MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 549 It-Tnejn, 11 ta' Ġunju, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 549

It-Tnejn, 11 ta' Ġunju, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 11 ta' Ġunju, 2001

WERREJ

MINUTI 349

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 349

TQEGĦID TA' KARTI 352

KSUR TA' PRIVILEĠĠ 353

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SOĊJETAJIET KOPERATTIVI (IT-TIENI QARI)

CO-OPERATIVE SOCIETIES BILL (SECOND READING) 354

AĠĠORNAMENT 377

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 382

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 548 li saret fis-6 ta' Ġunju, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ETC – REĠISTRU TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm persuni bdew jirreġistraw għax-xogħol, xahar b'xahar, is-sena l-oħra fuq part one u part two?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċajli): Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

George Vella, domanda supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, waqt li nfakkar li dan l-istess parlament kien għamel żmien twil jitkellem fuq l-44 job li konna ħloqna fi żmienna u "b'eluf" ta' jobs li nħolqu fi żmienu, in vista ta' dawn ir- rapporti konfliġġenti li ħerġin bejn l-ETC u l-labour survey li qed isir min-naħa tas-COS, jista' l-Viċi Prim Ministru jispjegalna liema hi l- verita' minnhom dawn it-tnejn?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nibda biex ngħid li l-argument li hemm xi ħaġa konfliġġenti huwa fundamentalment żbaljat.

Aħna qegħdin nitkellmu fuq żewġ sistemi differenti kif inti tkejjel ir-rata tal-qgħad, il- gainfully occupied u l-labour force.

Sal-lum pajjiżna kellu sistema li tħaddmet minn gvernijiet differenti, b'ċerta konsistenza u dik is-sistema tħaddmet mill-ETC bil-mod kif nafuha, fis-sens li inti għandek nies li jmorru jirreġistraw kull ġimgħa taħt ċerti parametri, ċerti drittijiet, ċerti obbligi u ċerti responsabbiltajiet.

Dehrilna imma li kellna d-dmir ukoll li lil pajjiżna nġibuh fuq livell ta' pajjiżi aktar avvanzati minna ħalli jkollna stampa kemm jista' jkun iktar wiesa' ta' kif inhi l-qagħda.

Għalhekk għażilna li nsegwu s-sistema ta' survey billi jittieħed sample u minnu nieħdu indikazzjoni ta' x'inhi s- sitwazzjoni ta' min qed ifittex ix-xogħol, ta' min qiegħed fix-xogħol, f'liema setturi qiegħed u ċerti regoli oħrajn.

Issa hemm ħafna differenzi bejn sistema u oħra, pero' se nipprova nillimita ruħi għal tliet differenzi importanti bejn is-sistema li kellna sal-lum, ta' kif iżżomm ir- records tagħha l-ETC, u l-mod kif jaħdem il-labour force survey, li r- riżultat tiegħu ġie ppubblikat f'dawn l-aħħar ġranet.

L-ETC tirreġistra persuni li għandhom bejn is-16 u l-61 sena.

Mela jekk għandek 15-il sena ma tistax tmur tirreġistra, u jekk għandek 62 sena jew aktar ma tistax tirreġistra lanqas.

Il-labour force survey, kif intqal pubblikament fil-press conference meta tħabbru r-riżultati ta' dan is- survey, ġie spjegat bl-aktar mod ċar li sar permezz ta' mistoqsija lil dawk kollha li jaqgħu fl-eta' bejn il-15-il sena u l-64 sena.

Mela diġa' għandek parametru importanti li bilfors jagħtik stampa differenti.

L-ETC tirreġistra lil dawk li għandhom bejn 16-il sena u 61 sena, waqt li l- labour force survey għamel mistoqsija lil dawk kollha li għandhom bejn il- 15 u l-64 sena.

Jiġifieri jekk kien hemm min kellu 63 sena jew 64 u qalilhom li jixtieq jaħdem lil dan niżluh bħala wieħed li qed ifittex ix- xogħol; mentri għall-ETC dan ma jitħalliex jirreġistra – mhux issa biss imma tul is-snin kollha kemm ilha teżisti din is-sistema f'pajjiżna – u dan hu l-ewwel punt importanti.

It-tieni punt huwa li l-ETC għandha s-sistema ta' reġistrazzjoni għal dawk li jkunu huma stess qed ifittxu x-xogħol u jiddeċiedu minn rajhom li jmorru għand l-ETC u jirreġistraw li qed ifittxu x-xogħol.

Jiġifieri xi ħadd li jixtieq jaħdem u jagħżel minn jeddu li ma jmurx jirreġistra għand l-ETC, dak ma jiġix reġistrat fiċ-ċifri ta' l-ETC.

Il-labour force survey jaħdem b'regola differenti u għal skopijiet ta' dan is-survey ma jagħmilx differenza jekk tmurx tirreġistra jew le.

Jekk inti tixtieq taħdem jirreġistrak bħala persuna li qed tfittex ix-xogħol.

U din hija differenza oħra importanti.

It-tielet, jekk l-ETC taqbad lil xi ħadd li jkun qiegħed jirreġistra għax- xogħol pero' jkun qed jaħdem, taqtgħu mir-reġistru għax dak huwa abbuż.

Mentri għal-labour force survey min kien jirreġistra għax-xogħol, inqata' mir-reġistru u jixtieq jaħdem, għalih dak huwa xi ħadd li qed ifittex ix- xogħol.

Dawn it-tliet differenzi joħolqu stampa ċara tad-differenza bejn iż- żewġ sistemi, żewġ sistemi li għandhom aspetti li fihom infushom jikkonfermaw lil xulxin.

Jien minn hawnhekk nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-kollegi tiegħi ta' l- oppożizzjoni biex anke din it-tip ta' kritika li saret f'dawn l-aħħar ġranet - fl-opinjoni tiegħi b'mod irresponsabbli - joqogħdu attenti kif jagħmluha għax qed jagħmlu statements żbaljati fundamentalment.

Per eżempju qed jużaw il-kelma "tbagħbis" fiċ-ċifri ta' l-ETC.

Ma nafx kif tista' tasal għall-konlużjoni li hemm xi tbagħbis fiċ-ċifri ta' l-ETC meta l-labour force survey qed jikkonferma li n-numru ta' dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol huwa korrett għax jaqbel mar-riżultati li joħorġu mil-labour force survey!

Ħalli nispjega xi rrid ngħid, Sur President.

Miċ-ċifri ta' Mejju tas-sena 2000 jirriżulta li kienu qed jirreġistraw għax- xogħol ma' l-ETC, fuq part one u part two, total ta' 7,559 ruħ.

Mil-labour force survey għal Mejju tas-sena 2000 għall-istess xahar, jirriżulta li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol 7,498 ruħ.

Id-differenza bejn iż-żewġ ċifri hija biss ta' 61 ruħ, jiġifieri ta' 0.8%.

Allura l-argument tiegħi huwa ppruvat għax il-labour force survey qiegħed jikkonferma li n-numru ta' nies li kienu qed jirreġistraw ma' l-ETC f'Mejju tas-sena 2000 huwa korrett.

Ta' min jiġbed l-attenzjoni tal-kollegi tiegħi tan-naħa l-oħra li skond ir- records ta' l-ETC, f'Mejju tas-sena 2000 f'pajjiżna kellna 16,006 self- employed, pero' Alla jbierek skond il-labour force survey f'Mejju kellna s- self-employed kienu 17,213.

Hawnhekk issa għandna sitwazzjoni bil-kontra!

Skond il-labour force survey qed jirriżulta li f'Mejju kellna 1,200 ruħ iżjed self-employed minn numru li konna qegħdin nippubblikaw mill-ETC.

Issa x'inhi r-raġuni ma nafx, pero' huwa interessanti li wieħed jiġbed il- konklużjoni li donnu hawn aktar self-employed jaħdmu f'pajjiżna minn dawk reġistrati ma' l-ETC.

Il-proċedura li nużaw fl-ETC biex nikkontrollaw l-abbuż timponi fuqna l- obbligu li jekk persuna tinqabad taħdem waqt li tkun qed tirreġistra, lil dik il-persuna naqtgħuha mir-reġistru.

U naħseb li din hija xi ħaġa li aħna għandna naqblu li hija pożittiva, u għandna nagħmlu ħilitna kollha kemm aħna biex l-abbuż naqtgħuh.

Pero' niġbed l-attenzjoni li meta l-labour force survey ikun qed jagħmel il-kwestjonarju u jistaqsi d-domandi, din ma jidħol xejn fiha.

Jiġifieri jekk xi ħadd allura jkun sofra l-penali talli jkun inqabad jinkser il-liġi, il-labour force survey ma jagħmel l-ebda differenza għalih.

Irridu nżommu quddiem għajnejna wkoll li l-punt tat-tluq tal-labour force survey huwa li l-istess survey jammetti a margin of error.

Dan jieħu sample ta' madwar 6,000 ruħ, li huma 2,500 familja, u jistaqsi lilhom, imbagħad skond ir-riżultat ta' dawk it-tweġibiet, wieħed jibni xi tfisser dik ir-risposta fuq l-400,000 ruħ li għandna jgħixu fil-pajjiż.

Issa wieħed jifhem mill-ewwel li f'eżerċizzju bħal dan bilfors ikun hemm a margin of error u hawn min jgħid li dan jista' jkun ta' 2% jew ftit iżjed minn 2%, jew forsi aktar minn hekk ukoll.

Allura l-labour force survey jitlaq mill-prinċipju li fih marġini ta' żball imbuilt mentri s-sistema ta' l-ETC hija mibnija fuq nies li jmorru fiżikament jirreġistraw għax-xogħol u anke fuq l-obbligu lil min iħaddem li jrid jimla' formola u jibgħatha lill-ETC, meta jiġi biex impjiega lil xi ħadd.

Imbagħad meta din il-persuna tittermina x-xogħol, l-employer jerġa' jimla' formola oħra u jinforma lill- ETC.

Issa aħna nafu - u l-oppożizzjoni dan jafuh daqsna għax meta kienu huma fil- gvern kienu għamlu l-eżerċizzju fejn ikkoreġew ċifri ta' l-ETC u minn jeddhom kienu ħadu dawn il-korrezzjonijiet lura sas-sena 1994 - li s- sistema ta' l-ETC kif inhi u kif dejjem ħaddimniha għandha dan id-difett ċkejken, li jista' jkollok employer li jimpjegalek lil xi ħadd illum, pero' jinformak li mpjegah xahar jew tliet xhur wara; daqskemm jista' jkollok sitwazzjoni ta' employer li jittermina l-impjieg ta' xi ħadd illum, pero' jinformak xahar wara u ġieli anke għaxar xhur wara.

Allura jiġri li f'sena partikolari jkollok ċerti korrezzjonijiet x'tista' tagħmel.

L-oppożizzjoni jafuh dan u kienu għamlu eżerċizzju biex kif sejħulu huma "inaddfu ċ- ċifri" minn dawk is-sitwazzjonijiet.

Jien ngħid li huma stess jafu li hija sistema li offritilna kejl li bih stajna nkejlu l-eżerċizzju ta' ħolqien tal-postijiet tax-xogħol, kejl li wieħed jista' dejjem jirfinah, kejl li fih id-difetti tiegħu, pero' kejl li essenzjalment tista' timxi fuqu u jagħtik stampa ċara.

Il-labour force survey jipprovdi kejl ieħor differenti din id-darba, li jista' wkoll jagħtina indikazzjoni jekk hux qed jinħolqu postijiet tax-xogħol u fejn qed jinħolqu.

U jagħtina stampa mill-punt ta' tluq differenti, pero' stampa wkoll tal-qagħda f'pajjiżna.

Fuq dan il-punt ta' min jiġbed l-attenzjoni wkoll li jekk wieħed jaqbad iċ- ċifri ta-labour force survey li ġew ippubblikati għal Mejju tas-sena 2000 u jqabbilhom maċ-ċifri tal-labour force survey stess għal Novembru tas-sena 2000, mill-ewwel jinduna li r-rata tan-nies li qegħdin jirreġistraw għax- xogħol skond il-labour force survey niżlet u niżlet sostanzjalment.

Imma terġa' r-rata ta' dawk li min jeddhom mhux qed imorru jirreġistraw għand l- ETC – jiġifieri li l-ETC ma tafx bihom u lanqas tista' tkun taf bihom għax m'hijiex qiegħda fl-imħuħ u fil-qlub tan-nies - pero' jixtiequ jaħdmu, u bejn wieħed u ieħor huma 3,000 ruħ, naqset mix-xahar ta' Mejju għax-xahar ta' Novembru.

Il-konklużjoni ovvjament hija li anke dawn in-nies li mhux qegħdin jirreġistraw għand l-ETC huma stess qed isibu postijiet tax-xogħol mingħajr din id-darba m'huma qegħdin jirreġistraw għand l-ETC.

Allura nerġa' nirrepeti li dawn huma żewġ sistemi bi kriterji kompletament differenti minn xulxin, pero' li jgħinu lil pajjiżna jagħmel analisi ta' x'inhi s-sitwazzjoni.

Naħseb is-serjeta' titlob li għandna nirrikonoxxu li huma żewġ sistemi differenti minn xulxin, li huma komplimentari għal xulxin u li jistgħu jgħinuna nagħmlu analisi tajba tal-qagħda li qiegħed fiha pajjiżna.

Il- bqija li xi ħadd jgħid li sistema sservi ta' audit fuq l-oħra huwa żball kardinali u naħseb mhuwiex onest li wieħed ipoġġi l-argument b'dan il-mod.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, biex nitkellmu bl-onesta' rridu ngħidu l-fatti kollha.

Il-Viċi Prim Ministru jaf li l-korrezzjoni li qed jagħmel riferenza għaliha kienet bdiet diġa' taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista preċedenti għax kien jinħass li hemm nuqqas ta' qbil bejn il- fatti u ċ-ċifri.

Il-Viċi Prim Ministru jaf li meta dak l-eżerċizzju ġie tterminat instab li kien hemm mal-4,000 job imniżżel bħala li huma mpjiegi li fil-fatt ma kenux.

Jiġifieri ma kienx hemm xi skop taċ-ċajt warajha din, anke meta kien hemm tqabbil ta' studenti li kienu jiġu mpjegati fis- sajf iżda għall-kumplament tas-sena ma kenux impjegati, li eventwalment tnaddfu bis-sistema.

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna għalfejn nagħmlu surveys ta' kemm għandna nies taħt it-16-il sena ma jaħdmux meta l-liġi tgħid li ta' dik l- eta' ma tistax taħdem?

Jew dan nagħmluh biex nilbsu l-ġlekk ta' ħaddieħor għax nafu li fl-Ewropa dawn is-surveys isiru fuq dawk li għandhom bejn 15- il sena u l-64 sena?

Qed naħlu r-riżorsi tagħna u qed nagħmlu studji fuq affarijiet li nafu li m'għandhom ebda valur għax hawn Malta ħadd ma jista' jaħdem taħt is-16-il sena.

Jekk se tbiddlu l-liġi għidulna, imma ċ-ċifra ta' taħt is-16-il sena ma nafx għalfejn qed nistaqsu dwarha.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Bil-mod kif l-Onor.

Vella qed ipoġġi l-mistoqsija neħodha li qed jifhem li hemm differenza bejn iż-żewġ sistemi u qed jaċċetta din id-differenza.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Vella qed jargumenta li teżisti differenza bejn iż-żewġ sistemi għax fil-labour force survey jistaqsu lil min għandu 15-il sena u jistaqsu lil min għandu 62, 63 jew 64 sena.

(Interruzzjonijiet) Aħna rridu nqabblu lil pajjiżna mar-rata tal-qgħad u mar-rata ta' żvilupp f'pajjiżi oħrajn.

U l-mod kif inkunu nistgħu nqabblu like with like hu billi nagħmlu l-istess, u jekk barra minn Malta l-mistoqsija ssir bi standard internazzjonali lil dawk li għandhom bejn il-15-il sena u s-64 sena.

(Interruzzjonijiet) Dak huwa standard internazzjonali permezz ta' l-ILO, u aħna rridu nkunu f'pożizzjoni li nistgħu nqabblu pajjiżna fil-kuntest ta' pajjiżi oħrajn.

Allura s-survey sar bi kriterji li huma internazzjonalment aċċettati u hekk għandu jsir biex l-affarijiet isiru sew.

L-ILO hija l-organizzazzjoni dinjija magħmula minn rappreżentanti ta' gvernijiet, unions u ta' min iħaddem u l-kriterji stabiliti huma dawn.

Fil- fatt jiena se nattendi konferenza ġenerali ta' l-ILO flimkien ma' l-unions u l-employers proprju nhar l-Erbgħa li ġejjin.

Għaliex m'għandux ikollna l- istess kriterji internazzjonali biex inkejlu l-istampa ta' pajjiżna u nkunu nafu l-qagħda x'inhi?

(Interruzzjonijiet) Jiena naħseb li l-maturita' politika titlob li ħaġa bħal din inħarsu lejha b'serjeta' għax hawnhekk qegħdin inkejlu l-progress ta' pajjiżna.

U billi noqogħdu niġu ngħidu bit- tbagħbis ta' dak, it-tbagħbis ta' l-ieħor u ħafna statements li huma fundamentalment żbaljati, naħseb li huwa ħażin għax b'hekk inkunu qed nimminaw kejl li sija dan il-gvern u sija gvernijiet oħra li għad iridu jiġu fil-futur iridu jużaw biex jaraw pajjiiżna kif inhu miexi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:-

Tabella li turi każi ta' skartar minn fuq il-post tax-xogħol li dwarhom ittieħdu passi skond ir-regolamenti tad-dixxiplina, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar l-għadd ta' persuni li bdew xogħol ġdid u dawk li bidlu x- xogħol u sabu xogħol ġdid, bi tweġiba għal mistoqsija parlamenari nru.

Tabella li turi l-għadd ta' persuni li bdew jirċievu pensjoni ta' l- invalidita', bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

25496; u

f'isem il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru 130 ta' l-2001 - pubblikazzjoni ta' direttiva mill- awtorita' ta' Malta dwar il-komunikazzjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 132 ta' l-2001 - regolamenti ta' l-2001 dwar estratti tal-kafe' u ċ-ċikwejra.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Żewġ rapporti mid-dipartiment tas-sajd u akwakultura dwar rapporti ta' ħut mejjet fl-inħawi ta' Anchor Bay, b'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

Dikjarazzjoni tas-Sur Victor Farrugia, direttur tad-dipartiment tas- saħħa tal-pjanti; u

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar l-għadd ta' professors, associate professors, senior lecturers, lecturers u assistant lecturers impjegati ma' l-Universita' ta' Malta, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 131 ta' l-2001 - regolamenti ta' l-2001 li jħassru r-regolamenti ta' l-2001 dwar drittijiet li għandhom jitħallsu għall- preżentata ta' appelli u rikorsi lil uffiċjali reviżuri; u

K.L.B.L. 40/10/2001 – bye-laws ta' l-2001 dwar l-organiżżazzjoni ta' korsijiet (Mqabba).

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Prim Ministru.

KSUR TA' PRIVILEĠĠ

ONOR EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, kif taf il-Kamra, nhar l-Erbgħa li għaddew għamilt stqarrija dwar ir-riżenja ta' erba' membri tal-kummissjoni elettorali.

Issa fis-7 ta' Ġunju, skond rapport li smajt jiena stess fuq One News radio fis-5.45 p.m. u skond rapport fuq One News television tas- 7.30 p.m., ġie rrapportat li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li jiena għajjart lill-ex membri tal-kummissjoni elettorali "paljazzi".

Din gidba għax jien fl-ebda ħin ma użajt din il-kelma.

Min uża din il- kelma mmiżinterpretani apposta u għalhekk jidhirli li hemm każ ta' ksur ta' privileġġ kommess fil-konfront tiegħi bħala deputat ta' din il-Kamra mill- Kap ta' l-Oppożizzjoni fid-diskors tiegħu - kif irrapportat fin-news fuq it- television u fuq ir-radio - u wkoll ksur ta' privileġġ mir-radio u mit- television li semmejt.

MR SPEAKER: Is-Sedja tieħu nota ta' dak li ntqal u tikkomunika d- deċiżjoni tagħha iżjed tard.

Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SOĊJETAJIET KOPERATTIVI

CO-OPERATIVE SOCIETIES BILL

L-Ordni għat-Tieni qari ġie moqri.

Ikompli mis-6 ta' Ġunju, 2001.

Il-mistoqsija reġgħet tqegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR LEO BRINCAT: Meta nqis li l-ewwel koperattivi f'pajjiżna ilhom li ġew iffurmati uffiċjalment mill-1947, insib li fil-fehma tiegħi l-iżvilupp ta' dan is-settur qatt ma rranka kemm suppost.

Mhux qed ngħid dan b'xi kritika partiġġjana imma b'mod oġġettiv, anke fl-isfond storiku ta' kif żvolġew l-affarijiet.

L-edukazzjoni pubblika dwarhom qatt ma laħqet il- livelli meħtieġa.

Il-kuxjenza pubblika qatt ma tqajmet daqskemm kien mistenni u r-riżultati miksuba kienu, fil-fehma tiegħi, modesti meta wieħed iqis illi minn dak iż-żmien 'l hawn m'għaddewx ħames jew għaxar snin imma għaddew 54 sena.

Xorta waħda naħseb li nkunu qed nonqsu jekk ma nagħtux għarfien xieraq lill-importanza li kellha l-liġi ta' l-1978, liġi li se tiġi superseded bil-liġi li għandna quddiemna llum.

Il-liġi ta' l-1978 l-ewwelnett daħħlet sens qawwi ta' regolamentazzjoni dwar il-koperattivi, mill-funzjonijiet tagħhom għall-privileġġi u anke d- dmirijiet tagħhom, mid-drittijiet tagħhom għall-management u anke għall- proprjeta' tagħhom u l-fondi tagħhom, kif ukoll mill-amalgamazzjoni tagħhom għat-trasferiment tagħhom flimkien mad-dmirijiet u l-poteri tal-bord tal- koperattivi.

Il-liġi ta' l-1978 kienet importanti wkoll għaliex daħħlet fis- seħħ tliet strutturi importanti.

Daħħlet il-co-operatives board illi nħatar mill-ministru kkonċernat; daħħlet il-kunċett tas-central co-operative funds, li jeżenta l-koperattivi mill-income tax u company tax iżda jġegħelhom jikkontribwixxu 5% ta' l-annual registered net surplus tagħhom lis-central co-operative funds li jservi bħala reserve fund; u daħħlet ukoll fis-seħħ it-tielet struttura, is-solidarity fund għall-moviment koperattiv.

Jekk dan il-fond tul is-snin ippromwoviex daqskemm suppost il- fatturi li se nsemmi huwa argument diskutibbli.

Dan mhux qed ngħidu għall- amministrazzjoni tal-lum jew ta' qabilha jew ta' qabilha, imma qed ngħidu b'mod ġeneriku.

Nerġa' ngħid, huwa diskutibbli jekk dan il-fond ippromwoviex b'mod effettiv daqskemm suppost l-ingredjenti li għalija huma importanti għat-tisħiħ ta' kwalunkwe moviment koperattiv.

X'inhuma dawn l- ingredjenti li qed nitkellem dwarhom u li suppost is-solidarity fund kellu jkun il-mutur biex jimbuttahom 'il quddiem?

Kellna l-element ta' l-edukazzjoni, tat-taħriġ, tar-riċerka u l-element ta' l-iżvilupp tal-moviment koperattiv innifsu.

L-opinjoni personali tiegħi - u ma rrid norbot lil ħadd ma' dak li qed ngħid għax forsi jkun hemm fehmiet differenti - hi li l-koperattivi jixirqilhom priorita' akbar fuq l-agenda tal-forzi politiċi u soċjali tal-pajjiż, aktar u aktar meta nqabblu dak li sar u dak li qed isir ma' dak li ilu jsir f'pajjiżi bħal Ċipru u l-Iżrael.

Qed insemmi dawn iż-żewġ pajjiżi għax illum jekk dawn għandhom żewġ affarijiet illi jispikkaw fuq ħaddieħor, huma l-avvanz li għamlu fis-solar energy - b'kuntrast kbir ma' dak in-nuqqas ta' avvanz li għamilna aħna f'dan il-qasam minkejja li aħna pajjiż Mediterranju bi klima bħal tagħhom - u l-avvanz sostanzjali li għamlu fil-qasam tal-moviment koperattiv.

Għalhekk jiena ma nistax nifhem f'liema kuntest l-Onor.

Asciak qal illi qisu se nieħdu xi spinta 'l quddiem għax nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

M'inix qed ngħid li ma jistax ikun hemm programmi li jkunu ta' fejda - ħalli ma nkunx distruttiv fil-kritika tiegħi - iżda fl-istess ħin jibqa' l- fatt li l-iktar żewġ pajjiżi fil-baħar ta' madwarna li taw spinta tul is- snin lid-dinja tal-koperattivi kienu proprju Ċipru u Israel, żewġ pajjiżi li sal-lum għallinqas m'humiex membri ta' l-Unjoni.

Għalkemm jiena forsi bdejt bin-nuqqasijiet tal-moviment xorta nirrikonoxxi l-fatt - u għamel tajjeb li semmieh il-ministru fl-introduzzjoni tiegħu - li llum għandek għadd ta' kumpaniji reġistrati.

Jekk humiex kollha attivi hu argument ieħor imma jekk m'inix sejjer żball għandek madwar 5000 membru u l-annual turnover huwa ta' xi Lm22 miljun.

Jiena żgur m'inix espert fil- qasam tal-koperattiva imma nħobb naqra fuq dan is-suġġett, għaliex nerġa' ngħid, ngħir għall-avvanzi li jagħmlu pajjiżi oħrajn.

Dan mhux qed ngħidu llum għax hemm gvern Nazzjonalista.

Kont nemminha fl-imgħoddi anke meta kont għadni fil-moviment taż-żgħagħagħ tal-Partit Laburista.

Jiġifieri huwa nuqqas li evolva tul is-snin taħt diversi amministrazzjonijiet li forsi mhux dejjem taw priorita' lill-koperattivi daqskemm suppost, u tawhom iktar lip-service milli sostenn tanġibbli.

Laqatni ħafna artiklu li kiteb Godfrey Baldacchino, li jekk m'inix sejjer żball huwa ċ-chairman tal-bord tal-koperattivi, f'"The Times" f'Jannar ta' din is-sena fejn ġibed diversi konklużjonijiet.

Waħda minnhom kienet li l- kultura lokali tan-negozju donnha hija ppreġudikata kontra l-ispirtu tal- koperattivi, mhux għax hemm xi antagoniżmu kontra min qiegħed fil- koperattivi imma għax m'hemmx affjatament, m'hemmx komplimentarjeta' bejn dawn iż-żewġ setturi, u dan huwa ħażin.

Agħar minn hekk forsi ħafna membri tal-koperattivi nfushom għadhom fid-dlam dwar l-għanjiet u l-prinċipji ta' l-istess koperattivi li jappartjenu għalihom.

Naħseb li llum tajjeb li wieħed jelenka n-nuqqasijiet ta' ċertu koperattivi biex jara fejn nistgħu nsaħħu iktar ħalli dawn il-koperattivi jkomplu jieħdu spinta 'il quddiem.

Meta nsemmi nuqqasijiet ma nirreferix għall-koperattivi kollha għax hemm koperattivi tajbin immexxijin min-nies serji u li qed jagħtu ċertu riżultat fejjiedi, u dan qed ngħidu biex ħadd ma jaħseb li qed nagħmel xi attakk mentali fuq il-koperattivi.

Fost in-nuqqasijiet ewlenin ta' ċerti koperattivi nsibu li għandek uħud minnhom fejn il-membri m'għandhomx awto-dixxiplina daqskemm suppost u mhux dejjem ipoġġu fil-prattika l-prinċipju li għandu jagħmel channeling ta' l- interessi personali tagħhom fi ħdan l-organizzazzjoni kollettiva ta' dawn l- istess koperattivi.

Irridu nifhmu, per eżempju, li l-identita' ta' koperattiva ma titkejjilx f'kemm għandha membri imma jitkejjel f'termini tas-servizzi pprovduti, il-full range ta' dawn is-servizzi.

Għalkemm kien sar ħafna ftaħir meta twaqqfet it-transport co-operative, jibqa' l-fatt li hemm fosthom fejn il-kapital għadu owned individwalment u fejn ħafna membri jippersistu li jieħdu xogħol mill-koperattivi biss bħala suppliment għas- sors ewlieni tad-dħul tagħhom.

Dan żgur m'huwiex l-ispirtu li fih suppost kellhom jitwaqqfu l-koperattivi.

Imbagħad għandek oħrajn, jekk se nsemmu kollox, fejn l-akbar inċentiva hija li jkunu jistgħu jibbenefikaw mis-sussidju ta' l-Istat, li jekk m'inix sejjer żball huwa ta' 50% fuq il-kontribuzzjoni tagħhom bħala self- employed.

Jien naqbel ma' l-analisi li għamel is-Sur Baldacchino għaliex semma' dan il-punt li għadni kif semmejt jiena stess, anzi wasal biex qal illi dan il-fattur seta' nefaħ jew wassal biex jonfoħ is-sħubija tal- moviment koperattiv għal raġunijiet żbaljati.

Jiġifieri filwaqt li aħna qed ngħidu li l-moviment koperattiv għandu potenzjal jikber ħafna iktar milli kiber, fl-istess ħin nagħmlu tajjeb illi nirrikonoxxu li hemm ċertu nefħa żejda li ma saritx minħabba xi amorproprju għall-moviment koperattiv iżda minħabba ċerti vantaġġi fiskali li wieħed jista' jgawdi.

Irridu naraw ukoll, iżjed u iżjed fil-kuntest ta' dak li qed tipprovdi għalih il-liġi, dwar kemm hemm koperattivi li jeżistu biss bl-isem.

Il- ministru għamel riferenza għall-annual general meetings.

Niġi għal dan iktar tard imma sal-lum, għallinqas sakemm tiġi fis-seħħ din il-liġi, għandek ċerti koperattivi li saħansitra jonqsu milli jlaqqgħu annual general meeting għall-membri tagħhom, kultant anke wara li tkun saritilhom insistenza u pressjoni biex jirregolarizzaw il-pożizzjoni tagħhom min-naħa tal-bord innifsu.

Jirriżultali li kien hemm anke teżi akkademika dwar dan is-suġġett, bl-istudent li kiteb dwar dan jgħid li Malta għandna ħafna pseudo co-operatives.

Ir-raġuni hi li ħafna jargumentaw, kif semmejt iktar kmieni jiena stess u anke kkwotajt dak li semma ħaddieħor, li iktar milli frott ta' amorproprju, din is-sħubija tidher qisha frott ta' żwieġ ta' konvenjenza.

Dak li jimbotta 'l quddiem sħubija perspettiva f'koperattiva għandu jkun l-amorproprju għall-għanijiet fundamentali ta' l-istess koperattiva, hu x'inhu l-qasam, bħal per eżempju l-qasam tat-trasport, il- qasam tal-konsumatur u l-qasam tal-housing.

Għalkemm saru xi attentati mill- gvern biex iwaqqaf co-operatives finanzjarjament awtonomi, inħoss li sal- lum l-esperiment għadu wieħed limitat ferm u fid-daqs huwa ferm iċken mill- pubbliċita' li dawn il-koperattivi ngħataw għal skopijiet li forsi jmorru 'l hinn mill-amorproprju għall-moviment koperattiv innifsu.

Mr. Speaker, aħna bħala Partit Laburista nemmnu li biex il-koperattivi jimxu 'l quddiem, l-edukazzjoni u r-riċerka għandhom jingħataw spinta akbar.

Aħna nemmnu li l-koperattivi għandhom jiżviluppaw kemm suppost, u għalhekk żgur li se nagħmlu enfasi xierqa fuq dan anke fid-dokument ta' aġġornament tal-politika tagħna, għalkemm dan id-dokument għad irid jgħaddi mill-manglu sħiħ tal-makkinarju tal-partit, mill-grupp parlamentari, mill- esekuttiv u mill-kumitati distrettwali.

Dan qed ngħiduh għax nemmnu fl- importanza li nxerrdu l-valuri u l-prinċipji tal-koperattivi fost iċ- ċittadini Maltin ta' kull eta' u ta' kull livell ta' edukazzjoni.

Jien nemmen li fil-koperattivi hemm skop anke għal min m'għandux livell ta' edukazzjoni għolja, iżda min-naħa l-oħra naħseb li biex ma nibqgħux fuq il- livell teoretiku biss, pajjiżna għandu wkoll bżonn ta' pjan ta' azzjoni biex is-sehem ekonomiku u l-kontroll demokratiku tal-membri fi ħdan dawn l- organiżżazzjonijiet jikber filwaqt li tiġi ssalvagwardata kemm l-awtonomija kif ukoll l-indipendenza tagħhom.

Dan il-pjan ta' azzjoni din il-liġi ma tipprovdihx.

L-ewwel semmejt l-importanza tal-qasam edukattiv fil-koperattivi u semmejt ukoll l-importanza tat-taħriġ.

Biex dawn iż-żewġ pjani jirnexxu hemm bżonn riżorsi xierqa biex iwittu t-triq għal dan it-tisħiħ meħtieġ.

Li nixtieq nara personalment m'huwiex biss li l-koperattivi jiżviluppaw iżda żewġ fatturi oħra wkoll.

L-ewwelnett li jikkoperaw aktar bejniethom minflok ma jiddependu fuq ħaddieħor biex jimbuttahom 'il quddiem, u t-tieni - u issa se mmur oltre l-koperazzjoni lokali - li jestendu r-rabtiet tagħhom ma' koperattivi barranin kemm fir-reġjun tal-Mediterran kif ukoll fl-Ewropa.

Jien semmejt Ċipru u Iżrael iżda ma jfissirx li dawn għandhom monopolju fuq il-koperattivi.

Nemmen li anke fil-pajjiżi ta' l-Unjoni hemm movimenti koperattivi qawwija u biex din il-koperazzjoni toktor, mhux kwestjoni ta' kemm jista' jagħmel il-gvern tal-ġurnata.

Jien naħseb li biex tikber il-koperazzjoni fuq livell prattiku importanti li jitkattar il-kuntatt bejn il-koperattivi nfushom, nerġa' ngħid, kemm fuq livell lokali kif ukoll fuq livell internazzjonali, kemm fi ħdan l-Unjoni, barra l-Unjoni u anke fuq livell reġjonali bħall-Mediterran, iżjed u iżjed b'riferenza għal Ċipru u Iżrael.

B'hekk filwaqt li tkun qed tikber il- kultura tal-koperattivi fil-pajjiż, ikun qed jiġi żgurat li dawn ikunu jistgħu jaħdmu għall-iżvilupp sostenibbli tal-komunitajiet li joperaw fihom.

Qed nagħti dan il-background kollu għax hemm affarijiet li membri preżenti jew membri prospettivi ta' koperattiva jridu jkunu jafu, inkluż id- definizzjoni ta' koperattiva, x'inhuma l-valuri tal-koperattiva jew x'inhuma s-seba' prinċipji ewlenin li għandhom jiggwidawhom u li tagħmel referenza għalihom il-liġi, u tajjeb li nerġgħu nenfasizzaw dawn il- prinċipji.

Dawn il-prinċipji jinkludu s-sħubija miftuħa u volontarja għas-sehem ekonomiku tal-membri, il-kontroll demokratiku tal-koperattivi, l- indipendenza tagħhom, it-taħriġ u l-koperazzjoni bejniethom stess.

Jekk ma jingħatax għarfien għal dan kollu mill-membri stess, wisq nibża' li dan ikun żvilupp li jibqa' fuq il-karta, anke fil-kuntest tal-liġi li għandna quddiemna llum.

Barra minn Malta jgħidulek li qabel ma titwaqqaf koperattiva hemm bżonn l-expertise tekniku, il-pariri tekniċi u anke professjonali.

F'Malta kemm jiġru dawn l-affarijiet fil-prattika meta niġu biex inwaqqfu koperattivi?

F'pajjiżi bħall-Kanada, fejn irnexxew il- koperattivi, dawn firxu ruħhom f'diversi setturi ta' l-ekonomija mhux biss fil-livell tan-negozji ż-żgħar imma anke fil-livell tal-korporazzjonijiet il-kbar u minn non-profit service organisations għal trade associations kbar.

Dan qed ngħidu biex hawn Malta nitgħallmu npoġġu targets għoljin biex ma naħsbux li l-koperattiva hija xi ħaġa sekondarja, xi ħaġa inferjuri għal meta wieħed iwaqqaf negozju konvenzjonali kif nafuh illum.

Per eżempju fl-Istati Uniti u l-Kanada jirriżulta li hemm bosta koperattivi, saħansitra katalogati fost il-kumpanniji ewlenin ta' dawk iż- żewġ pajjiżi kbar u industrijalizzati.

Hawn qed insemmi pajjiżi fost l- aktar jekk mhux l-aktar industrijalizzati li hemm fid-dinja u għall- benefiċċju ta' min qed jismagħna tajjeb li nenfasiżżaw li meta nitkellmu fuq koperattivi jista' jkollok mill-inqas ħames livelli ta' koperattivi.

Jista' jkollok koperattivi tal-konsumatur marbutin mal-provvista ta' services u prodotti.

Jista' jkollok ukoll koperattivi finanzjarji.

Per eżempju hemm pajjiżi fejn koperattivi daħlu anke fil-banking jew fejn għandhom iwaqqfu l-credit unions.

Hemm pajjiżi fejn qegħdin iħaddmu l- insurance u hemm pajjiżi fejn anke qegħdin joperaw fil-qasam tat-trusts.

Għandek imbagħad il-qasam tal-marketing u l-qasam tal-produzzjoni li jista' jvarja mis-settur agrikolu għal dak tal-crafts u għal dak tal-kummerċ kemm domestiku u anke internazzjonali.

Għandek il-qasam tas-servizzi li huwa vast ħafna, għallinqas f'pajjiżi oħrajn, fejn wieħed isib li dawn jinkorporaw kollox, mill-utilities għall-housing u anke saħansitra għaċ- childcare.

Imbagħad għandek kunċett li qed jikber mal-mogħdija taż-żmien, il-workers co-operative, fejn jista' jkollok kull tip ta' negozju owned kollettivament mill-impjegati.

Qabel ħafna kienu jaħsbu li dan kien xi ħaġa marbuta mal-kibutz, imma llum qed jinfirex f'diversi pajjiżi industrijalizzati.

Fost din il-litanija sħiħa ta' tipi ta' koperattivi li wieħed jista' jkollu semmejt il-housing co-operatives.

Nixtieq nissottolinja dan l-aspett għax jekk hemm esperiment li għandu jiġi kkonsidrat bis-serjeta' f'pajjiżna, huwa proprju t-twaqqif ta' koperattivi fil-qasam tal-housing.

Dan qed ngħidu għax fejn dawn irnexxew mhux biss ir-residenti kellhom sehem akbar - anzi kellhom sehem dirett dwar kif jiġu managed dawn il-housing units – imma anke sibna li dawn ġew strutturati biex jippermettu lill-membri jibnu komunita' ta' valuri maqsuma bejniethom, dawk li l-Ingliżi jsejħu shared values.

Id-differenza bejn consumer co-operatives u worker co-operatives hi, kif semmejt iktar kmieni, li fuq naħa għandek dawk li huma owned mill- konsumatur, imbagħad għandek oħrajn li huma owned mill-impjegati jew mill- membri stess.

Meta nitkellmu fuq worker co-operatives tajjeb li wieħed jifhem li l- ħaddiem mhux biss ikun qed jipprovdi mpjieg għalih innifsu iżda jkun qiegħed joffri lilu nnifsu kontroll sħiħ fuq l-ambjent tax-xogħol li jkun qed jopera fih, il-working environment.

Jien naħseb li fil-kampanji tagħna bħala politiċi għandna nedukaw lin-nies iktar dwar l-importanza tal- koperattivi.

Huwa d-dmir ta' kull gvern li jgħallem lill-poplu inġenerali biex jiddistingwi sew bejn koperattivi u l-kunċett ta' private enterprise.

Jiena m'għandi xejn kontra l-private enterprise, anzi nemmen li l-private enterprise għandha ninkoraġġuha u bħala Partit Laburista dejjem għedniha fil-manifesti tagħna, speċjalment ta' l-aħħar snin, li aħna nemmnu li s- sehem tas-settur privat għandu jkun il-mutur illi fuqu ddur l-ekonomija.

Dan għaliex nemmnu li l-gvern m'għandux jibqa' jkollu dak is-sehem li kien ikollu fl-imgħoddi imma għandu jservi biss ta' katalista biex iċaqlaq l- affarijiet.

Huwa importanti li l-poplu jifhem x'inhi d-differenza fundamentali bejn il- koperattivi u l-kunċett tal-private enterprise, l-aktar kif sirna nafuh fil- mod tradizzjonali tiegħu tul is-snin.

Jekk ma jirnexxilniex infehmu din id- distinzjoni bejn koperattivi u private enterprise bħala kunċett kif nafuh sal-lum, ħafna nies jispiċċaw effettivament ma jkunu fehmu xejn.

Id- differenza bażika hi li l-membri tal-koperattivi qegħdin hemm għall-għan li jilħqu l-ħteġijiet ekonomiċi, soċjali u forsi anke kulturali ta' xulxin, filwaqt li kumpanniji privati huma primarjament hemmhekk għaliex huma profit-driven.

Din m'hijiex kwestjoni ta' kapitaliżmu jew anti-kapitaliżmu, imma ma nistax nemmen li jkollok kumpannija privata mwaqqfa għal xi għanijiet imbagħad ma jkollhiex bħala għan fundamentali tagħha l-għan li tkun profit-driven.

Qed ngħid hekk biex noħroġ id-differenza bażika bejn il-koperattivi u kumpannija ta' private enterprise iktar milli biex noqogħdu nidħlu f'xi djaletti ta' kapitaliżmu u mhux kapitaliżmu.

Dawn huma żewġ affarijiet aċċettati mis-soċjeta' tal-lum, nemmnu fihom it-tnejn, imma importanti li nissollevaw id-differenza bażika bejn waħda u oħra.

Naħseb li biex dak li jkun jifhimna aħjar irridu dejjem inżommu f'moħħna li meta nitkellmu dwar shares f'koperattiva, dawn la japprezzaw fil-valur u lanqas jitqiesu bħala investiment.

Min-naħa l-oħra, biex ħadd ma jaħseb li min qiegħed f'koperattiva qiegħed hemm sempliċement biex ikun daħal f'xi ħaġa li ma tirrendix, tajjeb infakkru wkoll u nispjegaw li f'koperattiva s- surplus earnings jiġu ddistribwiti lill-membri skond il-patronaġġ ta' l- istess koperattiva.

Dan qed ngħidu għax b'kuntrast, f'kumpannija privata ssib li l-income normalment jiġi ddistribwit bħala dividends skond l-ishma li jkun hemm min-naħa tal-membri ta' dawn il-kumpanniji.

Ovvjament fil-każ tal-koperattivi s-sitwazzjoni hija differenti.

Il-membri tal-koperattiva jistgħu, per eżempju, jiddeċiedu li jitfgħu lura s-surpluses tagħhom fil- koperattiva bħala retained earnings, kif wara kollox jista' jagħmel anke min qiegħed fin-negozju u jitfagħhom lura bħala retained profits.

Għalkemm dan isaħħaħ il-pożizzjoni kapitali tal-koperattivi - u hawn hi d-differenza bażika meta mqabbla ma' kumpannija kummerċjali - dan ma jaffettwa bl-ebda mod id-drittijiet jew il-privileġġi tal-membri.

Koperattiva tasal biex tħalli l-flus fil-komunita' lokali għax is-surpluses tagħha ħafna drabi jmorru għand in-nies li jkunu jgħixu fil-komunita', filwaqt illi fil-privat dawn normalment jispiċċaw għand l-investituri li jistgħu, f'ċerti ċirkostanzi, ikunu investituri mbiegħda minn dak il-pajjiż.

Dan mhux ħażin, anzi aħna nemmnu f'investiment dirett barrani, imma ntenni li qed ngħid hekk biex nispjega d-differenza fundamentali bejn meta jkollok koperattiva u meta jkollok kumpannija purament privata.

Mr. Speaker, forsi l-iktar punt importanti biex wieħed jifhem id-differenza hu li koperattiva f'livell lokali għandha l-kontroll marbut mal-membri sidien tagħha fejn kull membru għandu vot wieħed, irrispettivament minn kemm għandu ishma fil-koperattiva.

Ovvjament f'kumpannija kummerċjali s- sitwazzjoni hija kompletament differenti.

Fil-bidu diġa' semmejt l- edukazzjoni u t-taħriġ, imma akkost li forsi nirrepeti ruħi, jien ngħid li ma nistgħux ma nkomplux intambru fuq il-ħtieġa li naraw x'qed jagħmlu ħafna koperattivi barranin li jirrikorru għar-riċerka u l-ippjanar serju qabel jaslu biex iwaqqfu l-koperattivi f'pajjiżhom.

Hi x'inhi l-koperattiva, importanti wkoll li kull pass li jittieħed ikun pass strateġiku, pass meqjus li jittieħed biss wara li ssir konsultazzjoni xierqa bejn u fost il- membri fundaturi biex jiġi żgurat li jkun hemm ftehim dwar il-passi kollha li jkunu se jittieħdu, biex imbagħad ħadd ma jiġi jgħidlek li lanqas kien jaf x'kienu l-għanijiet ta' din il-koperattiva jew x'inhuma l-prinċipji, il- valuri u s-sisien li fuqhom kull koperattiva għandha tkun mibnija.

Dan qed ngħidu għax jekk il-membri prospettivi ta' koperattiva jkollhom għanijiet inkompatibbli ovvjament jitwieled il-konflitt, iżda jekk ikollok dak li jissejjaħ a shared sense of purpose, għanijiet komuni, sens ta' direzzjoni waħda, allura jistgħu jibnu flimkien commitment li jkun ġenwin u qawwi li jwassal biex jagħti l-frott, hu x'inhu l-qasam li fih dawn il- koperattivi joperaw.

Għalhekk meta tiġi biex titwaqqaf koperattiva importanti li wieħed jiżen u jevalwa l-combined business and technical skills tal-membri flimkien mat-taħriġ u l-esperjenza li jkollhom.

F'ċerti każi per eżempju, f'pajjiżi oħrajn naf illi jsiru anke feasibility plans u marketing plans.

Jien naħseb li dan juri li jkun żbaljat min jaħseb li b'kuntrast ma' kumpannija kummerċjali, il-koperattivi kemm taqbad u twaqqafhom kif ġieb u laħaq.

Min jirraġuna hekk ikun qed juri injoranza dwar il-valuri tal-koperattivi u jkun sejjer żball fuq livell prattiku in terms tar-riżultati li forsi jkollu l-potenzjal li jikseb kieku jagħmel l- affarijiet b'mod aktar meqjus, b'iktar sens ta' proporzjon u bi studju minn qabel.

L-istess bħan-negozju, anke fil-koperattivi qabel tonfoq ħafna flus biex tagħmel xi ħaġa l-ewwel trid tkun ċert li inti kapaċi tipproduċi prodott b'mod effiċjenti u/jew toffri servizzi bi prezz li ċ-ċittadin ikun lest li jħallas.

Idea li għandha tiġi studjata mill-gvern ċentrali hija li jitwaqqaf ċentru ta' studju dwar il-koperattivi għax pajjiżi fejn jeżistu dawn iċ-ċentri kienu kapaċi jintegraw, fuq livell prattiku, l-istudju akkademiku ma' l- esperjenza tax-xogħol f'dan il-qasam, u din hija taħlita importanti ħafna li wieħed jipprova jiksibha.

Għalhekk jien nemmen li jekk aħna bħala pajjiż, jekk jirnexxielna nagħmlu dan il-pass ċkejken iżda importanti u li għandu sinifikat, inkunu qed noffru role għal leadership pro-attiva li jiġbor flimkien tliet ingredjenti importanti: l-edukazzjoni fil-qasam koperattiv, l-angolu kummerċjali u anke li nibdew nużaw il-koperattivi bħala strument ta' public policy.

Jiena l-ewwel semmejt li l-housing huwa qasam li fih jista' jkun hemm żvilupp ta' koperattivi f'pajjiżna, imma ma jfissirx li din hija l-unika area fejn nara potenzjal.

Jiena nara potenzjal ukoll, per eżempju, fil- qasam ta' l-organic farming.

M'inix espert ta' l-agrikoltura u żgur li sħabi l-Onor.

Noel Farrugia u l-Onor.

Joe Debono Grech jgħallmuni f'dan il- qasam, imma l-organic farming, minn dak li naf fuq is-suġġett, joffri ħafna potenzjal għall-qasam koperattiv u l-istess jista' jingħad għall-qasam ta' l-iżvilupp turistiku.

Fiċ-ċirkostanzi ta' żmenijietna, ħafna nies jistaqsu jekk il-koperattivi, speċjalment il-worker co-operatives, humiex se jirnexxielhom ilaħħqu u jikkompetu ma' l-esiġenzi ta' l-ekonomija globalizzata, fi kliem ieħor l- ekonomija tal-ġejjieni.

Biex inkun fair mal-ministru, il-ministru għamel ċertu aċċenn għal dan anke fid-diskors tiegħu.

Jien ma kontx preżenti fil- Kamra imma segwejtu bir-radju, u tajjeb li nkunu kostruttivi fil-kritika tagħna.

Jien inħoss li hemm ċertu nuqqas fil-liġi, li għalkemm il-ministru qal li-koperattivi għandhom jingħataw l-ispazju u l-għodda meħtieġa biex dawn jikbru u jipparteċipaw fl-ekonomija ta' pajjiżna, jiddispjaċini ngħid li l-liġi ma tagħmel xejn minn dan fuq livell prattiku.

Il-liġi la tgħin direttament lill-koperattivi eżistenti u lanqas tiffaċilita' it-twaqqif ta' koperattivi ġodda, kif awgura ġenwinament il-ministru.

Il-koperattivi, fil- fehma tiegħi, jeħtieġu aktar minn sempliċi retorika biex ikollhom dik l- interface mar-realta' moderna ta' żmenijietna.

Mr. Speaker, għalkemm qed tintefa' aktar responsabbilta' fuq il-membri tal- koperattivi fl-annual general meetings, importanti qabel xejn li dawn l- annual general meetings jissaħħu bħala parti mill-kalendarju tal- koperattivi.

Inutli li aħna nipprovaw nitfgħu aktar responsabbilta' fuq dawn l-AGMs jekk il-koperattivi nfushom mhux se jibdew iħarsu b'ċerta importanza lejhom, jew jekk min jattendi l-AGM ma jirrikonoxxix dan kollu, anzi ssib min lanqas jirrikonoxxi l-ħtieġa li jattendi l-AGM.

Ġieli jkun hemm każi fejn l-AGMs bilkemm isiru minkejja l-imbuttar, is-suġġerimenti u l-pressjoni min-naħa tal-bord innifsu.

Il-ministru qal ukoll li bis-saħħa ta' din il-liġi hu jrid li jkun aloof kemm jista' jkun mid-day-to day running tal-koperattivi.

Personalment naqbel li l-ministru konċernat, taħt kwalunkwe gvern, ikun involut aktar f'dawk li huma policy directions milli jkun hands-on fid-day-to-day running tal-koperattivi, iżda fl-istess ħin il-gvern imbagħad bagħat messaġġ oppost dwar din il-kwestjoni bil-mod li bih jinħatru sal-lum il- membri tal-co-operatives board.

Ma tagħmilx sens li tipprova turi li tkun involut biss fil-policy u li ma tridx tkun involut fid-day-to-day running meta mbagħad ikollok ħafna political appointees li jkunu l-lunga mano tal- ministru tal-ġurnata.

Waħda tikkontradixxi lill-oħra.

Hemm imbagħad anke fattur ieħor importanti, il-fatt illi ċerti koperattivi jiddependu fuq il- gvern ċentrali u fuq il-kunsilli lokali, anke bħala forċina finanzjarja.

Dan juri li l-għan ta' l-awtonomija fuq livell prattiku għadu l-bogħod milli jintlaħaq.

Biex nikkonkludi xtaqt nagħmel xi ftit osservazzjonijiet tekniċi fuq il-liġi nnifisha, Sur President.

Filwaqt li din il-liġi qed tipprovdi għat-twaqqif, għar-reġistrazzjoni u anke għall-kontroll tal-koperattivi, ma fiha xejn ġdid li jista' joħloq inċentiv lill-koperattivi biex jikbru jew li jistimula liċ-ċittadin biex jgħinhom jimbtu u jinfirxu.

Jekk inħarsu lejn ċerti dettalji tal-liġi hemm bosta mistoqsijiet li jitolbu tweġiba.

Għaliex, per eżempju, il-bord se jkollu l-impjegati tiegħu u mhux public officers?

Meta l-ministru qed jingħata kull faċilita' biex jikseb u jivverifika t-tagħrif li jkollu x'jaqsam mal-ħidma tal-bord, dan se jkun marbut bil-kunfidenzjalita' jew jista' jxandru anke pubblikament?

Jingħad ukoll li l-ispejjeż tal-bord, barra minn dawk li jitħallsu mill- fond ċentrali tal-koperattivi, għandhom jitħallsu minn dawk il-fondi li jistgħu jiġu vvotati mill-Kamra tad-Deputati, iżda fil-prattika kif se jkunu rregolati li ma jintużax il-fond ċentrali biex jaqbeż il-vot mill- parlament?

Dan huwa punt importanti.

Dwar il-kontijiet tal-bord għamilna mistoqsija mhux fil-kuntest ta' din il-liġi biss imma anke fil-kuntest tad- diversi regolaturi li l-parlament approva f'dawn l-aħħar xhur.

Il-kontijiet tal-bord se jkunu sempliċement għas-sorvelja tal-PAC jew se jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra biex ikun hawn diskussjoni xierqa anke fostna l-membri preżenti hawnhekk?

Jiena ma naqbilx, per eżempju, mal-liġi meta titkellem dwar il-poter tal- bord li jibgħat rappreżentant biex jattendi laqgħa ġenerali u straordinarja ta' xi soċjeta'.

Dan mhux poter.

Il-bord għandu l-obbligu li jagħmel dan u hawnhekk mhux qed nagħtu xi poter ġdid.

Nerġa' ngħid li jekk il-bord irid jara li l-annual general meetings jaħdmu u jagħtu l-frott mixtieq u meħtieġ, importanti li jeżerċita d-dritt u l-obbligu li jibgħat rappreżentanti għal dawn il-laqgħat.

Jien ma naqbilx ukoll li għandu jkun il-ministru li jilqa' l-appell ta' meta xi persuna tħossha aggravata b'xi ordni tal-bord tal-koperattivi.

Mela tajjeb, il-Ministru Gonzi jgħid illi ma jridx ikun involut fil-hands-on tad-day-to-day running tal-koperattivi imma jrid ikun involut biss fil-policy, imbagħad meta wieħed jappella għax iħossu aggravat b'xi ordni tal-bord tal-koperattivi jrid imur quddiem il- ministru responsabbli mill-koperattivi!

F'dan il-każ dorna ċirku sħiħ biex erġajna sibna ruħna fejn bdejna.

Il-liġi timplika wkoll li kull koperattiva trid tkun orjentata kummerċjalment.

Dan xi jfisser għal dawk il-co-operatives li jkunu ta' natura soċjali jew filantropika?

L-istess kif qal il-kelliem ewlieni tagħna fuq is-suġġett, l-Onor.

Karl Chircop, aħna bħala grupp parlamentari fil-prinċipju naqblu ma' din il-liġi, imma naħseb li l-ikbar nuqqas tagħha hu li filwaqt li qed tipprovdi għat-twaqqif, għar-reġistrazzjoni u anke għall-kontroll ta' dawn il-koperattivi, ma fiha xejn ġdid li jista' joħloq inċentiv lill-koperattivi biex jikbru jew li jistimula liċ-ċittadin biex jgħinhom jimbtu, jinfirxu u jimxu 'l quddiem.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Paralmentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Mr. Speaker, din il-Kamra għandha quddiemha għad-diskussjoni abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għat-twaqqif tar-reġistrazzjoni, kontroll ta' soċjetajiet koperattivi u għall-ħwejjeġ li għandhom x'jaqsmu magħhom jew li huma anċillari għalihom".

Dan l-abbozz ilu mistenni u mwiegħed għax kulħadd huwa konxju mill-importanza u l-effett li jista' jkollha din il-liġi.

L- għan ta' l-abbozz huwa sabiex "jaġġorna l-leġislazzjoni li tirrigwarda l- kostituzzjoni, ir-reġistrazzjoni u l-kontroll ta' soċjetajiet koperattivi u li jħassar l-Att dwar l-Għaqdiet Koperattivi, Kap 278."

Jien ngħid li m'hemmx l-iċken dubju li kien wasal iż-żmien li l-liġi dwar il-koperattivi tiġi aġġornata biex tkun tista' tilqa' l-isfidi taż-żmenijiet ta' llum.

Fl-1946, fi żmien gvern kolonjali, kienet daħlet fis-seħħ l-Ordinanza li tirregola l-Koperattivi, li dak iż-żmien kienu dawk ta' prodotturi agrikoli.

Fl-1978 din l-ordinanza ġiet mibdula f'liġi aktar dettaljata u fiha kien hemm klawsoli li jirrigwardaw il-bord tal-koperattivi u aspetti dwar l-għaqdiet koperattivi.

Bis-saħħa ta' dik il-liġi kienu twaqqfu l- bord tal-koperattivi, il-fond ċentrali tal-koperattivi u l-organizzazzjoni APEX.

Huwa fatt li l-liġi ta' l-1978 qdiet il-funzjoni tagħha u serviet ta' ġid għall-moviment koperattiv, iżda bit-tibdiliet kbar li bdew iseħħu fil- qasam tax-xogħol fid-dinja kollha u naturalment anke f'pajjiżna, inħasset il-ħtieġa li din il-liġi tiġi aġġornata għall-esiġenzi ġodda f'dan il- qasam.

Kien għalhekk li matul dawn l-aħħar snin inbeda l-proċess sabiex tiġi emendata l-liġi tal-koperattivi u l-abbozz ta' liġi li qegħdin niddiskutu għandu l-iskop li jagħraf ir-rwol tal-gvern prinċipalment bħala regolatur f'dan is-settur, li jidentifika aktar ir-responsabbiltajiet ta' l- awdituri u ta' l-uffiċjali ta' kull koperattiva, li jħeġġeġ it-twaqqif ta' koperattivi ġodda f'kull qasam tas-soċjeta', jippromwovi mekkaniżmu għat- tmiem ta' tilwim u jirrikonoxxi r-rwol ta' l-organizzazzjoni APEX.

Pajjiżna, bħall-pajjiżi tad-dinja kollha, qiegħed jiffaċċja żmien ta' bidliet soċjali, ekonomiċi, politiċi u teknoloġiċi mgħaġġla ħafna.

Min- naħa waħda għandna ambjent ġdid u soċjeta' ġdida fejn l-individwaliżmu u l- egoiżmu huma b'saħħithom u fejn il-valuri tradizzjonali qed jitherrew, u min-naħa l-oħra għandna tkabbir tal-koperazzjoni 'l hinn mill-fruntieri nazzjonali.

Bil-globalizzazzjoni jinħolqu aktar opportunitajiet li magħhom iġibu aktar sfidi, li biex koperattivi jew azjendi jkunu jistgħu jidħlu għalihom jeħtieġ li jkunu aktar kompetittivi.

Irridu nibdlu ħafna mill- ideali li mmexxu bihom illum u wħud minnhom irridu nwarrbuhom għal kollox sabiex nibqgħu fuq din it-trend li d-dinja miexja biha.

Bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, il-kummerċ jitkattar u jitwarrbu l-fruntieri, iżda meta jiġri hekk il-kompetizzjoni tikber u minbarra li jridu jissaħħu l- koperattivi, jeħtieġ li jsiru aktar kompetittivi, li jiksbu l-prodott xieraq u fuq kollox li jirristrutturaw ruħhom biex ikunu jistgħu jgħixu fis- swieq internazzjonali.

Fil-bidu jista' jkollhom aċċess akbar għas-sussidju mill-Unjoni, iżda f'dan l-istadju jridu jaħdmu aktar sabiex jieqfu fuq saqajhom biex jiggarantixxu l-ġejjieni.

Fuq livell ta' komunita' l-koperattivi fi gżejjer żgħar bħal Malta għandhom vantaġġ fuq dawk ta' l-Ewropa.

F'Malta hawn ambjent san għat-tkabbir ta' koperattivi għaliex wieħed ikun jista' jikkonċentra fuq dak li jkun qed jagħmel mill-bidu u wara jissokta jagħti l-istess attenzjoni.

Wieħed jista' mill-ewwel jistaqsi x'inhu dan il-moviment koperattiv.

X'differenza hemm bejn koperattiva u kumpannija?

Forsi l-mudell koperattiv għadda żmienu?

Il- koperattivi għadhom tajbin biex isostnu l-problemi tal-lum?

Il-valuri, il- prinċipji u l-prattika tal-koperattivi għadhom jagħmlu sens?

Sejrin nilħqu l-għanijiet tagħna meta l-parlament jgħaddi din il-liġi?

Koperattiva hija xirka ta' persuni li jissieħbu ma' xulxin biex permezz tax- xogħol, il-ħila, l-intrapriża u t-talenti tagħhom joffru jew jixtru servizz jew prodott b'mod kompetittiv.

In-nies li jaħdmu bħala ħaddiema fil- koperattiva huma wkoll is-sidien tagħha u d-deċiżjonijiet li jittieħdu huma frott tal-parteċipazzjoni sħiħa u ndaqs ta' dawn il-ħaddiema membri.

B'hekk il-poter, il-ġid, ir-responsabbilta' u l-qligħ jitqassmu u jitferrxu aħjar.

Kull membru għandu jedd għal vot wieħed ukoll jekk ilu mal-koperattiva għal bosta snin, jew jekk ikun investa l-akbar ammont ta' flus.

Wieħed mill- punti ewlenin fil-formazzjoni u l-andament tal-koperattiva hija l- koperazzjoni, bil-kunċett bażiku ta' l-organised self-help, prinċiparjament fil-qasam ekonomiku.

Organised self-help tfisser li tgħaqqad flimkien ir- riżorsi, il-purchasing power, il-ħteġijiet u x'għandu x'joffri grupp ta' persuni biex dawn jaġixxu flimkien u jaċċettaw id-dixxiplina ta' grupp bi tpartit ma' soluzzjoni għall-problemi u l-ħtiġijiet li jkollhom.

Il- koperattivi jiddistingwu ruħhom minn kumpanniji kummerċjali għaliex il- koperattivi għandhom orjentament favur il-membri ħaddiema u huma kkontrollati mill-istess membri ħaddiema, waqt li l-kumpanniji għandhom orjentament favur l-investitur u huma kkontrollati mill-istess investitur.

Koperattiva hija organizzazzjoni ta' xogħol li fiha m'hemmx biss il- koperazzjoni iżda hemm ukoll qofol demokratiku.

Kull membru għandu sehem indaqs fil-kmand u d-deċiżjonijiet u mhux, per eżempju, il-kapitalisti jikkmandaw u l-ħaddiema jobdu.

Il-koperattiva hija għamla ta' organizzazzjoni tax-xogħol li tirrispetta l-ugwaljanza fid-dinjita' ta' kull persuna msieħba fiha.

Koperattiva tfisser li fit-twettiq ta' servizz ta' manifattura ta' prodott, ma jkunx hemm separazzjoni netta ta' kapital u xogħol, ħaġa li ħafna drabi ġġib l-iskartar u n-nuqqas t'interess min-naħa tal-ħaddiema u forsi wkoll sfruttament min-naħa ta' min iħaddem.

Il- koperattiva tista' għalhekk iġġib magħha armonija fir-relazzjonijiet industrijali u aktar sodisfazzjon u effiċjenza fuq il-post tax-xogħol.

Fl-organizzazzjoni tax-xogħol jeħtieġ li jkun hemm żmien li jippermetti lill-ħaddiem ikompli dejjem jitgħallem u jiżviluppa bħala persuna.

L- istruttura tal-koperattiva tipprovdi qafas li jippermetti lill-imseħbin kollha jsemmgħu leħinhom fit-tfassil ta' l-organizzazzjoni tagħhom.

Hemm differenza bażika bejn koperattiva u kumpannija.

Minbarra l-iskop kummerċjali li għandha kumpannija, koperattiva għandha skopjiet soċjali daqstant importanti.

L-għan tal-koperattiva huwa li tmexxi 'l quddiem l- interessi tal-membri waqt li l-għan tal-kumpannija hu li tkattar il-qligħ ta' l-azzjonisti.

Waqt li f'kumpannija m'hemmx obbligu ta' distribuzzjoni ġusta bejn l-azzjonisti u m'hemm l-ebda obbligu lejn is-soċjeta', f'koperattiva hemm ġustizzja soċjali permezz ta' tqassim aħjar tal-ġid li joħroġ mill-koperattiva u hemm responsabbilta' soċjali.

Il-koperattivi jiġbru flimkien il-kapaċitajiet, il-ħteġijiet u l-isforzi personali aktar milli l-kapital.

Fil-koperattivi jeżistu regoli stretti dwar il-kapital, għax il-kapital qiegħed hemm biex jaqdi u mhux biex jikkmanda.

Fit-twettiq tal-ħidma ekonomika l-koperattivi jridu jirrispettaw il-valur tat- trasparenza, onesta', kontroll demokratiku, responsabbilta' lejn is- soċjeta', tħaris tal-komunita' u l-protezzjoni ta' l-ambjent.

Mr. Speaker, fil-liġi li għandna quddiemna hemm elenkati seba' prinċipji li jirrigwardaw il-valuri tas-solidarjeta' u s-sussidjarjeta' li jiffurmaw il- bażi u jagħtu l-identita' lill-moviment koperattiv.

L-identita' tal- koperattivi, hi x'inhi l-ħidma tagħhom, tistrieħ fuq dawn is-seba' prinċipji.

Dawn il-prinċipji, li huma magħrufa u aċċettati fuq bażi internazzjonali, jagħrfu l-koperattivi minn organizzazzjonijiet oħra.

L- ewwel prinċipju huwa s-sħubija volontarja u miftuħa.

Kif jingħad fil-liġi, il-koperattivi huma għaqdiet volontarji, miftuħa għal kull min irid juża s- servizz tagħhom u lest li jaċċetta d-dmirijiet marbuta mas-sħubija.

Dan isir mingħajr l-ebda diskriminazzjoni fuq bażi ta' sess, klassi soċjali, razza, politika jew twemmin.

It-tieni prinċipju huwa l-kontroll demokratiku mill-membri.

Il-koperattivi huma organizzazzjonijiet immexxija b'mod demokratiku mill-imsieħba.

Dawn għandhom mod attiv kif jipparteċipaw fit-tfassil ta' l-istrateġija u d- deċiżjonijiet meħuda mill-koperattiva, dejjem fuq bażi ta' vot wieħed għal kull membru.

It-tielet prinċipju huwa l-parteċipazzjoni ekonomika min-naħa tal-membri.

Il-membri jikkontribwixxu u jikkontrollaw b'mod indaqs il- kapital investit fil-koperattiva tagħhom.

Wara li jinqatgħu l-ispejjeż kollha, jekk jifdal xi qligħ fil-koperattiva jintuża sabiex jiżviluppa aktar il-koperattiva, jintuża f'xi attivita' b'għan soċjali jew jitqassam bejn il-membri.

Ir-raba' prinċipju huwa awtonomija u indipendenza.

Il- koperattiva hija organizzazzjoni awtonoma mmexxija mill-imseħbin tagħha u meta tikkolabora m'organizzazzjonijiet oħra dan qatt ma tagħmlu a scapito ta' l-awtonomija tagħha.

Il-ħames prinċipju huwa l-edukazzjoni, taħriġ u informazzjoni.

Il- koperattivi jipprovdu edukazzjoni, taħriġ u tagħlim lill-imseħbin tagħhom, kull wieħed u waħda skond il-ħtiġijiet tagħhom.

Dan huwa prinċipju importanti għax l-edukazzjoni, taħriġ u informazzjoni għandhom jitwasslu lill-pubbliku in ġenerali speċjalment liż-żgħażagħ.

Hawnhekk ta' min jirreferi għall-proġett imsejjaħ "scoops" organizzat mill-iskejjel sekondarji u mill-bord tal-koperattiv.

Dan huwa proġett li jħajjar lill- istudenti jiffurmaw koperattiva li permezz tagħha jkunu jistgħu jwettqu diversi xogħlijiet.

Minbarra li din l-attivita' hija ta' divertiment għall- istudenti li jipparteċipaw fiha, għandha sservi ta' esperjenza edukattiva li fi spirtu ta' koperazzjoni tgħinhom jakkwistaw esperjenza prattika biex jippreparaw ruħhom aħjar għad-dinja tax-xogħol.

Wieħed bilfors irid jagħti importanza għal attivitajiet bħal dawn għax il-futur ta' pajjiżna jiddependi ħafna fuq kemm ser inkunu kapaċi li naffrontaw u nassiguraw b'suċċess it-tibdiliet li qegħdin isiru fil-qasam tax-xogħol mhux f'pajjiżna biss imma fid-dinja kollha.

Il-futur tas-soċjeta' tagħna jiddependi ħafna minn kemm iż-żgħażagħ studenti tagħna se jkunu kapaċi jadattaw ruħhom għall-esiġenzi ġodda li jridu jiffaċċjaw fiż-żmien tal-globalizzazzjoni.

Mhux se jkun biżżejjed li ż-żgħażagħ tagħna jsiru tobba, inġiniera, teachers jew iħaddnu kwalunkwe sengħa oħra u li jkunu intelliġenti u bravi fil-professjoni tagħhom jekk fl- istess waqt ma jkunux kapaċi jirbħu, flimkien ma' sħabhom, id- diffikultajiet kollha li se toffrilhom id-dinja tax-xogħol.

Għalhekk huwa importanti li minbarra l-aspett akkademiku, l-istudenti tal-lum ikunu mwrawma wkoll fl-ambjent tax-xogħol.

Iż-żgħażagħ li jipparteċipaw fil-proġett "scoops", proġett li joffrilhom din il-faċilita' ta' preparazzjoni għall-ħajja tax-xogħol fil-ġejjieni, għandhom isiru aktar konxji tal-bżonn u tal-valur ta' koperattivi fiż- żmenijiet ta' llum.

L-element żagħżugħ għandu jkun determinanti fit-tiġdid u l-evoluzzjoni tal-moviment koperattiv f'pajjiżna.

Huwa għalhekk xieraq li biex insaħħu l-koperattivi ta' llum ngħallmu liż-żgħażagħ x'inhi l- koperattiva u l-prinċipji li taħdem fuqhom.

Is-sitt prinċipju kif imniżżel fil-liġi huwa l-kooperazzjoni fost il-koperattivi.

Il-koperattivi jistgħu jkunu aktar effettivi u b'saħħithom jekk jinħoloq sens ta' kooperazzjoni bejniethom, kemm fuq livell nazzjonali kif ukoll internazzjonali.

Mr. Speaker, struttura ewlenija li ġiet rikonoxxuta fil-liġi hija l- organizzazzjoni APEX.

Bit-twettiq ta' l-APEX, il-koperattivi Maltin għamlu pass ta' ġgant 'il quddiem fil-konsolidament u t-tisħiħ tal-ħidma koperattiva kollha taħt kappa waħda.

Il-moviment koperattiv għandu organizzazzjoni rappreżentattiva li tista' titkellem għalih fuq bażi nazzjonali u internazzjonali.

Din l-organizzazzjoni trid tkompli tħabrek sabiex ikollha bażi soda u finanzjament sod.

L-APEX hija membru fl- international co-operative alliance, għaqda indipendenti li tgħaqqad, tirrappreżenta u taqdi l-koperattivi madwar id-dinja kollha.

L-għan ewlieni tagħha huwa li ssaħħaħ u tmexxi 'l quddiem koperattivi sodi u awtonomi fid-dinja kollha.

L-ICA twaqqfet f'Londra fl-1985.

Hija tgħodd fi ħdanha aktar minn 700 miljun membru li huma koperattivi mill-oqsma kollha ta' l-ekonomija, agrikoltura, banek, enerġija, insurance, sajd, djar, turiżmu, konsum u ħaddiema.

Permezz ta' l-APEX il-moviment koperattiv Malti jista' jippreżenta ruħu quddiem il-Gvern Malti bħala sieħeb soċjali.

Jekk dan is-sieħeb ikun b'saħħtu, sod u kompetenti l-gvern jista' jaħseb biex jgħaddi minn taħt idejh għall-APEX numru ta' funzjonijiet li jolqtu lill-koperattivi.

Is- seba' u l-aħħar prinċipju huwa l-interessi li appartenenti lill-komunita'.

Il-koperattivi jisħqu fuq il-bżonnijiet u x-xewqat ta' l-imseħbin tagħhom bl-għan aħħari li tgawdi s-soċjeta' kollha kemm hi.

Dan isir per eżempju billi l-ġid jitqassam aħjar, il-prezzijiet jorħsu, titkattar il- kompetizzjoni u jiġu provduti s-servizzi meħtieġa fil-komunita' mill- koperattivi stess.

F'pajjiżna jeżistu diversi forom ta' koperattivi, fosthom insibu l- koperattivi tal-ħaddiema, tal-produzzjoni, tal-marketing u tal-konsumatur.

Permezz ta' ċerti tipi ta' koperattivi, jistgħu jiġu organizzati servizzi għall-anzjani bħal tindif fir-residenzi personali, xiri u attivitajiet rikreattivi u kulturali.

Id-djar ta' l-anzjani jistgħu wkoll jiġu mmexxija fuq mudell koperattiv, jistgħu jkunu mwaqqfa mill-istess anzjani jew minn persuni li kapaċi jipprovdu s-servizzi.

Per eżempju l-meals-on-wheels, it- tindif u s-sigurta'.

Is-servizzi mediċi jistgħu jkunu kemm organizzazzjonijiet ta' utilisti kif ukoll ta' nies li jipprovdu servizz bħat-tobba, infermiera u paramediċi.

Fil-qasam tal-biedja l-kompetizzjoni globali, l-iżvilupp teknoloġiku u l-proċess kontinwu ta' modernizzazzjoni wkoll iwasslu għal tibdil strutturali biex jelimina l-produtturi ż-żgħar sakemm dawn ma jbiddlux u jġebbdu mhux biss il-produzzjoni imma wkoll l- ipproċessar u l-marketing tal-prodotti tagħhom.

Il-koperattivi jridu jkomplu jaħdmu fl-oqsma tradizzjonali tagħhom billi l- prodotti u s-servizzi tal-biedja, finanzjament, djar u servizzi jingħataw lill-konsumatur imma biex ilaħħqu mal-bidliet mgħaġġla ta' madwarhom il- koperattivi jridu bilfors jagħtu aktar każ ta' numru ta' sfidi bħal-ħolqien ta' mpjiegi, għajnuna u servizzi lill-komunita', koperattivi soċjali bi sħab ma' kunsilli lokali, ħidma f'oqsma oħra ta' business bħall- informatika, kura ta' saħħa preventiva, servizzi speċjali għal gruppi żvantaġġjati bħall-anzjani u dawk bi bżonnijiet speċjali, tħaris ta' l- ambjent naturali u użu ta' forma alternattiva ta' enerġija.

Mr. Speaker, f'pajjiżna l-koperattivi twaqqfu mal-50 sena ilu, ferm wara li twaqqfu fl-Ewropa.

Ir-rikonoxximent ta' l-iżvilupp tal-koperattivi huwa universali u internazzjonali.

Il-Knisja dejjem qieset bħala ħażin il-mod kif kien organizzat ix-xogħol, kemm fid-dinja kapitalista, fejn ix-xogħol kien jitqies bħala xi ħaġa materjali bla ma jingħata każ li l-ħaddiem kien bniedem li kellu moħħ u kellu familja, kif ukol fid-dinja Soċjalista fejn il-ħaddiema kienu jispiċċaw ilsiera tal-gvern b'sistema li twassal għall- falliment.

Il-ħidma ekonomika li twassal għal ħolqien tal-ġid jeħtieġ li tirrispetta l-bnedmin bil-kapaċitajiet kollha tagħhom, għalhekk jekk sistema ekonomika ma tirrispettax il-bniedem fid-dinjita' kollha tiegħu din is-sistema hija inġusta.

Il-qies li bih jitkejjel jekk sistema hix ġusta jew le m'għandux jiddependi biss mill-kwantita' ta' ġid li nħoloq u jekk dan ġiex mqassam b'mod ekwu.

Is-sistema mill-bidu sa l-aħħar trid tirrispetta f'uq kollox id-dinjita' ta' kull bniedem.

Il-Knisja dejjem sostniet li wieħed mill-aħjar modi kif jiġi organizzat ix- xogħol huwa dak tal-koperattivi.

Il-Papa Gwanni Pawlu II fl-enċiklika ċentesimus annos kiteb li kellhom jinsabu għodda tajbin biex tinbena s- solidarjeta' sabiex l-iżvilupp ekonomiku jseħħ b'rispett aħjar għall-valur ta' kull persuna.

Hawnhekk jeħtieġ niftakru l-isforzi kotrana li fihom l- insara taw sehem kbir biex jinbdew koperattivi sewwa għall-produzzjoni, sewwa għall-konsum kif ukoll għal kreditu.

Dawn swew ukoll biex kiber it- tagħlim u t-taħriġ fis-snajja' u biex saru esperjenza ġodda ta' tisħiħ u parteċipazzjoni fil-ħajja tax-xogħol u fil-ħajja tas-soċjeta' kollha kemm hi.

Is-segretarju ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti ressaq rapport quddiem l- assemblea ġenerali.

Inkluż f'dan ir-rapport hemm dokument imħejji mill- committee for the prevention and advancement of co-operatives, il COPAC, intitolat guidelines aimed at creating a supporting environment for the development of co-operatives.

Fost affarijiet oħra dan ir-rapport jgħid:

'' Governments recognise that the co-operative movement is highly democratic, locally autonomous but internationally integrated and a form of organisation or association and enterprise whereby citizens themselves use self-help and self-responsibility to meet goals that include not only economic but social and environmental objeċtives, such as overcoming poverty, securing productive employment and encourage social integration.''

Anke l-istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea kollha jagħrfu l-valur soċjali u ekonomiku tal-koperattivi.

Għalhekk huwa fl-interess tal-pajjiżi membri u tal-komunita' kollha li jinkoraġġixxu u jgħinu t-twaqqif u l-iżvilupp effettiv tagħhom fl-atmosfera ta' suq ħieles u kompetizzjoni ġusta.

Mr. Speaker, irrid ngħid li l-Partit Nazzjonalista dejjem emmen fl-iżvilupp tal-moviment koperattiv fil-qasam tax-xogħol.

Dan stqarru fil-programm elettorali qabel l-elezzjoni.

Paragrafu 101 ta' dan il-programm jgħid testwalment li "terġa' tingħata spinta biex jinħolqu koperattivi ġodda u biex jissaħħu dawk li diġa' jeżistu u dan b'mod speċjali billi jitwaqqaf unit li jħajjar ħaddiema jissieħbu f'koperattivi u biex jgħin lil dawk li jkunu twaqqfu".

Barra minn dan jinkoraġġixxu t-twaqqif ta' koperattivi tal- konsumatur u dawk ta' negozji żgħar.

Il-gvern ġdid Nazzjonalista kien fidil għal dan l-impenn u fil-ftuħ tal-parlament, il-President tar-Republika fid- diskors tiegħu qal:

''Il-gvern irid li jagħti ħajja ġdida lill-koperattivi għaliex din hija direzzjoni li mhux biss tagħraf il-kapaċitajiet tal-ħaddiema biex jipproduċu, iżda tagħraf ukoll il-valur tax-xogħol bi sħubija bejn il- ħaddiema li jkunu qed jipparteċipaw f'din l-esperjenza.''

Żgur li l-ħidma tal-gvern f'dan ir-rigward ma naqsitx f'dawn l-aħħar sentejn u nofs.

L-uffiċċju tal-koperattivi u l-APEX qed joffru taħriġ lill- membri tal-moviment koperattiv fuq livell ta' tmexxija maniġerjali u finanzjarja.

L-APEX żviluppat ruħha u ħadet il-funzjonijiet kollha ta' support unit.

Matul dawn is-sentejn ġew iffurmati disa' koperattivi ġodda.

Bi preparazzjoni għar-reviżjoni tal-liġi li qegħdin niddibattu issa nġieb Malta espert ewlieni fil-qasam tal-koperattivi sabiex jgħin fil-proċess u fil-konsultazzjoni ta' dan l-abbozz.

Il-koperattivi għandhom ikunu pass ieħor 'il quddiem fit-triq li qbadna, triq li trid tinkoraġġixxi lil kulħadd biex jieħu sehem aktar attiv u dirett bil-ħolqien tal-ġid ekonomiku u soċjali.

F'dan ir-rigward il-gvern irid ikun l-ewwel instigatur u animatur fil- ħolqien tal-koperattivi, ħaġa li żgur qiegħed jagħmel.

Il-gvern irid ikompli jgħin it-twaqqif tal-koperattivi fost l-impjegati tiegħu għax jemmen li permezz tal-koperattivi fis-settur pubbliku tiżdied l-effiċjenza u l-produttivita'.

F'dan is-sens il-proċess li permezz tiegħu l-ħaddiema tas-settur pubbliku jiddeċiedu li jiffurmaw koperattiva huwa proċess ta' ristrutturar u ta' privatizzazzjoni.

Dan mhux sempliċement bżonn li jimponieh fuqna l-proċess ta' mmodernizzar, imma huwa wkoll frott ta' l- isforz li hemm bżonn isir sabiex jitjiebu l-livelli fis-servizzi li jingħataw.

B'dan l-iskop il-gvern qiegħed jagħti ċerti inċentivi lill- impjegati tiegħu biex iħajjarhom jiffurmaw koperattiva.

Impjegat jista' jingħata unpaid leave bla ma jitlef is-sigurta' ta' l- impjieg, is-seniority fil-grad, l-increment fil-paga, id-dritt li japplika għall-pensjonijiet u l-promotions interni, id-dritt ta' pensjoni u s-sehem tal-kontribuzzjoni għas-sigurta' soċjali li qed iħallas il-gvern.

Il- perijodu ta' l-unpaid leave huwa wkoll miftuħ u ndefinit u għalhekk impjegat jibqa' meqjus bħala impjegat tal-gvern matul il-perjodu li jaħdem f'koperattiva.

Gvern Nazzjonalista qed jgħin u jappoġġja l-koperattivi billi jagħtihom il-pariri meħtieġa u jagħtihom għajnuna fit-tmexxija u billi kontinwament joffri tagħlim aġġornat kemm fis-snajja ta' diversi żviluppi li jseħħu kulljum fid-dinja tax-xogħol, kif ukoll b'għajnuna finanzjarja li biha l-koperattivi jaqbdu t-triq tas-suċċess.

Il-kunsilli lokali wkoll għandhom ikunu ta' għajnuna kbira għall- koperattivi eżistenti u jservu bħala ħmira għall-ħolqien ta' koperattivi ġodda.

Il-kunsilli lokali jistgħu jkunu spunt għall-formazzjoni ta' koperattiva fil-lokalita' tagħhom biex jitwettqu ċertu proġetti li jkunu ta' risponsabbilta' tagħhom.

B'mixja sħiħa lejn proċess ta' globalizzazzjoni, l-organizzazzjoni tad-dinja tax-xogħol trid tinbidel u tersaq lejn sistemi aktar koperattivi, kkaterizzati minn mudell demokratiku ta' tmexxija u li jibnu fuq is-solidarjeta' ta' bejn il-ħaddiema.

Dan il- gvern minn dejjem ta spinta lill-moviment koperattiv u beħsiebu jkompli jagħmel dan permeżż ta' l-apoġġ u s-sostenn li jagħti lil diversi koperattivi u billi jħeġġeġ il-formazzjoni ta' koperattivi ġodda kemm fis- settur privat kif ukoll fis-settur pubbliku.

Huwa proprju b'dan l-iskop li l-gvern qiegħed iressaq dan l-abbozz ta' liġi tal-koperattivi għall-approvazzjoni ta' dan il-parlament.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Mr. Speaker, mingħajr dubju l-Partit Laburista mingħajr dubju se jivvota favur dan l-abbozz.

Fl-opinjoni tiegħi dan huwa abbozz pożittiv, u anke meta wieħed janalizza l-iskop warajh ma jistax ma jaqbilx miegħu.

Naturalment il-liġi l-oħra kienet pjuttost antika u kellha bżonn updating.

Naħseb li tant kellha bżonn rebore li ma kenitx idea ħażina li l-parlament jerġa' jirrifletti ftit fuq din il-kwestjoni tal-koperattivi, sors importanti ta' attivita' ekonomika li dejjem tespandi u tajjeb nikkreawlha qafas legali biex tkun tista' tiffunzjona aħjar.

Naturalment il-Partit Laburista jaqbel iżda ma jaqbilx ma' l-artikli kollha u jien se nagħmel il- kritika tiegħi f'dan is-sens.

Jien naqbel mas-sustanza tal-liġi nnifisha pero' hemm xi aspetti, xi kultant tekniċi u legali, li jien ma naqbilx magħhom jew forsi jistgħu jsiru aħjar.

Hawnhekk nerġa' nenfasizza li l- idea wara din il-liġi hija idea lodevoli.

Fil-fatt din il-liġi se tirregola żewġ aspetti.

Se tikkrea bord regolatur, jiġifieri se jkollok awtorita' li tirregola l-koperattivi li hemm, iżda mhux hekk biss.

Is-soltu r-regolatur jirregola dak li hemm, imma issa se jkollok ukoll bord biex jispira jew biex jagħti spinta 'l quddiem lit-twaqqif tal-koperattivi.

Naturalment il- bord jippromwovi wkoll it-tagħrif biex in-nies ikunu jafu xi tfisser u kif tiffunzjona koperattiva.

Bħala partit xellugi dawn l-ideat naqblu magħhom ħafna, għax għandu jkun jaf kulħadd li l-idea li l-moviment tal-koperattivi jingħata spinta kienet ġejja mill-partiti tax-xellug.

L-idea ta' koperattiva hija dik li għandek ħaddiema jew self-employed żgħar li jistgħu jkunu sajjieda, bdiewa jew tal- ħalib u minflok ma jkollok xi kumpannija kbira privata, limited liability company, li tikkontrolla s-suq kollu hi u dawn jispiċċaw jinbiegħu lil dik il-kumpannija biex imbagħad tisfruttahom, taqla' l-flus u tieħu d-dividends hi u l-ħaddiema jieħdu dawk li tistabilixxi hi.

Il-ħaddiema jistgħu jingħaqdu bejniethom u jikkreaw qisha kumpannija tagħhom, imexxuha huma u apparti li jmexxuha huma, il-qligħ li jkun hemm minflok ma jeħduh l- azzjonisti ta' xi kumpannija limited, jeħduh huma.

Kien hemm ideat oħra simili li żviluppaw fil-Ġermanja, fosthom insemmi l- idea ta' workers participation, fis-sens li anke l-ħaddiema jkollhom shares, jipparteċipaw u jieħdu parti mill-profitti.

Din l-idea kienet bdiet tingħata l-ħajja fis-sebgħinijiet u fit-tmeninijiet pero' ma tantx imxiet 'il quddiem għal bosta raġunijiet, fosthom minħabba t-technical knowhow u anke għall-fatt li forsi ried ikollok kumpanniji ġganteski biex ikollok din it-tip ta' parteċipazzjoni.

Fil-fatt f'Malta kien hemm min ħaseb mill-ġdid fuqu dan l-iżvilupp iżda forsi kien għadu kmieni wisq.

Pero' fuq din tal- koperattivi m'hemmx dubju li fil-ħamsinijiet bdew jiżviluppaw dawn il- koperattivi b'mod naturali, bil-gvernijiet jagħtu spinta 'l quddiem u jagħtu l-inkorraġġiment tagħhom, u llum għandna numru sostanzjali ta' koperattivi li jkopru spectrum wiesa'.

Naturalment il-gvern kien diġa' illeġisla permezz ta' Kap. 278 għax fl-1978 ġejna ppreżentati bl-Att dwar l- Għaqdiet Koperattivi.

Illum wasal iż-żmien li jkun hemm ripensament fuq din il-liġi u allura qegħdin nemendawha kif imiss.

Aspett interessanti narawh fil-kwestjoni ta' artiklu (3)(c) li jgħid hekk : ''Jipprovdi dak it-tagħrif dwar kull prinċipju, prattika u ġestjoni tal- koperattivi'', jiġifieri li nedukaw.

Jistgħu jiżviluppaw ħafna koperattivi f'ħafna setturi pero' n-nies ma tantx jafu kif taħdem din il-ħaġa.

Jekk inti tistaqsi lin-nies komuni, ħlief dawk li qegħdin fil-koperattivi, dawn ma jifhmux u ma jafux kif jaħdmu l-koperattivi.

Naħseb li hija idea tajba u lil min kiteb l-għanjiet ta' dan il-bord ngħidlu prosit.

Hija ħaġa tajba li inti twassal il-messaġġ u tgħallem lill-poplu x'inhi koperattiva u kif tiffunzjona, x'benefiċċji tieħu mill-koperattiva, kif tipparteċipa fiha u x'hemm bżonn tagħmel.

Min ħaseb li jdaħħal din l-idea bħala definizzjoni ta' l-iskop ta' dan il-bord għamel tajjeb.

Wieħed jispera li meta jitwaqqaf dan il-bord fi ħdanu jkun hemm dipartiment jew sezzjoni adegwata fi ħdanu biex ixerred dan it-tagħrif.

Inutli li wieħed jgħid idealment jew akkademikament x'inhu l-iskop biex imbagħad fil-prattika ma nagħmlu xejn.

Dak huwa punt li għoġobni ħafna fil-wording ta' dan l-abbozz.

Nixtieq insemmi punt ieħor li għoġobni, Sur President.

Veru li għamilt sena u nofs nikkritika lill-gvern fuq dan li se ngħid issa, pero' hawnhekk se nfaħħru għax f'artiklu 4 naraw li l-ministru kkonċernat, meta jiġi biex jaħtar il-bord li jrid ikun ifformat minn xi seba' jew tmienja min-nies u mill-president, irid jagħżel persuna ta' esperjenza jew persuna li tkun weriet ħila fi ħwejjeġ li għandhom x'jaqsmu mal- koperattivi, dak li nsejħulu l-prinċipju ta' "fit and proper".

Meta l- gvern kien beda jwaqqaf dawn l-awtoritajiet regolatorji kollha matul l- aħħar sena u nofs, din il-kwestjoni ta' "fit and proper" qatt ma daħħalha u dejjem ħalliha open.

Aħna ta' l-oppożizzjoni konna nikkritikawh lill-gvern li jħalliha open għax dawn it-tip ta' bordijiet u dawn il-kummissjonijiet joffru retainers tajbin għall-ħbieb u l-ħbieb tal-ħbieb.

Meta ttrattajna dawn l-awtoritajiet il-pożizzjoni tal-Partit Laburista dejjem kienet li għallanqas il-gvern għandu jdaħħal il-prinċipju ta' "fit and proper".

Jekk se jagħżilhom il-ministru fid-diskrezzjoni li għandu, għallinqas għandu jdaħħal persuna li tkun kapaċi f'dik il-materja.

Tajjeb li ngħiduha wkoll li f'din il-liġi ddaħħal dan il-kunċett u hawn ngħid personalment prosit lil min kiteb id-draft ta' din il-liġi għax huwa ċar li l-ministru ma jistax jaqbad u jappunta lil min irid.

Jista' jappunta ħabib imma jrid ikun kapaċi u jifhem fil-materja, u din hija ħaġa li togħġobni.

Jogħġobni wkoll artiklu 6(3) fejn il-personnel ta' l-uffiċċju tal-bord se jkun magħmul minn dawk l-uffiċjali u mpjegati tal-bord jew minn dawk l- impjegati fis-servizz tal-gvern li jistgħu jitqabbdu fuq dmirijiet tal- bord.

Mela hawnhekk ukoll, kuntrarjament għal kif il-gvern mexa f'bordijiet u kummissjonijiet oħra, l-istaff tal-bord m'hemmx għalfejn ikunu jikkonsisti f'nies impjegati minn barra.

Matul dawn l-aħħar sentejn l- oppożizzjoni kienet dejjem tikkritika l-fatt li meta qed jiġu mwaqqfa dawn l-awtoritajiet regolatorji, il-ministru dejjem qed jingħata d-dritt jimpjega nies minn barra.

Aħna bħala oppożizzjoni dejjem ngħidu - u naħseb kellna raġun - li n-naħa tal-gvern tħobb ittambar dwar kemm hemm nies żejda fiċ-ċivil, pero' qatt ma torbot lil dawn il-bordijiet u kummissjonijiet li meta jiġu biex jingaġġaw nies magħhom, jeħduhom minn mal- gvern on secondment.

Issa f'dan l-artiklu għallinqas hawn din l-idea, li dan il-bord jimpjega wkoll nies miċ-ċivil.

Jien naħseb li din il-kritika kollha li għamilna fl-aħħar bdiet tħalli effett fuq il-gvern.

Ix-xogħol ta' l-oppożizzjoni u l-kritika li ilna nagħmlu fuq il-mod ta' kif ġew mibnija dawn il-kummissjonijiet u awtoritajiet, bl-insistenza tagħna li dejjem nirrepetu l-istess tip ta' kritika, sa fl-aħħar b'xi mod ċaqilqet lill-gvern u wieħed jieħu pjaċir jinnota dan il-kambjament.

Ħadt pjaċir nisma' lill-ħabib tiegħi, l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici, għaliex għamel diskors studjat – għamel il-homework tiegħu tajjeb u kien jaf fuqiex qed jitkellem - iżda s-segretarju parlamentari qal ħaġa li fuqha jien ma naqbilx miegħu.

Qal li l-iskop aħħari ta' koperattiva m'huwiex daqstant il-qligħ.

Mur għid hekk lil min qiegħed fil-koperattivi!

Jien ngħid li l-iskop u l-għan aħħari tal-koperattivi huwa wieħed purament kummerċjali.

Mhux talli hekk, talli l-għan hu li min ikun membru fil- koperattivi jagħmel il-flus, u naħseb li anke l-liġi hi magħmula fuq linji ta' soċjetajiet kummerċjali.

L-istruttura ta' dawn il-koperattivi qed nagħmluha tixbaħ dejjem aktar soċjetajiet kummerċjali oħra, bil-mod kif taħdem il-koperattiva, qisek għandek board of directors.

Jista' jkollok amalgamation jew jista' ma jkollokx, jista' jkollok kumpanniji sussidjarji, koperattivi sekondarji jew terzjarji eċċ. Għandek l-istess format li ssib fil-kumpanniji kummerċjali l-oħra, u dan kollu biex il-koperattivi jgaħmluhom iktar commercially-friendly.

L-idea tradizzjonali kienet aktar soċjali, fejn kien ikollok koperattiva biex "imsieken" il-bdiewa jiftehmu bejniethom u jbiegħu l-patata huma, li ma jkunx hemm xi negozjant li jwaqqgħalhom il-prezz u għallinqas they can survive.

L-idea ta' kif qed tiġi mwaqqfa din il-koperattiva u l-ħsieb wara din il-liġi hija biex nagħmluha in line ma' soċjetajiet kummerċjali.

In this day and age l-ideali huwa importanti pero' s-sustanza hija ferm aktar importanti.

L-idea li inti tagħmilhom qishom kumpanniji u l-membri qishom shareholders li biex jekk imut xi ħadd, is-sehem tiegħu jintiret.

Qabel ma kenitx hekk.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Is-Segretarju Parlamentari, bil-permess ta' l-Onor.

Herrera.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Qed jikkwotani ħażin.

Jiena għedt li l- għan ta' kull koperattiva huwa li tmexxi 'l quddiem l-interessi tal-membri, waqt li l-għan ta' kumpannija huwa li tkattar il-qligħ ta' l-azzjonisti.

Id-differenza hi li koperattiva għandha skopijiet mhux biss kummerċjali imma soċjali wkoll.

Jiġifieri jien ma warrabtx l-iskopijiet kummerċjali tal-koperattiva iżda għedt li għandha kemm skopijiet kummerċjali kif ukoll skopijiet soċjali.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Jista' jkun li qal hekk is-segretarju parlamentari imma jien fhimtu li qisu sposta l-enfasi fuq ħaġa u mhux fuq oħra.

La l- Onor. Mifsud Bonnici qed jgħid hekk, jien neħodha li huwa ta' dik l- opinjoni u naqbel miegħu ukoll, pero' issa ħalli niftħu ftit ieħor.

Kif għedt qabel, l-għan ewlieni ta' dan il-bord huwa biex jagħmilha ta' regolatur u meta wieħed jaqra l-ewwel u t-tieni taqsima jara kif dan il- bord jirregola.

Jara li fost affarijiet oħra dan il-bord jista' jagħmel inkjesta u jwaħħal il-multi.

Nixtieq nagħmel kritika fuq artiklu 17, fejn il-bord jista' joħroġ ordni bil-miktub li timponi piena amministrattiva sa Lm1000, li hija multa sostanzjali.

Imbagħad meta jiġi magħruf li qegħdin jiddibattu l-każ ta' dak li jkun, li hemm xi infringement u li qed jikkonsidrawh, dan għandu dritt, fi żmien għoxrin ġurnata, li jressaq l- ilment tiegħu quddiem il-bord.

Jien ngħid li s-sustanza hija tajba iżda hawn ċerti aspetti tekniċi li jien ma naqbilx magħhom.

Mela għandna struttura fejn il-bord jista' joħroġ ordni u jwaħħlek multa. ta' Lm1,000.

Mela jekk ikun hemm xi infringement int l-akkużat tiġi informat u għandek dritt tipprotesta quddiem il-bord kontra li teħel multa.

Min se jiġġudikak?

Lil min qed joħroġlok il-multa, tista' tmur quddiemu u tagħtih ir-raġunijiet għaliex m'għandux iwaħħlek?

Huma stess li qed jakkużawk u li jridu jwaħħluk il-penali, issa jridu jaraw ir-reazzjoni tiegħek.

Din tmur kontra l-prinċipju tad-dritt naturali.

Fl-aġenziji u fid-dipartimenti governattivi, f'kumpannija tal-gvern, ħafna drabi nsibu li l-amministrazzjoni għandha dritt twaħħal penali jew tissospendi iżda s'issa dejjem kien hemm strutturi fejn wieħed seta' jmur jiddefendi ruħu.

Anke fi clubs tal-banda jew tal-futbol, meta jkun hemm xi lment dejjem issib xi bord dixxiplinarju li jiġġuddika, iżda hawnhekk le.

Dan il-bord se jkollu l-poter jakkużak, jiġġudikak u jwaħħlek hu!

Naħseb li dan mhux tajjeb u tagħmel sens li jekk hemm xi ħadd li jħossu aggravat għax qed jeħel xi penali meta mhux suppost jeħel, lil dan ma jiġġudikahx min qed jakkużah u min qed joħroġlu l-multa.

Ma tagħmilx sens li għandek bord appuntat mill-gvern, allura l-gvern jakkuża u jippenalizza hu u inti m'għandekx dritt li tinstema'.

Nemmen sinċerament li dan l-artiklu 17 għandu jinbidel.

Mr. Speaker, taqsima 3 mbagħad titkellem fuq il-koperattivi nnifishom, li qed jergġħu jingħataw qafas legali b'saħħtu ħafna.

Kif għedt qabel, dan jixbaħ il-kumpanniji kummerċjali l-oħra kollha, anke fis-set-up tagħhom.

Fil-bidu nett naraw li dawn is-soċjetajiet se jkunu kompletament awtonomi, jiġifieri jitmexxew mingħajr indħil, u naħseb li din kienet żejda li wieħed jgħidha għax hija ovvja.

Dawn huma koperattivi indipendenti u kummerċjali, magħmulin minn dawk li jaħdmu fihom u żgur li l-gvern m'għandux dritt jindaħal fuq kif jiffunzjonaw.

Dawn huma bħal kumpanniji, għallinqas dejjem hekk kienu.

Ma tfissirx li m'għandux ikun hemm regolatur, għax anke fis-soċjetajiet kummerċjali l-oħra għandek regolatur bħall-MFSC eċċ., iżda huma jaħdmu b'mod awtonomu.

Din hija ħaġa naturali u ovvja iżda mbagħad għandek l-għanijiet u għandek seba' prinċipji li bihom ma tistax tagħmel koperattiva kif trid.

Għalkemm il-koperattivi huma awtonomi, liberi u kummerċjali ma tistax taqbad u tagħmel koperattiva bl-għanijiet li trid int. Hemm ċerti għanijiet li inti trid timxi fuqhom.

Per eżempju, ma jistax ikun hemm 70% jew 80% tal-bdiewa u jgħidu li se jagħmlu koperattiva għall-bdiewa kollha ta' Malta u min ma jridx jidħol membru jkollu jidħol bilfors inkella ma jkunx jista' jipparteċipa fl-industrija.

Ma tistax għax trid tkun sħubija volontarja , li hija ħaġa tajba wkoll.

Irid ikollok proċess demokratiku, fis-sens li meta tagħmel il-format tal-koperattiva tiegħek ma tistax tgħid li la inti u erbgħa oħra fformajtu din il-koperattiva, intom se tkunu d-diretturi għal għaxar snin, min irid joqgħod u min ma jridx ma joqgħodx!

Ma tistax tagħmel hekk għax irid ikollok strutturi ta' kif jiġi elett il-kumitat ta' tmexxija, li hija xi ħaġa tajba.

Il-parteċipazzjoni ekonomika tal-membri, li l-liġi stess trid li dawn ikunu bħal shareholders u jipparteċipaw sa ċertu punt fl-ispejjeż u jieħdu wkoll l-profitti, hija tajba wkoll.

Ir- raba' prinċipju, l-awtonomija u l-indipendenza, tkellimna fuqu.

L- edukazzjoni, it-taħriġ u l-informazzjoni qegħdin hemm ukoll, pero' diġa' qegħdin bħala għan fil-bord li jirregola l-koperattivi.

Il-koperazzjoni fost il-koperattivi hija idea innovattiva.

Is-seba' prinċipju huwa li l-iskop tal-koperattiva jrid ikun fl-interess tal-komunita', skop li s-soċjetajiet m'għandhomx, u forsi kellu raġun il- kollega tiegħi, fis-sens li hawnhekk l-iskop tal-koperattiva jrid ikun ukoll wieħed altruwista u mhux egoista, bl-idea li l-koperattiva tgħin lill-komunita' at large u tippromwovi l-industrija Maltija.

Ma tistax tagħmel koperattiva li se jgawdu n-nies minnha li in the long run ikollha effetti ħżiena fuq is-soċjeta' in ġenerali.

Dan ħafna nies jarawh ovvju iżda fil-fatt m'huwiex ovvju, għax jista' jkun hemm ċirkostanzi fejn ikun fl-interess ta' dawk in-nies li jagħmlu koperattiva li għalihom tkun tajba waqt li tkun a scapito tas-soċjeta' at large.

Jekk jiġri hekk, il-gvern, ir-regolatur jew il-bord jistgħu jirrifjutaw li jirreġistrawha u jistgħu jikkanċellawha wkoll.

Forsi dan huwa l-iskop soċjali li joħroġ mil-liġi stess, kif semma l-Onor.

Mifsud Bonnici.

Punt ieħor li jien ma naqbilx miegħu huwa l-kwestjoni ta' min jista' jkun fuq il-bord.

Il-liġi tgħidlek u tistabilixxi min jista' jmexxi l- koperattiva.

Skond il-liġi - u jien naħseb li ma kenitx hekk qabel - il- membri li jkunu fuq il-bord tat-tmexxija ma jistgħux ma jkunux membri ta' l- istess koperattiva.

Qed nirriferi għall-artiklu 72 tal-liġi, li jgħid:

''Persuna li tkun eliġibbli għal sħubija fil-kumitat ta' tmexxija ta' soċjeta' jew biex tibqa' membru ta' dik il-komunita' jekk tkun membru tas-soċjeta', tkun persuna maħtura bil-miktub minn soċjeta' kummerċjali, persuna li tkun membru tas-soċjeta' u ma tkunx involuta f'attivita' li tagħti lok għal konflitt ta' interess. ''

Allura hawnhekk ma jistax ikollok persuna magħżula biex tmexxi u tkun fuq il-kumitat ta' tmexxija jekk ma tkunx f'dik il-koperattiva.

Mill-esperjenza tiegħi ngħid li dan mhux tajjeb.

Ħalli naraw dan il-punt mil-lat ta' kumpanniji oħra, kumpanniji kummerċjali normali, limited liability companies.

Jista' jkollok board of directors u jkollok ix-shareholders waqt li ċ-chairman jew il-managing director ma jkunx azzjonista f'dik il- kumpannija, ikun persuna ta' ċertu ħila li għandu l-fiduċja tax- shareholders u jmexxi hu.

Ħafna drabi fil-koperattiva jkollok nies li forsi kapaċi ħafna fis-sengħa tagħhom, jekk huma bdiewa, sajjieda jew fl- industrija, imma mhux daqstant kapaċi f'management skills.

Ma rridx noqgħod nagħti eżempji pero' kien hemm eżempji.

Jekk inti u sħabek f'din il- koperattiva tixtiequ taħtru chairman jew managing director li tkun persuna speċjalizzata fl-ekonomija u fil-kummerċ iżda ma tkunx membru tal- koperattiva, għaliex m'għandux ikollkom dan id-dritt?

Jien naħseb li n- nies li huma fil-koperattiva għandhom dritt li min imexxihom jagħżluh huma.

Ma naħsibx li l-iskop ta' dan l-artiklu huwa ħażin.

Naħseb li l-iskop huwa biex jagħti aktar importanza lill-membri.

Dan huwa tajjeb iżda ma jfissirx imbagħad li l-istess membri ma jistgħux jappuntaw lil min iridu biex imexxihom.

Naħseb li artiklu 72 jibki għal ripensament, u forsi dan jista' jsir fi stadju ieħor.

Aspetti oħra ġuridiċi narawhom f'taqsima 4.

Din il-liġi hija teknika ħafna u hija kkomplikata ħafna iktar mil-liġi l-oħra li kien hemm qabel.

Il-liġi preċedenti kienet tħallik tifforma koperattiva loose, kif jidhirlek kważi, waqt li llum għandek ir-regolamenti.

Mela kif tifformaha jista' jkollok ħafna żbalji jew teknikalitajiet legali li jirrendu dik is-soċjeta' formalment monka, pero' hawnhekk hawn li dawn id-difetti bl-ebda mod ma jiskolpaw lill-istess koperattiva mill-obbligi tagħha lejn terzi u lanqas ma jwaqqfuha milli tieħu dak li ħaqqha legalment.

Ma tistax inti - u hija tajba wkoll - li għax hemm xi żball fil-mod kif saret il-koperattiva, terġa' tbiddel l-istatut għax mhux qegħdin eżatt in line mal-liġi, imbagħad ikollok tħallas għall-materja prima u jagħmlulek kawża.

Il-koperattiva hija persuna morali, għandha bażi ġuridika bħalma għandha a limited liability company.

Illum hija ċara li ma tistax tgħid li koperattiva ma kenitx teżisti skond il-liġi għax l-istatut tagħha kien ħażin u m'hemmx x'tagħmel.

Din hija kawtelata u m'hijiex kawtelata akkademikament, jiġifieri meta saret naħseb li ttieħed parir legali.

Dawn huma affarijiet li jiġru kontinwament u l- liġi tajba għax qed tipprevedi għal din l-eventwalita'.

L-istess ukoll għat- tibdil ta' l-isem, biex ma nagħmlux konfużjoni, per eżempju kif jiġri fil- maritime.

Hemm ħafna vapuri li l-ħin kollu jbiddlu l-isem u meta tfittex u tipprova tagħmel xi warrant of arrest jew ċitazzjoni fuq xi vapur, ma ssibu qatt.

Hawnhekk m'għandniex din il-problema, għax jekk inti tbiddel isem dan bl-ebda mod ma jeżentak mill-obbligi legali tiegħek.

Ħaġa li ma qbiltx magħha qiegħda f'artiklu 36 :

''Membru tas-soċjeta' m'għandux, jekk qabel ma jkunx inkiseb il- kunsens tiegħu bil-miktub, ikun marbut b'xi emenda ta' l-istatut tas- soċjeta' li tkun ġiet reġistrata wara li jkun sar membru.''

Jien naħseb li dan l-artiklu huwa perikoluż.

Nieħdu eżempju ta' kumpannija kummerċjali normali, fejn għandek id-diretturi u għandek l-istatut.

Jekk id-diretturi jew il-maġġoranza tax-shareholders biddlu xi għan f'dak l- istatut, kulħadd hu marbut ma' dak l-għan.

Hekk jimxu l-affarijiet.

X'se jiġri jekk wara ftit il-maġġoranza tkun trid tbiddel ċerti skopijiet jew timxi b'ċertu mod waqt li minoranza żgħira jgħidu le?

Se jiġri li l- minoranza se tgawdi biss u ma tħallas xejn mhux se tbati fit-tbatija għaliex ma jkunux huma li aċċettaw dak it-tibdil.

Jekk aħna se nħallu din il-klawsola, nistgħu nirrendu l-koperattivi ungovernable għax naslu li jibdew jgħidu: Għamlu intom, jien mhux se naċċettaha din!

X'jiġifieri!

Jekk inti qiegħed f'soċjeta', f'koperattiva, għandek l-istruttura demokratika biex inti taħtar il-kumitat ta' tmexxija, għandek is-safeguards kollha tal-liġi, eċċ, allura kif imbagħad jekk isiru tibdiliet irid ikun hemm l-unanimita'?

Ma tagħmilx sens u l-koperattiva tista' tirrendiha ungovernable.

Jien inħoss li minn dawn l-aspetti ġuridiċi, artiklu 36 jibki u jirrikjedi ripensament ukoll.

Sur President, ma tantx baqa' ħin u allura se mmur għal artiklu 109, li lili jdejjaqni.

Artiklu 109 jirigwarda meta tinqala' xi kwestjoni dwar il-kostituzzjoni ta' soċjeta', l-elezzjoni ta' uffiċjali u l-kawżi bejn membri attwali u membri ta' l-imgħoddi, bejn soċjeta' jew il-kumitat ta' tmexxija tiegħu, bejn soċjeta' u soċjeta' oħra, abbażi ta' xi talba minn xi soċjeta' għal dejn jew debiti oħra.

Hawn naraw li kull kwestjoni ma tistax tmur il-qorti u trid bilfors tmur quddiem arbitru li jiġi maħtur mill-president taċ-ċentru dwar l-arbitraġġ ta' Malta.

Din jiena ma naqbilx magħha.

Għalkemm naqbel li ċ-ċentru ta' l-arbitraġġ għandu jingħata spinta 'l quddiem għax qisu miexi bis-sulluzzu - ma tantx jidher li qed ikun hemm dak l-entużjażmu li wieħed forsi kien jistenna minnu - l-iskop ġuridiku ta' arbitraġġ huwa li jkun volontarju.

Mela inti tmur quddiem arbitraġġ jekk il-partijiet jaqblu.

Jekk jiena kopert mill-insurance tiegħi, l-insurance tiegħi tista' torbotni, speċjalment meta tkun fully-comprehensive, li jekk jinqala' xi ħaġa nirriferi lill-arbitraġġ.

Dan jiġri għax jien għandi kuntratt personali ma' insurance.

Naf ukoll li l-Onor.

Austin Gatt jixtieq li jippromwovi dan iċ-ċentru - l- iskop tiegħu mhux wieħed negattiv, anzi huwa wkoll lodevoli - pero' ma naħsibx li jekk għandek istituzzjoni li forsi m'hijiex daqstant popolari, jew mhux daqstant tidher li se tiffunzjona, taqbad timponiha int fuq kulħadd għax b'hekk tkun qiegħed tistultifika l-essenza ta' x'inhu arbitraġġ.

Arbitraġġ huwa ftehim bejn il-partijiet.

Jien immur arbitraġġ għax niftiehem miegħek.

Il-qorti qiegħda hemm għal kulħadd u inti ma tistax tneħħili d-dritt li mmur quddiem qorti.

Din hija ħaġa anti-kostituzzjonali.

Meta wieħed jara l-Kostituzzjoni tagħna u l-Konvenzjoni Ewropea tad- Drittijiet tal-Bniedem isib li d-dritt għall-aċċess tal-qorti mhux biss fil- kamp kriminali u penali kif kienu jaħsbu, imma anke fil-kwestjonijiet ċivili.

Jien naħseb li hija anti-kostituzzjonali jekk inti b'din il- manjiera qed torbot lil min b'xi mod għandu x'jaqsam mal-koperattivi, kumpanniji ma' kumpanniji, membri ma' ex-membri, fuq kważi kull kwestjoni li tinqala'.

M'ilux wisq ktibt artiklu u semmejtu "one step too far" għaliex anke fl- istess liġi hemm klawsola simili li kważi jekk jien niktiblek u inti ma tirrispondix, awtomatikament jien qed naċċetta li mmur arbitraġġ, li hija ħażina.

Issa minn one step too far morna two steps too far għax għal kull liġi li qed issir, il-Ministru Austin Gatt qed idaħħal klawsoli simili.

Qed jeskludi l-qrati ordinarji ta' pajjiżna mid-dritt li jissindikaw.

Dan huwa ħażin għax il-qrati tagħna għandhom ikunu aċċessibbli għal kulħadd.

Huwa veru li llum ma tantx għadhom aċċessibbli minħabba li t-tariffi splodew, u huwa veru wkoll li l-qrati tagħna mgħaddsin b'mewġa ta' kawżi - hemm ħafna xogħol u l-proċess ġudizzjarju forsi mhux miexi daqstant malajr - iżda dan ma jfissirx li inti tista' teskludi l-qrati biex issolvi l- problema.

Kemm aħna bravi, neskludu l-qrati biex jinżlu l-kawżi!

Bilfors jinżlu l-kawżi jekk jien se nibda neskludi l-qrati mill-ġuriżdizzjoni inerenti tagħha!

Jien naħseb li dawn it-tipi ta' sweeping clauses, li telimina qisek għandek xi biża' mill-proċess ġudizzjarju b'dan il-mod, huma ħżiena.

Ħaġa oħra li ddejjaqni wkoll hi li għalkemm nibdew bil-premessa ta' awtonomija 'l hawn u awtonomija 'l hemm, naraw li l-ministru per eżempju, f'artiklu 108, jista' jagħmel regolamenti sabiex jingħata seħħ u effett ta' kull waħda mid-dispożizzjonjiet ta' dan l-Att.

Il-fatt li inti qed tgħid li l-koperattivi huma 100% awtonomi u l-fatt li l-ministru jista' jagħmel li jrid biex jirregola l-koperattivi nfushom jistona meta dawn issemmihom flimkien.

Jien naħseb li l-ministru għandu jkollu dritt li jagħmel ir- regolamenti għax ma jistax ikun fis-sena 2001 kollox jgħaddi mill- parlament.

Din hija ħaġa tajba u hija aċċettata fis-sistema Ingliża, bħalma għandna aħna li jkollok poteri delegati, iżda trid tikkwalifikahom dawn il-poteri.

Trid tgħid li għal dak li jikkonċerna l-kwestjoni ta' koperattivi nfushom, il-ministru jkollu dritt jagħmel ir-regolamenti, pero' jien naħseb li tagħmel sens in linea mal-ħsieb ta' awtonomija assoluta li għal dawn il-kumpanniji u soċjetajiet għandek tiddefinixxi limiti safejn il-ministru konċernat jista' jagħmel dawn il-bye-laws.

Jekk le, allura għandek liġi li llum taf x'inhi u għada ma tafx!

Sur President, il-Partit Nazzjonalista qed jimlina bis-sorpriżi b'dawn il- bye-laws u għalhekk qegħdin inqajmuha issa din il-kwestjoni.

Qabel kienu jsiru bye-laws b'impatt relattiv imma issa f'daqqa waħda matul dawn is- sentejn, forsi għax l-agenda ta' dan il-parlament qed tiġi maħnuqa minħabba agenda oħra mposta, qed ikollna ħafna sorpriżi ta' liġijiet radikali li joħorġu b'legal notice.

Għandna anke liġijiet li jaffettwaw it-tassazzjoni, li suppost ma jsirux, aħseb u ara sistema bħal din, volum ta' leġiżlazzjoni li trid tgħaddi, u nibdew niġu rinfaċċati b'dawn it-tip ta' bye-laws, ta' legal notices li jistgħu jaffettwaw is-sustanza ta' dak li nkunu għamilna f'dan il-parlament.

Nieqaf hawn.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, f'dan l-intervent nixtieq nespandi ftit fuq il-qasam edukattiv tal-koperattivi.

Kif qal anke l-viċi prim ministru fl-introduzzjoni tiegħu, l-għan prinċipali ta' dan l-abbozz ta' liġi mhux li jwaqqaf xi ħaġa mill-ġdid imma pjuttost li jaġġorna liġi eżistenti.

Hemm xi rtokki u l-iktar waħda li tispikka hija li biex wieħed jifforma koperattiva n-numru minimu jinżel għal ħamsa minn sebgħa.

Aħna bħala oppożizzjoni naqblu ma' dan, għax xi kultant ikun hemm diffikultajiet biex titwaqqaf koperattiva minħabba n-nuqqas ta' numru ta' persuni li jkunu interessati.

Ċertament hemm affarijiet oħra li ġew proposti u li aħna nagħmlu l-kritika tagħhom, kif diġa' għamlu sħabi u kif forsi se jagħmlu oħrajn warajja, pero' minkejja l-kritika ma nistgħux ngħidu li hija liġi negattiva.

Hija liġi pożittiva u aħna bħala oppożizzjoni se nivvutaw favur tagħha, pero' dan ma jfissirx li bil-liġi se nsolvu kollox.

Ħafna drabi ninnota li minn dan il-parlament jgħaddu numru ta' liġijiet u wara li jgħaddu suppost jibda x-xogħol veru u proprju fuqhom, iżda qisna sempliċement għaddejna liġi u poġġejniha fuq l-ixkaffa mingħajr ma din nattwawa fil-ħajja vera.

Nittama li dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna ma jiġrilux l-istess u ma nserrħux rasna li emendajna u għaddejna l-liġi għaż-żmenijiet ta' llum, b'moħħna mistrieħ li l-qasam tal-koperattivi ser jimxi 'l quddiem għax għaddejna l-liġi minn dan il-parlament.

Għalhekk importanti li x-xogħol veru jibda wara li jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi.

F'klawsola 3(1) insibu t-twaqqif tal-bord:

''Għandu jitwaqqaf bord li jkun magħruf bħala l-bord tal-koperattivi''

Imbagħad hemm lista ta' tliet affarijiet li huma l-funzjonijiet tal-bord.

Jien naħseb li f'bord bħal dan ta' min indaħħlu funzjoni oħra li għandha x'taqsam mal-funzjoni edukattiva tiegħu.

Naħseb li bħala bord għandu jħares lejn l-edukazzjoni bħala parti importanti ta' kif il-koperattivi jistgħu jiżviluppaw għax jekk ma nibdewx mis-sistema edukattiva ċertament li wara jista' jkun tard wisq.

Ħafna drabi aħna ma nispjegawx x'inhuma l- funzjonijiet, xi tfisser li tifforma parti minn koperattiva jew x'inhu mistenni minn dik il-persuna li tidħol sabiex tagħmel parti minn koperattiva, u għalhekk naħseb li l-funzjoni edukattiva għandha titniżżel ma' dawn it-tliet funzjonijiet.

Dan ma jfissirx li l-bord innifsu għandu jagħmel dan ix-xogħol, iżda għandu jara li xi ħadd jaqdi din il-funzjoni tant importanti jekk irridu li l- qasam tal-koperattivi jiżviluppa aktar.

Għalhekk ix-xogħol tal-bord huwa li jara li għalkemm tkun funzjoni tiegħu, fl-istess ħin iħeġġeġ u jistieden lil ħaddieħor biex dan isir.

Jien naħseb li jekk ma npoġġux din il-funzjoni bħala parti mill-funzjonijiet tal-bord, wisq probabbli nispiċċaw kif qegħdin illum, kważi kważi qed ngħixu f'vacuum fejn il-funzjoni edukattiva m'hi ta' ħadd u fl-istess ħin ta' kulħadd imma fl-aħħar mill-aħħar isir ftit li xejn.

X'insibu llum fil-qasam edukattiv li jħajjar jew jinforma lin-nies dwar il- koperattivi u kif jaħdmu?

Jiena wisq nibża' li hemm ħafna difetti minkejja r-rieda tajba ta' diversi persuni.

Bir-rieda tajba biss ftit li xejn nistgħu nimxu 'l quddiem jekk ma jkunx hemm is-support meħtieġ u neċessarju.

X'insibu fil-qasam edukattiv li jista' jħajjar jew jinforma lill-istudenti u ż-żgħażagħ tagħna dwar il-koperattivi u kif dawn jaħdmu?

X'insibu mbagħad aktar u aktar sabiex meta l-istudenti jiġu mħajra b'mod volontarju biex jiffurmaw xi tip ta' koperattiva?

X'tip ta' għajnuna jsibu biex fl-aħħar mill-aħħar jiffurmaw il-koperattiva li huma jitħajru li jwaqqfu?

Jien qed ngħid b'mod volontarju għax għandna koperattivi li ħarġu mill-qasam tas-settur pubbliku li kważi kienu mbottati biex jitwaqqfu.

Jista' jiġri li l-ħaddiema jħossuhom obbligati li jiffurmaw din il- koperattiva u mbagħad għax tkun ħaġa ta' bilfors ma tirnexxix.

Importanti allura li lill-istudenti tagħna nibdew nuruhom x'jiġifieri li tifforma koperattiva, kif jaħdmu l-koperattivi u x'tip ta' koperattiva jridu jiffurmaw, iżda dejjem b'mod volontarju għandhom jaslu li jiddeċiedu huma biex jiffurmaw il-koperattiva.

Ċertament imbagħad irridu naraw li jkun hemm xi ħadd li jista' jgħinhom biex fl-aħħar mill-aħħar din il-koperattiva tiirnexxi.

X'insibu fil-qasam edukattiv għal dawn iż-żewġ mistoqsijiet li għadni kif semmejt, u x'tip ta' support insibu meta studenti żagħżagħ jitħajru li għada pitgħada jwaqqfu koperattiva b'mod volontarju?

Nibża' li r-risposta hi ftit li xejn.

Nerġa' ngħid li b'mod individwali ma jeżistux edukaturi li minn rajhom jagħtu dik ix-xi ħaġa extra f'dan il-qasam.

Fil-fatt wieħed ta' min ifaħħar il-ħidma ta' diversi għalliema fl-iskejjel li, per eżempju, jieħdu ħsieb jedukaw lill-istudenti u għallinqas juruhom ftit xi tfisser u kif taħdem koperattiva.

Fil-kurrikulum nazzjonali, objective 9, li jitkellem dwar ix-xogħol, jagħmel ukoll riferenza żgħira għall-moviment tal-koperattivi fejn jgħid li s-sistema edukattiva għandha tipprepara lill-istudenti għad-dinja tax-xogħol billi tgħinhom ikunu jafu, fost l-oħrajn, dwar the co-operative movement.

Dan qiegħed f'paġna 60 tal- kurrikulum nazzjonali, iżda jien naħseb li jekk irridu bis-serjeta' nedukaw lill-istudenti tagħna hemm bżonn aktar minn hekk sabiex il-moviment tal-koperattivi f'pajjiżna nħeġġuh ikompli jikber.

Filwaqt li semmejt li huwa tajjeb li din tidħol bħala parti mill- funzjonijiet tal-bord tal-koperattivi, daqstant ieħor huwa tajjeb wieħed mill-prinċipji li nsibu fi klawsola 21 ta' dan l-istess abbozz.

F'din il- klawsola nsibu elenkati numru ta' prinċipji għall-koperattivi, x'jiġifieri koperattiva u kif għandhom jiġu ffurmati u rreġistrati dawn is-soċjetajiet.

Nirriferi għall-ħames prinċipju li jitkellem dwar edukazzjoni, taħriġ u informazzjoni.

It-tieni parti ta' dan il-prinċipju tgħid hekk:

''Huma jgħarrfu lill-pubbliku inġenerali, partikolarment liż-żgħażagħ u dawk li jiffurmaw il-fehmiet dwar ix-xorta u l-benefiċċji li joħorġu mill-koperazzjoni.''

L-ewwel mistoqsija li tqum hija kemm dan qed isir mill-istess soċjetajiet koperattivi, għax kif għidt din il-klawsola titkellem dwar il-prinċipji ta' kull koperattiva.

Il-koperattivi huma mwaqqfin fuq dawn il-prinċipji.

Filwaqt li huwa tajjeb li wieħed mill-prinċipji tal-koperattivi huwa dwar edukazzjoni, taħriġ u informazzjoni, kemm qed isir dan mis-soċjetajiet koperattivi li għandna llum?

Barra minn hekk dawn il-koperattivi jistgħu jagħtu dan it-taħriġ?

Għandhom il-persuni li jistgħu jagħtuh?

Għandhom nies li jistgħu juru lil min hu interessat b'dak li jistgħu jiggwadanjaw jekk huma jissieħbu f'koperattiva jew jekk huma jwaqqfu koperattiva?

Huwa tajjeb li l-koperattivi jippruvaw huma stess jimbuttaw il-moviment tal-koperattivi pero' barra minn hekk għandu jsir sforz aktar wiesgħa li jmur lil hinn milli tkun biss responsabbilta' ewlenija tal-koperattiva.

Għalhekk semmejt fil-bidu li waħda mill-funzjonijiet tal-bord trid tkun dwar l-edukazzjoni.

Naturalment dan il-punt għandna nagħtuh l-importanza tiegħu jekk nirrikonoxxu l- importanza ekonomika li jista' jkollu l-moviment koperattiv.

Anke l-viċi prim ministru fl-introduzzjoni tiegħu semma l-importanza li jista' jkollhom il-koperattivi fil-qasam ekonomiku.

Fiż-żmenijiet tal-lum kważi kważi l-importanza hija doppja għax il-problemi li minnhom għaddej anke pajjiżna jistgħu jwasslu għal numru ta' postijiet tax-xogħol jew inkella businesses żgħar li jkollhom diffikultajiet serji.

L- unika tama li biha businesses żgħar jistgħu jsalvaw mill-kompetizzjoni sfrenata li ngħixu fiha, aktar u aktar jekk dak li jkun jimporta prodotti minn barra minflok ma jibqa' jimmanifattura l-prodotti f'pajjiżna, hija li dawn il-businesses iż-żgħar jingħaqdu flimkien.

Ċertament li jeżistu problemi biex dawn il-businesses li jkunu ilhom snin jaħdmu għal rashom jingħaqdu flimkien u għalhekk importanti li nirrikonoxxu dawn il-problemi iżda rridu nippruvaw nagħmlu xi ħaġa biex għallinqas inħajru lil dawn il- businesses iż-żgħar jingħaqdu flimkien.

Niftakar li xi ftit tas-snin ilu il-Ministru Dalli kien qal li min mhux min kapaċi jikkompeti għandu jagħlaq.

Ma naħsibx li dik hi s-soluzzjoni.

Is- soluzzjoni hi li għandna naraw kif nistgħu ngħinu lil min qed isib diffikultajiet biex jikkompeti.

F'dan il-każ għajnuna ma tfissirx għajnuna finanzjarja iżda fost l-oħrajn għandna nħajruhom jingħaqdu flimkien biex isiru aktar kompetittivi u jibqgħu jaħdmu fil-qasam tagħhom.

Għandna nħeġġuhom, ngħinuhom u nagħtuhom l-expertise neċessarju biex jiffurmaw dawn il-koperattivi.

Tajjeb li niftakru li ħadd m'hu għar-rimi, u dan il- kunċett huwa importanti jekk nemmnu fil-ħaddiem Malti.

Minflok ma ngħidu li min mhux kapaċi jikkompeti jagħlaq għandna nippruvaw ngħinuhom biex jekk hemm bżonn jiffurmaw koperattivi flimkien ħalli jkunu jistgħu fl-aħħar mill- aħħar iħarsu l-interessi tagħhom u tal-familji tagħhom l-ewwel u qabel kollox.

Pero' nerġa' mmur lura għall-qasam edukattiv, Sur President.

L-istudenti fl-iskejjel sekondarji qegħdin jingħataw ċans li jipparteċipaw fil-proġett magħruf bħala "Scoops" iżda tajjeb li naraw kif qed jitmexxa dan il-proġett u kif qed tingħata l-informazzjoni lill-istudenti dwar kif jistgħu jipparteċipaw fih.

Iridu jkunu l-iskejjel stess li juru interess fil-moviment koperattiv.

Il-head ta' l-iskola jieħu interess li l-iskola tiegħu tipparteċipa fi "Scoops" imbagħad ikun hemm xi għalliem li jiddedika ftit mill-ħin tiegħu sabiex xi klijenti jidħlu f'dan il-proġett.

Qed ngħid dan għax ġieli jagħti l-każ, per eżempju, li minn skola ta' 500 student issib biss tmienja jew għaxra li jipparteċipaw f'dan il-proġett.

Problema oħra li nara u ta' min wieħed jieħu ħsiebha hija li l-għalliema nfushom ikunu nkarigati minn dawn l-istudenti.

Ħafna drabi l-għalliema jkunu tas-social studies jew tal-business studies jew xi kultant għalliema ta' l-istorja, u jien naħseb li uħud mill- għalliema, sakemm ma jkollhomx xi interess partikolari b'mod privat, ma jkunux jistgħu jagħtu wisq mill-esperjenza tagħhom għalhekk naħseb li importanti li l-għalliema li jkunu ġew magħżula mill-head biex jieħdu ħsieb dan il-proġett mat-tfal jingħataw xi ftit taħriġ fis-suġġett.

Inkella ma jistgħux jagħtu wisq jew l-aħjar edukazzjoni lill-istudenti f'dan il-qasam.

Fl-opinjoni tiegħi diġa' għandna parteċipazzjoni baxxa għax anke n-numri juruh.

Barra minn hekk kemm minn dawn l-istudenti li jipparteċipaw verament għada pitgħada jiffurmaw jew jingħaqdu ma' xi koperattiva oħra?

Mill-informazzjoni li għandi ħadd s'issa minn dawn l-istudenti li għaddew mill-esperjenza ta' "Scoops" ma ffurmaw koperattiva jew ingħaqdu ma' xi koperattiva oħra meta spiċċaw mis-sistema edukattiva.

Naħseb li dan ir- riżultat negattiv għandu jħassibna ftit u għandna naraw bis-serjeta' kemm l- esperjenza ta' Scoops qed tħalli l-frott meħtieġ.

Imbagħad irridu naraw l- esperjenza pożittiva, Sur President.

Jien m'inix qed ngħid li "Scoops" hija ħażina, anzi qed ngħid li "Scoops" hija ħaġa tajba pero' li m'hijiex qed tħalli r-riżultati mixtieqa.

Għandna naraw kif nistgħu ntejbuha biex fl-aħħar mill-aħħar il-miri li għandna nilħquhom, mhux biss li lill-istudenti nagħtuhom it-tagħrif fuq kif jaħdmu l-koperattivi f'pajjiżna u x'benefiċċji hemm jekk tingħaqad f'koperattiva imma fl-aħħar mill-aħħar meta jispiċċaw mis-sistema edukattiva huma stess jiffurmaw koperattiva.

Esperjenza oħra pożittiva li nsibu għaż-żgħażagħ hija dik magħrufa bħala "young enterprise", li ta' kull sena ssir għall-istudenti li jinstabu fl- ewwel sena tas-sixth form pero' anke hawn, filwaqt li hija esperjenza tajba u sabiħa għal diversi raġunijiet li mhux se noqgħod nidħol fihom, sfortunatament bħal "Scoops" mhux qed ikun hemm biżżejjed żgħażagħ li wara din l-esperjenza tal-"young enterprise" jibdew koperattiva jew jiffurmaw xi tip ta' business.

"Young enterprise hija ffukata fuq business u jagħmlu diversi proġetti interessanti, forsi anke bl-għajnuna tal-ġenituri tagħhom - u dan ma jimpurtax għax l'aqwa li jkunu ħadu t-tagħlim neċessarju - pero' jieqfu hemmhekk.

Jerġgħu jinxteħtu fuq l-eżamijiet u ftit li xejn inħallu spazju biex dawn iż-żgħażagħ ikunu huma stess kreattivi u għada pitgħada, meta jispiċċaw mis-sistema edukattiva, jitħajru biex grazzi għal din l-esperjenza tajba tal-"young enterprise", jidħlu għal din l-isfida li jiffurmaw koperattiva jew jiftħu business li jista' ma jkunx dak tal- koperattiva.

Mr. Speaker, qed jiġri li l-istudenti li jiġu mħajra li jipparteċipaw f'din l-esperjenza ta' "Scoops" qed jitqiesu bħala drop-outs mis-sistema edukattiva.

Studenti li akkademikament ma jkunux daqshekk inrexxew iħajruhom biex jagħmlu din l-esperjenza fi "Scoops".

Mhux qed ngħid li dawn m'għandhomx jidħlu għal din l-esperjenza, anzi ħafna drabi jiġri li forsi akkademikament jaqgħu lura pero' jkunu kapaċi ħafna f'attivitajiet oħrajn li huma extra-kurrikulari bħal "Scoops", pero' importanti li l- esperjenza tkun mifruxa anke fuq oħrajn u fl-aħħar mill-aħħar jixraq li firxa aktar wiesgħa ta' studenti jgħaddu minn din l-esperjenza ta' "Scoops".

Kien qed jiġri wkoll li l-aktar skejjel li jipparteċipaw fi "Scoops" kienu dawk tas-snajja', anke minħabba n-natura tal-istudji tagħhom.

Issa li l-iskejjel tas-snajja' qed issirilom dik il- trasformazzjoni u qed jonqsu ħafna u allura tajjeb li naraw x'se jiġri u min se jieħu post dawn l-istudenti la darba ma jibqgħux jipparteċipaw fl- esperjenza tajba u sabiħa ta' "Scoops".

Ċertament hemm ħtieġa ta' ħafna aktar kordinament bejn id-diviżjoni ta' l- edukazzjoni u "Scoops" sabiex dan il-qasam extra-kurrikulari jingħata aktar importanza.

Jekk d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni ma taħdimx b'mod kordinat biex verament il-qasam tal-koperattivi jidħol aktar fl-iskejjel u aktar tingħata edukazzjoni, ċertament li ma nistgħux nippretendu mbagħad li jkollna aktar koperattivi f'pajjiżna.

Ma nirreferix biss għall-koperattivi li jitwaqqfu biex ngħidu li għandna tant fuq il-karta, imma koperattivi li jaħdmu, li jagħmlu suċċess, li jirrendu l-flus lill-membri tagħha u li wkoll joffru servizz tajjeb jew prodotti tajbin lill-konsumatur Malti, għax fl-aħħar mill-aħħar il-koperattivi jgħixu minn fuq il-konsumatur.

Għalhekk importanti li dan il-bilanċ ta' qliegħ u ta' servizz tajjeb jintlaħaq dejjem.

Importanti wkoll li s-sistema edukattiva ma tibqax kif inhi llum.

Jekk aħna ndaħħlu aktar suġġetti jew oqsma li huma extra-kurrikulari, li ma jkunx hemm eżamijiet għalihom, ma nistgħux nistennew jew nippretendu wisq jekk l- istudenti jibqgħu mgħobbija b'ħafna eżamijiet u b'ħafna suġġetti li joħonqu l-ħin għal affarijiet oħra li wkoll huma edukattivi u li għandhom ikunu parti integrali mill-edukazzjoni f'pajjiżna.

Ħaġa tmiss m'oħra u importanti li ssir din il-ħidma mill-qrib bejn id-diviżjoni ta' l- edukazzjoni, "Scoops", min hu responsabbli mill-qasam tal-politika soċjali - għax il-koperattivi jaqgħu taħt dan il-ministeru - u min hu responsabbli mill-koperattivi.

Fl-aħħar mill-aħħar huwa wkoll bżonjuż li jkun hemm support għal żgħażagħ li juru x-xewqa li jibdew xi koperattiva, għajnuna li tista' tieħu ħafna suriet u mhux tkun tikkonsisti biss f'pariri.

Meta wieħed jara li jkun hemm ħajra li diversi żgħażagħ jiffurmaw koperattiva wieħed għandu jara kif jista' jgħinhom u jidħol fi ftehim magħhom biex ma jaqtgħux qalbhom.

Hawnhekk nixtieq nistaqsi dwar ir-rwol tal-ETC f'dan il-qasam u kemm qed tippromwovi l-koperattivi, l-aktar fost persuni li qed jirreġistraw għax- xogħol f'pajjiżna.

L-għan ewlieni ta' din il-promozzjoni hu li tfittex minn fost dawk li huma qiegħda u tħajjarhom, jekk hemm xi ħaġa komuni bejniethom, li jiffurmaw koperattiva.

Dan għandha tagħmlu bl-iskop ewlieni li toffri futur aħjar lil dawn il-persuni u mhux, kif sfortunatament ġieli jiġri, sempliċement biex innaqqsu n-numru ta' dawk li jfittxu x-xogħol.

Ngħid hekk għax tista' tidħol it-tentazzjoni li ssir ħaġa ta' bilfors minflok ħaġa volontarja u dan għandu jkun wieħed mill-għanijiet, li proprju dawn iż-żgħażagħ, u mhux biss żgħażagħ, ċertament ikollhom futur aħjar milli għandhom illum jekk jiffurmaw koperattiva bejniethom.

Tajjeb ukoll li ma nittraskurawx punt ieħor, u hawnhekk nixtieq insemmi l-universita', Mr Speaker.

Naħseb li l-istudenti universitarji m'għandhomx iqisu l-koperattivi bħala ħaġa li m'hijiex tagħhom.

Nafu li issa kull sena qed ikollna numru ta' gradwati f'diversi oqsma u suġġetti u ċertament li l-istudenti universitarji għandhom jiġu mħajra sabiex huma stess jiffurmaw koperattivi hekk kif dawn jiggradwaw.

Għandhom ukoll jingħataw xi tip ta' taħriġ fuq il- qasam koperattiv f'pajjiżna biex aktar wieħed jattirahom lejn dan il-qasam.

Jista' jkollok numru ta' gradwati fid-diversi oqsma tas-social welfare li jiffurmaw koperattiva u dawn ikunu jistgħu jagħtu s-servizz professjonali tagħhom kemm lill-gvern bi ħlas kif ukoll lil oqsma oħra li jitolbuh.

Għalhekk għandna ndaħħlu dan il-kunċett fil-qasam ta' l-universita' sabiex inħajru l-istudenti universitarji jiffurmaw koperattivi.

Naturalment ma rridx ninstema' li nara stampa kerha wisq, anzi rrid infaħħar xi koperattivi li ġew ffurmati jew huma mmexxija minn żgħażagħ.

Hemm, per eżempju, koperattiva fil-qasam tal-media fejn radio partikolari miexi pjuttost tajjeb anke ekonomikament.

Dan huwa radio viabbli fejn il- maġġoranza tal-membri huma żgħażagħ.

Hemm ukoll koperattiva oħra ta' l- arkeoloġisti fejn qed isir ċertu xogħol b'suċċess, u koperattiva oħra fil- qasam tal-marketing.

Jekk niftakar tajjeb anke hemmhekk hemm maġġoranza ta żgħażagħ li daħlu f'dan ix-xogħol.

Dan ifisser li fejn ikun hemm inizjattiva u forsi xi ftit għajnuna ċertament li dawn iż-żgħażagħ jirnexxu u l-koperattiva tagħhom timxi 'l quddiem, fl-aħħar mill-aħħar fl-interess tagħhom ukoll.

Dan juri biċ-ċar li ż-żgħażagħ huma kapaċi jmexxu u jiffurmaw koperattivi basta jkun hemm l-ambjent li jgħinhom jegħlbu d- diffikultajiet tal-bidu għax ħafna drabi jkun hemm min joħloq bosta diffikultajiet biex imbagħad jispiċċa jaqta' qalb dak li jkun flok jgħinu.

Fid-diskors tiegħi xtaqt inwassal il-messaġġ li hemm potenzjal, pero' ejja naraw x'nistgħu nagħmlu aħjar biex il-potenzjal ta' l-istudenti u taż- żgħażagħ tagħna joħroġ aktar fil-beraħ.

Ejja nagħtu aktar informazzjoni u esperjenza fl-iskejjel tagħna mbagħad meta xi ħadd jiddeċiedi li b'mod volontarju jifforma koperattiva dan għandu jsib għajnuna u mhux tfixkil.

Nixtieq issa ngħaddi kummenti qosra fuq xi klawsoli u forsi anke nipproponi xi tibdil fihom.

Fi klawsola 21(2) fejn għandna l-ewwel prinċipju tal- koperattiva insibu ''sħubija volontarja u miftuħa''.

Fil-fatt hemm żball tal-kitba fil-kelma ''miftuħa'', imma dik imbagħad tiġi emendata fil- kumitat.

Lejn l-aħħar parti ta' l-ewwel prinċipju hemm miktub hekk:

''ir-responsabbilta' tal-koperattivi ta' sħubija mingħajr ġeneru jew diskriminazzjoni soċjali, razzjali, politika jew reliġjuża''.

Peress li qegħdin insemmu diskriminazzjoni tajjeb li ndaħħlu l-kelma "diżabilta'",

li ma nħallux diskriminazzjoni ssir abbażi ta' diżabilita'.

Naħseb li għandha tidħol anke fl-ewwel prinċipju.

Fl-aħħar mill-aħħar għaddejna liġi għal opportunitajiet indaqs għal kullħadd biex ma jkunx hemm diskriminazzjoni abbażi ta' diżabilita' b'mod ġenerali.

Fuq klawsola 9, fejn il-liġi ssemmi li għandu jkun hemm rapport ta' ħidma.

Jien nixtieq nistaqsi ftit jekk dan ir-rapport hux se jkun diskuss f'din il- Kamra proprju biex il-parlament ikollu l-opportunita' darba f'sena li jiddiskuti ftit il-qasam tal-koperattivi u jkollu ċ-ċans li jagħmel il- kritika kif ukoll jissuġġerixxi ċertu affarijiet.

Wieħed għandu jara kif huma sejrin il-koperattivi.

Għalhekk ladarba l-istess parlament ikun qed jivvota l-fondi lill-qasam tal-koperattivi - kif semma l-Onor.

Brincat fl- intervent tiegħu aktar qabel u anke staqsa ċerti mistoqsijiet kif se jitmexxew dawn il-fondi, minħabba li nafu wkoll li l-bord ikollu fondi oħra - tajjeb li naraw li l-parlament jingħata rendikont.

Skond l-abbozz li għandna quddiemna ma jidhirx li dan ir-rapport ta' ħidma se jitpoġġa fuq il- mejda tal-Kamra.

Fil-fatt ir-rapport jingħata lill-ministru pero' m'hawnx miktub li l-ministru għandu jpoġġi dan ir-rapport fuq il-mejda tal-Kamra.

Naħseb li r-rapport għandu għallinqas jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra ħalli wieħed ikun jaf fiex aħna fil-qasam tal-koperattivi.

Proprju fi klawsola 12 insibu wkoll li l-bord ikollu l-jedd li jagħmel spezzjoni ta' kull ktieb, kont, karta, eċċ. Jiġifieri l-bord tal- koperattivi li jiġi mwaqqaf mill-ministru jmur għand koperattiva partikolari u hemmhekk ikun jista' jagħmel spezzjoni ta' kif inhi għaddejja l-koperattiva.

Kull meta jsir dan?

Jien naħseb li ma tantx ikun hemm minn dawn it-tip ta' spezzjonijiet u dan jikkonfermah il-fatt li għandek numru ta' koperattivi li jinsabu fuq il-karta pero' uffiċjalment ma tantx jiffunzjonaw.

Għalhekk importanti li naraw li mhux il-kwantita' fl-aħħar mill-aħħar li tgħodd imma kemm dawn il-koperattivi jkunu effettivi u jħallu l-frott mixtieq għall-membri tagħhom.

Nixtieq issa ngħid kelma dwar ir- relazzjoni bejn il-koperattivi u l-kunsilli lokali, Mr Speaker, għax ġieli smajna b'numru ta' diffikultajiet li jqumu bejn il-koperattivi, l-aktar il- koperattiva ta' l-indafa pubblika, u l-kunsilli lokali.

Tajjeb li wieħed jagħti każ ta' dawn l-affarijiet għalkemm xi kultant nisimgħu b'diversi diffikultajiet li jinqalgħu minħabba li l-koperattiva forsi ma tiħux xi kuntratt partikolari ta' kunsill partikolari fil-qasam tat-tindif u allura mill-ewwel iqumu l-battibekki.

Ċertament li tul iż- żmien il-koperattiva ta' l-indafa pubblika ġiet mgħejjuna mill-gvern u għamel tajjeb il-gvern li għen kemm jista' jkun lil din il-koperattiva.

Ma ngħidx li kienet weħidha, għax kien hemm numru ta' kumpanniji oħrajn li b'mod privat waqqfu kumpannija tat-tindif, pero' l-argument tiegħi hu li meta jinqalgħu dawn il-kwesjtonijiet ħafna drabi l-kunsilli lokali jintilfu fuq numru ta' problemi li kważi kważi m'humiex tagħhom.

L-appell tiegħi imur lejn l-gvern, b'mod partikolari lejn il-ministru responsabbli mill-kunsilli lokali, biex dawn il-kwestjonijiet li jidħlu bejn il-kunsill u l-koperattiva jevitawhom.

Kien żball li mat-twaqqif tal- kunsilli lokali ġie permess li dawn il-problemi jiġu tackled minnhom.

Għalhekk nixtieq li b'mod jew ieħor dawn il-problemi li jtellfu ħafna mill- ħin u mill-andament tax-xogħol tal-kunsill jippruvaw kemm jista' jkun jevitawhom u jkun hemm aktar komprensjoni miż-żewġ naħat, kemm min-naħa tal- kunsill lokali li naturalment iħares l-interess tal-lokal u li x-xogħol ikun tajjeb biex jaqdi ċ-ċittadin tal-lokal, kif ukoll min-naħa tal- koperattivi li għandhom jifhmu l-esiġenzi ta' kull kunsill lokali.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi nawgura li permezz ta' din il-liġi jkollna t- twaqqif ta' aktar koperattivi u li dawn ikunu ta' benefiċċju kemm għall- istess membri kif ukoll għas-soċjeta' in ġenerali.

Nawgura liż-żewġ naħat tal-Kamra li meta jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi mill-parlament ma nserrħux rasna li għaddejna liġi oħra, imma l-ħidma tagħna għandha tibda mill-ewwel sabiex fil-qasam edukattiv lill-istudenti żgħar u liż-żgħażagħ nedukawhom u nippreparawhom aktar biex infehmuhom x'jiġifieri koperattiva.

Pero' għandna ngħinuhom ukoll biex meta jiddeċiedu b'mod volontarju li jiffurmaw koperattivi u għandna naraw li ma jinħolqulhomx barriers li jtellfuhom u jxekkluhom.

Nawgura li dan huwa l-ħsieb taż-żewġ naħat tal-Kamra, li meta jitwaqqfu koperattivi ġodda, dawn ikunu ta' benefiċċju mhux biss għall- membri imma wkoll għas-soċjeta' Maltija in ġenerali.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob issa lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI; Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada 12 ta' Ġunju, fid-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperattivi - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ħarsien ta' l-Ambjent – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia – Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Restituzzjoni ta' Ċerti Artijiet - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp- Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kwarantina tal-Pjanti - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Kodiċi ta' Kondotta għal Sistema ta' Riżervazzjoni Komputeriżżata - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Grazzi, Mr. Speaker.

F'dan l-Aġġornament se nitkellem dwar diversi affarijiet li f'ċertu sens m'humiex ta' mportanza kbira pero' li dwarhom ikun hemm min jipprova jkabbar il-każ u jipponta subajgħ lejn il- gvern tal-ġurnata.

Dan jipprova jagħti tort lil xi ministru partikolari għal dak li jkun ġara meta fir-realta' dawk responsabbi jkunu ġejjin minn ferm iktar 'l isfel mill-ministru.

Ftit taż-żmien ilu, ħdejn il-monument tal-gwerra fil-Furjana kien hemm l- arbli li jintramaw kultant żmien meta tkun ġejja xi festa partikolari jew ikun ġej xi persunaġġ.

Naturalment wara ftit ġranet dawn l-arbli nqalgħu, pero' min qala' l-arbli ħalla t-toqob fejn kienu l-istess arbli miftuħin.

Ħalla l-injam fuq it-toqob forma ta' salib u dawn damu hemmhekk diversi ġimgħat qabel ma xi ħadd ftakar li kellu jmur jirranġahom.

Din hija xi ħaġa li żgur li l-ebda ministru m'għandu joqgħod jitkellem dwarha, imma ta' min igħid li kull min qed jagħmel anke l-iċken biċċa xogħol irid jaqbad u jirranġa l-ħsara li tkun saret fil-post fejn ikun sar ix-xogħol.

Kieku xi ħadd waqa' u kiser siequ f'waħda minn dawk il-ħofor Alla biss jaf kemm kien jiġi mgħajjar il-gvern dwar traskuraġni u nuqqas ta' ħeġġa.

Punt ieħor huwa li matul il-Coast Road qed jitwaħħlu l-arbli tad-dawl.

Għall-Grazzja t'Alla finalment se naslu fil-pożizzjoni li jkun hemm id-dawl f'waħda mill-iktar toroq perikolużi li għandna f'pajjiżna pero' min waħħal l-ewwel parti ta' l-arbli tad-dawl dehrlu li l-materjal li qala' mill-ħofra biex iwaħħal l-arbli jħallih hemm għal diversi ġranet.

Każ ieħor simili seħħ fid-daħla ta' Paceville.

F'dan il-post kien hemm il-ħtieġa li jsiru tiswijiet fuq arbli tad-dawl li huma marbutin mat-traffic lights tan-naħa ta' Paceville u bilfors kellha tinqala' t-triq u ssir trinka.

Waqt ix- xogħol proprju min kien qed jaħdem laqat l-arbli li fuqhom hemm imwaħħlin it-traffic lights pero' dawn it-traffic lights kienu u għadhom qishom baħri fis-sakra għaliex min laqathom fil-post tax-xogħol kellu jara li jirranġahom u jagħmilhom almenu dritti daqskemm kienu qabel, jekk mhux possibilment iktar milli kienu qabel, iżda dan m'għamel xejn.

Ngħaddi għal tip ta' lment differenti.

Fil-Coast Road ħdejn il-kurva tat- torri ta' l-Għallies saru numru ta' xogħoljiet.

Kien hemm, u bir-raġun, min għamel referenza għall-fatt li fit-tarf ta' dik ic-central strip ma kienx hemm dawl biżżejjed biex ikun hemm indikazzjoni ta' kif jista' jinqasam it- traffiku, biċċa għall-parking u l-oħra għall-kumplament tat-triq.

Fil-fatt meta sar l-ilment kienu għadhom ma twaħħlux id-dwal neċessarji għal dak il- post. Issa d-dwal weħlu u weħlu kif suppost pero' xi għaref li ma kellux x'jagħmel l-ewwel qala' l-covers tal-plastic li fihom is-sinjali li jindikaw liema naħa huwa għall-parking u liema naħa huwa għall-kumplament tat-triq.

Dan ma kienx kuntent b'daqshekk biss u qala' wkoll il-covers tal- ħġieġ li huma mwaħħlin fuq il-bankina biex jiġi assigurat li s-sistema ta' l-elettriku tkun mgħottija.

B'konsegwenza ta' dan, fejn suppost hemm dan id- dawl hemm ħofra bil-wires li hija ta' periklu għan-nies li jgħaddu minn hemmhekk.

M'inix qed ngħid dan għall-valur fih innifsu ta' dak li nsteraq u għall- ħsara li saret imma għall-fatt ta' kemm jista' jkun irresponsabbli xi ħadd li ma jagħtix każ ta' x'jistgħu jkunu l-konsegwenzi l-ewwelnett fuq is- sewwieqa li jkunu għaddejjin mill-inħawi u t-tieni għalina lkoll li possibilment nkunu għaddejjin minn hemm u allura nkunu rridu naraw minn fejn wieħed suppost jgħaddi.

Jien onestament ma nistax nifhem x'valur jista' jkollhom dawn il-covers tal-ħġieġ u tal-plastic għall-persuna li qalgħathom u ħadithom id-dar, jew inkella forsi daħħlet xi Lm5 tagħhom meta tathom lil ħaddieħor madanakollu l-valur tal-ħsara li tista' tiġri lilna li nkunu għaddejjin minn dawn it-toroq hija ferm u ferm ikbar mill-valur tal- ħsara ta' dawn l-affarijiet.

Jekk għandna bżonn xi ħaġa bħal din ta' valur li huwa relattivament żgħir naħseb li jkun ħafna aħjar li nixtruha milli mmorru nisirquha.

Dan jgħodd ukoll għal dawk il-persuni, għalkemm dejjem jonqsu, li jgħawwġu jew idawru rashom 'l isfel is-sinjali ta' direzzjoni tat-traffiku.

Ġieli jdawwruhom ukoll fid-direzzjoni opposta bil-konsegwenza li kemm il-Maltin u aktar u aktar it-turisti li jiġu f'pajjiżna jiffaċċjaw diffikultajiet li jistgħu jkunu ferm aktar koroh mill-ħsara li tkun saret.

Dan ġie ripetut diversi drabi mhux minni biss, pero' anke minn persuni fil- kunsilli lokali.

Hemm dawk li jgħawġu, ikissru u jaqilbu s-sinjali rashom l'isfel u hemm dawk ukoll li jieħdu gost li jużaw iż-żebgħa fuq is-sinjali biex jagħmlu graffiti.

L-ewwelnett ma nafx x'gost u pjaċir hemm f'dawn l- azzjonijiet vandali u irresponsabbli.

It-tieni nett, għal darba oħra, meta jsiru dawn l-atti vandali minbarra li biex tiġi replaced it-tabella l-flus se jittieħdu mit-taxxi li aħna lkoll inħallsu, aktar gravi huwa r-riskju, d- diffikulta' u l-problemi li jinħolqu għal dawk li ma jkunux jafu l-inħawi.

Hemm problemi oħrajn li nibdew niffaċċjaw f'dawn iż-żmenijiet ta' ċelebrazzjonijiet ta' festi lokali u reliġjużi.

M'inix se nidħol fil-mertu ta' f'kemm postijiet jista' jkun hemm diffikultajiet u problemi għax dak mhux il-kompitu tiegħi.

Se nitkellem fuq l-għada tal-festa.

Għandna numru sostanzjali ta' rħula fejn il-partitarji tal-qaddis patrun tar-raħal jiddeċiedu li jmorru jiċċelebraw ix-xalata tal-festa tar-raħal f'xi bajja partikolari.

L-ewwelnett diġa' fil-ftit festi li għaddew kelli okkażjoni li personalment nara persuni waqt dawn ix-xalati jixxabbtu mal-vetturi b'periklu għalihom infushom u għal persuni oħra li jkunu għaddejjin fil- vetturi.

Sfortunatament diġa' kellna okkażjonijiet fejn persuni li kienu qed jagħmlu din it-tip ta' ċelebrazzjoni korrew permanentament jew sahansitra tilfu ħajjithom.

Jien m'jien ħadd biex nindaħal fiċ- ċelebrazzjonijiet li jsiru u mhux se nkun jien li nipprova nwaqqaf lil min irid jiċċelebra l-festa tar-raħal tiegħu, madanakollu huwa mportant li filwaqt li nkunu qegħdin nagħmlu dawn it-tip ta' ċelebrazzjonijiet naraw li s-sigurta' tal-persuni li jkunu qegħdin f'dawn il-postijiet tiġi osservata għall-interess tagħhom infushom, ta' dawk li jistgħu jkunu għaddejjin mill- istess toroq u wkoll minħabba l-paniku li kultant jinħoloq b'dawn it-tip ta' ċelebrazzjonijiet.

Mil-bidu ta' l-istaġun tal-festi rridu naraw li kemm jista' jkun ma nħallux lil dawn it-trakkijiet, li ma nafx x'daqs wieħed jista' jgħid li għandhom, armati bi storbju li ħadd ma jista' jgħid x'tip ta' storbju hu, jgħaddu mit-toroq residenzjali tagħna.

Importanti wkoll li ma nħallux li dan it-tip ta' storbju jkompli jirrepeti ruħu.

Il-lokalitajiet li jkunu fil-qrib ta' dawn iċ-ċelebrazzjonijiet u ta' dan l- istorbju diversi drabi wkoll għandhom problemi minhabba fihom.

Jien nitkellem b'esperjenza diretta ta x'jigri per eżempju fil-Mellieħa u f'San Pawl il-Baħar, b'mod partikolari t-Tnejn filgħaxija meta dawk il-persuni li jkunu għamlu ġurnata l-Armier jew l-Għadira jkunu se jirritornaw lejn ir- raħal tagħhom.

Għalkemm fiż-żewġt irħula hemm bypass li biha tista' taqta' t-traffiku minn ġo nofs ir-raħal, huma ħafna l-persuni li jippreferu jgħaddu minn ġo nofs il-Mellieħa u San Pawl il-Baħar b'dawn iċ- ċelebrazzjonijiet, bl-istorbju kollu li jkunu qegħdin jagħmlu u bil- konsegwenza li diversi persuni jilmentaw bħala riżultat tal-konġestjoni li tinħoloq u tad-dwejjaq li jikkawża dan l-istorbju.

Jien nagħmel appell lil kull min jorganizza dawn it-tip ta' ċelebrazzjonijiet li nħallu lil dawn il- persuni jiċċellebraw pero' kemm jista' jkun naraw li mill-irħula li jkunu se jgħaddu ma jikkawżawx id-diffikulta' u problemi li qed jikkawżaw.

Huwa mportanti li kulħadd jeżerċita d-dritt tiegħu li jieħu gost iżda fl-istess ħin kemm jista' jkun għandna nipprovaw nevitaw dawk li huma potenzjal ta' inċidenti u problemi għall-ħajja, b'mod partikolari ta' dawk li jkunu qed jiċċelebraw stess.

Għandna nevitawhom b'mod serju u possibilment mingħajr l- intervent tal-pulzija u lanqas ta' xi awtorita' oħra.

Għandhom ikunu l- istess persuni li jiċċelebraw li jaraw li qed josservaw ir-regoli li jeżistu f'dan il-pajjiż.

Ħaġa oħra wkoll marbuta maż-żmien tas-sajf hi li matul is-snin li għaddew in-numru ta' persuni li għandhom xi opra tal-baħar jew mezz ta' trasport li huwa marbut mal-baħar żdied sostanzjalment f'dan il-pajjiż.

Dawn l-opri tal- baħar ivarjaw fid-daqs tagħhom, minn żgħar sa kbar ħafna.

Hawnhekk ukoll għal darba oħra, kulħadd għandu dritt li jgawdi, jirrilassa u jiddeverti permezz ta' l-opra tal-baħar li jkun investa fiha għall-gost tiegħu u tal- familja tiegħu iżda rridu naraw ukoll li jinstab il-bilanċ meħtieġ bejn id- drittijiet ta' dawk li għandhom opri tal-baħar u d-drittijiet ta' dawk il- persuni l-oħra li m'għandhomx opri tal-baħar imma għandhom dritt li jgawdu minn xi tip ta' sports fil-baħar.

Dan il-bilanċ għandu jinstab biex nevitaw inċidenti li mhux darba jew tnejn kienu fatali.

Il-ġimgħa li għaddiet l- awtorita' marittima Maltija fil-fatt ħabbret li f'dan il-pajjiż illum, b'żieda fuq is-sena li għaddiet u s-snin l-oħra, hemm 18-il bajja li huma meqjusa bħala swimmer zones, fejn huma l-għawwiema li għandhom il- prijorita' fuq kull attivita' oħra li tista' ssir f'dawk l-inħawi tal- baħar.

Huwa mportanti ferm li dawn iż-żoni riservati għall-għawwiema jkunu osservati mill-istess għawwiema li ma jaqbżux il-limiti li huma ndikati fid- diversi bajjiet li għandna fil-pajjiż pero' mbagħad huwa wkoll importanti u relevanti ħafna li dawk li jidħlu ħdejn dawn il-bajjiet bl-opra tal-baħar tagħhom jibqgħu 'il barra mill-limitu li qegħdin nimponu apposta għal dawk iż-żoni protetti għall-għawwiema.

Huwa mportanti ferm li dawk li jmorru bl- opri tal-baħar jaraw u jassiguraw id-dover tagħhom li jħarsu d-drittijiet ta' dawk li qegħdin jgħumu.

Kif nafu lkoll il-pajjiż żgħir tagħna huwa popolat iżżejjed u fix-xhur tas- sajf nisfruttaw il-baħar bl-aħjar mod li nistgħu għal skop ta' divertiment.

Minbarra l-Maltin ikun hawn eluf kbar ta' turisti li wkoll jippruvaw igawdu minn dawn il-faċilitajiet li għandna.

Irridu naraw li kulħadd josserva dak il-bilanċ tant neċessarju bejn id-dritt ta' min qed jgħum u d-dritt ta' min għandu opra tal-baħar li jgawdi wkoll l-isport tiegħu.

Aħna minn żmien għall-ieħor nippruvaw naraw li dawn il-kampanji ta' sigurta' fuq il-post tal-baħar f'dan ir-rigward jilħqu lil dawn il-persuni.

Nafu li kemm ilha tiġi mposta din il-miżura ta' ħarsien għall-għawwiema naqsu drastikament in- numru ta' inċidenti fil-qalba tal-bajja li huma meqjusa bħala żona protetta u wieħed jawgura li dan is-sajf ikun sajf ieħor fejn l-inċidenti fil-baħar mhux biss jonqsu imma possibilment jispiċċaw.

Għalkemm nafu li hija possibilta' ftit remota li ma jkun hemm l-ebda inċident, jiena żgur li jekk kemm-il darba kulħadd josserva d-doveri tiegħu dan il-bilanċ meħtieġ ikun jista' jintlaħaq.

Hawnhekk nagħmel appell ċar, b'mod partikolari għal dawk li għandhom l-opri tal-baħar, li jaraw li josservaw kontinwament il-limiti f'dawn id-diversi bajjiet li għandna.

Nafu wkoll li minbarra l-opri tal-baħar li huma tas-sidien privati llum għandna wkoll numru ta' operaturi li jaqilgħu l-għixien tagħhom billi jikru jet skis, speedboats u diversi opri tal-baħar lill-Maltin u l-barranin.

Naturalment qegħdin jinkrew lil dawk il-persuni Maltin li ma jixtrux l-opri tagħhom jew inkella lit-turisti li mhux se joqogħdu jġorru l-jet skis magħhom minn barra għal ġimgħa.

F'dan ir-rigward nagħmel żewġ appelli differenti.

L-ewwelnett huwa ferm importanti li lil dawk il-persuni li jikru din l-opra tal-baħar nispjegawlhom x'inhuma d-doveri u r- responsabbiltajiet li għandhom meta qegħdin jingħataw f'ċertu sens arma, għax illum il-jet skis u l-ispeedboats li għandhom ċerta veloċita' u horse power u huma fil-fatt l-arma.

Ma nistgħux nibqgħu nibku wara li jkun sar xi inċident fatali imma rridu naraw li f'dan ir-rigward jingħata dak it- tagħrif u informazzjoni meħtieġa lil dawn il-persuni.

Dawn il-persuni jridu jgħixu permezz ta' l-investiment li jkunu għamlu u j'Alla dan is-sajf li ġej ikun sajf ieħor tajjeb bħal ma kienu s-sjuf li għaddew f'dan ir- rigward.

Jien infurmat li għal din is-sena se jkun hemm żieda sostanzjali ta' jet skis li jkunu qegħdin jintużaw fid-diversi bajjiet tagħna, kemm mill-privat kif ukoll għal dawk li huma ħtiġijiet kummerċjali.

J'Alla li kull min isuq minn dawn l-opri tal-baħar ikun infurmat bis-serjeta'.

Hemm punt ieħor marbut ma' l-operaturi li jagħtu dan is-servizz.

Fejn ikun hemm xi diffikulta' jew xi nuqqas ta' komprensjoni min-naħa ta' min ikun se jingħata d-dgħajsa, nagħmel appell lill-operaturi li jkun aħjar jekk jitilfu dik il-kirja partikolari, ikun aħjar li dik il-persuna tmur tgħid li dak l-operatur ma riedx jikrilu d-dgħajsa, milli jikri d-dgħajsa mbagħad jibki wara minħabba l-fatt li dak li jkun ingħata dik l-opra tal-baħar m'osservax ir-responsabbiltajiet tiegħu jew inkella kkawża diffikultajiet lil persuni oħrajn.

Nafu li dawn l-opri tal-baħar iridu joħorġu minn max- xatt.

Ma tistax toħroġ bihom minn distanza 'l barra b'hekk fil-bajjiet li huma riservati għall-għawm hemm passaġġi minn fejn dawn l-opri tal-baħar jistgħu joħorġu minn max-xatt għall-ibħra miftuħa.

Hawnhekk ukoll, f'dak il- ftit ħin bejn ix-xatt u fejn hemm l-indikazzjonijiet tal-bajjiet li huma riżervati għall-għawwiema, hu mportanti li l-persuni li jkunu qegħdin isuqu dawn l-opri tal-baħar josservaw l-ispeed limits u jibqgħu josservaw ir- regolamenti tal-baħar mill-mument li ħarġu 'l barra miż-żona li hija riservata għall-għawwiema.

Naturalment nibdew is-sajf u nibdew bl-attivitajiet tagħna l-Maltin bħall- barbecues u kull tip ta' attivita' oħra li tiġri fil-bajjiet ta' pajjiżna.

Huwa tajjeb li kulħadd ikollu ċ-ċans u d-dritt li jmur jiddeverti f'dawn il- bajjiet u jagħmel il-barbecue fil-post li jixtieq hu iżda rridu niftakru wkoll li l-għada filgħodu, jew l-għada filgħaxija jew inkella wara nofsinhar, wara li inti tkun tlaqt ikun hemm persuni oħra li jridu jużaw dik l-istess bajja biex bħal ma inti kellek id-dritt kollu li tiddeverti, dawk li jiġu warajk ukoll ikunu jridu jiddevertu mingħar riskji akbar għal ħajjithom milli kellek int qabilhom.

F'dan ir-rigward importanti li ma noqogħdux ngħidu li l-alka ma jnaddfuhiex mill-bajja jew għax dak it-tali ministeru ma jarax li jkun hemm it-tabelli neċessarji fil-post, jew ngħidu li l-dustbins ma jkunux f'dawn il-postijiet.

Dawn il-faċilitajiet diversi li jkunu provduti, biċċa mill-Ministeru tat-Turiżmu, biċċa mill-Awtorita' Marittima u biċċa minn forsi kunsilli lokali, faċilitajiet ta' tindif u postijiet fejn nistgħu nwaddbu l-affarijiet li ma nkunux irridu nieħdu magħna lejn id-dar, kull wieħed minna għandu jara li l-ewwelnett inħalluhom hemmhekk.

Mhux darba u tnejn li tiltaqa' ma' kunsilli lokali li jgħidulek li t-tali faċilitajiet sanitarji li huma kienu qegħdu fil-bajja partikolari nsterqu jew inħarqu.

Irridu nifhmuh dan għax filwaqt li huwa mportanti li l- gvern, l-awtoritajiet u l-kunsilli lokali jagħmlu s-sehem tagħhom biex dawn il-faċilitajiet jitqiegħdu f'posthom aktar importanti li aħna li nużaw dawn il-faċilitajiet naraw li dawk inħalluhom hemm għal ta' warajna li jiġu biex jużaw l-istess post aktar tard.

Għandi punt ta' l-aħħar marbut mad-diversi signs tat-toroq fuq il-postijiet ta' kostruzzjoni.

Għal darbtejn u tlieta rajt b'għajnejja sitwazzjonijiet fejn il-kuntratturi li jkunu qed jagħmlu x-xogħol f'toroq partikolari jagħmlu l-bozoz u s-signs neċessarji u jagħmlu r-reflective material li wieħed jistenna li jkun hemm fuq sites ta' kostruzzjoni b'mod partikolari fejn hemm it-traffiku għaddej fid-direzzjonijiet opposti.

Dawn is-signs tarahom fil-11.00 p.m. iżda meta tgħaddi l-għada filgħodu ssib li nofshom ikunu nsterqu bil-konsegwenza li min jgħaddi wara jkollu problema u jkollu jieħu riskju biex jgħaddi minn naħa għal oħra.

Hawnhekk nagħmel appell l- ewwelnett lill-kuntratturi li jaraw li dawk li huma suppost il-watchmen tagħhom bis-serjeta' jkunu qegħdin fuq il-post tax-xogħol ħalli jaraw li dawn l-affarijiet ma jinsterqux.

Iżda l-aktar dan l-appell għal darba oħra nagħmlu lil kull wieħed minna, li forsi jara erba' bozoz, erba' biċċiet reflecting material, u jiddeċiedi li dak huwa source tajjeb biex il-luzzu li għandu jwaħħallu biċċa reflective light inkella juża l-bozza biex imur għall-qarnit u affarijiet bħal dawn.

Naħseb li l-valur ta' ħajja li tista' tintilef bħala riżultat ta' azzjoni irresponsabbli bħal din għandha twassalna biex ħadd minnha ma jagħmel azzjonijiet ta' serq u nesponu lilna nfusna, lill-uliedna u lil dawk kollha li jgħaddu minn dawn l-inħawi għall- perikli. lmbagħad meta jiġru l-inċidenti kollha kemm aħna nilmentaw u ngergru li kien ikun aħjar kieku ma nsterqux dawk l-affarijiet.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t- Tlieta, 12 ta' Ġunju, 2001 fid-9.00 a.m. bl-agenda kif komunikata mill- Ministru.

Fid-9.30 p.m. l-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

XOGĦOL ĠDID

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' nies li bdew xogħol ġdid is-sena l-oħra xahar b'xahar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba hi kif jidher fit-Tabella li qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

REĠISTRU TAD-DISIMPJIEG

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' persuni li nqata mir-reġistru tad-disimpjieg is-sena l-oħra xahar b'xahar u għaliex?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta ser tingħata f'xi Seduta oħra.

BOARDED OUT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew boarded out nies mix-xogħol is-sena l-oħra u kull sena fl-għaxar snin ta' qabel?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella dwar l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

RELIEF

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huwa in- numru ta' persuni li qegħdin fuq ir-relief illum?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' persuni li qegħdin fuq ir-relief sa l-aħħar ta' April 2001 huwa ta' 10,104 benefiċjarji, komposti kif ġej:-

|Għajnuna Soċjali |6322 benefiċjarji| |Għajnuna Soċjali |3782 benefiċjarji| |Għad-Disimpjieg | |

SKARTAR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm inqabdu ħaddiema taċ-ċivil skartati mix-xogħol is-sena l-oħra?

F'liema dipartiment tal-Gvern kienu jaħdmu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Permezz tar-Regolamenti l-ġodda tad-Dixxiplina li daħlu fis-seħħ fl-1 ta' Frar 2000 l-każijiet tad-dixxiplina ġew delegati lill-Kapijiet tad-Dipartimenti u għalhekk m'għandhomx aktar jgħaddu mill- Uffiċċju tiegħi.

Dwar id-Dipartimenti li jaqgħu taħt l-Uffiċċju tiegħi, ninsab infurmat li ma kien hemm l-ebda mpjegat li nqabad skartat mix-xogħol.

Fir-rigward tal-Ministeri l-oħra nistieden lill-Onorevoli Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministri rispettivi.

Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra Tabella li turi l-każijiet ta' skartar minn fuq il-post tax-xogħol li dwarhom kienu ttieħdu passi skond ir- Regolamenti tad-Dixxiplina ta' l-1977 fil-perjodu 1 ta' Jannar sal-31 ta' Jannar 2000.

KORDIN GRAIN TERMINAL

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġie impurtat qamħ għall-produzzjoni tal-ħobż matul is-sena kalendarja 2000 mill-kumpanija Medigrain Ltd?

Jista' jgħid kemm ġie impurtat qamħirun għall-annimali matul l-istess sena 2000 mill-kumpanija Medigrain Ltd?

Jista' l-Ministru jgħid kemm minn din l-importazzjoni totali ta' qmuħ kienet maħżuna fit-Terminal ta' Kordin?

Jista' jgħid kemm kienet is-somma mħallsa f'dan il-perjodu mill-Kumpanija Medigrain lill-Kordin Grain Terminal f'dan ir-rigward?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li matul is-sena 2000 il-Medigrain impurtat 55,053 tunnellata qamħ għall-produzzjoni tal-ħobż u 72,983 tunnellata qamħirrun għall-annimali.

Il-qamħ u l-qamħirrun kollu mpurtat kienu maħżuna fit-Terminal ta' Kordin.

L-ammont imħallas matul is-sena li għaddiet mill-Medigrain lill-Kordin Grain Terminal għall-ħażna tal-qamħ u l- qamħirrun kien ta' Lm286,346.

KORDIN GRAIN TERMINAL CO.

LTD

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kif inhu kompost u minn min il-board tal- Kordin Grain Termincal Co. Ltd. u tal-Medigrain Company Ltd?

Jista' jgħid meta sar l-aħħar tibdil ta' segretarji tal-Bord ta' dawn iż- żewġt kumpaniji?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-preżent, il-Bord tad-Diretturi tal-Kumpanija Kordin Grain Terminal huwa ffurmat mis-Sur Charles Demicoli bħala Chairman u s-Sinjuri George Borg, Tony Agius, Joseph Mifsud, Edmund Gatt Baldacchino, Albert Rutter u Raphael Toledo bħala Diretturi.

L-aħħar tibdil li kien hemm rigward is-Segretarju ta' din il-Kumpanija kien b'seħħ mill-1 ta' Jannar 1997 meta s-Sur Alex Agius ħa post is-Sur Paul Bezzina wara li fl-1 ta' Diċembru 1996 kien ġie nominat Bord tad-Diretturi ġdid.

Bħalissa, il-bord tad-Diretturi tal-Kumpanija Medigrain huwa ffurmat mis- Sur Anthony Agius bħala Chairman, is-Sur Paul Abela bħala Deputat Chairman u s-Sinjuri Gaetan Buttigieg, Oliver Ellul, Maurice L. Petrococchino u Franco Serracino Inglott.

Is-Segretarja tal-Bord hija l-Avukatessa Rachael Bonello u l-aħħar tibdil f'dan ir-rigward sar fl-1999.

ĠBIR TA' L-ALKA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid f'hiex jikkonsisti l-kuntratt, ftehim jew xorta oħra li għandu min juża l-gaffa għal-ġbir ta' l-alka mill-bajjiet?

Jista' jekk huwa possibli jpoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra?

Jista' jgħid minn min sar dan il-kuntratt, ftehim jew xorta oħra u meta sar?

Jista' l-Ministru jgħid kemm qed jitħallas u kemm tħallas s'issa?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninsab infurmat li t-tender għall-ġbir ta' l-alka ħareġ fl-1992.

Meta dan ġie abbandunat, id-Dipartiment tat-Turiżmu dar fuq il-kuntratturi l-oħra li kienu tefgħu t-tender fosthom dak li sal-lum għadu jagħti s-servizz.

Dan għadu regolat bil-kundizzjonijiet ta' l-1992 u t- tender kien ħareġ bil-proċeduri li l-Gvern kien josserva dak iż-żmien.

Ninsab infurmat ukoll li fl-1992 il-kuntrattur kien jitħallas bir-rata ta' Lm2 fis-siegħa, liema rata ġiet riveduta għal Lm 3.45 fis-siegħa f'Jannar 1998 u għal Lm 4 fis-siegħa b'seħħ minn April ta' l-istess sena.

Sal-lum dan il-kuntrattur tħallas is-somma ta' Lm 47,827.

BEACH CLEANERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm jammontaw in-numri ta' trakkijiet li qed jintużaw mis- sezzjoni tal-beach cleaners?

Jista' jgħid min qiegħed jipprovdi dan is- servizz u kemm qed jitħallas?

Jista' jgħid kemm tħallas matul is-sena 1999, 2000 u 2001?

Jista' jgħid meta huwa maħsub li ser jinxtraw trakkijiet ġodda għal din is-sezzjoni?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninsab infurmat li l-għadd ta' trakkijiet li qed jintużaw mit-taqsima tal-beach cleaners huwa tlettax (13).

Is-Servizz qiegħed jiġi pprovdut mill-ħaddiema tal-gvern, dawk li qabel kienu Impressed Drivers.

Matul is-sena 1999 tħallset is-somma ta' Lm110,961.47 u fis-sena 2000 tħallset is-somma ta' Lm110,884.80.

Fis-sena 2001 dawn il-ħaddiema qegħdin jitħallsu fi skala 20 u Lm5.193 kuljum bħala allowance għall-kirja tat-trakk.

MIC

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm il-ħarġa ġiet ippublikata tal- fuljett 'Aġġornat' mill-MIC?

Jista' l-Ministru jgħid f'kull każ kemm-il kopja ġiet stampata?

Jista' jgħid f'kull każ min stampa u għamel l-artwork u colour separations?

Jista' jgħid f'kull każ kemm sar ħlas għall-istampar, Artwork, Colour separations, posta, distribuzzjoni etc.

ONOR.

JOE BORG: Iċ-Ċentru ta' Informazzjoni Malta-Unjoni Ewropea, sa llum, ippubblika 69 edizzjoni tan-newsletter "Aġġornat".

Min dawn ġew stampati l-aħħar 16 il-edizzjoni b'elf kopja kull darba.

L- edizzjonijiet ta' qabel tqassmu biss permezz ta' l-e-mails lil dawk li kienu talbuha.

Minn meta beda jiġi stampat qegħdin jiġu impostati madwar 800 kopja bil- prezz tal-posta normali.

Xogħol ta' artwork, colour seperations u stampar, issir minn "Standard Publications Ltd" bi prezz globali ta' Lm147 kull edizzjoni.

PUBLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm-il pubblikazjoni ġiet maħruġa mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu matul is-sena 1999, 2000 u 2001?

Jista' jgħid separatament f'kull każ x'kienet ir-raġuni tal-pubblikazzjoni, liema kienet u kemm-il kopja ġiet stampata?

Jista' jgħid f'kull każ min stampa u għamel l-artwork u colour sepations?

Jista' jgħid separatament f'kull każ kemm sar ħlas għall-istampar, artwork, colour separations, posta, distribuzzjoni etc?

ONOR.

JOE BORG: Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin

Ma kien l-ebda pubblikazzjoni mill-Ministeru tiegħi fis-snin 2000 u 2001 filwaqt li kien hemm pubblikazzjoni waħda fis-sena 1999 kif jidher hawn taħt:

| |Pubbli|Kopji|Min |Kemm | | |kazz-j|Stamp|għamel |sewa' | | |onijie|ati |ix-xogħo|l-istam| | |t | |l ta' |par, | | | | |Artwork |artwork| | | | |u Colour|, | | | | |Seperati|colour | | | | |on |separat| | | | | |ion, | | | | | |posta u| | | | | |distrib| | | | | |uzzjoni| |19|A |2,100|Il-Colou|LM | |99|Counci| |r |6,767.3| | |l for | |Separati|5* | | |All | |on sar | | | |Season| |mir-Repr| | | |s | |o House | | | | | |Co Ltd | | | | | |L-Artwor| | | | | |k sar | | | | | |mill-Fly| | | | | |ing Cat | | | | | |Design | |

*L-ammont ta' Lm6,767.35 ma jinkludiex posta u distribuzzjoni peress li ma nżammux rekords tagħhom.

Malta EU Information Centre

Ma kien hemm l-ebda pubblikazzjoni mill-Malta EU Information Centre fis- sena 1999 filwaqt li fis-snin 2000 u 2001 it-tagħrif huwa kif jidher hawn taħt:

| |Pubbl|Kopji|Min |Kemm | | |ikazz|Stamp|għamel |sewa' | | |jonij|ati |ix-xogħo|l-istam| | |iet | |l ta' |par, | | | | |Artwork |artwork| | | | |u Colour|, | | | | |Seperati|colour | | | | |on |separat| | | | | |ion, | | | | | |posta u| | | | | |distrib| | | | | |uzzjoni| |200|Socra|20,16|Mizzi |LM | |0 |tes |0 |Graphics|1,196.2| | | | | |4 | | |Malta|170,2|Mizzi |LM | | |u |00 |Graphics|2,431.5| | |l-U.E| | |0 | | |. | | | | | |Leona|5,000|MPS Ltd |LM | | |rdo | | |482.50 | | |L-U.E|5,000|MPS Ltd |LM | | |. u | | |482.50 | | |x-Xog| | | | | |ħol | | | | | |Misto|160,0|JP |LM | | |qsija|00 |Advertis|15,207.| | |u | |ing Ltd |99 | | |Tweġi| | | | | |ba | | | | | |Xi |170,0|Visual |LM | | |Tfiss|00 |Trends &|11,208.| | |er | |Co Ltd |00 | | |Għali| | | | | |ja 1 | | | | | |Xi |160,0|Visual |LM | | |Tfiss|00 |Trends &|12,026.| | |er | |Co Ltd |32 | | |Għali| | | | | |ja 2 | | | | | |Fact |300 |JP |LM | | |Sheet| |Advertis|759.00 | | |s | |ing Ltd | |

|200|Youth|20,00|MPS Ltd |Funded | |1 | |0 | |by EC | | |Q & A|30,00|MPS Ltd |Funded | | |Busin|0 | |by EC | | |ess | | |(Dist. | | | | | |LM657) | | |Id-Dr|40,00|Aim |Funded | | |ittij|0 |Holdings|by MIA | | |iet | | | | | |tiegħ| | | | | |ek | | | | | |meta | | | | | |ssief| | | | | |er | | | | | |Cross|140,0|Standard|LM | | |roads|00 |Publicat|7,987.0| | |(Mont| |ions |0 | | |hly) | | | | | |Aġġor|18,00|Standard|LM | | |nat |0 |Publicat|3,366.0| | |(Week| |ions |0 | | |ly | | | | | |Publi| | | | | |catio| | | | | |n) | | | |

TRIQ QASAM SPERIMENTALI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se tiġi rranġata Triq Qasam Sperimentali, fl-area ta' Ħal Farruġ li tkissret meta sar ix-xogħol fuq it- tiswija tad-drenaġġ?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-Dipartiment tat-Toroq diġa ġibed l- attenzjoni tal-kuntrattur li t-trinka qiegħda tinżel f'xi postijiet u b'hekk tinħtieġ li tissewwa, iżda peress li x-xogħol sar taħt kuntratt tad- Dipartiment tad-Dranaġġ, l-Onor.

Interpellant hu mitlub jirreferi l- mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

ĦEALTH CENTRE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jispjega għaliex residenti f'parti mill-area magħrufa bħala Ħal Farruġ, Ħal Luqa u li jibgħatu lill-uliedhom fl-iskola primarja ta' San Bastjan, Ħal Qormi, jiġu mitluba jmorru fil-Health Centre tal- Furjana u mhux fil-Health Centre ta' Ħal Qormi?

Jista' jikkonsidra li dawn ir-residenti jibdew jagħmlu użu mill-Health Centre ta' Ħal Qormi u mhux tal-Furjana biex jingħeleb l-inkonvenjent li dawn ir-residenti għandhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li l-policy tad-Dipartiment huwa li kull resident jattendi fiċ-Ċentru tas-Saħħa li huwa responsabbli għal post residenzjali tiegħu skond il-catchment area ta` kull Ċentru tas-Saħħa.

Dan minħabba raġunijiet loġistiċi u minħabba is-sistema ta` filing u ta` medical records.

Ċittadini residenti f'Ħal Luqa jaqgħu taħt iċ-Ċentri tas-Saħħa tal-Furjana u dawk residenti f'Ħal-Qormi jattendu iċ-Ċentru tas-Saħħa ta` Ħal Qormi.

Id-Dipartiment bilfors irid jimxi fuq ir-residenza kif indikata fl-ID Card għaliex inkella jinqalgħu ħafna problemi iżjed milli wieħed isolvi.

Minkejja dan id-Dipartiment dejjem lest li jagħmel eċċezzjoni f'każi speċifiċi fejn ikun hemm raġuni valida meta issir xi talba minn xi individwu f'dan ir-rigward.

Id-Dipartiment lest ukoll li jiddiskuti ma rappreżentanti ta` dawk in-nies li joqgħodu fil-parti ta` Ħal Farruġ, Ħal Luqa jew mal-Kunsill Lokali sabiex wieħed jistħarreġ jekk tistax tinsab soluzzjoni aċċettabli għal kulħadd dwar din il-problema.

TOROQ

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta Triq San Tumas f'Ħal Luqa se ssir minħabba l-inkonvenjent u l-periklu kbir li tippreżenta għal kull min jgħaddi b'xi vettura minn hemm u l-ħsejjes kbar ta' tisbit tal-vetturi, li r-residenti jkollhom jissaportu matul il-ġurnata u l-lejl minħabba is- sitwazzjoni tat-triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għal Mistoqsija Parlamentari Nru. 25955.

LIVELL TA' ĦSEJJES AĊĊETTABBLI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'azzjoni qed jieħu d-Dipartiment għal Ambjent biex jistabilixxi l-livell ta' ħsejjes aċċettabbli partikolarment fl-areas li huma residenzjali iżda sem-industrijali?

Kif qed jiġu infurzati dawn l- azzjonijiet jekk qiegħed jieħu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari numru 25960 (Seduta 544).

COMPARATIVE RETURN OF EXPENDITURE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għal comparative return of expenditure għal perjodu 1 ta' Jannar 2001 u l-31 ta' Marzu 2001 li ġie ppublikat fil-gazzetta tal-Gvern fil-15 ta' Mejju 2001, jista' l-Ministru jagħti breakdown ta' l-items, item, item li jidhru n-numerati minn 10 sa 16 jiġifieri 10.

Ministru of Social Policy 11.

Social Security 12.

Social Security Benefits 13.

Family and Social Welfare 14.

Care of the Elderly; 15.

Housing 16.

Industrial and Employment Relations u n-nefqa taż kull sub item?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l- informazzjoni mitluba tinsab f'appendiċi 'B' annessa ma' kopja tal- 'Comparative Return of Expenditure' kif ippublikat mit-Teżor fil-Gazzetta tal-Gvern tal-15 ta' Mejju 2001 (Appendiċi A).

RUBBISH DUMP

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jieħu passi biex il-passaġġ żgħir li hemm fuq wara ta' A2, Triq il-Ħawħa, San Ġwann ma jibqax jintuża bħala rubbish dump b'inkonvenjenza għall-inkwilini indikati?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jekk l-area li qed jirreferi għaliha l-Onor Interpellant hija passaġġ pubbliku, allura ma jaqax taħt ir-responsabilita' ta' xi dipartiment tad-djar.

HOUSING AUTHORITY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li minħabba l-eta' ta' l-inkwilini ta' A 15, Triq il-Ħawħa, San Ġwann, jistgħu jiġu ikkunsidrati għall- appartament ieħor tal-Gvern preferibbilment ġewwa San Ġwann li jkun bla taraġ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li, f'Novembru 2000, d-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali ġie nfurmat li l-inkwilini li rrefera għalihom l-Onor.

Interpellant ma kienux interessati f'akkomodazzjoni alternattiva.

INTERVISTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk jistgħux jittieħdu passi biex meta persuni bla xogħol jintbagħtu għal-intervisti mas-settur privat, tinqata' d-drawwa ta' wħud li jitolbuhom jibgħatu CV flok jagħmlulhom intervista jew inkella li jinjorawhom minkejja li jgħidulhom li jkunu ser jikkuntattjawhom meta tkun lura f'postha il-persuna li kellha tintervisthom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor.

Interpellant japprezza li mhux faċli li tirregola dwarhom permezz ta' miżuri leġislattivi.

COURT FEES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħħal court fees il-Gvern fis-sentejn li għaddew u kemm mistenni idaħħal din is-sena a bażi tat-tariffi riveduti?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma l-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar u risposta tingħata f`xi seduta oħra.

BANKINI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jistax l- Ministru jara li jiġu irranġati il-bankini li hemm f'Triq il-Wied, l-Iklin billi minħabba il-ħafna konki li hemm fin-nofs huwa impossibbli li xi ħadd jgħaddi minn fuqhom mingħajr xkiel, jew b'xi push chair etc?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal-mistoqsija parlamentari nru.19922 seduta 392.

BARRIER

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk tistgħax titwaħħal xi barrier fuq il-bankina ta' Triq il-Wied, l-Iklin, qrib My Nest House, billi minħabba fil-kisra li hemm f'dawk l-inħawi faċli ħafna biex il-karozzi li jkunu għaddejjin bi speed qawwi jitilfu l-kontroll u jidħlu fil-ħajt?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tajt struzzjonijiet lid-Dipartiment tat-Toroq biex jara x'jista' jsir.

SEZZJONI HANDS ON FARMING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'qed jiġri mis-sezzjoni tal-hands on farming?

Kemm inġiebu annimali ġodda?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Minħabba l-prekawzjonijiet li qed nieħdu fil-farm kontra l-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer, iż-żjarat ta' l-iskejjel kellhom jieqfu temporanjament.

Għaldaqstant il-hands on farming bi ħsiebna nkompluh hekk kif jispiċċaw dawn ir-restrizzjonijiet preżenti.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija l-Onorevoli Interpellant huwa mitlub jispeċifika għal-liema perjodu qed jirreferi.

EŻAMI GĦALL-ĠARDINARA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid għaliex mil-general hands li għamlu l-eżami għall-ġardinara u li għaddew 55 mill-eżami u minnhom laħqu biss 25 imbagħad wara laħqu 3 oħra għaliex tlieta minn dawk il-25 li kienu laħqu spiċċaw bil-pensjoni.

Il-kumplament kienu mwegħda li jilħqu iktar tard matul is- sena, iżda issa rċevew ittra minn Kastilja li tgħix li l-postijiet vakanti kienu ġew kollha mimlija?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Meta saret is-sejħa għall-ġardinara kien hemm bżonn ta' sitta u għoxrin (26) ġardinar fid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura.

Minn dawk intervistati għall-post ta' ġardinar skond iċ-Ċirkulari MPO Nru. 25/99 tat-8 ta' Frar 1999 għaddew ħamsa u ħamsin (55).

Minbarra general hands kienu applikaw u għaddew mill-eżami ukoll ħaddiema fi gruppi industrijali oħra.

Wieħed mis-sitta u għoxrin (26) li għaddew ma ħax l- appointment għal raġunijiet tiegħu u minfloku laħaq dak li ġie fis-sebgħa u għoxrin (27) post.

Peress li matul dik is-sena spiċċaw erba' (4) ġardinara, saret talba li jilħqu erbgħa applikanti oħra minn dawk li għaddew mill-eżami.

Għadu għaddej proċess sabiex naraw jekk hux il-każ li nappuntaw aktar ġardinara minn fost dawk li għaddew.

VACATION LEAVE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġie kkanċellat vacation leave ta' nurses, nursing aids, health assistants u hospital auxiliaries li jaħdmu fir-Residenza San Vincenż De Paule mill-1 ta' Jannar 2001 sal-25 ta' Mejju 2001?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' leave kkanċellat mill-1 ta' Jannar sal-25 ta' Mejju hu kif ġej:

|Jannar |76 | |Frar | 88 | |Marzu |145 | |April |236 | |Mejju |226 |

ENEMALTA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm se titla s-somma totali li se titħallas lit-38 student Universitarju li l-Enemalta se tħaddem fis-sajf?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li t-tmienja u tletin student universitarju li l-Korporazzjoni Enemalta ser tħaddem matul ix-xhur tas- sajf ser jitħallsu skond kif provdut fiċ-Ċirkulari numru 23 ta' l-2001 maħruġa mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru fl-4 ta' Mejju 2001.

STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid mil-liema se jitħallsu s-685 student universitarju li se jħaddem fis-sajf id-Dipartiment tas-Saħħa?

Kemm se tkun is-somma totali mħallsa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li s-685 student universitarju li se jħaddem fis-sajf id-Dipartiment tas-Saħħa se jitħallsu mill-vot 51 Item 1210.

Jekk wieħed jikkonsidra li kull student jirċievi LM132, għal perjodu tax-xogħol tagħhom is-somma totali tagħhom tiġi LM90,420.

SAĦĦA - GĦAJNUNA FINANZJARJA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jinvestiga għaliex il-persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament mhijiex tibbenefika mill-għajnuna ta' mediċini u cioe' Xabatant Noche neta jidher li għandha r-rekwiżiti neċessarji sabiex tirċievi l-istess?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li din il-mediċina ma setgħetx tiġi approvata oriġinarjament (f'Marzu 2001) għaliex ma kinitx skond il-protokol għat-trattament tal-glaucoma, li kien eżistenti dak iż-żmien.

Wara li d- Drugs and Therapeutics Committee iddiskuta din il-problema mal-ispeċjalista tal-għajnejn, dan issottometta protokol ieħor fit-22 ta' Mejju 2001.

Dan il-protokol għandu jiġi diskuss fil-meeting tad-Drugs and Therapeutics Committee li ġej.

Jekk ikun rikommandat mill-kumitat u approvat mid- Direttur Ġenerali tas-Saħħa, pazjenti li ġew rikommandati għal dan it- trattament mill-ispeċjalisti tagħhom, jiġu mogħtija l-mediċina mill-isptar.

ARTIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari nru.

25443 li oriġinarjament saret lill-Ministru ta' l-Intern u li ġiet riferuta lilu u cioe': jgħid kemm kien in-numru ta' kunsilli lokali li talbu l-għajnuna lid-Dipartiment ta' l-Artijiet sabiex jgħinu lill-għaqdiet tal-lokal tagħhom jsibu propjeta/art jew fond biex jiżviluppaw aħjar l-premises tagħhom ħalli joffri servizz aħjar lill-membri tagħhom waqt il-ħin ħieles tagħhom?

X'progress sar u x'iżvilluppi ġew reġistrati?

ONOR.

AUSTIN GATT: Talbiet lid-Dipartiment ta` l-Artijiet għan-nom l- għaqdiet tal-lokal sabiex dawn jingħataw proprjeta/art jew fond tal-Gvern biex jizvillupawh aħjar bħala premises tagħhom ma taqax taħt il-proġett tad- Devoluzzjoni Lokali fi ħdan il-Ministeru.

Għaldaqstant jekk kien hemm xi talbiet bħal dawn, kemm il-Ministeru kif ukoll id-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali ma jżommux din l-istatistika.

XEMXIJA - TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jinformana għaliex matul dawn l-aħħar 28 xahar ma saru ebda xogħlijiet biex titranġa l-qagħda ħażina ħafna ta' Triq il-Pristorja u Triq Imġiebaħ fix-Xemxija, l/0 ta' San Pawl il-Baħar?

Jista' l-Ministru jara li l-awtoritajiet konċernati jgħaddu mill-kliem għall-fatti u cioe' jawtorizza x-xogħlijiet meħtieġa immedjatament sabiex ir-residenti li ma jammontawx għal ftit ikollhom triq diċenti?

Jekk fl- affermattiv, meta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li t-tenders biex isiru x-xogħolijiet fit-toroq msemmija mill-Onor.

Interpellant diġa ħarġu mid-Dipartiment tat- Toroq u ż-żmien għall-offerti ser jagħlaq fit-12 ta' Ġunju 2001.

Biex seta' sar dan ix-xogħol kellu jsir xogħol ta' preparazzjoni li sfortunatament 22 xahar ta' Amministrazzjoni Laburista ma tagħat l-ebda każ li tagħmel.

SAĦĦA - RABAT - ĊENTRU TAS-SAĦĦA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Peress li kif jaf il-Ministru l-poplu Rabti, ta' l-Imtarfa u dak ta' Ħad-Dingli għadhom qed jistennew iċ-Ċentru tas-Saħħa fir-Rabat jiftaħ mill-ġdid fuq bażi ta' 24 siegħa kuljum, jista' l-Ministru jinformana meta se jiġi rimedjat dan il- bżonn tal-komunita' ?

Jista' jinformana kemm kien in-numru ta' persuni li wżaw iċ-Ċentru tas- Saħħa bejn Jannar - April ta' din is-sena u fis-snin 1998, 1999 u 2000 rispettivament?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li ċ-Centru tas-Saħħa tar-Rabat ikun jista' jinfetah 24 siegħa kuljum meta jkun hemm biżżejjed tobba biex dan is- servizz ikun sostenibbli.

Id-Dipartiment għadu miexi bi studju u diskussjonijiet sabiex jasal għal soluzzjoni tal-problema ta' nuqqas ta' tobba fiċ-Centri tas-Saħħa.

In-numru ta' persuni li attendew fiċ-Centru tas-Saħħa tar-Rabat bejn Jannar u April fis-snin 1998, 1999, 2000, 2001 kienu hekk:

|2001 |18,927 | |2000 |24,668 | |1999 |22,809 | |1998 |23,334 |

PTA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li kif jaf il-Ministru familji mir-Rabat, Baħrija u Mtarfa għandhom bżonn is-servizz tal-karozza tal-linja għal jiem tas-sajf jaslu dirett f'San Pawl il-Baħar, jista' jinformana bl-arranġamenti li saru għar-rigward tal-ħinijiet u l-ġranet ta' matul il-ġimgħa meta r-residenti se jsibu dan is-servizz?

Peress li l-familji u l-anzjani li jużaw dan is-servizz jixtiequ li l- karozzi jitilqu mill-venda ta' Triq Santa Rita minħabba t-toqol tal- basktijiet eċċ li jġorru, jista' l-Ministru jara li din it-talba tiġi milqugħa wkoll?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li bħalissa hemm is-servizz tar-rotta 86 li jwassal għal San Pawl il-Baħar.

GĦAWDEX - RABAT – PERMESSI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid jekk it-trinka u l-mina li saru riċentement fi Triq ir- Repubblika, Rabat, Għawdex kienux koperti bil-permessi ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

Jekk huma koperti, tista' l-Ministru tagħti n-numru tal- permess?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li l-water culvert u s-service trench li saru riċentament fi Triq Fortunato Mizzi rRabat, Għawdex ma kinux jeħtieġu permess talAwtorita' ta' l-Ippjanar.

Jiena nfurmata wkoll li x-xogħol li qed jirreferi għalih l-Onor Interpellant jista' jkun it- tfannid 'l isfel mit-trinka biex ixxogħol li sar għall-water culvert u s- service trench ma jimpedix li 'l quddiem tkun tista' ssir subway għall-użu tat-tfal ta' l-iskejjel sekondarji u postsekondarji.

TARXIEN - MERA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li ssir mera faċċata tal-kanutniera ta' Triq l-Oratorju ma' Triq Ħal Tarxien f'Ħal Tarxien peress li din hija blind corner għall-karozzi u hija ferm perikoluża għal dawk ħerġin minn Triq l-Oratorju?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku m'għandu l-ebda oġġezzjoni biex tiġi nstallata mera fil-post indikat mill- Onor. Interpellant, u ser jikkomunika mal-Kunsill Lokali ta' Ħal Tarxien biex jagħmel talba formali biex isiru x-xogħolijiet li hemm bżonn.

SPTARIJIET - SERVIZZ TA' BARBIER

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex pprovdut servizz ta' barbier għall-irġiel anzjani/morda li ma jkollhomx min jarhom fl-Isptar San Luqa u fl-isptarijiet l-oħra kollha ta' Malta, separatament?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fl-Isptar San Luqa m'hawnx servizz ta` barbier, wara li min kien qiegħed jagħmel dan ix-xogħol spiċċa biż-żmien.

Dan is- servizz bħalissa qed jingħad minn nursing aides jew mill-infermiera.

L-Isptar Monte Carmeli joffri servizz ta` żewġ barbiera għall-pazjenti rġiel kollha.

L-Isptar Monte Carmeli joffri wkoll servizz ta` female hairdresser għall-pazjenti nisa.

Fiż-żewġ każi s-servizz offruti huma fuq bażi full time.

Ġewwa l-Isptar Boffa, kellna servizz ta` barbier li kien jiġi mill-Isptar San Luqa kull ħmistax.

Dan baqa` jiġi sat-12 t'April 2001 sa meta rtira.

Bħalissa s-sitwazzjoni fl-Isptar Boffa hija l-istess bħal dik deskritta għall-Isptar San Luqa.

SKEJJEL - TAS SLIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitkomplew ix-xogħlijiet meħtieġa fil-bini ta' l-iskola primarja ta' Tas Sliema?

Meta se jmorru għal xi żmien fil- parti l-oħra tal-bini ta' l-iskola li diġa' ġiet irranġata?

Hemm xi ħsieb li l-parti lesta tal-bini flok tintuża għall-istudenti tibda jintuża bħala uffiċini għall-Fondazzjoni tas-Servizzi Edukattivi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fit-tieni ġimgħa ta' Lulju 2001 ser jingħata bidu għaż-żarmar u l-bini mill-ġdid tat-taraġ prinċipali ġo l- iskola sabiex jitlesta qabel jidħlu lura t-tfal f'Settembru li ġej.

Hu ppjanat li f'Settembru 2002 it-tagħlim għal perjodu ta' sentejn jibda jingħata fl-iskola sekondarja darba din tkun kompluta mix-xogħlijiet kollha.

Fil-preżent numru ta' kmamar fl-iskola sekondarja jintużaw mill- Istitut għall-Appoġġ tat-Tfal u Ġenituri, u dan sakemm l-operat ta' l- iskola primarja jkun trasferit għal ġo dan l-imkien.

SKOLA PRIMARJA - IMĠARR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitkomplew ix-xogħlijiet meħtieġa fl-iskola prmarja ta' l-Imġarr għax issa ilhom ix-xhur wieqfa?

Meta se titkompla s- sala ta' l-iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li x-xogħlijiet fl-iskola primarja ta' l- Imġarr sejrin jitkomplew fil-ġimgħat li ġejjin peress li riedu jinkisbu l- approvazzjonijiet meħtieġa mid-Dipartiment tal-Kuntratti.

Ġew identifikati numru ta' xogħlijiet li jridu jitwettqu u dawn qegħdin jiġu evalwati.

B'ebda mod dawn ix-xogħlijiet m'huma sejrin itellfu t- tagħlim u lanqas kienu ta' detriment għall-iskola meta kienu mwaqqfa temporanjament.

PA - BARRAKKA TA' FUQ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid x'passi ħadet l-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex tara li l- latrina pubblika li nbniet fil-barrakka ta' fuq tkun aktar adattata milli fil-fatt inbniet u issa qed tħassar parti sħiħa minn dan il-post storiku?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-latrina pubblika li qed jirreferi għaliha l-Onor.

Interpellant hija koperta bil-permessi ta` żvilupp meħtieġa mill-Awtorita` ta` l-Ippjanar.

Din tifforma parti mill- kumpless tal-proġett ta` l-'Stock Exchange' il-ġdida u li qed issir bil- permess PA 4863/98 maħruġ fis-27 ta` Mejju 1999.

Il-bini tal-latrina qed jirrispetta dak li ġie approvat mid-DCC u dan wara d-diversi konsultazzjonijiet li saru ma` dawk konċernati f`dan il-qasam waqt il- proċess ta` l-applikazzjoni relattiva.

EDUKAZZJONI - TAQSIMA SPLD

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jittieħdu passi biex l-istruttura tat-taqsima SPLD tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni tinbidel b'mod li l-persuna li d- dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament li tagħmel xogħol tajjeb ħafna ma' l-istudenti dyslexic tkun tista' tavvanza fil-karriera tagħha f'din l- istruttura għax hemm il-periklu li din titlaq minn din it-taqsima għax tinsab fi sqaq fil-karriera edukattiva tagħha?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-kwestjoni ta' l-istruttura meħtieġa għal servizzi lil tfal dyslexic hi s-suġġett ta' konsiderazzjoni sew fil-livell tad- Diviżjoni kif ukoll tal-Ministeru.

Nittama li fil-ġimgħat li ġejjin jiġi rapportat progress.

UNIVERSITA' TA' MALTA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlametari nru.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

DJAR - APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jinforma lil din il- Kamra r-raġuni għalfejn l-applikazzjoni lill-awtorita' tad-djar HAV50/99, li ilha li saret aktar minn sena u li l-okkupanti qegħdin isofru fiżikament, f'liema stadju waslet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-applikazzjoni li għamel referenza għaliha l-Onor.

Interpellant qiegħda fl-istadju biex isiru pjanti aktar dettaljati.

Ninsab infurmat ukoll li l-Awtorita' m'għandha ebda indikazzjoni li turi li hemm involuti persuni morda jew b'diżabilita'.

Jekk dan hu l-każ, l- Awtorita' għandha tiġi nfurmata bid-dettalji.

GĦAWDEX - TELEPHONE OPERATORS

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għaliex it-telephone operators tneħħew mill-exchange f'Għawdex?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

GĦAJNUNA SOĊJALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li l-każ ta' missier b'żewġt itfal, li nqata' mir-reġistru u jinsab fl-appell, jitmexxa b'mod urġenti peress li ma għandu l-ebda dħul ieħor?

Il-partikolaritajiet tiegħu qed jintbagħtu separatament.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ tal- persuna minnu ndikata ser jiġi mistħarreġ mill-Awtorita' Nazzjonali tax- Xogħol, fuq appell imressaq quddiem l-istess Awtorita' mill-persuna nnifisha minħabba li ġiet maqtugħha mill-ewwel parti tar-reġistru għar- raġuni li rrifjutat talba ta' xogħol.

Ninforma lill-istess Onor. Interpellant li peress li l-persuna msemmija qegħda tirreġistra taħt it-tieni parti tar-reġistru, il-mara tiegħu applikat għall-Għajnuna Soċjali f'isimha u għal bintha.

L-applikazzjoni tal-mara ser tiġi eżaminata mill-Bord ta' l-Għajnuna Soċjali nhar il-15 ta' Ġunju, 2001.

GĦAJNUNA SOĊJALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li omm armla żagħżugħa li mietilha żewġha ftit tal-ġimgħat ilu tibda tirċievi l-pensjoni tar-romol u mhux ta' min jirtira?

Il-partikolaritajiet tas-sinjura qed jintbagħtu separatament.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna minnu ndikata ġiet infurmata bil-każ.

MALTA SHIPBUILDING

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu x-xogħol li qed isir bħalissa fil-Malta Shipbuilding?

Jista' jgħid kemm baqa' xogħol (f'termini ta' xhur) fuq kull biċċa xogħol?

X'xogħol hemm ipprogrammat għall-istess azjenda għax-xhur li ġejjien, wara li jitlesta x-xogħol li hemm għaddej bħalissa, u dan sabiex ikun garantit l-impjieg tal-ħaddiema ta' l-istess Malta Shipbuilding?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Bħalissa l-Malta Shipbuilding għaddejja bil-bini tat-tielet vapur għall-Kumpanija Gozo Channel.

Ix-xogħol huwa maħsub li jkun lest sa l-aħħar ta' din is-sena.

Fl-istess waqt qed isir ukoll xogħol fuq bini ta' barkun għal sidien barranin.

Dan ix-xogħol għandu jitlesta sa nofs Lulju li ġej.

Hemm ukoll xogħol ta' fabrikazzjoni u twaqqif ta' flare tower għall-F.P.S.O. li qed jinħadem fit-Tarzna ta' Malta.

Hu maħsub li dan ix-xogħol jitlesta fi żmien sitt ġimgħat.

Fir-rigward ta' xogħol ieħor għat-Tarzna, qiegħed isir sforz sabiex jiġi attirat xogħol ġdid li jkun vijabbli.

Hemm diversi proġetti li l-Malta Shipbuilding ikkwotat għalihom u qed isiru diskussjonijiet aktar fil-qrib ma' sidien li jistgħu joffru xogħol għal din it-Tarzna.

TARZNA - VAPUR NORTHIA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema barranin jaħdmu fuq il-vapur Northia li hemm fit-Tarzna bħalissa?

Jista' jgħid jekk dawn il-ħaddiema għandhomx is-salarju tagħhom ġej mill-MDD?

Jekk fl-affarmettiv, x'inhu dan is-salarju u jekk hemmx xi benefiċċji oħra?

Kemm kien stmat li ser iqum ix- xogħol fuq in-Northia u kemm kellu jdum?

Jista' jindika xi profitti ser tagħmel it-Tarzna u jekk inżammitx it-target date li jitlesta x-xogħol, u allura jekk fin-negattiv jekk it-Tarzna hux ser tbati konsegwenzi finanzjarji?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li meta daħlet għall-kuntratt tan- Northia, it-Tarzna ħtiġilha tqabbad sub-contractors barranin biex jipprovdu servizzi speċjalizzati.

It-Tarzna ftehmet fuq ħlas għal dawn is-servizzi u m'għandhiex x'taqsam ma' ħlasijiet li s-sub-contractors jagħmlu lill- impjegati tagħhom.

It-Tarzna ma għandha l-ebda tort fid-dewmien li kien hemm fuq dan il- proġett.

L-informazzjoni l-oħra mitluba hija ta' natura kummerċjali u għal daqstant mhux fl-interess ta' l-istess azjenda li din tingħata.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI - PENSJONI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Peress li l-anzjana li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament twaqqfitilha l-pensjoni ta' l-eta' għax qed ikun allegat mid- dipartiment tas-sigurta' soċjali li għandha valur kapitali aktar minn Lm4,000, jista' l-Viċi Prim Ministru jara li jkun hemm investigazzjoni aktar dettaljata peress li hi qed tallega li għandha ħafna anqas dħul?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ fil-kwistjoni ġie rivedut favorevolment u l-pensjonanta ġiet infurmata bid- deċiżjoni.

ETC

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna għaliex persuni li jbatu minn depression u claustrophobia u ma jissaportux ġewwa, tant li għandhom ċertifikati f'dan is-sens, l-ETC ma tagħmel xejn dwarhom, u dawn it-tip ta' nies lanqas biss jiġu wżati?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- Korporazzjoni għandha sezzjoni apposta biex tieħu ħsieb persuni żvantaġġjati.

L-Korporazzjoni għandha skemi apposta għal dawn it-tip ta' klijenti bħal Bridging The Gap u l-Employment Training Placement Scheme (ETPS).

Il-Korporazzjoni ilha għal diversi snin tħares lejn diversi kategoriji ta' klijenti li huma żvantaġġjati bħal per eżempju nies bi ħxuna eċċessiva (obesity) u problemi soċjali, barra nies b'xi mard partikulari.

Propju bħal issa qed tiġi studjata l-possibilta' li jiġi introdott programm ġdid imsejjaħ Psycho-Social Education Prevention Group Sessions li għandu jgħin persuni b'kundizzjonijiet imsemmija mill-Onor.

Interpellant.

Jekk l-Onor.

Interpellant irid jindika lill-Korporazzjoni b'mod kunfidenzjali xi persuna li jaf biha u li tinħtieġ l-għajnuna, hu jista' jagħmel dan billi jikkuntattja lic-CEO, għax mhux dejjem il-Korporazzjoni tkun taf bil-kundizzjoni tal-individwu.

BEACH CLEANERS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid jekk ħarġitx xi memo sabiex ikun hemm bidliet fix-xogħol tal- beach cleaners tas-south?

Jista' jgħid ukoll jekk tneħħiex is-servizz tal- beach cleaners nhar ta' Ħadd mill-bajjiet ta' Rinella, Xgħajra u Kalkara?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninsab infurmat li ma kien hemm ebda tibdil fix- xogħol tal-beach cleaners għan-Nofsinhar ta' Malta.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija s-servizz ta' nhar ta' Ħadd, bħas-soltu, beda dan ix-xahar bl-istess arranġamenti li kien hemm fi snin l-oħra.

Il- bajjiet imsemmija huma inklużi f'dawn l-arranġamenti.

DJAR - APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-persuna li d- dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament l-applikazzjoni li kellu ma' l- awtorita' tad-djar komplitx tiġi proċessata jew jekk ġietx abbandunata?

Għal liema raġuni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-Awtorita' tad-Djar ma rċeviet ebda applikazzjoni mingħand il-persuna indikata.

PROĠETT TAL-KOTTONERA - IMPJEGATI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema fuq il-proġett tal-Kottonera u jispeċifika kull qasam?

X'inhi n-nazzjonalita' ta dawn il-ħaddiema?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Onor.

Interpellant hija nfurmata illi l- proġett tal-Kottonera qed isir mis-settur privat u għaldaqstant, il-Gvern m'huwiex f'pożizzjoni illi jagħti din it-tip ta' nformazzjoni.

LOGĦOB TAL-PAJJIŻI Ż-ŻGĦAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min mis-segretarjat tas-Segretarju Parlamentari kien qed jattendi miegħu għal-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar ġewwa San Marino?

Kemm ġiet l-ispiża u min ħallas f'kull każ?

Jista' jgħid jekk kienx hemm membri tal-familja li akkumpanjawhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-delegazzjoni li żaret San Marino kienet iffurmata mis-Segretarju Parlamentari u l-Assistent Personali tiegħu, is- Sur Victor Battistino.

Is-Sur Joseph Borda li huwa mpjegat mas-Segretarjat akkumpanja lid-delegazzjoni a spejjeż tiegħu.

Is-Sur Borda kien involut ħafna fix-xogħol preliminari biex ittellgħet esebizzjoni ta' oġġetti arkejoloġiċi li kienet parti mill-attivitajiet kulturali organizzati mill- Awtoritajiet ta' San Marino u li għaliha kienu mistiedna jieħdu sehem il- pajjiżi parteċipanti kollha.

Matul din iż-żjara s-Segretarju Parlamentari flimkien mad-delegazzjoni ħa sehem f'laqgħat uffiċjali ma' Ministri ta' l-Isports Ewropej u attivitajiet oħra organizzati għal din l-okkażjoni.

Id-delegazzjoni ħadet sehem ukoll f'diversi attivitajiet relatati ma' l-amministrazzjoni u l-organizzazzjoni tal-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar li se jsiru Malta fl-2003.

Dawn l- attivitajiet kienu jinkludu Konferenza Stampa fejn intuża apparat audio viżiv dwar il-faċilitajiet sportivi li se jintużaw fl-edizzjoni tal-2003 u ċerimonja uffiċjali li matulha Malta ħadet il-pussess tal-bandiera li tissimbolizza dan il-Logħob.

L-ispiża ta' din iż-żjara ammontat għal Lm1950.

Din is-somma minbarra li tkopri n-nefqa normali marbuta mas-safar ta' delegazzjoni, bħal biljetti ta' l-ajru, ikel, eċċ, tinkludi wkoll l-ispejjeż ta' buffet reception għal diversi personalitajiet preżenti f'San Marino.

Hija tradizzjoni li din ir- reception issir normalment mill-Kumitat Organizzattiv ta' l-edizzjoni li jmiss tal-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar.

Jakkumpanjaw id-delegazzjoni kien hemm is-Sinjura Mugliett u s-Sinjura Battistino u t-tfal tas-Segretarju Parlamentari u tas-Sur Battistino.

Dawn il-persuni kienu wkoll mistiedna tal-Gvern ta' San Marino flimkien mad- delegazzjoni.

Kull infieq ieħor sar a spejjeż tagħhom.

LOGĦOB TAL-PAJJIŻI Ż-ŻGĦAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kien il-kontribut tal-Gvern, kemm finanzjarju kif ukoll ta' natura oħra, għal-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar li saru ġewwa San Marino?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma hux desiderabbli u lanqas effettiv li l- preparazzjoni għal xi kompetizzjoni sportiva tittieħed f'iżolament.

Informat li l-għajnuna li ta l-Gvern għall-parteċipazzjoni tal-kontinġent Malti hija parti mill-programm u viżjoni tal-Gvern kif jgħolli l-livell ta' l-isport Malti.

Fil-preparazzjoni ta' l-isportivi, is-Segretarjat jitkellem mal-Kumitat Olimpiku Malti sabiex jitfasslu l-programmi meħtieġa sabiex jogħla l-livell.

Il-programmi ta' preparazzjoni ta' l-atleti elite, aspiranti, sparring partners u ingaġġ ta' sportivi ta' dixxendenza Maltija kollha saru possibbli permezz ta' l-għajnuna mgħoddija mill-Gvern lill- Kumitat Olimpiku Malti.

Ta' min isemmi l-għajnuna finanzjarja li tingħata kull sena lill-Kumitat Olimpiku Malti.

Din is-sena l-għotja lill-Kumitat Olimpiku Malti se tlaħħaq Lm151,000.

S'issa diġa' ingħataw Lm110,000 li l-parti kbira tagħhom tqassmu lill-Assoċjazzjonijiet li kienu rappreżentati fil-Logħob.

Parti mill-għotja lill-Kumitat Olimpiku Malti tas-sena l-oħra wkoll intużat għall-preparamenti għal dan il-Logħob.

L-atleti identifikati bħala elite jew aspiranti elite mill-Kumitat Olimpiku Malti ingħataw membership b'xejn fil-Fitness Gym tal-Pixxina Nazzjonali.

Din l-għajnuna hija stmata li tlaħħaq Lm12000.

Ta' min isemmi wkoll l-għajnuna li ngħatat fl-2000 lill- Kumitat Olimpiku Malti li kienet tlaħħaq Lm115,000 li minnhom ukoll ibbenefikaw l-Assoċjazzjonijiet preżenti f'San Marino.

Il-Gvern ta l-għajnuna tiegħu ukoll permezz ta':

* uffiċini ġodda mgħoddija lill-Kumitat Olimpiku Malti li servew bħala l- Headquarters fejn ġiet ippjanata l-preparazzjoni kollha,

* l-użu kontinwu tal-Functional Diagnostic Laboratory li l-apparat tiegħu inxtara mill-Gvern.

Il-Kumitat Olimpiku Malti jagħmel użu regolari minn dan il-post mingħajr ħlas,

* diversi Assoċjazzjonijiet Nazzjonali ġew allokati uffiċini fil-Kumpless tal-Pixxina Nazzjonali minn fejn setgħu jagħmlu l-preparamenti tagħhom għal- Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar,

* l-użu tal-Matthew Micallef St John Athletic Track mill-Malta Amateur Athletic Association,

* l-użu ta' faċilitajiet fil-Kumpless tal-Pixxina Nazzjonali għat-taħriġ mill-Malta Table Tennis Association,

* intervent mis-Segretarjat biex il-membri tal-Boċċi Federation setgħu jużaw is-sala tal-Junior Lyceum Carlo Diacono għat-taħriġ,

* għajnuna finanzjarja lill-Hibernians Association biex isir wiċċ ġdid tal-volleyball court ta' Kordin u ftehim biex il-Volleyball Association jitħallew jagħmlu użu ta' dan il-court mingħajr ħlas tas-sena 2002,

* għajnuna loġistika u amministrattiva lill-Kumitat Olimpiku Malti biex jinħarġu dokumenti meħtieġa lil atleti ex-patriates Maltin,

* bonus scheme lir-rebbieħa tal-medalji.

Din in-nefqa se tammonta għal Lm14,650,

* sponsorship ta' Lm5000 li jingħata kull sena lill-Kumitat Olimpiku Malti mill-Ministeru tal-Finanzi.

Is-Segretarjat ta sehmu wkoll, flimkien mad-Dipartiment tal-Mużewijiet, fil- preparamenti biex intbagħtet esibizzjoni ta' oġġetti arkejoloġiċi li saret f'San Marino bħala waħda mill-attivitajiet kulturali organizzati għal din l- okkażjoni.

Permezz ta' kuntatti li saru minn uffiċjali tas-Segretarjat ingħata sponsorship mill-Air Malta li jkopri l-ispejjeż ta' l-impjegati tad- Dipartiment tal-Mużewijiet li telgħu ma' l-esibizzjoni.

Id-Dipartiment għamel tajjeb għall-ispejjeż tat-trasport ta' l-oġġetti esibiti u għall- akkomodazzjoni ta' l-istaff ġewwa San Marino.

Din l-ispiża laħħqet Lm7000.

MALTACOM - HUMAN RESOURCE MANAGER

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid min ġie maħtur fil-ġranet riċenti bħala human resource manager fil-Maltacom?

B'liema pakkett finanzjarju?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

FINANZI - IMPJEGAT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk l-assistent personali tiegħu ġiex maħtur bħala human resource manager fil-Maltacom?

Jista' jgħid ukoll jekk din il-persuna hix l-istess waħda li qed tinnegozja f'isem il-Gvern sabiex ma jingħatawx żidiet fil-ftehim kollettiv ta' diversi azjendi pubbliċi u parastatali?

Jista' jgħid ukoll jekk is-salarju ta' din il-persuna hux marbut b'xi mod jew ieħor ma żidiet fil-produttivita'?

SKEJJEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fis-sena skolastika li jmiss (2001-2002) liema se jkunu s-suġġetti obbligatorji fl-iskejjel primarji u sekondarji?

Se jidħlu xi suġġetti kif stipulat fil-kurrikulu nazzjonali?

X'kuntatti/diskussjonijiet saru f'dawn l-aħħar ħames xhur dwar dan ma' l- iskejjel privati u tal-knisja?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li minn Settembru 2001 Focus Groups TO2 "Primary Education' u TO3, "Secondary Education' se jkunu qegħdin jaħdmu ma' l-iskejjel Statali, tal-Knisja u Indipendenti dwar id-dħul ta' suġġetti ġodda bħal dak tat-Teknoloġija.

Sadanittant, beda l-proċess għat-taħriġ meħtieġ li wkoll se jkun offrut lill-iskejjel Statali, tal-Knisja u Indipendenti.

SKEJJEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu jsir fl-iskejjel ta' l-Istat biex studenti jiġu mħajjra jieqfu mit-tipjip jew li ma jibdewx ipejpu?

Sar xi survey f'dawn l-aħħar ħames snin biex jiġi aċċertat kemm studenti jpejpu?

X'riżultati kien hemm?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li t-tagħrif mitlub ma laħaqx wasalli, tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

AFM - IMPJEGATI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma li se jingħataw promotions fl-AFM minn gunner għal lance bombardier?

Jekk fl-affermattiv, fuq liema kriterji jingħataw dawn il-promozzjonijiet?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li l-eżerċizzju tal- promozzjonijiet jinkludi promozzjonijiet mir-rank tal-gunner għar-rank ta' lance bombardier.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat-tweġiba għall-Mistoqsija Parlamentari numru 23483, seduta 490.

OVERTIME

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tara li l-persuna li isimha qed jintbagħat separatament titħallas għal xogħol ta' overtime li sar ħafna xhur ilu u li skond mistoqsija parlamentari nru.

24604 jitħallas kif kien ingħad fl-istess mistoqsija?

ONOR GIOVANNA DEBONO: Se jittieħdu passi kontra min naqas li jieħu l- azzjoni meħtieġa biex isir il-pagament dovut kif kont infurmata li se jsir meta rrispondejt il-Mistoqsija Parlamentari Nru 24604.

Sadattant se nassigura li l-ħlas dovut isir mingħajr aktar telf ta' żmien.

ŻBROFF TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li d-Dipartiment tad-Drenaġġ ma jżommx records ra' partial stoppages u stoppages u żbroffi separatament.

It-total ta' dawn matul l-ahhar tnax il-xahar huwa ta' 1,135 madwar Malta kollha.

Ir-raġuni għal dawn l-istoppages huma varji u l-parti l-kbira minnhom huma jew minħabba xaħmijiet f'postijiet fejn hemm catering establishments, jew minħabba rimi ta' skart konness ma' farms f'lokalitajiet viċin discharge points jew viċin farms li huma inqabbdin direttament mas-sistema tad- drenaġġ.

Dan ukoll jista jkun kaġun ta' skart illegali li m'għandux isib ruħu fis-sistema tad-drenaġġ bħal ma huma ħmieġ ta' annimali, biċċiet ta- annimali mejta, ġebel, biċċiet tal-konkos u biċċiet tat-tarmac.

Fl-aħħarnett ta' min isemmi wholl li ħafna zbroffi jkunu kkaġunati mill- ilma tax-xita li jsib ruħu illegalment fis -sistema tad-drenaġġ.

Dan l- ilma jiġi minn ħafna bjut ta' djar, btiħi ta djar, ecc. li jħabbu is- sistema b'kaġun ta' zbroffi.

PA - ATTARD

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jispjega r-risposta għal mistoqsija parlamentari nru.

26123 li tirrigwarda żvilupp fi Triq il-Gradilja, c/w Triq il-Pitkali, Attard cioe' fejn ingħata permess għal żvilupp ta' orchard ġie permess li titneħħa l- ħamrija u l-art tingħata l-konkos sempliċement bl-iskuża li d-dipartiment ta' l-agrikoltura taw il-permess għal din it-tneħħija ta' din il-ħamrija?

Ma jidhirlux li tneħħija tal-ħamrija hu ksur tal-kondizzjonijiet tal- permess biex isir orchard?

ONOR.

TONIO BORG: B`referenza għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 26301 qiegħed jiġi preċiżat illi l-iżvilupp tal-permess ta` l-imsemmija orchard ġie maħruġ fil-25 ta` April 2000 b`referenza PA 6998/97.

Dan il-permess kien jikkonsisti Orchard, height increase of boundary wall together with an underground reservoir.

Inħareġ permess ukoll mill-Ministeru ta` l- Agrikoltura fil-20 ta` Frar 2001 (kopja annessa) biex tiġi skavata ħamrija eżistenti minn taħt ir-reservoir.

Irriżulta wkoll li sar ksur tal-permess ta` l-Awtorita` billi twaqqgħet kamra eżistenti u nbniet oħra ikbar flokha, kif ukoll wieħed mill-ħitan tal- madwar (fuq in-naħa tal-lemin tat-triq) inbena filata għola minn kif approvat.

Għaldaqstant inħareġ Avviż biex Tieqaf u ta` Twettieq b`referenza ECF 95/01 fil-31 ta` Jannar 2001 u l-passi neċessarji qegħdin jittieħdu kif spjegat fir-risposta preċedenti għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 25716.

Ta` min jinnota li nħareġ Outline Permit b`referenza PA 3710/95 fit-13 ta` Novembru 2000, bil-proposta għall-żvilupp ta` Cold storage, packing facility for local and imported fruit produce.

Hemm ukoll applikazzjoni pendenti PA 2741/01 Proposed sanctioning of room as enlarged.

MALTAPOST

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li problema bil-posta li qed ikollu anzjan b'diżabilita', li l-partikolaritajiet tiegħu qed jintbagħtu separatament, tiġi rranġata għax kull darba il-posta tiegħu qiegħda tmur għand individwi oħra, minkejja li dan l-individwu diġa' nforma lid- dipartiment tal-posta bil-problema li għandu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-direzzjoni tal-Maltapost plc ħadet il-passi meħtieġ wara li dan l-individwu kien ġa ressaq l-ilmenti tiegħu xi ġimgħat ilu.

DUAL CITIZENSHIP - PASSAPORTI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

26245, jista' l-Ministru jgħid kemm ħarġu passaporti li ntalbu għax riedu ċittadinanza doppja?

Ta' liema nazzjonalita' kienu dawk il-persuni li talbuhom?

ONOR.

TONIO BORG: Kif diġa` infurmajt lill-Onor.

Interpellanti fit- tweġiba tiegħi għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 26245, tajt istruzzjonjiet sabiex tinġabar iċ-ċifra ta` kemm ħarġu passaporti simili.

Din l-informazzjoni għad trid tinġabar mill-Ambaxxati tagħna barra minn Malta u għalhekk tweġiba tingħata f`xi seduta oħra.

PROĠETT TAL-KOTTONERA - ĦSARAT

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li tissewwa l-ħsara fis-sistema tal-provvista ta' l-ilma ta' familja li fil-15 ta' Mejju 2001 ġratilha ħsara meta ċeda ħajt li hu parti mill-proġett tal-Kottonera?

Id-dettalji tal-familja qed jintbagħtu separatament.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-Konsorzju responsable gie mitlub li jagħmel tajjeb għal ħsara illi ġarbu r-residenti per konsegwenza tax-xogħlijiet konnessi mal-proġett tal-Kottonera.

Infatti, il-familja illi għaliha qed tirreferi l-Onor.

Interpellant qiegħda tiġi ospitata go residenza f'lokalita oħra u l-Konsorzju qiegħed itihom kumpens għall-inkonvenjent.

Jiena nfurmat ukoll illi fi zmien qasir, il-familja tkun tista tirritorna fir-residenza tagħha wara illi jsiru t-tiswijiet neċessarji.

TERMINAL BENEFITS - TARZNA

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jindika jekk it-terminal benefits (sena 2001) mit-tarzna humiex taxxabbli jew le?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li fi kwalunkwe każ ta' terminal payments wieħed irid jagħmel riferenza għad-dokument, ftehim eċċ, li a bażi tiegħu jkun qed jingħata t-terminal payment.

B'mod ġenerali jingħad li fejn il-pagament ikun fin-natura ta' redundancy payment jew retirement gratuity allura wieħed jista' jgħid li pagament simili ma jkunx taxxabbli f'idejn min jirċevih.

Nixiteq ngħid li ma nbidel xejn f'dan ir-rigward għas-sena 2001 u għalhekk terminal benefits mit-Tarzna, jekk huma ta' dan it-tip, mhumiex taxxabbli għas-sena 2001.

MAIN TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu t-tul ta' main tad-drenaġġ f'Malta u f'Għawdex separatament?

Kemm minn dawn il-mains huma f'forma ta' galleries?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li huwa ferm diffiċli li wieħed jikkonkludi t-tul eżatt tal-mini u katusi tad-drenaġġ eżistenti f'Malta.

Fil-fatt qegħdin fi proċess sabiex nagħmlu sistema komputerizzata permezz ta' GIS li biha nistgħu nigbru l-informazzjoni kollha fuq is- sistemi eżistenti tad-drenaġġ.

PROVISTA' TA' L-ILMA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Filwaqt li napprezza dak li ntqal mill-Ministru fir-risposta tiegħu, jista' jirrispondi mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li matul dawn l-aħħar tnax-il xahar, il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għamlet madwar 3,500 intervent fil-provvista ta' l-ilma f'diversi postijiet f'Malta.

L-akbar persentaġġ fis-sospensjonijiet kien ta' anqas minn sitt sigħat.

Ir-raġunijiet għal dawn is-sospensjonijiet kienu manutenzjoni jew tisħiħ fis-sistema tad- distribuzzjoni.

Kien hemm madwar għaxar sospensjonijiet biss li damu madwar 24 siegħa sabiex ikunu jistgħu jitwettqu l-eżerċizzji tal-programm tal-kontroll tat- telf ta' l-ilma.

Dawn l-eżerċizzji normalment ikunu konċentrati fi ftit toroq biss.

Kien hemm ukoll sospensjonijiet fin-naħa tal-lvant ta' Malta f'postijiet għoljin.

Dawn is-sospensjonijiet damu madwar disat ijiem u kienu riżultat ta' azzjoni industrijali fl-impjant tar-Reverse Osmosis ta' Pembroke.

Il-kawża tas-sospensjonijiet fuq skala ġenerali jinġabru f'dawn il- kategoriji:

Tqegħid u tiswijiet ta' mains

2. manutenzjoni u bdil ta' sluice valves

3. manutenzjoni fl-impjant tar-reverse osmosis

4. minħabba s-sospensjoni tal-provvista ta' l-elettriku

5. bdil u manutenzjoni ta' master meters

6. installar ta' master meters ġodda

7. ikkappjar u alterazzjoni ta' mains

8. tiswijiet fuq Pressure Reducing Valves (PRV)

9. installazzjoni ta' Pressure Reducing Valves (PRV)

10. twaħħil ta' air valves

11. zone investigations, step testing u dry tests in konnessjoni mal- programm tal-kontroll ta' telf ta' ilma

12. tiswijiet fil-booster pumps.

SAĦĦA - MDC

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' nies impjegati ta' l-MDC li huma mislufa lid-dipartiment tas-saħħa u f'liema grad huma?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li n-numru ta' mpjegati ta' l-MDC li huma mislufa lid-Diviżjoni tas-Saħħa huma tnejn.

Il-grad tagħhom huma Professional Officer II u Watchman.

ANZJANA - APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li applikazzjoni ta' anzjana li l-partikolaritajiet tagħha qed jintbagħtu separatament minn din il-mistoqsija tingħata attenzjon peress li ilha li applikat mingħajr ebda risposta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jispeċifika dwar x'hiex saret l-applikazzjoni li rrefera għaliha.

PA - ĦANUT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jara li jinħareġ il-permess ta' ħanut li l-partikolaritajiet tiegħu qed jintbagħtu separatament peress li l-individwu dejjem iċempel biex jara fiex wasal il-każ imma jibqa' bla risposta?

ONOR.

TONIO BORG: Jiena bħala Ministru ma għandi l-ebda poter li ngħid lill-Awtorita` ta` l-Ippjanar x`għandha tagħmel.

Ninsab infurmat iżda, li l-applikazzjoni qiegħda fi stadju finali għal deċiżjoni.

BORMLA - ARLOĠĠ TA' L-ILMA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li arloġġ tad-dawl u l-ilma li jinsab fir-raba' sular isirlu tibdil biex jitniżżel fis-sular ta' isfel peress li l-meter reader ma jkunx irid jitla' jaqrah?

Id-dettalji tal-persuna qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninforma lill-Onorevoli Interpellant li t-talba tagħha ġiet riferita lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex issir l- investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

SERVIZZI SOĊJALI - CHILDREN ALLOWANCE

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jittieħdu l-passi opportuni sabiex jinbidel is-ceiling għar-rigward taċ-children allowance li ilu ma jiġi rivedut sa mis-sena 1998?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-dħul massimu biex persuna tikkwalifika għall- Allowance tat-Tfal hu ta' Lm10,270 fis-sena, liema ammont hu preżentement ikkunsidrat adekwat.

ALLOWANCE

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jintervjeni sabiex tinqata' l-inġustizzja li qiegħda tiġi kommessa meta tinħadem ir-rata ta' l- allowance mid-dħul billi tinqata' biss l-NI filwaqt li t-taxxa mħallsa tibqa' konsidrata bħala dħul?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fit-test tal-mezzi għall-għoti ta' benefiċċji soċjali, f'ebda każ ma' tiġi mnaqqsa Taxxa fuq id-Dħul.

Kieku kellu jsir dan it-tnaqqis ikun ifisser li l-ammont li jitħallas f'taxxa jew parti minnu jkun qed jingħata lura bħala benefiċċju soċjali, li m'għandux ikun.

Għalhekk m'hemm ebda nġustizzja li l-ammont ta' taxxa mħallsa jew dovuta ma titnaqqasx fit-test għall-għoti tal-benefiċċji soċjali.

EU/EEC - PROTOKOLLI FINANZJARJI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħatat għajnuna mill-UE/EEC lil pajjiżna taħt id-diversi protokolli finanzjarji tul is-snin?

Liema kienu dawn il-proġetti?

ONOR.

JOE BORG: Ninforma lill-Onorevoli Interpellant li r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

UNIVERSITA' TA' MALTA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 26275 f'din l-istess Seduta.

KWALITA' TA' L-ILMA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma l-Onor.

Interpellant li l-ilmenti ġew investigati u ttieħdet azzjoni immedjata sabiex is-sitwazzjoni tiġi remedjata kemm jista' jkun malajr.

DJAR TA' L-ANZJANI - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari nru.

26241 li oriġinarjament saret lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi u li issa ġiet riferuta lilu u cioe': jgħid sarux spezzjonijiet fi djar ta' l-anzjani privati sabiex jiġu assigurati ċerti standards bħal:

i) tindif

ii) alarm

iii) telephone fil-kamra

iv) menu

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li kull sena qabel ma tinħareġ il-liċenzja jsiru spezzjonijiet ta' djar tal-anzjani privati.

L-ispezzjonijiet isiru minn inspection team li jinkorpora membri mid-Dipartiment tas-Saħħa kif ukoll mid-Dipartiment ta' Kura ta' l-Anzjani.

Jiġu spezzjonati diversi servizzi offruti lir-residenti ġo dawn id-djar.

Dawn jinkludu:

il-livell ta' tindif fid-djar kif ukoll fil-kċina.

L-ispettur sanitarju jagħti grad skond il-livell jew standard li jsib.

il-menu li qed jiġi servut.

is-sistema ta' kommunikazzjoni kemm minn naħa ta' telephone fil-kamra, pay phones, kif ukoll sistemi attrezzati ta' nurse call systems.

DIPARTIMENT TAR-RADIOGRAPHY

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru ġentilment jivverifika għaliex fid-dipartiment tar-radiography qed jiġu hand picked biex jattendu ċerti korsijiet u mhux toħroġ call for application li tasal għand kulħadd biex min irid japplika jkun jista' jagħmel dan?

Veru li għal korsijiet hawn taħt imsemmija ma ħarġux call for applications u min attenda jew qed jattendi dawn il-korsijiet ġie hand picked: (1) kors dwar breast screening; (2) kors dwar il-computer; (3) kors dwar il- first line management?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ASSISTANT RADIOGRAPHERS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Possibbli li d- diviżjoni tas-saħħa tikkonferma informazzjoni li waslet għandi li għal postijiet vakanti ta' assistant radiographers il-closing date ta' meta għalqu l-applikazzjonijiet ġiet estiża wara li kienu diġa' għalqu l- applikazzjonijiet u min ma kienx applika sad-data ta' l-għeluq oriġinali ntalab jgħid hux interessat japplika jew le?

Jekk dan hu minnu, min iddeċieda li jestendi l-closing date?

Hi prattika normali li min ma jkunx applika jintalab jgħid jekk hux interessat japplika jew le, filwaqt li tiġi estiża l-closing date?

Veru li min ma kienx applika sal-clsong date oriġinali bagħtulu ittra biex jgħid jekk hux interessat japplika?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li billi l-grad ta` Assistant Radiographer ma jeżistix m'inix f'pożizzjoni li nwieġeb għal din il-Mistoqsija.

DIPARTIMENT TA' RADIOGRAPHY

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm nuqqas ta' darkroom technicians fid-diaprtiment tar-radiography?

Possibbli jittieħdu passi biex radiographers ma jibqgħux jagħmlu xogħol ta' darkroom technicians għax dan hu ħela ta' riżorsi?

Hi informata d-diviżjoni tas-saħħa li hemm saħansitra radiographers li ġieli qed jispiċċaw jagħmluha ta' clerks u fost oħrajn jispiċċaw jagħmlu l- appuntamenti huma?

ONOR.

GĦAWDEX - IMĠARR IX-XINI - LATRINA

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tieħu l-passi meħtieġa biex issir public convenience (latrina) fil- viċinanza tal-bajja ta' Mġarr ix-Xini, Għawdex?

ONOR GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata illi lproposta ta' lOnorevoli Interpellant sabiex issir public convenience (latrina) filviċinanzi talbajja ta' Mġarr ixXini, Għawdex ser tiġi kkunsidrata.