MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 808 L-Erbgħa, 30 ta' Ottubru, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 808

L-Erbgħa, 30 ta' Ottubru, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 30 ta' Ottubru, 2002

WERREJ

MINUTI 302

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 302

TQEGĦID TA' KARTI 307

DISKUSSJONI DWAR IĊ-CHARTER EWROPEW GĦALL-INTRAPRIŻI ŻGĦAR U MEDJI 308

AĠĠORNAMENT 326

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 331

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 807 li saret fit-30 ta' Ottubru, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

PULIZIJA – KLANDESTINI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm klandestini miżmuma mill-pulizija?

Kemm minnhom huma nisa, irġiel u tfal?

Kemm ilhom hawn?

Kemm minnhom intbagħtu lura u kemm jiswew kull wieħed fuq medda ta' ġimgħa?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Ninsab informat illi n-numru ta` barranin li kienu qed jinżammu taħt kustodja ta` l- awtoritajiet tas-sigurta` fit-2 ta` Ottubru, 2002 kien ta` 560.

Minn dawn 351 huma rġiel, 105 huma nisa u 104 huma tfal.

Tnejn minn dawn ilhom miżmuma mill-1999 minħabba li għadha ma ġietx stabilita l-identita` tagħhom.

Il-kumplament daħlu Malta tul dawn l-aħħar xhur.

Informat ukoll li ma jinżammux kontijiet separati tan-nefqa fuq dawn il- klandestini u persuni oħra barranin miżmuma mill-pulizija.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Il-pulizija rnexxielha tistabilixxi jekk hux veru li wħud minn dawn il-klandestini qed jitwasslu fuq vapuri kbar u mbagħad jitniżżlu fuq il-laneċ?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Dan ma nistax nikkonfermah pero' hemm allegazzjonijiet ta' dan it-tip u jidher ukoll li hemm trend ġdida fid-dħul tal-klandestini, fis-sens li dawn m'humiex qed jaslu ma' l-organizzaturi tat-traġitt.

Jien ġejt informat mill-pulizija li dawk li qed ikunu preżenti fuq l-iskuni huma klandestini u xejn aktar.

Nixtieq inżid ngħid – biex ma niżvijax lill-Kamra – li r-risposta li tajt tirriferi għas-sitwazzjoni kif kienet fit-2 ta' Ottubru, u cioe' meta saritli d-domanda.

Il-bieraħ kelli laqgħa mal-kummissarju tal-pulizija u jirriżulta li n-numru ta' klandestini issa tela' għal 898 ruħ.

Pero' minn dakinhar li saritli d-domanda ġew ripatrijati 220 ruħ lejn l-Eritrea, kif ukoll ċittadini oħrajn ta' nazzjonalita' Eġizzjana.

Barra minn hekk hemm l- intenzjoni li l-ġimgħa d-dieħla jiġu ripatrijati oħrajn.

Naturalment il- pulizija qed tagħmel dak kollu li hu possibbli sabiex dan il-proċess ta' ripatrijazzjoni jitkompla.

Qed ngħid hekk għax mhux dejjem possibbli li dawn jiġu ripatrijati minħabba l-fatt li ma jkollhomx dokument ta' ivvjaġġar jew dokument ta' identita'.

Barra minn hekk ikunu jridu jsiru l-arranġamenti mal-pajjiżi fejn ikunu se jintbagħtu lura, għalkemm irrid ngħid li qed insibu kollaborazzjoni tajba ħafna mill-ambaxxati ta' diversi pajjiżi f'Malta meta niġu biex nagħmlu ripatrijazzjoni, b'mod partikolari min-naħa ta' l-Ambaxxata Eġizzjana.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Nieħu spunt mill-aħħar parti tat-tweġiba tal-Ministru u nistaqsih jekk jeżistux arranġamenti formali ta' koperazzjoni fuq livell bilaterali ma' pajjiżi ġirien biex tiġi indirizzata din il-problema.

Nixtieq inkun naf ukoll jekk hemmx xi input dirett min-naħa tal-missjoni militari Taljana f'dawn it-tip ta' operazzjonijiet.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Manafx li hemm xi input tal-missjoni militari Taljana pero' jista' jkun li hemm xi forma ta' koperazzjoni oħra ma' l-armata.

U għal dawk li huma spejjeż, għalkemm jiena għedt li ma jinżammux kontijiet separati tan-nefqa li qed ikollu l-pajjiż, nista' ngħid kemm qed iqumu ċerti operazzjonijiet partikolari.

Fil-fatt kif diġa' għedt, ir-ripatrijazzjoni ta' 250 ċittadin mill-Eritrea ġiet tqum lill-gvern madwar Lm70,000 u huwa stmat li sa l-aħħar ta' din is- sena, l-ispiża totali f'dan ir-rigward teċċedi l-Lm200,000.

Fil-fatt jista' jkun li anke tkun aktar minn hekk għax għalkemm jeżistu ċerti problemi, jekk aħna nsibu x-xoqqa f'moxta u tkun tista' ssir ir- ripatrijazzjoni, żgur li m'aħniex se nirrinunzjaw għaliha.

Naqbel ma' l-Onor.

Interpellant li ftehim ta' riammissjoni hija waħda mis- soluzzjonijiet, biex ma ngħidx l-unika soluzzjoni li wieħed jista' jasal għaliha.

Bdew negozjati mall-pajjiżi kollha tan-North Africa - il-Marokk, l-Alġerija, it-Tuneżija, il-Libja u l-Eġittu - sabiex nikkonkludu magħhom ftehim ta' riammissjoni, ftehim maqsum fi tliet partijiet.

L-ewwel parti hi r-riammissjoni ta' ċittadini ta' dawk il-pajjiżi li magħhom m'għandniex għalfejn ma niftehmux.

Imbagħad hemm it-tieni parti, l-aktar waħda li tinteressana, u cioe' ir- ripatrijazzjoni ta' ċittadini li ma jkunux mill-pajjiżi tan-North Africa imma jużaw dawn il-pajjiżi biex imorru lejn l-Ewropa.

Aħna qed insostnu li jekk nippruvaw li dawn ikunu ġew direttament minn ċertu pajjiż, dak il- pajjiż għandu jaċċettahom lura anke jekk ma jkunux ċittadini tiegħu.

Hawnhekk irrid ngħid li l-aktar diskussjonijiet avvanzati huma dawk li għamilna mal-Libja.

Fil-fatt madwar erbat ijiem ilu ġiet delegazzjoni teknika daparti tal-Gvern Libjan, ġew diskussi dawn il-punti u ġie reġistrat progress.

It-tielet parti tkun li ż-żewġ pajjiżi, u cioe' Malta u pajjiż ieħor - ngħidu aħna Malta u t-Tuneżija jew Malta u l-Libja - jaċċettaw li f'każ li ma jaċċettawhomx lura lil dawn in-nies, għallinqas iħallu lil pajjiżhom jintuża bħala transit għar-ripatrijazzjoni tagħhom.

Dan hu important ħafna għalina għax għalkemm għandna ajruport internazzjonali - u considering iċ-ċokon tagħna għandna kuntatti tajbin - m'għandniex kuntatti mal-bliet u l-pajjiżi kollha tad-dinja.

Ħafna drabi dawn l-immigranti illegali jkunu jridu jgħaddu minn x'imkien ieħor biex ikunu jistgħu jiġu ripatrijati lura f'pajjiżhom.

Allura permezz ta' dan il-ftehim ta' riammissjoni qegħdin ninkludu klawsola sabiex il-pajjiżi li nkunu qed niftehmu magħhom, ikunu marbutin li għalkemm ma jaċċettawx lura r- ripatrijazzjoni, għallinqas jippermettu t-transit minn pajjiżhom sabiex tkun tista' ssir ir-ripatrijazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Jiġifieri jekk qed nifhem sew, il-Ministru qed jgħid li min qed isuq il-laneċ huwa klandestin wkoll?

Issa mit-tweġiba tal- Ministru jirriżulta li sat-2 ta' Ottubru, mal-klandestini li ġew f'pajjiżna kien hemm 104 tifel u tifla.

Jista' il-Ministru jgħid jekk dawn it-tfal humiex qed jinżammu mal-ġenituri tagħhom jew ta' l-inqas ma' ommijiethom?

Il-gvern qiegħed jagħmel preparamenti biex għallinqas dawn it-tfal li żgur m'għandhom ħtija ta' xejn, jintbagħtu l-iskola sakemm idumu hawn?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Iva, dawn it-tfal qed jinżammu mal-ġenituri tagħhom u ħafna minnhom qegħdin taħt il-kura ta' l-armata, minħabba li l-barracks huma aktar adatti biex fihom jinżammu l-familji.

Saru wkoll preparamenti – nispera li ma jdumux ma jidħlu fis-seħħ – biex jiġi utilizzat aħjar il-ħin ta' dawn it-tfal, kemm fir-rigward ta' rikreazzjoni kif ukoll fir-rigward ta' edukazzjoni.

S'issa r-rapporti li qed nirċievu mingħand il-pulizija huma kif qal l-Onor.

Interpellant, jiġifieri li għalkemm hemm min qed jorganizza dawn il-vjaġġi – infakkar li issa żidna l-pieni ta' min jorganizza dawn l-affarijiet u juża l-miżerja tan-nies biex iħaxxen bwietu għal għaxar darbiet, minn sitt xhur għal ħames snin ħabs – ma jidhirx li hu qed ikun preżenti fuq l-iskuni li jwasslu lil dawn il-klandestini f'pajjiżna.

It-tattika l-ġdida hi li wieħed jorganizza l-vjaġġ pero' imbagħad jew iħalli l-klandestini waħedhom jew inkella, kif qed jgħid l-Onor.

Interpellant, iħallihom x'imkien on the high seas biex jagħmlu trasferiment minn fuq il-vapur li jkunu fuqu għal fuq skuna.

Biss irid ngħid ukoll li bl-emendi li konna għamilna, il- qrati Maltin għandhom ġurisdizzjoni fuq dawn it-tipi ta' reati, anke meta jibdew barra minn Malta.

Nixtieq niċċara l-fatt li meta ngħidu li qed nippruvaw nagħmlu minn kollox biex nirripatrijaw lil dawk li jaslu Malta illegalment, dan huwa bla preġudizzju għad-dritt ta' kull persuna li taħt il-liġi li ġiet approvata unanimament minn dan il-parlament, japplikaw għal status ta' refuġjati.

Hemm min applika u hemm min ġie rikonoxxut.

Pero' aħna ma nistgħux nippermettu lil min ma applikax jew inkella lil min wara li jkun applika u ma ġiex rikonoxxut, appella u tilef il-każ, xorta waħda nżommuh f'pajjiżna.

Kieku konna pajjiż kbir forsi dan konna nkunu nistgħu nippermettuh imma żgur li f'pajjiż żgħir bħal tagħna dan ma nistgħux nippermettuh.

U mhux billi jiġu jikkritikawna li bgħatnihom lura kontra r-rieda tagħhom!

Anke llum fil-gazzetta qrajt li xi ħadd ipprotesta għax bgħatna lura l- immigranti llegali kontra r-rieda tagħhom.

Allaħares xi ħadd li jidħol f'Malta kontra r-rieda tagħna ikollna bżonn il-permess tiegħu biex nerġgħu nibagħtuh lura minn fejn ġie, ħlief meta jkun refuġjat!

Nerġa' ngħid li dan il-parlament unimament approva l-liġi dwar ir-refuġjati, Sur President.

Barra minn hekk hemm l-istrutturi u d-definizzjonijet internazzjonali ta' x'inhu refuġjat.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu dwar xi ħadd li jixtieq sempliċement jgħix ħajja aħjar u forsi qed jaħdem il-Libja u jixtieq imur l- Italja.

Għax ħafna minnhom dawn ikunu jridu jmorru l-Italja u jekk titlaq min-North Africa, biex tmur l-Italja partikolarment mil-Libja, l-aħjar mezz huwa - anke forsi minħabba l-maltemp li jista' jinqala' - li tersaq lejn Malta.

Dawn kultant jiġu f'pajjiżna jew għax teqfilhom il-makna tad- dgħajsa li jkunu fuqha, jew ma jkunx baqgħalhom ikel jew għax ikun dieħel l- ilma fl-iskuna u affarijiet oħra bħal dawn.

Il-konvenzjoni tal-UN ta' l- 1951 tagħti d-definizzjoni internazzjonali ta' refuġjat bħala li jrid ikun hemm "a well founded fear ta' persekuzzjoni politika", jiġifieri trid tkun biża' bbażata fuq provi sodi mhux sempliċement biża' fl-astratt.

Irrid ngħid li dawn l-applikazzjonijiet jiġu eżaminati bis-serjeta'.

Fil- fatt tnejn biss minn dawk il-52 ċittadin ta' l-Eritrea li applikaw għal refugee status ġew rikonoxxuti u kull wieħed minnhom saritlu intervista mill-kummissarju tar-refuġjati, li ħadet minimu ta' sagħtejn.

Kien hemm persuna oħra li damu jintervistawha għal 20 siegħa biex jaraw għandhiex raġun jew le.

Jiġifieri qabel ma wieħed jibda jitkaża għax ġie miċħud lilu l-istatus ta' refuġjat, għandu joqgħod attent xi jgħid għax kull każ jiġi eżaminat bir-reqqa.

Imma ma jistax ikun li wara li każ jiġi eżaminat bir- reqqa, jintilef, isir l-appell – għax tajnihom ukoll dan id-dritt - u wara li jerġa' jintilef, għandna nżommuh Malta!

Allura nkompli ngħid li l-gvern beħsiebu jagħti d-drittijiet kollha li joħorġu mil-liġijiet li saru riċentement – għax sa sena u nofs ilu kollox kien f'idejn il-UNHCR f'Malta – pero' jekk imbagħad xi ħadd, wara li juża dawn ir-rimedji kollha, ma jirnexxilux jipprova li huwa refuġjat, aħna m'għandna ebda alternattiva oħra ħlief li nirripatrijawh.

U sakemm jiġi ripatrijat dan għandu jibqa' f'detenzjoni, għax kieku nitilquh barra fit- triq, jibdew jiġu aktar.

Ngħid pubblikament li aħna għandna l-liġi ta' l- immigrazzjoni li lanqas jekk irrid ma nista' nitlaqhom barra fit-triq lil dawn in-nies.

Jiġifieri jekk ikun hemm ordni ta' tneħħija kontra xi ħadd li huwa immigrant illegali, bilfors irid jinżamm taħt detenzjoni ħlief jekk isir refuġjat.

Fil-ħin li dan isir refuġjat, awtomatikament u mingħajr ebda formalita` oħra jinħeles.

MR SPEAKER L-Onor.

Carmelo Borg, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO BORG: Il-Ministru qed jgħid li dawn in-nies qegħdin ifittxu x-xogħol.

Imma jista' jkun li dawn qegħdin imorru f'pajjiżi oħra biex jirrisjedu hemm, kif qed jiġri f'ħafna pajjiżi tal-west?

L-aktar li jqumli dan id-dubju għaliex aħna l-Maltin, per eżempju, immorru naħdmu f'pajjiż bħal-Libja, filwaqt li huma qegħdin hemmhekk diġa` u allura għandhom il- vantaġġ li jfittxu u jsibu x-xogħol fil-post qabilna.

Allura x'inhi r- raġuni li dawn għandhom opportunitajiet li jaħdmu f'pajjiżi ġirien, bl- istess twemmin reliġjuż, iżda qegħdin imorru jfittxu opportunitajiet oħra f'pajjiżi tal-west?

It-tieni, jistgħu dawn fil-futur ikollhom sehem fit-tmexxija tal-pajjiż?

M'iniex qed nirriferi għal pajjiżna biss imma anke għal pajjiżi oħra fejn qegħdin imorru.

Fejn naf, fil-każ ta' Malta, biċ-ċokon kollu tagħna, aħna għandna rappreżentanti Maltin li qegħdin fl-ogħla istituzzjonijiet fl- Awstralja, fosthom ministri.

Jiġifieri din id-diffikulta' tqajjem ċertu dubju mhux biss għas-sigurta' tal-pajjiżi tal-west imma anke għas-sigurta' ta' pajjiżna.

It-tielet punt li nixtieq inqajjem huwa dwar l-istatus ta' refuġjat.

Meta dawn l-immigranti illegali jidħlu f'pajjiżi bħall-Amerika u l-Kanada, l- aktar li jaraw mhux x'għandhom bżonn taħt l-istatus ta' refuġjati imma x'mezzi finanzjarji għandhom.

Għax jien nemmen li min verament għandu bżonn li jiġi ttrattat bħala refuġjat m'għandux mezzi biex jasal.

Dan ifisser li min qiegħed jasal f'dawk il-pajjiżi - u nassumi li f'pajjiżna u fil-pajjiżi l-oħra tal-west - huwa l-inqas li għandu bżonn dan l-istatus għax l-aktar li għandu flus.

Jista' pajjiżna għallinqas jieħu l-miżuri kollha possibbli biex min ġenwinament għandu bżonn l-istatus ta' refuġjat jingħatalu, pero' min m'għandux bżonn, minkejja li jiġi b'dawn iċ-ċerimonji kollha, ma jingħatalux?

Għax kif semma' il-Ministru stess, dan kollu qed ikun ta' piż finanzjarju fuq il-poplu tagħna u dan m'huwiex sewwa.

Barra minn hekk qiegħed ikun ta' inkonvenjent għall-poplu tagħna għax dawk li ma jsibux xogħol f'pajjiżna qegħdin jikkommettu reati kriminali ta' serq u affarijiet simili.

Għalhekk nitlob lill-Ministru biex għallinqas jara li dawn l-affarijiet ma jsirux.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Nibda bid-domanda ta' l-aħħar ta' l-Onor.

Borg.

Jiena nista' ngħidlu li m'għandix l-iċken ħjiel li b'xi mod il-proċess ta' kif wieħed isir refuġjat qiegħed jitħaddem b'mod insodisfaċenti, fis-sens li xi nies li ma ħaqqhomx li jieħdu dan l-istatus qegħdin jiġu rikonoxxuti bħala refuġjati.

U dan ngħidu miċ-ċifri li naf bihom jien, Sur President.

Jekk naraw l-applikazzjonijiet kollha ta' dawn il-klandestini biex jieħdu l- istatus ta' refuġjati, insibu li bejn wieħed u ieħor minn kull tnejn japplika wieħed.

Kien hemm tnejn li ġew rikonoxxuti bħala refuġjati politiċi u jidhirli li huma mill-Eritrea, pero' ma nistax nagħti dettalji għax din hija informazzjoni kunfidenzjali.

Imbagħad ġew rikonoxxuti xi 50 oħrajn illi m'humiex refuġjati imma li ppruvaw lill-kummissarju illi s- sitwazzjoni fil-pajjiż minn fejn ġejjin tant hija mwiegħra - għax, per eżempju, qegħdin fi stat ta' gwerra ċivili - li għalkemm huma ma ħarbux għax ġew ippersegwitati politikament, qegħdin f'qagħda impossibbli li jmorru lura.

Dawk m'humiex refuġjati pero' aħna nagħtuhom dik li jgħidulha protezzjoni temporanja.

Dawn l-istess bħal dawk iċ-ċittadini mill- Jugoslavia li ħafna minnhom ġew hawnhekk u issa reġgħu lura f'pajjiżhom - ħlief dawk li żżewġu Maltin – għax is-sitwazzjoni reġgħet ġiet għan-normal.

Jiġifieri ma' dawn se nagħmlu l-istess u malli s-sitwazzjoni f'pajjiżhom tiġi għan-normal, se nneħħulhom il-protezzjoni temporanja.

Tant ma jidhirlix li sar abbuż tas-sistema li minkejja li fil-liġi dwar ir- refuġjati, il-ministru ta' l-intern għandu dritt jappella minn deċiżjonijiet meta jiġi rikonoxxut refjuġjat ...

Mela refjuġjat għandu dritt jappella meta tiġi miċħuda t-talba tiegħu u l-ministru għandu dritt illi jappella meta jiġi rikonoxxut refjuġjat.

Allura kull darba li jiġi rikonoxxut refjuġjat jibagħtuli l-file biex nara jekk nappellax, iżda tant huma ftit dawn il-każi li ma nħossx li għandi nappella.

Jiġifieri nassigura lill-Onor.

Borg u naqbel perfettament miegħu li aħna għandna nagħtu l-opportunitajiet lil kulħadd - aħna pajjiż ċivilizzat u għandna obbligi internazzjonali u obbligi legali - pero' min m'huwiex refuġjat mhux se jitħalla jibqa' f'pajjiżna.

Fil-fatt fir-risposta semmejt li hawn min ilu tliet snin in detention għax ma kkoperax mal-pulizija minkejja li forsi ġie miċħud l-istatus tiegħu ta' refuġjat, għamel appell u kollox.

Aħna ma nistgħux noqogħdu għar-rikatt ta' xi ħadd li sempliċement għax qed jagħmilha diffiċli biex jiġi ripatrijat, nitilquh barra fit-triq.

Barra minn hekk jistgħu jinħolqu l- problemi li semma' l-Onor.

Interpellent, li dan ma jaħdimx, irid jiekol u allura jew jibda jaħdem illegalment jew inkella agħar minn hekk, jikkommetti xi reat ħalli jdaħħal l-introjtu biex ikun jista' jgħix f'pajjiżna.

Pero' min hu ġenwin se nipproteġuh.

Mr Speaker, jiena nieħu gost li llum għall-grazzja t'Alla qed nagħmlu distinzjoni bejn refuġjati u klandestini.

Xi ħadd li huwa refuġjat jista' jkun inizjalment klandestin imma mbagħad isir refuġjat.

U refuġjati m'hawnx ħafna, forsi xi 250 ruħ.

Lil dawk imbagħad tajnihom ċerti drittijiet, fosthom id-dritt li jaħdmu hawn Malta.

Meta ngħidu li tajnihom id-dritt li jaħdmu ma jfissirx li kull darba jridu jitolbu l-work permit mingħand l-employer tagħhom imma tfisser li jingħataw il-permess - kuntrarjament ta' dak li nagħmlu mal-barranin normalment – biex jekk ikunu jridu jbiddlu l-job, ma joqgħodux kull darba japplikaw għall-work permit għax wara kollox huma refuġjati.

U f'ċerti każijiet ir-refuġjat jingħata wkoll id-dritt għal ċerta assistenza taħt is-social security act, jiġifieri tar-relief.

Apparti minn hekk dan jista' jagħmel użu ta' l-istpar b'xejn, edukazzjoni b'xejn u jkollu d-dritt li jibqa' Malta.

Imma naqbel ma' dak li qal l-Onor.

Interpellant u cioe' li dawk li ma jiġux hekk rikonoxxuti, ma nistgħux nagħmlu l-istess ħaġa magħhom.

Naturalment l-Onor.

Borg jista' jkollu l-opinjoni tiegħu u jiena ukoll għandi l-opinjoni tiegħi għala dawn qegħdin imorru lejn l-Ewropa.

Pero' huwa fatt magħruf illi għandek diversi pajjiżi ta' l-Afrika with a population explosion u għandek ċerti pajjiżi ta' l-Ewropa, b'mod partikolari l-Italja, fejn mhux talli il-popolazzjoni m'hijiex qed tiżdied, talli għandek negative growth.

Allura dawn, anke jekk m'humiex refuġjati, għandhom bżonn labour barrani sabiex iżommu l-ekonomija tagħhom għaddejja.

Fil-fatt din hija ħaġa li huma jistgħu jaffordjawha ħafna iktar minna.

U meta ngħidu "xogħol" mhux xogħol f'ċertu livelli imma f'kull livell.

U allura ġaladarba hemm dawn il-vacancies minħabba din in-negative growth tal- popolazzjoni, dawn imorru hemmhekk u mbagħad jieħdu fn-nies tagħhom.

Fil- fatt ħafna minn dawk li waqfu hawn, ma riedux jiequ hawnhekk imma riedu jmorru l-Italja għax għandhom lill-familjari li stednuhom biex joqogħdu magħhom u jkunu jistgħu jaħdmu.

Jista' jkun li wħud minnhom kienu jaħdmu f'pajjiżi oħrajn imma probabbilment riedu jmorru l-Italja għax il-paga hija aħjar u forsi anke l-istil ta' ħajja hija aħjar.

It-tieni domanda li għamilli l-Onor.

Borg hija jekk hemmx xi biża' li f'xi mument dawn ikunu involuti fit-tmexxija – meta ngħidu "tmexxija" mhux ta' gvern – tal-pajjiż.

U għalhekk irridu noqogħdu attenti mingħajr ebda rieħa ta' razziżmu, kif ammetta l-Onor.

Borg stess.

Dawk li jridu jmorru lura għax qegħdin jiksru l-liġijiet ta' pajjiżna għandhom imorru lura imma dawk li jibqgħu hawn, huwa fl-interess tagħna li jiġu ntegrati.

Aħna ma rridux li jkollna kolonja ta' refuġjati Eritrej jew kolonja ta' refuġjati ta' pajjiż ieħor.

Jiġifieri una volta li mbagħad se jibqgħu hawn, anke l- konvenzjonijiet internazzjonali jħeġġu lil kulħadd sabiex dawn jiġu ntegrati fis-soċjeta' u jekk hemm bżonn maż-żmien, dawk il-ftit li aħna naċċettaw li jibqgħu hawnhekk, anke jingħataw iċ-ċittadinanza.

Madwar ġimgħa ilu kont preżenti għall-konferenza li saret f'Tuneż tal-5+5, fejn iltqajna l-ministri ta' l-intern u l-ministri ta' l-affarijiet soċjali ta' l-għaxar pajjiżi involuti, jiġifieri Spanja, il-Portugal, l-Italja, Franza u Malta min-naħa ta' l-Ewropa, u l-Alġerija, il-Marokk, it-Tuneżija, il-Libja u l-Mauritania min-naħa ta' l-Afrika ta' Fuq.

Fid-dikjarazzjoni ta' Tuneż, li ġiet ippubblikata anke f'xi gazzetti lokali, sar appell li ġaladarba dawn il-persuni jiġu aċċettati legalment, kull gvern jagħmel dak kollu li huwa possibbli biex dawn jiġu integrati fis-soċjeta'.

Proprju l-bieraħ fuq it-television kienu qed jgħidu kif qed jiġu integrati ċerti immigranti legali ġewwa Strasbourg.

Jiġifieri huwa fl-interess, anke biex jitnaqqsu t-tensjonijiet u biex ma jkollniex minoranzi etniċi li joħolqu tensjoni, li dawn jiġu integrati fis-soċjeta'.

Jien ma neskludix li maż-żmien ikun hemm min bis-saħħa ta' din ir-ri-integrazzjoni jsir kunsillier.

Fil-fatt diġa' hemm kunsillier Laburista li huwa ta' nazzjonalita' Ingliża f'xi kunsill lokali partikolari u għalkemm ikun għadu ma sarx Malti, il-liġi tagħna tippermetti lil xi ħadd barrani li jkun residenti hawnhekk joħroġ għall-kunsill lokali basta l-pajjiż tiegħu jippermetti li l-Maltin li jkunu residenti f'dak l-istess pajjiż, ikunu jistgħu joħorġu għall-kunsill lokali tagħhom.

Jien naħseb li din hija xi ħaġa pożittiva.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Deguara.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): F'isem il-Ministru ta' l- Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' skejjel li użaw il-faċilitajiet sportivi tal-Marsa matul l- 2002, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 36114; u

Dettalji dwar id-dħul u l-ħruġ finanzjarju tal-Junior College għas- snin bejn l-1999 u l-2001, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 36215; u

f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali, inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Rapport dwar l-effiċjenza tal-Kunsilli Lokali għall-perjodu bejn April u Lulju 2002.

MR SPEAKER: Grazzi.

Mozzjonijiet.

DISKUSSJONI DWAR IĊ-CHARTER EWROPEW GĦALL-INTRAPRIŻI ŻGĦAR U MEDJI

(Tkompli mit-30 ta' Ottubru 2002)

MR SPEAKER: Il-Ministru Galea huwa in possession.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Nirringrazzjak.

Mr Speaker, jien se nkompli minn fejn ħallejt dalgħodu u se nerġa' nsemmi xi punti li diġà għamilt riferenza għalihom.

Fis-settur tas- self-employed hemm kundizzjonijiet diversi li wieħed ma jistax iħallat, għalkemm kollha jaqgħu taħt il-kategorija ta' persuni li jaqilgħu l-għixien tagħhom billi joħolqu x-xogħol għalihom infushom.

Dawn in-nies jaraw kif jagħmlu biex joħolqu relazzjoni tajba mhux biss bejniethom u mal-ħaddiema tagħhom imma wkoll ma' dawk li jirċievu s-servizz tagħhom.

Sur President, dalgħodu l-Onor.

Coleiro qalet li s-self-employed f'dan il- pajjiż qed jispiċċaw u jitkissru.

Intqal ukoll li l-kondizzjonijiet tax- xogħol tas-self employed huma tali li ma jippermettux li dan is-settur jimxi 'l quddiem.

Statements bħal dawn huma vagi wisq u wieħed ma jistax japplikahom għall-kategoriji kollha tal-ħaddiema li jaħdmu bħala self- employed.

Jien ġej minn lokalita' li tagħti l-possibbiltà ta' riflessjonijiet pjuttost fit-tul dwar id-diversi sezzjonijiet ta' self- employed li għandna f'pajjiżna.

F'San Pawl il-Baħar, Buġibba, Qawra u lokalitajiet oħrajn illum hemm mhux għaxriet jew mijiet imma eluf ta' postijiet u attivitajiet li huma amministrati minn self employed.

Id-diversi ħwienet li hemm f'dik il-lokalita' joffru s-servizzi ta' catering.

Hemm iktar minn elf outlet fl-inħawi ta' San Pawl il-Baħar li jagħtu dan is-servizz.

Naturalment kultant niltaqa' ma' persuna li tgħidli li l-ħanut li kienet tamministra hi ma baqgħetx tmexxih għax ma setgħetx tlaħħaq ma' l-ispejjeż.

Sitwazzjonijiet bħal dawn ta' individwi partikolari iridu jittieħdu fil-kontest ta' dak li jkun qed jiġri fl-inħawi u ta' dak kollu li jkun qed jagħmel l-individwu stess biex jaggarantixxi jew ma jiggarantixxix in-negozju tiegħu.

Kif għedt, hemm elf outlet li jagħtu xi tip ta' servizz ta' catering u naħseb li huwa naturali li xi ħadd minnhom ma jkomplix bin-negozju tiegħu.

Huwa żgur li għalkemm ikun hemm outlets li jibdlu l-idejn, ħafna minnhom jibqgħu joffru l-istess servizz.

Ir-riflessjoni li trid issir hi jekk kienx tort tas-settur, tort ta' xi ħaġa li kien għamel il-gvern jew inkella tort ta' dik il-persuna li attwalment kienet qed tmexxi n-negozju.

Jekk m'inix sejjer żball, kif qal is-segretarju parlamentari, matul is-sena li qegħdin fiha se joħorġu aktar minn 900 permess ġodda għal negozji self-employed f'diversi kategoriji ta' xogħol.

Żgur li dan jindika li hemm mill-inqas dan in-numru ta' persuni li qegħdin ifittxu li jibdew negozju u li f'dan l- istadju għandhom il-fiduċja li huma lesti u kapaċi jiġġeneraw xogħol li jkun biżżejjed biex jipprovdi l-għixien għalihom u għal dawk il-ħaddiema li jkollhom bżonn iħaddmu.

Fl-istess ambitu ta' negozju li jsir fl-inħawi marbutin mas-settur turistiku, wieħed jista' jara kemm kellna garaxxijiet li joffru s-servizz ta' kiri ta' karozzi fil-pajjiż.

Dan in-numru mhux talli ma ċkienx, imma talli żdied sostanzjalment.

Wieħed jista' faċilment jara li f'dawn l-aħħar erba' snin in-numru ta' vetturi reġistrati biex jagħtu servizz ta' kiri huwa ta' madwar elf aktar.

Ċertament li dan qed iseħħ għaliex in-nies li jaħdmu fis-settur tal-kiri tal-karozzi f'pajjiżna qegħdin iħossu li jistgħu jinvestu u jistgħu jieħdu l-benefiċċju ta' l-investiment li huma jagħmlu.

Ma naħsibx li kieku kien mod ieħor kienu se jinvestu miljuni ta' liri.

Illum, kulħadd jaf li karozza ma tinxtarax b'inqas minn Lm5,000.

Jekk qed nitkellmu fuq 1,000 karozza, bil-Lm5,000 kull waħda inkunu qed nitkellmu fuq investiment minimu ta' Lm5 miljun.

Din iċ-ċifra ta' investiment żgur li ma saritx minn min għandu qalbu maqtugħa jew minn dawk li jaħsbu li l- gvern qed ikissrilhom l-investiment tagħhom.

Dan l-investiment qed isir minn dawk il-persuni li jaħsbu li jistgħu jimxu 'l quddiem u li jaħsbu li jistgħu jkomplu jaqilgħu u jtejjbu l-għixien tagħhom.

Wieħed jiltaqa' wkoll ma' diversi persuni li jaħdmu fil-qasam tal- kostruzzjoni, u jsib li d-diffikulta' li qed isibu dawn il-persuni llum m'hijiex li m'għandhomx xogħol, imma li ma jsibux biżżejjed ħaddiema li huma lesti li jaħdmu f'kondizzjonijiet li m'għandix dubju li huma diffiċli aktar minn ta' kategoriji oħrajn ta' ħaddiema.

Dan jindika mhux li hawn kriżi fil-qasam tas-self-employed imma li għandna l-possibilita' u ċ-ċans li nkomplu ntejjbu dan il-qasam.

Issemmew, jekk m'iniex sejjer żball - u hija ħaġa normali li f'dibattitu bħal dan jissemmew - il-bdiewa u s-sajjieda ta' pajjiżna.

Din il- kategorija ta' nies issemmiet fil-kontest ta' "imsieken" għax Malta se tidħol membru fl-Unjoni Ewropea u allura mhux se jkunu jistgħu jibqgħu jaqilgħu l-għixien tagħhom.

Dawn il-persuni jbagħtu ħafna biex jaqilgħu l- għixien tagħhom u ma jistgħux joqogħdu jħarsu lejn l-arloġġ biex jaraw x'ħin se jibdew ix-xogħol u x'ħin se jispiċċaw madankollu għandhom fiduċja li l-gvern tal-ġurnata se jkompli jgħin biex il-qasam tax-xogħol tagħhom ikompli jitjieb u jimxi 'l quddiem.

Għal darba oħra, dak li jingħad min-naħa tal-gvern ma jissarrafx fi kliem biss iżda jidher mill-fatt li minn żmien għal ieħor ikun hemm investiment ta' eluf ta' liri li żgur ma kienx ikun possibbli li kieku kien hemm il- biża' li mhux se jkun hemm iżjed riżultati pożittivi.

Dalgħodu semmejt il-pressjoni li hawn f'dan il-pajjiż sabiex jinstabu oqsma u postijiet oħra fejn ikunu jistgħu jaħdmu kategoriji oħrajn ta' ħaddiema li huma self-employed - ħaddiema li jaqilgħu l-għixien tagħhom permezz tal- ħidma tagħhom jew permezz ta' grupp żgħir ta' ħaddiema li jħaddmu magħhom.

Dawn għandhom bżonn ta' spazji industrijali minn fejn ikunu jistgħu jaħdmu.

Hawnhekk irrid insemmi, Mr Speaker, dak li għamel il-ministeru għat- trasport b'kollaborazzjoni sħiħa mal-ministeru għas-servizzi ekonomiċi u s- segretarjat parlamentari għas-self employed u l-investiment li sar u qed isir fl-inħawi Tal-Ħandaq, Ħaż Żebbuġ u l-Imrieħel.

F'dawn il-postijiet hemm mijiet ta' persuni li jew direttament bħala sidien ta' negozju, jew inkella bħala impjegati, kull filgħodu jmorru jaqilgħu l-għixien tagħhom.

M'għandi l-ebda dubju li kull wieħed minn dawn in-nies li ilhom imorru f'dawn il-postijiet, jasal biex jgħid li l-partit li qed imexxi l-pajjiż qed jagħmel investimenti serji u kbar f'dak li huwa qasam ieħor tas-self- employed u fl-infrastruttura meħtieġa għal dawn iż-żoni industrijali.

Dawn iż-żoni ilhom jeżistu.

Hemm minnhom li ma sarux mill-MDC u huma msejjħa privati għax ġew żviluppati mill-privat. llum l-infrastruttura ta' dawn il- postijiet hija bil-bosta aħjar minn dik li kienet ftit tas-snin ilu.

L- investiment illum ilaħħaq aktar minn Lm1 miljun u m'għandix dubju li se nkomplu mexjin 'il quddiem għax il-programm ta' ħidma li għandu dan il- gvern għal dawn l-oqsma huwa li jkompli jsaħħaħ l-infrastruttura f'dawn il- postijiet u jifrex ukoll għal oqsma industrijali oħrajn li jaqgħu fil- kategorija ta' oqsma industrijali mmexxija mill-privat u minn persuni li investew il-flus tagħhom.

Minn dawn għandna l-oqsma tal-Mosta, ta' Ħal Qormi u diversi oqsma industrijali oħra żgħar li wkoll sejrin inkomplu ntejbu l-infrastruttura tagħhom b'mod li min imur għax-xogħol u min imur biex jieħu servizz minn hemm isib kundizzjonijiet aħjar.

Wieħed jista' jibqa għaddej isemmi kategorija wara l-oħra ta' persuni li huma self-employed.

In-negozji ż-żgħar u l-ħwienet li jagħtu servizzi fil- postijiet li fihom aħna ngħixu jafu li l-investiment li qed isir hemmhekk huwa kbir u li se nkomplu mexjin l-quddiem.

Żewġ kategoriji ta' ħaddiema li huma fil-kategorija tas-self-employed u li jaqgħu direttament taħt il- ministeru tat-transport u komunikazzjoni huma dawk tal-minibuses u s-settur tal-karozzi tal-linja.

Naturalment jekk wieħed jitkellem ma' dawn in-nies isib li jressqu sensiela ta' diffikultajiet u lmenti li huma jixtiequ li jiġi mtejjba.

Madanakollu huma stess jgħidu li d-dħul hu ferm akbar minn dak li kien sa ftit tas-snin ilu.

Dan għaliex il-gvern tal-ġurnata jgħin lil dan is-settur.

Naturalment nafu li hemmhekk hemm bżonn ta' aktar titjib u żviluppi.

Saru nvestimenti kbar minn dawk il-persuni li qegħdin f'dawn il-kategoriji.

Bniedem jiddeċiedi li jixtri minibus li jiswa' eluf ta' liri mhux biex joqgħod jifraħ li għandu t-tali minibus.

Bniedem li jixtri taxi jagħmel hekk għaliex ikollu flus żejda u jinvesthom f' xi ħaġa li minnha jkun se jaqla' l-għixien tiegħu.

Jagħmel dan l-investiment għaliex jemmen li fil- fatt din il-ħidma u l-ekonomija kollha li għandna fil-pajjiż se tkompli tmexxi u timbotta 'l-quddiem dawn l-istess investimenti li jkunu saru.

Hawnhekk wieħed jista' jara realment x'inhi l-pożizzjoni ta' dawk li jaħdmu għal rashom.

M'għandi l-ebda dubju li dawn jgħidu li llum qegħdin f'pożizzjoni aħjar milli konna sa ftit tas-snin ilu.

Insibu wkoll dawk il- waħdiet li ma jaqblux ma' dan għal raġunijiet diversi.

Għal raġunijiet li ħafna drabi jkunu estranji għal kollox mill-gvern tal-ġurnata u għar- raġunijiet tal-mod ta' kif wieħed ikun investa u ta' kif forsi pprova jmexxi n-negozju tiegħu wieħed jgħid li jkollu jagħlaq.

Jien m'għandix dubju li din m'hijiex ir-regola tas-settur tas-self-employed f' pajjiżna fis-sena 2002.

M'għandix dubju li r-regola ta' dan is-settur hija waħda li timbotta, li tmexxi u li tkattar in-negozju f' dan il-pajjiż.

Il-gvern tal-ġurnata jista' jiftaħar bis-serjeta li dan is-settur ta' ħaddiema f'pajjiżna m'huwiex settur li jiġi mwiegħed is-sema' fl-art qabel l-elezzjoni.

Dan huwa settur li jaf bis-serjeta li kull meta kien fil-gvern il-partit li qed imexxi lil pajjiżna llum dejjem imbuttah il-quddiem u dejjem tah iċ-ċans li jimxi.

Din l-atmosfera u din il-possibilita' ta' nvestiment hija l-aktar għalqa sensittiva għal dawk il-persuni li jaħdmu f' dan is-settur u l-kategoriji differenti l-oħra.

Persuni li jaħdmu bħala self-employed għandhom quddiemhom il-fiduċja u ċ-ċertezza li fis- sitwazzjoni politika li għandna llum f'pajjiżna u ta' kif tidher li se tevolvi, xogħolhom mhux biss se jkun apprezzat imma se jħalli riżultati pożittivi għas-setturi u għall-ħaddiema li jaħdmu f'dawk il-kategoriji differenti.

Dan iħalli effett pożżittiv fuq il-kumplament tas-soċjetà.

Dan hu settur li qiegħed jiffjorixxi u li kapaċi javvanza u s-sitwazzjoni ekonomika u ta' politika ġenerali ta' dan il-gvern tkompli tagħti possibbilta` u garanzija li dan is-settur ikompli jikber.

Huwa tajjeb li niddiskutu dan is-settur u m'għandix dubju li min segwa dan id-dibattitu f'qalbu jkollu jgħid li dan huwa gvern li bis-serjeta` imbotta lis-self- employed 'il quddiem.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Borg.

ONOR.

CARMELO BORG: Mr Speaker, qabel ma nidħol għas-suġġett, nixtieq f'ismi u f'isem sħabi nagħti l-kondoljanzi lill-familjari tas-sur Frans Sammut li kien kunsillier fir-raħal tan-Nadur u ħalliena dan il-lejl wara taqbida li kellu mal-ħajja f'dawn l-aħħar ftit jiem.

Minkejja l-problemi u d-diffikultajiet li kien isib min-naħa tal-kunsilliera sħabu dan baqa' għaddej.

Tant hu hekk li xi ġurnata jew tnejn qabel ma kellu dan l-inċident kien ġie d-dar tagħna u ken għarrafna bit-tbatijiet li kienu qegħdin jgħadduh minnhom.

Hija ħaġa ta' nkwiet kbir meta naraw dawn l-affarijiet isiru għax fil-parlament minkejja t-twemmin politiku tagħna qegħdin hawn għall-ġid tal-pajjiż u mhux għall-ġid personali.

F'dan il-ftit ħin li għandi rrid nirringrazzjah tax-xogħol li ta lill-poplu tan-Nadur u anke lill-partit Laburista.

Se nibqgħu ngħożżuh, niftakru fih u nitolbu għalih.

Mr Speaker, jiena se nitkellem fuq l-industriji ż-żgħar mil-lat ta' Għawdex għaliex għandu l-partikularitajiet, il-problemi u d-diffikultjaiet tiegħu.

Jekk inħarsu lejn f'hiex kien jikonsisti dan is-settur 40 sena' ilu nsibu li kien limitat ħafna.

L-iktar industrija qawwija li kien hemm f'Għawdex kienet il-biedja u s-sajd.

Kien hemm xi ħaġa żgħira ta' l-industrija tal- kostruzzjoni u ma' dawn kollha kien hemm is-safar li kien jagħmel tajjeb għal dawn l-affarijiet.

Minn żmien il-kavallieri d-diffikultajiet li kellna minħabba li aħna żgħar kienu evidenti.

Anke biex ikun hawn sistema' tal- ilma kellna l-problemi.

Madankollu l-poplu Malti u Għawdxi rnexxielu jegħleb dawn id-diffikultajiet u mexa 'l quddiem.

Il-poplu Malti dara' jkun bieżel u kull fejn mar – jekk hux l-Ingilterra, l-Kanada jew l- Awstralja – ħalla l-impatt tal-bżulija tiegħu.

Il-kumpanniji barranin għadhom ifittxu ħaddiema Maltin u Għawdxin minħabba l-bżulija tagħhom.

Huwa tajjeb li nanalizzaw il-problemi li kellna u li għanda llum biex wieħed ikun jista' jegħlibhom u jtejjibhom.

Barra l-ħaddiem irrid insemmi l-mara tad-dar li ma kenitx tipprepara biss it-tisjir u t-tindif imma anke kienet tgħin fix-xogħol tar-raba'.

Barra dan kienet tagħmel xogħol industrijali żgħir - dik li hija magħrufa bħala l-cottage industry.

Hawn qed nirreferi għall-bizzilla u rakkmu ieħor.

Għall-aħħar tas-sittinijiet Għawdex kien fl-aqwa tiegħu anke jekk kien hemm ħafna safar u anke jekk konna għadna niddependu ħafna fuq il-biedja.

Hawnhekk tfaċċa' settur ġdid msejjaħ bħala light industry li l-Ingliżi kienu jsibuh bħala starter.

Hawnhekk qed nirreferi għall-industrija tat- tessuti li hu faċli li wieħed jibda għax ma jridx spejjez kbar.

Madankollu huwa ħażin li wieħed jiddependi biss minn fuq din l-industrija.

Dak iż- żmien bdew ġejjin kumpanniji minn barra speċjalment mill-Ingilterra li bdew iħaddmu u joħolqu impjieg għal dawn ix-xebbiet li kienu d-dar.

Il- parti l-kbira tal-ġuvintur kienu jemigraw u dawn il-fabbriki kienu barka mis-sema għal dawn ix-xebbiet li kienu d-dar.

Dik il-ħabta kienu jħallsu madwar Lm2.50 fil-ġimgħa.

Dik kienet il-ħajja ta' dak inhar.

Il-ħażin hu li aħna bqajna niddependu fuq din it-tip ta' light industry bil-konsegwenza li minkejja li bnejna l-fabbriki fil-qasam industrijali tax-Xewkija, meta l- paga tjiebet u laħqet ċertu livell, parpru lejn pajjiżi oħra fejn il-paga kienet inqas u b'hekk spiċċajna biex dawn il-fabbriki li kellna spiċaw kważi vojta.

Illum dawn qegħdin jintużaw minn industriji żgħar ħafna.

F'dawk iż-żmenijiet rajna wkoll il-bidu tal-industrija tat-turiżmu.

Din kienet ċaqliqa żgħira pero` l-bidu dejjem hu diffiċli.

Maż-żmien bdejna naraw l-emigrazzjoni tonqos, ir-ritorn ta' l-emigranti minn pajjiżi oħra u żieda fit-turiżmu.

Fil-bidu tas-snin '70 bdejna naraw ħafna djar jinbnew.

Hawn qed nirreferi għad-djar tal-gvern u hawnhekk l-industrija tal-bini kompliet tiffjorixxi.

Kien hemm ċertu ammont sostanzjali ta' xogħol fl- industrija tal-bini li jirriżulta f'xogħol ieħor bħal dak tal- għamara, tal- madum, ta' aperturi u affarijiet oħra u minħaba dan iċ-ċaqlieq inħolqu industriji u ħwienet żgħar li parti sostanzjali minnhom kienu jaħdmu part- time.

Normalment kien ikollhom l-impjieg ewlien tagħhom - il-parti l-kbira maċ-ċivil u parti żgħira minnhom mal-privat jew ażjendi oħra - u fil-ħin ta' wara x-xogħol kienu jagħmlu xogħol fl-injam, fl-għamara, xogħol ta' kaħħala u ta' mechanics.

Dan ma kien fih xejn ħażin, anzi kien ikompli jgħin biex ir-rota ta' l-ekonomija tkompli ddur għax kien ikollhom aktar x'jonfqu u allura l-flus kienu jiċċirkolaw.

Dawn kellhom il-vantaġġi tagħhom għax setgħu joffru wkoll prezzijiet orħos.

Ir-raġuni kienet li kien ikollhom il-bolla jew nofs il-bolla mħallsa minħabba li kellhom xogħol ieħor full time.

Barra minn hekk ix-xogħol kien jinħadem fir-residenza jew fil-garaxx tagħhom, jiġifieri ma kienx ikollhom kera tal-post.

Barra minn dan kienu jispiċċaw iħaddmu part-timers oħrajn fuq ix-xogħol prinċipali tagħhom.

Din il-paga ta' sħabhom ma kenitx tiġihom ħafna għax dawn il-part- timers stess kien ikollhom il-bolla mħallsa u għalhekk kienu jaffordjaw li jagħtu prezzijiet orħos minn dawk li kienu jaħdmu bħala full timers.

Din is-sistema' kienet taħdem tajjeb sakemm kien ikun hawn ix-xogħol imma meta jonqos ix-xogħol, il-full timers kienu jbatu minħabba li huma jħallsu l-bolla, jkollhom jitolbu aktar għall-prodott u jiġu anqas kompetittivi.

Barra dan il-full timers ikollhom post li fih ikunu nvestew ammont konsiderevoli ta' flus.

Dawn kienu qed ikunu żvantaġġati.

Madankollu xorta wieħed irid jaħseb f'dawn il-part-timers għalkemm irid jara kif isib sistema' kif wieħed ma jirfisx lill-ieħor.

Dawn is-setturi li semmejt m'humiex l-uniċi ġewwa Għawdex.

Semmejna l-biedja u l-agrikoltura u magħhom wieħed irid iżid ukoll dawk li m'għandhomx x'jaqsmu mat-turiżmu.

Is-setturi li jidħlu mat-turiżmu huma ħafna u mhux lukandiera, appartamenti u restaurants biss.

Hemm il-farmhouses, il-karozzi tal-kiri, minibuses u ruxxmata anċillarji oħra.

Madankollu meta wieħed jagħsar is-settur iż- żgħir tal-manifattura isib li minħabba s-sistema li għandna f'pajjiżna hawn ħafna li qed jaħdmu illegalment għax ma jkollhomx post minn fejn jaħdmu u allura jispiċċaw inkonvenjent għal ta' madwarhom.

Dawn it-tip ta' ħwienet żgħar tax-xogħol għandhom problemi ta' ħsejjes, ta' irwejjaħ ta' materjal li jużaw, ta' ingombru tat-toroq u oħrajn.

Ħafna drabi l-mechanics ikollhom garaxx żgħir u peress li ma jkollhomx fejn iqiegħdu l-karozzi jispiċċaw biex iħalluhom barra u jkunu ta' sgombru għall-ġirien.

Dawn huma ftit mill- problemi li qegħdin joħolqu dawn l-industriji ż-żgħar ta' Għawdex.

Jekk inħarsu lejn il-biedja u t-tkabbir ta' l-annimali f'Għawdex insibu li għandna l-sitess problema.

L-irwejjaħ, l-insetti u l-ħmieġ li jġibu dawn l- irziezet qed ikunu ta' inkonvenjent għan-nies ta' madwarhom u għall- pubbliku in ġenerali.

Min-naħa l-oħra wieħed irid jgħid li bħal ħwienet u ażjendi żgħar dawn m'għandhomx spazju fejn jaħdmu liberament bla ma jkunu ta' inkonvenjent għan-nies ta' madwarhom.

Fis-sena' u għaxar xhur li għamel fil-gvern il-partit laburista kien qam dan il-punt kemm min-naħa tal- biedja kif ukoll min-naħa ta' dawn il-ħwienet iż-żgħar tax-xogħol.

Il-gvern laburista kien identifika sit f'Għawdex biex jiġu allokati dawn l-ażjendi.

Hawnhekk qed nirreferi għal tax-Xħajma u hemm min jaqbel fuq is-sit u hemm min ma jaqbilx.

Kulħadd għandu l-opinjoni tiegħu pero` gvern laburisa kien identifika dan is-sit u kien se jalloka post diċenti fejn ikunu jistgħu jaħdmu dawn il-ħwienet żgħar tax-xogħol bla ma jkunu ta' inkonvenjent għal pubbliku in ġenerali.

Jekk inħarsu lejn is-settur tal-biedja insibu l-istess problemi.

Kellna u għad hemm irziezet b'sentenzi tal-qrati pendenti biex jiżgombraw u qed jitolbu bil-ħniena lill-awtoritajiet inkluż lill-awtorita` ta' l-ippjanar biex tidentifikalhom siti fejn ikunu jistgħu jibnu l-irziezet tagħhom a spejjeż tagħhom bla ma jkunu ta' xkiel għal ħadd.

Sal-lum għadna mingħajr dawn il-postijiet u din il-ħaġa tweġġagħna anke meta nafu li dan l-aħħar rajna li ġie ppubblikat il-pjan lokali għal Għawdex.

M'inix se nidħol fid- dettal fuqu pero` se nsemmi s-settur tal-biedja.

Wara li ilna ntambru biex jiġu identifikati dawn is-siti fejn jistgħu jinbnew dawn l-irziezet identifikaw xi siti.

Meta wieħed jiflihom isib li min għażel dawn is-siti jew m'għandu l-ebda idea ta' Għawdex jew inkella huwa bniedem makkak.

Se nsemmi sit wieħed biss – Ta' Wileġ il-Qala`.

Wileġ hu post fejn jinġabar l- ilma.

Dan il-post ġie identifikat għall-irziezet.

Min-naħa ma jagħmilx sens li jkun hemm l-irziezet hemmhekk anke minħabba li hemm ir-residenti.

Dan hu l-post fejn illum hemm id-dentist Michael Vella Haber.

Skond il-pjan lokali dan il-post hu identifikat biex isiru rziezet tal-bhejjem.

Dan ma jagħmilx sens għax qiegħed fuq ridge u l-awtorita` ta' l-ippjanar dejjem tisħaq biex fuq ridges ma jsirux żviluppi bħal dawn.

Dawn huma affarijiet li juru li min fassal dan il-pjan jew ma jafx x'inhu jagħmel jew inkella hu makakk biżżejjed u fi ħsiebu li min irziezet iduru għal residenzi.

Dan huwa l-mod kif qed intejjbu l-infrastruttura ta' dawn in-negozji ż-żgħar f'Għawdex.

Illum it-turiżmu f'Għawdex huwa wieħed mill-pilastri ewlenien tal-gżira tagħna.

Meta nitkellmu mal-lukandiera nsibu li dawn qed jagħmlu qliegħ fis- sajf kemm biex jibqgħu miftuħin u jibbilanċjaw għax-xitwa.

L-affarijiet ma jagħmlux sens meta naraw proġetti ta' żvilupp ta' rħula kbar biex inkabbru t-turiżmu tagħna meta l-isforz tagħna m'aħniex naħmluh biex insaħħu dawn il- lukandi u stabbilimenti oħra li diġa` għandna.

Wieħed irid jara wkoll li wieħed ma jirfisx fuq l-ieħor mil-lat ta' taxxi eseġerati u manuvri li jkunu għaddejjin fil-pajjiż.

Qasam li rrid insemmi hawnhekk hu dak tas-supermarkets.

Rajna u missejna b'idejna każijiet fejn supermarkets ewlenin kienu qegħdin iwaqqgħu l-prezzijiet barra mil-limitu sempliċiment biex ifarrku l-ħwienet li kienu qegdin jaħdmu fuq bażi ta' familja.

Ħafna minn dawn żarmaw u dawk li baqgħu, żammew għax ma kellhomx kirjiet.

Nagħlaq billi nappella li hawn ġew irridu noħolqu klima tajba għal dawn l- industriji żgħar u li ma ngħabbuhomx b'taxxi żejda.

Irridu nagħtuhom postijiet diċenti minn fejn jaħdmu bla ma jkunu ta' xkiel għan-nies ta' madwarhom.

Irridu wkoll noħolqulhom klima fejn jaħdmu u jkollhom xogħol diċenti għax apparti li dawn qed jikkontribwixxu għall-kaxxa ta' Malta biex ir-rota tkompli ddur, jekk jispiċċaw bla xogħol, se jispiċċaw ta' piż fuq il-poplu Malti.

Wara d-dritt fundamentali tal-ħajja il-bniedem għandu dritt fundamentali li jaħdem.

Inutli li nagħtu s-servizzi soċjali jekk nieħdu d- dritt tax-xogħol.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Ministru Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker irrid nibda billi nifraħ lill-kollega tiegħi l-Onor.

Edwin Vassallo mhux biss tax-xogħol kollu li qed jagħmel f'dan is-settur tant importanti għall-pajjiż imma wkoll għax irnexxielu jagħmel waħda mill-ftit affarijiet li qatt saru f'dan il-parlament - li jiġi jiddiskuti idea.

Is-soltu aħna niddiskutu ħafna liġijiet.

Nagħmlu l-ewwel u t-tieni qari, nagħmlu kumitati kontra kumitati u ideat ftit li xejn niddiskutu f'dan il-parlament.

Ili nisma' l-prim ministru tagħna jappella għal ħafna snin biex nibdlu l-fiżjonomija tal- parlament u nibdew niddiskutu iktar ideat milli dettalji tal-liġijiet.

Jiena nieħu gost li dan il-qasam importanti jiġi diskuss hawnhekk u ta' dan nifraħ lill-kollega tiegħi l-Onor.Edwin Vassallo li għamel ħafna xogħol u ta ħafna ħsieb biex qed jippreżenta dan fil-parlament illum.

Is-self- employed huwa s-sinsla ta' kull ekonomija fid-dinja u ma rridux noqogħdu nitkellmu fuq Malta qishom isiru affarijiet ta' barra minn hawn.

F'pajjiżna ma jsirux affarijiet ta' barra minn hawn imma jsiru affarijiet kif isiru bnadi oħra u jekk is-self-employed huwa importanti f'pajjiżna huwa importanti f'ħafna pajjiżi oħra.

Jekk hemm bżonn nieħdu ħsieb li nagħmlu l-ambjent li fih jaħdem aħjar is-self-employed u naġevolaw il-mod kif jaħdem.

Dan huwa dak li qed isir f'pajjiżi oħra.

Il-pajjiżi kollha qed jitkellmu fuq kontrolli biex jaċċertaw ruħhom li r-relazzjoni ta' dawk li jaħdmu għar-rashom mas-soċjeta` inġenerali tkun waħda b'saħħitha u sana.

Dak hu li rridu nagħmlu aħna.

Aħna qegħdin nitkellmu fuq is-self-employed minn pożizzjoni ta' kunċetti ta' fejn irridu mmorru fil-futur.

Jiena segwejt dan id-dibattitu u jiddispjaċini ngħid li smajt ħafna biki u ħafna tinwieħ fuq il-pożizzjoni tas-self-employed.

Nisimgħu l-istess clichés li nisimgħu dejjem.

Dalgħodu smajt fuq il-ġrieħi tas-self-employed.

Nisimgħu ukoll li s-self-employed spiċċaw kważi kollha u kemm sejrin lura.

Kulħadd qed jaqbad u jagħti ħafna pinzellati bl-addoċċ u minflok kwadru astratt qed nagħmlu kwadru li ma jiftiehem xejn.

Kulħadd qed jitfa' statements bl-addoċċ li m'humiex kollaborati bil-fatti u minn dak li verament qed jiġri.

Ħafna minnhom huma instigati mill-fantażija u oħrajn għax tmur persuna waħda teqred li sejra ħażin u tittieħed bħala xempju ta' x'qed jiġri fil-pajjiż.

Aħna l-politiċi rridu noqogħdu attenti għax lilna jiġu jkellmuna ħafna nies bi problemi u lil dawn ma nistgħux neħduhom bħala xempju ta' x'qed jiġri fis-settur.

Irridu nkunu verament b'għajnejna miftuħin u naraw verament x'inhu jiġri fil-pajjiż u x'inhu jiġri madwarna.

Jien naħseb li mhux veru li l-qasam tas-self-employed mar il-baħar f'pajjiżna.

Ħafna setturi fil-qasam tas-self-employed sejrin tajjeb u sejrin tajjeb ħafna ħafna.

Xi setturi għandhom bżonn jirranġaw xi affarijiet u dan kollu mhux minn ewl id-dinja.

Huwa ħażin, fl-opinjoni tiegħi, li aħna l-politiċi nibqgħu għaddejjin inwebblu lin-nies li kulħadd jista' jibqa' għaddej kif kien għaddej qabel mingħajr ma jbiddel xejn qisu d-dinja waqfet u ffriżat.

Ma jistax ikun li kulħadd jibqa' plaċidu u jibqa' għaddej kif kien.

Jekk wieħed jirrispetta s-self-employed għandu jfiehmhom li d-dinja qed tinbidel u huma jridu jinbidlu magħha.

L-ikbar saħħa li għandhom is-self-employed hija li huma żgħar u għax huma żgħar huma flessibbli.

L-ikbar saħħa li għandu s-self-employed hija l-flessibbilta` jiġifieri li jista' jbiddel malajr .

Meta wieħed jara x'inhu jiġri barra pajjiżna jsib li l-qasam tas-self- employed huwa daqstant importanti u vitali fl-ekonomija għax huwa qasam innovativ.

Ħafna drabi huwa l-qasam tas-self-employed li jirreaġixxi ħafna iktar malajr mill-kumpanniji l-kbar għal dak li jrid is-suq u għal dak li jridu n-nies.

Huwa l-qasam tas-self-employed li huwa l-iktar qrib tal- klijenti tiegħu għax dak li jieħu d-deċiżjoni f'ażjenda tas-self-employed mhux maqtugħ mill-klijenti b'xi 20 faxx ta' management imma jkollu esperjenza diretta fil-ħanut u mal-klienti.

Dan ikun l-istess persuna li jirrelata man-nies u jara x'materjal hemm bżonn jinġieb.

Huwa l-istess bniedem li qed jisma' mingħand min jissuplixxih fuq kif sejra d-dinja u huwa hu li finalment jieħu l-aħħar deċiżjoni.

Din jista' jeħodha fil- karozza waqt li jkun sejjer ix-xogħol mingħajr ma jkollu jgħajjat board meetings u jagħmel ħafna kumitati.

Dik hi s-saħħa tas-self-employed.

Jien niskandalizza ruħi meta nisma' nies jappellaw biex kollox jibqa' ffriżat kif inhu.

Dan huwa l-iktar parir ħażin li nistgħu nagħtu.

Dan hu l-velenu li nistgħu inwebblu bih lis-self-employed.

Hawn inkunu qed inpoġġulu l-velenu fiz-żokra għax inkunu qegħdin neqirdulu l-iktar ħaġa vitali - il-flessibbilta` ta' l-operazzjoni.

F'pajjiżna hawn min sejjer tajjeb u hawn min sejjer ħażin.

Irridu naraw kif jaġixxu n-nies barra minn xtutna meta jkunu sejrin ħażin.

Dawk li ffriżaw ruħhom sejrin ħażin.

Dawk li baqgħu ċassi jistennew li d-dinja se tibqa' kif kienet meta kellu n- negozju n-nannu sejrin ħażin u dawk li qed jifhmu li d-dinja qed tinbidel u minflok ma jagħtu l-klijent dak li jridu huma jaddattaw ruħhom u jagħtuh dak li jrid sejrin tajjeb.

Jien dejjem insemmi l-eżempju ta' meta kont żgħir.

Kien hemm personaġġ f'Ħal Qormi li kien is-sillar tar-raħal.

Is-sillar huwa dak li kien jaħdem ix-xidd taż-żwiemel bil-ġild.

Kien jagħmel ir-riedni, il- kappestri u affarijiet oħra.

Meta kont tifel kont immur bil-qiegħda fuq banketta ħdejh u narah jaħdem, iħit u jtaqqab u jifforma l-ġilda.

Dak iż-żmien kellu negozju tajjeb pero` llum in-negozju tas-sillar spiċċa.

Kieku dan is- sillar – li llum Alla jaħfirlu miet – baqa' jistenna li jiġu għax-xidd taż- żwiemel jew li nagħtuh sussidju kien jibqa' jistenna' sakemm imut.

Iż- żwiemel spiċċaw mill-pajjiż u flokhom ġew il-karozzi.

Din is-sengħa kellha tinbidel u flokha kellna l-mechanics, it-tillara u oħrajn.

Fid-dinja għandna revoluzzjoni.

Illum qed isiru revoluzzjonijiet u mill-karta qegħdin immorru fuq il-computers.

Qegħdin isiru revoluzzjonijiet fit-teknoloġija u ċertu diżinjar ma jistax jibqa' jsir bħal qabel.

Illum hemm ħafna metodi kif wieħed jaħdem b'mod aktar effiċjenti u irħas.

Naħseb li jekk verament irridu ngħinu lis-self-employed tagħna rridu ngħinuhom jagħarfu x'inhuma r- relatajiet il-ġodda li qed jaħdmu fihom.

Irridu nixprunawhom biex ma joqogħdux bil-wieqfa ffriżati u ċċassati pero` jaraw x'inhu jiġri madwarhom ħalli jkunu jistgħu jinbidlu u jżommu mas-suq.

B'hekk jibqgħu ikunu kompetittivi.

Il-kompetittivita' hi l-aħjar mod biex wieħed joffri l- prodott li jrid il-klijent fis-suq.

L-ewwel element importanti tal- kompetittivita' m'huwiex il-prezz imma l-prodott.

Jekk il-klient irid it- tadam ma nistgħux noffrulu qarabagħli.

It-tieni element huwa l-kwalita` u t- tielet element huwa l-prezz.

Irridu naqbdu lis-self-employed u ngħidulhom iħarsu l'quddiem u jużaw l-għodda li għandhom għad-dinja tal-lum u mhux tal- bieraħ.

Ma jridux joqogħdu jħarsu lejn il-bieraħ iżda lejn għada.

Hemm bżonn inneħħu l-burokrazija.

Is-soluzzjoni mhix li nneħħu l- amministrazzjoni tas-self-employed.

Ma nistgħux nagħmlu hekk għax hemm ir- relazzjoni tas-self-employed mal-komunita` li trid tużahom pero` nistgħu innaqsu ħana burokrzija ta' ħafna amministrazzjoni lis-self-employed.

Jekk il-gvern jibqa' jaħdem bl-għaqal li qed jaħdem bih fl-informatika u t- teknoloġija nistgħu nixmu 'l quddiem.

Lis-self-employed irridu ngħidulu jipparteċipa.

Meta aħna nitkellmu fuq l- e-government m'aħniex qed nitkellemu fuq xi eżerċizzju teoretiku imma fuq xi ħaġa prattika li se tgħin lin-nies.

Jekk aħna jirnexxielna nużaw it- teknoloġija b'mod li d-dipartimenti jkunu jistgħu jitkellmu ma' xulxin b'mod effiċjenti se nimxu ħafna aħjar u diġa` mexjin f'din it-triq.

Dak hu li qed nippjanaw.

Illum għandna common database kbir li kulħadd jieħu minnu u jekk wieħed jiġi biex jirranġa biċċa informazzjoni jirranġaha darba u tkun tgħodd għad-dipartimenti kollha tal-gvern.

Hawnhekk irridu nsaħħu din l-infrastruttura ta' interrelazzjoni bejn id-dipartimenti infushom.

Irridu nsaħħu s-servizz li qed nagħtu lin-nies mid-djar b'mod li lanqas ikollom joqogħdi fil-queues imma jkunu jistgħu jinqdew mid-dar jew mill- ħwienet tagħhom stess.

Dan huwa l-e-government u l'hemmhekk irridu nimxu jekk irridu gvern modern.

Aħna m'aħniex bħal xi oħrajn li jridu jimxu lura u jagħmlu l-affarijiet b'mod li kienu jsiru fil-qedem.

Aħna gvern li sab soluzzjonjiet moderni li bihom qed ngħidu lin-nies jimxu 'l quddiem.

Qed nimxu 'l quddiem imam rridu nitħarrku u ma nistgħux inħallu saqajna ffriżati fl-istess post jekk irridu nimxu.

Biex nimxu 'l quddiem irridu naħlu l-enerġija u nħarrku saqajna u jdejna.

Din hija t-tattika u l-politika li dan il-gvern qed juża tajjeb.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Aġent Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Aġent Prim Ministru): Grazzi, Mr Speaker.

Inkompli fejn ħalla l-kollega tiegħi l-Ministru tal-Finanzi u nibda d- diskors tiegħi billi nifraħ lis-Segretarju Parlamentari Edwin Vassallo għax-xogħol kollu li huwa għamel matul dawn l-erba' snin f'din il-kariga li vvinta gvern Nazzjonalista.

Hija kariga li tpoġġi responsabbilta' ta' qasam li huwa konsidrat importantissimu min-naħa ta' dan il-Gvern f'pajjiżna taħt ir-responsabbilta' tas-segretarju parlamentari, b'inkarigu li jġib lil dan is-settur 'il quddiem.

Għaliex dan il-gvern jirrikonoxxi l- fatt innegabbli li l-ekonomija ta' pajjiżna, bħall-ekonomija ta' pajjiżi oħrajn avvanzati u moderni hija waħda li tiddependi ħafna fuq żvilupp tas- settur tan-negozji ż-żgħar, fuq il-valur ta' l-imprenditorija, tal- kapaċita' tagħna bħala poplu sħiħ li aħna nużaw it-talenti tagħna, l- kapaċitajiet tagħna biex b'moħħna u b'idejna noħolqu l-ġid f'pajjiżna.

Irrid nirrikonoxxi b'enfasi li l-fatt li saret din il-ħidma kollha matul dawn l-aħħar erba' snin tana l-opportunita', jien nissuspetta għall-ewwel darba fl-istorja ta' dan il-parlament, li dan il-parlament jieqaf mid- dibattiti leġislattivi tiegħu u jagħmel dibattitu miftuħ fuq dan is-suġġett importanti.

Naħseb li din hija milestone, huwa mument mportanti li għandu jiġi rikonoxxut.

Huwa tajjeb ħafna, huwa pożittiv li dan il-parlament kellu l-opportunita' li fuq medda ta' erba' seduti jiddiskuti dan is- suġġett bil-mod miftuħ, bl-idea li mhux biss nispjegaw il-viżjoni tagħna imma li norbtu l-politika tagħna f'dan il-qasam, nankraw il-politika tagħna f'dan il-qasam ma' xi ħaġa li hija internazzjonalment rikonoxxuta.

Is-segretarju parlamentari Edwin Vassallo fl-introduzzjoni tiegħu u anke meta oriġinarjament ġietu l-idea li jsir dan id-dibattitu rabat dan id- dibattitu ma' dokument importanti, mqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra fil-bidu ta' dan id-dibattitu u li effettivament huwa dokument imfassal mill-impriżi ż-żgħar, jiġifieri minn min għandu interess li jara li l-imprenditorija ż- żgħira u medja fl-Ewropa tiżviluppa u tissaħħaħ.

Dan id-dokument huwa l- European charter għall-impriżi ż-żgħar u medji.

Huwa dokument li għandu l- appoġġ qawwi tas-settur ta' l-impriżi ż-żgħar kollha Ewropew, għandu mhux biss appoġġ, għandu l-firma ta' min intrabat ma' dak il-programm kif espost f'dak id-dokument billi jsemmi dawk il-parametri ewlenin biex dan is-settur li nirrikonoxxu li tant huwa mportanti għal pajjiżna u għal pajjiżi żviluppati li jeżistu fl-ekonomiji moderni biex dan is-settur ikun jista' jimxi 'l quddiem.

Mr Speaker, jiena xtaqt nibda d-diskors qasir tiegħi billi nenfasizza l- importanza ta' dan id-dokument.

Nenfasizzah għaliex iddispjaċieni ħafna meta smajt uħud mill-kelliema min-naħa ta' l-oppożizzjoni f'interventi tagħhom prattikament kważi jirredikolaw dokument li kellu mhux biss l- appoġġ Ewropew ta' min għandu dan is-settur mhux għal qalbu biss imma li jirrikonoxxi l-importanza tiegħu, imma saħansitra kellu wkoll l-appoġġ ta' l-organiazzazzjonijiet Maltin bħala korpi kostitwiti f'pajjiżna, pero' b'mod partikolari l-appoġġ li ngħata u l-lobby li sar mill-assoċjazzjoni magħrufa hawn Malta bħala l-GRTU biex il-gvern jiffirma u jadotta dan ic- charter partikolari.

Irrid mill-ewwel nenfasizza wkoll – u dan se nagħmlu allavolja qegħdin fl- aħħar tad-dibattitu - li ma naqbel assolutament xejn ma' l-attitudni li timinimizza l-importanza ta' dan id-dokument, espressa minn uħud mill- kelliema li pparteċipaw f'dan id-dibattitu min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Huwa dokument importanti li jagħtina strument tajjeb, li jgħinna nkomplu nfasslu l-politika tagħna f'dan il-qasam u li jgħinna wkoll billi jagħtina kejl biex inkunu nistgħu naraw kemm l-iżvilupp f'dan il-qasam qiegħed jimxi 'l quddiem b'riżultat ta' inizjattivi u politika li l-gvern ikun qiegħed iwettaq.

F'dan is-sens jien ngħid li dan id-dibattitu għandu mportanza, huwa tajjeb li aħna pparteċipajna fih u li aħna stess nagħtu s-sehem tagħna biex aspetti differenti ta' dan li jsemmi l-European charter naraw li fil- fatt inkunu qegħdin inwettquhom u nimplimentawhom f'pajjiżna.

Jien m'għandix għalfejn nirrepeti dak li qalu kollegi oħra min-naħa tiegħi, u se nevita li nagħmel hekk, imma rrid nenfasizza l-punt li tista' tgħid għamlu kull kelliem minn din in-naħa tal-Kamra, inkluż l-Ministru tal- Finanzi, li għadu kif spiċċa d-diskors tiegħu, li dan huwa settur ta' importanza enormi, huwa settur li pero' għandu bżonn li jkompli jiżviluppa lilu nnifsu biex iwieġeb għall-isfidi taż-żmenijiet moderni li qegħdin ngħixu fihom.

Li jkun allura kompetittiv, li jkun settur li jkun jista' juża l-inizjattiva tiegħu nnifsu biex ikun innovattiv fl-inizjattiva tiegħu u biex ikun hu l-kontributur ewlieni għall-iżvilupp ta' l-ekonomija ta' pajjiżna.

U aħna sinċerament nemmnu li l-politika u l-parametri kif imfissra fic-charter li ġie mqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra jgħinna lkoll, jgħin lil dan is-settur ta' l-ekonomija tagħna jkun jista' jiżviluppa.

Naturalment għandna nieħu l-opportunita' wkoll allura ladarba għandna dan id-dokument u ladarba għandna l-parametri li niefqu ftit u ngħidu: Imma aħna pajjiżna sal-lum f'dawn l-aħħar erba' snin fl-inizjattivi li ħa ndirizza l-oqsma partikolari msemmija f'dan ic-charter, li huma konsiderati bħala kruċjali biex dan is-settur ikun jista' jimxi 'l quddiem?

U jien inwieġeb li dan il-gvern tul dawn l-aħħar erba' snin ħa diversi inizjattivi f'kontest ta' politika nazzjonali intiż preċiżament biex dan is-settur ikun jista' jiżviluppa.

Naturalment il-politika tagħna hija biex il-pajjiż kollu jkun jista' jimxi 'l quddiem pero' ttieħdu inizjattivi fl-erba' snin li għaddew li żgur huma skond il-parametri stess imniżżlin fic-charter li qegħdin niddibattu, li huma inizjattivi li fejn qegħdin jagħmlu differenza.

Irrid ngħid li tlaqna minn pożizzjoni xi ftit jew wisq diffiċli fis-sens li l-konċentrazzjoni ta' politika fuq dan is-settur nenfasizza u ninsisti li bdiet proprju matul din il-leġislatura b'nominat Segretarju parlamentari responsabbli speċifikatament għal dan il-qasam.

U tlaqna f'sitwazzjoni fejn ridna li f'dawn l-erba' snin f'din il-leġislatura dan il-gvern kien determinat biex mal-bidliet l-oħrajn kollha li jagħmlu d-differenza għas- self-employed, għan-negozji ż-żgħar f'pajjiżna.

Skond il-prijoritajiet li dan ic-charter isemmi.

Per eżempju, waħda mill-iktar affarijiet li kollha kemm aħna nirrikonoxxu li hija mportanti għan-negozjant ż-żgħar biex ikun jista' jiżviluppa hija l-fatt li nnaqqsu kemm jista' jkun il-burokrazija, huwa l-fatt li aħna jkollna l-qorti regolatorji pero' li l-ħajja għall- imprenditur ż-żgħir nagħmluhielu kemm jista' jkun ħielsa minn burokrazija żejda.

Ċerti proċeduri jridu jkunu hemm pero' rridu jkollna politika li tiffaċilita kemm jista' jkun li dak li jkun jiżviluppa.

Żgur dan id- diskors ma kien ifisser xejn u kien ikun impossibbli li jitwettaq li kieku f'pajjiżna ma nvestejnix bil-qawwi fil-qasam ta' l-informatika, fil-qasam tal-gvern elettroniku, fil-qasam ta' servizzi li huma elettroniċi.

Qegħdin nibdew issa ntemgħu ftit, għad fadlilna ħafna iżjed, imma bdejn ntemgħu ftit mill-benefiċċju li qegħdin nieħdu minn dan l-investiment għall-poplu kollu Malti u Għawdxi, pero' jien ngħid ukoll għall-imprendituri ż-żgħar f'pajjiżna, għan-negozjanti ż-żgħar f'pajjiżna.

Għaliex illum huwa ħafna iżjed faċli permezz tas-servizzi elettroniċi li inti tapplika għal-liċenza tiegħek, li inti tapplika u tħallas għall-kera.

Permezz tas-servizzi elettroniċi se jkun aktar faċli li wieħed japplika għal-liċenzja, għall-kera tal-post, tal-garaxx jew tal-proprjeta' tal-gvern li jkun qed jokkupa.

Iffaċilitajna u qegħdin inkomplu niffaċilitaw dan il- proċess li tant huwa importanti għal min huwa negozjant żgħir.

Aħna stess bħala pajjiż jaqblilna li nippruvaw inħallulu l-ħin kollu possibbli u l- enerġija kollha possibbli għall-iżvilupp tan-negozju tiegħu minflok jaħli dik l-enerġija fil-burokrazija.

Ma rridux nissimplifikaw iżżejjed għax il-problema m'hijiex ċkejkna.

Irridu nissimplifikaw l-affarijiet u fl-istess ħin ikollna l-għodda biex inkunu nistgħu nirregolaw is-setturi differenti.

Jien naħseb li mexjin u li f'dawn l-aħħar erba' snin għamilna passi sostanzjali li ġew rikonoxxuti mis- self-employed u min-negozjanti ż-żgħar stess.

Dan kollu mhux biżżejjed, Mr Speaker u jekk aħna tassew nemmnu fil-qasam ta' l-imprenditorija tan-negozji ż-żgħar f'pajjiżna irridu ninvestu ħafna iżjed fit-taħriġ.

B'sodisfazzjon ninnota li ċ-charter stess ipoġġi dan bħala wieħed mill-iktar miri importanti li pajjiż jista' jkollu – ċioe` li l-pajjiż ikollu sistemi ta' taħriġ u sistemi li bihom jitħarrġu individwi li qegħdin diġa' fin-negozji ż-żgħar kif ukoll sistemi oħrajn li jinkoraġġixxu ġenerazzjonijiet ġodda biex jidħlu fil-qasam ta' l- imprenditorija.

Jien niftakar li sentejn ilu ffirmajt dokument mal-kummissarju ta' l-Unjoni Ewropea responsabbli għall-qasam tal-politika soċjali li kien jissejjaħ il- joint assessment paper.

Dan huwa studju dwar is-suq tax-xogħol kollu ta' pajjiżna nkluż il-qasam ta' min jaħdem għal rasu u l-qasam tan-negozji ż- żgħar kien wieħed mill-aspetti l-iktar importanti li ġew identifikati għall- pajjiżna bħalma ġew identifikati għall-pajjiżi l-oħrajn.

Dan huwa l-qasam ta' l-imprenditorija.

Dan jitkellem fuq il-kapaċita' tagħna bħala pajjiż li ninkoraġixxu lill-individwi biex jagħmlu l-massimu possibbli mill-potenzjal tagħhom bħala imprendituri.

Sentejn ilu tlaqna b'inizjattivi ġodda biex kemm jista' jkun insaħħu dan is- settur.

Jien se nsemmi fil-qosor ħafna l-inizjattivi li ħadet il- korporazzjoni għax-xogħol u t-taħriġ.

Dawn ma kellniex bħalhom qabel u huma intiżi biex iħarrġu lil dawk li diġa' qed imexxu n-negozji żgħar jew inkella li huma interessati biex jiftħu negozju għal rashom.

Sentejn ilu l- korporazzjoni nediet skema li hija msemmija "Ibda negozju tiegħek" li kienet indirizzata għall-kategoriji differenti tan-nies fosthom għal dawk li għandhom 'il fuq minn erbgħin sena u għan-nisa li xtaqu jirritornaw għax- xogħol wara li jkunu rabbew il-familja tagħhom.

Kienu mmirati wkoll għaż- żgħażagħ li wrew interess li jużaw il-kapaċita' tagħhom biex jiftħu negozju żgħir għal rashom.

Din hija skema li tgħin finanzjarjament pero' mhux il- finanzi huma kollox.

Hija skema li tħarreġ lil dawn in-nies f'aspetti differenti bħal business counselling, jiġifieri pariri dwar kif wieħed jiżviluppa n-negozju tiegħu u kif jiżviluppa s-suq tiegħu, kif janalizza s- suq għall-prodott tiegħu, kif jakkwista kapaċitajiet ġodda li ma kellux, x'inhuma s-sistemi ta' liġijiet tas-sigurta' soċjali li sid ta' ħanut żgħir jew sid ta' garaxx żgħir għandu bżonn ikun jaf biex hu jħaddem lilu nnifsu u oħrajn miegħu u aspetti oħrajn.

Rajna kif wieħed jista' mingħajr ħafna skola jiżviluppa n-negozju tiegħu.

Din l-iskema għenet lil min kellu bżonn iqum fuq saqajh.

Jien irrid ngħid li din l-iskema kellha suċċess sostanzjali.

Matul dawn l- aħħar tnax-il xahar biss ħadu sehem fiha ma' l-74 ruħ li l-maġġoranza tagħhom kienu ta' bejn 25 sena u 29 sena.

38% minnhom kienu nisa.

Ladarba qed insemmi n-nisa xtaqt ngħid li dan l-aħħar id-dipartiment tal- mara fis-soċjeta' ħareġ pubblikazzjoni dwar il-ħidma tiegħu matul is-sena 2001.

Jien ninnota li qed ikollna trend interessanti fil-qasam tan-negozji żgħar fejn qed naraw numru dejjem qiegħed jikber ta' nisa li qed jinteressaw ruħhom biex jiftħu n-negozju tagħhom.

Ninnota li filwaqt li f'Diċembru ta' l-1997 kien hawn 1,880 mara fin-negozju self-employed, illum għandna kważi 2,000 nieqes ftit.

Din tfisser żieda mill-11% li kellna fl- 1997 għal kważi 13% ta' dawk kollha li jaħdmu bħala self-employed f'pajjiżna.

Dan huwa sinjal ieħor ta' riżultat pożittiv f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-investiment li aħna qegħdin nagħmlu f'dan il-qasam biex inkunu nistgħu naraw iżjed nisa li jidħlu f'dan is-settur.

Irrid insemmi wkoll, Mr Speaker, il-politika tagħna biex insaħħu l-qasam edukattiv maż-żgħażagħ u mat-tfal tagħna minn eta' żgħira biex ikunu ppreparati għall-esperjenzi f'każ li jagħmlu l-għażla li jidħlu fil-qasam tas-self-employed.

Hawnhekk infaħħar l-inizjattivi li qed jittieħdu mis- settur edukattiv sija b'inizjattivi bħal tal-young enterprise u l- inizjattivi li jittieħdu taħt il-qasam tal-koperattivi SCOOPS li jesponi studenti ta' etajiet żgħar għall-esperjenza ta' kif imexxu negozju f'forma ta' koperattiva.

Matul dawn l-erba' snin tajna importanza kbira lid-djalogu soċjali u rrikonoxxejna li l-iżvilupp ta' pajjiżna jrid jimxi permezz ta' djalogu soċjali.

Id-djalogu soċjali jinkludi wkoll il-parteċipazzjoni ta' dawk li jirrappreżentaw is-settur tan-negozji ż-żgħar u l-imprendituri ż-żgħar f'pajjiżna.

Jien kburi mill-fatt li dan il-gvern ressaq il-liġi li waqqaf il-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali li fiha hemm ir- rappreżentanti ta' dan is-settur li qegħdin jippartiċipaw fid-djalogu li jsir f'dak il-livell.

Innotajt b'sodisfazzjon li l-GRTU u organizzazzjonijiet oħrajn ipparteċipaw mhux biss fil-livell tad-djalogu li jseħħ fil-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali, imma anke fit- tfassil ta' liġijiet ewlenin li aħna kellna f'pajjiżna matul dawn l-aħħar erba' snin.

Kellna l-liġi dwar ix-xogħol, il-liġi dwar is-saħħa u s- sigurta' fuq il-post tax-xogħol, il-liġi dwar il-koperattivi u l-liġi dwar it-twaqqif tal-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali.

Dan huwa mument importanti għall-pajjiż daqskemm huwa importanti għal dan is-settur li għalina jokkupa pożizzjoni għolja fl-aġenda tagħna.

Qegħdin nippruvaw nipprovdu s-servizzi, l-faċilitajiet u l-għodda li hemm bżonn biex dan is-settur ikun jista' jiżviluppa.

Madankollu dan is-settur irid jieħu l-inizjattiva hu stess biex jieħu l-massimu possibbli għall-ġid tiegħu nnifsu u l-massimu possibbli ta' dak li qegħdin nipprovdu biex jiżviluppa u jkompli jgħin ħalli l-ekonomija ta' pajjiżna tkompli tiżviluppa għall-ġid tas-settur innifsu u fl-aħħar mill-aħħar għall-ġid tal- poplu Malti u Għawdxi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

John Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Mr Speaker, illum qegħdin nitkellmu dwar qasam li jaqblu dwaru l-gvern u l-oppożizzjoni u hemm qbil kważi unanimu dwar kif u għaliex għandhom jiġu żviluppati l-SMEs.

Wieħed jirrealizza li l- maġġoranza kbira ta' l-industrija f'pajjiżna hija dik li hi żgħira jew medja.

L-ewwelnett hemm kejl differenti kif wieħed ipoġġi f'qafas dak li hu żgħir u medju.

Kien hemm pajjiżi li jużaw bħala kriterju n-numru ta' impjegati, hemm pajjiżi oħra li jużaw it-turnover u hemm pajjiżi li jużaw il-kriterju ta' jekk intrapriża hijiex esportattiva u jekk hi kemm tkun il- kwantita' li tesporta.

L-iżjed kriterju sempliċi huwa dak tan-numru ta' impjegati, imma ma naħsibx li huwa l-aħjar kriterju.

Il-kriterju ta' dak li jiddefinixxi x'inhu żgħir u medju għandu jkun it-turnover abbonat man- numru ta' impjegati.

Ħafna drabi fl-Ewropa jgħidu li fabbriki li għandhom inqas minn 500 impjegat huma klassifikati bħala intrapriżi żgħar jew medji.

Kieku kellna nieħdu dan il-kejl insibu li f'Malta n-numru ta' fabbriki li jimpjegaw iktar minn 500 ma jissuperax in-numru ta' swaba' li għandna f'idejna u allura wieħed jista' jikkonkludi li x-xena industrijali - ħlief għall- fabbriki l-kbar bħal ST Microelectronics, id-Dowty, il-Brandtstatter, it- Toly Products u oħrajn li huma ta' l-istess kalibru - tikkonsisti f'intrapriżi żgħar jew medji.

Naħseb li jekk ngħidu hekk inkunu qed nagħmlu żball għax l-ambjent industrijali ta' pajjiżna huwa wieħed marbut man-numru ta' nies li jistgħu jaħdmu, man-numru ta' fabbriki li hawn u anke mal-limitazzjonijiet ġeografiċi ta' Malta.

Naħseb nistgħu niżviluppaw dan il-pajjiż industrijalment ħafna iktar milli żviluppajnih s'issa.

Meta naraw pajjiżi jew territorji żgħar bħal Hong Kong u Singapore nirrealizzaw li Malta fil-Mediterran tista' tkun ċentru potenti industrijali għax għandha l-kwalitajiet u l-kwalifiki kollha li nsibu f'dawn il-pajjiżi.

Il-kapaċita` industrijali u lingwistika tal-ħaddiema u ċertu awtodixxiplina li għandna huma xhieda ta' dan.

Il-potenzjal tal- esportazzjoni, ir-rieda tal-Maltin li jaħdmu tajjeb, ir-rieda tal-pajjiż li jiżviluppa industrijalment, l-infrastruttura tat-trasport u komunikazzjoni, l-banek, l-awdituri u l-avukati kollha jistgħu jgħinu biex ikollna ambjent industrijali li jixirqilna.

Dan huwa pajjiż li qiegħed jibki biex joħroġ mill-qoxra industrijali li għandu biex jiġi żviluppat f'qawwa u f'potenza ħafna ikbar miċ-ċokon tiegħu.

Malta hija magħrufa internazzjonalment għat- turiżmu imma m'hijiex magħrufa għall-potenzjal industrijali li għandha.

Il- potenzjal industrijali mhux qed jiġi żviluppat u sfruttat kemm għandu jkun.

Aħna m'għandiex ikollna biss full employment imma għandna nkunu f'pożizzjoni fejn inħeġġu dawk kollha li jridu jaħdmu biex inkabbru l-qasam industrijali u kummerċjali u biex ngħinu lill-pajjiż biex isolvi l- problemi strutturali u finanzjarji li għandu.

Jien m'għandix dubju li bi sforz enormi nistgħu inkabbru l-ekonomija ta' dan il-pajjiż ħafna iktar milli hi.

Illum niftaħru li għandna 144,000 ruħ li jaħdmu.

Naħseb li dan in-numru nistgħu intellgħuh għal 200,000.

Dan in-numru jista' jitla' billi nerġgħu naraw kif nattiraw l-industrija.

Hemm metodi innovattivi kif aħna nistgħu inkabbru l-qasam ekonomiku fis-servizzi u hemm potenzjal enormi f'pajjiżna għal dan.

Jiena ngħid li qasam li għandu jikkontribwixxi bi sħiħ huwa l- micro enterprises.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq SMEs.

L-intrapriża tinkludi fiha industrija u servizz.

Dan ma tfissirx li jkollna pajjiż mimli tillara, mastrudaxxi u nies tas-snajja' biss.

Dawk huma bżonnjużi imma ma rridux naraw żvilupp f'dak il-qasam biss.

Aħna rridu nipprovdu l-għajnuna biex nirristrutturaw il-qasam tas-servizzi li għandna f'pajjiżna.

L-espansjoni trid tkun fl-industriji u fis-servizzi li jagħtu prodott li jissarraf u mhux biss li jipprovdi impjieg.

Dan irid iħalli valur miżjud u jekk hu possibbli jagħti anke spinta fil-proċess esportattiv.

Napuljun kien isejjaħ lill-Ingliżi pajjiż tax-shopkeepers.

Aħan ma rridux inkunu pajjiż ta' mastrudaxxi u tillara anke jekk dawn huma bżonnjużi u importanti.

Dak il-qasam huwa sfruttat u kważi kważi m'hawnx iktar post għal iktar nies fih.

Hawnhekk se nikkritika lill-gvern talli ma kienx innovattiv u ma użax l-għodda li sab lesta biex jiżviluppa l- industrija u l-intrapriża ż-żgħira kif kellha tiġi żviluppata.

Se nirriferi għall-IPSE.

Meta sirt ministru għamilt l-istruttura għall- istituzzjoni biex tgħin l-industrija ż-żgħira.

Fi żmien qasir lestejniha u bdejna niżviluppawha.

Minflok ġiet żviluppata tilfet it-triq u ma tafx fejn hi.

Iż-żgħir għandu bżonn ċerta għajnuna li l-kbir m'għandux bżonn.

Iż- żgħir għandu bżonn one-stop-shop u dan kien qed jiġi mħejji biex isir parti minn organizzazzjoni oħra magħrufa bħala Malta enterprise.

L-iskop tal- Malta enterprise kien biex jevita dupplikazzjoni u biex ikun iktar effiċjenti imma jien ngħid li jridu jgħaddu mill-inqas ħames snin biex dan jiżviluppa sew ir-rwol tiegħu u jien għalhekk għedt li l-gvern m'użax l- għodda li sab.

Dan sab istituzzjoni lesta li kienet qed tiżviluppa u li kienet partnership bejn il-gvern u l-industrija, jiġifieri l-FOI, il-Kamra tal-Kummerċ u eventwalment il-GRTU.

L-idea kienet li flimkien jiżviluppaw b'mod modern u effiċjenti dak li għandna li jikkonsisti ħafna drabi mit-tip ta' xogħol li semmejt.

Dan it-tip ta' xogħol jiġi organizzat u l-IPSE kellha tkun dik li torganizza dan il-qasam.

Biex tagħmel dan l-ewwel trid torganizzah strutturalment u tipprovdi postijiet fejn isir ix-xogħol.

Nistaqsi tqassmux iktar postijiet għall-industirja ż-żgħira barra dawk li qassamt jiena erba' snin ilu.

Ir-risposta hija le.

Irrid nistaqsi wkoll x'ġara mill-housing estate ta' Ħal-Luqa.

Kien hemm xi 20 li ffirmaw il- kuntratt li tajnihom aħna u li bnew huma stess, sar xi ftit xogħol f'erba' toroq u llum hemm telqa kbira.

Dan il-post jagħmel għajb lil-pajjiżna minkejja l-fatt li sar infieq kapitali minn ħafna nies li wrew b'mod ċar li għax ingħataw l-art investew.

Irrid nistaqsi x'ġara minn dawk il-postijiet kollha li ngħataw lejn Birżebbuġa, Iż-Żurrieq, il-Qrendi, Ħal Kirkop u oħrajn.

Aħna tajna numru fuq il-100 post fl-estate ta' Ħal Far.

Issa jekk dak il-qasam li tajna ried jintuża għal ħaġa oħra seta' nstab post ieħor Ħal Far.

Dawn kellhom il-letter of intent u rrid nistaqsi ingħatawx il- kuntratti.

Dawn kienu erba' snin moħlija meta l-gvern kellu jistimola l- ekonomiija interna speċjalment dik li għandha x'taqsam mal-kostruzzjoni.

Jekk hemm 20 intrapriża telgħin ikun hemm xogħol ta' plumbing, elettriku u ġebel.

Irrid nistaqsi x'ġara f'Għawdex fejn konna qed nagħmlu post fejn jinġabar kollox u fejn wieħed isib kollox.

Kieku ma komplewx ta' Dbiegi fejn konna għamilna crafts village bħala pilot project kien ikun hemm abbandun sħiħ.

Dak li suppost kien lest sentejn ilu f' Ta' Qali mhux talli ma tlestiex talli wieħed jistħi jħares lejh.

Ma nistgħux nitkellmu favur l- SMEs meta l-aktar affarijiet bażiċi li ma jiswewx flus ma sarux.

Hawn ġew jingħad ħafna paroli u bil-paroli biss ma nimxux.

Qed ngħidu li aħna favur dawn in-negozji u li hi l-ewwel darba fl-istorja ta' dan il-parlament li qed nitkellmu fuq iċ-charter meta fil-prattika ma nagħmlu xejn.

Mhux biżżejjed nagħmlu korsijiet ta' plumbers u mastrudaxxi.

Dan hu tajjeb imma m'hemmx xogħol għalihom Ix-xogħol irridu niżviluppawh fl- oqsma li se jagħtu futur.

Jekk il-gvern mhux kapaċi jagħmel dan ma nafx fejn sejrin.

Jien ma nistax nemmen li affarijiet sempliċi bħal dawn ma ġewx żviluppati.

L-ewwel inneħħu x-xogħol mill-ibliet biex ma jkollniex storbju imbagħad ma nagħmlu xejn fuq l-ambjent.

Dan ma kien se jiswa xejn għall-gvern ħlief ftit infrastruttura ta' toroq, elettriku, telephones u organizzazzjoni.

F'Ta' Qali, Ħal Far, Ħal-Luqa u Għawdex kienu se jibnu huma.

Irrid nistaqsi x'ġara minn dawn l-ideat.

Jien xtaqt li jkun hemm mas-seba' postijiet biex in-nies ma joħorġux 'il barra minn fejn tradizzjonalment jagħmlu s-sengħa tagħhom fir-Rabat u allura kont immur l-awtorita' ta' l- ippjanar.

Qaluli li tista' tiġi żviluppata l-bypass fejn illum hemm showrooms u l-plots jinbiegħu bi Lm80,000 kull waħda.

Hekk riedet tgħini l- awtorita' dak iż-żmien.

Meta għedtilhom jidentifikawli barrieri qaluli li kien hemm waħda l-Mellieħa li ma kenitx użata aktar.

Kien hemm min diġa' ħa l-inizjattiva biex jibda jibni fil-barrieri.

Kien hemm min diġa' ħa l- inizjattiva biex jibni incubation unit f'barrieri u l-awtorita' ta' l- ippjanar irrifjutatlu l-permess minflok inkoraġġietu.

Il-privat ried jagħmel postijiet għal dawn l-affarijiet f'barriera 'l bogħod mill-abitanti u ma naħsibx li dawn kienu se jgħarrqu l-ambjent.

Dawn setgħu jagħmlu ċertu embellishment u l-awtorita' xorta ma tatx permess.

L-id tal-lemin ma tafx x'qed tagħmel l-id xellugija.

Wara dan niġu nitkellmu favur l-SMEs.

Wieħed iċempel lill-IPSE biex jara għaliex biċċa mqarreb għadu hemm bil-ħmieġ u mhux qed jintuża' u jgħidulu li ma jafux jekk jaqax taħt ir-responsabbilta' tal-MDC jew tagħhom.

Wara dan immorru għall-incubation unit.

Kien hemm idea li ħadniha minn dak li kien qed jiġri fil-qasam industrijali fin-nofs ta' l-Ingilterra.

Morna u rajna kif il-fabbriki l-kbar tal-faħam f'Birmingham ġew imċekkna u għamluhom aktar attrezzati għall-industrija tas- servizzi teknoloġiċi.

Aħna qbadna fabbrika kbira li kienet Kordin u bdejna x-xogħol biex noħorġu numru sostanzjali ta' fabbriki żgħar minnha li seta' jkollhom segretarji u receptionist komuni biex ma jonfqux flus żejda.

U x'ġara minnha din?

L-aħħar darba smajna li hemmhekk sejjer id-direttorat tal-metroloġija.

Hemmhekk kien hemm post biex min irid jiżviluppa xi qasam - speċjalment innovattiv ikun jista' u jekk imur tajjeb imbagħad jiżviluppa bini aktar attrezzat skond il-kobor li jrid ikabbar.

Għallinqas kien hemm bidu.

L-industrija ż-żgħira trid tinqasam bejn l-industrija li tipproduċi lokalment u l-industrija li tipproduċi domestikament.

Hawnhekk għandu jkun hemm l-idea li wieħed jiżviluppa fl-esportazzjoni bil-mod il-mod.

Hemm ukoll il-qasam tas-servizzi.

Hawn għandna spazju fejn nistgħu inkabbru l- ekonomija speċjalment fl-iżvilupp tas-servizz tad-DAC offices.

Meta kont ministru kellna domanda akbar milli stajna nagħtu għas-servizz ta' DAC offices.

Konna morna għand min għandu l-fabbriki u naqqasnilu l-kera biex jagħtina lura l-qasam ta' l-amministrazzjoni.

Fl-antik il-fabbriki kienu jagħmlu administration blocks kbar u bdejna nieħduhom lura u nikkruhom bis- Lm16-il metru kwadru meta l-fabbrika konna nikruha b'Lm2.

Dawn ma kellniex fejn inpoġġuhom u għalhekk ġejna bl-idea ta' l-incubation unit ukoll.

Jidher li l-ħeġġa industrijali ma kenitx hemm.

Aħna ma rridux naraw biss mastrudaxxi, tal-laħam u panel beaters.

Dawk jiżviluppaw kważi waħedhom.

Is- setturi li rridu naraw jiżviluppaw huma aktar kreattivi u nnovattivi minn dawn is-snajja tradizzjonali.

Li għandna nagħmlu hu li nerġgħu inqajjmu s- snajjiet u l-cottage industries b'għajnuna diretta.

Hawn qed nirreferi għal snajja bħall-artiġġanat tal-fidda u oħrajn.

Lil dawn mhux loans u grants għandna bżonn nagħtuhom iżda nibagħtuhom barra minn Malta.

Affarijiet bħal dawn jixtruhom it-turisti u jkunu qishom ġew esportati.

Illum spiċċajna f'sitwazzjoni fejn m'hawnx min jagħmel gandlier tal-fidda meta l-fidda Maltija hija waħda mill-isbaħ fided li hawn fl-Ewropa u ġġib ħafna flus meta tmur barra minn pajjiżna.

L-artiġġanat Malti huwa meqjus bħala wieħed mill-iktar fin li kien hawn fl-Ewropa.

Jien naf x'qed ngħid.

Għandna ħafna bordijiet tal-craftsmen, istituzzjonijiet u affarijiet bħal dawn u meta niġu biex nieħdu deċiżjonijiet kbar u ta' ċerta importanza ikollna ħafna paroli u riżultati fjakki.

Dan l-aħħar bdejna nitkellmu fuq Sant'Iermu fil-gazzetti.

Bdejna naraw id- diżastru sħiħ li hemm u saħansitra l-President ta' Malta għamel sew li ġibed l-attenzjoni tal-leġislatura u ta' l-eżekuttiv.

Sant'Iermu huwa ġawhra u ma jistax ikun li nittrattawh hekk.

Jekk wieħed irid jagħmel crafts village hemm il-post lest ħdejn il-cruise terminal u t-turisti jistgħu jimxuha.

Jista' jsir embellishment sħiħ u hemm post fejn jistgħu jittieħdu l-bottegini u jiġu żviluppat.

Dan jista' jagħmlu l-privat u l- gvern ma jħallas xejn.

F'dan il-pajjiż qisna xxottajna mill-ideat u minn dak li hu bażiku.

Meta mort l-Uruguay mort nara ħabs turistiku.

Kellhom ħabs f'nofs gżira u fiċ- ċellel għamlu crafts village fejn wieħed jista' jmur u jixtri l-artiġġanat tagħhom.

Il-vapuri li jieħdu t-turisti hemmhekk kienu jkunu mimlija.

Dan apparti li wieħed jikkrea ħafna impiegi.

Biex nagħti eżempju Sant'Iermu jista' jiġi żviluppat f'post turistiku mingħajr ma tintmess l-arkitettura tiegħu.

F'daqqa waħda minn ħaġa li tiswiena miljuni kbar ikollna xi ħaġa żviluppata.

Jekk irridu niżviluppaw l-ismall and medium enterprises id- dungeons li għandna fis-swar huma tajbin.

F'Dubrovnic fl-1976 diġa' kienu żviluppaw is-swar interni tagħhom għat- turiżmu.

Hemmhekk hemm night clubs u diskoteki għax mhux fl-abitat.

Biex niżviluppaw l-intrapriża rridu naraw x'għandna u nużawh għall-massimu biex inħajjru lill- kummerċant.

Aħna rnexxielna naslu u nissopravvivu għax aħna nies beżlin.

Mix-xejn aħna noħolqu l-ġid imma f'daqqa waħda qisna xxottajna mill-ideat.

Il-Malti kien wieħed mill-iktar negozjanti għaqlin li jeżistu fil-Mediterran.

Kieku m'għandniex l-istandard of living li għandna, kieku l-pajjiż ma ġiex żviluppat.

Il-kummerċ qiegħed fid-demm tagħna minn żmien il-feniċi.

L-industrija m'hijiex fid-demm tagħna.

L- industrijalisti Maltin ngħodduhom fuq subgħajna imma l-kummerċ u l- intrapriża ż-żgħira twelidna biha fid-demm.

Din nistgħu niżviluppawha billi nkunu kreattivi u nużaw il-potenzjal li għandna bil-limitazzjonijiet finanzjarji, ġeografiċi u ta' kapital li għandna.

Il-problema hi li mhux qed nużaw l-enterprising u l-kreattivita' li għandna u dan irid jiġi sfruttat.

Irridu noħolqu SMEs li huma ta' għotja pożittiva lill-pajjiż.

Aħna ma rridux naraw pajjiż ta' mastrudaxxi biss imma l-iżvilupp irid isir f'oqsma differenti biex nikkreaw l-impjiegi li tant għandna bżonn.

Irridu nużaw dak li għandna u niżviluppawh mhux biss noħolqu l-ġdid.

Irridu noħolqu l-ġdid minn dak li għandna għaliex għandna limitazzjonijiet enormi quddiemna u jekk qed naħsbu li dan il-pajjiż jista' faċilment joħroġ mill- ħofra li għandu bil-kliem tal-politiċi jew b'xi sħubija jew partnership qed niżbaljaw.

Jekk ma nkunux kreattivi u attivi u ma nużawx ir-riżorsi kollha tal-pajjiż kollu ma naslux għaliex il-problemi li għandna huma kbar wisq u l-ebda diskors m'hu se jgħatti l-verita' u r-realta'.

Dan jgħattihom għal xi żmien imma eventwalment jiġrilna kif ġaralhom pajjiżi ħafna akbar minna u ngħerqu.

Issa wasal il-mument tal-verita'.

Hekk intqal.

Aħna m'aħniex inqisu l-kwestjoni ta' l-Ewropa biss.

Tant hawn xi jsir u tant għandna potenzjal u abilta' li niġġieldu kemm niġġieldu fuq l-Ewropa irridu nużaw dak li għandna u mhux qisna d-dinja waqfet minn mindu applikajna biex nidħlu fl-Ewropa.

Dwar l-Ewropa jiddeċiedi l-poplu b'elezzjoni imma x-xogħol irridu nagħmluh xorta u aktar.

Ħadd mhu se jġibilna l-platt sħun għax aħna rridu nsaħħnuh.

Irridu nippruvaw nużaw l- intelliġenza sabiex dak li għandna nġiegħluh irendi.

Dak li għandna qed jibki biex jiġi żviluppat u dan jiddependi minna.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Nistieden issa lis-Segretarju Parlamentari biex jagħmel il-winding up.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Sur President, qabel ma ngħaddi għall-kummenti tiegħi irrid nirringrazzja mill-qalb dawk kollha li ħadu sehem f'dan id-dibattitu.

Kienu kollha interventi tajbin u f'waqthom u jien persważ li għenu biex dan id-dibattitu jilħaq l-għan u l-oġġettiv tiegħu.

Huwa veru li kien hawn ukoll min staqsa għaliex nitkellmu.

Kien hawn ukoll min qal li f'dan il-pajjiż għad m'għandniex politika imprenditorjali.

Kien hawn min qal ukoll li f'dan il-pajjiż għadna m'aħniex ngħallmu l-entrepreneurship fl-universitajiet jew fl-iskejjel tagħna.

Kollox huwa veru u se nieħu spunt minn dak li għadu kemm qal l-Onor.

Attard Montalto.

Il-problemi tagħna huma kbar wisq, pero' dan huwa gvern li l- problemi ma jaħbihomx taħt it-tapit.

Jien ma ġejtx hawnhekk biex niddiskutu xi ħaġa li hija, pero' li qegħdin nippruvaw nagħmlu l-aħjar biex insolvu dawn il-problemi li kif qal sewwa l-Onor.

Attard Montalto huma kbar wisq.

Ġejna hawnhekk għaliex kienet dejjem id-drawwa li dan il-parlament jiddiskuti l-kummerċ b'mod ġenerali jew jiddiskuti l-attivita' kummerċjali fiha nnifsha.

L-attenzjoni tagħna din id-darba ma kenitx il-kummerċ biss imma l-individwu li qed joħloq il-kummerċ.

Hawnhekk għandna bidla fil-mentalita'.

Aħna tkellimna u bħala bażi tad- diskussjoni kellna dan il-European charter li irratifikajnih mhux għaliex xi ħadd ġiegħlna nirratifikawh u lanqas għaliex għandu xi marka ta' l- Unjoni Ewropea.

Jien għedt mill-bidu u fid-diskors tiegħi meta ppreżentajt dan iċ-charter lill-President ta' Malta li aħna jaqblilna nimplimentaw dan iċ-charter għaliex huwa għall-ġid tagħna nfusna.

Dan il-gvern hekk jemmen.

Mr Speaker, smajna li m'għandniex politika imprenditorjali.

Huwa veru li għad m'għandniex id-dokument pero' d-dokument waħdu m'huwa xejn.

Ta' xejn nagħti ktieb lil min ma jafx jaqrah.

Ta' xejn nagħtu dokument fuq il- politika ta' l-imprenditorjat ta' dan il-pajjiż meta għad m'hawnx mentalita'.

Nagħtu d-dokument meta naraw li għandna l-aħjar ambjent possibbli biex jagħmel sens.

Dan id-dibattitu f'dan il-parlament qed jagħmel sens f'din id-direzzjoni sabiex bħala pajjiż nimxu 'l quddiem.

Kien hawn ministri u kien hawn nies min-naħa ta' l-oppożizzjoni li tkellmu.

Id-dibattitu fuq livell nazzjonali dwar l-implimentazzjoni ta' politika imprenditorjali għadu fil-bidu nett tiegħu.

Nawgura li l-qofol tad- dibattiti li għad irid ikun hawn ikunu dwar kif se naraw li jkollna politika imprenditorjali li li permezz tagħha lil min qed jaħdem inqisuh bħala l-ikbar imsieħeb soċjali tagħna u mhux bħala dak li jista' jkun l- ewwel għadu tagħna.

Artiklu miktub f'"l-orizzont" tad-29 ta' Ottubru jitkellem fuq id-delega tal-liċenzji fuq il-kunsilli lokali.

Ma naqbilx fuq dan l-artiklu minħabba l-preġudizzju li kont qed insemmi fil-bidu u li b'din il-mentalita' għalxejn ikollna dokumenti fuq l-imprenditorija.

Irid ikollna mentalita' li tifhem ir-raġunijiet tal-imprenditorija.

Se nagħti eżempju u nikkwota.

"Ma' l-ewwel daqqa t'għajn wieħed jinduna li għal xi liċenzja bħal dik li tittratta l-monti, dawk il-persuni li huma direttament interessati, ċioe' l-bejjiegħa kienu kkonsultati.".

Irridn nistaqsi għaliex ikun hawn min jieħu għalih li huma kienu kkonsultati.

Jien mhux qed nikkritika lil min qed jikteb personalment imma qed nagħti eżempju.

Dan ikompli hekk:

"Bejjiegħ tal-Monti jiġi fil-kunsill, joħloq l-inkonvenjent lir- residenti tal-lokal, jieħu l-ħin ta' l-impjegati tal-kunsill kif ukoll ikun il-kaġun li l-kunsill jonfoq il-flus fuq gwardjani lokali biex ma jsirux abbużi għal dan kollu meta l-bejjiegħ ikun qed jaqla' l-flus u ma jħallas xejn.".

Qed ngħid dan għaliex min kiteb dan l-artiklu huwa awtorita' fi gvern lokali.

Nixtieq personalment niltaqa' miegħu jew nagħmel appuntament.

Dan mhux qed jagħraf x'qed tieħu l-komunita' mill-bejjiegħ tal-monti.

Bħalma semmejt fil-bidu għad għandna servizzi f'dan il-pajjiż li ma jgħinux l- imprenditur.

It-tieni linja għall-internet f'dar domestika tkun b'xejn u t- tieni linja f'negozju tqum aktar flus.

Nixtieq li jien żbaljat imma rrid ngħid li dan hu ħażin.

Arloġġ ta' l-Enemalta għall-kiri f'dar domestika għandha prezz u jekk dik id-dar domestika tkun casa bottega taqa' taħt attivita kummeċjali.

Dawn kienu l-ideat li kien qed jitkellem fuqhom il- bieraħ l-Onor.

Ministru tal-finanzi.

Irridu nkunu kuraġġużi u nbiddlu.

Forsi m'għandniex kuraġġ nagħmlu dawn it-tibdiliet fil-budget li ġej imma xi darba jridu jsiru.

Meta konna fil-gvern kienu għajjruna gvern tat-taxxi.

Kellu raġun l-Onor.

Cilia meta qal li x'tagħmel l-IPSE ħadd ma jaf.

It-tajjeb tagħna ma ngħiduhx, pero' jgħidu ħaddieħor għalina.

Il-permess għall-użu ta' vetturi kummerċjali kien ta' Lm10.

Illum sar Lm1.

Issa qed nikkwota minn artiklu f'"l-orizzont" li jgħid hekk:

"Is-sabiħa hi li l-liġi daħlet b'effett retroattiv u dawk il-kunsilli li laħqu ħadu l-Lm10 kellhom jirrifondu lura d-Lm9, u dawk li għamlu użu mill-krejnijiet matul dak il-perijodu ...".

Hawnhekk naqqasna t-taxxi.

Qabel kien hemm liċenzja li jekk wieħed juża' crane jew vettura fit-triq iħallas Lm10.

Aħna ġibnieha Lm1 u qegħdin naqilgħu il-kundanna mill-istess nies li jgħajjruna li aħna nagħmlu t- taxxi.

Ir-raġunar hu li l-imprenditur qed jagħmel il-flus u allura rridu neħdulu iżjed għaliex dan qed jagħmel il-flus.

Li mhux qed naraw hu li dan qed jagħmlilna pjaċir għax qed iħaddem lilu nnifsu u qed iħaddmilna n-nies.

Għandna naslu li jkollna d-dokument tal-politika imprenditorjali.

Nixtieq li f'dan il-ħin fuq il-mejda tal-Kamra npoġġi b'sodisfazzjon, pjan ta' ħidma tas-segretarjat tiegħi fi ħdan il-ministeru tas-servizzi ekonomiċi għas-sena 2003 kollha.

Is-sena li għaddiet aħna kellna l-pjan ta' ħidma għan-negozji sostenibbli u konna diġa' qegħdin nitkellmu fuq aktar għarfien tal-politika imprenditorjali.

Din id-darba qed nitkellmu fuq l- implimentazzjoni tal-politika imprenditorjali l-individwu fin-negozju jkun prijorita`.

Mr Speaker, jien se nitkellem fuq x'se nagħmlu u fuq x'qalulna li m'aħniex nagħmlu.

Dan il-programm ta' ħidma qiegħed innediħ hawnhekk fuq kważi dak kollu li kelli ppreparat għal dawn l-aħħar ftit minuti.

Dan hu programm ta' ħidma b'54 inizjattiva li se nkunu qegħdin naħdmu fuqhom.

Irridu nkomplu nsaħħu l-organizzazzjoni tal-ħidma ta' l-ismall business and clubs unit.

Dak li ħallieli l-gvern ta' qabli kienet kaxxa files u strutturi ma sibna xejn.

F'din il-kaxxa kien hemm dokumenti dwar one-stop-shop - info service to self-employed.

Kien hemm il-ħsieb li jsir xi ħaġa fid-dipartiment tal- gvern skond dan il-file u allura rrid nistaqsi għalfejn l-Onor.

Cilia qal li kienu se jagħmlu xi ħaġa totalment separata mid-dipartiment tal-gvern u għalfejn ġew jgħidulna li aħna se nżarmaw l-IPSE.

L-uffiċċju ta' l-ismall business unit f'Għawdex se jikkonsolida dak li qed nagħmlu f'Malta u f'Għawdex.

Qed inwaqqfu l-ismall business unit f'Għawdex li diġa' qiegħed jaħdem imma rridu nkomplu naraw kif nistgħu ntejbu u nibqgħu ntejbu l-ħin kollu dak li aħna qegħdin nagħmlu u kif inkomplu norganizzaw l-eżerċizzju tal-konsultazzjoni mas-settur kummerċjali.

Mr Speaker, nixtieq insemmi wkoll l-SBU.

Jekk xi ħadd jiġi biex jiret lili se jsib l-istrutturi biex jaħdem.

Aħna għamilna l-ewwel sentejn biex ippjanajna l-istrutturi u r-riformi li kellna nagħmlu.

Fit-tielet sena bdejna npoġġuhom fis-seħħ u fir-raba' sena bdejna nilleġislaw.

Issa deħlin għal ħames sena. llum għandna riforma sħiħa f'dawk id-dipartimenti li qabel kienu kważi kontra n-negozju għax kienu hemm biex jikkontrollaw.

Dawn kien għadhom bil-mentalita' u bit-terms of reference ta' żmien is-soċjaliżmu f'Malta.

Illum l-istess nies – bil-mod il-mod – qed isiru favur in-negozju.

Id-diviżjoni għall-kummerċ permezz tal-SBU s-sena li għaddiet organizzat laqgħa fejn ġejna f'kuntatt ma' 2,000 ruħ.

Hemm it-trading licence unit li nispera li sa din is-sena' nkunu bdejna għax naħseb li nistgħu intellgħu mad-900 liċenzja tan-negozju.

Hemm ukoll outreach unit biex immorru nitkellmu mas-self-employed.

Permezz ta' dan nintroduċuhom mas-servizzi tagħna.

Hemm ukoll l-intellectual property office li ftit li xejn nitkellmu dwaru.

Id-dipartiment qed jaħdem il-ħin kollu fuq it-trademarks u l- patents.

Kellna wkoll il-qofol ta' l-SBU.

Id-diskussjonijiet ma' l-awtorita' ta' l- ippjanar li għadu kemm tkellem dwarhom l-Onor.

Attard Montalto saru biex aħna npoġġu fis-suq 200 tomna.

Irrid ngħid lill-Onor.

Montalto u l- oppożizzjoni li spiċċa ż-żmien li l-gvern joqgħod iqassam b'ċens artijiet li huwa għandu għaliex il-gvern ma baqalux art disponibbli biex iqassam.

Madankollu se naraw li fis-suq ikollna biżżejjed art li tissodisfa d- domanda.

Kien hemm żmien fejn anke għal televiżjoni tal-kulur jew telefon wieħed kellu jmur għand il-ministru.

Illum ħadd ma jmur għand il-ministru għax kull ma wieħed irid isibu fis-suq.

Irid jispiċċa dak iż-żmien fejn wieħed imur għand l-IPSE biex jinqeda għall-art.

Wieħed jista' jikri bil- prezz ta' pakkett sigaretti kuljum.

Is-suq hu mifqugħ b'tali mod li ma jistax jgħolli rasu u bl-iskarsezza jitla' l-prezz.

Fuq Ħal Luqa ħdimna flimkien ma' l-ismall business unit, l-IPSE u l-MDC.

Il- problema hemmhekk hi li xi ħadd irid jibni u xi ħadd irid joħroġ minn fejn irid jibni.

Hemm problemi ta' toroq li lanqas trakk ma jista' jidħol fihom u jekk jidħol irid joħroġ b'lura.

Allaħares ikun container.

Ta' Qali għadu ma sarx għaliex il-pjanta li ħalliet l-oppożizzjoni ma kenitx intgħoġbot min-nies li jaħdmu hemmhekk.

Illum qed nikkonsultaw u nitkellmu ma' dawk li jaħdmu hemm wieħed wieħed u kull wieħed minnhom iġib il-mara wkoll.

Id-diskussjoni tiġi doppja.

Hawn ikollna niddiskutu ma' 80 koppja. llum applikajna f'isimhom għand il-MEPA għall-permess ta' żvilupp.

Dawn se jiffrankaw bejniethom id-DPF - development planning fee.

Hawnhekk għandna xi Lm80,000 pjanta ta' villaġġ komplet.

Dawn iffrankaw ukoll il-periti għax il-pjanta għamilnihilom aħna.

Jonqosna nagħmlu l-kuntratt biex kif joħroġ il-permess jibda jinbena.

Min hu kapaċi u jiflaħ jieħu ċ-ċens se jieħu ċ- ċens u jħallas għall-ispiża tal-binja tiegħu u min mhux kapaċi se nibnulu u se jkollu sabiħ daqs min se jibni hu.

Fil-Ħandaq, l-Imrieħel u Ħaż-Żebbuġ infaqna Lm1.5 miljun bis-saħħa ta' konsultazzjoni li għamel l-ismall business unit u l-kunsill ta' l- artiġġjanat biex aħna nkunu qegħdin ngħinu.

Se nkomplu ngħinu biex f'postijiet oħrajn inkunu nistgħu insolvu l-problemi ta' spazju.

L-intellectual property office li ftit li xejn nitkellmu dwaru, pero' huwa dipartiment li qed jaħdem il-ħin kollu fuq it-trademarks u l-patents.

L- istess kienu l-qofol, l-SBU, minn jafha din, minn fejn oriġinat l-idea, d- diskussjonijiet ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar li għadu kemm tkellem dwarh l-Onor.

Attard Montalto, biex aħna se npoġġu fis-suq 200 tomna.

Spiċċa Onor. Montalto u sinjuri min-naħa ta' l-oppożizzjoni dak iż-żmien li l- gvern joqgħod iqassam il-65 sena ċens artijiet li hu għandu, għax il-gvern ma ma baqagħlux art disponibbli biex iqassamha għal 65 sena ċens.

Pero` se naraw li fis-suq se jkollna biżżejjed art li tissodisfa d-domanda.

Darba anke għal television tal-kulur jew għal telephone kont trid tmur għand Ministru, illum ħadd ma jiġi għand ministru għal television tal- kulur, għax llum ma jeżistux oħrajn, llum tmur tinqeda mis-suq.

U jrid jispiċċa dak iż-żmien fejn tmur għan l-IPSE biex inti tinqeda għall-art.

Bi prezz irħis tista' tikri, bi prezz ta' pakkett sigaretti kuljum għad issib fejn tikri.

U s-suq naraw li jkun mifqugħ b'tali mod li ma jistax jgħolli rasu bl-iskarzezza jitla' l-press.

Hal-Luqa l-problemi għaliex għadha mhix lesta, u ħdimna flimkien ma' l- small business unit, l-IPSE u l-MDC, l-mod kif ġew imqassma u ppjanata musical chairs.

Xi ħadd irid jibni, xi ħadd irid joħroġ minn fejn irid jibni u llum għandna problemi ta' toroq li lanqas trakk ma jista' jidħol fihom, għax irid jerġa' jdur lura bir-reverse.

Allaħares ikun container.

Ta' Qali iva għalhekk għadu ma sarx għax il-pjanta li ħallew in-naħa ta' l- oppożizzjoni ma kentix ingħoġbot min-nies ta' Ta' Qali li jaħdmu hemmhekk.

U llum għall-grazzja t'Alla wara ħafna żmien, għax trid tiddiskuti ma' kull wieħed li hemm u kull wieħed li hemm jekk iġġib il-mara tiegħu trid terġa' tiddiskuti d-doppju li ddiskutejt mar-raġel.

U trid tiddiskuti ma' 80 koppja u ma tistax tiddiskuti ma' xi ħadd.

Xi kultant lill-Onor.

Gonzi kont ngħidlu: eħfef tiddiskuti mad-Dockyard imma wasalna.

U llum applikajna f'isimhom lill-MEPA għall-permezz ta' żvilupp, se jiffrankaw bejniethom d-dpf, ħadd m'hu se jħallas dpf, development planning fee.

Xi Lm80,000 pjanta ta' vilaġġ komplet.

Iffrankaw ukoll - perit hawnhekk ma jeħux pjaċir - bejniethom l-fees li setgħu ħallsu lill-periti, għax il- pjanta għamilnihielhom aħna.

Jonqosna noħorġu għall-kuntratt biex kif joħroġ il-permess il-post jibda jinbena.

U min kapaċai u jiflaħ jieħu ċ- ċens se jieħu ċ-ċens u jħallas għall-ispiża tal-binja tiegħu u min mhux kapaċi se nibnulu.

U se jkollu sabiħ daqs min se jibni hu.

Il-Handaq, l-Imrieħel u Haz-Zebbug, Lm150,000 kolha bis-saħħa ta' konsultazzjoni li għamlet l-small business unit u l-kunsill ta' l-artiġjanat biex aħna nkunu qegħdin ngħinnu u se nkomplu ngħinnu biex f'postijiet oħrajn nkunu nistgħu nsolvu l-problemi ta' min qed jaħdem għal rasu.

Jien kont ngħid li għandna żoni industrjali minsija għaliex ma kienu ta' ħadd.

Nitlobhom imorru l- Ħandaq u l-Imrieħel.

Ftit qabel l-elezzjoni marrru u waddbu żewġ trakkijiet tarmak.

L-oppożizzjoni għandha l-wiċċ titkellem fuq iż-żmien ta' qabel l- elezzjoni.

Għandu jistħi min ta bla ma jaf lil min u kif letter of intent ta' 65 sena ċens.

Kulħadd tħawwad għaliex f'Ħal Far kien hemm pjanti fejn lanqas container ma seta' jieqaf ħdejn bieb għaliex kien bieb ta' garaxx domestiku u mhux ta' post industrijali.

Wara qalulna li hemmhekk mhux tajjeb għal dan ix-xogħol.

Liċenzja tan-negozju kienet toħroġ hekk:

"Provided that no machinery of any sort whether electrically or mechanically driven by use or kept in their set shop without the requisite subsidiary police licence.".

Sa April li għadda hekk kienu l-affarijiet tal-liċenzji.

Il-każ tal-Lm1 kien veru imma kien hawn ħafna negozji li ma kienux japplikaw għal-liċenzja u kienu jaħdmu bl-ekonomija s-sewda għax kienu jafu li ma kellhomx ċans jieħdu liċenzja.

Din neħħejniha u llum qed nawguraw il-fiera tal- makkinarju.

Dan hu sodisfazzjoni kbir.

Dawn huma kollha affarijiet li min qiegħed fid-dlam ma jarax li jsiru.

Fil-liċenzja kien hemm hekk ukoll:

"This licence is issued under the condition that any conviction against the licensee for any breach in the price control regulations may result in the suspension or cancellation of the licence.".

Spiċċa dak iż-żmien li l-kummissarju tal-pulizija jikkanċella liċenzja.

Il- liċenzja tista' tiġi biss ikkanċellata b'ordni tal-qorti.

Din fiha valur u minn hawn irrid nirringrazzja lill-GRTU għaliex b'konsultazzjoni sibna, smajna, fhimna u mplimentajna suġġeriment li tawna huma.

Il-liċenzji tat- TAU għandhom valur.

L-organizazzjoni tas-swieq sempliċi ta' dawk li ngħidulhom bejjiegħa tal- monti.

Għandi l-file hawn - għax ħsibt li għandi xi sagħtejn nitkellem - ta' x'writ, taf kif kienu jitkellmu ma' tal-monti dawn, xi disa' uffiċjali kollha mid-dipartimenti differenti tal-gvern, xi erba' pulizija dejjem fuq il-bord u l-president biss ta' l-assoċjazzjoni tal-monti kien ikun preżenti.

X'ma nneħħix kumitat bħal dak!

U għamilna kollox mingħajr dak il-kumitat.

Imbagħad konna niltaqgħu jien u xi ħadd mill-uffiċċju tiegħi u min kien fl-assoċjazzjoni ġġibu kemm irridu ħalli nitkellmu.

Mr Speaker, bil-kuraġġ jien ngħid li ħdimna, n-nies fin-negozju jafu kemm dan il-partit ħadem, b'wiċċi minn quddiem jien wasalt li nagħmlu dawn l- erba' seduti.

Erba' seduti li jrid jagħmlu differenza, l-European charter, veru li l-Onor.

Cilia qal tista' tkun fil-partnership u taħdmu, tista' tkun fi sħubija sħiħa u taħdmu pero' li ma qalx l-Onor.

Cilia kien li jekk inti tkun fis-sħubija sħiħa inti jkollok użu minn dak li qed jissejjaħ l-annual programe for enterprise and enterpreneurship.

Li jekk inti ma tkunx fi sħubija sħiħa jew inkella kif aħna qegħdin nitqiesu mhux biss bħala pajjiż applikant pero' pajjiż li proċessa sewwa l-applikazzjoni tiegħu u allura aħna se nkunu kapaċi nieħdu sehem fi programm li jagħmel disponibbli, 'l fuq minn Euro400 miljun.

Kellna wkoll min kien qed jgħid, l-Onor.

Cilia, li rridu nagħmlu sinerġija bejn l-IPSE, l-MDC, l-METCO, allura x'fiha ħażin li l-Ministru Bonnici se jkun qed jidismantella dawn l-erba' organizzazzjonijiet kif inhuma indipendenti minn xulxin meta issa bdejna naraw il-mod ta' kif qed jaħdmu, hemm dupplikazzjoni, semmiha hu stess l- Onor. Montalto meta qal li id l-leminija ma tafx x'inhi tagħmel id ix- xellugija.

Biex ineħħu dak id-difett li id l-lemnija ma tafx x'inhi tagħmel id ix-xellugija rridu nġibu id waħda.

U tkun id waħda, tkun moħħ wieħed fejn iva jkun veru l-one stop shop, mhux min irid imur għal METCO hemm, għaż-żgħir hemm, għall-MDC hemm.

Le, ma jistax ikun, qegħdin taqblu magħna mela.

Żewġ kelliema min-naħa ta' l-oppożizzjoni qegħdin jaqblu magħna.

Jien irrid nikkonkludi li nagħraf li min hu self employed mhux kollox ward u zahar, għal min hu self-employed nagħraf li hawn min lanqas jibda l-ġurnata u hawn min sejjer tajjeb.

Mhux kollox huwa perfett pero` jien nemmen li b'dak li qegħdin nagħmlu, bil-mod ta' kif qegħdin nittekiljaw il-problemi, mhux naħbuhom aħna se nkunu kapaċi nsibu soluzzjonijiet u aħna nkunu verament il-partit fil-gvern, l-gvern, din in- naħa li lis-self-employed f'Malta bil-ħażin kollu tagħna, jgħid jaqblilna b'dan il-gvern milli gvern li llum qiegħed fl-oppożizzjoni u ma nkunux nafu fejn qegħdin miegħu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 4 ta' Novembru, 2002, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immigrazzjoni - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Qorti Kriminali Internazzjonali – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ugwaljanza għall-Irġiel u n-Nisa - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-Assigurazzjoni ta' Vetturi tal-Mutur għar-Riskji ta' Terzi Persuni – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Isports - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri fil-Qrati u fit-Tribunali - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Metroloġija – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Hawn rimarki?

L-Onor.

Michael Bonniċi.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Sur President, bħall-bieraħ 22 sena miet il-mibki ex-Prim Ministru u Kap tal-partit Nazzjonalista għal diversi snin, George Borġ Olivier.

Meta ltaqa' l-parlament fit-3 ta' Novembru tal-1980, kien sar eloġju fuq George Borġ Olivier minn Dr. Joe Brincat, li dak iż-żmien kien il-leader of the house, u f'dan l-eloġju hu kien qal hekk:

"Dan jagħmel unur lil dan il-parlament, għaliex Dr Borg Olivier ma riedx li jħalli r-rieda li tawh il-votanti u ried illi jibqa' jirrapreżentahom anke bl-isforzi ta' ħajtu jonqsu, pero` ried illi dawk l-isforzi jibqa' jagħmilhom.".

Dan juri li George Borg Olivier kien bniedem dedikat, kien bniedem ta' dover, kien bniedem leali lejn dawk il-konstitwenti li tellgħuh f'dan il- parlament u li permezz tagħhom, ra l-glorja tiegħu kif issa se nispjega aktar 'il quddiem.

Aktar minn hekk, Dr Joe Brincat kien iddeskriva lil Borg Olivier bħala gentleman.

Fl-istess seduta, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Fenech Adami, kien qal hekk:

"Malta tilfet iben li kien dehen ta' din l-art ħelwa.

Fl-istess ħin, il-poplu wera ruħu kburi li għal tant snin George Borg Olivier qeda dmiru lejn pajjiżu b'tant sagrifiċċju, b'tant dedikazzjonim b'tant onesta` u lealta`"

Dan kien l-akbar eżempju għalina lkoll, li qegħdin inservu warajh, għax aħna nafu s-sagrifiċċji, li kull wieħed u waħda minna flimkien mal-familji tagħna, nagħmlu għaliex aħna dedikati fix-xogħol parlamentari, fil-qadi tal- konstitwenti tagħna u fil-qadi tad-doveri tagħna lejn il-pajjiż.

F'dik is- seduta, l-Onor.

Eddie Fenech Adami kien qal ukoll :

"Jien ċert li l-poplu tnikket għat-telfa ta' George Borg Olivier għax fih ra l-mewt ta' ġentlom, ta' ġentlom kbir u ta' patrijott, ġentlom li nixhduh aħna sħabu taż-żewġ naħat tal-Kamra"

Dawn kienu uħud mill-kliem li ntqalu f'dik is-seduta speċjali li kienet ġiet aġġornata b'sinjal ta' luttu u ta' rispett kbir lejn Dr. George Borg Olivier.

Irrid nikkwota wkoll, Sur President, l-eloġju b'isem "Raġel Ma' Art Twelidu" li għamel il-professur Olivier Friġġieri - meta għamel id-diskors prinċipali fiċ-ċerimonja tal-kxif tal-monument ta' Dr George Borg Olivier f'misraħ Kastilja l-Belt fit-18 ta' Settembru 1989 – fejn fl-aħħar paragrafu hemm:

"U l-akbar raġel fil-ġens kollu hu, dak li jonfoħ fih in-nifs tal- fiduċja u jġorru miegħu 'l fuq biex ma jkunx anqas minn ħaddieħor u jkun daqs ħaddieħor u bħal ħaddieħor.

Imbierek il-pajjiż li ma ħallihx kolonja mirfusa iżda bidlu f'nazzjon ħieles.

Imbierek min għamilni ċittadin sħiħ, min tani l-jedd li nkun is-sid ta' pajjiżi, min niżżel bandiera li qatt ma kienet tiegħi biex itella dik li dejjem kienet tiegħi.

Imbierek min weldu u mbierek il-qabar li jħaddnu.

Imbierek min għamilni nies, imbierek min għolili rasi 'l fuq biex qatt iżjed ma nniżilha, imbierek min qalli, int Malti, m'intiex anqas mill-oħrajn kollha.

Imbierek min għallimni naħseb ta' Malti u nimxi ta' Malti.

Imbierek min emmen sakemm wasal, għalih jgħir kulħadd u bih jitkabbar kulħadd.

Iż-żmien jonqos, ismu fil-qlub biex aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar jgħix.

Raġel kien miegħu nnifsu, raġel kien mal-poplu ta' art twelidu.

Dan ir-raġel kien George Borg Olivier.".

Sur President, dan hu diskors li jqanqal, diskors ta' persuna li ra u għaraf sewwa lil George Borg Olivier, ra u għaraf li dan ħadem bla waqfien għal pajjiżna f'ċirkostanzi mill-aktar diffiċli li Malta għaddiet minnhom mill-gwerra 'l hawn.

Sur President, ma nistax ma nsemmix ċerta affarijiet li ġraw fi żmien George Borġ Olivier f'dan il-jum ta' tifkira – fejn anke ssemma f'xi gazzetti - u għada, f'Auberge D'Aragon, fejn għal tant żmien jaqdi d-doveri tiegħu għall-ġid tal-Maltin, l-Akkademja għall-Iżvilupp Demokratiku Malti sejra tagħmel kommemorazzjoni f'ismu u minn hawnhekk, nistieden lill-Maltin kollha, huma ta' liema partit huma, sabiex ikunu preżenti għal din il- kommemorazzjoni.

Dr. George Borg Olivier kien bniedem ta' qlubija kbira li ma beżax mill- barrani, ħa l-isfidi li kellu bis-serjeta` u bil-kalma u dak li prova jġib f'isem il-poplu Malti, ġabu, għax Borg Olivier kien insistenti, persistenti u konsistenti fix-xogħol tiegħu.

Se nibda nsemmi xi ġrajjiet rilevanti fil-ħajja ta' Borg Olivier.

Nibda billi nsemmi meta Borg Olivier ġie mistieden għaċ-ċerimonja ta' l- inkoronazzjoni tar-Reġina Eliżabetta II u għal dik l-okkazjoni, il-gvern Ingliż kien se jpoġġi żewġ bandieri għal Malta - il-ħamra u bajda u l-blu u bajda bl-arma ta' Malta fuq in-naħa li tperper - u kien ukoll se jpoġġi lill-Prim Ministru Malti mar-rappreżentanti tal-kommunitajiet kolonjali flok mal-Prim Ministri tal-pajjiżi l-oħra tal-Commonwealth imma Borg Olivier, ta' patrijott veru li kien, wieġeb li ma kienx se jaċċetta dan u jekk ma jiġix aċċettat dak li jrid hu, ma kienx se jkun hemm rappreżentanti tal-gvern għal din iċ-ċerimonja u lanqas – ara kemm kien determinat – ma kienu se jsiru festivities hawn Malta għal din l-okkazjoni.

Meta ra dan kollu, l-gvern Ingliz baxxa rasu u poġġa lill-Prim Ministru ta' Malta mal-Prim Ministri tal-pajjiżi tal-Commonwealth u ħalla l-bandiera ħamra u bajda bħala l-unika bandiera tal-Maltin.

Wara kollox, dik kienet bandiera li kienet ilha hemm qabel ma l-gvern Malti talab li jkollu l- protezzjoni tal-gvern Ingliz.

Il-bandiera ħamra u bajda kienet il-bandiera li Borg Olivier ried li Malta jkollha u hekk għamel, meta fil-21 ta' Settembru 1964, niżżel il-bandiera Ingliża u poġġa l-bandiera ħamra u bajda kif dejjem xtaq hu u kif dejjem xtaq il-poplu Malti.

Dun Karm fil-poezija tiegħu kien qal:

"Hekk irid narak jiena, bajda u ħamra.".

Se niġi issa għal avvenimenti importanti li ġraw fi żmien Borg Olivier.

Borg Olivier dam bħala Kap tal-partit Nazzjonalista għal 41 sena, kien ħa post Nerik Mizzi – li kien miet in office - bħala Prim Ministru fl-1950 u se nikkwota x'kien qal Borg Olivier fuq il-kostituzzjoni li ried jagħtina l- gvern Ingliż:

"As a matter of fact, the Constitution which we are asked to work out is no better than the one we had a century ago.

The imperial authorities, both in England and here, are pressing us to accept it as a fait accompli and that we must heartily refuse to do.

We, who are used to a very different form of government ....".

Borg Olivier ma kienx aċċetta dik il-konstituzzjoni u kien strumentali sabiex il-gvern Ingliż biddel dik il-konstituzzjoni u jkollna waħda li tkun aċċettabli.

Ma nistgħux ma nfakkrux dak il-mument storiku li Borg Olivier kien rappreżentant tal-kunsill tal-gvern flimkien ma' Ugo Mifsud, meta l- gvern Ingliż b'imponiment ta' liġi f'dan il-parlament, ried jitfa' n-nies Maltin 'il barra minn pajjiżna fi żmien il-gwerra.

Borg Olivier kien qal hekk:

"The fact remains that the persons who have been detained and who are now threatened with deportation are those same persons whom the honourable lieutenant governor has told us on one occasion have been interned.

Sir, we have seen what deportation means and is.

In the European coast, deportation is nothing else but a commutation of the capital punishment and we are now threatening with deportation, people who have not committed a capital crime, people, who as far as we know, and as far as we have been told, have committed no crime at all. Is it a punishment that we want to inflict on the persons for whom this bill is intended?"

Borg Olivier kien l-uniku wieħed f'dak il-kunsill li vvota kontra dak il- maħmuġ bill li l-Gvern Ingliż ried jimponi biex jiddeportaw Maltin bħalna ġewwa l-Uganda.

Sur President, kont qed naqra l-ktieb tal-Professur Pirotta u proprju meta jirrakonta din il-ġrajja, jġib paġna minn gazzetta - "Il-Berqa" jekk niftakar sew - fejn kienu ikkuljunaw lil George Borg Olivier u din kienet vera tal-mistħija.

Dak iż-żmien, l-Allied Newspapers kienu aktar Ingliżi milli Maltin.

Sur President, Borg Olivier kien dejjem lest biex jiddefendi d-dinjita` nazzjonali u biex jara li Malta tingħata dak li hu taha u naturalment, fil-ħidma tiegħu, għamel dak kollu li kien possibli sabiex Malta tieħu l-aħjar li tista'.

Ma nistgħux ma niftakrux il-kwestjoni ta' meta l-gvern Ingliż ried jagħlaq it-Tarzna u Borg Olivier, bħala kap ta' l-oppożizzjoni, kien ta sehemu sabiex ipoġġi pressure fuq il-gvern Ingliż ħalli dawk l-eluf ta' Maltin li kienu se jitilfu xogħolhom, ma jitilfuhx.

Borġ Olivier kien fehem id- disgrazzja li kienet se taqa' fuq Malta jekk il-gvern Ingliż ikeċċi iżjed min-nofs it-13,000 ħaddiem tat-Tarzna u sejjer nikkwota parti minn diskors ta' Borg Olivier, li kien indirizzat lejn l-Ispeaker ta' l-Assemblea Leġislattiva proprju fuq din il-kwestjoni:

"Sal-lum x'ħadna, Sur President?

Illum m'għandniex messaġġi, dikjarazzjonijiet, press releases li jgħidu li mhux tassew li ttieħdet deċiżjoni fuq il-kwestjoni tal-dockyard.

Aħna dan ma jinteressaniex.

Aħna ma rridux messaġġi u telegrammi li jgħidulna li l-kwestjoni tad- dockyard għadha ma ġietx deċiża.

Aħna li rridu hu li jiġi dikjarat li l-kwestjoni tad-dockyard ġiet deċiża b'mod ġust lejn Malta.".

Borg Olivier għamel kull ma kien possibbli, għalkemm kien fl-oppożizzjoni, u kien issekonda r-resoluzzjoni li għaddiet sabiex il-gvern Ingliż jerġa jaħsibha

Sur President, ejja nfakkru meta l-gvern Ingliż ried jagħti s-sensji lil diversi Maltin li kien jaħdmu mas-servizzi Ingliżi u se naqra:

"Borg Olivier kien ipprova jikkonvinċi lill-Gvern Ingliż biex jagħti lil Malta l-għajnuna ekonomika li kienet tenħtieġ.

Meta l-gvern Ingliż żamm iebes, Borg Olivier iddeċieda li kien wasal il-waqt li Malta tieħu d-destin tagħha f'idejja u għalhekk kien informa s- segretarju ta' l-Istat għall-kolonji li ried li tkun iffissata b'urġenza data għall-indipendenza ta' Malta u hekk informa lill- parlament.".

Sur President, nafu x'ġara f'dak iż-żmien, fuq din is-sitwazzjoni li kienet tolqot mill-viċin lil eluf ta' ħaddiema u l-familji tagħhom kif ukoll lill- poplu u l-ekonomija Nazzjonali.

Kien jeħtieġ li l-pajjiż kollu jingħaqad biex jilqa' din l-isfida u dakinhar ukoll, ta' patrijott li kien, kien irnexxielu jagħqad il-Parlament Malti biex flimkien jiġġieldu id-deċiżjoni tal-gvern Ingliż.

Fid-diskors tiegħu, Borg Olivier kien qal hekk:

"Jiena għalhekk nistieden lill-Onor.

Membri tal-Kamra biex fl- interessi supremi ta' pajjiżna, jittrattaw din il-kwestjoni mingħajr ebda passjoni ta' politika partiġġana u biex nuru s-solidarjeta` tagħna, r-rappreżentanti tal-poplu kollu ta' dawn il-gzejjer, lejn il- ħaddiema u lejn in-nazzjon Malti, nipproponi r-resoluzzjoni li sejjer naqra:

"Hemm bżonn tkun prova quddiem id-dinja li l-Parlament Malti mhux beħsiebu joqgħod għall-impożizzjoni tal-politika egoista u arbitrarja tal-gvern Ingliż u jrid isemma leħnu biex l- Ingilterra ma tkomplix tuża dan il-poplu żgħir iżda qalbieni fejn u sakemm jaqbel lilha biss.".

Dan kien diskors patrijottiku ieħor li sar minn Borg Olivier, bniedem li kellu viżjoni kbira mhux biss għax ġab l-indipendenza ta' Malta u anke f'affarijiet oħra.

Aħna ma kellna xejn f'dan il-pajjiż, la turiżmu u lanqas industriji imma Borg Olivier qal li l-poplu Malti jista' jasal fejn irid jasal sakemm aħna nkunu ndipendenti.

Baqa' insistenti, persistenti u konsistenti u fl-aħħar ġab l-indipendenza.

Nikkwota diskors ieħor ta' Borg Olivier :

"Diġa` nformajt lill-Kamra li l-gvern Malti fisser li fil-prinċipju jaqbel li Malta għandha tieħu sehem fil-Common Market u għalkemm għalina din il-kwestjoni għadha forsi ma toffrix problema immedjata, jiena ħassejt li anke fl-Ingilterra, kelli ngħid li hija l-intenzjoni tal-gvern tiegħi li javviċina lis-sitt pajjiżi tal-mercato comune biex isiru diskussjonijiet bl-iskop li jsir ftehim dwar l-assoċjazzjoni ta' Malta.

Għalkemm ġejt irraportat li għedt li l-gvern Malti diġa` għamel domanda formali għad-dħul fis-suq komuni, dan għadu ma sarx.

Li sar sal-lum hu, dak li l-Kamra taf bih u cioe`, l-kuntatti mal-pajjiżi interessati mill-Ministru ta' l-Iżvilupp Industrijali u Turiżmu fil- viżta li ftit xhur ilu għamel fi Brussels.

Dan m'għandux jiftiehem li jnaqqas mill-konvinzjoni tiegħi u tal-gvern, li fix-xejra l-ġdida li qed tieħu l-Ewropa, li minna niffurmaw parti integrali, Malta ma tistax tibqa' barra.

L-Ewropa qegħda b'suċċess tagħmel sforzi kbar biex tissaħħaħ politikament, kummerċjalment u soċjalment.

Fil-proġress kbir li qed isir f'diversi partijiet tad-dinja, Malta ma tistax tibqa' lura milli taffronta anke din il-problema li bla dubju sejjer jippreżenta diffikultajiet mhux żgħar iżda li żgur jista' jiftaħ it- triq għall-futur tagħna b'vantaġġi kbar għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali tal-poplu tagħna.".

Bħal ma kienet l-Indipendenza nspirata mill-antenati ta' Borg Olivier u saret realta` taħt Borg Olivier, kien Borg Olivier li nspira dawk li ġew warajh, li xi darba, Malta tissieħeb fl-UE u din il-profezija, jekk Alla jrid, se ssir realta` wkoll.

Sejjer nikkwota parti oħra tad-diskors ta' Borg Olivier li juri l-viżjoni tiegħu:

"With the recent attainment of Independence, Malta regained her sovereignty of old, and one of the most ancient nations of Europe returned to take its place among the free countries of this continent.

It is for this reason that I said, that coming to this institution, is in many ways, a home coming after a period of absence.

Here we feel truly at home, joined with other members of the family who subscribed to the same basic concepts and philosophy and who are prepared to build on the native heritage of our Europe.".

Sur President, dawn hu diskorsi storiċi ta' bniedem li kellu viżjoni kbira, bniedem li għalkemm kien jiġi attakkat – anke bi kliem dispjegattiv għall- aħħar - baqa' kalm, ħafer lin-nies li kienu attakkawh u wasal fejn kellu jasal.

Inkompli nikkwota:

"Whilst as a European country, sharing a common culture, history and way of life, we naturally gravitate towards Europe, our geographical position makes us aware of the importance of North Africa, which shares with six members of this council, a common sea and which has much to contribute to the welfare of the area.

We therefore would think that this aspect of the European foreign policy could be given some more thought.".

Sur President, illum pajjiżna qiegħed lejlet pass importanti ieħor, dak li jista' jwassal biex Malta tidħol fl-UE u bħal ma rajna lil Sir Ugo Mifsud, lil Nerik Mizzi u lil George Borg Olivier, llum naraw lill-Prim Ministru, Eddie Fenech Adami, jġib fis-seħħ l-inspirazzjonijiet tal-predeċessuri tiegħu.

Jiena ma nistax ma nespremix is-sodisfazzjon u l-pjaċir tiegħi li nifforma parti minn dan il-partit hekk kbir li ġab tant ġid f'pajjiżna u li qatt ma laq sieq il-barrani.

Kien hemm okkażżjonijiet fejn George Borg Olivier ġie dahru mal-ħajt, u kien hemm Maltin u barranin li riedu jikkinsuh u jwaqqgħuh għaċ-ċajt imma dan kien bniedem kbir.

Addiritura, l- idea tal-funeral statali ta' George Borg Olivier kien issuġġeriha l-Perit Mintoff, li għalkemm kien rival politiku ta' Borg Olivier, dan kien ra l- kobor ta' dan il-bniedem.

Sur President, nawgura li din il-kommemorazzjoni tibqa' ssir kull sena, bħal ma l-partit Nazzjonalista jfakkar kull sena l-Indipendenza, li hi l- highlight ta' dak li għamel Borġ Olivier u għada pitgħada jekk Alla jrid, nkunu kburin li naraw il-Prim Ministru attwali tagħna, jdaħħal lil Malta fl- UE.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hi aġġornata għal nhar it-Tnejn, 4 ta' Novembru 2002 fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

AFM - KLANDESTINI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm hemm klandestini miżmuma mill-armata llum?

Kemm huma nisa, irġiel u tfal u kemm ilhom hawn?

Kemm minn dawn intbagħtu lura pajjiżhom din is-sena?

Kemm qed jiswew lill-pajjiż kull wieħed fuq medda ta' ġimgħa?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Fl-4 ta' Ottubru, il-forzi armati kellhom 343 immigrant taħt il-ħarsien tagħħom f' barracks militari.

Dawn kienu jikkonsistu f'137 raġel, 101 nisa u 105 itfal.

Uħud minn dawn ilhom f'Malta minn Marzu ta' din is-sena.

Oħrajn waslu f'Lulju, Awissu, Settembru u Ottubru.

Huwa stmat li f'ikel, mediċini u bżonnijiet personali, kull immigrant qiegħed jiswa lill-armata s-somma ta' Lm9.85c0 fil-gimgħa, minbarra s-salarji tal-membri tal-forzi armati li jkollhom xogħol konness mal-klandestini kif ukoll spejjeż tat-transport u akkomodazzjoni.

Rigward kemm immigranti ntbaghtu lura pajjiżhom, nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

AFM – INĊIDENT TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Billi dan l- aħħar numru ta' suldati weġgħu fuq xogħol meta mezz ta' trasport ta' l- armata kien involut f'inċident tat-traffiku, jista' il-Prim Ministru jgħid jekk dawn humiex inxurjati u jekk iva, kif inhuma inxurjati?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Bhal ħaddiema oħra mal-gvern, il-membri tal- forzi armati m'humiex assigurati taħt xi polza ta' assigurazzjoni.

LIĊENZJI TA' L-INSIB

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid għaliex inżammu jew ġew għalissa iffriżati l-applikazzjonijiet għall-liċenzja ta' l-insib meta id- diskussjonijiet mal-UE fuq dan għadhom mhux finalizzati?

Kemm hemm applikazzjonijiet pendenti?

ONOR.

TONIO BORG: Id-diskussjonijiet ma` l-UE huma finalizzati.

Ninsab infurmat li fil-preżent il-pulizija għandha 253 applikazzjoni għall- insib.

AFM PATROLS - KLANDESTINI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm-il darba ġew interċettati opri tal-baħar li fuqhom kien hemm klandestini (immigranti) waqt patrols regolari tal-forzi armati din is- sena?

Kemm saru interċetazzjonijiet wara rapporti minn persuni ċivili jew mill-pulizija?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mill-bidu tas-sena sal-25 ta' Ottubru kien kemm 13-il każ fejn ġew interċettati opri tal-baħar li fuqhom kien hemm immigranti klandestini.

Kien hemm żewġ interċettazzjonijiet li seħħew minn ajruplan tal-forzi armati ta' Malta li kien fuq patrol ta' rutina u minn helicopter tal-missjoni militari Taljana li kien fuq taħrig.

L- interċettazzjonijiet l-oħra kollha seħħew wara rapporti minn persuni anonimi, sajjieda u persuni ohra li ndentifikaw ruħhom jew mat-turretta tal- palazz jew Malta Radio jew mal-pulizija.

ETC – ĦADDIEMA 'l FUQ MINN 61 SENA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Ministru jgħid kemm illum hawn persuni 'l fuq minn 61 sena li qed jaħdmu?

Kemm minn dawn huma nisa u kemm irġiel?

Kemm minn dawn huma impjegati u kemm self-employed?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: F'Mejju 2002 in-numru ta' ħaddiema jaħdmu full time 'il fuq minn 61 sena kien ta' 1,000 li minnhom 231 kienu nisa u 769 kienu rġiel.

Mill-231 mara 130 kienu self-employed filwaqt li 101 kienu mpjegati; u mis-769 raġel 358 kienu self-employed filwaqt li 411 kienu mpjegati.

MARSA SPORTS CLUB – TRACK TA' L-ATLETIKA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta għaqda tkun trid tuża t-track ta' l-atletika tal-Marsa u/jew xi faċilitajiet oħra, x'inhi l-proċedura?

Kemm-il għaqda/team talbu li jużaw dawn il-faċilitajiet s'issa din is-sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li meta għaqda tkun trid tuża t-track ta' l- atletika fil-kumpless tal-Marsa wieħed għandu jikteb lid-dipartiment taż- żgħażagħ u sport għall-permess.

Lista ta' skejjel li użaw dawn il-faċilitajiet s'issa din is-sena qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

Għal-lista ta' għaqdiet, nirriferi l- Onor. Membru għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari 36112.

UNIVERSITA` - SMART CARD

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jistax il-bord li jamministra l-grants lill- istudenti universitarji jikkunsidrax t-talba tal-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament li kien warrab Lm40 mill-ismart card biex iħallas għall-ispejjeż tat-teżi u għalqulu l-kont qabel ħallas l- ispejjeż?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-avviż legali dwar l-għotjiet ta' manteniment lill-istudenti jagħmilha ċara li dawn jitħallsu bejn ix-xhur ta' Ottubru u Ġunju.

Jidher li f'dan il-każ, l-istudent imsemmi pprova jagħmel użu mill-card wara dan il-perijodu.

Madanakollu l-Onor.

Membru hu mitlub jinforma lill-istudent li għalih qed jirriferi, biex jagħmel kuntatt maċ-chairman tal-bord għall-għotjiet ta' manteniment lill-istudenti, biex il-każ tiegħu jkun eżaminat mill-bord imsemmi.

SKEJJEL – TIFLA B'DIŻABILITA`

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'arranġamenti qed isiru biex it-tifla b'diżabilita` li isimha qed jintbagħat separatament tingħata l-għajnuna meħtieġa għall-edukazzjoni tagħha fl-iskola primarja ta' Tas-Sliema?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li nħatret supply kindergarten assistant ġdida biex tgħin lit-tifla msemmija fl-iskola primarja ta' tas-Sliema.

Din bdiet ix-xogħol nhar it-Tnejn 14 ta' Ottubru, 2002.

SKEJJEL TAL-GVERN - TIBDIL TA' UNIFORMI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema huma dawk l-iskejjel tal-gvern - primarji u sekondarji - li biddlu l-uniformi tagħhom din is-sena?

X'kienet ir-raġuni?

Kemm swiet lill-ġenituri din il-bidla fl-uniformijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar mill-iskejjel u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL INDIPENDENTI - GĦAJNUNA MILL-GVERN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jikkonferma l-Ministru li l-gvern ser iżid l-għajnuna li beda jagħti s-sena li għaddiet lil dawk il-ġenituri li jibagħtu t-tfal tagħhom fl-iskejjel indipendenti?

B'kemm?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-materja mhux regolata minn dan il-ministeru.

SKEJJEL - ASSENTEIŻMU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'mekkaniżmu jeżisti biex jiġi kkontrollat l- assenteiżmu fl-iskejjel f'Malta u Għawdex?

X'isir fejn jidħlu l-iskejjel tal-knisja u dawk privati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Kapijiet ta' l-Iskejjel huma dejjem attenti għal dawk it-tfal li jkollhom tendenza li jfallu l-iskola.

Kuljum, jinżammu attendenzi fir-reġistri ta' l-iskola.

L-għalliema huma mgħallma jidentifikaw lil dawk it-tfal li jistgħu 'l quddiem jaqbdu dan in-nuqqas.

Għalhekk, meta l-għalliema jsiru jafu bħal xi każijiet bħal dawn, jinfurmaw il-kapijiet ta' l-iskejjel tagħhom sabiex isiru interventi meħtieġa.

Każijiet referuti għal għajnuna jgħaddu għand il-professjonijsti bħal education social workers, counsellors, u school psychologists tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Dawn is-servizzi jaraw x'inhuma l-kawżi li jistgħu jkollhom l-istudenti kemm fl-iskola u fid-dar tagħhom.

Huma jiddentifikaw xi problemi oħra li jistgħu jkollhom li qegħdin iwasslu għall-assentejiżmu ta' l-istudenti.

Il-kapijiet ta' l-iskejjel jirreferu wkoll każijiet ta' mard ta' studenti lill-ischool medical service.

F'każijiet bħal dawn, tingħata għajnuna mis-servizzi mogħtija mis- sezzjonijiet tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni permezz ta' żjarat fl- iskejjel, żjarat fid-djar, laqgħat ma' tfal u mal-ġenituri, u counselling.

Din il-ko-ordinament ta' servizzi flimkien ma' l-iskejjel hu mmirat biex iwasslu lil dawn l-istudenti jattendu l-iskola.

Apparti dan ix-xogħol, il-kapijiet ta' l-iskejjel huma obbligati li kull xahar jirrapurtaw lis-sezzjoni ħidma soċjali fl-iskejjel lil dawk l- istudenti li jkunu fallew l-iskola mingħajr raġuni valida.

F'każijiet ta' assentejiżmu mhux iġġustifikati fejn il-ġenituri ma jikkoperawx, dawn jittellgħu l-qorti.

L-istess sistema tapplika għal skejjel privati u tal-knisja.

L-iskejjel tal- knisja għandhom aġenzija ta' social work tagħhom.

EDUKAZZJONI - SPORTS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu jagħmel id-dipartiment ta' l-edukazzjoni sabiex iħajjar aktar tfal jieħdu sehem fl-isports fl-iskejjel u dan barra l- lezzjonijiet ta' l-edukazzjoni fiżika li huma diġa` parti mit-timetable?

Jista' jgħid kemm hemm lezzjonijiet fil-ġimgħa fil-primarji u fis- sekondarji?

Jista' jgħid ukoll x'importanza tingħata lill-isports fis- sixth form?

Kif qed isir dan?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-dipartiment ta' l-edukazzjoni permezz ta' l-isports section jorganizza kull sena festivals tal-football u tan- netball mifruxin matul diversi xhur.

Fihom jipparteċipaw tfal minn madwar erbgħin skola primarja.

Jorganizza wkoll sports festivals għall-iskejjel primarji f'erba' reġjuni.

Għall-istudenti ta' l-iskejjel sekondarji jsiru kompetizzjonijiet fi ħmistax-il sport differenti u għal etajiet juniors u seniors.

Minbarra dawn l-attivitajiet, numru kbir ta' skejjel jorganizzaw ukoll, b'mod volontarju, attivitajiet sportivi matul il-break ta' nofsinhar.

Fil-programm ta': A. L-iskejjel primarji hemm sagħtejn fil-ġimgħa ta' edukazzjoni fiżika.

B. L-iskejjel sekondarji u junior lyceums il-lezzjonijiet huma kif se nsemmi:

|Form |Sekondar|Junior | | |ji |Lyceums | | | | | |I u |2 |2 | |II | | | |III |1 |1 | |IV u |1 |1 | |V | | |

Għal studenti li għandhom il-physical educaiton option, in-numru ta' lezzjonijiet huma hekk:

|Form |Sekondar|Junior | | |ji |Lyceums | | | | | |III |0 |4 | |IV u |5 |4 | |V | | |

Informat ukoll li fil-bidu tas-sena l-istudenti tal-Junior College jiġu mistiedna jipparteċipaw f'diversi attivitajiet sportivi li jiġu organizzati mis-sezzjoni ta' l-isport.

L-istudenti huma mħajjra jieħdu esperjenza bħala parteċipanti, bħala uffiċjali u referees kif ukoll bħala coaches.

Nhar ta' Erbgħa wara s-sagħtejn hu ħin allokat għall-attivitajiet sportivi.

L-attivitajiet sportivi fil-kulleġġ jinqasmu fi tlieta:

Leagues organizzati tal-football, basketball, badminton, volleyball, tennis, handball, hockey u chess;

Training organizzat minn coaches kwalifikati, jew studenti stess tal- kulleġġ fil-martial arts, tennis, aerobics, volleyball, wrestling u żfin; u

Kompetizzjonijiet u tournaments kontra skejjel oħra f'Malta u f'Għawdex.

Matul is-sena jsiru wkoll diversi esibizzjonijiet minn diversi assoċjazzjonijiet sportivi bil-għan li jħeġġu l-istudenti jipprattikaw dak l-isport partikolari.

QORTI - KAŻI ĠODDA TA' SEPARAZZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' il-Ministru jgħid kemm daħlu każi ġodda ta' separazzjoni taż- żwieġ fil-qorti s'issa din is-sena?

Kemm minnhom kienu bejn Maltin u barranin?

Kemm ġew irtirati talbiet ta' separazzjoni din is-sena?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab infurmat li mill-bidu tas-sena sal-15 t'Ottubru 2002 daħlu 142 kawza ġdida ta' separazzjonijiet taż-żwieg fil- Prim'Awla tal-Qorti Ċivili.

Matul din is-sena kien hemm 40 talba ta' separazzjoni li ġew ċeduti.

Ma tinżammx statistika ta' kemm, mill-kawzi ta' separazzjonijiet li ġew introdotti din is-sena, kienu bejn Maltin u barranin stante li mill-proċess tal-kawzi m'hemmx indikat x'nazzjonalita` huma l-partijiet.

QORTI - KAŻI DEĊIŻI TA' SEPARAZZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew deċiżi każi ta' separazzjoni mill- qorti s'issa din is-sena?

Kemm kien hemm każi bejn Maltin u barranin?

Kien hemm xi każi fejn il-qorti ma qablitx li tingħata s-separazzjoni?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab infurmat illi kien hemm 12-il kawża ta` separazzjoni li ġew deċiżi mill-bidu tas-sena sal-15 t`Ottubru, 2002.

F`każ wieħed biss il-qorti ma qablitx li tingħata s-separazzjoni.

Ma' tinzammx statistika ta` kemm, mill-kawżi deċiżi, kienu bejn Maltin u barranin.

PIXXINA NAZZJONALI – SIGURTA` GĦALL-ĦADDIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara li jittieħdu passi mill-istrutturi tal-ħarsien tas-sigurta` u s-saħħa fuq il-post tax- xogħol biex jissorveljaw il-plant room tal-pixxina nazzjonali fejn wires ta' l-elettriku jixxarbu regolarment mill-ilma li jiskala mis-saqaf mill- ilma ta' min ikun qed jieħu shower b'periklu għall-ħajja tal-ħaddiema?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt l-ilment ta' l-Onor.

Interpellant lill- awtorita` għas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol biex jinvestigaw il-każ.

JUNIOR COLLEGE - RAPPORT FINANZJARJU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra rapport finanzjarju dettaljat tad-dħul u ħruġ tal-Junior College bid-dettalji dwar nefqa kapitali u nefqa rikorrenti għas-snin 1999, 2000 u 2001?

ONOR.

LOUIS GALEA: Lista bid-dettalji tad-dħul u ħruġ tal-Junior College għas-snin 1999, 2000 u 2001 qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

SKOLA SEKONDARJA - MINOR STAFF - PORNOGRAFIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'passi ttieħdu dwar rapport li xi ħadd mill-minor staff minn skola sekondarja statali tal-bniet, li isimu qed jintbagħat separatament, wera materjal pornografiku lill-studenta u anke messha?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fil-każ imsemmi, ittieħdu l-passi kollha li huma fl-interess tat-tifla konċernata, wara konsultazzjoni mat-tifla u l- ġenituri tagħha.

DIPARTIMENT TA' L-AMBJENT/MEPA - PANEWWIJIET TAL-KONKOS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jinformana meta d-dipartiment ta' l-ambjent, il- MEPA, eċċ. ġew informati dwar l-hekk imsejjaħ esperiment ta' panewwijiet tal-konkos skond kif il-Kamra ġiet informata permezz ta' mistoqsija parlamentari 35856?

Kemm saru laqgħat?

Min kien preżenti?

ONOR.

TONIO BORG: Rigward il-ħitan ġodda matul it-toroq imsemmija f`mistoqsija parlamentari 35856; il-bypass ta` l-Imtarfa, it-Triq ta` Burmarrad, it-Triq tas-Salina u t-Triq tal-Balal fin-Naxxar, ninsab infurmat li il-MEPA ma kenitx ikkonsultata.

TAXXI INTERNI/VAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' il- Ministru jgħid kemm fil-fatt huwa n-numru ta' objections li għandhom id- dipartimenti tat-taxxi interni u tal-VAT fil-mument?

Kemm każijiet ta' oġġezzjonijiet ġew rimedjati matul is-snin 1999, 2000 u 2001 u kemm din is-sena?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' oġġezzjonijiet pendenti fid-dipartiment tat-taxxi interni sa l-aħħar ta' Settembru li għadda kien :

Individwi 38,638 Kumpaniji 3,429

In-numru ta' każijiet pendenti fid-dipartiment tal-VAT sa' l-aħħar ta' Settembru kien ta' 1,033.

L-oġġezzjonijiet maħduma mid-dipatiment tat-taxxi Interni kienu :

|1999 |7,922 | |2000 |8,108 | |2001 |9,125 | |2002 (sa |5,880 | |Settembru) | |

In-numru ta' każijiet ta' oġġezzjonijiet li ġew finalizzati mid-dipartiment tal-VAT kienu:

|1999 |3,553 | |2000 |7,292 | |2001 |3,138 | |2002 (sa' |1,081 | |Settembru) | |

SKEJJEL TA' L-ISTAT - NEFQA TAD-DAWL U L-ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 35860, jista' il-Ministru jgħid kemm fil-fatt kienet in-nefqa globali tal-ħlasijiet li saru għall-kontijiet tad-dawl u l-ilma ta' l-iskejjel kollha u tad-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dikasteru tal-ministeru ta' l-edukazzjoni matul is-sena li għaddiet f'Malta u Għawdex separatament?

Jista' il-Ministru jagħti l-istess informazzjoni għas-snin 1999 u l-2000?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-nefqa globali tal-ħlasijiet li saru għall-kontijiet tad-dawl u l-ilma ta' l-iskejjel kollha u tad-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dikasteru tal-ministeru ta' l-edukazzjoni hija kif se nsemmi:

| |1999 |2000 |2001 | | |Lm |Lm |Lm | |Div. ta' |200,104|81,832|232,913| |l-Edukazzjon|.07 |.23 |.48 | |i, Skejjel, | | | | |Ministeru | | | | |ta' l-Eduk.,| | | | |Dipt. ta' | | | | |l-Eżamijiet | | | | |u Seg. | | | | |Parlamentari| | | | |Dip. |7,700.0|7,357.|6,359.0| |tal-Librerij|0 |00 |0 | |i u Arkivji | | | | |Dip. |12,335.|24,334|19,332.| |tal-Mużewiji|86 |.41 |23 | |et | | | | |Dip. |1,840.0|2,143.|1,695.0| |tal-Kultura |0 |00 |0 | |Dip. |xejn |10,133|2,000.0| |taż-Żgħażagħ| |.00 |0 | |u Sport | | | | |TOTAL |221,979|125,79|262,299| | |.93 |9.64 |.71 |

MOSTA – TRIQ IL-WIED - TNEĦĦIJA TA' TANKIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid meta se jittieħdu passi biex jitneħħew it-tankijiet kbar u kollha sadid li qed jintużaw flok xatba jew ħajt ta' għalqa u li qed ikerrħu l-ambjent fi Triq il-Wied, kantuniera ma' Triq Franġisk Mangion, il-Mosta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari 36336 f'seduta 807.