MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 481 L-Erbgħa, 31 ta' Jannar, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 481

L-Erbgħa, 31 ta' Jannar, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.10 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 31 ta' Jannar, 2001

WERREJ MINUTI 1

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 1

TQEGĦID TA' KARTI 5

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-RATIFIKA TAT-TRATTAT TA' SANT'ANĠLU - (IT-TIENI QARI)

RATIFICATION OF TREATIES (ST ANGELO) BILL - (SECOND READING) 6

AĠĠORNAMENT.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 30

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 480 li saret fitl-30 ta' Jannar, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

LUKANDI – KLASSIFIKA

L-ONOR.

HELEN D'AMATO (f'isem l-Onor.

Dolores Cristina): staqsiet lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn lukandi liċenzjati?

Xi klassifikazzjoni huma?

Fil-preżent kemm hemm lukandi ġodda li qed jinbnew u kemm hemm oħrajn fi stadju ta' ristrutturazzjoni jew tkabbir?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): B'riferenza għall- mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant li tagħha kont weġibt biss għall-ewwel parti u għedt li kont se nwieġeb f'seduta oħra għall-partijiet l-oħra, ninsab informat li f'dawn l-aħħar snin il-bord tal-lukandi u stabilimenti li jservu l-Ikel approva l-bini ta' 12-il lukanda ġdida li l-ebda waħda minnhom ma hi lesta.

L-HCEB approva wkoll ristrutturazzjoni ta' 12-il lukanda kif ukoll it-tkabbir ta' 17 oħra.

Ix-xogħol fuq dawn il-lukandi għadu għaddej.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Noel Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħidli jekk hux veru li matul dawn l-aħħar ġimgħat madwar 20 lukandier ġew mitluba biex ibiddlu l- klassifikazzjoni tal-lukanda tagħhom, fis-sens li minn 4-Star imorru għal 3- Star u minn 3-Star għal 2-Star.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ovvjament f'dan il-mument m'għandix l-informazzjoni preċiża, pero' jiena naf li t-tourism authority, li dalwaqt se jkollha l- kompitu li tikklassifika l-lukandi, għamlet manual ta' standards u għamlet laqgħa għal-lukandiera kollha u fehmithom b'liema mod se jibdew jimxu fir- rigward tal-klassifikazzjoni tal-lukandi.

Fl-istess ħin l-inspectors il-ġodda tat-tourism authority, flimkien ma' kumpannija ta' esperti Spanjoli minn Mallorca, marru jżuru l-lukandi l- oħra.

L-idea hija li fejn hemm in-nuqqasijiet il-lukandiera jiġu mgħarrfa x'għandhom jagħmlu biex iżommu l-istandard tal-lukanda.

Ovvjament imbagħad ikun hemm a second inspection.

L-idea hija biex wieħed jgħin li jinżammu l- istandards u mhux biex wieħed jippenalizza lil xi ħadd.

S'issa t-tourism authority għad m'għandhiex il-jedd li tikklassifika, u bħalissa qed tagħmel li tista' biex tgħin lil kulħadd itejjeb s-servizz u l- faċilitajiet fil-lukandi.

Irrid ngħid ukoll li dawn l-inspectors il-ġodda kixfu diversi affarijiet oħra, bħal per eżempju lukandi li żiedu l-ammont ta' sodod mingħajr permess, oħrajn li ma kenux qegħdin jintużaw bħala lukandi, oħrajn li ntefgħu fuq negozju ieħor u ħafna affarijiet oħra.

Ovvjament fejn ma kienx fl-interess tat-turiżmu li tkompli t-tmexxija u l-ġestjoni ta' dawn il- lukandi, wieħed ma setax jistenna sakemm t-tourism authority tieħu f'idejha dik ir-responsabbilta', u għaldaqstant l-inspectors bagħtu rapporti lill-HCEB, l-organu li sal-lum għadu jiddixxiplina, jagħmel monitoring u jikklassifika, li wara li sema' lill-inspectors ħa d- deċiżjonijiet li kien hemm bżonn jieħu.

Pero' fl-ebda każ - qed nitkellem mill-memorja - s'issa ma kien hemm downgrading ta' xi lukanda.

AIR MALTA – KAPTANA U FIRST OFFICERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinformani dwar l-aħħar żviluppi tal-problema industrjali li hemm bħalissa bejn l-Air Malta min-naħa u l-kaptani u l-first officers min-naħa l-oħra?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Peress li d- diskussjonijiet dwar il-ftehim kollettiv bejn l-Air Malta u l-airline pilots association għadhom għaddejjin, ma jidhirlix li huwa prudenti li f'dan l-istadju nagħti dettalji dwar xi klawsoli partikolari.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR: NOEL FARRUGIA: Peress li l-Ministru qed jgħid li d-diskussjonijiet għadhom għaddejjin u in vista li din it-tilwima ġiet reġistrata madwar xi seba' xhur ilu, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi timeframe partikolari jew inkella jekk dawn id-diskussjonijiet hux se jibqgħu miftuħa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena li nista' ngħid huwa li bħalissa hemm laqgħat għaddejjin.

Dawn se jkomplu l-ġimgħa d-dieħla u naħseb li f'dan l-istadju wieħed għandu jkun prudenti u ma joqgħodx jidħol fid-dettall tan-negozjati.

AFM – TRASFERIMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jara jekk huwiex possibbli li l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament tiġi ttrasferita għal xi outpost bix-shift?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninsab informat li l-armata diġa' kkonsidrat talba għat-trasferiment tal-membru msemmi u nstab li fiċ- ċirkostanzi dan ma jistax jingħata.

SPTAR MONTE CARMELI - CANTEEN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jinformani għaliex il-canteen ta' Mount Carmel qed ikun magħluq meta ċerta persuna tkun bil-leave?

Jista' jgħid ukoll għaliex meta xi supervisors jidħlu overtime biex jagħmlu xogħol ta' cleaners mhux jidħlu ħaddiema oħra bi grad anqas biex jassistu fil-canteen, sabiex il-pazjenti jkunu jistgħu jisservew ġewwa l- isptar u mhux ikollhom joħorġu jixtru minn barra l-bini ta' l-isptar b'periklu għal saħħithom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Dwar l-ewwel parti tad-domanda nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għad-domanda numru 22681.

Dwar it-tieni parti, jiena informat li s-supervisors ma jidħlux overtime fuq xogħol ta' cleaning imma biex jagħmlu superviżjoni fuq ħaddiema li jkunu qed jagħmlu xogħol ta' cleaning waqt l-overtime.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari,

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħidli jekk ivverifikax hux minnu jew le li qed jidħlu tliet supervisors, tnejn ikunu fl-uffiċċju u wieħed jagħmel xogħol ta' fattiga?

Qed nistaqsi dan għax naf li hemm xi fattigi li qed jilmentaw li ħaddiema ta' grad ogħla minn tagħhom qegħdin jiddaħħlu għall-overtime biex jagħmlu xogħol ta' tindif li suppost isir minnhom u b'hekk huma qed jinqatgħu mill-overtime.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Naħseb li l-Onor.

Membru japprezza li mill-bieraħ fil-għaxija sa dalgħodu ma kienx hemm ċans li nġib l-informazzjoni, pero' dalgħodu stess tlabt li jikkonfermawli jew le dak li ġie allegat il-bieraħ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joseph Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jirriżultalu li xi xahar jew xahrejn ilu ġew trasferiti xi ħaddiema mid-drainage section tal-ministeru għall-ambjent għal mad-diviżjoni tas-saħħa?

Peress li jien informat li xi wħud minnhom dan ix-xahar ma rċevewx il-paga dovuta lilhom, jista' l-Ministru jindaga dwar dan?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mhijiex available at hand, pero' naf li bħalissa qed isir xi eżerċizzju biex nutilizzaw lill-ħaddiema tagħna bl- aħjar mod possibbli.

Kien hemm numru ta' nies li kienu over and above tar- requirements tad-drainage section u peress li aħna kellna bżonn ta' xi nies fil-grad ta' cleaners dawn ġew trasferiti għad-diviżjoni tas-saħħa.

Dwar il-paga m'iniex informat, pero' naħseb li japprezza li ġaladarba saret domanda bil-miktub nagħtih risposta meta l-informazzjoni tkun available.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jgħid jekk it-talba biex dawn il-ħaddiema jiġu ttrasferiti saritx mill-ministeru tas-saħħa jew inkella mill-ministeru għall-ambjent?

X'inhi r-raġuni li wħud mill-ħaddiema li ġew trasferiti reġgħu marru lura mad-drainage section fejn kienu qabel?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, bħalissa m'għandix f'idejja d-dettalji li qed jitlobni l-Onor.

Membru.

Nissuġġerilu li jistenna tweġiba għad-domanda li għamilli bil-miktub, ħalli fil-frattemp inkun nista' nivverifika l- affarijiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Possibbli li l-Ministru mhuwiex informat li wħud mill-ħaddiema li kienu ġew trasferiti għal mad-diviżjoni tas-saħħa reġgħu marru lura għal mad-drainage section?

X'kienet ir-raġuni li l-ewwel intbagħtu mad-diviżjoni tas-saħħa u mbagħad reġgħu ntbagħtu lura?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jidher li hawn xi daqsxejn tal-konfużjoni fuq ir-rwol u l-obbligi tal-ministri!

Jiena ma naħsibx li ministru għandu joqgħod jidħol hu f'dawn l-affarijiet.

Il-ministru għandu r-rwol li jara li d- dipartiment ikun qed jaħdem b'mod effiċjenti.

Ħadd m'għandu jippretendi li l-ministru jkun konxju ta' kull transfer li jsir.

Hemm nies min-naħa esekuttiva li għandhom din ir-responsabbilta', pero' jekk l-Onor.

Cuschieri qed iqajjem xi każ partikolari nista' naċċertah li se niċċekkja u ngħaddilu l-informazzjoni.

DWANA - CONTAINER SCANNER

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Fid-dawl ta' l-allegazzjonijiet li saru dwar containers li daħlu bil-kuntrabandu, jista' l-Ministru jgħid meta se jinxtara container scanner sabiex ikun hemm sorveljanza aħjar mill-management tad-dwana fir-rigward tal-containers li jiddaħħlu f'pajjiżna?

Jista' jgħid kemm intbgħatu ħaddiema mid-dipartiment tad-dwana u pulizija sabiex jitħarrġu fl-operat ta' dan il-container scanner?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li kif kien ġie mħabbar xi ftit żmien ilu, hemm ippjanat li container scanner jingħata lid-dwana mill-Gvern ta' l-Istati Uniti.

Dan l- apparat li jqum eluf kbar ta' liri għandu jservi biex tkun tista' ssir sorveljanza aħjar fuq il-containers.

S'issa ma sarx taħriġ fuq equipment bħal dan, għalkemm membri fid-dwana diġa' jħaddmu apparat ta' X-ray fuq bagalji u merkanzija f'pakki ta' ċerti daqs.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari,

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħjiel meta dan il-container scanner se jkun stallat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, irrid ngħid li kien fl-aħħar tas-sena li għaddiet li ġejna mgħarrfa li se jkollna l-faċilita' ta' dan l-equipment.

Bħalissa għaddejjin b'diskussjonijiet dwar x'tip ta' equipment hu u kif se jiġi stallat u kif jista' jintuża.

Dan iqum miljuni ta' dollari u naturalment qed naraw li jibda jopera kemm jista' jkun malajr.

Pero' m'hemmx dubju li s-sorveljanza fuq il-containers u fuq oġġetti oħra importati minn barra ssir u ssir dejjem.

Naturalment il-ġlieda kontra kuntrabandu li jgħaddi mill-ajruport u mill- portijiet tagħna hija kontinwa u hija waħda li kulħadd irid jegħleb.

Pero' huwa fatt li biex ix-xogħol jitħaffef irid ikollna dan it-tip ta' apparat għax dan iservi biex wieħed ikun jaf x'hemm f'container mingħajr ma joqgħod iżarmah.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joseph Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Dwar kuntrabandu li jidħol bil-baħar, jista' l- Ministru jgħid jekk meta kaptan ta' vapur jiġih xi dubju li f'container jista' jkun hemm xi kuntrabandu, jistax jispezzjoni tali container waqt li l-vapur ikun għaddej bil-vjaġġ tiegħu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Naturalment il-kaptan għandu responsabbilta' totali tal-vapur u ta' l-affarijiet li jkun qed iġorr.

Meta vapur ikunu qed iġorr il-containers ikun hemm dikjarazzjoni ta' x'fihom il-containers.

Wieħed irid jara wkoll x'temperatura jkun qiegħed fih il-container.

Jiġifieri jekk qed nitkellmu fuq frozen foods, fuq il-vapur ikollhom apparat biex il- prodott jinżamm f'dik it-tip ta' temperatura għax inkella l-prodott issirlu l-ħsara u ma jibqax tajjeb għall-ikel.

Naturalment minn dik it-tip ta' informazzjoni l-kaptan ikun jista' jgħid jekk hemmx dikjarazzjoni falza jew le.

M'hemmx dubju li s-sistema ta' spezzjonijiet tieħu in konsiderazzjoni din it-tip ta' informazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien għandi informazzjoni li d-dwana ta' l-Ingilterra għadha kemm xtrat equipment bħal dan – fil-fatt nefqu Lm1.3 miljun – li kien strumentali biex id-dwana Ingliża ġabret Lm2 biljuni f'dazju li normalment kienu jogħsfru.

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi kuntatti bejn id-dipartiment tad-dwana f'Malti u d-dwana ta' l- Ingilterra biex l-uffiċjali tagħna jkunu aktar attenti dwar dak li qed jagħmlu pajjiżi oħra, bħall-Ingilterra, biex jiġġieldu l-kuntrabandu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nista' ngħid li d-dipartiment tad-dwana għandu relazzjonijiet mill-qrib ma' ħafna organizzazzjonijiet u awtoritajiet tad- dwana barra minn Malta, fosthom ta' l-Ingilterra, tal-Ġermanja u diversi pajjiżi oħra li magħhom għandna kummerċ sostanzjali.

Naturalment il- kwestjoni m'hijiex biss kwestjoni ta' flus imma hija waħda ta' kontroll ta' abbuż; u mhux biss għax wieħed ikun qed jevadi t-taxxa, imma anke għax f'container jista' jkollok materja illegali u allura wieħed irid jiġġieled dan l-abbuż b'kull mezz possibbli.

Is-sistema ta' container scanning li qegħdin isiru l-preparamenti meħtieġa għaliha – veru li s-sistema tqum il-miljuni imma aħna m'hu se noħorġu xejn għax se neħduha bħala għotja mill-Gvern Amerikan - se tiġi mħaddma għall-benefiċċju ta' pajjiżna biex jitnaqqas kwalunkwe abbuż li jista' jsir waqt it-traġitt ta' containers lejn Malta.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għat- Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar każ ta' dixxiplina ta' mpjegat f'dipartiment li jaqa' taħt l-OPM, riferut lill-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku, flimkien ma' tagħrif dwar każi oħra ta' dixxiplina li nbdew mill-1 sal- 31 ta' Jannar 2000 taħt ir-Regolamenti tad-Dixxiplina ta' l-1977, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru 13 ta' l-2001 - Regolamenti ta' l-2001 dwar proċedura għall-investigazzjoni ta' lmenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Refalo.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru 14 ta' l-2001 - Regolamenti ta' l-2001 dwar il- kontribuzzjonijet tas-settur privat għal servizzi tat-turiżmu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Censu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Lista ta' films li ntwerew fil-Kavallier ta' San Ġakbu, bejn it-22 ta' Settembru 2000 u t-23 ta' Jannar 2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

u f'isem il-Ministru għall-Ambjent inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:- Avviż Legali Nru 12 ta' l-2001 - Regolamenti ta' l-2001 dwar il- ħarsien tas-siġar u l-imsaġar.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-RATIFIKA TAT-TRATTAT TA' SANT'ANĠLU - (KONT.)

RATIFICATION OF TREATIES (ST ANGELO) BILL - (CONT.)

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-30 ta' Jannar.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, huwa in possession.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, l-aħħar darba li kont qed nitkellem dwar dan l-abbozz ta' liġi kont qiegħed nagħmel riferenza għal dak li kienet qiegħda tifhem u tipproġetta li twettaq l-amministrazzjoni preċedenti Laburista sabiex dan il-proġett ikun wieħed li tabilħaqq jinċentiva u jservi ta' ġid u ta' tkabbir ta' l-ekonomija tal-gżejjer tagħna.

Kont qed ngħid ukoll li l-ħsieb tal-gvern Laburista kien li minbarra li l-Ordni ta' San Gwann ikollha ċ-ċentru tagħha hawnhekk, pajjiżna jkun jista' jgawdi minn żieda fit-turiżmu għaliex permezz ta' hekk tkun qed tiġi kkaraterizzata b'mod aktar ħaj l-istorja tal-poplu tagħna.

Fl-istess ħin l-amministrazzjoni preċedenti kienet qed taħseb ukoll sabiex isir ċertu investiment f'dak li huwa restawr tal-bini storiku, li m'hemmx dubju kien se jħalli impatt pożittiv fuq l-area tal-Kottonera.

Għalkemm tan-naħa l-oħra kienu jgħajruna li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi konna se ntellfu s-sovranita` tal-Maltin f'din iż-żona - wieħed irid iżomm quddiem għajnejh il-fatt li minbarra li l-Ordni jkollhom il-bażi tagħhom hawnhekk dan se jservi wkoll sabiex jinħolqu opportunitajiet li jsaħħu l-ekonomija ta' pajjiżna - fl-istess ħin ma ddejqu xejn jirriattivaw l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea biex b'hekk b'mod nazzjonali, is-sovranita` tkun suġġetta għal dak li tiddeċiedi l-Unjoni Ewropea.

Huwa mportanti li l-gvern jirrikonoxxi kemm qiegħed lura fl-aġenda ta' pajjiżna biex iġib il-bidliet meħtieġa u b'hekk inkunu nistgħu tabilħaqq insaħħu s-sitwazzjoni u l-qagħda ekonomika, liema qagħda m'hemmx dubju qiegħda toħloq diffikultajiet kbar lin-nies tax-xogħol u lin- negozjanti f'pajjiżna.

Dan kollu juri li l-gvern mhux qed ikun daqstant konsistenti, vijabbli u determinat li tabilħaqq jgħaġġel u jfittex iġib l- investiment lejn pajjiżna.

Jiena m'iniex se noqgħid nidħol fid-dettall ta' kull artiklu li fih dan l-abbozz għaliex ċert li se jagħmlu dan l-avukati tal-grupp parlamentari tagħna, pero` xtaqt nagħmel xi osservazzjonijiet bħal, per eżempju, li fl- opinjoni tiegħi ftit li xejn sar sabiex in-nies ta' l-Isla, tal-Birgu, ta' Bormla u tal-Kalkara jkunu iktar aġġornati u informati dwar dan il-proġett, li għalkemm għandna ċerti riżervi dwaru naqblu miegħu u se nivvotaw favurih.

Jien nifhem li kien ikun iktar realistiku kieku kellna niddiskutu ma' din il-komunita` dwar il-pjani li hemm maħsuba għal dak il-lokal - għalkemm se jkollu ċerta limitazzjoni meta tipparaguna l-mod ta' kif kienet qiegħda tħares lejh l-amministrazzjoni preċedenti u kif qed tħares lejh l- amministrazzjoni tal-gvern tal-lum - ħalli permezz ta' hekk in-nies li jgħixu f'dawn il-lokalitajiet ikollhom aktar għarfien dwar x'se jsir.

Kif diġa` kelli l-okkażjoni ngħid u kif anke spjega tant tajjeb sieħbi l- Onor. Joe Mizzi, gvern preċedenti Laburista kien qed jagħti importanza kbira lill-iżvilupp tan-naħa t'isfel ta' Malta, ħaġa li m'hux qed ikompli jagħmel dan il-gvern.

Dan juri li s-serħan ir-ras li suppost kellha tiġi f'pajjiżna nbidlet f'taħwid ir-ras, għar-raġuni li kull proġett li dan il- gvern jipprova jimbarka fuqu u kull diskors li jagħmel biex jipproġetta lilu nnifsu bħala gvern li jaf aktar minn kulħadd x'bidliet hemm bżonn li nwettqu bħala poplu, qed jispiċċaw f'duħħan.

M'hemmx dubju li jekk se nibqgħu nkunu laxki u nkonsistenti fil-mod ta' kif nagħmlu l-affarijiet, allura se nkunu qegħdin naffaċċjaw problemi kbar.

Mr Speaker, jien nittama li l-gvern jimpenja ruħu sabiex mhux biss jagħti l-importanza li tixraq lil dan il-proġett imma sabiex iżomm quddiem għajnejh il-bżonn li inizjattivi ta' din ix-xorta jiġu sostnuti bil-mod kif kienet qed tagħmel l-amministrazzjoni preċedenti, jiġifieri b'mod li l- investiment ikun qed isir għall-ġid komuni tal-poplu kollu mhux għall-ġid ta' xi interessi ta' xi naħa politika jew biex jiġu sodisfatti ċerti nies li fl-imgħoddi, b'irresponsabbilta` kbira, għamlu ċerta kritika sabiex serqu l-gvern Laburista mill-poplu li kien tah il-maġġoranza.

Għalhekk huwa importanti li nżommu quddiem għajnejna - kif qal id-deputat mexxej, l-Onor.

George Vella, u m'hemmx dubju li fi stadju aktar 'il quddiem jitkellem ukoll il-Kap ta' l-Oppożizzjoni - li l-mod kif kien se jiġi ntergrat f'pajjiżna l-proġett mill-amministrazzjoni preċedenti kien wieħed li bih se jgawdi l-poplu kollu.

U b'dan il-messaġġ intemm l-intervent tiegħi, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, minkejja li quddiemna għandna abbozz li jiffoka fuq ftehim partikolari li jolqot proġett partikolari inħoss - kif għamlu tajjeb sħabi u anke xi wħud mill-esponenti tal-gvern - li ma nistgħux niddiskutu dan l-abbozz b'mod iżolat imma rridu nħarsu lejh bħala parti minn proġett ħafna iktar kbir u wiesa' li jolqot l-area tal- Kottonera kollha u anke l-area tal-madwar.

Inħoss wkoll li ma nistgħux niddiskutu dan l-abbozz bil-mod li ddiskutewh ċerti kelliema min-naħa tal- gvern li ppruvaw jizzikaw b'mod partiġjan u jagħmlu paraguni foloz, fis- sens li wieħed ma jistax jipparaguna performance ta' 12-il sena ma' dik ta' sena u għaxar xhur.

Ngħid għalija ma nistgħux nitkellmu fuq proġett bħal dan b'mod iżolat u nintelqu għal ċerta attitudini partiġjana.

Jiena nħoss li dwar proġett bħal dan, li jolqot mill-qrib area mill-aktar dipressata u li għandna bżonn attenzjoni, irridu nitkellmu 'l fuq minn dik li hija politika partiġjana u nindirizzaw irwieħna mhux biss lejn l-aspett ekonomiku tal-ħaġa imma anke lejn l-aspett soċjali; fil-fatt l-approach tagħna għandu jrid ikun wieħed soċjo-ekonomiku.

Naħseb ukoll li f'diskussjoni bħal din irridu naraw x'common ground hemm bejn dak li qed jgħid il-gvern u dak li qed tgħid l-oppożizzjoni.

U hemm prinċipju kbir li naħseb li qed naqblu fuqu; it-tnejn nirrikonoxxu l-fatt li mhux biss irridu nirriġeneraw il-Kottonera bi proġetti li jkunu utli imma li jrid isir ċertu upgrading ta' dawk l-attrazzjonijiet li sal-lum f'pajjiżna kienu qed ikunu fuq quddiem biex iġibu t-turisti.

Fl-opinjoni tiegħi, b'dan l-abbozz qegħdin nirrikonoxxu l-bżonn li f'dik li hija industrija tat-turiżmu - industrija importanti ħafna għall-ekonomija ta' pajjiżna - ma nibqgħux marbutin ma' xemx u l-baħar imma nimbuttaw 'il quddiem l-aktar attrazzjonijiet turisti u nesplojtjaw u nesploraw il- possibbiltajiet u l-potenzjal kollu tagħna f'dik li hija kultura u f'dik li hija storja.

Fuq dan il-punt xtaqt nagħmel riferenza għal kitba li dehret f'"The Malta Independent on Sunday" tat-3 ta' Diċembru, minn Prof. Terry Stevens - ma naħsibx li kien jaf li din se tkun daqshekk qrib id-diskussjoni fuq dan l- abbozz ta' liġi - fejn f'parti minnha qal hekk:

"Worldwide, the fastest growing sector is cultural tourism which is estimated at 37% of all international tourism.

This 37% does not include those tourists who would never admit to being cultural tourists, but at the same time would not consider their holiday complete without experiencing the difference of some local culture attraction.

The basic motivation for tourism, is of course, to experience difference.".

U jien naħseb li dan huwa li qegħdin nippruvaw nagħmlu aħna meta qegħdin niddiskutu u niġbdu l-attenzjoni għal ċerti affarijiet f'din il-Kamra, ninkoraġġixxu kemm nistgħu l-iżvilupp tal-potenzjal kulturali u storiku ta' pajjiżna biex nattiraw lit-turisti lejn Malta permezz ta' dawn l-affarijiet u mhux biss minħabba affarijiet naturali li bagħtilna l-Mulej li wara kollox jinsabu fil-pajjiżi kollha tal-Mediterran u f'pajjiżi oħra mbiegħda minna.

Mr Speaker, xtaqt nagħmel enfasi fuq l-impatt soċjali li se jkollu dan il- proġett u li minkejja li għandna dan it-trattat quddiemna, ħadd mill- kelliema tan-naħa tal-gvern ma tkellem dwaru.

U hawnhekk irrid nagħmel parentesi biex ħadd ma jibda jifhem li jien qed ngħid li l-Ordni tal- Kavallieri ta' San Ġwann m'għandhomx jieħdu Sant'Anġlu, Mhux dak li qed ngħid imma qed ngħid li kull meta l-gvern, hu min hu, jiġi f'dan il- parlament u jressaq quddiem il-poplu proġett għandu jgħid mhux biss it- tajjeb tiegħu imma għandu jitkellem b'mod ħollistiku dwaru, partikolarment dwar l-impatt soċjali li se jkollu fuq in-nies ta' l-area.

Jiena personalment inħoss li għadna 'l bogħod milli nwettqu dan.

U nerġa' nenfasizza li m'iniex qed inqis it-take-over ta' Sant'Anġlu mill-Ordni tal- Kavallieri waħedha, imma qed nieħu wkoll in konsiderazzjoni li ma' dan il- proġett hemm ukoll il-proġett l-ieħor ta' l-iżvilupp tal-Kottonera.

Sur President, din il-ġimgħa smajna lill-Ministru Zammit Dimech jgħid li tlesta l-ewwel abbozz ta' traffic impact assessment, imma sal-lum ħadd għadu ma jaf x'fih.

Meta f'dan il-parlament iddiskutejna r-riżoluzzjoni dwar il-proġett tal-Kottonera, ma nafx kemm minna hawnhekk tkellmu fuq ċertu riskju li hemm għal ċerti affarijiet li huma storiċi u ekoloġiċi fl- area.

Sal-lum għadna ma kellniex rapporti ta' environmental impact assessments dwar ċerti affarijiet u għadna 'l bogħod milli jkollna dak it- tagħrif li nagħmlu evaluation ta' x'inhu verament worth it mhux biss ekonomikament fuq livell nazzjonali jew għall-area tal-Kottonera, imma anke soċjalment, għan-nies tal-Kottonera.

Per eżempju, subartiklu 3 (4) tal- ftehim jgħid proprju hekk:

"The government shall do its utmost to ensure that St Angelo shall be supplied with the necessary public services, including electricity, water, sewerage, post, telephone, telegraph, drainage, collection of refuse and fire protection, etc, etc ...".

Jiġifieri hemm commitment ċar min-naħa tal-gvern li fil-fatt se jidħol għall-piż biex jissupplixxi din l-infrastruttura kollha lill-Forti Sant'Anġlu.

Imma jien kont nistenna min-naħa tal-gvern li jgħid kemm se jiġi jiswa x- xogħol li qed jieħu on board hu u li qiegħed imniżżel hawnhekk bħala responsabbilta` tiegħu.

Filwaqt li minn naħa għandna l-commitment tal- gvern biex jagħmel din in-nefqa kbira ħalli jissupplixxi dawn is-servizzi essenzjali biex il-Forti ta' Sant'Anġlu tkun tista' tkun operational kif suppost tkun, min-naħa l-oħra m'għandna l-ebda assigurazzjoni li l-Ordni ta' San Ġwann se ġġib fiż-żgur ċerta attivita`.

Kulma hemm huwa biss turija ta' impenn imma m'hemm xejn konkret, jiġifieri m'hemmx, per eżempju, li l-Ordni ta' San Ġwann se tibda torganizza 10 konferenzi fis-sena u ħamsa minnhom se jinżammu żgur f'Malta u allura għandna rasna mistrieħ li żgur ġej ċertu revenue.

Jiena kont nippretendi li l-gvern jiġi hawn u jgħidilna li se jonfoq "tant" miljuni ta' flus biex ikun jista' jagħti dawn is-servizzi lill-Ordni ta' San Ġwann ħalli din tkun tista' topera tajjeb mill-Forti ta' Sant' Anġlu, imma li fl-istess ħin se jkun hemm commitment min-naħa ta' l-Ordni li ġġib lejn Malta ċertu tip ta' business.

Issa probabbli se jkun hemm xi ħadd min-naħa tal-gvern li jgħid li l-Ordni għandha l-commitment li tirrestawra l-forti nnifisha u għalhekk nixtieq nagħmel riferenza għal artiklu 10 li proprju titkellem dwar dan u tgħid li:

"The Order shall restore St Angelo and the buildings and other constructions thereon to the highest standards reasonably possible and shall maintain same out of its funds or out of such funds it may manage to secure internationally for the purpose from individual or institutional donors.".

Fl-opinjoni tiegħi dan juri li hemm commitment li lanqas huwa sħiħ għaliex qed nitkellmu fuq commitment min-naħa ta' l-Ordni li tagħmel restawr tal- Forti Sant'Anġlu "to the highest standards reasonably possible".

Dan jista' jfisser anything, tista' l-Ordni ta' San Ġwann tgħid li s'"hawnhekk" huwa reasonably possible għaliha għaliex il-gvern, wara li se jagħmel nefqa kbira biex jagħti lill-Ordni s-servizzi ta' l-infrastruttura kollha biex hi tkun tista' topera minn hemmhekk, ma rabathiex b'ammont ta' fondi biex jiġi assigurat li r-restawr isir.

U mhux talli hekk talli mkien fl-abbozz ma hawn min se jiġġudika kif għandu jsir ir-restawr u jekk dan ikunx qed isir skond normi tekniċi ta' ċertu tip.

Min se jiddeċiedi fuq ir-restawr?

L- Ordni?

Ma jfissirx li għaliex il-forti nbena mill-kavallieri, allura huwa tagħhom; dak huwa tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Allura min se jiddeċiedi jekk l-istandards ta' restawr humiex adattati jew le?

Jien nippretendi li l-gvern kellu jiġi hawnhekk u jispjegalna x'tip ta' impenn hemm għaliex bħalma kien daqshekk importanti li ftehim bħal dan jiġi quddiemna f'forma ta' abbozz ta' liġi, kont nippretendi li dawn id-dettalji mhux xi ħadd iweġibna għalihom - j'Alla xi ħadd iweġibna għaliex xi kultant inkun xi ftit xettika f'dan il-parlament; nagħmel ħafna mistoqsijiet waqt l-interventi tiegħi imma rari nisma' xi tweġiba – imma kellhom ikunu riflessi fil-liġi ħalli l-impenn ikun wieħed sħiħ u mhux nofs kedda.

Kont nistenna wkoll li l-gvern jiġi hawnhekk u jispjegalna kemm se jkun kbir l-inkonvenjent għan-nies tal-Kottonera, partikolarment għan-nies ta' Bormla u tal-Birgu, li m'hemmx dubju li sakemm ikunu qed isiru dawn ix- xogħlijiet infrastrutturali kbar - hawnhekk qed nitkellmu fuq sistema ta' drainage u elettriku - żgur li n-nies ta' Bormla u tal-Birgu se jkollhom l- inkonvenjenza ta' ħafna tħaffir u nġenji fit-toroq tagħhom.

U jien nistaqsi: Hemm timeframe għal meta għandu jitlesta dan ix-xogħol?

Se jingħata xi tip ta' kumpens?

X'se jiggwadanjaw minnu?

Veru li forsi jkun hawn min jgħid li bis-saħħa ta' dan il-proġett se jikber it-turiżmu, u hekk għandu jkun, imma kif se jiggwadanjaw minn dan in-nies ta' Bormla, tal- Birgu u ta' l-Isla?

Mr Speaker, kulħadd jitkellem dwar it-turiżmu u jgħid li din hija industrija importanti ħafna, u hekk hu fil-fatt, pero` imbagħad ma nisimgħu xejn fuq l-effetti negattivi li għandu t-turiżmu partikolarment fl- areas turistiċi.

Per eżempju, in-nies li joqogħdu Buġibba, tas-Sliema u ta' San Ġiljan, li kollha huma postijiet turistiċi, ukoll ibatu ċerti nkonvenjenzi minħabba t-turiżmu, bħal per eżempju, li jkollhom iħallsu għall-affarijiet li jixtru bil-prezzijiet tat-turisti li jkunu ogħla.

Jiġifieri jekk irridu li verament inkunu responsabbli rridu ngħidu kollox.

Qiegħed isir xi tip ta' assessment dwar jekk il-Kottonera hijiex se tispiċċa bħal dawn l-areas li qed insemmi?

Fil-fehma tiegħi, fil-qagħda li jinsabu fiha n-nies tal-Kottonera fejn nafu li hemm persentaġġ qawwi ta' nies li huma qiegħda, unskilled, il-mezzi finanzjarji tagħhom huma limitati u allura hemm element ta' faqar fil-veru sens tal-kelma, ma jifilħux għal impatti negattivi ta' din ix-xorta.

Dan il-gvern għamlu dan it-tip ta' social impact assessment?

Jien naf li meta l-Ministru Zammit Dimech mar jagħmel il-launching tal-Casino di Venezia u ġie mistoqsi kemm dan se jiġġenera impjiegi għan-nies tal-Kottonera qal ċar u tond li ma jistax jassigura li fil-ħolqien ta' l-impjiegi li jkun hemm b'dawn il-proġetti in- nies tal-Kottonera se jiġu ppreferuti.

Dawn kienu jgħajru lill-gvern Laburista għaliex f'sena u 10 xhur, kontra 12-il sena ta' gvern Nazzjonalista, ra kif għamel biex jiġġenera x-xogħol fil-Kottonera, area li tant għandha bżonn impenn.

Affarijiet li ma jitwemmnux!

Huwa veru li l-industrija tat-turiżmu hija l-aqwa u l-aħjar u m'hemmx dubju wkoll li din industrija ma nistgħux ngħaddu mingħajrha bħala pajjiż u nagħmlu sew li nippruvaw niżviluppawha u ma nħalluhiex marbuta biss max-xemx u l-baħar imma nipprovaw nesplojtjaw il-potenzjal kulturali u storiku tagħna, imma rridu noqogħdu attenti li naraw li permezz ta' dan ma jiggwadanjawx il-ftit u jbatu l-ħafna.

U dan diġa` konna għednih meta ġiet quddiemna r-riżoluzzjoni tal-proġett tal-Kottonera u semmejna l-oxxenita` li qed tiġri hemmhekk fejn ingħatat biċċa art biex tiġi spekulata mingħajr ma qisna l-effett soċjo-ekonomiku fuq in-nies.

Jiena ddiżappuntajt ruħi nisma' lill-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici jiftaħar għaliex waqa' l-ħajt ta' Bormla, qisu għaliex waqa' dan il-ħajt il- problemi ta' Bormla spiċċaw.

Veru li b'hekk minflok ħajt iswed bin- nugrufun wieħed issa jista' jara ftit ħadid pulit, imma nfetħet ukoll ferita oħra għaliex issa minn faċċata qed jidher dak il-bini li jfakkar lill-anzjani tagħna li għexu l-gwerra fil-ġenn tal-gwerra u l-bombi li kelhom fuq rashom.

Ejjew ngħidu l-affarijiet kif inhuma f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż ħalli l-poplu tagħna jkun jaf l-affarijiet sew.

Bormla m'hi se tiggwadanja xejn billi waqa' l-ħajt, Bormla forsi tibda tiggwadanja meta jiġi żviluppat id-dock.

Il-Bormliżi jixtiequ li jaqa' l- ħajt kollu mhux biss parti minnu.

Imma mbagħad noqogħdu niġu hawnhekk u ngħidu li f'daqqa waħda kulħadd kuntent u ferħan għaliex waqa' l-ħajt!

Kulma se jieħdu n-nies tal-Kottonera minn dawn il-proġetti huwa li se jinqala' kulma hemm biex jgħaddu s-servizzi infrastrutturali.

Barra minn hekk jien nara ċerta nkonsistenza fil-mod kif jitkellmu l- kelliema tal-gvern.

Per eżempju, hawnhekk kollha jiftaħru u jgħidu kemm jemmnu fil-kultura u fl-istorja u għax issa bis-saħħa tal-proġett tal- Kottonera u bis-saħħa ta' dan il-ftehim ma' l-Ordni ta' San Ġwann, kemm l- identita` storika u kulturali tagħna se tkompli tispikka, smajna lill- Ministru Zammit Dimech fi press conference tal-launching tal-Casino di Venezia jiftaħar - qisu għamel xi achievement kbir - li se jġib il-gondoli jaqsmu mix-xatt ta' l-Isla għax-xatt tal-Birgu.

Dan x'ġenn hu?

Mela allura l-Casino di Venezia ġej hawn biex jippromwovi x'hemm ġewwa Venezia!

Mela ċ-chances huma li min jiġi hawnhekk biex jilgħabhom se nħajruħ imur ikompli jilgħabhom Venezia.

(Interruzzjonijiet) Hux bil-kontra bil- kontra!

L-inkonsistenza anke fl-affarijiet iż-żgħar taraha.

Mela l- luzzijiet u u ċ-ċatri tagħna m'humiex biżżejjed?

Hemm tant barklori hemmhekk!

Dan x'taħwid hu!

Jien ma nistax nifhem għaliex minn naħa ngħidu li min hu nkarigat mill-proġett tal-Kottonera se jieħu ħsieb jirrestawra l- postijiet storiċi kollha tagħna u allura l-idenita` storika u kulturali tagħna se tispikka, l-Ordni ta' San Ġwann se jirrestawrawlna Sant'Anġlu, imbagħad inġibu l-Casino di Venezia!

Huwa tajjeb li jiġi strategic partner imma mhux li jieħu over u jġib il-gondoli miegħu!

Ara x'għandhom x'jaqsmu l-gondoli ma' Malta!

Jien naħseb li l-gvern irid jibda jissortja ftit il-ħsebijiet tiegħu u jkun konsistenti anke fl-affarijiet iż-żgħar.

Xtaqt inkompli għaddejja fuq kif jistgħu jintlaqtu n-nies ta' l-akkwati u se nerġa' ngħid għat-tielet darba li qed ngħid dawn l-affarijiet mhux għaliex jiena kontra l-ftehim jew kontra l-fatt li fil-Kottonera jsiru proġetti, imma għaliex inħoss li meta nkunu qed niddiskutu għandna nagħmlu dan bis-serjeta` u bir-responsabilita` inkella ma niddiskutu xejn.

Jien inħoss li biex niddiskutu bis-serjeta` u bir-responsabilita`, kważi aktar irridu ngħidu n-negattiv milli l-pożittiv ħalli meta nidentifikaw id-diffikultajiet inkunu f'qagħda li once li identifikajnihom naħdmu biex insibu s-soluzzjoniiet ħalli ħadd ma jbati fil- proċess.

Kont qed nitkellem fuq x'se tiggwadanja l-Kottonera u nixtieq per eżempju nkun naf x'se jiġri mill-ground tat-tfal ta' l-iskola ta' Bormla fejn taħtu hemm proġettat li jsir multi-storey car park.

X'se jiġri fil- perijodu li jkun qed isir il-construction tiegħu?

Fejn se jkunu jistgħu jilagħbu t-tfal ta' l-iskola ta' Bormla?

Dawn it-tip ta' affarijiet hemm bżonn li nkunu nafuhom ħalli meta jkun hemm min jistaqsina nkunu f'qagħda li nirrisponduh.

Nerġa' nistaqsi: X'se jiġri mit-tfal li jmorru f'din l- iskola?

Hemm timeframe ta' kemm se jdum għaddej dan ix-xogħol?

Se jsir fiż-żmien meta t-tfal qegħdin l-iskola jew se jsir fi żmien meta t-tfal ikunu bil-vaganzi tas-sajf biex b'hekk dawn ma jibqgħux imsakkrin fil- klasijiet għal ġranet sħaħ?

Din hija t-tip ta' informazzjoni li jien kont nippretendi li l-gvern jiġi hawnhekk u jgħidilna mhux joqgħod jistenna lilna nagħmlulu d-domandi dwarhom.

X'tip ta' impact assessments oħra saru barra dak tat-traffiku?

Jien hawnhekk għandi quote mill-preliminary guidelines li sar mill-ispjeċjalisti lill-gvern fuq il-Cottonera masterplan f'Ottubru 2000 dwar architecture, urbanism and conservation, fejn qed jingħad li:

"No plan can be implemented without the proper implementation tools, whether legal, administrative or financial.

The most up-to-date approach and knowledge will have to guide the planning as well as the implementation of pilot projects.

The standard will have to correspond to the high cultural values of the area.

Several recent extensive development operations already in the implementation phase, mainly the waterfront project and the activities of the consortia, will have to be studied and their impact addressed.".

Jiġifieri dawn l-ispeċjalisti qed jgħidu li minkejja li hemm proġetti li diġa` qegħdin fil-fażi ta' implimentazzjoni, għad iridu jiġu studjati.

Iva, f'dan il-pajjiż kollox minn denbu nibdew?

Għaliex il-gvern ma jiġix l- ewwel bl-abbozz ta' liġi u niddiskutuh mingħajr l-affarijiet kumplimentari miegħu?

Għaliex kull darba ngħidu ħafna paroli u nispiċċaw nirrepetu l- istess affarijiet?

Għaliex m'aħniex kapaċi nagħmlu l-affarijiet mill-bidu sa l-aħħar bil-prijoritajiet kif suppost?

Jien nittama li dawn id- diffikultajiet li qed insemmi jkollna xi xorta ta' risposta għalihom imma wisq nibża' li mhux se jkollna tweġibiet għalihom jew jekk ikollna ma jkunux tweġibiet konkreti imma ħafna tidwir mal-lewża.

Mr Speaker, hemm xi punti oħra fil-liġi li jidhirli li wkoll għandi nistaqsi dwarhom, fosthom fuq paragrafu (c) ta' subartiklu 4 (3) fejn qed jingħad hekk:

"The Order may also employ people who are neither citizens nor residents of Malta to whom Government has granted a work permit.

The employer-employee relationship in such cases will be regulated by the Order's laws and the Order's magisterial tribunals will have full jurisdiction relating to disputes arising therefrom.".

Hawnhekk qed nitkellmu fuq impjegati ta' l-Ordni li ma jkunux ċittadini Maltin, imma jien naħseb li jekk l-Ordni ta' San Ġwann se tkun fully operational se jkollha wkoll bżonn timpjega xi ħaddiema Maltin u għalhekk kont nistenna li kif il-gvern ħass li f'dan il-ftehim għandu jdaħħal dan is- subartiklu fuq ir-relazzjoni bejn l-Ordni u l-ħaddiema li m'humiex ċittadini Maltin, kien idaħħal ukoll artiklu li għandu x'jaqsam mar- relazzjoni ta' l-Ordni u ħaddiema potenzjali Maltin.

U hawnhekk jien nistaqsi: X'se jirregola f'dan ir-rigward?

Il-liġijiet Maltin?

Qed ngħid dan għaliex diġa' kellna esperjenzi ta' dawn l-affarijiet u jien għamilt diversi mistoqsijiet parlamentari lill-ministru għall- affarijiet barranin dwar il-kondizzjonijiet mill-agħar li qed jaħdmu fihom nies li jaħdmu f'ċerti ambaxxati f'Malta, fosthom ħinijiet u żidiet ta' l- għoli tal-ħajja li xejn m'huma tajbin.

Jien m'iniex qed ngħid li l-Ordni se tagħmel hekk, imma kif jgħid il-Malti "aħseb il-ħażin biex it-tajjeb ma jonqosx" u jekk il-gvern ħass il-bżonn li artiklu bħal dan fir-rigward tar- relazzjoni bejn l-Ordni u l-ħaddiema barranin mhux ċittadini Maltin jitniżżel bħala parti minn dan il-ftehim li issa se jsir liġi, kellu wkoll jitkellem ċar dwar dik relazzjoni li jista' jkun hemm bejn l-Ordni u ħaddiema potenzjali Maltin.

Jien nittama li dwar dan ikollna xi forma ta' risposta.

Imbagħad paragrafu (d) ta' l-istess subartiklu jgħid hekk:

"Officials shall, with respect to services rendered for the Order, if they are not citizens of Malta or permanently resident in Malta, be exempt from the provisions of any social security scheme established by the Laws of Malta.".

Aħna nifhmu li uffiċjali li se jkunu qegħdin jagħtu servizz lill-Ordni, la m'humiex ċittadini Maltin jew m'humiex residenti permanenti f'Malta ma jaqgħux taħt il-provvedimenti tas-social security għal dak li huwa ħlas ta' bolla, imma mbagħad jien nistaqsi jekk il-ħaddiema ta' l-Ordni li m'humiex ċittadini Maltin imma li se jkunu qegħdin jaħdmu Malta u se jkunu residenti Malta humiex se jaqgħu taħt il-provisions tas-social security scheme Maltija.

Jekk se jaqgħu taħt din l-iskema, se jkun ifisser li dawn se jkollhom dritt għal dawk li huma servizzi tas-saħħa u ta' l-edukazzjoni?

Jien nixtieq li anke dwar dan ikun hawn xi ħadd min-naħa tal-gvern li jispjega ftit aktar.

Mr Speaker, minkejja li fil-ftehim jissemma l-impenn ta' l-Ordni li tirrestawra postijiet storiċi, m'hemm xejn konkret ħlief fuq Sant'Anġlu.

Issa aħna nafu li l-wirt storiku ta' l-Ordni mhux qiegħed biss fl-area tal- Kottonera imma qiegħed anke l-Belt Valletta u fi rħula oħra, fosthom f'Ħal Qormi u għalhekk kont nistenna li filwaqt li l-Ordni tħares l-immedjat tagħha, jiġifieri l-Forti Sant'Anġlu, jekk jista' jkun tifrex il-ħarsa tagħha fis-sens ta' għajnuna għal dak li huwa restawr jew attivitajiet kulturali storiċi li tista' torganizza ukoll f'areas oħra li huma relatati mal-ħajja ta' l-Ordni f'Malta.

Jiġifieri din hija ħaġa oħra li xtaqt nara f'dan it-tip ta' agreement.

Mr Speaker, xtaqt nagħlaq billi ngħid li filwaqt li dan huwa agreement pożittiv, fis-sens li naqblu dwaru fil-prinċipju - gvern Laburista fiż- żmien qasir li kellu kien midd għonqu propju għal dan it-tip ta' xogħol u ħadd ma jista' joqgħod jiġi jagħmel paraguni bejn dak li sar f'sentejn u dak li sar fi żmien ħafna itwal - għaliex nistgħu ngħidu li huwa kontinwazzjoni ta' dak li nbeda mill-amministrazzjoni preċedenti, kont nistenna li l-gvern ikun responsabbli u mhux biss iħares lejn il-lat ekonomiku tal-proġett imma jħares ukoll lejn il-lat soċjo-ekonomiku li jolqot direttament lill-komunitajiet tal-madwar fejn ikunu se jsiru l- proġetti, f'dan il-każ qed nitkellmu fuq il-Kottonera.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, ma kontx se nitkellem fuq din il-liġi imma wara l-intervent ta' l-Onor.

Zammit Dimech tal-bieraħ, naħseb li jkun tajjeb li ngħaddi l-kummenti tiegħi fir-rigward ta' l-iżvilupp totali tal-Kottonera u fir-rigward ta' kif jimposta ruħu dan li għandna quddiemna llum, imma aktar u aktar fir-rigward ta' kif il- proġett tal-marina tal-Birgu żviluppa jew ma żviluppax f'dawn l-aħħar żmenijiet.

L-idea tal-gvern Laburista dwar Sant'Anglu kienet li proġett bħal dan iservi bħala parti minn strateġija sħiħa għall-iżvilupp tal-Kottonera.

Il- proġett ta' Sant'Anglu vis-a-vis il-Kavallieri ta' San Ġwann ma kienx maħsub biex ikun għal rasu imma biex jikkumplimenta l-iżvilupp tal-marina tal-Birgu u l-iżvilupp tal-dock tat-tarzna, żvilupp ibbażat fuq attivitajiet ekonomikament vijabbli flimkien ma' l-użu tal-faċilitajiet naturali u storiċi tal-Kottonera.

B'hekk allura konna nkunu qegħdin niddiversifikaw u narrikixxu l-attrazzjonijiet li attwalment għandna fil- pajjiż u lill-industrija tat-turiżmu konna nkunu qegħdin nagħtuha dak in- nifs ġdid li konna u li għadna nemmnu li għandha bżonn.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' Sant'Anglu l-idea kienet li jerġa' jispiċċa taħt ir- responsabbilta` ta' l-Ordni ta' San Ġwann biex tkun tista' tippreżentah bħala bażi tagħha li minnha mbagħad tkun tista' anke tattira lejna turiżmu ta' ċertu tip kemm mill-Ewropa kif ukoll mill-Istati Uniti.

Sur President, din il-viżjoni kienet marbuta mbagħad ma' l-iżvilupp tal- mollijiet tal-Birgu.

Mill-ġdid hemmhekk l-idea kienet li kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' Sant'Anglu kif ukoll f'dak li għandu x'jaqsam mal- mollijiet tal-Birgu, il-pern ikun wieħed ekonomiku.

Jiġifieri qed toħloq attivita` li trendi, għax trendi allura tipprovdi impjiegi, u għax tipprovdi impjiegi mbagħad ikollha minnha nfisha l-injezzjoni li tagħmel attivita` ekonomika fil-qasam tar-reġjun tal-Kottonera u anke li żżid il- ħidma ekonomika b'mod ġenerali fil-qasam tal-kummerċ u fil-qasam tas-snajja li jmorru għal meta l-jottijiet, fil-każ tal-marina, jiġu hemmhekk u jkollhom bżonn ċerti provvisti.

Ċertament il-ħsieb kien li nimxu pass wara l-ieħor.

Jien dejjem emmint li jekk tipprova tagħmel kollox f'salt ma tasalx - m'iniex konvint lanqas li qed naslu bil-mod kif qed imexxi dan il-gvern - għaliex meta taparsi tagħmel kollox f'salt tiftaħ ruħek għal nuqqas ta' focus, għal dewmien bla bżonn u tagħti wkoll lok għal abbuż.

U anke fil-każ ta' Sant'Anglu, jien m'iniex konvint li l-proġett li għandna quddiemna se jwassal għal dak li ridna nagħmlu għaliex huwa 'l bogħod wisq milli jipprovdi xi ħaġa speċifika li fi żmien relattivament qasir tabilħaqq toriġina affarijiet ġodda.

Il-ftehim li għandna quddiemna - għalkemm aħna se nivvutaw favur tiegħu - fl-opinjoni tiegħi qed jiftaħ spazju sħiħ biex isir ftit li xejn.

U naħseb li t-tentazzjoni se tkun proprju dik; li jsir ftit li xejn.

Meta aħna konna qegħdin naħdmu fuq proġett differenti l-idea kienet li waqt li nagħtu ċerti impenji qawwija, min-naħa l-oħra nistennew li l-Ordni ta' San Ġwann innifisha tagħti impenji ugwalment qawwija li jkunu marbuta ma' skadenzi ta' żmien raġonevoli imma relattivament qosra.

Ma nistax nifhem li dan se jirriżulta mill-proġett li għandna quddiemna.

L-istess nistgħu ngħidu għal dak li għandu x'jaqsam mal-proġett tal-yacht marina - li issa ovvjament sar kawża ċelebri b'dak li ġara anke f'dan il- parlament minħabba fih - fejn il-kunċett li l-ewwel nibdew bil-ħolqien ta' enti ekonomikament vijabbli, jiġifieri l-iżvilupp tal-marinas imbagħad minnu toħloq attivita` ekonomika u tirkeb fuqha, ġie żviluppat b'xi ħaġa li f'daqqa waħda ġiet immartellata fuq l-idea tal-marina, l-idea li se tiġi żviluppata l-hekk imsejjħa zona kollha tal-Kottonera, li se jkun hemm l- idea ta' residenzi ġodda, lukanda ġdida u casino ġdid u f'daqqa waħda allura l-proġett tal-marina nnifsu sar kważi dettall fil-fasla kollha ta' x'għandu jsir.

U jien ngħid li we are putting the cart before the horse bis-sogru sħiħ li dak li jsir isir fuq bażi spekulattiva kif ġara f'Chambray u dak li seta' kien ekonomikament vijabbli jieħu t-tieni, it- tielet u anke r-raba' rank.

Jien nidħak meta nisma' lill-Ministru Zammit Dimech joqgħod jiftaħar bil-Casino di Venezia u li joqgħod jgħid li se jkun hemm casino kbir fil-Kottonera, eċċ. eċċ.

Ngħid ukoll li din tal-casino se terġa' ssir waħda minn dawn il-bżieżaq kbar li nonfħu f'dan il-pajjiż, imbagħad naraw x'jiġri wara.

Kien gvern Laburista li fetaħ is-suq tal-casinos f'pajjiżna u kienet idea tagħna li tista' żżid l-attrazzjonijiet turistiċi f'pajjiżna billi jkollok ċertu ammont ta' varjeta` fil-preżentazzjoni ta' casinos, jiġifieri li ma tiddependix fuq casino wieħed imma tagħti ċ-ċans li dak il-casino jimmodernizza u jtejjeb ruħu u tħalli spazju għall-alternattiva.

Imma fl- istess ħin ma tridx titlaq imbagħad għall-idea li f'kull kantuniera tiftaħ casino.

U malli aħna ħriġna b'din l-idea minnufih kulħadd ried jiftaħ casino.

Hawn Malta dejjem hekk jiġri - ġrat diġa` fil-qasam taċ-cinemas u tas-supermarkets – speċi ta' follow the leader!

U mhux sew li gvern jitlaq għal għonq it-triq u ma jifhimx two, three steps down the road ma xiex se jiltaqa'.

Aħna konna għamilniha ċara li nemmnu li għandu jkun hemm spazju għal żewġ casinos f'Malta - dak eżistenti u ieħor li kien open għall-kompetizzjoni u kulħadd jikkompeti għalih - u għal wieħed f'Għawdex għaliex għal gżira Għawdxija jrid ikollna strateġija reġjonali differenti.

Imma malli ħriġna b'din l-idea kulħadd ried casino; ried casino il-proġett ta' Tigne` u tawhulu, riedu casino l-ispekulaturi li hemm wara l-proġetti tal-marina tal- Birgu, jiġifieri l-Cottonera Waterfront Group u tawhomlhom ukoll, u issa se jkun hemm oħrajn li se jitolbu għal casino.

U din hija falza stikka min- naħa tal-gvern, is-soltu nuqqas ta' ħsieb strateġiku min-naħa ta' l- amministrazzjoni ta' Dr. Fenech Adami l-aqwa li jidhru sbieħ.

Qed naħdmu b'mod li minflok tabilħaqq inqiegħdu pedamenti serji għall-iżvilupp, qegħdin inħarbtu anke l-mod kif nistgħu niżviluppaw fil-pajjiż.

U m'hu veru xejn li qed nuru xi nuqqas ta' fiduċja fin-nies tal-Kottonera għaliex nikkritikaw il-kunċett ta' casino hemmhekk.

X'għandu x'jaqsam!

M'hemmx dubju li dawn it-tip ta' argumenti stupidi assolutament ma jżommux ċertu ħsieb strateġiku ta' kif se nimxu 'l quddiem.

Jekk hemm xi ħaġa li hemm bżonn nagħmlu fil-Kottonera hija li noħolqu attivita` vijabbli, liema attivita` trid tkun ekonomikament ibbażata, mhux sempliċement noqogħdu ndaħħlu taparsi ideat li huma tajbin biss għal min irid jispekula.

Imbagħad jiġi l-Onor.

Zammit Dimech jiftaħar bil-Casino di Venezia!

Lili wkoll ġew jarawni l-promoturi tal-Casino di Venezia u tkellimna; aħna spjegajtilhom kif narawha u huma huma spjegaw kif jarawha.

Ta' min wieħed jgħid hawnhekk li fl-Italja kollha erba' casinos biss hemm - wieħed minnhom huwa l-Casino di Venezia - u Alla jbierek hawnhekk qegħdin ifassqu l-casinos qisha tiġieġa qed tbid darba kuljum.

Aħna m'għandna xejn kontra l-Casino di Venezia.

Mhux ovvja li l-Casino di Venezia huwa wieħed mis-serji li għandhom fl-Italja!

Ma tistax tkun mod ieħor meta għandek erba'!

Imma x'kunċett se jkun dan li biex nirrivitalizzaw il- Kottonera, minflok naħdmu biex tabilħaqq il-yacht marina titlaq bis- serjeta` għaliex minn hemm irridu nibdew imbagħad ikollha l-ispin-offs ekonomiċi li jiġġereraw ix-xogħol, ftaħna l-proġett kollu.

U dwar din tad-djar residenzjali l-informazzjoni li għandi jien hija li min jagħti pariri professjonali dwar dawn it-tip ta' djar ta' lussu li jridu jibnu qed jgħidilhom li qabel ma jiġi rranġat l-ambjent totali tal- Kottonera se tkun ġennata li jibnu flats ta' lussu għaliex se jkunu sempliċement mgħobbijin fuq area li l-ewwel trid tiġi żviluppata kollha kemm hi.

Ovvjament il-ħsieb wara dan - u se nagħti il-provi - huwa li hemm nies li jiddilettaw bl-ispekulazzjoni li jkollhom dritt jibnu lukanda fil-Kottonera u qed iżommuha biex jispekulaw biha, li jkollhom dritt li jagħmlu casino u qed iżommuh biex jispekulaw bih, u li jkollhom dritt li jibnu flats ta' lussu u qed iżommuh biex jispekulaw bih.

U dawn mhux affarijiet li se jwasslu għal żvilupp mgħaġġel tal-post, anzi se jiġri kif ġara fil-każ ta' Chambray.

Kemm domna ngħidu f'dan il-parlament - jidhirli li kien fl-1992 - li dan il-proġett ma kienx maħsub u magħġun tajjeb u kien carte blanche għall-ispekulaturi!

U l-istess ħaġa ngħid li qed jiġri fil- proġett tal-Kottonera.

U għalhekk jien jiddispjaċini nisma' lil xi ħadd bħal Dr. Zammit Dimech jitkellem b'dan il-mod irresponsabbli.

Issemmew il-Cottonera Waterfront Group u l-Camper & Nicholsons u tajjeb li nirriferi għalihom it-tnejn għaliex nafuhom mill-esperjenza tagħna.

Meta aħna bdejna naħdmu fuq il-proġett tal-Kottonera l-ewwel li tkellimna magħhom - u domna ħafna nitkellmu magħhom - kienu Camper & Nicholsons.

L- Onor. Karmenu Vella, bħala ministru tat-turiżmu, tkellem ħafna magħhom ħalli jieħdu l-inizjattiva, imma baqgħu lura.

Irriżulta, għal darba wara l- oħra, li dawn kienu interessati li jieħdu management arrangement, jiġifieri nħallsuhom biex imexxu l-affarijiet u riedu ħlas minn qabel ukoll biex jagħmlu studji dwar il-vijabilita` u l-fattibilita` tal-proġett.

Aħna għednilhom li jekk kienu nteressati fil-proġett kellhm jagħmlu l-istudju huma u jagħmlu wkoll proposta finanzjarja għaliex ħaddieħor hekk kien qed jagħmel.

U domna ħafna nkellmuhom fuq din il-bażi imma ma wasalna imkien magħhom.

Sa l-aħħar ġimgħa, meta kellna dak id-dibattitu ma jispiċċa qatt f'dan il-parlament, taparsi reġgħu bagħtuli ittra personali on the same lines, jiġifieri li lesti li jidħlu huma biex jagħmlu l-istudji u nħallsuhom ta' l-istudji.

Dik l-ittra jien qbadt u waddabtha.

Issa dwar il-Cottonera Waterfront Group l-istess ħaġa.

Dawn kienu l- ewwel li ntagħżlu minn team indipendenti li ngħata min-naħa tal-gvern ta' dak iż-żmien iċ-ċans li jagħmel l-għażliet tiegħu min huma l-aħjar li qed jagħmlu l-bids u kienu ġew it-tnejn ras imb'ras imma l-Cottonera Waterfront Group kien ingħata l-ewwel dritta.

U aħna konna għamilnihielhom ċara li fil-parametri ta' x'inhu dan il-proġett jagħmlu l-proposti tagħhom imma mbagħad jagħtuna xi forma ta' pożizzjoni finanzjarja marbuta u mhux jiġu hawn, nitkellmu magħhom, jagħtuna l-impenji kollha u jibqgħu paper company, jiġifieri li meta niġu għas-si u n-no ikollhom id-drittijiet u jmorru jispekulaw bihom.

U tajnihom darba, darbtejn u anke tliet darbiet time limit raġonevoli biex juruna l-kulur tal-flus tagħhom.

Veru li riednihom, imma riednihom b'ċerta garanzija li se jkunu qegħdin jaħdmu bis- serjeta` mhux jispekulaw.

U darba wara l-oħra, wara l-oħra ma ddeliverjawx.

Imbagħad għedna "daqshekk".

U l-konklużjoni tiegħi kienet, u għadha, li l-Cottonera Waterfront Group huwa grupp spekulattiv, m'għandhomx il-backing finanzjarju li jgħidu li għandhom, iridu d- drittijiet biex imbagħad imorru jinnegozjawhom.

Dik hija l-konklużjoni li kelli jien u effettivament iż-żmien tani raġun.

Issa allura jekk tabilħaqq se mmexxu proġett bħal dan se naċċettaw din il- forma spekulattiva jew le?

Il-gvern preżenti aċċettaha.

Meta kellna t- taħwid kollu tal-parlament il-pressjoni fuqi u fuq sħabi biex indaħħlu l- Cottonera Waterfront Group u jkollna kollox irranġat bla problemi ta' xejn, kienet enormi.

U anke rriżulta mbagħad li d-designs li kienu ppreżentaw il-Cottonera Waterfront Group kienu l-istess designs li kien ħareġ l-Onor.

John Dalli fuq il-pubbliċita` tiegħu meta kien ħareġ bħala kandidat fl-1996 fuq il-Kottonera.

L-istess disinji kienu!

Imbagħad għalhekk tibda tgħid li hemm il-barumbati u l-affarijiet għaddejjin fin- nofs.

U la kienu sejrin tajjeb dak iż-żmien għaliex kien hawn dan it- taħwid għaddej u lanqas m'huma sejrin tajjeb illum f'dawn l-affarijiet.

Jien konvint li mhux billi jgħid l-Onor.

Zammit Dimech, id-dħul ta' Camper & Nicholsons f'dan il-proġett għalija huwa sinjal li hemm it-tbażwir għaddej.

Sur President, biex kulħadd ikun jaf x'inhuma l-interessi involuti nixtieq inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra żewġ dokumenti; wieħed minnhom huwa dokument intern ta' Camper & Nicholsons bid-data tat-28 ta' Settembru tas- sena li għaddiet u jitkellem dwar il-ħlas ta' dak li jissejjaħ success fee għal kuntatti u għall-għajnuniet mogħtija biex jasal il-proġett.

U xi tfisser success fee?

Dan m'huwiex ħlas ta' meta tqabbad perit jew avukat biex jagħmillek ix-xogħol tiegħek u jitkellem ma' l-awtorita` ta' l- ippjanar jew jirranġalek għall-permessi; success fee tħallasha jekk għal xi ħadd li għenek, meta ġġib il-proġett imbagħad tħallsu.

Allura dan mhux xogħol professjonali jew kummerċjali.

Allura x'tip ta' xogħol jista' jkun dan li jiddependi fuq success fee?

U anke tissemma l-kelma "commission".

Jien imbagħad ngħid li dawn l-affarijiet mhux sew.

Dan id-dokument bħala title għandu "Camper & Nicholsons - Yachting since 1782 - Grand Harbour Marina".

Din hija e-mail mibgħuta lil Terry Walsh, Camper & Nicholsons representative.

U taħtha hemm in-nota wkoll "On Camper & Nicholsons Marina paper but on behalf of Great Harbour Marinas Ltd."

Issa Grand Harbour Marinas Ltd. hija l-kumpannija li Camper & Nicholsons qed jgħidu li se jwaqqfu fil-Kottonera biex tmexxi l-marinas.

L-ittra hija ffirmata minn Nick Maris li huwa ta' Camper & Nicholsons u li qiegħed chairman ta' din il-kumpannija f'Malta.

U se naqra bl-Ingliż:

"Dear Terry,

I felt it would be helpful if you had in your possession in writing confirmation of the arrangements for payments of fees to the various people that have assisted and are assisting in bringing the project to a successful conclusion, who will be receiving their fees through you, under our arrangement with you.".

Mela hemm fees lil ċerti nies li rranġa għalihom Terry Walsh, ir- rappreżentant ta' Camper & Nicholsons f'Malta.

Id-data nerġa' ngħid hija tat-28 ta' Settembru, 2000.

Issa t-tieni paragrafu jgħid hekk:

"As we have agreed, the fee is a success fee and this means it becomes payable when the project becomes contractually unconditional, and the necessary investors and finance arrangements likewise become contractually unconditiona, and relevant monies have been received into the company's account.".

Xi tfisser din?

Din tfisser li dawn il-fees se jitħallsu mhux wara li jkun sar ix-xogħol u meta jkun sar ix-xogħol - jekk inti perit jew avukat li qed taħdem għall-kumpannija - imma se jitħallsu meta l-proġett ikun marbut mija fil-mija ma' l-awtoritajiet tal-gvern u ħadd ma jistgħa' joħroġ minnu u l-flus imbagħad ikunu waslu għand il-kumpannija.

Mela din m'hijiex xi ħaġa kummerċjali jew professjonali imma hija xi ħaġa differenti.

Ħalli nkompli naqra:

"Whilst great progress has been made in recent weeks, we are not yet at that point.

And I write to confirm what you know already but what some of our colleagues may wish to see confirmed in writing, that no fees or commissions have yet been paid.".

Żelqet il-kelma, Sur President, "commissions".

U jien ngħid li tajjeb li wieħed jifhem u jgħarbel sew x'inhu jintqal hawnhekk.

Imma ħalli naraw kif tkompli mbagħad din l-ittra:

"As you know, we are all working to finalise the outstanding points so as to bring this matter to a conclusion.

In view of the number of organisations involved, the exact timing is not a matter within our control.

But I would like again to confirm what I believe is known to all, that we from our side will use our best endeavours to accelerate the process.".

X'inhi l-problema hawnhekk, Sur President?

Il-problema hi li dan irid ikun żgur li tassew il-contacts u l-assistenza kollha li talab għamlu x-xogħol tagħhom, li tabilħaqq l-organizzazzjonijiet kollha involuti taw il-go-ahead qabel iħallas is-success fees jew il- commissions.

Jien ngħid li din tintenn imma issa ħalli ndur ftit għall- Cottonera Waterfront project innifsu fejn aħna konna kklejmjajna, u jien nibqa' nikklejmja, li finanzjarjament m'għandux backing, li qed jaħdmu bħala front spekulattiv u li qegħdin hemm biex jerdgħu dħul mill-proġett fuq bażi spekulattiva.

Issa għandi dokumenti ieħor li wkoll nixtieq inpoġġih fuq il-Mejda tal- Kamra, li jikkonsisti fi draft agreement li kellu jiġi ffirmat fit-28 ta' Ottubru 2000 bejn Camper & Nicholsons u l-Periti Edward Bencini u Joe Cassar li bejniethom jiffurmaw il-kumpannija B&C Ltd.

Issa Camper & Nicholsons m'hemmx għalfejn nagħti tagħrif min huma għaliex diġa` tkellimna dwarhom, pero` il-periti li għadni kemm semmejt, għal min ma jafx, ngħid li huma shareholders ewlenin tal-Cottonera Waterfront Group, almenu hekk kienu fiż-żmien u hekk naħseb li għadhom sal-lum.

U permezz ta' dan id-draft agreement kienu se jiġru, jew aħjar ġraw, żewġ affarijiet; waħda li għax- xogħol professjonali kollu li dawn il-periti għamlu jew setgħu jagħmlu għall-Cottonera Waterfront matul iż-żmien jitħallsu somma ta' Lm90,000 - jekk hemm bżonn naqraw ukoll iċ-ċirkostanzi - u min-naħa l-oħra Camper & Nicholsons tikkuntratta magħhom għal servizzi professjonali ġodda mill- mument meta dawn jieħdu over it-tmexxija tal-marina għas-somma ta' Lm50,000.

Mela żewġ affarijiet hawn għax għandna x-shareholders tal-Cottonera Waterfront li ilna ħafna ngħidu li huwa grupp li m'hu veru xejn li għandu saħħa finanzjarja li qegħdin on the one hand jagħtu parti mid-drittijiet li tahom dan il-parlament fuq il-marina lil Camper & Nicholsons.

Imbagħad mano in mano ma' dan l-arranġament qegħdin jiftehmu li xogħol professjonali li jagħmlu huma għall-Cottonera Waterfront tħallashom Camper & Nicholsons u wkoll deħlin f'kuntratt professjonali ġdid biex fis-snin li ġejjin meta Camper & Nicholsons ikun qed imexxi u jibni l-marina huma jsiru l-periti tal-proġett u jitħallsu ċerta somma.

Fejn hi t-trasparenza ta' kif għandhom isiru l-affarijiet?

Dan huwa inċest sħiħ, dan huwa mod kif nies li jridu jmexxu xi ħaġa u m'għandhomx biex jagħmluha, qegħdin jieħdu s- saħħa tagħhom minn drittijiet mogħtija lilhom minn dan il-parlament, għaliex hekk ried il-gvern, u qed jużawhom għal raġunijiet personali professjonali.

Sur President, jien ngħid li din m'hijiex xi ħaġa li għandna nħarsu lejha b'għajn ħanina imma turi li mhux biss m'hemmx ħsieb strateġiku għal kif niffaċċjaw il-kwestjoni ta' l-iżvilupp tal-Kottonera, imma li l-gvern ta l- proġett kollu f'idejn spekulaturi kif għamel fil-każ ta' Chambray.

U se naqra issa minn dan il-kuntratt, nerġa' ngħid bejn il-Periti Edward Bencini u Joe Cassar on behalf of B&C Ltd. li huma shareholders tal- Cottonera Waterfront u Terry Walsh li qed jirrappreżenta l-Camper & Nicholsons Marinas Ltd.

Dan il-kuntratt l-ewwelnett jgħid li l- kumpannija:

"Recognizes that the consultants ...",

- jiġifieri ż-żewġ periti msemmija -

"and/or the members forming part thereof, whether on an individual or collective capacity, have provided professional architectural services to the Cottonera Waterfront Group plc in connection with the project and that the company...",

- jiġifieri Camper & Nicholsons -

"... shall be reimbursing Cottonera Waterfront Group plc all relative expenses directly connected with planning authority application, architects' fees and services limitedly and pro rata to the marina, as contemplated in relative clause of the preliminary agreement above- referred to.

The company shall pay the consultants in consideration of their professional architectural services which have already provided to date the amount of ninety thousand Maltese liri (Lm90,000) which sum shall be exclusive of VAT, but inclusive of income tax, disbursements or any other costs incurred so far by the consultants in connection with the project.".

Imbagħad hemm kondizzjonijiet ta' kif se jitħallsu u fil-fatt se jitħallsu hekk:

"Lm45,000 on the day when the final notarial deal is signed after the issue of the full development permit by the planning authority in connection with Cottonera Marina project.

The remaining Lm45,000 shall be paid to the consultants on the day that a letter is issued in favour of the company and/or Grand Harbour Ltd....",

- jiġifieri kumpannija ta' Camper & Nicholsons hawn Malta -

"... another undertaking in which the company has a vested business interest, by the competent authorities recognising that there is a practical completion of the marina.".

Imbagħad hemm it-tieni parti li tgħid:

"The company further agrees to pay the consultants the total sum of fifty thousand Malta liri (Lm50,000) as consideration for any and all the professional archtectural and engineering services which the consultants, whether on an individual or on a collective capacity, shall be providing the company in connection with the project from to date till the completion of the said project.".

Jiġifieri min-naħa Lm90,000 għal dak li għamlu jew qed jgħidu li għamlu u Lm50,000 għal dak li ġej 'il quddiem.

Imbagħad hawn il-kondizzjonijiet ta' kif se jitħallsu - Lm15,000 on signature of the contract, Lm15,000 on handing and completion of Capitainere to Camper & Nicholsons, Lm15,000 oħra on completion of carpark and utilities and handing over to Camper & Nicholsons, u Lm5,000 on completion of berthing for 200 crafts by Camper & Nicholsons.

Dawn huma l- main shareholders tal-Cottonera Waterfront Group.

Nerġa' ngħid kif għedt fil-bidu li jien ma kienx beħsiebni nitkellem fuq dan l-abbozz ta' liġi imma meta smajt lill-Onor.

Zammit Dimech jitkellem kif tkellem il-bieraħ - u dawn l-affarijiet jafhom il-Ministru u konvint li d-dokumenti li għadni kemm ikkwotajt minnhom għandu bħalhom - ridt ngħid lill-gvern li issa li daħak bil-poplu Malti u bil-poplu tal-Kottonera ma jkomplix miexi fit-triq fejn proġett li kellu jagħti ġid lill-post, tant qegħdin jagħmluh spekulattiv u tant qegħdin iħawdu l-contours tiegħu li se nispiċċaw b'Chambray ieħor fil-Kottonera.

Kellna biżżejjed Chambray f'Għawdex, ma naħsibx li għandu jkollna l-istess ħaġa fil-Kottonera.

In- nies tal-Kottonera jixirqilhom ħafna aħjar, Sur President.

Qabel nagħlaq inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra mibgħuta miċ-Chairman ta' Grand Harbour Marinas Ltd fit-28 ta' Settembru 2000 lir-rappreżentant ta' Camper & Nicholsons dwar l-arranġament għall-ħlas ta' xogħol li jsir fuq il-proġett tal- Grand Harbour Marina, flimkien mal-kuntratt li jispeċifika dan l- arranġament.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, quddiemna għandna abbozz ta' liġi li tressaq mill-Prim Ministru dwar ir-ratifika tal-ftehim bejn il-Gvern ta' Malta u l-Ordni Sovran ta' San Ġwann.

Waħda mill-ewwel rimarki li xtaqt nagħmel dwar dan l-abbozz hija li għall-ewwel darba kemm ili f'dan il- parlament għandna abbozz ta' liġi li apparti seba' klawsoli li bħas-soltu huma miktuba bil-Malti u bl-Ingliż, hemm il-ftehim innifsu li huwa miktub bl-Ingliż u t-Taljan.

Jien ċert li x-xewqa tal-poplu Malti hi li l-lingwa Maltija tibqa' tipprevali fil-liġijiet Maltin u f'dan il-parlament u fejn jidħlu abbozzi ta' liġi il-verżjoni Maltija għandha tkun l-ewwel, kif wara kollox hemm imnaqqax fil-Kostituzzjoni, inkluż fl-iskedi u fil-ftehim li jkun hemm annessi.

Xtaqt niġbed l-attenzjoni għal dan il-punt għaliex deher li anke f'abbozz preċedenti li tkellem fuqu l-kollega tiegħi Jose` Herrera ġara l-istess, jiġifieri l-lingwa Maltija ġiet mogħtija l-ġenb.

Ċertament li dan m'huwiex eżempju tajjeb meta nafu li pajjiżna li huwa daqstant żgħir b'popolazzjoni ta' biss terz ta' miljun ruħ għandu l-lingwa tiegħu filwaqt li pajjiżi ħafna akbar lanqas biss għandhom il-lingwa tagħhom.

Jien naħseb li bħala Maltin għandna verament inkunu kburin bil-lingwa tagħna u m'għandniex neskluduha 'l barra speċjalment fil-liġijiet li jitressqu f'din l-ogħla istituzzjoni.

Mr Speaker, issa nixtieq nitkellem ftit fuq l-abbozz ta' liġi nnifsu.

Artiklu 2 ta' l-iskeda jgħid li l-gvern se jara li l-Ordni tuża l-art u l- bini fil-Forti Sant'Anġlu u li dan il-post jintuża għal attivitajiet umanitarji u kulturali.

Ovvjament ma tistax tikkritika l-fatt li dan is- sit se jintuża għal attivitajiet umanitarji u kulturali imma nixtieq niġbed l-attenzjoni li l-Gvern Malti mhu se jkollu l-ebda dritt li jorganizza attivitajiet kulturali u attivitajiet oħra konnessi mal-kultura jew ma' l- edukazzjoni.

Jien naħseb li qabel dan il-ftehim jiġi konkluż u qabel ma jgħaddi minn dan il-parlament, il-gvern għandu jikkonsidra l-pożizzjoni li għallinqas jintrabat ma' l-Ordni biex ikollu allokati għalih ftit ġimgħat jew ġranet fis-sena ħalli fihom ikun jista' jorganizza attivitajiet kulturali u ta' attrazzjoni għall-pubbliku in ġenerali.

Nafu li l-Forti Sant'Anġlu għandu valur kbir u apparti milli huwa attrazzjoni turistika u attrazzjoni tal-pubbliku in ġenerali Malti, huwa post ideali fejn isiru ċerti attivitajiet kulturali.

Aħna bħala Maltin għandna ħafna nies li kapaċi joffru kultura li tkun ta' attrazzjoni għat- turisti u anke għall-pubbliku in ġenerali.

Għalhekk nemmen li l-gvern għandu jikkonsidra dan li qed ngħid bis-serjeta'.

B'hekk inkunu qed nagħtu spazju lin-nies li għandhom il-kapaċita' li jorganizzaw dawn it-tip ta' attitivitajiet biex jippromwovu l-kultura Maltija.

Nistgħu wkoll inħajru għaqdiet jew gruppi kulturali barranin biex dawn ikunu jistgħu jużaw dan is- sit ħalli fih jagħmlu ċerti attivitajiet u b'hekk inkunu qed noħolqu attrazzjoni turistika fil-Kottonera.

Ovvjament il-Kottonera u l-Forti Sant'Anġlu diġa' huma attrazzjoni storika u kulturali, pero' bla dubju ta' xejn dawn l-attivitajiet ikunu qed joħolqu attrazzjoni turistika akbar.

Per eżempju, darba fis-sena jista' jsir event li nkunu nistgħu nirreklamawh barra minn Malta ħalli lejn pajjiżna nkomplu niġbdu aktar turisti.

Jien nemmen li anke l-Ordni se tkun qed torganizza attivitajiet bħal dawn, għalkemm m'hemm l-ebda rabta, kif qalet il-kollega tiegħi, l- Onor. Marie Louise Coleiro.

Jidher li hemm ir-rieda u x-xewqa imma m'hemm l-ebda rabta li jsiru attivitajiet kulturali u affarijiet oħra.

Iktar 'il quddiem nitkellem fuq affarijiet oħra li m'hemmx rabta fuqhom.

Jien naħseb li ladarba l-gvern intrabat li joffri ċerti servizzi għandu jorbot lill- Ordni li dak li qed tgħid li tixtieq li tagħmel, tagħmlu.

Mr Speaker, issa nixtieq nitkellem ukoll fuq artiklu 10 ta' dan il-ftehim.

F'dan l-artiklu jingħad li l-Ordni se tirrestawra l-bini u l-kostruzzjoni ta' postijiet oħra tal-forti nnifsu u li flus ġejjin minn individwi u istituzzjonijiet permezz ta' donazzjonijiet.

Kif kont qed ngħid qabel, hawnhekk m'hawn l-ebda rabta ta' żmien.

Dan il-ftehim mhux qed jorbot lill-Ordni li fi żmien għaxar snin, per eżempju, trid tlesti l-kostruzzjoni u r-restawr tal-forti fuq it-tali parametri għax lanqas parametri ma jeżistu.

Ovvjament hemm il-parametri ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar għaliex kulma jagħmlu dawn se jkollhom bżonn il-permess ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar imma mbagħad m'hemm l-ebda żmien stipulat li qed jintrabtu bih.

Għas-saħħa ta' l-argument dawn jistgħu jirraġunaw – jien mhux qed ngħid li se jagħmlu hekk għax Allaħares jagħmlu hekk – li jirranġaw il-partijiet fejn għandhom bżonn u l-kumplament iħalluh kif inhu.

Il-ftehim ma jorbothom bl-ebda mod li jirrestawraw il-forti kollu kemm hu.

Jien naħseb li aħna ninsabu f'mument ideali biex wieħed jerġa' jara kif jista' jtejjeb dan il-ftehim u kif ikun hemm rabta bejn dawn l-affarijiet li qed insemmi.

Per eżempju, 10 snin, 15-il sena u 20 sena huma aktar minn biżżejjed biex l-Ordni tirrestawra l-post li se tkun se tuża għal 99 sena.

Pero' hawnhekk ma teżisti l-ebda rabta.

Mr Speaker, meta dan il-ftehim jibda jiġi implimentat nixtieq inkun naf jekk il-gvern, permezz ta' l-awtoritajiet tiegħu, hux se jieħu l-briga li josserva xi kwalita' u xi standards ta' restawr ikun qed isir fuq dawn is- siti.

Huwa importanti li nkunu nafu x'tip ta' osservazzjoni se jkun hemm meta jkun qed isir ir-restawr fuq dawn il-postijiet storiċi.

Irridu niftakru li pajjiżi ħafna akbar minna m'għandhomx dawn il-postijiet storiċi li għandna aħna.

Il-fortifikazzjonijiet li għandna f'pajjiżna kważi huma uniċi u allura rridu nibżgħu għalihom u nagħtuhom lil min nagħtuhom, dawn iridu jkunu taħt l-osservazzjoni tagħna.

Għalhekk irridu nassiguraw li r-restawr li jkun qiegħed isir ikun ta' kwalita' u jkun qiegħed taħt is- sorveljanza kontinwa ta' l-awtoritajiet Maltin.

Mr Speaker, la qed nitkellmu fuq il-Forti Sant'Anġlu ma nistgħux ma nitkellmux ftit fuq il-proġett tal-Kottonera.

Jien ma kontx f'dan il- parlament meta dan il-proġett ġie diskuss għall-ewwel darba, pero' ta' min jgħid li filwaqt li qabel tan-naħa l-oħra kienu jgħidulna li 99 sena huma esaġerati, llum dawn qed jagħtu dan il-forti lill-Ordni għal 99 sena wkoll.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix, per eżempju, l-permess li se joħroġ għall- bini ta' terraced houses taħt il-Forti ta' Sant'Anġlu.

Mr Speaker, is-swar li jdawru l-Kottonera u l-Belt Valletta huma swar li qegħdin jaqsmu port u tista' tgħid li huma uniċi fid-dinja.

Għalhekk aħna għandna nkunu kburin bihom u għandu jkollna d-dover li nibżgħu għalihom u nippreservawhom.

Issa nafu li matul iż-żmien meta la kien hawn l-awtorita' ta' l-ippjanar u lanqas kien hawn organizzazzjonijiet li jissorveljaw u joħorġu l-permessi b'ċertu kontroll, sar bini li ħassar id-dehra ta' dawn is-swar u llum mhux faċli li wieħed jeliminah.

Jista' jkun li permezz ta' pjan forsi dan il-bini jista' jiġi eliminat minn quddiem is-swar.

Per eżempju, nafu kif dawk l-imħażen li hemm f'Xatt il-Kurċifiss li wkoll għandhom ċertu valur, qed jgħattu s-swar.

Nafu kif fil-Belt Valletta, per eżempju, taħt is-swar ta' Marsamxett jeżisti ċertu bini li qed jgħatti s- swar.

Din il-problema teżisti wkoll f'ċerti partijiet tal-Kottonera.

Oriġinarjament meta nbnew is-swar ma kienx hemm bini li jgħattihom imma kien hemm is-swar u mbagħad jidher il-bini.

Kull min għandu għal qalbu l-istorja ta' kif inbniet il-Belt u s-swar jaf li dawn inbnew biex jiddefenduna.

L-intenzjoni kienet biex min jattakka jsib il- ħitan quddiemu imbagħad biex isib id-djar u n-nies kien ikollu jitla' fuq dawn il-ħitan.

Għalhekk l-idea kienet li żżomm l-attakk milli jasal fil-qalba tal-Belt jew fil-qalba tal-Kottonera.

Imma ġara li l-bini llum ħassar ċerti dehriet.

Allura llum nixtieq nitkellem fuq dak li se jiġri taħt dawn il-fortifikazzjonijiet, mhux mill-Ordni ta' San Ġwann imma bil-proġett tal-Kottonera.

Kulħadd jaf li l-lukanda Excelsior kienet kerrħet id-dehra tas-swar.

Fil- fatt meta nbniet kien hemm kritika qawwija għaliha u ż-żmien ried li l- pedamenti u l-kostruzzjoni tagħha ma kenux b'saħħithom biżżejjed u allura kellha taqa' bilfors.

Pero' minflok ma rranġajna dak l-iżball erġajna bnejna lukanda aktar mostruża quddiem is-swar.

U hekk se jiġri quddiem is- swar ta' Sant'Anġlu.

Minflok qed nagħmlu sforz biex is-swar jieħdu d-dehra oriġinali tagħhom u jekk inhu possibbli l-bini li hemm quddiemhom jiġi eliminat ̧ qed nagħmlu bil-kontra.

Jien jiddispjaċini ngħid li din hija xi ħaġa li se tħammar wiċċ min ħa din id-deċiżjoni.

Dawn mhumiex affarijiet tal-Partit Laburista jew tal-Partit Nazzjonalista imma huma affarijiet tal-poplu Malti kollu.

Ma jistax ikun li min għandu l-poter f'idejh jieħu deċiżjoni b'daqqa ta' pinna u jagħmel li jrid kontra l- estetika tal-bini.

Jien irrid nara lill-awtorita' ta' l-ippjanar issa, bil-pulikarja u bl-esperti kollha li għandha, kemm se tkun kapaċi tgħid le meta jaslu quddiemha l-permessi għall-bini ta' dawn it-terraced houses quddiem il-Forti Sant'Anġlu.

Meta nara l-bini quddiem is-swar inħoss għafsa ta' qalb pero' sa ċertu punt ma nista' nagħmel xejn.

Fl-opinjoni tiegħi, l-awtorita' ta' l-ippjanar għandha tara li l-estetika tal-bini ma jħassarha ħadd.

Mr Speaker, jien nittama li dak li hemm ippjanat li jsir taħt is-swar ta' Sant'Anġlu ma jsirx ̧ la hemmhekk u mkien.

Jien ngħid li qabel ma nkunu konxji kemm huma importanti s-swar għall-istorja ta' pajjiżna u x'attrazzjoni turistika għandhom, ma nistgħux nieħdu ċerti deċiżjonijiet u ngħidu li mhuwiex aċċettabbli li jinqerdu dehriet storiċi bħalma huma l- fortifikazzjonijiet u s-swar Maltin.

Hawnhekk irrid ngħid ukoll li dawk l- organizzazzjonijiet li suppost qed jieħdu ħsieb il-manutenzjoni ta' dawn is- swar u l-fortifikazzjonijiet mhux qed jieħdu ħsiebhom kif suppost.

Jekk dawn is-swar jispiċċaw mhux se jerġgħu jittellgħu.

Dawn huma meravilja u allura m'għandniex nippermettu l-qirda tagħhom.

Min huwa responsabbli biex jieħu ħsieb il-fortifikazzjonijiet għandu jindukrahom.

Per eżempju, hawnhekk ma nistax ma nsemmix il-Forti Sant'Iermu u t-telqa li jinsab fiha.

Hija ħasra li dan il-forti m'hu qed jiġi wżat għalxejn aqta' l- parti li tintuża għall-akkademja tal-pulizija u l-parti li tintuża għall- mużew tal-gwerra.

Issa dan il-post jista' faċilment jiġi żviluppat kulturalment u kummerċjalment.

Nixtieq insemmi wkoll il-proġett tal-Kavallier ta' San Ġakbu.

Fl- opinjoni tiegħi, ir-restawr li sar fuq is-swar huwa aktar minn difettuż għax it-tip ta' ġebla li ntużat ma tikkombinax mal-kwalita' ta' ġebel li hemm.

Nafu li taħt il-Belt jeżistu mini kbar li sfortunatament huma mirdumin, pero' l-ġebel tagħhom għadu jista' jintuża biex nirrestawraw is- swar.

Għallinqas dawn il-mini jekk ma jinfetħux għandhom jintużaw għal dan l-iskop.

Hija ħasra li r-restawr isir b'nuqqas ta' professjonalita' u fl- opinjoni tiegħi aħjar ma tagħmel xejn, għax inkella ħsara tkun qed tagħmel.

Aħna nafu x'ġara, per eżempju, fir-restawr tal-monument tal-Gran Mastru De Vilhena fil-Furjana.

Hemmhekk l-eluf ta' liri ntnefqu mhux biex dan il- monument jiġi restawrat imma biex jiġi rovinat.

Min kien responsabbli mir- restawr ta' dan il-monument qal li dan huwa gideb pero' ftit tas-snin wara dan il-monument reġa' ġie restawrat mhux għax kellu bżonn ir-restawr daqshekk malajr imma għaliex ir-restawr sar ħażin.

Jekk monument irrestawrat tibża' għalih, dan iservi.

Nixtieq nitkellem ftit fuq ix-xogħol li kien isir u li għadu qed isir fuq ix-xatt ta' Tas-Sliema.

Hemmhekk il-ħaddiema sabu parti minn trunċiera li kienet inbniet fis-seklu 18 fi żmien il-Gran Mastru Pinto, jiġifieri wieħed jista' jimmaġina x'valur fiha din.

Wara li jien għamilt mistoqsija parlamentari dwar dan u ngħatajt risposta ddeċidejt li mmur fuq il-post biex nikkonferma dak li kien hemm fir-risposta pero' jien nittama li l- informazzjoni li għandi li din it-trunċiera ġiet mirduma mhijiex veru.

Għalhekk nixtieq assigurazzjoni mill-ministru għall-ambjent għax il- ħaddiema li qed jagħmlu dan ix-xogħol jaqgħu taħtu, li parti minn dik it- trunċiera ma ġietx mirduma u jekk sar żball ̧ għandu jitranġa minnufih.

Per eżempju, f'Pembroke ilhom jirrestawraw trunċiera sentejn pero' x-xogħol donnu dejjem jibqa' fejn ikun.

Għalhekk nappella lill-ministru għall- ambjent biex jara li dan ix-xogħol jitħaffef ħalli t-turisti u n-nies tal- lokalita' jkunu jistgħu jgawdu din it-trunċiera.

Mr Speaker, nixtieq nitkellem ukoll fuq ċerti monumenti li għandna f'pajjiżna.

L-ewwelnett irrid niġbed l-attenzjoni li sa ċertu punt l-iskema li ġiet introdotta biex jiġu rranġati l-faċċati fl-Imdina kienet idea tajba.

Pero' nafu li minkejja li l-komunita' ta' l-Imdina m'hijiex ħafja - għalkemm hemm min hu ħafi u kien iħobb jitla' sa l-Imdina – din ingħatat din it-tip ta' għajnuna biex tirranġa l-faċċati.

La qed nitkellem fuq l-Imdina rrid ngħid li hemmhekk hemm partijiet mis- swar li għandhom ħsara immensa li trid issirilhom manutenzjoni mill- aktar fis possibbli qabel iċedu.

Jien nixtieq inkun naf x'sar f'dan ir-rigward ħalli mhux l-ewwel jaqa' kollox imbagħad ngħidu li waqa' kollox.

Pero' la qed nitkellmu fuq il- faċċati nixtieq li din l-iskema tiġi estiża wkoll fuq l-ibliet tal- Kottonera, fuq il-Belt Valletta u fuq il-Furjana.

F'dawn il-postijiet jeżistu faċċati ta' bini li jmorru mijiet ta' snin lura pero' min joqgħod fihom jew is-sidien tagħhom m'għandhomx riżorsi biex jirrestawrawhom u nafu li l-gvern ma jidħolx fi proprjetajiet privati.

Għalhekk dawn il-faċċati jispiċċaw biex jinqerdu u jiġu replaced b'xi bini mostruż.

Il-faċċati u l-galleriji li għandna fil-Belt Valletta huma oriġinali u t-turisti jibqgħu immeraviljati meta jarawhom.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Nixtieq ninforma lill- Onor. Cuschieri li l-iskema għat-tiswijiet ta' galleriji u aperturi ilha miftuħa erba' snin.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jien napprezza l-ispjegazzjoni ta' l-Onor.

Pullicino u kont naf li din l-iskema kienet ġiet estiża, pero' mhux qed nitkellem biss fuq galleriji u aperturi.

Jien qed nitkellem fuq il-faċċati nfushom.

Per eżempju ̧ l-Onor.

Hyzler jaf li f'San Ġiljan hemm Balluta Buildings, bini meraviljuż li f'Malta ftit hawn bħalu.

Pero' kif nafu biex dan il-bini jiġi rranġat trid spiża enormi u hija ħasra li qed jaqa' biċċiet.

Jien ngħid li trid issir xi ħaġa għax inkella se nitilfu li għandna.

Il-problema hija li l-gvern qed jistenna li s-sidien għandhom jirrestawrawh dan il-bini pero' bil-kera miżera li jdaħħlu dawn żgur ma jistgħux jonfqu eluf ta' liri biex jirrestawraw faċċati bħal dawn.

Issa li qed ngħid jien huwa jekk nistgħux nagħmlu xi skemi jew xi tip ta' ftehim mal-privat biex dak li jkun ikollu xi għajnuna u postijiet bħal dawn insalvawhom.

Dan huwa l-punt prinċipali.

Sur President, f'pajjiżna għandna l-problema li wara li nirrestawraw monumenti ta' valur, faċċati ta' postijiet storiċi u funtani, jmur il- ħamiem u jħammiġhom bil-konsegwenza li jagħmlilhom ħsara irreparabbli.

Hawnhekk nixtieq insemmi l-faċċata tal-Konkatidral, il-funtana ta' taħt il- bini tal-Kavallier ta' San Gakbu u l-funtana li hawn fil-Pjazza tal-Palazz.

Hija ħasra li aħna għandna r-rieda li nirrestawraw u nonfqu ammonti kbar ta' flus biex nirrestawraw oġġetti, monumenti u faċċati u mbagħad ma jkun hemm follow-up u manutenzjoni ta' xejn.

Per eżempju, meta ftit taż-żmien ilu kont qiegħed inżur il-Katidral ta' Vjenna nnotajt li hemmhekk jipproteġu l-faċċati u l-monumenti bix-xbieki.

B'hekk il-postijiet storiċi u ta' valur ma ssirilhomx ħsara għax ikunu ħadu ħsiebhom.

Din is-sistema rajtha wkoll f'Ruma.

Per eżempju ̧ jien ngħid li għandhom jiġu restawrati mill-ġdid il-monumenti li hemm fil-Mall tal-Furjana għaliex qed jinqerdu biċċa biċċa.

Din hija ħasra kbira.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Cuschieri, ikkonkludi jekk jogħġbok.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jien se nagħlaq id-diskors tiegħi billi nerġa' ntenni li fil-Mall tal-Furjana hemm bżonn isir proġett sħiħ għax il-bini qed jinqered biċċa biċċa.

L-istess ngħid fuq il-Bieb tal-Bombi.

Il- Bieb tal-Bombi għandu bżonn restawr u protezzjoni u mhux restawr biss u daqshekk.

Meta tirrestawra post huwa Importanti li wara tipproteġih.

Jien nemmen li bi ftit aktar attenzjoni, dedikazzjoni u b'management aktar professjonali, l-postijiet storiċi u ta' valur ikunu jistgħu jiġu preservati fl-interess ta' l-istorja u l-kultura storika ta' pajjiżna.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Sur President, nixtieq nibda nitkellem fuq dan l- abbozz ta' liġi billi ngħid li fl-imgħoddi l-Ordni ta' San Ġwann tat kontribut kbir għal pajjiżna u naħseb li l-ibliet tal-Kottonera gawdew ħafna taħt il-kavallieri.

Pajjiżna għandu storja sabiħa fejn tidħol l- Ordni ta' San Ġwann għax il-kavallieri ħallewlna monumenti sħaħ ̧ mhux biss fil-Kottonera imma wkoll f'postijiet oħra, fosthom f'Raħal Ġdid.

Nafu li f'Raħal Ġdid l-Ordni ta' San Ġwann tat kontribut kbir għall-bini tal- Knisja ta' Sant'Ubaldeska u għall-palazz li hemm fi Triq l-Arkata.

Meta jien qgħadt nisma' lil sħabi jitkellmu rrealizzajt kemm għandna nibżgħu għal dak li għandna.

Jien jiddispjaċini meta kultant nitkellmu b'mod li aħna donnu ma nistgħux inkunu daqs ħaddieħor.

Pero' jien dejjem emmint li pajjiżna m'għandu xejn inqas minn pajjiżi oħra.

Pajjiżna huwa rikk f'dak li għandu x'jaqsam ma' l- istorja kulturali tagħna u naħseb li ma nagħmlux sewwa li ċerti nies jarmu dak li huwa tajjeb għal pajjiżna.

Jien inħoss li pajjiżna għandu t-tajjeb tiegħu u nixtieq li aħna jkollna l-kultura li nibżgħu għal dak li għandna.

Per eżempju, meta kien qed jiġi rranġat il-Hypogeum jien tkellimt ħafna fuq dan is-suġġett u ħafna nies li jħobbu l-kultura kienu jħeġġuni ħafna biex nagħmel mistoqsijiet parlamentari.

Illum ix-xogħol fuq il- proġett, biex ngħid hekk, tlesta u allura nittama li dawk li qatt ma jmorru jżuru dan il-lokal issa jmorru jżuruh.

Issa nixtieq nitkellem ftit fuq il-proġett tal-Kottonera li ħoloq kontroversja kbira f'pajjiżna.

Il-Partit Laburista dejjem tahom li seta' lin-nies tal-Kottonera u min igħid li dan mhuwiex minnu jkun qed jgħid hekk għax ikun jaqbillu politikament.

Fil-fatt in-nies tal-Kottonera jafu li kien il-Partit Laburista li dejjem ħadem fuq l-infrastruttura ta' toroq u fuq bini ta' appartamenti u djar fil-Kottonera.

Għalhekk huwa għajb kbir għal min fl-1996 fixkel milli jsir il-proġett tal-Kottonera.

Pero' llum il- ġurnata dawn l-istess nies qed jiddiskutu dan il-proġett.

Bħala Partit Laburista aħna naqblu mal-proġett għaliex aħna m'aħniex se nagħmlu bħal tan-naħa l-oħra meta vvotaw kontra l-liġi dwar it-turiżmu u mbagħad meta telgħu fil-gvern ressquha quddiem il-parlament.

Għalhekk il- Partit Laburista żgur li mhux se jfixkel għax dan huwa proġett tajjeb li se jagħmel ġid lit-tlett ibliet tal-Kottonera.

Dawn it-tlett ibliet sbieħ mhumiex miżmuma sew għax fl-imgħoddi qatt ma beżgħu għar-rikkezzi li hawn fil-pajjiż.

Minn hawnhekk nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lill- kunsilli lokali kollha ta' dawn l-ibliet li b'ħafna sagrifiċċji ħadmu biex il-Kottonera tieħu dak li jixirqilha.

Jien nispera li meta dan il- proġett jinbeda jkun hemm it-target dates u Kif qal il-Kap ta' l- Oppożizzjoni li ħadt pjaċir nisimgħu b'attenzjoni, hemm bżonn li nimxu pass pass u mhux b'ħafna tgerfix.

Meta nitkellem fuq il-proġett tal-Kottonera ma nistax ma nsemmix l-aspett soċjali.

Ħafna nies mill-Kottonera jkellmuni fuq kemm hemm żgħażagħ u nies bla xogħol.

Ma nistax inwarrab ukoll il-problema tad-droga li teżisti hemmhekk.

Jien nemmen li jekk il-proġett tal-Kottonera jibda għaddej dawn il-problemi jibdew jonqsu.

Sur President, ma nistax ma nsemmix ukoll il-problema tal-housing li hemm fil-Kottonera.

F'dan l-abbozz ta' liġi hemm li se jkun hemm ukoll djar residenzjali pero' jien nittama li fi proġett bħal dan ma jgawdix biss min se d jieħu l-casino, min se jieħu l-yacht marina, min se jieħu l-lukandi u min se jieħu dawn id-djar residenzjali lussużi.

Huwa importanti li naħsbu f'dawk in-nies li verament għandhom bżonn dar diċenti.

Il-Partit Laburista jemmen li dan il-proġett minbarra li jsebbaħ l-ambjent għandu joħloq ix-xogħol pero' m'għandniex inwarrbu l-problema tal-housing li hemm fil-Kottonera.

Meta nirranġaw il-Kottonera nkunu qegħdin bil-mod il-mod ngħollu wkoll il-moral ta' dawn ir-residenti u ntaffu problemi oħra.

Sur President ̧ mill-Kottonera ħarġu nies kbar pero' llum il-ġurnata ħafna jqisu lil din l-area bħala area fejn hemm ħafna nies bi problemi soċjali.

Fil-fatt li ġara kien li min kien ikollu problema, bħal per eżempju, s- single mothers ̧ kienu jispiċċaw hemmhekk għax hemmhekk isibu postijiet vojta.

Għalhekk il-Kottonera imtliet b'nies li għandhom problemi soċjali pero' proġett bħal dan għandu jwassal biex din terġa' tiġi kif kienet mijiet ta' snin ilu.

Fl-opinjoni tiegħi proġett bħal dan għandu jħajjar aktar turisti jersqu lejn dawk l-inħawi u għandu jkabbar ukoll il-kummerċ għax b'hekk ikunu qed igawdu n-nies.

It-turisti joħolqu x-xogħol u l-ġid u dawn kienu l-pjani tal-gvern Laburista.

Sur President, jien nittama li dan il-proġett ma jkunx bħall-proġett ta' Chambrai imma jinbeda, jitkompla u minnu tiġi ġenerata l-ekonomija.

Qed ngħid dan għax irridu naraw x'se nagħmlu dwar l-istaġnar ekonomiku li hawn f'pajjiżna.

Jien jiġu jkellmuni ħafna nies dwar din il-problema u nibża' li aktar ma jgħaddi żmien din aktar tidħol 'il ġewwa.

Nixtieq insemmi wkoll il-klabb tal-ħamiem li hemm f'parti mill-Forti Sant'Anġlu.

Nittama li dawn id-dilettanti tal-ħamiem jiġu assigurati li jkollhom post alternattiv għall-post li għandhom illum.

Sur President, jien se nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li llum jien ridt nuri lill-poplu li dan il-proġett kien fil-ħsieb il-Partit Laburista li sfortunatament fl-1996 sab ħafna tfixkil.

Meta l-Partit Laburista jkun fil-gvern se jkompli miexi fuq dan il-proġett biex mill-aktar fis possibbli biex in-nies tal-Kottonera li dejjem kienu leali lejn il-Partit Laburista jkollhom ambjent aħjar u ntaffulhom il-problemi soċjali li għandhom.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Mela nistieden lill-Ministru biex jagħmel il-winding-up.

ONOR.

JOE BORG: Sur President, nixtieq ngħid li f'dan id-dibattitu li ilu għaddej għal dawn l-aħħar tlett ijiem ittrattajna mhux biss fuq il- kuntratt li sar bejn il-Gvern Malti u l-Ordni ta' San Gwann imma ttrattajna aspetti oħrajn.

Per eżempju, diversi kelliema, partikolarment kelliema ta' l-oppożizzjoni, semmew il-proġett tal-Kottonera u kellna wkoll l- intervent tal-kollega l-Onor.

Francis Zammit Dimech.

Tkellimna wkoll fuq il- bżonnijiet tal-Kottonera u diversi kelliema, partikolarment il-membri parlamentari tat-tieni distrett, qajmu diversi punti rilevanti ħafna dwar il-bżonn li fil-Kottonera, b'mod partikolari, jsir pjan ħalli f'dik iz-zona jqum it-turiżmu.

Sur President, saru wkoll diversi riferenzi għall-wirt kulturali Malti.

L-Onor.

Joe Mizzi u l-Onor.

Joe Debono Grech għamlu punti rilevanti ħafna u naħseb li jkun tajjeb li wieħed jeżaminahom għax huwa essenzjali li f'dan il-pajjiż nagħtu importanza lill-wirt kulturali u storiku li għandna.

Għalkemm forsi dawn is-suġġetti kienu indirettament relatati mad-dibattitu dwar ir-ratifika tal-ftehim li sar bejn l-ordni ta' San Ġwann u Malta, ħarġu diversi punti illi kif għidt ta' min wieħed jeżaminahom u jieħu azzjoni fuqhom bi qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

B'hekk wieħed jagħti l-importanza meħtieġa kemm għal dak li għandu x'jaqsm mal-Kottonera kif ukoll għal dak li għandu x'jaqsam mal-protezzjoni tal-wirt kulturali tagħna.

Fuq is-suġġett li għandna quddiemna nixtieq nagħmel kummenti żgħar fuq xi osservazzjonijiet li saru b'konnessjoni ma' dan l-abbozz ta' liġi u mal- ftehim li għandna quddiemna.

L-Onor.

Marie Louise Coleiro għamlet riferenza għal subartiklu (3) ta' artiklu 4 tal-ftehim u qalet illi l- gvern qed jobbliga ruħu li jipprovdi servizzi pubbliċi li jinkludu l- elettriku, l-ilma, id-drenaġġ, it-telefon eċċ. L-Onor.

Coleiro qalet li dan jinvolvi spejjeż lill-gvern u dan mhu qed jieħu xejn in return.

Għalhekk nixtieq nippreċiża li l-obbligu li għandu l-gvern huwa li jipprovdi s-servizzi jiġifieri jekk ikun hemm bżonn li jsir l-elettriku u l- ilma, per eżempju, dawn isiru pero' fil-ftehim mhux qed jingħad li dawn isiru a spejjeż tal-gvern Malti.

Fil-fatt fil-ftehim hemm "shall be supplied on reasonable terms".

Dan ifisser li l-gvern mhux qed jieħu l- obbligu fuqu illi dawn is-servizzi jagħmilhom a spejjeż tiegħu imma dawn isiru kif isiru normalment.

Pero' ovvjament il-gvern irid jobbliga ruħu li ma jiċċarġjax iżjed min-normal għal dawn it-tip ta' servizzi.

Wieħed irid jgħid ukoll li f'dan il-ftehim, kif indikajt fil-ftuħ, hemm illi l-ordni qed tieħu fuqha l-obbligu li tagħmel il-manutenzjoni u r- restawr neċessarju u għandha wkoll l-obbligu li tagħmilhom "according to highest standards reasonably possible".

Issa l-Onor.

Coleiro qalet li "reasonably possible" forsi mhijiex biżżejjed.

Pero' jien naħseb li "according to the highest standard" fiha nnifisha diġa' qed turi li hemm l-obbligu li dawn isiru skond l-ogħla standards li huma possibbli jiġifieri wieħed ma jippretendix l-impossibbli.

Wieħed irid jagħmel riferenza wkoll għal artiklu 13 li jgħidlek li l- ordni għandha l-obbligu illi torganizza f'Malta konvenji tagħha u ta' diversi professjonijiet u dixxiplini illi jifformaw parti minn din l-ordni.

Dan jindika b'mod ċar li l-ordni assumiet l-obbligi li tagħmel dawn il- konvenji.

Sur President, nixtieq nagħmel riferenza wkoll għall-fatt illi l-Onor.

George Vella qal illi dan il-ftehim ma jipprovdix għall-benefiċċji li jistgħu joħorġu għal Malta b'mod partikolari għall-Kottonera.

Nixtieq ngħid li jekk wieħed iħares lejn il-ftehim isib illi hemm numru ta' benefiċċji li joħorġu minn dan it-tip ta' ftehim.

Wieħed irid igħid illi l- gvern insista li ma jikkonċedix is-sovranita' fuq Sant'Anġlu u allura dan seta' jikkonċedih biss jew b'ċens – il-gvern ma riedx jikkonċedih b'dan il-mod - jew b'użu.

Fil-fatt il-ftehim jipprovdi għall-għotja b'użu ta' dan il-fond għal perijodu ta' 99 sena pero' mbagħad meta jgħaddu 50 sena jew 75 sena kwalunkwe parti tista' tiddeċiedi li ma ġġedditx.

Jekk wieħed iħares lejn il-ftehim isib li l-ewwelnett għandek l-obbligu ta' restawr u ta' manutenzjoni jiġifieri l-ordni qed tassumi fuqha l- obbligu li tirrestawra l-forti Sant' Anġlu u tagħmillu l-aħjar manutenzjoni possibbli.

It-tieni nett għandek ukoll illi dan il-forti jintuża għal simposji u għal konvenzjonijiet ta' l-ordni stess u ta' diversi organi ta' l-ordni.

Dan il-post jista' jintuża wkoll għall-konferenzi u għal wirjiet li jkunu sponsorjati mill-ordni.

Fil-fatt fil-forti Sant'Anġlu diġa' nżammet konferenza u kien hemm ukoll wirja ta' kotba li ġew illegati f'Malta.

Barra minn hekk għandek ukoll il-faċilita' li l-forti Sant'Anġlu jkun miftuħ, kemm għall-viżitaturi Maltin kif ukoll għat-turisti.

Ġaladarba dan il-forti jiġi restawrat u jkun miżmum fi stat ta' manutenzjoni wieħed ikun jista' jmur iżuru u anke jsiru programmi turistiċi sabiex ikun ċentru ta' attrazzjoni għat-turiżmu.

Dan joħroġ anke b'mod indirett minn dan il-ftehim.

Wieħed jista' jsemmi wkoll li peress li hemm il-possibilita' li jsiru ftehim oħrajn dwar dak li għandu x'jaqsam mal-currency u l-coinage u f'dak li għandu x'jaqsam mal-posta, hemm il-possibilita' li dan il-forti jiġi żviluppat bħala ċentru f'dak li għandu x'jaqsam mal-filaterija u mal- coinage ta' l-ordni.

Wieħed jara illi hemm diversi possibbiltajiet potenzjali illi dan il-ftehim jiġi konkluż bejn il-gvern Malti u l-ordni.

Għalhekk wieħed irid jgħid illi bis-saħħa ta' hekk il-gvern Malti rnexxielu jissalvagwardja s-sovranita' ta' Malta fuq il-forti Sant'Anġlu.

Din toħroġ ċara anke mill-premessi tal-ftehim fil-bidu fejn għandek illi:

''The Government of Malta desires to give the order the opportunity to be better enabled to carry out its humanitarian activities as knights hospitaliers from St. Angelo, as well as to better define ??? the legal status of St. Angelo subject to the sovereignity of Malta over it."

Minkejja li rnexxielu li jżomm id-dritt tas-sovranita' fuq il-forti Sant Anġlu, il-gvern Malti rnexxielu jidħol fi ftehim illi bis-saħħa tiegħu jista' jagħmel użu effiċjenti u effettiv ta' dan il-forti, kif indikajt qabel, biex b'hekk iz-zona tal-Kottonera tkun tista' tibda tibbenifika mir- restawr u tkun tista' ssir iżjed attraenti għal skopijiet turistiċi.

Jien se nagħlaq billi ngħid illi ladarba dan il-ftehim ikun approvat mill- parlament, ikun jista' jiġi fis-seħħ immedjatament malli l-gvern jissottometti r-ratifika tiegħu - in-naħa ta' l-ordni għandha tagħmel l- istess - biex b'hekk ikun jista' jiġi implimentat.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jawtorizza lill-Gvern biex jirratifika l-ftehim bejn il-Gvern ta' Malta u l-Ordni Ospitallier Sovran ta' San Ġwann ta' Ġerusalemm, ta' Rodi u ta' Malta, magħmul f'Malta fil-ħamsa ta' Diċembru, 1998, u għall-ħwejjeġ konsegwenti u anċillari għal dan" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

ONOR.

JOE BORG: Nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi trattat mill- Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, maħtur skond il-Mozzjoni Nru. 14 tas-27 ta' Ottubru, 1998.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Trattati (Sant'Anġlu) jiġi trattat mill-Kumitat Permanenti għall- Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Issa nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lejla, l-Erbgħa, 31 ta' Jannar fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kontroll tal-Pestiċidi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazji ta' Importazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tieni Qari (Kont.);

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali - Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar it-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anġlu) - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Mr Speaker, fil-gazzetta "Malta Today" deher artiklu miktub mis-Sinjura Sharon Ellul Bonici dwar il- każ ta' Meinrad Calleja.

L-għada l-pulizija bagħtu għal din is-sinjura u interrogawha bil-qawwi.

Bagħtu wkoll għall-editur tal-gazzetta u interrogawh bl-istess mod u anke intimaw li hemm passi oħra x'jittieħdu.

Jien qed inqum hawnhekk biex nipprotesta kontra dan li għaddej.

M'għandi l- ebda rispett lejn il-gazzetta "Malta Today", lanqas lejn l-editur tagħha u lanqas lejn min jagħtiha backing, imma naħseb li wasal iż-żmien li ngħidu: Ejja nieqfu b'dawn l-affarijiet.

Il-pretest kien li hemm divjet tal-qorti għal pubblikazzjoni fuq il-każ ta' Meinrad Calleja.

Imma bir-rispett kollu dan id-divjet diġa' nkiser diversi drabi, mhux l-inqas mill-Prim Ministru nnifsu u mill-Avukat tar- Repubblika nnifsu.

Dan huwa divjet li ma japplikax u m'għandux japplika, u ċertament m'għandux jintuża kif qed jintuża bħala mod kif diskussjoni u opinjoni dwar il-każ imsemmi tipprova tiġi fgata.

Nafu żgur li qed tipprova tiġi fgata għar-raġuni li hemm persuna li qed timbotta biex tiġi fgata.

Qed nirriferi għall-assistent privat tal-Prim Ministru, is-Sur Cachia Caruana, li qisu arroga għalih id-dritt li jikkontrolla l-opinjoni fuq dan il-każ.

Jien ili nagħlaq ħalqi fuq dak li nista' ngħid u ma ngħidx fuq dan il-każ, imma issa qed naqbżu kull limitu.

Jien anke ġejt informat li min għamel protesta paċifika fil-pubbliku fuq dan il-każ - nittama li dan għadu pajjiż liberu u ħieles – bagħtu għalihom ukoll u ġew interrogati mill-pulizija bl-għan ċar li jiġu intimidati.

Naf li hawn ċerta taboo mbuttata mis-Sur Cachia Caruana u l-klikka ta' madwaru fuq dan il-każ, imma issa jien se nkun l-ewwel wieħed li dan it-taboo nkissru u ngħid li mhux sew li dawn l-affarijiet jibqgħu għaddejjin.

Jekk hawn xi ħadd li jaħseb - bħala persuna, għax ġralu dak li ġralu – li għandu d-dritt li jarroga għalih innifsu l-apparat ta' l-Istat biex jintimida lin-nies, mhux sew!

Se nkun jien l-ewwel wieħed li ngħid li mhux sew u se nkun jien eventwalment li affarijiet li nista' ngħid fuq il-każ ngħidhom.

Li nipprovaw indaħħlu dan it-taboo f'moħħ in-nies, li hemm xi ħadd li ma tistax tiddiskutih jew xi ħaġa li ma tistax tiddiskutiha, li hemm affarijiet li ma għandhomx jintqalu ċar u tond, u fejn ikun hemm min jitkellem bl-aktar mod sinċier tipprova tgħaffġu bl-apparat ta' l-Istat, mhuwiex aċċettabbli.

Is-Sur Cachia Caruana jmissu jifhem li ma jistax jibqa' sejjer b'din il-logħba.

Wara kollox, fl-opinjoni tiegħi b'mod abbużiv, jumejn qabel l-elezzjoni ta' l-1996 b'daqqa ta' pinna l-Prim Ministru ta' dak iż-żmien tah cheque ta' Lm30,000 bħala kumpens għal dak li ġralu.

Minn dak iż-żmien 'il hawn saru ħafna u ħafna żviluppi, żviluppi li l-pubbliku għandu kull dritt u kull interess ikompli jistaqsi bl-aktar mod ħieles dwarhom.

Il-pubbliku għandu wkoll kull dritt li jitkellem b'mod ċar u b'mod ħieles dwar il-każ u dwar il-persuni konċernati, huma min huma u jinsabu f'liema sitwazzjoni jinsabu.

Li l-pulizija tintuża b'dan il-mod biex tintimida lin-nies mhuwiex aċċettabbli, aktar u aktar meta n-nies jkunu qed jesprimu l- opinjoni tagħhom bl-aktar mod ġenwin fis-sistema ta' l-opinjoni pubblika tagħna.

Qed nitkellem issa - miniex se ntawwal – u qed nagħti indikazzjoni li jekk is-Sur Cachia Caruana jaħseb li jista' jibqa' għaddej b'dan il-mod - jekk irid jagħti l-midalji lil missieru fit-13 ta' Diċembru dik affari tiegħu! - u jaħseb li l-apparat ta' l-Istat jista' jarrogah għalih innifsu u jmexxih skond l-intenzjonijiet tiegħu, sejjer imqarraq u ma nistgħux naċċettawha.

Aktar u aktar fi żmien meta l-apparat ta' l-Istat quddiem fatt lampanti, fejn wieħed jismu Zeppi l-Ħafi nqabad b'kuntrabandu ħadu u tliet ġimgħat jew aktar biex jibdew jiċċaqilqu, imma mbagħad f'tebqa t'għajn il-pulizija jiġu imkesksa biex jagħmlu anke l-interrogatorju f'nofs il-lejl, għax dawk kienu l-instructions, hekk le!

Jien rrid nagħmilha ċara li din mhijiex xi ħaġa żgħira imma hija xi ħaġa kbira għaliex tattakka d- dritt tal-kelma u l-liberta' ta' l-espressjoni f'pajjiżna.

Jien l-ewwel wieħed, bħala Kap ta' l-Oppożizzjoni, m'iniex se nħalliha tgħaddi iktar mingħajr ma nagħmel il-protesti tiegħi, Sur President.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Mr Speaker jiena se nitkellem fuq l-investigazzjoni dwar il-container ċanga li telaq minn Marsillja.

Il-Ministru Dalli poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra xi affidavits u jiena għandi xi domandi dwar din l- investigazzjoni li qed jingħad li saret s'issa, u għandi wkoll informazzjoni aktar x'ngħaddi lill-Ministru biex min-naħa tiegħu u min-naħa ta' l-awtoritajiet ikomplu jindagaw.

Mr Speaker, nibda biex nistaqsi jekk kemm-il darba dan il-container telaqx bil-vapur tas-Sea Malta, "The Maltese Falcon", u jekk dan il- container kienx fi triqtu lejn Malta minn Marsilja xi ġurnata jew tnejn qabel il-Milied li għadda.

Nistaqsi wkoll: Jekk l-affidavits li l- Ministru poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra kenux jinkludu l-affidavits kollha tal-kaptana, għax meta l-Ministru poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra l-affidavits li semmejt qabel kien hemm il-premessa li wħud mill-kaptana kienu msefrin u ma kenux Malta meta ntalbu jagħmlu l-affidavit.

Nistaqsi wkoll: Veru li mill-investigazzjoni li saret - u nifhem li din hija investigazzjoni serja u importanti biex il-poplu Malti jserraħ moħħu minn kull aspett - jirriżulta li kien hemm enquiry dwar it-temperatura li fiha kien miżmum il- container li ġie ċċekkjat - u skond l-informazzjoni li għandi jien hemm affidavit f'dan ir-rigward minn impjegat jew impjegata tas-Sea Malta, jiġifieri hawnhekk għandna element ta' korroborazzjoni – temperatura ta' minus 20 degrees centigrade, meta fil-fatt skond id-dikjarazzjoni li kien hemm it-temperatura kienet ta' zero degrees jew f'dak il-limitu?

Nistaqsi wkoll: Kien hemm korroborazzjoni tad-denunzja ta' min ċempel minn fuq il-vapur "The Maltese Falcon" biex jgħid u jirrapporta dak li huwa kien qed jissuspetta?

Veru li dan il-container ġie mgħobbi jew inkella trasportat minn waħda minn dawn il-kumpanniji, MD Trading, AG Trading jew inkella l-Euro Trading, illi jidher li dejjem jintużaw għaliex jidher li għandhom ċerti ħbieb li huma konnessi mas-Sea Malta?

Veru li hemm persuna fis-Sea Malta li hija qrib ħafna ta' dawn jew uħud minn dawn it-tliet kumpanniji li semmejt, u allura x-xogħol jista' joħroġ b'mod faċli mid- dwana?

Veru li l-laħam li qed nitkellmu fuqu nġarr qabel il-Milied – sfortunatament laħqu għaddew bosta ġimgħat – imma jekk saru l- investigazzjonijiet li kellhom isiru, inkluż tal-post fejn inħatt il- container - u issa l-Ministru qed jgħidilna li kienet patata minn Genova - is-soċjeta' importatrici hija l-istess waħda li s-soltu timporta l-laħam ffriżat?

Jiena naħseb li huwa l-mument opportun li fejn jidħlu suspetti li għandhom x'jaqsmu ma' possibbilta' ta' laħam importat minn Franza - sa dalgħodu stess kien hemm protesti kbar fl-Ewropa fuq laħam li qed joħroġ minn Franza minħabba l-kwestjoni tal-mad cow disease - il-gvern iwaqqaf kumitat parlamentari investigattiv fuq din il-kwestjoni.

Jekk isir dan jiena nkun lest li lill-Ministru ngħinu f'kollox, b'mod trasparenti, biex il-pubbliku Malti nuruh b'kollox x'ġara u ma ġarax dakinhar meta saret id- denunzja, meta sar ir-rapport.

Ir-rapport sar lis-Sea Malta waqt li l- vapur kien qed ibaħħar, xi ħaġa li issa ġiet konfermata – u jiena lest npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-affidavit tal-konferma li sar rapport f'dan is-sens, li xi ħadd irrapporta xi ħaġa mhux tas-soltu fuq dan il- container - u issa nistieden lill-Ministru jgħidilna jekk fl-affidavits li poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra hemmx inklużi l-kaptana kollha.

Jiena m'għandi l-ebda problema li ngħid li xi ħaġa ħażina ġrat.

Mhux qed nissuspetta fiċ-Chairperson tas-Sea Malta.

Jiena naħseb li ċ-Chairperson tas-Sea hija waħda mill-aħjar persuni li tmexxi kumpanniji f'Malta - huwa unur li hija mara u kapaċi tmexxi kumpannija - imma fejn jidħlu investigazzjonijiet il-gvern irid jara li jpoġġi nies li jinvestigaw bis- serjeta', aktar u aktar meta n-naħa ta' l-oppożizzjoni qed tinsisti għal investigazzjoni.

Jien ngħid li dan il-każ il-parlament huwa obbligat li jieħdu bis-serjeta'.

Sur President, ħadd m'għandu għalfejn jiskanta bżdak li qed jiġri fid- dwana.

Jiena għandi informazzjoni - u se nagħmel riferenza għal każ u se nagħti d-dati biex il-Ministru jkun jista' jinvestiga aħjar - li fil-21 ta' Awissu tas-sena l-oħra kien hemm tlieta min-nies li nqabdu minn video camera tad-dwana jinnegozjaw il-flus fil-preżenza ta' nies fl-awtorita'.

L- uffiċjali tal-pulizija għamlu rapport lill-Kummissarju tal-Pulizija - u għandi l-kopja ta' l-okkorrenza li saret fid-disrett – iżda sal-lum jien informat li dan il-video tape ġie distrutt u l-persuni li kienu involuti f'dan il-każ mhux talli ma tressqux il-qorti talli jidher li l-flus għaddewomlhom lura.

Jien informat li kienu flus kontanti li nstabu fuq dawn il-persuni u fil-fatt il-pulizija lil dawn ikkonfiskatilhom $US6851u Lm155.

Illum dawn il-persuni konċernati mhux talli ma ġewx investigati talli telqu minn Malta.

Allura bir-raġun m'għandniex għalfejn nistagħġbu fuq l- istorja tal-container!

Il-container bil-laħam daħal f'Diċembru – issa llum qed jgħidulna li kienet patata – u sfortunatament minn Diċembru sal-lum għaddew xahar u ġimgħa.

Nistaqsi jiena, Mr Speaker.

Saru searches fuq l-importaturi li fit- 23 u l-24 ta' Diċembru kellhom containers fuq il-vapur "The Maltese Falcon"?

Il-pulizija interrogaw xi nies li setgħu kienu involuti?

Mela għax għandek l-affidavits tal-kaptana jfisser li għamilt l-investigazzjonijiet?

X'serjeta' hi din li toqgħod fuq l-affidavits u xejn aktar?

Imbagħad bl- ardir tagħhom in-Nazzjonalisti jipprovaw jieħdu vantaġġ biex jirredikolaw is-sitwazzjoni meta fl-Ewropa kulħadd jinsab allarmat minħabba l-mad cow disease.

Aħna għandna l-obbligu parlamentari u nazzjonali li naraw li jkun hawn is-serħan tal-moħħ, u dan jiġi billi verament issir investigazzjoni serja.

Jiena għandi l-ismijiet ta' xi nies u meta l-Ministru jaċċetta li ssir investigazzjoni parlamentari, bil-pulizija u bl-uffiċjali tad-dwana b'kollox, nagħtih aktar dettalji.

Per eżempju, jien informat li wieħed mill-uffiċjali involuti fir-rilaxx tal-container, huwa jew martu, huma viċin ħafna ta' ministru tal-kabinett Nazzjonalista.

Allura meta għandek dan kollu, bilfors trid tagħmel investigazzjoni li f'għajnejn il-pubbliku trid tkun tidher li hija serja.

Għadu kif kellimna l-Kap ta' l- Oppożizzjoni – nifhem, mela le, li l-Kummissarju tal-Pulizija għandu dritt jinvestiga bil-mod tiegħu - imma meta għandek xi ħaġa li tirrigwarda n- nazzjon, xi ħaġa li tirrigwarda s-saħħa tal-pajjiż....

Jien ngħid li Allaħares seta' kien hawn laħam li daħal Malta b'mod illegali, bil- kuntrabandu, li seta' kien infettat minħabba din il-kwestjoni tal-mad cow disease.

Mr Speaker, jiena ngħid li biex il-pulizija tagħmel investigazzjoni serja ma tridx tillimitaha fl-iskop.

Ma tridx tgħidilha: Isma', għandi l- affidavits tal-kaptana u aħdem fuqhom!

Jew x'inhi din li l-Ministru m'għoġbux iġib l-affidavits ta' l-impjegati kollha?

Kif joħorġilna bl- istorja li dan kien container patata meta f'dak iż-żmien Malta kienet mimlija bil-patata?

Forsi qed jgħid li kienet konsenja patata għax għandu f'idejh dokumenti li juru hekk?

Jien l-informazzjoni li għandi hija li d- dokumenti juru hekk iżda mhux li effitavament kien hemm il-patata.

Aħna qegħdin ngħidu li ladarba x-xogħol daħal bil-kuntrabandu, allura bilfors hemm il-possibbilta' li d-dokumenti jkunu mbagħbsa u juru ħaġa b'oħra.

Jekk inti qed tgħidli li minn Genoa tgħabba container patata, mhux normali li dan jinżamm f'temperatura ta' minus 20 degrees centigrade.

Jiena tkellimt ma' ħafna nies li huma importaturi u qaluli: Anglu, din m'hijiex normali - tista' tkun, pero' m'hijiex normali – u ma ninsewx li għall- ħabta tal-Milied is-suq kien miżgħud bil-patata.

Lill-pulizija jien ngħidilhom biex ikomplu jinvestigaw, jaraw din l-informazzjoni kollha u jidħlu f'aktar dettall.

Irrid inħeġġeġ ukoll lill-Kummissarju tal-Pulizija biex jagħtina risposta – dan li qed ngħid jgħodd ukoll għall-uffiċjali tad-dwana – dwar x'ġara minn każ li seħħ fid-dwana u li ġie rrapportat fl-għassa tal-Belt fil-21 ta' Awissu at 14.44 hrs.

F'dan il-każ kienu ġew arrestati tliet passiġġieri Għarab mis-sea passenger terminal ta' Pinto Wharf, b'konessjoni ma' foreign currency changing ma' nies oħra li kienu ġejjin minn Tripli.

Dawn ġew ukoll innotati f'karozzi, waħda minnhom BBK395.

Saru s-searches, ġew elevati ammonti ta' flus u xorta ma saritx l-investigazzjoni.

Biex se nistgħaġbu hawn?

Hawnhekk ma nistgħux inkomplu nidku bil-poplu Malti.

Għalhekk li aħna niġu f'dan il-parlament biex nagħtu ċerta informazzjoni biex l- affarijiet isiru bis-serjeta'

Hawnhekk ukoll għandi ritratti ta' żewġ persuni li nqabdu mill-video camera jagħmlu xi kuntrabandu, fejn wiċċhom huwa identifikabbli, iżda sal- lum il-pulizija għadhom m'arrestaw lil ħadd.

Meta jkun il-mument inpoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra dawn ir-ritratti ħalli naraw is-serjeta' tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Forsi wieħed jgħid: Imma għax għadhom ma sabux min huma!

Jekk għandhom il-problemi kif jinvestigaw allura għandhom jiġu hawn u jgħidu: Isma', għandna dawn il-problemi, ejjew naraw kif se nsolvuhom flimkien.

Għalhekk dan il-parlament jiddiskuti l-affarijiet fl-interess tal- pajjiż, u meta qed nitkellmu fuq reati qed nitkellmu fuq affarijiet serji, għax ladarba sar ir-reat in-nazzjon huwa fid-dover li jinvestigah u li jġib il-persuni ħatja quddiem il-qorti.

Dawn huma każi li jistgħu jaqilgħu problemi kbar għal pajjiżna u jistgħu anke jħallu impatt ħażin ħafna fuq l- ekonomija ta' pajjiżna.

U meta qed nitkellmu fuq il-problema tal-mad cow disease m'aħniex nitkellmu fuq iċ-ċajt, Mr Speaker.

Possibbli li ħadd min-naħa tal-gvern ma tiġih f'moħħu li din tant hi serja li hemm bżonn li ż-żewġ partiti flimkien nagħmlu dibattitu serju dwar il-container bil-laħam li telaq minn Marsilja?

Il-Ministru Dalli għandu jġib il-karti kollha u mhux ipoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-affidavits li għaddewlu.

Let's exchange everything u naraw minn fejn telaq u jekk verament telaqx minn hemm.

Qalulna li "The Maltese Falcon" telaq minn Marsilja ftit ġranet qabel il-Milied.

Tgħabbew il-containers minn hemm, tgħabbew oħrajn on the way u verament ġie nnotat xi ħaġa mhux tas-soltu.

Dan ġie rrapportat li s-Sea Malta – dan huwa kollu dokumentat - u ħadd ma refa' r-responsabbilta' qabel ma tkellimt fuqha jien.

Ħadd ma qalha din għax jekk ikun hemm xi ħadd li jinteressa ruħu jagħtuh transfer.

Per eżempju, jien informat li pulizija li qiegħed stazzjonat il-Mosta applika biex jagħmel l-eżami għal surġent - dan qatt ma mar quddiem il- Kummissarju tal-pulizija b'każ ta' dixxiplina - imma għax huwa persuna li mhux Nazzjonalist lanqas tawh biss iċ-ċans li jpoġġi għall-eżami.

Dan li qed isir fil-korp tal-pulizija.

Allaħares kull min m'hux Nazzjonalist m'għandux dritt li jkompli jibqa' għaddej normali!

Imma ħalli nkompli fuq il-container bil-laħam u ngħid li hemm bżonn issir investigazzjoni serja u trasparenti.

Jiena qed nitlob li jkun hemm a parliamentary inquiry għax din hija xi ħaġa nazzjonali, biex verament il-poplu Malti jkun ċert li l-affarijiet qed isiru bis-serjata'.

Dawn huma affarijiet serji.

Fil-korp tal-pulizija hemm min qed jabbuża u biex nipprova dan semmejt il-każ tat-tliet Għarab li fil- 21 ta' Awissu ġew arrestati b'konnessjoni ma' foreign currency dealings, li barra li ħallewhom jitilqu, jien informat li anke l-flus reġgħu għaddewlhom.

Issa min ta din l-ordni u min ħa l-pożizzjoni....

Jien informat ukoll li hemm min qed jintimida spetturi tal-pulizija talli dawn kienu smart biżżejjed u baqgħu mexjin b'investigazzjonijiet serji li forsi ma għoġbux lil min huwa higher up fil-ġerarkija.

Jiena għandi informazzjoni li l-Kummissarju tal-Pulizija qed jibgħat għal ċerti fizzjali u jġegħelhom jirriżenjaw.

Dan qed isir għax dawn għamlu xogħol fuq każ jew każi partikolari li fihom kien hemm imdaħħlin persuni viċin tal-Partit Nazzjonalista.

Għalhekk nistaqsi liIl-Kummissarju tal-Pulizija: Veru li qed tibgħat għal xi fizzjali u tgħidilhom biex jirriżenjaw?

Jekk kemm-il darba bgħatt għalihom biex jirriżenjaw?

X'inhi r-raġuni li għaliha qed tintalab din ir-riżenja?

Forsi għar-raġuni li dan il-fizzjal jew dawn il- fizzjali kienu mdaħħlin f'investigazzjoni li tista' tirrifletti ħażin fuq il-Partit Nazzjonalista fil-gvern?

Mr Speaker, il-Ministru Dalli talabni biex ngħaddilu l-informazzjoni.

Jiena lest li nikkopera miegħu basta l-investigazzjoni issir minn kumitat parlamentari investigattiv magħmul miż-żewġ naħat tal-Kamra, fejn ikollna d- dritt nibagħtu għal min jidhrilna biex l-investigazzjoni tkun waħda ħielsa.

Jekk per eżempju irridu nibagħtu għall-Kummissarju tal-Pulizija, għall- Kontrollur tad-Dwana jew għal xi impjegati tas-Sea Malta, ma jkun hemm xejn li jżommna milli nagħmlu dan għax investigazzjoni serja ma ssirx biss fuq l- affidavits li jeħodhom nutar jew xi ħadd ...

Anzi huma jafu kemm kienu jattakkawna meta kien ikun hemm xi investigazzjoni li ssir fuq l- affidavits.

Għalissa se nieqaf hawn u nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l-Erbgħa, 31 ta' Jannar, 2001 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ORGANISATION OF THE MARKET IN MILK AND MILK PRODUCTS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru laqgħat mal-produtturi tal-ħalib Maltin u Għawdxin sabiex il-Gvern Malti jinformahom bis-sistemi u r-regoli ta' l-organisation of the market in milk and milk products ta' l-UE (l- OMMP) matul 1999 u 2000?

X'punti tqajmu mir-raħħala u/jew mill-koperattiva tagħhom f'dawn il-laqgħat?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-aħħar laqgħa saret fl-14 ta' Diċembru 2000 mal-KPH waqt meeting ta' l-SIM fejn ġie diskuss l'acquis ta' l-Unjoni Ewropeja u punti relatati ma' l-istess acquis.

SOYA BEAN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm għola l-prezz tas-soya bean f'Ġunju u Diċembru fis-sena l-oħra meta pparagunat ma' Jannar ta' l-istess sena 2000?

Jista' jgħid jekk il-gvern hux se jissussidja din ż-żieda fil-prezz tas- soya bean sabiex ma jbatuhiex il-produtturi Maltin u Għawdxin?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-prezz tas-soya bean meal ivarja minn jum għal ieħor skond is-suq.

Minn informazzjoni miġbura jidher li l-prezz tas-soya bean meal żdied xi ftit minn Jannar sa Diċembru 2000 b'madwar US$30 kull tunnellata.

F'Ġunju 2000 il-prezz kien bejn wieħed u ieħor l-istess bħalma kien f'Jannar.

Il-prezz s'issa għadu ma jiġġudifikax sussidju.

TILQIM

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk l-awtoritajiet tas-saħħa f'pajjiżna hux qed isegwu l- konkluzjonijiet ta' riċerka li saret fl-Ingilterra u fl-Isvezja li t-tilqim kontra l-measles, il-mumps u r-rubella jikkaġuna autisim fit-tfal?

B'liema mod qed isegwu din ir-riċerka?

X'inhi r-reazzjoni tagħhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nixtieq nassigura l-Onor.

Interpellant illi d- diviżjoni tas-saħħa, permezz tal-kumitat nazzjonali li jagħti pariri dwar it-tilqim, qiegħed isegwi kemm direttament kif ukoll indirettament (permezz ta' l-għajnuna teknika mingħand l-uffiċċju ta' l-expanded programme on immunisation ta' l-Għaqda Dinjija tas-Saħħa) ir-rapporti ta' studji xjentifiċi li jiġi ppubblikati dwar l-użu jew side-effects potenzjali tat- tilqim kollu.

Il-konklużjoni ta' studji li saru ġewwa l-Ingilterra u l-Iżvezja stabilew li, għalkemm sabu illi kien hemm diversi side-effects minn din it-tilqima, dawn ma kenux serji u fl-ebda każ ma sabu li kien hemm tfal li żviluppaw l- autism jew xi kundizzjoni relatata.

STAFF AKKADEMIKU - GĦELUQ TA' 61 SENA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid matul is-sena skolastika s'issa u mindu ħarġet iċ- ċirkulari rilevanti f'Ġunju 2000, kemm kien hemm staff akkademiku u mhux li ntalab jitlaq mill-impjieg full-time għax għalaq 61 sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fil-perijodu msemmi, kien hemm persuna waħda akkademika impjegata full-time, li għalqet il-61 sena u li l-impjieg tagħha ma ġiex imġedded wara t-tmiem tas-sena akkademika li għaddiet.

UNIVERSITA' - STUDENTI - STIPENDJI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx studenti universitarji li għadhom ma ħadux stipendju tul din is-sena akkademika s'issa?

X'inhi r-raġuni?

Kemm hemm studenti li baqgħu bla stipendju?

Meta se jingħataw l-istipendju?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li la l-bord għall-għotjiet ta' manteniment lill-istudenti u lanqas l-uffiċċju fl-universita` li hu nkarigat minn dawn l-għotjiet ma' rċieva ilmenti minn xi studenti li huma ntitolati għall- għotja, li kien hemm fosthom li ma rċivewx dak li hu dovut lilhom.

Informat ukoll li hemm anqas minn għaxar studenti li għandhom aktar minn 30 sena li applikaw għal dawn l-għotjiet u t-talba tagħhom għadha qed tkun proċessata.

Dan ġara għax billi l-għotja lil dawn l-istudenti m'hix awtomatika, iżda jridu jippruvaw li għandhom ċirkostanzi ta' tbatija partikolari, uħud minnhom ma pprovdewx id-dokumenti meħtieġa ma' l- applikazzjoni u allura ma setgħux ikunu pproċessati qabel.

Jekk dawn l-studenti jikkwalifikaw għall-għotja ta' manteniment skond il- kriterji stabiliti mill-bord, l-applikazzjonijiet tagħhom ikunu proċessati.

SERVIZZ ĊIVILI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: 'In- nazzjon' tat-22 ta' Jannar 2001, paġna 5, irrapportat li l-Ministru qal li qed isiru studji, dipartiment dipartiment biex il-gvern inaqqas il-ħela?

Jista' l-Ministru jgħid f'liema dipartiment s'issa bdew dawn l-istudji?

F'liema stadji waslu dawn l-istudji?

Liema mistennija jkunu lesti l-ewwel u meta?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li beda l-proċess biex isir l-eżerċiju ta' benchmarking imħabbar fil-budget u li għandu jdaħħal effiċjenza akbar fid-dipartimenti tal-gvern u li għandu wkoll inaqqas l-ispiża tal-gvern.

TAXXI INTERNI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm pensjonanti li d-dipartiment tat-taxxi interni bagħat javżhom li għandhom iżjed taxxa xi jħallsu fis-snin li għaddew?

Kemm hija s-somma li d-dipartiment qed jippjana li jiġbor mingħand dawn il- pensjonanti?

ONOR.

JOHN DALLI: Nitlob l-Onor.

Interpellant jispeċifika għal liema avviż li ntbagħt mid-dipartiment tat-taxxi interni qiegħed jirriferi biex tkun tista' tinġabar l-informazzjoni meħtieġa.

ST JAMES CAVALIER - WIRI TA' FILMS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-films li ntwerew s'issa f'St James Cavalier minn mindu nfetah?

Liema ntwerew lill-pubbliku wara li ġie avżat?

Liema intwerew mingħajr avviż lill-pubbliku in ġenerali, u għal liema raġuni ma sarux avviżi pubbliċi?

Kemm ħallset l- udjenza għal kull film li ntwera?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

PRIM MINISTRI BARRANIN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux normali illi l-ministeru jagħmel programm uffiċjali għal partners - ovvjament mhux miżżewġa - ta' prim ministri barranin li jkunu qed iżuru Malta fuq żjara uffiċjali?

Dan jgħodd: (a) għal partner wieħed biss jew aktar; u (b) jekk il-partner ikun ta' l-istess sess?

Fil-każ li ġara riċentement, kemm sewa lil pajjiżna l-programm li sar għal partner tal-prim ministri in kwestjoni?

ONOR.

JOE BORG: Nifhem li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għaż-żjara uffiċċjali li għamel f'Malta dan ix-xahar il-Prim Ministru ta' l-Irlanda.

F'każi bħal dawn il-ministeru dejjem jagħmel programm separat għas- sinjura, irrispettivament jekk hix mart il-viżitatur disting jew il-partner tiegħu.

Proprju f'dan il-każ il-programm tal-partner kien jikkonsisti fi żjarat lil persuni b'diżabilita f'Dar il-Kaptan, l-Imtarfa, u l-Eden Foundation fiż-Żejtun.

Hija żaret ukoll il-Creche ta' l-Ursolini f'Tas-Sliema.

Nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-ministeru ma daħal fl-ebda spejjeż sabiex saru dawn iż-żjarat.

Għar-rigward tal-mistoqsija dwar partner ta' l-istess sess, sal-lum, il- ministeru għade qatt ma kellu każ simili u lanqas huwa antiċipat li dan il- każ jinqala fil-futur prevedibbli.

TV RECEPTION - DIXXIJIET TAS-SATELLITA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hawn persuni li għandhom liċenzja biex jużaw id- dixxijiet tas-satellita għal skopijiet ta' tv reception?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija lill-ministru għat-trasport u kommunikazzjoni.

VRT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm telgħu veikoli għal VRT is- sena l-oħra?

Kemm weħħlu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li s-sena l-oħra telgħu 87,904 vettura għal VRT u fl-ewwel test weħlu 9,782.

BASTIMENTI TAL-GWERRA - PERSONNEL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' personnel militari li ġew Malta fuq bastimenti tal-gwerra s-sena l-oħra u kull sena f'dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija lill-ministru għall-affarijiet barranin.

MALTA EU INFORMATION CENTRE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm impjegati mal-Malta EU Information Centre?

Kemm jitħallsu kull wieħed?

Kemm għandhom perks kull wieħed?

Kemm intnefqu flus fuq diversi forom ta' avviżi jew riklami jew materjal mibgħut ġo djar, literature, promotional material, stampar sal- lum?

Fejn ġie stampat?

Saret call for tenders?

Kemm intnefaq f'kull stamperija u fuq kull mezz ta' xandir u/jew gazzetta?

ONOR.

JOE BORG: Hemm 14-il impjegat fl-MIC li huma mqassim kif ġej:

| | |Sal|Allow.pe|Tot| | | |ary|r annum |al | | | |per|in 2000 | | | | |ann| | | | | |um | | | | | |in | | | | | |200| | | | | |0 | | |

| |Dr Simon| | |On | | |Busuttil| | |contract| | |* |Head | |from law| | | | | |firm | | | | | |(fee: | | | | | |Lm15,000| | | | | |+ VAT) | |

| |Demicoli|Deput| | | | |Edward |y |733|3510 |108| | |Head |8 | |48 |

| |Pirotta |Resea| | | | |Fabio |rch |733|2760 |100| | |Offic|8 | |98 | | |er | | | |

| |Reick |Resea| | | | |Zahra |rch |733|2760 |100| |Romina |Offic|8 | |98 | | |er | | | |

| |Sciberra|Resea| | | | |s Anne |rch |733|2760 |100| |Marie |Offic|8 | |98 | | |er | | | |

| |Cordina |Resea| | | | |Elaine |rch |733|2760 |100| | |Offic|8 | |98 | | |er | | | |

| |Attard |Media| | | | |Carmel |Offic|733|2760 |100| | |er |8 | |98 |

| |Mallia |Media| | | | |Faye |Offic|733|2760 |100| | |er |8 | |98 |

| |Fiorini |Admin| | | | |Karen |Assis|471|1220 |593| | |tant |8 | |8 |

| |Abela |Admin| | | | |Celine |Assis|471|1220 |593| | |tant |8 | |8 |

| |Church |Suppo| | | | |Roberta |rt |471|0 |471| | |Offic|8 | |8 | | |er | | | |

| |Grech |Suppo| | | | |Robert |rt |471|0 |471| | |Offic|8 | |8 | | |er | | | |

| |Mallia |Suppo| | | | |Nadine |rt |471|0 |471| | |Offic|8 | |8 | | |er | | | |

| |Pace |Suppo| | | | |Brian |rt |471|0 |471| | |Offic|8 | |8 | | |er | | | |

| * Dr Simon Busuttil għandu wkoll użu ta' karozza u mobile.

Sat-23 ta' Jannar 2001 intnefqu dawn l-ammonti:

Reklami u slots ta' informazzjoni Lm109,020.16; Materjal ta' informazzjoni Lm 31,309.57

Is-sistema li ntużat kienet selective call for quotations.

Il-materjal ta' promozzjoni nħadem għand dawn il-kumpaniji:

Gutenberg Press Ltd. - Lm 20,482.65 Interprint Ltd. - Lm 7,896.00 Proprint Co. Ltd. - Lm 1,223.60 Polidano Leisure Ltd. -Lm 1,127.32 Progress Press Ltd. -Lm 580.00

L-avviżi saru skond it-tabelli mehmuża:

|Newspapers | Total |

| |GWU (Orizzont, Torċa,|19,582.7| |Antenna) |9 |

| |Allied Newspaper |16,431.1| | |0 |

| |Media Link |13,590.8| |Communications |9 |

| |Standard Publications|8,431.87|

| |Sound Vision; |3,404.00| |KullĦadd | |

| |Network Publications |1,841.18|

| |Media Centre; |1,495.50| |Il-Ġens | |

| |Business Marketing |1,023.50| |Services | |

| |Executive Services |552.00 |

| |Environmental |250.00 | |Protection Department| |

| |Image; Ir-Raff |149.48 |

| |Kerygma |150.00 |

| | |66,902.3| | |1 |

| |Radio |Total |

| |Media Link |4,133.38| |Communications | |

| |Sound Vision Print |4,003.15|

| |RTK |3,783.55|

| |Smash Communications |3,148.13|

| |Eden Leisure Group |2,988.83|

| |Island Sound |2,827.39|

| |PBS |2,305.89|

| |Radio Calypso |1,882.34|

| |Media Coop |1,723.28|

| | |26,795.9| | |4 |

| |Television |Total |

| |Media Link |3,507.39| |Communications | |

| |Smash Communications |3,381.58|

| |Max Media |1,505.35|

| |PBS |4,501.10|

| |Sound Vision Print |2,246.49|

| | |15,321.9| | |1 |

PSC

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni mressqa quddiem il-PSC is- sena l-oħra?

X'weħlu f'kull każ?

Minn liema dipartiment kienu, u x'kien in-nuqqas li allegatament wettqu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Kif weġibt għal mistoqsija parlamentari nru.

17913, fl-1 ta' Frar 2000, daħlu fis-seħħ ir-regolamenti l-ġodda tad- dixxiplina li permezz tagħhom il-każi ta' dixxiplina ġew delegati lill- kapijiet tad-dipartimenti u l-każi li jiġu riferuti lill-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku m'għandhomx jgħaddu aktar mill-uffiċċju tiegħi.

Dwar id-dipartimenti li jaqgħu taħt l-uffiċċju tiegħi, ninsab informat illi kien hemm każ wieħed ta' dixxiplina li ġie riferut mill-kummissjoni dwar is- servizz pubbliku.

It-tagħrif dwar dan il-każ jinsab fi Skeda 1 li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

Fir-rigward tal-ministeri l-oħra nistieden lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministri rispettivi.

Dwar il-każi ta' dixxiplina li nbdew mill-1 ta' Jannar sal-31 ta' Jannar 2000 taħt ir-regolamenti tad-dixxiplina ta' l-1977, l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-esportazzjoni matul is- sena 2000 u fil-ħames snin li għaddew?

Kemm minnhom huma manifatturati mill-ST Microelectronics sena b'sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba dwar l-ewwel parti tal- mistoqsija hija kif ġej.

Tajjeb jingħad li l-figuri għas-sena 2000 huma provviżorji.

|SENA|ESP. |RI-ESP. |TOTAL | | |DOMESTIKA| | | | |Lm |Lm |Lm | |1995|629,722,9|45,223,7|674,946,7| | |87 |19 |06 | |1996|569,906,8|54,166,6|624,073,4| | |55 |19 |74 | |1997|563,938,3|64,986,8|628,925,2| | |79 |68 |47 | |1998|664,814,3|47,170,5|711,984,8| | |03 |41 |44 | |1999|712,481,6|78,484,2|790,965,8| | |24 |70 |94 | |2000|976,918,4|96,960,4|1,073,878| | |67 |83 |,950 |

L-informazzjoni mitluba fit-tieni partil tal-mistoqsija ma tistax tingħata għal raġuni ta' kunfidenzjalita' kif ikkontemplat fl-att ta' l-istatistika ta' l-1955.

TARZNA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ħaddiema fit- tarznari sena b'sena f'dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li n-numru ta' ħaddiema fit-tarzna ta' Malta fl-aħħar ta' Jannar ta' kull sena matul dawn l-aħħar għaxar snin kien dan:

|1991 |3,816 | |1992 |3,698 | |1993 |3,714 | |1994 |3,427 | |1995 |3,310 | |1996 |3,423 | |1997 |3,355 | |1998 |3,230 | |1999 |3,067 | |2000 |2,913 | |2001 |2,784 |

KUMITATI PARLAMENTARI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm- il darba ltaqgħu d-diversi kumitati parlamentari matul is-sena 2000?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Matul l-2000, il-kumitati permanenti tal-Kamra ltaqgħu kif ġej:

Il-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra ltaqa' 13-il darba;

Il-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi ltaqa' 19-il darba;

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin iltaqa' 12-il darba;

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' 10 darbiet; u

Il-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi ltaqa' 48 darba.

B'kollox saru 102 laqgħat tal-Kumitati Permanenti matul is-sena li għaddiet.

SAĦĦA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru operazzjonijiet major, intermediate and minor fit-teatri kollha fl-isptarijiet tal-gvern matul is-sena 2000?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li d-dipartiment ta` l- informazzjoni fuq is-saħħa għandu informazzjoni dwar in-numru ta` operazzjonijiet li saru fl-Isptar San Luqa u fl-Isptar Karin Grech.

Minn Jannar sa Ottubru tas-sena 2000 kien hemm total ta` 20627 operazzjonijiet irreġistrati fis-surgical operations register.

L-informazzjoni għax-xhur ta` Ottubru u Diċembru 2000 għadha qed tinġabar.

Il-klassifikazzjoni ta` l-operazzjonijiet bħala major, minor u intermediate m'għadhiex tintuża mill-impjegati ta` l-isptar li jaħdmu fit- theatres.

SULPHUR DIOXIDE - ALERT THRESHOLD

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba ntlaħqet alert threshold għal dak li jirrigwarda sulphur dioxide fil-Marsa minn Awissu 'l hawn?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li fis-sena 2000, sar monitoraġġ ta' l-arja fil-Marsa mit-2 ta' Mejju sa l-20 ta' Awissu.

F'dan il-perijodu l-alert threshold fir-rigward tas-sulphur dioxide inqabeż darba biss.

VALLETTA - FOND PERIKOLUŻ

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-fond bl-indirizz 146, St Paul Street, Valletta, jirriżultax li hu maqbud mill-qrati?

Jekk fl- affermattiv, peress li jirriżulta li dan il-fond hu fi stat perikoluż u ta' danni għal terzi, jista' jitneħħa dan il-perikolu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Minn riċerki li saru ma jirriżultax li ċ-ċwievet tal- fond imsemmi huma depożitati taħt l-awtorita' tal-qorti.