MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 80 L-Erbgħa, 24 ta' Marzu, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 80

L-Erbgħa, 24 ta' Marzu, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 24 ta' Marzu, 1999

WERREJ MINUTI 1031

RIŻENJA TA' L-ONOR.

GUIDO de MARCO 1031

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 1031

TQEGĦID TA' KARTI 1035

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SELF LOKALI (IT-TIENI QARI) LOCAL LOAN (NO.

2) BILL (SECOND READING) 1036

AĠĠORNAMENT 1055

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 1060

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 79 li saret fit-23 ta' Marzu, 1999 ġew konfermati.

RIŻENJA TA' L-ONOR. de MARCO

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li rċevejt ittra mingħand l-Onor.

Guido de Marco fejn ta r-riżenja tiegħu minn membru tal- parlament b'effett mill-lum, l-24 ta' Marzu, 1999.

L-ittra tgħid hekk:

L-iSpeaker Kamra tad-Deputati Il-Palazz Valletta

Għażiż Sur President,

Qiegħed permezz ta' din l-ittra nirriżenja minn deputat elett biex nirrappreżenta l-għaxar distrett elettorali, filwaqt li nirringrazzjak tal- koperazzjoni li dejjem sibt mill-Presidenza tal-Kamra.

Għoddni Dejjem Tiegħek

Guido de Marco

Ngħaddu issa għall-mistoqsijiet.

L-Onor.

Carmelo Abela.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 3046, jista' l-Ministru jirrispondi għall-perIjodu tul il-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

ONOR.

NINU ZAMMIT(Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum ingħataw żewġ riċevimenti mill-ministeru, wieħed fl- okkażjoni tal-world food day, f'Ottubru 1998 meta ntnefqu Lm109.80, u l- ieħor fi żmien il-Milied meta sar riċeviment li b'kollox sewa Lm911.00.

Aktar dettalji ngħataw fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 3296.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Xtaqt li l-Ministru jinformani ftit dwar is- sitwazzjoni tal-poultry processors li sa l-aħħar ta' dan ix-xahar kellhom jibdew jaderixxu għal ċerti regoli.

Xtaqt li l-Ministru jinforma lill-Kamra wkoll dwar x'se tkun il-pożizzjoni ta' dawk li ma' jilħqux ikunu r-regola sad-data stabilita.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-mistoqsija oriġinali titkellem dwar spejjeż ta' riċevimenti imma l-Onor.

Interpellant għoġbu jqabbeż fin-nofs il-kwestjoni tal-poultry.

Li nista' ngħid huwa li rigward il-liċenzjar tal-postijiet fejn jitrabbew il-poultry qegħdin isiru l-aħħar spezzjonijiet u jekk m'inix sejjer żball anke l-bieraħ saru wħud minn dawn l-ispezzjonijiet f'diversi farms mill-veterinarji li jaħdmu fid-dipartiment biex qabel ma tingħata l- liċenzja neċessarja, l-istess farm ikun sa l-inqas dettall konformi ma' l- applikazzjoni li tkun saret.

Dawn l-inspections għandhom isiru sa' l-aħħar ta' dan ix-xahar u wara li tinġabar l-informazzjoni nkun f'pożizzjoni li nirrelata aktar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Dawk li ma jkunux konformi sa l-aħħar ta' Marzu, se jitħallew jaħdmu?

Kieku jien nissuġġerixxi li jingħataw liċenzja temporanja.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nerġa' ngħid li qed isiru l-aħħar inspections u min hu interessat għadu in time biex jieħu l-passi neċessarji biex jiġi in regola.

Jekk jinstabu xi farms fejn il-livelli ta' sanita' jkunu għadhom ma ntlaħqux, imbagħad jittieħdu deċiżjoniet mod ieħor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jilluminani ftit dwar l-agenda tal-ministeru rigward il-general fisheries council u rigward is-CIAM.

Kif jaf il-Ministru, il-persuna li l-gvern preċedenti kien innomina se tkun responsabbli mill-presidenza tas-CIAM minn April li ġej.

Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra bl-agenda tal-ministeru rigward it-twettieq ta' dan ix- xogħol hekk neċessarju għall-agrikoltura?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, din bħal ta' l-alfabet, għax bdejna bl- ittra "A" u wasalna fl-ittra "Z"!

Allura forsi jkun aħjar li l-Onor.

Interpellant jagħmilli mistoqsija bil-miktub u nirrispondih.

STAZZJON TAR-RADJU - LIĊENZJI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 3050, u ċioe' jista' l-Prim Ministru jgħid liema huma l-persuni li qegħdin jintalbu liċenzja għal stazzjoni tar-radju?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Ministru għall-Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati) (f'isem il-Prim Ministru): Jekk l-Onor Interpellant qed jirriferi għal liċenzji biex jitwaqqfu stazzjonijiet tar-radju, l-awtorita tax-xandir m'għandha l-ebda applikazzjoni pendenti għal stazzjon mal-pajjiż kollu.

Għar-rigward tas-servizzi tax-xandir fil-komunita', l-awtorita titratta talbiet simili skond ma jaslulha minn żmien għal żmien.

PENSJONIJIET - TELECARE

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għall-Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l- Ministru jara li min jgħix bil-pensjoni tal-bord u huwa marid u jkun taħt is-60 sena, it-telecare jingħatalu b'xejn bħalma jieħdu b'xejn min ikollu 'l fuq minn 60 sena, jgħix waħdu u għandu l-karta r-roża?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din it-talba ta' l-Onor.

Interpellant qed tiġi kkonsidrata.

DJAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għall-Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l- Ministru jgħid fiex wasal il-file - (li n-numru tiegħu qed jintbagħat separatament) - dwar housing, fejn għandek nies li huma mhedda li jiġu mkeċċija peress li m'għandhomx u ma jridux jagħmlulhom il-ktieb tal-kera?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat illi l-applikazzjoni indikata qed tiġi kkunsidrata flimkien mal-oħrajn kollha li hemm pendenti u fid-dawl tan- numru limitat ta' postijiet li jkollu d-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Billi jirriżulta li numru ta' familji Maltin u Għawdxin qed jirċievu kontijiet għolja ta' kera riveduta, xtaqt illi l- Ministru jinforma lill-Kamra hux qed jaslu dawn l-ilmenti fid-dipartiment.

Hemm maħsub li ssir xi ħaġa għal meta jinqabeż ic-ceiling minħabba ż-żieda li tingħata għall-għoli tal-ħajja?

Dan qed ngħidu minħabba li qed tikber il- pjaga fost numru ta' familji li minn kontijiet ta' Lm160 qegħdin jirċievu kontijiet ta' Lm460 kera.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Hawnhekk qed nitkellmu fuq postijiet allokati taħt skemi tal-housing authority u m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq allokazzjonijiet ta' postijiet taħt id-dipartiment tad-djar.

F'dan il-każ il-kera tiġi stabilita fir-rata applikabbli għaliha - tista' tkun Lm300 jew Lm350 u ma nafx jekk hemmx fil-livell ta' Lm400 li qed isemmi l-Onor.

Farrugia - pero' permezz ta' means test wieħed jara jekk l-inkwilin għandux dritt għal xi sussidju fuq dik il-kera jew le.

Il-means test jinħadem b'tali mod u manjiera li jkun hemm persentaġġ ta' sussidju fuq l-ammont proprju tal-kera.

Fil-kuntratt tal-kera li jiġi ffirmat mill-inkwilin hemm klawsola li tgħid li kull sentejn il-parti sussidjata tal-kera tiġi riveduta.

Dan ifisser li jekk id-dħul tal-familja partikolari jkun żdied allura s- sussidju jonqos; jekk mill-banda l-oħra d-dħul tal-familja jkun naqas allura s-sussidju jiżdied.

Ovvjament, jekk hemm każijiet ta' individwi li qed ikollhom iħallsu rata ogħla, dan ifisser li huma qed ikollhom dħul ogħla minn dak li kellhom meta huma applikaw l-ewwel darba.

Jekk l-Onor.

Farrugia għandu xi każ partikolari, jiena nitolbu jgħaddihuli u jien ngħaddilu l-informazzjoni kollha fuqu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk bħalissa hux qed isir xi studju sabiex id-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali jispiċċa u jiġi kollox taħt il-housing authority.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qegħdin nistudjaw it-triq biex inkunu nistgħu nikkonsolidaw tliet servizzi li sal-lum huma relatati ma' xulxin pero' joperaw indipendentement minn xulxin.

Dawn huma l-awtorita' tad-djar, id- dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali u l-housing construction and maintenance.

It-tlieta li huma jaħdmu fuq l-istess binarji, jridu jikkordinaw bejniethom u qegħdin naħdmu biex naraw kif nistgħu namalgamaw ix-xogħol li jsir minn dawn it-tliet oqsma ħalli jkollna xi ħaġa kkonsolidata u kkordinata li tkun tista' taħdem b'mod li tilħaq il-miri li nkunu qegħdin nistabilixxu.

Naturalment qegħdin fi stadju preliminari ħafna u jekk nibqgħu mexjin f'din it-triq dan se jkun jinvolvi diskussjonijiet ma' l-impjegati konċernati, mal-unions u ma' l-awtorita' konċernata u meta jasal iż-żmien inkun nista' nagħti anke iktar dettalji f'dan il-parlament.

MR SPEAKER L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Naf li kien hemm xi persuni li kienu qed jaħdmu fuq tibdil fil-liġi tal-kera.

L-istudju li kienu qed jagħmlu dawn il-persuni tlesta?

Hemm xi suġġerimenti sabiex forsi jitressqu emendi għal-liġi tal- kera f'dan il-parlament?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, dan l-istudju għadu mhuwiex kompletat u allura għadu ma ngħatalix pero' jien informat li qiegħed fl-istadju finali tiegħu.

Malli jkun qiegħed f'idejja nippubblika l-konklużjonijiet tiegħu.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT(Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jgħidilna meta se jippubblika r-rapport intern li sar fuq l- awtorita' tad-djar u l-kuntratti li kienu saru qabel l-aħħar elezzjoni vis- a-vis postijiet li ngħataw jew kienu se jinxtraw mill-awtorita' tad-djar?

Xi xahrejn ilu kien qal li waslet biex tintemm l-inkjesta u kien wiegħed li din kienet se tiġi ppubblikata.

Jista', jekk jogħġbu, jgħidilna fejn waslet din l-inkjesta u għaliex għadha ma ġietx ippubblikata?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ir-rapport kien ġie konkluż u fil-fatt tressaq ukoll quddiem il-kabinett.

Naħseb li nkun qiegħed f'pożizzjoni li nippubblikah fil-ġranet li ġejjin.

AMBJENT - EXHAUST EMMISSION LIMITS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk teżistix informazzjoni dwar l-exhaust emission limits f'pajjiżna?

Jekk jeżisti, jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni msemmija sena b'sena għal dawn l-aħħar erba' snin?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f' isem il- Ministru għall-Ambjent): Ninsab informat li għajr għall-Clean Air Act, li tikkontrolla l-emissjoni ta' duħħan iswed, u li għalhekk ma titqiesx bħala leġislazzjoni moderna, ma jeżistux limits dwar emissions ta' gassijiet fl- arja li huma nfurzati fuq bażi legali f'pajjiżna.

Fl-1994 id-dipartiment għall-ħarsien ta' l-ambjent ġabar informazzjoni f'forma ta' nventarji ta' emissjonijiet fl-arja minn sorsi ewlenin bħal dawk relatati mal-produzzjoni ta' elettriku, mit-traffiku, mill-qasam industrijali u dak agrikolu.

Din l-informazzjoni tirrigwarda emissjonijiet ta' l-aktar kontaminanti antropoġeniċi mportanti u nġabret skond il- metodoloġija tal-Corinair.

Fl-1998 twettaq għall-ewwel darba ġo Malta mid-dipartiment għall-ħarsien ta' l-ambjent programm preliminari ta' monitoraġġ tal-carbon monoxide f'ċentri abitati.

Ir-riżultati miksuba jinstabu ppubblikati fuq il-website tad-dipartiment.

Barra minn hekk id-dipartiment jikkollabora man-national oceanic and atmospheric administration biex jagħmel monitoring ta' background levels ta' carbon monoxide, carbon dioxide u methane minn Ta' Pinu Point ġewwa Għawdex.

MR SPEAKER: L-Onor.

Louis Buhagiar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Studju li se jiġi ppubblikat dalwaqt minn wieħed mid-dipartimenti ta' l-Universita' ta' Malta jindika li għandna postijiet li huma meqjusa fost l-iktar postijiet li għandhom l-ogħla livelli ta' ċomb fl-arja.

Jista' l-Ministru jgħid x'qed isir mill-gvern biex jitnaqqas il- livell taċ-ċomb fl-ambjent?

Dan il-fatt ġie kkonsidrat meta tnaqqsu l- inċentivi għall-petrol mingħajr ċomb fl-aħħar budget?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Naturalment la jien u lanqas il-ministru għall- ambjent ma nafu l-kontenut ta' l-istudju li għad irid jiġi ppubblikat - jien ma nafx kif l-Onor.

Buhagiar jista' jkun jaf l-kontenut tiegħu - madanakollu d-dipartiment kontinwament isegwi u jara x'passi jkunu jistgħu jittieħdu minn żmien għall-ieħor.

Il-punt dwar l-unleaded petrol ġie diskuss iktar minn darba f'dan il-parlament u llum li jidher li l- maġġoranza kbira tal-karozzi moderni jużaw bilfors l-unleaded petrol, m'hemmx aktar il-ħtieġa li jkun hemm differenza bejn il-prezz tal-petrol normali u dak bla ċomb.

MR SPEAKER: Il-Ministru Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Dwar il-petrol tajjeb li wieħed jgħid li qed isir stħarriġ dwar kif jista' jintuża xi tip ta' additive ieħor flok iċ-ċomb biex inkunu nistgħu nagħmlu phasing out taċ- ċomb fil-petrol.

Iċ-ċomb jidħol fl-ambjent ukoll permezz tal-fran li jużaw injam miżbugħ.

Din il-ħaġa kien sar xi progress fuqha pero' rrid ngħid ukoll li qegħdin nibdew skema mmexxija mill-IPSE biex ikun hemm modernizzar tal-fran biex il- ħobż ma jkollux direct contact mal-fuel li jkun qed jintuża.

Rigward pollution oħra li jkun hemm speċjalment mill-kubrit, irrid ngħid li hemm programm li l-power station tibda tuża fuel oil li għandu kontenut ta' kubrit ferm inqas mit-3.5% li għandna bħalissa.

Qed isir l- investiment neċessarju biex ikun jista' jiġi wżat fuel li jkollu inqas minn 1% kubrit Dan jirrekjedi bidliet fis-sistema ta' fuel injection fil- boilers.

Nisperaw li din is-sistema tkun lesta biex tibda tintuża fis-sajf li ġej .

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Lawrence Gonzi.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar safar ta' delegazzjonijiet mid-dikasteru li għalih jien responsabbli bejn Ottubru 1998 u l-15 ta' Marzu 1999, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 5762;

f'isem il-Prim Ministru inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar safar ta' delegazzjonijiet mid-dikasteru li għalih hu responsabbli l-Prim Ministru bejn Ottubru 1998 u Marzu 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5760; u

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Kopja ta' Avviż Legali Nru 132 ta' l-1996 u Avviż Legali Nru 19 ta' l- 1998 dwar regolamenti dwar rati ta' allowance għal studenti tas-Sixth Form, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5374; u

Kopja tal-kuntratt iffirmat fit-30 ta' April 1998 dwar il-bar tal- pixxina nazzjonali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5869.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 57 ta' l-1999 - Regolamenti ta' l-1999 li jħassru r- Regolamenti dwar il-Kontribuzzjoni għas-Servizz tad-Drenaġġ;

Avviż Legali Nru 58 ta' l-1999 - Regolamenti ta' l-1999 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Fornitura ta' l-Ilma;

Tagħrif dwar l-ammont massimu ta' electrical power demand matul is- snin bejn l-1992 u l-1998 flimkien ma' tagħrif dwar is-sistemi li jipprovdu l-elettriku, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3935; u

Tagħrif dwar il-popolazzjoni f'Malta u Għawdex bejn l-1990 u l-1998 u proġettazzjoni għas-snin 1998 - 2005, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3937.

MR SPEAKER: Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, f'isem il-Ministru għall-Ambjent inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Kopja tal-ftehim preliminari bejn il-Gvern u l-konsorzju MIDI għall-iżvilupp ta' Manoel Island u Tigne' Point iffirmat fit-22 ta' Diċembru 1993, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5896; u

f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru 59 ta' l-1999 - Regolamenti ta' l-1999 li jemendaw ir- Regolamenti dwar il-Liċenzi tal-Pulizija.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SELF LOKALI

LOCAL LOAN (NO.

2) BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mill-23 ta' Marzu, 1999 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo huwa in possession.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, il-bieraħ kont qed ngħid li bħalissa fil-ministeri kollha suppost għaddejja attivita' intensiva biex jitfasslu l- business plans għat-tliet snin li ġejjin, bejn is-sena 2000 u s-sena 2002.

Dan mhuwiex sempliċement eżerċizzju fejn jitfassal budget nazzjoni mifrux fuq tliet snin.

Il-ministeri ntalbu mill-ministru tal-finanzi biex dawn janalizzaw in-nefqa linja b'linja, jiġġustifikaw jekk dik in-nefqa għandhiex issir jew le - fil-fatt it-teknika ta' zero based budgeting hekk titlob - u imbagħad ifasslu l-business plans sena wara sena skond il- prijoritajiet li għandhom f'kull qasam.

Jien qajjimt żewġ punti pero' naħseb li huwa importanti li dawn niżviluppahom iżjed.

L-ewwelnett l-eżerċizzju ta' line by line analysis u ta' l-input and output modelling li qed jintalbu jagħmlu l-uffiċjali taċ-ċivil huma affarijiet ġodda.

Dawn intalbu jibdew din l-attivita' b'ittra datata t-22 ta' Frar, 1999 u mistennija jlestu sa l-aħħar ta' April, 1999.

X'sar f'kull ministeru biex min qiegħed ifassal dawn il-business plans jagħmel eżerċizzju bis-serjeta'?

X'taħriġ ingħata lin-nies li qed ifasslu dawn il- business plans, l-aktar mill-lat ta' output?

Wara kollox, dawn qed jintalbu li għal kull lira li se jonfqu jridu juru r-riżultati.

Dan qed nistaqsih għaliex dan id-dokument se juri żewġ affarijiet importanti.

L-ewwelnett juri x'riżorsi qed jintalbu u t-tieni nett juri x'riżultati se jagħtu b'dawk ir-riżorsi.

Minbarra t-taħriġ tekniku li hemm bżonn biex isir eżerċizzju bħal dan, irid ikun hemm ukoll ir-rieda politika u minn dak li qiegħed nosserva ma naħsibx li teżisti din ir-rieda politika mill-ministri tal-kabinett.

Nerġa' ngħid dak li għidt il-bieraħ li fuq dak li nara u fuq dak li nisma', il-kwestjoni tal-problemi tal-finanzi tal-gvern mhumiex il-problemi tal-gvern imma huma l-problemi tal-ministeru tal-finanzi biss; u l-aktar li juru din l-attitudni huma l-ispending ministeries, jiġifieri l-ministeri li jonfqu.

Dawn ma jagħmlux ir-rabta li biex tonfoq irid ikollok id-dħul.

Jien diġa' għidt li fis-snin ta' bejn l-1992 u l-1996 dawn il-ministeri kienu responsabbli u ma tawx każ il-mod kif wieħed kellu jiffinanzja l- inizjattivi u l-proġetti tiegħu.

Minħabba f'hekk wasalna f'sitwazzjoni fejn dawn tellgħu deficit insostenibbli.

Issa jidher li ma tgħallmux il-lezzjoni u l-ewwel sitt xhur jindikaw li dawn il-ministeri qed ikomplu jonfqu u qed ikomplu jħallu l-public expenditure tagħhom taħarbilhom.

U jkun interessanti nkunu nafu x'qed isibu l-missjoni ta' l-IMF li qed jevalwaw kif sejra n-nefqa pubblika tal-gvern.

U naħseb li huwa importanti għall- gvern - u anke għaċ-ċittadini kollha - li dan ix-xogħol li qed tagħmel il- missjoni ta' l-IMF jiġi ppubblikat.

Pajjiżi oħra ħadu d-drawwa - s'intendi dan mhux biex tieħdu bħala vanġelu jew biex il-gvern bilfors jobdi dak li jkunu qed jgħidu huma - li l-poplu in ġenerali jkun jaf is-sitwazzjoni kif inhi< speċjalment fejn jidħlu l-finanzi pubbliċi.

Dan huwa importanti li jsir biex tikber il-kultura ta' accountability u l-kultura ta' trasparenza.

Dan bħal meta tmur fi klinika biex tagħmel X-ray.

Ikun importanti ħafna li jkollok il-feedback ta' kif inhuma l-affarijiet.

U naħseb li waħda mir- raġunijiet għaliex hemm nuqqas ta' rieda politika biex tidħol il-prudenza fit-tħaddim tal-finanzi pubbliċi hija minħabba l-kultura tradizzjonali tal- gvern preżenti li jimxi bil-politika ta' Father Christmas, fejn il-ħin kollu għandu r-rigali x'iqassam mingħajr ma jorbot mal-fatt li biex ikollok xi tqassam irid ikollok minn fejn tqassam u trid tassigura li qed jinħoloq biżżejjed ġid fil-pajjiż biex tqassmu.

Minħabba din il-politika l-gvern se jkollu jdur għad-dejn u għal iżjed dejn, bil-konsegwenza li se jkompli jgħabbi l-futur tal-pajjiż bil-piż tal-passat.

Jekk dan il-pajjiż irid li jkollu futur huwa importanti ħafna li n-nefqa pubblika ma tkunx piż fuq il- preżent tal-pajjiż u aktar u aktar ma tkunx piż fuq il-futur tal-pajjiż.

Jekk isir dan, ħafna mir-riżorsi tagħna jmorru mhux biex isaħħu u jibnu futur aħjar għall-pajjiż iżda biex iħallsu għall-iżbalji ta' tmexxija ħażina li tkun saret fil-passat.

Jiena nerġa' ngħid li ma narax rieda politika mill-ministri tal-gvern preżenti biex jagħmlu x-xogħol serju li hemm bżonn biex jaħkmu n-nefqa pubblika u ma jħalluhiex tkompli tikber u tkun piż akbar fuq is-setturi produttivi tal-pajjiż.

Isiru ħafna priedki lis-settur privat biex dan jirristruttura ruħu, biex jimmodernizza u biex jinfetaħ ħalli jkun kapaċi jikkompeti ma' pajjiżi oħra, iżda s-settur privat waħdu, peress li jopera f'kuntest nazzjonali, jrid ikollu l-appoġġ mis-settur pubbliku.

Jekk is- settur pubbliku nnifsu ma jirristrutturax ruħu, ma jimmodernizzax u ma jsirx iżjed effiċjenti, minflok ikun ta' appoġġ jispiċċa jkun parassita kbir fuq is-setturi produttivi tal-pajjiż.

U għalhekk huwa importanti ħafna li l-ministri juru rieda f'dan il-proċess.

Nerġa' ngħid li ma jidhirx li dan qed ikun il-każ.

Sintendi huwa aktar faċli li minflok tagħmel l-affarijiet serji, tinfexx tgħajjar u tattakka lin-naħa l-oħra.

Kieku t-tgħajjir kollu li sar lejn il- Gvern Laburista, speċjalment lejn il-mexxej tiegħu, kien parti mill-GDP, kieku l-ekonomija tagħna bħalissa kibret b'rata ta' xi 10%!

It-tgħajjir minnu nnifsu żgur ma jġibx ġid ekonomiku u żgur li ma jġibx il-flus li hemm bżonn biex jiġu solvuti l-problemi l-kbar li qed jiffaċċja l-pajjiż.

Bit- tgħajjir ma ssolvi xejn - u anke f'dan l-abbozz ta' liġi pprovaw iwaħħlu f'naħa waħda għal dawn il-problemi - imma sempliċement tkun qiegħed taħrab mir-responsabbilta' politika.

U dan it-tgħajjir sar minkejja li kien il- Partit Nazzjonalista fil-gvern bejn l-1992 u l-1996 li ġab din is- sitwazzjoni ħażina ħafna fil-finanzi pubbliċi tal-pajjiż.

Peress li issa l-gvern permezz tal-ministru tal-finanzi huwa kommess li jibda jirranġa l-finanzi pubbliċi sas-sena 2004, se nkunu f'pożizzjoni biex sena b'sena nkunu nafu jekk il-gvern hux qed jirnexxielu jilħaq il-miri tiegħu.

U dawk il-miri li għamel fid-dokument li ppubblika mal-budget ta' Novembru li għadda se jkunu test għall-kredibilita' personali kemm tal- ministru tal-finanzi nnifsu kif ukoll tal-gvern in ġenerali.

Sena b'sena wieħed se jkun jista' jara kemm qed jirnexxielu jilħaq dawn il-miri, pero' ta' min wieħed jgħid li fl-ewwel sitt xhur tal-ħajja tiegħu, il-gvern s'issa mhux qiegħed juri li kapaċi jimxi b'dik is-serjeta', dak l-għaqal u dik il-prudenza li titlob is-sitwazzjoni.

Il-ministru tal-finanzi qed jagħmel il-miri ta' x'għandu jiġri sas-sena 2004.

Dan jiddependi ħafna minn kif se jkun l-iżvilupp ekonomiku tal-pajjiż.

Jekk l-iżvilupp ekonomiku tal- pajjiż mhux se jieħu l-ħajja, allura żgur li l-miri tal-gvern m'humiex se jintlaħqu, kif wara kollox diġa' ma ntlaħqux bejn l-1992 u l-1996 meta s- sitwazzjoni ekonomika u s-sitwazzjoni tal-finanzi pubbliċi tal-pajjiż kienu ferm aħjar milli huma llum.

Biex tgħaqqad, kif anke ppruvajt nispjega l- bieraħ, il-gvern qed jikkomplika iżjed ħajtu għaliex minbarra li jrid jipprova jirranġa s-sitwazzjoni tal-finanzi pubbliċi, irid ukoll jagħmel dak it-taqlib kollu meħtieġ għaliex qed jipprova jgħaġġel kemm jiflaħ biex jidħol fl-Unjoni Ewropea.

L-istrateġija tista tiddiskriviha bħala l- istrateġija ta' faulty towers, fejn tidħol f'mind-set li tgħaġġel kemm jista' jkun mingħajr ma tirrifletti u mingħajr ma tifhem eżatt l- implikazzjonijiet ta' dak li tkun qed tagħmel.

MR SPEAKER: Onorevoli, jekk tippermettieli għandek bżonn leave of House.

Hawn permess?

ONOR.

MEMBRI: Iva.

Il-permess ingħata.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirringrazzja lill-Kamra u nwiegħed li mhux se ndum aktar milli hemm bżonn.

Kont qed ngħid li l-għaġġla biex isiru l- bidliet kollha meħtieġa biex il-pajjiż jipprova jikkwalifika għall-Unjoni Ewropea qed ikomplu jikkomplikaw il-ħajja għal dan il-gvern.

Ikomplo jikkomplikawlu l-ħajja għaliex minbarra li għandu l-agenda tat-tiswija tal- finanzi pubbliċi, irid ukoll jagħmel dak it-taqlib kollu li hemm bżonn biex ikun jista' jersaq 'il quddiem u jgħid lill-Kummissjoni Ewropea: Isma' aħna bdejna nieħdu l-passi biex nibdlu l-liġijiet u r-regolamenti tagħna biex inkunu nistgħu nikkwalifikaw biex nidħlu.

U nafu biżżejjed li mir-rapport aġġornat li ħarġet il-Kummissjoni Ewropea hemm sensiela ta' bidliet kbar li jrid jagħmel il-gvern.

Wieħed ukoll irid jgħid ukoll li sar ħafna diskors favur sħubija fl- Unjoni Ewropea mill-gvern preżenti - u anke mill-amministrazzjoni ta' bejn l-1992 u l-1996 - iżda jekk wieħed janalizza l-fatti, wieħed isib li jekk tqabbel id-diskors ma' l-azzjoni li ttieħdet issib li azzjoni ttieħdet ftit li xejn.

Il-bidliet li l-pajjiż qiegħed jintalab jagħmel huma li s-settur pubbliku jsir aktar effiċjenti biex ma jibqax piż fuq l-ekonomija tal- pajjiż, li l-gvern ineħħi s-sussidju lill-korporazzjonijiet pubbliċi, li l- korporazzjonijiet pubbliċi jridu jitgħallmu jaħdmu b'mod kummerċjali u jagħmlu l-qligħ, li l-prezzijiet tas-servizzi pubbliċi jridu jkunu dak li jieħu s-suq u mhux id-drawwa tas-sussidji u ta' l-assistenzjaliżmu li dan il-pajjiż dera bih.

Jiġifieri l-Gvern għandu ħafna u ħafna xogħol quddiemu x'jagħmel, u jridu jseħħu ħafna bidliet.

Nerġa' ngħid li bejn l-1992 u l- 1996 kienet inqas diffiċli biex jibdew isiru dawn it-tibdiliet pero' dawn ma sarux u, minn kif jidhru l-affarijiet, jidher li mhux se jerġgħu jirnexxu issa.

Kif kont qed nispjega l-bieraħ ukoll, dan il-pajjiż għandu twemmin perikoluż fil-mirakli u nuqqas ta' twemmin fix-xogħol.

Waħda mill- affarijiet li tingħad kemm-il darba dwar l-Unjoni Ewropea hi: Ħarsu lejn l- Irlanda u araw kemm imxiet 'il quddiem!

Dawn jaslu għall-konklużjoni faċli u żbaljata li kulma ġara kien li l-Irlanda marret għand l-Unjoni Ewropea, ħadet il-fondi li kellha bżonn u mxiet 'il quddiem.

Wieħed jinsa li l- Irlandiżi għarfu jkunu bil-għaqal, għarfu jkunu bieżla, għarfu jkunu intelliġenti u għarfu jimpenjaw irwieħhom.

L-opportunitajiet li tathom l- Unjoni Ewropea ħaduhom bis-saħħa tal-kapaċita' tagħhom.

Il-flus ma waqgħux fuqhom minnufih.

Dawn irnexxielhom joħolqu klima fejn l-inizjattiva privata tħalliet taħdem u ġiet inkoraġġita.

Barra minn hekk sar minn kollox fil- pajjiż biex is-setturi produttivi privati jsibu awtoritajiet pubbliċi u gvern li joħolqilhom il-kondizzjonijiet li jistgħu jaħdmu fihom u mhux ixekkilhom u jkun ta' piż fuqhom.

Jiġifieri meta wieħed jipprova jitgħallem mill-esperjenza Irlandiża, aħjar jitgħallem dwar x'għamlu internament l- Irlandiżi biex joħolqu kultura imprenditorjali, kultura ta' inizjattiva privata, kultura ta' klima ta' politika soċjali, ekonomika u kulturali li tat l-ispinta 'l quddiem biex l-Irlanda mmodernizzat l-ekonomija tagħha.

Irrid ngħid ukoll li s-sitwazzjoni tinbidel anke fl-Unjoni Ewropea.

It- tip ta' għajnuna u t-tip ta' fondi li kienu aċċessibbli u li setgħu jgawdu minnhom il-pajjiżi li daħlu fl-Unjoni Ewropea fis-snin li għaddew mhux se jkunu available fis-snin li ġejjin.

U aħna għandu jkollna l-umilta' naċċettaw li ħafna drabi l-problema ma tkunx jekk inġibux fondi minn barra imma tkun li meta pajjiżna jirnexxielu jġib il-fondi minn barra - minn xi protokoll mat-Taljani jew minn xi protokoll ma' l-Unjoni Ewropea jew ma' xi pajjiż ieħor - dan ma jkunx kapaċi jonfoq dawk il-flus.

Aħjar naraw kif nanalizzaw x'inhuma r-raġunijiet għaliex m'aħniex kapaċi nimmobilizzaw il- forzi tagħna biex nonfqu l-flus li jiġu minn barra qabel ma noqogħdu nagħmlu ħafna spekulazzjonijiet fuq kemm ġejjin fondi minn barra.

U dan nistgħu narawh jekk naraw kif intefqu l-flus li ġew minn barra.

Irrid ngħid ukoll li ħadd m'hu se jiġi jagħtina b'xejn u rridu nkunu aħna li jkollna l-enerġija u r-riżorsi biex nieħdu l-opportunitajiet li toffri d- dinja ta' madwarna.

M'għandniex nistennew li l-bqija tad-dinja qiegħda hemm biex taqdi lilna, biex isservina u biex toffrilna l-ġid hi imma l-ġid irridu naħdmu għalih aħna.

Dan qed ngħidu għaliex ċerta djufija fil-kultura ekonomika ta' pajjiżna sfortunatament ma teżistix fis-settur pubbliku biss imma teżisti wkoll fis-settur privat.

Mhux l-ewwel darba li niltaqgħu ma' każi fejn anke nies li jsejħu lilhom infushom imprendituri jidħlu għal proġetti kbar, jisselfu ħafna flus mill-banek imbagħad isibu li dak il- proġett m'hemmx klijenti għalih.

Ċerti nuqqasijiet ta' imprenditorija ta' inizjattiva u ta' kreattivita' sfortunatament insibuhom ukoll fis-settur privat.

U pajjiżna jista' jħallas qares jekk ma ninbidlux, ma niġġeddux, ma nsirux iktar impreditorjali u ma nurux iktar inizjattiva kemm fis-settur pubbliku kif ukoll fis-settur privat.

Irridu ninbidlu fl-imġiba tagħna wkoll.

M'għandniex niskru bil-kliem jew naħsbu li biżżejjed ngħidu xi ħaġa biex fil-fatt titwettaq imma rridu tassew li ninbidlu fil-mod kif naħsbu u fil-mod kif ngħixu.

Il-bidliet li jitlob minna l-futur huma kbar.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien iktar pajjiżi żgħar bħal tagħna jridu jidraw li l-passat spiċċa.

Iridu jidraw li t-tip ta' parrini li kienu jsibu fl-imgħoddi - u dawn daqqa jkunu parrini tajbin u daqqa jkunu parrini ħżiena! - dejjem qed jonqsu u l-ħajja u l-iżvilupp ekonomiku tal-pajjiż se jkun jiddependi minn kemm huma kapaċi jimmobilizzaw l-enerġija interna kreattiva imprenditorjali tagħhom.

Ir-realta' li pajjiż jista' jiddependi fuq xi karita' jew fuq xi għajnuna minn barra issa spiċċat u dawk il-pajjiżi li ndunaw li dik ir-realta' spiċċat u bdew jinbidlu u jiġġeddu biex jgħixu bix-xogħol, bl-impenn u bil-ħidma tagħhom huma l-iktar pajjiżi li mxew 'il quddiem.

Waħda mid-djufiji li għandna fil- kultura nazzjonali tagħna hija li bqajna nfittxu dawn il-parrini.

Ħafna nies għandhom l-idea żbaljata li l-Unjoni Ewropea hi xi fairy godmother li tista' ssolvilna l-problemi.

Dan m'huwiex minnu għax fuq kollox l-Unjoni Ewropea titlob li biex tersaq lejha - kemm b'relazzjonijiet eqreb kif irid il-Partit Laburista u kemm bi sħubija sħiħa kif irid il-Gvern Nazzjonalista - inti trid tkun kapaċi tinbidel, tkun kapaċi topera f'ekonomija miftuħa u kompetittiva ħafna u f'ekonomija fost l-aktar avvanzata fid-dinja.

Biex jagħmel hekk wieħed irid juri iktar kwalitajiet imprenditorjali, iktar kwalitajiet tajbin u iktar ħila.

Sfortunatament aħna ma narawx il- kwestjoni b'dan il-mod imma qed nittrattaw is-sitwazzjoni qisna sibna parrinu ieħor li se jsolvilna l-problemi u li se jagħtina l-flus meta jkollna bżonn.

Ħafna mill-aspettattivi immaġinarji li qed jinħolqu dwar l- Unjoni Ewropea għad ikunu l-kaġun li jdawru lin-nies kontra din ir-realta', li qatt m'għandha tiġi ppreżentata b'dak il-mod għaliex l-affarijiet m'humiex hekk.

Irrid ngħid ukoll li jekk il-miri li qed ipoġġi quddiemu l-gvern ma jintlaħqux minħabba li ma jkunx hemm l-żvilupp ekonomiku li qiegħed jiġi pprospettat, allura dan il-pajjiż se jidħol f'diffikultajiet kbar.

Jekk ma jkunx hemm dan l-iżvilupp ekonomiku kif nistgħu nitkellmu fuq it-tqassim tal-ġid, fuq il-mod kif nistgħu nsostnu n-nefqa tal-gvern fl-edukazzjoni, fis-saħħa, fis-servizzi soċjali, fit-toroq, fl-infrastruttura u fis- servizzi pubbliċi?

Meta nitkellmu fuq l-iġġamjar ekonomiku li għaddej minnu l-pajjiż inkunu sempliċement qed ngħaddu osservazzjonijiet ta' l- affarijiet li qed jiġru.

Biżżejjed wieħed jitkellem man-nies tan-negozju jew ma dawk li jaħdmu fil-qasam ekonomiku u fil-qasam kummerċjali biex tkun taf kemm l-iġġamjar ekonomiku għadu hemm.

Jekk mhux se jiġi investiment anke minn barra biex jagħti ħajja lill-ekonomija tagħna, l-ekonomija tal- pajjiż se tkompli timrad u se tkompli tmur lura.

M'għandniex għalfejn naħsbu li s-sitwazzjoni tinbidel sempliċement billi tirrepeti l-kliem "fiduċja, fiduċja, fiduċja" iżda trid tieħu dawk il-passi kollha li hemm bżonn biex tingħata ħajja u tingħata spinta ġdida lill-ekonomija tagħna.

Fil-każ tagħna, bħala pajjiż żgħir li qed jiżviluppa, huwa importanti ħafna li ma nitilfu l-ebda possibbilta' għall-iżvilupp ekonomiku tagħna.

Huwa importanti ħafna li aħna noħolqu l-klima biex l-investituri barranin jitħajru jiġu joperaw u jaħdmu minn Malta.

Jekk mhux se noħolqu din is- sitwazzjoni u dawn l-inċentivi, pajjiżna se jiffaċċja problemi kbar.

Isir ukoll ħafna diskors fuq ir-ristrutturar u fuq kif il-kumpanniji żgħar tagħna, li għal snin twal draw jaħdmu f'suq lokali u f'suq protett, iridu jagħmlu bidliet kbar biex nlaħħqu ma' dak li qed jiġri fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Ħafna pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea bdew l-iżvilupp ekonomiku modern nazzjonali tagħhom mill-inqas żewġ sekli jew seklu u nofs qabilna, u ma tistax tippretendi li l-pajjiż tagħna fi ftit snin jagħmel kultura ekonomika li fuq il-kontinent Ewropew ħadet is-sekli biex tiġi fformata.

Aħna għadna nazzjon żgħir.

L-indipendenza ħadniha fl-1964 u l- ħolqien tas-sovranita' tagħna beda propjru fl-aħħar 35 sena.

L-iżvilupp ekonomiku nazzjonali modern fil-pajjiżi l-kbar ta' l-Unjoni Ewropea beda jseħħ mill-inqas 150 jew 200 sena ilu u wieħed irid jifhem li hemm bżonn iż- żmien biex pajjiżna jagħmel dan.

Din wieħed jgħidha mhux bħala skuża biex ma niċċaqilqux jew biex ma ninbidlux imma huwa importanti li l-bidla tkun maħsuba, tkun sostnuta u li wieħed ikun jaf x'qiegħed jagħmel.

Il-bidla li ssir trid tkun kapaċi li tigdem kemm tiflaħ u tagħmel pass wara l-ieħor biex isir dak li hu meħtieġ.

Jekk taħseb li tista' taqbad u tbiddel bl- addoċċ u f'salt se jkollok il-konfużjoni, it-tħarbit u t-tkissir.

Irridu noqogħdu attenti wkoll li bi sħubija fl-Unjoni Ewropea mhux biss ma nkissrux il-kumpanniji ż-żgħar, li s'issa tgħallmu jgħumu biss fl- għadira protetta lokali u jridu jitgħallmu jgħumu fil-baħar fond miftuħ ta' l-ekonomija internazzjonali, imma rridu noqgħodu attenti wkoll għas-settur ta' investituri barranin li ġew fostna fis-snin sittin, l-aktar fi snin sebgħin u wħud minnhom fi snin tmenin.

Lil dawn irridu noqogħdu attenti li ma nnaffruhomx minħabba l-bidliet li tesiġi l-Unjoni Ewropea, kemm f'dawk li huma tax holidays u f'inċentivi oħra li dan il-pajjiż offra lill- investituri barranin.

Wieħed ma jistax jinsa li anke fir-rapport aġġornat ta' l-Unjoni Ewropea jingħad li l-gvern m'għandux il-politika industrijali iddikjarata tiegħu.

Mhux l-ewwel darba aħna nqajmu l- mistoqsija: Imma dan il-gvern jemmen fl-industrija tal-manifattura jew jaħseb li dan huwa settur li l-pajjiż jista' jgħaddi mingħajru?

Jien naħseb li pajjiż żgħir bħal tagħna li jkollu idejh marbutin ħafna minħabba fiċ- ċokon tiegħu, għandu aktar iżomm spazju fejn jista' jimmanuvra billi jkollu ekonomija b'taħlita sħiħa ta' setturi differenti.

Pajjiżna ma jaffordjax li jorbot id-destin tal-futur tiegħu ma' settur wieħed għaliex jekk dak is- settur imurlu ħażin l-ekonomija kollha tmur ħażin.

Waħda mill- karatteristiċi ta' stati żgħar bħalna hi li l-ekonomija tkun dominata minn xi settur wieħed jew minn xi operatur wieħed u li ħafna drabi ftit li xejn jistgħu jinfluwenzaw il-kundizzjonijiet ekonomiċi internazzjonali.

Għalhekk huwa importanti ħafna li jkun hemm taħlita sħiħa fl-istruttura ekonomika tal-pajjiż u din it-taħlita għandha tinkludi s-settur tal-manifattura u s- settur tas-servizzi differenti.

B'hekk pajjiżna ma jkunx jiddependi biss minn settur wieħed li jekk imur ħażin imbagħad jintlaqat il-pajjiż kollu kemm hu.

Nerġa' ngħid pajjiżna jiddependi ħafna mit-tkabbir ta' l-ekonomija lokali jekk irid ifejjaq il-problema kbira tal-finanzji pubbliċi sas-sena 2004.

Jekk ma jiġrix dak it-tkabbir ekonomiku, allura l-problema tad-dejn se tkompli tikber u l-ftit setturi produttivi li jibqgħu jeżistu jkollhom jingħafsu iżjed biex jagħmlu tajjeb għall-iżvilupp ekonomiku li ma jkunx qed iseħħ.

Irridu niftakru li fl-istess żmien il-gvern se jkun qiegħed ibiegħ iżjed mill-ishma fil-kumpanniji pubbliċi u f'pajjiż bħal tagħna - u dan jgħodd anke għal pajjiżi ikbar aħseb u ara għal pajjiż żgħir bħal tagħna - hemm limitu għall-bejgħ mill-ġid nazzjonali tiegħek u għalhekk huwa importanti ħafna li jittieħdu l-passi kollha biex l-iżvilupp ekonomiku jiġi sostnut.

M'hemmx dubju li għad irid isir ħafna xogħol biex l- ekonomija lokali tieħu l-ispinta li għandha bżonn.

U huwa inutli li noqogħodu nippriedkaw lis-settur privat biex dan isir aktar effiċjenti u aktar modern jekk imbagħad is-settur pubbliku ma jgħinx f'dan il-proċess ta' tiġdid.

Bħas-soltu, huwa iktar faċli tippriedka lil ħaddieħor x'għandu jagħmel milli tipprattika inti stess dak li tippretendi li ħaddieħor jipprattika.

U jekk il-gvern irid jagħti eżempju lis-settur privat biex jimmodernizza u biex jirristruttura ruħu, l-aħjar eżempju jista jagħtih permezz tal-fatti u mhux bil-paroli.

Jekk il-gvern ma jimmodernizzax u ma jirristrutturax lilu nnifsu, mhux biss ma jintlaħqux il-miri ta' dan il- gvern li jsewwi l-finanzi pubbliċi iżda s-sitwazzjoni tmur għall-agħar, u jien diġa' għedt li minn dak li qed nosserva ma jidhirx li hemm ir-rieda politika biex il-makna amministrattiva tal-gvern issir iktar effiċjenti u jkun hemm iktar serjeta'.

Jien m'inix nara xi impenn ġdid biex tidħol din is-serjeta' li l-ministru tal-finanzi nnifsu semma fil-budget.

Jien diġa' għedt li għandna każi fejn diversi xogħlijiet jingħataw b'kuntratt lill-kumpanniji privati meta suppost hemm impjegati pubbliċi imħallsin biex jagħmluh.

Din hija xi ħaġa li tkompli tkisser is-serjeta' u t-tħaddim tal-finanzi pubbliċi għaliex iżżid il-problemi.

Per eżempju, wieħed jista' jara ammont ta' impjegati tal-gvern li qed jieħdu sehem fil- ġbid tal-film "Gladiator".

Dan ma tantx huwa xi eżempju ta' serjeta' ta' kif irridu nsolvu dawn il-problemi.

Irid ikun hemm il-kuraġġ u s-serjeta' biex naraw li dak li jkun jagħmel xogħol għal kemm jitħallas, pero' dan jiena m'inix narah u minħabba f'hekk, il-problemi jikbru jistgħu u mhux jiċkienu.

Irid ikun hemm impenn serju minn fuq sa isfel biex dawn l- affarijiet ikunu jistgħu jsiru, inkella l-problemi finanzjarji għal dan il- pajjiż se jkomplu jikbru, inkunu qegħdin nikkomplikaw iktar il-ħajja u nkompli nżidu iktar il-piż li jkollhom iħallsu l-ġenerazzjonijiet li jiġu warajna.

Irrid ngħid ukoll li bejn l-1992 u l-1996 is-sitwazzjoni ma kenitx diffiċli daqskemm hija illum u jekk il-gvern ta' dak iż-żmien ma kienx irnexxielu jaħkem is-sitwazzjoni u jsolvi l-problemi dak iż-żmien, jiena għandi dubju serji kemm jistgħu jsolvu l-problemi din id-darba, għax wara kollox, il-ministri preżenti huma l-istess ministri li kien hemm dak iż- żmien.

Fil-projezzjonijiet li qed jagħmel il-ministru tal-finanzi qed jgħid li jrid iniżżel il-piż tan-nefqa pubblika għal xi 37% tal-ġid nazzjonali tagħna.

Irridu niftakru li bejn l-1992 u l-1996, il-piż tan- nefqa pubblika ġieli tela' anke għal 52% tal-ġid nazzjonali tagħna.

Fl- istess żmien in-nefqa pubblika baqgħet tiżdied waqt li kompla jonqos id- dħul.

Jekk wieħed jagħmel studju jsib li hemm rabta bejn din in-nefqa u ċ- ċiklu elettorali.

Aktar ma tkun riesqa l-elezzjoni aktar tiżdied in-nefqa u jonqos id-dħul.

Meta kienet ġejja l-elezzjoni ta' l-1992, għal sentejn wara xulxin il-gvern kien żied in-nefqa tiegħu għal 52% tal-ġid nazzjonali imbagħad wara li għaddiet l-elezzjoni kien hemm waqgħa drammatika tan- nefqa, li kienet niżlet għal 44% tal-ġid nazzjonali.

Issa ta' min jgħid ukoll li wara l-1995 id-dħul tal-gvern naqas drastikament.

Fl-1996 id-dħul mit-taxxi diretti niżel għal 42.5% tal-ġid nazzjonali waqt li n-nefqa pubblika kienet ta' 48% tal-ġid nazzjonali.

Ma jistax ikun li għal tant snin iżżomm in-nefqa tiegħek ikbar ħafna mid-dħul tiegħek, imma hekk kien qed jagħmel Gvern Nazzjonalista u huwa minħabba f'hekk li llum qegħdin f'din is-sitwazzjoni.

Nerġa' ngħid li kemm ir-rata tan-nefqa pubblika kif ukoll ir-rata ta' tassazzjoni ma kenux marbuta maċ-ċiklu ekonomiku imma kienu marbuta mal-kalendarju elettorali.

Jekk tkun ġejja elezzjoni tiżdied in-nefqa tal-Gvern u tonqos it-tassazzjoni.

Dan huwa l-istess gvern li kien responsabbli għal din it-tip ta' tmexxija u jiena ma nafx kif sas-sena 2004 se jirnexxielu jilħaq il-miri li qed jippjana li jilħaq.

Jekk l- ekonomija mhux se tikber b'iktar mill-5% li qiegħed jipproġetta l-ministru tal-finanzi fir-rapport li ħareġ mal-budget ta' Novembru li għadda, allura l-pajjiż tassew se jidħol f'iktar u iktar f'problemi.

Mr. Speaker, jiena rbatt dan l-intervent mal-fatt li l-gvern suppost qiegħed jieħu passi biex jipprova jaħkem il-proċess bagitarju ta' kemm jonfoq u kif idaħħal.

Diġa' għidt li n-nies li suppost qed jagħmlu dan l- eżerċizzju ma ġewx imħarrġin kif suppost.

Irrid ngħid ukoll li meta qed jitfassal il-business plan għat-tliet snin li ġejjin, suppost li l-gvern jara li se jkun qed iwettaq il-wegħdiet elettorali tiegħu.

Il-mistoqsija li toħroġ immedjatament hi: Minn fejn se jkollu l-flus biex iwettaq dawk il- wegħdiet elettorali jekk ħafna mill-fondi pubbliċi huma nefqiet fissi li ma tistax tnaqqashom, speċjalment wara d-deċiżjoni li ttieħdet li jiżdiedu s- salarji u l-pagi ta' l-impjegati tal-gvern?

Minn fejn se jiġu l-flus li int għandek bżonn għall-inizjattivi u għall-programmi?

Qed nistaqsi dawn il- mistoqsijiet għax jidher li ħafna mill-ministri preżenti mhumiex qed jifhmu s-sitwazzjoni diffiċli li qed joperaw fiha u qed jibqgħu jaġixxu u jxerrdu anke l-illużjoni li l-problema tad-deficit m'hijiex problema tagħhom imma hija problema tal-ministru tal-finanzi biss.

Din hi mentalita' assolutament irresponsabbli għaliex biex jirnexxi sforz bħal dan mhux biss irid ikun hemm in-nies imħarrġa biex jagħmlu eżerċizzju ta' dan it-tip imma jrid ikun hemm ir-rieda politika, l-għaqal, is-serjeta', u l-prudenza fit-tħaddim tal- finanzi pubbliċi f'kull ministeru.

Jekk mhux se jkun hemm din is-serjeta' l- pajjiż se jiffaċċja problemi diffiċli ħafna 'l quddiem.

Il-problemi ma jistgħux jiġu moħbija iżjed u ma jistgħux jiġu posposti iżjed għaliex issa hemm il-miri li ppubblika l-ministru tal-finanzi f'Novembru li għadda.

Dawn il-miri jinkludu l-impenn li jibdel l-ekonomija u li jibdel ħafna oqsma differenti ta' pajjiżna biex jersaq lejn il-kriterji li jintalbu lil kull min jixtieq jidħol fl-Unjoni Ewropea.

Jekk dawn il-bidliet drastiċi u radikali ma jsirux b'mod ippjanat u b'mod serju, flok tagħmel il-ġid u tiftaħ opportunitajiet ġodda għal pajjiżna, aktar tkun qiegħed tgħabbi l- futur bil-piż minħabba t-tmexxija ħażina tal-passat.

Isir ħafna diskors fuq il-bidu tal-millennju l-ġdid, pero' ċertament li pajjiżna ma jaffordjax jibda dawn iż-żminijiet fejn bħala l-akbar proġett tal-millennju il-ġdid ikun li jitfejjaq id-dejn nazzjonali kbir li jkun ħalla warajh dan il-gvern.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Mr Speaker, permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi din il-Kamra qegħda tiġi mitluba biex tapprova li l-gvern jissellef Lm100 miljun biex ikopri d-deficit tiegħu għall-1998 u l-1999.

Dan id-dibattitu jagħti lok li wieħed jitkellem ukoll fuq is-self li sar, fuq il-piż li dan is-self qed jagħmel fuq il-pajjiż, fuq il-qagħda finanzjarja ta' dan il- pajjiż, fuq id-dħul u l-ħruġ tal-gvern u anke fuq il-qagħda ekonomika tal- pajjiż.

Kollox huwa magħqud wieħed ma' l-ieħor u waħda ma' l-oħra u jekk ma jkollniex pajjiż f'qagħda ekonomika b'saħħitha, id-dħul tal-gvern jibda jonqos u jkollna problema finanzjarja akbar b'riżultat li dan il-parlament jerġa' jiġi ffaċċjat b'abbozzi simili.

Jekk wieħed imur lura u jara ftit x'kien qed jiġri dawn l-aħħar ħames snin f'dak li huwa self, jinnota li bejn l-1994 u l-1997 is-self tal-gvern mhux irdoppja imma sar erba' darbiet iżjed u dan ħalla effett kbir f'dik li hija spiża rikorrenti minħabba debt servicing.

Jekk wieħed imur lura jsib li fl-1985 l-imgħaxijiet fuq id-dejn tal-gvern kienu jammontaw għal Lm6 miljun, dawn telgħu għal Lm10 miljun fl- 1990 u baqgħu telgħin għal Lm19 miljun fl-1995.

Fl-1998 dawn saru Lm41 miljun u din is-sena huwa maħsub li d-debt servicing ikun ta' Lm50 miljun.

Din hija somma sostanzjali ħafna u huwa fatt li din il-problema rridu nindirizzawha.

Jekk hemm żewġ miri urġenti li pajjiżna jrid jiffaċċja għall- millennju l-ġdid, dawn huwa eżattament il-kontroll tad-deficit tal-gvern u li nagħmlu ekonomija iżjed effiċjenti u iżjed kompetittiva minħabba li t- tkattir tal-ġid jiddependi fuq ekonomija li tkun b'saħħita u fuq ekonomija effiċjenti.

Id-deficit tal-gvern kulma jmur qiegħed jikber u filwaqt li fl-1995 kien jammonta għal 4% tal-GDP fl-1997 dan tela' għal 10% tal-GDP.

L-Unjoni Ewropea hija kontra deficit daqshekk għoli u anke fl-avis li ġie ppreżentat lil din il-Kamra xi ġimgħat ilu ngħad li dan m'huwiex deficit sostenibbli u hemm bżonn li jinżel għan-normi ta' l-Unjoni Ewropea, jiġifieri 3% tal- GDP.

Id-dejn totali tal-gvern tela' minn 33.2% tal-GDP fl-1993 għal 50.8% fl-1997.

Issa dan id-deficit u dan is-self li qed niġu mitlubin napprovaw m'huwiex se jintuża biex isaħħaħ l-infrastruttura ta' l-ekonomija, għax kieku dak ikun xi ħaġa tajba, u eventwalment dak id-deficit jirriżulta anke f'bilanċ.

Din m'hijiex sitwazzjoni ta' priming the pump, fejn qisek qed titfa l-ilma fil-pompa ta' l-ilma biex hekk kif tibda taħdem din tibda tagħtik l-ilma lura imma hija sitwazzjoni, kif spjega l-ministru tal- finanzi fid-diskors tal-budget, li qegħdin nissellfu biex inħallsu l-ispiża rikorrenti tal-gvern.

Kif qal il-ministru stess, qed nissellfu biex nieklu.

Din hija ħaġa li dan il-pajjiż jeħtieġ li jindirizza kemm jista' jkun malajr minħabba li qed tagħmel ħafna ħsara.

Id-deficit jirriżulta mid-differenza bejn il-ħruġ u d-dħul tal-gvern.

Jekk wieħed janalizza l-ħruġ tal-gvern isib li dan jiddependi mill-ispiża rikorrenti.

Jiddependi wkoll minn żidiet fil-pagi tal-ħaddiema fis-settur pubbliku, minn żidiet fl-ispejjeż ta' l-iżbilanċ fil-kontribuzzjonijiet tas- servizzi soċjali u anke minħabba l-performance ħażina ta' korporazzjonijiet pubbliċi, bħalma huma l-water services corporation u l-Enemalta.

Jekk wieħed jagħmel il-breakdown ta' l-ispiża tal-gvern, skond kif għamel anke l- Ministru tal-Finanzi nnifsu, isib li ħafna mill-ħruġ tal-gvern huwa relatat ma' servizzi soċjali, ma' pensjonijiet u ma' affarijiet ta saħħa, edukazzjoni, kura ta' l-anzjani u stipendji.

Isib ukoll li terz mill-ħruġ tal-gvern jirriżulta mill-ħruġ tal-pagi tal-ħaddiema fis-settur pubbliku.

F'dawk li huma affarijiet li ma tantx tista' ċċaqlaqhom issib li dawn jammontaw għal bejn 15 u 20% ta' l-ispiża tal-gvern.

Affarijiet oħra diskrezzjonali li wieħed jista' jimmaġina li jista' jnaqqas jammontaw biss għal bejn 3% sa 5%.

Dan ġie anke ppreżentat lil din il-Kamra f'dibattiti oħrajn.

Jiġifieri jekk tagħsar kemm tagħsar issib li jekk wieħed ma jridx jagħmel xi kjass soċjali, dawn l-affarijiet ma tistax tnaqqashom.

Wieħed ma jistax jimmaġina li xi darba tista' tnaqqas is-servizzi soċjali jew il-pagi tal-ħaddiema fis-settur pubbliku, u allura l-gvern irid jara li jkollu dħul sostenibbli li jkopri dan il-ħruġ li kulma jmur qed ikompli jiżdied.

Mill- 1990 l'hawn, il-benefiċċji tas-sigurta' soċjali żdiedu sena wara l-oħra.

Fl- 1996 il-benefiċċji għas-sigurta' soċjali kienu jammontaw għal kważi Lm192 miljun u l-kontribuzzjonijiet għas-sigurta' soċjali kienu jammontaw għal Lm126 miljun.

Issa dan l-iżbilanċ bejn il-kontribuzzjonijiet u l-benefiċċji tas-sigurta' soċjali kulma jmur qed jiżdied.

Mr Speaker, kif kont qed ngħid kollox jiddependi li l-gvern ikollu dħul li jkopri l-ħruġ.

Mill-1990 sa l-1995 id-dħul tal-gvern żdied sena wara l- oħra ħlief fl-1992, meta naqas b'4%.

Jekk wieħed imbagħad iħares lejn l- 1996, jiġifieri sena wara li daħlet il-liġi tal-VAT, isib li kien hemm tnaqqis kbir ta' 7.3% fuq is-sena ta' qabel f'dak li huwa dħul tal-gvern.

Din kienet xi ħaġa li ma kenitx mistennija u fil-fatt, jekk wieħed imur għad-dibattiti ta' din il-Kamra, il-ministru tal-finanzi ta' dak iż-żmien kien qed jgħid - u hawnhekk se nikkwota - li:

"Finalment naħseb li wieħed irid jara li f'pajjiżna r-revenues jikber.

Wieħed jixtieq li jikber dejjem iktar, almenu bl-istess ritmu li jikbru l-ispejjeż.

Dan il-kliem kien qed jgħidu wara li għamel eloġju sħiħ għal-liġi tal-VAT u wara li kien qal kemm hija liġi fiskali li tirrendilek hekk kif tikber l- ekonomija.

Illum jidher li dak li kien qed jgħid il-ministru dak iż-żmien kien żbaljat.

Dan ħaseb li l-liġi tal-VAT kienet se tkompli tagħti iżjed, sena wara l-oħra, imma fil-fatt jirriżulta li fl-1996 kien hemm tnaqqis sostanzjali li ġab diżastru fil-finanzi tal-gvern.

Tant ġabet diżastru li f'Ġunju ta' dik is-sena, l-istess ministru tal-finanzi kien għamel memorandum lill-prim ministru u kien qallu li kontra kull tbassir li kien għamel is-sena ta' qabel, kien se jkun hemm żbilanċ massiċċ.

Sfortunatament il-prim ministru ta' dak iż-żmien iddeċieda li dan il-memorandum ma jippreżentahx lill-kabinett u kien hemm ħafna ministri li ħassewhom urtati li ma kenux jafu eżattament x'kienet is-sitwazzjoni finanzjarja tal-pajjiż.

Dawn kienu tkellmu in confidence anke ma' ex-ministri minn din in-naħa.

Kienu qalulhom li ma kenux jistennew li l-prim ministru lanqas jindenja ruħu jressaq il-memorandum għad-diskussjoni fil-kabinett.

Il-punt tiegħi hu li f'dik li hija politika fiskali, il-gvern ta' l-1996 kien ħa falza stikka qawwija u minn dik is-sena spiċċajna b'deficit dejjem akbar.

Minħabba f'hekk għandna gvern li sena wara l-oħra qed jispiċċa jitlob lil din il-Kamra biex tapprova iżjed self biex ikun jista' jkopri dan id- deficit.

Għalhekk jien issa nistaqsi: Billi issa għandna l-istess taxxa tal-VAT, għandna l-istess uffiċjali pubbliċi u l-istess ministri tal-gvern li qed jamministraw din it-taxxa, kemm se jkollna politika fiskali iżjed effiċjenti biex noħorġu minn dan iċ-ċirku vizzjuż li qed idaħħal lil dan il- pajjiż f'sitwazzjoni li m'hijiex sostenibbli?

Jista' l-ministru jagħtina garanzija li din is-sena mhux se nispiċċaw b'xi shortfall bħal dak ta' l- 1996?

Jista' l-ministru jagħti garanzija li bl-introduzzjoni tat-taxxa l- ġdida se jnaqqas l-evażjoni?

Hawnhekk f'dan il-parlament hawn qbil bejn iż- żewġ naħat - u anke hawn qbil nazzjonali - li waħda mill-problemi li rridu nindirizzaw biex jiżdied id-dħul tal-gvern hija l-problema ta' l-evażjoni tat-taxxa.

Hawnhekk nitlob lill-Ministru biex fil-winding-up jgħidilna eżattament kif bil-liġi tal-VAT se jirnexxielna nkomplu nindirizzaw din il- problema.

Huwa veru li ħafna pajjiżi daħħlu din il-liġi tal-VAT u huwa veru li fil-kotba din tidher bħala tip ta' taxxa effiċjenti imma fil-prattika, kif qegħda taħdem f'dan il-pajjiż?

Issa mhux qed nitkellmu f'sitwazzjoni fejn għandna liġi li ilha in vigore tliet xhur biss imma llum għandna esperjenza tagħha ta' sentejn u nofs.

Kif għedt fil-bidu, f'dan id-dibattitu wieħed ma jistax ma jindirizzax il- qagħda ekonomika ta' dan il-pajjiż.

Id-dħul tal-gvern kollu jiddependi mill- ekonomija u huwa importanti li jkollok qagħda ekonomika b'saħħitha, mhux biss minħabba l-effetti soċjali imma wkoll biex jitkattar il-ġid, biex jogħla l-livell ta' l-għajxien taċ-ċittadini u biex jiżdied id-dħul tal- Gvern.

J'Alla li l-ekonomija tagħna tieħu r-ruħ u tinqala' mill-istaġnar li qegħda fih.

Aħna nieħdu gost li dan jiġri imma bil-politika ta' dan il- gvern jidher li qbadna triq li m'hi se twassalna mkien.

Minkejja dak li kienu jgħidu qabel l-elezzjoni ta' l-1998, l-ekonomija tal-pajjiż hija staġnata iżjed minn qatt qabel.

Din staġnat iżjed minn Settembru 'l hawn meta daħal il-Gvern Nazzjonalista u dan minkejja li ħafna drabi jqabbdu ħafna kittieba fil-ġurnali lokali biex jiktbu b'ħafna fiduċja biex mingħalihom jistimulaw l-ekonomija b'dan il-mod.

Mr. Speaker, tnejn mill- iktar raġunijiet li f'dan il-pajjiż staġnaw l-ekonomija kienu l- introduzzjoni tal-VAT fl-1995 u l-fatt li ma sar xejn biex jibda' r- ristrutturar ta' l-industrja.

Jekk wieħed iħares lejn l-ekonomija tal- pajjiż isib li wara l-1995, għal xahar wara l-ieħor, din bdiet sejra lura, tant li meta tela' l-Partit Laburista fil-gvern, dan sab sitwazzjoni li llum hija magħrufa ma' kulħadd.

Fit-22 xahar ta' Gvern Laburista kien hemm ftit titjib fil-qagħda ekonomika.

It-tieni raġuni għalfejn il-qagħda ekonomika għadha staġnata hija li minkejja li fl-avis report ta' l-1993 l-Unjoni Ewropea kienet tat parir lill-Gvern Nazzjonalista biex jirristruttura l-ekonomija tiegħu, speċjalment fis-settur tal-produzzjoni, baqa' ma sar xejn.

Filwaqt li l- Unjoni Ewropea saret u għadha qed issir iktar kompetittiva, l-ekonomija Maltija mhux talli ma saritx iktar kompetittiva talli saret inqas kompetittiva, ntilfu xi swieq fl-Ewropa u naqas l-investiment li ġej minn barra.

Issa jekk wieħed verament irid jindirizza dawn il-problemi ekonomiċi, l-ewwel irid jara li jkollna politika fejn ma jkunx hemm iżjed skossi fiskali.

Kif għidt fil-bidu, l-ekonomija tagħna ħadet din ir- rankatura 'l isfel minħabba dawn l-iskossi fiskali li ilha tieħu mill-1995 'l hawn u għalhekk hemm bżonn li nieħdu r-ristrutturazzjoni ekonomika bis- serjeta'.

Ilna nitkellmu ħafna fuq economic restructuring imma fir-realta' ftit li xejn sar biex nindirizzaw dan il-challenge li għandu pajjiżna.

Jekk irridu nitkellmu b'mod nazzjonali, l-ewwel u qabel kollox irridu nirristrutturaw il-mentalita' tagħna.

M'għandniex nintilfu fir-retorika u ninsew ir-realtajiet li dan il-pajjiż verament qed jiffaċċja.

Aħna għandna challenges qawwijin ħafna u jeħtieġ li nindirizzawhom tajjeb.

Irridu nżidu l-produttivita', ninvestu fir-riċerka u fl-iżvilupp u nieħdu ħsieb l- edukazzjoni u t-training tal-ħaddiema.

Dan l-aħħar meta kont qed naqra bqajt skandalizzat meta sibt li f'dik li hija literacy rate, pajjiżna huwa wieħed mill-inqas pajjiżi litterati fl-Ewropa.

Dan ifisser li rridu ntejbu l-livell ta' l-edukazzjoni tal-ħaddiema tagħna u nittrejnjawhom għall-ħajja industrijali u għall-ħajja ekonomika.

Imbagħad irridu naraw kif inlaqqgħu s-suq tax-xogħol mal-labour demand ħalli ma jkollniex sitwazzjoni fejn l-industrijalisti jfittxu ħaddiema ttrejnjati f'ċertu settur u mbagħad dawk li jkunu qed jirreġistraw għax-xogħol ma jkunux tajbin minħabba li ma jkunux ittrejnjati għal dak it-tip ta' xogħol li jkun hemm rikjest.

Irridu naraw ukoll kif intejbu l-qasam ta' l-informatika.

F'pajjiż modern huwa importanti ħafna li kulħadd jara li jkollu qasam ta' l-informatika aġġornat.

Irridu naraw li jiżviluppa spirtu ta' intrapriża f'dan il- pajjiż u din hija xi ħaġa importanti ħafna għax b'hekk inkunu lesti għall- economic restructuring.

Jekk wieħed imbagħad iħares lejn dak li kien hemm fir-Ramboll report pubblikat fi Frar ta' l-1997 - dan kien kummissjonat mill-FOI bl-għajnuna ta' l-Unjoni Ewropea - isib li kien hemm erba' rakkmandazzjonijiet prinċipali, ċioe' li nipprovaw inġibu l-kompetittivita' fis-swieq, li nżidu n-numru ta' l-intrapriżi ġodda, li nespandu l- investiment barrani u nżommu dak li għandna.

Pajjiż modern ma jistax ikollu ekonomija attiva jekk ma jkunx kompetittiv u ma tistax tikkompeti billi tbaxxi l-prezz għax dik it-tip ta' kompetittivita' titkissirlek malajr, speċjalment meta għandek pajjiżi ta' l-Ewropa ta' Lvant li għandhom cheap labour supply.

Il-kompetittivita' ma tiddependix lanqas fuq il-fatt li jirnexxielek tagħmel prodotti ta' kwalita' tajba.

Il- kompetittivita' tiddependi fuq kemm l-intrapriża u l-industrija Maltija tirrispondi malajr kemm jista' jkun għall-bżonnijiet tas-suq.

Dan huwa wieħed mill-kriterji li l-industrijalisti għandu jkollhom biex jipprovaw ikunu iktar kompetittivi; jiġifieri waqt li jkunu kompetittivi f'dawk li huma prezzijiet u kwalita' tal-prodott, iridu jkunu aġġornati biex jirrispondu kemm jista' jkun malajr għall-bżonnijiet tas-suq li jinbidlu minn ġurnata għal oħra.

Huwa importanti wkoll li l-industrijalist juri sens ta' innovazzjoni u sens ta' oriġinalita' f'dak li jipproduċi.

Illum għadda ż-żmien tal-protezzjoni - mhux biss f'Malta imma wkoll f'ħafna pajjiżi oħrajn - u jekk ma jkollokx kompetizzjoni ħielsa, jkollok ekonomija li aktar ma jgħaddi żmien aktar tmur lura u l-ġid fil-pajjiż jonqos.

Gvern li jipprova jipproteġi l-ekonomija bil-protezzjoni żejda jkun qiegħed jaħbi l-mard, iġib il-mewt tiegħu stess u jagħmilha iktar kiefra.

Għalhekk huwa importanti - aħna minn din in-naħa hekk nemmnu - li jkollok industrija li tkun miftuħa għall-kompetizzjoni u dawk l- industrijalisti li jipproduċu għas-suq lokali jew għandhom l-intenzjoni li jipproduċu għas-suq lokali, iridu jdaħħlu f'moħħhom li fid-dinja tal-lum ma tistax tistenna li tkun protett minn prodotti ta' barra għax tkun qiegħed tgħatti biss mard ekonomiku.

Mr Speaker, xi tfisser ir-ristrutturazzjoni?

Din tfisser li jkollok mezzi ġodda ta' produzzjoni u l-industrijalist jara xi bżonnijiet għandhom il-konsumaturi ħalli joħloq prodotti ġodda u jogħla l-istandard.

L- industrijalisti għandhom ifittxu swieq ġodda, mhux fl-Ewropa biss imma fl- Amerika, fl-Asja u fl-Afrika ta' Fuq.

Fil-fatt meta wieħed iħares lejn in- negozju li jsir bejn Malta u l-pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq, jibqa' impressjonat kemm dan il-kummerċ baqa' lura.

Għalhekk meta nitkellmu fuq ristrutturazzjoni nkunu qed nitkellmu fuq swieq ġodda madwar id-dinja kollha, swieq li jkunu lesti li jaċċettaw il-prodotti tagħna, li allura jippermettilna li nnaqsu l-ispejjeż tal-produzzjoni u nkunu iżjed kompetittivi.

L-industrijalist irid jara wkoll li jipprepara u jittrejnja lill-ħaddiema tiegħu għal kull bidla li jkun hemm bżonn.

Kulħadd jaf li l- ħaddiem isibha diffiċli li jaċċetta l-bidliet li jkunu mposti fuqu.

Issa jekk hemm xi industrijalist li jixtieq li Malta tingħaqad ma' l-Unjoni Ewropea sempliċement għaliex jaħseb li se ningħataw xi flus u dan jista' jtejjeb il-fabbrika tiegħu strutturalment jew jista' jkopri xi deficit li jista' jkollu u ma jużax dawn il-fondi biex jagħmel ir-ristrutturazzjoni li jkun hemm bżonn, dan qed jitqarraq bil-kbir.

Mr Speaker, jekk wieħed iħares ftit lejn ir-Ramboll report isib li wieħed mis-suġġerimenti kien li titwaqqaf enterprise development agency, dik li tissejjah one-stop shop.

Peress li Gvern Laburista beda jieħu r- restructuring u r-rakkmandazzjonijiet tar-Ramboll report bis-serjeta', ftit xhur wara li ħa l-poter, jiġifieri f'Mejju ta' l-1997, waqqaf l-IPSE - l- institute for the promotion of small enterprise - biex ikun f'forma ta' one- stop shop għall-intrapriżi medji u żgħar.

Kien hemm il-ħsieb li fuq timeframe ta' bejn ħamsa u seba' snin il-gvern kien se jasal f'sitwazzjoni fejn ineħħi kull protezzjoni, wara restructuring ippjanat u bis-serjeta', biex l-ekonomija ssir iżjed kompetittiva.

F'Novembru ta' l-1997 ġie ppubblikat mill-gvern ktejjeb bl-isem ta' "Strategic Guidelines for Industrial Restructuring", biex l-industrijalist jagħraf xi tfisser ir- ristrutturazzjoni fl-ekonomija.

Il-gvern kellu jwaqqaf manufacturing enterprise restructuring programme, il-MERP, biex meta tispiċċa l- protezzjoni u tidħol il-liberalizzazzjoni, setturi speċifiċi jiġu mgħejjuna.

L-FOI kellha twaqqaf gruppi b'interess komuni, biex bejniethom jaraw kif itejbu l-kompetittivita' tagħhom billi joħolqu purchasing consortia u jagħmlu riċerka ta' tiftix ta' swieq komuni.

Dan ifisser li fir-Ramboll report kien hemm ħafna rakkmandazzjonijiet li ftit minnhom saru u oħrajn ma sarux.

Iżda filwaqt li l-industrija hija ħerqana li ningħaqdu ma' l-Unjoni Ewropea, ftit li xejn qed tgħin biex dan ir-restructuring process jieħu s-saħħa.

Jien naħseb li dawn jippretendu li l-gvern se jgħaddilhom xi flus biex jgħinhom f'dak li huwa restructuring u jgħidilhom kif jagħmlu dawn l-affarijiet.

Il-gvern qiegħed hemm biex jagħti d- direzzjoni imma jien nippretendi li dawn l-affarijiet jagħmilhom l- industrijalist biex isir iktar kompetittiv u jtejjeb is-swieq, l- esportazzjoni u l-prodott u l-intrapriża tiegħu taħdem iżjed b'suċċess.

Waħda mir-rakkmandazzjonijiet li jagħmel ir-Ramboll report hi li fid- dinja tal-lum il-protezzjoni ftit li xejn għandek iddaħħalha minħabba li tkun qed taħbi mard ekonomiku, filwaqt li l-barrieri ta' protezzjoni għandek tipprova żżarmahom bil-mod il-mod, skond kull settur partikolari.

Fil-fatt ċerti setturi jifilħu li jkun hemm restructuring malajr u jsiru kompetittivi malajr u setturi oħra huma iżjed kajmana biex isiru kompetittivi u jieħdu iktar żmien.

Wara kollox kien hemm il-ħsieb li dan ir-restructuring process kellu jispiċċa wara tlieta jew erba' snin, skond ir-rakkmandazzjonijiet tar-Ramboll report.

Kif diġa' għidt, il-gvern kellu jtejjeb il-labour market biex jiġu matched is-supply u d-demand.

Dan ifisser li l-gvern kellu jagħmel il-parti tiegħu biex dawk il-ħaddiema li jkunu jirreġistraw għax-xogħol ikunu ttrejnjati u t-training tagħhom ikun indirizzat lejn dak li verament hemm bżonn fil-qasam industrijali.

Kien hemm ukoll irrikkmandat li tiżdied il-parteċipazzjoni tan-nisa fil-qasam tax-xogħol u jkun hemm iktar nisa fis-settur post- sekondarju, partikolarment fis-settur tal-manifattura u fil-qasam tekniku.

Dawn huma r- rakkmandazzjonijiet tar-Ramboll report biex il-labour market ikun iżjed employable, rakkmandazzjonijiet tajbin u hemm bżonn li dan il-pajjiż jidħol għalihom iżjed bis-serjeta' biex titjieb l-ekonomija.

Jekk titjieb l-ekonomija ovvjament jitnaqqas il-piż fuq il-gvern minħabba ħafna raġunijiet.

F'dan il-parlament smajna ħafna kemm huwa importanti li s- settur pubbliku jsir iktar modern, iktar effettiv u mgħobbi b'inqas nies u matul it-22 xahar li l-Gvern Laburista dam fil-poter għamel minn kollox biex dan iseħħ.

Rakkmandazzjoni oħra kienet li l-pass tal-privatizzazzjoni jiżdied u jitwaqqfu iżjed korpi regolatorji biex tiżdied l-effiċjenza tal-korpi parastatali, ħalli dawn ikunu inqas ta' piż fuq il-gvern, ikunu iżjed effettivi u jindirizzaw iżjed l-esiġenzi u l-bżonnijiet tal-konsumatur.

Kien hemm ukoll suġġeriment biex titwaqqaf credit guarantee company għas- settur ta' l-intrapriżi medji u żgħar, ħalli jkun hemm xi forma ta' garanzija għalihom għad-dispożizzjoni tal-banek.

Gvern Laburista wettaq uħud minn dawn is-suġġerimenti li ħarġu mir-Ramboll report.

Issa huwa importanti li dan il-gvern jieħu bis-serjeta' dan ir-rapport biex l- industrija u s-settur ta' produzzjoni jsiru iżjed kompettittivi u jitneħħew il-barrieri protettivi.

Dan m'għandux isir sempliċement għax fl- aġġornament ta' l-avis tagħha, l-Unjoni Ewropea qed tgħidilna li hekk għandu jkun.

Biex ikollna ekonomija b'saħħitha u prodotti iżjed kompetittivi bilfors irid ikollna ekonomija u industrija li tkun ristrutturata b'dan il-mod biex tiffaċċja l-kompetizzjoni li ġejja minn barra, kompetizzjoni li ma tistax tiġi evitata għax jekk tiġi evitata u jekk ikun hemm il-barrieri protettivi wieħed ikun qiegħed jaħbi l-mard ekonomiku, itawwal il-mewt u jagħmilha iktar kiefra.

Mr Speaker, nitkellmu ħafna fuq il-privatizzazzjoni.

Iż-żewġ naħat tal- Kamra jaqblu li ċerti azjendi pubbliċi jkunu pprivatizzati u jidher li fuq dan hemm qbil fis-setturi kollha, għalkemm hemm xi unions li għandhom ir- riżervi tagħhom dwar dan.

Il-privatizzazzjoni għandha l-vantaġġi tagħha.

Per eżempju, jekk ikollok azjenda li tkun privatizzata, bħalma hija l- Maltacom, wieħed jippretendi li din issir iżjed effiċjenti.

Fil-fatt il- privatizzazzjoni tagħti iżjed saħħa u fiduċja lis-settur privat, liema settur huwa kuntent ħafna li ċerti azjendi jkunu pprivatizzati.

Fl-avis update ta' l-Unjoni Ewropea hemm rakkmandazzjonijiet biex iżjed azjendi pubbliċi jiġu pprivatizzati għax peress li bil-privatizzazzjoni jkun hemm iktar kompetizzjoni u konsegwentement ikollok prodotti aħjar u orħos, eventwalment jispiċċa jgawdi l-konsumatur u finalment il-gvern ikabbar l- introjtu tiegħu.

Fil-fatt bil-privatizzazzjoni tal-Maltacom li saret is- sena l-oħra, il-gvern daħħal xi Lm30 miljun u dan il-gvern ukoll għandu l- intenzjoni li jipprivatizza ċerti setturi biex ikopri parti mid-deficit strutturali li għandu.

Pero' wieħed ma jistax ma jlissinx a word of caution, fis-sens li dawn ikunu one-off.

Jiġifieri jekk inti għandek azjenda u tbigħ ix-shares, veru li se tieħu s-somma imma b'nifs wieħed tkun qed titlef dak id-dħul li minn sena għal sena l-gvern idaħħal mill- qligħ ta' l-intrapriża.

Ovvjament il-privatizzazzjoni għandha wkoll l-iżvantaġġi għax biex gvern jipprivatizza xi setturi u jkollu suċċess, bilfors irid ibigħ azjendi li jkunu qed jagħmlu l-qligħ - ma nistax nimmaġina li jkollok gvern li jbigħ azjendi li jkunu qed jagħmlu telf għax naħseb li ftit li xejn ikun hemm domanda għax-shares tagħhom - u wieħed jista' jargumenta li meta gvern jagħmel hekk ikun qiegħed ibigħ il-family silver, ħaġa li wieħed ma jagħmilhiex jekk verament ma jkunx dahru mal-ħajt.

Żvantaġġ ieħor huwa li meta wieħed jipprivatizza jkun qed inaqqas id-dħul rikorrenti tal-gvern.

Per eżempju, għalkemm bil-privatizzazzjoni tal-Maltacom il-gvern daħħal Lm30 miljun, naturalment intilef id-dħul rikorrenti minn dawk l-intrapriżi.

Ovvjament hemm ukoll l-iżvantaġġ li ċerti ħaddiema f'dawn l-azjendi jistgħu jispiċċaw redundant.

Dan jiġri għax meta dawn l-intrapriżi jiġu pprivatizzati, jkun hemm ċerta drive biex isiru iktar kompetittivi u jieħdu diversi cost-cutting measures, bil-konsegwenza li jibdew jaraw jekk għandhomx ħaddiema żejda u jitterminawlhom l-impjieg.

Dan jista' jżid il- pressjoni fuq is-servizzi soċjali.

Fil-fatt meta ġiet privattizzata l- Maltacom bdew iħeġġu lill-ħaddiema li huma qabżu l-ħames sena biex jirtiraw kmieni mix-xogħol u japplikaw għas-servizzi soċjali.

Għalhekk huwa importanti li meta nitkellmu fuq il-privatizzazzjoni rridu naraw li dawn l-affarijiet kollha jittieħdu in konsiderazzjoni u bis-serjeta'.

Gvern Laburista kellu pjan imsejjes tajjeb ta' lista ta' azjendi li kellhom jiġu pprivatizzati u l-intenzjoni ta' dan ma kenitx biss li l-gvern idaħħal iżjed flus minnhom imma li titjieb l-effiċjenza ta' dawn l-intrapriżi biex il-konsumatur jinqeda aħjar.

Hemm bżonn li jkollna aktar privatizzazzjoni imma din trid issir b'mod maħsub biex filwaqt li jgawdi l-gvern, il- ħaddiema ma jbatux.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onor. Buhagiar, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

CHARLES MANGION: Nipproponi li l-Onor.

Buhagiar ikompli jinstema'.

ONOR.

TONY ABELA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Buhagiar ikompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra kollha.

Sur President, kont qed ngħid kemm huwa importanti li jkollok employment rate għolja għax meta jkollok iżjed ħaddiema employed, ikollok iktar sens ta well-being.

Jekk ikollok high unemployment rate - ħaġa li hija komuni ħafna fl-Ewropa, fejn l-average rate ta' unemployment hija ta' madwar 10% - se jkollok iżjed pressjoni fuq is-servizzi soċjali għax ikollok iżjed unemployment benefits, iżjed rikjesti għal benefiċċji oħrajn u inqas introjtu għall-gvern mill-income tax.

Hemm ħafna żvantaġġi meta jkollok unemployment rate għolja u kull gvern jaħdem biex ikollu employment rate ta' dan it-tip.

Ta' min igħid ukoll li jekk id-differenza bejn il-gross pay u n-net pay tal-ħaddiema tkun kbira din tagħmel ħsara lill-ħaddiema, tnaqqas il-kompetittivita' ta' l-intrapriża u tagħmel iżjed pressjoni fuq l-industrijalist biex iżid il-pagi.

Għalhekk m'hijiex ħaġa tajba li jkun hemm differenza kbira bejn in-net u l-gross pay.

Minkejja dan, fl-aħħar budget li tressaq il-bolla żdiedet minn 8% għal 10% għal din is-sena u se tispiċċa togħla għal 12% s-sena d-dieħla.

Din hija xi ħaġa li ma kenitx mistennija minn gvern li qabel l-1987 kien jitkellem ħafna kontra li tiżdied il-bolla tas-sigurta' soċjali.

Dan kollu jispiċċa jnaqqas il-kompetittivita' ta' l-intrapriżi tagħna.

Sur President, kultant minħabba d-differenza bejn dak li suppost idaħħlu l-ħaddiema u dak li jieħdu d-dar, ċerti ħaddiema jkun jaqblilhom li jirreġistraw għax-xogħol, speċjalment dawk il-ħaddiema li jkunu b'paga baxxa.

Dan jista' jillimita l-labour supply u jagħmel lill-ħaddiema iżjed unemployable u wieħed għandu jara kif sitwazzjoni bħal din ma timmaterjalizzax.

Wieħed irid isib metodu kif l-unemployment benefit li jingħataw il-ħaddiema jkun relatat ma' xi forma ta' apprendistat biex innaqqsu iżjed it-tentazzjoni ta' dawk in-nies li jirreġistraw għax-xogħol waqt li jkunu qegħdin jaħdmu u nipprovaw nittrejnjawhom għal dak li verament ikun hemm bżonn fl-industrija.

Meta nitkellmu fuq żidiet fil-pagi rridu naraw li dawn ikunu relatati mal-produttivita' tal-ħaddiema.

Fil- fatt meta wieħed jitlob żidiet fil-pagi u ma jallaċċjax dawn iż-żidiet ma' iżjed produttivita' tal-ħaddiema jkun qiegħed iġib sitwazzjoni li tagħmel ħsara lill-kompetittivita' tal-pajjiż u lill-industrija.

Irridu naraw li meta l-unions jagħmlu talbiet għal żidiet fil-pagi, dawn ma jkunux żidiet awtomatiċi imma jkunu relatati mal-produttivita' tal-ħaddiema tagħhom.

Huwa importanti li jkollna policy ta' stabilita` fil-prezzijiet.

Waħda mill-miri ta' l-Unjoni Ewropea hija li fil-pajjiżi membri jrid ikun hemm stabilita` fil-prezzijiet, speċjalment issa li se jkollhom munita waħda.

Pajjiż li jkollu prezzijiet stabbli jkollu inflazzjoni baxxa u inqas pressure fuq il-ħaddiema biex jitolbu żidiet fil-pagi.

Jekk ikollok ħafna talbiet għal żidiet fil-pagi, se jkollok żieda fil-cost of production u tonqos il-produttivita'.

F'dan il-pajjiż hemm bżonn li meta nitkellmu fuq ir-retail price index ikun hemm qbil fuqu.

Fil-fatt kien hawn anke talbiet f'din il-Kamra biex ikun hemm istituzzjoni indipendenti li tagħmel monitoring u tkejjel il-prezzijiet ħalli r-retail price indiex jiġi emnut.

Kulħadd jifhem li mir-ri-introduzzjoni tal-VAT kien hemm għoli esaġerat fil-prezzijiet.

Minkejja li l-ministru tal-finanzi ħareġ jgħidilna li 40,000 prodott kienu se jorħsu, illum nistgħu naraw li kulħadd huwa magħfus bl-għoli tal-ħajja.

Fil-fatt in-nisa tad-dar kollha jgħidulek biż- żidiet esaġerati fil-prezzijiet u mbagħad ħaġa ta' l-iskantament joħroġ l- indiċi u nsibu li l-istatistika uffiċjali tal-gvern turi tnaqqis fil-prezz ta' ċerti prodotti, affarijiet li ma jitwemmnux.

Assolutament din il-ħaġa m'hijiex aċċettabbli u jekk irridu nitkellmu bis-serjetà rridu naraw kif ikollna fiduċja fil-makkinarju tar-retail price index.

Sur President, jekk wieħed irid li l-ekonomija tagħna tissaħħaħ ovvjament irid jara li jkun hemm iżjed investiment barrani.

Issa matul dawn l-aħħar snin l-investiment barrani qiegħed kulma jmur jonqos u fil- fatt in-numru ta' intrapriżi u rikjesti minn intraprendituri barranin biex jinvestu f'Malta naqas sostanzjalment.

Din hija xi ħaġa li għandha tinkwieta lil dan il-gvern u għalhekk irridu naraw x'inhuma l-kawżi tagħha biex nirrimedjawha.

Wieħed li jkun irid jinvesti f'xi pajjiż partikolari jħares lejn l-istabilità fil-prezzijiet, jara hemmx inflazzjoni baxxa, jara jekk l-ispejjeż tal-produzzjoni humiex baxxi, jara li jkollu swieq aċċessibbli u jekk il-pajjiż huwiex kompetittiv u x'direzzjoni qed jieħdu.

Per eżempju, is-sena l-oħra, meta lil ċerti investituri semmewlhom l- Unjoni Ewropea mill-ewwel ħasbu biex jitilqu minn Malta għax il- kondizzjonijiet li hemm hemmhekk m'humiex konformi ma' dak li jridu huma.

Sur President, irrid ngħid xi ħaġa fuq il-politika monetarja.

Dan l-aħħar l-FOI kienet qed tilmenta dwar ir-rati għoljin ta' imgħax fuq is-self u filwaqt li kumpanniji kbar setgħu jmorru jissellfu minn barra, kumpanniji żgħar ma setgħux jagħmlu dan.

Filwaqt li l-bank ċentrali ngħata direzzjoni u ċerta indipendenza biex ikun jista' jaġġusta r-rati ta' l- imgħax fuq is-self, dawn spiċċaw baqgħu għoljin u dan huwa ta' detriment għall-industrijalisti.

Dan juri li ċerti regoli li jaħdmu f'pajjiżi oħrajn, f'pajjiżna jispiċċaw ma jaħdmux.

Din hija xi ħaġa li lmentat fuqha l-FOI u jekk ikollna gvern li jispiċċa jiġi quddiem dan il-parlament għal sena wara oħra biex jitlob li jissellef dawn il-miljuni kbar mis-suq lokali, se jagħmel pressjoni u limitazzjonijiet fil-politika monetarja bir- riżultat li l-industrijalisti jsibuha iktar diffiċli li jisselfu.

Dan kollu jżid il-cost of production għall-intrapriżi u minħabba diffikultajiet ikbar biex jinvestu f'dan il-pajjiż, lill-investituri ġġegħelhom jinvestu - din hija xi ħaġa li diġà qed tiġri preżentement - f'pajjiżi barranin.

Sur President, nixtieq nagħlaq billi ngħid li huwa importanti li nikkonstataw li l-politika li miexi biha dan il-gvern hija politika żbaljata.

Minn wara l-introduzzjoni tal-VAT fl-1995 'il hawn, spiċċajna b'budgets li d-deficit tagħhom baqa' jiżdied għal sena wara sena, spiċċajna bi gvern li beda jissellef dejjem iżjed u spiċċajna bi pressjoni kbira ta' imgħaxxijiet fuq dan id-dejn li bdew jagħfsu fuq l-ispejjeż tal-gvern.

Minkejja li fl-elezzjoni li għaddiet ħafna ħasbu li hekk kif ikun hemm fil-poter Gvern Nazzjonalista l-istaġnar ekonomiku kien se jieqaf, nista' ngħid li dan kompla żdied u hawn inċertezza akbar.

Fil-fatt ħafna industrijalisti, minflok qegħdin jippreparaw ruħhom għal meta nkunu membri ta' l-Unjoni Ewropea, qed jaħsbu li meta nissieħbu se jingħataw xi flus biex isalvaw, speċi ta' forma ta' ċejċa li se taqtgħalhom l-għatx.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, jidher biċ-ċar li kull meta jkollna quddiemna liġi fiskali ta' din in-natura - f'dawn it-12-il sena li ilni f'dan il-parlament kważi dejjem hekk ġara - dejjem jitqanqal l- interess taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Il-finanzi u d-direzzjoni ekonomika tal- pajjiż huma żewġ elementi importanti għax jolqtu lil kulħadd u hija ħaġa tajba li jkun hawn din id-diskussjoni miftuħa f'din il-Kamra.

Meta l- ministru kien qiegħed jippilota din il-liġi semma żewġ aspetti interessanti li lili laqtuni.

L-Onor.

Dalli qal li aħna qed nissellfu biex nieklu u li l-work ethic għandu jinbidel, żewġ osservazzjonijiet interessanti ħafna, li jġegħluna nħarsu lejn il-qagħda finanzjarja preżenti li qed twassal lill-gvern biex għal din is-sena jkompli jagħmel self ta' Lm100 miljun.

Fil-budget li għadda, il-gvern ipproġetta li għas-sena 2000 jissellef Lm72 miljun, għas- sena 2001 jissellef Lm77 miljun, għas-sena 2002 jissellef Lm95 miljun u għas-sena 2003 jissellef Lm81 miljun, bil-konsegwenza li minn sena għal sena d-debt servicing, jiġifieri l-imgħaxijiet li jridu jitħallsu fuq is- self, se jkomplu jiżdiedu.

Dan ifisser li l-public debt servicing se jkun iktar minn Lm50 miljun u dan jirrappreżenta kważi n-nofs, jekk mhux iktar, tad-dħul kollu tal-gvern mill-income tax.

Il-gvern jagħmel ħafna sforzi biex jiġbor l-income tax - u aħna naqblu ma' dan - pero' mbagħad wieħed irid iħares ukoll lejn is-sitwazzjoni finanzjarja tal-pajjiż, li hija allarmanti u li qed tinkwieta lil kulħadd.

Għalhekk ikun tajjeb jekk qabel xejn wieħed jara kif sploda d-dejn pubbliku u d-deficit strutturali bejn l-1987 u l-1996, li minħabba fih il-gvern qed ikollu jissellef minn sena għall-oħra.

Sur President, l-ewwelnett ta' min jgħid illi filwaqt li fl-1987 id-dejn tal-gvern bejn dak lokali u dak barrani kien ta' Lm63 miljun, fl-1996 id- dejn tal-gvern tela' għal Lm514 miljun, jiġifieri f'disa' snin id-dejn sploda kważi b'għaxar darbiet.

Issa hawnhekk wieħed irid iħares ukoll lejn il-korporazzjonijiet, bħal ngħidu aħna l-korporazzjoni Enemalta, il- freeport corporation u l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma għax, peress li d-dejn ta' dawn il-korporazzjonijiet jagħmel tajjeb għalih il- gvern irridu nikkonsidraw anke kif żviluppa dan id-dejn.

Fil-fatt jien naħseb illi jekk nagħti xi ftit ċifri nkun qed inpoġġi l-istampa fil- perspettiva proprja, pero` m'iniex se noqgħod nidħol fid-dettall ħalli ma nħawwadx l-imħuħ tan-nies.

Sur President, ta' min jgħid li filwaqt li fl-1990 id-dejn tal- korporazzjonijiet kien jammonta għal Lm46, sa l-1996 dan id-dejn tela' għal Lm462 miljun.

Dan juri li l-gvern għabba lill-korporazzjonijiet biex għall- investiment li jagħmlu jiddejnu direttament mill-banek mingħajr ma jieħdu riżorsi finanzjarji mingħand il-gvern, u dan ipoġġi l-kummenti regolari li nisimgħu illi l-Gvern Nazzjonalista kien qed jiddejjen għall-investiment kapitali f'perspettiva aħjar għax hawnhekk jidher b'mod ċar illi l-qagħda finanzjarja ta' pajjiżna kompliet taggrava ruħha minħabba n-nuqqas ta' galbu u minħabba l-infiq sfrenat tal-gvern kif ukoll minħabba l-fatt illi l- gvern kien qed jippompja fil-qasam ta' l-ekonomija bla ebda rażan, bla ebda serjeta' u bla ebda prudenza bil-konsegwenza li filwaqt li konna qed inżidu l-konsum intern, l-investiment produttiv ma kienx qed jikber bl-istess rata.

Sur President, hawnhekk wieħed ma jistax ma jfakkarx fir-riserva li l- Ġvern Nazzjonalista sab fl-istabilisation fund fl-1987.

Il-Gvern Laburista ta' l-Avukat Karmenu Mifsud Bonnici kien ħalla Lm70 miljun f'dan il-fond u l-Gvern ta' Fenech Adami dawn il-flus berbaqhom u tertaqhom.

L-istess ħaġa għamel bil-flus li sab imwarrbin fil-posterity fund.

Fi ftit kliem, Gvern Nazzjonalista mhux talli żied id-dejn talli kkonsma l-anqas sold li kien hemm imġemma.

Issa kieku dakinhar dawk il-flus ġew investiti, kieku konna nieħdu return ta' xi ħaġa u ma konniex nispiċċaw bil-problemi kollha li qed nagħmlu aċċenn għalihom f'din id-diskussjoni.

Ta' min wieħed jikkonsidra wkoll illi l-istocks u l-bonds li l-gvern qed ikollu joħroġ - u jgħid x'jgħid il-Gvern Nazzjonalista l-fatt jibqa' li hu responsabbli għal dan id- dejn - qed jixorbu ħafna flus mill-qasam ta' l-ekonomija, liema flus jistgħu jintużaw għall-iżvilupp ta' l-investiment produttiv - jiġifieri hawnhekk qed naraw illi iktar ma l-gvern qed jissellef, iktar qed jinxtorbu flus mill-qasam ta' l-ekonomija biex jintnefqu għall-bżonnijiet kurrenti tal-gvern - u dan minbarra l-imgħaxijiet għoljin li bihom qed jinbiegħu dawn l-istocks u l-bonds biex iservu ta' attrazzjoni għall-pubbliku.

Dan ifisser illi t-trend monetarja li qed tipprevali barra minn Malta, fejn l- imgħaxijiet qed ikunu relattivament baxxi għal min ikun irid jinvesti, aħna m'aħniex qed nibbenefikaw minnha.

Jiġifieri mhux talli qed ikollna nużaw il-flus għall-istocks u l-bonds minflok għall-investiment imma talli qed jintnefqu ħafna flus f'rati għolja ta' imgħax.

Huwa fatt illi llum dawn ir- rati ta' imgħax qed jitilgħu għal 9%, għal 9.5% u anke għal 10%, u ovvjament dawn qegħdin dejjem inaqqru mill-kompetittivita' tagħna.

Sur President, bla ebda dubju jeħtieġ illi l-gvern jaffronta l-problema finanzjarja li ħoloq huwa stess, anke għaliex jien wisq nibża' li issa dan mhux se jkun jista' jattwa dawk il-wegħdiet li għamel qabel l-elezzjoni u li jiswew ħafna flus.

L-ewwel ħaġa li għandu jagħmel il-gvern hija li jiġbor kemm jista' jkun arretrati u, kif għidt diġa' waqt li kont qed nitkellem f'xi seduta oħra, filwaqt li ħafna drabi fl-audit report ikun hemm imniżżel li huwa kkalkolat li l-gvern se jiġbor madwar Lm150 miljun mill-arretrati ta' l-income tax, fir-realta` l-arretrati dovuti lill-gvern jammontaw għal Lm50 miljun.

Issa dan m'iniex qed ngħidu jien imma qalu l-kummissarju tat-taxxi interni stess waqt waħda mil-laqgħat tal-kumitat dwar il-kontijiet pubbliċi.

Hemm bżonn illi jinstab mezz kif dawn l-arretrati jinġabru b'mod regolari u mingħajr ma jkun hemm xokkijiet fis-sistema ekonomika tagħna, pero` hawnhekk wieħed irid iżomm quddiem għajnejh ukoll illi jekk stess dawn l-arretrati jinġabru f'sena waħda, dawn iservu biss biex jindirizzaw l-imgħax li pajjiżna jħallas fuq id-dejn għal sena waħda biss.

Issa hawn ikun tajjeb jekk naraw ukoll kif tinġabar it-taxxa.

Sur President, ovvjament matul iż-żmenijiet saru diversi tibdiliet fil- mod ta' kif isiru r-returns tat-taxxa u l-Ministru Dalli kien wieħed milli għamel tibdiliet pożittivi fihom.

Fil-fatt l-iktar area li kienu jinstabu diffikultajiet fiha kienet l-area tas-self-employed, pero` jien nemmen illi bl-informazzjoni li għandu l-gvern fid-database tiegħu, kemm għall-finijiet tat-taxxa tal-VAT, kemm għall-finijiet tad-dwana, kif ukoll għall-finijiet ta' taxxi, dan jista' jpoġġi lis-self-employed f'kategoriji u kull sena joħloq rata ta' taxxa għal kull kategorija filwaqt li juża s-saħħa li tagħtih il-liġi sabiex jagħmel l-investigazzjonijiet neċessarji.

Madanakollu, Sur President, jien ma naħsibx illi l-ġbir tat-taxxi biss se jkun suffiċjenti biex il-gvern jindirizza l-problemi fiskali li għandu u bla ebda dubju jrid jara x'jista' jagħmel biex inaqqas l-ispiża tiegħu.

Kulħadd jaf li l-ispiża tal-pagi lill-gvern qed tiżdiedlu minn sena għall- oħra wkoll u għalhekk naħseb li issa wasal iż-żmien illi jiġu indirizzati ċerti areas problematiċi - din qalha l-Ministru Dalli stess, jiġifieri naħseb li hawnhekk ma jien qed ngħid xejn innovattiv - bħalma huma, per eżempju, it-tarznari, li skond risposta li ngħatat għal mistoqsija parlamentari l-bieraħ irriżulta li matul is-sena li għaddiet biss dawn ħadu bejniethom madwar Lm20 miljun f'sussidju.

Fil-fatt illum dan il-gvern qed isostni li din il-problema għandha tiġi indirizzata u li l-ispiża ordinarja tal-gvern, eskluż il-pagi, għandha tiġi kkontrollata.

Għalhekk hawn il- mistoqsija toħroġ weħidha: Allura meta fl-1997 il-Gvern Laburista kien iffaċċjat bl-istess problemi u beda jindirizza l-problema tat-tarznari b'mod serju u b'mod ippjanat - naturalment il-Gvern Laburista kien qed jagħmel dan fl-aħjar interess tat-tarznari, fl-aħjar interess ta' l- industrija u fuq kollox fl-aħjar interess tal-pajjiż għaliex jekk din l- industrija tiġi vijabbli u ma tibqax iktar ta' piż fuq il-pajjiż mhux biss tassigura l-għajxien tal-ħaddiema tagħha imma maż-żmien tasal ukoll biex tikkrea opportunitajiet ġodda - għaliex kienet qamet dik l-oġġezzjoni kollha min-naħa tal-Partit Nazzjonalista?

Ovvjament kulħadd għandu dritt jesprimi l-opinjoni tiegħu dwar kif għandhom jiġu indirizzati ċerti problemi, imma ċertament m'huwiex sew li mbagħad meta tkun qed tieħu xi miżuri biex tindirizza dawn il-problemi ssib lil min joqgħod jimminalek kull inizjattiva li tieħu.

Imma llum is-sitwazzjoni nqalbet u l-Gvern Nazzjonalista ġie ffaċċjat bl-istess problema li kellu quddiemu l-gvern preċedenti.

Sur President, imbagħad xi ngħidu għal meta l-Gvern Laburista, bl-iktar mod responsabbli, irnexxielu jnaqqas 5% fl-ispiża tiegħu u beda jinsisti fuq aktar dixxiplina?

Il-Ministru Dalli semma każ ta' waħda li ngħatat transfer u qal li din ma riedet tiċċaqlaq b'xejn.

Fil-fatt kien proprju għalhekk illi l-Gvern Laburista ħa l-inizjattiva li jdaħħal ftit sens ta' dixxiplina fis-settur pubbliku u sa kien wasal biex waqqaf spettorat sabiex jara li l-impjegati tal-gvern ma jiskartawx minn fuq il-post tax-xogħol.

Jien ma nħobbx niġġeneralizza pero' ma jistax ikun illi nibqgħu ninħbew wara subgħajna u rridu nammettu li s-settur pubbliku jista' jtejjeb il- performance tiegħu ħafna iktar, speċjalment f'ċerti setturi.

Allura meta l- Gvern Laburista kien ħa dik l-inizjattiva, għaliex għamel minn kollox biex jimminaha?

Anke meta s-settur privat kien ħejja rapport u ssuġġerixxa riformi għas-settur pubbliku, dan ġie wżat, abbużat u interpretat b'mod sfaċċat minkejja li l-Gvern Laburista ma kien għamel l-ebda commitment illi jimplimenta dak li ġie ssuġġerit f'dak ir-rapport.

Jien hawnhekk lill- Onor. Membri tal-gvern ngħidilhom: Kif qed tippretendu li jekk iddaħħlu ċerta dixxiplina fis-settur pubbliku, l-impjegati ta' dan is-settur se jappoġġjawkom jekk kemm-il darba intom sa sitt xhur ilu kontu tgħidu lill- poplu li jekk titilgħu fil-gvern m'intomx se tissikkawhom u m'intomx se tesiġu d-dixxiplina fuqhom?

Jien naf li kien hemm membri min-naħa tal- gvern li qalu lill-impjegati tas-settur pubbliku: Tibżgħux, jekk nitilgħu aħna ma jkollkomx għalfejn toqogħdu tmorru għax-xogħol jew inkella tkunu tistgħu titilqu kmieni minn fuq il-post tax-xogħol!

Issa hawnhekk jien m'iniex qed nirriferi għall-ministru għax naf li mhux hu kien li għamel hekk.

Jien naħseb illi kulħadd jifhem li filwaqt illi d-drittijiet ta' l- impjegati għandhom jiġu rrispettati, għandha tinbidel ċerta mentalita' ta' wħud mill-impjegati tas-settur pubbliku.

Imma dan l-iskop, illi llum sar tajjeb, dak iż-żmien kien ħażin u kien sar minn kollox biex jiġi mminat, bil-konsegwenza li llum qed naraw din il-problema tiżdied.

Per eżempju, uġigħ ta' ras kbir li qed niltaqgħu miegħu huwa s-sussidju li jingħata fuq ċerti servizzi u li dejjem qed jiżdied minn sena għall- oħra.

Allura jekk ma timmirax biex tagħmel xi riformi f'dawn l-oqsma ħalli tnaqqas l-ispiża u jekk jista' jkun tnaqqas ukoll il-cost ta' dak is- servizz biex jekk stess ma tkunx qed tagħmel profitt għallinqas tkun qed tibbilanċja, kif qatt tista' timxi 'l quddiem?

Imma meta aħna riedna nindirizzaw dawn l-affarijiet qamu l-irwiefen tad-dinja kollha.

Ara llum qed naqblu li dawn l-affarijiet iridu jiġu indirizzati għax l-avis hekk qed jgħidilna biex nagħmlu, whether we like it or not, u filwaqt li taħt il- Gvern Laburista miżuri bħal dawn kienu mminati bl-iktar mod sfaċċat, illum qed isir appell biex dawn il-miżuri jiġu attwati.

Biex nagħti eżempju ta' dan li qed ngħid huwa biżżejjed illi nsemmi l-famuż moll tal-Birgu.

Taħt il-Gvern Laburista, meta konna se nagħtu b'ċens il-moll tal-Birgu għal 99 sena, kienet tqajmet għagħa kbira li se ntellfu lill-poplu din il- proprjeta` pubblika u hawnhekk kulħadd kien jiġi qisu kavallier jagħti fuq sidru biex jiddefendi l-proprjeta` pubblika, issa llum qed ngħidu li parti minn dan il-moll jista' jiġi kkonvertit u jingħata b'ċens perpetwu għal 99 sena, u anke għal iktar, jiġifieri hawnhekk ukoll, dak li qabel kien ħażin illum sar tajjeb.

Dawn huma r-realtajiet illi qed ngħixu llum.

Jien nifhem li kulħadd ikollu opinjoni differenti dwar kif jista' jasal għall- istess ideal pero` ċertament jekk erbat ijiem ilu konna ngħidu li ħaġa hija ħażina, illum ma nistgħux ngħidu li hija tajba.

Ta' min jgħid illi sa Diċembru ta' l-1998 id-deficit kien diġa' ċkien b'xi Lm10 miljun - u hawnhekk qed neskludi d-dħul mill-bejgħ tal-Maltacom għaliex peress li dik hija a one-off, huwa tajjeb li ma jiġix inkluż - jiġifieri, kif qed naraw, bil-miżuri li kien beda jieħu l-gvern preċedenti kien diġa' beda jiċċaqlaq xi ħaġa, imma filwaqt li llum il-Gvern Nazzjonalista qed jipprova jimxi f'dik it-triq huwa wkoll, dak iż-żmien għalih dik it-triq kienet ħażina.

Sur President, huwa importanti wkoll illi l-gvern preżenti jagħtina indikazzjoni dwar x'għandu l-ħsieb li jagħmel f'dik li hija privatizzazzjoni.

Aħna naqblu fuq il-prinċipju tal-privatizzazzjoni għax wara kollox dik kienet inizjattiva li bdieha l-Partit Laburista stess, pero` jekk id-dħul mill-privatizzazzjoni se tkun miżura temporanja sabiex tiġi indirizzata l-problema ta' nuqqas ta' fondi tal-gvern u d-dħul mill- privatizzazzjoni jispiċċa biex jittiekel ukoll - għax dik hi l-impressjoni li qed nieħu jien meta qed nara l-projections tal-gvern, illi dan id-dħul se jservi biex jittiekel matul dawn il-ħames snin li ġejjin - se nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn wara li l-privatizzazzjoni ta' ċerti entitajiet trendi lill-gvern Lm220 miljun sas-sena 2003, imbagħad dawn jittieklu u jkollna nerġgħu nissellfu.

Għaliex qed ngħid dan kollu?

Għaliex issa l-gvern preżenti għandu responsabbilta' li, jogħġbu u ma jogħġbux, se jkollu jiffaċċjaha.

Jien ma nħobbx inkun pessimist pero' wisq nibża' li jekk kemm- il darba dawn il-problemi ma jiġux iffaċċjati, ħafna mill-wegħdi li kien għamel il-Gvern Nazzjonalista qabel l-elezzjoni, speċjalment dawk li jirrikjedu ċertu ammont ta' flus, ma jkunux jistgħu jiġu indirizzati u jekk il-gvern ma jeħux il-passi li għandu jieħu lanqas ikollu biex isostni ċerti servizzi essenzjali, bħalma huma s-servizzi soċjali, is-servizzi tas-saħħa, is-servizzi edukattivi u s-servizzi tal-pensjoni.

Issa ħalli nħarsu ftit lejn is-sitwazzjoni ekonomika ta' pajjiżna.

Sur President, meta nitkellmu fuq is-sitwazzjoni ekonomika ma rridux inħarsu biss lejn l-internal consumption imma wkoll lejn is-servizzi u l- prodotti li jinbiegħu barra mill-pajjiż.

Għal ħafna snin l-infiq bla rażan tal-gvern ikkontribwixxa biex il-konsum intern ikun attiv ħafna, pero' pajjiżna xorta ma kienx qed jagħmel dak l-iżvilupp li jikkrea ġid reali fil- qasam industrijali u fil-qasam ekonomiku.

Hawnhekk ta' min jagħmel aċċenn għall-avis, li qed jagħtina stampa klinika tal-qagħda ekonomika ta' pajjiżna u ta' dak li jrid isir biex dan il-qasam ikun jista' jikkompeti fis-suq miftuħ.

Il-gvern preżenti jħobb jikkundanna lil din in-naħa għax, skond hu, il-politika tal-Partit Laburista li jkabbar ir-relazzjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea u li ma jkunx membru ta' l-Unjoni ma kenitx qed tagħti direzzjoni.

Issa, kif jaf kulħadd, dan huwa argument li ma jreġix.

Biżżejjed inħarsu lejn pajjiż ieħor żgħir li jinsab fil-qalba ta' l-Ewropa - qed ngħid għall-Iżvizzera - illi tista' tgħid li żviluppa kull tip ta' relazzjoni mal-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni Ewropea - fil-fatt meta riċentement sar rapport intensiv dwar it-tajjeb u l-ħażin ta' adeżjoni fl- Unjoni biex imbagħad il-poplu Svizzeru jkun jista' jiddeċiedi jekk pajjiżu għandux jissieħeb fl-Unjoni jew le, intqal ċar u tond li r-relazzjonijiet li għandu dan il-pajjiż mal-pajjiżi ta' l-Unjoni bl-ebda mod ma jitfgħuh 'il bogħod milli jekk irid għada pitgħada ikun jista' jissieħeb fiha - u din kienet l-istess triq li għażel il-Partit Laburista.

Il-Partit Laburista għażel it-triq illi jqarreb iktar ir-relazzjonijiet ta' pajjiżna ma' l-Unjoni Ewropea u mbagħad 'il quddiem il-gvern jara jekk għandniex nissieħbu jew le.

Wara kollox l-ebda negozjant ma jintrabat jekk huwiex se jixtri oġġett jew le qabel ma jkun jaf x'inhu l-prezz!

Issa ejjew naraw x'qed jgħid l-avis, li huwa l-iktar dokument li qed jiġi diskuss bħalissa minħabba li qed jitfa' ċertu piż fuq il-gvern.

L-ewwelnett wieħed irid jagħmilha ċara li kull settur li jeżisti f'pajjiżna jifforma parti mill-qasam ekonomiku - kemm l-industrija li hija inġusta orjentata għall-esportazzjoni, kemm l-industrija li tipproduċi għas- suq lokali, kemm il-qasam ta' l-agrikoltura, kemm il-qasam tas-sajd, kemm il-qasam tat-turiżmu, kemm il-qasam tal-kummerċ, kemm il-qasam finanzjarju, kemm is-servizz tat-transhipment, kemm il-qasam tal-yachting - u jekk kemm- il darba niġu biex nissieħbu fl-Unjoni Ewropea il-parti kbira ta' dawn is- setturi jistgħu jintlaqtu negattivament.

Jekk wieħed iħares biss lejn ir- ristrutturazzjoni ta' l-industrija u jeskludi l-ewforja li xi kultant jiġu biha l-Ministru Josef Bonnici u sħabu ...

Hawnhekk jien se nirriferi għal dak li qal ftit taż-żmien ilu ċ-chairman ta' l-MDC, li huwa l-bniedem responsabbli speċifikament mill-industrija, illi qal li minħabba l-proċess tar-ristrutturazzjoni nkunu rridu nipproduċu 2,000 impjieg fis-sena biex nilqgħu għall-impatt soċjali negattiv li r-restructuring neċessarjament iġib miegħu għax irridu nifhmu li r-restructuring ma jikkonsistix unikament fil-liberalizzazzjoni imma dak huwa biss parti mill-proċess.

Issa jien hawnhekk m'iniex qed nikkritika dik id-deċiżjoni għax kull deċiżjoni li tittieħed ikollha t-tajjeb u l-ħażin tagħha, pero` mbagħad wieħed irid jiżen l-effett ta' dik id-deċiżjoni biex jara kif il-pajjiż ikun jista' jibbenefika minnha.

MR SPEAKER: Onor. Mangion, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

JOE MIZZI: Nipproponi li l-Onor.

Mangion ikompli bid-diskors tiegħu.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Mangion ikompli bl-intervent tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Agreed)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

CHARLES MANGION: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra u nwiegħed li nagħlaq malajr.

Meta wieħed iħares lejn ir- ristrutturazzjoni jrid jaċċetta immedjatament li se jkun hemm numru ta' mpjiegi li se jispiċċaw, kif fuq kollox ġara f'pajjiżi oħra, u li allura jrid jinħoloq ambjent industrijali li jħajjar dak l-investiment produttiv illi jkun jista' jagħti palata biex inbiegħu l-prodotti u s-servizzi tagħna barra minn xtutna ħalli b'hekk jitkabbar il-ġid tal-pajjiż.

Ġaladarba wieħed iqis dan kollu jibda jinduna kemm il-gvern jinsab 'il bogħod milli jagħti direzzjoni u milli jagħti linja lil dawn is-setturi kollha li se jintlaqtu.

Illum jekk inħarsu lejn il-qasam ta' l-industrija nsibu li hawnhekk ma teżisti l-ebda direzzjoni u l-istess nistgħu ngħidu għall-qasam kummerċjali għax ħadd mis-sidien tal-ħwienet u mit-traders ma jaf fejn qiegħed.

Jgħidu x'jgħidu fuq l-armonizzazzjoni tat-taxxi li qed tinsisti fuqha l-Unjoni Ewropea, huwa fatt illi din se tħalli mpatt fuq kif se jiżviluppa s-settur finanzjarju, illi bħalissa qed jiżviluppa bl-iktar mod pożittiv u li jista' joffri diversi opportunitajiet, għax teżisti possibbilta` kbira li jekk nimxu fuq dak li qed jgħid l-avis, ħafna min- niċeċ li dan is-settur jista' jesplojtja nistgħu nitilfuhom.

Allura ġaladarba m'għandniex linja li tiggwidana f'dawn l-affarijiet, jien nistaqsi: Fejn hi d-direzzjoni?

Mr Speaker, sfortunatament in-nuqqas ta' direzzjoni m'hijiex tidher biss fil-qasam fiskali għax jidher illi l-gvern irid jieħu ċerti passi u ma jistax minħabba li huwa marbut bil-wegħdi li kien għamel qabel l-elezzjoni.

Għall-kuntrarju, fl-1997 il-Gvern Laburista kellu l-kuraġġ illi jieħu dawn il-passi.

Anke jekk inħarsu lejn il-politika li l-Gvern Nazzjonalista ilu jgħid li jrid isegwi għal dawn l-aħħar 20 sena, in-nuqqas ta' direzzjoni tinħass ċara.

Aktar ma nisimgħu diskorsi min-naħa tal-gvern, li bl-ebda mod m'huma qed jindirizzaw il-problemi li għandu pajjiżna, dan in-nuqqas ta' direzzjoni iktar qed jinħass.

Grazzi, Sur President.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Nitlob lill-Ministru Dalli biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 29 ta' Marzu, 1999 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni ta' ringrazzjament lil Dr Ugo Mifsud Bonnici;

Mozzjoni ta' l-Oppożizzjoni dwar in-nomina ta' President tar-Repubblika; u

Mozzjoni għall-ħatra ta' President tar-Repubblika.

Kif ġie miftiehem waqt il-kumitat permanenti dwar ix-xogħol tal-Kamra, dawn it-tliet mozzjonijiet għandhom jiġu diskussi u deċiżi fis-seduta ta' nhar it-Tnejn, 29 ta' Marzu.

Waqt dan il-kumitat ġie miftiehem ukoll illi malli jgħaddi l-vot fuq it-tielet mozzjoni, jiġifieri l-mozzjoni għall-ħatra ta' President tar-Repubblika, is-seduta għandha tiġi aġġornata mingħajr ma jittieħed il-ħin ta' l-aġġornament.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Mr Speaker, illum iddeċidejt li nitkellem dwar is- saħħa u s-sigurta' fuq il-postijiet tax-xogħol, b'mod partikolari dawk tas- settur privat, għax sfortunatament filwaqt li meta jiġri xi inċident il- media tara li toħloq diskussjoni fuq dan is-suġġett u l-headlines tal- gazzetti kollha jkunu jikkonċentraw fuq ħaġa waħda, u wara li jgħaddu ftit jiem kollox jerġa' jmut fuq ommu.

Mr Speaker, ħafna drabi huwa biżżejjed illi wieħed jaljena xi ftit rasu jew inkella jagħmel xi ħaġa bi traskuraġni biex tikkaġuna l-mewt ta' bniedem, u dan biex ma nsemmux ukoll il-konsegwenzi koroh li jkollu inċident fatali fuq il-familjari tal-vittma.

Ngħid għalija meta nibda naqra u nisma' bid-dettalji tal-każ nibda ngħid kemm huwa kiefer id-destin.

Per eżempju, f'dak l-inċident li seħħ xi għaxart ijiem ilu, kif kellu jinqaleb l-excavator u jgħaffeġ lil wieħed mill-ħaddiema?

Jew inkella, kif l-ewwel darba li dak il-missier mar jaħdem mal-kunjatu tiegħu, kellu jaqa' għoli ta' madwar żewġ sulari bil-vettura li kien qed isuq fejn miet fil- post?

Bħalissa wkoll qed niftakar f'dak l-inċident fatali li kien seħħ meta kien qed jinbena shopping and entertainment centre ġewwa l-Fgura, fejn forsi b'xi ftit nuqqas ta' attenzjoni żagħżugħ tilef ħajtu traġikament.

Madanakollu jeħtieġ illi meta nisimgħu b'diżgrazzji ta' din ix-xorta ma noqogħdux inwaħħlu kull darba fid-destin.

Wisq nibża' li aħna l-Maltin ma noqogħdux attenti biżżejjed għal dik li hi saħħa u sigurta' fuq il-post tax- xogħol u naħseb li wasal iż-żmien li mill-paroli ngħaddu għall-fatti.

Kif għidt diġa' għalkemm malli jseħħ xi inċident li jħalli l-vittmi warah jinħasad il-poplu Malti u Għawdxi kollu, wara li jgħaddi ftit taż-żmien kollox jerġa' għal li kien, għajr għal dik l-armla li ħafna drabi tkun għadha qed trabbi u li jkollha tagħmel tant sagrifiċċji biex tlaħħaq mal- pressures tal-ħajja tal-lum jew inkella għajr għall-ulied il-vittma li jkunu sfaw iltiema.

Madanakollu jidher ċar illi ħafna ħaddiema huma lesti li jittraskuraw is-sigurta' tagħhom fuq il-post tax-xogħol biex jaqilgħu iktar flus ħalli jkunu jistgħu jlaħħqu ma' l-ispejjeż tal-ħajja, għalkemm kulħadd jaf li ġieli ssib każijiet fejn il-ħaddiema jiġu mġiegħla ma jħarsux saħħithom fuq il-post tax-xogħol mill-employers tagħhom stess sabiex b'hekk jiffrankaw xi ftit mill-ispejjeż rikorrenti ta' l-azjenda.

Imbagħad issib ukoll lil min għax huwa kattiv tiegħu nnifsu ma jilbisx l- ilbies protettiv li jkun ipprovdielu l-management tal-kumpannija li jkun qed jaħdem fiha.

Mr Speaker, għalkemm jidher li hawn consensus ġenerali dwar l-importanza tal-health and safety fuq il-post tax-xogħol, sfortunatament meta niġu biex nikkonkretizzaw l-ideat u ninforzaw ir-regolamenti naraw għadd ta' nuqqasijiet serji.

Hemm min iħares lejn din l-issue bħala taqtigħa bejn il- ħaddiem, li jista' jkun illi qed jiġi sfruttat, u bejn l-employer, illi jista' jkun iktar interessat fil-profitti u ma jkunx irid iżid l-ispejjeż ta' l-azjenda.

Pero' jien konvint illi l-għodda kruċjali għal dawk il- kumpanniji privati li jridu jżidu l-produttivita' u l-kwalita' tal-prodott li jipproduċu hija proprjament il-motivazzjoni ta' l-impjegati.

Bla ebda dubju, jekk kemm-il darba l-management tal-kumpannija jħares is-saħħa u s- sigurta' ta' l-impjegati tiegħu, ikun qed juri lill-istess impjegati li huwa jirrispetta d-dinjita' tagħhom.

Irridu nifhmu li m'huwiex biżżejjed illi l-management jipprovdi s-safety helmets u mbagħad iħalli lill- impjegati ma jilbsuhomx.

Il-management għandu jinforza r-regolamenti tal- health and safety huwa stess, anzi jien ngħid illi dan għandu jipprovdi health and safety awareness campaigns fl-azjenda tiegħu stess sabiex l- impjegati jkunu iktar konxji tal-perikli li jistgħu jiltaqgħu magħhom u sabiex il-ħaddiema jkunu iktar aware tal-benefiċċji li jkunu jistgħu jgawdu minnhom jekk kemm-il darba josservaw ir-regolamenti ta' health and safety.

Jien nemmen li huwa l-employer illi għandu r-responsabbilta' li jassigura li l-ħaddiema jieħdu l-prekawzjonijiet kollha meħtieġa biex ma jkorrux u jekk kemm-il darba jinstab li l-impjegati ma jkunux qed josservaw dawn ir- regoli, l-employer għandu jinżamm responsabbli.

Ma jistax ikun illi kulħadd jibqa' jippretendi li l-gvern għandu jerfa' dejjem il-piż hu imma s- settur privat għandu jerfa' r-responsabbilta' tiegħu wkoll f'dan ir- rigward.

Wara kollox m'hemm xejn isbaħ mis-self-regulation.

Madanakollu mbagħad jien nemmen ukoll illi l-Istat innifsu għandu jiggarantixxi ċerti standards u jagħti eżempji tajba ta' kif għandha tiġi mħarsa s-saħħa u s- sigurta' tal-ħaddiem fuq il-post tax-xogħol.

Hawnhekk ta' min jgħid ukoll li kull inċident li jseħħ fuq il-post tax- xogħol itellef lill-kumpannija ħafna sigħat ta' xogħol, anke għaliex meta l- impjegati jkunu raw lil seħibhom iweġġa' serjament jew saħansitra jmut traġikament quddiem għajnejhom huma jibqgħu demoralizzati.

Sfortunatament it-traskuraġni ta' impjegat wieħed tista' ssarraf fil-mewt ta' l-impjegati l-oħra li jkunu qed jaħdmu fuq l-istess lant tax-xogħol u għalhekk l- employers u l-impjegati għandhom jiġbdu l-istess ħabel u jieħdu s-saħħa u s- sigurta' fuq il-post tax-xogħol bl-ikbar serjeta'.

Wara kollox huwa inevitabbli li dawk il-kumpanniji li jirnexxielhom jegħlbu l-konflitt bejn l-interessi tal-ħaddiema u l-interessi tax-shareholders tal-kumpannija jżidu l-produttivita' u l-kwalita' tax-xogħol, xi ħaġa illi fl-aħħar mill- aħħar għandha tissarraf f'iktar profitti għall-employers kif ukoll f'pagi u f'kondizzjonijiet tax-xogħol aħjar għall-istess impjegati.

Mr Speaker, il-gvern għandu rwol importanti sabiex idaħħal health and safety awareness fl-oqsma tax-xogħol għaliex jien nemmen li m'huwiex biżżejjed illi naqraw fl-avis li għadu kif ħareġ mill-Unjoni Ewropea li Malta għamlet passi ta' ġgant f'dan il-qasam, sempliċement għaliex waqqafna l-health and safety unit.

Hawnhekk se jkolli nirriferi għall-mistoqsija parlamentari numru 5103 li għamilt lill-Ministru Gonzi fejn staqsejtu hekk:

"Fid-dawl ta' l-inċidenti koroh fejn qed imutu jew ikorru ħaddiema fuq il-lant tax-xogħol u li qegħdin ta' spiss jiġru fl-industrija tal- bini, jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu mill-health and safety unit tul l-1998?

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk il-pulizija ħaditx passi kontra xi kuntratturi?"

Ir-risposta tal-Ministru għal din l-interpellanza tiegħi kienet tgħid hekk:

"Id-dipartiment tax-xogħol m'għandux statistika dwar in-numru totali ta' każijiet imressqa l-qorti mill-pulizija.".

Allura hawnhekk jien ngħid: Ġaladarba lanqas statistika bażika ma teżisti, aħseb u ara kemm nistgħu nimxu 'l quddiem f'dan il-qasam!

Jien naħseb illi kulħadd jaqbel miegħi meta ngħid illi f'dan il-pajjiż għandna ndaħħlu l- mentalita' li s-saħħa u s-sigurta' huma importanti ħafna u hemm bżonn li lit-tfal inrawmulhom kultura, mentalita' u attitudni favur is-saħħa u s- sigurta' fuq il-post tax-xogħol.

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi d-diskors tiegħi billi nappella lill- health and safety unit biex jibda jżomm statistika iktar adegwata dwar il- qasam li huwa responsabbli għalih ħalli b'hekk inkunu nistgħu niġġieldu l- problemi li jeżistu f'dan il-qasam b'mod iktar effiċjenti, kif wara kollox jixraq lill-ħaddiema tagħna.

Fl-aħħarnett ma nistax ma nsemmix ukoll ir- rwol importanti li għandha l-mass media f'dan ir-rigward għax din tista' tgħin lill-gvern billi mhux biss tipprova tagħmel lill-poplu iktar aware ta' l-inċidenti li jseħħu fuq il-post tax-xogħol, imma wkoll tressaq dan is- suġġett għall-attenzjoni tal-qarrejja b'mod iktar regolari.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, qabel ma nibda d-diskors tiegħi nixtieq nagħti l-kondoljanzi lill-familjari ta' Kevin Grima filwaqt li nuri solidarjeta' ma' dawk il-familji kollha li f'xi żmien jew ieħor sofrew it- telfa ta' xi ħadd mill-familjari tagħhom fuq il-post tax-xogħol.

Mr Speaker, jidhirli li huwa xieraq li bħala rappreżentanta tal-poplu nuża dawn il-ftit minuti li għandi biex nitkellem dwar issue li llum qed tolqot lill-poplu Malti u Għawdxi kollu, u hawnhekk qed nirriferi għaż- żieda esaġerata li qed ikun hemm kemm fil-prezzijiet tal-prodotti kif ukoll fil-prezzijiet tas-servizzi.

M'hemmx għalfejn ngħid li din iż-żieda esaġerata qed tolqot fil-laħam il-ħaj lil dawk li jgħixu bl-għajnuna soċjali, lil dawk li għandhom dħul baxx, lil dawk li għandhom dħul medju kif ukoll lis-self-employed iż-żgħar.

Illum tmur fejn tmur in-nies qed jitkellmu fuq ħaġa waħda, li minn ftit xhur ilu 'l hawn mhux qed ikunu jistgħu jlaħħqu mal-prezzijiet tal-prodotti u s-servizzi u li din iż-żieda esaġerata qed therrilhom il-livell ta' l-għajxien tagħhom.

Li niskanta jien imbagħad huwa li għall-membri tal-gvern donnu ma ġara xejn, anzi dawn donnhom jitkellmu fuq din il-kwestjoni b'mod ferm iktar differenti mill- poplu.

Aħna nemmnu li mhux dak li jgħid il-gvern jgħodd imma x'ikunu qed jgħidu n-nies fit-toroq ta' l-irħula u l-bliet tagħna u fil-fatt kien proprju għalhekk li ħmsitax-il ġurnata ilu l-Għaqda Nisa Laburisti ddeċidiet li tagħmel survey sampling ta' dak li qed jgħidu n-nies.

Issa hawnhekk irrid ngħid li dan is-survey ma sarx billi ċempilna lil xi ftit nies u staqsejniehom x'jaħsbu mill-prezzijiet b'mod anonimu iżda tlabna lil min ħa sehem f'dan is-survey biex jidentifika ruħu billi qassamna formoli apposta fejn dak li jkun seta' jniżżel ismu, l-indirizz, l- identity card number u anke l-firma tiegħu.

Ta' min isemmi li aħna, bħala uffiċjali ta' l-Għaqda Nisa Laburisti, stagħġibna bin-numru ta' nies li riedu jimlew dan is-survey u nista' ngħid illi ħafna drabi mhux aħna bdejna mmorru fuq in-nies imma n-nies bdew jiġu fuqna u jitolbuna jiffirmaw.

Fil- fatt ġbarna eluf ta' firem bid-dettalji sħaħ ta' dawn il-persuni, liema persuni tista' tgħid illi jirrappreżentaw is-setturi kollha tal-poplu tagħna.

Prinċipalment dan is-sampling survey kien konċentrat fuq erba' swieq prinċipali - is-suq tal-Birgu, dak taż-Żejtun, ta' Ħal Qormi u ta' Marsaxlokk - pero' mbagħad aħna dorna wkoll f'xi bliet u rħula Maltin u Għawdxin, kif ukoll kellna kuntatt mal-ħaddiema li jaħdmu fl-area industrijali ta' San Ġwann.

Nista' ngħid b'wiċċi minn quddiem li ħafna min- nies li ltqajna magħhom waqt li konna qed nagħmlu dan is-sampling survey, minbarra li esprimew it-tħassib tagħhom fuq din iż-żieda esaġerata fil- prezzijiet, esprimew ukoll sens ta' rabja għall-mod li bih il-Gvern Nazzjonalista qed jittratta din il-kwestjoni.

Hawnhekk ta' min jgħid ukoll li kienu ħafna dawk in-nies li qalulna bl-iktar mod ċar u tond illi l-gvern m'hux qed ikun serju u responsabbli, u fil-fatt jekk wieħed jikkompara dak li qed jgħid il-poplu ma' dak li qed jgħidu l-membri tal-gvern fuq din il- kwestjoni bilfors ikollu jikkonkludi li fis-sitt xhur li ilu fil-gvern, il- Gvern Nazzjonalista diġa' nqata' kompletament minn mal-poplu Malti u Għawdxi u sfortunatament jidher ċar daqs il-kristall illi dan il-gvern m'huwiex qed jikkonċentra fuq il-bread and butter issues li jolqtu lill- poplu tagħna mill-qrib.

Jien ngħid li din hija xi ħaġa li tagħmel għajb lill-Gvern Nazzjonalista, iktar u iktar meta niftakru kemm sa ftit xhur ilu l-Oppożizzjoni Nazzjonalista kienet tisħaq fuq il-bżonn illi f'pajjiżna titwettaq il-ġustizzja soċjali.

Kif nafu lkoll kemm aħna, l-għoli tal-ħajja jolqot il-livell ta' l- għajxien tal-familji Maltin u Għawdxin u jhedded l-opportunitajiet ta' l- avvanz li dawn jista' jkollhom minn kull lat.

Illum kull mara li qed trabbi familja qed tistqarr illi lanqas qed jirnexxielha tlaħħaq mal- bżonnijiet tal-familja u li qed ikollha tibqa' lura milli tixtri ċerti affarijiet li sa ftit ilu kienet tqis bħala parti integrali mix-xirjiet regolari tagħha, u hawnhekk m'aħniex qed nitkellem fuq prodotti li jintużaw darba f'mitt qamar.

Illum anke s-sidien tal-ħwienet tal-merċa jgħidulek li l-mara tad-dar qed tasal biex tbiddel saħansitra l-brand tal-prodott li kienet tixtri qabel minħabba differenza ta' xi 10c jew 20c, jiġifieri llum wasalna f'sitwazzjoni fejn mara li qed trabbi familja qed tasal biex tbiddel brand ta' prodott illi tkun ilha tixtrih għal snin sħaħ biex tiffranka ftit ċenteżmi.

Illum kulħadd kelma waħda minbarra l-membri tal- Gvern Nazzjonalista; kulħadd jgħidlek li l-bieraħ xtara oġġett b'tali prezz u llum meta mar jixtri l-istess oġġett sabu bi prezz differenti.

Kulmin huwa viċin il-poplu Malti u Għawdxi jaf tajjeb illi llum il-familji bi dħul baxx jew medju qed ikollhom jaraw kif jagħmlu biex iġebbdu l-paga li għandhom ħalli jkunu jistgħu jlaħħqu ma' l-għoli tal-ħajja u fil-fatt hawnhekk irrid nistqarr li ninsab inkwetata ħafna għal dawk il-familji li jgħixu biss minn fuq l-għajnuna soċjali għax ma nistax nifhem kif dawn il- povri familji qed jirnexxilhom jixtru l-affarijiet bażiċi li jkollhom bżonn fil-ħajja ta' kuljum.

Imbagħad xi ngħidu għal dawk il-pensjonanti li d-dħul tagħhom huwa fiss, Mr Speaker?

Meta wieħed jitkellem mal-pensjonanti jibda jsir konxju ta' diversi problemi oħra.

Per eżempju, illum l-anzjani u l-pensjonanti jinsabu nkwetati minħabba l-fatt illi matul dawn l-aħħar xhur il-prezzijiet tal-prodotti tal-mediċini u tas-servizzi tat-tobba - issa hawnhekk forsi qed niġġeneralizza u għalhekk naħseb li jkun aħjar jekk ngħid "ta' ċerti tobba" - għolew bla rażan u dan meta suppost illi dawn m'humiex milquta mit- taxxa tal-VAT.

Sfortunatament illum l-anzjani tagħna jinsabu nkwetati wkoll bid-deterjorament ta' dawk is-servizzi li suppost jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tal-gvern u dan m'huwiex sew, iktar u iktar meta wieħed iqis li meta kienu għadhom fid-dinja tax-xogħol dawn l-anzjani taw il- kontribuzzjoni tagħhom u ħallsu t-taxxi tagħhom sabiex meta jsiru anzjani jkollhom dritt għalihom u jeħduhom bl-iktar mod effiċjenti.

Hawnhekk qed nirriferi partikolarment għas-servizzi fl-isptarijiet tal-gvern, għall- mediċini b'xejn li huma intitolati għalihom u għall-aċċess limitat li jeżisti biex anzjan jidħol jgħix f'dar ta' l-anzjani.

Imbagħad hemm settur ieħor tal-poplu Malti u Għawdxin li llum huwa mħasseb bil-kbir għax qed iħoss l-effett ta' l-għoli tal-ħajja.

Qed nirriferi għall-għarajjes illi qed jistqarru li sa ftit xhur ilu kienu fasslu ċertu budget filwaqt li issa qed ikollhom ifasslu budget ieħor għax apparti l-problemi li qed jiffaċċjaw biex jaffordjaw jixtru post fejn jgħixu, illum qed ikollhom jiffaċċjaw iktar problemi minn qatt qabel biex jimlew darhom.

Ħafna mill-għarajjes qed jgħidu li se jkollhom itawlu l- għerusija tagħhom biex ikunu jistgħu jlaħħqu mal-piżijiet finanzjarji għax f'daqqa waħda kollox għola bl-iktar mod allarmanti u xi wħud minnhom saħansitra qed jistqarru li qed jibżgħu li se jkollhom iqattgħu parti kbira minn ħajjithom għarajjes jew inkella li se jqattgħu ħajjithom mimlija bid- djun.

Mr Speaker, imbagħad xi ngħidu għaż-żgħażagħ?

Dawn jgħidulek li llum qed isibu diffikultajiet finanzjarji ġodda iktar minn qabel minħabba l- prezzijiet li qed jiġu ċċarġjati fil-qasam tad-divertiment.

Issa kif wieħed jista' jimmaġina, peress li ħafna minn dawn iż-żgħażagħ għadhom qed jistudjaw, għadhom qed jiddependu fuq il-familja tagħhom u għalhekk iż- żidiet fil-prezzijiet li qed jiċċarġjaw il-postijiet tad-divertiment qed ikomplu jagħfsu finanzjarjament lill-familji taż-żgħażagħ tagħna.

Meta niltaqa' ma' dawn il-familji l-omm jew il-missier jgħiduli li ma jifilħux jagħtu iktar flus liż-żgħażagħ tagħhom u ġieli ltqajt ma' każijiet fejn il- ġenituri qaluli bla tlaqliq illi se jkollhom jibagħtu lil uliedhom żgħażagħ jaħdmu għaliex ma jistgħux ikampaw finanzjarjament.

Sfortunatament illum qed ikun hemm ħafna ġenituri li qed joħorġu b'dan it-tip ta' raġunament, liema raġunament jista' jkollu effett ħażin ħafna fuq il-futur ta' pajjiżna għax illum diġa' qed insibuha diffiċli biex insibu mpjieg lin-numru konsiderevoli ta' ħaddiema li għad għandna unskilled u Alla ħares dan in- numru jkompli jikber għax inkella nkunu qed inkabbru l-pjaga soċjali u ekonomika ta' pajjiżna.

Għalhekk hawn jien nistaqsi: X'se jiġri mis- soċjeta' tagħna?

Illum ħafna mill-familji diġa' qed jiffaċċjaw problemi kbar minħabba li qed ikollhom jaħdmu mid-dlam sad-dlam u naħseb li kulħadd huwa konxju ta' kemm qed ikollna familji li spiċċaw f'xifer l-irdum minħabba li spiċċat ir-relazzjoni ta' bejniethom u ta' kemm ulied qed ifittxu affarijiet li xi wħud minnhom jistgħu jirrovinawlhom ħajjithom minħabba li l-ġenituri tagħhom mhux qed ikollhom ċans jikkomunikaw magħhom biżżejjed.

Mr Speaker, qed ngħid dan kollu għaliex qabel l-elezzjoni l-Partit Nazzjonalista wiegħed fil-manifest elettorali tiegħu stess li se jrażżan l- għoli tal-ħajja u saħansitra wasal biex waħħal fil-prim ministru ta' dak iż- żmien, l-Onor.

Alfred Sant, illi għolla l-ħajja.

Fil-fatt fost affarijiet oħra fil-manifest elettorali tiegħu l-Partit Nazzjonalista wiegħed kompetizzjoni ġusta, wiegħed li l-għoli tal-ħajja jkun jirrifletti l-qagħda finanzjarja tal-familji Maltin u wiegħed ukoll li se jwaqqaf istitut awtonomu għal dan il-qasam, xi ħaġa li l-Gvern Laburista kien diġa' beda jaħdem fuqha fl-20 għoxrin xahar li dam fil-gvern.

Għalhekk wara dawn il- wegħdi kollha li saru mill-Partit Nazzjonalista u wara t-tgħajjir kollu li kien jgħajjar lill-Gvern Laburista qabel l-elezzjoni, malli tela' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern il-poplu Malti u Għawdxi stenna li l-Gvern Nazzjonalista kien se jagħmel xi ħaġa biex irażżan il-prezzijiet bis- serjeta' biex ma jħallix il-ħajja togħla.

Xiehda ta' kemm dan il-gvern m'huwiex qed jaħdem bis-serjeta' biex irażżan l-għoli tal-ħajja huma t- tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari.

Per eżempju, meta darba minnhom għaddejt lista ta' mediċini lill-ministru għas-servizzi ekonomiċi u staqsejtu għaliex dawn għolew - issa hawnhekk ta' min jgħid li dawn id- dettalji ġibthom mingħand dawk in-nies li jixtru dawn il-mediċini regolarment - l-ewwel dam xahar biex tani tweġiba u mbagħad tani r-raġuni għaliex għoliet mediċina minnhom u għall-ħames mediċini l-oħra li semmejtlu qalli li r-raġuni għaliex dawn għolew għadha qed tiġi investigata.

F'każijiet bħal dawn jien ma nħobbx noqgħod inwaħħal f'tal-ħwienet, bħalma għamel il-Gvern Nazzjonalista, għaliex jien nifhem li s-sidien tal-ħwienet jiddependu mill-importaturi, imma hawnhekk jien nistaqsi: Il-konsumatur kemm se jdum jistenna biex jingħata rimedju jekk kemm-il darba jkun qed jiġi abbużat?

Nista' nġib eżempju ieħor ta' kemm dan il-gvern m'huwiex qed jaħdem bis- serjeta' biex irażżan l-għoli tal-ħajja, billi nirriferi għal tweġiba li ngħatatli llum wara li jien għamilt mistoqsija parlamentari f'dan ir- rigward.

Ngħid is-sew, meta qrajt din it-tweġiba bqajt iċċassata għax ma stajtx nemmen illi l-ministru għas-servizzi ekonomiċi wasal biex tani tweġiba bħal din.

Fil-fatt wara li għamiltlu mistoqsija parlamentari dwar iż-żieda li kien hemm fil-prezzijiet ta' ċerti mediċini u hu weġibni li ċerti żidiet fil-prezzijiet kienu kkaġunati minħabba r-rati tal-kambju, fosthom dawk ta' l-Ingilterra, jien għidtlu li fil-fatt l-isterlina m'għolietx u komplejt nistaqsih jekk meta l-isterlina niżlet qattx kien hemm roħs fil-prezzijiet.

Jien ħsibt li hawnhekk il-ministru kien se joqgħod jispjegali x'għamel il-Gvern Nazzjonalista matul dawn l-aħħar sitt xhur f'dan il-qasam, pero' minflok huwa weġibni billi qagħad jgħidli x'ħidma saret mill-uffiċċju tal-kompetizzjoni ġusta matul l-1997, jiġifieri qagħad jispjegali l-ħidma li għamel il-Partit Laburista fil-gvern.

Għalhekk il-poplu għandu raġun jinkedd u jinkwieta meta jara li għandna gvern illi m'għandux politika serja u m'huwiex impenjat biex jassigura t- twettiq tal-ġustizzja soċjali.

Mr Speaker, jien jiddispjaċini meta nara li lanqas il-Prim Ministru m'għandu d-diċenza li jgħid il-verita'.

Per eżempju, jien ma nistax nifhem kif filwaqt li kulħadd jaf illi Malta tinsab għaddejja minn kriżi ekonomika, il-Prim Ministru qed jiġi jgħidilna li issa spiċċa l-istaġnar, li nkisbet il-fiduċja u li pajjiżna qed jieħu r-ruħ.

Meta wieħed jisma' dan il-kliem bilfors ikollu jikkonkludi li jew il-Prim Ministru m'huwiex viċin il-poplu jew inkella jrid iqarraq għax, ngħid għalija, jaqbadni l- biki meta ngħaddi mil-lokalitajiet kummerċjali ta' pajjiżna, bħall-Ħamrun, il-Mosta u Ħal Qormi, u ma narax ruħ ġol-ħwienet.

Issa hawnhekk jien qed nirriferi għal mill-ikbar ħanut tal-merkanzija li għandna ġo pajjiżna sa l- iżgħar wieħed, sa dak illi jbigħ iċ-ċikkulata lit-tfal ta' l-iskola.

Illum is-sidien tal-ħwienet kollha jgħidulek l-istess ħaġa, li qatt ma kellna diżastru fil-qasam tal-kummerċ daqskemm għandna llum u minkejja li qed ikollhom jagħmlu sale fuq sale xorta mhux jirnexxielhom iżidu fil-bejgħ.

Biżżejjed ngħid li anke l-ikbar fast food chains li għandna f'pajjiżna spiċċaw jagħmlu sale fuq il-burgers!

F'din l-estrimita' ġab lill-poplu Malti u Għawdxi l-Partit Nazzjonalista fis-sitt xhur li ilu fil-gvern.

Mr Speaker, il-poplu Malti u Għawdxi qed jistenna politika serja li tassigura li l-pajjiż jerġa' jaqbad it-triq ta' fejqan ekonomiku, ta' stabilita` finanzjarja u ta' ġustizzja soċjali reali u effettiva, partikolarment ma' dik il-parti tal-poplu li għandha bżonn l-iktar wens u appoġġ.

Aħna ma nistgħux nippermettu li l-ġustizzja soċjali nużawha għal qabda paroli fil-vojt jew inkella biex isservi bħala platform partiġjan.

Dak il-partit politiku li jemmen fil-ġustizzja soċjali verament jiddistingwi ruħu minn kull partit ieħor għax jieħu l-miżuri kollha neċessarji biex kull persuna fis-soċjeta' tagħna jkollha l-istess opportunitajiet li jkollu ħaddieħor u b'hekk jiġi assigurat livell ta' għajxien xieraq u dinjituż, pero' żgur li ż-żieda fil-prezzijiet m'hijiex it-triq li twassal għal dan kollu.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 29 ta' Marzu, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru Dalli.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ENEMALTA - ELECTRICAL POWER DEMAND

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mill-1992 'il hawn, kemm kien l-ammont massimu ta' l-electrical power demand (MW) kemm fix-xhur tax- xitwa kif ukoll fix-xhur tas-sajf, separatament?

Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma s-sistemi u kemm jammontaw is-sistemi li jipprovdu l-elettriku, is-sena li nbnew u x'tip ta' fuel jużaw?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

MIŻBLIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa l-ammont ta' miżbliet f'Malta u f'Għawdex?

Jista' l-Ministru jgħid x'kapaċita' ta' tunnellaġġ jipposjedu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li n-numru ta' miżbliet uffiċjali f'Malta u Għawdex huwa ta' tnejn - waħda fil-Magħtab, Malta u l- oħra fil-Qortin, ix-Xagħra, Għawdex.

Il-kapaċita' li jipposjedu dawn iż-żewġ miżbliet hija:- madwar ħdax-il miljun (11,000,000) tunnellata, l-miżbla tal-Magħtab u ħames mija u ħamsa u għoxrin elf (525,000) tunnellata, l-miżbla ta' Għawdex.

POPOLAZZJONI MALTIJA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'kien l-ammont ta' popolazzjoni residenti f'Malta u f'Għawdex mill-1990 sa l-1998 sena b'sena?

Jista' l-Ministru jgħid sena b'sena x'inhu mistenni li jkun l-ammont imsemmi sas-sena 2015?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll x'kien l-ammont ta' popolazzjoni kemm permamenti kif ukoll temporanjament (turisti) b'mod separat mill-1990 sa l- 1998 fix-xhur ta' Ġunju, Lulju, Awissu u Settembru?

ONOR.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, ta' min jgħid li peress li l-aħħar ċensiment tal-popolazzjoni sar fl-1995 u peress li ċensiment simili hu ppajant li jsir fis-sena 2005, ma narax li l-popolazzjoni għandha tiġi pproġettata lil hinn minn dik is-sena.

AMBJENT - MUNICIPAL SOLID WASTE

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-ammont ta' municipal solid waste separatament kif indikat hawn taħt?

(1) corrgated boxboard; (2) newspapers; (3) magazine books; (4) all other papers; (5) plastic; (6) rubber leather; (7) wood; (8) textiles; (9) yard trimmings; (10) food waste; (11) metal; (12) glass/ceramics/etc; u (13) composite?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Skond statistika miġbura mid-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent (1990 - 1997), hu stmat li f'Malta jiġi prodott madwar 120,000 tunnellata Municipal Solid Waste fis-sena.

Dan jirreferi għal skart li daħal fil-miżbliet jew fl-impjant ta' Sant'Antnin.

Il-persentaġġ tal-frazzjonijiet imsemmija mill-Onor.

Interpellant huma hekk:

|FRAZZJONI |%, | | |bil-piż | |Organiku (fdalijiet ta' |45 | |ikel, green waste,eċċ | | | Karta u kartun |20 | | Plastik |14 | | Tessili |5 | | Metall |5 | | Ħġieġ u ċeramika |3 | | Injam |1 | | Oħra |7 |

RAĦAL ĠDID - ĊIMITERJU TA' L-ADDOLORATA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk itteħditx azzjoni fuq il-mistoqsija parlamentari numru 974 dwar vit ta' l-ilma f'section Q jara fiex waslu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Kif diġa' għidt fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 974, biex il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma tkun tista' tinstalla servizz ġdid ta' l-ilma fil-post imsemmi, trid issir applikazzjoni mill-entita' responsabbli.

S'issa l-Korporazzjoni għadha ma rċevietx tali applikazzjoni.

VALLETTA - TEATRU RJAL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu x-xogħlijiet biex jinbena t-Teatru Rjali fil- Belt?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-bini tas-sit tat-Teatru Rjal li jifforma parti mill-Proġett kollu tal-bini ta' l-Arts Centre u rijabilitazzjoni ta' l-area tad-dawra nkluż il-Bus Terminus, bħalma jaf l-Onor.

Interpellant tħejjiet Master Plan li se tkun preżentata lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar permezz ta' Outline Development Application.

DJAR - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-miżati għall-ġbir ta' applikazzjonijiet u bills payable li jiġu mitluba mill- Awtorita' tad-Djar għal kull skema li għandha, skema bi skema?

Jista' l- Ministru jgħid jekk mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn dawn il-miżati u bills payable ġewx aġġustati jew mibdula?

Jekk ġew mibdula, jista' l- Ministru jgħid skema bi skema x'kien it-tibdil?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-Bills Payable miġbura mill-Awtorita' tad-Djar fuq l-iskemi tagħha huma dawn:

(a) Fuq Skema I - Lm 20 Fuq Skema L - Lm 10 Fuq Skema M - Lm 20 Fuq Skema N - Lm 20

Dawn il-miżati jiġu rimborżati lill-benefiċjarji wara l-iffirmar tal- kuntratt.

(b) Fuq Skema Numru Wieħed - Lm 5 Fuq Skema Numru Tlieta - Lm 5

Dawn ma jiġux rimborżati lill-applikanti.

Taħt kull skema titħallas 50c għal kull applikazzjoni.

Mill-5 ta' Settembru 'l hawn ma kien hemm l-ebda żieda f'dawn il-miżati.

SKEJJEL - SAN MIGUEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġie jiswa b'kollox il-hydrotherapy pool li hemm fl-iskola San Miguel f'Saint Andrews u għaliex dan il-pool għadu mhux qed jintuża mit-tfal b'diżabilita?

Hemm il-ħsieb li xi darba dan il-pool ikun fi stat li jintuża?

Meta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 4982.

SPTAR SAN LUQA - CDAU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid għaliex il-ġenituri ma jitħallewx jipparteċipaw waqt il-case conference ta' wliedhom li ssir fis-CDAU ta' l-Isptar San Luqa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-case conference fis-CDAU titmexxa fuq guidelines ta' case conferences li jsiru f'Child Development Assessment Units fl-Ingilterra.

Skond stħarriġ li sar instab li l-ġenituri jsibu ruħhom mifxula u mbeżża meta jiltaqgħu ma' team ta' professjonisti madwar mejda li jkunu qegħdin jiddiskutu lit-tifel jew tifla tagħhom.

Wara l-case conference il-Konsulenta Pedjatra responsabbli mis-CDAU tiltaqa' mal-ġenituri u tiddiskuti magħhom ir-riżultati rispettivi tal-case conference.

Il-ġenituri jingħataw case summary li hu appuntu rendikont tar- riżultat tal-case conference.

Il-membri kollha tat-team jiktbu d-dettalji ta' l-assessment li jkunu wettqu u jagħmlu r-rakkomandazzjonijiet tagħhom.

Il-ġenituri jħossuhom ħafna aktar trankwilli w rilassati jiddiskutu ma' persuna waħda.

Huma jingħataw il-ħin kollu biex jiddiskutu l-punti kollha li jkunu jixtiequ jqajmu u jiċċaraw.

Il-case summary jsibuha utli ħafna biex jużawha meta jkollhom bżonn.

SKEJJEL - GĦALLIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'jista' jsir biex l-għaxar persuni li huma għalliema peripatetiċi fit-taqsima għal dawk neqsin mis-smiegħ jingħataw lap tops għax dan ikun jista' jgħinhom ħafna fix-xogħol li jagħmlu mat- tfal, l-aktar fl-użu ta' software addattat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li dawn l-għalliema se jkollhom il-lap top mis-sena skolastika li jmiss.

PENSJONANTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 4387 u ċioe' b'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 3886, jista' l-Ministru jgħid kemm kienet tiswa lill-gvern kieku fil- ftehim tas-Servizz Ċivili ffirmat fl-1998 daħħal ukoll lill-pensjonanti tas- Servizz li rtiraw qabel l-1996?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tiegħi għall-mistoqsija parlamentari numru 3954 dwar l-istess suggett.

SKEJJEL - TAS-SNAJJA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm applikaw persuni għall-post ta' assistenti kapijiet tat-trade schools li r-riżultat ġie ppubblikat din is-sena?

Min applika?

Kif ingħataw il-marki?

X'kien il-weighting ta' kull kategorija tal-kriterji differenti?

F'kull każ, kemm ġab marki kull wieħed mill- applikanti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li għall-post ta' Assistent kap ta' Trade School applikaw 63 persuna.

Persuna irtirat l-applikazzjoni tagħha.

5 persuni ma kellhomx il-kwalifiki meħtieġa.

57 persuna ġew intervistata.

Il-Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku ippubblikat ir-riżultat u tippermetti li d-Diviżjoni tagħti breakdown tal-marki lil individwu li jitlobha.

PEMBROKE - KAPTELL TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitranġa l-kaptell tad-drenaġġ ħdejn Block 10 fil-Qasam tad-Djar ta' St. Andrews f'Pembroke peress li huwa ta' periklu u nkonvenjent għar-resident?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-manhole ta' ħdejn Block 10 fil-Qasam tad-Djar ta' St. Andrews f'Pembroke ġiet irranġata fit-3 ta' Marzu, 1999.

ANZJANI - DJAR PRIVATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid x'kontroll hemm fuq il-ħlas li anzjani qed iħallsu fi djar privati għalihom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ma hemm ebda skeda ta' tariffi fir-rigward ta' l- ammont li jridu jħallsu l-anzjani li jgħixu fi djar privati.

SKEJJEL - RISPETT LEJN L-ANZJANI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi edukattivi qed jittieħdu jew qed jiġu ppjanati li permezz tagħhom tinfirex fost l-istudenti żgħażagħ u t-tfal fi ċkunithom fl-iskejjel is-sens ta'rispett lejn l-anzjani?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li t-Tema dwar l-Anzjani tagħmel parti mis- Sillabu ta' l-Istudji Soċjali għall-Iskejjel Primarji u Sekondarji.

L-istess tema hi parti mill-programm tal-PSE.

L-emfasi huwa dejjem fuq l- edukazzjoni f'attitudnijiet pożittivi lejn l-anzjani fil-komunita'.

Id-dipartiment tas-Servizz għall-Istudent fi ħdan id-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni qiegħed jaħdem fuq proġett ta' kif l-iskola tista' tkun ta' servizz għall-anzjani fil-komunita'.

MEDIĊINA - ŻIEDA FIL-PREZZIJIET

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 4485, peress li l-Ministru ġġustifika l-għoli tal-prezzijiet ta' mediċini mportati mill- Ingilterra minħabba l-kambju għax l-Isterlina għoliet, jista' l-Ministru jindika meta fil-fatt il-mediċini mill-Ingilterra raħsu minħabba li l- Isterlina niżlet?

Jaf il-Ministru li dan ir-roħs qatt ma rriżulta għand il- konsumatur?

Jaf il-Ministru li ħafna mediċini mportati mill-Ingilterra fil- fatt m'għolewx?

Jaf il-Ministru li l-prezzijiet tal-mediċini msemmija u oħrajn dejjem kienu orħos fl-Ingilterra?

Rigward il-Benylin, jista' l-Ministru jgħid x'kienet il-formula qabel u x'inhi issa peress li qal li nbidlet, għaliex minn informazzjoni li għandi l-kontentut huwa kważi l-istess u ma jiġġustifikax dik iż-żieda u dan meta f'Malta din il-mediċina dejjem kienet orħos?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fit-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 4485, kien fil-każ ta' l-Irfen biss li jiena ndikajt tibdil fil- kambju bħala raġuni għal żieda fil-prezz.

Dan il-prodott jiġi mpurtat mill- Isvizzera u mħallas bi franki Svizzeri.

Ir-raġuni għaż-żidiet fil- prezzijiet tal-prodotti l-oħra kienet minħabba żieda minn barra.

L-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni Ġusta ġieli ntervjena fuq mediċini mpurtati mir-Renju Unit bħalma ġara fil-każ ta' Surmontil Caps, Supplamins, Alka Selzer, fil-1997 u fil-każ ta' Actal Tabs fl-1998.

F'dawn l-aħħar sitt xhur iċ-ċaqlieq fil-kambju ta' l-Isterlina kien negliġibbli u għalhekk kif qalet tajjeb l-Onor.

Interpellant, ħafna mediċini mpurtati mill-Ingilterra ma għolewx.

Ma jirriżultalix li l-prezzijiet tal-maġġoranza ta' mediċini impurtati mir- Renju Unit jinbiegħu irħas hemmhekk milli jinbiegħu hawn Malta.

Il-Benylin Original m'għadux liċenzjat biex jinbiegħ fl-Ingilterra u għalhekk ma jistax joħroġ ċertifikat ta' 'Free sale' li mingħajru mediċina ma tistax tinbiegħ hawn Malta.

Il-Benylin Chesty Cough Syrup li hawn bħalissa għandu livell għoli ta' Menchol, għandu konċentrazzjoni akbar ta' togħma ta' tip ta' raspberry differenti, il-livell ta' Sweetening Agents huwa għola u hemm l- introduzzjoni tal-carbopol 934 fil-prodott il-ġdid li biegħ il-prodott jaħdem aħjar fuq dawk il-partijiet tal-ħalq u l-griżmejn li jkunu rritati.

SKEJJEL - TAGĦLIM FUQ L-UE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-avis u tagħrif ieħor dwar l- Unjoni Ewropea sarx parti mis-sillabu tal-Form 4 matul dawn l-aħħar ġimgħat?

Jaf il-Ministru li fil-fatt għalliema/studenti fil-Junior Lyceum Sir Adrian Dingli li qed jgħallmu l-History, Social Studies u Geography lil Form 4's matul dawn l-aħħar ġimgħat kienu qed jikkonċentraw it-tagħlim tagħhom lill-istudenti fuq l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma sar ebda tibdil fis-sillabi ta' l- istorja, Ġeografija u Studji Soċjali minn Settembru 1997 'l hawn.

Is- sillabi ta' dawn is-suġġetti huma bbażati fuq dawk ta' l-eżamijiet tas- S.E.C.

Fil-każ tal-Ġeografija u ta' l-Istudji Soċjali, it-tema "Unjoni Ewropeja u t-tħaddim tagħha" tagħmel parti uffiċjali mis-sillabi ta' l-iskejjel u tas- S.E.C.

Għaldaqstant, l-għalliema u l-istudenti huma marbutin li jimxu ma' dawn is- sillabi.

B'referenza għat-tieni parti tal-mistoqsija, ma jirriżultax li dak li qed jingħad fuq li l-għalliema tal-History, Social Studies u Geography li jgħallmu lill-Form 4 qed jikkonċentraw it-tagħlim tagħhom fuq l-Unjoni Ewropea.

L-għalliema/studenti kollha qalu li huma mhux qed jaħdmu fuq dan is-suġġett.

SKEJJEL - HIGHER SECONDARY

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li wħud mill- istudenti tal-Higher Secondary għandhom stipendju u oħrajn le?

X'inhi l- bażi li jingħata l-istipendju fuq dan il-livell?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-istudenti li jattendu Giovanni Curmi Higher Secondary School kif ukoll l-istudenti li jattendu xi Sixth Form Statali jew privat, s'issa għandhom id-dritt għal stipendji jekk jissodisfaw il-kriterji mxandra f'Avviż Legali 132 ta' l-1996 u Avviż Legali 19 ta' l-1998: Att dwar l-Edukazzjoni (Kap 327).

Regolamenti ta' l- 1996 dwar ir-rati ta' Allowance għal Studenti tas-Sixth Form.

Kopja ta' l-Avviż legali se titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

ĦWIENET - BEJGĦ

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Peress li għadd ta' persuni ta' nazzjonalita' barranija qed ibiegħu fil- ħwienet minn ħwejjeġ sa play stations u l-prezzijiet li qed jitolbu lil tal- ħwienet huma redikoli, tant li mhux talli m'humiex iħallsu VAT talli żgur qed jaqbżu kull xorta ta' kontroll biex l-affarijiet jidħlu f'Malta b'effett ħażin fuq il-kaxxa ta' Malta u tan-negozjant onest, jista' jgħid jekk il-Gvern huwiex konxju ta' dan ir-racket li qed isir fid-dawl tax- xemx?

X'qed jagħmel il-gvern biex iwaqqaf dan l-abbuż?

ONOR.

JOHN DALLI: Id-Dipartiment tad-Dwana jieħu diversi passi biex jonqsu l-abbużi ta' kuntrabandu.

Naturalment, wieħed dejjem ikun jixtieq li r-riżultati jkunu aħjar.

Fl-istess ħin nixtieq nistieden lill-Onor.

Membru li jekk għandha xi informazzjoni speċifika dwar dak li semmiet fil-mistoqsija tgħaddiha lid- Dwana biex ikunu jistgħu isiru aktar investigazzjonijiet.

SKEJJEL - ASSISTENTI KAPIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hu mistenni li jsiru l-ewwel appointments mil- lista ta' l-1 ta' Frar, 1999 għall-postijiet vakanti ta' assistenti kapijiet ta' l-iskejjel sekondarji?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ewwel riżultati ta' l-assistenti kapijiet fl-iskejjel primarji kellhom jiġu irtirati mill-Kummissjoni għas- Servizz Pubbliku minħabba xi nuqqasijiet li twettqu waqt il-proċess ta' l- għażla.

Minħabba din id-diffikulta' mhux possibbli li ssir il-ħatra ta' l- Assistenti Kapijiet fl-iskejjel sekondarji għalissa.

MALTA SHIPBUILDING - DEJN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandha dejn il-Malta Shipbuilding illum?

Kemm għamlet qliegħ/telf is-sena l-oħra?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-preżent il-Malta Shipbuilding għandha dejn li jammonta għal Lm120,194,910.

It-telf li għamlet din l-azjenda s-sena l- oħra kien ta' Lm10,500,000.

ĊIRKEWWA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' xogħlijiet iridu jsiru fil-Ponta taċ-Ċirkewwa u/jew l-Imġarr biex dawn jitranġaw ħalli jsiru aktar adattati kemm għall-użu tal-passiġġieri kif ukoll biex fihom jitrakkaw il- vapuri tal-Gozo Channel il-ġodda li s'issa għadhom qed jinbnew?

Meta se jibda x-xogħol?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li sal-lum l-Awtorita ta` l-ippjanar qatt ma ħarġet permessi għax-xogħol indikat mill-Onor.

Interpellant.

Bħalissa għadhom għaddejjin id-diskussjonijiet meħtiega biex joħorġu l- permessi neċessarji u jkun jista` jinbeda x-xogħol meħtieġ.

VETTURI - VEHICLE ROAD TEST

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-karozzi u vejikoli tal- gvern, pulizija u Armata humiex se jkollhom joqogħdu għal vehicle road test bħal karozzi u vejikoli tal-privat?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-vetturi kollha li huma wżati mill-gvern, pulizija u armata se jkollhom joqogħdu għall-VRT.

SAĦĦA - NATIONAL HEALTH SCHEME

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid fiex waslu t-taħdidiet dwar in-national health scheme, it- tqassim ta' mediċini mill-ispiżeriji privati u l-ingaġġ ta' tobba li jaħdmu ma' kumpannija privata biex isiru fiċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Birkirkara?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-taħdidiet mal- MAM u l-Malta College of Family Doctors rigward ir-riforma fil-qasam tal- Kura Primarja se jissoktaw wara li ngħatat reazzjoni mill-Kabinett fuq ir- rapport li kien ippreżentat.

It-taħdidiet dwar it-tqassim ta' mediċini mill-ispiżeriji privati għadhom għaddejjin u nittama li ma jdumx ma jiġi pprżentat rapport finali.

Il-proposta minn kumpannija privata dwar ingaġġ ta' tobba għaċ-Ċentru tas- Saħħa ta' Birkirkara għadha qed tiġi evalwata.

SERVIZZ ĊIVILI - TOBBA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid min huma t-tobba li qed jintbagħtu jinvistaw impjegati taċ- Ċivil li jkunu fuq is-sick leave?

Kemm qed jitħalsu?

Dawn huma tobba tal- gvern jew imqabdin mill-privat?

Mill-privat saru xi calls for application jew tenders għal dan it-tip ta' xogħol minn kumpanniji ta' tobba li joffru dan is-servizz?

Dan ix-xogħol qed isir minn tobba privati?

Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt relevanti?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nirreferi lil Onor. Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 5325 fid-9 ta' Marzu, 1999.

SERVIZZ ĊIVILI - IMPJEGATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Billi skond il-Kodiċi ta' Etika tal-medical council, meta tabib jiġi mibgħut mill- employer biex jivverifika kas ta' sick leave fuq impjegat, it-tabib għandu jinforma lill-marid li għandu d-dritt illi jkollu t-tabib privat tiegħu waqt li jkun qed jiġi eżaminat, jista' l-Prim Ministru jgħid jekk it-tobba li qed jintbagħtu fuq impjegati taċ-Ċivil humiex jagħmlu dan u jekk l- impjegati taċ-Ċivil ġewx mgħarfa li huma għandhom id-dritt jirrifjutaw li jiġu eżaminati mit-tabib tal-gvern jekk it-tabib tagħhom ma jkunx preżenti?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li skond il-Kodiċi ta' l-Etika tal- Professjoni tagħhom, it-tobba għandhom jinfurmaw il-pazjent li għandu d- dritt li jkollu t-tabib privat tiegħu preżenti waqt l-eżami mediku.

Ir-risposta għat-tieni parti tad-domanda hija fin-negattiv.

PIXKERIJA - QBID TA' ĦUT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet il-qabda tal-ħut għax-xhur ta' Jannar u Frar reġistrata fil-Pixkerija?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-qabda tal-ħut reġistrata fil-Pixkerija fl-ewwel xahrejn ta' din is-sena kienet kif ġej:

1999 Kwantita' (Kg) Jannar 22,457 Frar 19,876

BIĊĊERIJA - ĊANGA/MAJJAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet il-qatla taċ-ċanga u majjal fil- Biċċerija għax-xhur ta' Jannar u Frar 1998 u 1999?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-irjus tal-majjal kif ukoll taċ-ċanga maqtula f'Jannar, Frar 1998 u 1999 kienet kif indikat hawn taħt:

Majjal (Irjus) (Qatla ta' Malta u Għawdex)

1998 Total 1999 Total Jannar 10,345 Jannar 10,034 Frar 9,586 Frar 9,823

Bovini (Irjus) (Qatla ta' Malta u Għawdex)

1998 Total 1999 Total Jannar 553 Jannar 483 Frar 508 Frar 509

VAT - TAXXA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm fil-fatt kien id-dħul ta' taxxa mill-VAT matul ix- xahar ta' Jannar u Frar, 1999?

Kemm minn dawn l-ammonti jappartjenu għas- settur tal-Biedja u Sajd u meta se jsiru r-refunds lura lill-bdiewa, sajjieda u raħħala?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-dħul net mill-VAT fl-ewwel xahrejn ta` din is-sena kien ta` Lm7,989,059.

Minn dan, Lm7,516,341 inġabar mid-Dwana peress li l-ewwel returns tal-VAT kellhom jaslu fid-Dipartiment tal-VAT sal-15 ta` Marzu 1999.

L-ewwel returns bis-sistema l-ġdida tal-VAT ta` dawk il-bdiewa, sajjieda u raħħala li qegħdin fuq perijodu ta` taxxa ta` tlett xhur għandhom jaslu fid- Dipartiment tal-VAT sal-15 ta` Mejju, 1999.

Għaldaqstant, dawn il- kategoriji ta` taxpayers għadhom ma ħallsu ebda taxxa tal-VAT lid- Dipartiment taħt is-sistema l-ġdida.

PAJJIŻI BARRANIN - ĦLAS TA' TAXXA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jinforma lill- Kamra liema huma dawk il-pajjiżi barranin li magħhom Malta għandha ftehim dwar ħlas ta' taxxa bejn iż-żewġ pajjiżi?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: L-informazzjoni qed tinġabar u tingħata risposta f'xi seduta oħra.

KALENDARJU AGRITURISTIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk huwiex se jespandi aktar l-attivita' tal-Kalendarju Agrituristiku sabiex il-kunsilli lokali tal-gżejjer tagħna jipparteċipaw aktar f'dan l-avveniment?

ONOR.

NINU ZAMMIT: F'tarf is-sena l-oħra l-kunsilli kollha ta' pajjiżna ġew mistiedna mid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura sabiex jieħdu sehem fil- Kalendarju Agrituristiku għas-sena 1999.

VETTURI - VEHICLE ROAD TEST

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-aħħar parti tat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5010, jista' l-Ministru jgħid x'jiġri kemm-il darba vettura tkun għaddiet mill-VRT jirriżultalha ħsara sussegwentement ikkawżata minn xi ħofor jew stat ħażin tat-toroq?

X'ikun ir-rimedju taċ-ċittadin kontra l-awtoritajiet f'tali każijiet?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-każ ipotetiku mqajjem minnu jaqa` fl-ambitu` tal-Kodiċi Ċivili li jistabilixxi il-proċeduri u r-rimedji kollha li jistgħu japplikaw.

PULIZIJA - GĦASSA TAŻ-ŻURRIEQ

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk qattx kellu l-esperjenza li jżur l-Għassa tal-Pulizija li qiegħda fit-Torri ta' Wied iż-Żurrieq?

Jaf li din tinsab fi stat miżeru, inuman u degradanti?

Jaf li din l-għassa mhux akbar minn tlett metri wiesgħa bi tlett metri tul tant li l-pulizija li jkun hemm m'għandux fejn idur?

Jaf li ilu ma jsir xogħol ta' manutenzjoni snin kbar u l- kondizzjoni tal-ġebla tinsab fi stat deterjoranti?

Jaf li l-pulizija li jkun duty f'din l-għassa m'għandux fejn jaqdi l-bżonnijiet naturali tiegħu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi dan it-torri ilu jintuża bħala għassa tal-Pulizija għal bosta snin.

Huwa veru li l-akkomodazzjoni f'dan il-post hija limitata ħafna, pero' peress illi dan huwa bini storiku ma jistax isir alterazzjoni fih.

Ta' min isemmi ukoll illi viċin ta' din l- għassa hemm faċilitajiet sanitarji pubbliċi.

OPM - DELEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il delegazzjoni mill-ministeru, segretarjat parlamentari, meta jagħti l-każ, u mid-dipartimenti governattivi li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu żaret pajjiżi barra minn Malta minn Ottubru 1998 sal-lum?

Minn min kienu magħmula d-delegazzjonijiet msemmija?

Fuq liema xogħol attendiet kull delegazzjoni?

Kemm swiet l-ispiża ta' kull delegazzjoni?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

AFFARIJIET BARRANIN - DELEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm-il delegazzjoni mill-ministeru, segretarjat parlamentari, meta jagħti l-każ, u mid-dipartimenti governattivi li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu żaret pajjiżi barra minn Malta minn Ottubru 1998 sal-lum?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: L-informazzjoni qed tinġabar u tingħata risposta f'xi seduta oħra.

SIGURTA' SOĊJALI - DELEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il delegazzjoni mill-ministeru, segretarjat parlamentari, meta jagħti l-każ, u mid- dipartimenti governattivi li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu żaret pajjiżi barra minn Malta minn Ottubru 1998 sal-lum?

Minn min kienu magħmula d-delegazzjonijiet imsemmija?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

EDUKAZZJONI - DELEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il delegazzjoni mill-ministeru, segretarjat parlamentari, meta jagħti l-każ u mid-dipartimenti governattivi li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu żaret pajjiżi barra minn Malta minn Ottubru 1998 sal-lum?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar, tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

DJAR - ATTARD - TAL-FUKLAR

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: B'riferenza għall-bini ta' maisonettes f'Tal-Fuklar, f'Ħ'Attard, jista' l-Ministru jgħid meta se jiġi mplimentat ix-xogħol ta' landscaping kif stipulat fil-kondizzjoni Nru. 8 tal-permess tal-bini (PA 4079/95/DC01)?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat li d-Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar qiegħed jikkonsulta lill-kunsill lokali dwar il-pjanta tal- landscaping.

Hekk kif ikun hemm qbil dwar din il-pjanta jibdew jitħejjew l- offerti biex ix-xogħol meħtieġ isir possibilment għal bidu tas-sena 2000.

SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5471, jista' l-Ministru jagħti l-ismijiet tal-persuni, l-ID Card tagħhom u kemm kien l-overtime f'kull każ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'għandix iżjed x'inżid mar-risposta parlamentari numru 5471 tas-Seduta Nru. 76.

SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5470, jista' l-Ministru jagħti l-ismijiet tal-persuni, l-ID Card tagħhom u kemm kien l-overtime f'kull każ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'għandix iżjed x'inżid mar-risposta parlamentari numru 5470 tas-Seduta Nru. 76

SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5469, jista' l-Ministru jagħti l-ismijiet tal-persuni, l-ID Card u kemm kien l- overtime f'kull każ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'għandix iżjed x'inżid mar-risposta parlamentari numru 5469 tas-Seduta Nru. 76.

SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5468, jista' l-Ministru jagħti l-ismijiet tal-persuni, l-ID Card u kemm kien l- overtime f'kull każ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li m'għandix iżjed x'inżid mar-risposta parlamentari numru 5468 tas-Seduta Nru. 75.

PIXXINA NAZZJONALI - MASSEUR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi sejħa sabiex fil-kumpless tal- Pixxina jkun hemm masseur?

Jekk iva meta, kemm kien hemm nies li applikaw, kif saret l-għażla u x'qed jiggwadanja l-kumpless mill-ħlas li qed jiġu ċċarġjati l-klijenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien informat li ma nħarġet ebda sejħa sabiex ikun hemm masseur fil-kumpless tal-Pixxina Nazzjonali.

PIXXINA NAZZJONALI - UFFIĊINI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi sejħa sabiex jibnu xi uffiċini fil-kumpless tal-Pixxina Nazzjonali?

Jekk iva, meta saret din is-sejħa, kif ġie magħżul/a, jekk hemmx xi ħlas dovut u għalkemm żmien?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma kien hemm ebda sejħa sabiex jinbnew xi uffiċini fil-kumpless tal-Pixxina Nazzjonali.

PIXXINA NAZZJONALI - TINDIF

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti l-isem tal-kuntrattur inkarigat mit-tindif tal- kumpless tal-Pixxina Nazzjonali?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll kemm hu l-ħlas dovut kif ukoll jinkludi t- tender?

F'każ li għal xi raġuni jew oħra dan il-kuntrattur ikun nieqes mix- xogħol, imur xi ħadd minfloku?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kuntrattur inkarigat mit-tindif tal- Pixxina Nazzjonali huwa l-Bad Boy Cleaners Co. Ltd.

Dettalji dwar il-ħlas dovut kienu ingħataw fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 1775.

Għad qatt ma kien il-każ li l-kuntrattur kien nieqes mix-xogħol.

PIXXINA NAZZJONALI - OFFERTA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tat-tender tal-Bar & Restaurant tal-Pixxina Nazzjonali?

X'inhuma l-ħinijiet tal-ftuħ ta' l- għeluq u jekk hux qed jinżammu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ħinijiet tal-ftuħ tal-Bar tal-Pixxina Nazzjonali huma:

Mit-Tnejn sal-Ġimgħa - 08.00 - 14.00 u 16.00 - 18.00 Is-Sibt - 08.00 - 16.00 u 17.30 - 22.30 Il-Ħadd - 08.30 - 16.30

Matul ix-xhur tax-xitwa kien hemm żmien li dawn il-ħinijiet ma nżammux minħabba nuqqas ta' nies li jiffrekwentaw il-Pixxina.

Fis-sajf mistenni li l-ħinijiet jerġgħu lura għan-normal.

Kopja tal-kuntratt se jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

PIXXINA NAZZJONALI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-maġġoranza tal-ħaddiema fil- kumpless tal-Pixxina Nazzjonali qegħdin b'kuntratt li jiġġedded kull xahar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bħalissa qiegħda tkun studjata l-aħjar struttura ta' tmexxija għall-Pixxina Nazzjonali.

Il-kuntratti definiti tal- ħaddiema għandhom ikunu studjati fid-dawl ta' dan l-eżerċizzju.

SCIENCE LAB TECHNICIANS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsiru l-interviews tas-Science Lab Technicians?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll kemm applikaw u kemm hemm vakanzi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nassumi li din id-domanda tirreferi għas-sejħa ta' l- applikazzjonijiet għal Laboratory Officers I/II (Biology) tal-5 ta' Novembru, 1998.

Informat li l-intervisti jsiru mmedjatament meta l-Kunsill ta' l- Universita' jaħtar il-membri fuq il-Bord tas-Selezzjoni.

Kien hemm disgħa applikazzjonijiet u hemm tlett vakanzi.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT - DIRETTURI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna applikat għal post ta' direttur fid- dipartiment: 1) Building & Engineering; 2) Waste Management Strategy Implimentation; 4) Building Construction Industry; 4) Finance & Administration; u 5) Manufacturing & Services?

Min kienu l-persuni li applikaw u x'inhu l-grad tagħhom illum?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Billi l-applikazzjonijiet għall-postijiet imsemmija ġew maħruġa mill-Uffiċju tal-Prim Ministru, nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza din il-mistoqsija lill-Prim Ministru.

DIPARTIMENT TAT-TOROQ - DIRETTUR

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna applikat sabiex jimtela' l-post ta' direttur tat-toroq?

Min huma l-applikanti u f'liema grad qegħdin ilum?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li applikazzjonijiet bħal din jirċevuhom fl-Uffiċċju tal-Management Personnel Office.

Għalhekk din il- mistoqsija għandha ssir lill-Ministru kkonċernat.

BAĦAR IĊ-CAGĦAQ - SURFACING

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema kuntrattur qiegħed jagħmel ix-xogħol ta' surfacing f'Baħar iċ-Ċagħaq?

F'kemm-il fażi jikkonsisti dan is-surfacing u kemm hu l-valur ta' kull fażi?

X'differenza hemm fil-valur tax-xogħol kif qiegħed isir issa meta mqabbel ma' surfacing b'mod tradizzjonali?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li t-trials li qed isiru s-Salina qed isiru mir-Roads Group li essenzjalment jinkludi l-maġġorparti tal- kuntratturi li jaħdmu fit-toroq.

Ix-xogħol qed isir taħt kuntratt li jiswa Lm49,000.

Il-fażijiet tal-kostruzzjoni ma jinkludux biss is-surfacing iżda jinkludu ukoll it-tneħħija tal-wiċċ l-antik, ir-recompaction u t-tqegħied tal-base u wearing courses.

L-informazzjoni mitluba fl-aħħar parti tal-mistoqsija tkun tista` tingħata wara li t-trials jiġu analizzati f`diskussjonijiet bejn d- Dipartiment tat-Toroq, il-konsulenti Ġermaniżi u l-kuntratturi li jagħmlu dan ix-xogħol.

SAN PAWL IL-BAĦAR - MOSTA ROAD

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-periti u technical officers li ppreparaw id-disinji u qegħdin jieħdu ħsieb ix-xogħol ta' Mosta Road, San Pawl il-Baħar?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li x-xogħol qiegħed jiġi koordinat mill-Kunsill Lokali.

KONSORZJU MIDI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta nħarġet l-ewwel letter of intent lill- konsorzju MIDI għall-iżvilupp ta' Manoel Island u Tigne' Point?

Jista' l- Ministru jpoġġi kopja ta' dan id-dokument fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kopja tal-ftehim preliminari li kien sar bejn il-Gvern u l-konsorzju u li jġib id-data tat-22 ta' Diċembru, 1993 tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

BIRGU - POLLUTION CONTROL SECTION

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li fl-area ta' taħt Sant'Anġlu hemm iċ-ċentru tal-Pollution Control Division, jista' l-Minsitru jgħid jekk dawn humiex se jkollhom jiċċaqilqu minn hemm?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-Pollution Control Section fi ħdan id-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent se tiċċaqlaq u bħalissa għaddej proċess biex jiġi identifikat post alternattiv.

BAĊIR NRU.

1 - VAPURI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk fil-Baċir Nru. 1 humiex se jidħlu aktar vapuri meta jibda x-xogħol fuq il-marina tal-Kottonera?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jidhirli li għadu kmieni biex wieħed jgħid jekk il- Baċir numru 1 huwiex se jkollu l-istess funzjoni li għandu llum meta jibda x-xogħol fuq il-proġett, issir konsultazzjoni mal-partijiet kollha interessati.

MONUMENT TAL-ĦELSIEN TA' MALTA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-monument li jfakkar il-Ħelsien ta' Malta huwiex se jintlaqat minħabba l-proġett tal-Kottonera?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jidhirli li din il-mistoqsija għandha tiġi riferita lill-Ministeru ta' l-Ambjent.

BORMLA - PJAZZA STA.

MARGERITA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jikkonsidra li meta jkun lest il-proġett ta' Pjazza Sta.

Margerita, f'Bormla t-tmexxija tal-ground li se jkun hemm fl-area tgħaddi f'idejn it-team tas-St.

George's?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Meta x-xogħol ikun lest, il-ground jgħaddi f'idejn il-Ministeru responsabbli li jiddisponi minnu skond il-proċeduri stabiliti u għalhekk nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

BORMLA - PJAZZA STA.

MARGERITA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid minn fejn se jibdew jgħaddu l-purċissjonijiet bħal tal- Kunċizzjoni, l-Ġimgħa l-Kbira u l-Irxoxt, meta mill-pjanti tal-proġett ta' Pjazza Sta.

Margerita jidher li t-triq użata bħalissa quddiem il-Kunsill Lokali ta' Bormla, mhux se tibqa' teżisti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li fil-pjanti ġie maħsub illi peress illi dawn il-purċissjonijiet jirrappreżentaw tradizzjoni importanti u sabiħa, dawn jibqgħu jgħaddu mill-istess post li qegħdin jgħaddu minnu bħalissa.

BORMLA - GROUND

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi l-possibbilta' li l-ground ta' quddiem l-iskola primarja ta' Bormla jikber kemm possibbilment jista'?

X'se jkun id-daqs ta' dan il-ground?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat illi m'hemmx possibbilta' li l-ground ta' quddiem l-Iskola Primarja ta' Bormla jikber, iżda se jibqa' kif inhu bħalissa.