MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 33 L-Erbgħa, 1 ta' Lulju, 1992 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 33

L-Erbgħa, 1 ta' Lulju, 1992

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.11 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 1 ta' Lulju, 1992

WERREJ

MINUTI ....................................................

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI ............................

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOĊJALI

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) BILL

Kumitat ...............................................

It-Tielet Qari ........................................

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL

It-Tieni Qari ........................................

AĠĠORNAMENT .............................................

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB ........................

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 32 li saret fit-30 ta' Ġunju, 1992 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MDC - SUBLEASES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Kemm tat subleases l-MDC mill-1969 sa l- 1989, fil-kumpless Development House, St. Anne Street, Floriana?

Lil min kienu dawn is-subleases?

Kemm kien l-income tal-MDC minn dawn is-subleases?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mis-sena 1969 sa l-1989, il-Malta Development Corporation tat 25 subleases, fil-kumpless tad-Development House, St. Anne Street, Floriana.

Peress li t-tieni parti tal-mistoqsija hija ta' natura kummerċjali, ma tistax tingħata l-informazzjoni mitluba.

Ir-risposta għat-tielet parti tal-mistoqsija tista' tinġabar mill-Annual Report ta' l-MDC, imqiegħed kull sena fuq il-Mejda tal-Kamra.

BEACH CLEANERS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jidhirlu l-Ministru li t-talba tal-beach cleaners għandha tintlaqa' u jsiru mal-Gvern?

Jekk le, x'se tkun il- pożizzjoni tagħhom?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Ikun aktar għaqli kieku l-Onor.

Membru jaffjata ruħu aħjar mal-kwestjoni sollevata minnu.

L-Onor.

Interpellant messu jaf li l-persuni li għalihom qed jirreferi huma kollha impjegati ta' enti li ma jifformawx parti mill- general service.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħidli kemm minn dawn il-beach cleaners huma allokati għall-area tat-Tieni Distrett - jiġifieri ibħra tal- Cottonera u l-Kalkara - u kif jaħdmu?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Tweġiba għal din id-domanda ngħatat diversi drabi pero' mill-memorja nixtieq nirris-pondi lill-Onor.

Interpellant li l- beach cleaners huma mqassmin f'erba' żoni; il-parti ta' nofs inhar, iċ- ċentru, il-parti ta' fuq u Għawdex.

L-iktar taqsima li għandha nies hija l- parti ta' nofs inhar.

Ma nistax ngħid eżattament kemm hemm nies jagħmlu dan ix-xogħol fil-Kottonera, fil-Kalkara, f'Bighi u fir-Rinella pero' naf li hemm nies li suppost qed jagħmlu dan ix-xogħol.

Peress li l-bieraħ, l- Onor. Membru ssollevali dan il-każ, dalgħodu tajt direttiva biex dawn in- nies imorru jnaddfu

GĦAWDEX - REĠISTRATUR TAL-QORTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor. l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jikkonferma x- xnigħat persistenti - dan fl-isfond ta' l-avviż li deher dan l-aħħar fil- Gazzetta tal-Gvern - illi se jinġieb xi avukat Malti, hu min hu, biex iservi ta' Reġistratur ta' Għawdex?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani) (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja): Ma hemm ebda verita' fix-xnigħat.

Il- post ta' Assistent Reġistratur għall-Qorti ta' Għawdex saru applikazzjonijiet għalih wara li ħarġet regolarment talba għall-mili ta' dan il-post u dan jimtela konformament mar-regoli tal-PSC.

QUI-SI-SANA - PERMESS GĦAL LIDO

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta nħareġ il-permess tal- bini tal-lido/restaurant, Qui-Si-Sana, Sliema?

X'kien igħid il-permess?

Hemm permess għall-estensjoni tal-bini li sar issa?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Ambjent): Il-permess tal-bini tal- lido/restaurant, Qui-Si-Sana, Sliema nħareġ fit-12 ta' Settembru, 1991.

Il-permess jinkorpora l-bini ta' kiosk/restaurant skond il-faċċati sottomessi fl-14 ta' Frar 1989 u skond pjanti ġodda soġġetti għall- kondizzjonijiet ġenerali.

M'hemmx permess għall-estensjoni tal-bini li diġa' sar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru kemm-il darba qal li jekk jinbena bini bla permess, jittieħdu passi legali.

Wara li qal ukoll li jittieħdu passi kontra dak li bena fuq l-art fix-Xgħajra jidher li ma sar xejn għar-raġuni li baqgħu jinbnew il-garaxxijiet u dan ix-xogħol baqa' għaddej b'ritmu mgħaġġel.

Jista' l-Ministru jgħidli x'passi ttieħdu s'issa u għaliex tħalla li jitkompla jittella' bini fuq din l-art meta mhux suppost?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-Onor. ħabib tiegħi mhux eżatt.

Fil-każ tax- Xgħajra il-passi ttieħdu għaliex beda jibni qabel ma kellu l-linji uffiċjali jiġifieri ma kienx qed jibni fuq il-linja ufficjali.

Wara li l- każ ġie rieżaminat, il-linja uffiċjali ngħatat u l-parti li kienet ġnien ovvjament ġiet esproprjata, jiġifieri mhux il-każ li dan issa baqa' jibni b'mod irregolari.

Dan kellu permess biex jibni u issa s-sitwazzjoni ġiet regolarizzata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Jista' l-Ministru bejn wieħed u ieħor igħidilna kemm tiela' bini mingħajr permess?

Per eżempju, jien nista' ngħidlu li fin-naħa ta' Birżebbuġa u ż-Żejtun, minn kamra f'razzett, wieħed bena l-għalqa kollha u dan il-bini jidher.

Qed ngħidlu hekk għax kien hemm każ fix- Xgħajra fejn koppja żagħżugħa xtraw post antik u waqqgħuh mingħajr ma kellhom permess tal-PAPB anzi qed igħidulhom li dan il-post li huwa bix- xorok ma jeżistix ...

Għalhekk għandu jmur l-inspector.

Irrid ngħid ukoll li fl-istess area tiela' ħafna bini u ħadd ma jagħti kas ta' xejn.

Għalhekk jista' l-Ministru jikkontrolla s-sitwazzjoni?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il-każ tax-Xgħajra li qed jirreferi għalih l-Onor.

Interpellant u li għamilli domandi fuqu kemm-il darba, huwa każ ta' post 'il barra mill-iżvilupp temporanju, mhux bħall-każ l-ieħor.

Dan ried li jiġi estiż fuq dan il-post.

Peress li hu barra mil-limiti temporanji ta' l- iżvilupp, il-PAPB riedet tidħol fil-mertu jekk il-bini eżistenti li se jiġi estiż u li minħabba fih se jinħareġ il-permess kienx inbena bil-permess.

Dan għax il-permess mhux suppost jinħareġ hawnhekk imma se jinħareġ għax diġa' hemm bini.

Inkella nkunu se niġu nirregolarizzaw xi ħaġa li nbniet bla permess in the first place.

Dik id-diffikulta' li kien hemm.

Jien rajtu l-file u fil-fatt id-deċiżjoni kienet li l-file jimxi u joħroġ il- permess.

Rigward il-każ l-ieħor taż-Żejtun ....

(Interruzzjoniet) Nista' nassigurah li kull fejn inkun naf jien, u kull fejn isir rapport jittieħdu l-passi neċessarji.

(Interruzzjonijiet) Mingħalija kelli mistoqsija parlamentari fuq din u ttieħdu l-passi, pero' qed nitkellem mill-memorja.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Rigward il-każ li semma, ta' koppja, jien nista' ngħid lill-Ministru illi l-post tant ilu mibni, li fil-fatt huwa msaqqaf bix- xorok.

Jiġifieri dan mhux xi post modern.

Allura issa kif xi ħadd ħolom illi dan kien inbena mingħajr permess?

Dan għandu mill-inqas 60 sena.

Dan il-post xtratu koppja, biex toħorġulhom il-permess qlajtul-hom qalbhom u bgħattu lill-inspector iwaqqafhom, mentri fl-istess area - u tista' tara l-bini ħdejn Għar Dalam, u fi Strejnu Street, iż-Żejtun - tiela' bini bl- addoċċ u ma tagħtux kasu.

PROKURATUR LEGALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jikkonferma u jispjega għaliex prokuratur legali li jaħdem fl-AG għadu s'issa qed jitħallas ta' student meta ilu 'l fuq minn sena li ggradwa u ħa l-warrant ta' prokuratur legali?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja): Wieħed mill- Uffiċjali Amministrativi fl-uffiċċju ta' l-Avukat Generali hu gradwat bħala BA Socio-Legal Studies u Prokuratur Legali, u qiegħed volontarjament jagħmel xogħol ta' Prokuratur Legali minflok ta' Uffiċjal Amministrattiv fis-servizz ġenerali.

Qed jittieħdu passi biex dan l-Uffiċjal jiġi offrut post permanenti bħala Prokuratur Legali fid-Dipartiment ta' l-Avukat Ġenerali.

A skans ta' ekwivoci jingħad li ftit jew xejn hemm differenza fis-salarju taż-żewġ gradi.

PERMESSI TAL-BINI - NO.

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara fiex wasal il-każ bil-PAPB No. 2400/91 u nistgħu mmexxu l-każ?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-applikazzjoni għal permess tal- bini li għaliha qed jirreferi l-Onor.

Interpellant, tista' tiġi proċessata wara li l-perit ikkonċernat jibgħat il-clearances mid-Dipartiment tal-Mużew u tal-Valletta Rehabilitation Committee, kif diġa' ntalab jagħmel fl-14 ta' Awissu, 1991, u fis-7 ta' Frar, 1992.

VALLETTA - ĦASIL TA' TOROQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Kemm hu regolari l-ħasil ta' toroq prinċipali u oħrajn fil-Belt Valletta in partikolari quddiem il-Qorti?

Meta l-aħħar li nħaslu t-toroq?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ninsab informat li ħasil ta' toroq fil-Belt isir kif ġej:

Nhar ta' Erbgħa - l-entratura u t-taraġ tal-Qorti inkluża l-bankina ta' biswit.

Nhar ta' Ġimgħa - il-loġoġ ta' Bieb il-Belt.

Nhar ta' Sibt - il-pjazza ta' Kastilja; Triq ir-Repubblika (sa Pjazza Reġina Vittoria) inklużi l-entratura u t-taraġ tal-Qorti; Triq il- Merkanti (minn Triq San Gwann 'l fuq).

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħidli liema postijiet f'Malta u Għawdex jinħaslu?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Safejn naf jien, f'Malta il-Belt biss tinħasel b'dan il-mod.

F'Għawdex jista' jkun hemm xi postijiet oħra li jinħaslu b'dan il-mod.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Hemm xi ħsieb li f'ċerti postijiet ta' interess għat- turisti jsir dan it-tindif ta' ħasil specjalment f'certu postijiet fil- Birgu li issa qed jingħad li se jiġu turisti bil-mixi hemmhekk?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jiena naqbel ma' l-Onor.

Interpellant li hemm bżonn jinħaslu mhux dawk il-postijiet biss li semmejt imma postijiet oħra wkoll.

Wieħed jara x'ikun jista' jagħmel fil-limiti tar-riżorsi li għandna.

TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Billi s-Segretarju Parlamentari għat- Turiżmu, għadu kif stqarr li hemm bżonn ta' reviżjoni radikali tas-settur tat-trasport, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi taħdidiet għaddejjin mas-Segretarjat Parlamentari għat-Turiżmu biex il-PTA tibda tħares lejn dawn il-problemi b'mod innovattiv u kompatibbli mal-ħteġijiet tal-lum, kif stqarr l-Onor.

Refalo?

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għaż-Żgħażagħ u Arti) (f'isem il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Diskussjonijiet isiru minn żmien għal żmien u l-introduzzjoni ta' diversi rotot ġodda, fosthom dawk bejn Tas- Sliema u r-Rabat, bejn Buġibba u r-Rabat, u bejn Buġibba u c-Cirkewwa, hi xhieda tar-reviżjoni li qed issir fis-settur tat-trasport pubbliku.

Titjib bħal dan qed ikun ukoll konformi mas-suġġerimenti li saru fil-Pjan ta' Struttura.

Barra minn hekk, l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku qed tagħmel stħarriġ dwar it-travelling habits tal-Maltin.

Dan l-istħarriġ diġa' qed isir f'Għawdex u hu mifrux fuq l-erba' staġuni tas-sena.

Meta jitlesta, se jintuża bħala pilot scheme għal stħarriġ simili f'Malta.

Wieħed jittama li fi stħarriġ bħal dan tinstab il-koperazzjoni sħiħa tal- pubbliku.

Dan li għandu x'jaqsam mas-servizz tat-trasport bi skeda.

Fir-rigward tas-servizz bla skeda, nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba mogħtija għall-interpellanza numru 2137.

Jinżamm ukoll kuntatt regolari mas-Segretarjat Parlamentari għat-Turiżmu.

TAŻ-ŻWEJT - PROVVISTA TA' ILMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 1214?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ir-residenti ta' Taż-Żwejt ikollhom problema fil- provvista ta' l-ilma meta ma jaħdmux il-boosters minħabba qtugħ ta' l- elettriku jew xi ħsara fil-pompi.

Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma tagħmel minn kollox biex issewwi l-ħsarat li jinqalgħu fl-iqsar żmien possibbli.

RAPPORT TA' L-AWDITUR 1990

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Prim Ministru: X'passi ttieħdu min-naħa tal-Prim Ministru wara li r-rapport ta' l-Awditur għas-sena 1990 wera li dak li sar taħt ir-responsabbilta' ministerjali tal-Ministru Louis Galea la sar bil-mod stabbilit u lanqas li bih tista' ssir verifika b'mod partikolari fir-rigward ta' dak li għandu x'jaqsam mal-procedura adottata fl-amministrazzjoni tal-kiri ta' heavy plant and machinery?

X'passi ttieħdu kontra min kien responsabbli wara li l-Awditur stabbilixxa li l-istima għall-open provision ta' Lm4 miljun għan-nefqa ta' l-AWTS kienet tmur kontra l-istandard accounting practice tal-Gvern kif ukoll wara li nstabet diskrepanza ta' ftit anqas minn Lm100,000 meta saru l- kontijet finali tal-ħlasijiet tal-kera ta' l-inġenji kkoncernati?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Meta l-Awditur jiġbed l- attenzjoni għal xi materja li jkun jidhirlu li tistħoqq verifika, l-Gvern jaġixxi biex jiġu accertati l-fatti, u biex jittieħdu l-passi li jirriżulta li jkun hemm bżonn.

F'dan il-każ in partikolari ntalab it-tagħrif meħtieġ biex ikunu jistgħu jiġu evalwati l-kummenti ta' l-Awditur.

Iżda f'dan l-istadju tajjeb ngħid li l-open provision li ssir referenza għaliha ġiet approvata mid-Dipartiment tal-Finanzi u anke mill-Parlament.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Fil-każ ta' l-Awtorita' Marittima u l-Awtorita' dwar it- Trasport Pubbliku, din il-verifika tista' ssir?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Iva, jidhirli li din dħalna fiha jekk m'inix sejjer żball, fid-dibattitu dwar it-trasport pubbliku li kellna riċentement.

L-interpretazzjoni hi li l-Awditur jista' jitlob l- informazzjoni u jeżaminaha

IMĦALLEF GIOVANNI FALCONE

L-ONOR JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Saru xi kuntatti mill-awtoritajiet Taljani ma' dawk Maltin dwar investigazzjonijiet li jinsabu għaddejjin in konnessjoni mal-qtil barbaru ta' l-Imħallef Giovanni Falcone?

ONOR LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Sal-lum ma naf li saru l-ebda kuntatti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma sarux kuntatti, min-naħa tat-Taljani mal-Gvern Malti jew min-naħa tagħna?

U x'inhi r-raġuni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-domanda kienet jekk sarux kuntatti mill- awtoritijiet Taljani ma' l-awtoritajiet Maltin u t-tweġiba hija fin- negattiv.

Aħna ma kellniex raġuni għalfejn nitolbu kuntatti, għalkemm segwejna mill-qrib b'interess kbir, bi preokkupazzjoni u swied ta' qalb l- istorja traġika kollha.

Naturalment bil-kuntatti li għandna ma' l-Interpol inkunu nformati dwar x'ikunu r-riżultanzi fil-livell internazzjonali.

HOLIDAY FLATS - LIĊENZJI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Kemm intefgħu applikazzjonijiet għall-liċenzji temporanji ta' l-appartamenti biex jagħmlu tajjeb għan-nuqqas ta' kmamar de luxe fil-lukandi Maltin?

Kemm se jinħarġu liċenzji min-naħa tal-Gvern Malti?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Kien hemm total ta' 244 applikazzjoni biex jingħataw permessi temporanji għal holiday flats.

Dawn se jgħinu biex tintlaqa' d-domanda li hawn dan is- sajf għall-akkomodazzjoni in ġenerali.

Mhix korretta l-konklużjoni ta' l- Onor. Interpellant li dawn se jagħmlu tajjeb għan-nuqqas ta' kmamar fil- lukandi de luxe.

Qed isiru spezzjonijiet f'kull post li għalihom saret applikazzjoni u tinħareġ liċenzja jekk dawn jinstabu li jikkonformaw mal-ħteġijiet għallinqas ta' Klassi "A".

KOMUNITA' EWROPEA - DIRETTORAT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti dettalji kif ukoll iqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal- kwestjonijiet rigward aspetti differenti ta' policies flimkien mas- sitwazzjonijiet ekonomiċi u finanzjarji ta' Malta li l-KE għadha kif għaddiet lid-Direttorat tal-KE fil-Foreign Office Malti?

Minn min huwa kompost l-Inter Service Group li l-KE ħatret biex jiġi Malta biex jeżamina aspetti relevanti ta' l-applikazzjoni tal-pajjiż biex jissieħeb fil-Komunita'?

Meta mistenni li jiġi dan il-grupp?

Huwa se jiltaqa' mal-Gvern biss jew anke ma' l-Opożizzjoni?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l- Affarijiet Barranin): Il-Kummissjoni tal-Komunita' Ewropea għadha kif għaddiet numru ta' kwestjonarji dwar suġġetti differenti rigwardanti l- ekonomija Malt-ija, il-finanzi u aspetti oħra ta' policies relevanti, bi pre-parazzjoni għall-Avis li l-Kummissjoni trid tlesti dwar l-applikazzjoni ta' Malta sabiex tissieħeb fil-Komunita' Ewropea.

Ir-risposti għall-kwestjonarji li d-Direttorat għall-Komunita' Ewropea fil-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin irċieva s'issa, tlestew u ntbagħtu lill-Kummissjoni.

Ma narax bżonn li nqiegħed kopja ta' dawn il- kwestjonarji fuq il-Mejda tal-Kamra peress li din hija materja ta' amministrazzjoni tal-Gvern u l-inforamzzjoni mitluba tikkon-sisti fi statistika u f'informazzjoni oħra miġbura mil-liġijiet, regolamenti, u minn pubblikazzjonijiet uffiċjali.

L-Inter Services Group huwa kompost minn rappreżentanza ta' kull Direttorat Ġenerali (D.G.) tal-Kummissjoni li huwa b'xi mod konness ma' l- applikazzjoni ta' Malta għas-sħubija.

Dan il-Grupp huwa mmexxi minn rappreżantant tad-D.G.I., liema D.G. huwa responsabbli għar-relazzjonijiet esteri.

L-Inter Services Group, jew xi membri tiegħu, mistenni jiġi Malta għal ftit jiem matul ix-xahar ta' Lulju.

Jekk dan il-Grupp jiltaqax mal-Gvern biss jew anke ma' l-Oppożizzjoni jiddependi mill-Grupp stess peress li dan il-Grupp innifsu jiddeċiedi tra liema setturi, u ma' min iħoss il-bżonn li jiltaqa'.

ŻURRIEQ - BINI BLA PERMESS

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid jekk fi Triq Frans Dimech, iż-Żurrieq, telax bini bla permess jew jekk telax bini li hu aktar għoli milli suppost?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Triq Francis Dimech ma teżistix fiż-Żurrieq.

Billi jeżistu Triq Vincenzo Dimech u Triq Antoine Dimceh, nitlob lill-Onor.

Interpellant jindika għal liema triq qed jirreferi.

PRODUZZJONI TAL-FROTT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għan-Nutrizzjoni, Biedja u Sajd: Fl-Imnarja ta' sentejn ilu l-Ministru kien ħabbar lill-bdiewa li parti mill-profitti tal-frott li ġie mportat f'dawk ix-xhur tas-sajf kien se jmur għall-bdiewa produtturi tal-frott u naturalment li laħqithom ħażin dik is-sena partikolari.

Dan kellu l-għan li jkun ta' mezz finanzjarju sabiex dawn il-bdiewa jħejju aħjar il- produzzjoni tagħhom bis-sistema drip irrigation ħalli jkollhom prodott ta' kwalita' u bil-kwantita'?

Billi dawn għadhom ma ngħataw ebda għajnuna finanzjarja iżda xorta kienu kapaċi li fuq iniżjattiva tagħhom irdoppjaw il-produzzjoni tagħhom għall- istaġun li ġej, speċjalment fil-prodotti tal-banbinella, lanġas, dulliegħ, bettiegħ, settembrina, bajtar ta' San Gwann u frawli, jista' l-Minsitru jirrispetta x-xogħol ta' dawn il-bdiewa u jikkompensahom għall-ispejjeż kbar li naturalment għamlu matul dawn is-sentejn biex laħqu din il- produzzjoni?

ONOR.

LAWRENCE GATT (Ministru għan-Nutrizzjoni, Biedja u Sajd): L-Espert tal-frott mill-FAO li kien Malta jaħdem fuq ir-rapport dwar il-biedja Maltija u l-Komunita' Ewropea tana l-parir biex l-ewwel nistallaw id-drip irrigation fil-qasam tal-frott li d-Dipartiemnt għandu f'St. Vincent de Paule.

Dan għandu jservi kemm għall-użu normali tad-Dipartiemnt kif ukoll bħala dimostrazzjoni ta' kif għandu jitħaddem impjant bħal dan.

Dan biex il-flus jintnefqu bil-għaqal.

Għad jonqos ukoll li tinġabar l-inforamzzjoni meħtieġa mill-Koperattiva Ċentrali tal-bdiewa.

Hekk kif jiġi stallat dan l-impjant, tingħata l- għajnuna mwiegħda.

Iż-żieda fil-produzzjoni tal-frott hija dovuta għat-temp favorevoli li kellna u għall-għajnuna li ta l-Gvern biex jiġu stallati impjanti tad-drip irrigation li fl-aħħar sena laħqet Lm10,000.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' karti?

Stqarrijiet ministerjali?

L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Mr Speaker, hawnhekk nixtieq daqsxejn il-gwida tiegħek.

Meta Membru ta' dan il-Parlament jagħmel mistoqsija parlamentari li tkun tikkonċerna xi individwi sabiex l-awtoritajiet jieħdu passi, qabel ma l-mistoqsija tiġi risposta, bilfors irid jiġi żvelat l-isem tal-Membru li jkun għamel dik il-mistoqsija?

MR SPEAKER: Jiddispjaċini, imma ma fhimtekx, Onor. Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Meta Membru ta' din il-Kamra jagħmel mistoqsija sabiex jittieħdu passi mill-awtoritajiet għaliex forsi jkunu qed isiru xi abbużi jew xi ħaġa, waqt li jkunu qed isiru l-investigazzjonijiet biex tingħata r- risposta, min ikun qed jinvestiga għandu jmur għand l-individwu u jagħtih l- isem tal-Membru ta' din il-Kamra li jkun għamel il-mistoqsija, meta l- mistoqsija tkun għadha lanqas ġiet risposta?

MR SPEAKER: Onor. Sant, jien m'għandi l-ebda ...

ONOR.

SALVU SANT: Mr Speaker, jien għamilt mistoqsija parlamentari sabiex il-pulizija jieħdu ċertu passi, pero' dawn marru qalu lill-individwu u l-individwu lili ġie jistaqsini għaliex għamilt din il-mistoqsija qabel ma kelli r-risposta għaliha hawn ġew.

Ghalhekk issa nixtieqek tiggwidani u tgħidli r-responsabbilta' ta' dawn l-affarijiet ta' min hi.

MR SPEAKER: Onor. Sant qed nifhem xi trid tgħid.

Naturalment is-Sedja m'għandha l-ebda poter li tindaħal f'dawn l-affarijiet, pero' wieħed jappella sabiex f'dawn l-affarijiet tintuża l-prudenza li hija mixtieqa.

Il-Ministru ta' l-Intern.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jekk jogħġbok, Mr Speaker, din mhix kwestjoni jekk tużax prudenza jew le bħallikieku qed titfagħha fuqna.

Din hija kwestjoni ta' x'inhi s-sistema amministrattiva.

Aħna nirċievu l-mistoqsijiet parlamentari mingħand is-Sinjorija Tiegħek ...

MR SPEAKER: Le, mhux mingħandi tirċevuhom Onor. Galea, imma mingħand il- Membri.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-mistoqsijiet parlamentari jaslu għand il-Clerk u hu jibagħthom fid-diversi ministeri.

Imbagħad id-diversi ministeri, mingħajr ma l-ministri b'xi mod jintervjenu f'dan l-istadju, jiftħu file fuq kull mistoqsija, ipoġġu l-mistoqsija fil-file u jagħtuha l-file number.

Imbagħad nerġa' ngħid mingħajr ma l-ministru jkun jaf b'xi ħaġa, dik tmur għand id-dipartiment konċernat biex dan jiġbor u jipprepara t-tagħrif bħala background u jipprepara l-abbozz ta' tweġiba li jrid jagħti.

Mela jien ma nkunx naf x'mistoqsijiet għamlu l-membri Parlamentari qabel tasal l- agenda - li mhux dejjem ikun il-każ - jew inkella qabel l-uffiċjali fil- Ministeru fil-ġranet relattivi normalment il-Ġimgħa, is-Sibt, imbagħad it- Tnejn filgħodu u fil-ġranet l-oħra tal-Parlament, jiġu bil-files tal- mistoqsijiet u jien dak il-ħin inkun naf x'inhi l-mistoqsija, min qed jagħmilha, x'inhu l-background information u x'inhu l-abbozz ta' tweġiba li d-dipartiment ikun qed jissuġġerixxi.

Jiġifieri din mhix kwestjoni ta' xi prudenza li wieħed juża jew ma jużax.

Din hija s-sistema amministrattiva u malli l-membru Parlamentari jressaq id-domanda fuq il-Mejda tal-Kamra, dik id-domanda ssir pubblika.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: L-ewwelnett dak li qed igħid il-Ministru mhux eżatt għax ġieli jsiru mistoqsijiet parlamentari lid-dipartimenti mingħajr lanqas biss ma jingħata l-isem ta' min ikun għamilhom.

Jien nista' ngħid li ħafna mill-mistoqsijiet li jiġu mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru, per eżempju fid- Dockyard, ġieli lanqas ikun hemm isem ta' l-individwu, li jkun għamilhom imma sempliċement jitolbu informazzjoni.

Issa jien qed ngħid li l- mistoqsija li għamilt jien kienet tinvolvi lill-pulizija, pero' x'inhi r- raġuni li dawn imorru fuq il-bniedem konċernat u jgħidulu li Salvu Sant għamel din il-mistoqsija minħabba hekk, hekk u hekk?

Aħna xi protezzjoni għandna, Mr Speaker?

MR SPEAKER: F'dan il-każ, is-Sedja m'għandha l-ebda poter assolut li tidħol f'dawn l-affarijiet.

Jiġifieri nixtieq-kom tapprezzaw il-pożizzjoni tiegħi.

L-Onor.

Freddie Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Imma għallinqas m'għandux ikun hemm instructions lill-kap tad-dipartment biex qabel ma tasal ir-risposta hawnhekk, ma jmurx jagħmel ħsara lill-individwu billi jgħid ...

Almenu m'għandux ikun hemm instructions biex dan ma jiżvelax l-isem ta' min kien għamel il-mistoqsija?

MR SPEAKER: Naħseb li l-pożizzjoni isssa ġiet iċċarata u ma nixtieqx li ntawlu fuq dan il-punt.

Il-Ministru ta' l-Intern.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, jien ngħid li mhux biss qabel ma toħroġ ir-risposta għandu jkun hemm din l-attitudni u din id-direttiva, imma anke wara!

(Interruzzjonijiet) Le, li rrid ngħid jien hu li d-dipartiment konċernat, la qabel u lanqas wara m'għandu jidħol f'dawn il-kwestjonijiet, imma għandu jagħti t-tagħrif u daqshekk.

MR SPEAKER: Naħseb li l-kwestjoni issa ġiet iċċarata.

(Inrterruzzjonijiet) L-Onor.

Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Jekk xi ħadd jagħmel domanda f'ismi apposta u bil-firma tiegħi u jkunu jafu li hemm bniedem li jasal għal kollox u ibnu jkun qed jagħmel panel beating jew xi ħaġa, u din id-domanda tgħaddi mingħajr ma jien lanqas biss inkun naf li għamiltha ...

Imbagħad dan jiġi jisparali għax imorru jgħidulu li għamiltha jien!

Allura dan sewwa?

Dak li npoġġu fuq il-Mejda tal-Kamra huwa responsabilita' tagħna.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Inti qed tistaqsi jekk meta ngħaddu d-domandi lill-Clerk of the House, il-firem ikunux veri?!

Rigward dak li qal l- Onor. Sant, jien ma nafx li d-domandi tiegħi jiġu trattati b'mod differenti.

Ir-risposti l-ewwel imorru fid-dipartimenti kollha u mbagħad fl-aħħar jiġu għandi biex nara jekk naqbilx mar-risposta.

MR SPEAKER: Jimporta nqassru dan il-punt għax naħseb li eżawrejnieh?

L- Onor. Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Nixtieq ngħid li dawk id-domandi li jiġu d-Dockyard u li jkunu tal-Prim Ministru, ma jkunx hemm li għamilhom it-tali.

(Interruzzjonijiet) Nixtieq ngħid li ġew nies fuqi li marru l-pulizija fuqhom u qalulhom li l-mistoqsija kont għamiltha jien meta kien għad lanqas kelli risposta.

Għalhekk għandu jkolli sodisfazzjon ta' dan kollu.

MR SPEAKER: Naħseb li r-risposta fuq dan il-punt diġa' tajtha.

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOCJALI

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Charles Mangion President tal-Kumitati, jippre-sjedi.

Ikompli mit-30 ta' Ġunju, 1992

Klawsola Ġdida 49 - Emenda ta' l-artikolu 15 ta' l-Att prinċipali.

(Kont.)

New Clause 49 - Amendment to section 15 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Hawn rimarki?

L-Onor.

Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Fuq din il-klawsola ġdida, konna għadna fit- Tieni Qari.

ONOR.

JOE CASSAR (Segretarju Parlamentari): Mr Chairman, il-bieraħ konna fi stadju ta' Kumitat.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Chairman, jien m'inix se noqgħod nargumenta f'liema stadju konna qed niddiskutu din il-klawsola, pero' nixtieq ngħid li l-liġi li kellna quddiemna kellha 48 klawsola u issa għandna 49 klawsola.

Jien ma nafx il-proċedura daqskemm jafha l-Clerk.

Pero' din hija klawsola ġdida u kellha tgħaddi mit-Tieni Qari wkoll.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Biex inkunu eżatti, jekk aħna konna fit-Tieni Qari trid titlob vot warajha, u dan għadu ma sarx.

THE CHAIRMAN: Ippermettuli.

Meta jkun hemm klawżola ġdida normalment it- Tieni Qari jitqies bħala sempliċi formalita' u d-diskussjoni ssir fl- iStadju tal-Kumitat.

Biss f'dan il-każ, ġaladarba fuq it-Tieni Qari nistgħu nkomplu bid-diskussjoni u l-vot jittieħed fl-aħħar.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Lawrence Gatt.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Mr Chairman, il-bieraħ waqt id-diskussjoni fuq l- emenda l-ġdida li biha se ngħinu lill-bdiewa billi nikkonsidrawhom bħala impjegati għal dak li għandu x'jaqsam mal-bolla, l-Onor.

Debono Grech - u ma nafx kif inqalgħet din il-kwestjoni - qal illi jien għidt illi l-bejgħ mill-Pitkalija jammonta għal Lm25 miljun.

Jien għidtlu li dan mhuwiex veru imma baqa' jinsisti.

Issa se nurih x'kien eżatt id-diskors.

Hu qalli li anke fil-Budget jien hekk għidtlu, allura llum ġibt id-diskors ta' l-aħħar budget biex nikkwota eżatt x'intqal dak inhar.

Meta kien tkellem l- Onor. Debono Grech qal hekk:

"Il-Ministru qed jgħid - u jien ngħidlu li aħjar ma jgħidx - li skond il- figuri li għandhom hemm, il-bdiewa qalgħu aktar minn Lm18-il miljun.

Jekk veru li qalgħu daqshekk lanqas żieda ta' Lm1.50, kif ħadu dawk li jaħdmu mal-Gvern ma ħadu, għax ras għal ras tiġi li qalgħu Lm8,000.

Mela kull bidwi Lm8,000 biss ħaqqu meta tqis l-ispejjeż li jagħmel u jaħdem minn fil- għodu sa fil-għaxija".

Jiġiferi dan qed jgħid li aħna qed ngħidu li l-bdiewa jaqilgħu Lm18-il miljun fis-sena.

Kif qal hu stess - dan huwa l-qliegħ globali tal-bdiewa u fir-risposta tiegħi tal-Budget lill-Onor.

Debono Grech kont għidtlu hekk: "Huwa qal illi l-bdiewa m'huma qed jaqilgħu xejn u qalli biex ma ngħidx li qalgħu Lm18-il miljun din is-sena għax skond huwa, dawn huma ftit u skond il-kalkoli tiegħu, jiġu għal xi Lm8,000 kull bidwi.

Jekk jien ngħidlek li se jaqilgħu Lm25 miljun din is-sena, xi tgħid?"

U meta semmejt il- figura ta' Lm25 miljun kont ċar li qed nalludi għal dak li qal huwa stess, ikkoreġejtlu l-figura tiegħu li dan huwa l-qliegħ nett tal-bdiewa kollha.

Issa skond din il-klawsola, anke min irabbi l-bhejjem jew ħut, huwa meqjus bħala bidwi għall-finijiet ta' statistika u ta' l-emenda li qed inressqu llum dwar il-bolla.

Meta tkellimna dwar il-Pitkalija - u dan ma kienx fl-istess kontest - jien għidtlu li l-aktar ħaġa li batew minnha l-bdiewa kienet l-iffriżar tal- prezzijiet, għax dan kien ta' dannu kbir għall-bidwi.

Meta intom kontu għamiltu din il-miżura kellkom strike, u l-ewwel firma tiegħi bħala Ministru kienet biex neħħejt l-iffriżar tal-prezzijiet.

Ir-riżultat ta' dan rajnih, għaliex f'dawn l-aħħar ħames snin il-bdiewa tagħna qalgħu madwar Lm6 miljun aktar milli kienu qalgħu fl-aħħar ħames snin ta' l- Amministrazzjoni Soċjalista.

Illum il-ġurnata ġejna f'pożizzjoni li mill- Pitkalija qed inbigħu b'Lm2 miljun fi prodotti aktar milli kienu jinbiegħu f'kull sena fi żmienkom.

Jiġifieri f'dan il-kontest ma semmejt l-ebda figura ta' Lm25 miljun, imma għidt li fl-aħħar ħames snin il-bejgħ żdied b'Lm6 miljun fuq dak tal-ħames snin ta' qabel, u dan jiġi average ta' Lm2 miljun fis-sena.

Kienet ċara li l-figura ta' Lm25 miljun li bdejna biha, kienet tirreferi għall-qliegħ nett tal-bdiewa kollha, inklużi raħħala u sajjieda.

Meta semmejt il-Pitkalija, nerġa' ngħid, ma semmejt l-ebda figura, ħlief dik ta' Lm6 miljun li hija ż- żieda fil-bejgħ ta' prodotti fil-ħames snin li għaddew fuq il-ħames snin ta' qabel.

Dan juri, Mr Chairman, li meta l-bieraħ l-Onor.

Debono Grech beda jgħajjat, kien qiegħed iħawwad il-figuri, u għalxejn jien ipprovajt nispjegalu, għax baqa' jwebbes rasu u jgħid li hu kien qiegħed jgħid tajjeb.

Dan qed ngħidu biex nikkonferma li dak li għidt jien kienet il- verita', mentri l-Onor.

Debono Grech il-bieraħ kellu żball għax ħawwad il- figuri u ma qalx dak li suppost kellu jgħid, anzi hu akkużani li kont qiegħed nigdeb u nagħti figuri foloz.

Rigward l-emenda li għandna quddiemna diġa' tkellimna u naħseb illi s'issa ż-żewġ naħat naqblu fuqha.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Cassar.

ONOR.

JOE CASSAR: Din l-emenda, Mr Chairman, qed issir biex tagħti vantaġġ lill-koperattivi u biex tinkoraġġixxi li jiġu fformati aktar koperattivi.

Huwa l-ħsieb ta' dan il-Gvern li jsaħħaħ il-koperattivi li diġa' jeżistu u fl-istess ħin jinkoraġġixxi t-twaqqif ta' aktar koperattivi.

Jiena kelli diversi laqgħat ma' membri tal-Koperattivi tas- Sajd u tal-Biedja u għalissa qed nillimitaw dan il-pass għall-bdiewa u s- sajjieda full-time.

Billi l-koperativi kellhom ċerti diffikultajiet dwar kif titħallas il-bolla, għamilna dan il-makkinarju, jiġifieri li bidwi jew sajjied full-time iħallas il-bolla kollha u fl-aħħar tas-sena l-Gvern jagħtih lura nofs dak li jkun ħallas.

Din se tibda taħdem minn din is- sena, jiġifieri waqt din is-sena l-membru tal-koperattiva qed iħallas il- bolla bħas-soltu u fl-aħħar tas-sena se jirċievi nofs dak li jkun ħallas.

Dan il-mekkaniżmu ħloqnieh għax dehrilna li kien diffiċli għall- koperattivi stess biex joqogħdu jżommu l-kontijiet ta' dak li jkunu ħallsu l-membri tagħhom u mbagħad jagħmlu r-rifużjoni ta' flus huma u għalhekk dan il-piż qiegħed jerfgħu l-Gvern.

Dan huwa l-ewwel pass fil-politika tal-Gvern li jsaħħaħ il-koperattivi li jeżistu u jiżdied in-numru tagħhom.

Kif tafu, f'Malta għandna 22 koperattiva li prinċipalment huma tal-biedja u s-sajd, għalkemm hemm koperattivi oħrajn.

Dan l-aħħar qed jitwaqqfu wkoll koperattivi li għandhom x'jaqsmu mal-bennejja u dawk li jagħmlu xogħol fil-ġebel.

Fil- fatt il-koperattivi qegħdin jinfirxu u l-Gvern qed jagħmel li jista' biex iħeġġeġ lil dawn il-koperattivi jaqbdu din it-triq ta' solidarjeta', għaliex fl-aħħar mill-aħħar is-sies ta' kull koperattiva huwa s- solidarjeta'.

Kif għidt, il-koperattivi qegħdin jiżdiedu u bl-għajnuna tal-Gvern nittamaw li jkomplu jiżdiedu għax dan huwa wkoll ta' għajnuna għal dik li jgħidulha social market economy.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Nittama li min-naħa tal-Gvern jafu x'qed igħidu.

L-Onor.

Cassar qal li qegħdin jagħmlu din il-klawsola biex jgħinu lill- koperattivi, u kellu l-kuraġġ isemmi l-koperativi tal-bini, eċċ. Din m'għandha x'taqsam xejn ma' l-iskop li għalih qed issir l-emenda, għax safejn naf jien il-Ministru Gatt għamilha ċara li din il-miżura qed issir biex inħeġġu u ngħinu lill-bdiewa.

Jien għidt li nispera li tan-naħa tal- Gvern jafu x'qed igħidu għar-raġuni li waqt li l-Onor.

Cassar qal li din qegħdin jagħmluha biex iħeġġu lill-koperattivi, fl-istess ħin qed issir diskriminazzjoni ma' koperativi oħra eżistenti.

Illum għandek il- Koperattiva tas-Sidien tal-Minibuses, per eżempju.

Allura jekk din verament qed issir biex iħeġġu lill-koperattivi, għaliex ma ġietx estiża għalihom ukoll?

Jiġifieri rridu noqogħdu attenti kif nitkellmu għar-raġuni li din, safejn naf jien qed issir primarjament - skond il-Ministru Gatt - biex permezz ta' din il-miżura nħeġġu u ngħinu lill-bdiewa żgħażagħ.

Pero' din altru li mhix qed tgħin lill-koperattivi, anzi qegħda tiddiskrimina bejn il-koperattivi.

Qed ngħid dan biex noqogħdu attenti għax li kieku int qed tagħmilha biex tħajjar lil kulħadd jidħol fil-koperattivi, u kollox sew, imma inti mhux qed tagħmilha għalhekk u allura qed tiddeskrimina ma' koperattivi oħra eżistenti.

(Interruzzjonijiet) Jekk trid tirrispondi issa, jien lest biex noqgħod bil-qiegħda, basta waqt li nkun qed nitkellem ma tagħmillix kif għamiltli l-bieraħ u tgħidli li qed nivvinta.

(Interruzzjonijiet) Jien ma nivvinta xejn.

Mr Chairman, dawn huma l-fatti u wieħed irid joqgħod attent.

Għalhekk fil-bidu għidt li rridu noqogħdu attenti kif nitkellmu, għax din proprju qed tiddiskrimina bejn membri ta' koperattivi tal-bdiewa u tas-sajjied u membri ta' koperattivi oħra.

Is-Segretarju Parlamentari Cassar - qal ukoll li qed jitkellem fuq is- social market economy.

(Interruzzjonijiet) Fl-istructure plan tagħkom hemm car u tond illi intom tridu tinkoraġġixxu lill-bidwi jbigħ mill-għalqa stess, kif fil-fatt qed jiġri llum.

Allura jekk tridu tinkoraġġixxi l-farm retail outlets, kif qed tagħtu eżenzjoni minn nofs il-bolla lil min idaħħal ix-xogħol tiegħu għand il-koperattiva?

Jiġifieri dan ma jreġix u nerġa' ngħid li din mhix xi ħaġa li qed nivvintaha jien,imma fl-iStructure Plan stess hemm li l-Gvern irid jinkoraġġixxi l-farmgate retail outlets li minnhom illum għandna ħafna.

Issa mur għid lil dak ta' Burmarrad u lil Franġisku Fenech li jdur il-Mosta bix-xogħol li jipproduċi hu, jekk humiex se jintlaqtu b'din!

Din hija waħda mid-diskriminazzjonijiet li se toħloq.

Din hija kontra dak li hemm ippjanat għall-ġejjieni, li ninkoraġġixxu lill- bidwi jbigħ direttament hu, għax jekk se jbigħ direttament ma jintlaqatx biha għax ma jkun impjegat ma' ħadd.

Sieħbi l-Onor.

Noel Farrugia għamel żewġ domandi parlamentari, waħda lill- Ministru Gatt u l-oħra lill-Ministru Hyzler Fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari Nru. 410 insibu hekk:

"Kif intqal fid-Diskors tal-Budget, il-bdiewa u s-sajjieda membri tal- koperattivi, b'effett mis-6 ta' Jannar, 1992, għall-finijiet ta' l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali bdew jiġu meqjusa bħala persuni mpjegati, bil- koperattiva primarja tiffunzjona bħala l-employer tagħhom.

Dan ifisser li l-kontribuzzjoni tagħhom tkun dik ta' persuni mpjegati bil-parti l-oħra tiġi mħallsa mill-koperattiva primarja u jkollhom dritt għall-benefiċċji kollha mħallsa taħt l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali daqs kull persuna mpjegata oħra.

It-tibdil relattiv fl-Att fuq imsemmi jidher fl-Abbozz Nru. 4.".

Imbagħad fir-risposta jirre-feri għall-paragrafu (a) ta' klawsola 38.

Pero' dan huwa konfliġġenti ma' dak li hemm fi klawsola 38 li għandna quddiemna.

Din hija totalment differenti, tant li klawsola 38 neħħejniha mill-Abbozz u ħloqna klawsola ġdida 49.

Issa dan huwa konfliġġenti ma' dak li qegħdin ngħidu għar-raġuni - u hawn qiegħed il-qofol ta' kollox - li jekk verament irridu li l-bdiewa jkunu membru tal-koperattivi, x'se jiġri minn dawk il-bdiewa li qegħdin ninkoraġġuhom ibigħu diretta-ment mill- għalqa?

Hawnhekk tidħol il-kwestjoni tal-market economy u l-mod li biħ ngħollu l-cost of living u mhux inbaxxuh għax meta l-bidwi jbigħ dirett dan ibigħ orħos milli kieku jinbiegħ mill-Pitkalija u bir-raġun.

Int qed timponi li biex wieħed jikkwalifika għal nofs il-bolla, jrid idaħal il- prodotti tiegħu l-Pitkalija u jrid imur għand il-Koperattiva.

Din ma nafx kif se ssir fil-Pitkalija għax inkella se neliminaw lill-pitkala li hemm li mhumiex tal-Koperattiva, pero' amministrattivament naħseb li din diġa' ħadtu ħsiebha.

Peress illi intom għidtu li se tinkoraġġixxu l-farmgate retail outlets, lil dak li jbigħ dirett mill-għalqa se teħodlu 6.25% ta' dak li jkun qed idaħħal fil-Pitkalija.

Issa jekk wieħed jiddikjara li jaqla' l-minimum wage, jiġifieri Lm2,000 fis-sena, jekk minn naħa tiffrankalu Lm130, tkun qed teħodlu madwar Lm120 bis-6.25%.

Meta tagħmel dan, biex wieħed iħallas il-bolla vera ...

Ħalli nagħti eżempju car.

Illum - u d-Direttur tas-Servizzi Socjali jgħallimni - il-pensjoni tiddependi minn kemm wieħed jiddikjara li jaqla' fir-return ta' l-income tax.

Jekk bidwi jiddikjara li jaqla' somma kbira, se tagħtih fuq is-somma l-kbira ħalli hu jħallas il-bolla u jieħu pensjoni ta' żewġ terzi.

Naħseb li kemm il-Ministru Gatt kif ukoll il-Ministru Galea jimlew formoli ta' l- income tax u għalhekk jafu li dawn il-bdiewa jaraw kif jagħmlu biex idaħħlu ħafna spejjeż ħalli ma jħallsu xejn.

Ara x'conflicting interest qed toħolqu hawn!

Jekk wieħed jiddikjara kemm jaqla' biex jipprepara ruħu ħalli jieħu l-pensjoni, irid igħolli r-rata ta' l-income tax, u jekk jagħmel hekk allura tkun qed teħodlu aktar milli tagħtih.

Jiġifieri rridu noqogħdu attenti meta nagħmlu dawn il-miżuri.

(Interruzzjonijiet) Meta wieħed jiddikjara li jaqla' Lm9,000 biex meta jkollu 61 sena jieħu l- pensjoni ta' żewġ terzi għolja, kull darba li jkun qed jiddikjara dik is- somma kollha, se jiġi ntaxxat ukoll.

Issa dan jiġi ferm ogħla minn dak li jkun qed jiffranka b'din il-miżura ta' din l-emenda.

(Interruzzjonijiet)

Intom għidtu li għall-ġejjieni se tinkoraġġixxu - u din qegħda fl- istructure plan tagħkom - il-farmgate retail outlets u għalhekk il-bidwi se jeħel 6.25% fuq dak li jdaħħal il-Pitkalija.

Barra minn hekk, dak li jdaħħal il-Pitkalija, bilfors irid jiddikjarah.

Fi ftit kliem, jekk int qed tagħmel dan biex tħajjar lill-bidwi jiddikjara kollox, dan se jispiċċa imur minn taħt, għax aħna nafu li biex wieħed jassessja l-income tax tal- bdiewa, irid ikun jaf kemm jagħmlu spejjeż.

Issa waqt li qed nagħmlu dan, ħadna in konsiderazzjoni li min mhux membru tal-koperattiva, la jista' jdaħħal dak li qed jipproduċi - u jgħix minnu - fil-Pitkalija, u lanqas jiddikjarah għand il-koperattiva?

Minn dawn hemm ħafna każijiet.

Hemm bdiewa li l-introjtu tagħhom huwa mill-magħlef - u hemm min għandu dħul ta' 50% u 60% - bħal, per eżempju, mis-silla, mill-qmuħ, mit-tiben, mill- ġulbiena, eċċ. Dawn fejn se jiġu dikjarati?

Kif tista' tkun taf li minn Lm2,000 għandu, per eżempju, Lm1,000 magħlef li ma jista' jiddikjarah imkien?

Jekk qed tagħmel dan, mhux biss qed tiddiskrimina - bħalma għidt fil-bidu - ma' min qiegħed f'koperattiva oħra li mhix tal-bdiewa jew tas- sajjieda, imma qed tiddiskrimina wkoll bejn l-istess bdiewa.

Għalhekk nixtieq li wieħed jispjega ftit dawn l-argumenti li tkellimt fuqhom.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Ħalli nibdew bil-kwestjoni tad-diskriminazzjoni.

Aħna għidna li l-għan prinċipali huwa li ngħinu lill-bdiewa u jekk jista' jkun liż-żgħażagħ inħajruhom jaħdmu r-raba'.

Issa la se nagħmlu din il- miżura rajna li nistgħu nolqtu żewġ għasafar b'ġebla waħda billi nagħmlu condition li biex tieħu dan il-benefiċċju tidħol f'koperattiva, u b'hekk ngħinu lill-koperattivi.

Inti minn kif tkellimt illejla tidher li ma tridx tgħin lill-koperattivi.

X'fiha ħażin illi waqt li għandna ċ-ċans li ngħinu lill-bdiewa ngħinu wkoll settur ieħor?

Inti semmejt li l-bidwi jista' jbigħ il-prodotti direttament mir-raba' tiegħu.

J'Alla kulħadd ibigħ hekk ħalli, kif għidt int, torħos il-ħajja.

Imma jekk dan ikun membru ta' koperattiva, mhux bilfors idaħħal il- prodotti tiegħu kollha, kważi anke l-magħlef, fil-Pitkalija jew inkella jbigħu through an organised market.

Illum mhux il-bdiewa kollha jdaħħlu l- prodotti kollha taħt il-koperattiva.

Kultant issib min idaħħal ftit prodotti taħt il-koperattiva, allavolja jkollu l-magħlef u t-tjur, imma xorta waħda jkun reġistrat li huwa membru f'koperattiva.

Huwa importanti li mhux iħallsu l-bolla tal-prodotti li jdaħħlu l-Pitkalija biss, imma tax-xogħol tal-biedja kollu.

Anke jekk dak daħħal pitkal ieħor, la huwa ġej mill-biedja aħna nħallsulu nofs il-bolla bħallikieku qed iħallas hu tal- biedja kollha...

Jekk wieħed għandu l-magħlef u ma kienx jiddikjarah, allura l-bolla qed titħallas bin-nieqes u 'l quddiem xorta se taffettwa l- pensjoni għax il-bidwi mhux qed iħallas bolla kbira.

Il-qiegħ kollu li jiddikjara, anke jekk mhux - mill-Pitkalija, xorta se jkun inkluż għall- bolla għax huwa prodott agrikolu.

Jien ma narax li tagħmel differenza jekk ikun qiegħed ibigħ l-magħlef u t-tjur għal rasu li llum mhux jiddikjarahom u allura l-bolla tkun baxxa, milli jekk jiddikjarahom u allura tibqa' l- istess għax issa xorta se nagħtuh il-bolla daqslikieku dak baqa' jiddikjarahom bħal qabel u hekk għandu l-qliegħ globali tiegħu.

M'aħniex ngħidu li l-qliegħ kollu jrid jgħaddi mill-koperattiva.

Jekk bidwi qiegħed fl-ATC u ma jdaħħal xejn il-Pitkalija, imma huwa membru ta' dik il- koperattiva, xorta jikkwalifika għaliex huwa membru ta' din il-koperattiva.

Wieħed jista' jkun membru f'żewġ għaqdiet jew tlieta - għax issib min qiegħed fl-ATC, fl-SCS u fil-Koperattiva tal-Biedja ta' Burmarrad - imma għalina jista' jkun f'waħda biss, għax la l-qliegħ tiegħu ġej mill-biedja, mis-sajd, jew mit-tjur, hu x'inhu x-xogħol, se nagħtuh il-bolla fuq il- qliegħ tiegħu.

Jiġifieri jekk xi ħadd ma kienx jiddikjara d-dħul tiegħu u lanqas issa ma jiddikjarah allura huma ma jeħux rifużjoni tal-bolla fuqu.

Mela jien qed ngħin lill-bidwi biex ikun diżonest?

Jien ngħin lil dak il- bidwi li jiddikjara l-qliegħ tiegħu kollu.

Jekk wieħed ma jiddikjarax id- dħul tiegħu, kif jista' jħallas il-bolla?

Jekk kont tiddikjara qabel u issa tibqa' tiddikjara allura se nagħtuk nofs il-bolla ta' dak il-qliegħ tiegħek kollu mill-biedja.

Naħseb li din issa qegħda cara, imma jekk taħseb li mhijiex, għidli ħalli niċċaraha.

Nerġa ngħid li aħna qed ngħidu li jekk inti membru ta' xi koperattiva tal-bdiewa jew tas-sajjieda - u l-bdiewa jistgħu jkunu dawk li jrabbu t-tjur - aħna se nibdew nagħtuk lura nofs il- bolla li tkun ħallast fuq id-dħul li tkun iddikjarajt mill-biedja jew mis- sajd.

(Interruzzjonijiet) Intom l-ewwel tgħidu li tridu lill-koperattivi, u issa għax sibna mezz kif inħajru lill-bdiewa jidħlu f'koperattiva qed teħduha kontrina!

Jien nixtieq li kulħadd jidħol ...

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Illum lanqas koperattiva għal min irabbi l-fniek m'hawn meta hawn tant minnhom.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Ġeneralment min igħix mit-trobbija tal-fniek ikollu r-raba' jew irabbi xi annimali oħra u żġur li huwa membru ta' xi koperattiva.

F'Malta aħna mixed farming għandna, jiġifieri jekk bidwi jkun irabbi l-fniek aktarx li jkollu xi ħaġa oħra wkoll.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Jien naħseb li l-Ministru qiegħed f'pożizzjoni aħjar minni biex jgħidilna kemm hawn full-time farmers u kemm hawn minnhom membri ta' koperattivi bħalissa.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Bħalma qal il-ħabib tiegħi, diżgrazzjatament għandna ħafna bdiewa anzjani li diffiċli tipperswadihom biex jidħlu f'xi koperattiva, imma dawn ma taffettwahomx din il-miżura għax ma jħallsux bolla.

Il-maġġoranza tal-bdiewa l-oħra li huma taħt il-61 sena qegħdin fil- koperattivi u min mhux membru, għax ma jridx hu.

Imma mbagħad you can't have the cake and eat it.

B'dan il-mod aħna sibna mezz kif ngħinu lill- koperattivi u nixtiequ nħajru aktar koperattivi.

Issa min hu membru ta' xi koperattiva apparti benefiċċji oħra li diġa' qed igawdi se jibda jgawdi wkoll minn din tal-bolla.

Aħna qed nagħmlu l-kondizzjoni li bidwi jrid ikun membru ta' xi koperattiva biex jieħu rifużjoni ta' nofs il-bolla ħalli lill-koperattivi nqajmuhom iżjed fuq saqajhom, għax kulħadd jaf kemm għandhom bżonn.

Issa ma nafx għalxiex qed teħduha kontrina għax sibna dan il-mezz kif ngħinuhom.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Aħna m'aħniex qed neħduha kontrikom.

Jekk nhar it-Tnejn wara li tgħaddi l-Liġi u n-nies jisimgħu dak li għidna hawnhekk, il-membri fil-koperattivi jiżdiedu id-doppju il-koperattivi kif se jaħdmu?

Għax lanqas spazju m'hemm.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Jekk ikun hemm bżonn, nagħtuhom iżjed spazju.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: L-argument tiegħi hu li m'għandniex inħabbru miżura qabel l-elezzjoni mingħajr ma nkunu nafu fiex deħlin.

Aħna mhux qed ngħidu li aħna kontra imma lanqas ma nafu issa fiex deħlin.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Jekk għada jirdoppja x-xogħol tal-koperattiva, għada stess nagħtihom post fejn ibigħu l-prodotti tagħhom.

Dak li qed narawh bħala impossibbli mhux daqshekk impossibbli.

Kull bidwi u sajjied li hawn f'Malta, jaħdem fejn jaħdem missieru, għandu għalfejn jidħol f'koperattiva għax jew se jidħol għal kollox jew għal xejn.

M'hemm l-ebda skuża li wieħed li qiegħed fil-mestjier tal-biedja, ma jidħolx f'koperattiva.

Dan huwa incentiv li aħna għamilnieh bħala għajnuna għall- koperattivi biex jiżdiedu l-membri fihom għax nafu li hawn ċertu apatija dwar il-koperattivi.

U jekk hawn min hu fis-sengħa tal-biedja li mhux membru ta' xi koperattiva huwa ħażin għalih u mhux għalina għax din igawdi ħafna minnha.

Jien kont immur għal-laqgħat ġenerali annwali li kien ikollhom u naf li kienu jagħtuhom xi bonus u anke għajnuna.

Allura għaliex wieħed m'għandux ikun jaf b'dawn l-affarijiet u jidħol membru f'xi koperattiva ħalli jgawdi ma' sħabu u ħalli x-xogħol isir flimkien?

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Chairman, jekk kien hawn Gvern li ħadem għall- koperattivi, dan kien il-Gvern Laburista, pero' dan mhux l-argument tiegħi u jekk dan ma jreġix, igħidli ma nifhimx, ma jimpurtax.

Jekk jien għada nidħol membru ta' koperattiva u nagħmel il-biljett tar-raba', allura jien nikkwalifika għall-eżenzjoni ta' nofs il-bolla.

Pero' min se jżommni milli lill-koperattiva jien ma nagħtiha xejn mill-prodott li ndaħħal il-Pitkalija u nagħtih lill-pitkala?

Jew jekk nagħti Lm500 il-Pitkalija u l-ieħor ...

Inti bħala Ministru għidtilna li mbagħad irid jinġabar id-dħul tal-magħlef, tal-fniek u ta' kollox.

Allura inti lanqas receipts uffiċjali m'hu se jkollok.

Allura biex qegħdin ngħinuhom lill-koperattivi?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Mr Chairman, illum f'Malta kulħadd jaf li l-bidwi ma jeħux il-prodott tiegħu kollu fil-Pitkalija tal-koperattivi.

Illum, 25% tal-bejgħ kollu ta' Malta ġej mill-koperattivi pero' l-maġġoranza tal- bdiewa ma jeħdux il-prodott tagħhom kollu fil-koperattiva tal-bdiewa.

Jistgħu jeħduhom hemm, imma l-pitkala l-oħra huma liberi li jeħduhom fejn iridu huma.

Jien ma nafx x'inhuma r-regolamenti tagħhom, imma din hi l- prattika hawn Malta.

Issa min huma l-membri tal-koperattiva?

Issa, aħna nitolbu l-lista tal-membri lill-Kumitat tal-Koperattiva u jrid jgħidilna min huma l-membri u jekk jidhirlu li xi bidwi qed iġib Lm5.00 biss biex taparsi hu membru, jaqtgħu mill-koperattiva.

Jiġifieri aħna qed ngħabbu lill-kumitati tal-koperattivi - li suppost huma kumitati serji - bir- responsabbilita' li jagħtuna l-lista tal-membri tagħhom.

Issa, jekk dawn huma kuntenti li bidwi li għandhom ħa b'Lm1,000 xogħol u ħa bi Lm3,000 xogħol in-naħa l-oħra aħna wkoll inqisuh bħala membru.

Issa l-bolla tidħol fl-ammont globali tax-xogħol tiegħu ta' bidwi.

Jien qed naraha tant sempliċi u tant cara.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Chairman, il-kliem tal-Ministru Gatt stess juri li l-affarijiet mhumiex ċari għax diġa' qal li l-ewwel irridu naraw l- affarijiet aħna u issa qed iħalli f'idejn il-Kumitat tal-Koperattiva jekk jaqtgħuhx jew le meta jaraw li individwu daħħal b'Lm5.00 biss u mbagħad fl- income tax return jiddikjara Lm3,000.

Mela allura bil-mod li qed ngħid jien, jew se jiġi kostrett bilfors li x-xogħol jagħtih lill-koperattiva jew inkella taqtgħu mil-lista.

U jekk se tagħtih lill-koperattiva u ma taqtgħux se jmur għand l-ieħor.

Kif se nsibu l-bilanċ?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Jien ma nafx għaliex qed igħid hekk għax l-Onor.

Micallef kien ministru responsabbli mill-koperattivi u jafha l-prattika.

Jekk lill-bdiewa kollha aħna se ngħidulhom li l-prodott tagħhom bilfors irid imur il-Pitkalija, allura l-koperattiva tista' żżarma.

Mil-lum stess jistgħu jżarmaw għax dik hi l-prattika hawn Malta u jkollok taċċetta ċerti affarijiet.

L-Onor.

Membru jaf li l-bdiewa, anke membri tal-koperattiva, ma jeħdux il-prodott kollu għand il-koperattiva tagħhom.

(Interruzzjonijiet) Imma din hija aċċettata llum.

Jekk timponilhom, minn 800 membru mhux żgur jibqa' 100.

Allura jew se nisfrattawhom jew se naċċettaw il-pożizzjoni li fiha qegħda Malta.

Din hekk kienet fi żmienek, u hekk għadha.

Dik hija d-drawwa f'Malta.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Jien qed ngħid li wasalna biex fhimna s- sitwazzjoni u la wasalna biex fhimna s-sitwazzjoni, għaliex qed nagħmlu emenda b'dan il-mod li min se jibbenifika jrid ikun membru tal-koperattiva?

Qed niċħdu li qed inġegħluh bilfors isir membru ta' koperattiva u qed niċħdu li mhux qed nimponulu li jieħu kollox għand il-koperattiva u issa qed ngħidu li l-koperattiva għandha tassessja u tiddeċiedi hija jekk għandhiex xi membru li daħal fil-koperattiva biex jakkwista l-bolla biss.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Mr Chairman, aħna f'Malta qed ngħixu u min kien fil-koperattivi - u l-Onor. ħabib tiegħi jafhom iżjed minni forsi għax kien ilu iżjed minni - jaf x'jiġifieri l-koperattivi tal-bdiewa hawn Malta.

Nieħdu l-koperattiva ta' l-għeneb ta' Burmarrad.

Mhux il-bdiewa kollha jieħdu l-prodott tagħhom hemmhekk.

Allura l-koperattiva se tqaċċat lil kulħadd 'il barra?

Min jieħu l-prodott tiegħu hemm, jieħdu għal li jista' jinqala' biex ikun safe.(Interruzzjonijiet) Jew se naċċettaw din jew ma naċċettawhiex.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Aħjar ma nidħlux f'din il-kwestjoni għax jien naf minn xiex għaddiet il-Koperattiva tal-Bdiewa ta' Burmarrad.

Jien naf kif issallbet bl-inbejjed li kellha għax ma kenitx f'pożizzjoni li toffri żewġ kaxxi ma' għaxra bħalma jista' joffri l-privat.

Jien naf id- diffikultajiet illi għandhom u allura jidher illi dan imur kontra dak illi nixtiequ għax ladarba lill-bidwi qed tgħidlu biex jieħu l-prodott tiegħu f'post li huwa mimli tant li ma jafx x'se jagħmel bih il-prodott, m'intix se ssaħħaħ il-koperattiva.

U għaliex qed issemmi l-iktar koperattiva li sofriet?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Dan il-każ semmejtu għax huwa każ tipiku u għax jien naf kemm għinthom biex ipprovaw iqumu fuq saqajhom.

Tant hu hekk, li dan l-aħħar kellhom imorru jibku lill-bdiewa biex jagħtuhom il-prodott tagħhom ukoll sabiex iżommu l-koperattiva ħajja.

Imma dik hija l-ħajja tagħna, jew naċċettawha jew le.

Jekk naċċettawha, allura għandna nġiegħlu lill-bdiewa jidħlu f'xi koperattiva għax dan huwa għall-ġid tagħhom stess.

U dan taqblu intom fuqu u naqblu aħna fuqu u ma nafx għalfejn qed niddiskutu fuqu.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Jien ma nafx għalfejn qegħdin ngħidu li rridu naċċettawha għax l-iskop tal-koperattiva primarja-ment hu li tieħu ħsieb l- interessi tal-membri tagħha biex fl-istess ħin il-konsumatur ikun jista' jgawdi mill-produzzjoni globali bi prezzijiet aħjar.

Jiġifieri dan hu l- iskop kollu tal-koperattiva.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Il-prodott fil-Pitkalija jinbiegħ bl-irkant, ikun x'ikun.

Kienet tkun ħaġa tajba kieku għamlu kif xtaqthom jien, jiġifieri għamlu l-ħwienet tagħhom.

Dak imisshom għamlu biex jaqilgħu iżjed.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: L-argument tiegħi hu li jekk se naċċettaw is- sitwazzjoni kif inhi, allura din mhux se sservi ta' ġid għax m'hemmx outlet għal dak li qed tinkoraġġih ħalli jsaħħah il-koperattiva!

ONOR.

LAWRENCE GATT: Mr Chairman, jekk se nibqgħu sejrin hekk nistgħu ndumu sad-9.00 p.m., għax mhux se naqblu.

Nerġa' ngħid, aħna nafu kif jaħdmu l-koperattivi f'Malta u rridu li min hu fil-biedja u fis-sajd jidħol membru ta' koperattiva.

Pero' jekk nimponu l-istatut eżatt kif inhu, allura l-koperattivi kollha f'Malta jisfaxxaw u ma jeżistux iktar.

Għalhekk ikollna naċċettaw il-pożizzjoni kif inhi llum.

Rigward clause 38 u dak li għidna fil-Budget, il-ħsieb tagħna kien li dan iservi bħala progaganda għall-koperattiva.

Fil-Budget Speech għidna li l- koperattiva tara l-karti hi, tgħidilna kemm għandha membri plus il-bolla ta' kull wieħed u mbagħad aħna nagħtuha l-kumpens tagħha.

Pero' dawn qalulna li din hija problema għalihom u allura aħna għidna li din jaħdimha l-Gvern u l-Ministeru tiegħi jagħti n-nofs bolla lura lill-bdiewa hu stess.

Għalhekk biddilna l-emenda u għalhekk kellna bżonn inbiddlu klawsola 38, għaliex il-koperattivi qalulna li dan huwa impossibbli għalihom u mhux għax ridna mmorru kontra dak li ntqal fil-Budget, imma għax il-koperattivi qalulna li dak li ntqal fil-Budget se jkun diffiċli għalihom biex jagħmluh.

Dik hi r-raġuni għaliex għamilna emenda ġdida u saret din il-klawsola 49; mhux għax qabel ma ħsibnihiex tajjeb, imma għax aħna ħsibna li din il- biċċa xogħol setgħu jaħdmuha l-koperattivi, fil fatt din tkun diffiċli għalihom u għalhekk se naħdmuha aħna.

Għalhekk biss daħħalna din il- klawsola.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Galea.

ONOR.

CENSU GALEA (Segretarju Parlamentari) Naturalment kemm il-Ministru Gatt kif ukoll l-Onor.

Freddie Micallef jafu x'inhi s-sitwazzjoni tal- koperattivi f'Malta, u ma nistax nifhem għaliex il-ħabib tiegħi, l-Onor.

Micallef qiegħed isemmi l-Pitkalija ta' Ta' Qali.

Safejn naf jien, bl- emenda li qed inressqu llum, l-ebda bidwi f'Malta li hu membru ta' xi koperattiva m'huwa marbut illi jħott il-prodotti tiegħu fil-Pitkalija tal- koperattiva f'Ta' Qali.

Kif jaf kulħadd, f'Ta' Qali hemm 21 pitkal; 5 minnhom huma tal-koperattiva u s-16 l-oħra mhumiex tal-koperattiva.

Fil- fatt hawn ħafna membri tal-koperattivi mferrxin ma' Malta kollha li lanqas l-iċken ammont tal-biegħa tagħhom ma jħottu għand il-koperattiva ġewwa Ta' Qali.

Din hija r-realta'.

Issa kull bidwi jew sajjied f'Malta li huwa membru ta' xi koperattiva - mhux il-koperattiva tal-Pitkalija ġewwa Ta' Qali, imma tal-koperattiva ta' l-Imġarr, il-koperattiva tal-Manikata, il- koperattiva tar-Rabat, il-koperattiva tal-Marsa jew xi koperattiva oħra - se jibbenefika minn din il-miżura li qed jagħmel il-Gvern b'din l-emenda.

Dak li qal il-ħabib tiegħi, l-Onor.

Freddie Micallef, meta qal li jista' jkun hemm min jiddikjara aktar jew inqas qliegħ, ma jreġi assolutament xejn għax meta nibdew nagħtu lura nofs il-bolla li tkun tħallset, is- sitwazzjoni se tibqa' eżatt kif inhi llum.

Jekk bidwi, sajjied jew raħħal li jkun membru ta' xi koperattiva jħallas Lm5 bolla, minn din is-sena 'l quddiem se jibqa' jħallas Lm5 bolla, pero' l-Gvern jagħtih lura Lm2.50 minnhom.

L-unika kondizzjoni li qegħdin nagħmlu biex wieħed jikkwalifika hija li jrid ikun membru ta' xi koperattiva ta' pajjiżna, minbarra l- koperattiva ta' Ta' Qali.

(Interruzzjonijiet) Le, dan mhux bħala eżempju qed ngħidu, u apposta qed nenfasizza dan, għaliex meta l-Ministru Lawrence Gatt ħabbar din il-miżura, diversi pitkala u bdiewa bdew ixewxu lil xulxin li issa se jiġri li l-bdiewa li mhumiex fil-Koperattiva ta' Ta' Qali se jispiċċaw ma jħallsux din il-bolla.

Kien hemm ukoll diversi pitkala - u din għamel referenza għaliha l-ħabib tiegħi, l-Onor.

Freddie Micallef - illi bdew jibżgħu li se neqirdu lill- pitkala li mhumiex tal-koperattiva ta' Ta' Qali.

Dan assolutament mhuwiex l-iskop ta' din l-emenda, anzi għall-kuntrarju qed ngħidu li l-bdiewa kollha se jibqagħlhom id-dritt li jħottu l-biegħa tagħhom fejn qed iħottu llum mingħajr l-ebda diffikulta'.

Pero' jekk ikunu membri ta' xi koperattiva, se jieħdu l-benefiċċju li l-Gvern iħallashom lura nofs il- bolla li jkunu ħallsu.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Chairman, jien ma nafx x'għamlu l-Pitkalija għax ili żmien twil ma mmur 'l hemm.

Dak li qal illejla ma kont smajtu mingħand ħadd.

Pero' d-diskors kollu li qal l-Onor.

Galea jwaqqa' dak kollu li qalu l-Ministru Gatt u l-Onor.

Cassar.

Għax l-ewwel tlaqna mill- punt li qed nagħmlu din il-miżura biex inħeġġu iktar koperattivi u nsaħħu dawk li hemm ...

ONOR.

ĊENSU GALEA: Dak hu l-iskop.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Imma issa l-Onor.

Galea qed igħid li kollox se jibqa' kif inhu, l-aqwa li wieħed ikun membru ta' xi koperattiva.

Jekk kollox se jibqa' kif inhu, x'inċentiv se jkun hemm?

(Interruzzjonijiet) Inti bdejt tgħid ċerti affarijiet li jien m'għidthomx u tajt l-impressjoni li qisna qed naqbżu għal xi pitkala.

Jien qed ngħid li l-affarijiet saru bl-għaġġla qabel l-elezzjoni biex timpressjonaw lill-bdiewa, u fir- realta' mhux veru li il-koperattivi se jgawdu.

ONOR.

JOE CASSAR: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Freddie Micallef li kkonsultajt mal-koperattivi kollha dwar kif għandha tinħadem din il-biċċa xogħol.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru Fenech.

ONOR.

JOE FENECH (Ministru tal-Ġustizzja): Mr Chairman, nixtieq ngħid li qed niżvijjaw ftit mil-loġika ta' l-affarijiet.

Il-ħabib tiegħi, l-Onor.

Freddie Micallef, qal li donnu hawn kontradizzjoni f'dak li qed igħid il- Gvern, fejn min-naħa l-Gvern igħid li jrid jinkoraġġixxi lill-koperattivi u fl-istess ħin qed igħid li jrid jinkoraġġixxi wkoll id-direct retail trade tal-bdiewa u ċertu xogħol ieħor li qed isir illum.

Il-Gvern jista' jagħti biss direzzjoni, u f'dan il-każ qed jagħti d-direzzjoni li hu jippreferi li l-bdiewa jingħaqdu f'diversi koperattivi għax dan joffrilhom ħafna benefiċċji.

Issa nafu wkoll li biex isir dan, trid titrabba ċerta kultura għax il-bidwi li hu konservattiv ħafna mhux se jaqbad u jidħol f'kooperattiva malli tgħidlu, u allura trid ċertu tul ta' żmien.

Imma billi tgħidlu li d-direzzjoni tagħna hija din u qed nagħtuk dan il- beneficcju biex tipprova tiġbdu, b'daqshekk ma jfissirx li hemm kontradizzjoni wkoll jekk dan jibqa' jagħmel ċertu xogħol li qed jagħmel, u li jagħmlu wkoll b'direct retail trade mill-farm tiegħu, u jibqa' jagħmlu għax jieħdu fil-pitkalija fejn irid.

Bil-mod il-mod qed tidħol din il- kultura li l-bidwi jirrealizza li bl-incentivi u bid-direzzjoni li qed jagħtih il-Gvern fil-ġejjieni jidħol f'koperattiva u jibda jagħti x-xogħol kollu lill-koperattiva, possibbilment biex jikbru l-koperattivi.

Imma ma tistax timponi din l-għażla u għalhekk tajjeb issir din l-emenda u b'hekk qed tirrikonoxxi l-istat attwali kif inhu, qed tagħti direzzjoni lill-bidwi x'inhu l-aħjar li jkun għalih li jagħmel, u qed tinċentivah biex jimxi f'dik id-direzzjoni.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

Il-Ministru Gatt.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Mr Chairman, fuq kolox il-koperattiva ta' Ta' Qali hija sekondarja, u mhux primarja.

Il-koperattivi primarji huma ta' l- irħula, jiġifieri mhux min hu membru fl-SCCS jieħu tal-bolla u min hu membru f'dik tar-raħal tiegħu ...

Jiġifieri dawn l-argumenti kollha kważi kienu għal xejn.

Għaliex jekk inti per eżempju, membru fil-koperattiva ta' l-Imġarr, u inti bħala membru attiv tagħha, tagħmel u tixtri ix-xogħol tagħha, inti diġa' qiegħed tikkwalifika bħala membru.

Issa l-koperattiva ta' l-Imġarr, qegħda hi membru fil-koperattiva ta' SCCS f'Ta' Qali u din hija sekondarja u l-liġi tgħid li trid tkun f'koperattiva primarja.

Barra minn hekk - mhux dan l-argument, imma l-argument l-ieħor - kważi l-membri kollha li hemm f'Ta' Qali huma membri fl-ATC.

Iżda dak huwa x-xogħol ta' bejgħ u xiri ta' pesticidi u affarijiet oħrajn.

Lil dawn lanqas kważi taffettwahom, għax jista' jikkwalifika mill-oħra.

Jiġifieri llum il-bdiewa mhux qegħdin f'koperattiva waħda biss imma f'ħafna differenti.

Allura m'hemmx bżonn li jkun bilfors f'dik jew fl-oħra.

Jekk ikun f'waħda u l- kumitat fejn hu jiktbilna li dan hu approvat bħala membru, allura għalina dak il-bidwi jikkwalifika.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Ħalli ma nitkellmux fuq ta' Qali.

Nagħtu każ hemm membru mill-Imġarr li għandu l-aħjar għeneb li hawn Malta u dan qiegħed membru tal-koperattiva imma għax hemm in-nixfa l-prodott kollu li jkollu jagħtih lil ditta privata.

Allura għax hu membru tal-koperattiva dan se jiġi ncentivat b'nofs il-bolla?

Xi tkun iggwadanjat il-koperattiva?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Jekk, per eżempju, dan il-bidwi ma jieħu xejn mill- prodott ta' l-inbid jew ta' l-għeneb tiegħu f'Ta' Qali, il-kumitat hu obbligat li jaqtgħu minn membru u jgħidilna li dak m'għadux membru, għax m'hu jaħdem xejn miegħu.

Il-kumitat tal-koperattivi huwa obbligat li jaqta' dak il-membru għax ikun qed jeħdilhom ftit mill-prodott tiegħu.

Jiġifieri lilna jrid jgħidilna li dak il-bidwi m'għadux membru għaliex mhux qed jieħu l-prodott tiegħu hemmhekk.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Allura l-argument li se ngħinu lill-bdiewa żgħażagħ fejn jidħol issa?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Aħna din konna bdejna biha u konna għidna li dawn l- iktar ħaġa li kienet iddejjaqhom kienet il-bolla.

Issa aħna se ngħinuhom billi nroddulhom nofs il-bolla.

Pero' qegħdin nagħmlulhom il-kondizzjoni li jkunu membri f'koperattiva.

Għax kulħadd jaqbillu li jkun f'koperattiva u naħseb li kieku aħna m'għamilniex hekk, forsi dawn ma kenux jidħlu membru ta' xi koperattiva.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Jiġifieri l-Gvern qed igħid li biex jinċentiva l- biedja u s-sajd qed jagħmel din il-miżura.

Ħaġa oħra li nixtieq inkun naf - u nispera li ma niġix interpretat ħażin - hija jekk kellkomx ċans taraw dan hux konformi mar-regolamenti ta' l-EEC.

Rajtu jekk dan hux se jiġi kkonsidrat bħala sussidju?

Għax l-argument tiegħi l-bieraħ kien li fl-opinjoni tiegħi qatt ma kellna nabbużaw mil-Liġi tas-Sigurta' Soċjali biex ninċentivaw lil dan is-settur b'dan il-mod.

Dan kien l-argument prinċipali tiegħi.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Aħna nagħtuhom tant għajnuna lill-bdiewa!

X'se jiġri billi nagħtuhom din l-għajnuna wkoll?

Għalissa m'aħniex membri tal- Komunita', allura għandna dritt ngħinuhom lill-bdiewa.

Pero' jekk 'il quddiem ikollna bżonn nbiddlu xi affarijiet bilfors, aħna nbiddluhom.

Pero' m'inix se nbiddilhom issa għaliex 'il quddiem se nkunu membri tal- Komunita'.

Għalissa nagħmel l-aħjar li nista', imbagħad ikolli t- transition period biex inpatti talli nqast f'xi affarijiet u npattihom b'mod ieħor.

Imma mhux għax xi darba se nkunu membri tal-Komunita' allura ma nagħmilx dawk l-affarijiet li jidhirli li għandi nagħmilhom issa bil- kondizzjonijiet tal-lum.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Jiġifieri ilna ngħidu mill-Budget Speech ta' l- 1979 li rridu nsiru membri tas-Suq Komuni u fi 13-il sena għadna ma nafux jekk għajnuna ta' din ix-xorta f'dan is-settur taqax taħt il-klawsola rigward is-sussidju ta' l-EEC!

ONOR.

JOE CASSAR: Fis-6 ta' Marzu li għadda l-Komunita' Ewropea ħarġet proposti għal-liġi dwar il-koperattivi fl-istess komunita', u dawn li hawn hawnhekk ma jmorrux kontra dan id-draft.

S'issa dawn għadhom draft proposals pero' dak li hawn hawnhekk huwa konformi magħhom.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Jiġifieri jitkellem dwar dan?

ONOR.

JOE CASSAR: Iva.

Anzi jgħid ċar u tond li kull koperattiva għandha żżomm il-karatteristiċi tagħha.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Dan mhux l-argument tiegħi.

Jien mhux qed ngħid jekk intix favur il-koperattivi jew le.

Nixtieq inkun naf jekk din taqax taħt il-kategorija ta' sussidji.

ONOR.

JOE CASSAR: Jien qed nqħidlek ċar li ħarġu drafts speċifiċi għall- koperattivi.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Dan mhux mill-koperattivi se jitħallas għax il- klawsola nbidlet.

Fil-fatt għalhekk għandna klawsola ġdida.

Dan mid- Direttur tal-Biedja se jitħallas u l-koperattiva m'għandhiex x'taqsam.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Il-mekkaniżmu ta' dak illi jħallas id-Direttur inbidel.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Illum mhux il-koperattiva se tħallas.

Mill- emenda li għandna quddiemna jidher li d-Direttur tal-Biedja se jħallas.

Jien għalhekk għamilt id-domanda lill-Ministru u qabeż ieħor li ma nafx għandux x'jaqsam magħha.

(Interruzzjonjiet) Jien ngħidlek li bniedem normali ġġennuh bil-mod kif titkellmu.

Intqal li fis-6 ta' Jannar - u naf li dawn m'għandhom x'jaqsmu xejn imma ma rridx immur dirett ...

L-għajnuna se jagħtiha d-Direttur tal-Biedja u Sajd u dak jaqa' taħt kategorija oħra mhux taħt il-koperattivi.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Mr Chairman, ħadt gost li din il-klawsola qajmet dan l-interess kollu.

Biex tal-press jirrapportaw sewwa, bgħatt il-klawsola kif inhija emendata ħalli jkunu jafu fuqhiex qed nitkellmu.

Tan-naħa l- oħra qalu li din il-klawsola saret bil-għaġġla.

Din il-klawsola ma kienet mgħaġġla xejn imma pprovajna nirranġawha iktar.

Fil-fatt mhux mad- dipartiment biss iddiskutejniha imma ddiskutejniha ma' min kellu interess li jara li l-affarijiet nagħmluhom sewwa.

Aħna ħadna interess kbir anke rigward id-definition u qgħadna attenti li ninkludu lill-bdiewa kollha, kemm lil dawk li jrabbu l-bhejjem, kemm lil dawk li jrabbu t-tjur u anke dawk li għandhom il-ħut.

L-iskop tagħna kien li aħna ngħinu lil dan is- settur.

Għalkemm kien hemm battibekki miż-żewġ naħat, ilkoll naqblu li ngħinu lill-bdiewa u lis-sajjieda u li nagħtu direzzjoni lil dan il-qasam.

L-iskop tagħna huwa li lil dawn indaħħluhom fil-koperattiva għax hemm ikollhom ċertu vantaġġi, nidderiġuhom u nagħtuhom inċentiv.

Jekk full-time farmer jew full-time fisherman ikun fil-koperattiva, id-Direttur ta' l- Agrikoltura jagħtihom lura nofs il-bolla li jkunu ħallsu u li kieku dawn ma jkunux fil-koperattiva, fuq il-qliegħ li jkollhom mill-biedja u mis-sajd, ikunu jridu jħallsuha kollha waħedhom.

Il-koperattiva ma riditx tagħti nofs il-bolla lill-bdiewa u lis-sajjieda għax qalet li ma kellhiex nies, għax hija xi ħaġa komplikata u għal ħafna raġunijiet oħra.

Aħna dan aċċettajnieh, imbasta huma jagħtuna l-informazzjoni.

Dan hu l-iskop tagħna u għandna nammettu t-tnejn li dan għandna bżonn nagħmluh.

Jiena jidhirli li ż-żewġ naħat ilna nirrepetu affarijiet u għalhekk nitlob li jekk m'hemmx iktar rimarki, ngħaddu għall-votazzjoni.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Chairman, mela allura mhux veru li din il- miżura qegħda ssir biex ngħinu lill-koperattivi.

Taqblu magħha din?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Le, tgħidx kliem li m'għidniex.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Kollox sew.

Mela intom ma taqblux ma' dan.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Aħna rridu nħajru lin-nies biex jidħlu fil- koperattivi.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Jiena nsostni li primarjament din saret biex ngħinu lill-koperattivi u minn dan id-debate li sar jirriżulta li l- koperattivi m'aħna ngħinuhom xejn.

Aħna qegħdin ngħinu lill-koperattivi tal- bdiewa u tas-sajjieda biss.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Il-programm tagħna kien li ngħinu lill-koperattivi tal-bdiewa u tas-sajjieda.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Dan hu li qed ngħid jien.

Allura għaliex qed tmerini?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Dan huwa s-suġġett tal-lum.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Jiġifieri dak li qal l-Onor.

Joe Cassar, li aħna qed nagħmlu dan biex inħeġġu lill-koperattivi, waqa' kollu.

ONOR.

JOE CASSAR: Għalissa qegħdin nagħmlu dan il-pass.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Jekk qegħdin nagħmlu dan il-pass għalissa biss, allura rridu nibdlu l-emenda għax din hija limitata għall-bdiewa u għas- sajjieda.

ONOR.

JOE CASSAR: Aħna fuq dan biss marbutin.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Imma naqblu s'hawn?

Għax inkella jien nibqa' nargumenta!

ONOR.

JOE CASSAR: Iva.

THE CHAIRMAN: Onorevoli, qabel ma bdejtu tagħmlu l-cross debates, l- Onor. Hyzler kien qed jitkellem u ma ħallejtuhx jispiċċa l-argument tiegħu.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Mr Chairman, jien kont qed ngħid li aħna llum qed nitkellmu fuq il-koperattivi tal-bdiewa u tas-sajjieda.

Jiġifieri fuq dawk biss għandna nitkellmu u lil dawn se nipprovaw ngħinuhom.

Koperattivi oħrajn niddiskutuhom jekk xi darba ninkluduhom ukoll, imma llum għandna nitkellmu biss fuq il-koperattivi tal-bdiewa u tas-sajjieda.

THE CHAIRMAN: Hemm aktar kummenti?

L-Onor.

Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Allura din mhux qegħdin nagħmluha biex inħeġġu aktar koperattivi, imma biex inħeġġu aktar bdiewa u sajjieda jidħlu fil- koperattiva.

(Interruzzjonijiet) Hekk hu.

Hemm koperattiva tal- minibuses.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Inti għidt li din qegħdin nagħmluha biex inħajru aktar nies jidħlu fil-koperattivi u biex inħajru wkoll li jsiru koperattivi oħra tal-bdiewa u tas-sajjieda.

Pero' aħna din qegħdin nagħmluha wkoll biex isiru, per eżempju, koperattivi ta' dawk li jrabbu t-tjur.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Refalo.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Jien mhux se nidħol fis-suġġett li għadu kif ġie dibattut, imma kont se ngħid xi ħaġa għall-korrettezza tal- proċedura.

Qabel, l-Onor.

Micallef issolleva punt u nixtieq lilek, Mr Chairman, tikkjarifikalna aħniex ċerti mis-sitwazzjoni kif qegħdin proċeduralment.

Għax l-Onor.

Freddie Micallef staqsa jekk kellux jittieħed vot u jekk hux qegħdin fis-Second Reading.

THE CHAIRMAN: Onor. Refalo, konna qegħdin niddibattu din il-klawsola fl- istadju tas- Second Reading u fil-fatt ħallejt diskussjoni libera u wiesgħa.

Imma issa wasalna biex ngħadduha għall-vot.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Chairman, qed tgħid li issa konna fis-Second Reading?

Issa qegħdin taqblu miegħi fuq din?

ONOR.

MEMBRU: Iva.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mela almenu fuq din naqblu.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Mr Chairman, jien qabel attirajt l-attenzjoni li rridu ngħidu jekk hux qegħdin fis-Second Reading jew inkella hux qegħdin fl- istadju ta' Kumitat.

Jien ġejt hemmhekk apposta u aċċertajtuni li aħna qegħdin in order.

Għidtuli li mhux se jkun hemm problemi li xi ħadd se jiġi jiċċalinġjaha.

Din hija klawsola mportanti u l-iskop tagħna huwa dak li ngħinu u ma rridtx li xi ħadd jiċċalinġjaha.

Jekk inti tagħtina ruling u tiċċaralna l-pożizzjoni ċar u tond, aħna noqogħdu għal dak ir-ruling.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Chairman, jien ġbidt l-attenzjoni li fl- opinjoni tiegħi, għalkemm kellna parir li din hija parti mill-klawsola 38, dan huwa kollu ġdid.

Tant hu hekk li ma ħallejnihiex subklawsola 38 (a) imma għamilniha clause 49.

Nixtieq inserraħlu rasu lill-Ministru li mhux se niċċalinġjaha għax jien li kelli ngħid għidtu hawn ġew.

THE CHAIRMAN: Issa se npoġġi din il-klawsola għall-vot.

Il-mistoqsija hija li New Clause 49 tiġi moqrija t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u Klawsola Ġdida 49 ġiet moqrija t-Tieni Darba.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Sur President, nipproponi li Klawsola Ġdida 49 tkun tifforma parti mill-Abbozz ta' Liġi.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija li Klawsola Ġdida 49 tkun tifforma parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola Ġdida 49 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 - Titolu fil-qosor u bidu fis-seħħ.

Clause 1 - Short Title and Commencement.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Mr Chairman, għall-klawsola 1 għandi din l-emenda:

"F" Minflok il-paragrafu (d) tas-subklawsola (2) tal-klawsola 1, għandu jidħol dan li ġej:

"(d) il-paragrafi (b) u (ċ) ta' l-artikolu 4 u l-artikoli 38, 45 u 49 għandhom jitqiesu li bdew iseħħu fis-6 ta' Jannar, 1992.".

"F" For paragraph (d) of subclause (2) of clause 1 there shall be substituted the following:

"(d) paragraphs (b) and (c) of article 4 and articles 38, 45 and 49 shall be deemed to have come into force on 6th January, 1992.".

Mr Chairman, din il-klawsola sempliċement tindika d-data ta' meta tiġi effettiva.

THE CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No)

Il-mistoqsija hija l-emenda "F".

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "F" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 1 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 1, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

It-Titolu għadda nem. con. u ġie ordnat biex isir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Mr Chairman, nitlob li l-Iskrivan tal-Kamra jiġi awtorizzat li jikkorreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel ir- renumbering meħtieġ.

THE CHAIRMAN: Il-Kumitat jaqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li l-Iskrivan tal-Kamra jkun awtorizzat li jikkorreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel ir-renumbering neċessarju.

Il-Kamra rriżumiet u l-Ministru għas-Sigurta' Soċjali rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi b'emendi.

KONSIDERAZZJONI MILL-ĠDID FIL-KUMITAT

ONOR.

GEORGE HYZLER: Nipproponi r-recommital ta' klawsola 2.

DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nissekonda.

DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li klawsola 2 tiġi kkonsidrata mill-ġdid fil-Kumitat.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem.con.

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Charles Mangion, President tal-Kumitati, jippre-sjedi.

Klawsola 2 - Emenda ta' l-Arranġamenti ta' l-Artikoli fl-Att prinċipali.

Clause 2 - Amendment to the Arrangement of Sections in the principal Act.

THE CHAIRMAN: Hemm rimarki?

Il-Ministru Hyzler.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Mr Chairman nipproponi din l-emenda għal klawsola 2:

"Ġ" Klawsola 2 għandha tiġi emendata kif ġej:

(a) Il-paragrafi (a), (b), (ċ), (d) u (e) tagħha għandhom jiġu rinumerati (b), (ċ), (d), (e) u (f) rispettivament; u

(b) minnufih qabel il-paragrafu (b) għandu jidħol dan il-paragrafu (a) ġdid li ġej:

"(a) fil-partita 15, minnufih wara l-kliem "vetturi impressed mal- Gvern" għandhom jidħlu l-kliem "u ċerti bdiewa u sajjieda".

"G" Clause 2 shall be amended as follows:

(a) paragraphs (a), (b), (c), (d) and (e) thereof shall be renumbered (b), (c), (d), (e) and (f) respectively; and

(b) immediately before paragraph (b) there shall be added the following new paragraph (a):

"(a) in item 15, immediately after the words "Government impressed vehicles" there shall be added the words "and certain farmers and fishermen".".

Mr Chairman, ma naħsibx li fuq din hemm xi nżid.

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda "G" kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "G" għaddiet nem.con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 2 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 2, kif emendata, għaddiet nem.con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrap-porta klawsola 2 mgħoddija b'emenda.

PERMESS TAL-KAMRA

ONOR.

GEORGE HYZLER: Mr Speaker, nitlob il-permess tal-Kamra biex ngħaddu għat-Tielet Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

MR SPEAKER: Hemm il-permess tal-Kamra?

(Onor. Membru: Iva) Il-permess ingħata.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Mr Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l-1987 dwar is-Sigurta' Soċjali".

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

JOE CASSAR: Nisssekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l-1987 dwar is-Sigurta' Soċjali" ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem.con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI CIVILI

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL

ONOR.

JOE FENECH: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjah "Att biex jemenda l-Kodiċi Ċivili, Kap. 16".

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Joe Fenech.

ONOR.

JOE FENECH: Sur President, il-Gvern ikkummissjona l-Law Reform Commission biex tagħmel reviżjoni komp-rensiva tal-liġijiet sostan-zjali tal-pajjiż, li huma c-Civil, il-Kummerċ, il-Kriminal u l-Kodiċi ta' Proċedura.

Biss, sakemm jitlesta x-xogħol kollu, ikun hemm certi emendi li jista' jinqala' l-bżonn tagħhom fil-frattemp, u din l-emenda hija waħda minnhom.

Din hija emenda li nħasset in-neċessita' tagħha reċente-ment meta Air Malta kellha bżonn tagħmel loan - kif tagħmel is-soltu meta tiġi biex tixtri ajruplan - biex xtrat l-aħħar Airbus.

Il-bank li kien se jagħmel is- self kellu parir li minħabba Section 1852 tal-Kodiċi Ċivili tagħna li kienet tistipula li l-imgħax fuq self huwa ta' 8% bħala massimu u xejn iżjed, din setgħet tostakolalhom id-dritt tagħhom li jesiġu imgħax iktar anke jekk jiftehemu li s-self ikun b'imgħax iktar minn 8% u allura esiġew li jekk din l-emenda ma ssirx ma jkunux f'pożizzjoni li jisilfu lil Air Malta.

Fil-fatt, dan il-process ta' liberalizzazzjoni ilu li beda, għax fl-1983 kienet saret emenda għal dan l-istess artiklu meta l-Gvern kien ippropona li l-banek Maltin li jisilfu barra minn Malta jew li jissellfu biex joħorġu bonds lokali setgħu jitolbu u jiccarġjaw iktar minn 8% bħala imgħax.

Issa b'din l-emenda li qegħdin nipproponu llum, qegħdin ngħidu wkoll li banek barranin li jisilfu lill-ażjendi lokali - naturalment dawn ikunu jridu jottjenu l-permess tas-Central Bank minħabba l-exchange control - ikollhom id-dritt li jitolbu iktar minn 8% bħala imgħax, naturalment skond kemm jippermetti s-suq.

Din hija wkoll importanti fil-process ta' liberalizzazzjoni u din il- klawsola li tistabbilixxi massimu ta' 8% imgħax qed titneħħa bil-mod il-mod sakemm naslu wkoll għas-suq li jistabbilixxi r-rata ta' l-imgħax.

Meta jasal, dan ikun ukoll strument finanzarju u monetarju biex jistabbilixxi u jindirizza ċerti fatturi u elementi fl-ekonomija skond ma jkun il-bżonn tal- mument.

Kif għidt din il-loan qed issir għall-bżonn li jinxtara l-aħħar Airbus minn Air Malta.

Aħna nafu kemm hija importanti l-kumpannija nazzjonali ta' l-ajru tagħna, kemm għall-ekonomija tagħna direttament mhux biss għax hija waħda mill-kumpanniji li tħaddem madwar 1,400 ruħ u għandha turnover qawwi wkoll u hija foreign exchange earner, imma wkoll għaliex hija ħolqa importanti ta' l-infrastruttura tal-pajjiż, partikolarment għall-industrija tat-turiżmu.

Għalhekk naħseb li fuq din l-emenda mhux se jkun hemm diffikulta' lanqas mill-Oppożizzjoni li naslu biex napprovawha.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Mr Speaker, f'termini ta' l-ajru dan id-diskors jgħidulu short haul, għax lanqas indunajt li waqaf l-Onor.

Joe Fenech.

L-ewwelnett jien nieħu pjaċir nisma' proprju lill-Onor.

Joe Fenech jitkellem dwar l-importanza ta' Air Malta. dwar kemm hu tajjeb li nagħmlu transazzjonijiet bħal dawn u dwar kemm se jkun addatat ix-xiri ta' Airbus ieħor għalina.

Jien nieħu gost nisimgħu lill-Ministru u nieħu gost iżjed kieku f'dan il-Parlament stqarr li dak li kien qal meta kien fl- Oppożizzjoni dwar ix-xiri ta' l-ewwel Airbus - meta kien tefa' dell ikrah fuq il-persuna li kienet tmexxi Air Malta dak iż-żmien u li mexxietha għal 19-il sena - kien kompletament bla bażi.

Għax dik kienet xi ħaġa li qabel l-elezzjoni ta' l-1987 baqa' jsostniha u meta mbagħad għaddiet l- elezzjoni, hu stess sar responsabbli minn Air Malta u hu stess kellu konnessjonijiet, trattattivi u negozjati mas-suppliers ta' l-Airbus.

Hemmhekk imbagħad kien skopra li t-tagħrif li kien daħħal f'moħħu fis-snin ta' meta kien fl-Oppożizzjoni, kien bla bażi u żbaljat.

Każ li kien hemm il-Qorti kien ġie maħlul billi l-Onor.

Joe Fenech iddikjara - u sewwa għamel li ddikjara hekk, la hekk irriżultalu ...

Mr Speaker, il-Ministru qed igħid li ma ddikjara xejn.

Ma jimpurtax; mela jien se npoġġi bil- qegħda u lill-Kamra jispjegalha x'għamel huwa stess.

MR SPEAKER: Il- Ministru.

ONOR.

JOE FENECH: Mr Speaker, kulma kien ġara dak iż-żmien, kienet li t- terminu tal-preskrizzjoni għadda u l-kawża issa waqgħet.

Imma indipendentement minn dak, jien kont diġa' għamilt dikjarazzjonijiet f'dan il-Parlament fuq il-kwestjoni.

Ma nafx għalfejn din qed terġa' tissemma hawn, għax dak li kkritikajt dak iż-żmien, nerġa' nikkritikah illum.

Pero' m'hu prudenti għal ebda Gvern li xahrejn qabel l-elezzjoni jieħu d- deċiżjoni li jixtri ajruplan bi spiża enormi meta kien għadu indeċiż jaqbillux li jixtri Airbus jew Boeing.

Din kienet l-ewwel deciżjoni li ttieħdet, imma kien ikun prudenti li deċiżjoni bħal din tħalliha għall- Gvern li jitla' wara l-elezzjoni li mbagħad ikollu ħames snin biex jiddeċiedi x'irid jagħmel.

Allura dak l-aġir fih innifisu kien ikkrea suspetti li l-affarijiet setgħu saru ħażin, li wara rriżultaw li ma kien hemm xejn fondat fihom.

ONOR.

LINO SPITERI: Mr Speaker, l-importanti hu li l-Onor.

Joe Fenech qiegħed jirreġistra hawnhekk li s-suspetti li daħlu lilu - għax dawn lilu daħlu u ma daħlu lil ħadd iżjed - irriżulta li ma kenux fondati.

ONOR.

JOE FENECH: Mr Speaker, is-suspetti li kelli ma ġewx mill-arja.

Ċerti nies li kienu ġew avviċinati minn Air Malta biex jisilfuhom il-flus kienu ġew kellmuni u tawni ċertu tagħrif li wara irriżulta li ma kienx korrett.

Dawn kienu kumpanniji kbar li marru jissellfu il-flus mingħandhom.

MR SPEAKER: Onorevoli nistedinkom biex inkomplu fuq l-Abbozz ta' Liġi.

L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Aħna fuq l-Abbozz ta' Liġi qed inkomplu, Mr Speaker.

Dan l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna qed jitlobna li napprovaw il-proposta tal-Gvern illi jneħħi s-ceiling ta' 8% li jistipula l- Kodiċi Ċivili.

Pero' huwa tajjeb li hawnhekk jiġi reġistrat li dawn il- kumpanniji kbar li issa se jisilfu lil Air Malta - l-istess bħal dawk il- kumpanniji l-kbar li lejliet l-elezzjoni ta' l-1987 dawn kienu kellmu lill- Onor. Joe Fenech dwar l-affarijiet li lilhom nisslulhom suspetti li mbagħad żerrgħuhomlu f'moħħu u li l-Onor.

Fenech stess kien għaġġel biex għamel kapital politiku minnhom ukoll - kienu żergħu żrieragħ li kienu foloz, żrieragħ tal-plastic u ta' l-interess tagħhom.

Dan jurina kemm ikun imprudenti l i aħna l-politiċi - u mhux min jibqa' jmexxi l-pajjiż sa l- aħħar minuta għax jekk il-pajjiż jibda jieqaf kull meta tkun qed toqrob l- elezzjoni allura hawnhekk nistgħu niġu fi stat fejn għada pitgħada l- elezzjonijiet ikunu iżjed frekwenti milli kienu s'issa u l-pajjiż ikollu jibda jimxi bis-sulluzzu, b'sens differenti milli din il-kelma ġiet użata dwar il-Gvern Nazzjonalista dan l-aħħar - għall-vantaġġ politiku nidħlu f'xi sitwazzjonijiet fejn nagħmlu allegazzjonijiet li wara jirriżultaw li kienu infondati, kif madanakollu l-Onor.

Joe Fenech qed jammetti hawnhekk li rriżultalu.

Jien dak il-punt irrid li jiġi reġistrat hawnhekk.

Ħadt gost ukoll nisma' lill-Onor.

Joe Fenech fix-short haul speech li għamel - biex inżomm il-metafora li bdejt biha - jgħidilna kemm hi importanti Air Malta għax hija parti sostanzjali ta' l-infrastruttura tat- turiżmu ta' dan il-pajjiż.

Dażgur li Air Malta timpjega għadd sostanzjali ta' nies!

Dażgur li Air Malta tattira lejn dan il-pajjiż ħafna foreign exchange - net foreign exchange wara li taqta' l-ispejjeż tagħha barra 'l pajjiż - li aħna għandna bżonn!

Dażgur li dan kollu huwa korrett u għalhekk jien nieħu pjaċir nisma' lill-Onor.

Joe Fenech jirreġistra dan il- fatt hawnhekk, għax rari jiġu reġistrati f'dan il-Parlament jew barra minn dan il-Parlament fatti lampanti bħal dawn minn kelliema Nazzjonalisti.

Anzi, sa dawn il-ġranet stess smajna li l-investimenti li ħalla l-Gvern Soċjalista f'diversi kumpanniji li waqqaf hu, kienu xi forma ta' piż fuq l- Erarju tal-Gvern.

U meta wieħed jitkellem fuq il-kumpanniji kollha u mhux fuq xi waħda li tista' tkun dgħajfa iżjed mill-oħrajn, forsi jieħu gost jinnota li l-Onor.

Joe Fenech issa għallinqas qiegħed ikollu s-sinċerita' - mhux għax qabel ma kienx wieħed milli jagħmel dawn il-kummenti, għax hawn qiegħed ngħid għal ministri oħra - għas-sodisfazzjoni tagħna u tal- pajjiż jirreġistra l-fatt li wieħed mill-investimenti ewlenin tal-Gvern Laburista kien daqstant importanti li allavolja għadda ż-żmien, għadu mportanti.

Illum f'dan il-Parlament qegħda tersaq liġi maħsuba biex tkompli tħaffef u tiffaċċilita l-operazzjoni tal-kumpannija li l-l-Ministru qalilna li minħabba fiha qegħda ssir din l-emenda fil-Kodiċi Ċivili.

Il-Ministru għamel referenza wkoll għall-proċess ta' liberalizzazzjoni ta' l-interessi fil-pajjiż.

L-Onor.

Fenech għamel sewwa li għamel referenza għal dan il- proċess ta' liberalizazzjoni għax din il-liġi għandha sservi ta' okkażjoni biex mingħajr ma wieħed jifrex iż-żejjed imma jifrex biżżejjed, inħarsu lejn il-politika tar-rati ta' l-imgħax kif qegħda tiżviluppa f'dan il- pajjiż.

Hawnhekk kellna dikjarazzjoni mingħand il-Ministru Joe Fenech - li waqt li mhuwiex il-ministru responsabbli mill-Finanzi, huwa ministru daqs kull wieħed ieħor fil-Kabinett u allura jaf x'inhija l-policy tal-Gvern u kif qegħda tevolvi - li huwa jaf xi ħaġa li l-bqija tas-soċjeta' ma tafhiex.

Għax waħda mill-affarijiet li għandna f'dan il-pajjiż hija, li f'dawn l-aħħar snin, kemm ilu l-Partit Nazzjonalista fil-gvern sena wara sena kien hemm pressjoni biex ir-rati ta' l-imgħax jiġu liberalizzati.

Kien hemm reazzjoni politika min-naħa tal-Gvern li tagħti s-signal li veru qiegħed jikkonsidra l-liberalizazzjoni tar-rati ta' l-imgħax.

Sena wara sena, kellna din is-sitwazzjoni mingħajr ma ħadd min-naħa tal-gvern ma daħal fl-argumenti favur jew kontra biex jiġġustifika jew jispjega xi jkun l-effett ta' liberalizazzjoni ta' din ix-xorta.

Jien qiegħed ngħid hekk, Mr Speaker, mhux biex nidħol fil-mertu tal- liberalizazzjoni.

Ċerti passi li jkun qiegħed jieħu l-Gvern, bilfors iwasslu għal passi oħra imma ċertament jekk hemm xi ħaġa li għandna nidraw nagħmlu f'dan il-pajjiż hija li qabel nagħmlu pass maġġur bħal f'dan il-każ li għandna quddiemna - is-ceiling tar-rata ta' l-imgħax tas-self li tipprevali fil-pajjiż - wieħed jippretendi li min ikun qiegħed jiddiskuti s- suġġett, jersaq b'argumenti favur u kontra l-miżuri li jkunu qegħdin jiġu kkontemplati.

U s'issa ma kellna l-ebda indikazzjoni min-naħa tal-Gvern li għamel xi studju ta' din ix-xorta.

Mhux qiegħed ngħid illi m'għamilx xi studju.

Jiena wisq nissuspetta li għamel, imma indikazzjoni pubblika ta' xi studju għamel u tagħrif pubbliku ta' x'wassallu dan l-istudju, aħna bħala Membri tal-Parlament m'għandniex u lanqas għandha l-bqija tas- soċjeta'.

Dan għaliex il-Gvern kien kawt ħafna fuq dan is-suġġett, irreaġixxa billi ta' s-sinjali li veru qed jikkonsidra l-liberalizazzjoni, imbagħad kellna - mingħalija fl-aħħar Budget fejn kien hemm ir-referenza li qabel tilliberalizza r-rata ta' l-imgħax, trid toqgħod attent mill- konsegwenzi naturali ta' miżuri bħal din - id-diskors tal-President fil- ftuħ ta' dan il-Parlament, fejn kien hemm ukoll aċċenn ħafif ħafif dwar il- liberalizazzjoni tar-rata ta' l-imgħax.

Illum għandna lill-Onor.

Joe Fenech igħidilna li din il-miżura li għandna quddiemna, hija parti mill- proċess ta' liberalizazzjoni proċess li fil-fatt, teknikament, għal dak li huwa self lokali, għadu ma bediex.

Għadha ma għaddiet l-ebda liġi minn dan il-pajjiż li temenda l-Kodiċi Ċivili biex il-proċess fuq il-liberalizzazjoni li rrefera għalih l-Onor.

Joe Fenech, jiġi regolarizzat permezz ta' din l-emenda li nħass il-bżonn li tersaq quddiemna.

Kien hemm miżuri oħra li skond liġijiet oħra - speċifikament il-Liġi Bankarja u l-liġi tal-Bank Ċentrali - ppermettew differential rates of interest on lending imma ma kien hemm l-ebda emenda li formalment ġiet hawnhekk biex tneħħi jew iċċaqlaq u tilliberalizza r- restrizzjoni li hemm fuq ir-rata ta' l-imgħax fuq self lokali permezz ta' sezzjoni, Nru. 1852 tal-Kodiċi Ċivili.

U tajjeb li wieħed jirreġistra, li minkejja li ma kienx hemm din iċ-ċaqliqa formali permezz ta' awtorizzazzjoni minn dan il-Parlament, f'dawn l-aħħar snin kellna sitwazzjoni fejn il-banek kummerċjali - li partijiet minnhom ġew ipprivatizzati għax inħarġu ishma li seta' jissottoskrivi għalihom il- pubbliku in ġenerali u permezz ta' hekk il-Gvern ta x'jifhem li dawn se jkunu f'qagħda li jikkompetu iżjed bejniethom - ħadu miżura wara l-oħra biex ir-rata massima ta' l-imgħax kif stipulata fil-Kodiċi Ċivili tiġi mċaqalqa u effettivament għollew il-cost of borrowing għal kulħadd.

U huwa importanti li wieħed igħid li dawn għolew għal kulħadd.

Aħna għandna sitwazzjoni fil-pajjiż fejn korrettement, il-banek kienu nkoraġġiti fi żmien il-Gvern Soċjalista, li jkunu kummerċjali kemm jista' jkun, fis-sens li dejjem jiftakru li l-materja prima li jaħdmu biha, ir- riżorsi li jutilizzaw, huma komposti minn żewġ tipi: ix-share capital - li għalkemm mhux żgħir in relation ma' l-attivita' tal-banek huwa l-iżgħar parti mir-riżorsi li jkollhom f'idejhom il-banek - u d-depożiti li jagħmlu magħhom kumpanniji u individwi.

Għalhekk aħna konna nenfasizzaw li l-banek iridu jimxu bil-prudenza billi kemm jista' jkun jimxu bi skop kummercjali fis-sens li ma jeħdux riskji żejda, waqt li jridu jfendu u jmorru tajjeb kemm jista' jkun, fl-istess ħin iridu jżommu quddiem għajnejhom mhux biss id-dimensjoni socjali li daħħalna permezz ta' rati ta' imgħax sussidjati għal min jissellef biex jibni daru, imma wkoll il-ħteġijiet ekonomici tal- pajjiż billi, anke jekk stess il-Bank Centrali ma joqgħodx jagħmel certi regolamenti li skond il-liġi għandu l-awtorita' li jagħmel, il-banek igħinu lil certi setturi ta' l-ekonomija iżjed minn oħrajn.

Per eżempju, kulħadd jaf li fil-pajjiż tagħna huwa importanti li dejjem fil-limitu tal-prudenza, b'attenzjoni kbira u bla preferenzi, tagħti l-aħjar rati ta' imgħax possibbli lil dawk il-borrowers li jimmeritahom - jiġifieri li jkollhom sigurta' tajba u juru l-kapacita' li jħallsu lura dak li jiġu mislufa - u li qegħdin f'oqsma li jiġġeneraw foreign exchange earnings jiġifieri borrowers fl-industrija indir-izzata partikolarment għall-esportazzjoni jew inkella għall-import substitution, u borrowers fil-qasam tat-turiżmu.

Waqt illi din il-prattika - għax iktar kienet prattika milli xi ħaġa li ġiet imdaħħla permezz ta' regolamenti; u hekk għandu jkun fil-qasam bankarju, inqas ma timponi permezz ta' regoalamenti, iżjed aħjar - ġiet stabbilita u wara l-kriżijiet bankarji li għaddiet minnhom Malta fl-aħħar snin ta' Gvern Nazzjonalista u l-ewwel sentejn tal-Gvern Laburista, kellna perjodu uninterrupted ta' stabilita', kalma u ta' prosperita' fil-qasam bankarju.

Din il-prattika baqgħet titħaddem, imma mbagħad x'ġara, Mr Speaker?

Ġara li fil-kontest ta' din il-pressjoni għal-liberalizzazzjoni li semmejt, waqt li ma kienx hemm l-awtorizzazzjoni legali minn dan il- Parlament permezz ta' emenda kif qegħda titressaq hawnhekk illejla għal skop ieħor għal section 1852 tal-Kodici Ċivili, il-banek effettivament għollew il-cost of borrowing billi ntroducew charges ġodda tista' tgħid għal dawk kollha li jissellfu mingħandhom, tneħħi min kien qiegħed jissellef on a social basis.

Minkejja li aħna kemm-il darba ġbidna l- attenzjoni tal-ministru responsabbli mill-finanzi u ġbidna wkoll l- attenzjoni tal-Gvern - għax wara kollox il-Gvern ma jkunx magħmul minn ministru wieħed - li qiegħed ikun hemm dan l-iżvilupp u din iż-żieda sostanzjali fil-cost of borrowing permezz ta' commitment charges u ta' servicing charges min-naħa tal-banek, sfortunatament qatt ma ttieħdu passi.

Mhux talli ma tteħdux passi talli f'dan il-Parlament lanqas sibna l- appoġġ mill-ministri li kienu responsabbli mill-industrija u mill-ministru u s-segretarji parlamentari li kienu - u fil-każ ta' l-Onor.

Michael Refalo għadu - responsabbli mill-qasam tat-turiżmu.

M'inix qed ngħid li f'forum ieħor - forsi mhux wara l-kwinti imma fil-forum mhux pubbliku - dawn ma tkellmux, għaliex setgħu tkellmu, pero' ma nafux.

Li nafu hu li hawn ġew dawn qatt ma kkondividew dan il-concern li wrejna aħna dwar x'qiegħed jiġri fil-qasam ta' l-imgħaxijiet, bir-riżultat ll llum saret ħaġa stabbilita' li ċ-charges li daħħlu l-banek baqgħu hemmhekk, il-cost of borrowing għola u ħadd ma għamel l-icken caqliqa biex dawn iċ-charges jiġu riveduti lanqas fil-kontest tas-sitwazzjoni fejn il-profitti tal-banek kienu qed jogħlew għal sena wara l-oħra.

M'inix qed ngħid li mhix ħaġa tajba li l-banek jagħmlu profitti, imma meta l-profitti jogħlew bir-rata li għolew misjuqin mill-fatt li l-Gvern ħalla lill-banek iżommu foreign assets ħafna iżjed milli kienu jżommu qabel biex b'hekk kien hemm transfer of earnings mill-Bank Ċentrali għalihom, meta kellek din is-sitwazzjoni li ċ- charges infushom kienu qegħdin jiġġeneraw ukoll additional profits minkejja l-infieq li kienu qegħdin jagħmlu l-banek biex jattrezzaw lilhom infushom - u sewwa għamlu għalkemm forsi għamlu ż-żejjed - ma kien hemm l- ebda indikazzjoni li xi ħadd qal lill-banek biex jirrevedu ċ-charges bir- riżultat li mhux biss hemm charges li jgħollu l-cost of borrowing għall- industrija, għas-settur tat-turiżmu u għas-setturi l-oħra kollha fil-qasam kummerċjali, imma anke ċ-charges fuq individwi u fuq persuni li jissellfu mingħand il-banek baqgħu hemmhekk.

Illum qegħdin f'sitwazzjoni li jekk tissellef Lm1000 jew ikollok facility ta' overdraft - jista' jkun li lanqas tutilizzaha - biex tiġġeddidlek dik il-facility meta toqrob li tiskadi, il-bank jiktiblek ittra fejn igħidlek li ġeddidhielek u se jiddebitak Lm10 talli ġeddidhielek.

Allura l-proċess tal-liberallizzazzjoni li tkellem dwaru l-Onor.

Joe Fenech għandu jiġi diskuss fejn forsi jkun hemm argumenti favur u jkun hemm ukoll argumenti kontra li huma ċari.

Xejn ma jista' jibqa' statiku fil-ħajja - lanqas il- politika monitarja, politika iżjed wiesgħa u ekonomika - imma li ma niddiskutux u mbagħad isiru l-affarijiet minn wara l-liġi - ħalli ma ngħidx minn wara l-kwinti - bla ma jkun hemm l-awtorizzazzjoni leġislattiva ta' dan il-Parlament, hija sitwazzjoni li mhijiex aċċettabbli, Mr Speaker.

Din hi sitwazzjoni li niskanta kif nies li qabel kienu jsemmgħu leħinhom għal kull ħaġa ta' xejn, f'dawn l-aħħar snin waqgħu f'muta kważi totali fuq ċerti affarijiet u niċċita.

Per eżempju, fi żmien il-Gvern Soċjalista kemm kienet titkellem il- Federazzjoni ta' l-Industrija kull darba li kienet tħoss li hemm xi ħaġa li taħseb li għandha titkellem dwarha?

Sewwa kienet tagħmel li titkellem u m'inix qiegħed nagħtiha tort, imma mbagħad meta għandek din is-sitwazzjoni li qed nirreferi għaliha - fejn il-cost of borrowing mingħand il-banek kummerċjali għola permezz ta' dawn iċ-charges u permezz ta' charges oħra li l-banek daħlu per eżempju fuq il-foreign exchange u kull fejn setgħu idaħħlu - forsi kien hemm darba jew darbtejn fejn dawn li qalu li dan mhux sewwa għaliex imbagħad daħlet rassenjazzjoni li saret acquiescence.

Fejn qabel għal kull ħaġa ta' xejn - mhux biss fejn kien ikun ġustifikat imma anke fejn ma kienx ikun ġustifikat jew mhux ġustifikat daqstant - kienu jwerżqu qisu wieħed qed ineħħilhom id-demm minn ġol-vini tagħhom! ...

Huwa xieraq li dawn l-affarijiet wieħed isemmihom u huwa xieraq ukoll li wieħed igħid li jekk kemm-il darba l-Gvern qed jikkontempla liberalizzazzjoni tar-rati ta' l-imgħax, mhux sempliċiment biex ikollna s- sitwazzjoni li għandna quddiemna preżenti li għax kumpannija ewlenija - setgħet kienet kumpannija oħra - se tissellef minn barra minn Malta - u dan mhux loan, imma huwa credit financing - hemm il-bżonn li dan il-limitu jitneħħa ħalli l-banek ta' barra li se joħorġu l-flus iħossuhom safe li jistgħu jagħmlu s-self skond il-liberta' tas-swieq internazzjonali u ħadd ma jista' - jekk mhux illum għada pitgħada - jieħu xi miżura legali hawn Malta li ma tippermettix il-pagament ta' interessi 'il fuq mil-limitu li tistabbilixxi l-Kodiċi Ċivili tagħna ...

Waqt li huwa tajjeb li nħarsu lejn din il-miżura fiha nnifsha u ngħidu li din tista' tgħaddi - u fl- opinjoni tiegħi m'għandha xejn ħażin - wieħed imbagħad irid iħares lejn l- implikazzjonijiet ta' dak li qalilna l-Ministru Fenech, jiġifieri li din hija parti mill-proċess tal- liberalizzazzjoni u jrid iħares fil-kontest ta' kontradizzjoni li tidher fil-ħsieb tan-naħa tal-Gvern, anke fil-ftit li tkellmu dwar il-liberalizzazzjoni.

Fir-referenza qasira qasira, xotta xotta li kien hemm fl-Address tal- President li kien qisu riċetta għall-frawli - imma dawk id-diskorsi ġeneralment hekk ikunu għalkemm mhux daqstant xotti daqs din id-darba - reġa' għandna l-kumment li r-rati ta' l-imgħax se jiġu liberalizzati u qed jiġu kkonsidrati jekk jiġux liberalizzati biex jiġi nkoraġġit l- investiment.

Ir-rati ta' l-imgħax jiġu liberaliżżati biex is-suq tal- kreditu u s-suq tat-tifdil jaħdem b'mod ħieles sa ċertu punt.

Għaliex sa ċertu punt?

Għax imbagħad ikun hemm il-Bank Ċentrali li jekk ikollu suq kapitali jew inkella money market - hemm differenza bejn money market u capital market - żviluppati biżżejjed, ikun jista' jintervjeni biex jinfluwenza r-rati ta' l-imgħax.

Jiġifieri, għalkemm is-suq ikun ħieles, fis-sens li m'hemmx la legal ceilings u lanqas rationing ta' kreditu u ma jkunx hemm, per eżempju, kontrolli permezz ta' l-ammont ta' depożitu li wieħed irid jagħmel meta jixtri bil-hire purchase, xorta waħda s-suq ma jkunx ħieles, għax il-bankek ċentrali skond in-natura u l-obbligu tagħhom li jkunu l-mekkaniżmu nazzjonali - biex ma ngħidux tal-Gvern - iridu jużaw l-istrumenti tagħhom biex jinfluwenzaw il-politika monetarja bħala parti mill-politika iżjed wiesgħa u ekonomika tal-pajjiż.

Il-banek ċentrali jintervjenu biex jinfluwenzaw kemm jista' jkun ir-rata ta' l-imgħax.

Ħalli nkunu ċari, m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq suq ħieles imma fuq l- abolizzjoni u t-tneħħija ta' kontrolli.

Pero' mbagħad barra li jkun hemm il-Bank Ċentrali - u bħala wieħed li ħdimt fil-Bank Ċentrali u li għadni nosserva mill-qrib ix-xena monetarja sew lokali u sew internazzjonali nisħaq li din il-fakulta' lill-Bank Ċentrali trid tibqagħlu - ikun hemm l- invisible hand li twettaq il-mirakli li mhux dejjem tarahom jitwettqu u bosta drabi flok jitwettqu mirakli jitwettqu affarijiet li jagħmlu iżjed ħsara milli ġid.

Waqt li wieħed irid igħid dan kollu u jara l-aspetti li jagħmlu sens, żgur li ma jagħmilx sens li jiġi xi ħadd u jgħid lil dan il-pajjiż - kif hemm fid-Diskors tal-President - li jekk tilliberalizza r-rati ta' l-imgħax se tgħin l-investiment.

Investiment ifisser real direct investment mhux financial investment.

L-ewwel konsiderazzjoni ta' pajjiż hija l- investiment fil-fabbriki u fil-lukandi u l-investiment produttiv, sew jekk qed jipproduċi permezz ta' manifattura u anke jekk qed jipproduċi permezz ta' servizzi.

Dak li jfisser l-investiment.

Imbagħad il-parti l-oħra li tinkoraġixxi lin-nies ifaddlu - xi ħaġa li hija meħtieġa - tirrigwarda l- investiment finanzjarju.

U meta l-Gvern ma jiddistingwix bejn dawn iż-żewġ termini, ikun qiegħed iħawwad.

U nispera li jkun qiegħed iħawwad lil ħaddieħor u mhux ikun qed jagħmel hekk għax huwa stess huwa mħawwad.

Għax jekk kemm-il darba xi ħadd jagħti l-impressjoni li għax nilliberalizzaw ir- rata ta' l-imgħax, ir-rati ta' l-imgħax għal dawk li jagħmlu flushom mal- banek se jogħlew, il-korollarju tagħha jrid ikun li jekk allura mbagħad jogħlew ir-rati ta' l-imgħax fuq id-depożiti - u jista' jkun hemm ġustifikazzjoni għaliex jogħlew - se togħla r-rata li l-banek jiċċarġjaw għal min jissellef mingħandhom.

U jekk hawn xi ħadd li għandu t-teorija li meta l-banek igħollu r-rati ta' l-imgħax għal min jissellef mingħandhom, permezz ta' hekk ikunu qed jinkoraġixxu l-investiment, jiena nistiednu li jieħu l-opportunita' li din it-teorija jinkapsulaha fi studju suret in- nies li l-poplu in ġenerali tad-dinja jifhmu u joħroġ ktieb u niggarantilu li jaqla' ħafna flus.

Għax il-verita' hi, Mr Speaker, li r-rata ta' l- imgħax togħla taħt l-influwenza primarja li jkollok ekonomija li għandha inflazzjoni jew taħt l-influwenza wkoll primarja - għalkemm forsi mhux daqs l-oħra - li jkollok ekonomija li hija overheating jew għax is-self tkun trid trossu 'l isfel u mhux għax tkun trid iżżidu.

Dan qiegħed ngħidu - u ma rridx intawwal wisq fuq dan il-punt għax ma nixtieqx li nagħmlu diskussjoni teoretika - għaliex din mhijiex teorija imma hija prattika.

Jekk hemm xi ħaġa li jien inħoss li hija nuqqas ta' dan il-Parlament u nuqqas ta' dan il-Gvern, hi li jgħid affarijiet fl-arja li jkunu jfissru bil-maqlub ta' dak li qiegħed igħid u mbagħad jippretendi li l-poplu jifhem dak li hu jemmen fih.

U kif tista' lill-poplu tgħidlu dawn l-affarijiet?

Kif jista' l-Gvern jibqa' jgħid li għax se jilliberalizza r-rata ta' l- imgħax, se jinkoraġġixxi l-investiment?

Imbagħad, biex tgħaqad, il-bqija tas-soċjeta' ma titkellimx u għal darb'oħra l-klassi kapitalista ma titkellimx dwar dawn l-affarijiet, biex imbagħad xi darba tiġi l-ġurnata meta l-proċess ta' liberalizzazzjoni li aċċena għalih l-Onor.

Joe Fenech irabbi iżjed saqajn, jimxi iżjed 'il quddiem, ikun hemm il- liberalizzazzjoni, ir-rati ta' l-imgħax jogħlew għal-livelli internazzjonali - li bħalissa huma ogħla sewwa minn Malta u bosta drabi jkunu ogħla milli kienu hawn Malta - mbagħad nibdew nisimgħu min jokrob.

Jien ngħid li m'għandniex noqogħdu nistennew biex naraw l-iżvilupp iseħħ imma peress li l-Gvern huwa l-iżjed wieħed li jissellef f'dan il-pajjiż għandu jiddiskuti dawn l-affarijiet.

Huwa obbligu fuq il-Gvern li jitkellem fuq dawn l-affarijiet, għax il-pubbliċita' kollha li qed issir dwar il-fatt li issa għandna l-iStock Exchange u fuq din l-iStock Exchange in-negozju fit-titoli tal-Gvern, qed jikber, dik il-pubbliċita' kollha titqiegħed fil-qafas li jixirqilha.

X'inhuwa dan il-qafas?

Dan il-qafas huwa li jekk kemm-il darba l-proċess tal-liberalizzazzjoni tar-rati ta' l- imgħax tieħu t-triq naturali - u jien mhux qed ngħid li dan il-proċess m'għandux ikun hemm imma qed ngħid li qabel dan iseħħ, irid jiġi diskuss, għax ma rridux noqogħdu biss fuq it-teorija imma rridu naraw il-ħteġijiet partikolari ta' l-ekonomija tagħna - wieħed irid jara liema u x'inhuma l- implikazzjonijiet għal dawn in-nies li qed inħajruhom - u sewwa qed jagħmel il-Gvern li qed iħajjarhom - li jmorru fl-Istock Exchange ħalli jixtru titoli tal-Gvern.

Qed ngħid hekk għax jekk kemm-il darba l-proċess tal- liberalizzazzjoni jimxi 'l quddiem - kif indika l-Onor.

Joe Fenech se jimxi - u jekk kemm-il darba jiġri dak li wieħed jistenna li jiġri, li r-rati ta' l-imgħax lokali jogħlew kemm fuq id-depożiti kif ukoll fuq is-self, allura dak l-istock li llum qed jinxtara fuq l-iStock Exchange se jonqos fil- valur.

Dan il-fatt sempliċi għandna nfehmuh lill-poplu.

L-istock, id- debentures u dak kollu li huwa a fixed interest instrument, kull meta togħla r-rata ta' l-imgħax jonqos il-valur tiegħu, sakemm dan jasal biex jimmatura.

Meta mbagħad jimmatura tieħu l-ammont nominali kollu, imma għal dawk in-nies li jixtruh skond il-pubblicita' li qegħda ssir, bħala mezz temporanju biex jimpjegaw il-flus likwidi li jkollhom, jistgħu jsibu li xtraw strument b'Lm100, bit-tama li jekk ikollhom bżonn ibigħuh u jerġgħu jdaħħlu l-istess ammont tiegħu, ir-rati ta' l-imgħax għolew u dak l- istrument niżel għal Lm95 jew Lm90.

Ma jridx jkun hemm caqliq wisq fir- rati ta' l-imgħax biex ikun hemm dan ic-caqliq qawwi fil-valur kapitali in between the date of purchase and the maturity date.

L-Onor.

Ugo Mifsud Bonnici qed jitlobni biex jagħmel kjarifika jew jagħti spjegazzjoni.

Jekk hu lest li jagħmilha fil-qosor jien lest li nippermettilu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Ugo Mifsud Bonnici.

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Jien qed insegwi l-argument tiegħek u int donnok qed tgħid li jogħlew ir-rati ta' l-imgħax meta jkun hemm sitwazzjoni li fiha jkollok inflazzjoni fil-pajjiż.

Int qed tgħid jekk hux tajjeb li fejn ikollok cirkostanza bħal tagħna - fejn hawn diversita' kbira bejn is- suq lokali u s-suq internazzjonali - naddottaw il-politika - li proprju dan il-Gvern qiegħed miexi biha - li nħallu r-rati ta' l-imgħax marbuta ma' 8% mingħajr ma tiftaħ l-għatu għar-rigward ta' self lokali waqt li nħallu li din il-liberalizzazzjoni ssir għal kreditu minn barra?

Qed nagħmillu din id-domanda biex nara hu kif jirreaġixxi għaliha u jekk kemm-il darba jarax li dan huwa l-mod korrett kif għandek timxi f'dawn ic-cirkostanzi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Spiteri ONOR.

LINO SPITERI: Naħseb li qed jagħmilli din id-domanda biex jiżvijjani mill-argument li kont bdejt niżviluppa dwar id-dejn tal-Gvern, għax tant hija domanda ovvja ...

MR SPEAKER: L-Onor.

Mintoff.

ONOR.

DOM MINTOFF: Qed nisma' b'interess kemm il-mistoqsija ta' l-Onor.

Mifsud Bonnici kif ukoll dak li qal l-ispeaker ta' qabel.

Donnu hemm xi mertu li aħna f'daqqa waħda nġibu l-imgħaxijiet tagħna jaqblu ma' ta' ħaddieħor.

(Interruzzjonijiet) S'issa għadni m'għidtx x'inhi l-proposta, imma donnu qed jingħad li m'hemm l-ebda mertu jekk l-imgħaxijiet tagħna jkunu differenti minn ta' ħdddieħor.

Meta nisimgħu dan u meta nafu illi l-pampaluni ta' l-Amerika, tal-Ġappun u ta' l-Ewropa jagħmlu minn kollox biex jilagħbu mar-rati ta' l-imgħax ħalli mhux biss ikollhom l-investimenti f'pajjiżhom, imma jkunu jistgħu wkoll jippeggjaw il-valur tal-munita tagħhom, tibda tara kemm din il- problema hija komplessa.

Ma tistax tgħid li la f'daqqa waħda l-moda hija hekk, allura tagħmel hekk, imma għandek tara x'jaqbel lilek fic-cirkostanzi li tkun.

Imma min ikun qiegħed jagħmel l-affarijiet irid jagħti r- raġunijiet u mhux isaqsi lil min ma jkunx qed jagħmilhom.

Allura l- mistoqsija inti jmissek għamiltha lill-Bank Ċentrali u lill-Ministru tal- Finanzi.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Spiteri jista' jkompli.

ONOR.

LINO SPITERI: Mr Speaker, jiena smajt liż-żewġ kelliema precedenti u peress illi aħna ta' Ħal-Qormi nħossuna sottoprivileġġati, nixtieq li din ma tkunx okkażjoni fejn terġa' tiddomina l-Kottonera u jkollna dibattitu bejn Bormla u Bormla.

Jekk jogħġobkom, għall-mument għallinqas ħalluni nkompli nevolvi l-intervent tiegħi, imbagħad ħalli terġgħu tintervjenu.

Il-Ministru Ugo Mifsud Bonnici naħseb li għamilli dik il-mistoqsija għax daħal tard f'din il-Kamra, għax jiena kont diġa' weġibtha iżjed kmieni fl- intervent tiegħi, meta għidt illi l-fatt illi l-Gvern qed jilliberalizza għal-lenders barranin, ma fih xejn ħażin u jagħmel sens.

Pero' għidt ukoll illi l-Onor.

Joe Fenech għamel referenza, qal l-opinjoni tiegħu, li din hi miżura bħala parti mill-proċess ta' liberalizzazzjoni.

Issa ħalli naslu għall-konklużjoni loġika li jixtieq l-Onor.

Ugo Mifsud Bonnici.

Meta għandek żewġ setturi biss, li huma the external sector u the internal sector u l-Gvern ġie hawnhekk b'miżura li effettivament se jilliberalizza the external sector u fejn għandek il-Ministru Joe Fenech li qed igħidilna li din hija parti mill-proċess ta' liberalizzazzjoni, il- konkluż-joni loġika hija li l-intenzjoni tal-Kabinett - li fih qiegħed l- Onor. Joe Fenech u mingħalija huwa l-istess Kabinett li qiegħed fih l- Onor. Ugo Mifsud Bonnici - hija li jilliberalizza r-rata ta' l-imgħax għall-internal sector.

Bilfors hekk, Mr Speaker, għax meta għandek tnejn biss u taqta' wieħed barra bilfors jibqagħlek it-tieni wieħed.

Jiġifieri l- mistoqsija li għamilli l-Onor.

Ugo Mifsud Bonnici ma kienet mistoqsija xejn imma kienet is-soltu tattika tiegħu li tant iħobb juża' meta jkun qiegħed jiġi diskuss xi abbozz tiegħu li jipprova jiżvijja lil dak li jkun.

Filwaqt li daħħal iżjed kulur f'dan id-dibattitu - għax tajjeb li jkollok interventions mhux mistennija - ma naħsibx li l-iskop tiegħu se jintlaħaqlu.

Mhux se jintlaħaqlu għax jien kont qiegħed nitkellem fuq l- effett tal-proċess tal-liberalizzazzjoni tar-rati ta' l-imgħax fis-suq tal- kreditu intern, li rrefera għalih l-Onor.

Joe Fenech, fuq l-akbar borrower tal-pajjiż li huwa l-Gvern.

Il-Gvern tagħna huwa by far and away l-akbar borrower tal-pajjiż u għandu qrib il-Lm140 miljun li ssellifhom lokalment permezz ta' local development stock li ħareġ, apparti t-Lm30 miljun fi treasury bills li tista' tgħid dejjem ikunu outstanding.

Qiegħed isir sforz pubbliċitarju enormi biex kemm jista' jkun minn dak il-local development registered stock tal-Gvern li hawn outstanding jitħajru individwi biex jissottoskrivu għalihom u to the extent li jsir hekk, nerġa' nenfasizza, li l-Gvern huwa fid-dmir illi jispjega lil dawk in-nies li qed iħajjar jinvestu f'dawn il- local development registered stock il-proċess tal-liberalizzazzjoni, li l- konklużjoni tiegħu tkun li l-livell ġenerali ta' l-interessi lokali jogħla, kif bilfors jogħla malli jkun hemm conversions bejn is-suq lokali u s-suq barrani.

Barra minn hekk, għad m'għandna l-ebda indikazzjoni ta' x'qed jaħseb il-Gvern li se jkun l-effett tal-liberalizzazzjoni tar-rati ta' l- imgħax fuq il-qagħda tiegħu nnifsu.

Ma ninsewx, Mr Speaker, li aħna għandna sitwazzjoni fejn għandna splużjoni li għadha ma spiċċatx mhux fid- dejn tas-settur pubbliku imma fid-dejn tal-Gvern u qed isir minn kollox biex jinżamm f'termini li ma jurux kollox.

Il-korporazzjonijiet u l- aġenziji pubbliċi - li issa qed ifaqqsu b'tali mod li l-Istat ta' Malta kulma jmur qed isir stat iżjed korporatista - qed jissellfu direttament mingħand il-banek ħalli s-self li qabel kien jieħu l-Gvern ma jibqax isir u b'hekk il-Gvern jittama li titrażżan ir-rata taż-żieda fil-government debt.

Hawnhekk lill-Gvern ngħidlu li għalkemm jagħmel hekk xorta waħda l-effett jibqa' l-istess mil-lat ta' kif iħarsu lejna l-barranin li għandhom kull interess li jħarsu lejna - bħal per eżempju s-Suq Komuni - għax dak li wieħed irid jikkonsidra mhuwiex il-government debt imma huwa the public debt, għax meta tieħu l-public debt tieħu kemm is-self li jkun ħa l-Gvern u kif ukoll is-self li jkun ħa l-bqija tas-settur pubbliku, jiġifieri l- korporazzjonijiet, l-aġenziji, il-korpi parastatali u l-kumpanniji li fihom il-Gvern għandu l-maġġoranza ta' l-ishma.

Imma anke jekk nirristrinġi lili nnifsi għall-qagħda tas-self tal-Gvern, Mr Speaker, f'dan il-pajjiż għandna splużjoni.

U din l-isplużjoni - għax huwa tajjeb li nerġgħu nirreġistrawha - hija kif ġej: Is-self totali tal-Gvern fl-aħħar ta' Diċembru 1986 kien ta' ftit inqas minn Lm63 miljun, speċifikament Lm62.9 miljun u fl-aħħar ta' Diċembru li għadda spiċċajna b'self tal-Gvern ta' kważi Lm212 miljun.

Mela għandna sitwazzjoni fejn is-self tal-Gvern sploda - partikolarment imma mhux unikament - fil-qasam lokali.

Il-Gvern issellef mingħand il-banek lokali u mingħand ftit individwi lokali u dan is-self sploda b'mod l-iżjed drammatiku għax minn Lm27.5 miljun fl-aħħar ta' Diċembru 1986, dan għola għal Lm167.3 miljun fl-aħħar ta' Diċembru fl-istess perjodu.

Għal min jaħseb li s-self li l-Gvern jagħmel barra minn Malta, ma telax ukoll, fl- istess perjodu, kellna żieda qawwija - imma mhux daqstant qawwija -anke fil- foreign debt tal-Gvern li telgħet minn Lm35.4 miljun fl-aħħar ta' l-1986 għal Lm44.7 miljun fl-aħħar ta' Diċembru 1991.

MR SPEAKER: Onor. Spiteri, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Nipproponi li l-Onor.

Lino Spiteri jkompli jitkellem.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CHARLES MANGION: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn qbil li l-Onor.

Lino Spiteri jkompli jitkellem.

Il- Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

LINO SPITERI: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Peress li l-Gvern se jintlaqat minn dan il-proċess ta' liberalizzazzjoni tar-rati ta' l-imgħax lokali - li semmielna l-Onor.

Joe Fenech - tajjeb li wieħed iħares lejn kif se nipproġettaw li tkun il-qagħda tas-self tal-Gvern fl-aħħar ta' Diċembru ta' l-1992.

Jiena spjegajt kif qabeż s-self tal-Gvern mill-1986 għall-1991.

Issa se nipproġetta kif se jaqbeż is-self tal-Gvern f'din is-sena li qegħdin fiha.

Hawnhekk wieħed isib li s-self lokali, permezz tal-local registered development stock - u naturalment trid tieħu in consideration ukoll, id- Lm29 miljun li se jinħarġu minħabba l-art li l-Gvern se jieħu mingħand il- Kurja u entijiet oħra reliġjużi - se jaqbeż minn Lm167.3 miljun fl-aħħar tas-sena li għaddiet għal Lm204.6 miljun sa l-aħħar ta' l-1992, żieda ta' 'l fuq minn Lm37 miljun.

Is-self li l-Gvern jagħmel permezz tat-Treasury Bills nistennew li jibqa' Lm30 miljun u huwa pproġġettat illi s-self lokali totali kollu jogħla minn Lm167.3 miljun f'Diċembru li għadda għal Lm234.9 miljun f'Diċembru li ġej.

Fl-istess perjodu, mistenni jkun hemm żieda ta' Lm6 miljun fis-self li l-Gvern jieħu minn barra minn Malta, jiġifieri minn Lm44.7 miljun jaqbeż għal Lm50.7 miljun, biex b'hekk, fis- sena li qegħdin fiha, id-dejn kollu tal-Gvern - li b'incremental part tiegħu tiġi effettwata minn dan il-proċess ta' liberalizazzjoni, minħabba l- imgħax iżjed li jkollu jħallas il-Gvern - minn Lm212 miljun se jkollu jogħla għal Lm285.6 miljun jiġifieri qabża ta' Lm73 miljun.

Minkejja li qed joħorġu stqarrijiet u minkejja li l-Ministeru tal-Finanzi issa beda jiċċaqlaq, l-ebda pajjiż fid-dinja bħalissa mhu qed ikollu din ir-rata ta' żieda fid-dejn tal-Gvern li bilfors għandha implikazzjonijiet għas-saħħa finanzjarja tal-pajjiż li aħna ngħixu fih.

U meta l-Ministru ta' l- Edukazzjoni qiegħed jipprova jedukana billi across the floor jgħid li dan huwa 'once only', allura meta timrad b'marda serja titlob lil Alla li darba timrad biha.

Imbagħad lil Alla titolbu iżjed li dik il-marda serja ma teħdokx.

Jiġifieri dan m'għandux joqgħod jikkonsla għax mhux se jerġa' jkun hemm il-marda - in sub quotes - ta' Lm29 miljun tal-Knisja.

Jien nagħtih parir biex jirrifletti iżjed qabel jitkellem għax kull darba li qiegħed jitkellem, mhux qiegħed jagħmel ġieh, la lilu nnifsu u lanqas lid- distrett li jirrappreżenta - u hawnhekk kien se jkollna daqsxejn waħda rappreżentanza iżjed estiża ftit ilu.

Wieħed irid jara wkoll iċ-ċaqliq fis-self tal-Gvern, fil-kontest ta' kif se jaffettwa l-pożizzjoni tagħna - fis-sens ta' kemm għandna dejn f'dan il- pajjiż li għamel il-Gvern tagħna - meta tieħdu bħala proporzjon tal-gross domestic product, li huwa miżura oħra li wieħed iħares lejn kif għandek tkejjel is-self tal-Gvern.

Jien għamilt stima ġeneruża li fis-sena li qegħdin fiha l-gross domestic product jiżdied b'rata nominali - jiġifieri mhux qed nagħti kas tal-prezzijiet - ta' 9.5%.

Mela meta tirrelata kemm qed nipproġetta li se jiżdied is-self tal-Gvern - qed ngħid li se jitla' għal madwar Lm285.6 miljun sa l-aħħar ta' din is-sena - mal-projection tal- gross domestic product - żieda ta' 9.5% li jġibu għal Lm880.9 miljun - issib li filwaqt li t-total tas-self tal-Gvern bħala proporzjon tal-gross domestic product fl-1986 kien ta' 12.3%, dak il-proporzjon iżjed minn irdoppja u tela' għal 26.3% fl-aħħar ta' Diċembru 1991, u issa bil- proġezzjonijiet li qed nagħmel jien - bbażati kollha kemm huma fuq il- figuri li ta l-Gvern fl-estimi u l-figuri oħra li ħarġu minn dak iż-żmien 'il hawn, ħlief li qed nagħmel il-kalkoli tiegħi ta' kemm naħseb li se jikber il-gross domestic product li huwa kalkolu bażat fuq x'qed naraw fil- bqija ta' l-ekonomija - issib li dan il-proporzjon din is-sena se jkompli jispara 'l fuq b'rata illi bilfors trid tgħidilha tat-tħassib u se naslu għal għal 32.4% tal-gross domestic product.

Jiġifieri, fl-aħħar ta' din is- sena, s-self tal-Gvern se jkun ekwivalenti għal terz ta' dak kollu li mistenni jipproduċi l-pajjiż matul is-sena li qegħdin fiha.

Għaldaqstant, huwa importanti li meta nitkellmu fuq process ta' liberalizzazzjoni li bilfors irid iwassal biex ir-rati ta' l-imgħax lokali jogħlew, dawn l- affarijiet irridu nżommuhom f'moħħna pero' mhux biex jorbtulna jdejna u ma nagħmlu xejn.

Jien wieħed minn dawk illi għalkemm jien politiku, nħobb nestendi d- diskussjoni fuq il-livell tekniku, u jekk teknikament ikun hemm raġunijiet għaliex għandhom jittieħdu certi deciżjonijiet, ma nħallix il-qagħda politika tiegħi żżommni lura milli ngħid: Iva, ħudhom dawk ir-raġunijiet.

Jien qiegħed ngħid ukoll lill-Ministru biex l-emenda li qed iressaq jagħmilha fuq livell tekniku għax dawk li se jagħtu credit terms lil Air Malta biex tixtri t-tieni Airbus tagħha, jħossu li għandhom bżonn din l- emenda fil-Kodici Ċivili tagħna.

Jien mhux qiegħed infettaq mil-lat politiku u ngħidlu biex ma jagħmilhiex imma waqt illi ppreparat inħares lejn l-affarijiet mil-lat tekniku u mhux semplicement mil-lat politiku, għad irridu nisimgħu xi ħaġa għax min-naħa tal-Gvern ma smajna xejn dwar l- impatt li se jkun hemm fuq il-bqija tal-pajjiż.

Anke fuq is-self totali tal-Gvern, jekk kemm-il darba tittieħed deciżjoni mhux mgħarbla u studjata biżżejjed biex ir-rati ta' l-imgħax jiġu liberaliżżati ...

Nista' ntawwal iżjed fl-espożizzjoni tiegħi, Mr Speaker?

M'inix se nagħmel dan imma se ngħid biss illi mal-miżura nnifisha li qiegħed jipproponi l-Ministru Joe Fenech jiġifieri t-tneħħija tas-ceiling fuq ir-rata ta' imgħax li tistabbilixxi Section 1852 tal-Kodiċi Ċivili għar- rigward ta' self li jsir lil kumpanniji Maltin jew anke lil individwi Maltin minn banek barranin, waqt li ngħid li dik il-miżura ma noġġezzjonawx għaliha, nerġa' nsostni li l-Gvern irid jiddiskuti ħafna iżjed, irid jaħsibha ħafna iżjed, irid ikun iżjed open, irid ikun iżjed trasparenti u jrid jkun iżjed forthcoming qabel ma jieħu deċiżjoni finali, jekk kemm-il darba tassew qiegħed jikkonsidra li jagħmel proċess ta' liberalizzazzjoni tar-rati ta' imgħax.

Qed ngħid dan għax jekk jieħu deċiżjoni li ma tkunx maħsuba biżżejjed, nistgħu nispiċċaw biex insibu li għal darb'oħra, l-piż ikollu jġorru mhux il-ministru jew il-Gvern tal-ġurnata imma jkollu jġorru l-poplu Malti kollu kemm hu minħabba l-effett negattiv li jista' jkun hemm fuq l-ekonomija tagħna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna fih innifsu huwa żgħir u jidher innokwu pero' xtaqt nagħmel xi kummenti fuq dak li qal il-Ministru li qed jippilotah u wkoll fuq dak li qal il-Ministru ta' l-Edukazzjoni!

Il-Ministru qalilna li l-iskop ta' dan l-Abbozz kien biex Air Malta tkun tista' tinnegozja credit terms għax-xiri ta' l-air bus, imma jekk fhimtu sew waqt il-kummenti tiegħu qal ukoll li din tneħħi kull tfixkil li jista' jkun hemm minn azjendi Maltin jekk dawn iridu jisselfu minn barra ovvjament - u hawn nerġa' nikkwota lill-Ministru - bil-permess tal-Bank Ċentrali minħabba l-exchange control.

U l-mistoqsija tiegħi hija: X'inhi r-raġuni li ninkoraġġixxu kumpanniji jew azjendi Maltin li jisselfu minn barra?

U allura x'inhi r-raġuni li l-banek Maltin ma jidħlux huma għal dan is-self?

Għax ovjament il-gvern jagħmel qliegħ mis-self li l-banek jagħmlu lil kumpanniji u lil ditti Maltin.

Dan ngħidu għax riċentement fost imprendituri u businessmen kien hemm ix-xniegħa li l-banek qegħdin jagħfsu ħafna fuq il-lending tagħhom u fejn qabel ir-ratios għal certi żviluppi kienu jkunu b'ċertu persentaġġ, dawn illum qegħdin jinbidlu mil-lejl għan- nhar.

U jidher li l-banek huma magħfusin bil-likwidita' minħabba l-fatt li kif spjega l-Onor Spiteri qabli dan il-Gvern li kien dejjem igħid li l- banek għandhom ħafna likwidita' mill-1987 sal-lum għamel eżerċizzju kontinwu ta' self mill-banek - u fil-fatt issellef mill-banek - għax l- istock u l-bonds li ħareġ, il-poplu ma assorbihx u b'hekk kellu jirrikorri għall-banek.

L-effett ta' dan is-self mill-banek tagħna kellu crowding effect fuqhom u llum dan qed jinħass.

Nerġa' ntenni li llum l-imprendituri qegħdin igħidu li qed ikunu magħfusin meta jitolbu self mill-banek u forsi għalhekk qed niffaċilitaw illi l-azjendi u l-kumpanniji Maltin jissellfu minn barra.

Jekk bank barrani li jkollu security biżżejjed u jkun kopert biżżejjed iħoss li jista' jislef lil ditti Maltin, wieħed jistaqsi għaliex dan ix-xogħol ma jagħmluhx il-banek Maltin.

Qed ngħid dan għax meta l- Gvern kien jissellef u kien jiġi kkritikat għas-self lokali li qed jagħmel, kien jgħid u jsostni kemm-il darba f'din il-Kamra li huwa iktar healthy illi tissellef lokalment milli tagħmel self minn barra.

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni qal li l-imgħaxxijiet lokali qed ikunu ta' 8% Jien jiddispjaċini ngħidlu li jew inqata' xi ftit mill-banek jew inkella ma jafx x'qed jiġri għax matul dawn l-aħħar tliet snin, apparti l-8% li tkun fissa, apparti l-management fees u affarijiet oħrajn li jivvintaw globalment bħala charges, ir-rata ta' l-imgħax fuq bniedem li jissellef mill-banek lokali telgħet għal 10%.

Illum jagħmlulek bank charges ta' 1% u charges oħra li jintroduċuhom fl-accounts tagħhom.

Jekk tara l-accounts tal-kumpanniji u l-bank charges flimkien ma' l-imgħaxijiet, issib li r-rata tas-self lokali telgħet għal bejn 9.5% u 10%.

Tant hu hekk, li dawn iċ- charges mhux fil-banek biss qegħdin eċċessivi.

Minn risposta parlamentari, dan l-aħħar sirna nafu li madwar 17,000 għamlu użu minn dan is-self u hemm iktar minn Lm100 miljun mislufa.

Jien nixtieq nirrimarka li fil-Lohombus qed ikun hemm ħafna charges għal dawk li jmorru japplikaw.

Per eżempju, ċerti nies qed jiġu mġiegħla - u ma nistax nifhem għalfejn - biex jagħmlu rapport mill-perit privat tagħhom u wara l-Lohombus jerġgħu jibagħtu perit appuntat minnhom.

Jiġifieri se jkollu jħallas ċerti charges darbtejn.

Jekk, per eżempju, jiffissawlu data meta jrid jiġi ppubblikat il-kuntratt, ħafna drabi jkun hemm problemi biex tiffissa l-appuntament peress li minħabba l-ammont ta' nies illi jkunu jridu jagħmlu kuntratti, ma jkunx possibbli li tiffissah f'dak il-perjodu qasir, u jekk taqbeż ġurnata biex isir il-kuntratt dak il-klijent jerġa' jeħel Lm6.

Ma' dawn trid iżżid pataflun ta' charges u administrative charges illi fihom infushom kważi qegħdin itellfu l-politika tal-Lohombus illi jislef b'rati baxxi ta' imgħax.

Mhux qed ngħid illi l-imgħax f'dak il- każ qed jitla' għal 8%, imma jekk lill-individwu tisilfu b'imgħax baxx biex tgħinu - u din hija parti mill-politika tas-social housing - u tinċentiva lill-industrija tal-bini, u mbagħad timponilu charges addizzjonali li ħafna drabi jista' jgħaddi mingħajrhom, dik l-għajnuna fil-fatt tkun qiegħed tixrobhielu.

Tant hu hekk, illi għamilt mistoqsija parlamentari biex il- Ministru jispjegali x'inhuma ċ-charges illi l-Lohombus jiċċarġja lill- klijenti.

Mid-dehra tant hemm charges illi ma kienx kapaċi jirrispondini u qalli li se jirrispondini f'seduta oħra wara li jkun ġabar aktar informazzjoni.

Jiġifieri apparentement hemm ħafna iktar charges minn dawk illi semmejt jien.

L-aħħar kumment tiegħi hu li jekk din il-liġi qed tiftaħ il-bibien biex nilliberalizzaw l-imgħax, anke lokalment, jien nitlob lill-Gvern biex qabel ma jieħu dan il-pass jagħmel studju serju.

L-effett ta' dan il-pass, jista' jkollu impatt fuq l-industrija lokali, it-turiżmu u l-affarijiet l- oħra kollha.

Hawnhekk issemma li dan huwa pass biex nersqu lejn dan il- proċess u għalhekk huwa mportanti li jkun hemm studju fuqu biex naraw l- effetti tiegħu.

Jien qed ngħid dan għax anke fuq il-Komunita' Ewropea saru ħafna studji u sal-lum il-partijiet illi ntlaqtu, fosthom l- industrija, għadhom ma jafux kif se jintlaqtu minkejja l-istudju kollu li qed jingħad li sar.

Mr Speaker, nagħlaq hawnhekk għax mhux beħsiebni nibqa' in possession.

Pero' nixtieq li dawn ir-rimarki li għaddejt, speċjalment dwar iċ-charges tal-banek, jiġu kkonsidrati u studjati sew, għax dawn ċertament qed jolqtu ħażin lil dawk l-eluf ta' klijenti li jkollhom x'jaqsmu mal-banek.

Grazzi.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Prim Ministru jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 6 ta' Lulju, fis-6.00 p.m. b'din l-Agenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni ta' sfiduċja fil-Gvern imressqa mill-Onor.

Alfred Sant, Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - It-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali - It-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħinijiet tax-Xogħol tal-Ħwienet u Bejjiegħa fit-Toroq - It-Tieni Qari; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nixtieq ninforma lill-Kamra li fuq il-mozzjoni li għadni kif ipproponejt, sar ftehim li d-dibattitu jieħu s-seduta sħiħa ta' nhar it-Tnejn, jittieħed ukoll il-ħin ta' l-Aġġornament u li l-ħin jinqasam bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra bl-aħħar nofs siegħa għall-winding up min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Bil-permess tal-Prim Ministru, nżid ngħid li kien hemm talba minn din in-naħa tal-Kamra biex dan id-dibattitu jkun imxandar fuq it-televiżjoni, pero' ma kienx hemm qbil min-naħa tal-Gvern.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiena ġejt mitlub mid-Deputy Leader ta' l- Oppożizzjoni u nformajtu li dwar il-kwestjoni tax-xandir kont ipproponejt fil-bidu nett ta' din il-Leġislatura li tiġi diskussa u d-diskussjonijiet qed isiru sabiex ikollna d-deċiżjoni dwar kif se nimxu.

Nittama li d- diskussjonijiet jkomplu u jiġu konklużi kemm jista' jkun malajr.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, matul ix-xahar li għadda f'Malta ġraw żewġ diżgrazzji fatali kkaġunati mil-logħob tan-nar.

Hija ħasra li tara persuna miżżewġa bit-tfal jisfa vittma tal-murtali li tradizzjonalment ħafna jsostnu li festa mingħajrhom m'hi xejn.

Hawn ħafna persuni li huma dilettanti tan-nar u li jaħdmu biex jipproduċu dan l-ispettaklu uniku għall-festi li jsiru f'Malta.

Inċident traġiku ieħor kien dak ta' ġuvni minn Ħaż-Żebbuġ fl-eta' ta' 35 sena li miet wara xi tliet ġimgħat, b'konsegwenza tal-ħruq li ġarrab.

Mr Speaker, dan it-telf ta' persuni bil-kawża tan-nar, iġibu dieqa, tfal iltima u wkoll romol.

Fl-eta' li għandi, ġewwa r-raħal tiegħi diġa' rajt madwar 11-il funeral ta' vittmi ta' kawża tan-nar.

L-ewwel darba kien proprju meta kont għadni tifel ċkejken ta' disa' snin, meta kienet taret il-kamra tan-nar tal-Każin tal-Banda San Filep u kienu mietu erba' min-nies f'daqqa.

Mr Speaker, illum fil-gazzetti ġie rrapportat ukoll li tifel innoċenti ta' inqas minn għaxar snin għal ftit ma tilifx ħajtu kawża ta' bomba li ħadet kważi fejn kien għaddej hu.

Dan issa qiegħed taħt kura intensiva fl-isptar San Luqa, pero' dawn l-affarijiet verament isewdulek qalbek.

Jien attendejt l-aħħar funeral tal-ħabib tiegħi Żebbuġi Joe Borg u waqt li kont għaddej u smajt il-marċi funebri tal-banda, rajt in-nies kollha jibku u qalbhom maqsuma.

Imma x'tista' tagħmel għal dawn l-imwiet?

Konsegwenza ta' xiex jiġru dawn l-affarijiet?

Jiena m'hu qed nagħti tort lil ħadd, għax naf li l-Każin tal-Banda San Ġużepp, li dan il-vittma kien membru tiegħu, għandu waħda mill-aktar kmamar tan-nar bl-akbar restrizzjonijiet li qatt jista' jkun hemm.

Infatti, din il-kamra tan-nar inbniet wara li kien hemm deċiżjonijiet - jekk m'inix sejjer żball fi żmien l-Amministrazzjoni Soċjalista - fl-1983, meta kienu ħarġu regolamenti speċifiċi u stretti biex kull kamra tan-nar tkun mibnija fuq specifications għal tapposta.

Jien naħseb li din il-kamra tan-nar kienet waħda mill-aktar eżemplari għall- kmamar tan-nar l-oħra li hawn f'Malta, pero' b'danakollu, x-xorti ħażina messet ukoll lil dan il-ġuvnott li ħajtu.

Is-sena l-oħra, ġewwa r-raħal tiegħi ta' Ħaż-Żebbuġ, il-kamra tan-nar ta' San Filep - inċidentalment jew b'xi ħaġa oħra - splodiet matul il-lejl.

B'xorti tajba ma kien hemm ħadd ġo fiha, u meta jien mort naraha, skantajt kif dak il- bini kollu spiċċa kompletament ma' l-art.

Immaġina kieku jkollok xi persuni jaħdmu hemmhekk x'kien isir minnhom!

Mr Speaker, hawnhekk jien irrid nagħmel ftit suġġerimenti.

L-ewwelnett, nirreferi għal dik il-mistoqsija parlamentari li l-Onor.

Mario Galea għamel fit-22 ta' Ġunju, fejn staqsa lill-Ministru għall- Intern u Żvilupp Soċjali dwar ir-regolamenti tal-kmamar tan-nar.

Il- Ministru fir-risposta ta diversi suġġerimenti.

Imma hemm iżjed x'wieħed jagħmel dwar dawn ir-regolamenti.

Hawn Malta nipproduċu tliet kwalitajiet ta' murtali.

Għandna dawk li jgħidulhom tal-bomba li ħafna drabi jagħtuhom bħala salut meta toħroġ xi statwa; għandna bombi bil-murtaletti li litteralment itarxuk u jien ma nafx kif nifilħu nissapportu dawn il- murtali kollha qisha ġejja gwerra, għalkemm nifhem li ħafna nies jieħdu pjaċir jarawhom telgħin ġewwa s-sħab; u mbagħad hemm il-murtali tal-kulur li huma attraenti u sbieħ ħafna u li pero' huma perikolużi ħafna biex jinħadmu, b'mod speċjali fit-taħlit tal-kulur.

Mr Speaker, veru li dawn jogħġbu lil xi wħud minna u veru li ma rridux inneħħu t-tradizzjoni, imma hawn ħafna xjuħ, morda u tfal li dawn qegħdin tassew iwerwruhom u hemm bżonn li tittieħed azzjoni dwarhom.

Imbagħad għandna dak li ngħidulu "in-nar ta' l-art" jew ġ-ġifġifogu. li jinħaraq fil-pjazez, proprju qalb in-nies.

Hija ħaġa ta' l-għaġeb kif ċertu nies mingħajr skola - u huma m'inix qed niddegradahom b'daqshekk - jaħdmu dawk il-funtani u crieki b'mod li f'ħin preċiż tarahom ibiddlu l- kulur.

Hawnhekk tara kemm verament jaħdmu b'mod xjentifiku tajjeb.

Dwar iġ-ġifġifogu, jien naħseb li għandu jinstab post f'kull raħal fejn dan ikun jista' jinħaraq.

Jien nista' ngħid li diversi drabi waqt dan il-ħruq tan- nar ta' l-art ikun hemm suffarelli li ma jieħdux u jibqgħu fl-art u anke jkorru xi nies.

Dawn huma nċidenti żgħar pero' minn hawnhekk nagħmel suġġeriment li dan in-nar ta' l-art li jinħaraq fil-festi ma jibqax jinħaraq qalb l-elettriku u fil-pjazza imma jinstab post wiesgħa biżżejjed fejn wieħed ikun jista' jgawdieh mingħajr periklu ta' xejn.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-protezzjoni ta' dawn il-ħaddiema, li wisq nibża' li m'għandhom protezzjoni ta' xejn.

L-ewwwelnett, jien naħseb li dawn jaħdmu b'dak li jakkwistaw bil-prattika u mhux għax għandhom xi studju dwar taħlit ta' kuluri.

Jien nifhem daqsxejn f'chemistry u naf li biex tħallat certu prodotti, trid tkun metikoluż ħafna.

Jien wieħed milli għadni nagħmel certu misturi li għadhom jiġu ppreparati bl-idejn u naf kemm trid toqgħod attent.

Per eżempju, waqt li inti qed tuża mehries jew inkella tazza biex tħallat certu likwidu kienu jgħallmuna kemm din it-tazza trid tinħasel sewwa minn prodott għal ieħor u trid tixxuttaha tajjeb anke meta tuża spatula jew sikkina biex ittella' t-trab biha, sewwa jekk tkun tal-metall jew il-bone spatula, fejn tista' jkollok chemical reaction mal- metall.

Konna noqogħdu attenti li naħsluha diversi drabi (u nimsħuha tajjeb - għalkemm ma jkunx potent drug li forsi wieħed jista' jagħmel ħsara - kull darba li nħalltu minn flixkun għal ieħor.

L-istess ħaġa fil-logħob tan-nar.

Jien nibża' - bħalma qal il-Ministru fir-risposta li ta għal mistoqsija parlamentari - li n-nies li qegħdin jaħdmu in-nar mhumiex konxji ta' x'għandhom f'idejhom u mhux se noqgħod ngħid xi jħalltu biex ma niġix interpretat ħażin jew inkella jisimgħuni xi tfal u jħalltu l-istess ħaġa.

Nissuġġerixxi li dawn għandhom ikollhom licenzja biex jaħdmu n-nar anke min m'għandux skola biżżejjed, u għandu jkun hemm spiżjar jew xi ħadd professjonista li jkun jista' jgħallimhom kif għandhom iħalltu b'attenzjoni kbira.

Imbagħad niġu għall-kwalita' tal-prodott.

Aħna nafu li hawn Malta m'għandniex lanqas magazines control agency, jiġifieri kulħadd jista' jimporta li jrid sakemm ikollu certifikat tal-free sale mill-country of origin ta' dak il-prodott.

Hemm bżonn li jkun hemm kontroll urġenti.

Bħalissa xi wħud mill-kmamar tan-nar tibża' tidħol ġo fihom għaliex ikunu kollha ippakkjati bi kwantitajiet ta' nar, bħalma kienu ta' Ħaż-Żebbuġ jumejn ilu.

Għalhekk, nittama li dan il-course dwar taħlit ta' kimika għall-logħob tan-nar u x'attenzjoni wieħed irid jagħti, jingħata lil kull min ikollu licenzja biex jaħdem in-nar.

Fl-aħħarnett biex ma ntawwalx fuq dawn l-affarijiet, jien nissuġġerixxi wkoll li kull min jaħdem fil-kmamar tan-nar, għandu jkollu insurance.

Naf li każin tal-banda għandu spejjeż kbar u naf li biex jagħmlu festa jridu jitħabtu biex jiġbru l-flus u biex jixtru l-materjal għall-murtali.

Hemm bżonn li dawn il-persuni jkunu nxurjati.

Jekk wieħed bil-familja ma jkunx jaħdem u allura ma jkunx jaqa' taħt in-national insurance, il-familja tiegħu tispiċċa b'xejn jew tieħu xi għajnuna soċjali li jista' jagħti l- Gvern.

Għalhekk nittama li dan is-suġġeriment ta' l-insurance jiġi meħud in konsiderazzjoni.

Fl-aħħarnett, nixtieq ngħid ukoll li matul il-festi, qed jinbiegħu dawk li jgħidulhom faqqiegħa.

Dawn ikunu sempliċement murtali ċkejknin li jinbiegħu xi 5c jew 10c u t-tfal iqabbduhom b'sulfarina u jitfuhom ma' l- art.

Veru li mhumiex daqstant ta' periklu pero' lil dak li jkun, jaħsduh.

Fir-raħal tiegħi, dawn il-faqqiegħa bdew jintefgħu fil-letter- boxes bil-lejl.

Jien nispera li l-ġimgħa d-dieħla fil-festa li jmiss, il- pulizija jduru dawra ma' dawk li jbiegħu dawn l-affarijiet, jiġbruhom u ma jħallu ħadd lil min ibigħhom jew jixtrihom.

Nittama li dan l-appell jintlaqa' tajjeb.

Nittama wkoll li dawk li jaħdmu n-nar, għandhom jilbsu ilbies protettiv.

Dawn in-nies m'għandhomx jaħdmu fuq il-concrete u fuq il-pjanċi għax jista' jkun hemm friction.

Jien qrajt li meta fiċ-Ċina jaħdmu n-nar, dawn jilbsu l-boots u l-face masks u l-art tkun kollha tar-rubber, minħabba t- taħlit ta' kubrit etc. Dan huwa appell ġenwin għax nixtieq il-ġid lill- poplu Malti kollu.

Irrid li l-poplu jgawdi l-festi, jżomm it- tradiżżjonijiet tal-murtali kemm irid imma għandna nevitaw il-periklu.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, fil-ħarġa ta' "L-Oriżżont" tal-bieraħ, dehret ittra ntitolata "Xogħlijiet fin-Naxxar" miktuba mis-Sur Joe Chetcuti.

F'din l-ittra ntqal illi teżisti problema żgħira fin-Naxxar u donnu li s-Sur Chetcuti ried jinsinwa li jiena naf biha u qatt ma semmejt xejn fuqha.

Din hija problema żgħira għax apparentement is-Sur Chetcuti ħass illi ż-żewġ bankijiet li kien hemm madwar l-istatwa tal-Madonna tal- Karmnu li jinsabu wkoll quddiem il-Każin tal-Malta Labour Party, ġratilhom xi ħsara u minflok ma ġew irranġati, sfaw imneħħija.

Huwa wasal ukoll għal din il-konklużjoni, u hawnhekk se nikkwota:

"... għandhiex din tittieħed bħala mossa partiġġjana meta l-bankijiet li tneħħew kienu biswit iċ-Ċentru Laburista tal-lokal.

Jekk hu hekk m'hemmx konklużjoni oħra għalxiex tasal ħlief li tassew dan il-pajjiż wasal f'sitwazzjoni miskina biex f'affarijiet daqstant żgħar qed jidħlu wkoll elementi partiġġjani.

Istħu jekk tafu!".

Mr Speaker, jien kont nippretendi li qabel ma jinkitbu ċerti ittri minn persuna li ħarġet għall-elezzjoni favur il-Partit Laburista - u nispera wkoll illi 'l quddiem tirrappreżenta lill-kostitwenti fil-Parlament - jsir daqsxejn homework.

Ir-raġuni vera ma naħsibx li kien hemm għalfejn nitkellem fuqha hawnhekk, għaliex hija ovvja għal kulħadd.

L-ewwel ħaġa ma kienx eżatt meta qal li dawn il-bankijiet ġratilhom xi ħsara.

Dawn il- bankijiet mhux ġratilhom xi ħsara, Mr Speaker, imma ġew sfrakassati u rranġati kemm-il darba u peress li hemmhekk jipparkjaw ħafna karozzi dawn kienu dejjem qed jerġgħu jitkissru.

Peress li dawn kienu jmissu eżatti mal- periferija ta' l-istatwa, kull darba li kienet qed tiġrilhom ħsara kienet qed tiġri ħsara akbar lir-railing ta' madwar l-istatwa wkoll.

Pero', Mr Speaker, hemm raġunijiet oħrajn għaliex dawn il-bankijiet tneħħew.

Jien kienu avviċinawni nies li huma nkarigati mill-festa tan-Naxxar u qalu li din is-sitwazzjoni ma tistax tibqa' sejra, jiġifieri li kważi kull meta jiġu rranġati l-bankijiet jerġgħu jiġu mtajra bil-karozzi wara ġimgħa u terġa' tiġri l-ħsara lill-istatwa.

Is-Sur Chetcuti allega wkoll li dawn ma twaħħlux minħabba li qegħdin quddiem il-każin Laburista u minflok, twaħħlu quddiem il-każin Nazzjonalista u quddiem il-Peace Band Club.

Jekk is-Sur Chetcuti jitla' fil-pjazza tan-Naxxar jara li l-bankina ta' quddiem il-każin Laburista fiha biss tliet piedi u allura huwa impossibbli ...

(Interruzzjonijiet) Kont qed ngħid, Mr Speaker, li r-raġunijiet għax ma twaħħlux dawn il-bankijiet huma ħafna iktar sempliċi.

Saret ukoll talba mill-każin Laburista u avviċinawni xi nies fejn talbuni biex jitwaħħlu żewġ bankijiet eżatti fuq l-istess bankina tal-każin tal-Malta Labour Party.

Pero' l-kumitat stess tal- Malta Labour Party qabel li fuq bankina ta' tliet piedi ma tistax tagħmel bankijiet għax ovvjament ma jkunux jistgħu jgħaddu n-nies.

Bankijiet bħal dawn saru quddiem il-Peace Band Club u quddiem il-każin tal-Partit Nazzjonalista.

Dawn ma sarux minħabba raġunijiet partiġġ-jani, imma għaliex il-bankina hemmhekk fiha fuq 12-il-pied.

Mr Speaker, it-traġedja ta' dan kollu hija li jiena jiddispjaċini nara li nies li għall-ewwel darba kkontestaw l-elezzjoni favur il-Malta Labour Party m' għandhomx is-sens komun li jaraw l-affarijiet eżattament kif inhuma.

Is-Sur Chetcuti ma kellux għalfejn jikkonkludi li l-bankijiet ma twaħħlux quddiem il-każin Laburista minħabba raġunijiet partiġġjani.

Jien nimmaġina li s-Sur Chetcuti kiteb kif kiteb hekk għaliex ħaseb li l- affarijiet taħt dan il-Gvern għadhom isiru kif kienu jsiru taħt l- Amministrazzjoni tagħhom fejn kull ħaġa li kienet issir bilfors kien ikollha raġuni politika warajha.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, fl-Aġġornament ta' nhar l-Erbgħa kont qiegħed inwieġeb partijiet mid-diskors li kien għamel l-Onor.

Freddie Portelli għan-naħa ta' l-Oppożizzjoni u kien għad baqagħli partijiet minnu x'inwieġeb.

Fost oħrajn, l-Onor.

Portelli kien qal li qed jippreżenta hawnhekk xi petizzjoni f'isem r-residenti li joqogħdu fi blokk 3, Binja Minzel, Ġebel San Martin, iż-Żejtun u qal: Jiddispjaċini li s-Segretarju Parlamentari responsabbli mid-djar ma weġibx lil dawn ir-residenti għall-ewwel petition u fil-fatt għadhom lanqas biss irċevew acknowledgment.

Irriżultali minn xi gazzetti li din il-petizzjoni ntbagħtet fil-25 ta' April, u rrid ngħid ukoll li sal-lum dik il-petizzjoni oriġinali, jien ma kontx irċevejtha u ma rajthiex.

Pero' wara li l-Onor.

Portelli ppreżentaha hawnhekk, rajtha u nvestigajt ukoll dak li kien qed jingħad rigward dawk it-18-il resident, li prattikament kollha ġejjin minn Kalafrana u minn blokki oħrajn, li mbagħad tbattlu fl-1989 biex ikun jista' jikber il-Freeport ġewwa Kalafrana.

Wieħed irid igħid li dawn in-nies kienu ngħataw post f'Kalafrana ftit ġranet qabel l-elezzjoni ta' l-1987, kuntrarjament għal dak li allegaw kemm l-Onor.

Portelli, kif ukoll min għamel il-petizzjoni li għamel referenza għaliha.

Tajjeb li wieħed igħid li fil-ġurnal "Il-Ħelsien" tal-ġimgħa li għaddiet, l-istess residenti, jew uħud minnhom, kitbu ittra u bagħtuha miftuħa lill-Onor.

George Hyzle, mentri dawn qegħdin igħidu li din il- petizzjoni bagħtuha lis-Segretarju tad-Djar.

Ma nafx jekk hux qed igħidu li bagħtuha lili jew inkella lis-Segretarju tad-Djar li huwa responsabbli mid-Dipartiment tad-Djar.

Madankollu il-petizzjoni ppreżentata mill-Onor.

Portell titkellem dwar il-bżonn illi dawn in-nies ma jħallsux il-kirjiet ġodda kif reveduti għall-post il-ġdid illi għandhom.

Wieħed irid jiftakar - u l-Onor.

Portelli, bħala l-kelliemi għan-naħa ta' l-Oppożizzjoni rigward il-housing irid jiftakar ukoll - illi hemm kriterji li fuqhom jiġu imkejla l-ammonti ta' kera li tħallas kull persuna u dawn huma l-istess kriterji li kienu wżati qabel l-elezzjoni ta' l-1987.

Naturalment wieħed irid jagħmel distinzjoni bejn post qadim li kien joqgħod fih qabel u l-post il- ġdid illi qed joqgħod fih illum.

Waqt id-diskors tiegħu l-Onor.

Portelli kkwota parti oħra minn dan ir- rapport u qal li li skond il-Malta National Report li ġie ppreżentat f'Rio de Janeiro ftit tal-ġranet ilu, Malta se jkollha bżonn 60,000 housing unit għal pajjiżna fl-20 sena li ġejjin.

Huwa qal ukoll li:

"Il-Gvern għadu 'l bogħod minn dan it-target u huwa meħtieġ illi jfittex jinnomina l-membri tal-Bord ta' l-Awtorita' u jiġu aġġornati ċerti liġijiet tal-kera, skond il-ħteġijiet tal-lum.".

L-ewwelnett, is-60,000 illi jissemmew fil-Malta National Report illi ġie ppreżentat fil-Brażil, jikkonċernaw bżonnijiet ġodda, pero' mhux bilfors bini ġdid, għaliex f'pajjiżna għandna ħafna bini li sal-lum huwa abbandunat u fil-futur irridu naraw kif nagħmlu użu minnu.

Għar-rigward tal-ħtieġa li naġġornaw il-liġijiet tal-kera, huwa tajjeb illi kelliemi ta' l- Oppożizzjoni wkoll jitkellem dwar dan il-bżonn, u j'Alla l-Oppożizzjoni wkoll tagħmel is-suġġerimenti tagħha dwar il-liġijiet tal-kera f'pajjiżna.

Kif għidt l-aħħar darba, dik kienet liġi li għadda l-Gvern Soċjalista fl- 1979, u li xekklet is-suq tal-postijiet għall-kiri.

J'Alla l-Oppożizzjoni tifhem u tapprezza l-iżball li għamlet, u issa tipprova tagħti s-sehem tagħha għall-ġid tagħna u ta' pajjiżna.

L-Onor.

Portelli kompla jgħid illi l-Onor.

Joe Cassar aktar qabel fil- Leġislatura l-oħra kien wiegħed illi n-nies illi kienu jridu jifdu ċ-ċens ta' l-art illi ħadu mingħand l-Awtorita' tad-Djar, se jkollhom iċ-ċans li jagħmlu dan u se jkollhom ukoll l-għajnuna ta' l-Awtorita'.

Wieħed irid jiftakar illi din il-miżura ta' fidi ta' ċens mill-persuna li tkun ibbenifikat minn plot ta' l-Awtorita' tad-Djar prattika-ment bdiet wara l- 1987 u wieħed irid iħares ukoll lejn il-possibilita' illi din il-miżura tiġi estiża wkoll għal dawk illi ħadu plots anke qabel dak iż-żmien taħt Amministrazzjonijiet oħra.

Il-kelliemi ta' l-Oppożizzjoni qal li l-Gvern għandu jgħidilna wkoll x'inhi l-policy tiegħu dwar bini ta' garages jew washrooms f'side gardens jew front gardens fi blokkijiet ta' bini tal-Gvern ħalli b'hekk inkunu nistgħu ngħinu aħjar lill-poplu Malti.

Safejn naf jien il-liġijiet li jikkontrollaw il-bini ta' garages jew washrooms f'side gardens jew front gardens ta' postijiet tal-Gvern, huma l-istess liġijiet li jirrigwardaw il- bini fil-pajjiż u f'dan is-sens ma nistax nifhem eżattament xi jrid igħid meta qed jipprova jitlob lill-Gvern jispjega aħjar x'inhi l-policy tiegħu.

Il-policy dwar dan il-bini hija eżattament bħal dik ta' bini ieħor f'kull post.

Huwa qal ukoll: Jiddispjaċik tara li għad hawn ħafna inkwilini li ħadu post tal-Gvern u ilhom mill-1990 li talbu biex jixtru dawn il-postijiet u sal-lum għadhom ma jistgħux jagħmlu dan minħabba xi diffikultajiet.

Tajjeb li wieħed igħid, Mr Speaker, li l-Amministrazzjoni preċedenti, diversi drabi bniet blokki ta' flats f'pajjiżna fuq art li ma kenitx esproprjata jew inkella ma waslitx għal ftehim fuq x'se tħallas ta' dik l-art, bil- konsegwenza li llum għandna mijiet, jekk mhux eluf, ta' nies li għalkemm joqogħdu fi flat tal-Gvern, għadhom ma jistgħux jixtru l-post għaliex l- Amministrazzjoni preċedenti kienet għamlet l-iżball - u forsi żball ġenwin - li tat art, jew bini fuq art mhix esproprjata.

Wieħed irid igħid li l- istess problema tikkonċerna wkoll lil numru ta' persuni li bnew fuq plots tal-Gvern li sa dak inhar li ħaduhom- u wkoll f'ħafna każi sal-lum - l-art kienet għadha mhix esproprjata mingħand is-sidien oriġinali, bil- konsegwenza li trasferiment ta' kuntratti ma jistax isir.

Pero' nista' nassigura lill-kelliemi, u b'mod speċjali lin-nies involuti, li se tkun il- policy tiegħi u ta' dan il-Gvern, li kemm jista' jkun malajr dawn il- problemi nsolvuhom għall-ġid ta' l-inkwilini u għall-ġid ta' dawk kollha konċernati.

Imbagħad huwa għamel allegazzjoni oħra li permezz tagħha ried jipprova jċappas lill-Gvern u jbeżża' lin-nies ukoll.

Fil-fatt qal: Min-naħa l-oħra jidher li l-poplu se jdum ħafna biex jingħata plot tal-Gvern u l-poplu huwa bil-għatx.

Jien ma nistax nifhem minn fejn ġab dawn l-allegazzjonijiet.

Din hija xniegħa li qed ixerrduha persistentement il-kelliema ta' l- Oppożizzjoni, mhux hawn ġew - għax hawn ikun hawn min jirrispondihom - imma fil-każini u man-nies biex ibeżżgħuhom.

Ma nafx din ix-xniegħa minn fejn ivvintawha għax assolutament ma jirriżultax li sejrin inwaqqfu l-għoti tal-plots.

Fl-aħħar nett staqsa wkoll jekk il-Gvern jistax jieħu ħsieb it-tiswijiet li jeħtieġu dawn il-postijiet tal-Gvern.

Irrid ngħid ukoll li fuq firxa ta' 40 sena nbnew madwar 9,000 flat u sal-lum l-ebda Gvern fil- pajjiż ma ħa bis-serjeta' l-problema tal-manutenzjoni tagħhom.

Jekk wieħed iħares lejn il-fatt li anke tul l-aħħar 20 sena nbnew mijiet, jekk mhux eluf, ta' flats li ħadd ma ta kashom, biex ma ngħidx ukoll li diversi problemi ta' manutenzjoni ma jingħatax kas tagħhom mill-bidu nett meta jkun qed isir ix-xogħol ta' kostruzzjoni, wieħed irid japprezza li din id- diffikulta' tinvolvi spiża kbira għal pajjiżna.

Imma issa ma jippretendux li dak li ma sarx fi 30 jew 40 sena, f'daqqa waħda nipprovaw nagħmluh f'ġurnata jew f'ġimgħa.

U tagħmel ħażin l-Oppożizzjoni jekk tipprova titfa' l-ħtija ta' dan in-nuqqas ta' manutenzjoni fuq il-Gvern preżenti.

Jekk inhi ħtija ta' xi ħadd, din hija ħtija li tinġarr minn Gvern għal ieħor matul is-snin kollha, kemm ilhom jinbnew il-flats tal-Gvern.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 6 ta' Lulju, fis-6.00 p.m. bl- agenda kif kommunikata mill-Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

IMPORTAZZJONI TA' FROTT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għan-Nutrizzjoni, Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni tad-dipartiment dwar l- importazzjoni tal-frott għax-xhur tas-sajf li ġej meta l-bdiewa Maltin għandhom produzzjoni d-doppju tas-sena l-oħra għas-suq lokali partikolarment fid-dulliegħ, bettiegħ, lanġas, banbinella, settembrina u bajtar ta' San Gwann?

Jikkonsidra l-Ministru li jekk ma jkunx hemm protezzjoni l-bidwi jitlef ħafna mill-valur tal-prodott tiegħu?

Iva jew le?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Id-Dipartiment ta' l-Agrikoltura u Sajd jipprojbixxi l-importazzjoni ta' dawn il-prodotti hawn taħt imsemmija matul il-perjodu indikat:

|Tuffiegħ | bejn 1 ta' Lulju u | | |t-30 ta' Settembru; | |Lanġas | bejn 1 ta' Lulju u | | |l-15 ta' Settembru | |Ħawħ, | bejn 1 ta' Mejju u | |Berquq, |l-15 ta' Settembru; | |Nuċiprisku| | |Għajnbaqar| | |Għeneb | bejn 1 ta' Lulju u | | |l-31 ta' Ottubru; | |Bettiegħ | bejn 1 ta' Mejju u | | |l-31 ta' Ottubru; | |Dulliegħ u|Bejn 1 ta' Ġunju u | |Bajtar |l-31 ta' Settembru; | |Frawli u |Importazzjoni miżmuma| |Lumi |s-sena kollha. |

Il-Ministeru tiegħi jidhirlu li din il-protezzjoni hija adekwata biex tipproteġi l-bidwi meta jkun hawn staġun t'abbondanza, u fl-istess ħin tħares il-bżonnijiet tal-konsumatur.

Dan sar fuq l-parir tal-Fresh Fruit, Vegetable and Fish Advisory Board li fih hemm rappreżentanti ta' l-għaqdiet tal-Bdiewa.

FROTT - PRODUZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għan-Nutrizzjoni, Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'seta' kien il-fatt li filwaqt l-ħafna frott se jkollu produzzjoni għolja, il-ħawħ, cipress u għeneb se jkollu produzzjoni ta' 20% inqas għal dan l-istess staġun?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Il-produzzjoni tal-frott tidde-pendi fuq fatturi differenti tat-temp li jinfluwenzaw kull tip ta' frott b'mod differenti meta jimmaturaw l-istess frott, għalkemm jien m'għandix indikazzjoni li fuq skala nazzjonali, il-ħawħ, nuċiprisk, (mhix ċipress) u għeneb se jkun hemm xi produzzjoni anqas.

IMPORTAZZJONI TA' PATATA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Kemm daħlet f'Malta patata ffriżata u jew tat-trab u ħaxix ffriżat mill-1987 'l hawn, sena b'sena?

Hemm xi kontroll fuq l-importazzjoni ta' dawn il-prodotti Jekk iva x'inhuma?

U dejjem ġew osservati?

ONOR.

JOHN DALLI: Dwar l-ewwel parti tad-domanda ta' l-Onor.

Membru ninformah li dawn il-figuri jidhru fit-Trade Statistics.

Dwar kontrolli, id-Diparti-ment tal-Kummerċ joħroġ liċen-zji għall- importazzjoni ta' dawn il-prodotti skond ir-rakkomandazzjoni tad-Diparti- ment ta' l-Agrikoltura u għalhekk l-Onor.

Membru mitlub jagħmel id-domanda tiegħu lill-Ministru konċernat.

RABAT - TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l- iżviluppi dwar mistoqsija parlamentari numru 30858 Seduta Nru. 577 tal- leġislazzjoni li għaddiet?

ONO.

MICHAEL FALZON: S'issa m'hemmx żviluppi x'wieħed jirraporta aktar mill-informazzjoni li diġa' ngħatat.

SKEJJEL SPEĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Kemm hi twila l-waiting list ta' tfal li qed jistennew li jidħlu fl-iskejjel specjali?

Kemm-il sena ilhom jistennew l-itwal każi?

Xi pjani għandu id-dipartiment biex tinqata' l-waiting list kompletament u każi ġodda jiddaħħlu f'dawn l-iskejjel mal-ewwel?

Id-dipartiment huwa cert li minbarra dawk fuq il-waiting list m'hemmx tfal oħra li suppost jattendu l-iskejjel specjali li fil-fatt qed jinżammu d-dar mill-ġenituri?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Il-waiting list għad-dħul fl-iskejjel speċjali hija hekk:

Skola Anglu Kustodju - 5;

Skola San Miguel - 10.

L-aktar każ li ilu huwa f'San Miguel.

It-talba saret sentejn ilu.

Id- Dipartiment qiegħed jieħu passi biex din il-wiating list tispiċċa billi fil- każ ta' San Miguel qiegħed isir bini ta' klassijiet oħra.

Mhux probabbli li hemm tfal oħra li d-Dipartiment ma jafx bihom.

Hija n- norma llum lill-ġenituri ta' dawn it-tfal mill-bidu nett jirreferu dawn il- każi l-isptar.

Min-naħa tiegħu l-Isptar jagħtihom parir biex jekk iridu aktar għajnuna jersqu lejn id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni li għandu sezzjoni speċjali għal dawn it-tfal.

SKEJJEL - TFAL ĦANDIKAPPATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Meta hu ppjanat li tfal li bħalissa imorru l-iskejjel specjali jittieħdu fi skejjel normali biex jiġu integrati mat-tfal l-oħra?

X'assessment qed isir biex jiġi deciż liema minn dawn it-tfal jistgħu imorru fi skejjel normali?

X'bidliet qed jiġu ippjanati li jsiru fl-iskejjel normali biex jkunu jistgħu jilqgħu fihom studenti ħandikappati?

Meta se ssir kampanja biex tħejji lill-għalliema u lill-ġenituri jaccettaw li tfal ħandikappati jitgħallmu flimkien ma' tfal oħra?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Għandu jingħad illi f'pajjiżna għamilna l- għażla li noħolqu u nżommu skejjel speċjali, iżda l-attendenza fihom mhijiex sfurzata.

Fejn huwa possibbli t-tfal b'ħandikap imorru fi skola normali u jiġu megħjuna, hekk isir.

M'hemmx il-ħsieb li jingħalqu l-iskejjel għaliex inqisuhom indispensabbli.

L-esperimenti li saru f'pajjiżi oħra ġew studjati, iżda ma deherilniex li għandna nbiddlu s-sistema tagħna.

L-għalliema fl-iskejjel normali jaċċettaw bil-ferħa tfal b'ħandikap fil- klassijiet tagħhom.

Nibgħatu għalliem jew instructor inkella Kindergarten Assistant extra biex jgħin fil-klassi.

ASSIGURAZZJONI TA' ĦWIENET TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jikkonsidra li tinbidel il-liġi ta' l-insurance biex stabbilimenti tax-xogħol bħal ma' huma ristoranti, furnara, tal-ħelu, ecc, jkunu responsabbli li mhux biss jassiguraw lilhom infushom, iżda wkoll lill- ġirien, specjalment dawk id-djar li imissu eżatt ma' l-istabbilimenti u dan biex jiġu ikkompensati mill-insurance f'każ ta' incidenti bħal ma' hu ħruq, minflok idumu snin deħlin u ħerġin il-Qorti?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-liġi dwar l-impriża ta' l-Assigurazzjoni tikkontrolla u tirregola l-impriża ta' l-assigurazzjoni u tipprovdi għal ħwejjeġ li għandhom x'jaqsmu magħha jew huma anċillari għaliha.

Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Membru jista' jitħaddem mhux b'emenda fil-liġi dwar l-Impriża ta' l-Assigurazzjoni iżda b'emenda fil-liġijiet li jikkontrollaw u jirregolaw in-negozji msemmijin minnu jew b'kondizzjoni fil- liċenzja rispettiva li tingħata lill-persuni li jħaddmu dawn in-negozji.

MELLIEĦA - TINDIF PUBBLIKU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li kemm jista' jkun malajr issir tindifa ġenerali fil-Housing Estate Ta' Pennellu, fil-Mellieħa peress li l-Estate stess u l-akwati ta' madwaru huma mimlija ħaxix ħażin u skart ieħor?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Għad-dejt it-talba ta' l-Onor.

Mem-bru lill- uffiċjali konċernati.

MELLIEĦA - FOOTBALL GROUND

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Hemm xi ħsieb li d-dressing rooms tal-ground tal-football tal-Mellieħa jitkomplew u jitlestew qabel il-bidu ta' l-istaġun tal-football li ġej?

Jista' l-Ministru jara li dawn jkunu mgħammra b'kollox u r- responsabbilta' tagħhom tingħata f'idejn il-Mellieħa Sports Club?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tlabt lid-Dipartiment tax-Xogħlijiet jara x'jista' jagħmel dwar l-ilment ta' l-Onor.

Interpellant.

Naturalment iridu jsiru konsultazzjonijiet mal-Ministeru responsabbli għall-isport li jikkontrolla l-voti relattivi kif ukoll kull deċiżjoni bħal dik mitluba fl-aħħar parti tal-mistoqsija.

MELLIEĦA BYPASS - CRASH BARRIERS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jordna li jsiru crash barriers f'dik il-parti tal-Mellieħa Bypass li tħares fuq qasam barrani biex jevita periklu għal vetturi?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tlabt lid-Dipartiment tax-Xogħlijiet jara x'jista' jagħmel dwar is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant.

MARD TA' L-ANNIMALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għan-Nutrizzjoni, Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid xi żviluppi seħħew fir-rigward ta' l- introduzzjoni ta' l-ELisa Test għall-kontroll ta' ħafna mard li jista' jidħol f'Malta fost l-annimali lokali?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-Servizz Veterinarju diġa' ġie attrezzat bl-Eliza Test, kemm biex isir kontroll fuq il-mard preżenti, kif ukoll fuq mard eżotiku.

Ngħarraf lill-Interpellant li dan it-test ikopri ċertu mard u mhux kull marda.

POWER STATION - DELIMARA

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid id-data eżatta meta ingħata l-hand over lill-Enemalta proprjeta' tat-turbini u l-boilers tal-Power Station ta' Delimara?

Minn dak iż-żmien 'l hawn inqalgħu xi problemi f'dawn iż-żewġ items li riedu jiġu rranġati?

Jekk fl-affermattiv, x'kienu dawn u kif ġew solvuti?

Kemm għad hawn persuni barranin jaħdmu fil-Power Station, x'nazzjonalita' huma u l-grad tagħhom?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Kemm il-Boilers kif ukoll it-Turbini fil-Power Station ta' Delimara għadhom għaddejjin mill-istadju tal-provi u għalhekk għadhom ma tteħdux over minn Enemalta.

Matul il-provi dan l-aħħar kien osservat li l-windbox fuq Boiler Nru. 1 iċċaqalqet.

Il-Boiler ġie mwaqqaf mill-Kuntrattur biex isiru investigazzjonijiet u x-xogħol ta' rimedju meħtieġ.

L-investigazzjonijiet għadhom ma ġewx konklużi.

L-informazzjoni mitluba rigward il-persuni barranin li qed jaħdmu fil- Power Station hija kif jidher hawn taħt:-

|Grad |Nazzjonali| Numru| | |ta' | | | | | | |Engineer|Awstrijaċi|6 | |s | | | | | Pollakki |1 | | | Ungeriżi |1 | | | Germaniżi|2 | | | Jugoslavi|1 | | | Indjani |13 | | | Ingliżi |10 | | | Taljani |1 | |Skilled |Jugoslavi |22 | |Workers | | | | | Indjani |75 |

POWER STATION - DELIMARA

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Imbilli kien ġie rrapportat li l-Power Station ta' Delimara bdiet taħdem fil-bidu ta' April 1992, x'kienet għalhekk ir-raġuni li dan l-aħħar kien hemm partial shut down ta' areas kbar ta' Malta?

Kemm saru minn dawn is-shut downs minn Settembru 1991 sal-lum?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-Onor.

Interpellant x'aktarx qiegħed jirreferi għall-Press Release li nħarġet mill-Korporazzjoni Enemalta nhar is-17 ta' Ġunju 1992.

Kif wieħed jista' jara mill-Press Release xi partijiet mill- impjant ma kenux qegħdin joperaw nhar it-18 ta' Ġunju 1992.

Dawn kienu it-Turbina Nru. 1 u l-Gas Turbine għaliex kellhom xi ħsarat kif ukoll il-unit numru 8 kien bl-overhaul, filwaqt li l-Power Station ta' Delimara kellha tiġi mwaqqfa temporanjament.

Għalhekk qatt ma kien hemm Shut Down bħala tali fil-Power Station tal- Marsa minn Settembru ta' l-1991.

POWER STATION - DELIMARA

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: L-Output Power Station ta' Delimara ġiet imqabbda mal-grid tas-sistema l-antika?

Jekk fl-affermattiv, meta?

Jekk le, meta hu kkalkolat li dan ix-xogħol se jitlesta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: It-tagħqid ta' Delimara Power Station mas-sistema tad-distribuzzjoni sar fl-4 ta' Novembru, 1991.

POWER STATION - DELIMARA

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: X'kienet ir- raġuni li ġew rrinforzati il-pedamenti ta' xi tankijiet tal-fuel fil-Power Station ta' Delimara?

Min għamel ix-xogħol tal-pedamenti tat-tankijiet?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li ma sar ebda xogħol ta' rinforzar tal-pedamenti ta' tankijiet tal-fuel fil-Power Station ta' Delimara.

XGĦAJRA - RIMI TA' SKART

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Tista' l- Awtorita' tordna li jsiru l-ħitan fi Triq il-Fortizza, Xgħajra fejn għadu mhux mibni sabiex ma jitkompliex isir ir-rimi taż-żibel, l-aktar fil-parti bejn Triq il-Knisja u Triq il-Fortizza tal-Grazzja?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tlabt lid-Dipartiment tax-Xogħlijiet jara x'jista' jagħmel dwar l-ilment ta' l-Onor.

Interpellant.

SPIŻJARA - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Meta ħarġu l-aħħar applikazzjonijiet għal Spiżjara mal-Gvern?

Meta saru l-intervisti?

Meta se joħroġ ir-riżultat?

Kemm applikaw?

Kemm hemm vacancies?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-aħħar sejħiet għall-applikazzjonijiet għal spiżjara mal-Gvern ħarġu fil-Gazzetta tal-Gvern ta' l-20 ta' Settembru 1991.

Dawn kienu tnejn, waħda għal mili ta' postijiet ta' Pharmacist/ Analyst IA (Farmacija) u l-oħra ta' Pharmacist/Analyst IA (Laboratorju).

Kien hemm 21 appliklazzjoni għall-ewwel sejħa u seba' (7) applikazzjonijiet għat-tieni sejħa.

L-intervisti dwar iż-żewġ sejħiet saru f'April 1992.

Ir-riżultat tas- sejħa dwar il-postijiet fil-Farmaċija ħareġ fit-22 ta' Mejju 1992 u dak rigward il-postijiet fil-Laboratorju ħareġ fil-5 ta' Mejju 1992.

Fil-każ tal-postijiet tal-Laboratorju, il-ħames kandidati li għaddew ġew appuntati fit-8 ta' Mejju 1992.

Bħalissa n-numru ta' vakanzi qed jiġi diskuss mal-Management & Personnel Office ta' l-Uffiċċju tal-Prim Ministru abbażi tal-pjanijiet tad- Dipartiment għall-iżvilupp tas-Servizzi Farmacewtiċi tal-Gvern.

SPIŻJARA - PROFESSIONAL STATUS

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Fiex waslu t-taħdidiet biex l-ispiżjara jingħataw il-Professional Status?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-taħdidiet dwar ir-Riforma tas-Servizz Pubbliku kif tolqot lill-ispiżjara qed isiru mal-Management and Personnel Office ta' l- Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Pero' madwar sena ilu kien intlaħaq ftehim biex l-ispiżjara jingħataw salarju fuq bażi personali ta' Lm3,588 fis-sena (scala 22) kif jilħqu u ta' Lm3,725 (Scala 21) meta jilħqu Pharmacist/Analyst I li jipparagunaw mal-gradi ta' Houseman u ta' Professional Officer I rispettivament.

ENEMALTA - BDIL TA' FUSES

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Kemm ilu li sar obbligu li resident iħallas 50c għal servizz ta' tibdil ta' fuse tad- dawl waqt is-sahra mill-Korporazzjoni Enemalta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il-ħlas ta' 50c għall-servizz ta' tibdil ta' fuse tad-dawl waqt is-sahra mill-Korporazzjoni Enemalta, isir skond ir- regolament ta' l-elettriku numru 89 li sar fl-1967.

Skond dan l-istess regolament il-Korporazzjoni għandha dritt ukoll li tiċċarġja tat-trasport.

TELEPHONES - AT/7218/90

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Tista' l-Korporazzjoni Telemalta tipprovdi s-servizz tat- telefon lill-applikant b'Ref: AT/7218/90 li għandu wkoll certifikat mediku?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-applikant bir-referenza AT/7218/90 jingħata s-servizz tat-telefon skond il-programm tax-xogħol li l- Korporazzjoni għandha għal Ħaż Żabbar.

Biex ikunu jistgħu jinqdew l- applikanti f'dan il-likal għad irid isir proġett ta' tqegħid ta' cables.

BIRŻEBBUĠIA - TAQSIMA TAL-GASS

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi għal darba oħra r-residenti tal-Qajjenza f'Birzebbugia ilmentaw ma' l- Interpellant fuq ir-riħa qawwija ta' gass li ħierġa minn cilindri vojta li jintefgħu fit-Taqsima tal-Gass f'Birzebbugia li tinsab qrib ir-residenza tan-nies fil-Qajjenza, jista' jinstab xi rimedju biex dawn ic-cilindri jintefgħu banda oħra ħalli l-gass li jkun baqa' fihom ma joħroġx għal fuq ir-residenti fil-Qajjenza?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Kif kelli okkażjoni nispjega darb'oħra, il-gass li jkun għad fadal fiċ-ċilindri li għalihom għamel referenza l-Onor.

Membru ma jinfetaħx għall-arja iżda jiġi mbattal f'tank permezz ta' apparat apposta.

Iċ-ċilindri li jkunu vojta wara jinqalagħlhom il-valve u jiġu ppustjat mal- ħajt ta' barra ta' l-impjant.

Il-proċess tat-tbattil u l-post fejn jiġu stivati ċ-ċilindri ilu jsir numru ta' snin bl-inqas inkonvenjent għar-residenti tal-viċin.

BIRŻEBBUGIA: BAJJA S-SABIĦA - DRENAĠĠ

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: X'qed isir mid-dipartiment biex id-drenaġġ ma jerġax ifur ġol-Bajja s-Sabiħa u ġol- bajjiet l-oħra ta' Birzebbugia kif sar is-sena li għaddiet?

ONOR.

MICHAEL FALZON: It-Taqsima tad-Drenaġġ tad-Dipartiment tax- Xogħlijiet qed ilesti pumping station ġdid fil-Qajjenza, biex tiġi solvuta l-problema ta' tniġġiż tal-bajja ta' San Ġorg.

Il-problemi ta' Pretty Bay qed jiġu studjati u għalkemm is-sitwazzjoni bħalissa qegħda taħt kontroll, aktarx li jkun hemm bżonn isiru xogħlijiet pjuttost maġġuri fil-futur.

BIRŻEBBUGIA: BAJJA TA' WIED IX-XOQQA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi l- baħar minn Birzebbugia għal Wied ix-Xoqqa qiegħed kulma jmur jickien minħabba proġetti infrastrutturali, jista' jsir xi ħaġa biex jiġi żviluppat l-aċċess għal Wied ix-Xoqqa ħalli għallanqas ir-residenti taż-Żurrieq u Birzebbugia jkollhom area oħra fejn igħumu?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

SAJD - TKARKIR

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għan-Nutrizzjoni, Biedja u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid meta se jemenda l-liġi biex jiġi kontrollat it-tkarkir li qed jaffettwa serjament il-popolazzjoni tal-ħut fl-ibħra Maltin?

Il-Ministru jaqbel ma' l-Interpellant li t-tkarkir li jiġbor anke bajd tal-ħut u ħut żgħir ħafna u b'hekk ma jingħatax cans jikber, għandu jiġi projbit għal kollox minħabba l-qagħda akuta tan-nuqqas ta' ħut li hawn fl-ibħra Maltin?

ONOR.

LAWRENCE GATT: L-Abbozz tal-liġi ġdida tas-Sajd qiegħed għand l- Avukat Ġenerali biex tiġi verifikata.

Ir-regolamenti dwar it-tkarkir li jieħdu ħsieb il-konservazzjoni tal-ħut b'mod xjentifiku huma nkorporati fl-abbozz imsemmi hawn fuq.

SAJD - UŻU TA' BOMBI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għan-Nutrizzjoni, Biedja u Sajd: Jaf li minkejja d-diversi mistoqsijiet li għamilt f'dan il-Parlament lilu u lill-Prim Ministru d-drawwa qerrieda u irresponsabbli li jintużaw bombi biex jaqbdu l-ħut għadha rampanti f'diversi naħat ta' Malta?

Minħabba l-ħsara kbira li qed issir lill-ambjent bl-użu tal-bombi biex jinqatel il-ħut, issa li d-dinja kollha qed issir aktar environmental conscious, meta se jġib liġi fil-Parlament biex min jinqabad juża bombi biex jaqbad il-ħut, ma jeħilx anqas minn ħames snin ħabs?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Fil-liġi ġdida tas-sajd li qiegħda quddem l-Avukat Ġenerali biex tiġi verifikata hemm stipulat multa kbira t'eluf ta' liri għal min jinqabad juża esplussivi biex jaqbad il-ħut.

Dwar l-ewwel pati tal-mistoqsija naf cert li l-patrol boats ta' l-AFM qed jaqdu dmirhom biex din il-drawwa tiġi mrażżna kemm jista' jkun.

PULIZIJA - INGAĠĠ

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Billi ġie rrapportat li kien hemm mijiet li applikaw biex jidħlu pulizija u police trainees, jista' l-Ministru jgħid kemm minn dawk li applikaw huma diġa' jaħdmu u kemm minnhom huma bla xogħol, kemm irġiel u kemm nisa, kemm biex jidħlu pulizija u kemm biex jidħlu police trainees?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li n-numru ta' nies li jaħdmu u dawk li huma bla xogħol li applikaw taħt l-Iskema ta' Taħriġ u taħt l-iskema ta' Apprentisdat huma mqassmin hekk:

TAĦT L-ISKEMA TA' APPRENTISDAT

| |NISA | RĠIEL | | | | | |Jaħdmu | 17 | 23 | |Bla xogħol | 33 | 43 | |Jattendu |7 | 10 | |skola | | |

TAĦT L-ISKEMDA TA' TAĦRIĠ

| |NISA |RĠIEL | |Jaħdmu | 80 |99 | |Bla xogħol | 32 |65 | |Jattendu |1 | - | |skola | | |

CENTRU ĦIDMA SOĊJALI - VOUCHERS

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Diversi persuni minħabba mard jingħataw vouchers mic-Centru Ħidma Socjali biex ikunu jistgħu jieħdu ħrieqi b'xejn bħala parti minn għajnuna medika mingħand id-ditta Prosan.

Jista' l-Ministru jispjega x'inhi r-raġuni li meta xi pazjenti qegħdin imorru għal dawn il-ħrieqi, il-management kull darba jġib xi skuża u ma jagħtihomx bil-konsegwenza li dawn jispiccaw li jkollhom imorru jixtruhom huma minn x'imkien ieħor?

Dan ilu jseħħ mill-inqas minn Frar ta' din is-sena.

Jista' l-Ministru jieħu l-passi meħtieġa biex dan ma jibqax iseħħ?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Iċ-Ċentru Ħidma Soċjali mhux wieħed mid-Dipartiment li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħi.

Nitlob għalhekk lill-Onor.

Interpellant jgħaddi l-mistoqsija lill-Ministru kkoncernat.

SERVIZZI SOĊJALI - ALLOWANCE TA' ĠENITUR

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk wieħed japplika għall-allowance ta' ġenitur din is- sena u l-income tiegħu ta' din is-sena mhux se jeccedi Lm2600 imma d-dħul għall-1991 kien jeccedi Lm2600, din is-sena huwa intitolat għal dan l- allowance?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Biex persuna tikkwalifika għall-Alllowance ta' Ġenitur trid tkun tissodisfa diversi kondizzjonijiet.

Fost dawn hemm li d- dħul gross tal-kopja matul is-sena kalendarja (jiġifieri Jannar - Diċembru) preċedenti - u mhux dik kurrenti - ma jridx ikun qabeż ċertu ammont.

Għaldaqstant l-ommijiet li jikkwalifikaw għal din l-allowance matul is- sena 1992, huma dawk illi fil-każ tagħhom matul is-sena 1991 id-dħul fuq imsemmi ma qabiżx l-Lm2,730.

TELEMALTA - OFFERTI

L-ONOR.

JOE MIZZIstaqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: F'Jannar li għadda ħarġet tender għal tqegħid ta' madum, granite u kisi ta' gypso fil-bini ta' Telemalta, Spencer Hill, Marsa, liema kuntratt ġie mogħti lill-Anġlu Xuereb/Halmann.

Jista' l-Ministru jgħid b'liema kondizzjonijiet ittie-ħed dan il- kuntratt?

Min kienu l-oħrajn li tefgħu t-tender u ma ġietx accettata l-offerta tagħhom?

Anġlu Xuereb/Halmann kissru xi waħda mill-kondizzjonijiet li kien hemm fil-kuntratt?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-kuntratt tax-xogħol imsemmi ngħata lill- Kumpannija Angelo Xuereb Ltd.

It-tender Numru TM/T/114/91 għalqet fil-11 ta' Diċembru u peress li l-Korporazzjoni Telemalta ma rċeviet l-ebda offerta kien ġie deċiż li jintalbu offerti bl-istess kondizzjonijiet normali tat-Tender mingħand kuntrattturi li jagħmlu dan ix-xogħol.

Flimkien ma' l-offerta ta' Angelo Xuereb Ltd. kien hemm offerta oħra mingħand John Muscat Marble Works ta' Ħaż Żebbuġ li kienet għola min ta' A.X. Ltd.

Għalhekk il-kuntratt ingħata lil Angelo Xuereb Ltd. bil- kondizzjonijiet normali ta' tender.

Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol għadu sejjer u jekk isir xi ksur ta' xi kondizzjoni din tiġi trattata skond kif jipprovdi l- kuntratt.

ISLA - FLATS - MANUTENZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jieħu l-passi meħtieġa biex il-complaints li ġew irraportati fil- 11 ta' Mejju, 1992 lid-Dipartiment ta' l-Artijiet dwar ilma li nieżel mill- flat ta' fuq ġo flat No. 2, Block B, D'Homedes Street, Isla (File No L361/36) jiġu mogħtija l-attenzjoni meħtieġa?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tlabt lid-dipartiment tax-Xogħlijiet jara x'jista' jagħmel dwar l-ilment ta' l-Onor.

Interpellant.

KALKARA - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħidli meta se jsir il-bus shelter fejn il-bini ta' Bighi, il- Kalkara li ġie approvat fit-2 ta' Marzu, 1992?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tlabt lid-Dipartiment tax-Xogħlijiet jieħu l- passi neċessarji dwar it-talba ta' l-Onor.

Inter-pellant.

MRIEĦEL - ART GĦALL-UŻU INDUSTRIJALI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi għall-aħħar parti tal-mistoqsija parlamentari numru 2520 jiġifieri li jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra site plan li juri liema art fl-Mrieħel hija zoned għall-użu industrijali large scale?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Qed inpoġġi fuq l-Mejda kopja tal-pjanta mitluba.

PERMESSI TAL-BINI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Kemm ingħataw permessi għall-bini fuq siti 'l barra minn l-schemes li kienu saru bil-liġi Temporary Provision Buliding Act ta' l-1988 sal-lum?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Kif għidt kemm-il darba ir-records tal-PAPB mhumiex kompjuterizzati u l-informazzjoni mitluba mhux possibbli tinġabar mingħajr eżami ta' kull file - wieħed wieħed - tal-files kollha li jirreferu għall-permessi li nħarġu minn meta bdiet titħaddem il-liġi dwar il-permessi tal-bini (Provvedimenti Temporanji).

VALLETTA - XOGĦOL FUQ LOCAL PLANS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jikkonferma li x-xogħol fuq il-local plans għall-areas ta' Marsaxlokk u l-Belt li kien tħabbar li nbeda qabel l-elezzjoni issa jinstab wieqaf?

Għaliex twaqqaf dan ix-xogħol?

Meta hemm il-ħsieb li se jitkompla dan ix-xogħol?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ix-xogħol fuq il-Pjani Lokali ta' l-area tal-Bajja ta' Marsaxlokk bħalissa jinsab wieqaf.

Il-Pjan Lokali tal-Belt qatt ma tħabbar li nbeda.

Ix-xogħol fuq ta' l-ewwel twaqqaf minħabba r-riżorsi professjonali ġew indirizzati fuq l-ipproċessar ta' permessi ta' żvilupp, biex il-pubbliku jinqeda aħjar u tkun introdotta sistema aktar cara.

Fl-istess waqt il- policies tal-Pjan ta' Struttura bdew jiġu ntrodotti fil-proċess.

Ix-xogħol ikun jista' jitkompla meta jiżdiedu r-riżorsi u meta s-sistema msemmija tkun qed tiffonzjona tajjeb u nies professjonali jkunu jistgħu jiddedikaw ħin għall-Pjan.

PJAN TA' STRUTTURA - KONSULENTI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: .Jista' l-Ministru jgħid x'esperjenza għandhom fil-qasam tal-formulazzjoni ta' structure plan id-ditta tal-konsulenti magħżula mill-Gvern Colin Bucharan & Partners?

Fuq kemm-il structure plan ħadmu dawn il-konsulenti u għal kemm minn dawn l-istructure plans kienu responsabbli huma?

Għal liema pajjiżi saru dawn l-istructure plans?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Id-ditta Colin Bucharan & Partners ġiet magħżula flimkien ma' Generale Proġetti biex taħdem fuq il-Pjan ta' Struttura minn kummissjoni mħallta tal-Gvern Malti u l-Komunita' Ewropea li ħallset għall- istudju.

Id-ditta Ingliża kienet involuta qabel fuq diversi consultancies fuq suġġetti intimament konnessi ma' xogħol ta' ppjanar li kien involut fil- Pjan ta' Struttura għall-Malta.

Dan kien jinkludi Regional Planning, Urban Planning, New Towns Planning, Urban Designs, Tourism & Recreation etc. Id- ditta għamlet dan ix-xogħol f'diversi pajjiżi nklużi Skozja, Ingilterra, Olanda, Irlanda, Franza, Spanja, Kuwajt, Seychelles, Saudi Arabija, Libya, New Zealand, Turkija w l-Awstralja.

Id-ditta kienet ukoll responsabbli għall-ewwel pjan nazzjonali ta' żvilupp u pjan ta' Struttura għall-Kuwajt fl-1970 li ġiet aġġornat fl-1983.

Fl-Olanda d-ditta kienet responsabbli biex tintroduċi metodi ġodda bbażati fuq Pjan ta' Struttura għall-Gvern Olandiż f'Midden Ranstad.

Fl-Ingilterra xogħol ta' Structure Planning kien jinkludi l-preparazzjoni ta' pjan għall-West Central Scotland (Glasgow Region) u kienu nvoluti ukoll fi preparazzjoni għal Development Plans għall-Greater London u Tyre & Wear.

Ġew ippreparati jew saru up-dates Master Plans f'New Towns fosthom Telford, Harlow, Corby Llantrisant u Ashford.

Id-ditta wkoll ippreparat pjan ta' struttura u pjan għat-trasport għall- Seychelles, pjan ta' trasport għall-Limassol f'Ċipru u pjan għat-trasport pubbliku f'Trinidad.

MUŻEWIJIET - MUŻEW TA' L-ISTORJA NATURALI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'beħsiebu jagħmel ħalli dik ir- riħa tinten li hemm fil-Mużew ta' l-Istorja Naturali ġewwa l-Imdina tispicca darba għal dejjem?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Jien informat li m'hemmx riħa tinten fil-Mużew ta' l-Istorja Naturali ġewwa l-Mdina.

Jien informat ukoll, li xi tlett xhur ilu d-direzzjoni ta' l-Mdina Dungeons, Mużew privat biswit il-Mużew ta' l-Istorja Naturali, talbet lill- Kuratur ta' dan ta' l-aħħar biex jara jekk ir-riħa tinten li kien hemm fil- mużew tagħhom setgħetx kienet ġejja mis-sistema tad-drenaġġ taħt il-Mużew ta' l-Istorja Naturali.

Konsegwentement, is-Sezzjoni tad-drenaġġ fid-Dipartiment tax-Xogħlijiet ġiet mitluba mid-Dipartiment tal-Mużewijiet biex tiċċekkja għal xi ħsara li minnha setgħet kienet ġejja din ir-riħa.

Madankollu, ma rriżultat ebda ħsara fis-sistema tad-drenaġġ.

KAROZZI BI PJAĊINI BARRANIN

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Kemm hawn karozzi fit-toroq bi pjanci ta' numri ta' barra?

Għalkemm tul ta' żmien jistgħu jinżammu dawn il-pjanci?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma jirriżultaliex li l-Pulizija qatt żammet records ta' dan it-tagħrif stante li huwa l-kontrollur tad-Dwana li jirrilaxxja permessi temporanji għad-dħul f'Malta ta' karozzi bi pjanċi ta' reġistrazzjoni ta' numri ta' barra.

MALTA SHIPBUILDING - VAPURI

L-ONOR.

KARMENU VELLA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasslu t-taħdidiet biex jitħallsu l-vapuri li nbnew għal dak li qabel kienet l-Unjoni Sovjetika?

Kemm hu l-ammont li għad irid jitħallas lil Malta Shipbuilding?

X'arranġamenti hemm fuq il-vapuri li għadhom ma ttieħdux jew ma nħadmux?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l- mistoqsija tiegħu lill-Ministru tal-Finanzi.

ART PRIVATA MEĦUDA MILL-GVERN

L-ONOR.

KARMENU VELLA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jikkonferma li meta tittieħed art mingħand individwu mill-Gvern, din l-istess art terġa' tgħaddi lil dak l-individwu jekk il-Gvern jiddeciedi li dik l-art m'għandux iktar bżonnha?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Meta art li tkun dikjarata mill-President li kienet meħtieġa għal skop Pubbliku tiġi rilaxxata (released), din tmur lura għand dawk li jkunu s-Sidien ta' l-Art fi żmien ir-rilaxx.

EŻAMIJIET - REVIŻJONI TA' KARTI

L-ONOR.

LINO SPITERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: X'mekkaniżmu hemm illum biex kandidati għall-eżamijiet interni mal- Gvern ikunu jistgħu jitolbu reviżjoni tal-karti tagħhom?

Ir-reviżjoni ssir mill-eżaminaturi oriġinali jew minn oħrajn?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Il-mekkaniżmu għall-reviżjoni tal-karti ta' l- eżamijiet li jsiru taħt il-patroċinju tar-Reġistratur ta' l-Eżamijiet kien dejjem l-istess.

It-talba għar-reviżjoni trid issir bil-miktub fi żmien tmint ijiem mill- ġurnata li jiġi ppublikat ir-riżultat.

Min jagħmel it-talba jrid iħallas Lm5 nominali u Lm3 għal kull suġġett li għalih jitlob ir-reviżjoni.

Ir-reviżjoni ssir preliminarjament mill-istess tlett eżaminaturi li jkunu taw il-marka tagħhom individwalment u separatament qabel ma ħareġ ir- riżultat.

Fil-każ li wieħed ma jieħux sodisfazzjon jista' jitlob li r-reviżjoni ssir minn wieeħd estranju u meta jkun il-każ nawtorizza wkoll li l-karta tintwera lill-kandidat biex titneħħa kull diffikulta'.

DIP TAD-DWANA - RELEASING OFFICERS

L-ONOR.

LINO SPITERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid din is-sena kemm telgħu Għawdex releasing officials mid- Dwana?

Kemm telgħu ufficjali meta attwalment kien imisshom barra?

ONOR.

JOHN DALLI: Din is-sena sal-25 ta' Ġunju, 132 uffiċjal tad-Dwana telgħu Għawdex.

Dawn kienu kollha dettaljati ma' l-Outdoor Services Section.

DIP TAD-DWANA - BAGGAGE FEES

L-ONOR.

LINO SPITERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid fl-ewwel ħames xhur ta' (a) l-1991, u (b) l-1992 kemm inġabru dazju mill-bagage room fuq passiġġieri li jaslu Malta bil-baħar u mill-passiġġieri li jidħlu mill-ajruport?

ONOR.

JOHN DALLI: L-ammont ta' dazju miġbur mingħand il-passiġġieri li jaslu Malta bil-baħar jew bl-ajru għall-ħames xhur tas-sena kienu kif jidhru hawn taħt:

|1991 | BAĦAR | AJRU | | | | | | |Lm |Lm | |Jannar | 133.50|16,594.78 | |Frar | 111.00|12,899.90 | |Marzu |689.00 |12,505.00 | |April |1,872.9|14,825.92 | | |0 | | |Mejju |2,520.0|17,131.40 | | |0 | |

|1992 |BAĦAR | AJRU | | | | | | | Lm |Lm | |Jannar | 339.00 |15,600.00 | |Frar | 100,00 | 11,880.60| |Marzu |715.00 | 13,239.00| |April |442.00 | 13,065.00| |Mejju |1,261.20| 13,731.00|

PERMESSI TAL-BINI - PAPB 2537/85

L-ONOR.

LINO SPITERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' jekk jogħġbu l-Ministeru jerġa' jara l-każ tal-PAPB 2537/85 ta' Ms Gina Ellul, ta' Block 14, Flat 3, Rose Park, Santa Lucija, li dwarha deputati oħra kienu kitbulek fl-imgħoddi li minkejja tgħid li kellha l-permess meħtieġ għal tibdila żgħira li għamlet (għalqet faccata ta' gallarija żgħira) għadhom għaddejjin proceduri legali kontriha?

Apparti l-imgħoddi jista' l-Ministru jikkonsidra li l-qagħda tagħha tiġi regolarizzata billi tgħix weħidha u marida u l-bidla li kienet għamlet tagħtiha sigurta' u tħallilha ftit nifs ukoll?

Jista' l-Ministru jara l- każ qabel is-16 ta' Lulju, billi reġgħet ġiet imħarrka għal dak inhar?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Proċeduri fuq il-każ imsemmi mill-Onor.

Membri għadhom għaddejjin għar-raġuni li ma kien hemm l-ebda permess tal-PAPB anżi kien hemm żewġ refusals.

Kulma kien hemm hu clearance mill-Lands Department.

Bħalissa m'hemm ebda talba pendenti quddiem il-PAPB dwar il-każ.

RAPPORT FINANZJARJU 1991

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jispjega item Development of Foreign Orders f'paġna 125 (Expenditure) tal-Financial Report 1991?

ONOR.

JOHN DALLI: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

QORMI - ZEBRA CROSSING

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jordna li jsir zebra crossing f'Mdina Road, Qormi peress li hija traffikuża ħafna u residenti tan-naħa tal-Ħandaq isibuha difficli biex jaqsmu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tlabt li s-suġġeriment ta' l-Onor.

Membru jintbagħat lill-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku.

BANEK - LOHUMBUS

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi:Jista' l-Ministru jagħti breakdown ta' l- ispejjeż/charges/admistration fees li applikant għall-self mill-Lohombus jkollu jħallas?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Qed niġbor l-informazzjoni u nagħti risposta fis-seduta li jmiss.

PROPRJETA' TAL-KNISJA

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'jiġri minn dik il-proprjeta' tal- Knisja, li kienet fuq konvenju sat-30 ta' Ottubru 1991 u li ma ġietx trasferita lill-Gvern, fil-każ illi għal xi raġuni il-konvenju jsir bla effett, u l-proprjeta' għalhekk ma tiġix trasferita lill-terzi persuni?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Skond Art.

1 tal-Ftehim mal-Knisja, proprjeta' li kienet fuq konvenju qabel sar il-Ftehim ma kellhiex tiġi trasferita mill- Gvern u għalhekk ma taqax taħt it-termini ta' Att nru.

IV ta' l-1992.

Art 19 tal-Ftehim mal-Knsija jipprovdi għall-proċeduri f'każ ta' nuqqas ta' ftehim dwar interpretazzjoni jew implimentazzjoni tat-termini tal-Ftehim imsemmi.

KOMUNITA' EWROPEA - DIRETTIVI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jindika kemm huma id-direttivi tal-Komunita Ewropea li jolqtu l-industrija u li se jidħlu fis-seħħ mill-1 ta' Jannar, 1993?

Xi studji specifici saru dwar l-effett tagħhom fuq l-industrija?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Id-domanda tal-Onor.

Interpellant, kif inhi, hija ġenerika ħafna, peress illi d-direttivi tal-Komunita' Ewropea li jolqtu l-industrija, b'xi mod jew ieħor, huma konsiderevoli.

Tistaż tgħid li d-direttivi kważi kollha li jikkonċernaw is-Suq Intern (The Internal Market) tal-Komunita' Ewropea jolqtu direttament jew indirettament l- industrija.

Fost oħrajn, ir-regoli Komunitarji dwar il-Kompetizzjoni huma relevanti wkoll f'dan il-kuntest.

Saru diversi studji dwar l-effett fuq l-industrjija tas-Suq Wieħed Intern, u għalhekk tad-direttivi kollha, li jlaħħqu bħala numru kważi 300, li kellhom isiru u jiġu implimentati mill-pajjiżi membri tal-Komunita' Ewropea sal-1 ta' Jannar 1993, biex dan is-Suq Wieħed Intern ikun jista' jseħħ fit-totalita' tiegħu.

L-iżjed studju ġenerali u importanti li kien sar mill-Komunita' Ewropea kien iċ-Cecchini Report, intitolat "The European Challenge 1992 - The Benefits of a Single Market, li jikkonsisti f'numru ta' volumi.

Saru wkoll studji varji tul dawn l-aħħar snin fuq setturi partikolari tal-industrija.

Mhux possibbli li nagħti informazzjoni iżjed preċiża u dettaljata minħabba n-natura vaga tad-domanda.

RAPPORT FINANZJARJU 1991

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jagħti breakdown ta' l-items Direct Investment Promotion Industries paġna 125 tal-Financial Report 1991?

ONOR.

JOHN DALLI: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

PULIZIJA - TRADE LICENSING BOARD

L-ONOR.

LINO SPITERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta l-aħħar li twaqqaf il-Police Trade Licensing Board?

Minn min hu kompost?

Kull meta jiltaqa'?

Kemm iltaqa' din is-sena?

Kemm għandu applikazzjonijiet għadhom pendenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma jeżisti l-ebda Bord li jismu Police Trade Licensing Board, pero' l-Pulizija għandha żewġ Bordijiet li jikkontrollaw il-ħruġ tal- permessi:

Dawn huma:

1) Bord ta' Pariri dwar Licenzji tal-Pulizija.

2) Tribunal ta' Appelli dwar Licenzji tal-Pulizija.

Il-Bord ta' Pariri dwar licenzji tal-Pulizija kompost min dawn in-nies:

Is-Sur L. Cilia (Chairperson) Dr Jsoeph Troisi (Membru) Is-Sur Norman Bezzina (Membru) Is-Sinjorina Rita Vella Brincat (Segretarja)

It-Tribunal ta' Appelli dwar Licenzji tal-Pulizija huwa kompost min dawn in-nies:

Is-Sur George Borg Cardona (Chairperson) Is-Sur Emanuel Micallef (Membru) Dr A Felice LL.D. (Membru) Is-Sur John Grech (Segretarju)

Il-Bordijiet imsemmija hawn fuq ġew kostitwiti bil-pubblikazzjoni tal- Gazzetta tal-Gvern tat-23 ta' Ġunju 1992.

Sal-lum għadhom ma ltaqgħux.

Ta' min isemmi li dawn l-Bordijiet, naturalment differentment kostitwiti, matul il-1992 kienu jiltaqgħu regolarment skond il-ħtieġa li kienet tiddependi minn numru ta' applikazzjonijiet pendenti.

Fil-fatt il-Bord taż Pariri dwar Liċenzji tal-Pulizija bejn 1 ta' Jannar, 1992 u 31 ta' Marzu, 1992 iltaqa' tmien darbiet.

Quddiem dan il-Bord hemm 45 applikazzjoni pendenti.

It-tribunal ta' Appelli dwar liċenzji tal-Pulizija bejn 1 ta' Jannar, 1992 u 22 ta' Frar, 1992 iltaqa' ħames darbiet.

Quddiem dan il-Bord hemm disa' applikazzjonijiet pendenti.

RAPPORT FINANZJARJU 1991

L-ONOR.

LINO SPITERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kienu l-political officials li, skond ir-Rapport Finanzjarju għall-1991 li inti qegħedt fuq il-Mejda tal-Kamra l-lejla tħallsu b'kollox hu 231, 366 fl-1991?

Fejn kien kull wieħed?

Min kienu?

ONOR.

JOHN DALLI: L-informazzjoni mitluna mill-Onor.

Membru hija kif ġej:

|President |Lm7,168 | |Speaker | 3,056 | |Dep Speaker |2,776 | |Prime Minister | 6,266 | |Leader of | 2,998 | |Opposition | | |Ministers (9) | 47,221 | |Members of |127,407 | |Parliament | | |Parliamentary |34,474 | |Secs (4) | | | | --------- | |TOTAL | Lm231,366 | | | --------- |

PULIZIJA - PERSUNI RAPPORTATI NIEQSA

L-ONOR.

LOUIS CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: X'inhi r-raġuni li ritratti ta' persuni li huma mfittxija mill- pulizija u li jinsabu murija fuq notice boards fl-għases tal-Pulizija ma jistgħux ikunu wkoll għad-dispożizzjoni tal-mezzi ta' komunikazzjoni (gazzetti u TV) biex jagħmlu użu minnhom f'rapporti li jista' jkollhom dwar l-assenza ta' dawn il-persuni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mhux kull każ ta' persuna mfittxija mill-Pulizija għandu bilfors jispiċċa fil-gazzetti għaliex wieħed irid jagħti każ x'tista' tkun ir-raġuni ta' tali tfittxija.

Għaldaqstant, hu prudenti li nħalli tali deċiżjoni fil-ġudizzju tal-Kummissarju tal-Pulizija.

ŻABBAR - TOROQ

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' d- dipartiment koncernat jieħu ħsieb jasfalta t-toroq ta' Pjazza San Ġakbu, f'Ħaż-Żabbar, u madwarha, inklużi Triq ic-Cimiterju, Triq San Ġużepp u Triq Santa Marija?

ONOR.

MICHAEL FALZON: It-toroq imsemmija huma diġa' asfaltati.

Tlabt l-uffiċċju distrettwali tad-Dipartiment tax-Xogħlijiet jieħu ħsieb xi xogħol ta' manutenzjoni li jista' jkun hemm bżonn.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - GĦOTI TA' HEARING AID

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 2553 (Seduta 29), jista' d-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni (SEu) jipprovdi permanentement hearing aid lil dan it-tifel?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Iva d-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni ħa l-passi kollha meħtieġa sabiex it-tifel imsemmi fil-mistoqsija parlamentari nru.

2553 jiġi provdut bi hearing aid tajba għal bżonnijiet edukattiva tiegħu.

Din il-hearing aid dalwaqt tingħata lit-tifel minn kunsinja ta' hearing aids ġodda u moderni li t-taqsima Edukazzjoni Speċjali ordnat għal din is- sena, wara s-sejħa normali ta' tender.

GĦAWDEX: XAGĦRA - MIŻBLA

L-ONOR.

KARMENU BORG staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jidhirlu l- Ministru li l-miżbla (refuse dump) ġewwa x-Xagħra, Għawdex għandha tiġi mneħħija u tibda titħaddem sistema oħra li ma' tkunx ta' ħsara għall- ambjent u ta' nkonvenjent għar-residenti Għawdxin?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il-problema tal-miżbla fil-Qortin tax-Xagħra ilha tinħass għal bosta snin.

Għalhekk, il-Ministeru għal Għawdex mill-ewwel, f'Ġunju 1987 ħa l-passi meħtieġa biex tiġi studjata din il-problema bis- serjeta'.

Fil-fatt, kumpannija barranija ġiet ikkommissjonata biex tagħmel studju dwar il-problema tar-reċiklaġġ ta' l-iskart f'Għawdex.

Dan l-istudju ġie sottomess lill-Gvern li qed jikkonsidra x'passi jistgħu jittieħdu fid-dawl tal-konklużjonijiet li saru.

PULIZIJA - KAŻ TA' BUGEJA ALFRED

L-ONOR.

LOUIS CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Fiex waslu l-investigazzjonijiet tal-Pulizija dwar il-ħarba ta' Alfred Bugeja magħruf bħala il-Porporina mill-isptar San Luqa fis-27 ta' Mejju li għadda?

X'konsiderazzjoni qed tagħti l-pulizija l-possibilita' li dan ħarab minn Malta b'passaport falz?

Jekk fl-affermattiv, saru xi kuntratti dwar il-ħarba ta' Alfred Bugeja ma' l-Interpol u ma' dawk fl-Awstralja billi teżisti l-possibilita' li dan jista' jkun li qiegħed hemmhekk?

ONOR.

LOUIS GALEA: S'issa l-investigazzjonijiet huma inkonklussivi, għadhom sejrin u m'huma qed jeskludu l-ebda ipotesi.

PULIZIJA - PERSUNI RAPPORTATI NIEQSA

L-ONOR.

LOUIS CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti lill-Parlament lista aġġornata tal- persuni li sal-lum huma mfittxija mill-Pulizija u/jew rapportati nieqsa?

Minn min, minn fejn u kemm ilhom imfittxija u/jew rapportati nieqsa

ONOR.

LOUIS GALEA: Skond ir-rekords tal-Pulizija n-numru ta' ċittadini Maltin li jinsabu fuq il-lista' ta' persuni assenti u huma mfittxija mill- Pulizija huwa ta' 15, sitt nisa u disa' irġiel.

Id-data tar-rapport l- aktar antik tmur lura għal 4 ta' Awissu, 1970.

Ma jidhirlix li huwa opportun li d-dettalji tal-persuni jixxandru f'dan l- istadju pero' se nagħti t-tagħrif mitlub bżmod privat lill-Onor.

Interpellant.

IRAQ - KUMMERĊ

L-ONOR.

LOUIS CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Xi ftehim għal kummerc ta' xiri ta' prodotti maħduma lokalment kien hemm għall-Iraq?

Kif dan kien milqut mill-Gwerra tal-Golf Persjan?

Kemm-il darba industriji lokali li kellhom ordnijiet għal dak il-pajjiż għamlu talba lin-Nazzjonijiet Uniti biex jingħataw kumpens?

Jekk fl-affermattiv, kemm hu l-ammont ta' flus mitlufa f'ordnijiet ta' xogħol għall-Iraq?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħmel din il-mistoqsija lill-Onor.

Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin.

ĦABS ĊIVILI - DIRETTUR

L-ONOR.

LOUIS CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta l-Gvern beħsiebu jaħtar Direttur għal Ħabs Civili?

Jekk beħsiebu jaħtru, ikun konsidrat li tingħażel il-persuna adatta għal din il-kariga tant responsabbli mhux biss lejn l-istat iżda wkoll lejn ir- riforma tal-priġunier innifsu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Ministeru propona tibdil strutturali f'dan il- qasam li permezz tiegħu nkunu nistgħu nwaqqfu Direttorat tas-Servizzi Korrettivi li jkollu mhux biss r-responsabbilita' tal-Ħabs iżda jkollu wkoll r-responsabilita' ta' ħwejjeġ oħra relatati mal-korrezzjoni ta' l- individwu, bħal strutturi ta' rijabilitazzjoni u servizz ta' probation.

Naħseb li mill-kontenut tar-risposta ta' l-ewwel parti tal-mistoqsija diġa' hemm indikazzjoni ċara li l-persuna li tintgħażel għal dan il-post irid ikollha l-kwalitijiet meħtieġa biex jintlaħaq l-iskop ewlieni, fosthom il-kwalita' ndikata mill-Onor.

Membru.

PULIZIJA - OFFERTA' TA' FLUS GĦAL INFORMAZZJONI

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Nirreferi għall-mistoqsija parlamentari numru 2178 fejn jiena staqsejt lill-Ministru "Għaliex ma ġietx offruta l-ebda somma ta' flus fil- każ tal-hold-up li sar ftit tal-ġranet qabel l-aħħar elezzjoni fi Triq ta' Ħal Luqa u lanqas f'każi ta' hold-ups oħra li saru f'dawn l-aħħar ħames snin" bħal dik li ġiet offruta dan l-aħħar.

Jidhirlu l-Ministru li t-tweġiba tiegħu fis-sens li "ir-raġuni hi ovvja", ma tispjegax x'inhuma l-kriterji oġġettivi li jirregolaw deciżjonijiet simili u li jolqtu flus il-poplu, u allura jidhirlu l-Ministru li għandu l- obbligu li jirrispondi għat-tieni parti ta' l-istess mistoqsija parlamentari numru 2178?

ONOR.

LOUIS GALEA: BL-ovvju ridt infisser li dawn id-deċiżjonijiet jittieħdu fid-diskrezzjoni tal-Pulizija li ma tistax tagħmel pubblika l- istrateġija li tiddeċiedi dwarha minn żmien għal żmien biex tiġġieled il- kriminalita'.

ANZJANI - SERVIZZ TA' TELECARE

L-ONOR.

TONY NICHOLL staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Koppja anzjana Pace ta' 33 Coleridge Street, Gżira għal ħafna żmien ilha tistenna l-applikazzjoni tagħha għas-servizz tat-telecare.

Jista' l-Ministru minħabba raġunijiet ta' saħħa jieħu l-passi meħtieġa biex din il-koppja tinqeda peress li dan is-servizz huwa essenzjali għaliha?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jiena nformat li l-koppja Pace għamlu l-applikazzjoni għas-servizz tat-Telecare fit-8 ta' Mejju, 1992 u li l-kuntratt bejn il- koppja msemmija u d-Dipartiemnt għall-Kura ta' l-Anzjani sar fit-12 ta' l- istess xahar.

Id-Dipartiment ta' l-Anzjani ġie informat mill-Korporazzjoni Telemalta li l-installazzjoni ta' l-apparat se jsir fil-jiem li ġejjin.