MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 101 It-Tlieta, 18 ta' Mejju, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 101

It-Tlieta, 18 ta' Mejju, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.12 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 18 ta' Mejju, 1999

WERREJ MINUTI 1

KUNSENS GĦAL ATTI 1

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 1

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR ENFITEWSI TEMPORANJA TA' ART, BINI U DRITT TA' RMIĠĠ

FIL-BIRGU, l-ISLA U L-KALKARA LIL PORT COTTONERA LTD U LIL

COTTONERA WATERFRONT GROUP PLC 5

AĠĠORNAMENT 28

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 32

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 100 li saret fit-18 ta' Mejju, 1999 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Nixtieq ninforma lill-Kamra li l- President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:-

Att Nru. V ta' l-1999 - Att ta' l-1999 li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa;

Att Nru. VI ta' l-1999 - Att ta' l-1999 li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur;

Att Nru. VII ta' l-1999 - Att ta' l-1999 li jemenda l-Att dwar il- Ħabs; u

Att Nru. VIII ta' l-1999 - Att ta' l-1999 li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

INTERVIEWING BOARD - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kif qed jiġi assigurat li membri ta' interviewing boards għall-ingaġġ ta' ħaddiema mal- gvern ma jkunux gender-biased?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali) (f'isem il-Prim Ministru): Ninsab informat illi safejn huwa possibbli l-interviewing boards għall-ingaġġ ta' ħaddiema tal-gvern ikun fihom membri rġiel kif ukoll nisa.

Barra dan fit-2 ta' April, 1990 il-gvern kien ħareġ linji gwida - f'cirkolari apposta bin-numru 37/90 - dwar kif għandhom jinżammu l- interviews biex ma jkunx hemm gender bias.

BŻONNIJIET SPEĊJALI - SUMMER DAY CENTRES

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid huwiex ippjanat li jiġu organizzati summer day centres għal tfal u żgħażagħ bi bżonnijiet speċjali, bil-għan li jkollhom kontinwita' u mhux għal ġimgħat sħaħ tas-sajf jinqatgħu mill-grupp li jkunu draw jagħmluha miegħu?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li għal dan is- sajf li ġej se jkun diffiċli li jiġu organizzati summer camps residenzjali għal tfal b'diżabilita` għaliex il-post fejn kienu jsiru dawn l- attivitajiet m'għadux aċċessibbli.

Minflok saru żewġ live-in weekends għat- tfal b'diżabilita` u l-ġenituri tagħhom f'Novembru ta' l-1998 u f'Marzu ta' l-1999.

Din l-inizjattiva saret bejn id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni u l- għaqda nazzjonali tal-ġenituri ta' tfal b'diżabilita`.

Fis-sajf se jiġi organizzat day camp fir-Razzett tal-Ħbiberija, li se jsir mill-istess għaqda bl-għajnuna tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Madankollu se nara jekk huwiex possibbli li jsir sforz ħalli s-summer camps isiru f'post alternattiv.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis, domanda supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu n-negozjati biex jibda jkun hemm assistent personali ma' persuni b'diżabilita' u jista' jgħid ukoll jekk hemmx full staff fid-dar għal persuni b'diżabilita' f'Wied il-Għajn, li kieet ġiet imwaqqfa mill-gvern preċedenti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma nafx eżattament l-Onor.

Parnis x'irid ifisser meta jgħid assistent personali.

Fis-sistema edukattiva, taħt il-qasam ta' l- inclusive education, għandna facilitators biex jgħinu persuni bi bżonnijiet speċjali.

Issa jekk facilitator - li forsi tista' tiddeskrivih bħala assistent personali - jiġix assenjat ma' student li jkollu bżonnijiet speċjali jiġi deċiż mill-istatementing board, illi jeżamina l-każ wara illi jkun tressaq quddiemu rapport li jkun fih pariri ta' esperti, social workers u professjonisti oħrajn.

Ma nafx jekk l-Onor.

Membru huwiex qed jirriferi għal din it-tip ta' sistema.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, fl-aħħar programm elettorali tal- Partit Nazzjonalista kien ġie mwiegħed li se tiġi mnedija skema ta' assistent personali għal persuni b'diżabilita'.

Jista' l-Onor.

Lawrence Gonzi jagħtina aktar dettalji dwar fiex waslu dawn in-negozjati jew meta se jibdew?

Kemm huwa n-numru ta' persuni b'diżabilita' li se jgawdu minn skema bħal din?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Miistru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor.

Interpellant qiegħed jirriferi għall- personal assistant scheme.

Pero' naħseb li huwa żbaljat meta qed isemmi n- negozjati, fis-sens illi din m'hijiex kwestjoni ta' negozjati imma hija pjuttost kwestjoni ta' studji biex naraw kif din l-iskema tista' tiġi implimentata.

Jiena naf personalment illi hawn numru żgħir ta' persuni b'diżabilita' illi diġa' esperimentaw din is-sistema u għalhekk nistgħu nimmudellaw din l-iskema fuq l-esperjenza ta' dan in-numru żgħir ta' persuni b'diżabilita'.

Anke l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' qiegħda tinvestiga rapporti li jidħlu fid-dettalji ta' skema li tista' tkun adattata għal pajjiżna u wara li tlesti d-diskussjonijiet interni fil-kummissjoni se tressaq rapport b'rakkomandazzjonijiet lill-ministeru.

Jiġifieri pjuttost għadna nistudjaw kif nistgħu nimplimentaw din is-sistema u allura għadu kmieni biex wieħed jagħti d-dettalji, pero' m'hijiex kwestjoni ta' negozjati għaliex din l-iskema tinvolvi diskussjonijiet dwar kif nistgħu nħaddmuha fil-prattika u dan nistgħu nagħmluh billi naraw x'għamlu pajjiżi oħrajn li żviluppaw din is-sistema.

Fil-fatt din is-sistema ntużat f'pajjiżi oħra bħala wieħed mill-iktar metodi effettivi minn firxa ta' servizzi illi jkunu jistgħu jindirizzaw il- preokkupazzjoni tal-ġenituri ta' persuni b'diżabilita', li dejjem bir-raġun iqajmu d-diffikulta' jew il-biża' dwar x'jista' jiġri minn uliedhom meta għada pitgħada huma jiġu nieqsa.

Pajjiżi oħrajn sabu din it-triq bħala waħda mit-tweġibiet li jista' jkun hemm.

Pero' qabel ma nitilgħu fuq skema bħal din, li tinvolvi wkoll ħafna aspetti finanzjarji u amministrattivi, irridu naraw fid-dettall x'tip ta' relazzjoni umana jrid ikun hemm bejn l- assistent personali u l-persuna b'diżabilita', x'tip ta' bniedem irid ikun, kif se jintagħżel u ħafna affarijiet oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Xtaqt li l-Ministru jinformana fiex waslu l- iżviluppi dwar l-ingaġġ ta' speech therapists li jassistu lil tfal b'diżabbilta' li jattendu skejjel governattivi.

Nixtieq inkun naf jekk il- ministru huwiex informat li numru ta' ġenituri li t-tfal tagħhom jeħtieġu speech therapists qed jiġu mħeġġa sabiex jekk kemm-il darba ma jkunx hemm din il-faċilita' fl-iskejjel, dawn ma jibagħtux lit-tfal tagħhom l- iskola.

MR SPEAKER: Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Dawk il-ġenituri li għandhom tfal taħt is-16-il sena għandhom l-obbligu li jibagħtu lil uliedhom l-iskola jew inkella jridu jiġġustifikaw azzjonithom.

Għar-rigward ta' l-ispeech therapists, nista' ngħid li n-numru eżistenti ta' speech therapists li għandu d-dipartiment ilaħħaq man-numru ta' każijiet illi għandhom.

Għalkemm in-numru ta' speech therapists huwa limitat, isir dak kollu li huwa possibbli biex inkunu nistgħu nissodisfaw il-ħteġijiet speċjali li jinqalgħu minn żmien għal żmien.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, qgħadt nisma' b'attenzjoni lill-Viċi Prim Ministru dwar l-iskema ta' assistent personali u milli stajt nifhem xi kultant ikun diffiċli biex persuna b'diżabilita' jkollha l-assistent personali tagħha.

Nixtieq inkun naf jekk il-gvern għandux il-ħsieb li jilqa' x-xewqa ta' dawk il-ġenituri ta' persuni b'diżabilita' billi jwaqqaf dar li tkun tilqa' fiha dawn il-persuni meta l-ġenituri tagħhom jiġu nieqsa.

Irridu nifhmu li hemm persuni li ma jistgħux jimxu bl-assistent personali biss imma jrid ikunu miġbura f'dar.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, matul dawn l-aħħar 12-il sena f'pajjiżna bdew diversi inizjattivi - li f'mument minnhom saru iktar bi ħsieb ta' esperiment imma llum il-ġurnata nistgħu nħarsu lura lejhom u nirrikonoxxu li kien esperiment li ħalla l-frott u li kien suċċess - biex jitwaqqfu djar residenzjali żgħar fil-komunita' li fihom persuni b'diżabilita' jkunu jistgħu jgħixu ħajja kemm jista' jkun indipendenti.

Għandna l-eżempju ta' Dar il-Wens, li hija integrata fil-komunita' ta' Raħal il-Ġdid u li hija mmexxija minn persuni b'diżabilita' infushom.

Fil- fatt din id-dar se tagħlaq għaxar snin miftuħa u tgħallimna ħafna minnha għaliex nafu fejn hi b'saħħitha, nafu fejn huma l-isfidi u x'inhuma d- diffikultajiet.

Dan l-eżempju ġie kkopjat minn inizjattivi oħrajn, li wkoll għandhom element ta' sħubija bejn il-gvern u s-settur tal-volontarjat, u fil-fatt għandna Dar Nazareth ta' Dun Anġ Seychell fiż-Żejtun u d-Dar tal- Provvidenza stess ħadet inizjattiva biex tiftaħ dar oħra fis-Siġġiewi ħalli tintegra persuni b'diżabilita' fil-komunita'.

Dawn huma kollha inizjattivi tajbin u hemm domanda għal dawn is-servizzi għaliex fil-fatt Dar il-Wens hija dejjem mimlija u safejn naf jien Dar Nazareth hija mimlija wkoll.

L-Onor.

Interpellant staqsieni jekk il-gvern għandux il-ħsieb li jwaqqaf dar għal persuni b'diżabilita'.

L-ewwelnett jien ma naqbilx mal-prinċipju li tinfetaħ istituzzjoni kbira li takkomoda numru kbir ta' persuni b'diżabilita' qisna qegħdin nissegregawhom mill-bqija tal-komunita'.

Pero' naqbel li għandna nibqgħu nħeġġu li jinfetħu djar żgħar fil- komunita' illi fihom infushom jivvalorizzaw l-element ta' solidarjeta' u l- element ta' komunita' li tħossha kollha kemm hi responsabbli u tagħti s- sehem tagħha biex dawn it-tip ta' djar ikunu jistgħu jirnexxu.

Huwa importanti li meta l-membri kollha ta' din il-Kamra niġu ffaċċjati b'din id-domanda ta' għafsa ta' qalb min-naħa tal-ġenituri ta' persuni b'diżabilita' li jkunu nkwetati mill-futur ta' uliedhom meta huma jiġu nieqsa, nipprovaw infehmuhom - u jien dan għamiltu riċentement f'laqgħa li kelli ma' ġenituri ta' persuni b'diżabilita' - illi f'pajjiżna ma nistgħux nindirizzaw dan l-inkwiet tal-ġenituri billi nibnu xi post kbir li fih ikun hemm xi 80 sodda u nħalluhom vojta sakemm jinqala' l-bżonn biex il-persuna b'diżabilita' ssib is-sodda lesta għaliex il-post ikun ġie riservat minn xi għaxar snin jew 15-il sena qabel!

Din m'hijiex soluzzjoni realistika u ma tindirizzax il-bżonn tal-ġenituri ta' persuni b'diżabilita'.

Għalkemm ħadd m'hu qed jissuġġerixxi li għandu jittieħed dan il-pass, hemm bżonn li nfehmu lill-ġenturi għaliex inkella nistgħu niżgwidawhom.

Personalment nemmen ħafna li rridu nkomplu nħeġġu l-iżvilupp ta' djar żgħar fil-komunita' fejn ikun hemm element ta' flessibbilta', jiġifieri jkollok komunita', żgħira ta' sebgħa min-nies qegħdin jgħixu f'dar li tkun tista' tirriserva xi tliet postijiet għal dawn il-każijiet.

Apparti minn hekk, pajjiżna jrid iħares ukoll lejn l-iskema tal-personal assistant li tindirizza dan il-bżonn biex fejn ikun possibbli persuna b'diżabilita' ma tingħalaqx f'istituzzjoni li tkun tiġbor fiha persuni b'diżabilita' biss imma titħalla tkompli tgħix fil-komunita'.

Barra minn hekk, irid ikun hemm servizzi fil-komunita' li jkomplu jgħinu lil dawn il-persuni b'diżabilita' jgħixu ħajja kemm jista' jkun indipendenti u integrata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien napprezza dak li għadu kif qal il-Viċi Prim Ministru pero' nixtieq ngħid biss li waħda mill-problemi li ta' spiss qed niltaqa' magħha hija ta' persuni illi għandhom ċerta eta' u għandhom lil xi ħadd minn ħuthom jew minn uliedhom b'diżabilita' u l- preokkupazzoni tagħhom hi x'se jiġri minn dawn il-persuni meta huma jiġu nieqsa.

Peress li issa ilu jingħad ċertu diskors għal żmien twil, nixtieq nistaqsi lill-Viċi Prim Ministru jekk wasalx iż-żmien li lil dawn in-nies ngħidulhom meta se jkun hemm dawn il-faċilitajiet għaliex dawn issa qed jiffaċċjaw il-problema u m'huwiex sewwa li nibqgħu nittamawhom.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, naħseb li l-Onor.

Farrugia jaf biżżejjed li din il-problema ma nqalgħetx issa imma ilha teżisti żmien twil u aħna tant konna konxji minnha li bdejna bl-inizjattivi u bil- programmi li nwaqqfu djar żgħar fil-komunita' bħal Dar il-Wens.

Nista' nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-inmates kollha li hemm f'Dar il- Wens, f'Dar Nazareth, fid-dar residenzjali tad-Dar tal-Provvidenza u kif ukoll dawk kollha li qegħdin fuq il-waiting list - biex jekk titfaċċa xi dar oħra f'Birkirkara tkun tista' tintuża għal dan il-għan - huma persuni b'diżabilita' li l-ġenituri tagħhom ma setgħux ikomplu jieħdu ħsiebhom.

Dan ifisser li l-bżonn ġie rikonoxxut snin ilu u fis-snin li għaddew ipprovajna nindirizzaw dawn il-problemi wkoll.

Pero' niddejjaq ħafna meta nisma' min jgħid li l-ġenituri ilhom żmien twil jisimgħu ħafna paroli għaliex, bir-rispett kollu, naħseb li l-paroli jsir jekk xi ħadd iwiegħed lil dawn il-ġenituri li se jinbena xi blokk bini x'imkien u nħallu xi 80 sodda vojta biex meta jinqala' l-bżonn inkunu nistgħu nużawhom!

Naħseb li għandna bżonn infiehmu lill-ġenituri u lil min jieħu ħsieb dawn il-persuni li din m'hijiex is-soluzzjoni pero' hemm soluzzjonijiet oħrajn illi rridu nindirizzaw.

Kif diġa' ħabbart f'dan il-parlament f'okkażjonijiet oħrajn, fuq inizjattiva li ħadet il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita', kien ġie espert minn barra, is-Sur Kinsella, proprju biex jagħmel rapport dettaljat dwar dan il-bżonn, x'servizzi huma provduti barra minn Malta u x'servizzi nistgħu nipprovdu hawn Malta.

Dan ir-rapport li qiegħed f'idejn il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' qiegħed jiġi studjat ukoll u qed nistenna r-rakkomandazzjonijiet.

Fil-fatt fir-risposta għall- mistoqsija parlamentari numru 6159 li qed tidher illum tajt xi ftit informazzjoni dwar dan ir-rapport.

Nassigura lill-Kamra li malli jkolli dan ir-rapport f'idejja nippreżentah u jekk ikun hemm bżonn noħolqu wkoll diskussjoni fil-kumitat permanenti għall-affarijiet soċjali biex inkomplu nidħlu fid-dettall ta' dan il-bżonn.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa skada.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR ENFITEWSI TEMPORANJA TA' ART, BINI U DRITT TA' RMIĠĠ FIL- BIRGU, l-ISLA U L-KALKARA LIL PORT COTTONERA LTD U LIL COTTONERA WATERFRONT GROUP PLC

Ikompli mit-18 ta' Mejju, 1999.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici huwa in possession.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, kif kont qed ngħid dalgħodu, il-Kottonera hija sabiħa kemm mill-aspett naturali kif ukoll mill-aspett storiku u għadha toffri lok tajjeb biex isir l-irbit tad-dgħajjes u tal- bastimenti.

Il-Kottonera kienet ħadet spinta kbira meta ġew il-Kavallieri f'Malta għaliex bdiet tiżdied il-popolazzjoni, l-ewwel fil-Birgu u mbagħad bil-mod il-mod bdew jiżviluppaw Bormla u l-Isla.

Il-Kavallieri ġabu magħhom ħafna kummerċ, beda jsir ħafna negozju, ħafna bastimenti kienu jiġu Malta biex jieħdu s-servizzi u saħansitra kien beda x-xogħol ta' bini ta' bastimenti għall-flotta ta' l-Ordni.

Il-Kavallieri ġabu magħhom kultura Ewropea u s-sens ta' żvilupp li kien hemm fl-Ewropa, pero' bil-mod il-mod dan l-aspett kulturali ġie maħkum ukoll mill-aspett militari u allura fil- Kottonera żdiedu l-fortifikazzjonijiet u l-belt ta' l-Isla, illi dak iż- żmien kienet għadha ma żviluppatx, f'daqqa waħda ġiet żviluppata f'belt mill-aktar moderna għal dawk iż-żmenijiet.

Peress li fil-bidu ta' dan is-seklu kellna ħafna nies li l-għejxien tagħhom kien jiddependi mid-drydocks, ħafna minnhom marru joqogħdu fil- Kottonera u bdiet tinbet il-problema ta' l-overpopulation li hija waħda mill-problemi illi għadna niffaċċjaw sal-lum.

Imbagħad, kif jaf kulħadd, ġiet il-gwerra u sfortunatament waqgħu numru kbir ta' djar li għalkemm reġgħu nbnew mill-ġdid mhux kollha nbnew bl-istil illi kellhom oriġinarjament u nħoloq kuntrast bejn in-numru ta' djar li ġew preservati mill-gwerra pero' li ma kenux abitabbli u n-numru ta' postijiet illi żviluppaw bħala xi ħaġa moderna u li ma kenux jirrispettaw is-sintonija arkitettonika tal-bqija tal-Kottonera.

Matul dawn l-aħħar 50 sena fil- Kottonera nħolqu numru ta' problemi soċjali għaliex id-dipartiment tad- djar beda jalloka ħafna minn dawn id-djar substandard lil nies li kellhom problema ta' housing b'kirjiet baxxi u dawn ġabu magħhom problemi soċjali kbar illi ħarbtu l-ħajja u l-immaġini tal-post.

Ta' min jgħid li l- Kottonera ħadet isem ħażin għalxejn għax il-maġġoranza tan-nies li jgħixu hemmhekk huma ta' l-affari tagħhom u huma nies illi jagħtu sehem importanti fil-ħajja tal-pajjiż kollu kemm hu.

Mr Speaker, meta l-Partit Nazzjonalista tela' fil-gvern fl-1987 beda jaħseb biex jirrimedja t-tifrik illi wiret.

Għall-ewwel darba bdew jiġu kkonfrontati l-problemi fil-Kottonera u bdejna naraw kif nistgħu nxeddu l- aspett industrijali f'dan il-post billi nerġgħu nqajmu l-aspett storiku tiegħu.

Il-gvern Nazzjonalista kien ried jagħti dimensjoni ekonomika kompletament differenti lill-Kottonera li għal diversi snin kienet tiddependi mid-drydocks u mill-bini tal-vapuri.

Fil-fatt meta l- industrija tal-bini tal-vapuri naqset u allura naqsu wkoll numru ta' impjiegi f'dan il-qasam, kien forsi ftit iktar faċli għal min ried jagħti iktar importanza lill-aspett kulturali u storiku tal-Kottonera.

Mr Speaker, min bħali kiber u għex fil-Kottonera jaf li kien il-gvern Nazzjonalista li mill-1987 'l hawn beda jagħti importanza lil dawn l- inħawi:

Irrid nibda billi nsemmi l-famuż xatt tal-Birgu li fi żmien il-gvern Laburista ta' qabel l-1987, kien jintuża għall-faċilitajiet ta' dwana.

Pero' l-gvern Nazzjonalista neħħa dik it-tinda illi tant kienet iddejjaq lin-nies u reġa' rrestawra l-palazzi storiċi illi kien hemm permezz ta' ħidma tajba mwettqa mill-istudenti ta' l-iskola Ġirolmu Cassar.

Il-gvern Nazzjonalista rranġa wkoll ix-xatt ta' l-Isla u għamlu ferm isbaħ milli kien qabel.

Il-Forti Sant'Anġlu beda jingħata l-importanza li ħaqqu u tneħħew l-ħafna atroċitajiet li kien hemm, fosthom swimming pool u ħafna ħmerijiet oħra, li ma kenux jixirqu lil post storiku bħal dak għaliex aħna ridna li l-Forti Sant'Anġlu jservi ta' attrazzjoni għat-turisti li jżuru gżiritina.

Irrid insemmi wkoll il-Maċina illi stranament sabet ruħha ttrasformata f'headquarters ta' partit politiku pero' wara ħidma tajba dan il-post reġa' rritorna lura f'idejn il-gvern li issa qiegħed f'pożizzjoni li jiddisponi minnu.

Taħt gvern Nazzjonalista nfetaħ il-mużew marittimu, li jagħmel ġieħ lill-Kottonera, għaliex fih jiġbor ħafna oġġetti marbuta mal-baħar u għandu kwantita' kbira ta' oġġetti esibiti li ta' min jibqa' jikkultivahom.

Irrid ngħid ukoll li barra li ġiet irranġata l-Auberge d'Angleterre fil-Birgu, sar ukoll ħafna xogħol fuq is-swar.

Mr Speaker, ma nistax ma nsemmix il-ħidma t-tajba tal-Cottonera rehabilitation committee illi taħt il-Perit Carmelo Cacopardo, kien beda pjan serju dwar kif jistgħu jiġu rrestawrati s-swar kollha tal-Kottonera wara dak kollu li għaddew minnu matul is-sekli li għaddew.

Mr Speaker, fil-Kalkara saru wkoll xi xogħlijiet u nista' nsemmi, per eżempju, ix-xogħol li sar f'Villa Portelli, li qed tiġi wżata tajjeb minn dipartiment tal-gvern.

Saru proġetti tajba għal Bighi u l-bajja tar- Rinella ġiet trasformata f'bajja suret in-nies, biex in-nies tal-Kalkara u ta' l-akwati jkunu jistgħu jinżlu jgħumu hemmhekk.

Żewġ avvenimenti li taw spinta 'l quddiem lill-Kottonera kollha kemm hi kienu l-Birgufest u l- boatshow għaliex dawn ġabu għad-dawl dak kollu illi l-gvern Nazzjonalista kien qiegħed jirranġa fil-Kottonera biex jerġa' jagħtiha lura d-dinjita' tagħha.

Barra minn hekk, dawn l-avvenimenti jiġbdu numru ta' turisti u numru sewwa ta' Maltin li fl-aħħar indenjaw ruħhom li jibdew jiġu jżuruna.

Wieħed jinnota wkoll b'sodisfazzjon illi n-numru ta' turisti ġewwa l- Kottonera qiegħed kuljum jikber.

Jien naħseb li fattur li kkontribwixxa għal dan kollu kien it-twaqqif tal- kunsilli lokali għaliex ħafna drabi kienu huma li ġabu għad-dawl diversi affarijiet u kienu huma li għamlu pressjoni fuq id-dipartimenti governattivi biex imexxu 'l quddiem dak kollu li kien hemm bżonn isir ġewwa l-Kottonera.

Għalhekk wieħed ma jistax ma jagħtix il-mertu lil dawn il-kunsilli lokali għas-sehem importanti illi qed jagħtu għall-ġid tal- lokalita' tagħhom.

Huwa importanti li wieħed iżomm quddiem għajnejh li kien gvern Nazzjonalista li beda jaħseb fil-proġett tal-Kottonera u ried juri lill-pajjiż kollu kemm li dan il-post huwa sabiħ u jista' jiġi ttrasformat u rranġat kemm għall-ġid tan-nies tal-lokal u kif ukoll għall- ġid tal-pajjiż kollu.

Pero' jiddispjaċini ngħid illi l-pajjiż mexa wkoll b'ċertu xeħħa ma' dan id-distrett u kieku tul is-snin li għaddew investa iktar flus fl-iżvilupp tal-Kottonera, kieku ma kienx ikollna għalfejn nistennew kważi s-sena 2000 biex nerġgħu nibdew ingawdu l-aspett storiku u kulturali ta' dan il-post.

Peress li l-gvern m'għandux il-mezzi finanzjarji biex ikun jista' jirranġa dawk il-postijiet storiċi jew jibni l-affarijiet li jrid, għażel li jdur fuq is-settur privat u fil-fatt iż- żewġ naħat tal-Kamra jaqblu illi l-iżvilupp ta' dan il-post għandu jiġi fdat f'idejn is-settur privat.

Jien naħseb li dan huwa mument storiku wkoll għaliex għall-ewwel darba l- Istat qiegħed jafda f'idejn intrapriżi privati parti importanti mill- patrimonju nazzjonali tiegħu.

Dan il-proġett se jservi ta' eżempju biex fil-futur jiġi deċiż jekk postijiet oħra fil-pajjiż għandhomx jiġu fdati f'idejn intrapriżi privati kif qiegħed isir fir-rigward tal-Kottonera.

Il- gvern Nazzjonalista minn dejjem wera fiduċja kbira fil-kumpanniji privati Maltin u dan il-proġett se jkun wieħed mill-aqwa opportunitajiet għal dawn in-nies li se jagħmluh.

Wieħed ma jridx jinsa li dawn il-kumpanniji privati m'humiex se jorbtu biss il-kredibbilta' tagħhom mat-twettiq ta' dan il-proġett imma qegħdin jintrabtu wkoll mill-aspett finanzjarju tagħhom għax se jidħlu għal piż kbir biex iwettqu dan il-proġett.

Pero' ladarba l- gvern għażel li jdaħħal lis-settur privat f'dan il-proġett, irid iħallih jikber u jitkattar anke għal skop ta' profitti.

Jien ma nistax nifhem l-argument tan-naħa l-oħra meta tgħid li l-gvern qed jagħti dawn il-postijiet storiċi għal skop ta' spekulazzjoni.

Dan l- argument m'huwiex f`loku u se ngħid għaliex.

Jekk wieħed iħares lejn subartiklu (1) ta' artiklu 10 tal-kuntratt illi kien għamel il-gvern Laburista jsib li l-management agreements u l-operating agreements illi ħafna drabi jsiru għar-rigward ta' lokazzjonijiet li jkunu ingħataw mid- dipartiment ta' l-artijiet tħallew barra.

Bir-rispett kollu, ma narax li tagħmel sens illi tafda proġett bħal dan f'idejn istituzzjonijiet privati u mbagħad fl-istess ħin tipprova toħnoqhom milli jikbru u jimxu 'il quddiem!

Allura ngħid li kienet deċiżjoni għaqlija illi t-trasferiment ta' l-azzjonijiet jew ż-żieda f'dan l-interess finanzjarju minn dawn is- soċjetajiet ma ġiex ristrett, għax jekk kemm-il darba tagħmel dan tkun qiegħed toħnoq is-saħħa finanzjarja ta' dawn is-soċjetajiet.

Wieħed jippretendi illi ladarba se nafdawlhom f'idejhom dan il-proġett se jonorawh anke finanzjarjament u dan jiggarantixxi li jwettqu dawk l- affarijiet kollha li huma kommessi li jagħmlu.

Għalhekk huwa importanti li ladarba l-gvern aċċetta li dan il-proġett jiġi fdat f'idejn is-settur privat, irid iħalli dak il-mekkaniżmu jseħħ u allura irid jagħtih il- liberta' illi jaħdem għas-sodisfazzjon tiegħu.

Huwa veru li wieħed jippretendi li ssir kostruzzjoni tajba, isir restawr tajjeb tad-diversi palazzi li hemm u li dak kollu illi huwa ta' natura storika ma jintmissx; u fil-fatt fil-kuntratt għandna klawsola apposta li tgħid li jekk kemm-il darba tinstab xi ħaġa ta' natura storika waqt li jkun għaddej ix-xogħol, il- kumpanniji għandhom jieqfu mill-kostruzzjoni sabiex il-gvern jirriserva l- pożizzjoni tiegħu fuq dak li jkun instab.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' impjiegi wieħed irid jgħid li minbarra l- impjiegi li se jiġu ġġenerati f'diversi setturi biex jitlesta l-proġett, se jiġu ġġenerati impjiegi oħra meta jitlesta l-proġett, b'mod partikolari meta titlesta l-lukanda.

Fil-fatt dan huwa wieħed mill-vantaġġi li joffri dan il-kuntratt, b'differenza minn kuntratti oħra li tressqu quddiem din il- Kamra u li ma kienu jsemmu xejn dwar lukandi.

Bħalissa t-turist li jiġi ġewwa l-Kottonera huwa turist tal-ġurnata li jagħmel nofs ta' nhar jdur u ma' l-4.00 p.m. jitlaq lura bil-coach, pero' issa bil-bini tal-lukanda se jkollna numru ta' turisti li se jqattgħu l-ġranet ġewwa l-Kottonera.

Barra minn hekk, se jinħolqu impjiegi għal min irid jaħdem fil-hotel u se jiżdied ix-xogħol għal min se jforni l-ikel lil-lukanda u għal min se jipprovdi servizzi oħra li huma anċillari ma' tmexxija ta' lukanda.

Wieħed irid jgħid ukoll li fix-xatt tal-Birgu m'aħniex se jkollna xi lukanda tad-daqqiet ta' ħarta għax il-ministru għat-turiżmu se jieħu ħsieb illi jagħti klassifikazzjoni għolja lil din il-lukanda, kif ta lix- Xagħra Palace fl-Imdina li wkoll m'għandhiex pixxina.

Il-bini ta' lukanda f'dawn l-inħawi se jattira numru ikbar ta' turisti li jħallu iktar flus u jiġġeneraw iktar attivita' ekonomika għall-post kollu kemm hu.

F'dan il-kuntratt qed jingħad ukoll li Scamps Palace se jiġi ttrasformat f'casino.

Huwa fatt magħruf illi casino għandu diversi aspetti lukrattivi għaliex, barra li jimpjega n-nies, jagħmel il-qligħ tal-flus u allura huwa kumplimentari ħafna li jkollok casino viċin tal-lukanda.

Il-ħsieb illi tagħmel dawn iż-żewġ affarijet ħdejn xulxin jagħmel ħafna sens u fih ħafna intelliġenza għaliex jiġġeneraw attivita' ekonomika fit-tul illi tħalli iktar frott fil-Kottonera.

Se jsir ukoll żvilupp fuq in-naħa ta' l-Isla fejn se jsiru ċerti żviluppi kulturali fil-Maċina u parti mill-yacht marina se tiġi żviluppata wkoll fuq in-naħa tax-xatt ta' l-Isla, billi se jinbnew żewġ kostruzzjonijiet ta' ċertu klassi fil-baħar, minn fejn se jingħataw servizzi lil min jidħol bid-dgħajsa tiegħu ġewwa l-marina, jiġifieri x- xatt ta' l-Isla m'huwiex se jintmiss.

Il-bini ta' yacht marina se jiġġenera iktar kummerċ u iktar xogħol u dan ifisser li kollox sar bi ħsieb u b' intelliġenza biex ikun jista' jiggwadanja l-post kollu kemm hu.

Sur President, din in-naħa tal-Kamra għandha viżjoni iktar fit-tul għal dan il-proġett u fil-fatt qed taħseb biex is-cement stores jiġu ttrasformati f'parking area.

Illum fil-Kottonera għandna problema ta' parking minħabba d-diversi coaches li jġibu t-turisti u li ħafna drabi ssibhom ipparkjati 'l hemm u 'l hawn.

Is-cement stores huwa l-post ideali u intelliġenti biex iservi ta' parking area għal dawn il-mezzi ta' trasport li jġibu t-turisti fil-Kottonera.

Dan il-proġett kif prospettat min-naħa tal-Gvern Nazzjonalista qed jaħseb ukoll biex f'Carafa Palace jinfetaħ bank, u dan jagħmel ħafna sens meta wieħed iqis li t-turisti żgur se jkollhom bżonn ta' servizzi bankarji.

Dan il-proġett qed jaħseb ukoll biex fit-treasury building isiru catering outlets, jinfetħu restaurants u postijiet oħra ta' divertiment.

Barra minn hekk, se jinbnew numru ta' appartamenti lussużi fuq il-parti li tagħti għall-Kalkara, proprjament fuq dik il-parti li qiegħda fil-bokka tal-Port, fejn għandek veduta tassew sabiħa, kważi riproduzzjoni ta' l- istess veduta li hemm fi Triq is-Sirena fl-Isla.

Dawn l-appartamenti għandhom iservu biex jerġgħu jqajmu l-post u se jservu wkoll biex ikun hemm iktar taħlit soċjali, fis-sens li min jixtri dawn l-appartamenti - u wieħed jassumi li dawn ikunu persuni finanzjarjament sodi - se jitħallat man-nies tal-post għaliex se jiġi bżonn ċerti servizzi, irid jixtri l- affarijiet ta' l-ikel ta' kuljum u ħafna affarijiet oħra.

Dan ifisser li jista' jiġi ġġenerat iktar xogħol għan-nies tal-post għaliex jekk, per eżempju, se jkollhom bżonn lil min iġġorrilhom ċerti affarijiet tagħhom jew ikollhom bżonn ta' xi security, jistgħu jqabbdu lin-nies tal-post Apparti minn hekk, se jkollok komunita' ta' ċertu klassi fl-akwati tal-hotel, tal- casino, tal-yacht marina u tat- treasury building, fejn se jkollok il- catering outlets, li ovvjament ifisser li se jħallu iktar flus f'pajjiżna.

M'għandix dubju li min se jiżviluppa dawn l-appartamenti se jiżviluppahom bl-iktar mod intelliġenti u forsi wieħed jista' jaħseb ukoll fil- possibbilta' tat-timesharing, fejn ikollok numru ta' nies li f'ċertu żmien tas-sena jokkupaw dawn l-appartamenti u dan jista' jfisser qligħ ikbar għan- nies tal-Kottonera.

Sur President, irrid nitkellem fuq xi ħaġa li hija xi ftit għal qalbi.

Jien nemmen li dan il-proġett jista' jkun wkoll ta' għajnuna biex il- barklora li tul dawn l-aħħar snin rajnihom jonqsu fil-port jerġgħu jingħataw l-importanza li tixirqilhom.

Jien nittama li b'dan il-proġett tal-Kottonera, il-barklora li għandna f'dawn l-akkwati - u bħalissa qed jiġu quddiem għajnejja ċertu uċuħ ta' nies li nara jorbtu kull filgħodu l- Birgu u jaqsmu min-naħa għall-oħra biex iġorru ftit turisti - ikunu jistgħu jerġgħu jqumu fuq saqajhom u jerġgħu jkollhom iktar qligħ billi jibdew iġorru iktar turisti.

F'dan il-proġett qed jingħad ukoll li l-parti ta' taħt Sant'Anġlu se tingħata dimensjoni kulturali.

Din il-famuża darkride li qed tissemma mhi xejn iktar ħlief użu kulturali u intelliġenti billi se jibdew isiru rappreżentazzjonijiet storiċi tal-post.

L-isem li qed jingħata jagħti idea xi ftit differenti minn dak li verament se jkun hemm imma dan se jkun biss post kulturali.

Dak kollu li qed jipproponi l-gvern Nazzjonalista għall- Kottonera se jkun ta' ġid ekonomiku u mhux se jkun hemm leżjoni ta' l- aspett kulturali tal-post, anzi se jagħti iktar importanza lill-aspett kulturali.

Nafu li fil-Kottonera m'hemmx biss il-palazzi tax-xatt tal- Birgu, m'hemmx biss il-Maċina jew Sant'Anġlu imma hemm diversi postijiet oħrajn li wieħed jista' jmur jara.

Għalhekk dak it-turist li jkun qiegħed hemmhekk għandu jsibha faċli li jqatta' erbat ijiem idur madwar il- Kottonera u kuljum isib xi ħaġa ġdida x'jara.

Ovvjament wieħed jippretendi li dawn l-affarijiet se jiġġeneraw sparks oħrajn f'diversi postijiet tal- Kottonera u se jagħtu aspett ferm iktar dekoruż u ferm iktar importanti lill-post kollu kemm hu.

Sur President, huwa importanti wkoll li wieħed jara wkoll x'se jkun l- effett ta' dan il-proġett kollu fuq it-tessut soċjali.

Għalkemm forsi wieħed jista' jaħseb li se jibda jkollna numru ta' turisti li jkunu ġejjin bil-baħar minħabba li se jkollna l-yacht marina, irridu naħsbu wkoll f'dawk it-turisti li jkunu ġew bl-ajru u li se jkunu qed joqogħdu fil- lukanda li se tinbena.

Jien naħseb li t-turist li se jkun attirat lejn il- Kottonera huwa dak li jħobb il-kultura u għalhekk huwa importanti li qabel xejn inżommu dawn il-postijiet ta' kultura nodfa għaliex it-turist jippretendi li dawn il-postijiet ikunu ppreżentati b'intelliġenza u b'mod spjegat.

Huwa importanti wkoll li nerġgħu nqajmu fuq saqajhom l-artiġjanat u s- snajja' antiki li nsibu fil-Kottonera.

Peress li beħsiebna nattiraw persuni li huma ekonomikament b'saħħithom, bil-mezzi li għandhom se jkunu kapaċi jgħinu lil din it-tip ta' industrija billi jixtri l-prodotti tagħhom.

Ovvjament dan il-proġett se jaffettwa wkoll lir-residenti tal-Kottonera u għalhekk huwa importanti li jinżamm bilanċ bejn l-aspett kulturali tal- post, ir-residenti u l-viżitaturi li jkunu ġejjin.

Illum il-ġurnata n- numru ta' turisti li jżuru l-belt tal-Birgu huwa enormi u r-residenti tal- Birgu stess jgħidulna li xi kultant jistgħu joħolqulhom problema fir-rutina tal-ħajja tagħhom ta' kuljum u għalhekk huwa importanti li nibdew naħsbu minn issa kif nistgħu nipproteġu l-ħajja ta' kuljum tan-nies li joqogħdu fil-Kottonera.

Huwa veru li aħna rridu dan il-ġid ekonomiku u rridu niġbdu t-turisti lejn il-Kottonera, pero' fid-dinja kollox għandu t-triq tan-nofs u ma nistgħux immorru minn estrem għall-ieħor.

Wieħed irid iżomm ċertu forma ta' kontroll fuq dak li jkun qiegħed jiġri u ma jiġrix ħalli l- ħajja tradizzjonali tan-nies tal-Kottonera tiġi ppreservata u l-post ma jiġix żviluppat f'daqqa waħda f'post kompletament kummerċjali.

Allura wieħed irid jibda jaħseb minn issa anke billi jitwaqqfu numru ta' kumitati li jkunu jistgħu jħossu l-polz soċjali tar-residenti tal-Kottonera.

Jien nittama li dan il-proġett iservi wkoll biex titnaqqas il-problema ta' qgħad li għandna fil-Kottonera u jiġu impjegati diversi żgħażagħ li għandna jippromettu ġewwa l-Kottonera.

Sur President, il-gvern Nazzjonalista m'huwiex intenzjonat li jwettaq dan il-proġett fil-Kottonera u jieqaf hemm, anzi jrid li dan ikun biss il- bidu ta' dak li hemm bżonn isir ġewwa l-Kottonera.

U hawnhekk wieħed ma jistax ma jsemmix il-proġett tal-baċir ru.

1 f'Bormla.

Iż-żewġ consortia li se jinvestu f'dan il-proġett u li se jiżviluppaw sija n-naħa tax-xatt ta' l-Isla u sija n-naħa tax-xatt tal-Birgu, se jieħdu ħsieb ukoll li jiżviluppaw dan il-baċir b'mod intelliġenti u se jibdew billi jwaqqgħu dak il-famuż ħajt li ilu jifred lill-poplu Bormliż mill-baħar tiegħu għal numru ta' snin.

Issa r-residenti ta' Bormla se jkunu jistgħu jerġgħu jgawdu l- arja tal-baħar u mhux jibilgħu d-dħaħen tax-xogħol li jsir fuq il- bastimenti ġewwa l-baċir ru.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Zammit Dimech, bit-twaqqigħ ta' dan il-ħajt se jinfetaħ ix-xatt kollu ta' Bormla u għalhekk mill-Kalkara sax-xatt ta' l-Isla se tiġi promenade twila u naħseb li issa din il-ħolma tan-nies tal-Kottonera se ssir realta'.

MR SPEAKER: Onor. Mifsud Bonnici, ippermettili ninterrompik għaliex skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex tkompli tinstema'.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Nirringrazzja lill-proponent, lis- sekondant u lill-Kamra kollha.

Mr Speaker, wieħed ukoll jistenna li l- aspett tal-ġonna ġewwa l-Kottonera jingħata importanza u jiġu rranġati, bħal, per eżempju, il-parti li hemm bejn Bieb il-Polversita u s-sur ta' Santa Liena, fuq Tal-Ħawli jew fuq Sur San Pawl - ħalli jidhru aħjar milli huma llum.

L-istess jista' jingħad għar-rigward tal-faċilitajiet sportivi.

Hemm bżonn li l-clubs li għandna fil-Kottonera - bħalma huwa s- St. George's u diversi clubs oħrajn - jingħataw faċilitajiet sportivi adegwati biex it-tfal tagħna jkollhom postijiet tajbin fejn ikunu jistgħu jikkreaw ruħhom u jżommuhom 'il bogħod minn tentazzjonijiet oħrajn.

Barra minn hekk, irid isir restawr tajjeb tad-diversi postijiet storiċi li għandna.

Per eżempju, f'Bormla għandna żewġt imtieħen famużi li ma baqgħux jintużaw wara l-gwerra u li kienu żewġ karatteristiċi tal-belt Bormliża sa minn żmien il-Kavallieri u għalhekk ta' min jerġa' jirrestawrahom għall- istat oriġinali tagħhom.

Fl-Isla hemm bżonn li jiġi restawrat s-sur ta' San Mikiel u Pjazza Mitrovich, filwaqt li fil-Birgu nistgħu nirrestawraw l-Auberge de France, l-Armerija, il-Palazz ta' l-Isqof u dawk il-postijiet bi stil Normann.

Fil-Kalkara għandna wkoll postijiet storiċi li jeħtieġu restawr bħall-Fortizza Ricasoli, il-knisja tas-Salvatur u Bighi.

Dawn huma kollha postijiet storiċi li jifformaw parti mill-mużajk tal-Kottonera.

Pero' huwa importanti li ladarba jinbeda dan ix-xogħol jitkompla.

Sur President, jekk kemm-il darba rridu nħarsu fit-tul lejn il-Kottonera u jekk verament irridu nkomplu nibnu fuq dan l-ewwel pass li se nagħmlu allura rridu nieħdu ħsieb dan il-post kollu kemm hu u jrid ikollna idea ċara ta' dak li rridu nagħmlu minnu u fejn irridu naslu.

Il-Partit Nazzjonalista għandu l-unur jgħid li se jkun il-partit li se jagħti din l-ispinta 'l quddiem lill-Kottonera.

Ta' min jgħid li matul dawn l-aħħar snin sar ħafna diskors dwar x'għandu jsir fil-Kottonera pero' kif jgħid il-Malti bejn il-kliem u l-fatti hemm baħar jikkumbatti u kellu jkun il-Partit Nazzjonalista li mexxa bi ħsieb u b'intelliġenza li issa qiegħed f'pożizzjoni li jagħmel proġett bis-sens.

Iż-żewġ naħat tal- Kamra jaqblu li s-settur privat għandu jiġi involut f'dan il-proġett għaliex il-gvern m'għandux is-saħħa finanzjarja tiegħu biex iwettqu.

Pero' rridu noqogħdu attenti li ma nitilfux din l-opportunita' għaliex jekk kemm- il darba dan il-proġett imurilna l-baħar insibu ruħna f'sitwazzjoni verament ħażina.

Għaliex?

Għaliex in-nies tal-Kottonera ilhom jistennew dan il-proġett u naħseb li nkun qed nesprimi s-sentimenti tan-nies tal- Kottonera jekk ngħid li dawn in-nies għandhom dritt jippretendu li l- aspettattivi tagħhom issa jitwettqu b'mod tajjeb.

Jien ngħid li this is the point of no return u allura dan il-proġett irid jirnexxi b'mod tajjeb.

Kif diġa' għidt, dan il-proġett se jiġi fdat f'idejn is-settur privat pero' l-gvern se jibqagħlu l-obbligu li jieħu ħsieb partijiet oħra tal-Kottonera li ma ġewx minsusa b'dan il-proġett u li jridu wkoll jingħataw l-importanza u d-dinjita' li tixirqilhom.

Jiena semmejt diversi postijiet ġewwa l-Kottonera li huma għal qalbi u huma għal qalb in-nies tal- Kottonera u għalhekk jagħmel sens li nieħdu ħsieb dawn l-affarijiet li jħallu frott kulturali, frott ta' intelliġenza u frott fit-tessut soċjali.

Sur President, waqt li kont qiegħed nipprepara dan id-diskors - xi ħaġa li kont ilni nistenna għal ħafna snin - ġieni f'moħħi l-ħsieb li l- Kottonera nġibuha fuq il-livell ta' world heritage site.

Il-belt kapitali ta' pajjiżna hija rikonoxxuta mill-UNESCO bħala world heritage site u jien nixtieq li l-Kottonera, li għandha wkoll l-elementi neċessarji, tiġi rikonoxxuta wkoll bħala world heritage site.

Pero' biex din il-ħaġa tkun tista' sseħħ hemm bżonn li l-proġett jirnexxi u hemm bżonn li l-Istat jagħti s-support tiegħu biex jinħolqu istituzzjonijiet oħra li jieħdu ħsieb dawn l-affarijiet.

Per eżempju, il-Cottonera rehabilitation committee għamel ħafna ġid u ħafna xogħol tajjeb pero' naħseb li jagħmel sens li, per eżempju, nagħmlu team apposta li jieħu ħsieb ir-restawr tas-swar kollha tal-Kottonera.

Sur President, m'għandix dubju li l-gvern Nazzjonalista fis-snin li ġejjin se jagħmel dak kollu li huwa possibbli biex iġib 'il quddiem il- Kottonera u nawgura li dak kollu li aħna ilna nittamaw għalih fl-aħħar iseħħ b'mod tajjeb.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President, qabel ma nibda nitkellem fuq il- proġett innifsu nixtieq l-ewwelnett ngħid xi ħaġa fuq il-kwestjoni tal- boatshow għaliex smajna ħafna diskors dwarha.

S'issa ngħatat l-idea li l- boat show reġgħet bdiet issir fil-Kottonera bis-saħħa tal-gvern Nazzjonalista u din lili tkompli tikkonfermali kemm il-Gvern Laburista ma kellu l-ebda ħtija meta għal sentejn sħaħ il-boatshow tħassret u ma saritx fil-Birgu.

Illum qed nikkonferma s-suspetti li kelli dak inhar u se nispjega għaliex.

Qabel xejn irrid ngħid li l-invit biex nattendi għall-boatshow, li se tinfetaħ l-Erbgħa, irċevejtu t-Tnejn filgħaxija u minn hawn nindirizza lill- kumitat tal-boatshow li jekk stednuni biex jgħaddu ż-żmien bija aħjar ma stednuni xejn għaliex aħna l-membri parlamentari għandna x'nagħmlu.

Jien niftakar li meta sirt ministru resposabbli mit-trasport u l-portijiet kienet qamet kwestjoni f'livell ta' kumitat bejn l-importaturi tal-boats u dawk li attwalment jimmanifatturaw il-boats għaliex ma redux li l-boatshow issir il-Birgu.

Jien ipprovajt nirranġahom u għidtilhom biex jagħmluha iktar tard għaliex dak iż-żmien riedu jagħmluha f'Marzu u l-manufacturers ma riedux jagħmluha dak iż-żmien minħabba r-riħ.

Imma baqgħu jsibu d- diffikultajiet u mbagħad qalu li kien daħal iż-żmien.

Issa rrid infakkar li l-gvern Laburista kien tela' f'Ottubru 1996 u bil-kemm ma redux jitfgħu t-tort fuq il-gvern Laburista meta suppost il-boatshow kienu ilhom jaħsbu għaliha minn qabel, għaliex il-boatshow ma ssirx f'Ottubru.

Fil-fatt mingħand min kienu krew it-tined kont għidtlu li l-gvern Laburista ma kellu x'jaqsam xejn f'dik il-kwestjoni għaliex dik kienet xi ħaġa privata.

Niftakar li kont għidtilhom biex is-sena ta' wara jaħsbu minn qabel pero' meta reġa' wasal iż-żmien reġgħu ma ftehmux u għalhekk issa qed nistgħaġeb kif fi ftit żmien irnexxilhom jilħqu ftehim u se jagħmluha fil-Birgu.

Aħna qatt ma żammejnihom milli jagħmluha l-Birgu, anzi x-xewqa tal-gvern Laburista kienet li l-boatshow issir fil-Birgu u l-kunsilli lokali tal- Birgu, Bormla u l-Isla lkoll ħadmu biex il-boatshow issir hemmhekk.

Imma li jkollok żewġ ministri li jipprovaw jagħtu l-impressjoni li l-boatshow se terġa' ssir fil-Birgu għaliex kien żammha l-gvern Laburista hija xi ħaġa li ma titwemminx!

Illum qed nikkonferma s-suspetti li kelli f'Ottubru, cioe' li kulma sar dakinhar kien biex joskuraw lill-Gvern Laburista u jgħidu x'jgħidu l-organizzaturi din se tibqa' l-opinjoni tiegħi.

Lil min trid tistiednu għall-boatshow ma tibgħatlux l-invit lejlet il-ftuħ u l- membri tal-kumitat tal-boatshow għandhom ikunu rġiel u jgħidu li l-gvern Laburista ma kellu l-ebda tort li għal sentejn wara xulxin il-boatshow ma saritx imma kien tort tagħhom għaliex iġġieldu bejniethom u ma redux jagħmluha.

Dak iż-żmien l-organizzaturi tal-boatshow riedu li jissussidjahom il-gvern Laburista.

Kif seta' l-gvern Laburista jissussidja shows internazzjonali?

Issa jekk qed jissussidjahom il-gvern Nazzjonalista ma nafx u għalkemm ipprovajt nindaga ma kelli l-ebda risposta.

Għalkemm aħna ridna ngħinuhom u konna lesti li nagħtuhom ix-xatt tal-Birgu, xorta waħda ma keux riedu jagħmluha.

Imma meta tara li f'daqqa waħda rranġaw u minflok f'Marzu se jagħmluha f'Mejju, allura tibda tgħid li kien hemm xi ħaġa fin-nofs u jien lest li ngħid dan id-diskors lil kulmin kien imdaħħal f'dik il-kwestjoni tal-boatshow.

Sur President, niftakar minn żmenijiet ta' l-iskola li fil-Latin hemm saying Ii jgħid li meta r-Rumani kienu jmorru għall-gwerra, il-ġenituri ta' dawk it-tfal jew in-nisa ta' l-irġiel li kienu se jmorru għall-gwerra kienu jmorru għand il-qassisin il-kbar u jistaqsuhom jekk it-tifel jew ir- raġel tagħhom kienx se jiġi lura - issa fil-Latin il-verb dejjem jiġi l- aħħar - u l-qassisin kienu jweġbuhom li jekk imur u ma jiġix imut u jekk imur u jiġi ma jmutx!

U jekk kienu jiġu lura kienu jmorru jirringrazzjawhom u jgħidulhom li ġie lura u l-qassisin kienu jgħidulhom li huma hekk kienu qalulhom.

Imma jekk ma kenux jiġu lura l-qassisin kienu jgħidulhom li huma kienu qalulhom li jekk imur u ma jiġix imut.

Il-gvern Nazzjonalista qed jaħdem bl-istess mod għaliex qed imur lura minn dak li qal bħal-lum sena.

Illum tan-naħa l-oħra qed jgħidu li huma kienu kontra li l-kuntratt jingħata lill-consortium għal 99 sena ċens mingħajr aċċess pubbliku u issa qed jgħidu li s-sena l-oħra ma qalux li ma jistgħux ibigħu.

Ħalli nfakkar x'kien jingħad bħal dan iż-żmien sena.

Meta tressqet ir- riżoluzzjoni għall-ewwel darba mill-gvern Laburista, minn din in-naħa kulħadd ivvota favur u l-oppożizzjoni Nazzjonalista kienet ivvotat kontra għaliex qatt ma qablet li dan il-proġett isir.

Imbagħad tressqet l-emenda mill-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien li m'għaddietx u b'kumbinazzjoni kien hawn xi ħadd li mar ikellem lil xi ħadd u dan ix-xi ħadd f'daqqa waħda darlu u beda jġib l-ostakli kollha biex dan il-proġett ma jsirx.

Fil-fatt tlifna sena u kieku ma sarux dawk il-konfoffi kollha u l-kukkanji u t- taħwid li sar hawn ġew min-naħa ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien ma' bniedem li l-poplu Malti kien jistenna ħafna aħjar minnu, kieku l-gvern Laburista diġa' beda t-tieni fażi tal-proġett.

Issa min-naħa tal-Partit Nazzjonalista hemm min staqsa għaliex aħna ma komplejniex bil-proġett tal-Kottonera.

Il-leader tagħna, dak iż-żmien prim ministru, l-Onor.

Alfred Sant, u l-kollegi tiegħi, l-Onor.

Karmenu Vella, l-Onor.

Charles Buhagiar u l-Onor.

George Vella dejjem spjegaw kollox b'mod ċar u kellna l-karti kollha fuq il-mejda.

Jien nista' ngħid li l- kumitat imwaqqaf mill-kabinett, li kien taħt iċ-chairmanship ta' l-Onor.

George Vella, qatt ma ndaħal lill-isteering committee u sempliċement tlabnih x'ridna mingħandu u fil-proposti li ressqulna quddiemna ndikawlna żewġ consortia u tawna l-parir biex nibdew niddiljaw ma' wieħed minnhom.

Issa fil-kuntratt kien hemm li l-consortium bilfors ried ikollu shareholding barrani u fil-fatt stennejna tliet ġimgħat sakemm l-ewwel consortium li konna qed niftehmu miegħu sab wieħed barrani, ċertu Arie de Boom, li kellu jieħu ħsieb il-marina.

Dan il-bniedem qalilna li kien diġa' ġie qabel fi żmien il-Gvern Laburista ta' l-1981 u kien tkellem mal- Perit Mintoff u kien qallu li kellu proġett tajjeb.

Peress li jien kont il- ministru responsabbli mill-portijiet ġabuh għandi u jien għidtlu li ridt nara l-affarijiet.

Meta tkellimt man-nies li jifhmu f'dan il-qasam u qalulu li kellu proġett tajjeb, tkixxift ħalli nara x'għandu u x'ma għandux għax meta rajtu ma' ċerti nies ħsibt li ġejjin it-teatrini.

Meta kont qed nitkellem miegħu u għidtlu li l-proġett għoġobni qalli li huwa kien ressaq dan il-proġett quddiem il-gvern Nazzjonalista pero' dawn ma reduhx.

Jien għidtlu li forsi dakinhar il-gvern Nazzjonalista ma setax jidħol għall-piż ta' dan il-proġett u żgur li ma kienx daqshekk miġnun li ma jaċċettax proġett tajjeb bħal dak.

Lanqas kieku kont naf li l-gvern Nazzjonalista ma riedx dan il-proġett ma kont se ngħidlu lil dan il-barrani għaliex ma kienx affari tiegħu li jkun jaf x'kien qiegħed jiġri.

Għalkemm dan Arie de Boom qalli li reġa' ġie għaliex kien hawn gvern Laburista, jien xorta tlabtu l-provi ta' x'kien se jagħmel.

Sadanittant ħarġu l-offerti u Arie de Boom intefa' ma' l-ewwel consortium li kien se jieħu l-proġett, imma f'daqqa waħda da irtira għax huwa ried li l-consortium jagħmel il-proġett u lilu jħallsu talli jeħodlu ħsieb il- marina.

Il-consortium min-naħa tiegħu ma aċċettax u dan telaq minn mal- consortium.

Minfloku daħal ieħor u meta jien iltqajt miegħu u staqsejtu x'beħsiebu jagħmel u kemm jifhem fil-marina, kulma qalli kien li hu kellu yacht u ried jidħol fil-proġett tal-marina għaliex kien jieħu pjaċir jivvjaġġja bil-yacht.

Jien dort lejn il-consortium u għedtilhom li jekk riedu setgħu jżommuh magħhom kemm riedu pero' ma kellhom xejn bih.

Imbagħad fil-preżenza tiegħi, tal-prim ministru ta' dak inhar, l-Onor.

Alfred Sant u tal-kollegi tiegħi, l-Onor.

Karmenu Vella, l-Onor.

George Vella, l-Onor.

Charles Buhagiar ftehimna illi sa l-għada f'nofsinhar dawn kellhom ipoġġu Lm1 miljun bħala garanzija, li 40% minnhom kienu se jinħarġu mix-shareholder barrani u s-60% joħroġhom il-consortium.

Wasal nofsinhar ta' l-għada u dawn ma waslux.

Fil-fatt domna erba' ġimgħat inkaxkru sakemm fl-aħħar iddeċidejna li nibagħtu għall-consortium biex naraw x'se jagħmlu u qalulna li l-ieħor kien telaq barra pero' huma xorta kienu se jpoġġu l-flus.

Imbagħad għidnilhom li jekk sa dak inhar f'nofsinhar- allavolja f'nofsinhar saru s-2.00 p.m. - ma kenux se jġibu l- flus, konna se mmorru fuq il-consortium l-ieħor, kif kien qalilna l- isteering committee.

Il-gvern Laburista ma kien indaħal xejn u ma sforza idejn ħadd.

Sur President, aħna ma naqblux ma' dak li qed jgħid il- ministru għaliex aħna għidna mill-ewwel illi ma ridniex dak il-kobor u li ma stajniex nagħmlu dawk l-affarijiet kollha.

Per eżempju, aħna ma stajniex niftehmu fuq il-Maċina għaliex mill-Maċina 'l ġewwa huwa tad- dockyard.

Jekk toħdilha dik il-parti d-dockyard se jibqgħalha d-dock biss!

Dik il-parti hija tagħhom tant li tintuża bħala parking.

Barra minn hekk, aħna ma ridniex nagħtu l-Maċina għaliex konna nafu li l-kunsill lokali ta' l-Isla ried jagħmilha mużew jew uffiċini tiegħu u għalhekk ridna li qabel nitkellmu mal-kunsill.

Sadanittant daħlet il-Malta maritime authority, li dejjem sostniet miegħi li l-marina trendi l-flus.

U hawnhekk irrid nagħmilha ċara li jien m'iniex qed ngħid li lill-ministru ma nemmnux - u dan għidtulu wkoll waqt il-public account committee - imma xi ħadd jew daħak bija jew bil-ministru jew daħak bina t-tnejn.

Jiena m'iniex qed ngħid li l-ministru m'huwiex qed jgħid il-verita' imma lanqas ma jista' jgħid li jien m'iniex qed ngħid il-verita' għax meta tkellimt mal-maritime authority dejjem qaluli illi l- proġett ma jistax ikun vijabbli mingħajr il-marina.

Għaliex?

Fi żmienna kienu pproponewlna ħames postijiet biex nagħmlu marina, fosthom fil- Kalkara, f'Dockyard Creek, f'San Pawl il-Baħar, f'Għawdex u f'Marsaxlokk pero' aħna għidnilhom li la konna se niżviluppaw il-Kottonera l-ewwl marina trid issir fil-Kottonera.

Il-Malta maritime authority dejjem sostniet miegħi illi l-flus isiru mill-marina u kienet ipproponiet ukoll illi jekk ridna li tkun vijabbli u l-Kottonera tieħu r-ruħ, 90% tal-pontoons riedu jkunu f'idejn il-barranin għaliex jekk ma nikrux lill-barranin ma naslux.

Reġa' ġie Arie de Boom u qalli li jekk il-gvern jagħtih il-kuntratt huwa kien lest li jmexxi l-marina pero' ried jitħallas.

Jien għedtlu li kien hemm il-konsorzju u jekk ried seta' jiftiehem mal-konsorzju għaliex aħna ma ridniex nindaħlu f'dawn l-affarijiet.

Issa dawn dejjem sostnew li hemmhekk kienu se jiġu l-megayachts u fil-fatt kellna talba kbira għall- berthing min-naħa tas-sidien tal-megayachts għaliex fi Franza kienu żiedulhom l-ispejjeż u kien hemm oħrajn li riedu jitilqu minn Spanja għaliex ma kenux safe.

Fil-fatt kemm jien, kemm l-isteering committee u kif ukoll uffiċjali mill-maritime authority iltqajna ma' dawn in-nies u wara li spjegajnilhom il-problemi li għandna, għidnilhom li aħna konna lesti li nagħmlulhom berthing place għall-yachts.

Aħna aċċettajna t-talba tagħhom biex ċerti pontoons isiru għat-tlett ijiem ta' tmiem il-ġimgħa għaliex kien hemm minnhom li kienu se jiġu l-Ġimgħa, is-Sibt u l-Ħadd u jitilqu t-Tnejn filgħodu.

L-istudju li sar juri wkoll li bilfors ried ikun hemm breakwater.

Kulħadd jiftakar kemm saru teatrini u kemm intqalu affarijiet fil-gazzetti meta għidna li ridna ntellgħu l-affarijiet minn qiegħ il-baħar, allavolja kull konsorzju kien qed jgħid li minħabba l-mewġ u l-kurrenti li hemm bilfors irid isir breakwater.

Issa jekk isir hanging breakwater dan se joqgħod jiċċaqlaq fil-maltemp - u skond kif jien informat f'dawk l-inħawi hemm ħafna kurrenti - u s-sidien tal-megayachts qalulna li huma ma kenux lesti li jissograw yacht ta' xi Lm1 miljun jew iktar.

Għalhekk peress li t-tieni konsorzju kellhom nies li jifhmu fil-marina ddeċidejna li dan kellu jmexxi l-marina pero' għidna wkoll li dan ried ikun għall-użu pubbliku u kulmin ried seta' juża l-barklori u jorbot hemmhekk.

Issa inutli li joqogħdu jsemmulna l-ħames metri għaliex ma kien jeżisti l-ebda diżgwid la fuq it-tul ta' metri u lanqas fuq il-kwestjoni tad-99 sena.

Imma aħna kellna wieħed magħna li filgħodu kien iqum marid u sa filgħaxija kien jgħaddilu u f'daqqa waħda dawwar fehimtu fuq dan il-proġett għaliex min kien inqala' mill-marina mar jiekol għandu s-Sibt u ħawwadlu moħħu billi qallu ħafna affarijiet u t-Tnejn ta' wara vvota kontra r- riżoluzzjoni imressqa f'dan il-parlament fuq il-proġett tal-Kottonera.

Il-Partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni ħataf l-okkażjoni, ġie jaqa' u jqum min-nies tal-Kottonera u mill-impjiegi li seta' joħloq dan il-proġett u beda jikkopera u jiftiehem ma' Mintoff.

X'mistħija!

Jien jiddispjaċini meta nara dawn l-affarijiet għaliex f'dan il-parlament qisna għandna dak l-alla tal-Griegi b'żewġt uċuħ, naħa li tirrappreżenta l-paċi u n-naħa l-oħra tirrappreżenta l-gwerra.

Sena ilu ħarġu qatta' bla ħabel kontra dan il-proġett u llum qed jitolbu lilna biex napprovawh.

Ma rridux ninsew li fuq il-kwestjoni tad-99 sena ċens aħna konna lħaqna ftehim li kellu jinqasam fi tlieta.

Issa mhux talli se jagħtuh għal 99 sena imma se jagħtuh b'ċens perpetwu u jridu jibnu d-djar biex ibigħuhom lill- barranin, pero' n-naħa l-oħra jmissha taf li bil-liġi ma jistgħux ibigħu lill-barranin.

Issa llum qegħdin joqogħdu jiġu jibku hawn ġew għax jixtiequ l-ġid għall-Kottonera!

Allura lilna għaliex tellfuna sena?

(Interruzzjonijiet) Aħna m'għamilna xejn bil-moħbi, anzi konna nagħmlu stqarrijiet u noħorġu l-affarijiet fuq il-mejda.

In-naħa l-oħra ħatfet l- okkażjoni meta l-Perit Mintoff beda jopponi u vvotaw kontra dan il-proġett.

Dan kollu jfisser li lill-Kottonera tellifniha sena xogħol għal xejn.

Issa llum qed jgħidu li se jinvolvu ż-żewġ consortia pero' ħadd m'hu se jemmen li d-dħul m'huwiex se jkun ikbar minn dak li kien se jkun qabel għaliex hija xi ħaġa ovvja li dar isfel biss ġġib tant flus imma dar bil- ġnien b'kollox iġġib ħafna iktar!

Meta aħna konna se nagħtu naħa waħda tax- xatt biex tiġi żviluppata f'yacht marina, il-maritime authority kienet se ddaħħal Lm25,000 u allura issa nippretendi li la se tagħtuha kollox, iddaħħal id-doppju!

Meta l-Perit Mintoff mar fuq Net television kien qagħad jurina kemm trid tiġi wiesgħa u meta beda jkejjel fuq il-pjanti, qal li minn hemm ma jgħaddix vapur.

Jien nixtieq inkun naf vapur x'jidħol jagħmel f'yacht marina!

Aħna dejjem għidna x'se jkun il-qies tal-fairway u safejn naf jien illum din baqgħet l-istess.

Allura għaliex dak inhar saret dik l- oppożizzjoni kollha fuq il-fairway u n-naħa l-oħra qablet mal-Perit Mintoff?

Għaliex ma qamux u qalulu li l-fairway kellha tkun ta' dak id- daqs?

In-naħa l-oħra għandha għalfejn tirringrazzja lill-Perit Mintoff li tant kien jiftaħ idejh u jgħid li mhux veru ried iwaqqa' lill-gvern għaliex flimkien miegħu rnexxilhom iwaqqgħu lill-gvern minħabba l-kwestjoni tal- fairway, il-kwestjoni tad-99 sena ċens u l-kwestjoni tal-ħames metri.

Issa qed jgħid li dawn il-ħames metri spiċċaw u li se tiġi b'encroachment, bħall-Pjazza Reġina.

Jien nixtieq inkun naf min jgħaddi minn bejn l- imwejjed ta' Pjazza Reġina!

Dawn huma affarijiet tad-daħk.

(Interruzzjonijiet) Ma noqogħdux indaħħku lin-nies meta ngħidu li b'encroachment tista' tieħu dawn l-affarijiet lura għaliex ħadd ma jasal biex jagħmel dan il-pass.

Naħseb li n-naħa l-oħra nesiet kemm għamlet storbju għaliex sħabhom inqalgħu barra mill-proġett pero' aħna ma kellna l- ebda obbligazzjoni lejn ħadd u l-interess tagħna kien li nagħmlu yacht marina biex nagħtu nifs ġdid lill-Kottonera.

Kien il-Partit Laburista li dejjem ħa ħsieb biex jirranġa l-Kottonera.

Huwa veru li ċerti afffarijiet ma sarux imma ma tistax tippretendi li f'sena u nofs isir kollox.

F'sena rnexxilna nressqu l-proġett tal- Kottonera u kieku ma ġejniex imfixkla konna se nibdewh mentri f'disa' xhur il-gvern Nazzjonalista għadu ma għamel xejn.

Meta tlajna fil-gvern sibna ħafna affarijiet x'nirranġaw aħna u hawnhekk nista' nsemmi, per eżempju, il- Gozo Channel, li fi żmienna rnexxilha tagħmel il-qligħ.

In-naħa l-oħra kienet tgħajjarna li m'għandniex kuxjenza soċjali u l-Perit Mintoff, fid- diskussjoni tal-budget, kien qalli li l-karozzi tal-linja jmissni għamilthom b'xejn biex in-nies tivvjaġġa b'xejn!

Dak iż-żmien il-Partit Nazzjonalista kellu ftehim mal-Perit Mintoff dwar meta kellu jivvota u ma jivvotax.

Kif qalu l-Onor.

Rita Law u sħabi l-oħrajn, illum qed terġa' titressaq kważi l-istess liġi tat-turiżmu, ħlief għal xi tibdiliet żgħar, li kienet ġiet proposta mill-gvern Laburista u ssekondata mill-oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż-żmien.

Telliftu sena lill-poplu Malti għal xejn għaliex kif xammejtu lil dak li kien mixtri magħkom u li kien se jivvota kontra tagħna, bdejtu tivvotaw kollox kontra.

Wieħed mill-ministri ta' dan il-gvern ammetta li kienu waslu fi stat li jgħidu kollox le.

Dik x'serjeta'!

Aħna ridna nibdew il-proġett tal-Kottonera biex inġibu aktar revenue minn barra.

M'għandniex bżonn lin-naħa l-oħra biex tgħidilna li l- poplu Malti huwa kapaċi jidħol għal proġett bħal dan, imma allura jekk nirraġunaw b'dan il-mod m'għandniex għalfejn nesportaw għaliex il-poplu Malti kapaċi jiekol il-ħut kollu u l-patata kollha li nipproduċu!

Dawn l- affarijiet isiru biex iġġib il-foreign currency u tħajjar lin-nies jinvestu fil-pajjiż.

Issa l-gvern preżenti x'għamel?

Dak li kellna aħna ħallieh hemm u l-konsorzju Malti ma ġiex sforzat biex ipoġġi d-deposit u l- affarijiet li ġibna aħna.

Kif nistgħu naqblu ma' biċċa xogħol bħal din!

Il-ministru qal li waqt il-public accounts committee l-karti kollha tpoġġew fuq il-mejda pero' meta sħabi talbuh biex itellgħu lil dak u lil ieħor ħalli nkunu nafu ċerti affarijiet, ma aċċettax għaliex qal li dawn ma kienu mdaħħlin f'xejn u kollox ġie deċiż mill-ministru.

Meta sħabi staqsew lill-ministru jekk talbuhomlux huma jew tahomlhomx hu, ġab l- iskuża li kien hemm xi kwestjoni.

Jien nixtieq inkun naf xi kwestjoni kien hemm.

Lilna wkoll kienu talbuhomlna pero' aħna ridna li l-ewwel issir din il-parti tal-proġett.

In-naħa l-oħra nsiet kemm xewxet lill-ħaddiema tal-casino għaliex konna se niftħu żewġ casinos oħra, wieħed f'Malta u ieħor f'Għawdex, u qalet li konna se noqtluhom bil-ġuħ?

Issa bil-ftuħ ta' casino ieħor m'humiex se jmutu bil-ġuħ dawn il-ħaddiema?

Spiċċa dak id- diskors fuq in-nuqqas ta' moralita' minħabba l-logħob?

Min se jkun responsabbli minn dan il-casino?

Għaliex ftehimtu mal-consortium li jista' jġib lil ħaddieħor biex jagħmel ċerti affarijiet?

Jien nemmen li jekk se tinbena lukanda għandu jkun il-gvern li jiftiehem mas-sidien tal- lukanda u mhux tingħata lil ħaddieħor biex jiddiljaha hu.

Jekk dan il- consortium se jingħata l-bini tal-yacht marina u l-palazzi, ma' dawk trid tinnegozja.

Issa jekk 'il quddiem ikunu jridu jagħmlu lukanda għandu jerġa' jidħol il-gvern ħalli l-flus jeħodhom il-poplu Malti.

Allura x'mortu tagħmlu l-Amerika biex iġġibu lin-nies?

Din l-istorja diġa' ġrat fil-każ ta' Chambrai , li ngħata b'ċens ta' Lm10,000 fis-sena u min qed jikrih qed idaħħal il-miljuni!

Ta' min ifakkar lill-poplu meta l-oppożizzjoni Nazzjonalista kienet qalet li ma kienx sewwa li ma kienx se jkun hemm aċċess pubbliku.

Hawnhekk nixtieq immur daqsxejn lura fl-istorja u nfakkar li qabel l- 1971 ħadd ma seta' jinżel Santa Maria Estate ħlief għal dawk is-settlers li kienu joqogħdu hemmhekk u kien gvern Laburista li hawn reġa' fetħu għall- pubbliku.

L-istess nista' ngħid għal Ta' Ċenċ f'Għawdex, li kien magħluq għall-Maltin, u kien gvern Laburista li hemmhekk reġa' fetħu għall- pubbliku.

Għalfejn joqogħdu jilagħbuha tal-qaddisin hawn ġew?

In-naħa l- oħra forsi tista' tidħak b'xi erba' żgħażagħ li ma jafux l-istorja tagħna imma bija m'hijiex se tidħak!

Il-gvern Nazzjonalista qed jipprova jdeffes f'ras il-poplu li aħna kontra l-privat meta dan m'hu minnu xejn għaliex aħna kulma ridna kien li l- affarijiet isiru suret in-nies, bdejna d-diskussjonijiet ma' l-ewwel consortium li min-naħa tiegħu ma wasalx għal dak li ridna aħna u morna fuq it-tieni consortium.

Forsi xi ħadd jitħajjar jgħidli li issa dawn iż-żewġ consortia se jaħdmu flimkien.

Allaħares ma jaħdmux flimkien wara li tajtuhom dawk l-affarijiet kollha, fejn saħansitra daħħaltu klawsola fil- kuntratt li jekk il-planning authority ma tagħtihomx permess għall-Kalkara, se tagħtuhom banda oħra!

Fil-public accounts committee xi ħadd qal li dawn se jkunu marbutin għal sena biss.

B'min iridu jidħku?

In-naħa l-oħra kienet diġa' miftehma ma' l-ewwel consortium li ma ħax il-kuntratt li jekk jitilgħu fil-gvern jagħtuhom kollox, kif fil-fatt qed jiġri.

Il-ftehim mal-Perit Mintoff kien li huwa jivvota magħhom biex aħna ma naslux.

Jien ma nafx għalfejn kienu vvotaw kontra għaliex dak li għamilna aħna qed jagħmluh huma llum.

Sur President, smajna wkoll li l-Kottonera rridu nieħdu ħsiebha u nibdew nattiraw turisti lejn dawn l-inħawi.

Jien nistaqsi lil tan-naħa l-oħra: X'għamiltu f'disa' snin u nofs biex tiġbdu lit-turisti lejn il-Kottonera?

L-unika ħaġa li ħriġtu biha kien dak il-brochure li ntbagħat mill-Ministru Dalli fid-djar kollha - anke deher fil-gazzetta tagħhom - dwar il-proġett tal-Kottonera u kif kien ġej il-post fejn illum hemm il-baċir nru.

1 - allavolja ma kellhom l-ebda dritt għaliex il-baċir għadu tad-dockyard - għaliex kienu diġa' miftehim ma' l-ewwel consortium, li mbagħad ma wasalx magħna.

Dak iż-żmien kienu miftehmin bil-moħbi ma' ċerti nies ta' dan il- consortium, li issa huwa wieħed mill-consortia involuti fil-proġett tal- Kottonera.

Min hu raġel jgħidhom dawn l-affarijiet!

Jien nibqa' nsostni li kulma sar fil-Kottonera kien bis-saħħa ta' gvernijiet Laburista.

In- naħa l-oħra kienet tgħajjarna li f'sena u nofs m'għamilna xejn imma ma rridux ninsew li minn dawn is-sena u nofs għamlu tmien xhur jopponu mingħajr ma kienu jafu x'inhuma jopponu għaliex kulma kellhom f'moħħhom kien kif se jwaqqgħu lill-gvern Laburista.

Sur President, in-naħa l-oħra għandna ħabta ddawwar il-kliem, skond kif ikun jaqblilha, u se nagħti eżempju.

Kulħadd jiftakar li l-oppożizzjoni Nazzjonalista ta' bejn l-1981 u l- 1987 kienet tgħid li l-gvern Laburista ma kellux dritt jiggverna għaliex ma kellux il-maġġoranza tal-poplu warajh.

Imma meta fl-1996 tela' l-gvern Laburista dawret id-diska u kienet tgħid li l-gvern irid ikollu l- maġġoranza tas-siġġijiet hawn ġew u mhux il-maġġoranza tal-poplu warajh.

S'issa għadu ħadd ma semma li saru xi konsultazzjonijiet għaliex fil-fatt ma saru l-ebda konsultazzjonijiet ma' ħadd ħlief għad-diskussjonijiet li għaddew bejn il-ministru u l-consortia.

Kienu diġa' ftehmu ma' l-ewwel consortium li dejjem sostna li jrid jagħmel il-marina pero' issa m'għandhom lil ħadd li kapaċi jmexxiha.

Fil-fatt il-ministru qalilna li l- consortium qed ifittex nies biex imexxu l-yacht marina.

Allura l-gvern ma setax sab bniedem u ftiehem miegħu biex jagħmel il-marina u jmexxiha, imbagħad jitħallas mill-consortium?

Aħna kellna offerti bħal dawn pero' ma aċċettajnihomx.

Sur President, trid tkun daqsxejn iblah biex fil-public accounts committee tgħid li yacht marina ma tirrendix!

Kieku kif hawn nofs il- pajjiżi tal-Mediterran li jagħmlu dawn il-marinas biex jipprovaw jiġbdu n- nies lejn pajjiżhom?

Arie de Boom kien issuġġerilna li nagħmlu klabb jew tnejn fejn ikunu jistgħu jorqdu l-baħrin u n-nies għal lejl pero' meta ġejna għall-fatti dan ma ppreżenta xejn u kulma ried kien li jitħallas talli kien qed jipproponilna dawn l-affarijiet.

Aħna ma aċċettajniex u għidnielu li jekk ried seta' jidħol mal-consortium u aħna niftehmu mal- consortium.

Imma mid-dehra ma kellux flus u ma riedx jidħol mal- consortium u għalhekk inqala' barra.

Imma f'daqqa waħda min kien miegħu mar sab lil Mintoff u qalulu li riedu jkeċċuh għaliex ma kienx jaqblilhom.

Imbagħad kumbinazzjoni mill-Erbgħa sat-Tnejn ta' wara l-perit Mintoff darlu kollox wara li marru jieklu għandu u beda jivvota kontra.

Aħna nafu min min kien qed imexxi biex jgħidilhom kif riedu jivvotaw.

Fil-fatt il- klawsola tad-99 sena ċens għadha teżisti fil-kuntratt, il-klawsola dwar il- bejgħ qed tidħol issa u l-klawsola dwar il-fairway baqgħet l-istess.

Pero' issa ħadd m'għandu garanzija li se jkollu fejn itella' d-dgħajjes allavolja l-ministru qalli li dawn se jkunu jistgħu jtellgħuhom ix-xatt.

Jekk se ssir il-promenade u x-xatt se jinkera biex ikun hemm encroachment bl- imwejjed, taħseb li se jħalluhom jtellgħulu d-dgħajjes quddiemhom?.

Il-ministru qal ukoll li se jkun hemm il-hardbank għal min ikun irid itella' d-dgħajjes fix-xitwa jew itellagħhom għar-refit.

Imma dawn l- affarijiet jiswew il-flus ukoll u x'garanzija hemm li 'l quddiem ma tistax issir talba oħra, għaliex kulħadd jaf li saru ħafna talbiet u ġew aċċettati?

X'garanzija għandhom in-nies tal-Kalkara li dan il-hardbank ... ?

(Interruzzjonijiet) Għada jista' jkun hawn gvern ieħor u jaċċetta li hemmhekk jiġi rranġat.

Għalfejn noqogħdu nilagħbu bid-diskors meta nafu kif isiru l-affarijiet!

(Interruzzjonijiet) Qed jgħid li t-talba trid titressaq quddiem dan il-parlament biex ikun jista' jibni hemmhekk.

(Interruzzjonijiet) Jien ma tantx inniżżilha li trid titressaq quddiem il- Kamra u jekk tibqgħu intom fil-gvern tirranġaw il-liġi basta taqdu lin- nies tagħkom!

(Interruzzjonijiet) Għaliex titkellem b'dan il-mod meta taf kemm wegħidtu affarijiet!

Mhux veru li t-talba trid titressaq quddiem il- Kamra għaliex la tkun tiegħu jista' jitlob il-permess biex jibni.

(Interruzzjonijiet)

Il-kondizzjonijiet tbiddluhom kull ħames minuti!

Waqt il-public accounts committee għidtilna li għandu dritt jibni fuq il-palazzi u sieħbi staqsiek x'jista' jibni fuq il-palazzi.

Mur ġib lili ngħid lill-President ta' Malta li rrid nibni penthouse hawn fuq!

Kien jonqoskom biss li tagħtuh il-knisja ta' San Lawrenz għaliex dik hija wkoll imniżżla fil- pjanta!

(Interruzzjonijiet) Dalgħodu kien hawn xi ħadd li qal li se nagħmlu yacht marina fil-Wied ta' Birkirkara!

Ma ndaħħkux nies bina.

Jien nappellalkom biex tkunu irġiel u tgħidu li ridtu taqdu lin-nies tagħkom u mhux tipprovaw tpoġġulna f'ħalqna li aħna nagħmlu distinzjoni bejn min hu abjad u min huwa iswed.

Aħna konna bdejna niftehmu ma' l-ewwel consortium għaliex kellu affarijiet tajbin pero' meta wasalna fin-nofs waqaf kollox għaliex ma kellux garanziji x'ipoġġi.

Fi żmienna kien hemm min kellu l-garanzija biex jagħmel il-moll taċ-Ċirkewwa pero' ma wasalx u tilef il-garanzija.

Issa nispera li lil dak li kien se jagħmel il-moll taċ-Ċirkewwa u tilef il-garanzija ma terġgħux tagħtuh il-proġett f'idejh!

Jien kont l-ewwel wieħed li għidt li jekk ma jasalx jitlef il-garanzija.

Jien ma naqbilx li l-garanzija għandha titpoġġa bil-kitba biss għaliex jekk ma jasalx ħafna drabi nispiċċaw l-qorti u kulħadd jaf kif jimxu l-affarijiet fil-qrati tagħna.

Aħna għidna mill-bidu li min ried jidħol għal dan il-proġett ried ipoġġi bilfors Lm1 miljun bħala garanzija.

Fil-fatt it-tieni konsorzju poġġihom u kellu kollox suret in-nies.

Aħna ma kellna xejn kontra l-ewwel konsorzju pero' la ma wasalx ma stajniex inkomplu niddijljaw miegħu.

L- ewwel konsorzju qal li sa nofs inhar kien sab il-barranin pero' dawn il- barranin ma dehru qatt.

Wieħed minnhom kien Arie de Boom, li kulma ried kien li jieħu ħsieb il-yacht marina u mhux li jibniha.

Sur President, nixtieq nirrimarka wkoll li dak iż-żmien kien hawn min ried idaħħak u kien semma l-għawm u s-sajd.

Jien ta' spiss nara lil min jgħum jew jistad f'dawk l-inħawi!

Xi ħadd kien qal ukoll li kien se jivvota kontra għaliex il-bajja tal-Birgu trid tiġi mnaddfa.

Fil-kuntratt ma nsibu xejn dwar fejn jistgħu jgħumu n-nies, forsi issa jibdew jgħumu bejn il-pontoons!

Illum in-naħa l-oħra qed tidħak imma dak inhar daħket f'qalbha, mal-Ġuda li kellna magħna.

Illum li għaddiet sena għalaq ħalqu għaliex ħa sehmu!

(Interruzzjonijiet) Intom ftehimtu miegħu.

(Interruzzjonijiet) Sħabu ma kenux daħlu fil-konsorzju.

Issa privatament ngħidlek min kien sieħbu tal-konsorzju.

Illum dan l-individwu mill- Mellieħa qed jgħid li m'għadux Laburista pero' jien kont għidtlu li m'għadux Laburista għaliex ħa sehmu!

Naħseb li tajt biżżejjed informazzjoni.

L-istorja nafha sewwa u min lili għajjarni li jien kont ...

(Interruzzjonijiet)

ONOR MEMBRU: M'għadux is-salvatur!

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Jien kont nammirah imma la daħak bil-partit tiegħi ma bqajtx nammirah.

Min iridni nżommu ta' raġel la jrid imissli l- familja, la Birkirkara u lanqas il-partit!

Jien ma naħfirlux għaliex dak tela' bil-programm li jivvota magħna u mhux li jivvota ma' l-oppożizzjoni Nazzjonalista.

(Interruzzjonijiet) Pero' kien miftiehem ma' l- oppożizzjoni u allura m'għandkomx għalfejn toqogħdu ġġibu l-iskużi tal- kumitati għaliex xorta kontra se nivvotaw kontra dan il-proġett meta tressaq fi żmienna.

Qed ngħid dawn l-affarijiet biex tibqa' mniżżla fir- records ta' dan il-parlament li l-Partit Laburista fil-gvern ġie ttradut minn wieħed li kien miftiehem man-Nazzjonalisti għaliex min iħobb lill- Kottonera kien jipprova jirranġa u mhux itellifna sena.

Kulħadd jaf li dan il-proġett m'huwiex se jibda l-ġimgħa d-dieħla għaliex, kif qal il- ministru stess, l-ewwel irid jiġi approvat mill-planning authority.

Jien nista' ngħid li kieku kien għall-planning authority, lanqas il- posta m'għandna għax meta kont lestejt il-posta bagħtuli żewġ inspectors peress li konna ftaħna żewġt itwieqi.

Niftakar li kont għidtilhom li l- planning authority kien imissha ndaħlet meta l-posta kienet se tonfoq Lm2 miljun għal biċċa art u mhux għaliex ftaħna tieqa f'post li kien qed jitmermer.

Jiġifieri jekk il-proġett għad irid jiġi approvat irridu mill- inqas nistennew sa Diċembru ieħor biex nibdew.

Meta sieħbi l-Onor.

Charles Buhagiar, waqt il-public accounts committee, qal li penthouses m'għandhomx jinbnew fuq palazzi storiċi, in-naħa l-oħra qalet li se tivvota biex ikunu jistgħu jsiru għaliex issa huma qegħdin fil-gvern.

Nafu li ċ- chairman talab vot u għaddiet tal-gvern iżda mbagħad, biex forsi jinġabar, il-ministru ġie jgħidilna li reġa' ħasibha u issa qed jaqbel li ma jsirux, imma wara insistenza mill-oppożizzjoni għaliex li kien għalih kien iniżżilha fil-kuntratt.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex tkompli tinstema'.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

HELENA DALLI: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Debono Grech ikompli bid- diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra kollha għal din l-estensjoni.

Irrid ngħid ukoll li jekk ma tinbidilx il-liġi dawk id-djar li se jitilgħu fil-Kalkara, dawn ma jistgħux jinbiegħu lill-barranin.

Issa dalgħodu xi ħadd beda jżerżaqha li dawn id-djar li se jsiru se joħolqu taħlit bejn is-sinjuri u r-residenti tal-Kottonera.

Hija xi ħaġa sabiħa li jkun hemm dan it-taħlit pero' jien ma nistax nifhem kif il-konsorzju se jasal biex ibigħ lir-residenti tal- Kottonera meta dawn diġa' għandhom problema ta' housing għaliex jien nimmaġina li jekk se jonfoq lira jrid idaħħal mija!

Dawn id-djar se jkunu f'idejn il-konsorzju u m'humiex se jkunu bil-punti taħt xi skema tal- housing authority!

Għalhekk il-konsorzju m'huwiex se jibni dawn id-djar biex ibigħhom lin-nies ta' Bormla, ta' l-Isla u tal-Birgu.

Jien naqbel li għandna nħalltu imma trid tħallat biċċa u biċċa u ma tistax taqbad, per eżempju, Ħaż-Żebbuġ u Birkirkara, għaliex huma postijiet storiċi, u tibda tħallat u tibni!

Jiġifieri dawn id-djar m'humiex se jinbnew għan-nies tal- Kottonera.

Kien hawn xi ħadd li qal li l-prezz tal-proprjeta' f'Bormla, l-Isla u l- Birgu diġa' beda tiela'.

Mela l-prezz tal-proprjeta' diġa' qed jogħla u l- art tal-gvern u dawk il-palazzi kollha li qed nagħtuhom bix-xelini issa se jinbiegħu bl-eluf.

Il-poplu għandu dritt ikun jafhom dawn l-affarijiet u mhux konna noqogħdu ngħidulu li ma kienx se jista' jmur jgħum jew li tar- ruġġata ma kienx se jkollu minn fejn ibigħ!

Illum in-naħa l-oħra qed tidħak imma dak inhar ma daħkitx għaliex kienet miftehma ma' wieħed mit- tnax li kellu Kristu biex hu jissapportja lilhom u huma jissapportjaw lilu.

Illum il-Perit Mintoff qed jgħid li kienu n-Nazzjonalisti li vvotaw miegħu u mhux hu vvota magħhom.

Imma safejn naf jien il-Perit Mintoff ma kellux xi partit għalih!

Peress li l-Perit Mintoff kien qed jiddefendi l-konsorzju, il-Partit Nazzjonalista ntrabat miegħu li jekk jitla' fil-gvern jagħti sehem lill-konsorzju tant li minflok reġgħu talbu lill-isteering committee biex joħroġ offerti ġodda għaliex kien inbidel kollox riedu li jitpoġġew Lm2 miljun bħala garanzija u mhux Lm1 miljun u l-oħrajn ma poġġew xejn għaliex skond huma kienu se jagħmlulhom pjaċir.

Aħna qatt m'għidna li l-Maltin m'humiex kapaċi, anzi lill-Maltin konna se nagħtuhom 60% u lill-barranin konna se nagħtuhom 40%.

Aħna ridna li l- ewwel inlestu u mbagħad inbigħu u mhux naqbdu u nagħtu l-art, bħalma sar fil-każ ta' Chambrai, fejn l-art ingħatat b'Lm10,000 fis-sena u l-bejgħ sar minn min xtara l-art.

F'dan il-każ qed tingħata wkoll l-art lill- consortia u se jkunu huma li jibnu l-postijiet, anzi għall-ewwel tajnihom li jibnu l-penthouses fuq il-palazzi wkoll.

Barra minn hekk, il-yacht marina se ssir fuq żewġ naħat u mhux fuq naħa waħda tal-bajja kif kien propost fi żmienna.

Fil-fatt jien naf li l-maritime authority qalet lill- gvern li l-yacht marina huwa wieħed mill-iktar sorsi li jirrendi f'dan il- proġett u għalhekk m'għandux jitlaqha.

Sur President, hawn ġew sar ukoll ħafna biki fuq il-barklori pero' ta' min ifakkar ukoll li kien gvern Nazzjonalista li telaq lill-barklori u kien Matty Grima, illum mejjet, li reġa' ġabarhom.

Fil-fatt il-gvern Laburista kien għadda liġi li kull vapur li jidħol x-xatt ried iħallas somma flus li mbagħad kienet titqassam lill-barklori u dak inhar l- oppożizzjoni Nazzjonalista għamlet ħafna storbju għaliex qalet li ma kienx sewwa li l-barklori jitħallsu meta ma kenux qed jaħdmu.

Ma rridux ninsew ukoll li kien gvern Laburista li rranġa x-xatt u ta dritt lin-nies tax-xatt li jaħdmu.

Nispera li meta niġu għall-proġett tat-terminal tax- xatt, il-gvern ma joqgħodx jgħid li kellu kollox ippjanat għaliex issa drajna nisimgħu li kien hemm l-istudji lesti u ħafna affarijiet minn dawn.

Niftakar li anke fuq il-proġett tal-moll taċ-Ċirkewwa u fuq il-vapuri tal- Gozo Channel kienu qalu li saru l-istudji neċessarji pero' aħna ma sibna xejn meta tlajna fil-gvern.

Aħna tant għandna fiduċja fil-Maltin li meta ridna nwaqqfu l-Air Malta l-ewwel li ma bagħat għalihom il-Perit Mintoff kien għall-Maltin pero' dawn qalulu li ma kellhomx biex iwaqqfu l-Air Malta.

Dak iż-żmien kienu jgħajruna li qed intajru l-għasafar taċ-ċomb pero' kemm kien hawn min sar sinjur minn fuq l-għasafar taċ-ċomb u kemm sar dandin fl-għeluq il-25 sena mit-twaqqif ta' din il-kumpannija!

Illum kulħadd iridha l-Air Malta bħalma kulħadd irid l-Gozo Channel li ġabha fuq saqajha gvern Laburista.

Qabel ħadd ma riedhom dawn il-kumpanniji għaliex kienu jgħidu li ma kenux tajbin.

In-naħa l-oħra bħalissa qed tiftaħar ħafna bil-banek tagħna pero' ta' min ifakkar li kien gvern Laburista li salvahom, allavolja konna niġu mgħajra mill-oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż-żmien li sraqna l-banek.

Il-gvern Laburista kien iddeċieda li jinnazzjonalizza l-banek għaliex kien daq it-togħma qarsa tal-BICAL u tal- Bank of Alderney - dawn kienu banek li nġiebu fi żmienkom - li kienu fallew.

(Interruzzjonijiet) Il-gvern Laburista kien ħa f'idejh ukoll in- National Bank għaliex ma riedx li l-ħaddiem li kellu flusu investiti f'dan il-bank jitlifhom ukoll.

Issa li l-Partit Nazzjonalista qiegħed fil- gvern, jista' jagħti l-Bank of Valletta lil min kien jgħid li aħna sraqna u lil min kien saħansitra jappoġġja ċerti artikli li kienu jidhru f'"The Times".

Għaliex ma tagħtuhulhomx?

Jew meta tkunu fl-oppożizzjoni tgħidu mod u fil-gvern tgħidu mod ieħor?

Sur President, il-gvern Nazzjonalista qed juża l-arma li għaliex qiegħed fil-gvern se tgħaddi tiegħu.

Fil-fatt ħadd m'hu se jżommu milli jgħaddi dan il-proġett pero' meta l-Partit Laburista jerġa' jkun fil-gvern - allavolja kien hawn xi ħadd għaref li qal li qatt m'hu se nerġgħu nkunu fil- gvern - jerġa' jara l-mod kif saru l-affarijiet u xi ftehim kien hemm ma' dan il-konsorzju għaliex il-poplu Malti għandu dritt ikun jaf.

Il-gvern qed jgħid li dan il-proġett se jħaddem 800 ruħ pero' meta dawn l-affarijiet għidnihom aħna kienu jidħku u saħansitra kien hemm wieħed min-naħa tagħna li ried in-numri preċiż u fejn konna se nħaddmuhom!

Allura kellna raġun ngħidu li dak il-proġett kien vijabbli.

Anzi nista' ngħid li bħala gvern konna kapaċi mmexxu, allavolja kellna l-mixtrijin fi ħdanna.

Qed ngħid dawn l-affarijiet biex jibqgħu mniżżlin fir-records ta' dan il-parlament ħalli min jiġi warajna jkun jaf x'għamel Mintoff u kif ikkonfoffa ma' l- oppożizzjoni Nazzjonalista biex iwaqqa' l-gvern Laburista fuq żewġ affarijiet li llum qed jerġgħu jitressqu mill-gvern Nazzjonalista, li huma l-liġi tat-turiżmu u l-proġett tal-Kottonera.

Issa fuq xiex tridu consensus?

Fuq dan il-proġett li lanqas nafu x'qiegħed isir!(Interruzzjonijiet) Il-Partit Laburista m'huwiex lest li jagħti l- consensus tiegħu fuq dan il-proġett għaliex ma nafu xejn x'hemm warajh tant li lanqas biss reġgħu ntefgħu tenders ġodda.

Minn dawk is-sigħat kollha li għamilna niddiskutuh fil-Public Accounts Committee ma ħareġ xejn u ridtu biss iddaħħku lin-nies għaliex lanqas ridtu tispjegaw lill-poplu Malti x'ġara u kif saru l-affarijiet.

Jien naqbel ma' l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici meta jgħid li rridu niġbdu t-turisti lejn il-Kottonera għaliex bħal ħafna rħula Maltin il-Kottonera għandha l-istorja tagħha u jagħmel sewwa li jiġġieled għall-Kottonera.

Imma rrid ngħid li l-Kottonera ma bdietx illum u kienu gvernijiet Laburista li ħadu ħsiebha għaliex f'disa' snin u nofs ma sar xejn mill- gvern Nazzjonalista fil-Kottonera.

Aħna f'sena u tmien xhur ipprovajna nbiddlu l-Kottonera minn lejl għal nhar u kienu saru trattattivi mad- dockyard biex jibda jitwaqqa' l-ħajt ta' Bormla.

Pero' meta ressaqna r- riżoluzzjoni f'dan il-parlament u n-naħa l-oħra xammet li kien hemm min baqa' barra pprovat tagħmel l-bsaten fir-roti u sar il-ftehim ma' Mintoff - u anke ma' xi oħrajn li pero' mbagħad stħaw jivvotaw kontra - biex jivvotaw kontra dan il-proġett.

Għalhekk għamel sewwa l-prim ministru ta' dak inhar, l-Onor.

Alfred Sant, li qies il-proġett tal-Kottonera bħala vot ta' fiduċja fil-gvern għaliex meta tkun deputat ma' partit li jkun tela' fil-gvern bil-programm tiegħu trid toqgħod għal dak li jgħid il- leader li jkun ġie maħtur mill-konferenza ġenerali.

Il-Perit Mintoff ma kellu l-ebda dritt jiġi hawnhekk u jivvota kontra l-leader tagħna.

Nesa l-Perit Mintoff li kien hu li għallem lil-Laburisti li meta jridu jagħmlu xi ħaġa għandhom imorru quddiem il-konferenza u quddiem l-eżekuttiv.

Għalhekk imissu ġie quddiem il-konferenza u quddiem l-eżekuttiv u mhux ftiehem ma' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien biex iwaqqa' l-gvern.

Il-Perit Mintoff waqqa' l-gvern fuq riżoluzzjoni li llum ma nbidel xejn minnha, anzi saret iktar maħmuġa milli kienet qabel.

Niftakar ukoll li kien qal li Sant'Anġlu jittieħed over his dead body pero' llum jaf li Sant'Anġlu ħaduh anke jekk mhux over his dead body, hu ħa sehmu, telaq minn hawn u vvota kontra l-Gvern Laburista li kien imtella' legalment u li kellu l-maġġoranza tal-poplu warajh.

Il-Perit Mintoff ma kellu l-ebda dritt imur waħdu kontra dik ir-riżoluzzjoni meta l- maġġoranza tal-membri parlamentari Laburisti kienu jaqblu mar-riżoluzzjoni.

Huwa kien miftiehem mal-Partit Nazzjonalista u llum il-gvern Nazzjonalista beżaqlu mis-sunnara u urih li kien żbaljat għaliex l-istess riżoluzzjoni ħammiġha iktar u mhux talli ħalla l-kondizzjonijiet tad-99 sena u tal-fairway talli żied il-Kalkara, ta iktar aċċess għall-banda oħra u ta Sant'Anġlu.

Il-Partit Nazzjonalista daħak bil-Perit Mintoff u hu se jibqa' mniżżel fl-istorja li ttradixxa lill-Partit Laburista għaliex kien miftiehem mal-Partit Nazzjonalista.

(Interruzzjonijiet) Sakemm ikollok xi ġakbin issir taf kollox!

Sur President, wasalt biex nagħlaq u għalhekk se nressaq din l-emenda:

"E" Il-klawsola 1.2 f'paġna 5 tiġi mħassra u sostitwita b'dan li ġej:

"The said annual consideration payable as above explained shall be related pro-rata on the basis of the area being allocated as per rate specified in the draft contract of June 1998.".

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Nissekonda.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President, nagħlaq billi ngħid li qgħadt insemmi l-istorja biex jibqa' mniżżel fir-records ta' dan il-parlament li l-Partit tal-Ħaddiema għamel sewwa li ta raġun lil-leader, l-Onor.

Alfred Sant, li kien prim ministru dak iż-żmien, lil sieħbi l-Onor.

Charles Buhagiar, li ħadem il-proġett, lil sieħbi l-Onor.

Karmenu Vella u lid- Deputy Leader, li mexxa l-isteering committee, għaliex ħafna mill- affarijiet li konna ressaqna aħna f'dik ir-riżoluzzjoni ma nbidlux.

Aħna se nivvotaw kontra din ir-riżoluzzjoni mhux għax hemm konsorzju iswed u konsorju abjad imma għaliex l-affarijiet ma sarux sew.

La dak il- kuntratt kien ġdid suppost infetaħ mill-ġdid u suppost sar steering committee ġdid biex jara li l-affarijiet isiru sewwa.

Ma tistax tagħti biċċa art ta' Lm1 miljun għal Lm250,000 kera u f'daqqa waħda tagħtiha d- doppju u tgħid li daħħalt iktar għaliex hija ħaġa ovvja li jekk se tagħtiha b'iktar se ddaħħal iktar.

Aħna se nivvotaw kontra dan il-proġett mhux għax ma rridux li l-Kottonera tiġi żviluppata imma għaliex aħna rridu li minn dan il-proġett igawdu n- nies tal-Kottonera u mhux igawdu biss l-ispekulaturi u dawk li għandhom interess mhux li jsebbħu l-Kottonera imma li jdaħħlu l-flus mill-bejgħ ta' l-artijiet.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, naħseb li wasal il-ħin li nfakkru daqsxejn lil din il-Kamra li f'dan id-dibattitu qegħdin niddiskutu riżoluzzjoni mressqa mill-ministru għall-ambjent li tgħid li art, bini u dritt ta' irmiġġ fil-Birgu, fl-Isla u fil-Kalkara jiġu mogħtija b'titlu ta' ċens temporanju lil żewġ konsorzj,i li huma Port Cottonera Ltd. u Cottonera Waterfront Group Plc għall-iskopijiet u taħt il-patti u l-kondizzjonijiet li huma msemmija f'abbozz ta' kuntratt li diġa' tqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra.

Irrid infakkar lid-deputati li dan id-dibattitu qiegħed isir wara serje ta' laqgħat li saru fil-kumitat tal-kontijiet pubbliċi li, jekk m'iniex sejjer żball, ħadu madwar 19-il siegħa ta' diskussjoni u issa qegħdin hawnhekk biex niddibattu din ir-riżoluzzjoni wara l-informazzjoni kollha li ħarġet mill-mistoqsijiet u mit-tweġibiet li ngħataw waqt il-laqgħat tal- kumitat.

Allura filwaqt li kulħadd jifhem li f'ċerti interventi li jsiru mill-Onor.

Membri, speċjalment min-naħa ta' l-oppożizzjoni, jiddaħħlu ċerti elementi li jfakkruk f'sitwazzjonijiet li għaddejna minnhom bejn wieħed u ieħor għaxar xhur ilu, irridu nfakkru lilna nfusna li aħna qegħdin hawnhekk biex niddibattu proġett kbir u importanti kemm għal pajjiżna u kif ukoll għall-Kottonera.

L-iskop tagħna bħala deputati ta' dan il-parlament huwa li niddibattuh u nressqu r-raġunijiet għaliex din il-Kamra għandha jew m'għandhiex tivvota favur din ir-riżoluzzjoni, kif imressqa mill-ministru u kif sussegwentement proposta li tiġi emendata minnu stess.

Fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq inressaq ir-raġunijiet tiegħi għaliex din il-Kamra għandha tivvota favur din ir-riżoluzzjoni li qed tagħti art, bini u dritt ta' irmiġġ bil-kondizzjonijiet kif imsemmija fl- abbozz ta' kuntratt salv l-emendi li diġa' semmejt.

Irrid nibda dan id- diskors billi nelenka dawn ir-raġunijiet u nipprova nidħol fid-dettall ta' kull raġuni biex meta niġu biex nivvotaw kulħadd ikollu quddiem għajnejh b'mod ċar għaliex in-naħa tal-gvern qed tirrakkomanda li din ir- riżoluzzjoni tiġi approvata minn dan il-parlament.

Jien nikkonsidra li l-ewwel raġuni għaliex din il-Kamra għandha tapprova din ir-riżoluzzjoni toħroġ mill-istqarrija li għamel il-ministru għall- ambjent f'din il-Kamra meta poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt u l-pjanti relatati ma' dan il-proġett.

F'din l-istqarrija l-ministru kien qal li f'dan l-istadju konna qegħdin inwettqu wegħda elettorali tal- Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Fil-fatt irrid infakkar lil kulħadd li dan il-proġett bil-kondizzjonijiet miktuba f'dan l-abbozz ta' kuntratt huwa twettiq ta' wegħda elettorali msemmija b'mod speċifiku fil-programm elettorali ta' dan il-gvern li bih rebaħ l-appoġġ tal-maġġoranza tal-poplu.

Dan ifisser li l-maġġoranza tal-poplu tagħna jrid li l-impenji elettorali li saru jitwettqu u f'dan il-każ hemm impenn ċar li joħroġ mill-programm elettorali - li huwa wkoll il-programm ta' ħidma ta' dan il-gvern - li jgħid hekk:

"Il-proġett tax-xatt tal-Kottonera jingħata prijorita'.

In-nies jibqgħu jgawdu l-użu tal-mollijiet, ikun hemm programm għar-restawr tal-bini pubbliku mill-Isla sal-Kalkara, il-proġett isir mis-settur privat iżda jingħata bi proċess serju u miftuħ ta' konsultazzjoni man- nies tal-Kottonera.

Il-baċir nru.

1 tat-tarzna jsir attrazzjoni u jingħataw inċentivi biex jinfetħu lukandi u ristoranti fiż-żona.".

Dan kollu nsibuh miktub fil-programm elettorali tagħna li jiġbor fih l- impenji li jridu jitwettqu minn dan il-gvern fil-ħames snin li ġejjin.

Issa se ndur din il-ġabra ta' wegħdiet waħda waħda biex naraw x'ifissru u naraw jekk dak li qed nagħmlu f'dan il-parlament permezz ta' dawn id- dibattiti humiex qed jilħqu dan l-impenn elettorali.

L-ewwelnett għidna li l-proġett tal-Kottonera kien se jingħata prijorita' u naħseb li l-Onor.

Francis Zammit Dimech ta prova ta' dan meta ġie quddiem din il-Kamra u spjega kif dan il-proġett ingħata prijorita' għaliex wara biss tmien xhur fil-gvern tressqet proposta - li kien diffiċli ħafna biex wasalna għaliha f'perijodu daqshekk qasir - fejn irnexxilna nġibu flimkien żewġ consortia li għarfu li bejniethom iridu jagħmlu dan it-tip ta' żvilupp kif propost għall-ġid tal-Kottonera u għall-ġid tal-pajjiż.

Fil-fatt dalgħodu nnotajt li fl-intervent tiegħu l-Onor.

Charles Buhagiar aċċetta l-fatt li l-Ministru Zammit Dimech irnexxilu jagħmel biċċa xogħol li ma kenitx faċli.

L-Onor.

Francis Zammit Dimech irnexxilu jwassal lil kulħadd għall-konklużjoni li għandha titressaq proposta illi fil-verita' kulħadd jaf li hija ħafna aħjar minn dik li kellu quddiem dan il-parlament għaxar xhur ilu.

Dan ifisser li l-prijorita' ngħatat bil-fatti u issa wasalna fi stadju fejn se nagħlqu fażi importanti għaliex se tingħata l- awtorizzazzjoni ta' l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż biex il-gvern ikun jista' jissiġilla dan il-kuntratt u jkun jista' jgħaddi għall-fażijiet l- oħra bħalma huma l-permessi meħtieġa mill-planning authority biex ix-xogħol ikun jista' jibda kemm jista' jkun malajr.

It-tieni wegħda kienet illi l-ftehim li jintlaħaq jagħti garanzija li l- poplu Malti u Għawdxi kollu jgawdi l-użu tal-mollijiet.

F'dan il- parlament smajna ħafna diskors dwar x'għamilna għaxar xhur ilu u ssemma l- għawm u s-sajd, pero' l-kwestjoni kollha kienet li meta aħna konna fl- oppożizzjoni enfasizzajna l-fatt li qatt ma konna se naċċettaw li l- mollijiet li jifformaw parti mit-territorju ta' pajjiżna b'xi mod jew ieħor jingħataw lill-privat mingħajr ma l-poplu Malti u Għawdxi jkollu d- dritt bil-liberta' kollha li jgawdi l-użu tagħhom.

Din kienet l-ikbar bone of contention li kellna f'Ġunju tas-sena li għaddiet.

Issa aħna ġejna quddiem dan il-parlament b'abbozz ta' kuntratt li fost il-kondizzjonijiet kollha li għandu jiggarantixxi illi l-poplu tagħna jibqa' jgawdi l-użu tal- mollijiet bil-liberta' kollha.

Sur President, fil-programm elettorali tagħna wegħidna wkoll programm ta' restawr tal-bini pubbliku mill-Isla sal-Kalkara.

Il-proġett li ressaq l- Onor. Zammit Dimech quddiem dan il-parlament jaħseb biex jinkludi restawr ta' bini antik, storiku u sabiħ li prattikament jinsab max-xatt kollu, mill-ponta ta' l-Isla sal-Kalkara.

Din il-wegħda ġiet imwettqa fil- kondizzjonijiet ta' l-abbozz ta' kuntratt li din il-Kamra qed tiddiskuti.

Wegħidna wkoll li dan il-proġett isir mis-settur privat.

Fil-fatt dan il- proġett se jsir mis-settur privat fuq livell ta' investiment li huwa iktar mid-doppju ta' dak l-investiment li kien maħsub mill-amministrazzoni Laburista għaliex fil-fatt fejn qabel is-settur privat suppost kien se jinvesti minimu ta' Lm6 miljun, issa se jinvesti minimu ta' Lm16 miljun.

Sur President, f'din il-ġabra ta' wegħdiet li għamilna għidna wkoll li l- proċess kollu li jwassal għall-abbozzar tal-kuntratt, għan-negozjar tal- kondizzjonijiet u finalment għall-approvazzjoni ta' dan il-parlament ikun wieħed serju u miftuħ.

Fil-fatt irrid nenfasizza li dan il-gvern wettaq din il-wegħda f'dan l-eżerċizzju kollu mill-bidu sa l-aħħar u s'issa uża proċess serju u miftuħ biex ikun hemm dibattitu sħiħ li jidħol fid-dettalji li jkun hemm bżonn ħalli dan il-parlament ikun jaf għal xiex qed jivvota u x'qiegħed jawtorizza.

Iktar tard fid-diskors tiegħi nerġa' lura għal dan il-punt għaliex naħseb li ta' min nirriflettu ftit fuq il-proċedura li ntużat u fuq l-esperjenza li ġbarna flimkien matul dawn l-aħħar għaxart ijiem fid-dibattiti tal-kumitat tal-kontijiet pubbliċi.

Wegħidna wkoll li jkun hemm konsultazzjoni man-nies tal-Kottonera.

Kif diġa' spjega l-ministru, matul dawn ix-xhur saru laqgħat mal-kunsilli lokali ta' dawn il-lokalitajiet li huma interessati f'dan l-iżvilupp, dawn il-laqgħat komplew sa ftit ġranet ilu u jien m'għandix dubju li se jitkomplew għaliex dan huwa proċess kontinwu li jitlob li f'dan l-iżvilupp ikun hemm il-parteċipazzjoni biex jingħataw l-ideat u jkun hemm qbil fuq l-ideat bejn il-kunsilliera li jirrappreżentaw lit-tlett ibliet u l- Kalkara, il-gvern u l-consortia li se jkunu responsabbli mit-twettiq ta' dan il-proġett.

Fl-aħħarnett wegħidna wkoll li jingħataw inċentivi biex jinfetħu lukandi u ristoranti.

Jien naħseb li l-kondizzjonijiet tal-kuntratt fihom infushom għandhom mibnijin ċerti inċentivi biex isir dan it-tip ta' investiment li jkun parti mill-proġett sħiħ li huwa maħsub għall-Kottonera.

Sur President, għalhekk jien ngħid li l-ewwel raġuni għaliex din il-Kamra għandha tapprova dan il-kuntratt bil-kondizzjonijiet li qed jiġu proposti u r-riżoluzzjoni kif imressqa mill-ministru hija li l-elettorat Malti jridna nagħmlu dan il-proġett.

Dan kien wieħed mill-impenji tal-Partit Nazzjonalista li llum sar parti mill-programm ta' ħidma ta' dan il-gvern biex dan il-proġett isir realta'.

Fl-opinjoni tiegħi, it-tieni raġuni għaliex din il-Kamra għandna tapprova dan il-proġett hija li dan huwa proġett ta' dimensjoni nazzjonali.

Iktar 'il quddiem fid-diskors tiegħi nispjega kif dan il-proġett se jkun ta' benefiċċju għall-Kottonera pero' qabel xejn ngħid li dan il-proġett għandu wkoll dimensjoni nazzjonali.

Fil-fatt ċertu diskors min-naħa ta' l-oppożizzjoni donnu jagħti x'jifhem li hemm qbil li dan il-proġett għandu jsir u naħseb li nkun korrett jekk ninterpreta lill-oppożizzjoni b'dan il-mod.

Meta kien tressaq dan il- proġett mill-amministrazzjoni Laburista, aħna bħala oppożizzjoni dak iż- żmien konna ddikjarajna b'mod miftuħ - u dan id-diskors għidtu jien u huwa mniżżel fir-records ta' din il-Kamra - li huwa importanti li dan il- proġett iseħħ fl-interess tal-Kottonera u fl-interess ukoll tal-pajjiż.

Issa rrid nispjega għaliex qed ngħid li dan il-proġett għandu dimensjoni nazzjonali.

L-ewwelnett dan il-proġett jirrikonoxxi li f'pajjiżna hawn potenzjal qawwi f'ċerti nħawi tal-gżejjer tagħna li għadu ma ħariġx u dan il- proġett, kif imressaq minn dan il-gvern, qed jipprova joħroġ il-massimu possibbli fl-interess ta' pajjiżna minn inħawi f'pajjiżna li sal-lum kien għadu m'huwiex użat biżżejjed.

Jeżisti potenzjal moħbi li s'issa gvernijiet differenti ma rnexxilhomx joħorġu l-aqwa tiegħu għall-ġid tal- pajjiż.

Dan il-potenzjal insibuh f'ħafna oqsma pero' mingħajr ma ntawwal iżżejjed se nsemmi punt wieħed - għaliex m'għandix dubji li hemm kelliema oħra minn din in-naħa tal-Kamra li jistgħu jitkellmu iktar fid-dettall dwaru - u hawnhekk qed nitkellem fuq il-potenzjal li proġett bħal dan jista' joffri fis-settur turistiku.

Dan il-proġett se jżid mat-teżori li għandu pajjiżna biex jattira turiżmu ta' kwalita' u allura dan il-proġett għandu wkoll il-ħsieb li jseddaq l-investiment ta' pajjiżna f'wieħed mill- iktar pilastri importanti ta' l-ekonomija tagħna.

B'dan l-iżvilupp inkunu żidna xi ħaġa importanti li tiġbed lejn pajjiżna iktar turisti ta' kwalita' li jiġu hawnhekk, isibu x'jaraw u jkunu jistgħu jqattgħu l-ħin tagħhom b'valur u bi kwalita'.

Dan it-tip ta' proġett jatttira lejh tip ta' turiżmu li jkun ftit iżjed speċjalizzat għaliex l-iżvilupp tal-Kottonera ma jfissirx biss xemx u baħar imma huwa żvilupp ta' bini storiku u li joħroġ il-potenzjal tal-kultura u l-istorja ta' pajjiżna u allura jkun attrazzjoni mhux biss għat-turisti li jżuruna fis-sajf imma anke għal dawk it-turisti li jiġu matul is-sena kollha.

Pajjiżna għandu bżonn dan it-tip ta' investiment biex jiġbed lejh turisti li jiġu f'xhur li nieħdu iżjed pjaċir bihom, kif donnu qed turi d-direzzjoni li mexjin lejha.

Barra minn hekk, dan il-proġett ma jikkontribwixxix biss lejn is-settur turistiku għat- tisħiħ ta' l-ekonomija tagħna imma jista' jikkontribwixxi minn aspetti differenti.

Dan il-gvern jemmen bis-sħiħ li pajjiżna għandu jservi ta' hub li minnu nagħtu servizzi li jitgawdew min-nies li jiġu f'pajjiżna u li jkunu jistgħu jagħmlu użu minn dawn il-faċilitajiet.

Fil-fatt il-proġett tal- Kottonera bil-faċilitajiet ta' yacht marina tajba u up to standard jinkwadra ruħu perfettament f'politika ta' żvilupp ekonomiku fejn inkunu nistgħu nippreżentaw lil pajjiżna bħala hub li jkun jista' joffri firxa ta' servizzi.

Aħna rridu li l-proġett tal-Kottonera jseħħ ukoll minn dan il- lat.

Dan il-proġett jagħti wkoll spazju għall-investiment mis-settur privat.

Il-gvern Nazzjonalista jemmen bis-serjeta' u mhux bil-paroli li l-ekonomija ta' pajjiżna timxi 'l quddiem jekk is-settur privat ikollu fiduċja f'dan il- pajjiż u jkollu l-kuraġġ li jinvesti f'pajjiżna.

Fil-fatt dan il-proġett jagħti nifs lis-settur privat biex ikun jista' jinvesti u huwa ta' unur għalina li l-ministru fi tmien xhur irnexxilu jġib żewġ consortia flimkien li se jagħmlu investiment sostanzjali ta' diversi miljuni ta' liri fi proġett li se jkun ta' ġid għall-pajjiż kollu kemm hu.

Din hija prova bil- fatti li aħna rridu ninkoraġixxu lis-settur privat biex jinvesti f'pajjiżna għaliex dan huwa proġett li se jirrendi lis-settur privat u lill-pajjiż kollu kemm hu.

Apparti minn dan, il-proġett tal-Kottonera huwa wkoll vot ta' fiduċja fil- futur ta' pajjiżna għaliex investiment ta' Lm16 miljun minimum m'huwiex ċajta.

Issa b'dawn is-Lm16 miljun u bit-Lm83 miljun tal-HSBC qed nuru bil- fatti li f'pajjiżna se nġibu l-ġid, il-fiduċja u d-direzzjoni, tgħid x'tgħid l-oppożizzjoni.

Meta tqis li għandek żewġ consortia li lesti li jagħmlu dan l-investiment f'lukandi, f'ristoranti, f'casinos u fi żvilupp ta' yacht marina juri vot ta' fiduċja qawwi f'pajjiżna.

Huwa veru li dan il-proġett se jinkludi wkoll l-investiment barrani li kien hemm qabel u jien ngħid li għad irid ikun hemm iżjed għaliex dan bħal kalamita li tiġbed iktar investiment lejn pajjiżna.

L-oppożizzjoni għad trid tara dan l-investiment barrani jikber f'mewġa li diġa' kellna prova tagħha matul dawn l-aħħar xahrejn għaliex meta l-pajjiż ikollu direzzjoni, il-fiduċja mill-investituri barranin f'pajjiżna tikber.

Sur President, dan il-proġett għandu dimensjoni nazzjonali għaliex joffri wkoll opportunitajiet ta' xogħol mhux biss fil-qasam tal-kostruzzjoni sakemm jitlesta l-proġett li jien inqisu bħala xogħol temporanju imma huwa investiment li jġib lejn in-naħa t'isfel ta' pajjiżna opportunitajiet ta' xogħol b'kondizzjonijiet dinjitużi għall-ġid personali ta' dawk il- ħaddiema u għall-ġid tat-tlett bliet u tal-Kalkara li huma milquta direttament minn dan l-investiment.

Dan il-proġett se joħloq impjiegi fis-settur turistiku, fis-settur tas-servizzi u fil-qasam tar-retailing.

Issa jien m'iniex se noqgħod insemmi l-figuri bħalma kien ġara għaxar xhur ilu imma ngħid biss li se jkun proġett li se joħloq opportunitajiet ta' xogħol tajba għall-Maltin u l-Għawdxin kollha imma b'mod partikolari għan- nies tal-Kottonera.

Għalhekk nemmen li l-Onor.

Membri ta' din il-Kamra għandhom jivvotaw favur din ir-riżoluzzjoni li qed tipprovdi proġett importanti b'dimensjoni nazzjonali qawwija.

Niġi issa għat-tielet raġuni li tirrigwarda wkoll id-dimensjoni reġjonali ta' dan il-proġett.

Sur President, in-naħa t'isfel ta' Malta, b'mod partikolari l-Kottonera, tirrappreżenta l-benniena ta' l-istorja importanti ta' pajjiżna.

M'iniex se noqgħod nirripeti dak li qalu kelliema oħrajn, b'mod partikolari dak li qal l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, fejn spjega x'tirrappreżenta l- Kottonera u kemm hija parti magħġuna mill-perijodu l-iktar importanti ta' pajjiżna rappreżentat ukoll mill-monumenti li nsibu f'din iż-żona.

Pero' ta' min jgħid ukoll li l-Kottonera sofriet ħafna fil-gwerra, sofriet minħabba l-mod kif żviluppat l-ekonomija ta' pajjiżna u minħabba l-mod kif żviluppat l-industrija f'dawk l-inħawi.

Il-Kottonera kellha potenzjal qawwi pero' sofriet biex tkun ta' ġid għal pajjiżna.

Għalhekk id- dimensjoni reġjonali f'dak li qed nipproponu lil din il-Kamra huwa importanti u jiġġustifika li għandna nivvotaw favur dan il-proġett.

Nerġa' nirripeti dak li qal il-Ministru Zammit Dimech fl-istqarrija tiegħu f'dan il-parlament u fl-introduzzjoni tad-diskors tiegħu meta qal li dan huwa parti minn proġett ta' riġenerazzjoni li huwa importanti ħafna għall-pajjiż u għalhekk il-proġett fih innifsu se jkun iċ-ċavetta li tistimola affarijiet oħra ta' riġenerazzjoni tal-Kottonera kollha kemm hi.

Dan il- proġett ikompli jistimola lilna lkoll biex nindirizzaw l-isfidi soċjali, l- isfidi ambjentali u l-isfidi li nagħmlu l-aħjar użu mir-riżorsi kulturali li nsibu f'dawn l-inħawi.

Sur President, dan il-proġett huwa parti importanti minn viżjoni iktar wiesgħa għall-Kottonera kollha u għalhekk irridu nilqgħu l-isfida biex inkissru l-istigma u l-perceptions ħżiena, kultant mgħawġa, li jimmilitaw kontra dawn il-partijiet ta' pajjiżna u dan għandna nagħmluh billi noħorġu s-sabiħ kollu u minflok nenfasizzaw id-diffikultajiet, nisħqu fuq it- tajjeb.

Dan huwa proġett li fih innifsu jinvesti biex joħroġ dan kollu għall-ġid ta' pajjiżna.

Jien ma nistax nitkellem fuq dan l-iżvilupp kollu fil-Kottonera mingħajr ma ngħid li qed isiru affarijiet oħra li ma nsibuhomx fil-kuntratt li għandna quddiemna.

Per eżempju, wieħed jista' jsemmi l-inizjattivi li qed nieħdu fil-qasam ta' l-akkomodazzjoni soċjali, l-iskemi li ġew imnedija mill-housing authority f'dawn l-aħħar sitt xhur, l-inizjattivi li ħadna biex nibagħtu periti fid-djar li jgħixu fihom in- nies tal-Kottonera, il-proġett ta' slum clearance, il-proġett ta' servizzi fil-komunita', il-proġetti ta' l-embellishment ta' l-ispazji li għandna fil-Kottonera u tant affarijiet oħra.

Dan ix-xogħol kollu ilu għaddej matul dawn it-tmien xhur u huwa parti minn kwadru ħafna iktar miftuħ.

Hawnhekk irrid nindirizza punt partikolari li tqajjem dalgħodu mill-Onor.

Charles Buhagiar fid-diskors tiegħu meta qal li hija oxxenita' li f'dan il- kuntratt insibu li jridu jinbnew 110 appartament residenzjali fil-proġett innifsu.

Sur President, meta nisma' dawn l-affarijiet ngħid li hemm oċean jaqsam bejn il-mod kif l-oppożizzjoni u l-gvern iħarsu lejn il-Kottonera u meta nisma' li l-Kottonera għandha bżonn social housing u mhux il-110 appartament nibda naqleb għajnejja għaliex ma nkunx qed nifhem x'qed ngħidu!

L-Onor.

Charles Buhagiar qed jgħid li minflok nibnu appartamenti li jkunu up to standard fil-Kottonera għandna nikkonċentraw biss u esklussivament fuq is-social housing, tant li ddeskrivihom bħala oxxenita' u qed jeħodha bi kbira li fil-kuntratt hemm l-obbligu li jinbnew 110 appartament ta' kwalita'!

Dawn x'affarijiet huma!

L-Onor.

Buhagiar irid jikkundanna lill- Kottonera għal-livell ta' social housing biss!

Jien ngħid li la fil- Kottonera u lanqas imkien ieħor f'Malta m'għandna naħdmu b'dan il-mod u għalkemm diġa' għandna problema kbira ta' akkomodazzjoni soċjali f'pajjiżna, ma nistgħux nikkonċentraw l-akkomodazzjoni soċjali f'roqgħa waħda għaliex inkunu qed noħolqu ghettos u firda soċjali li tista' tagħmlilna ħsara fit-tessut soċjali tagħna.

Allura rridu li l-appartamenti lussużi jsiru biss in-naħa ta' Tas-Sliema u n-naħa tal-Kottonera ma jsir xejn?

Mhux ta' b'xejn li kultant lanqas nibdew niftehmu fuq l-iktar affarijiet bażiċi!

Jien kont nippretendi li l-Onor.

Charles Buhagiar japprezza li se jinbnew dawn il-110 appartament għaliex allura bl-istess argument tiegħu la għandna nibnu lukanda, la casino u lanqas ristoranti imma jsir biss social housing!

Bir-rispett kollu, naħseb li dan huwa żball kbir.

Sur President, l-amministrazzjoni Nazzjonalista ta' qabel l-1996 żviluppat il-Birgu u wieħed jista' jara d-differenza bejn il-Birgu li għandna llum u dak li kellna madwar 15-il sena ilu.

Illum din il-belt tilqa' fiha volum kbir ta' turisti.

X'biddel il-Birgu?

L-ewwelnett il- gvern Nazzjonalista għamel ħafna xogħol biex irranġa l-moll, investa f'mużew marittimu u l-Palazz ta' l-Inkwiżitur biddlu f'attrazzjoni turistika.

Illum tieħu pjaċir tmur il-Birgu u tara dak in-numru ta' coaches bit-turisti.

Fil-fatt il-ħwienet tal-Birgu llum għandhom klijentela garantita u din il-belt iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed tiffjorixxi, tant li anke meta titkellem mar-residenti jgħidulek kemm huma kburin li huma stess qed jirranġaw l-ambjent tat-toroq tagħhom billi jagħmlu l-pjanti bil-fjuri.

Dawn huma l-affarijiet li jistimolaw għaliex ħaġa ġġib oħra u t-tajjeb iġib it-tajjeb miegħu.

Jien naf li anke fil-Birgu teżisti l-problema tal-housing u rridu nirranġaw id-djar antiki li nsibu f'din il-belt.

Dawn l-affarijiet kollha rridu nieħdu ħsiebhom pero' li tiġi hawnhekk u teħodha kontra dan il- gvern għaliex fil-kuntratt daħħal il-kondizzjoni li jridu jiġu żviluppati 110 appartament ta' standard tajjeb, tkun qed tagħmel żball kbir u juri kemm l-oppożizzjoni għadha ma tistax tifhem kemm il-Kottonera għandha bżonn dan it-tip ta' investiment.

Jien nittama li jkun iktar minn dan it-tip ta' investiment għaliex il-Kottonera għandha bżonn riġenerazzjoni ta' l- ambjent sħiħ tagħha, kemm l-ambjent fiżiku u kif ukoll dak soċjali.

Dawn l-affarijiet isiru billi jkun hemm pjan serju li mbagħad awtomatikament joħloq il-ġid li jagħti stima u għarfien lill-potenzjal ta' dawn l-inħawi.

Pero' l-istima u l-potenzjal ma jiġux biss billi ngħidu li hemmhekk irridu nagħmlu social housing.

Din in-naħa temmen bis-sħiħ li l-potenzjal u l-istima jiġu jekk tassew nemmnu li jrid isir investiment li jirrendi kemm lin-nies tal-Kottonera u kif ukoll lill-pajjiż kollu kemm hu.

Fl-opinjoni tiegħi, din il-Kamra għandha tivvota favur din ir- riżoluzzjoni għaliex dan huwa kuntratt tajjeb.

L-Onor.

Charles Buhagiar dalgħodu kkonkluda d-diskors tiegħu billi qal li this is a bad deal.

Bir- rispett kollu lejh, jien ma naqbilx miegħu għaliex dan huwa kuntratt tajjeb.

Jien nifhem ir-retroscena kollha li għexna flimkien għaxar xhur ilu imma rridu nifhmu li dan huwa kuntratt tajjeb kontra dak li kellna fi żmien l-amministrazzjoni Laburista, għaliex kultant naħseb li għalkemm inkunu qed nitkellmu bil-Malti lanqas inkunu qed niftehmu.

Il-kuntratt ta' għaxar xhur ilu kellu difett kbir - u dan joħroġ mid-diskorsi kollha li saru - għaliex kien qed jaħseb biex jagħti l-moll kollu lill-konsorzju għal 99 sena mingħajr ma l-poplu Malti jkollu dritt li jirfes l-għatba ta' dak il-moll.

Dik kienet id-differenza u l-poplu Malti kien se jiġi mċaħħad milli jgawdi wieħed mill-isbaħ siti li għandu pajjiżna.

Aħna ma stajniex naċċettaw din il-kondizzjoni.

Barra minn hekk, il-proġett kif imfassal fi żmien l-amministrazzjoni Laburista kien se jikkonċentra fuq il-Birgu biss u fil-fatt il-yacht marina kienet mixħuta kollha fuq in-naħa tal-Birgu, bl-Isla u l-Kalkara jiġu abbandunati.

Din id-darba l-proġett inbidel b'tali mod li jagħmel iktar sens u huwa mifrux biex ikun ta' ġid għall-inħawi kollha tal-Kottonera u jgawdu minnu l-Birgu, l-Isla, il-Kalkara u malli jsir progress fuq il-baċir nru.

1 tgawdi minnu Bormla wkoll.

Sur President, irridu nenfasizzaw li dan il-kuntratt b'differenza kbira mill-kuntratt li kien tressaq mill-Gvern Laburista huwa mfassal biex il-poplu Malti kollu jibqa' jgawdi s-sabiħ li toffri l-Kottonera.

Hemm bżonn li naqtgħuha darba għal dejjem - allavolja lili ma ddejjaqnix - li noqogħdu nsemmu l-għawm u s-sajd u tajjeb li n-naħa ta' l-Oppożizzjoni tiftakar li kienet hi li għamlet dawn il-kondizzjonijiet fil-kuntratt li kienet ippreżentat lil din il-Kamra meta kienet fil-gvern.

Kondizzjoni oħra li konna nsibu f'dak il-famuż kuntratt - li l-oppożizzjoni ma għoġobhiex issemmiha u jien nitlobha biex terġa' taqra d-diskors tiegħi għaliex jien meta semmejt l-għawm, is-sajd u l-barbecues kont qed nikkwota x'kien hemm fil-kuntratt - u li kienet agħar minn dawn il- kondizzjonijiet kienet tgħid li jekk il-consortium ried b'xi mod jew b'ieħor idaħħal xi limitazzjonijet oħrajn, ikunu xi jkunu, għaliex fl- opinjoni tiegħu kien ikun neċessarju for the better operation and management of a yacht marina and other commercial activities, seta' jagħmel dan taħt il-kappa ta' din il-klawsola.

Aħna konna oġġezzjonajna għal din il-kondizzjoni u l-oppożizzjoni għandha ħabta ssemmi l-għawm, is-sajd u l- barbecues pero' ma ssemmix l-ikbar ostaklu li kien hemm f'dak il-kuntratt.

Sur President, dan il-kuntratt li għandna quddiemna llum iħalli lill-poplu Malti jkompli jgawdi kollox, inkluż spazji u faċilitajiet.

Naħseb li ta' min jirrifletti ftit fuq il-ħames raġuni li din il-Kamra għandha żżomm quddiem għajnejha meta tiġi biex tivvota fuq din ir- riżoluzzjoni u din tirrigwarda l-proċess li ntuża.

Il-gvern Nazzjonalista pprova jagħmel ħiltu biex jimxi mal-pariri li ngħataw fix-xhur u fis-snin li għaddew.

Aħna tajna kas x'kien qal Edgar Mizzi fir-rapport tiegħu meta qal li huwa ħażin li l-gvern iressaq dawn it-tip ta' affarijiet quddiem il-parlament meta jkun diġa' ffirma l-konvenju u fil-fatt aħna mxejna fuq dan il-parir għaliex għalkemm hemm letter of intent, il-konvenju għadna ma ffirmajnihx.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, li dak iż-żmien kien prim ministru, kien għamel plejtu sħiħ fuq kemm kien tajjeb ir-rapport ta' Edgar Mizzi.

Fil-fatt l-Onor.

Zammit Dimech irnexxilu jġib l-irbit min-naħa tal- consortia li jsegwu l-kondizzjonijet kollha pero' b'konvenju li għadu m'huwiex iffirmat.

Fir-rapport tiegħu Edgar Mizzi kien qal ukoll li għandu jkun hemm kumitat li jidħol fid-dettall ta' dawn it-tip ta' affarijiet.

Niftakar li għaxar xhur ilu kont ressaqt emenda li kienet tgħid hekk:

"Għalhekk huwa b'dan riżolut li l-abbozz tal-kuntratt flimkien mad- dokumenti relevanti kollha li tqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra għandhom jintbagħtu lill-Kumitat tal-Verifika tal-Kontijiet Pubbliċi li għandu jivverifika l-kondizzjonijet kollha tal-konċessjoni enfitewtika kif proposta mill-Gvern f'din ir-riżoluzzjoni u fl-abbozz imsemmi u wara jirrelata lura lil din il-Kamra u dan mhux iktar tard mill-15 ta' Ġunju.".

Din l-emenda tressqet fis-seduta tat-3 ta' Ġunju tas-sena l-oħra u l- oppożizzjoni tal-lum kienet ivvotat kontra.

Tista' issa tispjegali għaliex dak inhar kienet kontra li nirriferu l-abbozz ta' ftehim quddiem il-public accounts committee u llum hija favur?

L-Onor.

Francis Zammit Dimech fl-istqarrija tiegħu kien qal hekk:

"Irrid nagħlaq din l-istqarrija billi sinċerament nistieden lill- oppożizzjoni li jekk hi tħoss li kuntratt bħal dan nistgħu niddiskutuh u nifluh aħjar billi nirriferuh għal eżami mill-iktar dettaljat u fl- istess ħin miftuħ u trasparenti ta' xi kumitat ta' din il-Kamra, skond kif naqblu bejnietna, il-gvern preżenti jkun dispost li jagħmel dan skond il-prinċipji li jħaddan u skond pariri li kienu ngħataw rigward kif għandhom ikunu diskussi kuntratti bħal dawn.".

Fil-fatt aħna morna quddiem il-public accounts committee u għamilna 19-il siegħa niddibattu u niddiskutu u tant tajna kas il-punti li tqajmu waqt il- public accounts committee li l-Onor.

Zammit Dimech ressaq ukoll emendi għall-kuntratt.

Sur President, irrid ngħid li l-proċess li wżajna kien trasparenti u segwa l-pariri li ngħataw fil-passat, proċess li għen biex din il-Kamra tkun f'pożizzjoni li tiġi għal dan id-dibattitu b'mod li tkun iktar informata u proċess li għad irid ikompli jiġi diskuss bejnietna għaliex għad irridu naraw kif kienet din l-esperjenza u kif nistgħu ntejbuha iżjed milli għamilna s'issa.

Dan il-proċess li għad irid jiġi jkompli jiġi żviluppat għall-ġid ta' dan il-pajjiż kien tajjeb u tana l- frott għaliex għenna nwettqu impenn elettorali ieħor.

Nikkonkludi billi ngħid li dan huwa kuntratt b'kondizzjonijiet tajbin u jirrappreżenta muftieħ li se jiftaħ bieb għal futur isbaħ għar-residenti kollha tal-Kottonera u għal pajjżna, huwa wkoll vot ta' fiduċja u stima lill-Kottonera u jagħti prova ta' l-impenn li għandu dan il-gvern biex iżomm lill-Kottonera fost il-prijoritajiet ewlenin tiegħu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali biex iresssaq l-Aġġornament, jekk jogħġbu.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, l- Erbgħa, 19 ta' Mejju, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Riżoluzzjoni dwar Enfitewsi temporanja ta' art, bini u dritt ta' rmiġġ fil- Birgu, l-Isla u Kalkara lil Port Cottonera Ltd u lil Cottonera Waterfront Group plc - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu għal Malta - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa – it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Atti Nutarili (Provvedimenti Temporanji) – it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.).

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, il-mod kif mexa l-gvern s'issa fil- bejgħ ta' l-ishma tal-Mid-Med Bank lill-HSBC huwa l-agħar mod kif tista' taħdem, speċjalment meta dak li qed isir qed jiġi ppreżentat bħala xi pass ta' modernizzazzjoni.

F'soċjeta` żgħira bħal tagħna, f'soċjeta' inċestuża fejn jeżistu ħafna kuntatti personali, ħafna drabi jkun diffiċli li tifred l-affarijiet personali mill-affarijiet pubbliċi u għalhekk huwa iktar importanti għall-gvern tal-ġurnata li jaġixxi bl-iktar mod miftuħ.

Nerġa' ngħid li anke meta l-affarijiet isiru fil-miftuħ, f'soċjeta' bħal tagħna, minħabba ċ-ċokon tagħha u x-xibka ta' relazzjonijiet personali li jeżistu fi ħdanha, jagħtu lok għal suspetti, aħseb u ara meta l-affarijiet isiru bil-moħbi!

Meta l-proċess ta' privatizzazzjoni ta' kumpanniji pubbliċi jiġi ppreżentat bħala xi pass ta' modernizzazzjoni u mbagħad jintuża metodu antikwat fejn l-affarijiet isiru bil-moħbi u kollox jitmexxa minn persuna waħda - f'dan il-każ mill-ministru tal-finanzi- u kollox isir ma' ftit nies, aktar jagħti lok għal suspetti li l-affarijiet ma jkunux saru b'mod sewwa.

Il-mod kif saru l-affarijiet bil-moħbi fil-każ tal-bejgħ ta' l-ishma tal-gvern fil-Mid-Med bilfors iqanqlu tħassib.

Jiena qrajt l-opinjonijiet ta' nies li għandhom fehmiet politiċi differenti u tkellimt magħhom ukoll fil-laqgħat li kellna u nista' ngħid li kien hemm qbil ġenerali li l-metodu ta' kif qed jiġi propost il-bejgħ u ta' kif saru n-negozjati m'huwiex aċċettabbli.

Il-ministru tal-finanzi, l-Onor.

John Dalli, qal li l-affarijet saru b'dan il-mod biex ma jkunx hemm min jieħu vantaġġ waqt dawn in-negozjati.

Pero' nerġa' nirripeti li f'soċjeta' żgħira bħal tagħna huwa impossibbli li ma jkunx hemm xi ħadd li ma jkunx jaf x'inhu għaddej.

Saħansitra anke meta n-nies jitkellmu b'mod konfidenzjali bejniethom minn hawn jew minn hemm il-kelma tiġri u tinxtered.

Jiġifieri li tagħżel it-triq li tagħmel l-affarijiet bil-moħbi biex ma jkunx hemm min jieħu vantaġġ fil-każ tagħna ma tantx treġi.

Jien ngħid li l-gvern seta' għażel it-triq l-oħra li jagħmel kollox fil- miftuħ u m'hemmx dubju li din it-triq kienet taqbel għal kulħadd.

Il- gvern seta' ħabbar li l-ishma tal-Mid-Med kienu għall-bejgħ, kien joħroġ sejħa għal offerti, kumpanniji u korporazzjoni differenti kienu jitfgħu l- offerti tagħhom u kollox kien isir fil-miftuħ.

Dan huwa l-aħjar mod kif isiru l-affarijiet biex ma jitqanqlux suspetti.

Qed ngħid dawn l- affarijiet għaliex anke jekk l-affarijiet isiru b'mod korrett, f'pajjiżna jibda jingħad ċertu diskors li qed isir it-taħwid u t-tbagħbis, aħseb u ara meta l-affarijiet isiru bil-moħbi.

Jekk wieħed jara x'ġara wara Jannar ta' din is-sena minn mindu l-ministru tal-finanzi beda jaħseb biex jinnegozja l-bejgħ ta' l-ishma lill-HSBC isib li fost dawk li xtraw ishma tal-Mid-Med hemm ħu wieħed minn negozjaturi li kien qiegħed imexxi dan il-bejgħ; hemm ukoll il-mara ta' wieħed min-negozjaturi; hemm ukoll sħab fin-negozju ta' wieħed min-negozjaturi u hemm ukoll uffiċjal tal-Partit Nazzjonalista.

Meta tibda tanalizza dawn l-affarijiet tinduna kemm fis-soċjeta' tagħna jeżistu relazzjonijet personali u kummerċjali bejn persuni fil-politika u persuni fin-negozju.

Wieħed jista' jgħid li dawn kulma xtraw kienu ftit eluf u ma xtrawx il-miljuni ta' ishma.

Imma dak m'huwiex l-argument għaliex malli ġriet il-kelma li l-Mid-Med Bank se jiġi pprivatizzat min kellu x-shares fil-Mid-Med ma tantx kien entużjast biex ibigħhom, allavolja kien hawn min kien ħerqan biex jixtrihom.

Kieku l-affarijiet saru fil- miftuħ, ħadd ma kien ikollu dritt iqajjem mistoqsijiet dwar dawn l- affarijiet għaliex l-aħwa tan-negozjaturi, in-nisa tagħhom u sħabhom fin- negozju kien ikollhom dritt daqs ħaddieħor li jixtru dawn l-ishma.

Imma la l-affarijiet saru bil-moħbi, allura bilfors jqumu l-mistoqsijiet u s- suspetti, speċjalment meta jkollok mezzi tax-xandir u ġurnali lokali li jagħmlu minn kollox biex fl-editorjali tagħhom jiddefendu kemm jista' jkun l-interessi tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Fil-fatt jekk wieħed ikompli janalizza min xtara shares fil-Mid-Med waqt li kienu għaddejjin in-negozjati jsib anke sidien ta' kumpanniji li għandhom ishma f'kumpanniji li jikkontrollaw ġurnali bl-Ingliż u mezzi oħra tax-xandir f'pajjiżna.

Allura tikber aktar ix-xibka ta' dawk li jkollhom interess li minflok jikxfu l-affarijiet u juruhom fid-dawl proprju tagħhom jaħbu l-affarijiet u jieħdu pożizzjoni kontra min jikkritika l-mod kif ikunu qed isiru l-affarijiet.

Jien ngħid li l-metodu li ntuża kien mafjuż għaliex li jkollok persuna waħda bi ftit nies madwarha li qed tinnegozja l-bejgħ ta' l-ikbar bank tal-pajjiż b'dan il- mod moħbi huwa l-agħar mod ta' kif tista' tagħmel dawn l-affarijiet, iktar u iktar meta tgħid li dak li qed tagħmel qed tagħmlu biex il-pajjiż isir aktar modern.

Il-metodu li ntuża huwa antikwat ħafna u ma jappartjenix lil soċjeta' miftuħa u demokratika u żgur li ma jagħtix eżempju ta' politika avvanzata u matura fejn min imexxi jrid juri li huwa nadif u onest.

Illum nafu li anke meta l-affarijiet isiru b'mod miftuħ iċ-ċittadini jibdew iqanqlu s-suspetti, jibdew jgħidu li l-politika hija maħmuġa u jiskreditaw aktar il-politiċi u dawk li jkunu madwarhom għaliex jaħsbu li dak li jkunu qed jagħmlu ma jkunux qegħdin jagħmluh għall-ġid tal-pajjiż iżda għall-ġid personali tagħhom u tan-nies ta' madwarhom.

Il-metodu żbaljat li ntuża ta wkoll riżultati ħżiena għaliex il-gvern qiegħed ibigħ l-ishma tiegħu bi prezz baxx wisq, tkejlu b'liema mod tkejlu.

S'issa l-ministru tal-finanzi baqa' ma weġibx għaliex il-prezz tal-Mid- Med lill-HSBC kellu jaqa' minħabba r-rata ta' sogru ta' 6%.

Meta tkun qed tbigħ bank tajjeb bħalma huwa l-Mid-Med, li qed jagħmel il-qligħ, ma tikkonsidrax biss il-passat tiegħu imma tħares ukoll lejn il-futur u ma kien hemm xejn x'juri li l-Mid-Med Bank ma kienx se jkompli jagħmel il- qligħ.

Allura hija stramba u suspettuża ħafna li meta tiġi biex tbigħ bank tajjeb bħal dan, li tant kellu suċċessi kummerċjali, tagħmillu risk factor ta' 6%, qisek qed tbigħ kumpannija li sena wara sena kienet qed tagħmel it-telf.

Issa l-HSBC għandhom il-fama li jixtru b'irħis banek li jkunu sejrin ħażin - u fil-fatt xtraw ħafna banek f'inħawi differenti tad- dinja li kienu sejrin ħażin - u mbagħad iħaddmuhom tajjeb u jagħmlu l-qligħ minn dak ix-xiri li jkunu għamlu.

Il-każ tal-Mid-Med Bank huwa differenti għaliex l-HSBC qed jixtru bank li sejjer tajjeb u allura żgur li m'huwiex ġustifikat li l-ministru tal-finanzi jwaqqa' l-prezz ta' l-ishma tal-Mid-Med b'6%.

Safejn naf jien is-soltu min ikun qiegħed jixtri jipprova jwaqqa' l-prezz u mhux min ikun qiegħed ibigħ.

S'issa l- Ministru tal-Finanzi għadu ma ta l-ebda spjegazzjoni għaliex fil-kalkoli tiegħu tal-valur ta' l-ishma tal-Mid-Med għamel risk factor ta' 6% meta s- soltu s-6% ikun għal kumpanniji li jkunu sejrin ħażin.

Dawn l-affarijiet ikomplu jqajmu s-suspetti u hawnhekk ta' min jistaqsi: Ta' min kien l-interess li jbigħ l-Mid-Med Bank lill-HSBC bi prezz daqshekk baxx meta seta' nġab prezz ħafna aħjar għal dawn l-ishma?

Din id-deċiżjoni żbaljata jista' jkollha effett ħażin fuq il-proċess tal-privatizzazzjoni u tagħti isem ħażin lill-privatizzazzjoni f'pajjiżna għaliex meta pajjiż jibda jipprivatizza kumpanniji pubbliċi billi jbigħ l-ishma lill-privat, irid jagħmilha bil-ħsieb billi jkun jaf fejn irid jasal u mhux jaqbad u jbigħ bl-addoċċ.

L-ewwelnett ma tistax tbigħ bl-addoċċ biex sempliċement iddaħħal il-flus ħalli tpatti għall-politika ħażina li tkun imxejt biha qabel, kif għamel gvern Nazzjonalista ta' bejn l-1992 u l-1996 meta faqa' l-kaxxa ta' Malta u żied id-dejn b'mod li ma baqax aktar sostenibbli.

Dak iż-żmien il-gvern Nazzjonalista minflok ma ħa passi biex jibda jfejjaq dak id-deficit għażel li jmur għall-elezzjoni kmieni biex il- verita' ma toħroġx.

Issa li reġa' sab ruħu fir-responsabbilta' tat- tmexxija tal-pajjiż, ma jistax jaħbi l-problema tad-dejn kif kien għamel fl-ewwel nofs tas-snin disgħin u qiegħed ibigħ bl-addoċċ l-akbar ġid nazzjonali tal-pajjiż b'mod li qed iqajjem suspetti.

Barra minn hekk, il- gvern qiegħed iċaħħad lill-Maltin u lill-Għawdxin mid-dritt li jixtru ishma f'bank li bnew u li appoġġjaw huma stess u minflok qabad u għadda dawn l-ishma lil kumpannija waħda barranija.

Mr Speaker, il-gvern mexa ħażin ukoll mal-Borża ta' Malta u għalkemm ipprova jpinġi lilu nnifsu bħala xi gvern avvanzat u modern, ittratta lill- Borża ta' Malta qisha xi suq żgħir f'xi rokna u mhux bħala dik l-enti li tistimola l-ekonomija lokali billi tinkoraġġixxi li jsir il-bejgħ u x- xiri ta' ishma ta' kumpanniji li jkunu jridu li l-ishma tagħhom jiġu negozjati fuq il-Borża ta' Malta.

Qed ikompli jċaħħad lill- azzjonisti preżenti milli jġibu valur tajjeb għan-negozju ta' l-ishma tagħhom fil- Borża ta' Malta u lill-Borża ta' Malta qed ikompli jitfagħha lura billi qed iċaħħadha minn parti kbira min-negozju li kellha s'issa.

Nerġa' ngħid li qegħdin jintużaw metodi antikwati fejn il-ministru jiddetta dak kollu li għandu jsir.

Pero' l-affarijiet serji f'politika demokratika u miftuħa u fi tmexxija ekonomika serja ma jsirux b'dan il-mod għaliex il- privatizzazzjoni trid tagħti opportunita' liċ-ċittadini Maltin u Għawdxin stess li jgawdu mill-ġid ekonomiku li jinħoloq u meta taqbad kumpanniji, banek jew korporazzjonijiet li jkunu serjin tajjeb u tbigħhom bi prezz irħis żgur ma tkunx qed tgħin biex tipprivatizza bis-serjeta'.

Huwa veru li l-privatizzazzjoni żżid id-dħul tal-gvern imma fl-istess ħin irridu naraw li din tkun qed tgħin biex it-tmexxija ekonomika tal-pajjiż issir aktar effiċjenti u serja.

Pero' l-gvern Nazzjonalista bħas-soltu qed juża l-iktar triq ħafifa billi qed jaqbad bank li sejjer tajjeb u jbigħ l- ishma tiegħu u m'hu qed jieħu l-ebda pass serju biex is-settur pubbliku jagħmlu iktar effiċjenti.

L-ineffiċjenzi fis-settur pubbliku għadhom jeżistu u l-gvern ma jistax jitkellem fuq tmexxija ekonomika moderna u effiċjenti jekk sempliċement ibigħ dak li sejjer tajjeb u dak li sejjer ħażin iħallih sejjer għall-agħar.

Fl-aħħar budget imressaq f'Novembru 1998 smajna ħafna diskors fuq kif se tidħol is-serjeta' fit-tmexxija ta' pajjiżna, kif se niżguraw li kull lira li jonfoq il-gvern tintnefaq bis-serjeta' u b'mod effiċjenti, kif se nagħmlu minn kollox biex il-flus li huma dovuti lill-gvern jinġabru u kif id-dipartimenti u l-korporazzjonijiet pubbliċi ma jibqgħux qishom xkora mtaqqba li minnha ħerġin il-flus li ċ-ċittadini jħallsu f'taxxi.

Dan id- diskors ilna nisimgħuh minn Novembru ta' l-1993.

Pero' nafu wkoll li tliet snin wara l-Onor.

John Dalli, li kien il-ministru tal-finanzi, ra d-dejn tal-pajjiż jisplodi ' l fuq u minflok kien ilaħħaq madwar 3% tal-GDP kien diġa' beda jmiss il-11%.

Dan kollu juri li ma kienx hemm tmexxija serja u l-infiq ma kienx qed isir bil-għaqal billi l-gvern jiġbor dak li huwa dovut lilu u jiżgura li l-flus iħaddimhom tajjeb.

Għalhekk il-Partit Laburista kien u għadu jsostni li huwa importanti ħafna li t-triq tal- privatizzazzjoni ssir bis-serjeta' u bil-għaqal u ma tistax tippreżentaha bħala s-soluzzjoni għall-problemi li jkollok għaliex xi kultant dik is- soluzzjoni ssir problema hija stess.

Mr Speaker, wieħed jista' jħares lejn l-eżempju ta' privatizzazzjoni li saret bl-addoċċ f'ċerti pajjiżi tal-lvant fl-aħħar tas-snin tmenin u fil- bidu tas-snin disgħin, fosthom fir-Repubblika Ċeka li dan l-aħħar żarha l- Prim Ministru.

Jien ma nafx jekk kellux l-okkażjoni jisma' kif ir- Repubblika Ċeka qed jipprovaw jikkoreġu l-iżbalji koroh li għamlu fil- qasam tal-privatizzazzjoni bl-addoċċ u bla ħsieb billi qed jerġgħu jinnazzjonalizzaw ħafna mill-korporazzjonijiet u l-kumpanniji pubbliċi li kienu pprivatizzaw dak iż-żmien biex jerġgħu jipprivatizzawhom bil-galbu u bis-serjeta'.

Għalhekk m'huwiex biżżejjed li taqbad u tipprivatizza imma trid tgħid b'liema mod se tipprivatizza, kif se tbigħ l-ishma f'kumpanniji pubbliċi lill-privat biex tiżgura iktar dħul għall-gvern, kif se jkun hemm tmexxija aktar effiċjenti u kif se tnaqqas il-piż tas-settur pubbliku minn fuq l-ekonomija billi tagħti aktar ċans liċ-ċittadini tal- pajjiż jiżviluppaw il-ħila tagħhom u jgawdu anke mill-ġid tal-pajjiż.

M'hemm xejn ħażin li tidħol fi sħab ma' kumpanniji privati pero' hemm modi differenti kif tista' tagħmel dawn l-affarijiet kollha u żgur li ma jagħmilx sens li tieħu l-pass li ħa l-ministru tal-finanzi attwali billi taqbad u tgħaddi bank lokali li jikkontrolla aktar min-nofs l-ekonomija tal-pajjiż lil korporazzjoni barranija.

Dan huwa tip ta' kolonjaliżmu ġdid.

M'hemmx dubju li pajjiżna għandu bżonn jinfetaħ għall-bqija tad-dinja u jidħol fi sħab ma' kumpanniji barranin u għandu bżonn ukoll li jkollu relazzjonijiet tajba mal-bqija tad-dinja imma kollox irid isir fl-interess komuni, cioe' fl-interess tagħna u fl-interess ta' min ikun irid jaħdem magħna.

Il-bejgħ ta' l-ishma tal-Mid-Med Bank lill-HSBC qiegħed isir biss fl-interess ta' naħa waħda u żgur li m'huwiex qiegħed isir fl-interess nazzjonali u fl-interess ta' kif nistgħu nimmodernizzaw it-tmexxija ta' pajjiżna.

Dan huwa tassew eżempju mill-agħar fl-ewwel passi li beda jieħu l-ministru tal-finanzi biex jipprivatizza u allaħares dak li ġej isir fuq l-istess linji tal-bejgħ ta' l-ishma lill-HSBC fejn kollox qiegħed isir bil-moħbi għaliex pajjiżna jaqbad it-triq fejn l-affarijiet pubbliċi u nazzjonali jsiru qishom negozju privat ta' min ikollu l-poter politiku f'dak il-mument.

Sal-lum il-ministru tal-finanzi għadu ma spjegax għaliex naqqas il-valur ta' l-ishma tal-Mid-Med billi daħħal risk factor ta' 6%.

Dan il-pass għamlilna isem ħażin, anke f'pajjiżi oħra, u saħansitra kien hemm ambaxxaturi barrani li pprotestaw għall-mod kif saru l-affarijiet fil-bejgħ tal-Mid-Med għaliex kumpanniji ta' pajjiżhom stess ġew imċaħħda mill- possibbilta' li jitfgħu l-offerta għal dan il-bejgħ.

Pero' l-ministru tal- finanzi qed jibqa' sieket fuq dawn l-affarijiet u jien ngħid li jekk pajjiżna se jkompli f'din it-triq se nispiċċaw f'sitwazzjoni ħażina ħafna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 19 ta' Mejju, 1999, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SKEJJEL - TFAL BI BŻONNIJIET SPEĊJALI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi proċedura jew sistema tintuża ta' kif tfal bi bżonnijiet speċjali jiġu streamed jew grouped fi klassijiet fl-iskejjel tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bħala regola, bħat-tfal kollha fil- mainstream, Year 1-4, it-tfal bi bżonnijiet speċjali jiġu mqassma fil- klassijiet skond l-eta' u fil-Year 5-6 jiġu streamed skond ir-riżultat ta' l-eżamijiet ta' l-aħħar tas-sena.

PERSUNI BI BŻONNIJIET SPEĊJALI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid xi pjanijiet għandu l-gvern biex persuni bi bżonnijiet speċjali li jgħixu mal- familja tagħhom jingħataw il-kura meħtieġa meta jiġu nieqsa l-ġenituri tagħhom?

Il-gvern għandu pjani għat-twaqquf ta' djar eċċ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita', b'mod partikolari f'dawn l-aħħar sentejn ilha ssostni dwar il-ħtieġa li jkun hawn servizzi fil-komunita' biex persuni b'diżabilita' jkollhom min jissaportjawhom l-aktar meta l-familji tagħhom għal xi raġuni jew oħra ma jkunux jistgħu jibqgħu jagħu dan is-support.

Il-Ministeru għall-Ħarsien Soċjali tal-Amministrazzjoni preċedenti, konxju hu ukoll minn dan il-bżonn kbir, ikkummissjona, permezz tal- Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' studju mill-Management Efficiency Unit.

L-amministrazzjoni preżenti kompliet fuq dan il-pass u saħħietu billi anke ġabet espert Ingliż f'dan il-qasam, is-sur Peter Kinsella, biex jgħin lil din il-unit fit-tfassil ta' dan l-istudju.

Abbozz ta' dan ir-rapport issa jinsab f'idejn il-kummissjoni u dan se jiġi diskuss fil-laqgħa tagħha li jmiss.

Hu ttamat li d-dokument finali, li jkun fih rakkomandazzjonijiet konkreti, ma jdumx ma joħroġ.

TAXXI INTERNI - REFUNDS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid meta d-Dipartiment tat-Taxxi Interni se jħallas ir- refunds tat-taxxa li għandu pendenti mat-tax payers minħabba li hemm min għandu jieħu mijiet ta' liri u dawn ilhom pendenti għal xi snin?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-ħlas tar-refunds tat-taxxa tad-dħul minn dejjem kien marbut ma` ammont ta` flus ivvotati fl-estimi finanzjarji annwali; għalhekk il-ħlas li jista` jsir irid jkun limitat għal dan l-ammont.

Pero` kif diġa` kelli l-okkażjoni ngħid is-sistema tar-refunds fid-Dipartiment tat-Taxxi Interni għandha tinbidel u kulmin ikollu jieħu lura xi taxxa li tkun tħallset żejda din għandha titħallas lura fi żmien determinat, u jekk id-dipartiment jonqos li jħallas f`dan iż-żmien ikollu jħallas l-interessi.

Nispera li jekk nilħqu ngħaddu l-liġijiet relevanti mill-parlament, dan jista` jibda jseħħ mir-refunds li jirriżultaw mill-formoli tat-taxxa għal din is-sena.

ETC - GĦAWDEX - IMPJEGATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew impjegati skrivani ma' l-ETC f'Għawdex?

Min huma?

Xi kwalifiki għandhom?

Kemm applikaw?

Min huma dawk li applikaw?

Xi kwalifiki għandhom dawk li ma ġewx impjegati?

X'kienet l-ordni tal-mertu ta' dawk kollha li applikaw?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-Persuni li kienu intervistati kienu dawn:

ISEM KWALIFIKI Axiaq Joseph 8 'O' Levels, l 'A' Level Camilleri Edel Mary 11 'O' Lev, 4 'A' Levels, B.A. (Hons)Social Work Camilleri Marvic 6 'O' Levels, l 'A' Level Caruana Mizzi Mary 12 'O' Levels, 2 'A' Levels Farrugia Miriam 8 'O' Levels, l 'Intermediate' Lev, 4 'A' Lev Gatt Rosalind 9 'O' Levels, 2 'A' Levels Psaila Alexia Maria 7 'O' Levels, 5 Intermediate Levels, 2 'A' Levels Saliba Joseph 6 'O' Levels, 2 'A' Levels

Wara l-interview din kienet l-ordni tal-mertu.

Gatt Rosalind 2.

Caruana Mizzi Mary 3.

Farrugia Miriam 4.

Psaila Maria Alexia 5.

Camilleri Marvic 6.

Saliba Joseph 7.

Axiaq Joseph

Camilleri Edel Mary ma ġietx klassifikata għaliex ġiet meqjusa bħala over qualified għal post ta' clerk, dan l-aktar meta fl-interview stqarret li tara l-karriera tagħha bħala social worker.

Wara li ġie deċiż li jiġu ngaġġati tliet persuni bħala clerks, Caruana Mizzi Mary, Farrugia Miriam u Psaila Maria Alexia bdew l-impjieg tagħhom nhar is-6 ta' April, 1999.

Gatt Rosalind ma ġietx ingaġġata għaliex laħqet sabet impjieg fil- frattemp.

MARSA - TRAFFIC LIGHTS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li jsiru lights (flash) fuq zebra crossing ta' Triq Qormi, Marsa, quddiem dar Numru 135, minħabba l-urġenza tal-każ peress li t-talba ilha tiġi mitluba?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta` l-Onor.

Interpellant qed tiġi ikkonsidrata flimkien ma` talbiet oħra.

GĦAWDEX: TRIQ POMPEI - RESERVED PARKING

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li ssir reserved parking quddiem ir-residenza, 59 Triq Pompei Rabat, Għawdex, peress li hemm persuna b'diżabilita'?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-persuna konċernata applikat għall-reserved parking quddiem ir-residenza tagħha.

Din it-talba ma setgħetx tintlaqa' mit-Traffic Control Board u għalhekk il-mistoqsija għandha ssir lill- Ministru konċernat.

FURJANA - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kienet tesa' nies id-dar tal-Furjana għall-anzjani qabel ġiet irranġata?

Jista' jgħid kemm daħlu pazjenti ġodda u minn fejn huma?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-dar ta' l-anzjani tal-Furjana kienet tesa' 29 persuna.

Il-lum li ġiet irranġata tesa' 47 persuna.

In-numru ta' residenti ġodda li daħlu f'din id-dar huwa 17 u huma minn dawn l-Ibliet:

Hamrun 2 Sliema 1 B'Kara 1 Gzira 1 Zabbar 1 Floriana 8 Valletta 2 Marsa 1

Il-ġimgħa d-dieħla (17.05.99 u 19.05.99) se jidħlu sitt persuni oħra ġodda f'din id-dar u huma minn dawn l-ibliet.

Hamrun 2 Valletta 1 Paola 1 Sta.

Luċija 1 SVPR (Luqa) 1

MFCS - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal-M.F.C.S. mill- 1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk ġew impjegati ħaddiema ġodda fl-imsemmi post tax-xogħol meta ħarġu l- applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall-imsemmi mpjieg?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bejn l-1 ta` Jannar, 1999 u s-26 t`April, 1999 ġew impjegati ħames ħaddiema ġodda.

L-ewwel sejħa għal applikazzjonijiet saret f`Lulju 1998 u t-tieni sejħa saret f`Jannar 1999 (ETC Permit 78\98).

Mill-ewwel sejħa ħadd ma ġie impjegat u mit-tieni sejħa ġew impjegati żewġ ħaddiema ġodda - waħda fid-19 ta` April, 1999 u l-oħra fis-26 ta` April, 1999.

Saret sejħa oħra għal applikazzjonijiet f`Diċembru 1998 (ETC Permit 140\98).

Ġiet impjegata persuna waħda b`effett minn 1 ta` Marzu, 1999.

Ġew impjegati żewġ persuni oħra f`1 ta` April, 1999 minn fost persuni li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol ma` l-ETC.

(ETC Permit 30\99).

Għall-aħħar parti tal-mistoqsija ir-risposta hija fin-negattiv.

BANEK - BANK ĊENTRALI - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal-Bank Ċentrali mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk ġew impjegati ħaddiema ġodda fl-imsemmi post tax-xogħol meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

ONOR.

JOHN DALLI: Din hija l-informazzjoni mitluba:

a. Fil-perijodu bejn l-1 ta` Jannar, 1999 sas-26 t`April, 1999 ġew impjegati tmien impjegati ġodda mal-Bank Ċentrali.

b. L-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi ħarġu f`dawn id-dati:

Skrivani Grad B 16 t`Ottubru 1998 (Gazzetta tal-Gvern) Trainee Research Officer Novembru 1998 (Gazzetti Lokali) Permess ta` l-ETC (Nru. 134\98 Legal Officer Novembru 1998 (Gazzetti Lokali) Permess ta`l-ETC Nru. 132\98

c. Ma kien hemm l-ebda impjieg ta` ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet.

MEDITERRANEAN CONFERENCE CENTRE - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda maċ-Ċentru tal- Mediterran tal-Konferenzi mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall- imsemmi impjiegi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Xejn.

PBS - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal-PBS mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk ġew impjegati ħaddiema ġodda fl-imsemmi post tax-xogħol meta ħarġu l- applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall-imsemmi impjieg?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bejn l-1 ta' Jannar, 1999 u s-26 ta' April, 1999, fil-PBS ġiet impjegata persuna waħda - bħala messaġġier fis-26 ta' April, 1999.

L-ingaġġ sar permezz tar-Reġistru ta' l-ETC Part 1 (RDP), għal persuni b'diżabilita'.

PIXXINA NAZZJONALI - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal-Pixxina Nazzjonali mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999?

Jista' l- Ministru jgħid ukoll jekk ġew impjegati ħaddiema ġodda fl-imsemmi post tax- xogħol meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għal imsemmi mpjieg?

ONOR.

LOUIS GALEA: Xejn.

DJAR - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda ma' l-Awtorita' tad-Djar mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid ukoll jekk ġew impjegati ħaddiema ġodda fl-imsemmi post tax-xogħol, meta ħarġu l- applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall-imsemmi mpjieg?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mill-1 ta' Jannar, 1999 sal-lum l-Awtorita' tad- Djar ma mpjegat lil ħadd.

FURJANA - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm swiet l- ispiża għall-gvern sakemm kien qiegħed isir ix-xogħol fid-dar ta' l-anzjani fil-Furjana u r-residenti kienu rikoverati f'Villa Messina?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-ftehim li kien sar ma' Villa Messina Limited huwa ta' natura kummerċjali u ma jistgħax jiġi pubblikat iżda nixtieq nassigura lill-Onor.

Membru li huwa irħas milli qed iħallas il-Gvern għal kull anzjan li huwa residenti fid-Dar ta' l-Anzjani taż-Żejtun.

ANZJANI - VILLA MESSINA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk barra r- residenti li kien hemm fid-dar ta' l-anzjani fil-Furjana ddaħlux residenti oħra ġewwa Villa Messina minn barra?

Jekk iva, kemm?

Kemm kien ilhom li applikaw?

Minn fejn huma u jekk humiex fis-sodda (bedridden)?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Barra dawk tal-Furjana, ma daħlux residenti oħra ġo Villa Messina minn barra.

Kien hemm numru żgħir ta' Respite Cases li daħlu Villa Messina li sal-lum kollha rritornaw lura lejn djarhom.

SAĦĦA - SERVIZZ TA' L-INKONTINENZA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm reġistrati li jużaw is-servizz ta' inkontinenza (Ħrieqi)?

Kemm minnhonm jeħduhom b'xejn u kemm jieħdu kull xahar?

Fil-każ li mhux kollha b'xejn, kemm jeħduhom b'xejn u għaliex dawn biss?

Kemm jiswew kull xahar ta' b'xejn u kieku kellhom jeħduhom kollha?

Dawk li jħallsu għalihom, bil-kemm jixtruhom (il-kbar għall-anzjani) kemm hu s-sussidju tal-gvern u kif joħorġu t-tenders?

Kemm tiġi n-nefqa f'sena kieku kellu jħallashom il-gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' persuni reġistrati li jużaw is- servizz ta' l-inkontinenza f'Marzu 1999 huwa:

Skema A 616 Skema B 1303

Dawk ta' skema A jeħduhom b'xejn u jieħdu kull xahar ammont li jkun ġie allokat lilhom skond id-diżabilita' tagħhom u fejn hemm massimu ta' 112.

Dawn jeħduhom b'xejn għax persuni b'diżabilita' u mill-bidu nett kien ġie deċiż li dan is-servizz ikun b'xejn.

Dawn jiswew madwar Lm8,000 fix-xahar.

Kieku ta' skema A u ta' skema B kellhom jeħduhom kollha b'xejn huwa stmat li l-ispejjeż jitilgħu għal madwar Lm45,000 fix-xahar.

Il-prezzijiet ta' dawk li jħallsu għalihom ta' skema B huma hekk:

Normal Small at 9c5 Medium at 13c Large at 15c7

'Extra Absorbent' Small at 10c2 Medium at 15c2 Large at 18c8

Is-sussidju tal-Gvern għal skema B huwa ta' 3c kull nappy.

It-tender għas-servizz ta' l-inkontinenza joħroġ kull sentejn.

Kieku kellu jħallas kollox il-gvern in-nefqa titla għal madwar Lm540,000 fis-sena.

Tajjeb li wieħed isemmi li kieku ma kenitx għall-introduzzjoni ta' l- iskema B f'dan is-servizz, kieku dawn il-ħrieqi kienu jiġu ferm aktar għoljien kieku jinxtraw mir-retailers.

TAGĦLIM TA' L-INGLIŻ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Issa li wasal is-sajf u jkun hemm żieda qawwija ta' studenti barranin li jiġu pajjiżna biex jitgħallmu l-Ingliż, jista' l-Ministru jgħid x'miżuri jittieħdu mill-pulizija fil-postijiet ta' divertiment, bħal Paceville, Buġibba u Għawdex, biex jiġi żgurat li ma tinkisirx il-liġi dwar dħul f'dawn il-postijiet u ta' konsum ta' alkaħol?

Issir xi kampanja ta' pubbliċita' jew jinħarġu xi leaflets biex l-iskejjel konċernati jqassmuhom lill-istudenti u juruhom x'jgħidu l-liġijiet ta' Malta dwar dawn l- affarijiet?

ONOR.

TONIO BORG: Kif diġa' kelli l-okkażjoni ngħid fit-tweġiba għall- mistoqsija preċedenti, qed isiru spezzjonijiet mill-Pulizija f'postijiet ta' divertiment sabiex ma jkunx hemm abbużi, inkluż dak ta' dħul ta' persuni taħt is-16-il sena, kemm Maltin kif ukoll barranin f'dawn il- postijiet.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirriferiha lill-Ministru konċernat.

SKEJJEL PRIVATI - MIŻATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk matul din is-sena skolastika sarux xi talbiet minn skejjel privati biex isir xi aġġustament fil-miżati tagħhom?

Jekk iva: minn liema skejjel; żieda ta' kemm; meta saret; ġiet aċettata; u x'ġustifikazzjoni ngħatat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li matul din is-sena skolastika s'issa saru tliet talbiet minn skejjel privati biex isir aġġustament fil-miżati tagħhom.

Little Angels School

Żieda kull Term Meta saret it-talba Kindergarten Lm27 20.01.99 Primary Lm26

Bambi Play School & Anthony Lawrence Bartolo

Kindergarten Lm 3 09.03.99 Primary Year 1 to Year 2 Lm 4 Year 3 to Year 4 Lm 4 Year 5 to Year 6 Lm 4

St Cecilia Kindergarten

Kindergarten Lm10 09.04.99 Rigward l-aċċettazzjoni il-ġustifikazzjoni għal dawn it-talbiet nirriferi l-Onor.

Interpellant għall-Avviż Legali Nru. 150 ta' 1990 (sezzjoni 12 par.3):-

"M'għandu jsir ebda tibdil fir-rati tal-ħlas tal-miżati jew ħlas ieħor qabel ma jingħata Avviż lill-Ministru responsabbli għall-Edukazzjoni mhux anqas minn xahar qabel ma jsir dan it-tibdil".

Ara ukoll A.L. ta' l-1994:

"Iżda r-rati tal-ħlas tal-miżati jew ħlas ieħor stabiliti fil-bidu ta' sena skolastika ma jistgħux jiżdiedu matul dik is-sena skolastika kollha kemm hi".

SKEJJEL - EŻAMIJIET TAL-MATSEC

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' studenti li qagħdu għall- eżamijiet tal-: (1)SEC; (2) MATSEC; (3) Livell avvanzat fl-eżamijiet li qed isiru bħalissa?

Kemm huma mill-iskejjel ta' l-Istat, tal-Knisja u privati?

Kemm minnhom huma studenti bniet?

Kemm intalbu eżenzjonijiet mill-ħlas ta' l-eżamijiet u x'kienu r-raġunijiet prinċipali?

Kollha ġew aċċettati?

Kemm kien hemm studenti li applikaw għall-eżamijiet għaliex għalqu is-16-il sena iżda ma temmewx Form V?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PA - SKEJJEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm applikazzjonijiet għall: bini; estensjoni u bdil fl-istruttura ta' skejjel?

F'kull każ min għamel kull applikazzjoni u f'liema lokalitajiet?

Meta saret kull applikazzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fil-preżent l-Awtorita' ta' l- Ippjanar għandha quddiema tliet applikazzjonijiet għall-skejjel ġodda, 12- il applikazzjoni għall-estensjonijiet u żewġ applikazzjonijiet għall-bdil fl-istruttura ta' skejjel.

Tabella li turi dettalji mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

PA - BINI TA' LUKANDI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid bħalissa kemm hemm applikazzjonijiet għall-:bini ta' lukandi ġodda; u bini ta' estenzjoni ta' lukandi eżistenti?

F'liema lokalitajiet jinstabu?

Meta saret kull applikazzjoni?

X'tip ta' estensjoni ntalbet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fil-preżent l-Awtorita' ta' l- Ippjanar għandha quddiemha 14-il applikazzjoni għall-bini ta' lukandi ġodda, 19-il applikazzjoni għall-estensjonijiet ta' lukandi u 12-il applikazzjoni għall-upgrading f'lukandi eżistenti.

Tabella li turi d- dettalji mitluba mill-Onor.

QRATI - ĠURIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Minn dawk li qegħdin il-ħabs jistennew ġuri kemm minnhom diġa' għandhom id-data tal-ġuri tagħhom iffissata?

Kemm hemm li qed jistennew biex jgħaddu ġuri li d-data tal-ġuri tagħhom għadha ma ġietx iffissata?

Kemm f'kull każ huma barranin?

Fil-każ tal-ġurijiet diġa' ffissati, kemm ilu jistenna fil-ħabs kull akkużat?

X'inhuma l-akkużi ta' dawk il-ġurijiet li diġa' ġew magħrufa d-data tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Bħalissa hemm tmien persuni li għandhom id-data tal- ġuri tagħhom iffissata.

Minn dawn tlieta huma barranin.

Id-dettalji mitluba mill-Onor.

Interpellant fl-aħħar żewġ partijiet tal-mistoqsija huma kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Dwar il-bqija ta' dawk taħt arrest preventiv, għar-raġunijiet varji, wieħed ma jistax jgħid kemm minnhom finalment se jgħaddu ġuri.

Il-każijiet ta' uħud minnhom għadhom fi stadju ta' kumpilazzjoni, filwaqt li ta' l- oħrajn għalkemm il-kumpilazzjoni ntemmet, għad ma kienx hemm deċiżjoni dwar jekk il-każ tagħhom għandux jinstema' quddiem ġuri jew le.

RABAT - GNIEN RIKREATTIV

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għas-somma li kien ivvota l-Kunsill Lokali tar-Rabat sabiex is-sezzjoni Urban and Rural Landscaping tagħmel ix-xogħlijiet fuq il-ġnien rikreattiv fl-inħawi tan-Nigret, ir-Rabat, Malta, jista' l-Ministru jinformani jekk il-Kunsill tar-Rabat għadux jiggarrantixxi l-istess somma lid-dipartiment illum?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma saru l-ebda talbiet mill-Kunsill Lokali tar-Rabat lill-Urban & Rural Landscaping biex isiru xogħolijiet inkonnessjoni ma ġonna rikreattivi fl-inħawi tan-Nigret.

Għaldaqstant m'aħniex f'pożizzjoni li nagħtu informazzjoni dwar x'beħsiebu jagħmel bil-fondi il-Kunsill Lokali tar-Rabat.

IMPORTAZZJONI TA' TIĠIEĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinformani kemm kienu f'tunnellaġġ il-kwantitajiet ta' tiġieġ sħaħ importati minn kumpaniji lokali u li ġew eżentati mil-levy matul il-perijodu ta' Ottubru 1998 sa Mejju 1999?

Kemm kienu l-istess tunnellaġġi fuq prodotti oħra tat-tiġieġ proċessati għall-perijodu ta' Ottubru 1998 sa Mejju 1999?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qegħda tinġabar u tweġiba tingħata f`xi seduta oħra.

POULTRY PRODUCTS - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 6284?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-eżenzjoni mill-ħlas tal-levy fuq il-prodotti msemmija ngħatat peress li dawn kienu ddaħħlu f`Malta biex jiġu re- esportati.

Minħabba raġunijiet tekniċi, dawn il-prodotti ma setgħux jiġu re-esportati u għalhekk parti mill-kunsinna ġiet mogħtija lill- istituzzjonijiet tal-karita` u l-parti l-oħra nbiegħet għall-benefiċċju tal- komunita` musulmana f`Malta peress li kienu halal slaughtered u markati tali.

Tajjeb jingħad li peress li saru allegazzjonijiet ta` korruzzjoni dwar din il-materja, il-gvern immedjatament ħa l-passi xierqa u opportuni billi rrifera l-każ lill-awtoritajiet ikkonċernati.

SKEJJEL - STUDENTI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' tfal/studenti li jsofru minn xi diżabilita' u jattendu l-iskejjel governattivi fil-livell tal- kindergarten, primarja, sekondarja, eċċ u universitarju?

Kemm huwa n-numru ta' facilitators li jassistu lil dawn l-istudenti fil-mument?

Kemm huwa n- numru ta' facilitators meħtieġa sabiex il-gvern ikun jista' jassisti lil dawn l-istudenti matul is-sena skolastika?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' studenti li jattendu l- Universita` li jsofru minn xi diżabilita` huma tlieta.

Wieħed minnhom hu mgħejjun minn facilitator waħda, it-tnejn l-oħra m'għandhomx bżonn għajnuna ta' facilitator iżda l-Universita` tgħinhom b'faċilitajiet oħra.

In-numru ta' tfal - studenti fil-mainstream li jsofru minn xi diżabilita` huma:

Kinder 84 Primarja 311 Sekondarja 28

In-numru ta' Kindergarten Assistants li jgħinu li dawn l-istudenti huma:

Kinder 73 Primarja 230 Sekondarja 27

Dan in-numru hu biżżejjed biex jassisti lil dawn l-istudenti.

In-numru ta' tfal li jattendu l-iskejjel Post Sekondarji, u li għandhom diżabilita` huwa:

Ġuvintur 2 Tfajliet 2

M'hemmx bżonn ta' facilitator biex jassisti lil dawn l-istudenti.

PENSJONIJIET - REFUNDS TA' TAXXI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi preċedenti lill-Ministeru tal-Finanzi sabiex il-pensjonanti li għandhom refunds tat-taxxi x'jitħallsu jingħatawlhom mill-aktar fis, jista' l-Ministru jinformani bl-iżvilupp u cioe' kemm kien in-numru ta' każijiet ta' pensjonanti li tħallsu mid- Dipartiment tat-Taxxi r-refunds dovuti mill-ewwel tas-sena 'l hawn?

ONOR.

JOHN DALLI: Mill-1 ta` Jannar, 1999 sal-lum tħallsu Lm217,302 f`refunds ta` taxxa lil 3584 persuna ta` `l fuq minn 61 sena.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - REFUND CASES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jinformani kemm kien in-numru ta' refund cases li d-Dipartiment tat-Taxxi Interni ħadem matul l-ewwel erba' xhur tas-sena?

Kemm tħallsu minn dawn ir-refunds f'ċifra ta' flus?

ONOR.

JOHN DALLI: L-informazzjoni mitluba ma tistax tinġabar.

Dawk l- istimi li jkunu nżammu mis-sistema għax jistgħu jirriżultaw f`refunds ikunu jridu jgħaddu minn diversi proċessi bil-computer u verifiki oħra qabel ikun finalment determinat jekk dawn se jirriżultawx f`refunds.