-whip tal-Partit Laburista biex iħallini nitkellem u joqgħod jisma' l-verita'.

MR SPEAKER: Onor. Azzopardi, indirizza lis-Sedja u kompli bid-diskors tiegħek.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Fl-istess seduta tal-15 ta' Ottubru, 1997 l- Onor. Alfred Sant, dak iż-żmien prim ministru, kien ressaq emenda għall- mozzjoni li kien ippreżenta l-Onor.

Fenech Adami ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, nitlob lill-Onor.

Membri biex ipoġġu f'posthom.

Onor. Edwin Vassallo, jekk jogħbok, qed jitkellem il-kollega tiegħek, l-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: ... liema emenda - li tinsab f'paġna 84 ta' l- istess dibattitu - testwalment tgħid:

"Din il-Kamra timmira għall-ħolqien ta' żona ta' kummerċ ħieles bejn Malta u l-Unjoni Ewropea li, fi żmien ta' bejn ħamsa għal seba' snin, tkopri tista' tgħid il-prodotti industrijali kollha bit-tneħħija minn Malta u mill-Unjoni Ewropea tal-miżuri protettivi li għadhom japplikaw fil-kummerċ.".

Qed nikkwota l-emenda li kien ressaq l-Onor.

Sant għall-mozzjoni ta' l- Onor. Fenech Adami.

Issa ħalli nħarsu lejn in-naħa l-oħra tal-munita u naraw x'kienet qed tgħid l-Unjoni Ewropea lill-Gvern Malti.

Il-fatti ma jista' jmerihom ħadd.

Fi Frar ta' din is-sena, f'komunikat mill-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea lill-Kunsill ta' l-Unjoni Ewropea on future relations between the EU and Malta, taħt il-kapitlu tal-kummerċ insibu dawn il-preċiżi kelmiet:

"In order to be compatible with the WTO ..."

Għal min ma jafx, id-WTO hija l-world trade organisation.

(Interruzzjonijiet) Mhux lilek qed ngħid Onor. Anġlu Farrugia!

MR SPEAKER: Onor. Azzopardi, jekk jogħġbok, indirizza lis-Sedja

ONOR.

JASON AZZOPARDI: "... such a free trade area should cover substantially all trade, no sector excluded. ".

L-Unjoni Ewropea lill-Gvern Laburista ta' dak iż-żmien, immexxi mill-Onor.

Sant, illum Kap ta' l-Oppożizzjoni, qaltlu li l-ebda settur ma seta' jiġi eskluż, lanqas is-settur ta' l-agrikoltura.

Fl-istess communique' - u 'il quddiem naraw ukoll x'kien qal il-Joint Malta-EU Association Council - intqal li:

"Agricultural trade should be progressively liberalised".

Dan ifisser li l-agrikoltura kellha tidħol wkoll fl-ambitu ta' żona ta' kummerċ ħieles.

Nixtieq nitlob il-permess tal-Kamra biex inpoġġi dawn id- dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

Diskors minn Robin Cook, President tal-Kunsill ta' Assoċjazzjoni ta' l- Unjoni Ewropea, fil-Lussemburgu fit-28 ta' April, 1998;

Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Kunsill ta' l-Unjoni Ewropea dwar relazzjonijiet futuri bejn Malta u l-Unjoni Ewropea maħruġa fi Frar 1998; u

Joint declaration on future relations between Malta and the EU maħruġa mill-Kunsill ta' Assoċjazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Sussegwentement fit-28 ta' April ta' din is-sena, f'diskors magħmul min Robin Cook, dak iż-żmien president tal-kunsill ta' l-assoċjazzjoni, il- Foreign Secretary Ingliż reġa' tenna li:

"Such a free trade area should cover substantially all trade without excluding any sector.

Agricultural trade should be progressively liberalised, taking as a starting point traditional trade flows."

Jiġifieri b'Malti li jifhmu kulħadd Robin Cook kien qed jgħid lill-Gvern Malti li hu kien jaqbel ma' żona ta' kummerċ ħieles pero' ż-żona ta' kummerċ ħieles kellha tinkludi fiha l-agrikoltura.

Fis-6 ta' Mejju ta' din is-sena, f'joint declaration bejn Malta u l-Unjoni Ewropea - u għandi nifhem li la ġiet iffirmata mill-Gvern Malti kien hemm qbil minn Malta wkoll - intqal li:

"The Association Council recognises that a free trade area between the EC and Malta should be fully WTO compatible and cover substantially all trade."

Fi tliet istanzi differenti, l-Unjoni Ewropea qalet lil Malta li setgħet tagħmel żona ta' kummerċ ħieles kemm riedet imma l-agrikoltura riedet tiġi inkluża.

Jiġifieri f'kelma oħra ma kenitx qed taċċetta żona ta' kummerċ industrijali ħieles u li ċerti setturi jiġu esklużi.

Pero' l-iktar punt importanti ħareġ f'intervista li kien ta lil "The Times" fid-29 ta' April ...

MR SPEAKER: On a point of order, l-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, l-Onor.

Membru qed jiżgwida lill-Kamra meta qed jaqra biċċa biss minn sentenza sħiħa.

Meta jikkwota fuq l- agrikoltura għandu jkompli s-sentenza kollha li tgħid hekk:

"The respective agricultural policies of each party should be taken into account including the sensitivity of certain products.".

Għandna nkunu onesti u naqraw kollox.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Ħalli nilqa' l-istedina ta' l-Onor.

Vella u nfakkru x'kien qal fid-29 ta' April ta' din is-sena l-Onor.

Alfred Sant, dak iż-żmien prim ministru, f'intervista li ta lil "The Times":

"With a free trade zone we wouldn't be able to protect our milk industry, our meat industry, our eggs and our vegetables".

F'Malti sempliċi l-Onor.

Alfred Sant kien qed jammetti b'mod konċiż li b'żona ta' kummerċ ħieles ma konniex se nkunu kapaċi nipproteġu l- industrija tal-ħalib, tal-bajd, tal-laħam u tal-ħaxix li fi kliem ieħor huwa s-settur agrikolu ta' pajjiżna.

Allura żona ta' kummerċ ħieles tfisser li ma teskludi l-ebda settur ta' l-ekonomija imma tinkludi kollox.

Mr Speaker, x'kienet tfisser il-konklużjoni ta' dan kollu għall-poplu tagħna?

Ovvjament l-Unjoni Ewropea riedet li l-prodotti Maltin ma jgawdux vantaġġ fuq il-prodotti li aħna nimportaw mill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea u allura mill-1 ta' Jannar tas-sena d-dieħla l-prodotti manufatturati lokalment kienu se jbatu taxxa ta' 5% ETP u 15% uniformi li b'kollox tiġi 21%, dik li b'mod sempliċi tissejjaħ l-GET, it-tariffa ġenerali fuq il- prodotti kollha.

(Interruzzjonijiet) (Agħjat)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, żommu l-ordni.

Ikompli l-Onor.

Azzopardi.

(Interruzzjonijiet) (Agħjat)

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Jiena poġġejt id-dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra.

Mr Speaker, ġenwinament ngħid li qed nieħu gost b'din ir-reazzjoni għax il- verita' toffendi, tniggeż u tweġġa'.

Il-kumment tagħmlu kemm trid imma l- fatti huma sagri u ma jista' jmerihom ħadd.

Is-sewwa magħruf u min għandu widnejn ħa jisma'.

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, li meta kont qed nitkellem il-bieraħ kien hawn interruzzjonijiet kontinwi min-naħa l-oħra u għaliex aħna illum qed nagħmlu point of order qed ikun hemm interruzzjonijiet min-naħa tal- Gvern.

Illum ma qamx il-Prim Ministru biex jgħidlek lil min għandek tkeċċi għax qed jitkellem wieħed minn tiegħu.

Jien jidhirli illi s-Sedja għandha tidderieġi lill-Kamra.

MR SPEAKER: Ikompli l-Onor.

Jason Azzopardi.

Indirizza lis-Sedja u nitlob biex tinżamm l-ordni.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Tajjeb li wieħed jiftakar li l-Onor.

Membri li qed jinterrompuni huma b'mod metaforiku l-argużini ta' dan il-poplu u tal- futur politiku ta' Malta għaliex ċaħħdu lill-poplu tagħna mill-futur tiegħu, futur għal uliedna u futur għaż-żgħażagħ tagħna.

Jiena qed nikkwota dak li qal il-kap tagħhom, ilqajt bl-ikbar umilta' l-istedina li għamilli u qed nikkwota kelma b'kelma dak li qal imma hu mhux talli ma rrispondiniex talli għoġbu jitlaq 'il barra.

Il-verita' toffendi u tweġġa'.

(Interruzzjonijiet) Mr Speaker, min għandu widnejn ħa jisma'.

Il-poplu tagħna għandu widnejn u se jisma'.

Grazzi ħafna, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni.

Nirringrazzja lill- kelliema kollha u ngħaddi biex inpoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija r-Riżoluzzjoni li tawtorizza l-għoti mill-Fond Konsolidat u li jitressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998 din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Il-Kamra ġiet sospiża fid-9.33 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija r- Riżoluzzjoni li tawtorizza l-għoti mill-Fond Konsolidat u li jitressaq l- Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

36 FAVUR: 35

L-Onor.

KONTRA : 30

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe |Vella Karmenu |

Ir-Riżoluzzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni (1999) tqies li nqara l-Ewwel Darba skond l-Ordni Permanenti Nru 82.

Kopja ta' dan l-Abbozz ta' Liġi kienet tqassmet lill-Onor.

Membri waqt is- Seduta Nru 41 tas-17 ta' Diċembru, 1998.

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998, il-Kamra tgħaddi mingħajr diskussjoni għax-xogħol li baqa' dwar l- Approprjazzjoni għas-sena 1999.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI (1999)

APPROPRIATION (1999) BILL

MR SPEAKER: Dan l-abbozz ta' liġi huwa eżenti mill-pubblikazzjoni skond Ordni Permanenti Nru. 82 u bis-saħħa tal-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 31 tat- 3 ta' Diċembru, 1999 jistgħu jittieħdu l-istadji kollha fl-istess seduta.

Il-ministru tal-finanzi jista' jressaq it-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni għas-sena 1999.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni għas-sena 1999.

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ msejjaħ ""Att għall-approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn erba' mija u tnejn u għoxrin miljun, wieħed u sittin elf, mija u tnejn u ħamsin liri Maltin għas- servizz tas-sena finanzjarja 1999" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998 din id-division tittieħed issa stess.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 35

L-Onor.

KONTRA: 30

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-Ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 u l-Iskeda, Klawsola 1 u t-Titolu għaddew u kienu ordnati biex isiru parti mill-abbozz ta' liġi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Chairman, nipproponi li l-Iskrivan tal-Kamra jkun awtorizzat jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija, jagħmel xi emendi żgħar u xi renumbering li jista' jkun hemm bżonn.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Kumitat jaqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija, jagħmel xi emendi żgħar u xi renumbering li jista' jkun hemm bżonn.

Fid-9.44 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta l-abbozz ta' liġi mgħoddi mingħajr emendi.

MR SPEAKER: Il-ministru tal-finanzi jekk jogħġbu jressaq it-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni (1999).

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni (1999)

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall- approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn erba' mija u tnejn u għoxrin miljun, wieħed u sittin elf, mija u tnejn u ħamsin liri Maltin għas-servizz tas-sena finanzjarja 1999", ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye)( Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1999 din id-division tittieħed issa stess.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 35

L-Onor.

KONTRA: 30

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles|Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph|Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe|Vella Karmenu |

Il-mozzjoni għaddiet u l-abbozz ta' liġi nqara t-Tielet Darba u għadda.

ESTIMI SUPPLIMENTARI 1998

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI SUPPLIMENTARI GĦAS-SENA 1998

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998, il-Kamra issa tgħaddi għall-konsiderazzjoni ta' l-Estimi Supplimentari għas-sena 1998 fl-istadji kollha.

Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, għandi Messaġġ mingħand il-President.

MR SPEAKER: Se naqra l-Messaġġ ta' l-Eċċellenza Tiegħu l-President:

UGO MIFSUD BONNICI PRESIDENT

Il-President jirrakkomanda lill-Kamra tad-Deputati n-nefqa mill-Fond Konsolidat ta' somma ta' mhux iżjed minn ħamsin miljun, mija u sitta u erbgħin elf liri Maltin għas-servizz tas-sena finanzjarja 1998 kif dettaljati fl-Iskedi hawn mehmuża.

Il-President jirrakkomanda wkoll l-Abbozz ta' Approprjazzjoni meħtieġ.

18 ta' Diċembru 1998

Nitlob lill-Ministru tal-Finanzi biex jekk jogħġbu jressaq il-mozzjoni.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi:

Illi l-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-konsiderazzjoni ta' l- Estimi Supplimentari 1998, kif dettaljata fl-Iskedi annessi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

GEORGE HZYLER (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif mressqa u moqrija mill- Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998 din id-division tittieħed issa stess.

VOTAZZJONI NRU.

39 FAVUR: 35

KONTRA: 30

Il-mozzjoni għaddiet.

Kopja ta' l-Iskedi msemmijin fil-Mozzjoni kienet diġa' tqassmet lill-Onor.

Membri waqt is-Seduta Nru 41 tas-17 ta' Diċembru 1998.

Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 31 tat-3 ta' Deċembru, 1998 il-Kamra għaddiet mingħajr diskussjoni l-istadji li kien baqa' dwar l-Estimi Supplimentari.

L-Ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor Carmelo Mifsud Bonnici, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi:

Illi somma ta' mhux iżjed minn ħamsin miljun, mija u sitta u erbgħin elf liri Maltin (Lm50,146,000) għas-servizz tas-sena finanzjarja 1998 addebitata lill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Voti kif dettaljati fl-Iskedi annessi għas-sena finanzjarja 1998.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi r-Riżoluzzjoni kif imressqa u moqrija mill-Ministru Dalli.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni għaddiet.

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT, U LI JITRESSAQ L- ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI 1998 (ORDNI PERMANENTI NRU 82)

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi:

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn ħamsin miljun, mija u sitta u erbgħin elf liri Maltin (Lm50,146,000) addebitata lill-Fond Konsolidat tiġi mogħtija għan-nefqa mill-Fond Konsolidat taħt il-Voti speċifikati fl- Iskedi approvati mill-Kumitat ta' Provvista; u

Illi l-Ministru tal-Finanzi jressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l- Approprjazzjoni.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi r-Riżoluzzjoni kif imressqa u moqrija mill- Ministru Dalli.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi tqies li nqara l-Ewwel Darba skond Ordni Permanenti Nru. 82.

Kopja ta' l-Abbozz ta' Liġi kienu tqassmu lill-Onor.

Membri waqt is-Seduta Nru. 41 tas-17 ta' Diċembru, 1998.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI (1998)

SECOND (1998) APPROPRIATION BILL

MR SPEAKER: Dan l-abbozz ta' liġi huwa eżenti mill-pubblikazzjoni u bis- saħħa tal-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998 jistgħu jittieħdu l-istadji kollha tiegħu.

Il-Ministru tal-Finanzi, jekk jogħġbu, iressaq it-Tieni Qari.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar it-Tieni Approprjazzjoni 1998.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn ħamsin miljun, mija u sitta u erbgħin elf liti Maltin għas-servizz tas-sena finanzjarja 1999".

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998, din id- division tittieħed issa stess.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 35 L-Onor. |Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores |Muscat Claude | |Dalli John |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |De Marco Guido |Refalo Michael | |Debono Giovanna |Vassallo Edwin | |Deguara Louis |Vella John | |Farrugia Jean |Zammit Ninu | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Dimech | |Eddie |Francis | |Galea Censu | |

KONTRA: 30 |L-Onor. | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo| |Agius Chris |Farrugia | | |Michael | |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles| |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian| |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe |Vella Karmenu |

Il-mozzjoni għaddiet u l-abbozz ta' liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Carmelo Mifsud Bonnici, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 u l-Ewwel Skeda, Klawsola 3 u t-Tieni Skeda, Klawsola 1 u t- Titolu għaddew u ġew ordnati biex isiru parti mill-Abbozz ta' Liġi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi li l-Iskrivan tal-Kamra jkun awtorizzat sabiex jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija li jista' jkun hemm bżonn.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn qbil?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija li jista' jkun hemm bżonn.

Fl-9.52 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta l- Abbozz ta' Liġi mgħoddi mingħajr emendi.

MR SPEAKER: Il-Ministru Dalli, jekk jogħġbu, iressaq it-Tielet Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar it-Tieni Approprjazzjoni (1998).

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn ħamsin miljun, mija u sitta u erbgħin elf liri Maltin għas-servizz tas-sena finanzjarja 1998".

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998 din id-division tittieħed issa stess.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 35

L-Onor.

KONTRA: 30

|L-Onor. | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles|Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph|Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe|Vella Karmenu |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi dwar it-Tieni Approprjazzjoni (1998) ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru Gonzi biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada s-Sibt, 19 ta' Diċembru, 1998 fis-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali (Nru. 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 3) - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari.

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 31 il-Kamra hija aġġornata għal nhar is-Sibt, 19 ta' Diċembru, 1998 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru Gonzi.

Fid-9.55 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

GĦAQDIET NAZZJONALI - LAQGĦAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm saru laqgħat bejn il-Ministeru għall-Isport u għaqdiet nazzjonali ta' l-Auto u Moto Sport f'pajjiżna bejn il-5 ta' Settembru u Diċembru ta' din is-sena?

X'punti tqajmu, meta u ma' min kienu dawn il-laqgħat?

Jekk ma sarux meta huwa pprogrammat li l-Ministeru jiltaqa' ma' dawn l- għaqdiet nazzjonali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li saru laqgħat informali bejn uffiċjali tas- Sesgretarjat u dawn l-għaqdiet ta' l-autosport - Island Karting Club, Hal Far Circuit Association u All Wheel Drive Club.

Il-laqgħat servew biex jinstemgħu l-ilmenti u proposti ta' dawn l-għaqdiet.

TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk l-ibliet u rħula li ressqu talbiet quddiem l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku sabiex jiġi estiż it-trasport pubbliku f'dawk il-lokalitajiet?

Xi pjani għandu l-Gvern sabiex jirrimedja għal dawn it-talbiet pendenti u meta huwa maħsub li jiġu fis-seħħ dawn ir-rotot il-ġodda?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li t-talbiet pendenti mingħand Kunsilli Lokali biex ikun estiż is-servizz tal-karozzi tal-linja fil- lokalita` tagħhom huma għal estenzjonijiet għall-Qasam tad-Djar f`Ħal Għaxaq, estenzjoni tas- servizz f`Sta Luċija u għall-inħawi f`Tal-Mirakli, Ħal-Lia.

Dawn it-talbiet qed ikunu diskussi ma` min jipprovdi s-servizz.

RABAT - ZONA INDUSTRIJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 1453, Seduta Nru. 28, dwar żviluppi ta' Industrial Estate fir-Rabat?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Bħalissa qed isir eżerċizzju bejn l-MDC u l- Awtorita` ta` l-Ippjanar biex jiġu identifikati siti ġodda li jistgħu jiġu żviluppati f`żoni industrijali.

Dan l-eżerċizzju qed isir fuq skala nazzjonali u qed jiġi nvolut ukoll id-Dipartiment tal-Artijiet.

Għadu kmieni wisq biex wieħed jgħid meta u fejn jistgħu jiġu żviluppati dawn is- siti.

ZONI INDUSTRIJALI - ŻVILUPP

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 1455, Seduta Nru. 28?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-policy tal-gvern hija illi proġetti ta` kull daqs ta` natura industrijali kif ukoll servizzi ġodda li jgħinu fl-iżvilupp tal-ekonomija, isibu l-art u l-bini neċessarju biex jeżerċittaw l- attivitajiet tagħhom.

Għal dan il-għan hemm kuntatti mad-dipartimenti u awtoritajiet konċernati biex jiġu identifikati siti ġodda għal żvilupp fil- futur.

Il-preparazzjoni biex jitwaqqfu l-Aviation Services Park u l-Marine Services Park għadhom għaddejjin.

SKEJJEL SPEĊJALI - SISTEMA KOMPUTERIZZATA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-programm ta' l-introduzzjoni tal- computers fl-iskejjel speċjali?

F'liema skejjel l-istudenti qed jużaw il- computers?

X'taħriġ ingħata lill-għalliema u meta?

L-għalliema u l- kindergarten assistants ta' dawn l-iskejjel ġew mogħtija lap top computer kif ingħata lill-oħrajn?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-iskejjel kollha tlestew l- installazzjonijiet ta' l-Alarm Systems u ta'l-Elettriku b'riferenza għall- introduzzjoni tal-computers.

Kull skola ġiet ukoll mogħtija l-għamara meħtieġa għal dan il-għan.

F'kull klassi ġew installati żewġ computers jew wieħed skond il-ħtieġa kif ukoll video recorder u monitor.

Għaldaqstant il-computer jista' jintuża fl-iskejjel kollha speċjali.

L- għalliema kollha ġew mogħtija taħriġ bażiku fl-użu tal-computers u tas- software f'April u Mejju ta' din is-sena.

L-għalliema u l-kindergarten assistants ta' dawn l-iskejjel ma ġewx mogħtija Laptop.

Il-Proġett huwa fażi esperimentali u maħsub li fil-futur qrib jinstab konsulent f'dan il-qasam biex isir użu effikaċi tal-computers ma studenti bi ħtiġijiet speċjali.

MDC - IMPJEGAT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid min ta l-ordni biex id-dokument li qed jintbagħat separatament ma' din il-mistoqsija jintbagħat lid- Dipartiment tas-Servizzi Soċjali?

X'sar mill-fondi li baqgħu jinqatgħu sal-lum mis-salarju ta' dan l- impjegat bħala l-kontribuzzjoni tiegħu tal-bolla?

X'passi se tieħu l-Korporazzjoni Maltija għall-Iżvilupp biex tirregolarizza lilha nnifisha mal-liġi peress li dan l-impjegat baqa' mal- Korporazzjoni u għadu ma temmx ix-xogħol tiegħu magħha?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li risposta tingħata f`xi seduta oħra.

SKEJJEL - SUPPLY KINDERGARTEN ASSISTANTS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess tar-reklutaġġ tas-Supply Kindergarten Assistants li s-sejħa għall-applikazzjoni tagħhom għalqet fis- 27 ta' Novembru, 1998?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-proċess ta' l-għażla għar-reklutaġġ ta' Supply Kindergarten Assistants ingħata bidu u hu mistenni li s-Selection Bord jibda bl-intervisti ta' l-applikanti fil-futur qrib.

SKEJJEL - MID-WEEK PROJECT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Peress li fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 2541 għidt li se tkellem lid-Direttur Ġenerali u d-Direttur tal-Kurrikulu dwar il-Mid- week project, saret din il-laqgħa?

X'ġie deċiż?

Jekk ma saritx il-laqgħa, meta se ssir?

ONOR.

LOUIS GALEA: S'issa għadni ma sibtx il-ħin għal-laqgħa formali mad- Direttur Ġenerali u mad-Direttur tal-Kurrikulu dwar il-Mid-Week Project.

Informat li sa dan il-waqt, id-Direttur tal-Kurrikulu u l-Assistent Direttur responsabbli għall-implementazzjoni tal-kurrikulu qed jaraw kif il- Mid-Week Project jista' jipproċedi bl-aħjar mod u jilħaq l-għanijiet li twaqqaf għalihom.

ĦAĠAR QIM - SPLUŻJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru issa jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 2148?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-Dipartiment tal-Mużewijiet m'għandu ebda rapport li saru xi splużjonijiet fil-barrieri ta' qrib it-tempji ta' l- Imnajdra u Ħaġar Qim.

Madankollu, l-Pulizija, il-Forzi Armati, kif ukoll l-Awtorita' ta' l- Ippjanar, intalbu jagħmlu l-investigazzjonijiet neċessarji b'riferenza għal din il-Mistoqsija.

ANZJANI - DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid xi proċeduri hemm biex tingħata liċenzja għall-ftuħ ta' dar ta' l-anzjani privata?

Ladarba li l-gvern japprova liċenzja, x'miżuri jieħu biex jaċċerta ruħu li l-livelli staBbiliti fl-għotja tal-liċenzja jinżammu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Min ikun interessat jiftaħ dar għall-anzjani għandu japplika lill-Ministeru tas-Saħħa.

Wara li ssir l-applikazzjoni l- individwu jiġi mitlub jimla' kwestjonarju li jirrigwarda dettalji dwar il- proġett (per eżempju n-numru ta' impjegati, numru ta' kmamar, numru ta' residenti, servizzi, ecc.).

Meta dan il-kwestjonarju jidħol fid-Dipartiment tas-Saħħa, ssir spezzjoni minn team ta' uffiċċjali rappreżentanti tad-Dipartimenti tas-Saħħa u ta' l- Anzjani, maħtura apposta għal dan l-iskop.

Wara din l-ispezzjoni jinħarġu r-rakkmandazzjonijiet lill-applikant.

Meta imbagħad l-post ikun jissodisfa r-regolamenti, jingħata parir lill-Ministru tas-Saħħa biex tinħareġ il- Liċenzja rispettiva skond il-Medical and Kindred Professions Ordnance.

Kull liċenzja tkun valida għal sena kalendarja u biex din tiġi mġedda, ssir spezzjoni kull sena biex jiġi aċċertat li l-livell inzamm u xi rakkmandazzjonijiet li jkunu ingħataw ġew implimentati.

Minbarra din il- vista ta' rutina, ġieli jsiru spezzjonijiet jekk ikun hemm xi lmenti jew tinħass il-ħtieġa.

KUMPANNIJI PRIVATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista'l-Ministru jgħid meta informazzjoni hi meqjusa ta' natura kummerċjali?

Jista' jgħid ukoll liema huma dawk il-kumpanniji li huma responsabbilta' tal-ministeru tiegħu li jaqgħu taħt din il-kategorija?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Kull każ jitqies fuq il-mertu tiegħu u għaldaqstant huwa diffiċli biex tagħmel regoli ġenerali.

Madankollu, wieħed jista` jgħid illi nformazzjoni hija ta` natura kummerċjali meta din tkun relatata ma` transazzjonijiet strettament kummerċjali ta` xi korporazzjoni pubblika jew ta` xi ażjenda ta` l-Istat, jew li tinvolvi l-iżvelar ta` nformazzjoni kummerċjali illi l-Istat tkun ottjena kunfidenzjalment jew taħt obbligu li ma jiżvelahiex.

Tista` tkun ukoll informazzjoni li l-iżvelar tagħha jkun inġustament jippreġudika l- interessi kummerċjali ta` terzi.

Mhux il-każ li tgħid li hemm xi entita illi l-informazjoni mitluba dwarha ma` tista` tiġi żvelata qatt.

Jiddependi x`informazzjoni tkun qed tintalab.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET - POST TAL-GVERN

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara li d-diversi lmenti tal-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament sabiex ma ssirx ħsara tas-soqfa tal-post li għadhom kif inbiddlu din is-sena stess jingħataw widen?

Jista' l-Ministru jiżgura li d-Dipartiment ta' l-Artijiet li huwa responsabbli li jara li r- residenti jżommu mal-kondizzjonijiet tal-kirja, jagħmel xogħlu f'dan il-każ peress li tpoġġew żewġ tankijiet fuq il-bejt (minflok fuq travi) li qed jikkawżaw ħsara lis-saqaf imsemmi, minbarra skart u żibel fuq l-istess saqaf?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li, mill-file tad-Dipartiment ta' l- Artijiet ma jirriżultax li l-persuna li qed jirreferi għaliha l-Onor.

Interpellant għamlet xi lment dar ħsara li tista' ssir fis-soqfa li għadhom kif inbidlu din is-sena.

Rigward it-tieni parti tal-Mistoqsija, ninsab infurmat li d-Dipartiment ta' l-Artijiet ser jagħmel l-ispezzjonijiet u jieħu l-azzjoni meħtieġa jekk ikun il-każ.

WIED IL-GĦAJN - SQAQ SAN GEJTANU

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 2671, ċioe' jara li Sqaq San Gejtanu (maġenb il-Knisja ta' San Gejtanu) li jagħti għat-Torri l-Aħmar limiti ta' Lambordi ġewwa Marsaskala, jingħata wiċċ tal- konkos jew bitmac peress li qed ikun ta' inkonvenjent għal numru kbir ta' bdiewa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Parti minn Sqaq San Ġejtanu (maġemb il-Knisja ta' San Ġejtanu) diġa' ġiet mogħtija l-konkrit.

Il-parti l-oħra li xi żmien ilu kienet asfaltata ġralha ħsara.

Għaldaqstant il-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant qed titqies bħala talba u tpoġġiet fil-lista ta' talbiet simili sabiex jitqiesu l- prijoritajiet.

SEGRETARJAT GĦALL-AMBJENT - STAFF

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru issa jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 294?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-proċess biex jiġu ffirmati l-kuntratti tal-persuni li għandhom jaqdu dmirijiet fis-Segretarjat Privat tiegħi issa beda imma għadu ma ġiex konkluż.

Għalhekk risposta sħiħa għal din il- mistoqsija f'dak li jirrigwarda l-Ministeru tiegħi tingħata f'xi seduta oħra.

PIXXINA NAZZJONALI - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 2522?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ħlasijiet ta' salarji, allowances, eċċ tat-tlett watchmen li huma impjegati mad-Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport se jammontaw għal Lm12,782.40 matul l-1998.

Dawn huma mqassma hekk

Salarji Lm9,039 Kontribuzzjonijiet Sigurta Socjali Lm 869.40 Income Supplement Lm 312 Bonus (Gunju u Dicembru) Lm 348 Allowances (Hdud u Festi) Lm1,512 Arretrati Ftehim Kollettiv Lm 702

Dwar ħlasijiet lill-impjegati tad-Dipartiment tax-Xogħlijiet, l-Onorevoli Interpellant huwa mitlub jagħmel id-domanda tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

Dawn l-impjegati qed jagħmlu xogħol ta' maintenance tal-Plant Room equipment u tindif tal-pixxina.

PIXXINA NAZZJONALI - SWIMMING PROMOTION UNIT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 2521?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-konsultazzjonijiet dwar it-twaqqif mill- ġdid tas-Swimming Promotions Unit qed isiru ma' membri tal-Bord Amministrattiv tal-Pixxina Nazzjonali.

Il-pjan ta' dan il-Ministeru hu li din il-Unit tkun tista tibda topera fl-iqsar żmien possibli.

PIXXINA NAZZJONALI - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 2520?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif diġa għidt fil-Mistoqsija Parlamentari Nru 783, informat li d-deċisjonijiet dwar l-estensjoni tal-kuntratt ta' dawn il- ħaddiema ttieħdu fuq rakkomandazzjoni mill-Bord Amministrattiv.

IMPJIEGI - ĦADDIEMA IMPRESSED

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 2535?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tlett tabelli li jipprovdu l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru.

EXCHANGE BUREAUX

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 2538?

ONOR.

JOHN DALLI: Minn Novembru ta` l-1994 l-attivitajiet tal-Exchange Bureaux ġew regolati mill-Att ta` l-istess sena li jirregola l-Kummerċ dwar Istituzzjonijiet Finanzjarji.

Għaldaqstant, Exchange Bureaux illum nirreferu għalihom bħala Istituzzjonijiet Finanzjarji.

Il-Bank Ċentrali ta` Malta bħala l-Awtorita` Kompetenti taħt il-liġi, għandu 11 (ħdax) il- Istituzzjoni Finanzjarja liċenzjati miegħu taħt din il-liġi.

Ir-rekwiżiti neċessarji biex tinfetaħ Istituzzjoni Finanzjarja huma stabbiliti minn żmien għal żmien minn direttiva lill-Istituzzjonijiet Finanzjarji, maħruġa mill-Awtorita` Kompetenti taħt l-istess liġi.

Ir-rekwiżiti huma dawn:

- applikazzjoni għall-liċenzja għandha tkun bil-miktub minn kull kumpanija lill-Awtorita` Kompetenti;

- il-fondi ta` l-Istituzzjoni huma stabbiliti mill-Awtorita` Kompetenti stess kif ikun adattat skond l-attivitajiet li obbliga ruħu li jagħmel l- applikant skond l-Iskeda maħruġa ma` l-istess liġi; - irid ikun hemm mill-inqas żewġ individwi li jkunu effettivament se jmexxu l-kummerċ ta` l-istituzzjoni; u

- l-azzjonisti kwalifikattivi, kontrolluri u l-persuni kollha li jkunu effettivament imexxu l-kummerċ ta` l-istituzzjoni iridu jkunu persuni addattati biex jassiguraw il-management prudenti tagħha u li jissodisfaw kriterji bħal Four-eyes principle u fit and proper persons.

L-istituzzjonijiet finanzjarji huma kollha konformi mal-ħlas tal-liċenzji tagħhom.

Jekk xi waħda mill-istituzzjonijiet ma tkunx konformi ma` xi direttiva ta` l-Awtorita` Kompetenti din tista` tkun ħatja ta` reat u pieni skond l-Att li jirregola dawn l-istituzzjonijiet.

L-għoti ta` liċenzja huwa soġġett għal dritt annwali ta`Lm500 (ħames mitt lira) u żieda ta` Lm150 (mija u ħamsin lira) għal kull branka addizzjonali.

MINISTERU TAL-POLITIKA SOĊJALI - KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 2654?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Rigward il-Mistoqsijiet Parlamentari Nri.

2809 u 2654, l-Onor.

Membru jista' jara t-Tweġiba li tajt għal-mistoqsija parlamentari Nru. 2119.

MALTACOM - QTUGĦ TA' LINJI TAT-TELEPHONE

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 2633 li oriġinarjament saret lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' tista' jekk jogħġbok tgħid kemm mill-5 ta' Settembru sal-lum inqatgħu linji tat-telephone lil konsumaturi għax ma ħallsux il-kont tat-telephone?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li risposta tingħata f`xi seduta oħra.

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET BARRANIN - FLUS MINFUQA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm intnefqu flus s'issa fl-uffiċini tal-ministeri biex jiġu rranġati mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Bejn il-5 ta` Settembru 1998 u s-17 ta` Diċembru, intefqet is-somma ta` Lm2,425.52 għal xogħlijiet ta` manutensjoni, tiswijiet u rranġar ġenerali ta` l-uffiċċji tal-Ministeru ta` l-Affarijiet Barranin f`Malta.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - FLUS MINFUQA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm intnefqu flus s'issa fl-uffiċini tal-ministeri biex jiġu rranġati mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar.

WSC/ENEMALTA - QTUGĦ TA' SERVIZZI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm mill-5 ta' Settembru sal-lum kien hemm konsumaturi li nqatgħalhom id-dawl u l-ilma għax ma ħallsux il-kont?

ONOR.

Interpellant li fil- preżent ma għandi xejn xi nżid mat-tweġiba li tajt għall-istess mistoqsija parlamentari numru 2634 magħmula mill-istess membru, għax l-informazzjoni għada qed tinġabar.

SPTAR SAN VINĊENZ DE PAULE - ATTIVITAJIET SOĊJALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm-il attivita' soċjali organizzaw il-Welfare Fund fl- Isptar San Vinċenz de Paule?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob l-Onor Interpellant biex jaghmel il- Mistoqsija lill-Ministru tal-Politika Socjali.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - SECURITY GUARDS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm security guards fid-Dipartiment tas-Saħħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta` mpjegati fil-grad ta` Security Guard fid-Divizjoni tas-Sahha huwa mija tlieta u disghin (193).

SAĦĦA - APPUNTAMENTI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 2618 fis- seduta Nru.34, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li għall-perjodu sakemm l-ispeċjalista nkarigat mill-Orthodentics jispiċċalu l-parental leave, u li l-persuna l-oħra li qed tispeċjalizza fl-istess linja u li baqgħalu sentejn biex jispeċjalizza, jiġi ngaġġat speċjalista barrani fuq kuntratt full-time skond il-linja li l-gvern preċedenti kien qed jissuġġerixxi lid-Direttur tar-riżorsi umani?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Is-suggeriment li ghalih qed jirreferi l-Onor.

Interpellant ser jigi evalwat.

SAĦĦA - TEST TAL-HIV

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jikkonsidra l-Ministru li bħala parti mill-eżami li jsir waqt il-booking visit ta' nisa tqal isir bħala rutina, s'intendi bil-kunsens ta' l-omm, it- test tal-HIV?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nixtieq ninforma l-Onor. interpellant illi nikkonferma li d-decizjoni biex isir test ta` l-HIV hija wahda personali u volontarja.

Ghaldaqstant m'ghandiex issir pressjoni bla bzonn fuq nisa tqal biex issir it-test ta` l-HIV waqt il-booking visit

SAĦĦA - KAŻI TA' HIV

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jagħti informazzjoni kemm kienu l-każi ta' HIV matul is-snin li ttieħdet: (i) minn labar/siringi wżati; (ii) mill-omm għat-tarbija; (iii) minn transfużjoni ta' demm jew ta' prodotti tad-demm?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nixtieq ninforma l-Onor. interpellant li n-numru ta` testijiet li rrizultaw posittivi ghall-HIV mill-1985 sa llum huma 132.

L-HIV mhix notifikabli bil-ligi.

Il-figuri li kkwotati huma bbazati fuq rizultati ta` testijiet illi saru b'mod anonimu.

Ghalhekk wiehed ma jistax jeskludi l-possibilta` ta` testijiet irrepetuti kif ukoll ohrajn illi saru fuq persuni mhux residenti f'Malta.

Il-kategorija ta` riskju assocjat ma` dawn ir-rizultati huwa kif jidher fit-tabella li se titpoġġa f'xi seduta oħra.

MINISTRI - RRANĠAR TA' UFFIĊINI

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'kienet is-somma li ntnefqet biex ġew irranġati l-uffiċini tal-Ministri, uffiċċju b'uffiċċju minn Settembru 'l hawn?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni mitluba qegħda tinġabar u r- risposta tingħata f'seduta oħra.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jara li l-applikazzjoni tal-persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, Ref.

HAS 96/98 u li din ġiet invalida minħabba klawsola 5 (d ii) li tgħid: "ftehim ta' enfitewsi temporanja li ma jeċċediex s-16-il sena li jkun magħmul qabel id-data appuntata", dan jiġi mogħti lura l-flus li ħallas lill-awtorita' inklużi r-riċerki u dan meta l-applikant huwa diżokkupat u jgħix bir- relief?

Il-Ministru jara li dan huwa każ partikolari fiċ-ċirkostanzi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-applikant kien jaf ben tajjeb li ma setgħax japplika għax l-enfitewsi temporanja kientet għal wieħed u għoxrin sena b'effett mill-31 ta' Awissu 1988.

Dan il-kuntratt ma ġiex prestentat ma' l- applikazzjoni li ngħatat lill-Awtorita' tad-Djar fid-19 ta' Ottubru 1998.

Il-fatt li għandu dan iċ-ċens temporanju ħareġ mir-riċerki.

Kopja ta' l- kutratt ta' l-enfitewsi temporanju ġiet ippresentata l-Awtorita' tad-Djar fid-9 ta' Novembru 1998.

Naħseb li l-Onor.

Interpellant jifhem li biex tiġi proċessata applikazzjoni, l-ħlas ammistrattiv huwa ferm għola mid-depositu imħallas cioe' Lm10.

Jekk l-applikant jixtieq ir-riċerki li ssottometta lill-Awtorita' tad-Djar, dan jista' jiġi l-uffiċċju ta' l-Awtorita' tad-Djar u jingħata kopja tagħhom.

NUTARA PUBBLIĊI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid huwiex minnu li f'Għawdex hemm Nutara Pubbliċi li għalkemm ilhom jaħdmu 'l fuq min 16-il sena b'danakollu m'huma rappreżentati bl-ebda volum ta' xogħolhom fuq l-ixkafef ta' l-Arkivju Nutarili fir-Rabat?

Jekk fl-affermattiv, dan in-nuqqas (li jmur kontra l- interessi kemm tal-komparenti fuq l-atti u testmenti relattivi kif ukoll tal-pubbliku li jenħtieġlu jaqrahom) ifisser li ebda volum minn tagħhom ma kien ġie eżaminat mill-Qorti tar-Reviżjoni skond il-liġi?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru tal-Ġustizzja jordna li l-affari tiġi normalizzata kemm jista' jkun malajr?

ONOR.

TONIO BORG: Rigward l-ewwel parti tal-mistoqsija, ninsab infurmat li f'Għawdex hemm Nutar Pubbliku wieħed, li ilu aktar minn 16-il-sena jaħdem, iżda m'hu rappreżentat b'ebda volum fl-Arkivji Nutarili fl-Uffiċċju tan-Nutar tal-Gvern f'Għawdex.

Rigward il-kumplament tal-mistoqsija nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferiha lill-Ministru konċernat.

MINISTRU TAS-SAĦĦA - SAFAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm-il darba siefer il-Ministru tas-Saħħa fil-perjodu bejn Novembru 1996 u Awissu 1998?

Min kienu l-persuni li akkumpanjawh kull darba?

Kemm swiet kull safra u kemm kien il-perjodu li l-Ministru dam barra minn Malta kull darba?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qed tingabar.

Twegiba tinghata f'seduta ohra.