MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 647 It-Tnejn, 26 ta' Novembru, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 647

It-Tnejn, 26 ta' Novembru, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.00 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 26 ta' Novembru, 2001

WERREJ

MINUTI 283

MISTOQSIJIET –TWEĠIBIET ORALI 283

TQEGĦID TA' KARTI 288

MOZZJONIJIET

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA GĦAS-SENA 2001 - 2002 288

AĠĠORNAMENT 310

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 316

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 646 li saret fil-21 ta' Novembru, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET –TWEĠIBIET ORALI

ĊENTRU MALTA GĦAT-TAĦRIĠ FIX-XJENZI TAL-ĦUT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' studenti barranin u Maltin li tħarrġu fiċ-ċentru Malti għat-taħriġ fix-xjenzi tal-ħut matul dawn l-aħħar tliet snin sena b'sena?

X'kienu s-suġġetti u x'perjodu ta' żmien kien jinvolvi dan it-taħriġ?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Jien informat li l-istudenti Maltin u barranin li tħarrġu u qed jitħarrġu fiċ-ċentru Malti għat-taħriġ fix-xjenzi tal-ħut mill-1999 sal-lum kienu:

15-il student Libjan ħadu taħriġ fl-akwakultura għal perjodu ta' sena.

Student Grieg mill-Universita' ta' Plymouth għamel riċerka għal tliet xhur.

Żewġ studenti Franċiżi għamlu riċerka għal tliet xhur.

Żewġ studenti Maltin għamlu r-riċerka tagħhom għal tliet xhur.

13-il student Malti bdew l-kors ta' sentejn fl-HND Fisheries Sciences for Mediterranean Countries.

Il-grupp ta' studenti Libjani komplew u spiċċaw il-kors li kienu bdew fl- 1999.

Seba' studenti mil-La Agronica sc ta' Palermo tħarrġu għal 15-il ġurnata.

Studenta Franċiża għamlet perjodu ta' tliet xhur.

Żewġ studenti mill-kulleġġ ta' l-agrikoltura għamlu taħriġ f'dan iċ-ċentru.

Tmien studenti Maltin qed ikomplu l-HND kors.

Sitt studenti oħra Maltin mill-kulleġġ ta' l-agrikoltura qegħdin jitħarrġu f'aspetti diversi ta' l-akwakultura.

Membri tal-Forzi Armati ta' Malta ngħataw korsijiet qosra fiċ-ċentru.

Studenta Ġermaniża għamlet xahar taħriġ fl-akwakultura in ġenerali.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: X'inhi r-raġuni li għadu ma ntbagħtx l-ebda tagħrif lis-sajjieda sabiex jiġu nformati dwar ir-regoli ġodda li f'Jannar ta' l- 2002 se jidħlu fis-seħħ fl-Att II ta' l-2001?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Farrugia qed jirriferi għar-regoli ġodda li se jidħlu fil-liġi li għandha x'taqsam ma' l-immaniġġjar u l-konservazzjoni tas-sajd.

Din hija an enabling law li minn taħtha joħorġu diversi avviżi legali u ovvjament kull avviż ikollu diversi regolamenti.

Jien nagħti l- kelma lill-Onor.

Interpellant li qabel ma jinħareġ xi tip ta' regolament, id-dipartiment tas-sajd se jkollu djalogu mas-sajjieda u ma' dawk kollha nvoluti f'dan il-qasam.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li dawn ir-regolamenti għadhom ma bdewx jiġu diskussi, nista' nieħu l-kelma tal-Ministru li minn Jannar tas-sena d- dieħla s-sajjieda Maltin u Għawdxin full-time mhux se jkollhom xi obbligi marbuta ma' dan l-att?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, jien ma nafx il-perjodu ta' Jannar minn fejn ħareġ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li l-Ministru qed jgħid li d-diskussjonijiet għadhom ma sarux u għad irid isir djalogu, għandi nifhem li f'Jannar li ġej is-sajjieda full-timers u part-timers se jsibu xi kondizzjonijiet ġodda fl- att ta' l-2001?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, id-dipartiment qed jaħdem fuq dawn ir- regolamenti u għalkemm m'humiex marbuta ma' xi żmien partikolari, aktar ma joħorġu malajr aktar aħjar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li din l-istess liġi torbot ċerti kategoriji ta' bastimenti f'pajjiżna li jkunu konformi mal-Konvenzjoni Torremolinos, hemm xi indikazzjoni jekk il-ministeru u d-dipartiment tas-sajd għamlux diskussjonijiet matul dawn l-aħħar xhur biex jispjegaw lill-koperattivi tas- sajjieda x'se jkunu dawn l-obbligi l-ġodda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, ta' min jgħid li l-flotta tas-sajd tagħna fil-maġġor parti tagħha hija artiġġjanali u għandha ftit bastimenti.

Li nista' ngħid hu – peress li m'għandix l-informazzjoni quddiemi – li diġa` sar ix-xogħol kollu neċessarju biex il-qxur tal-baħar tas-sajjieda Maltin jiġu maqsuma f'ċerti kategoriji skond is-size tagħhom - hemm dawk li huma twal sa seba' metri, oħrajn sa 12-il metru u oħrajn sa 24 metru – u skond il-horse power ta' kull makna.

Id-dipartiment ġabar din l-informazzjoni kollha u ġie kkalkolat it-total brake horse power tal-qxur tal-baħar kollha li għandna f'pajjiżna, anke bl-għajnuna tal-FAO.

Ovvjament meta niġu għall-għajnuniet, dawn jingħataw skond il-kondizzjoni u s-size tal-bastiment involut.

Saru diversi diskussjonijiet mal- koperattivi, dawn għadhom għaddejjin u se jibqgħu jsiru kull meta jinħass il-bżonn li għandhom isiru bejn id-dipartiment tas-sajd u l-koperattivi jew inkella xi għaqda oħra tas-sajjieda Maltin u Għawdxin.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, il-Ministru qed jgħid li sar ħafna f'dan il-qasam.

Jista' allura jispjega x'riedet tgħid l-Unjoni Ewropea meta fil-progress report tagħha qalet li ma sar l-ebda improvement fil- kapaċita` amministrattiva ta' Malta f'dan ir-rigward u kif jipparaguna dan max-xogħol li sar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant talli fetaħli din it-triq kollha biex inkun nista' nitkellem.

Jiena nistqarr li f'dan is-settur verament għad hemm ħafna xogħol x'isir, b'mod partikolari fis-settur ta' l-agrikoltura, pero` wieħed irid iqis li f'dan il-qasam qed isir restructuring.

Infakkar lill-Onor.

Interpellant li tul din l-aħħar sena bdilna l-liġijiet kollha li għandhom x'jaqsmu mal- biedja u s-sajd f'pajjiżna.

Għamilna upgrading, updating u modernizzar ta' sitt liġijiet; tal-liġi dwar is-sajd, il-liġi dwar il-kontroll tal- pestiċidi, il-liġi dwar il-plant quarantine, il-liġi dwar l-inbid, il-liġi dwar l-animal welfare u l-liġi dwar is-servizz veterinarju.

Din hija l- għodda li permezz tagħha dan is-settur se nimmodernizzawh pero` nerġa' ngħid li għad baqa` ħafna x'isir.

Kulħadd jaf li nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea xorta s-settur tal- biedja jrid jiġi ristrutturat, xorta jrid jiġi msaħħaħ, xorta jrid jiġi mtejjeb u nafu wkoll li nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea xorta jridu jispiċċaw il-levies.

Biex dan ikun jista' jsir trid tipprepara programm ta' xogħol.

Per eżempju fl-aħħar budget tħabbar l-SMPPMA, l-ispecial market policy programme for Maltese Agriculture, li permezz tiegħu se niggarantixxu illi din ir-riforma tkun tista' sseħħ.

Il-mira ta' dan il- programm hi li nkomplu mexjin - kif ngħidu fil-mission statement tagħna – biex ntejbu l-prodotti tagħna dejjem iżjed.

Fejn tidħol il-provvista ta' prodotti agrikoli għas-sena d-dieħla l-gvern ivvota ċ-ċifra ta' Lm2 miljun, għas-sena ta' wara Lm3 miljun u għas-sena li jkun imiss se jivvota Lm3 miljun oħra.

Jiġifieri fuq perjodu ta' tliet snin se ssir dik l-injection finanzjarja li biha se ngħinu lill-bdiewa u lir-raħħala biex jagħmlu modernizzar, restructuring u t-tisħiħ sabiex il- prodotti agrikoli jkomplu jkunu ta' kwalita` tajba, il-prezzijiet jkunu adegwati għall-konsumatur u dan kollu b'mod li ma jħallix impatt negattiv fuq l-ambjent.

Lil uħud mill-bdiewa u r-raħħala qed jgħidulhom li issa se niġi jiena, il- Ministru Zammit, u se nibda nroxx Lm2 miljun.

Irrid ngħid li dawn il-fondi m'humiex se jingħataw fl-ajru jew se narmuhom minn xi gallarija.

Din l- għajnuna se tingħata skond il-produzzjoni u l-preżentazzjoni ta' l- irċevuti fiskali li jindikaw li l-bdiewa u r-raħħala jkunu qegħdin jipproduċu u jbigħu l-prodotti.

Din is-sistema se taħdem l-istess bħalma qiegħda taħdem il-provvista ta' fuel li tingħata lis-sajjieda tagħna.

Bħalma jaf kulħadd lis-sajjieda nagħtuhom provvista ta' fuel duty free pero` din ma tingħatax bl-addoċċ.

Biex is-sajjied jingħata din il- provvista jrid juri b'mod konkret l-irċevuta fiskali – li tingħata mill- pixkerija jew minn x'imkien ieħor - u fil-każ tal-bdiewa u r-raħħal se jiġri l-istess ħaġa, irid ikollu rċevuta fiskali - jew mill-pitkalija jew minn x'imkien ieħor - li tindika iswed fuq l-abjad li dak il-bidwi jew raħħal ikun biegħ il-prodott tiegħu.

Ovvjament f'dan il-programm qed insemmu ċ-ċifra ta' Lm8 miljun għall-ewwel tliet snin.

Dan il-programm inħadem bil-għaqal, issa qiegħed fl-aħħar irtokki tiegħu u se jitla' għal għexieren ta' miljuni fis-sena.

Pero` kulħadd irid jifhem li meta nitkellmu dwar għajnuna, din ma tingħatax lil pajjiżna biss.

Per eżempju l-Ġermanja tagħti lill-bdiewa u r-raħħala tagħha madwar 27 billion Deutschmark, li tiġi mas-Lm6 biljun fis-sena, biex iżommu l-biedja sostenibbli u ħajja.

Nofs dawn il-fondi jiġu mill-Ewropa u n-nofs l-ieħor jiġi mill-but tal-poplu Ġermaniż.

Jekk tħares lejn l-Istati Uniti ta' l-Amerika, per eżempju, issib li sas-sena 2,007 din se tagħti għajnuna lil settur partikolari tal-biedja li jitla' għal madwar 170 billjun dollaru Amerikan.

Aħna bdejna b'dan il-programm, nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea, u beħsiebna ngħinu finanzjarjament lill-industrija tal-biedja ħalli tagħmel ir-restructuring neċessarju.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Allura l-Ministru ma jaqbilx ma' dak li ntqal f'paġna 44 tal-progress report ta' l-Unjoni Ewropea fejn ġie ndikat li ma sar l-ebda improvement fil-kapaċita' amministrattiva ta' Malta sabiex jiġi mplimentat l-Att dwar il-konservazzjoni u t-tmexxija tas-sajd?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jiena mhux se noqgħod ngħid jekk naqbilx jew le, li nista' ngħid hu li jien qed ngħix f'dan il-pajjiż u nzertajt responsabbli mill-qasam tal-biedja u s-sajd.

Jien niskanta kif niġu hawnhekk qisna qed insawtu lill-pajjiż!

Jien ili f'dan il-mistjier għal dawn l-aħħar tliet snin u nofs pero` qabli kien hawn nies oħrajn.

Irridu niftakru li f'pajjiżna kelIna liġi li ilha minn żmien in-nanniet u qatt ma ġiet irranġata.

Barra minn hekk għandna affarijiet oħra li jridu jsiru.

Per eżempju, għandna biex niftaħru bil-pixkerija ta' pajjiżna?

Nafu li din għandna bżonn nirranġawha pero' biex nagħmlu dan għandna bżonn il-fondi neċessarji.

Aħna bdejna nagħmlu x-xogħol biċċa biċċa.

Fil-fatt lis- sajjieda diġa` għenihom billi tajnihom provvista ta' diesel duty free u dawn qed jiffrankaw madwar Lm110,000 fis-sena.

Il-ġimgħa l-oħra meta ltaqgħu l-koperattivi biex jitkellmu dwar l-ħruġ ta' tender għall-istaġun tat-tonn għas-sena d-dieħla, wieħed mid-diriġenti tal-koperattiva qal li kemm ilu jaħdem dan il-programm ta' provvista ta' diesel duty free, is- sajjieda bbenefikaw miċ-ċifra ta' madwar Lm190,000 fuq perjodu ta' sena u tmien xhur.

Is-sena l-oħra tajna l-għajnuna wkoll biex uħud mis-sajjieda jirranġaw il- bastimenti tagħhom.

Aħna għamilna l-istudju neċessarju biex nirranġaw dan is-settur, ġbarna d-data kollha dwar id-dgħajjes u rrinforzajna ċ-ċentru ta' riċerka li għandna f'San Luċjan imma naturalment għad jonqos x'isir.

Jien nixtieq infassal pjan ta' malajr u nsemmi x-xogħol kollu li hemm bżonn isir f'Marsaxlokk, per eżempju.

Huwa tajjeb li biex intellgħu l-bastimenti jkollna makkinarju modern u mhux noqogħdu nġebbdu l-winch, jew flok noqogħdu nirranġaw is-slipways nagħmlu crane jimxi u jdaħħal il-bastimenti 'l ġewwa.

Huwa tajjeb li nagħmlu hard area, li nagħmlu ċentru għall- monitoring u nagħmlu pixkerija suret in-nies.

Naturalment kollox irid isir imma dan trid tagħmlu skond il-finanzi u skond il-programm li jkollok.

Aħna għandna pjan u lejn dik it-triq mexjin.

Jekk hawn xi ħadd li jidhirlu li kellna nagħmlu dawn l-affarijiet kollha f'daqqa ngħidlu li l-ebda pajjiż m'għamilhom f'daqqa.

Jien nixtieq li l-miri li hemm fir-rapport annwali inwettquhom kollha f'sena waħda, pero` trid tqis li minbarra s-settur tal- biedja u s-sajd għandna prijoritajiet oħra fil-pajjiż.

Jien nixtieq kieku nista' mmur għand il-Ministru tal-Finanzi u ngħidlu jagħtini tant flus għat- tali proġett u tant flus għat-tali proġett ieħor pero' dan ma jistax ikun għax naf li hemm setturi u prijoritajiet oħra.

Pero' minkejja dan kollu aħna għamilna dak kollu li stajna fil-passat, fosthom l-imbierka liġi dwar is-sajd, li semma' l-Onor.

Farrugia fil-bidu u li kienet ilha mdendla għal bosta snin.

Nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea dan ix-xogħol xorta waħda jrid isir u missu ilu li sar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru ilu għal dawn l-aħħar 20 minuta jgħidilna dwar ix-xogħol kollu li sar.

Jista' almenu jinforma lil din il- Kamra dwar it-terms of reference, il-programm u l-istrateġija ta' x'se jsir is-sena d-dieħla biex almenu dak li ma sarx matul dawn l-aħħar tliet snin u li għalih l-Unjoni Ewropea kkonfermat li ma sar ebda improvement fil- kapaċita` amministrattiva, jiġi mwettaq żgur?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, m'huwiex sew li l-Onor.

Interpellant jaqbad line wieħed, jiġi hawnhekk u jkabbru.

Huwa veru li għad hemm ħafna xogħol x'isir pero' dan jirrifletti fuq ix-xogħol li sar minn min kien hemm qabel.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Farrugia hemm kien ukoll.

Naf li f'dawn l-oqsma għamilna ħafna xogħol u lestejna l-liġijiet kollha neċessarji pero` nammetti li għad jonqos ħafna x'isir.

Imma lanqas hu sew li noqogħdu nimlew moħħ il-bdiewa li se nesportaw l-affarijiet 'l hawn u 'hemm u mbagħad nagħmlu fjask ekonomiku!

Jiena niftakar kif huma kienu ħlew 22 xahar.

Kienu qalu li se jibdew jesportaw tunnellati sħaħ ta' ħaxix lejn l-Ingilterra u spiċċaw fallew lid- dipartiment!

Qalu li se jesportaw 10,000 majjal u spiċċaw esportaw biss 43 majjal!

Hekk jitmexxa dan il-qasam Mr Speaker?

(Interruzzjonijiet) Hekk għandu jimxi x-xogħol jew għandu jimxi aktar bil-għaqal?

(Interruzzjonijiet)

Mr Speaker, nerġa' ngħid li għad jonqos ħafna u ħafna x'isir u aħna mhux se noqogħdu nwaddbu l-bżar fl-għajnejn.

Aħna qegħdin ngħidu li din l-għajnuna li l-gvern qed jipprovdi biex isir it-tisħiħ se tingħata biex il-bdiewa u r- raħħala jtejbu l-operat tagħhom, idaħħlu l-kwalita` u jippreżentaw l- irċevuti.

Jien qed nagħmilha ċara ma' kulħadd li din is-sistema trid taħdem bħal fil-każ ta' provvisita ta' fuel li tingħata lis-sajjieda.

Jien persważ li minkejja dak kollu li qed jgħid l-Onor.

Farrugia hekk għandu jsir.

Jiena nfakkar li kieku l-gvern Laburista ma ffriżax l-applikazzjoni ta' Malta għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea kieku pajjiżna kien jiggwadanja mis- sapard funds u int, meta kont ministru, kont tkun tista' tuża dawk il-flus li kienu se jiġu mill-Unjoni Ewropea biex tibda r-restructuring.

(Interruzzjonijiet) Il-pajjiżi applikanti diġa' qegħdin jieħdu madwar Euro 520 miljun fis-sena.

Ara aħna neħħejna l-applikazzjoni mill-friża u d- dipartiment tal-biedja diġa' ħa Euro 1miljun biex jagħmel l-Integrated Administrative Control System (IACS).

Dan il-Euro 1 miljun qed jituża biex tinġabar informazzjoni fuq kull roqgħa art li għandna fil-pajjiż.

Isiru services biex jiġi determinat it-tip ta' ħamrija, jekk għandniex ilma għall- irrigazzjoni u jekk għandniex ilma għas-saqwi.

Qegħdin nagħmlu surveys fuq il-farms ħalli naraw eżatt kemm għandna baqar u majjali f'kull farm.

Qabel ma kien sar xejn minn dan kollu u aħna kellna nerġgħu nibdew mill-bidu.

ĊENTRU MALTI GĦAT-TAĦRIĠ FIX-XJENZI TAL-ĦUT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid liema kienu dawk il- kumpaniji/agenziji/universitajiet eċċ barranin li użaw iċ-Ċentru Malti għat- taħriġ fix-Xjenzi tal-Ħut u tar-riċerka fir-reġjun tal-Mediterran matul dawn l-aħħar tliet snin sena b'sena?

ONOR.

NINU ZAMMIT: It-tagħrif mitlub hu dan:

Il-kumpannija barranija Biomar.

Aquaculture Vaccines Ltd.

(AVL) SIPAM (Aġenzija tal-FAO) COPEMED / FAO Ghent University

Aquaculture Vaccines Ltd.

(AVL) SIPAM (Aġenzija tal-FAO) COPEMED / FAO Le Geussant (Kumpannija) University of Plymouth Edexcel (Kumpannija)

Aquaculture Vaccines Ltd.

(AVL) SIPAM (Aġenzija tal-FAO) COPEMED / FAO

University of Plymouth

Edexel

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:- Kopja taċ-ċirkolari MPO Circ No 50/96 dwar it-tħaddim leave pro-rata lill-impjegati casual jew part-time fis-servizz pubbliku, datata 8 ta' Lulju 1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 29952.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Affarijiet Barranin.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Kopja tal-Malta: National Programme for the Adoption of the Acquis as at January 2001; u

f'isem il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni qiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:-

Annual Report of Activities ta' l-Awtorita' Marittima ta' Malta għas- sena 2000-2001;

Rapport annwali u financial statements ta' l-Awtorita' Marittima ta' Malta għas-sena li għalqet fit-30 ta' Settembru 2001; u

Estimi tad-dħul u nfiq ta' l-Awtorita' Marittima ta' Malta għas-sena 2001 – 2002.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Ministru Bonnici.

MOZZJONIJIET

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA GĦAS-SENA 2001 - 2002

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizz Ekonomiċi): Mr Speaker, nipproponi li:

Illi l-Kamra tapprova l-estimi tad-dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru, 2001 sat- 30 ta' Settembru 2002, skond l-Att XXIII ta' l-1991 dwar il- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

GEORGE HYZLER (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Infakkar lill-Onor.

Membri li d-diskussjoni fuq din il- mozzjoni għandha tieħu żewġ seduti bil-ħin jinqasam indaqs bejn il- kelliema tan-naħa tal-gvern u kelliema tan-naħa ta' l-oppożizzjoni, bil- winding up għan-naħa tal-gvern.

Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, kif wieħed jinnota anke mill- proponiment tal-mozzjoni, il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma twaqqfet għall-aħħar ta' l-1991.

Proprju għaxar snin ilu għaddejna l-liġi neċessarja u bdiet tiffunzjona bħala l-korporazzjoni responsabbli mhux biss mill-produzzjoni u d-distribuzzjoni ta' l-ilma, imma dak iż-żmien kienet anke responsabbli milli tirregola s-settur ta' l-ilma.

Naturalment minn dak iż-żmien sal-lum saru ħafna tibdiliet u llum nistgħu ngħidu li għandna sitwazzjoni ferm iktar healthy milli kellna dak iż-żmien.

Sena wara sena, tul dawn is-snin kollha, wieħed irid jikkummenta li s-sitwazzjoni tjiebet minn diversi aspetti.

Fil-fatt ma' dawn l-estimi qiegħed inpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra kopja tar-Rapport Annwali li fih informazzjoni teknika fuq kull aspett ta' l-operazzjoni tal-korporazzjoni kif ukoll fuq l-aspett finanzjarju.

Jiena se nibda billi l-ewwel nagħti daqsxejn kont finanzjarju u mbagħad immiss xi suġġetti li naħseb li huma worth noting.

L-ewwelnett, biex nitkellem fuq l-aspett immedjat, nibda biex ngħid kif il-korporazzjoni marret mis-sena li għaddiet għal din is-sena.

Tajjeb li ngħid li skond l- estimi, li diġa` tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra, il-korporazzjoni mis-sena li għaddiet għal din is-sena operat b'mod iktar effiċjenti tant li s- sussidju naqas b'madwar Lm1.3 miljun.

Jiġifieri l-losses tal-korporazzjoni bejn is-sena li għaddiet u din is-sena komplew jonqsu u hemm diversi raġunijiet għal dan.

Wieħed mill-fatturi li ssorprendieni kien li meta l-estimi tpoġġew fuq il- Medja tal-Kamra l-ebda gazzetta ma qabdet dan il-fatt.

Naħseb li din hija xi ħaġa ta` min wieħed jinnota meta jkollok korporazzjoni li naqqset it- telf tagħha u allura naqqset is-sussidju b'Lm1.3 miljun li effettivament il- gvern kien jagħti lill-korporazzjoni.

Issorprendejt ruħi wkoll bi stqarrija li kien ħareġ il-kelliem ta` l-oppożizzjoni dwar din il-materja meta jiena ppreżentajt ir-rapport tal-ministeru għax din kienet tgħid proprju l-maqlub ta` dak li kien hemm fir-rapport li ppreżentajt jien.

Fil- fatt f'din l-istqarrija kien intqal li l-ispejjeż komplew jiżdiedu, il- ministeru tiegħi falla, il-koporazzjoni qiegħda tfalli u ħafna affarijiet bħal dawn.

Din donnha xi diska li issa bdiet tinbarax xi ftit għax wieħed irid jaġġorna l-kummenti tiegħu għas-sitwazzjoni preżenti.

Jekk inħares lejn l-aspett finanzjarju u nara x'ġara mis-sena l-oħra għal din is-sena nsib li l-loss for the year before government subvention – u aħjar nitkellmu fuq din għax hija l-iktar ħaġa meaningful li wieħed iħares lejha – mis-sena 1999 għas-sena 2000 kien kważi ta` Lm9.2 miljun u minn Ottubru tas-sena li għaddiet sa Ottubru ta` din is-sena dan niżel għal Lm7.9 miljun.

Jiġifieri bejn is-sena li għaddiet u din is-sena hemm differenza ta' Lm1.3 miljun.

Allura ta' min jgħid li dan huwa riżultat fid- direzzjoni t-tajba għax il-korporazzjoni qed tagħmel l-almu tagħha biex tnaqqas in-neċessita` ta` sussidju mingħand il-gvern.

Minħabba dan, effettivament il-konsumaturi qegħdin iħallsu inqas għall-konsum ta' l-ilma milli attwalment jiġi lill-gvern globalment biex jiġġenera dak l-ilma minħabba li hemm diversi aspetti tal-korporazzjoni li qegħdin, bil-mod il- mod, jagħmlu tajjeb biex dan it-telf ma nsolvuhx kif ipprova jsolvih il- gvern preċedenti billi rdoppja u anke ttrippla t-tariffi ta' l-ilma, imma nsolvuh billi nipprovaw jnaqqsu il-leakages u nżidu l-effiċjenza fl-operat tal-korporazzjoni.

Sur President, jekk wieħed iqabbel il-production costs ta' l-ilma jsib li mis-sena l-oħra għal din is-sena kien hemm tnaqqis ta' madwar Lm425,000 għax minn Lm8.87miljun il-production costs niżlu għal Lm8.44 miljun.

Minn din is-sena għas-sena d-dieħla huwa pprospettat li jkun hemm tnaqqis ieħor ta` madwar Lm357,000.

Jiġifieri f'terminu ta' sentejn il-production costs se jkunu naqsu b'madwar Lm782,000.

Dan ġej prinċipalment minn żewġ fatturi.

Fattur minnhom hu li qegħdin jonqsu l-leakages.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn ir-rapport annwali fl-ewwel paġna fejn għandek ir-review of operations hemm graph li turik kif mxiet il-produzzjoni ta` l-ilma minn meta twaqqfet il-korporazzjoni.

Mill-1991 sa l-1995 il-produzzjoni kienet qed tiżdied sena wara l-oħra.

Fil-fatt fl-1991 ġie prodott madwar 40 miljun metru kubu ta' ilma, maqsum bejn dak prodott mir-reverse osmosis u dak prodott minn taħt l-art.

Sas-sena 1995 il-produzzjoni kienet laħqet madwar 52 miljun metru kubu.

Jiġifieri kien hemm żieda kostanti.

Dak iż-żmien mhux biss sar investiment fir-reverse osmosis plants li kien qed iżid il-produzzjoni biex ilaħħaq mad-domanda, imma kien qed isir investiment kull sena fuq is-sistema tad-distribuzzjoni.

Wieħed irid jiftakar li s-sistema tad- distribuzzjoni hija magħmula minn madwar 2000 kilometru ta' pajpijiet madwar Malta u Għawdex u xi 1400 kilometru service pipes li fil-fatt bħalissa qed niffokaw aktar fuqhom għax hemm għad hemm telf ta' ilma mhux ħażin li rridu nikkontrollaw.

Pero` minn dak iż-żmien 'il hawn kull sena l-korporazzjoni bdiet tibdel bejn 80 u 100 kilometru ta' pajpijiet u jekk hemm madwar 2000 kilometru ta' pajpjiet ma tridx tkun għaref wisq biex tinduna li dan huwa proċess li jieħu diversi snin.

Allura b'dan il-proċess f'dawn l-aħħar għaxar snin inbidel proporzjon biżżejjed ta` pajpijiet li beda jwassal għal titjib u bdew jitnaqqsu l-losses.

Fil- fatt wieħed jinnota li sa l-1995 il-produzzjoni ta' l-ilma globali waqfet milli tiżdied u sal-lum, sena wara sena, il-korporazzjoni rnexxielha tnaqqas l-ilma li qed jiġi prodott.

Il-korporazzjoni baqgħet tbiddel bejn 70 u 80 kilometri ta' pajpijiet fis- sena kif ukoll is-service pipes, li fl-1995 ttieħdet id-deċiżjoni li ma jibqgħux jiġu magħmula minn pajpijiet iggalvanizzati imma jiġu magħmula minn pajpijiet tal-plastik.

Dan għaliex b'dan it-tip ta' materjal ikollok inqas problemi u jkollok kwalita` ta` ilma aħjar għax ma jsaddux u allura ma jkollokx ir-residue fl-ilma.

Jiena naħseb li dan huwa riżultat li jrid jiġi rikonoxxut.

Tajjeb li ngħidu li fil-bidu tas-snin disgħin il- korporazzjoni kienet kważi qed tikkonsma bejn 18 u 19% ta' l-elettriku kollu li jiġi ġġenerat.

Illum minħabba li tnaqqset il-produzzjoni ta' l- ilma, għax tnaqqsu l-leakages, il-korporazzjoni qed tikkonsma madwar 8.8% ta` l-elettriku li jiġi ġġenerat.

Biex inkun eżatt dan japplika għas-sena li għaddiet għax din is-sena għadha ma spiċċatx u ma nistax nagħti ċifra tal-persentaġġ ta' din is-sena għax naturalment trid tkun taf il-konsum totali biex wieħed iqabbel like with like.

Pero` sa l-aħħar ta' Diċembru tas-sena li għaddiet l-ammont ta' enerġija li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kkonsmat huwa ta' 8.8% u dan huwa riżultat ferm impressjonanti.

Naturalment il-konsum ta` l- elettriku ġenerali żdied f'dawn il-gżejjer u dik hija parti mir-raġuni għaliex il-persentaġġ tal-konsum naqas.

Pero` meta wieħed jara x'hemm wara ċ-ċifri u mhux sempliċiment jinterpretahom bħala aggregate jinduna li l- parti l-kbira tar-raġuni hija għax il-produzzjoni ta' l-ilma, kif diġa' spjegajt, naqset sena wara sena.

Fil-fatt mis-sena li għaddiet għal din is- sena rnexxielna nnaqqsu charges tal-konsum ta' l-elettriku b'xi 7%.

Dan huwa dovut ukoll għat-tieni fattur, liema fattur għadni ma tkellimtx fuqu.

L-ewwel fattur kien li mill-bidunett beda jsir investiment fuq is-sistema tad-distribuzzjoni u fuq medda ta' għaxar snin irnexxielna nibdlu parti mid- distribuzzjoni prinċipali tal-pajjiż u dan qed jirrifletti f'inqas leakages.

Sur President, it-tieni fattur huwa li f'dawn l-aħħar snin, b'mod partikolari s-sena li għaddiet u din is-sena, bdew jitħaddmu sistemi ġodda biex inaqqsu l-konsum tad-dawl.

Jiena qed nirreferi għall-pompi li jseħħulhom pelton turbines li qed iwasslu biex ċertu konsum ta' enerġija jitnaqqas għax peress li dak l-ilma li jintrema - għax meta ttella' l-ilma prattikament tkun qiegħed issaffih u tkun qed tieħu persentaġġ żgħir minnu – ikun għad fadallu daqsxejn ta' enerġija fih, dawn il-pompi għandhom sistema li dik l-enerġija jerġgħu jużawha biex tagħmel l-ilma li jkun għadu tiela` mill-baħar under pressure.

Barra minn hekk qed issir modifikazzjoni in konnessjoni ma' dan il-proċess - u rridu ngħidu li fis-sistema tar- reverse osmosis plants l-enerġija tintuża prinċipalment biex ittella' l- ilma għall-pressjoni għolja biex b'hekk ikun jista' jissaffa minn ġol- membranes – li qed twassal għal tnaqqis fil-pressure li jkun hemm bżonn, minn madwar pressure ta' 1,200 Psi għal madwar pressure ta' 1,000 Psi.

M'inix se noqgħod nagħti d-dettalji ta' x'inhuma dawn il-units ta` pressure, imma dan it-tnaqqis ifisser inqas konsum ta` enerġija.

Dan it- tip ta` proċess qed iwassal għal dan l-energy saving.

Dan il-proċess, li nbeda u pprovajnih, għadu mhux komplut u s-sena d-dieħla se nkomplu nibdlu dawn il-pompi.

Huwa kkalkolat li sa l-aħħar tas-sena d-dieħla, wara li dan il-proċess jiġi implimentat, is-savings fuq l-enerġija jistgħu jitilgħu sa Lm0.5 miljun.

Dawn il-pelton turbines qed jagħtu riżultati tajbin u jekk Alla jrid, wara dan it-trial twil li għamilna, inkunu nistgħu nkomplu bil- bdil ta' partijiet oħra tar-reverse osmosis plants.

Mr Speaker, naħseb li dawn huma riżultati pożittivi mil-lat finanzjarju.

Li wieħed inaqqas is-sussidju li l-gvern jagħti lill-korporazzjoni b'madwar Lm1.3 miljun huwa riżultat sinifikanti u juri li mexjin fid-direzzjoni t- tajba.

Dan qed jindika li qed insibu mezz kif wieħed, bil-mod il-mod, isolvi l-problema.

Il-problemi ma ssolvihomx overnight.

Ma ssolvihomx billi tagħmel tariffi esaġerati u dak li jkun iġġibu f'sitwazzjoni li meta qed juża l-ilma qisu qed juża xi ħaġa ferm prezzjuża.

Dan jista' jġib nuqqas enormi ta' konsum li jwassal biex inaqqas il-livell ta' l-għajxien.

Il- problema tissolva billi jsir programm sensibbli, kif għandha l- koprorazzjoni, li jittratta l-komplessita` tal-problema.

Jiena naħseb li l- korporazzjoni dan qed tagħmlu b'mod sensibbli.

Naturalment jiena nibqa' ngħid li waħda mill-problemi li l-korporazzjoni daħlet fiha kienet l-ammont esaġerat ta' ħaddiema li bdiet bihom, wara li dipartiment ta' l-ilma kien itgħabba b'ħafna nies żejda qabel l-elezzjoni ta' l-1987.

Naturalment dak iż-żmien ma kien hemm l-ebda ħsieb li jidħlu computers, kienu jħarsu lejn il-problemi b'mod differenti bir-riżultat li għadna nsofru minn dawk il-konsegwenzi.

Meta l-korporazzjoni ħadet over mid-dipartiment ta' l-ilma nbeda l-proċess tat-tnaqqis ta' nies, ovvjament fuq numru ta' snin.

Fil-fatt dak iż-żmien kien hemm madwar 1,800 ruħ u jiena nformat li dan l-ammont niżel għal madwar 1,200.

Bil-progress li qed isir fl-informatika u fl-elettronika huwa ttamat li jkun hemm bżonn inqas nies.

Illum wieħed m'għadx għandu bżonn daqshekk pump attendants għax dan jista` jsir b'mod awtomatiku u jkun ikkontrollat ferm aħjar.

Allura dan il- proċess ta' tnaqqis ta' nies huwa maħsub li jibqa' għaddej.

Ħaġa oħra li kkontribwiet għat-tnaqqis fil-costs hija l-ħlas ta' l- overtime.

Is-sena li għaddiet il-korporazzjoni ħallset madwar Lm400,000 f'overtime.

Din is-sena dan il-ħlas niżel għal Lm250,000.

Bl-użu tar- riżorsi aħjar huwa ttamat li s-sena d-dieħla dan jinżel għal Lm170,000.

Allura hawnhekk qed naraw li qed ikun hemm ċertu rationalisation u ppjanar aħjar biex ma jkollniex spejjeż żejda, u hekk għandu jkun.

Hemm bżonn li norganizzaw ruħna b'mod li ma jkollniex bżonn nimponu taxxi biex inkopru spejjeż li jistgħu jiġu evitati u aħna qed nuru fil-prattika kif wieħed jista' jasal għal dan.

Naturalment baqa' ħafna x'isir u l-ippjanar ma jieqafx hawn.

Jiena nixtieq nitkellem fuq dak li wieħed qed jaħseb li għandu jsir, imma biex nagħlaq din il-parti rrid ngħid li f'dawn l-aħħar għaxar snin il- korporazzjoni rnexxielha tnaqqas l-ilma prodott minn 52 miljun metru kubu għal 33 miljun metru kubu.

Tajjeb li wieħed jgħid li l-popolazzjoni ta' Malta f'dawn l-aħħar għaxar snin żdiedet b'24,000 u t-turiżmu żdied b'madwar 120,000.

Naturalment l-istandard of living żdied u kif jiġri f'ħafna każi, meta jiżdied l-istandard of living il-konsum ta' l-ilma jitla' wkoll.

Allura meta wieħed jara li f'dawn l-għaxar snin morna minn sitwazzjoni fejn ma stajniex inlaħħqu mad-domanda għal sitwazzjoni fejn sena wara sena qed jirnexxielna ngħaddu b'inqas ilma prodott minkejja li domanda żdiedet minħabba ż-żieda fil-popolazzjoni u fit-turiżmu, jiena naħseb li dan jagħtina s-sodisfazzjon li ngħidu li l-affarijiet qegħdin isiru aħjar u qed ikun hemm titjib mal-medda taż-żmien.

Mr Speaker, issa nixtieq ngħid xi ħaġa dwar x'qed jiġi ppjanat u hawnhekk nixtieq nitkellem daqsxejn fuq il-kwalita` ta' l-ilma għax mhux biss irid ikollok ammont ta' ilma prodott biex jissodisfa lill-pajjiż, imma jrid ikollok ukoll ilma ta' kwalita` li hija raġonevoli.

Illum rbatna ruħna ma' kwalita` kif inhija determinata fl-Unjoni Ewropea għall-pajjiżi fi ħdana, liema kwalita` qegħdin ngħidu li rridu nilħquha fi żmien tliet snin.

Il- proċess diġa` beda u tajjeb li nispjega x'inhi waħda mid-diffikultajiet li pajjiżna għandu f'dak li jirrigwarda kwalita` ta' ilma.

Kif kulħadd jaf nofs l-ilma li nipproduċu jiġi ppumpjat minn taħt l-art u nofs l-ieħor jiġi prodott mir-reverse osmosis plants.

Minn dawn ta` l-aħħar joħroġ l-iktar ilma nadif li hu possibbli li toħroġ.

Jiġifieri mir-reverse osmosis plants għandek ilma li huwa well below the classifications required internazzjonalment biex inti jkollok ilma nadif, pur u tajjeb għas-saħħa.

Pero` l-ilma li jiġi prodott minn taħt l-art ivarja fil-kwalita` tiegħu.

Fil-fatt fir-rapport annwali hemm graph interesanti ferm li turi kif il- kwalita` ta` l-ilma tvarja skond l-użu li qed isir mill-art ta' fuq.

Din il-graph turi li fejn hemm użu intensiv ta` art mill-aspett agrikolu, per eżempju fuq dik l-art ikun hemm il-farms, ikun hemm livell ta` nitrates ferm għoli u dan iwassal għal deterioration fil-kwalita` ta` l-ilma.

F'paġna 64 tar-rapport annwali wieħed jista' jara kif din il-kwalita` tvarja.

Il-Water Services Corporation ħadet samples minn taħt l-art, minn Ta' Kandja pumping station sa Ta' Bakkja pumping station, kull tant tul, u rriżulta li fejn għandek il-quarries jew cultivated land għandek livelli ta' nitrates li huma daqsxejn iktar għolja iktar mil-livell permessibbli ta` 50mg/l li qegħdin nipprovaw nilħqu għall-pajjiż kollu.

Hawnhekk għandna livell ta' nitrate li jvarja bejn 80mg/l u 100mg/l. Dan jitla` daqshekk fejn ikun hemm animal husbandry u quarries.

Jiġiferi qegħdin ngħidu li fejn għandek barrieri hemm it-tendenza li jkollok iktar kontaminazzjoni għax hemm inqas ilma x'jiġi msaffi mill-art u anke minħabba l-mod kif tneħħiet l-art fejn ikollok dawk l-isplużjonijiet li jagħmlu ħafna fissers li jwassal biex l-ilma jgħaddi minn dawn il-fissers minflok ma jgħaddi minn ġol-blat u jissaffa kif suppost.

Imbagħad huwa interessanti li kif inti tersaq lejn l-urban areas – dan qed nitkellmu fuq is-Siġġiewi gallery – l-ammont ta` ilma li jitniġġes bin-nitrate jonqos drammatikament u jiġi taħt il-livell neċessarju, kif stabbilit bid-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea dwar il-kwalita` ta' l-ilma kif għandu jkun għall-Istati membri, u li aħna qed nużaw bħala mira għalina.

Allura ssib li taħt ttella' l-ilma minn urban areas m'għandekx daqshekk problema u meta ttella` minn taħt cultivated land kultant ikollok xi użu ta` fertilizzant qawwi li jwassal għal ċerti problemi individwali f'ċerti postijiet.

Dan l-istudju huwa studju ferm essenzjali, ta' livell informattiv u ta' kwalita` għolja u l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma m'hijiex qiegħda turi s-sitwazzjoni kif inhi, anzi qed turi li għandna ċerti postijiet li fihom għad hemm problema u qed tgħid x'se tagħmel biex issolvi dawn il- problemi.

Fil-fatt tajjeb li ngħid li l-korporazzjoni mis-sena li għaddiet għal din is-sena rnexxielha tnaqqas il-livell tan-nitrates b'mod sinifikanti.

Mhux biss naqqset il-costs u l-leakages imma anke l-livell tan-nitrates.

Fejn qabel 80% biss ta' l-ilma kien qed jilħaq il-kriterju stabbilit mill-Unjoni Ewropea issa għandna 90% ta' l-ilma li jiġi prodott li qed jilħaq dan il-kriterju.

Dan huwa titjib sostanzjali.

Aħna rridu li l-ilma kollu prodott jilħaq dan il-kriterju, pero` iktar ma jkollok ilma li jilħaq dan il-kriterju iktar issir diffiċli biex wieħed ikun jista' jtejjeb il-kwalita` ta' l-ilma għax kull żieda li tkun qed tagħmel tkun tirrikjedi qabża sostanzjali fit-tip ta' investiment li jrid isir.

Dan irnexxielna nagħmluh billi qed nużaw sistema differenti milli kien hemm qabel.

Qed immorru għal sistema fejn qed ikun hemm iktar blending ta` l-ilma.

Qed jgħiduli li l-livell ta' nitrate jrid ikun ta' 50 part per million.

Dan qed nilħquh f'90% ta' l-ilma prodott.

U qed nilħquh billi saru diversi modifikazzjonijiet fis-sistema tad-distribuzzjoni li kemm jista` jkun boreholes li jagħtu direttament għand il-pubbliku qed jiġu discontinued milli jagħmlu hekk u fejn hu possibbli jmur f'reservoir fejn jitħallat ma' l-ilma li jiġi mir-reverse osmosis plants u allura jniżżel l-ammont ta' impurites li jkun hemm għal-livell aċċettabbli.

Dan diġa` sar f'diversi każi u b'hekk kien hemm it-tnaqqis fit-tniġġis u l-ilma pur sar iktar available għall-gżejjer Maltin.

Fir-rapport jingħad li groundwater abstraced from the boreholes in Birżebbuġa area have been re-routed to Luqa reservoir, while those in the Siġġiewi area are expected to be shortly re-routed to Qrendi reservoir.

B'hekk il-konsumaturi qegħdin jieħdu blend aħjar ta' ilma.

Imbagħad għandek in-naħiet ta' Ħad-Dingli, Rabat, l-Imtarfa, l-Imdina u Ħal-Qormi li għandhom sistema oħra li qed twassal ukoll għal titjib fil-kwalita` ta' l- ilma.

Dan mhux qed isir b'xejn, anzi qed jinvolvi spejjeż aktar.

Fil-fatt fir-rapport annwali f'paġna 71 hemm tabella li tgħid li Fieres borehole, Żurrieq Road Borehole, Kirkop I and III boreholes, Bir ix-Xagħra borehole, Dawl borehole, Froxx Borehole u Hlantun borehole reduced pumping from Wied il-Kbir pumping station to 860 cubic meters per day.

Dan qed jiġi sostitwit b'ilma ieħor mir-reverse osmosis plants u dan qed jiġi jiswa lill- korporazzjoni madwar Lm181,000 fis-sena.

L-istess qed isir bejn Ħad-Dingli u Birżebbuga u dan qed jiswa lill- korporazzjoni madwar Lm50,000 oħra.

Jiġifieri l-korporazzjoni qed jirnexxielha tnaqqas il-costs tagħha meta fil-fatt qiegħda tagħmel dan il- proċess li fih innifsu qiegħed iżid l-ispiża biex tiġi organizzata sistema li taqdi aħjar lill-konsumatur.

Bħalissa hemm ippjanat li l-borehole ta' Speranza pumping station, li hija waħda mill-ikbar pumping stations li għandna, tiġi discontinued għax il-kwalita` ta` l-ilma qiegħda dejjem teħżien.

Allura l-pjan huwa li din tiġi discontinued forsi l-kwalita` ta` l-ilma titjieb biż-żmien.

Pero` mbagħad irridu nużaw sistema oħra biex l- area tal-Mosta tibda tieħu l-ilma mir-reservoir tan-Naxxar u bħalissa għaddej ix-xogħol biex dan ikun jista` jseħħ.

Dan jwassal għal titjib fil-kwalita` ta` l-ilma li allura jkun ġej mill- reverse osmosis plants u mhux mill-iSperanza pumping station.

Huwa stmat li dan se jżid il-costs b'madwar Lm182,000 oħra.

Dan m'mhuwiex il-cost kapitali għax il-cost kapitali tagħmlu darba u tirrinovah kull tant snin.

Qed nitkellem biss fuq ir-running costs.

Dan huwa proċess li se nkomplu nagħmluh.

Pero` rrid ngħid li mhux dak biss qed isir.

Per eżempju, f'Għawdex għandna diversi aspetti li ġew ipprovati l-ewwel darba.

Bħalissa nistgħu ngħidu li f'Għawdex għandna l-inqas leakages għax il-Water Services Corporation bdiet minn Għawdex tuża sistema differenti kif tidentifika fejn hemm il-losses u din wasslet biex illum f'Għawdex għandna losses ferm inqas minn ta' Malta.

Fil-fatt Għawdex jilħaq il-livell ta' losses li internazzjonalment huma considered unavoidable.

F'Malta għadna ma lħaqnix dak il-livell u baqa' ħafna x'isir, speċjalment fir-rigward tas-service connection għal mad-djar.

Irrid ngħid li bħalissa qed jinbidlu madwar 15,000 service connection fis-sena u jekk il-Bambin irid il-200,000 konsumatur li għandna, bil-mod il-mod, kollha jkollhom service connection ġdida.

B'hekk bil-pajpijiet ġodda li qed jitpoġġew inkunu qed naraw titjib mhux biss fil-kwalita`, imma anke fil-problemi ta' leakages u ħsarat oħra.

Huwa importanti li wieħed jgħid li dan qed isir mhux meta d-distribuzzjoni fil-main roads tiġi minsija, anzi huwa ppjanat li din is-sena jkun hemm madwar 80 kilometru ta` pajpijiet li jiġu mibdula.

Pero` ħalli nkompli fuq Għawdex.

Sur President, Għawdex jieħu l-ilma tiegħu, is-sena kollha, prattikament kollu minn taħt l-art ħlief għax-xahar ta' Awissu.

F'dak ix-xahar, permezz tar-reverse osmosis plant taċ-Ċirkewwa, Malta żżid l-ilma f'Għawdex minħabba l-influss ta` turisti li jkun hemm f'dak il-perjodu.

Hawn irrid ngħid li l-amministrazzjoni Laburista ta' qabel l-1987 kienet taħseb li tant hemm ilma f'Għawdex li għamlu pipe biex minn hemm nieħdu l-ilma għal Malta.

Imbagħad irriżulta li dawn ma kenux qed jippjanaw b'għaqal biżżejjed għax fil-fatt dan ma setax iseħħ, anzi f'ċerti żmenijiet hemm bżonn li lil Għawdex nagħtuh l-ilma minn Malta.

Sur President, tajjeb li ngħid ukoll li aħna dawn il-linkages bejn Malta u Għawdex neħduhom bis-serjeta` mhux biss fl-ilma imma anke fl-elettriku u nieħu din l-opportunita` biex ngħid li f'dan il-weekend kien hemm ħsara konsiderevoli f'cable tad-dawl li nġibed minn vapur li mhux suppost kien qiegħed ankrat hemm u din hija xi ħaġa inkwetanti ħafna għax Għawdex bħalissa qiegħed jieħu d-dawl minn fuq cable wieħed.

Dan is-sajf bdejna l- proċess ta` cable ieħor u forsi fi żmien xahar ikollna cable ieħor u b'hekk inkunu nistgħu nissuplixxu lil Għawdex bil-provvista ta' l-elettriku kollha li għandu bżonn.

Li rrid ngħid hu li l-connections bejn Malta u Għawdex, kemm ta` l-ilma kif ukoll ta' l-elettriku, huma ferm importanti għax jekk ikollok xi inċident bħal dak li qed insemmi jkollok il-back-up facility biex wieħed ikun jista' jopera b'iktar flessibilita`.

Sur President, fil-każ ta' Għawdex, f'dak li jirrigwarda ilma, qegħdin nipproponu li tiġi installata dik li jsejħulha polishing plant.

B'hekk l- ilma tax-xorb li jittella' mill-boreholes kollha ta' Għawdex jmur f'post ċentrali u hemmhekk jiġi pproċessat minn din il-polishing plant.

Din hija forma ta' reverse osmosis plant li taħdem bi pressure ferm inqas għax l- inflow li dieħel m'huwiex ilma baħar imma huwa ilma li s'issa għadu qed jintuża għax-xorb li ngħadduh minn dan il-low pressure reverse osmosis plant biex b'hekk inkunu nistgħu nnaddfuh mil-livell tan-nitrate.

Peress li Għawdex jieħu l-ilma tiegħu minn taħt l-art u peress li huwa gżira agrikola hemm tendenza li jkollok kontaminazzjoni iktar.

Allura ħsiebna għal dan il- polishing plant biex l-ilma prodott minn Għawdex jiġi msaffi aħjar, b'mod li jilħaqq il-livell internazzjonali, u jiġi wżat għall-ħteġijiet ta' Għawdex stess.

Aħna qegħdin nagħtu priorita` biex din il-polishing plant tiġi nstallata f'Għawdex.

Bħalissa qegħdin jiġu ppreparati l-pjanti biex mis-sena d-dieħla jibda jsir l-investiment biex dan iseħħ u b'hekk Għawdex mhux biss ikollu s-supply ta' l-ilma tiegħu iktar nadifa, imma tkun ukoll waħda li twassal għal-livelli tan-nitrates li huwa aċċettati internazzjonalment.

Sur President, tajjeb li ngħid li n-nitrates ma ttegħemhomx.

Forsi wieħed jistaqsi: Imma dan li qed nagħmlu qed nagħmluh għan-nitrates biss?

Jiena ngħid li le, għax għalkemm in-nitrates huma l-iktar ħaġa perikoluża għas- saħħa, b'dan il-proċess se ntejbu wkoll il-kwalita` ta' l-ilma anke fit- togħma għax b'dan il-polishing plant se jitnaqqas l-ammont ta' melħ u element ta' prodotti oħra li jagħmlu t-togħma ta' l-ilma li jitla' minn taħt l-art mhux daqshekk pjaċevoli.

Allura fi żmien qasir se jkollna ilma mhux biss ta' kwalita` aħjar għas-saħħa, imma ta` kwalita` aħjar ukoll fit- togħma.

Dan huwa ta' sodisfazzjon għalija li dan il-proċess se jibda f'Għawdex u mbagħad se nestenduh għal Malta biex l-ilma kollu li jitla' minn taħt l-art jiġi msaffi b'din il-manjiera u allura l-livell tan- nitrates inkunu nistgħu nikkontrollawh mhux biss billi nibblendjaw l-ilma, imma billi nittrattaw l-ilma ta' taħt l-art.

Sur President, dan huwa żvilupp ferm importanti għall-pajjiżna.

L-ilma huwa s-sors tal-ħajja u rridu nippjanaw bil-quddiem u nippjanaw b'mod li dawn l- ispejjeż iktar, għax dan il-proċess jinvolvi spejjeż iktar, jiġu more than made up minn spejjeż oħra li qed jitnaqqsu minn x'imkien ieħor u fuq medda ta` snin aħna nkunu nistgħu nnaqqsu kemm jista' jkun il-piż li l-Water Services Corporation għadha qed timponi fuq il-gvern minħabba l-assistenza li tingħata.

Sur President, hemm diversi aspetti oħra li rrid insemmi.

Per eżempju, waħda mill-affarijiet li qed tiġi pprovata din is-sena hija dik li jsejħulha l-ultra violet system.

Minflok ma nużaw chlorine, li jagħmel differenza fit-togħma, biex wieħed jiżgura li l-livell ta' bacteria jiġi mnaqqas, din is-sena l-korporazzjoni bdiet tutilizza bi prova s-sistema ta' l-ultra violet rays.

Dan huwa apparat li jissejjaħ l-ultra violet disinfection plant fejn bażikament l-ilma jgħaddi minn ultra violet radiation u biex b'hekk l-ilma nżidulu inqas kimiċi biex nagħmluh tajjeb għax-xorb.

S'issa jidhrilna li r-riżultati li ta dan it-tip ta' proċess huma riżultati sodisfaċenti u iktar 'il quddiem inkunu nistgħu nifirxu l- użu ta` dan il-proċess biex b'hekk ikun hawn sistema li permezz tagħha nnaqqsu l-użu tal-kimiċi u ttejjeb iktar it-togħma ta` l-ilma.

Dan il- proċess mhux biss iwassal biex nużaw inqas enerġija fejn nistgħu, billi nagħmlu energy saving devices, imma jwassal ukoll biex nużaw inqas kimiċi mhux biss għax dawn iqumu l-flus imma wkoll għax dan huwa aħjar għall- ambjent.

Sur President, irrid ngħid li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-ilma baqagħlha ħafna x'tagħmel.

Hemm aspetti bħal, per eżempju, il-mod ta' kif il-kuntratturi jagħmlu ċertu xogħol li għad trid ittejjibhom.

Nafu li għad hemm ċerti diffikultajiet u r-rapport jirrikonoxxi dan u jgħid li l-prodott li qed jagħtu l-kuntratturi jrid jiġi mtejjeb.

Irid ikun hemm ukoll sistemi aħjar fl-immaniġġjar tar-riżorsi umani tagħha.

Fil-fatt il- korporazzjoni għaddejja minn restructuring fejn qed tiġi maqsuma f'diversi units biex dawn ikunu jistgħu joperaw b'mod iktar effiċjenti.

Inridu nħarsu mill-qrib lejn ir-riżorsi umani li għandna u nistaqsu jekk ir-riżorsi umani kollha li għandha jistgħux jiġu utilizzati aħjar.

Dan irridu nagħmluh għax aħna ma rridux li ngħabbu l-piż ta` l-ineffiċjenza fuq il-poplu, fuq l- industrija u fuq it-turiżmu imma rridu nsolvu l-problemi ta' ineffiċjenzi li ssib f'korporazzjoni bħalma hi l-Water Services Corporation.

Aħna jidhrilna li din il-korporazzjoni miexja fid-direzzjoni t-tajba u qed tagħmel progress.

Tajjeb li ngħid li l-korporazzjoni għandha fama tajba ħafna fuq livell internazzjonali, forsi ferm iktar milli għandha f'Malta, u dan minħabba l- mod ta' kif irnexxielha ssolvi l-problemi ta' l-ilma.

Wara kollox tajjeb li ngħidu li Malta, fost il-pajjiżi fir-reġjun ta' madwarna, hija waħda mill- pajjiżi l-iktar fqar fir-riżors ta` l-ilma.

Anke jekk tmur fl-Afrika ta' Fuq issib li għalkemm tagħmel inqas xita milli tagħmel f'Malta għandhom riżorsi ta' ilma iktar minna.

Il-Libja għadhom kemm investew f'pipe li jmur eluf ta` kilometri biex iġibu l-ilma minn taħt s-Sahhara għal ġo Tripli u jekk tmur Tunes issib li għandhom ukoll sors ta` ilma li huwa ilma tajjeb u għandhom ukoll ilma biex jintuża għall-agrikultura.

Naturalment jekk tmur Ċipru tara li għandhom reservoirs f'catchment areas, għalkemm is-sena li għaddiet kellhom xi ftit problemi minħabba nuqqas ta' xita.

Illum l-poplu Malti kważi lanqas jinduna li s-sena li għaddiet kellna sitwazzjoni ta' drought.

F'paġna 59 tar-rapport hemm graph li tqabbel il-monthly rainfall tas-sena li għaddiet ma' tas-sena ta` qabel u wieħed jista` jinduna li s-sena l-oħra kellna sitwazzjoni ta' drought.

Fil-fatt meta jkollok sitwazzjoni ta' drought hemm analisi li jurik li l-ilma li jiġi ppumpjat minn taħt l-art jiġi effettwat ukoll.

Huwa inkredibbli kif meta ma tagħmilx xita għoli ta' 2.5m ilma f'borehole jinżillek b'metru u anke iktar u allura f'daqqa waħda jaffettwalek l-ilma li tippompja minn taħt l-art.

Madanakollu allavolja għandna din il-problema ta` drought qed jirnexxielna mhux biss li ntejbu l- kwalita` ta' l-ilma, mhux biss nipproduċu biżżejjed għall-poplu tagħna u mhux biss innaqqsu l-leakages, imma wkoll innaqqsu l-ispejjeż.

Jiena naħseb li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-ilma għandha ħafna x'tagħmel iktar, pero` naħseb ukoll li ta' min jgħid prosit lill-management u lill-ħaddiema li mexjin fid-direzzjoni t-tajba.

Irridu nibqgħu nistinkaw biex nimxu fuq din id-direzzjoni u nkomplu nġibu lill-korporazzjoni 'l quddiem biex b'inqas sussidji mingħand il-gvern topera b'mod iktar effiċjenti u taqdi l-ħteġijiet tal-poplu bi kwalita` ta` ilma aħjar, bi provvista ta' ilma suffiċjenti u b'sistemi ta' immaniġġjar moderni li jwasslu biex aħna nkunu iktar effiċjenti fil-mod ta' kif noperaw f'dan is- settur.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUGIAGIAR: Mr Speaker, il-Water Services Corporation hija fdata b'waħda mill-iktar funzjonijiet importanti li jista' jafda pajjiż lil korporazzjoni.

Din hija fdata mill-ħarsien ta' kulma jirrigwarda l- produzzjoni, id-distribuzzjoni u l-kwalita` ta' l-ilma li nipproduċu.

Din hija funzjoni importanti immens.

M'hemmx għalfejn noqogħdu nitkellmu fit- tul f'dan il-Parlament għax kulħadd jaf li mingħajr ilma mhux biss ma jgħix il-bniedem, imma tieqaf l-ekonomijia u l-produzzjoni tal-pajjiż kollu.

L-ilma huwa importanti għas-saħħa tal-bniedem u ta' l-annimali.

Huwa l-bażi tal-ħajja tagħna u dak kollu li nixorbu u dak li jkun kontenut f'dak li nixorbu se jaffettwa s-saħħa ta` kull wieħed u waħda minna.

Huwa importanti ħafna li nagħmel dan il-punt minħabba li s-saħħa taċ-ċittadin hija xi ħaġa li l-pajjiż għandu jagħtiha l-akbar importanza.

Fil-fatt l- effett ta` l-ilma fuq is-saħħa tal-bniedem nagħtuha importanza mhux aħna biss, imma ħafna korpi internazzjonali jagħmlu enfasi fuq kemm huwa importanti li jkollna kwalita` ta' ilma li tkun konformi ma' dak li ma jġibx mard.

Mr Speaker, wieħed ma jistax jittratta dan is-suġġett ta' importanza ekonomika u ta' importanza għas-saħħa tal-bniedem mingħajr ma jsemmi l- effiċjenza, il-finanzi u l-ispejjeż li jintnefqu biex il-funzjoni ta' din il-korporazzjoni tkun tista` sseħħ.

Jiġifieri meta nitkellmu fuq l-estimi u r-rapport annwali ta` din il-korporazzjoni bilfors irridu nħarsu lejn dawn l-aspetti differenti.

Għandek l-effett ekonomiku, kemm huwa importanti li jkollna produzzjoni ta` l-ilma stabbli, l-effett tal-kwalita` ta' l-ilma u l-effett li din il-kwalita` se tagħmel fuq is-saħħa taċ- ċittadini.

Fl-istess ħin irridu naraw kemm il-korporazzjoni qed tagħmel il- funzjoni tagħha b'effiċjenza finanzjarja u effiċjenza operattiva.

F'dan il- kuntest irridu nitkellmu fuq dawn l-estimi li qegħdin niġu mitluba li napprovaw.

Il-parametri li wieħed irid jagħmel ġudizzju fuqhom meta niġu biex niddeċiedu kif marret il-korporazzjoni s-sena li għaddiet huma jekk il- korporazzjoni pproduċietx ilma kemm hemm bżonn, irnexxilhiex tipproduċi ilma ta` kwalita` tajba - u meta qed ngħid ilma ta' kwalita` tajba mhux biss jekk tjiebitx fuq is-sena ta` qabel, imma kemm resqet lejn in-normi internazzjonali u n-normi rikjesti minn korpi li jagħtu direzzjonijiet f'dan il-qasam – u kemm kienet kapaċi tagħmel dan ix-xogħol b'mod kompetittiv.

Barra minn hekk wieħed ma jistax jiġġudika l-korporazzjoni jekk ma jagħmilx assessment tal-viżjoni tagħha ħalli jara jekk għandhiex viżjoni tajba jew le u jara x'bi ħsiebha tagħmel fil-futur biex tkompli ttejjeb dan il-qasam.

Imma dwar il-viżjoni tal-korporazzjoni nitkellem aktar 'il quddiem.

Mr Speaker, f'Malta l-effett ekonomiku ta' l-ilma huwa enormi.

Jekk wieħed iħares lejn tabella li hemm fir-rapport annwali tal-korporazzjoni isib li 62% tal-konsum ta` l-ilma jmur għal dak li bil-klassifika moderna jissejjaħ is-settur mhux kummerċjali u 10% tal-produzzjoni ta' l-ilma jmur għas- settur turistiku.

Kulħadd jaf li s-settur turistiku jikkontribbwixxi bil- qawwa għall-ekonomija, u hemm konnessi bejn il-produzzjoni ta' l-ilma u dan is-settur, imma jekk irridu nsaħħu dan is-settur ma jridx ikollna complaints mhux biss mill-Maltin – għalkemm il-Maltin jiġu l-ewwel u qabel kollox – imma lanqas mill-barranin.

Imbagħad għandek 27% tal-kumplament tal- produzzjoni li tmur għal setturi oħrajn.

Mr Speaker, meta l-Ministru tkellem dwar il-production costs ta' l-ilma qal li qed jara li l-korporazzjoni miexja 'l quddiem għax dawn il-costs qegħdin jonqsu.

Pero` jekk wieħed irid ikun iżjed oġġettiv u jara jekk verament il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-ilma hiex qed tkun effiċjenti jew le ma jridx iħares biss lejn il-production costs ta' l-ilma, imma jrid iħares lejn l-ispiża ta` l-operazzjoni kollha.

Meta jiena għamilt il- kritika tiegħi dwar li l-korporazjzoni qiegħda tkun inqas effiċjenti kont qed nikkwota u nibbaża l-kalkoli tiegħi fuq l-ispiża ta' l-operazzjoni kollha.

Jekk wieħed iħares lejn dawn il-figuri li poġġiet quddiemna l- korporazzjoni stess jsib li waqt fl-1999 kien hemm produzzjoni ta' ilma ta' madwar 36 miljun metru kubu, din is-sena l-produzzjoni ta' l-ilma naqset għal madwar 33.7 miljun metru kubu.

Jiġifieri l-produzzjoni ta' l-ilma naqset u f'dan il-Parlament tkellimna ħafna dwar kemm hu importanti li naraw li dak l-ilma li hemm bżonn jiġi prodott imur fejn għandu jmur.

Allura hija ħaġa tajba li l-korporazzjoni mhux qed titlef ilma u qed issib li hemm bżonn li jiġi prodott inqas ilma.

Din hija xi ħaġa li tkellimna dwarha u ħadna gost biha u l-Ministru dalgħodu tkellem fit-tul u qal kemm huwa pass pożittiv li l-korporazzjoni qed tipproduċi inqas ilma minħabba li hemm inqas telf ta' ilma.

Imma jekk imbagħad wieħed irid isarraf dan li qed ngħidu f'pounds, shillings and pence – hu hemmhekk irridu mmorru biex naraw finanzjarjament jekk il-korporazzjoni hiex tkun effiċjenti jew le – isib li l-operation costs tas-sena li għaddiet, meta konna nipproduċu aktar ilma, kienu ta' Lm13.25 miljun.

Allura illum, meta l-produzzjoni ta' l-ilma naqset wieħed kien jistenna li l-operation costs se jonqsu u mhux jogħlew kif fil-fatt ġara.

Huwa inutli li aħna ngħidu li qed nieħdu gost li qed nipproduċu inqas ilma meta mbagħad l-ispiża qed tiġina iktar għolja.

Fuq dawn il-bażi huma l- figuri li kkwotajt jien biex nuri li over all - għax l-operation costs jinkludu l-ispiża globali - in pounds, shillings and pence l-korporazzjoni mhux qed tkun effiċjenti għall-pajjiż.

Jekk wieħed jagħmel kalkolu jsib li għal kull metru kubu ta` ilma li l-pajjiż ipproduċa fl-1999 nefaq 37c, mentri għal kull metru kubu li pproduċa din is-sena l-pajjiż nefaq 43c.

Issa jekk wieħed jikkalkula l-persentaġġ ta' l-effiċjenza jsib li dan huwa nuqqas ta' effiċjenza ta` madwar 12%.

Issa jekk jiena m'iniex korrett nispera li meta l-Ministru jagħmel il-winding-up jurini fejn jiena żbaljat.

Imma l-kalkolazzjoni tiegħi hi li l-Water Services Corporation din is-sena qiegħda tkun ineffiċjenti b'madwar 12%.

Issa jekk wieħed joqgħod jgħidli dan seħħ għax kien hemm żidiet fil-paġi u kien hemm żidiet fl-ispejjeż jiena ngħidlu li l-figura ta' 12% hija ħafna iżjed għolja mill-figura ta' l- inflazzjoni.

Jiġifieri b'mod ġenerali l-korporazzjoni qiegħda tagħmel xi affarijiet li minkejja l-improvements l-oħrajn, li se nitkellem iżjed 'il quddiem fuqhom, l-effiċjenza kulma tmur qiegħda tonqos.

Mr Speaker, meta aħna qed nieħdu gost ngħidu li issa qed ikun hemm inqas telf ta' ilma għax qed niedħu ħsieb is-sistema tad-distribuzzjoni, wieħed jeħodha for granted li l-ispejjeż għall-pajjiż sabiex jipproduċi l-ilma se jkunu inqas.

Sfortunatament minn dan li qed turina l-korporazzjoni fl- estimi u fir-rapport annwali tagħha l-affarijiet ma jidhrux li huma hekk u hemm bżonn naraw x'qed jirrendi lill-korporazzjoni inqas effiċjenti.

Mr Speaker, ngaħddi issa biex nitkellem dwar il-konsum ta' l-enerġija u ngħid li hija xi ħaġa tajba li l-użu ta` l-enerġija mill-korporazzjoni kulma tmur qiegħda tonqos.

Dan huwa pass posittiv minħabba li l-użu ta' l- enerġija mhux biss huwa spiża għall-korporazzjoni u għall-pajjiż kollu, imma wkoll għax l-użu ta` enerġija li ma tkunx effiċjenti – u dan niġi għalih meta nkunu qed niddiskutu l-estimi ta` l-Enemalta – jirriżulta fi ħsara għall-ambjent.

Jiġifieri l-isforzi tal-Water Services Corporation li tagħmel dak kollu possibbli biex l-użu ta` l-enerġija jkun maħsub u effiċjenti huwa pass 'il quddiem u dak kollu li qed isir fid-desalination plant ta` Pembroke, fejn qed jintużaw il-pelton wheels, biex l-enerġija li jkun fadallu dak l-ilma li joħroġ mill-reverse osmosis plants jiġi utilizzat huwa pass importanti u pass fid-direzzjoni t-tajba, u j'Alla li dan l-esperiment li jidher li rnexxa jiġi estiż anke għal impjanti oħrajn tar-reverse osmosis kif fil-fatt huwa maħsub.

Mr Speaker, dwar il-produzzjoni ta` l-ilma nsibu li 50% tagħha ġejja mill- ilma tal-pjan.

Dan huwa sors ta' ilma importanti ħafna.

Huwa sors ta' ilma li għal ħafna snin qabel l-1983, meta fi żmien gvern Laburista sar l-ewwel impjant ta' reverse osmosis ta' Għar Lapsi, kien l-uniku sors ta' ilma jew wieħed mill-iktar sorsi importanti ta' l-ilma f'dan il-pajjiż.

Sfortunatament – u din hija xi ħaġa li tinkwetani ħafna – anke fir-rapport li qed tagħmel il-korporazzjoni jingħad li l-kondizzjoni ta' l-ilma tal- pjan, jew l-aquifer, kulma tmur qiegħda teħżien.

Din hija aħbar ħażina għall-pajjiż għax barra li dan is-sors ta` ilma huwa sors reliable ħafna huwa wkoll sors li ma jqumx flus daqs il-produzzjoni ta` l-ilma mir-reverse osmosis.

Għalhekk irridu naraw għaliex qiegħed ikun hemm din it-trend 'l isfel dwar il-kwalita` ta' l-ilma ta' l-aquifer.

Ir-raġuni prinċipali għaliex il-kwalita` ta' dan l-ilma kulma tmur qiegħda teħżien – u dan qalitu wkoll l-korporazzjoni fir-rapport tagħha – hija minħabba l-użu ħażin ta' dan l-ilma ta' l-aquifer u minħabba l-over exploitation.

Jiġifieri dawk in-nies li bil-permess jew bla permess għandhom l-ispieri u li ħafna drabi kontra l-liġi jtellgħu ammonti kbar ta' ilma biex ibiegħuh, mingħajr ma jagħtu konsiderazzjoni ta' xejn lejn il-kwalita` ta' dan l-ilma ta' l- aquifer, qed jagħmlu ħsara lill-pajjiż kollu.

Allura kien tajjeb il-pass li kien ħa l-gvern Laburista ta' l-1979 li ħareġ diversi legal tenders biex jara li jkun hemm xi forma ta' regolamentazzjoni biex dan l-użu ħażin ta` dan l-ilma ta' l-aquifer jiġi kkontrollat.

Kemm smajna kritika dak inhar min-naħa ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien.

Għax hekk kienu jagħmlu.

Malli kienu jaraw xi ħaġa li għalkemm tkun tajba tista' ddejjaq lill-poplu kienu jagħmlu enfasi kbira fuqha biex ikesksu lill-poplu kontra l-gvern Laburista.

Nerġa' ngħid li l-gvern Laburista ta' dak iż-żmien kien ħareġ diversi legal tenders biex jara li dawk in-nies li jużaw dan l-ilma ta' l-aquifer jiġu kkontrollati.

Dak iż-żmien kienet ħarġet il-legal tender 167/97 u mbagħad ħarġet il-legal tender 120/97 dwar ir-reġistrazzjoni ta' dawn l-ispieri.

Din kienet xi ħaġa tajba biex għallinqas ikun hemm xi forma ta' regolamentazzjoni fuq dawk in-nies li jużaw dan l-ilma u li xi kultant jużawh b'abbuż.

Imbagħad kien inbidel il-gvern u minkejja li dawn ir-regolamenti kienu ġew ikkritikati reġgħu ġew implimentati.

L-ippumpjar ta' l-ilma mill-aquifer jammonta għal madwar 17,000,000 gallun ilma fis-sena.

In-nofs l-ieħor jiġi prodott mill-impjanti tar-reverse osmosis.

Dan huwa sors ta' ilma nadif għax kif qal il-Ministru dawn ir-reverse osmosis plants jgħaddu l-ilma minn membranes li huma żgħar ħafna u dak l-ilma jissaffa sew kemm mill-ħmieġ li jidher fil-għajn kif ukoll mill-ions tal-chloride, flouride, u nitrate.

Nerġa' ngħid li dan huwa sors ta' ilma nadif u li għalissa ma nistgħux ngħaddu mingħajru.

Pero' dan huwa sors ta` ilma li jqum ħafna flus u l- ispiża globali li tonfoq il-korporazzjoni f'dik li hija ġenerazzjoni ta` enerġija kważi tintnefaq kollha sabiex jiġi ppressat l-ilma biex jgaħddi minn ġo dawn il-filters.

Din l-idea tar-reverse osmosis plants ħoloqha l-gvern Laburista allavolja l- Ministru sa dalgħodu stess ipprova jagħti l-impressjoni li kulma għamel il- gvern Laburista ta` qabel l-1987 kien kollu ħażin.

Veru li dak iż-żmien kien hemm il-problemi u wieħed ma jistax jinnegah dan, imma kien il-gvern Laburista li introduċa l-ewwel reverse osmosis plant ġewwa Għar Lapsi.

Imbagħad gvern Nazzjonalista, li dak iż-żmien ħareġ bil-motto ta' money no problem, beda jibni impjanti tar-reverse osmosis wieħed wara l-ieħor.

U money was no problem at that time u kemm-il darba jien ikkritikajt kemm il- gvernijiet nazzjonalisti ta` bejn l-1987 u l-1996 ma kellhomx għaqal.

Kien qisu mara li r-raġel taha ċ-ċekk u bdiet tonfoq bl-addoċċ.

U hekk għamel fis-settur ta' l-ilma l-gvern Nazzjonalista.

Ma ngħidx il-Korporazzjoni għas-Servizz ta' l-Ilma għax qabel l-1991 din il-korporazzjoni ma kenitx teżisti.

Il-gvern Nazzjonalista kien infexx f'ħafna bini tar-reverse osmosis plants.

Din kienet deċiżjoni żbaljata u ma kienx pass għaqli meta wieħed seta' jinvesti f'mezzi oħrajn biex itejjeb dan is-settur.

Din hija l-kritika tiegħi għall-gvernijiet Nazzjonalisti ta` qabel l-1996.

Bħalma huma jikkritikaw li kien hemm nuqqas ta` ilma fl-1997, jiena nikkritika li l-gvern Nazzjonalista ma kienx effiċjenti u sparpalja flus bl- addoċċ meta bena dawk l-impjnati tar-reverse osmosis kollha.

Għaliex?

Għax iżjed ma wieħed beda jibni impjanti tar-reverse osmosis u iżjed ma beja jippompja u jipproduċi ilma minnhom iżjed beda jogħla l-persentaġġ ta' dak l-ilma li jintilef fit-trab meta joskula minn ġol-kanen.

Jiena ġieli ġibt figuri hawnhekk u kkwotajthom – m'iniex se noqgħod nerġa' nikkwotahom illum – li juri li l-gvern Nazzjonalista ta` dak iż-żmien ma kellux għaqal.

Kien gvern li ma kienx jagħti kas il-kritika li konna nagħmlu dwar dan is- settur.

Aħna konna ngħidu li veru li hemm bżonn li jinbnew reverse osmosis plants, imma fl-istess ħin kien hemm bżonn li s-sistema tad-distribuzzjoni tittieħed bis-serjeta` għax ma jagħmilx sens li tipproduċi l-ilma u iżjed ma tipproduċi iżjed titlef minnu.

Imbagħad fl-1995 donnhom indunaw u beda jsir xi ħaġa biex din is-sitwazzjoni tiġi rimedjata.

Mr Speaker, il-Ministru dalgħodu meta tkellem dwar in-nuqqas ta' ħela ta' ilma donnu ried jgħid li din hija xi feather in their cap.

Kieku verament kellhom l-għaqal li l-Ministru qed jiftaħar bih illum kieku ma kienx hemm għalfejn noqogħdu nistennew sa l-1996, proprju meta tela' gvern Laburista, biex naraw li l-produzzjoni ta' l-ilma tonqos.

Dawn kienu ilhom fil-gvern għaxar snin u l-produzzjoni ta' l-ilma kienet togħla sena wara l-oħra.

Issa dak iż-żmien kienu jbellgħuha lill-poplu li l-produzzjoni ta' l-ilma kienet qed togħla għax il-poplu qed ikollu livell ta' ħajja aħjar, l- ekonomija miexja 'l quddiem u għax hemm domanda ikbar għall-ilma u allura qed jagħmlu minn kollox biex jipproduċu l-ilma li hemm bżonn.

Mr Speaker, din kienet spjegajazzoni li min ma jifhimx fis-suġġett kien jiblagħha.

Imma mhux dik kellha tkun l-ispjegazzjoni u llum il-Ministru stess jammetti għaliex il-koprorazzjoni kienet qed tipproduċi iktar ilma.

Kienet qed tipproduċi iżjed ilma għax l-ilma kien imur fit-trab.

Imbagħad fl-1996, għaxar snin wara, indunaw u minn dak iż-żmien, jekk wieħed iħares lejn il-figuri li kkwota l-Ministru, bdiet tonqos il-produzzjoni ta' l-ilma għax is-sistema tad-distribuzzjoni bdiet tingħata l-istess importanza li ngħatat lill-bini tar-reverse osmosis plants.

Jiena nistaqsi lill-Ministru: Veru jew mhux veru li sa qabel l-elezzjoni ta` l-1996 kien hemm maħsub li jinbena impjant ieħor tar-reverse osmosis f'Zonqor Point?

Kien hemm bżonn li jinbena reverse osmosis plant ieħor?

Kieku dakinahr ma telax il-Partit Laburista fil-gvern probbabilment kien isir u konna noqogħdu niftaħru li nbena reverse osmosis plant ieħor.

L-għaqal ma kienx jirrikjedi hekk u għalhekk fl-introduzzjoni tiegħi ta' dan id-diskors għedt li huwa importanti li naraw l-impatt ekonomiku, li naraw li jkollna kwalita` ta' ilma tajba biex l-impatt fuq is-saħħa tal-poplu jkun pożittiv u naraw ukoll l-efiċjenza tal-korporazzjoni u kkwotajat figuri biex nuri li l- korporazzjoni, minkejja dak kollu li jingħad u dak kollu li jidher fir- rapporti, għad baqagħlha ħafna u ħafna iżjed x'tagħmel biex tkun effiċjenti għax il-figuri juri li m'hijiex qed tkun effiċjenti.

X'qiegħed jiġri llum, Mr Speaker?

Illum qed naraw l-impjanti tar-reverse osmosis ta` Pembroke, ta' Għar Lapsi, taċ-Ċirkewwa jaħdmu half throttle.

Imbagħad għandek dak tal-Marsa li huwa wieqaf u dak ta' Tigne` magħluq.

Issa jekk wieħed jitkellem dwar effiċjenza tajjeb li jingħad li meta tikkalkula kemm tuża enerġija elettrika biex tipproduċi metru kubu ta' ilma ssib li l-impjant tal-Marsa, meta jaħdem, kapaċi jkun l-iktar wieħed effiċjenti minnhom kollha.

Minkejja dan l-impjant tal-Marsa llum huwa magħluq.

Mela l-iżjed impjant tar-reverse osmosis li potenzjalment jista' jkun l-iżjed effiċjenti llum jinsab magħluq.

It-tort m'huwiex tal- korporazzjoni, jew tal-Ministru inkella tal-gvern, imma tal-fatt li l-feed water ta' l-impjant tar-reverse osmosis tal-Marsa huwa kontaminat allura l- ilma ma jistax jintuża għax jekk jintuża jagħmel ħsara lill-membranes.

Issa din hija sitwazzjoni li m'hijiex sostenibbli.

Ma tistax inti jkollok reverse osmosis plant tużah ftit u mbagħad tħallih wieqaf għal ħafna snin.

Il-korporazzjoni qiegħda taħseb x'għandha tagħmel dwar dan ir-reverse osmosis plant.

Jiena ngħid li hemm bżonn ħsieb ġdid u inizjattiva ġdida biex isir xi ħaġa fuq dan l-impjant, jekk verament iridu jħaddmuh.

Issa f'dan ir-rapport qiegħed jingħad li hemm bżonn li tissolva l-problema tal- feed water, imma naħseb li hemm bżonn li wieħed jaħseb anke fuq ideat ġodda.

Per eżempju, jekk hux vijabbli li dan l-impjant jiġi trasferit għal x'imkien ieħor fejn il-feed water ikun tajjeb.

(Interruzzjonijiet) Dak jgħidulu brackish water.

L-impjant tal-Marsa huwa effiċjenti u juża inqas energija elettrika minn impjanti oħrajn minħabba li l-feed water tiegħu m'għandux l-iron contents jew dissolved solids daqs l-oħrajn.

Imma hawn postijiet oħra f'dan il-pajjiż li m'għandhomx il-feed water kontaminat u jista' jiġbed il-brackish water li jutilizzah biex ikun iktar effiċjenti u jipproduċi l-ilma.

Jiġiferi jiena nħeġġeġ lill-korporazzjoni biex tagħmel inizjattivi ġodda u jekk hemm bżonn li dan l-impjant jiġi re-located dan tagħmlu mingħajr wisq dewmien għax mhux sewwa li nibqgħu inħallu dan l- impjant ma jaħdimx għal dawn is-snin kollha.

Mr Speaker, jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn paġna 4 tar-rapport annwali fejn għandek kemm ipproduċew ilma l-impjanti tar-reverse osmosis ta` Għar Lapsi, taċ-Ċirkewwa u ta' Pembroke jsib li dawn ir-reverse osmosis għaddejjin minn perjodu ta' riċessjoni għax dejjem qed jipproduċu inqas u inqas ilma.

Ovvjament jipproduċu inqas u inqas ilma għax qed tiġi indirizzata l-problema ta' l-unaccounted for water.

U kif qal il-Ministru n- numru ta' turisti qiegħed dejjem jiżdied u l-livell tal-ħajja qiegħed jogħla u allura d-domanda qiegħda dejjem tiżdied.

Jiġifieri r-real consumption ta' l-ilma se tiżdied, imma minħabba li qiegħda tiġi indirizzata l-problema tad-distribuzzjoni qed ikun hemm inqas u inqas produzzjoni ta` l-ilma.

Mr Speaker, ngħaddi issa biex nitkellem dwar is-sistema tad-distribuzzjoni.

Jekk wieħed jaħseb li b'dak li għamilna f'dawn l-aħħar sentejn u b'dak li qed nagħmlu issa huwa biżżejjed biex inkomplu ntejbu dan is-settur sejjer imqarraq.

Sfortunatament qed jindirizza ruħu lejn naħa waħda għax qed jindirizza biss il-problema tat-telf ta` l-ilma.

Mil-lum 'il quddiem irridu nżidu l-flessibilita` fis-sistema tad-distribuzzjoni.

Din hija xi ħaġa importanti ħafna.

Is-sistema tad-distribuzzjoni ta` l-ilma trid tkun flessibbli biżżejjed biex ma jkunx hemm il-qtugħ tal-provvista ta' l-ilma li kellna din is-sena.

Din is-sena kien hemm ħafna ilmenti mill-pubbliku għax kemm-il darba kellna ħafna lokalitajiet kbar li spiċċaw għall-ġranet u xi kultant ġimgħat sħaħ ibatu min-nuqqas ta' ilma minħabba li parti jew oħra tas-sistema tad-distribuzzjoni ma tkunx qiegħda taħdem.

Nerġa' ngħid, dan mhux neċessarjament ikun tort ta` mismanagement tal-korporazzjoni.

Per eżempju, ma jkunx tort tal-korporazzjoni li l-impjant ta' Pembroke jieqaf minħabba li s-sistema ta` l-elettriku f'dak l-impjant jieqaf.

Dan m'hu tort ta' ħadd.

Lanqas huwa tort għax ikun hemm azzjoni industrijali u bħala riżultat, għax l-impjant ta' Pembroke ma jitħaddimx, Tas-Sliema, il- Ħamrun, San Ġiljan, il-Furjana, Birkirkara, Ħal-Qormi, il-Gżira, San Gwann, Paceville u Ta' Xbiex jispiċċaw mingħajr ilma.

L-istess ħaġa jiġri meta jkun hemm xi ħsara żgħira fl-impjant taċ-Ċirkewwa.

Nispiċċaw bin-naħa ta' fuq ta' Malta kollha bla ilma.

Jgħaddu l-ġranet u dawn in-nies jibqgħu jsofru min-nuqqas ta' ilma.

Issa jiena fil-bidu għedt li 10% ta` l-ilma prodott imur għas-settur turistiku u dawn il-postijiet li semmejt, speċjalment Tas-Sliema, Paceville, San Ġiljan u l-area tan-north fejn għandek il-Mellieħa u San Pawl il-Baħar, huma sensittivi ħafna għas- settur turistiku.

Allura m'huwiex aċċettabbli li jkun hemm dan in-nuqqas ta' ilma f'dawn l-inħawi għax in-nies li jaħdmu f'dan is-settur mill-ewwel jintlaqtu ħażin u mill-ewwel tara l-ilmenti tagħhom fuq il-gazzetti.

Għaliex?

Għax dan jolqothom fil-laħam il-ħaj.

Jiena m'iniex ngħid li dan huwa tort ta' xi ħadd, imma ġieli jkollok ċirkostanzi li dawn in-nies jispiċċaw bla ilma għall-ġranet sħaħ u dan jolqot il-ħobza tagħhom ta' kuljum u l-ħobza tan-nazzjon, għax it-turisti huwa l-ħobża tan-nazzjon.

Din il-problema ma tistax tiġi indirizzata jekk ma jkollokx sistema tad-distribuzzjoni li tkun flessibbli.

Issa mhux biss irridu nattakkaw il-problema fis-sistema tad-distribuzzjoni għax ikollok il- leakages, imma mil-lum 'il quddiem irridu nattakkaw il-flessibilita` fis- sistema tad-distribuzzjoni.

Allura li l-korporazzjoni għal sena wara l-oħra tiġi quddiemna f'dan il-Parlament titlob li napprovawlha dawn l-estimi u ma tiġi bl-ebda pjan biex ittejjeb il-flessibilita` tas-sistema ta' distribuzzjoni, speċjalment fl-area li semmejt, huwa ħażin ħafna.

Li l- korporazzjoni ma tiġi bl-ebda pjan biex ittejjeb dak li għaddejjna minnu s- sena l-oħra u din is-sena, speċjalment f'dawk l-areas li semmejt, jirrifletti ħażin ħafna fuqha.

Kien maħsub li jsir ġibjun fin-naħa tax-Xwieki - area bejn Pembroke u n- Naxxar – biex is-sistema tad-distribuzzjoni titjieb.

Kienet tkun ħaġa tajba kieku sar dan il-ġibjun għax jekk inti jkollok storage ta` ilma li ġej mir- reverse osmosis plant ta' Pembroke jew minn reverse osmosis plants oħra fil- qrib, jekk jinqata' id-dawl għal sitt sigħat jew forsi ġurnata sħiħa, int għallinqas għandek ħażna ta' ilma li tgħinek tgħaddi minn dak il-perijodu mingħajr ma toħloq inkonvenjenzi lil ħadd.

Issa li tiġi quddiemna u titlobna napprovaw dawn l-estimi u ma ġġib l-ebda pjani biex isir xi ħaġa simili jkolli ngħid li l-korporazzjoni m'hijiex tagħmel xogħolha sew.

Mr Speaker, li jkollok flessibilita` fil-qasam tad-distribuzzjoni hija xi ħaġa rikjesta mhux biss biex inti ma jkollokx qtugħ ta' ilma imma anke biex nindirizzaw il-problema tal-kwalita` ta' l-ilma.

Il-Ministru qal li waħda mill-affarijiet li rridu nagħmlu, u li diġa` qed issir, biex il-kwalita` ta' l-ilma intejbuha hija li nħalltu l-ilma li jkun pur li jkun ġej mir- reverse osmosis plants ma' l-ilma li ntellgħu mill-aquifer.

Issa biex aħna nkunu effiċjenti anke f'dan il-blending bilfors irid ikollok sistema tad- distribuzzjoni li tkun tajba biex jekk inti, per eżempju, għandek boreholes fin-naħa taċ-ċentru tal-gżira li jtellgħu ilma li jkun għoli fin-nitrate ma taqbadx u tagħlaqhom kif qed isir issa.

Dan qed isir minħabba li ma jkunux qrib sistema tad-distribuzzjoni u allura bilfors ikollhom jingħalqu.

Jekk inti trid li f'dik il-lokalita` jkollok ilma li jkun konformi ma' l-esiġenzi rikjesti dwar il-kwalita` ta' l-ilma bilfors ikollok tagħlaqhom.

Imma jekk inti jkollok sistema ta` distribuzzjoni tajba dawn il-boreholes ma tagħlaqhomx.

Darba minnhom meta nqatgħet il-provvista ta' l-ilma kellek madwar 25 lokalita` li sfaw milquta minn dan il-qtugħ.

Dan il-każ li f'daqqa waħda kellek 25 lokalita` li spiċċaw jew bi pressa baxxa jew mingħajr ilma kompletament ġara fit-13 ta' Novembru ta' din is-sena.

Dan ġara minħabba li kien hemm ħsara fin-naħa ta' Ħ'Attard u din il-ħsara kienet tinvolvi wkoll il-ġibjun ta` Ta` Qali.

Kieku jkollok sistema ta` distribuzzjoni li tkun flessibbli dawn l-affarijiet ma jiġru qatt.

Meta biex intejbu l-kwalita` ta' l-ilma wieħed jirrikjedi li jagħmel il-blending bilfors irid ikollok sisitema ta' distribuzzjoni flessibbli.

Sfortunatment, fl-opinjoni tiegħi, m'huwiex isir biżżejjed biex intejbu din is-sistema.

Għad fadal ħafna xi jsir intejbu s-sistema tad- distribuzzjoni.

Mr Speaker, apparti dan irridu wkoll nindirizzaw il-problema tal-kwalita` ta` l-ilma.

Il-kwalita` ta' l-ilma f'pajjiżna la hi konformi ma` l-esiġenzi ta` l-Unjoni Ewroepa u lanqas ma' tal-WHO.

Ir-raġuni prinċipali għal dan hija li għandna livell għoli ħafna ta' nitrate fl-ilma.

Issa kif qal il- Ministru, in-nitrates ma ttegħemhomx, jekk ikollok ilma ħażin iżjed ittiegħem is-sodium chloride jew il-chloride ions milli ttegħem in-nitrate.

Pero` hemm evidenza sostanzjali li ħadd ma jista' jinnegaha li n-nitrate, jekk ikun f'livelli għoljin, jista' jagħmel ħafna ħsara għas-saħħa tal- bniedem.

Fil-fatt jingħad li jista' jikkaġuna l-cancer fl-istonku.

L-Unjoni Ewropea tgħid li l-livell tan-nitrate fl-ilma m'għandux ikun iktar minn 50mg/l jew inkella 50 parts per million.

Jekk wieħed iħares lejn ir-rapport annwali tal-koporazzjoni isib li l-prospetti f'dan ir-rigward se jiħżienu u mhux jitjiebu.

F'paġna 61 għandna stampa ta' x'se jiġri fl-għaxar snin li ġejjin u din l-istampa turi li iżjed postijiet f'Malta se jkollhom ilma tal-pjan li se jkompli jeħżien minħabba l-livell għoli tan-nitrate.

Sfortunatament l- affarijiet se jmorru ħafna ħażin.

Il-Ministru qal li biex il-korporazzjoni tagħmel kontroll aħjar fuq dan il-livell ta' nitrate fl-ilma diġa` nefqet Lm180,000.

Issa billi f'dawn l-għaxar snin li ġejjin l-ilma li se ntellgħu mill- aquifers se jkollu livell ogħla ta' nitrates dawn l-ispejjeż se jkomplu jiżdiedu.

Il-Ministru qal li din il-problema se nsolvuha billi kull ftit ilma li ntellgħu mill-pjan, li se jkun fih ħafna nitrate, inħalltu miegħu ilma mir-reverse osmosis plants, u waqaf hemm.

Mela l-Ministru lest li biex ikollna kwalita` ta' ilma aħjar jippompja ilma iżjed mir-reverse osmosis plants u jħalltu ma' l-ilma li jkun ġej mill-aquifers.

Din hija l-istess mentalita` li mexa biha l-gvern Nazzjonalista meta ried isolvi l-problema tan-nuqqas ta' l-ilma, bena ħafna reverse osmosis plants u ma indirizzax il- problema tad-distribuzzjoni.

Dan huwa nuqqas ta' għaqal u għalhekk din in-naħa dejjem tikkritika lill- gvern għax ma jindirizzax il-problema kif suppost.

Il-problema jaraha min- naħa waħda biss, qishom żiemel liebes il-blinkers.

Mhux hekk tindirizza l- problema tan-nitrates fl-ilma.

Ma tridx tkun xi għaref jew xi kimiku biex tara kif tindirizza din il-problema.

Biżżejjed wieħed jara n-nitrate directive ta' l-Unjoni Ewropea.

Jiena naf li l-Ministru għandu aċċess għaliha, imma jiena għandi kopja f'idejja u se npoġġiha fuq il-Mejda tal- Kamra.

Noqogħdu ngħidu li rridu nissieħbu fl-Unjoni Ewropea għax inkunu aħjar, imbagħad fejn irridu lanqas biss inħarsu lejn it-tajjeb ta' l-Unjoni u nimxu kif ifettlinla.

Dak huwa nuqqas ta' għaqal.

Jekk wieħed iħares lejn in-nitrate directive jara li l-problema tan-nitrate fl-ilma ma tindirizzahiex kif qed jgħid il-Ministru, imma tindirizzaha at source.

Mela l-korporazzjoni qiegħda tgħid li l-problema tan-nitrate fl-ilma li jittella' mill-aquifers se tkompli tiżdied minħabba li qed nużaw iktar nitrate fil-fertilizzant għall-agrikoltura u minħabba l-animal husbandry u se nibqgħu nħalltu dan l-ilma ma' ilma li jkun pur.

Jekk wieħed iħares lejn in-nitrate directive ssib li l-Unjoni Ewropea qed tgħid ċar u tond x'għandu jsir.

Nerġa' ngħid, qiegħda tgħid li l-problema trid tiġi indirizzata at source.

Inti trid tagħmel limiti ta' kemm ir-raħħala u l-bdiewa għandhom jużaw nitrate u tagħmel edukazzjoni ta' kif jintuża dan in-nitrate jekk inti trid tindirizza l-problema ta' l-areas fejn għandek dak l-ilma ħażin li jkun qed jiskula u jmur fl-aquifers.

Issa forsi tgħiduli: Imma din m'hijiex funzjoni tal-Water Services Corporation.

Veru m'hijiex funzjoni tal-korporazzjoni li jmorru fuq il-bdiewa u jgħidulhom li skond in-nitrate directive ta' l-Unjoni Ewropea ma jistgħux jużaw iktar minn 170 kilogram of nitrogen per hectare per year, imma għandha tkun funzjoni nazzjonali u lill- bdiewa ngħidulhom li għandhom ikunu konformi ma' dawn l-esiġenzi ta' l- Unjoni Ewropea.

Din hija xi ħaġa tajba għax l-Unjoni f'dan il-każ qed tagħtina direzzjoni ta' x'għandna nagħmlu.

Min jaf kemm saret riċerka biex ħarġu dawn il-figuri.

Ejja nimxu flimkien ħalli nindirizzawha kif suppost din il-problema u mhux sempliċement ngħidu ntellgħu iżjed ilma u mbagħad inħalltuh.

L-ewwelnett għandek is-sistema tad-distribuzzjoni li għadha mhux indirizzata u inti ma tistax tħallat l-ilma jekk ma jkollokx sistema tad- distribuzzjoni tajba.

Il-problema tan-nitrates fl-ilma ma tindirizzahiex billi jkollok il-blending biss.

Li jkollok blending hija soluzzjoni temporanja imma eventwalment m'hijiex dik is-soluzzjoni.

Nerġa' ngħid li l- problema ma tindirizzahiex kif indirizzaw il-problema tan-nuqqas ta` l-ilma bejn l-1987 u l-1996.

Issa nisperaw li jsir xi ħaġa biex jiġi kkontrollat l-ammont ta' nitrate li jinżel fl-aquifers u ma nħallux jgħaddu s-snin biex imbagħad nindunaw li s-sitwazzjoni marret għall-agħar u nkunu rridu nonfqu mhux Lm180,000 biex nindirizzaw din il-problema imma l-Bambin biss jaf kemm.

Mr Speaker, biex ittejjeb il-kwalita` ta' l-ilma trid tagħmel affarijiet oħra wkoll.

Per eżempju, trid tnaqqas il-livell tal-chlorides li f'pajjiżna huwa għoli, u jekk tuża r-reverse osmosis plants b'mod għaqli tkun qiegħed tnaqqas dan il-livell u ttejjeb il-kwalita` ta' l-ilma.

Mr Speaker, ngħaddi issa biex nitkellem fuq il-problema ta' l-ilma ġewwa Għawdex.

Tradizzjonalment f'Għawdex qatt ma kien hemm problemi ta' nuqqas ta' ilma.

Anzi s-sitwazzjoni f'Għawdex, sa ftit żmien ilu, kienet xi ħaġa esemplari għax dejjem kien self sufficient f'dik li hija produzzjoni ta' ilma.

Mhux hekk biss xi kultant Malta kienet tistrieħ fuq Għawdex għax meta kien ikun hawn nuqqas ta' ilma konna nġibu l-ilma minn hemm.

Ħaġa oħra tajba hija li fil-gżira ta' Għawdex it-telf ta' ilma huwa kważi l-inqas li wieħed jistenna.

Hemm minimu li huwa magħruf internazzjonalment u dan il- minimu f'Għawdex huwa milħuq u jiena għandi fiduċja li fi ftit snin oħra nilħqu l-livell fejn it-telf ta` ilma f'Malta jkun daqs ta' Għawdex.

Il-problema li qed naraw f'Għawdex, kif qal il-Ministru stess, hija li qed ikun hemm għoli ta' nitrates fl-ilma u jekk irridu li jkollna kwalita` tajba ta` ilma f'Għawdex din il-problema rridu nindirizzawha.

Il-Ministru qal li hemm il-ħsieb li jsir polishing plant, bħal reverse osmosis plant ieħor li jneħħi dawk l-impurities u n-nitrates li jkun fih l-ilma.

Din tista' tkun is-soluzzjoni t-tajba.

Pero` l-korporazzjoni trid taħseb fuq soluzzjonijiet oħrajn.

Jiena nistenna li l-domanda għall-ilma f'Għawdex se tiżdied, mhux bħal f'Malta li se tonqos.

Għaliex?

Għax billi l-problema tat-telf ta' ilma f'Għawdex diġa` hija indirizzata jekk se jiżdied it- turiżmu u l-livell ta' l-għajxien id-domanda għall-ilma bilfors li tiżdied.

Issa l-ilma li inti tista' ttella' mill-aquifer huwa limitat.

Ma tistax ittella` kemm trid.

Ma tistax issolvi l-problema tan-nuqqas ta` ilma f'Ghawdex, jekk ikollok iżjed domanda, billi ttella' iżjed ilma għax inkella se tispiċċa tuża ħażin l-ilma ta' l-aquifer.

Issa jiena nistaqsi: Li jkollok sistema ta' polishing plant biss f'Għawdex hija sistema tajba, jew wieħed għandu jagħmel re-thinking dwar dak li qed tipproponi l-korporazzjoni?

Jiena ma naħsibx li hija soluzzjoni tajba.

Jekk tippompja u tnaddaf l-ilma li hemm bħalissa ssolvilek il-problema tal- kwalita` ta' l-ilma f'Għawdex, imma mhux se ssolvilek il-problema eventwali ta' ftit snin oħra fejn se jkollok iżjed domanda għall-ilma.

Allura jeħtieġ li jkun hemm re-thinking f'dan is-sens: Nagħmlu a full blown reverse osmosis plant f'Għawdex?

Dik hija soluzzjoni.

Imma huwa worthed li nagħmlu impjant tar-reverse osmosis f'Għawdex meta inti għandek wieħed fiċ- Ċirkewwa li huwa qrib ferm ta' Għawdex u li qed jaħdem half throttle?

Jiena qed nagħmel dawn id-domandi u m'iniex nistenna spjegazzjoni llum fuqhom, imma jekk il-korporazzjoni trid tkun effiċjenti bilfors trid tagħmel dawn it-tip ta' ħsebijiet u mhux nerġgħu naqgħu fin-nasba li waqa' fiha gvern Nazzjonalista meta għamel l-affarijiet superfiċjalment u mingħajr ħsieb u mbagħad jinduna bl-iżball wara ħafna snin.

Imbagħad minn fuq nikkritikaw lil ħaddieħor li kien ġibidlu l-attenzjoni li l-affarijiet setgħu jsiru aħjar.

Jiġifieri l-bini ta' żewġ polishing plants f'Ta' Ċenċ, fl-opinjoni tiegħi, se jsolvu l-problema għal ftit tas-snin biss u m'humiex se jindirizzaw l-problema long term.

Mr Speaker, tajjeb ukoll li issa ngħid xi ħaġa dwar il-kwestjoni tal- kontijiet ta` l-ilma, jew aħjar tad-dawl u l-ilma għax il-kontijiet joħorġu mill-Water Services Coporation u jkunu jinkludu wkoll il-kontijiet tad- dawl.

L-iktar ħaġa li tispikka hija n-numru kbir ta' nies li qegħdin imorru għand il-korporazzjoni jilmentaw li ma jifilħux iħallsu l-kontijiet li qegħdin jirċievu.

Issa mhux se noqgħod ngħid it-tariffi kemm huma bħalma joqgħod jagħmel il-Ministru, jikkwota tabelli sħaħ tal-prezzijiet kif inhuma.

Il-fatt hu li n-nies qegħdin imorru għand il-koporazzjoni u jgħidulhom li ma jifilħux għall-kontijiet li qed jirċievu.

Skond rapport li ħareġ dan l-aħħar mill-Ministeru stess kien hemm madwar 22,500 li marru jilmentaw li jħossu li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma huma għoljin ħafna.

Issa meta l-kontijiet ta' dawn li marru jilmentaw ġew analizzati sabu li kien hemm 3,491 li kellhom żball ġenwin u l-kontijiet tagħhom ġew ikkorreġuti.

Imma għandek madwar 19,000 ruħ li jħossu li l- kontijiet li ħarġitilhom il-korporazzjoni huma għoljin wisq u ma jifilħux iħallsuhom.

(Interruzzjonijiet) Qed jidħak il-Ministru.

Imma aħna mhux xi jħoss il-poplu qegħdin ngħidu.

Issa toqgħdox tgħidli li huma ġusti.

Il- poplu jinsab batut bil-kontijiet li qegħdin tgħabbuh.

Fil-fatt għandek dawk in-nies kollha li ilmentaw kemm hu iebes il-kont tad-dawl u l-ilma.

Mr Speaker, dan l-aħħar il-Ministru kien mistoqsi kemm marru nies jilmentaw mal-Water Services Corporation.

Fir-risposta tiegħu nsibu li fl-1997, meta kienu għamlu plejtu sħiħ dwar kemm il-gvern Laburista kien għolla il- kontijiet tad-dawl u l-ilma, kien hemm 14,709 ruħ li ilmentaw minħabba kontijiet għoljin.

Din hija figura li ta l-Ministru stess.

Illum għandna ħafna u ħafna iżjed nies li qegħdin imorru jilmentaw minħabba l-kontijiet għoljin li qed jirċievu.

Għaliex?

Għax il-kontijiet huma sbieħ?!

Għax il- poplu kuntent bil-kontijiet li ħareġ il-gvern Nazzjonaista?!

Dażgur li le!

Il-figuri juruk li l-kontijiet huma għoljin u ebsin biex wieħed iħallashom.

F'dan ir-rigward qegħdin naraw ipokrezija mhux biss min-naħa tal-gvern, li qabel l-elezzjoni wiegħed mod u għamel ieħor, imma qed narawha wkoll mill- gazzetti li llum qed jgħidu: Lill-korporazzjoni jiġiha għoli l-ilma allura huwa tajjeb li l-poplu jħallas il-prezz tal-produzzjoni ta` l-ilma.

Hekk qed jirraġunaw ċert gazzetti llum għax hemm gvern Nazzjonalista.

Ara meta konna fil-gvern aħna l-istess gazzetti kienu pappagalli tal-Partit Nazzjonalista u kienu jikkritikawna fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Iilum qegħdin naraw esponenti tal-Partit Nazzjonalista li jiktbu f'The Times u jgħidu li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma f'Malta huma l-orħos fl- Ewropa u jgħidula li, per eżempju, fl-Italja l-kontijiet tad-dawl u l-ilma huwa 52% ogħla minn dawk ta' Malta.

Qed jgħidu li l-poplu Malti għandux għalfejn igerger għax fi Spanja l-kontijiet huma 148% ogħIa minn Malta.

Issa dan qed jgħiduh meta qed naraw poplu batut li jirrikorri bi ħġaru għand il-korporazzjoni jilmentaw mill-kontijiet esaġerati li qed jirċievi.

Din hija l-ipokrezija li hawn f'dan il-pajjiż.

Issa tajjeb li niftakru li s-sena d-dieħla l-kontijiet se jerġgħu jogħlew.

Jekk wieħed jara r-rapport tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma jsib li s-sena d-dieħla l-kontijiet se jkollhom jerġgħu jogħlew għax kien ippjanat li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma jogħlew fuq medda ta' tliet snin.

Imma sfortunatament f'dan il-pajjiż hekk isir.

Tintuża l-ipokrezija biex il- poplu jiġi ngannat bħalma ngannawh is-sena l-oħra meta kellhom jogħlew il- kontijiet tad-dawl u l-ilma, skond kif kien ippjanat, imma minħabba li ndunaw li l-poplu kien batut, kemm minħabba l-istess kontijiet kif ukoll minħabba t-taxxi li ħarġu mill-budget tas-sena l-oħra, ġiet riversjata d- deċiżjoni li jiżdiedu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Taparsi nneħħu ftit mill-piż biex il-poplu jieħu ftit tan-nifs u ma jmutx u wara xorta waħda nerġgħu ngħabbuh b'kontijiet ogħla u fil-fatt fir-rapport annwali tal- korporazzjoni hemm il-figuri ta' kemm se jitgħabba l-poplu.

Nispera li l- poplu ma nkomplix jitgħabba minħabba l-ineffiċjenza li qed ikun hemm f'dan is-settur.

Nittama li dan is-settur isir iżjed effiċjenti u nittama wkoll li dwar dan is-settur naħsbu iżjed fil-fond biex imbagħad il-poplu ma jispiċċax il-ħmar li rridu ngħabbu fuqu u ngħabbuh bi prezzijiet li llum l-poplu stess qed jgħid li ma jistax iħallas.

Għax wara kollox din l-ispiża kollha fil- produzzjoni ta` l-ilma minn fejn ġiet?

Mhux għax investejna ħażin!

Mhux għax infexxejna nibnu reverse osmosis plant wara l-ieħor u ma ħadnix ħsieb is-sistema tad-distribuzzjoni!

Mhux minħabba li saru żbalji li llum qed iġegħlu lill-korporazzjoni tgħabbi dawn il-piżijiet fuq il-poplu!

Dik hija s-sitwazzjoni.

Il-poplu xorta jispiċċa jitgħabba bil-piżijiet.

Il-poplu qiegħed hemm biex nidħku bih.

Hekk tirranġuna n-naħa tal-gvern.

Mhux hekk irranġunaw fl-1998 meta wegħdu ħaġa mbagħad ftit tal-ġimgħat wara nisimgħu l-esponenti tal-gvern, il-Ministri u l-Prim Ministru jitkellmu totalment b'mod differenti u jgħidu: Mhux bilfors irid isir xi ftit aġġustament.

Issa dan ma kenux għaddew xi seba' snin, wieħed forsi jgħid bidlu l-policy, imma kienu għaddew biss ftit ġimgħat minn wara li rebħu l-elezzjoni.

Qed narawh il-ftit aġġustament għax qed naraw 25,000 ruħ imorru għand il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma jilmentaw li l-kontijiet li qed jirċievu huma esaġerati u ma jistgħux iħallsuhom.

Fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma hemm ħafna iżjed xi tgħid, imma nispera li l-poplu l-verita` issa jafha u nispera li t-tagħlima jeħodha.

Mr Speaker, fil-bidu tad-diskors tiegħu l-Ministru kkwota xi figuri mill- estimi u skandalizza ruħu għax jiena kont għedt li l-korporazzjoni qed tkun inqas effiċjenti u qal li tant qed issir effiċjenti li din is-sena qed titlob Lm1.3 miljun inqas f'sussidju mingħand il-gvern.

Jiena nistaqsih: Dawk il-flus li qed titlob inqas mingħand il-gvern minn fejn qed iġġibhom il-korporazzjoni?

Mhux minn fuq il-kontijiet għoljin li l-korporazzjoni qed timponi fuq il-poplu!

Allaħares lill-poplu tgħabbih b'sagrifiċċji akbar u mbagħad tibqa' titlob l-istess ammont ta' sussidju lill-gvern!

Il-mira ta' dan il-gvern u l-mira tal-Partit Laburista meta kien fil-gvern huma identiċi.

It-tnejn naqblu li l-korporazzjoni għandha tkun iżjed effiċjenti u li l-gvern għandu jissusidja inqas lil din il-korporazzjoni.

Meta ġew maħduma l-kontijiet, sew fi żmien gvern Laburista kif ukoll issa li hemm gvern Nazzjonalista, l-għan kien l-istess, jiġifieri li jkun hemm prezz konformi ma' dak li qed nonfqu biex nipproduċu l-ilma u b'hekk il-gvern ma jitgħabbix bil-piż ta' l-ispejjeż tal-produzzjoni ta` l-ilma.

U għalhekk il- korporazzjoni qed titlob inqas sussidju mingħand il-gvern.

Mr Speaker, mill-istess ktieb li kkwota l-figuri l-Ministru jiena kkwotajt figuri oħrajn li juri li sfortunatament il-korporazzjoni qed tkun inqas effiċjenti.

Mr Speaker, meta f'dan il-Parlament ikollna d-diskussjoni dwar l-estimi tal- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma dejjem nitkellmu dwar li hemm bżonn li jkun hemm kordinazzjoni bejn l-istess korporazzjoni u l-kunsilli lokali.

Din hija xi ħaġa li ma nistgħux ngħaddu mingħajrha.

Li jkun hemm din it- tip ta` kordinament u pjanifikazzjoni bi qbil mal-kunsilli lokali hija t- triq li rridu nimxu fiha.

F'dan ir-rapport hemm attentant biex juri li dan qed isir, pero` sfortunatament dak li qed jiġri fil-pajjiż juri li hemm ħafna u ħafna iżjed x'isir biex il-kunsilli lokali u l-korporazzjoni jikkordinaw bejniethom biex meta jsir xi ħaġa ma jkunx hemm xogħol doppju bil-konsegwenza li l-ispejjeż jirdoppjaw.

Ma nispiċċawx li l-korporazzjoni tipprova tbiddel il-pajpijiet ta` l-ilma meta l-kunsilli lokali jkunu kif asfaltaw it-triq.

Jekk wieħed jara x'inhu jsir fil-pajjiż mill-ewwel jinduna li m'hemmx dan it-tip ta' kordinament.

Eżempju ċar ta' dan huwa dak li ġara fil-Fgura, fejn għandek lill-kunsill lokali tal-Fgura li tella' lill-korporazzjoni l-qorti għax din għamlet ta` rasha u Hompesch Road ġiet maqlugħa wara li kienet għadha kemm ġiet irranġata.

Din hija xi ħaġa li rridu nirrnaġawha.

Jiena nawgura li l-Water Services Corporation u l- kunsilli lokali jiftehmu iżjed.

Dan ma jfissirx li l-korporazzjoni għandha dejjem tbaxxi rasha għal dak li jgħidu l-kunsilli lokali jew li l-kunsilli lokali għandhom dejjem ibaxxu rashom għal dak li tgħid il-korporazzjoni, pero` jrid ikun hemm pjan fit-tul, forsi ta` għaxar snin, bejn il-kunsilli lokali u l-korporazzjoni biex dan it-tip ta' kordinament ikun jista' jsir b'mod iktar faċli.

Jekk inti ma jkollokx pjan fit-tul bilfors li jkollok clashes bejn il-ħsebijiet tal-korporazzjoni u dawk tal-kunsilli lokali, iżjed u iżjed meta nafu li l-kunsillieri jinbidlu kull tliet snin.

Jiġifieri jrid ikun hemm pjan biex dan il-kordinament isir.

U huwa importanti li dan isir mhux biss biex il-korporazzjoni tkun iżjed effiċjenti imma wkoll biex il-pajjiż ma jonfoqx flus fix-xejn.

Mr Speaker, ir-relazzjoni li teżisti bejn il-korporazjzoni u l-kuntratturi li timpjega l-istess korporazzjoni wieħed irid jidħol fiha wkoll.

Ħaġa li laqtitni hija li llum il-korporazzjoni tirrikonoxxi l-fatt li x-xogħol li jagħmlu l-ħaddiema tagħha, ħafna drabi jkun iktar cost effective mix-xogħol li jagħmlu l-kuntratturi.

Din hija xi ħaġa li turi li l-ħaddiema tal- korporazzjoni, jekk ikunu motivati, jistgħu jkunu cost effective għax mhux bilfors li l-ħaddiema li għandek fil-korporazzjoni huma ħżiena.

Jiena ma nistax nifhem kif il-Ministru reġa` mar għal qabel l-1987 u reġa` semma` l-fatt li dak iż-żmien daħlu ħafna ħaddiema żejda mal-korporazzjoni.

Issa dan ilu erbatax-il sena.

Allura se tibqa` ssemmi dak li ġara erbatax- il sena ilu?

Jekk dawn kienu żejda – u jien ngħid li ma kenux żejda – għaddew 14-il sena u għadek ma ħadtx passi biex lil dawn tagħmilhom effiċjenti?

Tkun qed twaqqa' l-ġebla fuq saqajk meta inti terġa` tmur lura 14-il sena.

Il-koporazzjoni qed tgħid li x-xogħol li qed isir mill- ħaddiema tagħha ħafna drabi jkun aħjar mix-xogħol li jagħmlu l-kuntratturi.

Jiġifieri dan huwa ċertifikat għall-ħaddiema tal-korporazzjoni.

Ħafna drabi f'dan il-Parlament ikkritikajna l-mod ta` kif jingħataw it-tenders u kif jinħadem ix-xogħol mill-kuntratturi li jieħdu dawn it-tenders.

Sfortunatament il-kuntratturi li tqabbad il-korporazzjoni huma limitati ħafna f'dak li huwa makkinarju.

Dawk in-nies li jieħdu l-kuntratti mill- korporazzjoni huma ftit nies tal-qalba li fl-imgħoddi tgħidx kemm ħadmu għall-Partit Nazzjonalista.

Dawn kienu dawk in-nies li kienu jsawwtu u jwaddbu l-ballavostri fuq il-partitarji Laburisti.

Dawn huma l-kuntratturi li għadna fil-Korporazzjoni għas-Servizzi ta` l-ilma u llum l-istess korporazzjoni qiegħda tgħid li m'humiex tajbin daqs il-ħaddiema tagħha, imma b'dawk irridu ninqdew.

Il-poplu Malti qed iħallas flus tajba għal dawn is-servizzi u mhux qed jieħu l-value for money ta' dawn is-servizzi li qed jagħtu dawn il-kuntratturi.

Nafu li hemm każi fejn isir il-kejl tax- xogħol li suppost jagħmlu dawn il-kuntratturi u dan il-kelj ma' jkunx reali, imma jkun id-doppju jekk mhux it-tripplu ta' dak li fil-fatt ikun sar.

Dawn in-nies li huma esponenti tal-Partit Nazzjonalista u fl-antik tgħidx kemm affrontaw sidirhom għall-Partit Nazzjonalista, illlum iridu jagħmlu l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma tagħhom, jisirqu kemm iridu u allaħares xi ħadd jiġbdilhom l-attenzjoni u jgħidilhom li mhux qed jagħmlu sewwa għax jitilgħu fl-uffiċċju taċ-chairman u jagħmlu storja bħalma għamlu dan l-aħħar.

Dawn l-affarijiet irid jara l-gvern.

Minn hawnhekk irrid nagħti prosit liċ-chairman tal-korporazzjoni li qiegħed jipprova li dawn l-affarijiet ma jħallihomx isiru għax il-poplu Malti jrid jieħu l-valur ta' flusu.

L-istess nista' ngħid għar-rigward ta' meta l- korporazzjoni tiġi biex tixtri l-materjal.

Sfortunatament nistrieħu fuq ftit kuntratturi u meta għal xi raġuni jew oħra dawn il-kuntratturi ma jkunux jistgħu jissupplixxu l-materjal, il-korporazzjoni tispiċċa b'nuqqas ta' materjal u ma tkunx tista` tagħmel ix-xogħol li jkollha maħsub li tagħmel.

Mr Speaker, il-Partit Laburista fil-qasam ta` l-ilma ma jħarisx biss lejn il-Water Services Corporation.

Il-qasam ta` l-ilma f'dan il-pajjiż huwa suġġett ferm iktar wiesa` milli jipprova jesponih il-partit Nazzjonalista.

Dan il-punt inqajmu kull darba u għandi iżjed għalfejn inqajmu minħabba li fir-rapport annwali tal-korporazzjoni ma jissemma xejn dwar l-użu ta` l- istorm water, x'se jsir biex innaqqsu l-għargħar u x'se jsir biex innaqqsu l-ħsara li jagħmel l-għargħar.

F'dan ir-rapport ma jissemma xejn ukoll dwar ir-riċiklaġġ ta' l-ilma.

Il-viżjoni tal-partit Laburista dwar il- qasam ta' l-ilma m'hijiex sempliċiment il-produzzjoni ta` l-ilma għax-xorb u d-distribuzzjoni tiegħu.

Aħna nikkonsidraw iċ-ċiklu ta' l-ilma bħala xi ħaġa waħda u l-produzzjoni u d-distribuzzjoni ta' potable water hija biċċa żgħira minn dak kollu li rridu nittrattaw.

M'hijiex ħaġa sewwa li dan il- gvern ma jittrattax dan is-settur b'dan il-mod għax għandek tliet ministri li kollha għandhom subgħajhom fil-borma.

Għandek il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi li taħtu taqa' r-responsbbilita` tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta` l-ilma, għandek il-Ministru ta' l-Ambjent li taħtu taqa` r- responsabbilta` tas-settur tar-riċiklaġġ ta' l-ilma tad-drenaġġ u għandek id-dipartiment tat-toroq li huwa responsabbli mill-kontroll ta' l-għargħar.

L-affarijiet kif qed jiġru f'dan il-pajjiż juru li l-gvern mhux qed jittratta s-settur ta` l-ilma kif suppost.

Ħafna drabi rajna s-sistema tad- drenaġġ tfalli u tikkontamina immedjatament is-sistema ta` l-ilma.

U għalkemm nafu kemm għandna sistema ħażina tad-drenaġġ tħalliet f'dan l- istat għal dawn is-snin kollha taħt dan il-gvern Nazzjonalista minkejja dak kollu li tgħidlu l-Unjoni Ewropea.

Għandek ukoll partijiet kbar tal-bajjiet ta' Malta li jkunu kontaminati bid-drenaġġ, meta imbagħad inti trid ittella' minn dak l-ilma biex issaffih u iġġibu tajjeb għax-xorb.

Għandek ilma ta' l-istormwater li inti tista' tużah anke to replenish l-aquifer jew għall-agrikultura u tkun tista' tnaqqas l-ippumpjar ta` l-ilma mill- aquifer li huwa ttratta minn ministeru ieħor.

Din hija sitwazzjoni fragmentata u bla sens u malli l-partit Laburista jkun fil-gvern din is- sitwazzjoni jittrattaha b'mod ħafna aħjar milli jittrattaha dan il-gvern.

Issa erbat ijiem oħra meta tibda tagħmel ix-xita – u j'Alla tagħmel għax għandna bżonnha – ikollna ħafna partijiet ta` Malta bħalma huma l-Imsida, Burmarrad, Ħal-Qormi, Birkirkara u x-Xlendi li jispiċċaw bil-problema ta` l- għargħar.

Nerġa` ngħid li t-telqa fil-pajjiż li jsemmi l-partit Laburista ssibha anke f'dan is-settur.

Aħna ma tantx domna fil-gvern, 22 xahar, imma kemm sar xogħol fis-settur ta' l-ilma u l-kontroll ta' l-għargħar f'dawk it- 22 xahar.

Issa waqaf kollox minħabba li m'hemmx pjan komprensiv tar-riżors ta' l-ilma f'dan il-pajjiż.

Nerġa' ngħid li huwa importanti li jsir pjan wieħed li jkun komprensiv, integrat u fokat għal tul ta` żmien.

Meta titkellem ma` l-uffiċjali tal-Water Services Corporation dwar dan, jgħidulek li t-terms of reference tal-korporazzjoni m'humiex dawk li qed ngħid jien.

M'għandhomx x'jaqsmu mal-kontroll ta` l-għargħar u jgħidulek biex ma ddaħħalhomx f'dik il-problema minnħabba l-ispejjeż, u għandhom raġun.

Imma min-naħa nazzjonali ma tistax tirraġuna b'dan il-mod.

Trid tirraġuna b'mod integrat għax aħna qed nitkellmu għall-ġid tal-pajjiż kollu.

Mr Speaker, ngħaddi issa biex ngħid xi ħaġa dwar ir-riżorsi umani.

Diġa` għedt li jekk il-ħaddiema tal-korporazzjoni jkunu mmexxija tajjeb kapaċi jagħtu eżempju u jkunu iżjed cost effective mill-privat, imma fl-istess ħin wieħed irid jittrattahom tajjeb.

Per eżempju, din is-sena kien hemm lok li jkollok żewġ azzjonijiet industrijali fir-reverse osmosis plant ta' Pembroke li jġegħlu lill-impjant wieqaf f'Marzu u f'April biex imbagħad fir- rapport annwali li għandna quddiemna nsibu li kien hemm tant nuqqas ta' produzzjoni ta' ilma f'Marzu u tant nuqqas ta' produzzjoni ta' ilma f'April u nwaħħlu fil-ħaddiema?

M'għandniex nagħmlu hekk.

Jekk irridu nkunu serji u bil-għaqal irridu naraw il-problema kollha x'kienet u mhux niġu b'dan ir- rapport u nagħtu t-tort għal dan in-nuqqas ta' produzzjoni ta' ilma lill- ħaddiema.

Per eżempju, għaliex it-taħdidiet mal-korporazzjoni dwar il- kondizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema tal-korporazzjoni ilhom weqfin xhur sħaħ?

Mhux sew li t-taħdidiet li l-ħaddiema jkollhom dwar żidiet fil-pagi jitwaqqfu ħesrem għax jgħidulhom li kull ħaġa li ssir trid tgħaddi minn taħt il-Ministeru tal-Finanzi.

Dik hija l-ispjegazzjoni għaliex it- taħdidiet waqfu ħesrem.

Dawn huma affarijiet li għandhom jitranġaw jekk irridu li jkollna work force tajba.

Jiena m'iniex ngħid li l-ħaddiema dejjem għandhom raġun, biex niftehmu, għax illum hemm gvern Nazzjonalista, għada jkun hemm gvern Laburista u jkollu l-istess problemi.

Imma dak li huwa tal-ħaddiema rridu nagħtuhulhom.

Biss waqt li lill-ħaddiema nagħtuhom dak li hu tagħhom għandna nesiġu li jkun hemm produttivita` aħjar.

Il-Ministru waqt id- diskors tiegħu – din diġa` semmejtha imma se nerġa` nsemmiha – mar lura għas-sena 1987 u qal li dak iż-żmien il-gvern Laburista kien daħħal ħafna ħaddiema żejda mal-korporazzjoni għax ma kienx jemmen fil-computers.

Issa billi daħħalna ħafna computers se nsovlu l-problema?

Se tibgħat xi computer jagħżaq fit-triq biex tirranġa s-sistema!?

Veru li l-computers jgħinuk fix-xogħol u fl-ippjanar u hija sistema ta' informatika li ma tgħaddix mingħajrha dan iż-żmien, imma ejja ma naqgħux f'argumenti politiċi biss li jidhru sbieħ ma' ċerti nies u nsemmu l-computers u l-ħaddiema fl- istess nifs.

Il-computers fejn kellhom jidħlu nispera li daħlu u fejn kellhom iħallu l-effett ħallewh, imma l-effett li l-computer jkollu fuq il- work force huwa limitat.

Ma tistax inti ġġib lill-korporazzjoni iżjed effiċjenti sempliċiment billi ddaħħal il-computers.

Jiġifieri ejja nkunu daqsxejn loġiċi u tekniċi u mhux nipprovaw nitkellmu mil-lat politiku biss.

Mr Speaker, irrid ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-billing.

Il-billing huwa xi ħaġa importanti għax il-korporazzjoni ma tistax tkun effiċjenti jekk ma ddaħħalx il-flus mingħand il-konsumatur.

Allura huwa importanti li jkollok sistema ta` billing effiċjenti.

Fid-diskussjonijiet kollha li kien jagħmel il-Ministru f'dawn l-aħħar snin kien isemmi ħafna affarijiet li llum m'għadux isemmi.

Niftakar lill-Ministru jgħid kemm kien se jsir progress bis-sistema tat-telemetry.

Din hija sistema li mill-uffiċċju tal- korporazzjoni stess wieħed ikun jista` jara x'inhu jiġri u jkun jaf kemm qed jinħela konsum.

Jiena nistaqsi lill-Ministru: Fejn wasal u x'għad fadal isir biex din is-sistema ta' telemetry tiġi introdotta?

Il-Ministru kien qal ukoll li kien hemm drive biex issir conversion mill-meters ta' class "C" għall-meters ta` class "D".

Il-meter ta' class "C" huwa meter antik li ħafna drabi ma jkunx qed juri eżattament kemm qed ikun hemm konsum.

Skond ir-rapport annwali tal-korporazzjoni nsibu li għad fadal 38,000 meter ta` class "C".

Dan ifisser li l-korporazzjoni qiegħda titlef il-flus.

Għaliex?

Għax jekk wieħed iħares lejn average consumption ta' meter li huwa class "D", li huwa iktar modern u allura iktar effiċjenti, isib li din hija ta' 24.1 metru kubu filwaqt li l-average consumption ta` meter class "C" hija ta' 16.0 metru kubu.

Dawn huma l-figuri li tat l-istess korporazzjoni.

Jiġifieri m'hemmx dubju li l-korporazzjoni qiegħda titlef il-flus u hemm bżonn li jsir drive biex titjieb is-sitwazzjoni f'dan is-settur.

Mr Speaker, il-korporazzjoni, fl-opinjoni tiegħi, fil-passat għamlet żbalji kbar għax kienet immexxija ħażin mill-gvern Nazzjonalista.

Anke llum, għalkemm nammetti li qed isiru affarijiet tajbin, xorta waħda hemm fejn qed isiru ħafna żbalji minħabba nuqqas ta' għaqal u nuqqas ta` direzzjoni.

Pero` ki għedt fil-bidu, il-korporazzjoni ma rridux nassessjawha fuq x'għamlet fil-passat jew fuq x'qed tagħmel issa imma anke fuq x'bi ħsiebha tagħmel fil-futur.

Meta fittixt dwar x'għandha maħsub għall-quddiem jiena sibt li sfortunatament il-viżjoni tal-korporazzjoni hija limitata ħafna.

Mhux hekk biss, anke l-Ministru tani raġun naħseb li l-viżjoni tal- korporazzjoni hija limitata ħafna għax il-mod kif tkellem meta tkellem dwar kif beħsiebu jikkontrolla l-kwalita` ta' l-ilma leaves a lot to be desired.

Jiena kont nistenna li l-korporazzjoni tagħtih iżjed informazzjoni dwar x'qed tgħid l-Unjoni Ewropea f'dan ir-rigward.

Sinċerament ngħid li ħriġt disappuntat ħafna.

Ħriġt diżappuntat ukoll meta fir-rapport annwali rajt xi pjanijiet għandha l-korporazzjoni kif ukoll meta rajt ir-rapport ta' x'sar fl-aħħar sena mill- ministeru kkonċernat.

Minn dawn ir-rapporti joħroġ ċar li l-viżjoni tal- korporazzjoni hija limitata ħafna u din irridu nirranġawha.

Jiena m'iniex nara impenn biex intejbu kemm is-sistema tad-distribuzzjoni kif ukoll il- kwalita` ta' l-ilma.

Fir-rapport jingħad li nisperaw li l-kwalita` ta' l- ilma tkun konformi ma' l-esiġenzi ta' l-Unjoni Ewropea, pero` bil-mezzi li qed tipprova timplimenta l-korporazzjoni ma naħsibx li se naslu.

Ir-rapport ma jsemmi xejn dwar għejjun oħra ta' ilma li forsi jkunu orħos fil-prezz.

Għax tajjeb li ngħidu li l-ilma prodott mill-reverse osmosis plants huwa ilma ta' kwalita` tajba ħafna għax meta qed tħaddem reverse osmosis plant biex tipproduċi l-ilma f'dan il-proċess jgħaddu kważi biss H20 molicules allura bilfors li jkolllok ilma pur.

Kultant tant ikun pur li biex ikollu ċerti kwalitajiet bilfors ikollok tibblendjah.

Pero` importanti li ngħidu li dan il-proċess huwa expensive immens għall-poplu Malti.

Huwa veru li f'dan il-pajjiż sfortunatament, kif qal il-Ministru, m'għandniex sorsi oħra ta' ilma - aħna foqra ħafna minn dan ir-riżors ta` l-ilma - pero` jekk wieħed ifittex, anke fi studji li jsiru minn istituzzjonijiet fil-qasam ta` l-ilma, isib li anke fi gżejjer fil- Mediterran li għandhom l-istess problema hemm viżjonijiet li huma ħafna iżjed avvanzati minn dawk li għandha l-korporazzjoni.

M'iniex se noqgħod nidħol fihom fid-dettall.

Jiena naf li l-korporazzjoni tista' tkun konxja minn dan, imma m'hijiex qed tagħmel l-arranġamenti biex timplimenta dawn l- affarijiet.

Hemm mezzi moderni ħafna li jekk isir studju dwarhom jista' jirriżulta li jkun iktar effiċjenti għall-korporazzjoni u jekk dawn is- sistemi jiġu introdotti ċ-ċittadin Malti jgawdi għax ikollu prezz orħos u fl-istess ħin ikollu kwalita` ta' ilma li tkun konformi ma' l-esiġenzi ta' l-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, jiena nikkonkludi billi ngħid li l-figuri li joħorġu minn dan l- estimi m'humiex figuri tajbin.

Waqt li qed jittieħdu l-passi li konna bdejna aħna meta konna fil-gvern biex ikun hemm iktar effiċjenza fil- produzzjoni u fl-użu ta` l-ilma, il-korporazzjoni qiegħda tonfoq iżjed biex tipproduċi inqas ilma.

Dan huwa l-punt.

L-operational costs huma iżjed meta l-produzzjoni hija inqas.

Dan huwa l-punt kardinali.

Kulħadd ferħan li l- produzzjoni qiegħda tonqos minħabba li l-ħela qed tonqos u meta joħorġu l- estimi ssib li qed nonfqu iżjed.

Allura dan mhux ċikku b'riku!

Anzi qed tiġina agħar.

Mela l-punt hu li l-korporazzjoni trid taħdem iżjed biex tara li tkun iżjed effiċjenti.

Il-punt l-ieħor huwa li l-korporazzjoni jrid ikollha viżjoni aħjar dwar l-użu ta` l-ilma f'dan il-pajjiż.

Il- korporazzjoni trid tiġi quddiem il-poplu u tagħti pjanijiet u miri oħrajn dwar fejn irridu mmorru biex dan is-settur jimxi 'l quddiem.

Mr Speaker, aħna nħossu li għandna nivvotaw kontra dawn l-estimi minħabba li dawn huma ċertifikat li l-korporazzjoni m'hijiex effiċjenti, u m'hijiex effiċjenti mhux biss minħabba li hemm bżonn ta` iktar ideat, imma anke minħabba li mhux qiegħda tingħata direzzjonijiet ċari, moderni u bil-għaqal minn dan il-gvern Nazzjonalista.

Mr Speaker, qabel nagħlaq xtaqt nitlob il-permess sabiex inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra xi dokumenti li rriferejt għalihom fid-diskors tiegħi.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess inagħata

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Estratt mill-"Handbook on the Implementation of EC Environmental Legislation" dwar id-direttiva fuq in-Nitrates.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, nixtieq nibda billi nifraħ lill- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għal dan rapport li ppreżentat qudiemna għax naħseb li huwa wieħed mill-aħjar rapporti li qatt saru mill- 1991 'il hawn.

Wieħed tajjeb li jinnota li fil-mission statement il- korporazzjoni tgħid hekk:

"The mission of the corporation is to achieve a more rational and economic use of water in the Maltese Islands through the maintenance of an equilibrum between supply and demand, and to support the general social and economic development while protecting the environment.".

Dan juri kemm il-korporazzjoni hija aware li huwa ferm importanti li għandha tkun effiċjenti f'dak li tipproduċi, u mhux kif qal il-kelliemi ta' qabli.

Mr Speaker, minkejja l-problema u l-isvantaġġi kollha li jista' jkollha l- Korpazzjoni għas-Servizzi ta' l-ilma wieħed ma jistax jinsa li l- korporazzjoni qiegħda tgħin ħafna lill-aspett soċjali, ekonomiku u anke industrijali bl-ilma kollu li tipproduċi.

Infatti aħna għandna 400,000 ruħ li kollha jużaw l-ilma li għandhom bżonn.

Wieħed irid jara wkoll kemm sar xogħol bil-għaqal f'dak li għandu x'jaqsam ma' bdil ta' mains ta' l-ilma u f'dak li għandu x'jaqsam ma` distribuzzjoni biex ma jkunx hemm leakages u nitilfu dak l-ilma kollu li konna nitilfu qabel.

Per eżempju, ir-rapporti ta' internal leakages, skond il-customer care, minn 40% niżlu għal 18.34%.

Ir-rapporti dwar no water or low pressure minn 60% niżel għal 12.21%.

Skond il-customer care ukoll wieħed jista' jara li għall-water tanking services kien hemm 3,942 calls u kien hemm 1,137 vjaġġi ta` ilma bil-bowsers li servew 7,055 customer.

Mr Speaker, jiena rajt ir-rapport tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta` l-ilma, rajt ir-rapport tal-Ministeru ta` l-Agrikolutura u Sajd fejn tidħol id-distribuzzjoni ta' l-ilma u rajt ukoll ir-rapport għat-tielet sena ta' ħidma mill-Ministeru ta' l-Ambjent li huwa responsabbli mir-riċiklaġġ ta' l-ilma tad-drenaġġ.

Fir-rapport tal- Ministeru ta` l-Agrikultura wieħed isib li kien hemm 1,000 vjaġġ ta' ilma bil-bowsers biex jinqdew il-ħteġijiet ta` l-agrikoltura.

Dan iwassalni biex nitkellem dwar is-sistema tad-distribuzzjoni ta` l-ilma.

Nafu li l-consumption ta' l-ilma f'Malta hija ta` 33 miljun metru kubu ilma li nofshom jiġu mill-borholes u n-nofs l-ieħor jiġi mid-desalination plants u dan qed jikkonsma 130 miljun kilowatts ta' elettriku u għalhekk dan l- ilma qed ikun prodott bi prezz għoli ħafna.

Mr Speaker, il-gvern għamel daqsxejn ta` inċentiv biex dak li jkun jirrapporta l-boreholes li għandu.

Pero` naħseb li bħali kulħadd jara l-kwantita` ta' trailers għaddejjin iġorru kwantita` kbira ta' ilma.

Minn fejn qed iġibuh dan l-ilma?

Jiena naħseb li dan ġej mill-kwantitajiet ta' boreholes li hawn.

Pero` qed isir sewwa li qed tittieħed din il-kwantita` kbira ta' ilma mill-boreholes?

Nafu xi kwalita` ta' ilma qed intellgħu mill-boreholes?

Qegħdin neżaminaw l- ilma li qed jittella' mill-boreholes?

Qegħdin naraw għal xiex qed jintuża?

Nafu li l-hotels jieħdu ħafna ilma li jistorjawh f'reservoirs apposta għal meta jkollhom nuqqas ta' ilma.

Nafu wkoll li l-istess jagħmlu l-fabbriki tas-soft drinks.

Issa jekk aħna ntellgħu ammont kbir ta` ilma iżjed milli suppost mill-boreholes ara xi ħsara nkunu qed nagħmlu lill-aquifer.

L-Onor.

Buhagiar qal kemm huma perikolużi għas-saħħa n-nitrates li jkun hemm fl-ilma.

Wieħed ma jridx jinsa wkoll li anke l-ħxejjex li nieklu jista` jkollhom livell ta` nitrates għoli għax apparti l-ilma li nsaqqu bih jista' jkollu livell ta` nitrates għoli anke l-fertilizzant li nużaw ikun fih in-nitrates u ma ninsewx li dawn in-nitrates jipproduċu n-nitric acid, li huwa xi ħaġa taħraq ħafna, u l-ammonium compounds u l-pjanti jassorbu dan in-nitrate u meta aħna niġu biex nikkonsmaw dawk il-ħxejjex jista' jkun li nkunu qed nagħmlu ħsara lill-saħħitna.

Għalhekk irridu noqogħdu attenti wkoll li l-ħxejjex li nieklu ma jkunux assorbew ħafna nitrates.

Punt ieħor importanti li nixtieq insemmi huwa l-kordinament li għandu jkun hemm bejn il-korporazzjoni u l-Awtorita` ta` l-Ippjanar.

Kull meta jkun hemm xi applikazzjoni għall-bini ta` xi reservoir jew xi farm l-ewwel ħaġa li tagħmel il-korporazzjoni hija li tikkunsulta lill-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma, u l-korporazzjoni tgħid li għandu jkun hemm salvagward għal dak il-manure li jista' jintefa' u għal dak l-affluent li jista' joħroġ minn dak il-farm ħalli ma jitħassarx l-aquifer.

Imma r-raġunar tal- korporazzjoni huwa biżżejjed?

Nafu li d-dipartiment ta' l-agrikultura qiegħed jieħu miżuri stretti billi jibni fosos apposta li ma jkollhomx leakages ħalli dak il-manure ta' l-annimali ma jmurx fl-aquifer.

Imma b'danakollu waqt li l-korporazzjoni qed tipprova tagħmel salvagwardi għal dan, il-bidwi Malti għadu jxerred il-manure fl-għelieqi.

Jiġifieri inutli li noqogħdu nitklellmu fuq in-nitrates għax qegħdin nagħtu l-velenu aħna stess lill-aquifer.

Din hija l-problema.

Jekk wieħed jaqbad rapport maħruġ mill-APS Bank dwar il-water and agriculture in a competitive environment jara s-suġġerimenti kbar u ulti li fih.

Issa dan kienu kitbuh l-esperti tal-FAO u nies oħra ta' l-Unjoni Ewropea.

Fost affarijiet oħra insibu li jingħad li the locality of Żebbuġ/Siġġiewi well known for the presence of large pig breeding farms happens to have the highest nitrate levels.

MR SPEAKER: Ippermettili nwaqqfek Onor. Bonnici għax sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Iva, nibqa' in possession.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi sabiex jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 26 ta' Novembru 2001 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Mozzjonijiet

Mozzjoni li tirregola s-seduti konnessi ma' l-Estimi Ġenerali 2002 u l- Estimi Supplimentari 2001.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għas-sena 2001/2002 - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Lotteriji u Logħob Ieħor – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Liċenzji tal-Kummerċ - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Grazzi, Mr Speaker.

Illum fl-Aġġornament nixtieq nagħmel ftit riflessjonijiet fuq iż-żjara, fil-fehma tiegħi sinifikanti ħafna għal aktar minn raġuni waħda, ta' Nicole Fontaine, il-President tal- Parlament Ewropew.

Mr Speaker, din hija l-counterpart tiegħek fil- Parlament Ewropew.

Fil-fehma tiegħi għamlet żjara sinifikattiva ħafna fostna, żjara li matulha għamlet public lecture ġewwa l-universita' l- antika.

Mr Speaker, f'dan il-lecture għamlet riflessjonijiet fuq x'tip ta' Ewropa qegħdin nibnu – u ngħid "qegħdin" għax għall-grazzja t'Alla aħna parti minn dak il-proċess - li ta' min wieħed jixtarrhom.

Nicole Fontaine irriflettiet fuq il-proċess ta' unifikazzjoni ta' din l-Ewropa tagħna u bdiet sabiex għamlet riflessjoni fuq ir-rwol ta' Malta bħala bridge.

Hawnhekk tajjeb li nispjegaw lill-poplu li m'hijiex sempliċement cliche` li ngħidu li Malta hija bridge bejn il-parti t'isfel ta' l-Ewropa u l- parti ta' fuq ta' l-Afrika imma hija realta'.

Din hija realta' għaliex iktar ma' jgħaddi ż-żmien iktar nintebaħ - anke jien fuq livell personali, frott it-taħdidiet li jkollna ma' personalitajiet li jiġu jżuruna jew li aħna nżuru permezz ta' delegazzjonijiet barra minn xtutna - kemm verament Malta tagħna hija mifhuma bħala ċavetta importanti ħafna fil- proċess ta' tqarrib bejn il-popli tan-naħa t'isfel ta' l-Ewropa u l-parti ta' fuq ta' l-Afrika.

Nafu wkoll li Malta tissemma wkoll minħabba l- kontribut li jagħtu diversi personalitajiet pubbliċi politiċi tagħha.

Ħafna drabi dan il-kontribut jingħata minn wara l-kwinti jiġifieri mhux fid-deher tal-pubbliku, anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' soluzzjoni ġusta u paċifika fil-Lvant Nofsani.

Dan huwa rwol importanti ta' pajjiż żgħir, u ta' min igħid li dan il-pajjiż verament qed jagħti u jista' jagħti kontribut vitali biex insaħħu l-irbit u l-kuntatti bejn il-popli fil-Mediterran.

Wara kollox aħna dejjem niftaħru u ngħidu li ma jistax ikollok Ewropa fil- paċi u fis-sigurta' mingħajr Mediterran fil-paċi u fis-sigurta' u viċi versa u naħseb li dan l-irwol ta' pajjiżna qegħdin naqduh b'fedelta` u lealta`.

Mr. Speaker, Madame Fontaine tkellmet ukoll dwar a Europe of peace.

Hawnhekk tajjeb li nirriflettu dwar verita`storika, imminenti u li ma jista' jħassarha ħadd illi dan huwa l-ewwel nofs seklu illi għaddejna f'paċi assoluta.

Dawn kienu l-ewwel 50 sena fl-istorja kollha li l-Ewropa, speċjalment il-pajjiżi li jikkomponu l-Unjoni Ewropea għaddew f'paċi assoluta mingħajr gwerer u mingħajr civil wars.

Jiena niftakar lill- President Prodi jagħmel riflessjoni importanti waqt gathering ta' young Parliamentarians mill-Mediterran u mill-Ewropa.

Hu qal li matul dawn l- aħħar millenji, dan huwa l-ewwel mument fl-istorja li l-Ewropa qed tingħaqad mingħajr gwerer.

L-aħħar darba li l-Ewropa kienet magħquda kien 3,000 sena ilu meta Ġulju Cesri kien l-imperatur Ruman.

Ovvjament dak iż-żmien il-proċess ta' unifikazzjoni kien sar permezz tal- gwerer pero' din id-darba għandna proċess ta' unifikazzjoni fil-paċi.

Dan juri li jkun tajjeb illi nirriflettu ftit fuq x'Ewropa qegħdin nissieħbu.

Mr Speaker, Fontaine tkellmet ukoll fuq Ewropa of economic freedom founded on solidarity.

Din hija realta` oħra ta' l-Ewropa.

Filwaqt li hija l-ikbar u l-iktar blokk ekonomiku b'saħħtu fid-dinja, hemm l-aspett tas-solidarjeta`, allura hemm l-aspett soċjali ta' l-Unjoni Ewropea, u fost l-oħrajn semmiet il-common agricultural policy li tat spinta 'l quddiem lill-industrija ta' l-agrikoltura Ewropea.

F'dan l-isfond kellna r-ralta' tas-single market illi grazzi għaliha tjiebet il-kwalita' tal-ħajja taċ- ċittadin Ewropew.

Semmiet fost l-oħrajn ir-rikonoxximent tal-kwalifiki professjonali illi anke pajjiżna qegħdin ingawdu minnu għax il- professjonijiet u s-snajja' qegħdin ikunu rikonoxxuti minn pajjiżi differenti u allura qed jgħin aktar biex is-solidarjeta' tiżdied u titkattar.

Ovvjament bir-raġun u b'mod mill-iktar intimu mal-konċett tas-solidarjeta' semmiet ukoll il-fondi strutturali u l-fond ta' koeżjoni fejn l-Unjoni bi dritt u mhux bi pjaċir qed tgħin lil dawk il-pajjiżi li għandhom reġjuni ta' livell ta' għajxien inqas mill-medja biex dawn jgħollu l-livell ta' għajxien u kwalita' tal-ħajja tagħhom.

Naħseb li hemmhekk għandek verament il-konċett ta' solidarjeta' tradott fil-prattika.

Nicole Fontaine semmiet ukoll a Europe founded on shared values u fost l- oħrajn semmiet iċ-charter of fundamental rights li ġie imniedi fis-summit ta' Nizza.

Huwa veru li dan għad hemm dibattitu fuqu imma ċertament dan iċ- charter jinkorpora fih l-iktar drittijiet essenzjali sabiex tiġi salvagwardjati, promossi u mħarsa d-dinjita` tal-bniedem.

Tkellmet ukoll fuq Ewropa soċjali.

Hawnhekk tkellmet fuq a common area of justice, freedom and agility.

Din hija l-Ewropa li aħna rridu nissieħbu fiha, Sur President.

Din hija l-Ewropa li tkellmet fuqha Nicole Fontaine, fost l-oħrajn, meta tkellmet dwar il-ġlieda li l-Ewropa qed tagħmel għal min jisfrutta l-immigrazzjoni klandestina, fejn semmiet l- introduzzjoni ta' a European arrest warrant u diversi miżuri f'dan is-sens biex verament ikun hemm is-saltna tad-dritt, ikun hemm area ta' sigurta`, ta' stabbilita` u paċi anke fuq dan il-livell.

Tkellmet imbagħad fuq a political Europe, Ewropa li tagħti ċans lill- pajjiżi li qegħdin imsieħba fiha mhux biss ikunu ġganti ekonomiċi, imma jkunu anke ġganti politiċi.

Ejjew inġibu l-eżempju prattiku, il-Ġermanja.

Qabel ma' kienet riunifikata l-Ġermanja kienet verament ġgant ekonomiku pero` ċertament kienet - ħa nuża' l-kliem ta' Nicole Fontaine - a political mine.

Kienet kważi nanu politiku, imma kemm akkwistat iktar kredibbilita' u rilevanza politika l-Ġermanja wara r-riunifikazzjoni tagħha!

Tkellmet ukoll dwar a Europe founded on universal solidarity.

Ma ninsewx li l-Ewropa hija l-ikbar donatur għall-pajjiżi fqar fid-dinja, speċjalment lill-pajjiżi Afrikani u dawk fil-Lvant Nofsani.

L-Unjoni Ewropea - m'għandix iċ-ċifra hawnhekk - tagħti mijiet kbar ta' miljuni ta' liri Maltin fis-sena biex tgħin lill-pajjiżi sotto-żviluppati biex tgħinhom jiġġieldu l-faqar u l-mard.

Mr Speaker, tkellmet ukoll - u naħseb li din hija importanti ħafna - fuq a people's Europe, Ewropa li hija mhux ta' l-istat jew tal-gvernijiet, imma Ewropa tal-popli.

Aħna niftakru li Jean Monnet u statisti bħalu illi nidew il-kunċett ta' Ewropa magħquda, fosthom De Gasperi, Schumann u oħrajn, riedu a union of peoples, li l-Ewropa tkun ma tkunx tal-gvernijiet imma tal-popli.

Jien naħseb li jekk hemm xi ħaġa li l-avvenimenti riċenti fix- xena internazzjonali urew hija kemm verament an ever closer integration tal-popli li jikkomponu pajjiżi Ewropej hija importanti.

Dan huwa proċess irriversibbli u vitali.

Hawnhekk irrid insemmi d-diżastri marittimi u dawk tal-foot and mouth disease u tal-mad cow disease.

Kemm kien aktar faċli għall-pajjiżi Ewropej biex jiġġieldu u jikkonfrontaw dawn il-problemi għax kienu magħquda.

Kjienet tkun ħafna aktar diffiċli kieku kellhom jikkonfrontaw dawn il-problemi fuq livell individwali separat u għal rashom.

Bla ebda dubbji ta' xejn, Nicole Fontaine tkellmet dwar il-proċess ta' unifikazzjoni tal-kontinent Ewropew.

Dan huwa proċess irriversibbli.

Huwa proċess uniku fl-istorja riċenti, anke ċentinarja nerġa' ngħid, tal- pajjiżi Ewropej fejn hemm realta` illi fi ftit ta' snin oħra, xejn anqas minn 27 pajjiż ikunu magħquda taħt umbrella waħda.

Dan ifisser popolazzjoni ta' kważi 500 miljun ruħ, area ekonomika ġganteska, bla ebda fruntieri interni, li tibda mill-Artiku u tibqa' sejra sa Ġibilta`, tibda mill- fruntiera mar-Russja u tispiċċa mal-Kosta Atlantika ta' Franza.

Immaġinaw ftit x'area se tkun l-Ewropa magħquda illi aħna rridu nkunu u qegħdin inkunu parteċipi fiha!

Tajjeb li niftakru ftit li l-Ewropa hija area ta' paċi, ta' demokrazija irriversibbli fejn tramite proċess ta' pooling, ta' sharing, ta' sovranita` nazzjonali qed tgħin lill-pajjiżi individwali tagħha jkollhom influwenza ferm akbar fuq il-palk tax-xena internazzjonali u tramite s- solidarjeta` ekonomika qed tgħin fil-prattika sabiex l-istandards ta' l- għajxien, il-kwalita` ta' ħajja tal-popli tikber u titkattar.

Mr Speaker, naħseb li hawnhekk tajjeb li nagħmlu riflessjoni fuq il- Lussemburgu.

Nicole Fontaine dwar il-Lussemburgu qalet xi ħaġa - ma kellhiex għalfejn tkun Nicole Fontaine biex tgħidha għax hija verita` li ħadd ma jista' jinnegaha - li tajjeb li nirriflettu fuqha.

Din qalet li verament Malta hija pajjiż żgħir u verament li hawn min jgħid li minħabba f'hekk se timbelgħa mill-kumplament tal-pajjiżi pero` meta naħsbu hekk għandna nħarsu lejn il-Lussmburgu.

Dan il-pajjiż għandu popolazzjoni iżgħar minn ta' Malta u huwa pajjiż fundatur ta' l-Unjoni Ewropea.

Xi ħadd jiddubita li l-identita` u s-sovranita` tal-poplu tal-Lussembrugu ġiet b'xi mod imnaqqsa jew imnaqqra minħabba s-sħubija tagħha fl-Unjoni Ewropea?

U r- risposta li ħadd ma jmeriha hija l-kuntrarju, għaliex illum ħadd ma jazzarda jgħid - u fil-fatt qatt ma kien hemm dawn il-vuċijiet - li l- Lussemburgu illum m'huwiex pajjiż irrilevanti.

Il-Lussemburgu, qalet Nicole Fontaine, akkwista influwenza ferm akbar mid-daqs fiżiku tiegħu għax issieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Din hija l-kontradizzjoni ta' pajjiż żgħir li jissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Ikollok pajjiż żgħir bħal Malta, li jakkwista rilevanza ferm u ferm akbar mid-daqs fiżiku tiegħu.

Tkun kważi kontradizzjoni imma din hija realta`, u dan narawh anke mill-influwenza li kellu l-Lussemburgu meta kien qed isir id-dibattitu f'Nizza.

Kulħadd jaf x'lobbying għamel u kemm kemm iġġieled dan il-pajjiż!

Imma seta' jagħmel hekk għax kien minn ġewwa, għax kien mal-mejda tan-negozjati.

Dan hu eżempju ta' pajjiż żgħir li ħa li ried u ssalvagwardja l-interessi tiegħu.

Hawnhekk nixtieq nikkwota lil Nicole Fontaine:

"The main faultline has not been between the big and the small but between those who wanted an integrated Europe and those who do not share this conception.'.'

Id-differenza m'hijiex bejn il-pajjiżi l-kbar u l-pajjiżi ż-żgħar, imma bejn dawk li riedu Ewropa magħquda u bejn dawk li ma jridux jissieħbu f'dan il-proċess ta' allargament.

Mr. Speaker, ikun tajjeb li wieħed jixtarr u jifli d-diskors interessanti li għamlet Nicole Fontaine.

Fil-fehma tiegħi jistona bil-kbir u huwa tal- mistħija li l-bieraħ il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għamel konnessjoni bejn Nicole Fontaine u t-Talibani.

Hawnhekk qed nitkellem bħala Malti u mhux bħala deputat Nazzjonalista.

Hija tal-mistħija, hija għarukaża, huwa embarrasment kbir għal dan il-pajjiż, li kap tat-tieni l-ikbar partit politiku f'dan il-pajjiż jiddiskrivi personalita` bħal Nicole Fontaine b'dan il-mod.

Wara kollox din hija personalita` stmata mhux biss fl-Ewropa, imma madwar id-dinja kollha għall-karattru tagħha, għad-dinjita` tagħha u għall-kontribut li tat fis-sistema edukattiva ta' Franza.

It-teżi tagħha għadha sal-lum tintuża mill-universitajiet fi Franza u kienet hi li kienet użat dik it-teżi bħala l-launching pack għal bidliet radikali fis-sistema edukattiva fi Franza way back fis-sittinijiet.

Din hija Nicole Fontaine, President tal-Parlament Ewropew li tgawdi rispett, mhux biss tal-partit popolari Ewropew iżda anke tas-socialist international.

Kulmin jitkellem fuqha jitkellem b'mod ta' tifħir u b'mod pożittiv imbagħad ikollok il-kap ta' l-oppożizzjoni ta' pajjiż - li fuq kollox qed jerġa' jaspira li jerġa' jkun prim ministru - u jagħmel assoċjazzjoni bejn Nicole Fontaine u t- Taliban.

Din hija ħaġa tal-mistħija u inaċċettabbli.

Ejja ma ninsewx min huma t-Talibani.

Ejja ma noqogħdux nużaw il-kliem hekk tanto per dirli.

M'huwiex cliche li xi ħadd jgħidlek li tkun qisek Taliban.

It-Talibani huwa l-poplu li huwa assoċjat u sponsorja t-terroriżmu.

It-Taliban huwa s- sistema ta' gvern li assoċja ruħu ma' min irid iġib it-terrur fuq skala internazzjonali.

It-Taliban huwa dak li ċaħħad id-drittijiet l-iktar elementari u l-iktar fundamentali fl-Afghanistan għal tant snin.

It- Taliban huwa dak il-gvern li kien responsabbli għall-qtil ta' daqstant innoċenti mhux biss fit-twin towers f'Settembru li għadda, imma għal diversi inċidenti u episodji madwar id-dinja kollha u allura hija tal- mistħija li jkolli kap ta' l-oppożizzjoni, ex prim ministru li qed jipprova jipprojetta l-partit tiegħu bħala a new labour li jerġa' jippersisti fit- tattika tiegħu li jgħajjar anke fuq livell personali.

Fil-fehma tiegħi dan il-poplu għandu jgħid "Issa daqshekk" Ma jistax ikun li nibqgħu sejrin bil-litanija wieħed wara l-ieħor fejn kull diplomatiku u kull personalita` politika barranija li tiġi titkellem f'pajjiżna tiġi mgħajjra mill-kap ta' l-oppożizzjoni b'mod personali.

Dan x'new labour hu, Sur President?

New labour is no labour.

Il-ġimgħa l-oħra smajt l-ispeech li għamel Tony Blair fil-kungress ta' l-SPD, l-partit tal-Kanċellier Schroeder f'Nuremberg fil-Ġermanja.

Titgħaxxaq tisimgħu jitkellem fuq l-Unjoni Ewropea.

Hu tkellem mill-qalb, tkellem b'mod konvint, tkellem b'sodezza u b'sinċerita` fejn qal li s-saħħa vera qiegħda fl-Ewropa magħquda.

Titgħaxxaq tisimgħu jitkellem.

Issa dan m'huwiex tal-partit tiegħi, imma l- verita` ħadd ma jmeriha!

Kien hemm platea nies imsaħħrin bid-diskors li għamel.

Dan hu d-diskors li għandna nisimgħu, mela jiġi l-kap tal-Partit Laburista u jitkellem b'dan il-mod fil-fehma tiegħi faħxi!

Jiena naf x'inhi r-raġuni għal dan l-aġir.

Ir-raġuni hi li għandna kap ta' partit li qata' qalbu.

Għandna kap ta' partit li qed jara s-sondaġġi, xahar wara xahar, ġimgħa wara ġimgħa li juruh li qed jieħu daqqa 'l isfel kemm fuq il-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea kif ukoll fuq il-kwestjoni tal- popolarita` bejn il-partiti.

He is hysterical.

Dan jidher anke wieħed jara r-reazzjonijiet tiegħu l-għada tal-budget.

Il-Ħamis in-nies ma tkellmux fuq x'għamel il-gvern fil-budget imma fuq il-kwestjoni isterika, bla sens, irraġonevoli tal-kap ta' l-oppożizzjoni l-Erbgħa filgħaxija wara d-diskors tal-budget.

Dan hu kap ta' partit li jinsab dahru mal-ħajt.

Kap ta' partit li fil-politika tiegħu qed jipprova u jrid inaffar l-investiment, u dan qed ngħidu bl-ikbar sens ta' responsabbilita` u bil-fatti.

Mr. Speaker, il-ġurnali tal-Partit Laburista ivvintaw li se tiġi żvalutata l-lira fil-budget tal-ġimgħa l-oħra.

Din l-invenzjoni ġiet miċħuda.

Ma saritx u mhux se ssir.

Din it-tip ta' qlajja l-kap ta' l-oppożizzjoni u l- partit tiegħu kienu diġa mexxewha f'Lulju li għadda.

Jipprovaw jiżirgħu l- inċertezza wkoll, speċjalment il-kap ta' l-oppożizzjoni, billi jitkellmu dwar elezzjoni bikrija.

Kemm ilhom jgħidu l-media Laburista li ġejja elezzjoni!

Jiena naħseb li ilhom jgħidu sena u nofs.

Niftakar artikolu ta' l-Onor.

Leo Brincat, niftakar artikolu ta' l-Onor.

Anġlu Farrugia jgħidu li ġejja elezzjoni xahar ieħor jew sitt xhur oħra.

Dan kien sena u nofs ilu u dan għamluh biex joħolqu ambjent ta' inċertezza u jafu li ambjent ta' inċertezza jagħmel il-ħsara lill-pajjiż.

Dan huwa l-mod kif jaħdem il- partit ta' Alfred Sant.

Jiddispjaċini ngħid dan il-kliem, Sur President, għax lejh bħala persuna m'għandi xejn ħlief rispett.

Jiena nattakka l-messaġġ u mhux il-messaġġier.

Lejn il-persuna għandi rispett pero` lejn il-pronunzjamenti u lejn id- dikjarazzjonijiet tiegħu m'għandi xejn ħlief stmerrija.

Wara l-elezzjoni li għaddiet ukoll, il-kap ta' l-oppożizzjoni kiteb lill- ambaxxaturi fejn reġa' pprova jagħmel ħsara billi qalilhom li dan huwa gvern illeġittimu.

Issa ħalliha li ħadd ma ta kasu, imma hemmhekk tara l- animu, tara l-intenzjoni ta' kap ta' partit li he is still bitter fuq riżultat ta' elezzjoni li ma jridx sal-lum jaċċetta għaliex tilifha.

Anke fil-"Financial Times" fis-suppliment fuq Malta l-ġimgħa l-oħra fl- intervista li għamlulu, hu qal li aħna rbaħna elezzjoni bil- jerrymandering!

Issa ta' min igħid li aħna morna għal elezzjoni bil- bounderies kif kienu fl-1998 meta kien fil-gvern hu.

Dan x'sens hu?

Qalilna wkoll li ma jaċċettax ir-riżultat ta' referendum.

Il-bieraħ qal ''no way''.

Qed jipprova jagħmel ħsara billi qed jipprova jdgħajjef, konxjament, deliberament u malizzjożament il-pożizzjoni ta' Malta.

Qed jipprova jwassal messaġġ ta' instabbilita` u aħna ngħidulu "issa daqshekk".

Ma jistax ikun dan il-poplu jibqa' jkun mitmugħ b'din it-tip ta' propoganda qarrieqa.

Kemm għajjar lid-diplomatiċi l-kap ta' l-oppożizzjoni.

Dan huwa kap ta' partit li huwa qed jipprojetta ruħu bħala modern, transparenti u demokratiku?

Il-Verheugan qallu biex jigdem ilsienu, lil Mark Watts qallu li tilef rasu, lil Tony Blair ipprova jirridikolah meta bagħat ittra lill- gvern Malti u qal dik mhux hu kitibha imma s-segretarju tiegħu, lill- Ambaxxatur Franċiż għamillu boycott, lill-Ispanjoli għajjarhom xjaten, lil Nicole Fontaine assoċjaha mat-Taliban u l-Unjoni Ewropea qalilhom li huma t-Talibani ta' Brussels.

Dan barra li Dr. Karmenu Mifsud Bonnici għajjar lit-Taljani ħallelin.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni anke lil Friedrich Pfluger li ġie f'Malta ftit tax-xhur ilu kien għajjar l-kap ta' l-oppożizzjoni bil-passat nażist tal- Ġermanja.

Jiena ltqajt ma' Pfluger il-ġimgħa li għaddiet ġewwa Bonn u nista' ngħid li għadu urtat sal-lum għal dan il-kumment li għadda l-kap ta' l-opppożizzjoni.

Għadu mweġġa', għadu ma jistax jifhem kif jaslu biex isiru dawn it-tip ta' kummenti minn kap ta' partit li jgħid li huwa serju, demokratiku u modern.

Naħseb li wasal iż-żmien, Sur President, li verament iqum dibattitu f'dan il-pajjiż.

Kemm huwa sew, kemm huwa xieraq, jixraqilna bħala Maltin?

Jiena dan mhux bħala persuna li nagħmel parti minn partit politiku, imma bħala Maltin jixraq li jkollna kap ta' l-oppożizzjoni li lil personalita` bħalma hi Nicole Fontaine jgħidilha Taliban meta t-Taliban m'huwa assoċjat ma' xejn ħlief ma' ksur ta' drittijiet ta' bniedem!?

Lill-Unjoni Ewropea tgħidilha li hija t-Taliban ta' Brussels meta inti stess tgħid li l-Partit Laburista jridu relazzjonijiet mill-eqreb magħhom?!

Imma din x'inkonsistenza u x'ipokrezija hi?

Jgħid ukoll li l-Unjoni Ewropea hija tajba imma mhux għalina.

Hija tajba u tgħajjarha Taliban?

L-Unjoni Ewropea li nafu kemm għamlet ġid fil-qasam soċjali biex tejbet il-livell ta' għajxien lil tant poplu u tant reġjuni fi ħdanha u tgħajjarha Taliban!

Istħi jekk taf kif.

Hija tal-mistħija nibqa' ngħid, Sur President, li l-Onor.

Alfred Sant, il- Kap ta' l-Oppożizzjoni ta' dan il-pajjiż ma jibżax u ma jimportahx mill- image li qed jipprojetta ta' Malta.

F'liema pajjiż demokratiku, f'liema pajjiż modern ikollok kap ta' partit, esponent ewlieni tax-xena politika f'pajjiż, li jgħid li huwa demokratiku u jgħajjar lil Nicole Fontaine Talibana!?

Nicole Fontaine titkellem fuq A Europe of Peace , fuq Ewropa ta' solidarjeta`, Ewropa ta' shared values, Ewropa politika ta' għaqda paċifika, a people's Europe pero` l-kap ta' l-oppożizzjoni ma kellux wiċċ jgħidilha f'wiċċha, ma kellux il-kuraġġ li jgħidilha Taliban f'wiċċha meta ltaqa' magħha.

Imbasta ħafna daħk u tbissim dak il-ħin u handshakes, pero` ma qalilhiex f'wiċċha li hija Taliban, kellna nistennew il-bieraħ li jgħidilna li hija Taliban.

Hija tal-mistħija, hija inaċċettabbli u naħseb that it is about time li dan il-pajjiż verament jgħid "issa daqshekk".

Ma jistax ikun li nibqgħu b'dawn il-kummenti xahar wara xahar, esponent wieħed wara l-ieħor li mingħajr mistħija jiġu kollha mwaqqgħa għar-redikolu mill- kap ta' l-oppożizzjoni.

Fuq kollox dan qed iwaqqa' għar-redikolu mhux il- partit tiegħu biss, imma anke lil deputati Laburisti.

Dawn jgħidulna kemm huwa sors ta' embarassment għal partit tagħhom stess li kap li jitkellem b'dan il-mod.

Mr Speaker, issa dan huwa kap li jrid li xi darba jkun fil-gvern u jiġi bl- aħjar kundizzjonijiet għal Malta fi ftehim speċjali ma' l-Unjoni Ewropea.

Mela inti taħseb li dawn se jinsew li tkun għajjarthom Talibani?

Dawn taħseb li se jinsew li inti għajjart lill-President tal-Parlament tagħhom Taliban?

Mela dawn tfal!

Mela dawn twieldu l-bieraħ!

Imma din x'politika hi tal-Partit Laburista?

Hija politika, Sur President, ta' min qata' qalbu, ta' min qiegħed dahru mal-ħajt, ta' min qiegħed f'paniku u ta' min hu isteriku għax qed jara lil dan il-gvern miexi 'l quddiem, miexi fid- direzzjoni t-tajba u verament qed isaħħaħ pajjiżna bil-provi.

Dan hu partit li qed jaffronta l-problemi u qed jirbaħhom.

Mhux qed inħallu l-problemi jirbħuna imma qed nirbħu aħna l-problemi.

Jien naħseb li verament dan il- partit fil-gvern qed jagħmel xejn ħlief ġid, pero` mhux hekk nista' ngħid fuq il-Partit Laburista b'mod speċjali l-kap ta' l-oppożizzjoni.

J'Alla verament dak li ntqal il-bieraħ ma jerġax jirrepeti ruħu.

Fl-opinjoni tiegħi għandha ssir apoloġija immedjata mill-Partit Laburista għall-kliem li intqal għaliex huwa kliem li ma jagħmel xejn ħlief diżunur għall-Partit Laburista.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, it- Tnejn 26 ta' Novembru, 2001, fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fin-12:30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

UE - PRODOTTI TAL-BIEDJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-prodotti tal-Biedja li mistennija jsibu swieq ta' l-esportazzjoni fis-swieq ta' l-UE?

X'preparazzjoni saret bejn id-dipartiment tal-Biedja u l-bdiewa u raħħala dwar dan l-għan matul dawn l-aħħar snin?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-prodotti tal-biedja li jistgħu jiġu esportati kemm fi swieq ta' l-UE kif ukoll barra mill-UE, huma varji u jekk issirx esportazzjoni jew le, jiddependi ħafna minn fatturi kummerċjali fosthom prezzijiet, kemm fis-suq lokali kif ukoll fi swieq internazzjonali, iż- żmien ta' meta tilħaq il-produzzjoni, l-ispejjeż għat-trasport, għall- ippakkjar, reklamar, etċ.

Ta' min jgħid li meta d-domanda lokali tkun tajba u għalhekk il-prezzijiet lokalment ikunu tajbin, il-bdiewa jippreferu jbiegħu l-prodotti tagħhom fis- suq lokali.

Jeżistu iżda possibbiltajiet ta' esportazzjoni ta' prodotti agrikoli lokali bħal per eżempju patata, inbid Malti, etċċ. u l-Ministeru tiegħi lest li jagħti kull għajnuna, kemm teknika kif ukoll finanzjarja, lil dawk l-għaqdiet tal-bdiewa li jkunu lesti jesportaw il-prodotti agrikoli mkabbra lokalment dment li l-affarijiet isiru sew u l-interessi tal-bdiewa jkunu salvagwardati.

OFFICE OF REVIEW – MINISTERU TAL-BIEDJA U SAJD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa numru ta' ħaddiema li jiffurmaw u jmexxu l-Office of Review fi ħdan il-Ministeru tal-Biedja u Sajd?

Kemm-il żjara għamlu barra l-pajjiż dawn il-membri u għal-liema għan?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Office of Review jikkonsisti mid-Direttur, Koordinatur dwar l-UE, Koordinatur għall-Customer Care, u Skrivana.

Saru żewġ żjarat barra minn Malta mid-Direttur.

Waħda kienet żjara ta' studju fi Brussels, u l-oħra parteċipazzjoni f'laqgħa ta' OLAF.

PRODOTTI TAL-BDIEWA - SWIEQ ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid liema kienu l-prodotti li ppruvaw jesportaw il-bdiewa sabiex isibu swieq ġodda?

X'varjetajiet u x'kwantitajiet ġew esportati?

Fiex fil-fatt intefqu l-Lm 10,000 li ingħataw lill-bdiewa għal dan il-għan u mill-liema vot ittieħdu dawn il-flus?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Id-Dipartiment tal-Biedja ma kellu l-ebda talba mingħand bdiewa għal xi forma ta' għajnuna biex jiġu esportati xi prodotti agrikoli lokali bl-eċċezzjoni ta' talba waħda għal għajnuna finanzjarja mingħand l-Malta Vines and Wines Association biex ikunu jistgħu jagħmlu kampanja promozzjonali għall-inbid prodott lokalment, u talba oħra għal għajnuna finanzjarja mingħand l-Assoċjazzjoni tal-Bdiewa biex tgħinhom fl- inizjattiva tagħhom biex jinstabu swieq għall-esportazzjoni ta' prodotti agrikoli lokali.

Ġiet approvata wkoll għajnuna finanzjarja lill- Kooperattiva Ċentrali tal-Bdiewa biex jinbena depot għall-prodott tal-bidwi ntiż jew għall-esportazzjoni jew għall-ipproċessar lokalment.

Il-flus ittieħdu mill-voti ntiżi għal għajnuna lill-bdiewa.

PA – TALBA URĠENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'referenza għall-urġenza tat-talba tal-persuna li isimha qed jintbagħat separatament li tinsab quddiem l-PA, jista' l- Ministru jara l-possibilita' li tiġi approvata mmedjatament qabel isseħħ xi traġedja fir-residenza ta' din l-anzjana?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-Awtorita' tad-Djar irċeviet l- applikazzjoni taħt Skema Z (Għajnuna għall-Xogħolijiet ta' Irranġar u Titjib f'Residenzi Privati) mingħand il-persuna ndikata fid-19 ta' Ottubru 2001.

L-Awtorita' diġa' bagħtet il-perit biex jispezzjona l-post u l- persuna konċernata ser tiġi nfurmata liema xogħol ġie approvat.

HARMFUL TAX PRACTICES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jagħti dettalji dwar kif Malta ftehmet mal-global forum li tiżviluppa pjan ta' implimentazzjoni tal-OECD dwar kif il-pajjiż biħsiebu isarraf l-impenn tiegħu li jelimina dawk li jissejħu harmful tax practices sa mhux aktar tard mill-13.12.05?

Malta meta mistennija li taderixxi ma' dan l-impenn?

Jista' jgħarraf lill- Kamra dwar l-implementation plan innifsu?

X'inhuma it-tibdiliet legiżlattivi li mistennija jsiru sabiex jinkiseb dan il-għan Malta qiegħda taħdem flimkien ma' xi agenziji ta' għajnuna internazzjonali u bilaterali sabiex jinkiseb dan il-għan?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li għalkemm ngħataw xi ndikazzjonijiet lill-OECD dwar pjan ta' implimentazzjoni dwar kif il- pajjiż beħsiebu sarraf l-impenn tiegħu li jelimina dawk li jissejħu harmful tax practices għadu ma ġie miftiehem xejn dwar meta Malta mistennija taderixxi ma dan l-impenn.

Qed nagħmluha ċara ħafna lill-OECD li m'aħniex lesti nbiddlu ċerti affarijiet qabel inkunu sodisfatti li nottjenu a level playing field kemm ma membri oħra ta' l-OECD u kemm ma pajjiżi oħra li mhumiex.

Għalkemm aħna qed naħdmu fuq it-tibdiliet leġislattivi neċessarji biex inkunu nistgħu nsarrfu l-impenn meta jinħtieġ, dawn għadhom mhux finallizzati.

Malta mhix qed ta;dem ma xi aġenzija ta' għajnuna internazzjonali u bilaterali f'dan ir-rigward.

DAY CARE CENTRES/NURSERIES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Fid-dawl tan-numru dejjem akbar ta' nisa miżżewġin li jkunu jridu jaħdmu iżda li ma jistgħux jgħamlu dan minħabba it-tfal żgħar li jkollhom kif wkoll in nuqqas ta' familjari ma' min iħalluhom, il-Gvern qiegħed jaħseb biex jiftaħ xi nurseries kif wkoll Day Care Centres għat- Tfal ta' dawn il-Ġenituri?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- Ministeru tiegħi qed jipparteċipa f'Child Care Task Force li twaqqfet fuq l- inizjattiva tal-Bord tal-Koperattivi bil-għan li jiġi studjat l-iżvilupp ta' forom diversi ta' proviżjoni ta' child care f'Malta liema servizzi jkunu aċċessibbli, ta' kwalita' u li jirrispettaw id-drittijiet tat-tfal.

Qed nistenna r-rapport ta' din it-task force li ser jgħin fil-formulazzjoni tal-politika tal-Gvern f'dan il-qasam.

SPTARIJIET PRIVATI - CHARGES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid hemmx xi parametri stabbiliti li fihom għandhom jiġu charged il-hospitalisation and professional fees tal-isptarijiet privati?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li ma hemm ebda parametri stabbiliti.

VAT – DIRETTUR ĠENERALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid il-post ta' Direttur Ġenerali tal-Vat jinsabx vakanti?

Kemm mistenni jdum vakanti?

Min qiegħed jimla dan il-post bħalissa?

Meta ġiet biex issir l-għażla ttieħdu in kunsiderazzjoni riżervi li diversi amministrazzjonijiet seta kellhom dwar il-persuna/i eliġibbli għall dan il- post vakanti?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li nikkonferma li l- uffiċjal li kien jokkupa l-post Direttur Ġenerali tal-VAT irriżenja mis- Servizz Pubbliku b'effet mill-1 ta' Diċembru ta' din is-sena.

Jien infurmat li l-Uffiċċju tal-Prim Ministru dalwaqt se joħroġ sejħa sabiex din il- vakanza tkun tista' timtela'.

Bħalissa qed jittieħdu l-passi meħtieġa biex, sakemm din il-vakanza timtela', isir acting appointment.

Skond ir-regolamenti tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku, meta jsir acting appointment ta' Kap ta' Dipartiment, il-persuna nominata normalment irid ikun l-aktar uffiċjal anzjan (senior) fid-Dipartiment.

INCOME TAX – ĠBIR TA' 16M ADDIZZJONALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jikkonferma li l-Ministeru tal-Finanzi ta struzzjonijiet lid- Dipartiment tat-taxxi interni biex jiġbor Lm16M addizzjonali f'income tax sa tmiem is-sena minn fuq kontijiet pendenti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

BANK ĊENTRALI - KONSULENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid bħalissa kemm hemm konsulenti mal-Bank Ċentrali?

Min huma?

Kemm ilhom iservu il-Bank?

X'qegħdin jitħallsu tas-servizzi tagħhom u x'inhuwa is-servizz li qegħdin jipprovdu?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l-Bank Ċentrali għandu seba' konsulenti/advisors li jgħinu f'oqsma differenti bħal l- ekonomija, relazzjonijiet pubbliċi, legali, awditorjali u finanzi.

Uħud minn dawn il-konsulenti ilhom mill-1989 u l-ħlas tagħhom din is-sena għandu jilħaq għal madwar Lm45,000.

RESERVED PARKING SPACE

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li r-reserved parking space għall- persuna bi bżonnijiet speċjali li tgħix fl-indirizz li qed nibgħat separatament tiġi mogħtija ż-żebgħa safra mill-ġdid peress illi din iċċarat u jinkiteb il-kliem reserved jew jitpinġa s-simbolu ta' wheelchair kif hemm f'partijiet ta' parkeġġ reserved simili?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li skond ir-records tal-Bord għall- Kontroll tat-Traffiku m'hemm l-ebda approvazzjoni għal reserved parking bay għal persuna b'diżabilita' fl-indirizz indikat mill-Onor.

Interpellant.

Fiċ-ċirkustanzi nitlob lill-Onor.

Interpellant jissuplixxi l-isem tal- persuna f'każ li n-numru fit-triq ikkonċernata ġew mibdula.

AFM - DUTIES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l- Ministru jgħid għaliex il-persuna li d-dettalji tagħha qed jidhru separatament ma ġiex mogħti lura x-xogħol tiegħu, wara li f'Awissu 2000 ġie ċċertifikat li jista' jagħmel ix-xogħol normali tiegħu fil-Forzi Armata u b'hekk ma jibqax fuq light duties?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-individwu msemmi fid-domanda huwa mpjegat bħala General Hand Group I.

Huwa kien tilef l-opportunita` li jiġi assimilat minn Group 'A'għal General Hand Group II fl-1994 minħabba raġunijiet mediċi.

Peress li din kienet opportunita` ta' darba huwa ma jistgħax jiġi assimilat issa bħala General Hand Group II.

KUNTISTABBLI ROGER DEBATTISTA - PENSJONI SĦIĦA

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern fi ħsiebu jagħti pensjoni sħiħa lill-armla tal- kuntistabbli Roger Debattista (li safa maqtul il-ġimgħa l-oħra waqt il-qadi ta' dmirijietu) daqs li kieku ħadem is-servizz kollu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiena nfurmat illi l-persuna msemmija diġa` bdiet titħallas pensjoni taħt l-Att tas-Sigurta` Soċjali.

Dettalji dwar il-pożizzjoni finali jkunu jistgħu jingħataw 'il quddiem.

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk il-Gvern fi ħsiebu jagħti pensjoni sħiħa lill-armla tal- kuntistabbli Roger Debattista (li safa maqtul il-ġimgħa l-oħra waqt il-qadi ta' dmirijietu) daqs li kieku ħadem is-servizz kollu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-persuna msemmija diga' bdiet titħallas pensjoni taht l-Att tas-Sigurta' Socjali, u qed tinħadem il- pensjoni dovuta taħt l-Ordinanza dwar il-Pulizija ta' Malta.

Dettalji dwar il-pozizzjoni finali jkunu jistgħu jingħataw 'il quddiem

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern fi ħsiebu jagħti pensjoni sħiħa lill-armla tal-kuntistabbli Roger Debattista (li safa maqtul il-ġimgħa l-oħra waqt il-qadi ta' dmirijietu) daqs li kieku ħadem is- servizz kollu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor.

Interpellant mitlub jara t-Tweġiba mogħtija mill-Onor.

Prim Ministru għall-Mistoqsija Numru 29919.

QORMI - FABBRIKA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu s'issa dwar id-duħħan li joħroġ mill-fabbrika Lowenbrau f'Ħal Qormi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li fir-rigward tal-fabbrika tal-Lowenbrau f'Ħal Qormi, jirriżulta li kien hemm inċident wieħed li ġara f'Mejju ta' din is-sena, meta kien hemm emissjonijiet eċċessivi minn din il- fabbrika.

Spezzjonijiet li saru minn spetturi tad-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l- Ambjent żvelaw li dan l-inċident kien dovut għal ħsara li żviluppat fil- boiler tal-fabbrika.

Il-ħsara ġiet irranġata sal-21 ta' Mejju 2001.

Wara din id-data la d-Dipartiment u lanqas il-Kunsill Lokali ta' Ħal Qormi ma rċevew rapporti ta' duħħan minn din il-fabbrika.

Spezzjonijiet sussegwenti għall-21 ta' Mejju 2001 jikkonfermaw dan.

Għaldaqstant, dan il-każ hu kkunsidrat magħluq.

RESERVED PARKING

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li ssir ir-reserved parking ta' persuna b'diżabilita li l-partikularijiet tagħha qed jintbagħtu separatament min din il-mistoqsija?

Jista' jgħid x'inhuma l-aħħar żviluppi dwar il-każ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-persuna ndikata mill-Onor.

Interpellant m'applikatx għas-servizz tar-Reserved Parking, iżda għall- Karta ta' l-Identita' Speċjali u għall-Blue Sticker.

Infurmat ukoll li l-applikazzjoni għall-Karta ta' l-Identita' Speċjali ġiet proċessata u aċċettata filwaqt li dik għall-Blue Sticker qed tiġi kkunsidrata.

ENEMALTA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kif il-kont tad-dawl u ilma tas-sinjura li l- indirizz u d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, li ġie Lm130.58c, meta l-kont ta' qabel kien Lm6.30?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta' l-Onorevoli Interpellant ġie riferut lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma sabiex issir il-verifika relattiva.

Naturlament, jekk jirriżulta li hemm xi żball min-naħa tal- Korporazzjoni, isir l-aġġustament meħtieġ

MALTAPOST

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk ħaddiema tal-Maltapost li kienu jaħdmu fil-fergħa ta' Raħal Ġdid u ġew transferiti għall-posta ta' Bormla humiex ser jibqgħu hemm għal dejjem jew għal żmien temporanju?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Dan il-Ministeru hu responsabbli mill-aspetti regolatorji tal-Maltapost u mhux responsabbli għall-amministrazzjoni tal- kumpanija.

Għalhekk l-Onor.

Membru huwa mitlub li jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

WAQFIEN TA' CHILDREN ALLOWANCE

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li jitmexxa l-każ ta' waqfien ta' children allowance ta' familja li l-partikularijiet tagħha qed jintbagħtu separatament minn din il-mistoqsija?

Tista' din il-familja tiġi informata bl-aħħar żviluppi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna minnhu ndikata ġiet infurmata bil-każ.

DRENAĠĠ – TRIQ DUN KARM SANT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li fi Triq Dun Karm Sant, Tarxien quddiem ir-residenza 'Primrose' qiegħed joħroġ id-drenaġġ?

Tista' din il-problema tiġi solvuta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li kien iċċekkjat il-main tad-drenaġġ u dan instab li huwa tajjeb.

Rigward l-ilma li jidher ħiereġ, hemm indikazzjonijiet li dan huwa ilma tax-xorb.

Għalhekk sar rapport lill- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma biex jagħmlu 'detection' ħalli jinstab minn fejn hemm il-leakage ta' l-ilma.

ENEMALTA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li bozza li ilha mitfija fit-triq Dun Karm Sant, Tarxien parallel ma' Triq San Tumas, Tarxien isirilha l-manutenzjoni li hemm bżonn?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta' l-Onorevoli Interpellant ġie riferut lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni neċessarja u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni meħtieġa.

KULLEĠĠ DE LA SALLE

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid wara li l-brothers tal-kulleġġ De La Salle kif wkoll il- ġenituri tat-tfal li jattendu dan il-kulleġġ ilmentaw mill-periklu għat- tfal li qed ikun hemm kull nhar ta' Tlieta filgħodu minħabba l-monti li qed jostakola d-daħla prinċipali tal-Kulleġġ u wara li l-Ministeru tiegħek wiegħed li se jidħol f'din il-kwistjoni, jista' jgħid x'sar u xi żviluppi kien hemm biex din il-kwistjoni tiġi solvuta?

Billi kull nhar ta' Tlieta filgħodu qed ikun hemm periklu serji għat-tfal speċjalment dawk żgħar, jista' jinterveni qabel ma jkun hemm xi inċident?

Billi din il-kwistjoni twalet aktar minn biżżejjed, jista' l-Ministru jara li din il-kwistjoni tiġi solvuta fl-aqsar żmien possibbli?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li nhar ta' Tlieta ma għadhomx jidħlu coaches fil-bitħa ta' l-iskola li bl-immanuvrar tagħhom setgħu kienu ta' periklu.

Il-coaches issa qed iniżżlu t-tfal barra d-dħul ta' wara u t-tfal jimxu fl- iskola għall-klassi rispettiva tagħhom.

Din is-sitwazzjoni hija simili ħafna għal dik ta' l-iskejjel l-oħra f'Malta u Għawdex.

Rigward il- kwestjoni tas-Suq, minkejja rappreżentazzjonijiet, informat li s- Segretarjat għas-Self Employed fi ħdan il-Ministeru għas-Servizzi Ekonomiċi s'issa ma setgħax isib alternattiva għas-Suq li ilu jarma f'din il-parti għal dawn l-aħħar snin.

Filwaqt li nissimpatizza ma' dawk li qed isibu dan l-inkonvenjent darba fil- Ġimgħa (kull nhar ta' Tlieta filgħodu), jidher li hemm diffikolta` rejali minħabba li s-Suq qed jintrama skond il-liġi bil-permessi meħtieġa.

KIRKOP - RIMI TA ĦMIEĠ F'GĦALQA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu dwar fossa li tħaffret minn impjegati tal-Gvern qrib għalqa fil-limiti ta' Kirkop li hija bi qbiela għand persuna li d-dettalji qed jingħataw separatament u kunfidenzjalment, u li fil-fossa qed jintrema' kull xorta ta' ħmieġ, meta l-art involuta hija waħda li tinħadem u għaliex f'kull każ persuni oħrajn li għandhom art f'idejhom fl-inħawi fejn tinsab l-art indikata tħallsu l-kumpens talli tħaffret fossa fl-istess art tagħhom pero' l-persuna msemmija ma tħallset xejn u aktar min hekk donnu l-art tagħha qegħda tkun immirata għal kull rimi li jsir?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MCAST - BUILDING & CONSTRUCTION INSTITUTE

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l- Ministru jgħid x'kotba għandhom bżonn l-istudenti li qed jattendu għal course ta' draftsman fil-MCAST Building & Construction Institute Naxxar first year?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll x'inhi r-raġuni li dawn l-istudenti għandhom bla kotba sal-ġurnata tal-lum?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li filwaqt li l-Kors ta' Draughtsmanship qiegħed isir għall-ewwel darba fl-Istitut ta' l-Inġinerija tal-Bini u Kostruzzjoni, fl-MCAST in-Naxxar, qatt fil-passat ma ingħataw kotba bħala textbooks lill-istudenti għal dan il-Kors.

L-Asst.

Lecturers f'dan il-kors huma l-istess li kienu jgħallmu fil-passat u qegħdin jużaw ħafna mill-istess kotba li kienu jintużaw fil-passat.

L-għalliema għandhom bank ta' kotba ta' riferenza li jużaw kontinwament ma' l-istudenti.

Kemm il-darba huma jridu jgħaddu kopji ta' materjal importanti minn dawn il-kotba, dan isir permezz ta' kopji bis-servizzi mogħtija mill-istess Istitut.

Dan jiffranka ħafna spejjeż lill-istudenti.

Qiegħed isir eżerċizzju sabiex jitkabbar dan il-bank ta' kotba mill- għalliem lill-istudent issir biss fuq bażi tal-bżonnijiet tal-kurrikulu.

It-tagħlim f'dan il-kors beda u miexi b'ritmu tajjeb.

L-MCAST qed jikkonsidra wkoll titjib u aġġornament tal-korsijiet f'dan l-Istitut.

PA – GRAN HOTEL EXCELSIOR

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid hemm xi perodu ta' żmien li fih l-iżvilupp ta' lukanda ġdida flok dik bl-isem Excelsior irid jiġi finalizzat?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-permess tal-lukanda Gran Hotel Excelsior ħareg fl-1 t'Awissu,1996.

Ix-xogħol kellu jibda fi żmien tnax-il xahar u jitlesta fi żmien tlett snin, iżda l-permess seta jigi renovat wara l-gheluq tat-tlett snin.

Infurmat ukoll illi x-xogħol tal-kostruzzjoni tlesta u li jonqos huma l-finishing touches.

PA – PERIKLU MINĦABBA ĠALLARIJA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinvestiga il-periklu minħabba gallarija fil-bini eżatt faċċata tal-fond bl-indirizz 8 New Street Valletta?

ONOR.

TONIO BORG: Mill-indikazzjoni fil-Mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant, huwa mifhum li qiegħed jirreferi għall-fond 14, Telgħa ta' Liesse,Valletta.

F'dan il-każ, id-Dipartiment għat-Tmexxija tal-Proprjeta' fi ħdan it-Taqsima Proprjeta` tal-Gvern diġa talab lid-Dipartiment tal- Kostruzzjoni u Manutenzjoni fi ħdan il-Ministeru ta' l-Ambjent biex jitneħħa kull periklu li jista' jkun hemm.

Infakkar lil Onorevoli Membru li r-responsabilita' ta' tiswija ta' proprjeta' mhux residenzjali tal-Gvern taqa' f'idejn dan id-Dipartiment.

XATT IL-BELT - DWAL FIL-MINA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid tistax il-mina fix-Xatt il-Belt terġa' tiddawwal mill-aktar fis?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li għalkemm dan ix-xogħol mhux responsabilta' tad-Dipartiment tat-Toroq, l-Enemalta u l-Kunsill Lokali ġew mitluba jieħdu ħsieb sabiex il-mina terġa tiddawwal.

CHILDREN ALLOWANCE

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk jistax jiġi rivedut il-ħlas tac-children allowance lill-familja li qed nibgħatlek l-ID no tal-persuna separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ħlas ta' l- Allowance tat-Tfal tal-persuna minnu ndikata ser jiġi rivedut.

Il-persuna konċernata ser tiġi nfurmata bir-rata riveduta u x'kienet iċ-ċirkostanza li din ir-rata setgħet tinbidel.

AFM

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Ministru jgħid meta hu maħsub li terġa ssir sejħa għal applikazzjonijiet għal reklutaġġ ta' gunners fl-AFM?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiena nfurmat li l-proċess tal-għażla għal numru ta' rekluti ġodda issa wasal biex jintemm u r-rekluti huma mistennija jingaġġaw fil-Forzi Armati fi żmien qasir.

Ma ġiet iffissata l-ebda data għal sejħa oħra.

CHILDREN ALLOWANCE

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid peress li bint il- ġenituri li d-dettalji tagħhom qed ngħaddi separatament iżżewġet fis-sajf li għadda u l-ġenituri kellhom miżjuda fl-assi bankarji tagħhom flus binthom minħabba l-ispejjeż tat-tieġ, jistax jiġi rivedut il-fatt li c- children allowance twaqqaf minħabba f'hekk.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna minnu ndikata ġiet infurmata bil-każ.

QRATI TRIBUNALI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Ministru b'referenza għad-domanda parlamentari nru.

29867 jinforma l-kamra x'kriterji ġew użati għal ħatra ta' Direttur (Qrati u Tribunali ta' Għawdex) fil-Qrati tal-Ġustizzja fil-Ministeru tal-Ġustizzja u Gvern lokali u jistax jiġi kkonfermat li l-persuna li ġiet magħżula hija bl-esperjenza ta' ħidma kif mitlub fl-istess?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat illi l-kriterji użati fl- għażla ta' Diretturi huma dawk stabbiliti mis-Senior Appointments Advisory Committee.

UNIVERSITA' – STUDENTI FUQ BAŻI PROVIŻORJA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma l-kamra għall-liema raġuni ttieħdet il-linja li ma jiġux ammessi studenti fuq bażi proviżorja fl-Universita' sakemm jġibu l-kwalifiki neċessarji?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li m'hemm ebda provvediment fir-Regolamenti għad-Dħul li jippermettu li jkunu ammessi studenti fuq bażi proviżorja fl- Universita` sakemm iġibu l-kwalifiki neċessarji u li din mhix xi linja ġdida iżda ilha l-prassi għal fuq minn tnax-il sena.

PULIZIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

TONIO BORG: Twegiba tingħata f'xi seduta ohra.

PROFESSJONISTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l-informazzjoni qeda tinġabar u r-risposta ser tingħata f'xi seduta oħra.

REVENUE SECURITY CORPS

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk il-membri tar-Revenue Security Corps li jkun għassa mal- banek humiex koperti b'polza ta' sigurta' f'każ li jkunu nvoluti f'xi diżgrazzja simili tal-kuntistabbli Debattista l-ġimgħa l-oħra?

Jekk le, x'ikun il-kumpens li tieħu l-familja tiegħu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Le.

IMPJEGATI FIS-SETTUR PUBBLIKU - BREAKDOWN

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti breakdown tan-numru tal-impjegati kollha fis-settur pubbliku dipartiment dipartiment u jinkludi l-entitajiet kollha li fihom il- Gvern għandu sehem?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat-tweġiba li kont tajt għall-Mistoqsija Parlamentari numru 29524 f'Seduta 639 ta' Nhar it-13 ta' Novembru 2001.

IMPJEGATI FUQ REDUCED HOURS

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid kif jinħadem il-leave pro-rata ta' impjegati li jkunu reduced hours kemm f'każijiet fejn jaħdmu fuq ġimgħa ta' 5 ijiem u kemm f'każi fejn jidħlu inqas?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-leave ta' impjegati li jaħdmu bir-reduced hours (sigħat imnaqqsa) jinħadem fuq l-istess bażi ta' dawk li jaħdmu part- time/casual.

Il-metodu huwa spjegat fiċ-ċirkolari MPO 50/96 li tagħha qed inqiegħed kopja fuq il-Mejda tal-Kamra.

Ma tagħmilx differenza jekk dawn l- impjegati jaħdmux ħamest ijiem jew inqas fil-ġimgħa.

Il-kalkoli huma bbażati fuq jekk jaħdmux is-sigħat kollha, tlett kwarti, jew nofs, is- sigħat ta' impjegati full-time.

INDUSTRIAL & EMPLOYEE RELATIONS

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'direttiva jagħti id- direttur tal-industrial & employee relations dwar kif inħadem il-pro-rata leave tal-part-time workers li jaħdmu fuq 20 seigħa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li minn meta ġie ppubblikat Avviż Legali Numru 61 ta' l-1996, id-direzzjoni li dejjem taha d-Dipartiment tar- Relazzjonijiet Industrijali u ta' l-Impjieg, dwar il-leave għall-part- timers li jaħdmu aktar minn 20 siegħa fil-ġimgħa, kienet li dan jinħadem pro-rata tal-ġranet ta' leave li għandu dritt għalihom impjegat full-time

HOUSING AUTHORITY – CHILDCARE CENTRE

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk bediex jiffunzjona il- childcare centre għall-impjegati tal-housing authority, liema childcare centre wiegħdet ic-chairperson tal-housing authority f'artiklu f'The Times?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurma li Childcare Centre ta' l-Awtorita' tad-Djar hu ppjanat li jsir f'post biswit l-uffiċini preżenti ta' l- Awtorita'.

Fil-25 ta' Awissu 2000, l-Awtorita' ssottomettiet applikazzjoni lill- Awtorita' ta' l-Ippjanar biex tirranġa l-post.

Sa issa l-permessi meħtieġa għadhomma ħarġux.

BULLET-PROOF VESTS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jikkonsidra li l-pulizija li jkunu fuq xogħol ta' Sigurta' jingħataw bullet-proof vests għall-protezzjoni tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għat-Twegiba li jien tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 29844.

PBS - KAŻ TA' FRODI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemm xi investigazzjoni għaddejja dwar frodi fit-taqsima ta' reklamar tal-PBS kif hemm fil-ħarġa tal-PBS kif hemm fil- ħarġa ta' l-ewwel faċċatta ta' The Malta Today tat-18.11.2001?

Fejn waslu dawn l-investigazzjonijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-PBS waqqfet Bord ta' Inkjesta b'persuni kompetenti minbarra l-Kumpanija sabiex jiġu stabbiliti l-fatti dwar l- allegat każ ta' frodi fit-taqsima tar-reklami.

L-investigazzjoni għadha għaddejja.

SAĦĦA TA' PERSUNA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jara li jittieħdu l-passi urġenti kollha meħtieġa għall-kura tal- persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament li tinsab taħt il- kura tal-Professur li ismu qed jintbagħat separatament u li saħħitha qed tkompli tmur lura serjament?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Peress li l-informazzjoni mitluba mill-Onor Interpellant hija ta` natura personali, għandha tiġi segwita l-proċedura kif indikata fit-tweġiba għall-mistoqsija numru 13567 f'seduta 235.

DIPARTIMENT TAS-SIGURTA' SOĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li d- Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali waqqaf il-ħlas tal-SKA dovuta lill-persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament f'Mazu 2001?

Meta nstema l- appell minn din id-deċiżjoni?

Min irrappreżenta lil din il-persuna f'din is- seduta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dwar l-Ewwel Parti tal-Mistoqsija ninsab infurmat li l-persuna ndikata ġiet infurmata bil-każ.

Dwar it-Tieni Parti tal-Mistoqsija ninsab infurmat li l-appell ġie kkunsidrat mill-Arbitru u l-Assessuri fis-seduta tal-Bord ta' l-Appelli tad- 9 ta' Novembru 2001.

Infurmat ukoll li l-każ ġie deċiż u kopja tad- deċiżjoni ser tintbagħat lill-appellant.

MITTS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-aċċess għall-website http://eswtc.com mis-server tal-MITTS mhux qed ikun permess meta din il-website hija sempliċiment site sportiva u bl-ebda mod ma' tmur kontra il-liġi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li l-website http://eswtc.com ma teżistix.

Madankollu nassumi li l-Onorevoli Nterpellant qed jirreferi għall-website http://www.eswfc.com li hija l-website ta' klabb tal-futbol lokali.

Effettivament, l-aċċess għal din il-website kien qed jiġi restritt b'mod awtomatiku mis-server tal-MITTS minħabba li din kienet ikklassifikata bħala Adult/Sexually Explicit website mis-surf control internazzjonali.

Fejn ċirkustanzi simili jiġu rraportati lis-Service Call Centre tal-MITTS, dawn ir-rapporti jiġu analizzati, u konsegwetament l-aċċess jiġi miftuħ wara li ssir sottomissjoni lis-surf control centre biex il-website tiġi riklassifikata.

COTTONERA WATER FRONT

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid u jikkonferma jekk l-Avukat Ġenerali kienx il-konsulent legali tal-Ministru għall-Ambjent meta sar l-iffirmar tal- ftehim tal-Cottonera Water Front li sar fit-8 ta' Marzu 1999?

ONOR.

AUSTIN GATT: Tweġiba tingħata f'seduta oħra?

MOSTA - SANTA MARGERITA - DRENAĠĠ

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fi Triq il-Pont fuq in-naħa ta' Santa Margerita, Mosta dejjem qed joħroġ d-drenaġġ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li fi Triq il-Pont intbagħat il-jetting/suction bowder biex isir it-tindif neċessarju, u qed jitkaħħlu xi 'manholes'.

Jekk ikun il-każ, isiru wkoll aktar investigazzjonijiet.

PULIZIJA

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk iħossx li l-armla tal-pulizija li nqatel waqt il-hold up fuq bank dan l-aħħar kif ukoll il-werrieta ta' l-istess, għandhomx jingħataw pensjoni sħiħa kif ukoll dawk il-benefiċċji oħrajn li ingħataw lil vittmi ta' reati waqt il-qadi ta' dmirijiethom?

ONOR.

TONIO BORG: Nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għat-Twegiba li jien tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 29920 f'din l-istess Seduta.

AMMINISTRAZZJONI - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li matul din l-aħħar sena ħarġu sejħiet għall-applikazzjonijiet għal top jobs fl-amministrazzjoni mingħajr ma ntalbu kwalifiki akkademiċi meta l-pagi tagħhom huma relatati mal-postijiet akkademiċi?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-Onor.

Membru ġentilment mitlub jispeċifika aktar il- mistoqsija tiegħu biex tkun tista' tingħata tweġiba.

NEGOZJU - VAT

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' dawk li għalqu n-negozju tagħhom u rritornaw il-kotba tal-VAT lid-dipartiment bejn is-snin tal-1997 sal-lum xahar b'xahar?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l- informazzjoni mitluba qeda tinġabar u r-risposta ser tingħata f'xi seduta oħra.

TELEPHONE BILLS - SUSSIDJU

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jinvestiga u jirrimedja l- problema ta' anzjani li kellhom il-kartuna r-roża u allura kienu jgawdu minn sussidju fuq telephone bill imma għax il-kartuna r-roża għal xi raġuni ma waslitx if-Ċentru Ħidma Soċjali qegħdin jirċievu kontijiet ta' kera mingħajr sussidju?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dawk l-anzjani li jissodisfaw il-kriterji għall-għoti ta' sussidju fuq il-kera tas-servizz tat-telefon huma mitluba permezz ta' ittra maħruġa mid-Dipartiment għall- Anzjani u Servizz fil-Komunita' li minn sena għal sena jippreżentaw il- karta r-roża tagħhom mġedda mid-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali.

F'dawk il-każijiet fejn persuna tonqos li tagħmel dan, jew fejn il-karta r-roża ma tiġix mġedda, allura jintilef id-dritt għar-roħs fuq it-telefon.

ENEMALTA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara x'jista' jsir in vista tar-rifjut ta' l- appkikazzjonijiet li ntalbet mil-PA għall-bini ta' sub station fi Triq Fra Luca Zurki u toroq oħra sabiex il-problemi u t-tbgħatijiet tar-residenti jiġu mtaffija?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nassigura lill-Onorevoli Interpellant li l- Korporazzjoni Enemalta ser tagħmel dak kollu li tista' dwar din il-materja.

TRAFFIC MANAGEMENT - PEDESTRIAN CROSSING

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jieħu dawk il-passi kollha neċessarji sabiex tiġi kostruita sistema ta' kontrol tat-traffiku fi Vjal il-Blue Grotto Zurrieq u dan bill-liġi kostruita trafic management u pedestrian crossing, bħal dik li ġiet kostruita fl-istess triq, fil-parti qrib Qrendi Road u dan meta wieħed iqis n-numru ta' inċidenti tat-traffiku fejn fost oħrajn tilfu ħajjithom/ġew feruti gravi, Rokku Camilleri, Elizabeth Camilleri u Maria Camilleri?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lill- Awtorita' dwar it-Trasport ta' Malta biex tara x'jista' jsir.

FORZI ARMATI TA' MALTA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Ministru jinvestiga każ ta' membru tal-Forzi Armati, li ismu qed jingħata b'mod separat, fejn skond inkjesta li saret apposta madwar sentejn ilu kienu instab li kien involut direttament f'taħwid fil-pompa tal-fuel tal- Forzi Armati u li minkejja dan, xorta waħda riċentament ħa promozzjoni qisu qatt ma kien ġara xejn?

Jista' l-Ministru jispjega għaliex dan l-istess individwu għadu qiegħed jitħallas tat-trade bħala storeman minkejja li ilu li waqaf minn dan ix- xogħol aktar minn sentejn?

Jista' l-Ministru jgħid għaliex, filwaqt li dan l-individwu qiegħed jitħallas ta' storeman mingħajr ma jagħmel dan ix-xogħol hemm individwi oħrajn li qegħdin jaħdmu ta' storeman iżda ma jitħalsux ta' hekk?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninforma lill-Onorevoli Interpellant li l- informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u tingħata tweġiba f'xi seduta oħra.

QRENDI - WIRES TAD-DAWL

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru b'referenza għall-PQ W271 tat-13 ta' Awissu 2001 jgħid xi żviluppi saru stante illi sal-lum il-periklu hemm indikat għadu eżistenti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Kif għidt fit-tweġiba għall-mistoqsija W271 ix-xogħol għandu jsir flimkien ma' xogħolijiet oħra simili.

Il-fatt li skond l- Onorevoli Interpellant ix-xogħol għadu ma sarx ifisser li sa llum il- Korporazzjoni Enemalta kellha xogħol aktar importanti u urġenti x'tagħmel minn dan.

IMQABBA - L-AKWATI TAL-MATLA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li fi Triq hons Alfons Caruana, Triq il-Franka u l- akwati tal-Matla l-Imqabba, qiegħed jaqa l-ilma kollu tax-xaqliba l-oħra ta' l-Imqabba u tal-ġibjun appena dan ifur (peress li dawn it-toroq qegħdin fuq maqgħad) jista' l-Ministru jara x'passi jistgħu jittieħdu biex dawn l- akwati jingħataw wiċċ u l-ilma jiġi mgħoddi min kanali sabiex b'hekk ma jibqux jgħerqu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tajt struzzjonijiet lid-Dipartiment tat-Toroq biex flimkien mal-Kunsill Lokali jara l-każ u jiġi stabbilit x'jista' jsir.

PA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru, b'referenza għall-PQ's preċedenti u risposti pożittivi għall- istess u b'referenza għad-dokumenti hawn annessi jara: 1) x'inhi r-raġuni li PA għal żewġ okkazzjonijiet konsekuttivi ċaħdet applikazzjonijiet sabiex tinbena sub station biex tkun ta' sosten għas- sistema elettrika fi Triq Fra Luca Zuski, Trejqet in-Nigret u toroq oħra fiż-Żurrieq?

ONOR.

TONIO BORG: Is-substance imsemmija kienet proposta f'zona immarkata bhala Green Area fit-Temporary Provision Schemes.

Normalment l-ebda tip ta' zvilupp ma jigi rakkomandat f'dawn iz-zoni, sakemm ma jkun hemm ebda alternattiva.

Ufficjali mill-Korporazzjoni Enemalta u l-Awtorita` ta' l-Ippjanar qed ikollhom tahdidiet sabiex jinstab sit alternattiv li jkun accettabbli.

INCREMENT - MIŻURI DIXXIPLINARI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Ministru jagħti dettalji ta' kemm kien hemm ħaddiema fis-settur Pubbliku Governattiv (Civil) li bħala miżura dixxiplinari nżammilhom l-increment bejn l-1991 u l-2001.

Kemm kienu bħala numru, f'liema grad u f'liema dipartimenti?

ONOR.

ĦAL LUQA - INSPECTION

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru, peress li qed ikun hemm interferenza kontinwa fir-reception televiżiv, jordna li ssir inspection f'Ħal Luqa fl- akwati ta' Triq Mikelangelo Sapiano, u Tarxien road?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li mill-investigazzjonijiet li saru mid- Dipartiment tat-Telegrafija mingħajr Fili fl-akwati ta' triq Mikelangelo Sapiano u Triq Tarxien, ġewwa Ħal Luqa, ma rriżultaw l-ebda sinjali ta' interferenza fuq l-istazzjonijiet televiżivi fil-band VHF u UHF.

Għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant jispeċifika aktar fuq liema stazzjonijiet tat-televiżjoni hemm l-interferenza, xi kwalita' ta' nterferenza qed tiġi osservata u f'liema ħinijiet tal-ġurnata.

SAN ĠILJAN - PARKING MANAGEMENT

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti dettalji dwar il-kundiżżjonijiet tat-tender għall-management tal-parking f'Pender Place San Ġiljan?

Jikkonferma l-Ministru li l-ebda waħda mill-kundizzjonijiet tal-kuntratt ma nbidlet wara li dan ingħata?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li peress li l-propjeta' ta' Pander Place hija amministrata mill-MIMCOL, l-Onor.

Interpellant hu mitlub jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.