MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 258 It-Tlieta, 7 ta' Marzu, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 258

It-Tlieta, 7 ta' Marzu, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 7 ta' Marzu, 2000

WERREJ MINUTI 688

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 688

TQEGĦID TA' KARTI 693

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET (IT-TIENI QARI) 694 BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL (SECOND READING) 694

AĠĠORNAMENT 720

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 725

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 257 li saret fis-7 ta' Marzu, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

TOROQ - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati fid-dipartiment tat-toroq mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000?

Jista' jgħid ukoll jekk dawn ġewx impjegati wara l-ħruġ ta' sejħa għal applikazzjonijiet?

Jekk jirriżulta li dawn ġew impjegati mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' jgħid kemm kien ilhom li applikaw?

Jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw, jista' l-Ministru jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li fil-perijodu msemmi ma ġewx impjegati ħaddiema ġodda mad- dipartiment tat-toroq.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li numru ta' residenti fl-Imtarfa ilhom xhur sħaħ jirrapportaw dwar problemi li jeżistu fis-sistema tat-trasport pubbliku, jista' l-Ministru jinformana bl-iżviluppi li seta' kien hemm dan l-aħħar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jekk l-Onor.

Membru qed jirriferi għall-kwestjoni konnessa mal-venda tal-karozzi tal-linja tar-Rabat, nista' ninforma lill- Kamra li l-ġimgħa li għaddiet intlaħaq ftehim dwar il-mod kif se jibdew jaħdmu l-karozzi fuq din il-linja.

Għalkemm diffikultajiet dejjem jibqa', qegħdin naraw li l-kondizzjonijiet kif ukoll il-ħinijiet jibdew jiġu osservati skrupolosament.

MALTACOM - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati mal-Maltacom mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jien informat li matul il-perijodu li għalih qed issir riferenza giet impjegata persuna waħda wara sejħa għal applikazzjonijiet.

Barra minn dan, matul l-istess perijodu persuna li kienet impjegata mal- kumpannija fuq bażi part-time giet impjegata fuq bazi permanenti.

SANITA' - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati fid-dipartiment tas-sanita' mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma jeżistix dipartiment tas-sanita'.

Jekk l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għad-dipartiment tas-saħħa pubblika, ninformah li ma ġewx impjegati ħaddiema ġodda fl-imsemmi dipartiment mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, riċentement dawk li kellhom il-karta blu ġew mitluba biex imorru l-uffiċċju tas-servizzi soċjali u minflok il-karta blu jingħataw kartuna roża.

Jista' l-Ministru jgħidli jekk dawn in-nies hux se jkunu ntitolati li jieħdu mediċinali li għandhom x'jaqsmu mad- dijabete biss?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Dawk kollha li għandhom il-kartuna r-roża - ċioe' d- dijabetiċi li m'għandhomx income biżżejjed, il-pensjonanti u dawk li jirreġistraw għax-xogħol - se jibqgħu intitolati li jieħdu l-firxa ta' mediċini li qegħdin fuq il-formolarju.

Meta kienet ittieħdet id-deċiżjoni li d-dijabetiċi jkunu ntitolati għall-mediċini kollha kienet għadha ma teżistix ix-schedule five u, kif jiġri ħafna drabi meta nintroduċu xi sistema ġdida, is-sistema l-qadima ninsew inneħħuha.

Kien qed jiġri li min kellu l-kartuna l-blu kien intitolat li jieħu mediċini tad-dijabete pero', minħabba l-liġi li kien hemm qabel, dan kien awtomatikament intitolat li jieħu l-mediċini kollha li hemm fuq il-formolarju.

Allura d-dipartiment kellu jagħmel korrezzjoni għax ħafna drabi min kellu l-kartuna l-blu, għax kien dijabetiku, kien qed jieħu mediċini li m'humiex indikati għal ċertu tip ta' mard.

Issa dan ġara għax is-sistema kienet ġiet replaced b'waħda aħjar, billi l- gvern tal-ġurnata - jidhirli li kien gvern Laburista - kien għamel sistema li biha d-dijabetiċi ikunu ntitolati għall-mediċini kollha tad-dijabete b'xejn.

U r-raġuni kienet waħda valida għax tant kellna prevalenza kbira ta' komplikazzjonijiet ta' dijabete, li l-gvern kien iddeċieda li kien aktar cost-effective li tikkura d-dijabete billi tagħti mediċini b'xejn milli toqgħod tistenna li jinqalgħulek il-komplikazzjonijiet.

Din tat tiżultat tajjeb, anke minħabba l-fatt li l-gvern kien nieda kampanja edukattiva aktar effettiva u naturalment bis-saħħa t'hekk kibret il- konoxxenza fost il-pubbliku dwar id-dijabete.

Fil-fatt dawk il- komplikazzjonijiet u amputazzjonijiet li konna naraw għaxar sena ilu llum kważi spiċċaw kompletament.

Jiġifieri din is-sistema riedet tiġi kkoreġuta għax kien qed isir abbuż minnha, ħalliha li abbuż jibqa' jsir dejjem.

Il-bieraħ stess, believe it or not, qarib ta' pazjent ġabilna lura massa enormi ta' mediċini biex forsi nagħmlu użu minnhom; u dawn kienu kollha skaduti - fost dawn kien hemm 48 inhaler Ventolin u 48 inhaler Atrovent - u għalhekk irridu nqajmu ftit iżjed kuxjenza f'dan ir-rigward.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jiġifieri jekk qed nifhem sew, il-kartuna l-blu tad- dijabete mhux se tibqa' teżisti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jekk niftakar sew - issa nerġa' nivverifika - min għandu l-kartuna l-blu m'huwiex awtomatikament se jingħata l-kartuna r-roża jekk ma jikkwalifikax għaliha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, il-mistoqsija tiegħi kienet proprju din, jekk kulmin għandu l-kartuna l-blu huwiex se jispiċċa b'kartuna roża u allura jkun intitolat għal dak kollu li tintolak għalih il-kartuna r-roża.

Issa l-Ministru donnu qed jgħid li probbabilment irid isir eżerċizzju biex min għandu l-kartuna l-blu u l-kartuna r-roża jibqa' bil-kartuna r-roża, u min għandu l-kartuna l-blu imma ma jikkwalifikax għall-kartuna r-roża jibqa' bil-kartuna l-blu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Hekk hu.

Għax wieħed jifhem li bniedem dijabetiku jingħata l-kartuna l-blu imma jekk awtomatikament dan ikun intitolat għall- kartuna r-roża, irrispettivament mid-dħul tiegħu, ikun qed jidħol fi branka, oħra fejn ma jibqax jiġi assessed fuq l-income jew il-pensjoni, u b'hekk tkun qed tiftaħ ċavetta għall-abbuż.

Pero' dawk li huma rikonoxxuti bħala dijabetiċi xorta waħda se jibqgħu jingħataw il-kartuna l-blu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, dwar il-kumment tal-Ministru li m'għadniex naraw amputazzjonijiet u komplikazzjonijiet tad-dijabetiċi li konna naraw għoxrin sena ilu, naħseb li nkunu ġusti jekk kemm-il darba nirringrazzjaw lill-community care u lin-nurses ta' l-MMDNA li jagħmlu servizz ta' l-għaġeb mal-pazjenti li qabel ma kienx jeżisti.

Ilkoll kemm aħna għandu jkollna moħħna mistrieħ li nħallu f'idejn nies bħal dawn u għandna għalfejn nirringrazzjawhom għax qed jagħtu servizz verament tajjeb.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Naqbel perfettament ma' dak li għadu kemm qal l- Onor. George Vella.

AIR MALTA - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati ma' l-Air Malta mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000?

Jista' jgħid ukoll jekk dawn ġewx impjegati wara l- ħruġ ta' sejħa għal applikazzjonijiet?

Jekk jirriżulta li dawn ġew impjegati mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' jgħid kemm kien ilhom li applikaw?

Jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw, jista' l-Ministru jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li matul il-perijodu msemmi l-Air Malta impjegat persuna waħda fil-kariga ta` group financial controller wara li saret sejħa pubblika għall-applikazzjonijiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux se jiġu mpjegati numru ta' stewards fuq il-linja ta' l-ajru fil-ġejjieni qarib?

Jekk iva, kemm se jkun in-numru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ta' kull sena l-Air Malta timpjega diversi persuni f'kariga temporanja minħabba l-volum tax-xogħol li jkun hemm fix-xhur tas- sajf - ħafna drabi dawn jibdew minn April jew Mejju u jispiċċaw f'Ottubru jew Novembru - u n-numru ta' dawn l-impjegati mhuwiex xi ħaġa fissa, at least at this stage, għax dan jiddependi mil-load li l-Air Malta tkun qed toffri, u ċioe' mill-bżonnijiet ta' dik is-sena partikolari.

Pero' huwa mistenni li għall-ħabta ta' April isir xi recruitment on a part-time basis għal diversi kategoriji ta' nies li ħafna drabi jibdew jaħdmu minn Mejju 'il quddiem.

MDC - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati ma' l-MDC mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000?

Jista' jgħid ukoll jekk dawn ġewx impjegati wara l-ħruġ ta' sejħa għal applikazzjonijiet?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li matul il-perijodu msemmi ma gewx impjegati ħaddiema godda mal-korporazzjoni għall-izvilupp ta` Malta.

WHITE ROCKS - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 lill-ħaddiema tal-White Rocks holiday complex?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu): Ninsab informat li ma ngħata l-ebda trasferiment lill-ħaddiema tal-White Rocks holiday complex tad-dipartiment tat-turiżmu bejn id-dati msemmija fil-mistoqsija.

Peress li kif jaf l-Onor.

Interpellant wasal iż-żmien li l-gvern jiddisponi minn dan il-complex, bħalissa qed isir eżerċizzju biex possibbilment jinstab xogħol alternattiv għall-ħaddiema.

Transfers dejjem isiru skond l-esiġenzi tas-servizz.

BIGHI - ĊENTRU GĦAR-RESTAWR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema bħalissa fiċ-ċentru għar-restawr f'Bighi?

Xi gradi għandu kull ħaddiem?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Nirriferi l- Onor. Membru għat-tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari nru.

10965, 10416, 11107 u 11541.

TARZNA - BAĊIR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-pjanti tax-xogħlijiet li qed isiru, relatati mal-ħajt tal-baċir nru.1?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Ambjent): Inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra kopja tal-pjanti tax-xogħlijiet li qed isiru relatati mal- ħajt tal-baċir nru 1.

PENSJONANTI - SUSSIDJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid għal-liema tip ta' sussidju, bħal dawl, telephones u kera, huma intitolati l-pensjonanti u dawk reġistrati bħala unemployed?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-pensjonanti u dawk reġistrati bħala persuni bla mpjieg jistgħu jikkwalifikaw għal sussidju fuq dawl u ilma jekk jissodisfaw it-test tal-mezzi, kif jinsab fit-tieni parti tat-Tieni Skeda ta' l-Att tas-Sigurta' Soċjali.

Persuni li jikkwalifikaw għal għajnuna soċjali, għajnuna għal disimpjieġ, pensjoni ta' l-eta', pensjoni għal diżabilita', pensjoni għal persuni b'vista batuta, kif ukoll pensjoni għal wens, jikkwalifikaw għal żieda fir- rata jekk ikunu qed iħallsu l-kera fuq il-post tar-residenza tagħhom.

Id-dipartiment għall-ħarsien ta' l-anzjani jagħti sussidju fuq il-ħlas tal-kera tat-telefon lil dawk il-persuni 'l fuq minn 60 sena li għandhom il- karta r-roża.

Dan id-dipartiment jagħti wkoll eżenzjoni tal-kera tat- telecare lil persuni li jgħixu waħedhom jew ma' persuni anzjani oħra, li għandhom 'l fuq minn 60 sena u li għandhom il-karta r-roża.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li qed jingħad illi sussidju jingħata, u peress li minn risposta għal mistoqsija parlamentari oħra jirriżulta li f'xahar wieħed biss il-gvern ġabar 'il fuq minn Lm600,000 f'dik li hija VAT fuq servizzi ta' telekomunikazzjoni, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk id-dipartiment hux qed jikkonsidra jew jagħmel assessment dwar kif qed jiġu affettwati l-persuni li jiddependu mill-benefiċċji soċjali f'dan ir- rigward?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dan l-eżerċizzju għamlu l-gvern qabel ma ħabbar il- miżuri tal-budget.

Minn assessment dettaljat ta' x'impatt kien se jkollhom dawn il-miżuri, jirriżulta li l-piż infirex b'mod illi dawk li l-inqas jifilħu ġew affettwati bl-inqas mod.

Allura r-risposta għal din id-domanda hi li l-gvern għamel din l-analisi qabel ma ħabbar il-miżuri kollha u qagħad attent illi b'dawn il-miżuri dawk li l-inqas jifilħu jkunu l-inqas illi jerfgħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Karl Chircop, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Jista' l-Ministru jgħid kemm il-familja tikkwalifika għal sussidju fuq l-ilma u d-dawl?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, il-mistoqsija oriġinali kienet dwar x'sussidji huma ntitolati għalihom il-pensjonanti u dawk reġistrati bħala unemployed, u allura informazzjoni dettaljata dwar in-numru ta' familji li jikkwalifikaw m'hijiex available fil-file li għandi f'idejja.

Pero' jekk l- Onor. Interpellant jagħmilli mistoqsija bil-miktub lest inwieġbu bil-qalb kollha.

SKEJJEL - KOTTONERA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'se jsir b'mod konkret sabiex tfal mill-Kottonera jġibu riżultati aħjar fl-eżamijiet?

Peress li huwa fatt magħruf li l-agħar riżultati qed ikunu ta' dawk it-tfal mill-Kottonera, ma jidhirlux il-Ministru li issa smajna biżżejjed dwar il- bżonn li ssir xi ħaġa biex titjieb is-sitwazzjoni u hemm bżonn li ngħaddu għal azzjoni immedjata?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): B'żieda ma' dak li diġa' għedt fil-mistoqsija parlamentari nru.

14340, informat li l- provvedimenti kollha li jittieħdu għal edukazzjoni ta' kwalita` għat-tfal Maltin jittieħdu wkoll għat-tfal tal-Kottonera.

Barra minn hekk qegħdin jittieħdu miżuri ta' diskriminazzjoni pożittiva - dawn jeħtieġ li jkunu intensifikati - li jiffavorixxu aktar lil dawn it-tfal.

ŻABBAR - ST PETER'S - DWAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r- raġuni li d-dwal tal-bandli fl-area ta' St Peter's, fil-limiti ta' Ħaż- Żabbar, ilhom għal ħafna ġimgħat ma jixegħlu?

Jista' jara li dawn jissewwew?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li l-playing-fields fl-inħawi ta` St. Peter's - fil-limiti ta` Ħaż-Żabbar - huma responsabbilta` tal-kunsill kokali u għalhekk il-manutenzjoni tad-dawl f`dan il-post għandu jieħu ħsiebha l-imsemmi kunsill lokali.

KALKARA - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li jsir ix-xogħol li hemm bżonn fit-triq imġarrfa li tagħti mill-Kalkara għat-Toqba tal-Birgu?

Jekk forsi jrid isir xi xogħol minn nies li jaqgħu taħt il-ministeru għat- trasport u komunikazzjoni, jista' l-Ministru jara li dan isir peress li din it-triq tintuża ħafna minn nies tal-Kottonera?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Jien informat li diġa' nħarġu l-offerti biex dan ix-xogħol isir.

PENSJONANTI - GĦOLI TAL-ĦAJJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l- Ministru jgħid meta l-gvern se jonora l-wegħda elettorali li jagħti żieda sħiħa għall-għoli tal-ħajja lill-pensjonanti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li diġa' kelli l- opportunita' li f'din il-Kamra nispjega l-pożizzjoni tal-gvern dwar il- qasam tal-pensjonijiet.

Wara li jkollna r-rapport finali tal-kummissjoni nazzjonali għar-riforma tal-welfare, inkunu nistgħu naħsbu bis-serjeta' għall-futur tas-sigurta' soċjali, u dan wara li jkunu ressqu l-fehmiet tagħhom il-partijiet kollha nvoluti f'dan il-qasam.

Kif taf l-Onor.

Membru, l-oppożizzjoni wkoll ġiet mistiedna tressaq l- opinjoni tagħha għall-ġid tas-sigurta' soċjali f'pajjiżna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Gatt.

TQEGĦID TA' KARTI

MR SPEAKER: Il-Ministru Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda:

Avviż Legali Nru 38 ta' l-2000 - ordni ta' l-2000 li jemenda l-ordni dwar id-delega ta' infurzar mill-kunsilli lokali;

F'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar għalliema barranin li jgħallmu fi skejjel tal-knisja, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

F'isem il-Ministru tal-Finanzi, nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru. 36 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 li jemendaw it-tieni skeda li tinsab ma' l-Att dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud;

Avviż Legali Nru. 37 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 li jemendaw it-tielet skeda li tinsab ma' l-Att dwar it-Taxxa tad-Dwana u s-Sisa; u

Avviż Legali Nru. 39 ta' l-2000 - regoli ta' l-2000 li jemendaw ir- regoli ta' l-FSS; u

f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru 35 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 li jemendaw ir-regolamenti dwar il-liċenzi tal-pulizija.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-7 ta' Marzu, 1999.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri huwa in possession.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, dalgħodu kont qed nitkellem fuq l- impatt li qed iħallu l-miżuri li tħabbru fl-aħħar budget, liema miżuri se jidħlu fis-seħħ permezz ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna u, fost affarijiet oħrajn, spjegajt kif mill-1987 'l hawn il-gvern Nazzjonalista rnexxielu joħloq problemi finanzjarji konsiderevoli.

Jien semmejt ukoll li sa Settembru 1998 il-Partit Nazzjonalista kien għadu jiċħad li kienet teżisti xi problema finanzjarja u kien biss wara li għaddiet l-elezzjoni li l-gvern ta' Fenech Adami beda jammetti dan kollu.

Li għadhom m'humiex qed jammettu l-membri tan-naħa l-oħra llum huwa l-fatt li l-problemi finanzjarji li qed ikollu jiffaċċja pajjiżna ħoloqhom il-gvern Nazzjonalista, u filwaqt li qed ikun hemm drabi fejn il-membri tan-naħa l- oħra jargumentaw li dawn il-problemi ġew ikkaġunati mit-8,000 ħaddiem li l- gvern Laburista ta' qabel l-1987 kien daħħal fis-servizz pubbliku, qed ikun hemm drabi oħra fejn dawn jargumentaw li l-problemi ġew ikkaġunati mill-gvern ta' Dr. Alfred Sant ta' bejn l-1996 u l-1998.

Ma nistax nifhem kif il-membri tan-naħa tal-gvern qed jitfixklu fi kliemhom stess, Mr Speaker!

Madanakollu jien ngħid li llum kulħadd qed jirrealizza, anke sħabna stess tan-naħa l-oħra, li l-problemi finanzjarji tal-pajjiż inħolqu mill-gvern Nazzjonalista bil-mod irresponsabbli li mexxa l-pajjiż qabel l-1996.

Bħalma għedt dalgħodu, dawn il-problemi finanzjarji kienu anke wasslu biex il-gvern Nazzjonalista jevita li jippreżenta budget għall-1997, bl-iskuża li ma kellux għalfejn jippreżenta budget qabel l-elezzjoni biex joqgħod jgħammex lin-nies.

Imma ma domniex wisq biex indunajna li l-Partit Nazzjonalista ma tantx kellu biex jgħammex lin-nies, anzi kellu biex iwerwirhom, u m'għandix dubju li kieku ressaq il-fatti kollha quddiem il- poplu żgur li t-tkaxkira li ħa fl-1996 kienet tkun ikbar.

Pero` d- diżonesta` tal-gvern Nazzjonalista wasslitu biex jevita li jippreżenta budget u minflok għażel li jsejjaħ elezzjoni bikrija f'Ottubru ta' l-1996.

Kuntrarjament għall-gvern Nazzjonalista, minn mindu l-Partit Laburista ħa t- tmun f'idejh u xegħellu r-red light, dan mal-ewwel għarraf lill-poplu bis- sitwazzjoni li kien jinsab fiha l-pajjiż u mal-ewwel beda jieħu l-miżuri neċessarji biex jipprova jtejjeb il-qagħda.

Ta' min jgħid li meta l-Partit Laburista tela' fil-gvern, ma sabx biss problemi fil-finanzi pubbliċi imma anke f'dawk il-korporazzjonijiet u l- entitajiet li gvern, b'xi mod, għandu sehem fihom.

Madanakollu hekk kif il- gvern Laburista beda jieħu ċerti miżuri biex itejjeb is-sitwazzjoni, il- membri ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien tgħidx kemm kienu għajruna u akkużawna li daħħalna 33 taxxa.

Ara llum, li reġgħu qegħdin fil-gvern, il- maġġoranza l-kbira ta' dawn it-taxxi ħallewhom hemm, allavolja għandi nifhem li hekk kif dawn it-taxxi kienu anti-soċjali meta n-Nazzjonalisti kienu fl-oppożizzjoni, għadhom anti soċjali llum.

Hawn ta' min isemmi wkoll li minkejja li qabel l-elezzjoni l-kap ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż- żmien kien wiegħed li jekk kemm-il darba l-partit tiegħu jitla' fil-gvern dan se jnaqqas il-piż tat-taxxi, illum ir-realta` hi li l-gvern Nazzjonalista żied il-piż tat-taxxi fiż-żewġ budgets konsekuttivi li għamel, u dan il-piż żiedu fuq il-ħaddiema u fuq min jiflaħ l-inqas.

Imbagħad xi ngħidu għal dik il-wegħda li kien għamel il-Partit Nazzjonalista qabel l-elezzjoni, meta kien qal li hekk kif nirriattivaw l- applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea se nibdew nirċievu Lm100 miljun fis-sena, biex illum indunajna li kulma se jirċievi pajjiżna huma biss Lm3 miljun fis-sena!

Punt ieħor li rrid insemmi huwa li peress li l-gvern Nazzjonalista neħħa l-ftehim tal-hedging li kien għamel il-gvern Laburista, issa li l-prezz taż-żejt spara 'l fuq għal $9-il barmil hemm il-biża' li l-prezz tal-petrol u d-diesel jerġa' jogħla.

Issa naraw jekk din il-bravura li għamel il-gvern Nazzjonalista, ċioe` li neħħa l- ftehim tal-hedging, hijiex se twassalna fis-sitwazzjoni li għal darb'oħra l- ħaddiema u l-familji Maltin u Għawdxin ikollhom jerġgħu jdaħħlu jdejhom fil- but biex ipattu għaż-żieda fil-prezz taż-żejt!

Mr Speaker, ma rridux ninsew lanqas li qabel l-1987 il-Partit Nazzjonalista kien jgħid li l-bolla hija balla għalkemm bejn l-1987 u l- 1996 il-bolla baqgħet l-istess - anke taħt il-gvern Laburista ta' bejn l- 1996 u l-1998 il-bolla baqgħet l-istess ukoll - u kellu jkun il-gvern attwali Nazzjonalista li għal sentejn konsekuttivi lill-ħaddiem għollielu l- bolla.

L-istess nistgħu ngħidu għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-income tax għax għalkemm ftit tas-snin ilu l-Partit Nazzjonalista kien jgħid li jrid ineħħiha u għalkemm, kif għedt dalgħodu, il-ġurnalist Jesmond Bonello rrapporta f'The Times" ta' l-4 ta' Settembru, 1999 - jiġifieri ftit ġimgħat biss qabel l-aħħar budget - li Dr. Fenech Adami qal illi kien se jnaqqas il- piż tat-taxxi, illum reġa' mar lura għas-sistema ta' l-income tax li kellna qabel.

Bħala konsegwenza ta' dan kollu, illum il-livell ta' l-għajxien tal- ħaddiema, tal-pensjonanti u tal-familji tagħna qed jitnaqqar, u jien m'għandix dubju li din hija realta` li m'aħniex niltaqgħu magħha aħna biss imma anke l-membri tan-naħa l-oħra.

Jekk hemm xi ħaġa li dan il-gvern jibqa' magħruf għaliha żgur li dan huwa l-ingann li uża biex jirbaħ l-aħħar elezzjoni.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax filwaqt li qabel l-elezzjoni l-Partit Nazzjonalista kien wiegħed kollox lil kulħadd, hekk kif irnexxielu jieħu l-poter f'idejh lill-ħaddiem u lil min jiflaħ l-inqas mhux biss beda jħabbarlu miżuri ebsin fil-budget, imma issa qed jeħodha drawwa li jżerżaqlu wkoll diversi miżuri oħra matul is-sena permezz ta' legal notices, fosthom xi żieda fin-nol tat-trasport pubbliku u xi żieda fuq il-prezz tal-petrol u d-diesel.

Kif għadni kemm għedt, minkejja li l-gvern Nazzjonalista għadu kemm ħabbar żieda fuq il- prezz tal-petrol u d-diesel fil-budget li għadda, illum diġa' qed nisimgħu li dan il-prezz se jkompli jogħla matul ix-xhur li ġejjin.

Fil-fatt meta l- esponenti ewlenin tal-gvern ġew mitluba jagħtu garanzija li mhux se jkun hemm iktar żieda f'taxxi matul din is-sena, din il-garanzija baqgħet ma ngħatatx.

Hawn irrid infakkar li din iż-żieda qed jimponieha fuq il-poplu l-istess Partit Nazzjonalista, li meta kien għadu fuq il-bankijiet ta' l- oppożizzjoni min jaf kemm beka u kemm għajjat b'kuxjenza soċjali.

Ara llum milli jidher il-kuxjenza soċjali taritlu mar-riħ!

Il-verita` hi li l-uniku interess tal-gvern Nazzjonalista huwa li jdaħħal lil pajjiżna membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea - din issa saret l-ossessjoni tiegħu - u qed jiġi jaqa' u jqum mill-fatt li qed jipprova jnaqqas id-deficit finanzjarju a skapitu tal-ħaddiem u a skapitu ta' min jiflaħ l-inqas.

Imbagħad xi ngħidu għall-mod li bih dan il-gvern qed jittratta lit-trade unions?

Qed jittrattahom b'arroganza kbira, kuntrarjament għall-gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998, li dejjem fetaħ il-bibien beraħ għal dawk l-għaqdiet li jirrappreżentaw lill-ħaddiema.

Meta t-trade unions urew lill-gvern ta' Fenech Adami li xtaqu jerġgħu jiddiskutu miegħu l-miżuri tal-budget, ħareġ Dalli jgħidilhom li dawn il-miżuri la huma diskutibbli u wisq anqas negozjabbli, imma meta mbagħad beda jara lil kulħadd kelma waħda ma kellux alternattiva oħra ħlief li jidħol għad-diskussjonijiet.

Madanakollu f'dawn id-diskussjonijiet il-gvern qed jaġixxi b'mod fejn donnu mhux qed jiggverna hu imma t-trade unions għax qed jippretendi mingħandhom li jkunu huma li jsibulu s-soluzzjonijiet għall-problemi finanzjarji li ħoloq hu stess.

Dan huwa l-ewwel gvern fl-istorja ta' pajjiżna - jew għallinqas fl-istorja ta' dawn l-aħħar mitt sena - li lill-ħaddiema naqqsilhom il-paga.

Liberament nistgħu ngħidu li fejn qabel l-esponenti tal- Partit Nazzjonalista kienu jgħajru lill-gvern Laburista tas-snin tmenin bħala li huwa gvern tal-wage freeze, illum għandna prova ċara iktar minn qatt qabel li dan il-gvern ta' Fenech Adami huwa gvern tal-wage decrease!

Mr Speaker, meta partit iwiegħed li se jġib Lm100 miljun mill-Unjoni Ewropea u dawn ma jaslu qatt, u meta l-istess partit jagħmel programm elettorali b'233 wegħda, allavolja jaf li huwa impossibbli li dawn il- wegħdiet jitwettqu, ma jkun qed jagħmel xejn ħlief jinganna lill-poplu.

Illum il-poplu jistenna li jingħata spjegazzjoni ċara daqs il-kristall għal liema raġuni l-gvern ħass li kellu jqarraq bih.

Illum il-poplu jinsab ukoll imbeżża' għax jaf li matul is-sena l-gvern jista' jimponi fuqu iktar taxxi, meta s-sitwazzjoni għall-familji tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin li jgħixu bil-paga ma tantx hija waħda sabiħa.

Din hija r-realta` u huwa inutli li ninqatgħu minn man-nies u li nistaħbew fl-uffiċini għax il- verita` hi li llum il-poplu jinsab muġugħ, u l-uġigħ li qed iħoss mhux veru li jiflaħ għalih, kif hemm min qed jaħseb.

Titkellem ma' min titkellem, illum kulħadd jgħidlek li fil-pajjiż hawn staġnar kbir u, m'għandniex xi ngħidu, dan qed joħloq inċertezza kbira fost il-poplu.

Fil-pajjiż tant hawn staġnar li kemm ilu l-Partit Nazzjonalista fil- gvern, jiġifieri sena u tmien xhur, il-qgħad żdied b'1,200 ruħ.

Imma l- ikbar ironija hi li filwaqt li meta taħt il-gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998 kien hawn 7,000 ruħ qegħda Dr. Fenech Adami kien jgħid li dik kienet ċifra allarmanti, illum li r-rata tal-qgħad laħqet it-8,000 ruħ bilkemm il-membri tan-naħa l-oħra m'humiex qed jipprovaw jagħtuna x'nifhmu li din iċ-ċifra m'hi allarmanti xejn.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħira u ngħid li nħoss illi hemm bżonn li mhux biss inżommu statistika ta' dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol imma wkoll ta' dawk li m'humiex qed jaħdmu u m'humiex qed jirreġistraw, għax ovvjament dawn ukoll huma nies qegħda.

Jekk irridu nkunu nafu s-sitwazzjoni reali hemm bżonn li nieħdu in konsiderazzjoni wkoll din il-kategorija ta' persuni qegħda.

Hemm bżonn ukoll li ngħoddu anke lil dawk li matul dawn l-aħħar għoxrin xahar inqatgħu minn fuq ir-reġistru b'xi skuża jew oħra.

Jien persważ li jekk ngħoddu dawn iċ-ċifri li semmejt kollha flimkien insibu li ċ-ċifra uffiċjali ta' 8,000 persuna qegħda ma tirriflettix is-sitwazzjoni reali li teżisti fil- pajjiż.

Jien nemmen li l-qagħda hi ferm agħar minn hekk u m'hemmx dubju li iktar ma jgħaddi ż-żmien is-sitwazzjoni se tkompli taggrava ruħha.

Dan jikkontrasta bil-kbir ma' dak li kien wiegħed il-Partit Nazzjonalista qabel l-aħħar elezzjoni meta f'paġna 13 tal-programm elettorali kien ħareġ jgħid li x-xogħol se jkun l-aqwa garanzija ta' gvern Nazzjonalista.

Jidher ukoll li teżisti problema f'dak li għandu x'jaqsam ma' investiment għax fil-mument l-investiment barrani nixef u l-prospetti għal tali investiment ma tantx jidhru sbieħ.

Bla ebda dubju, dan huwa fattur inkwetanti għax l-investiment barrani huwa vitali għall-qasam ta' l- ekonomija, l-iktar illum li dan il-qasam ma jinsabx f'xi sitwazzjoni feliċi.

Fil-fatt il-gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998 għamel minn kollox biex jattira iktar investiment lejn pajjiżna u filwaqt li kien hemm drabi fejn irnexxielu jagħmel dan, kien hemm drabi oħra fejn ma rnexxielux, pero` l-gvern preżenti jidher li lanqas biss qed jindenja ruħu jagħmel xi ħaġa biex jattira xi investiment barrani.

M'hemmx għalfejn ngħidu li din hija problema kbira għax meta fil-pajjiż jonqos l-investiment barrani, iċ- ċansijiet huma li l-pajjiż jaqbad it-triq tan-niżla.

Minkejja li qed jara dan kollu, illum il-gvern preżenti qed imexxi politika ta' awsterita` u qed iwarrab fil-ġenb għal kollox il-kuxjenza soċjali, li meta kien għadu fl- oppożizzjoni tant kien jidher li kienet għal qalbu.

Illum hekk kif tiftaħ ir-radio jew it-television jew toħroġ fit-triq tisma' lil kulħadd kelma waħda, pero` milli jidher dan il-gvern sadd widnejh u ma jrid jisma' minn ħadd u lil ħadd.

Ftit ilu jien tajt titwila lejn id-diskorsi tal-budget li saru bejn l- 1996 u l-1998, ħalli nara x'kien jintqal dak iż-żmien, u fost l-oħrajn laqtuni żewġ sentenzi ta' l-Onor.

Lawrence Gonzi f'dan il-parlament, eżattament fid-19 ta' Novembru, 1997.

Fil-fatt kien qal hekk:

"L-essenzjal ta' dan il-budget huwa li qed nittrattaw ma' familji li bħalissa jinsabu nkwetati.

Kulma għandek tagħmel biex tara kemm illum il-familji jinsabu nkwetati huwa li tiftaħ ir-radio u ssegwi liema stazzjon trid."

Lill-membri tal-gvern preżenti jien ngħidilhom: Onor. Membri, hekk għandkom tagħmlu llum!

Tisimgħux lilna ta' l-oppożizzjoni imma iftħu r- radju, iftħu t-televiżjoni, aqraw il-gazzetti u agħtu kas ta' dak li qegħdin jgħidulkom it-trade unions - u hawn irrid ngħid li mhux il-GWU qed titkellem fuq kemm il-miżuri li tħabbru fil-budget qed iweġġgħu lill- ħaddiema imma anke l-UĦM - biex b'hekk tkunu tafu kemm illum il-familji qed ikollhom jagħmlu sagrifiċċji u kemm qed ikollhom iġebbdu l-paga biex ikunu jistgħu jgħajxu lill-familja tagħhom.

Hawnhekk nixtieq nieħu l- opportunita` li nistaqsi wkoll lill-membri tal-gvern jekk hux minnu li t- tariffi fuq is-servizzi tad-dawl u l-ilma se jerġgħu jogħlew.

Jekk dan huwa minnu, jiddispjaċini nerġa' ngħid li dan il-gvern huwa gvern ta' ngann għaliex minkejja li qabel l-elezzjoni kien wiegħed lill-poplu li t-tariffi tad-dawl u l-ilma kien se jagħmilhom bħalma kienu qabel - u ma ddejjaqx jiksirha dik il-wegħda - jekk issa beħsiebu jerġa' jgħolli t-tariffi jkun kiser dik il-wegħda għal darbtejn.

Wieħed ma jistax ma jsemmix ukoll il-fatt li l-gvern preżenti b'nuqqas ta' għaqal qed ibigħ l-azjendi li bena l-poplu matul is-snin u fosthom, per eżempju, nista' nsemmi l-bejgħ tal-Mid-Med Bank lill-HSBC.

Naħseb li l- kumment li sar f'dawk iż-żmenijiet xejn ma kien f'loku - meta xi ħadd qal li Lm10 miljun 'l hemm u Lm10 miljun 'l hawn ma jimpurtax - għax hekk kif tħabbar il-budget kulħadd induna li issa dawn il-miljuni ta' liri se jkollu jagħmel tajjeb għalihom il-poplu permezz tat-taxxi.

Imbagħad xi ngħidu għall-Lm4 miljun f'boll li ġew maħfura lill-konsorzji li se jagħmlu l- proġetti ta' Tigne` u dak ta' Manoel Island?

Fil-fatt illum il-poplu għalhekk jinsab iddispjaċut għax qed jara li filwaqt li lill-barunijiet il- gvern qed jaħfrilhom miljuni ta' liri kbar, lill-ħaddiem qiegħed dejjem ikomplu jsallbu billi jimponi fuqu iktar taxxi.

Dan m'huwiex sew u dan mhux aħna biss qed ngħiduh imma anke n-Nazzjonalisti, fosthom Nazzjonalisti prominenti.

Issa għadu kif ġie deċiż min se jieħu l-White Rocks holiday complex ukoll, pero` dwar dan se nitkellem fit-tul f'okkażjoni oħra, fejn imbagħad inkun nista' nsemmi fid-dettal kif saru l-affarijiet u kif ittieħdu ċerti deċiżjonijiet f'dan il-każ.

Biss naħseb li huwa biss gvern irresponsabbli li jasal biex jaħfer miljuni ta' liri lill-konsorzji u jbigħ bank kummerċjali bix-xejn biex imbagħad iġiegħel lill-poplu jagħmel is- sagrifiċċji għal dawn in-nuqqasijiet tiegħu.

Mr Speaker, meta konna qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi dwar id-dazju u s- sisa jien kont ikkwotajt xi siltiet mill-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista biex nipparaguna dak li kien ġie mwiegħed il-poplu qabel l- aħħar elezzjoni li għaddiet ma' dak li qed iwettaq il-gvern tal-lum, pero` l-Ministru John Dalli donnu xejn ma ħa pjaċir b'dan u qalli: Kif ġejt toqgħod taqralna l-programm elettorali hawnhekk!

Dakinhar jien ma ġejtx hawnhekk biex noqgħod naqra l-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista imma biex dak li jkun jifhem kemm il-Partit Nazzjonalista nganna lill-poplu qabel l-elezzjoni meta wiegħed mod u attwa eżattament l-oppost.

Imma issa ħalli niġi biex ngħid xi ħaġa dwar il-qasam tas-saħħa.

Mr Speaker, minkejja li llum pajjiżna għandu gvern li ħafer il-miljuni ta' liri lill-barunijiet u minkejja li fl-aħħar budget żied in-nefqa tiegħu għall-festini, għas-safar u affarijiet oħra bħal dawn, mill-mistoqsijiet parlamentari li jsiru f'dan il-parlament jirriżulta li għal sempliċement operazzjoni l-gvern preżenti qed iħalli liċ-ċittadin Malti jistenna għal xhur sħaħ u xi kultant anke għal sena sħiħa.

Quddiemi għandi mistoqsija parlamentari numru 14,290 li saret mill-Onor.

Noel Farrugia lill-ministru tas-saħħa, fejn sieħbi staqsa hekk:

"Peress li issa għandna l-konferma li l-preparazzjonijiet li qed isiru mid-dipartiment tas-saħħa, sabiex jitnaqqsu l-listi kbar ta' pazjenti li qed jistennew biex jagħmlu operazzjoni tal-katarretti, xorta m'humiex se jindirizzaw il-problema fl-immedjat, jista' l-Ministru jikkonsidra li jinġieb team mediku barrani sabiex f'perijodu immedjat jagħmel dawn l-operazzjonijiet ta' l-għajnejn, ħalli forsi nevitaw problemi akbar għall-popolazzjoni anzjana?"

It-tweġiba tal-ministru tas-saħħa għal din il-mistoqsija parlamentari hija "le", u kompla jgħid li sabiex l-awtoritajiet konċernati jiffokaw fuq il- waiting list tal-katarretti, minn Awissu li għadda beda jintuża teatru fl- isptar Karen Grech esklussivament għall-operazzjonijiet ta' l-għajnejn.

Dan kollu jfisser li minflok ma l-gvern Nazzjonalista qed jara kif jista' jtejjeb is-servizzi tas-saħħa, qed jonfoq il-flus bl-addoċċ biex imbagħad qed jixxaħħaħ u jitqammel kemm jista' jkun mal-bżonnijiet li għandhom iċ- ċittadini komuni.

Dalgħodu waqt il-ħin tal-mistoqsijiet jien staqsejt għal liema raġuni ċerti artijiet tal-gvern qed jiġu mgħoddija lil ċerti individwi jew kumpanniji bil-għan li jiżviluppawhom.

Ta' min ifakkar ukoll li xi xhur ilu jien kont insistejt f'dan il- parlament, anke permezz ta' mistoqsijiet parlamentari li għamilt waħda wara l-oħra, li dik il-biċċa art tal-gvern li hemm biswit il-Westin Dragonara, liema biċċa art hija kbira mhux ħażin, għandu jgawdiha l-poplu, għax wara kollox din hija art pubblika u kienet qed tintuża minn ħaddieħor illegalment.

Fil-fatt issa hekk ġara għax ix-xatba tneħħiet u l-poplu seta' jibda jgawdi din l-art, pero` issa f'daqqa waħda hemmhekk twaħħlet applikazzjoni maħruġa mill-awtorita` ta' l-ippjanar sabiex dik il-biċċa art issir parking area.

Jien iddispjaċini ħafna għal dan għax m'huwiex sew li art bħal din tittieħed minn idejn il-poplu u tiġi mgħoddija lill-privat.

Jien kont diġa' ssuġġerejt li din il-biċċa art tibda tintuża bħala parking area mir-residenti ta' Paceville bħala rikonoxximent tal-kalvarju li jkollhom jgħaddu minnu kull weekend biex isibu fejn jipparkjaw, pero` s- suġġeriment tiegħi ma ntlaqax għax mid-dehra hemm xi ħadd li tefa' għajnejh hu fuq din l-art.

Jien għandi iktar dettalji dwar l-għoti ta' din l-art lill-privat - dwar dan nilħaq nitkellem iktar 'il quddiem - iżda għalissa ngħid biss li nispera li meta din l-applikazzjoni tiġi għall-attenzjoni tal- gvern, l-awtoritajiet ma jaqgħux f'din in-nasba.

Fl-aħħarnett nixtieq nappella wkoll lill-kunsill lokali ta' San Ġiljan u lir-residenti ta' Paceville biex ma jitilqux din l-art minn taħt idejhom ħalli b'hekk ikunu jistgħu jagħmlu użu minnha r-residenti tal-lokal u mhux tiġi spekulata minn ħaddieħor.

Mr Speaker, jien niskanta kif ċerti verżjonijiet jinbidlu - skond jekk min ikun qed jgħidhom ikunx fil-gvern jew fl-oppożizzjoni! - u hawn qed nirriferi fost l-oħrajn għal dak li kien qal il-Prof.

Josef Bonnici fis-27 ta' Awissu, 1998, jiġifieri ftit ġranet biss qabel l-aħħar elezzjoni, dwar it-tariffi fuq tad-dawl u l-ilma.

Fil-fatt huwa kien qal hekk:

''Għax ma jaqbadx u jagħmel bħalna Dr Alfred Sant u jgħid li dawn ir- rati se jonqsu b'tant ammont?

Aħna qed ngħidu li dawn ir-rati se jmorru lura għal li kienu, jiġifieri prattikament se nkunu f'pożizzjoni li nġibu r-rati tad-dawl u l-ilma l-istess bħalma kienu qabel.''.

Illum kulħadd jaf li dan ma ġarax u kulmin jagħmilha man-nies jaf kemm Maltin u Għawdxin qed jibqgħu ċċassati bil-kontijiet għoljin li qed jirċievu.

M'hemmx dubju li min wiegħed li hekk kif jitla' fil-gvern it- tariffi tad-dawl u l-ilma jerġa' jagħmilhom l-istess bħalma kienu qabel l- 1996, ma żammx dik il-wegħda.

Il-prova ta' dan li qed ngħid insibuha fil- kontijiet għoljin iktar minn qatt qabel li qed jirċievi il-konsumatur.

Kwotazzjoni oħra li nixtieq insemmi hija dik ta' l-Onor.

Fenech Adami, li meta kien għadu kap ta' l-oppożizzjoni kien qal hekk, eżattament fit-12 ta' Novembru, 1997:

''Il-kuxjenza soċjali hekk tgħidlek, li bħala gvern l-ewwel li għandek taħseb huwa li ħadd ma jibqa' lura u li ż-żgħir ma jkunx magħfus.

Imma llum il-poplu kollu qed jgħid li dan il-budget (għall-1998) se jagħfas proprju lil dawk li l-inqas jifilħu, u naħseb li hija l-ewwel darba f'pajjiżna li hawn kor sħiħ unanimu - għax kulħadd jaqbel, m'hawn l-ebda vuċi li ma taqbilx - li qed jgħid li dan huwa budget li se jolqot lil dawk li l-inqas jifilħu.".

Jien lill-Prim Ministru ngħidlu li anke llum hawn kor sħiħ unanimu li dan il-budget għas-sena 2000 laqat u weġġa' liż-żgħir u lil min jiflaħ l-inqas.

Fil-fatt ta' min isemmi wkoll li dakinhar Dr Fenech Adami kien ikkonkluda d-diskors tiegħu b'dan il-kliem:

"Din hi s-sitwazzjoni li hawn fil-pajjiż u tajjeb li nifhmu daqsxejn x'qiegħed jiġri u għaliex dan il-gvern qiegħed f'din is-sitwazzjoni ta' kriżi.''.

Fil-fatt anke llum il-gvern jinsab f'sitwazzjoni ta' kriżi, u minkejja li kulħadd kelma waħda u minkejja li t-trade unions qed jibbumbardjawh biex jipprovaw juruh is-sagrifiċċji u t-tbatijiet kbar li qed ikollhom jgħaddu minnhom il-ħaddiema Maltin u Għawdxin, il-gvern m'huwiex qed jagħti kas ta' dan kollu imma qed jibqa' dejjem iżid il-piżijiet fuq il-poplu.

Hawnhekk nixtieq nikkwota silta oħra mid-dibattitu li kien sar f'dan il- parlament fit-12 ta' Novembru, 1997, din id-darba mid-diskors ta' l-Onor.

Gonzi, li kien qal hekk:

''Aħna konna għedna li l-ekonomija trid tkompli tqajjimha u tmexxiha 'l quddiem.

Il-konklużjoni loġika tas-sitwazzjoni tal-lum tgħidlek li l-gvern ma messux ġie hawn jgħidilna li għamel budget tajjeb għax żied it-taxxi, imma l-gvern messu ġie jgħidilna li għamel budget li permezz tiegħu jiġi żgurat li l-ekonomija se tqum fuq saqajha u li dan il- pajjiż se jkattar il-ġid.".

Issa hawnhekk nistaqsi: Il-membri tan-naħa l-oħra x'jaħsbu dwar l-aħħar budget, li kien budget tajjeb jew li kien budget anqas tajjeb?

Għax kulma għamel il-gvern Nazzjonalista fl-aħħar budget kien li żied it-taxxi, u fil- fatt m'għamel xejn konkret biex iġib l-investiment, iqajjem l-ekonomija u jkattar il-ġid.

Imbagħad l-Onor.

Gonzi kompla jgħid hekk: "Ġaladarba l-pajjiż jibda jkattar il-ġid, awtomatikament il-gvern jibda jiġbor iktar taxxi.".

Jien nistaqsi għal darb'oħra: Mela llum il-gvern għalfejn qiegħed dejjem iżid iktar it-taxxi?

Għax ġaladarba, skond hu, illum fil-pajjiż qed jitkattar il-ġid, suppost li l-gvern jibda jiġbor it-taxxi awtomatikament u għalhekk ma kellux għalfejn iżid iktar taxxi!

Jien nassumi li dan il-kliem jgħodd għal-lum ukoll u mhux għal dawk iż-żmenijiet biss.

Imma issa ejjew inkomplu naraw x'qal iktar l-Onor.

Gonzi dakinhar.

L-Onor.

Gonzi kien żied jgħid hekk:

''Għalhekk il-gvern m'għandux jipprova jsolvi s-sitwazzjoni preżenti billi jimponi taxxi fuq servizzi essenzjali - bħall-ilma, l-elettriku u d-drenaġġ - imma billi jara li jiżdied il-qligħ.

Imbagħad ħalli jintaxxa lil min jirċievi dak il-qligħ.

Iva, hemmhekk għandu jintaxxa, mela le!

Din hi l-politika li hemm bżonn titħaddem għal pajjiżna.

Madanakollu minflok li f'dan il-budget il-gvern għażel li jintaxxa lil min jiflaħ jonfoq, għażel li jintaxxa lil min ma jiflaħx jonfoq.".

Dan il-kliem japplika eżattament għas-sitwazzjoni li ninsabu fiha llum, Mr Speaker!

Dakinhar l-Onor.

Gonzi kien qal ukoll:

''Gvern li huwa verament responsabbli u jaf x'qed jagħmel x'ifittex?

Li jkabbar l-ekonomija u jiġbor it-taxxi minn min jiflaħ jonfoq u jħallas.".

Pero` jiddispjaċini ngħid li llum mhux hekk qed isir għax il-gvern m'huwiex qed ifittex li jkabbar l-ekonomija u jiġbor it-taxxi minn min jiflaħ jonfoq u jħallas imma qed ifaqqa' taxxi bl-addoċċ fuq il-ħaddiema u familji Maltin, u dan huwa l-qerq tal-gvern Nazzjonalista.

Ħalli nkompli nikkwota minn dan id-diskors ta' Dr Gonzi:

''Allura dħaktu bin-nies u l-Prim Ministru għandu jkun kuraġġuż u jgħid: Issa tgħallimt!

Qabel ma kontx naf imma issa tgħallimt li ma jistax ikun li dan il-pajjiż ma jkollux sistema ta' tassazzjoni li tkun tajba biex jinġabru l-flus meħtieġa!

Dan hu li għandu bżonn il- pajjiż.

Li jkun jaf fejn sejjer, li jkollu ekonomija tajba u li l- gvern jiġbor il-flus mingħand min jiflaħ.

Huwa skandlu għal dan il- pajjiż li dan il-gvern Laburista ressqilna budget li l-piż tiegħu se jġorru l-poplu Malti u se jġorru l-iktar min ma jiflaħx iġorru.".

Għalhekk bl-istess argument illum jien ngħid li huwa skandlu li dan il- gvern ressqilna budget li l-piż tiegħu se jġorru l-poplu Malti u se jġorru l-iktar min ma jiflaħx iġorru.

Id-diskors li kien jintqal sentejn u nofs ilu mill-oppożizzjoni Nazzjonalista japplika perfettament għal-lum, u dan mhux aħna biss qed ngħiduh imma qed jgħiduh il-ħaddiema Maltin u Għawdxin kollha.

Imma issa ħalli nerġa' nikkwota mid-diskors li kien sar f'dan il- parlament fid-19 ta' Novembru, 1997, fejn l-Onor.

Gonzi kien qal dan il- kliem:

''Madanakollu minkejja li issa l-gvern Laburista qed jifrex fuq sentejn, permezz ta' dan il-budget qed jgħidilna: Jiddispjaċini imma f'dawn it-tnax-il xahar li ġejjin m'iniex se nkun kapaċi noħloq il-ġid għal dan il-pajjiż u għalhekk lestu ruħkom għal iktar sagrifiċċji u għal iktar fallimenti!''

Fil-fatt, Mr Speaker, dan huwa eżattament dak li qed jiġri llum għax iktar ma l-poplu qed ikollu jagħmel sagrifiċċji, iktar qed jara fallimenti, u s- sagrifiċċji li tħabbru fil-budget għadhom m'humiex biżżejjed għax hija xi ħaġa evidenti li matul is-sena l-ħaddiema se jiġu mġiegħla jagħmlu iktar sagrifiċċji.

Dakinhar l-Onor.

Gonzi kompla d-diskors tiegħu billi qal:

''Jien m'għandix idea kif nevita dawn is-sagrifiċċji u dan il- falliment, u l-unika idea fantastika li għandi hija dik li s-soltu jkollu l-Partit Laburista, jiġifieri li ndaħħal idejja fi bwietkom u neħdilkom il-flus ħalli b'hekk insolvi l-problemi li ġibt b'idejja stess!''

Fil-fatt din hija l-idea fantastika li kellu dan il-gvern biex jirranġa s- sitwazzjoni finanzjarja ta' pajjiżna minn mindu ħa l-gvern f'idejh permezz tal-qerq u l-konfoffi, li jdaħħal idejh fi bwiet il-ħaddiema u fi bwiet il- familji Maltin u jeħdilhom il-flus ħalli b'hekk isolvi l-problemi li ġab b'idejh huwa stess.

Ħalli nkompli nikkwota minn dan id-diskors li għamel l-Onor.

Gonzi meta l-Partit Nazzjonalista kien għadu fl-oppożizzjoni:

''Kif tista' tgħid li għandek kuxjenza soċjali meta b'dak li qed tagħmel qed tkompli toħloq il-qgħad u m'inti qed tippreżenta l-ebda proġett jew għallinqas tagħti xi xaqq dawl li beħsiebek tara kif tagħmel biex f'pajjiżna toħloq l-impjiegi u l-opportunitajiet ta' xogħol?''

Illum jien indur fuq min qal dak id-diskors dak iż-żmien u nistaqsih: Tista' tgħidilna xi proġetti ġodda ppreżenta l-gvern Nazzjonalista f'din is- sena u nofs li ilu fil-gvern?

Għax il-proġetti li kien wiegħed li se jwettaq qabel l-aħħar elezzjoni sal-lum għadhom lanqas biss inbdew.

Allura bl-istess argument ta' l-Onor.

Gonzi jien ngħid li għalhekk il-qgħad qed jiżdied, għax il-gvern preżenti m'hu qed jagħtina l-ebda xaqq dawl li beħsiebu jara kif jagħmel biex joħloq l-impjiegi u opportunitajiet ta' xogħol, anzi llum jidher li l-investiment huwa niexef.

Imbagħad l-Onor.

Gonzi, li llum huwa l-Viċi Prim Ministru, kompla jgħid:

''Fil-fatt f'dan il-budget lanqas jissemma proġett wieħed jew inizjattiva waħda li forsi b'xi mod jew ieħor tista' tinkoraġġik u tgħid li għallinqas dan il-gvern qed jirrealizza li f'pajjiżna hawn sitwazzjoni serja ta' qgħad.".

Allura s-sitwazzjoni tal-qgħad li għandna llum, fejn dan żdied b'1,200 iktar milli kien taħt gvern Laburista, m'hijiex serja?

Għax min fi żmien gvern Laburista ħass li s-sitwazzjoni tal-qgħad kienet serja, is- sitwazzjoni tal-qgħad li għandna llum għandha tkexkxu.

Jien nistaqsi lill- membri tal-gvern: Xi proġetti ġew preżentati fl-aħħar żewġ budgets mill- gvern Nazzjonalista sabiex jiġu assigurati l-impjiegi tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin?

Issa ħalli nikkwota xi siltiet oħra minn dak li kien jintqal mill-membri ta' l-oppożizzjoni fi żmien il-gvern Laburista għax jekk taqbad tikkwota ma tieqaf qatt daqskemm issib x'tikkwota!

(Interruzzjonijiet) Jidher li kwotazzjonijiet bħal dawn ma tantx idoqqulkom tajjeb għal widnejkom!

Per eżempju, ikun tajjeb jekk infakkar lill-Onor.

Gonzi li fl-istess seduta tad-19 ta' Novembru, 1997, jiġifieri meta l-partit tiegħu kien għadu fl-oppożizzjoni, huwa kien qal ukoll:

''Ġustizzja soċjali tfisser li l-morda, il-ħaddiema u l-familji bi problemi soċjali jsibu s-soluzzjonijiet fil-politika tal-gvern.

Ġustizzja soċjali tfisser li tħaddem politika li permezz tagħha toħloq il-ġid il-ħin kollu fuq pedament ta' solidarjeta'."

- ara llum dan it-tip ta' diskors m'għadux jingħad mill-membri tal-Partit Nazzjonalista! - ''Ġustizzja soċjali tfisser li min jiflaħ jagħmel tajjeb għal min ma jiflaħx.

Ġustizzja soċjali tfisser li min hu b'saħħtu jservi ta' spalla għal min hu dgħajjef.''.

Issa, jekk illum hawn xi ħaġa li kulħadd qed jaqbel fuqha, dan huwa l-fatt li l-miżuri li ttieħdu fil-budget xejn ma jaqblu ma' dak li kien jintqal mill-membri ta' l-oppożizzjoni fi żmien il-gvern Laburista, anzi jikkontrastaw bil-kbir.

Waqt is-seduta tad-19 ta' Novembru, 1997 l-Onor.

Gonzi kien wasal saħansitra biex qajjem din il-mistoqsija:

"Kif tista' tgħid li għandek kuxjenza soċjali jekk int stess, bħala gvern, qed iddaħħal miżuri li huma stess jgħollu l-ħajja minħabba t- taxxi kollha li qed tippreżenta?''

Illum jien nixtieq nagħmel l-istess mistoqsija lill-gvern preżenti u nistaqsi: Kif tista' tgħid li għandek kuxjenza soċjali jekk int stess, bħala gvern, qed iddaħħal miżuri li huma stess jgħollu l-ħajja minħabba t- taxxi kollha li qed tippreżenta?

Issa hawnhekk nixtieq nikkwota wkoll silta mid-diskors li għamel l-Onor.

John Dalli, il-ministru tal-finanzi tal-lum, f'dan il-parlament, eżattament fis-27 ta' Novembru, 1997.

Fil-fatt huwa kien qal dan il-kliem:

''Gvern Nazzjonalista tella' liż-żgħir 'il fuq mingħajr ma niżżel 'l isfel lil ta' fuq.

Aħna ridna li lill-poplu nagħtuh il-kumdita` li tixraqlu u l-piż erfajnih u m'għaddejnihx lil ħaddieħor, bħalma qegħdin jagħmlu Dr Alfred Sant u sħabu.''.

Illum lill-ministru tal-finanzi nistaqsih: Mela l-piż min qed jerfgħu?

Onor. Dalli, tista' tgħidli fuq min qed titfgħuh il-piż inti u l-kumplament tal-kabinett?

Fuq il-ħaddiema u fuq il-familji Maltin u Għawdxin!

X'wiċċ kellu Dr Gonzi jgħid fis-seduta tad-19 ta' Novembru, 1997 li:

''Is-servizzi soċjali jistgħu jew jitnaqqsu jew inkella jitnaqqsilhom il-valur tagħhom u fil-fatt li għamel dan il-budget hu li naqqsilhom il-valur."

Lanqas temmen li xi darba dan il-kliem intqal mill-membri tal-gvern preżenti!

Jien ma nixtieqx nieħu iktar fit-tul pero` ma nistax nikkonkludi l- intervent tiegħi qabel ma naċċenna għal dak il-fuss kbir li għamlu l-membri tan-naħa l-oħra dwar l-inċident tal-ħruq tal-bandiera ta' l-Unjoni Ewropea biex jaljenaw lill-poplu minn dak kollu li qed iseħħ f'pajjiżna.

B'dawn it- tip ta' atteġġamenti l-membri tan-naħa l-oħra qed juru bl-iktar mod ċar li m'għandhom xejn sod fuq l-aġenda u allura jridu jaqbdu ma' l-inqas tentufa biex forsi jtaffu xi ftit mill-kritika li qed issir mhux biss min-naħa tal- Laburisti imma wkoll min-naħa tan-Nazzjonalisti.

Issa hawn ta' min ifakkar li meta wara li tħabbar ir-riżultat ta' l- elezzjoni ta' l-1998 kienu nqalgħu xi inċidenti, ftit ġimgħat wara l-Prim Ministru waqt intervista li saritlu ma' NET television iġġustifika dawk l- inċidenti għax qal li din kienet ewforja spjegabbli u reazzjoni naturali.

Pero` issa huma qed jipprovaw jattibwixxu t-tort ta' min ħaraq il-bandiera ta' l-Unjoni Ewropea lill-Partit Laburista, allavolja Giorgio Boggio qalilhom li qed jagħmlu ħafna għaġeb għalxejn.

Il-bużżieqa li nefħu biex forsi jsalvaw u ma jegħrqux faqagħhielhom l-istess ambaxxatur ta' l-Unjoni Ewropea għal Malta.

Jien naħseb li jkun ferm aħjar jekk tikkonċentraw fuq ir-raġuni vera li qed twassalkom biex tegħrqu, ċioe` dik li llum n-nies tagħkom stess qed iduru kontra tagħkom, u dan intom tafuh iktar milli nafuh aħna.

Illum anke n-nies tagħkom jinsabu mweġġgħin għax ovvjament in-nies tagħkom huma parti mill-poplu wkoll u allura anke huma jħallsu t-taxxi li qed timponu intom.

Mr Speaker, xi ħaġa oħra li kien qal Dr Gonzi fit-12 ta' Novembru, 1997 - jiġifieri meta l-Partit Nazzjonalista kien għadu fl-oppożizzjoni - hija din li se ngħid:

''Issa wasal il-budget u kollox sar bil-maqlub.

Hekk sewwa!

Huwa sew li jkollok strateġija ta' qerq biex tirbaħ l-elezzjoni u tirbaħha, imbagħad tiġi hawn quddiem il-poplu Malti fil-parlament u tippreżenta budget qisu m'hu xejn u taqleb dak kollu li tkun wegħidt?''

Dan id-diskors japplika perfettament għal-lum.

Donnu li hawnhekk l-Onor.

Gonzi kien qed jantiċipa f'liema sitwazzjoni se jġib lil pajjiżna l-gvern Nazzjonalista!

Imbagħad kompla jgħid:

''Għalhekk f'dawn il-ġranet ħlief diskors fuq il-budget m'hawnx.''

- fil-fatt anke llum, minkejja li għadda Novembru, għadda Diċembru, għadda Jannar, għadda Frar u issa bdejna anke Marzu, illum ħlief diskorsi fuq il- budget m'hawnx -

''Ara aħna konna drajna għax jiġi l-budget u jgħaddi.

Ikun hemm ftit garr, ġeneralment li ma tajniex żieda biżżejjed għall-għoli tal-ħajja, u kulħadd jinsa kollox.

Din id-darba mhux hekk għax din id-darba ħafna nies se jinqarsu fil-laħam il-ħaj.''.

Fil-fatt huwa proprju għaliex in-nies qed jinħarsu fil-laħam il-ħaj li minkejja li issa għaddew ix-xhur minn mindu sar il-budget, il-poplu għadu jitkellem fuq il-miżuri li tħabbru fl-budget.

Nixtieq nagħlaq dan id-diskors billi nikkwota silta li din id-darba ntqalet mill-Onor.

Fenech Adami - kien għadu kap ta' l-oppożizzjoni - liema kwotazzjoni naħseb li jrid ikun veru ma jistħix biex ikun qiegħed preżenti hawnhekk u jkollu l-kuraġġ li jibqa' jismagħha.

Qed ngħid dan għax dak iż- żmien kien qal hekk b'riferenza għall-Gvern Laburista:

"Dan il-gvern tela' bil-wegħda li se jraħħas il-ħajja.

U x'għamel f'dan ir-rigward fl-ewwel budget tiegħu?

Imbagħad wara li semma l-miżuri li kien ħa l-gvern Laburista, Dr Fenech Adami għalaq id-diskors tiegħu b'dan il-kliem:

"Jien naħseb li veru jrid ikollok ċertu ardir li tkun għadek ġej rebbieħ minn elezzjoni u kulma tagħmel huma miżuri proprju opposti ta' dawk il-wegħdiet li tkun għamilt!''

Dan il-kliem joqgħod eżatt għall-gvern Nazzjonalista preżenti għax veru jrid ikollu ċertu ardir biex wara li jkun għadu ġej rebbieħ minn elezzjoni, kulma jagħmel huma miżuri proprju opposti ta' dawk il-wegħdiet li jkun għamel qabel l-elezzjoni, u jekk dan m'huwiex qerq ma nafx x'tista' ssejjaħlu.

Il-gvern Nazzjonalista jrid jifhem li m'huwiex faċli li jaħbi l- miżuri li għamel fil-budget wara sempliċement inċident fejn fiha nħarqet bandiera ta' l-Unjoni Ewropea.

Ara huma, minkejja li pprovaw jonfħu dak l- inċident kemm jifilħu, il-fatt li wieħed mill-membri tagħhom qal pubblikament li min ħaraqha jinħaraq ma jsemmuhiex, u nixtieq inkun naf x'ried jgħid b'din il-frażi dan l-għaref Onorevoli.

Il-poplu Malti u Għawdxi jrid li jkollu gvern li jattira l-investiment barrani ħalli b'hekk jinħoloq ix-xogħol; irid li jkollu gvern li jirnexxielu jibni ekonomija b'saħħitha; irid li fil-pajjiż ikun hawn il- fiduċja verament ħalli jkun jista' jgħix hu u jgħajjex lill-familja tiegħu; u jrid li dak li bena tul is-snin b'tant sagrifiċċju jiġi assigurat u mhux jinħatt minn gvern irresponsabbli, bħalma hu l-gvern Nazzjonalista, li l- unika viżjoni li għandu hi li jimponi iktar taxxi fuq il-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR GEORGE VELLA: Sur President, m'iniex beħsiebni nagħmel intervent twil daqs sieħbi pero` rrid ngħid li l-Onor.Cuschieri l-ħin użah tajjeb ħafna.

Nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nifraħlu għar-riċerka li għamel fuq id-diskorsi li saru għall-aħħar budget ta' gvern Laburista, għalkemm ovvjament min kien qal dak il-kliem li kkwota l-Onor.

Cuschieri xejn ma ħa pjaċir jisimgħu.

Illum taħbat l-aħħar ġurnata tal-karnival u wara nofs il-lejl in-nies tinża' l-maskri u suppost li kollox jiġu lura għan-normal għax ikun spiċċa żmien il-bluha u l-illużjoni.

Pero` sfortunatament f'nofs il-lejl m'humiex se jaqgħu l-maskri tal-gvern Nazzjonalista, liema gvern s'issa libes diversi maskri u ta diversi dehriet differenti lill-poplu, għalkemm ħafna drabi l-poplu jinduna x'hemm moħbi taħt il-maskra.

Il-maskra tintuża għal diversi raġunijiet - hemm min jużaha biex jagħti xi sorpriża, hemm min jużaha biex iqarraq u hemm min jużaha wkoll biex iddaħħak biha - pero` ħaġa waħda hi ċerta, li l-maskra dejjem tintuża biex dak li jkun jipprova jaħbi l-verita`.

Fil-fatt fiż-żewġ elezzjonijiet li għaddew il-Partit Nazzjonalista resaq lejn il-poplu Malti u Għawdxi b'maskra, li taħtha kien hemm wiċċ totalment differenti.

Hekk kif il-Partit Nazzjonalista rnexxielu jieħu l-gvern f'idejh ma damx wisq ma neħħa l-maskra u wera lill-poplu min hu verament, u min-naħa tiegħu l-poplu rreaġixxa għal dik il-verita` li nkixfet taħt il-maskra.

Għalkemm ħafna minn sħabi għamlu riferenza għat-tbatijiet li qed ikollhom jgħaddu minnhom il-ħaddiema tal-paga u min jiflaħ l-inqas, jien ngħid li l-għan ta' dan id-dibattitu m'huwiex biss illi nikkonċentraw biss fuq kemm qed ibatu l-ħaddiema.

Huwa importanti ħafna li nikkonċentraw fuq it-tbatijiet li qed ikollhom jgħaddu minnhom il-ħaddiema llum, pero` dan m'huwiex l-uniku riżultat tal-miżuri finanzjarji u ekonomiċi li qed jieħu l- gvern tal-ġurnata imma huwa biss wieħed mill-effetti.

Il-Partit Nazzjonalista minn dejjem kien magħruf bħala l-partit tas-sinjuri u tal- professjonisti, pero` qabel l-aħħar elezzjoni l-membri ta' dan il-partit għamlu kampanja sħiħa biex jipprovaw jattiraw l-appoġġ tal-ħaddiema, u balleċ ikolli ngħid li rnexxielhom.

Li ma rnexxielhomx biss kien li jbiddlu l-bandiera għax għalkemm ipprovaw iwarrbu l-iswed tal-faxxiżmu, għalkemm ipprovaw iwarrbu l-iswed li ġej mill-qomos suwed ta' Mussolini fis-snin tletin, kien kollu għalxejn.

Imma issa ħalli niġi biex nitkellem ftit fuq l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Sur President, l-għanijiet u raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi jgħidu hekk:

"L-għan ewlieni ta' l-Abbozz huwa biex iġib fis-seħħ il-miżuri mħabbrin fid-diskors ta' l-estimi għas-sena 2000 għar-rigward ta' l- Att dwar it-Taxxa fuq l-Income, l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali u l-Att dwar it-Taxxa fuq Dokumenti u Trasferimenti."

Pero` bażikament hawn il-gvern Nazzjonalista qed jitlob lil din il-Kamra biex tagħtih l-awtorizzazzjoni li jiġbor iktar taxxi.

Issa jekk il- parlament għandu funzjoni importanti, din hija proprju dik li għandha x'taqsam mat-taxxi - u hawnhekk nixtieq infakkar fil-famuż dictum "no taxation without representation" - u fil-fatt oriġinarjament fil-House of Commons kienu jinġabru diversi nies f'assemblea biex jipprovaw jikkontrollaw lir-Re ħalli dan ma jimponix taxxi fuq il-poplu.

Huwa veru li maż-żmenijiet ir-rejiet ġew irrimpjazzati mill-gvern pero` xorta waħda jibqa' l-fatt illi suppost il-parlament qiegħed hemmhekk biex jipprova jikkontrolla u jnaqqas l-implimentazzjoni tat-taxxi kemm jista' jkun.

Infatti s-sistema demokratika parlamentari tagħna - li għandha ħafna mis- sistema Ingliża, liema sistema kienet l-ewwel waħda ta' din ix-xorta - tesiġi li l-oppożizzjoni tipprova tikkontrolla kemm jista' jkun lill- ministri milli jimponu taxxi inġusti jew inkella taxxi li l-poplu ma jkunx jiflaħ għalihom f'isem il-gvern, u strettament anke l-membri tal-gvern li m'humiex ministri għandhom l-obbligu u d-dover li jagħtu l-kontribut tagħhom sabiex jipprovaw jikkontrollaw lill-kabinett milli jimponi dawn it- tip ta' taxxi fuq il-poplu.

Għalhekk għalkemm id-dibattitu fuq dan l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna twal mhux ħażin, dan m'huwiex ħin mitluf għax il-membri ta' l-oppożizzjoni għandhom l-obbligu u d-dover li jfehmu lill-poplu x'inhu jiġri f'dan il-pajjiż.

Sur President, kulħadd jiftakar li qabel l-elezzjoni l-Partit Nazzjonalista kien pinġa stampa rosy, mingħajr ħjiel ta' l-ebda trouble u kien ta l-impressjoni lill-poplu li kien se jkun gvern li għalih money no problem, għax tant kellu aspirazzjonijiet u tant kellu ħbieb li seta' faċilment jimxi 'l quddiem.

Għalhekk nistgħu ngħidu bla tlaqliq li ċ- ċittadin ma vvotax lil dak li kien hemm verament taħt il-maskra tal-Partit Nazzjonalista imma vvota lil dik il-maskra li kien qed jilbes il-Partit Nazzjonalista biex jipprova jistad għall-voti.

Issa hawnhekk ma nixtieq lil ħadd jieħu l-idea li l-oppożizzjoni Laburista qiegħda tgħid li l-gvern m'għandux jintaxxa lill-poplu għax wara kollox il-gvern, ikun min ikun, għandu l-obbligu li jamministra kemm id-dħul u kemm il-ħruġ tal-finanzi tal- pajjiż.

Fil-fatt ikun tajjeb jekk kulmin qed jismagħni jifhem li l-gvern irid jagħmel tajjeb għall-ispejjeż kapitali, irid jagħmel tajjeb għall- investiment, bħalma per eżempju hi l-infrastruttura, irid jagħmel tajjeb għall-ispejjeż rikorrenti, bħalma huma l-pagi tal-ħaddiema taċ-ċivil, irid jagħmel tajjeb għas-servizzi soċjali, irid jagħmel tajjeb għas-servizzi tas- saħħa, irid jagħmel tajjeb għas-servizzi ta' l-edukazzjoni u jrid jagħmel tajjeb għal bosta affarijiet oħra, liema affarijiet il-poplu llum sar jippretendihom bi dritt, grazzi għall-Partit Laburista li matul is-snin dejjem għallem lill-poplu li dawn kollha huma drittijiet tiegħu.

Fil-fatt jien nieħu pjaċir ħafna meta nara li partiti li normalment ma kenux jipprofessaw dan it-tip ta' twemmin, illum anke huma qed iħaddnu dawn il- prinċipji u qegħdin jimplimentawhom fil-politika tagħhom.

Wara kollox għaliex le?

Pero` biex inkompli fuq dak li kont qed ngħid qabel, ovvjament imbagħad il-gvern irid jara minn fejn se jiġbor id-dħul, u d-dħul tal-gvern jiġi mid-dazji, mis-sisa, mill-multi, mil-liċenzji, mit-taxxi, kemm minn dawk diretti kif ukoll minn dawk indiretti, mill-għotjiet li jista' jirċievi minn żmien għal żmien jew inkella minn xi riżorsi naturali li jista' jkollu.

Issa ovvjament biex il-gvern ikollu d-dħul mid-dazju u mis- sisa jrid ikollu ekonomija b'saħħitha li tkun qed iddur il-ħin kollu u jrid ikollu wkoll turnover tajjeb ta' negozju ħalli jkun jista' jdaħħal it-taxxi minn dan it-turnover.

Imma issa ħalli nerġa' mmur lura għall-maskri.

Sur President, il-gvern Nazzjonalista preċedenti għamel maskra ma' wiċċu u ħeba l-fatti.

Issa hawn m'iniex se nerġa' noqgħod nirripeti dak li qalu sħabi, jiġifieri li dak iż-żmien il-gvern kien joqgħod jgħid li l-ħofra li kien qed isemmi l-Partit Laburista kienet ħrafa u li aħna konna qed nigdbu, pero` rrid ngħid li l-gvern Nazzjonalista preċedenti kien igiddeb lill- Partit Laburista, allavolja dan ta' l-aħħar kellu l-fatti quddiemu, u infatti iktar 'il quddiem beħsiebni nikkwota x'kienu jgħidu l-figuri tal- bank ċentrali dak iż-żmien.

Per eżempju, ikun tajjeb jekk wieħed isemmi li hekk tlajna fil-gvern fl-1996, bagħat għalina l-gvernatur tal-bank ċentrali għax qalilna li jħossu obbligat li jgħidilna l-fatti kif inhuma ħalli b'hekk inkunu nistgħu niffaċċjaw ir-realta`, liema realta` ma kenitx turi l- istampa li kien qed jipprova jpinġi l-Partit Nazzjonalista, li niżel mill- gvern minħabba li kien imbeżża' mis-sitwazzjoni tal-pajjiż li kienet ħarbitlu minn idejh.

Jien tal-fehma li dakinhar il-gvern Nazzjonalista pprova jakkwista mandat ġdid biex imbagħad ikun jista' jimplimenta miżuri iktar ħorox minn dawk li kien qed jimplimenta, għax naturalment kien diġa' jaf x'inhi s-sitwazzjoni finanzjarja vera tal-pajjiż.

Quddiemi għandi dokument li kkwotajtu diversi drabi oħra - u m'iniex se nqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra minħabba li m'għandix kopja oħra tiegħu - pero` rrid ngħid li dan id-dokument juri iswed fuq l-abjad li fl-1996 id- deficit finanzjarju bħala perċentwal tal-GDP, jiġifieri ta' dak li jipproduċi pajjiżna, kien diġa' laħaq id-9%, u dan kien fl-istess żmien meta l-Partit Nazzjonalista kien jagħti l-impressjoni lill-Unjoni Ewropea li d-deficit finanzjarju tal-gvern kien biss ta' madwar 3% jew 4%.

L- informazzjoni li hawn f'dan id-dokument tinkrimina lill-gvern Nazzjonalista li kien jaf x'inhi s-sitwazzjoni finanzjarja vera tal-pajjiż, pero` deherlu li għandu jaħbi din il-verita` mill-poplu billi jpinġi stampa totalment differenti mir-realta`.

Fi kliem ieħor il-gvern Nazzjonalista libes maskra u povru poplu ma rax x'hemm wara dik il-maskra.

Biżżejjed ngħid li minħabba l-irresponsabbilta` tal-gvern Nazzjonalista, l-ispiża tal-gvern bejn l-1992 u l-1996 splodiet 'il fuq għal Lm537 miljun u f'perijodu ta' sena waħda biss, jiġifieri mill-1995 sa l-1996, id-dħul tal-gvern niżel minn Lm450 miljun għal Lm425 miljun.

Dan tafu xi jfisser?

Dan ifisser illi f'sena waħda biss il-gvern tilef qrib il-Lm112-il miljun.

Issa hawn ikun tajjeb jekk infakkar li waqt mass meeting li kien organizza l-Partit Laburista lejliet l-elezzjoni ta' l-1996 fuq il-fosos tal-Furjana jien kont staqsejt għaliex ir-revenue u l-expenditure tal-gvern għax-xahar ta' Settembru kienu ma baqgħux ġew ippubblikati, u r-raġuni vera li għaliha l- gvern ta' dak iż-żmien ma kienx ippubblika dawn iċ-ċifri qabel l-elezzjoni ta' l-1996 kienet li ma riedx jikxef il-verita`.

Meta mbagħad hekk kif tlajna fil-gvern u sibna l-problemi kollha li kien ħalla l-gvern Nazzjonalista ma' wiċċna, aħna bdejna nikxfu l-fatti u bdejna nitkellmu fuq il-ħofra, pero` l-Partit Nazzjonalista kien baqa' mistur wara l-maskra u baqa' jinsisti li l-ħofra li konna qed nitkellmu fuqha aħna kienet biss ħrafa.

Mhux talli hekk imma talli hekk kif sab ruħu fuq il-bankijiet ta' l- oppożizzjoni, il-PN beda jwiegħed lill-poplu ħafna affarijiet għal meta jerġa' jkun fil-gvern, fosthom li m'huwiex se jagħmel iktar taxxi u li m'huwiex se jgħolli r-rata ta' l-income tax.

Imma issa ejjew naraw flimkien x'wassal biex ġara dak li ġara fil-passat, x'inhuma l-fatti fil- preżent u, iktar importanti minn hekk, x'se jiġri minn issa 'il quddiem, għax ovvjament issa aħna bħala oppożizzjoni mhux biss għandna l-obbligu u d- dover li nħarsu lejn is-slaleb li l-gvern preżenti għabba fuq il-ħaddiema imma għadna wkoll l-obbligu u d-dover li naraw jekk fil-futur dan il-gvern huwiex se jagħmel il-ħajja tal-ħaddiema iktar faċli jew iktar diffiċli.

Sur President, huwa fatt magħruf minn kulħadd li fi żmienna kien hemm attentat iddisprat biex il-Partit Laburista jitqaċċat mill-gvern ħalli b'hekk il-poter jerġa' jgħaddi f'idejn il-Partit Nazzjonalista, u jkolli nammetti li dan l-attentat irnexxa, bil-konsegwenza li llum flus il-poplu reġgħu qed jitmexxew mill-istess ministru li bejn l-1987 u l-1996 kien għamel ħerba sħiħa mill-finanzi ta' pajjiżna.

Fil-fatt jiddispjaċini ngħid illi jidher b'mod ċar li għal darb'oħra l-ministru tal-finanzi qed jerġa' jfalli f'ħidmietu, u qed ifalli b'mod miżerabbli.

Għalhekk hawn wieħed jistaqsi: Għaliex dak il-bniedem li taħt gvern Nazzjonalista wassal lill- pajjiż għal diżastru finanzjarju reġa' ġie mogħti r-responsabbilta` li jerġa' jibda jmexxi l-finanzi tal-pajjiż?

Ovvjament il-poplu ma jistenniex risposta għal din il-mistoqsija mingħandna imma mingħand il-gvern tal- ġurnata, li għandu jwieġeb għal din il-mistoqsija bla ebda maskra ma' wiċċu.

Jien ma nistax nifhem kif bniedem li wassal lil pajjiżna f'xifer l- irdum reġa' ngħata t-tmun f'idejh ħalli jkun jista' jkompli jgħaffeġ kemm irid fil-finanzi tal-pajjiż.

Meta l-gvern preżenti ra li ż-żejt ma sibniehx, li m'għandniex riżorsi naturali, li ħadd ma tana dak li wegħidna li se jagħtina u li mill-kummerċ m'hemmx minn fejn terda iktar taxxi u dazji, huwa ħaseb li l-unika u l-aħjar soluzzjoni kienet dik li jżid it- taxxi ħalli b'hekk ikun jista' jdaħħal il-flus minn fuq dahar il-poplu.

Ejjew ngħiduha kif inhi, lill-Ministru Dalli ħadd ma jista' jlumu li żied it-taxxi għaliex huwa qal bil-quddiem li se jagħmel hekk.

Biżżejjed infakkar f'dak li kien qal wara li sar l-ewwel budget ta' matul din il- leġislatura, fejn dakinhar kien qal ċar u tond li jekk jirriżulta li l- miżuri li ħa f'dak il-budget ma kienx se jkunu biżżejjed ikun hemm bżonn li jiżdiedu taxxi oħra, u ta' raġel li hu hekk kif wasal it-tieni budget ta' din il-leġislatura reġa' żied iktar taxxi fuq il-poplu.

Sfortunatament is- sitwazzjoni attwali hi li l-ekonomija ta' pajjiżna nieżla 'l isfel, u dan mhux jien biss qed ngħidu imma qed jgħiduh ukoll il-kummerċjanti u n- negozjanti.

Anke l-investiment qabad it-triq tan-niżla, u jiddispjaċini ngħid li min kien isostni li hekk kif nirriattivaw l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea se jkollna lista sħiħa ta' investituri Ġappuniżi jistennew fil-pipeline biex jinvestu f'pajjiżna kien qiegħed jitkellem bil-maskra ma' wiċċu, liema maskra ma jilbishiex biss fil- karnival imma jilbisha permanentament ħlief meta jkun qed jitkellem ma' sħabu jew fil-klikek.

Wieħed irid jgħid ukoll li lanqas il-wegħda ta' opportunitajiet ta' xogħol li kien għamel il-gvern Nazzjonalista ma seħħet, bil-konsegwenza li llum in-nies għandhom inqas flus fil-but x'jonfqu, u jekk stess għad hawn min għandu x'jonfoq illum qed jibża' jagħmel hekk għax ma jafx x'se jiġri għada.

Mhux ta' b'xejn li l-industrija lokali qed tbigħ inqas, li l- kummerċ qed jonqos u li l-ekonomija qiegħda tistaġna bil-mod il-mod.

Wieħed ma jistax ma jsemmix anke l-fatt li minħabba wħud mill-miżuri li ħa dan il-gvern, fosthom it-tneħħija tal-levies, l-industrija lokali mhux talli ma tantx qiegħda tiffunzjona imma talli l-futur tagħha huwa mhedded.

Imbagħad xi ngħidu għall-għoli tal-ħajja?

Ir-rata ta' inflazzjoni li għandna bħalissa ma tantx qed tirrifletti r-realta`, pero` sakemm isir household budgetary survey ġdid ikollna nimxu mar-retail price index li għandna.

Madanakollu ħadd ma jista' jiċħad il-fatt li l-prezzijiet qegħdin dejjem jogħlew u l-pagi qegħdin dejjem jonqsu.

Jien ma nistax nifhem kif il-gvern, minkejja li jaf b'dawn l-affarijiet kollha li qed insemmi, jibqa' jżid dejjem iktar taxxi fuq il-poplu u mbagħad bl-ardita` kollha jiġi jgħajjarna li fi żmienna aħna għamilna 33 taxxa.

Uħud minn sħabi diġa' staqsew lill-membri tan-naħa l-oħra liema taxxa neħħew minn dawk li kien għamel il-gvern Laburista.

Jekk wieħed irid jitkellem bla maskra, ikollu jammetti l-fatt li l-maġġoranza l-kbira tat- taxxi li introduċa l-gvern Laburista kienu fuq affarijiet ta' lussu, bħalma huma l-yachts u l-karozzi ta' ċertu ċilindraġġ.

(Interruzzjonijiet) Sur President, wieħed mill-membri tan-naħa l-oħra qed jistaqsini: Il-pitrolju għandu ċertu lussu wkoll?

Huwa għalhekk li jien għedt li "l-maġġoranza l- kbira" tat-taxxi li introduċa l-gvern Laburista kienu fuq affarijiet ta' lussu u m'għedtx li kienu fuq affarijiet ta' lussu t-taxxi kollha.

Ovvjament huwa veru li daħħalna wkoll taxxi fuq affarijiet li assolutament m'humiex ta' lussu, bħalma hu l-pitrolju, pero` aħna kellna nieħdu dawn il- miżuri għax konna diġa' bdejna nħokku rasna ħalli naraw kif se nimlew il- ħofra finanzjarja li intom kontu tgħidu li ma teżistix.

Imbagħad xi ngħidu għall-ħela li qed issir min-naħa tal-gvern bla ebda kontroll?

Ħadd ma jista' jinnega l-fatt li l-ħela min-naħa tal-gvern għadha għaddejja, u ma nistgħux nimlew il-barżakka jekk l-ewwel ma nsoddux it-toqob.

Għalhekk jien nistaqsi: X'inhu jagħmel dan il-gvern biex isodd it-toqob li għandu fil-barżakka?

Biex naraw kemm il-gvern m'huwiex konxju tas-sitwazzjoni finanzjarja li ġab lil pajjiżna fiha, biżżejjed insemmi l- fatt li ta' biċċa pjanta dan il-gvern ta lil wieħed perit is-somma ta' Lm177,000, u dan il-każ jien se nibqa' nsemmih għax skandalizzajt ruħi bih.

Kemm irridu nagħsruhom lill-ħaddiema biex niġbru mingħandhom Lm177,000 f'taxxi!

Imbagħad niġu nagħtu dawn l-eluf ta' liri kollha lil xi ħadd li għamlilna biċċa pjanta.

Il-membri ta' din in-naħa ma jistgħux ma jsemmuhomx dawn l-affarijiet, u huwa għalhekk li l-membri tan-naħa l-oħra jiddejqu meta sieħbi l-Onor.

Cuschieri jibda jikkwota diskorsi li għamlu huma stess.

Bilfors li llum ikollhom jibilgħu kulma qalu dak iż-żmien.

Illum għandna gvern li m'huwiex marbut biss illi jimla l-bwiet ta' min għandu l-obbligi lejh ...

Iva, dan jien ma nibżax ngħidu li l-gvern preżenti huwa marbut jimla' l-bwiet ta' dawk li qed jgħinuh, ta' dawk li qed jagħlqu ħalqhom u ta' dawk li qed jagħtu stampa pożittiva fil-gazzetti tagħhom.

Dan l-aħħar qrajna x'qalu l-advisers tal-ministri, li huma edituri tal-gazzetti.

X'ma jgħidux favur il-ministri dawn!

U nagħtuhom il- flus fil-but talli jkunu advisers!

Pero` dwar dan beħsiebni nitkellem fid- dettal iktar 'il quddiem.

Kont qed ngħid li l-gvern m'huwiex marbut biss illi jimla l-bwiet ta' min għandu l-obbligi lejh imma huwa marbut ukoll li jagħmel spejjeż kbar, u hija l-politika tiegħu stess li qed iġġiegħlu jagħmel dan għax b'hekk biss jista' joqrob lejn l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk ovvjament il-gvern irid iġib il-flus minn x'imkien ħalli jipprova jagħmel tajjeb għal dawn l-ispejjeż li qed jagħmel.

Biex tkompli tgħaxxaqha, minkejja li issa l-Partit Nazzjonalista ilu 18- il xahar li tela' fil-gvern il-proġetti kbar ta' l-investiment li kien ipproġetta l-gvern Laburista u li kien wasal biex jimplimenta f'qasir żmien baqgħu fuq l-ixkaffa.

Mela aħseb u ara li kieku l-membri tan-naħa l-oħra ma sabu xejn ipproġettat!

Jiddispjaċini ngħid li l-gvern preżenti m'għandu f'moħħu l-ebda idea ta' proġetti u m'għandu f'moħħu l-ebda tamiet!

Aqraw il-budget ta' din is-sena u l-budget tas-sena l-oħra u araw jekk fihom issibux xi idea oriġinali li se toħloq l-investiment, li se toħloq l- impjiegi, li se tagħti l-opportunitajiet, li se ġġib il-flus lejn pajjiżna jew li se tittama liż-żgħażagħ tagħna li dawn se jkollhom minn fejn jaqilgħu l-ħobżna ta' kuljum!

Aqraw il-budgets li semmejt u araw jekk fihom hemmx imqar idea li għada pitgħada tista' tiġi żviluppata!

Il-membri tan-naħa l-oħra lanqas biss kellhom il-guts jibdew dak li wirtu mingħandna.

Meta rajt lill-Ministru Zammit Dimech, lill-Ministru Bonnici u lill-membri tan-naħa tal-gvern li huma mill-Kottonera neżlin Bormla ħsibt li kien se jinbeda l-proġett tal-Kottonera, pero` ma domtx wisq ma skoprejt li dawn kienu neżlin Bormla sabiex jaraw jitwaqqa' ċint li l-permess biex jitwaqqa' ilu li ħareġ minn Novembru li għadda!

Imma issa li waslu l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali ħassew li għandhom imorru jaraw dan iċ-ċint jitwaqqa' ħalli jagħmlu daqsxejn teatrin.

Il-membri tan-naħa l-oħra m'humiex qed jilbsu l-maskri għall-ħamest ijiem tal-karnival biss imma qed jilbsuhom is- sena kollha!

Jien ma nafx kif min f'mass meeting kien għamel dikjarazzjoni formali bħal dik fejn wiegħed lill-poplu li hekk kif nirriattivaw l- applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea nirċievu Lm100 miljun, ma marx jinħeba kif induna li waqa' għaċ-ċajt jew almenu ma talabx skuża lill-poplu talli kien illudih b'dak il-mod.

Ara kieku għamilna wegħda bħal dik jien u sħabi mur ara kif kienu jqattgħuna l-gazzetti!

Uħud miċ-ċittadini Maltin u Għawdxin kienu belgħu dik il-propaganda u llum, imsieken, indunaw li kienu żbaljaw meta ħasbu li kienu qed jittrattaw ma' nies serji u lil dawn iċ-ċittadini ngħidilhom: Kontu qed tittrattaw ma' nies li wara l-elezzjoni neħħew il-maskri li kienu lebsin u issa qed taraw il-verita`.

Kif għedt diġa', anke r-riżorsi naturali li l-gvern kien qed jittama fihom, fosthom is-sejba taż-żejt f'Għawdex, sfumaw fix-xejn, u dan qed ngħidu b'dispjaċir.

Irrid nirrimarka wkoll għall-fatt li filwaqt li l-ispiża ta' ċerti servizzi li jagħti l-gvern qiegħda tiżdied, bħalma huma s-servizzi tas-saħħa u l-edukazzjoni, id-dħul għall-gvern qiegħed dejjem jonqos, u jkollna nammettu li bħala konsegwenza ta' dan kollu anke l- istandard of living tal-poplu Malti u Għawdxi qed jitbaxxa.

Tkellmu mal- bejjiegħa tal-laħam, tkellmu mal-bejjiegħa tal-ħaxix, tkellmu mal-bejjiegħa tal-ħwejjeġ, tkellmu mal-bejjiegħa tal-white goods u dawn kollha jgħidulkom kemm qed jonqos in-negozju minħabba li l-istandard of living tal-poplu tagħna - speċjalment tal-ħaddiema, li f'sitwazzjoni bħal din huma l-iktar nies li jintlaqtu - qiegħed jitbaxxa.

Sur President, meta wieħed jagħti ħarsa ħafifa lejn il-gvern preżenti jista' jkun li jibni xi ftit kuraġġ għax, peress li mad-daqqa t'għajn jara li dan il-gvern għandu ċerta arja, jaħseb li għandu s-soluzzjonijiet għall- problemi li jeżistu fil-pajjiż; iżda jekk imbagħad ineħħilu l-maskra minn ma' wiċċu jsib gvern mifxul u gvern imħawwad li ma jafx x'se jaqbad jagħmel.

Għax mhux imbilli nkunu nidhru qed nidħku u nkunu qed nidhru kalmi bil-maskra.

Il-maskra tagħtik dehra ħafna iktar differenti minn dik li tkun verament, u taħt il-maskra tal-gvern preżenti hemm wiċċ imqarras, wiċċ imħasseb, wiċċ inkwetat u wiċċ mifxul.

Ovvjament il-gvern jinsab mifxul minħabba li m'għandux soluzzjonijiet għax min ikollu s- soluzzjonijiet ikun kalm, ikun jaf x'se jagħmel u jkun diġa' qed jippjana l- azzjonijiet li jkun imissu jieħu.

Imbagħad il-ministru tal-finanzi ħa għalih għax l-Onor.

Helena Dalli qaltlu li għażel it-triq il-faċli.

Fil- fatt dak li qaltlu l-Onor.

Dalli huwa kollu minnu għax, iva, il-gvern Nazzjonalista għażel l-iktar triq faċli, dik li jżid it-taxxi fuq il-poplu.

Kieku almenu l-gvern preżenti mpona taxxi ġusti u bilanċjati ma kienx iqum dan l-istorbju kollu fil-pajjiż, pero` l-gvern deherlu li m'għandux jimponi dawn it-taxxi b'ġustizzja u b'kuxjenza soċjali, li l-membri tan-naħa l-oħra tant kienu jitkellmu fuqha fi żmenijiet oħra.

Jien illum ngħid b'wiċċi minn quddiem li l-gvern lanqas impona dawn it- taxxi b'kuxjenza, aħseb u ara kemm imponiehom b'kuxjenza soċjali, u veru ma jridx ikollok kuxjenza biex timponi dak li mpona l-gvern fl-aħħar budget!

Ġaladarba l-gvern Nazzjonalista tant iħobb jipprofessa t-tagħlim u l- ispirazzjonijiet tad-demokrazija kristjana, jekk xejn jien kont nippretendi li dan kien se japplika t-tagħlim tal-knisja fuq dak li għandu x'jaqsam mal- ġbir tat-taxxi, fuq dak li għandu x'jaqsam ma' min għandu jerfa' s-salib u fuq dak li għandu x'jaqsam ma' min għandu jdaħħal spalltu l-iktar biex jirfed lill-pajjiż, li bħalissa qed jikkrolla.

Dan kollu jfakkarni f'San Franġisk meta kien ipprova jżomm l-knisja milli taqa'!

Ma nistax nifhem kif minkejja li l-gvern Nazzjonalista jaf li l-ħaddiema ż-żgħar ma jifilħux tagħbija tqila għax jitgħaffġu, jibqa' jitfa' l-piż fuqhom xorta waħda.

Jien nistaqsi lill-gvern preżenti: Allura għaliex lil min jista' jgħinu, lil min għandu minn fejn jgħinu u lil min hu kapaċi jikkontribwixxi ħafna iktar ma missejtuhx?

Issa nispera li ma jiġux isemmulna n-naqra żieda income tax li għamlu fuq il-kbir!

Imbagħad xi ngħidu għall-kutrumbajsi li għamlu?

Ngħid għalija, jien kont se nirremetti meta wara li f'Settembru li għadda l-Prim Ministru rrisponda "no" hekk kif ġie mistoqsi jekk hux se jżid it-taxxi, illum qiegħed jipprova jiġġustifika lil dan il-parlament li dik in-"no" li qal dakinhar tfisser xi ħaġa oħra.

Li kieku rrisponda mod ieħor, b'xi mod wieħed jista' jasal biex jirnexxielu jagħti interpretazzjoni differenti, pero` l-Prim Ministru qal biss "no" u "no" tfisser "le" u xejn aktar.

Allura l-Prim Ministru kif jista' jipprova jġib l-argument illi n-"no" tiegħu tfisser differenti?

Nerġa' nirripeti li dakinhar li smajtu jġib dan l-argument jien tlaqt 'il barra għax veru ħassejtni se nirremetti.

Din l- ipokresija hija inaċċettabbli u ma jistax ikun li dan il-pajjiż jibqa' jitmexxa minn nies li jibdlu l-maskri kull żewġ minuti.

Jien insostni li l- gvern preżenti għażel l-iktar triq faċli, u dan għaliex huwa mhux biss żied it-taxxi imma talli din iż-żieda tefagħha l-iktar fuq min żgur li ma jistax jiskappalu, u hawn qed nirriferi għall-ħaddiem iż-żgħir tal-paga.

Ara lill- ħut il-kbir il-gvern iħallieh għaddej!

Pero` jien xejn ma niskanta b'dan għax il-gvern preżenti l-istess ħaġa għamel fil-qasam tad-droga għax lil min fil-pussess tiegħu sablu nofs uqija ħaxixa tefgħu l-ħabs, u lil min sablu tliet kilogrammi eroina bagħtu lura lejn pajjiżu!

Dawn huma affarijiet li taħt gvern Nazzjonalista tarahom jirripetu ruħhom u, għalkemm jirripetu ruħhom f'okkażjonijiet differenti, dejjem jintuża l-istess pattern.

Sur President, bħalma qalu sħabi, min jitkellem man-nies jaf mil-liema sagrifiċċji u tbatijiet jinsab għaddej il-poplu, u hawn qed nirriferi għal min jiltaqa' mal-ħaddiema u mhux għal min imur iċekċek it-tazzi tax- xampanja ma' dawk in-nies li għandhom il-yachts u l-vilel bis-swimming pool.

Biex tkun taf minn xiex ikun għaddej il-poplu trid titkellem ma' dawk in-nies li jkunu għadhom ġejjin mis-suq, ma' min ikun qiegħed bil- minimum wage, ma' min ikun qiegħed jaqlagħha u jikolha jew inkella ma' dak ir-raġel bi tlett itfal li kien ħaddiem tal-Kalaxlokk u tkeċċa u li filwaqt li qed jitħabat biex jipprova jsib impjieg ieħor, il-gvern qed ikompli jżidlu t-taxxi ħalli jkompli jkissru.

Jien ma nistax nifhem kif imbagħad jiġi l-gvern u bil-wiċċ tost kollu jgħidilna li m'hux veru li l-miżuri li ħa fil-budget jolqtu negattivament lil min jaqla' inqas minn Lm5,500.

Allura ngħid jien, il-ħaddiema u l-familji ta' dawk il-ħaddiema li jaqilgħu inqas minn Lm5,500 ma jsuqux karozza, ma jeklux ħobż, ma jpejpux sigaretti u ma jagħmlux telefonati?

Qed nagħmel din il-mistoqsija għax dawn l- affarijiet kollha għolew fl-aħħar budget.

Il-membri tan-naħa l-oħra jgħidulna li l-gvern ma żiedx ir-rata ta' l-income tax lil dawk li jaqilgħu inqas minn Lm5,500, pero` dan m'hu minnu xejn għax anke f'dan il-każ kien hemm xi żieda żgħira.

Bilfors li jrid ikollok maskra ma' wiċċek biex ma tistħix tgħid dawn l-affarijiet!

Nhar is-Sibt li għadda, li kien jaħbat Sibt il-karnival, tgħidx kemm ħadu gost in-nies ġon-Nadur, bil-maskra ma' wiċċhom, għax ġaladarba ħadd ma seta' jagħrafhom ma stħawx jinbxu lil kulmin kien għaddej.

Fil-fatt anke l-gvern għandu maskra ma' wiċċu u għalhekk m'huwiex qed jistħi jgħid lil min jiflaħ l-inqas li qed inaqqarlu dak kollu li għandu fil-but.

Terġa', għal dik li hija rata ta' income tax, il-gvern żgarra waħda sew għax lanqas biss kellu d-diċenza jifhem li l-poplu Malti u Għawdxi jinsab imsallab u li allura jkun aħjar jekk iżid l-income tax billi ...

Issa hawnhekk irrid nagħmilha ċara li jien m'iniex qed nirrakkmanda lill-gvern iżid l-income tax, anzi jidhirli li diġa' kien intlaħaq ftehim bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra - għalkemm ma' dan il-gvern ma tista' tiftiehem qatt - li r- rati ta' l-income tax m'għandhomx jintmessu.

Fil-fatt qabel l-elezzjoni l- Partit Nazzjonalista tant kien beda jipprova jagħti l-impressjoni li hu assolutament kontra li jogħlew ir-rati ta' l-income tax, li kien għamel propaganda sħiħa kontra tagħna u tgħidx kemm kien izzika li jekk kemm-il darba l-Partit Laburista jitla' fil-gvern aħna konna se ngħollu r-rati.

Min kellu jobsor li hekk kif jitla' fil-gvern il-Partit Nazzjonalista, l- ewwel ma kellu jagħmel kien li jitfa' l-maskra fil-ġenb u jgħolli r-rati ta' l-income tax!

Terġa' lanqas biss indenja ruħu jara li jgħolli dawn ir- rati b'mod ġust għax lil min jaqla' Lm10,000, lil min jaqla' Lm20,000 u lil min jaqla' Lm25,000 imponielu l-istess żieda; jiġifieri jekk lil min jaqla' Lm10,000 imponielu Lm300 żieda f'taxxa, lil min jaqla' Lm20,000 u Lm25,000 imponielu l-istess żieda wkoll.

Dik ġustizzja soċjali!

Dak gvern li jħenn għaż-żgħir!

Għax ngħiduha kif inhi, lil min jaqla' Lm8,000 llum issejjaħlu sinjur, meta tikkonsidra l-għoli tal-ħajja u l-aspettazzjonijiet illi ġustament nebbitna fil-poplu tagħna?

Aħna lill-poplu darrejnieh jippretendi li l-istandard of living tiegħu jitjieb minn ġurnata għall-oħra u mhux imur id-dar b'paga inqas minn dik tas-sena ta' qabel.

Fejn qatt kienet din!

Il-ħaddiem iż-żgħir xtaq li dan il-gvern ikun serju biżżejjed li joħroġ bis-saħħa kollha kontra min ikun qed jiskappa mit-taxxa ħalli almenu ma jarax lilu nnifsu u lil sħabu l- ħaddiema biss ibatu.

Jien nistaqsi: Lil min sal-lum baqa' jiskappa mit- taxxa l-gvern x'inhu jagħmillu?

Meta l-gvern Laburista kien beda jitkellem fuq sistema ta' spot checks fir-returns ta' l-income tax, tgħidx kemm kienu daħku bina u kemm qalulna li dik m'hijiex sistema tajba!

Issa l- iskop kien li dawn l-ispot checks iservu ta' deterrent għal min ikun qed jipprova jiskappa t-taxxa, għax ikun jaf li jekk issir spot check fuq l- income tax return tiegħu u jinstab li jkun qed jevadi t-taxxa mbagħad ħoll xagħrek u ġib iż-żejt!

Hawn ta' min ifakkar ukoll li hekk kif il-Partit Nazzjonalista tela' fil-gvern fl-1987, ma kienx baqa' jippubblika dak il- ktieb li kien jippubblika l-gvern Laburista sabiex permezz tiegħu l-poplu jkollu d-dritt u l-faċilita` jkun jaf min qed iħallas it-taxxa u min qed jevadieha.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Vella, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex l-Onor.

Membru jkun jista' jkompli bid- diskors tiegħu.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Vella jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

GEORGE VELLA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Jien nistaqsi: X'kien fih x'tistħi dak il-ktieb?

Ġaladarba s- soċjeta` Maltija u Għawdxija hija familja waħda - għax huma hekk kienu jgħidu - kif tista' tistħi turi li xi ħadd qed jisraq lil ħutu billi m'huwiex qed jagħti l-kontribuzzjoni tiegħu u mbagħad bil-wiċċ tost kollu qed jieħu s-servizzi daqskemm jeħodhom dak li, miskin, qed iħallas dak li huwa dovut minnu sa l-inqas ċenteżmu?

Meta nħallu lil dak li jista' jħallas kontribuzzjoni ta' Lm5,000 jiskappa jkunu jridu jpattu għall- kontribuzzjoni tiegħu mill-inqas 10, 15 jew 20 ħaddiem.

Allura din hi l- ġustizzja soċjali?

Din hi l-kuxjenza soċjali?

U ejjew inwaqqgħu l-maskri u ma nibżgħux nirfsu l-kallijiet ta' ċerti nies!

Għax hawn hi l-istorja kollha li tan-naħa l-oħra m'għandhomx il-guts li jirfsu l-kallijiet u jiftħu l-kaxxa mimlija skandli ta' ċerti kategoriji ta' nies, u dan għal diversi raġunijiet, fosthom minħabba alleanzi u rikatti.

Il-ministru qalilna li issa se nonfqu xi Lm2 miljun biex inwaqqfu tax compliance unit, pero` min irid jibgħat flusu l-Isvizzera xorta se jkun jista' jibgħathom, u min irid jinvesti f'yacht u ma jgħidx li hu tiegħu imma tal-kumpannija xorta se jkun jista' jagħmel dan ukoll.

Spiss nisimgħu lill-accountants jgħidu li qed jiġu mġiegħla ...

Fil- fatt anke wieħed mill-membri tan-naħa tal-gvern qalilna li qed jiġi mġiegħel jimla l-income tax returns mhux kif suppost!

Imma dawn x'affarijiet huma?

Dan xi ħmieġ hu?

Aħna nistgħu nibqgħu mexjin b'dan il- mod u nħallu liż-żgħir jokrob taħt il-piżijiet jekk aħna nsara?

Bla ebda dubju, ma nistgħux nibqgħu nippermettu lil min jaqla' l-mijiet ta' liri kuljum jiskappa, u hawnhekk naf x'qed ngħid, bħalma jaf x'qed ngħid il- ministru.

Allura għaliex ma nipprovawx nilħqu consensus fuq dawn l- affarijiet?

Fuq dawn l-affarijiet għandna nilħqu consensus u mela fuq l- Unjoni Ewropea!

Ejjew inġibu l-ġustizzja soċjali f'dan il-pajjiż ħalli naraw min għandu l-interess vestit li ma nikxfux borom, imbagħad min ma jogħġbux jitlaq!

Ejjew niftehmu ħalli naraw kif nistgħu nibdew nikxfu lil min m'hux qed iħallas it-taxxi!

Hawn irrid infakkar ukoll li meta konna nitkellmu fuq il-moralita` fiskali, il-membri tan-naħa l-oħra tgħidx kemm kienu jidħku bina.

Fil-fatt il-moralita` fiskali kienet idea ta' l-ex-ministru tal-finanzi, Lino Spiteri, li kien jitkellem ħafna fuqha.

Lill-membri tan-naħa l-oħra ngħidilhom: Il-moralita` fiskali teżisti, mela le!

Huwa min jipprova jiskappa milli jħallas il-kontribuzzjonijiet tiegħu li jkun qed jagħmel dnub u mela min ma jmurx quddies kull nhar ta' Ħadd!

Dawn huma d-dnubiet moderni, li tonqos mid-doveri tiegħek lejn is-soċjeta` li tifforma parti minnha.

Pero` l-ħaddiem iż-żgħir mhux b'dan biss huwa skandalizzat imma anke bil-ħela, bl-illaxkar, bir-rimi ta' flus, bin-nuqqas ta' kontrolli u bil-korruzzjoni li għaddejja bħalissa fil-pajjiż.

Sur President, ovvjament in vista tas-sitwazzjoni li għandna fil-pajjiż, illum għandna wkoll ħafna nkwiet industrijali, u l-gvern, bil-mezzi kollha leġittimi li għandu - u kważi anke b'dawk il-mezzi li m'humiex leġittimi - qed jara kif jista' jostakola lit-trade unions milli jiddefendu l-interessi tal-ħaddiema.

Issa biex inkunu ċari mal-ewwel, jien la għandi mill-GWU u lanqas għandi mill-UHM.

Jien m'għandi minn ħadd, pero` huwa fatt li għall-ħaddiem it- trade unions huma l-uniku forum li fihom jista' jsemmi leħnu.

Għax ejjew ngħiduha kif inhi, il-ħaddiem x'jista' jagħmel?

Il-ħaddiem m'għandu xejn li biha jista' jirrikatta lill-gvern u l-unika għodda li għandu hija li jipparteċipa f'azzjoni industrijali.

Issa jekk aħna m'aħniex naċċettaw lanqas dawn l-affarijiet allura nistgħu nżarmaw kollox, inkluż dak kollu li daħal matul is-snin bis-soċjaliżmu demokratiku, u mmorru lura fi żmien Rousseau.

Qed nitkellem b'dan il-mod għax il-gvern preżenti qed jipprova jagħmel minn kollox biex ifixkel lit-trade unions, biex ma jħallihomx jesprimu ruħhom u biex ma jħallihomx ikunu l-porta voce ta' dak il-ħaddiem li hu mweġġa', diżappuntat u mdejjaq bis-sitwazzjoni li jinsab fiha pajjiżna.

Jien lill-gvern preżenti ngħidlu: Imbilli tressaq lit-trade unions il- qorti?

Mhux tagħmilhom martri tkun qiegħed?

Għalfejn dan il-qżież?

Għalfejn qed nagħmlu affarijiet li qatt u ħadd m'għamel f'pajjiżna?

Dan biex inkomplu nżidu l-inkwiet u l-ferment?

Imbagħad jiġu jgħidulna li fil- pajjiż m'hawnx investiment għax qegħdin ingerrxuh bl-azzjonijiet tagħna!

Jien, bħala Malti, nista' ngħid bl-ikbar sinċerita` quddiem Alla li niddejjaq nara din is-sitwazzjoni mwiegħra fil-pajjiż.

Dak jonqosna biex żgur ma jersqux investituri lejn pajjiżna!

Wara kollox lit-trade unions min qed iġiegħlhom jagħmlu dak li qed jagħmlu?

Mhux il-gvern preżenti, li għax m'għandux kuxjenza soċjali qed jgħabbi lill-ħaddiem b'piżijiet li ma jiflaħx għalihom, u dan meta qabel l-elezzjoni kien illudieh bil-maskra sabiħa li kien ippreżenta ruħu biha?!

Sur President, ħadd ma jista' jinnega l-fatt li l-gvern Nazzjonalista preżenti huwa insensittiv u arroganti.

Kieku kien gvern serju, żgur li ma kienx jippermetti dawn il-ħafna pulċinellati li qed isiru.

Biżżejjed ngħid li biex sempliċement it-trade unions jitolbu lill-gvern jinnegozjaw miegħu tgħidx kemm qed ikollhom jgħaddu minn ċerimonji għax l-ewwel jistaqsihom jekk fehemhomx tajjeb li jridu jinnegozjaw miegħu, imbagħad javżahom biex iressqulu proposti serji ...

U ejjew ngħidu l-verita`, f'ġieh il-Bambin!

Ejjew inkunu serji u nammettu li jeżistu l-problemi u jeżisti l-mard f'dan il-pajjiż!

Iktar ma nsolvu l-inkwiet industrijali li jeżisti fil-pajjiż malajr, iktar se jkun jaqbel għall-pajjiż kollu.

Jien niskanta bl- atteġġament li qed jieħdu l-federation of industry u ċ-chamber of commerce għax dawn qishom ma jeklux mal-ħaddiem, bħallikieku mhux minn hemm jiġi ħobżhom ukoll!

Fil-fatt ġieli nibda niddubita li dawn qed idaħħlu l- introjtu minn x'imkien ieħor għax kieku għandi nifhem li jkunu huma stess li jimbottaw lill-gvern u jħeġġuh biex jitkellem mal-ħaddiema.

Wara kollox il-ħaddiema huma parti mir-rota tas-soċjeta` tagħna.

Hemm għalfejn immorru lura għat-tagħlim ta' Marx illum u nibdew naraw min għandu l-iktar valur, jekk hux min jinvesti jew min jaħdem?

Jien ma ngħidx li huwa l-ħaddiem li l-iktar għandu valur lanqas għax nemmen li l-ħaddiem, l- investitur u n-negozjant jifformaw parti minn makkinarju wieħed.

L-arloġġ li kien ivvinta Mikiel Anġ Sapiano ma kienx jaħdem b'rota waħda imma b'ħafna roti li jingranaw flimkien u l-arloġġ b'hekk biss seta' jimmarka l- ħin eżatt!

Infatti aħna dak li rridu mis-soċjeta`, mhux li noqogħdu nimbxu lil dak u lil ieħor, mhux li niddieħku b'dak u bl-ieħor jew li l-poter tant jitla' għal rasna li nibagħtu lin-nies il-qorti ħalli nuruhom kemm aħna b'saħħitna.

Jien qed nagħmel dan l-appell minn qalbi għax ma jistax ikun li f'dan il- pajjiż nibqgħu l-ewwel nimbxu lill-ħaddiem u mbagħad nipprovaw nostakolawh biex dan ma jurix id-dwejjaq tiegħu, biex ma jurix l-uġigħ tiegħu, biex ma jurix il-pwieni li għandu, biex ma jurix il-biża' li għandu u biex ma jurix l-inċertezza li għandu għall-futur tiegħu.

Imbagħad, kif għedt diġa', nippretendu li għandu jiġi l-investiment f'pajjiżna!

U mela le!

Bil-ġirja se jiġi l-investiment!

Din is-sitwazzjoni ma żviluppatx mil-lum għal għada, u kif jgħidu, il-passat huwa l-mera tal-futur.

Illum kulħadd jirrealizza li huwa l-gvern Nazzjonalista li ġab lill-pajjiż f'din is- sitwazzjoni, u għalhekk wieħed għandu jistaqsi: Ta' min ikompli jafdah lill-gvern preżenti?

Għax ġaladarba ġabna f'din is-sitwazzjoni ta' faqar mill-punt tat-tluq tiegħu, allura ma nistax nimmaġina f'liema sitwazzjoni se jġibna għada pitgħada!

Sur President, meta fl-1987 il-Partit Nazzjonalista tela' fil-gvern, wiret sitwazzjoni finanzjarja tajba.

Issa hawnhekk m'iniex se noqgħod insemmi ċifri għax dawn diġa' kkwotawhom sħabi l-kelliema ta' oppożizzjoni, pero` huwa fatt li l-gvern preżenti wiret sitwazzjoni finanzjarja tajba.

Jien ma ngħidx li s-sitwazzjoni li wiret il- gvern Nazzjonalista kienet bħal ta' l-Emirati jew inkella bħal ta' dawk il- pajjiżi li għandhom iż-żejt ħiereġ mill-art, għax sfortunatament il-Bambin m'għoġbux iżejjinna b'dawn ir-riżorsi naturali.

Insomma, jien naħseb li kien jaf x'qed jagħmel il-Bambin meta ma żejjinniex b'dawn ir-riżorsi naturali għax kieku min jaf kemm kibritilna iktar rasna!

Imma ħalli nkompli b'dak li kont qed ngħid.

Kont qed ngħid li fl-1987 il-gvern Nazzjonalista wiret sitwazzjoni finanzjarja tajba, pero` sfortunatament ma kompliex imexxi lil pajjiżna b'mod tajjeb, speċjalment minħabba l- mentalita` żbaljata li kellu li jibda jħeġġeġ il-konsum bl-amment.

Hekk kif tela' fil-gvern beda jħeġġeġ lill-poplu biex jikkonsma kemm jiflaħ ħalli r-rota ta' l-ekonomija tibqa' ddur, pero` kien qed jiġri li min kien qed jikkonsma ma kienx qed jipproduċi.

Min kien qed jissellef ma kienx qed jagħmel dan biex jinvesti ħalli jipproduċi imma kien qed jissellef biex jikkonsma.

Min kien qed jixtri l-karozzi kien qed jagħmel dan biex ikissirhom u min kien qed jaħdem biex jaqla' l-flus kien qed jonfoq dawn il- flus f'xi ġita.

Ovvjament m'hemm xejn ħażin illi wieħed jagħmel dawn il- kapriċċi, pero` jrid ikun jiflaħ jagħmilhom u mhux ikun qed jagħmilhom sempliċement għax ikun hemm xi ħadd jgħidlu biex igawdi issa ħalli jħallas għada.

Biżżejjed ngħid li għall-ħabta ta' l-1996, tant kien qed jidher li qed tiżvolġi sitwazzjoni finanzjarja mwiegħra illi l-bank ċentrali stess beda jwiddeb lill-banek biex ma jsellfux iktar għax kien qed isir self esaġerat.

B'dak is-self kollu li kien qed isir wieħed kien jippretendi li konna se nkabbru l-esportazzjoni tagħna, pero` sfortunatament dan ma ġarax.

Lil min jissellef biex jinvesti fl-industrija ħalli mbagħad ikun kapaċi jipproduċi, jien ngħidlu: God bless you!

Hawnhekk qed niftakar fi trattat tajjeb ħafna li sar fuq il-kwestjoni ta' x'inhu dejn tajjeb u x'inhu dejn ħażin fil- qasam ta' l-ekonomija, u dan huwa trattat li ta' min jaqrah.

Bħalissa m'huwiex qed jiġini f'moħħi l-isem tal-kittieb pero` jekk niftakar nsemmih.

Fil-fatt f'dan it-trattat il-kittieb iġib eżempju ta' x'inhu dejn tajjeb u x'inhu dejn ħażin billi jgħid illi kieku missieru kien xi wieħed minn dawk li jħobb jagħmel ħafna dejn, kien jippreferi li meta jirtu kien isib li d- dejn li jkun għamel missieru kien irendi milli kieku jsib li missieru kien għamel dak id-dejn kollu ħalli jixxala u jberbaq il-flus biex imbagħad jispiċċa f'sitwazzjoni fejn ikollu jħallas id-dejn kollu li jkun għamel missieru, u sfortunatament din hi s-sitwazzjoni li writna aħna fl-1996.

Aħna sibna gvern illi matul is-snin ħeġġeġ il-konsum, b'mod partikolari meta daħħal il-VAT fl-1995.

Veru li bl-introduzzjoni tal-VAT ċerti prezzijiet raħsu, speċjalment il-white goods, pero` min-naħa l-oħra l- investiment u d-dħul tal-gvern beda nieżel bil-mod il-mod.

Fil-fatt nistgħu ngħidu li l-1995 kienet sena kruċjali li fiha n-niżla fil-finanzi tal-pajjiż kienet bdiet bis-serjeta`.

Dak iż-żmien il-karnival kien isir is-sena kollha għax il-gvern kien jilbes il-maskra u kien jgħid lill-poplu: Tibżax tikkonsma għax hekk jew hekk issa aħna sitt xhur jew seba' xhur oħra deħlin fl-Unjoni Ewropea, the land of milk and honey, ma' l-ewwel grupp u hemmhekk se nsolvu kollox!

Sur President, wieħed jista' jgħaddi biż-żmien lin-nies għal ċertu żmien, pero` ċertament ma jistax jgħaddihom biż-żmien għal dejjem.

Biżżejjed ngħid li hekk kif fl-1996 tlajna fil-gvern, sibna li d-dejn pubbliku kien diġa' skorra l-65% ta' dak li nipproduċu - u hawn m'iniex qed nirriferi għad-deficit li kien kważi laħaq id-9% - l-ispiża u l-konsum tal-gvern kien żdied, id-deficit fit-trade kien qiegħed dejjem jitwessa' u d-deficit fil-kont kurrenti tal-pajjiż kien beda joqrob il-Lm130 miljun.

Ta' min jgħid ukoll li filwaqt li fl-1995 ir-rata tat-tkabbir tal-prodott nazzjonali kienet ta' 9%, fl-1996, jiġifieri sena wara, din niżlet f'daqqa għal 5%.

Fil-fatt anke l-qgħad kien qiegħed jgħolli rasu tant li kien diġa' tela' għal 4.1%.

Min-naħa l-oħra l-produzzjoni tant kienet qed tonqos li naqset bir-rata ta' 4.5% fuq is-sena ta' qabel u l-istess nistgħu ngħidu għal dik li hi esportazzjoni fil-manifattura, għax din ukoll niżlet b'9.3% fuq is-sena ta' qabel.

Wieħed irid iżid jgħid illi filwaqt li fl- 1996 it-turiżmu niżel b'1.7% fuq is-sena ta' qabel, ir-rata ta' l- inflazzjoni kienet telgħet għal 2.56%.

Fil-fatt f'dik l-istess sena anke l- livell ta' l-importazzjoni naqas xi ftit fuq l-1995 għax, peress li kif għedt diġa' fl-1995 il-gvern kien qed jagħmel ewforja sħiħa biex dak li jkun jixtri u jdaħħal kemm jista' jkun affarijiet f'pajjiżna, fis-sena ta' wara n-negozjanti kien għad għandhom l-istocks li daħħlu s-sena ta' qabel.

Ta' min jirrimarka wkoll li fl-1996 id-dħul tal-gvern naqas b'4.2% fuq l- 1995, l-ispiża żdiedet b'9.7% filwaqt li l-imgħaxijiet li kellu fuq id-dejn żdiedu b'21%.

Bla ebda dubju, wieħed ma setax ma jirriflettix fuq din is- sitwazzjoni.

Biżżejjed ngħid li sal-budget ta' l-1997 l-ispiża tal-gvern kienet laħqet is-Lm615-il miljun, ir-revenue kien laħaq il-Lm514-il miljun u d-deficit kien żdied għal Lm101 miljun.

Hawnhekk wieħed irid ifakkar li fl-1990 kulma kellu dejn pajjiżna kienu Lm320 miljun, pero` sa l-1996, jiġifieri f'perijodu ta' sitt snin, dan tela' għal Lm977 miljun.

U mbagħad jiġu l-membri tan-naħa l-oħra u bil- maskra f'wiċċhom jiġu jgħajru lill-gvern Laburista li huwa kompla jżid id- dejn!

Jien ngħidilhom: Għiduli intom kif tista' twaqqaf dik ir-rankatura ta' żieda fid-dejn mil-lum għal għada!

Intom għandkom ħila twaqqfu trakk li jkun qabad in-niżla u rranka?

Kulħadd jifhem li ġaladarba trakk ikun qabad ir-rankatura għan-niżla tkun trid iż-żmien biex twaqqfu.

Issa ovvjament hawnhekk jien ma semmejtx it-tbagħbis li jsir fiċ-ċifri min-naħa tal-gvern Nazzjonalista.

Il-verita` hi li l-gvern Laburista kellu oppożizzjoni Nazzjonalista li kienet qed tfixklu tant li meta dak iż-żmien aħna konna ngħidu lill-poplu li kien hemm bżonn jittieħdu ċerti miżuri biex b'xi mod nipprovaw inwaqqfu dak it-trakk milli jkompli jirranka u jisfronda l-ħitan kollha, il-membri tan-naħa l-oħra tgħidx kemm kienu jidħku bina.

Din kienet is-sitwazzjoni xejn feliċi li wiret il-gvern Laburista fl-1996!

Barra minn hekk, ma rridux ninsew li prattikament il-gvern Laburista ma sab l-ebda investiment barrani fil-pajjiż, u meta l-membri tan-naħa l-oħra jgħidu li huma l-flus nefquhom fl-infrastruttura, jien ngħidilhom: Isma', intom tafu li l-korporazzjonijiet pubbliċi għandhom dejn kbir ukoll, u li jekk tgħodd id-dejn kollu li għamel il-gvern Nazzjonalista flimkien ma' dak li għamlu l-korporazzjonijiet pubbliċi - u hawn irrid insemmi l-ħela li kienet issir f'dawn il-korporazzjonijiet, fejn iċ-chairpersons kellhom paga li tammonta għal għexieren ta' eluf, plus li kellhom il-karozza, is- segretarji u anke kienu jsiefru b'ajruplani privati - issib li prattikament dawn flimkien jammontaw għal daqs il-cake nazzjonali.

Din il-ħela li għadda minnha dan il-pajjiż u li għadu għaddej minnha sal-lum il-ġurnata.

Fil-fatt l-Unjoni Ewropea, fl-aħħar rapport li għamlet, wissiet lill-gvern biex ma jinsiex illi d-dejn li għandu jammonta għal 90% tal-GDP, għax anke d-dejn tal-korporazzjonijiet pubbliċi huwa dejn tal-gvern.

Issa dan huwa l- istess gvern li qed jgħid illi fi żmien sentejn jew tlieta se nkunu kapaċi nilħqu l-miri ta' Maastricht, jiġifieri li l-GDP tagħna jilħaq iċ-ċifra ta' 60% u li d-deficit jinżel għal 3%.

Hawnhekk jien se nagħmel xi mistoqsijiet li nispera li fil-winding-up il-ministru, li ilu ħafna jpaċpaċ u jgħid il-ħmerijiet dwar x'ikkaġuna ż-żieda fid-deficit, jirrispondihom.

Sur President, l-ewwelnett irrid ngħid li l-gvern Nazzjonalista lanqas biss għandu l-guts jerfa' r-responsabbilta` tal-fatti u jammetti li l- pajjiż mar ħażin bit-tmexxija tiegħu.

Fil-fatt meta xi negozju ma jmurx tajjeb daqs kemm ikun mixtieq, in-negozjant jibda jara x'jista' jagħmel u x'jista' jtejjeb, pero` l-gvern Nazzjonalista mhux hekk għamel imma baqa' jsostni li huwa m'għamel xejn ħażin u li l-ħażin għamlu kollu l-partit Laburista.

Imbagħad biex jipprovaw idaħħku - veru li kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi llum jaħbat il-karnival! - il-membri tan-naħa l-oħra qalulna li ż-żieda fid-deficit tal-gvern ġiet ikkaġunata minħabba li l- gvern Laburista ta' qabel l-1987 kien impjega 8,000 ruħ mas-servizz pubbliku.

Issa ħalli nagħmel xi ftit mistoqsijiet għax din hi kwestjoni purament matematika u kulma rridu huwa calculator.

Sieħbi dara bil- computer u għalhekk jekk irid jista' jagħmel dawn is-somom bil-computer ukoll!

L-ewwelnett irrid ngħid li l-Partit Nazzjonalista ħareġ b'din id- dikjarazzjoni sabiex jikkritika lil Dr. Karmenu Mifsud Bonnici fuq xi ħaġa li huwa qal fil-preżenza ta' l-istudenti ta' l-universita`.

Issa jien m'iniex se nidħol f'din il-kwestjoni pero` din hi t-teżi tal-Partit Nazzjonalista, liema teżi ssemmiet hawnhekk kemm-il darba u ġiet spjegata anke fi press release.

Il-membri tan-naħa l-oħra qed isostnu li t-8,000 persuna li daħħal il- gvern Laburista fi 13-il sena wasslu għal dejn nazzjonali ta' Lm600 miljun, jiġifieri għal kważi żewġ terzi tad-dejn kollu li għandu pajjiżna.

L- ewwelnett jien ngħidilhom: Dan issa qed tgħiduh?

Għax jien niftakar lill- Onor. Fenech Adami jgħid lill-poplu Malti u Għawdxi: Jekk joffrulkom il- jobs ħuduhom!

Issa hawnhekk ma rridux ninsew li dan kien fi żmien illi fil- kaxxa ta' Malta kien hemm Lm440 miljun, jiġifieri mhux biss għal dawk l- impjiegi kienet tiflaħ ...!

Ovvjament dan minbarra li dak iż-żmien il- Partit Laburista kien qed joħloq servizzi soċjali dejjem iktar u kien qed jagħti lill-ħaddiem ix-xogħol, id-dinjita` tiegħu u r-raġuni għaliex iqum filgħodu u jitlaq 'il barra mid-dar, ħalli jaqla' l-ħobża għall-familja, u mhux imur jittallab il-karita` mingħand id-dipartiment tas-servizzi soċjali.

Madanakollu l-membri tan-naħa l-oħra għandhom mentalita` differenti minn tagħna.

Jien ngħid li għamel sew il-gvern Laburista ta' qabel l-1987 li meta fil-pajjiż kien hawn dak il-qgħad kollu, huwa offra dawk l-impjiegi lill-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Imma jien nerġa' nistaqsi: Għaliex il-membri tan-naħa l-oħra qed jitkellmu fuq dawn l- affarijiet proprju issa, u allura għaliex fi żmienhom kienu komplew idaħħlu eluf ta' mpjegati oħra mal-gvern?

Jien dort il-budget speeches kollha li saru mill-1987 sa l-1995, jiġifieri fiż-żmien li fil-gvern kien hawn il-Partit Nazzjonalista, u niċċalinġja lil min irid sabiex iġib budget speech wieħed fejn ingħad li d- dejn tal-pajjiż qed jiżdied minħabba t-8,000 ruħ li l-gvern Laburista kien daħħal fis-servizz pubbliku qabel l-1987.

L-ewwelnett biex ngħidu dan irridu nassumu li kull wieħed u waħda minn dawn l-impjegati ħadu paga medja ta' Lm5,769 għal 13-il sena sħaħ, u jien niċċalinġja lill-Onor.

Dalli - u forsi anke lill-Onor.

Josef Bonnici, għaliex dan għaċ-ċifri bravu! - biex jgħidli kemm kienet il-medja tal-paga matul dawn it-13-il sena.

It-tieni mistoqsija li nixtieq li l-ministru jirrispondili hija din: Kemm minn dawk it-8,000 impjegat baqgħu mal-gvern?

Biss biss ma rridux ninsew kemm kien hemm minnhom li l-gvern Nazzjonalista keċċiehom 'il barra meta biex jeħles minnhom offrielhom Lm3,000 ħalli jitilqu 'l barra.

Possibbli nsejniehom dawn l-affarijiet?

Possibbli nsejna wkoll kemm bagħat minn dawn l- impjegati jaħdmu mal-Win Cargo minkejja li kien jaf li din kienet se tfalli?

Fil-fatt jien stess kont wissejt lill-Ministru Dalli f'dan il- parlament li dik il-kumpannija kienet se tfalli, imma l-ministru għoġbu jibgħathom hemmhekk xorta waħda ħalli jeħles minnhom.

U l-ministru x'jgħidilna rigward il-ħaddiema tal-gantry cranes li wkoll ġew impjegati fi żmien il-gvern Laburista ta' qabel l-1987?

Kemm minnhom għadhom hemm sal- lum?

Ejjew nagħmlu l-kalkoli u mhux ngħaddu żmien bin-nies, Onor. Dalli u Onor. Membri tan-naħa l-oħra, li tħobbu tħarbxu d-dikjarazzjonijiet!

Jista' l-Ministru Dalli jgħidilna wkoll kemm minn dawk it-8,000 ruħ kienu jirreġistraw qabel ma l-gvern Laburista daħħalhom jaħdmu mas-servizz pubbliku?

Din hi l-mistoqsija kruċjali, għax dawn jaħsbu li n-nies m'għandhomx moħħ.

Forsi kif qal darba l-Onor.

Gonzi, għadhom jemmnu li aħna fliexken vojta.

Le, aħna m'aħniex fliexken vojta!

Neħħuha minn raskom illi aħna fliexken vojta!

Jien qed nistaqsi kemm minn dawk it-8,000 li l-gvern Laburista daħħal mal-gvern kienu jirreġistraw u allura kienu jieħdu l-unemployment benefit.

Qed nagħmel din il-mistoqsija għax min qabel ma ddaħħal jaħdem mas-servizz pubbliku kien qed jieħu l-unemployment benefit, dan kien ifisser li bejn wieħed u ieħor kien jieħu żewġ terzi tal- paga.

Għalhekk li kieku stess il-ħrafa li qalu l-membri tan-naħa l-oħra, jiġifieri li t-8,000 impjegat li l-gvern Laburista daħħal miegħu kellhom paga ta' Lm5,769 kull sena għal 13-il sena kienet minnha, jekk għall- grazzja ta' l-argument dawn kienu kollha jirreġistraw, dawn ġew iqumu lill- pajjiż terz ta' dak li fil-fatt il-membri tan-naħa l-oħra qed jgħidu li ġew iqumu, għax inti trid tieħu biss id-differenza li hemm bejn il-paga u bejn dak li dawn il-ħaddiema kienu jieħdu bħala unemployment benefit.

Kulħadd jafhom dawn l-affarijiet, onorevoli professuri tan-naħa l-oħra, jiġifieri għalxejn toqogħdu bil-maskra ma' wiċċkom tbellgħu ċ-ċuċati lin-nies!

Jien nixtieq li jkun hemm xi ħadd mill-bravi li għandkom u jgħidli jekk dan li qed ngħid huwiex minnu jew le, pero` nappellalkom biex ma tibqgħux titfgħu ċ-ċifri bl-addoċċ.

Żgur li ħadd mit-8,000 impjegat li l-gvern Laburista daħħal mas-servizz pubbliku ma ħa Lm177,000 talli għamel biċċa pjanta!

Se mai dawn in-nies jissograw ħajjithom marru fuq il-post tax- xogħol tagħhom, bħal dawk id-disgħa minn sħabhom li mietu xi snin ilu ġewwa d-dockyard.

Imbagħad jiġi xi bravu fuq Radio 101, bħalma ġie llum, u jgħidilna: Ibagħtu lill-ħaddiema tat-tarzna jippruvaw il-vapur li għamlu huma stess u mbagħad, kif ikunu hemm, agħtuhom sulfarina u qabbduhom kollha!

Din hi l-ħdura, Sur President.

Spiċċat l-imħabba li għandna għall- ħaddiem!

Hemm min anke jgħajjar lil dawn il-ħaddiema "sangisugi", u dan min għandu Lm17,000 paga talli ma jagħmel xejn u jikteb l-artikli f'"The Times" għax jaf bl-Ingliż!

Sur President, jien nixtieq li l-membri tan-naħa l-oħra jirrispondu dawn il-mistoqsijiet li qed nagħmlilhom, forsi fl-aħħar inneħħu dan il-qerq kollu li minħabba fih il-ħaddiem m'hux qed jitgħabba biss bit-taxxi imma wkoll bil-kalunnji.

Għaliex ma tispjegawx il-falliment li ħloqtu intom?

Mela tgħabbu lill-ħaddiema b'dawn l-affarijiet?!

Jien qed nistenna lill- membri tan-naħa l-oħra jgħiduli kemm mit-8,000 ruħ li daħħal il-gvern Laburista mas-servizz pubbliku kienu jieħdu l-unemployment benefit, kemm minnhom kellhom xi mpjieg ieħor, kemm minnhom għadhom jaħdmu mal-gvern sal- lum u kemm kienet il-medja tal-pagi f'dawk it-13-il sena.

Huwa wara li ningħataw tweġiba għal dan kollu li mbagħad inkunu nistgħu naraw kemm swew lill-gvern dawk it-8,000 ħaddiem.

U mela niġu u naqbdu nfajru akkużi mimlijin ħmieġ kontra dawn il-ħaddiema!

Għaliex ma ssemmux l-għexieren ta' eluf f'konsulenzi li vvintajtu għalxejn biex lill-ħbieb tagħtuhom il-perkaċċi kollha?

Dawn l-affarijiet żgur iqumulu miljuni ta' liri lill-gvern!

Għaliex ma narawx il-ħela li qed issir, il-mismanagement li hemm fil-ministeri, il-perkaċċi tal-ħbieb u l- ammonti enormi ta' flus li ngħataw lil dawk il-ħaddiema tal-gvern li siefru u li baqgħu ma rritornawhomx lura, liema flus huma msemmija fl-accounts ta' l-awditur?

Mhux kull qatra tgħin biex timtela l-ġarra?

Madanakollu dan il-gvern iddeċieda li għandu jaħbi l-fatti, anzi nnega li jeżistu, u jien għalhekk ngħidlu li mhux biss huwa qarrieqi imma hu wkoll giddieb għax jaf il-verita` u qed jipprova jqarraq bil-poplu billi qed jilbes il-maskra.

Sur President, diġa' semmejna x'sibna fl-1996, jiġifieri hekk kif tlajna fil-gvern, u issa m'iniex beħsiebni noqgħod nidħol fid-dettalji tat-tfixkil u tal-kalunnji li sibna dak iż-żmien, pero` rrid ngħid x'ġara bejn l-1997 u l-1998, fiż-żmien qasir li l-pajjiż ħalla lill-gvern Laburista jipprova japplika d-duwa tiegħu.

Fil-fatt bil-mod il-mod il-gvern Laburista kien beda jfejjaq lil pajjiżna billi jressqu iktar lejn iċ-ċivilta`, lejn l- ekwita`, lejn il-kuxjenza soċjali u lejn il-ġustizzja, u qagħad attent li ma noqorbux iktar lejn dawk il-pajjiżi li huma mmexxijin mill-klikek, minn min jiltaqa' bil-moħbi u minn dawk li jħobbu jieħdu b'idejn ħaddieħor.

Il- gvern Laburista ried it-trasparenza u l-accountability fil-pajjiż ħalli kulħadd jerfa' d-doveri tiegħu.

Fil-fatt minn rapport li ngħatajt f'Awissu ta' l-1998 irriżulta li kien hemm diversi sintomi ta' fejqan, u jien, bħala tabib, napprezzahom ħafna dawn is-sintomi għax meta nara li pazjent ikun qaleb għall-aħjar, inkun nista' nibqa' nittama li se jkompli ġej 'il quddiem.

Per eżempju, ikun tajjeb jekk ngħid li matul l-1998, jiġifieri fi żmien il-gvern Laburista, l-esportazzjoni tal-manifattura żdiedet, il-qasam tat-turiżmu kompla jissaħħaħ, il-prodott gross domestiku żdied bi 11.4%, it- trading profits żdiedu u l-income mill-biedja, mis-sajd u mis-servizzi privati żdied ukoll.

Ta' min jgħid ukoll li filwaqt li f'Mejju ta' l-1998 il-labour supply kien ta' 143,000, fil-bidu tas-sena kien hemm żieda ta' 937.

Fl-1998 in-numru ta' persuni jirreġistraw għax-xogħol naqas bi 8.3% biex niżel għal 6,558, l-unemployment rate niżlet għal 4.7% u fl-ewwel ħames xhur ta' dik is-sena l-impjiegi fis-settur privat żdiedu b'410.

MR SPEAKER: Onor. Vella, għandek bżonn il-permess tal-Kamra biex tkun tista' tkompli tinstema'.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, għal dawk li huma mpjiegi fis-settur pubbliku, bejn Jannar u Mejju ta' l-1998 il-gvern Laburista rnexxielu jnaqqashom b'413.

Hawn ta' min ifakkar li għalkemm il-gvern Nazzjonalista kien xeba' jgħid li jrid inaqqas l-impjiegi minn mas-settur pubbliku, ma kienx irnexxielu jagħmel dan u kellu jkun gvern Laburista li jnaqqashom.

Min-naħa l-oħra n-numru ta' self-employed baqa' stabbli għal 11.3% u l-part- time employment żdied b'1,091.

Jekk imbagħad naraw x'ġara fil-qasam tal- manifattura fil-perijodu qasir li l-Partit Laburista għamel fil-gvern insibu li dan il-qasam espanda b'7.6% biex laħaq iċ-ċifra ta' Lm195 miljun.

Issa hawn irrid ngħid illi jien qed nikkwota dawn iċ-ċifri mir-rapport ta' l-economic services tal-gvern u għalhekk wieħed jista' jiċċekkja dan li qed ngħid.

Barra minn hekk il-qligħ medju tal-ħaddiema fil-ġimgħa żdied b'Lm6.05 jew b'6.6%.

Imbagħad xi ngħidu għat-titjib li sar fil-qasam ta' l- agrikoltura u sajd?

Biżżejjed ngħid illi fl-ewwel sitt xhur ta' l-1997 il- volum tal-ħut esportat minn 833 tunnellata tela' għal 1,067 tunnellata.

Fl- ewwel sitt xhur ta' l-1998 it-turnover tad-drydocks tela' minn Lm5.6 miljun għal Lm8.3; u jekk kien hemm settur li fih sar verament improvement kbir dan kien is-settur turistiku, mertu ta' seħibna, l-Onor.

Karmenu Vella.

Wieħed irid jgħid ukoll li t-Lm48 miljun li kellna deficit fl-ewwel sitt xhur ta' l-1998 kien ħafna inqas mit-Lm63 miljun li kellna s-sena ta' wara.

Minn dawn iċ-ċifri joħroġ ċar li l-gvern Laburista preċedenti kien determinat li jindirizza l-problemi finanzjarji li kellu l-pajjiż.

Sur President, issa nixtieq niġi għal dak li għadda minnu l-pajjiż wara li ssejħet elezzjoni bikrija fl-1998, wara li l-gvern Laburista kien qed jiġi mgħajjar li huwa gvern bla kuxjenza soċjali u li mhux ta' min jafdah.

Diġa' għedt li llum il-pajjiż sab ruħu f'din is-sitwazzjoni mwiegħra bħala riżultat tal-maskra li libsu l-membri ta' l-oppożizzjoni Nazzjonalista meta pprovaw jerġgħu jieħdu l-poter, kif fil-fatt irnexxilhom jagħmlu.

S'issa jien tkellimt fuq is-sitwazzjoni li konna fiha qabel, tkellimt fuq is- sitwazzjoni li ġabna fiha l-gvern Laburista fil-perijodu qasir li għamel fil-gvern, tkellimt fuq is-sitwazzjoni li ninsabu fiha llum u issa se nitkellem fuq il-prospetti li hemm maħsuba għall-futur.

L-ewwelnett irrid ngħid li llum il-poplu Malti u Għawdxi mhux biss jinsab muġugħ minħabba l-piżijiet li qed jintefgħu fuqu imma jinsab imħasseb ukoll għax ġustament qed jistaqsi: Għada x'hemm lest għalija?

Għada se jonqsu jew se jiżdiedu l-piżijiet fuqi?

Il-livell ta' l-għajxien tiegħi se jitjieb jew se jmur għall-agħar?

Jien wisq nibża' li fil-futur il-Ministru John Dalli se japplika l-istess politika li applika fl-ewwel u fit-tieni budget tiegħu, ċioe` li jekk it-taxxi ma jservux biex ikopru l-ispiża tal- gvern allura jkompli jżid iktar taxxi, għax ġaladarba wasal biex applika din il-politika fl-ewwel u fit-tieni budget tiegħu, allura ma narax għalfejn m'hux se jagħmel l-istess anke fit-tielet budget.

Fil-fatt l- iktar dokument li jista' jurina x'se jkunu l-prospetti tal-futur taħt il- gvern Nazzjonalista huwa l-famuż pjan t'adozzjoni tal-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea.

Jien diġa' tkellimt fuq dan id-dokument darb'oħra u m'iniex beħsiebni noqgħod naħli l-ħin nirripeti dak kollu li għedt f'din il-kamra, pero` bilfors ikolli nagħmel riferenza għalih għax dan id-dokument huwa l- mera tal-futur u lill-ħaddiema Maltin u Għawdxin qed jgħidilhom: Illum intom tinsabu mgħobbijin bil-piż!

Issa agħmlu l-kalkoli tagħkom u araw jekk tridux tnaqqsu jew iżżidu l-piż fuq spallejkom!

Ta' min jgħid li dan il-pjan t'adozzjoni jinvolvi miljuni ta' liri, jiġifieri żgur li m'huwiex se jitwettaq bil-Lm100 miljun li kien wiegħed li se nirċievu l-ex-ministru ta' l-affarijiet barranin hekk kif nirriattivaw l- applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt meta l- Ambaxxatur Boggio kien qed jiġi intervistat u r-rappreżentanti ta' l- istampa għarrfuh bl-ispejjeż enormi li jridu jsiru fil-qasam ta' l-ambjent, qal ċar u tond li f'ċirkostanzi bħal dawn is-soluzzjoni għandha tkun waħda, dik li f'pajjiżna jiżdiedu t-taxxi, it-tariffi u ċ-charges, fi kliem ieħor iktar piżijiet fuq dahar il-poplu.

Hawn ta' min ifakkar ukoll li l- bieraħ, waqt li kien qed jiġi intervistat, f'ħin minnhom Romano Prodi qalilna li l-Unjoni tgħidx kemm għandha spejjeż u commitments għax ħafna mill-pajjiżi li huma membri tagħha huma ikbar minna u għandhom ħafna iktar bżonnijiet minna wkoll.

Jien lill-poplu tagħna ngħidlu: Sur Malti, jekk tixtieq li pajjiżna jidħol fl-Unjoni Ewropea, ipprepara ruħek biex idaħħal idejk fil-but għax biex il-gvern Nazzjonalista jwettaq il-ħolma ta' ħajtu jeħtieġ li tagħtih iktar flus, ħalli b'hekk ikun jista' jagħmel l- istrutturi li qed timponielu l-Unjoni!

Sur President, il-pjan t'adozzjoni tal-liġijiet ta' l-Unjoni jgħid li l- pajjiż irid jiddependi iktar mill-own resources jew inkella għandu jirrikorri għand il-bank, bħalma huwa l-European investment bank, ħalli jkompli jżid d-dejn u jħallas l-imgħaxijiet li fl-aħħar mill-aħħar ikun irid iħallashom il-poplu.

Fl-ewwel faċċati tiegħu dan il-pjan qed jagħmilha ċara wkoll li t-taxxi għandhom jiżdiedu u d-deficit jista' jitnaqqas biss b'riforma fit-taxxa u bi ġbir tat-taxxa iktar effiċjenti.

Wieħed diġa' jista' jinduna li dan il-pjan t'adozzjoni ma jsemmi l-ebda investiment u l-ebda pjan konkret imma jsemmi biss it-taxxi.

Ta' min jgħid li fil-pjan t'adozzjoni tal-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea ssemma wkoll li l-welfare gap qed jitwessa', u hawnhekk il-ħaddiem għandu jiftaħ widnejh sew għax fi kliem ieħor, lill-ħaddiem qed jitwassallu l- messaġġ li jkun aħjar jekk jibda jaħseb biex jagħmel private insurance.

Issa jien nistaqsi: Min għandu minimum wage mnejn irriduh iħallasha l- private insurance?

X'se jibqgħalu biex jiekol?

Min għandu dħul għoli ħallih ħa jagħmel private insurance - u fil-fatt min għandu dħul għoli anke biex isiefer jagħmel insurances straordinarji - imma min għandu paga minima, min qiegħed kemm kemm iżomm fil-wiċċ, kif jista' jlaħħaq ma' dawn l- ispejjeż?

Anke l-messaġġ ta' cost-sharing fil-qasam tas-saħħa ...

L-Ingliżi ħelwin u jużaw il-frażi "cost-sharing", pero` bil-Malti din il-frażi tafu xi tfisser?

Tfisser "oħroġ sehmek"!

U mela niġu noqogħdu nsemmu l-cost- sharing!

Imma l-gvern Nazzjonalista jħobb iżerżaq affarijiet bħal dawn bil- mod il-mod ħalli l-ewwel jibdew jidħlu f'moħħ il-poplu, bħal meta ddeċieda li l-pazjent għandu jibda jingħata kont maħruġ mill-isptar ħalli jirrealizza kemm ikun qed joħroġlu flus il-gvern biex jikkurah.

Dan biex ma nsemmux ukoll l-iskandlu li tant kien tkaża bih il-Ministru Dalli meta qal lill-poplu: X'għarukaża!

Tafu li kull operazzjoni tal-qalb lill-gvern qed tqumlu mat-Lm3,000?

Jien ngħidlu: So what?

Lanqas jekk l- operazzjonijiet tal-qalb jibdew jiġu jiswew lill-gvern Lm10,000 ma jimporta għax il-ħajja ta' bniedem tiswa ferm iktar minn hekk, Onor. Dalli!

Din hi l-mentalita` tal-membri tan-naħa l-oħra, liema mentalita` qed tweġġa' lill- ħaddiema, qed tirritahom u qed iġġegħilhom anke jirreaġġixxu għax ma jistgħux jifhmu kif partit b'ispirazzjoni demokratika u nisranija jista' jġib argumenti ta' dan it-tip.

Sur President, il-pjan t'adozzjoni tal-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea jitkellem ukoll fuq il-bżonn li jitnaqqsu l-impjiegi fis-settur pubbliku.

Issa hawn jien nistaqsi lill-poplu: Tiftakru kemm kienu xewxukom il-membri tan-naħa l-oħra li aħna se nkeċċu 5,000 impjegat minn mal-gvern?

Dan il- pjan jgħid ukoll li għandhom jiżdiedu l-prezzijiet tal-utilities b'mod li jitilgħu għal market price.

Jien nistaqsi: Min se jħallashom il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, liema kontijiet farrku lin-nies?

Veru li anke aħna konna għollejna t-tariffi tad-dawl u l-ilma, pero` aħna għollejna biss dawn iż-żewġ servizzi u konna beħsiebna nerġgħu nirrivedu t-tariffi.

Ta' min ifakkar ukoll li taħt gvern Laburista l-anzjani u dawk li għandhom il-karta r-roża kienu se jkunu eżentati minn din iż-żieda fit-tariffi.

Fil-fatt kienu se jgawdu minn din l-eżenzjoni 70,000 ruħ across the board, pero` għall-kuntrarju llum il-poplu għandu gvern li b'ħalq imċarrat minn naħa għall-oħra, liema ħalq huwa mgħotti bil-maskra, qed jgħid lill-poplu Malti u Għawdxi: U inti tiflaħ għall-problemi li għandi d-dritt divin li noħloqlok jien!

Issa ħalliha li wara dik il-maskra hemm wiċċ imqarras, imħawwad u nkwetat!

Sur President, il-pjan li qed nitkellem fuqu jgħid ukoll li l- leġislazzjoni tal-VAT għandha tkun iktar armonizzata.

Jien nistaqsi lill- ministru tal-finanzi: Dan x'ifisser, Onor. Dalli?

Tista' tispjegalu xi jfisser dan lill-poplu?

Tfisser li issa se nibdew narmonizzaw anke l- exempt with credit?

In-nies ma jifhmux dan il-ħafna kliem tqil.

Jaqaw din tfisser iktar taxxi?

Għidilhom ħalli jkunu jafu n-nies!

Fil-bidu tad- diskors tiegħi jien għedt li ma' nofs il-lejl se jaqgħu l-maskri tal- karnival.

Għalhekk ejjew inwaqqgħu l-maskri tagħna wkoll ma' nofs il-lejl u mhux nibqgħu nilbsuhom is-sena kollha!

Spjegawlu lill-poplu x'qed jgħid dan il-pjan t'adozzjoni!

Diġa' rajna xi tfisser il-kelma "armonizzazzjoni".

Biżżejjed insemmu t-taxxi fuq il-petrol u fuq it- telephone, li minkejja li qatt ma konna smajna bihom, il-gvern Nazzjonalista għamilhom xorta waħda.

Dan il-pjan isemmi wkoll il-programmi li għandu l-gvern li jneħħi s- sussidji.

Fil-fatt il-gvern diġa' neħħa s-sussidju tal-ħobż, u ovvjament meta ttieħed dan il-pass il-poplu ħass xi ħaġa għax, ejjew ngħiduha kif inhi, ċenteżmu minn hawn u ċenteżmu minn hemm, 5c minn hawn u 10c minn hemm, il-paga kemm se tiġġebbed!

Jien m'iniex se nsemmi l-effett li din it- tneħħija tas-sussidji jista' jkollha fuq it-tarznari u, ġaladarba qed insemmi lit-tarznari, irrid nitlob lill-membri tan-naħa l-oħra biex jagħtuna garanzija li bil-politika li l-gvern Nazzjonalista qed imexxi lill- pajjiż biha, sa ħames snin oħra t-tarznari jkunu għadhom qed jiffunzjonaw.

Ikun interessanti jekk wieħed jgħid li l-pjan t'adozzjoni tal-liġijiet ta' l-Unjoni jgħid ċar u tond li l-qasam ta' l-agrikoltura għandu ċerti handicaps, għax isibha diffiċli biex isib niche markets, m'huwiex kapaċi jikkompeti u għalhekk ma jistax ikun li jagħmel profitt.

L-istess jgħid dwar il-qasam tas-sajd pero` dwar dan se jkolli ċans nitkellem darb'oħra.

Li nixtieq ngħid biss rigward dan il-qasam huwa li ma nistax nifhem kif filwaqt li Simon Busuttil qed jgħidilna li fil-Mediterran mhux se jkun hemm kwota, imbagħad f'dan il-pjan t'adozzjoni hemm miktub li se titbiddel il- liġi biex jidħol il-kunċett tal-kwota.

Jien nistaqsi: Il-poplu lil min se jaqbad jemmen?

Sur President, bla ebda dubju l-ħaddiem se jintlaqat negattivament l- iktar fit-tneħħija tal-kontrolli fuq il-prezzijiet tal-prodotti ta' l-ikel.

Fil-fatt lanqas Romano Prodi u Verheugen ma rrispondewna meta staqsejniehom jekk huwiex il-ħaddiem li għal darb'oħra se jkollu jerġa' jerfa' l-piż tal-politika agrikola ta' l-Unjoni Ewropea, b'liema politika se jiżdiedu l-prezzijiet tal-prodotti ta' l-ikel, anke f'affarijiet essenzjali, bħalma hu l-butir, il-ġobon, iz-zokkor, ir-ross u l-laħam.

Imma ħaġa ta' l-iskantament, il-pjan t'adozzjoni tal-liġijiet ta' l-Unjoni jgħid li għal pajjiżna se tiġi applikata eċċezzjoni permanenti billi l- konsumatur ma jiġix iċċarġjat il-prezzijiet ta' l-internal market fuq il- prodotti ta' l-ikel.

Issa din l-eċċezzjoni ma teżisti fl-ebda pajjiż u jekk jiġi xi ħadd bħall-Onor.

Ninu Zammit li mingħalih se jgiddibni billi jsemmili x'ġara fl-Isvezja, fil-Fillandja u fil-gżejjer periferiċi, jien ngħidlu li dawn il-pajjiżi ngħataw ftit eċċezzjonijiet biss fuq l- importazzjoni ta' l-ispirti minħabba li jikkonsmaw ammont kbir ta' alkaħol, pero` diġa' qed issir pressjoni biex dawn l-eċċezzjonijiet jiġu żmantellati fi żmien erba' jew ħames snin.

Lill-Onor.

Zammit niċċalinġjah biex isemmili pajjiż wieħed biss li huwa membru ta' l-Unjoni Ewropea li huwa eżentat milli jħallas il-prezzijiet bil- common external tariff.

Issa jekk kif insiru membri ta' l-Unjoni se tiġi Sant'Ursula, se tiġi Santa Ċeċilja jew se jiġi San Pawl f'pajjiżna mill- ġdid u jagħtuna dawn l-eċċezzjonijiet huma, jien ma nafx!

Meta nitkellem fuq Romano Prodi jien nitkellem b'ċertu rispett għax nammira l-viżjoni u l- entużjażmu li għandu biex ikabbar l-Unjoni pero`, bir-rispett kollu, naħseb li l-ebda Prodi ma jista' jifhem il-problemi tagħna daqskemm nistgħu nifhmuhom aħna u s'issa l-ebda Prodi ma ġabilna s-soluzzjonijiet għal dawn il-problemi.

Nerġa' nirripeti li jien m'iniex qed nitkellem fuq Romano Prodi b'tmaqdir u jien ngħid li għandu raġun li ġie jkellimna fuq l- affarijiet pożittivi li għandha l-Unjoni Ewropea, pero` la hu u lanqas Verheugen ma qalulna li l-prezz li rridu nħallsu għal tali sħubija ...

Anzi mhux talli hekk talli, kif semmejt diġa', kemm Prodi kif ukoll Verheugen qalulna li l-Unjoni Ewropea tinsab xi ftit issikkata mill-flus u li għandha bħala membri tagħha pajjiżi li huma ikbar minna u li għandhom bżonnijiet wisq ikbar minn tagħna.

Romano Prodi ma qalilniex li huwa lest ipoġġi madwar mejda magħna ħalli niddiskutu kif jista' jintlaqat il-poplu tagħna mis-sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Ara meta l-Onor.

Alfred Sant kien xeba' jispjega l-viżjoni tal-Partit Laburista, Verheugen esprima x-xewqa tiegħu li jkollu l-opportunita` li jitkellem iktar fit-tul magħna dwar dan is-suġġett.

Fil-fatt jien staqsejtu jekk huwiex se jkun preżenti għal laqgħa tal-joint parliamentary committee li se tiġi organizzata fit-tieni ġimgħa ta' Mejju hawn Malta għax fil-każ jekk hemm bżonn inkunu nistgħu nagħmlu anke ġurnata sħiħa niddiskutu, u mbagħad qabeż l-Ambaxxatur Boggio u qalli li din kienet idea tajba ħafna.

Kif qed naraw, meta tesprimi l-fatti b'mod ċar, b'loġika, bla ħabi u bla maskri kulħadd ikun jista' jara l-verita`.

Imbagħad jiġu jgħidulek li jixtequna nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea!

Mhux ovvja li jixtequna nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea ġaladarba Malta għandha tant importanza għas-sistema tad-difiża tagħhom!

Imma l-kontijiet tagħna aħna rridu nagħmluhom u huwa l-ħaddiem Malti u Għawdxi li jrid jara kif id- deċiżjonijiet li jittieħdu se jolqtu l-ħajja tiegħu, il-kompetittivita` tiegħu u kif se jkun kapaċi jżomm l-impjieg li għandu.

U mela niġu niftaħru li neħħejna l-levies u li bit-tneħħija tal-levies kien hemm ċerti affarijiet li raħsu!

Dażgur li raħsu!

Imma issa ejjew naraw ukoll min ġie mkeċċi mill-impjieg tiegħu minħabba t-tneħħija tal-levies jekk aħna nsara u mhux naħsbu fina nfusna biss!

Dawn l-affarijiet irridu naraw jekk aħna komunita` u jekk aħna nħobbu lil xulxin bħala aħwa Maltin u Għawdxin bis- serjeta`.

Huwa għalhekk li dan id-dibattitu jdejjaq lill-membri tan-naħa l- oħra għax aħna nitkellmu minn qalbna, għandna l-interess li naraw il-ġid f'dan il-pajjiż u ma nħobbux noħolmu bl-istilel, ħalli forsi xi darba nkunu mal-kbar.

Kieku kulħadd jieħu gost ikun mal-kbar, pero` nkunu mal- kbar meta nkunu kapaċi nieqfu daqshom!

Prodi xebbah is-sħubija fl-Unjoni Ewropea maż-żwieġ u qalilna li għandna nirrinunzjaw għas-sovranita` ħalli jkollna benefiċċji oħra, bħal min jiżżewweġ li jitlef ċerti libertajiet biex igawdi affarijiet oħra.

Jien lil Prodi nagħtih raġun hawnhekk, pero` ngħidlu li qabel ma wieħed jiżżewweġ l-ewwel huwa jara xi jkun se jitlef u xi jkun se jiggwadanja u mhux jaqbad u jiżżewweġ biex jagħmel bħalma jagħmel ħaddieħor.

Irrid ngħid ukoll li m'hux minnu li l-pajjiżi ż-żgħar li huma mseħbin fl-Unjoni Ewropea għandhom vuċi qawwija daqs pajjiżi oħra li huma ikbar minnhom.

Quddiemi għandi dokument ta' Prodi u ta' Michel Barnier, li huwa commissioner Franċiż, u dan id-dokument jgħid ċar u tond li t-taqlib li għaddej fl-IGC huwa kkaġunat minħabba li issa l-voti ta' kull pajjiż se jibdew jirriflettu s-saħħa li għandu dak il-pajjiż.

Mr Speaker, nixtieq nagħlaq dan id-diskors billi ngħid li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna mhux biss qed jiftaħ feriti kbar imma qed jiftaħ ukoll diskussjoni li ma tispiċċa qatt dwar min hu l-pern tas-soċjeta` Maltija.

Jien ngħid li l-pern tas-soċjeta` Maltija huwa l-ħaddiem tal- paga, li biex jaqla' xi ħaġa għalih u għall-familja tiegħu jkollu jipperikola ħajtu.

Huwa veru li l-ħaddiem tal-paga jakkwista x-xogħol permezz ta' l-investitur, u fil-fatt fl-aħħarnett nixtieq nappella lill- gvern biex lill-investitur jirrispettah u mhux jużah bħal staffa biex jakkwista l-poter.

Jeħtieġ li nneħħu l-maskra u lill-poplu Malti u Għawdxi nuruh min aħna verament.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Issa nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 8 ta' Marzu, fid-9.00a.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar id-Drittijiet ta' l-Awtur - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Privattivi Industrijali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immunitajiet u l-Privileġġi Diplomatiċi - Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport -Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tismija ta' Ministri f'Diversi Liġijiet - Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Forzi Armati ta' Malta - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Mr Speaker, nixtieq li fil-ħin allokat għalija l- lejla nittratta tlett suġġetti partikolari, cioe' l-qagħda tax-xogħol, il- ġrajja hekk imsejħa storika li ġrat ġewwa Bormla ftit tal-ġranet ilu u l- elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Nibda mal-ewwel biex nitkellem dwar il- qagħda tax-xogħol.

Mr Speaker, l-aħħar figura ppubblikata mill-uffiċċju ċentrali ta' l- istatistika għal dak li għandu x'jaqsam mal-qagħda tax-xogħol kienet dik għax-xahar ta' Diċembru 1999, fejn kellna 7,695 persuna jirreġistraw għax- xogħol, u dan wara li fix-xhur ta' qabel kellna ċifri ħafna ogħla.

Fil- fatt għax-xahar ta' Awissu 1999 kellna l-ogħla ċifra ta' nies jirreġistraw għax-xogħol f'dawn l-aħħar 12-il sena, meta kellna 8,126 persuna; fix- xahar ta' wara ċ-ċifra niżlet bi ftit għexieren u kompliet nieżla ftit ftit, sakemm fl-aħħar tas-sena dawk li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol kienu jlaħqu 7,695.

Minn informazzjoni li għandi jidher li ċ-ċifra ta' dawk jirreġistraw għax- xogħol għax-xahar ta' Frar ta' din is-sena laħqet is-7,996.

Jekk din iċ- ċifra hija eżatta - u jien ċert li hekk hu - allura kien ta' xejn in-nifs li ħadna meta forsi ħsibna li r-rota ta' l-ekonomija bdiet iddur u l-qgħad kien se jonqos għaliex jidher li kellna żieda ta' 300 persuna jirreġistraw għax-xogħol fuq ix-xahar ta' Diċembru.

Minbarra ċ-ċifra ta' dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol, ikun tajjeb li kieku bħala bilanċ ikollna żieda fil-labour supply kif ukoll żieda fin-numru ta' dawk li għandhom xogħol bi qligħ, iżda fuq dawn iċ-ċifri għax-xahar ta' Frar jkollna ċans nitkellmu iktar 'il quddiem meta tkun pubblikata l-lista uffiċċjali miċ-ċentru nazzjonali ta' l-istatistika.

Mr Speaker, għadha friska f'moħħi l-kantaliena li kienet issir ta' kuljum f'din il-Kamra mill-kelliema tal-Partit Nazzjonalista fit-22 xahar li għamilna aħna fil-gvern.

Dakinhar kull ċaqliqa fiċ-ċifri tal-persuni bla xogħol kienet tingħata prominenza, anke jekk iż-żieda fin-numru kienet tkun minima.

Kull xahar kienu jagħmlu statements dwar in-numru ta' l- unemployed u dan sabiex ikomplu jixħtu d dellijiet ta' staġnar ta' l- ekonomija.

Irrid infakkar hawnhekk li ċ-ċifra tal-qgħad kienet ilha li bdiet tgħolli rasha sa minn Lulju ta' l-1996, meta kien għadu fil-gvern il- Partit Nazzjonalista, u din iċ-ċifra kompliet tiela' ftit ftit sakemm gvern Laburista qabad ir-riedni f'idejh u beda l-ħidma tiegħu sabiex joħloq proġetti ġodda li kellhom joħolqu mpjiegi ġodda.

Kienet inżergħat fiduċja ġdida fil-pajjiż u b'hekk iċ-ċifra tal-qgħad bdiet nieżla ftit ftit b'mod kostanti, xahar wara l-ieħor.

Mr Speaker, ta' min jgħid li l-ogħla ċifra ta' qgħad li ħabbat wiċċu magħha gvern Laburista fit-22 xahar li kien ilu fil-gvern kienet ta' 7,149 u dan kien f'Diċembru ta' 1997.

Meta mbagħad bdew jiġu mnedija proġetti kbar bħal dawk tal-Kottonera, ta' Manoel Island u Tigne`, il-cruise liner terminal, il-marina ta' Għawdex u l-bini mill-ġdid tat-Teatru Rjal, il- fiduċja fil-gvern Laburista bdiet tikber u l-qgħad beda nieżel ftit ftit.

Jiġifieri ċ-ċifra tal-qgħad fi żmienna ma kenitx niżlet għaliex ħbejna l- figuri, jew għaliex daħħalna n-nies jaħdmu mas-servizz pubbliku u mal-korpi parastatali, jew għaliex qaċċatna ħafna nies minn fuq il-kotba tar- reġistrar imma għaliex konna bdejna noħolqu mpjiegi ġodda mas-settur privat.

Nista' ngħid li f'Ġunju ta' l-1998 iċ-ċifra tal-qgħad kienet niżlet għal 6,558, pero` imbagħad minn hemmhekk kulħadd jaf x'ġar.

Fil- fatt it-tixwix li kien hawn f'din il-Kamra wassal sabiex b'irġulija gvern Laburista sejjaħ elezzjoni barra minn żmienha u l-Partit Nazzjonalista, bil- wegħda li kellu joħloq fiduċja ġdida u jagħti nifs ġdid lill-ekonomija tal- pajjiż, rebaħ l-elezzjoni.

Dakinhar il-wegħdi kienu kbar u jien ċert li l- poplu llum qed jinduna li ġie ngannat.

Mr Speaker, tajjeb li meta wieħed jitkellem fuq il-persuni li qed jirreġistraw isemmi wkoll dawk li minħabba xi raġuni jew oħra ma jistgħux jirreġistraw għax-xogħol.

Ikun tajjeb li niftakru li minn mindu tela fil- gvern il-Partit Nazzjonalista nqatgħu 1,217 persuna minn fuq il-kotba tar- reġistrar.

Dan ifisser li minbarra li kellna dawk il-persuni li tilfu x- xogħol tagħhom għalliex forsi fejn kienu qed jaħdmu naqsilhom ix-xogħol, kellna wkoll kważi 72 persuna fix-xahar li nqatgħu mir-reġistrar.

Kieku maċ-ċifra tan-nies li qed jirreġistraw għax-xogħol kellna ngħoddu n-numru ta' dawk li nqatgħu minn fuq ir-reġistrar, żgur kien ikollna ċifra ħafna aktar inkwetanti.

Jien nittama li kulmin qed jinqata' minn fuq il-kotba tar-reġistrar qed jinqata' b'mod ġust, wara li jsir iċekkjar tajjeb, u nittama wkoll li qed issir ġustizzja ma' kulħadd l-istess u mhux lil min forsi għandu għajnejh isbaħ minn ta' ħaddieħor naqduh u lil ħaddieħor nittrattawh b'mod differenti.

Jiġifieri jien nispera li m'humiex qed isiru abbużi b'mod li lil min irridu naħfrulu, anke jekk ikollna l-aktar provi ċari u konkreti li dak li jkun ikun qed jikser il-liġi, billi jkun qed jaħdem u fl-istess ħin jirreġistra, u lil ħaddieħor nittrattawh mod ieħor.

Huwa sewwa li nikkontrollaw dawn l-abbużi u ma nħallux lil min jirreġistra u jaħdem fl-istess ħin, pero` huwa tajjeb li nagħmlu l-istess kontrolli fuq kulħadd u bl-istess mod.

Mr Speaker, xtaqt issa nitkellem dwar l-avveniment li seħħ ftit tal- ġranet ilu f'Bormla, liema avveniment ħafna qegħdin isejħulu storiku.

Irrid ngħid li għalkemm kont ftit tal-metri 'l bogħod, jiena kont preżenti għal dan l-avveniment u kont qed nara dak kollu li kien qed jiġri, il-wasla tal-Ministru Zammit Dimech u tal-Ministru Josef Bonnici flimkien ma' numru kbir ta' cameramen u ġurnalisti biex jassistu għat-twaqqigħ tal-ħajt tat- tarzna!

Għal min forsi m'huwiex min-naħa ta' Bormla jew qatt ma ġie Bormla u ra dan l-avveniment fl-inews forsi seta' jaħseb li l-Bormliżi fl-aħħar qatgħu xewqithom.

Pero` ta' min jgħid li filwaqt li l-permess ħareġ fit-8 ta' Novembru li għadda, kien biss f'dawn il-jiem li beda it-twaqqigħ ta' dan il-ħajt, naturalment għax issa waslu l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Tajjeb hawnhekk li fi ftit kliem infiehem eżattament x'sar biex forsi dawk li qed jisimgħuna u m'humiex minn dawn in-naħat ikunu jafu x'sar.

Ta' min jgħid li mad-dawra tal-baċir ta' Bormla hemm ħajt għoli madwar 13-il filata u twil madwar 400 metru li minn pjazza Gavino Gulia jasal sa quddiem il-knisja ta' Santa Tereża.

Issa dakinhar kulma sar kien li twaqqgħu 50 metru minn dan il-ħajt - għalhekk jien ngħid li dak kien sempliċement a public relations exercise - u jien ċert li dan sar sabiex lin-nies ta' Bormla jagħtuhom x'jaħsbu li qed isir xi ħaġa.

Fil-fatt li se jiġri hu li se jinbena ħajt ieħor - din id-darba mhux ħajt tal-ġebel imma bil-vireg tal-ħadid, għax il-ministru fil-fatt għaddieli kopja tal-pjanti llum - u n-nies tal-Kottonera xorta waħda m'humiex se jkollhom aċċess għax- xatt.

Mr Speaker, kien hemm min ħa għalih għaliex xi anzjani li kienu qed jaraw it-twaqqigħ tal-ħajt ma tantx urew xi ferħ għal dan l-avveniment, anzi pjuttost urew id-diżapprovazzjoni tagħhom għal dak li kien qed isir.

Irrid ngħid li anke jien, bħala persuna residenti f'Bormla u li l-ħajt qiegħed proprju quddiemi u allura kieku se ssir xi ħaġa kbira żgur li nieħu pjaċir biha, kont nistenna li jekk se jaqa' dan il-ħajt, li huwa parti mill-pjaga ta' Bormla, ma kellux jitla' ħajt ieħor, ħalli b'hekk in-nies ta' Bormla jkollhom aċċess għal din il-parti.

Jien hawnhekk bilfors li jkolli nistaqsi x'se niggwadanjaw aħna n-nies ta' Bormla bit-twaqqigħ ta' dan il- biċċa ħajt.

Kulma se niggwadanjaw aħna hija bankina ftit aktar wiesgħa u li minflok naraw il-ħajt li kien hemm issa se nibdew naraw il-ħitan tat- tarzna!

Jien kont nistenna ħafna aktar serjeta` minn dawn in-nies li tant tkellmu u wegħdu affarijiet dwar dan il-proġett.

Irridu nfakkru li l-oppożizzjoni Nazzjonalista rikbet fuq il-kontroversja li nqalgħat fi żmien gvern Laburista dwar dan il-proġett, tant li kellha tissejjaħ elezzjoni.

U jien issa nistaqsi: Fejn hu l-aċċess li tant iġġieldu għalih in-nies tal- Kottonera?

Fejn hi l-konsultazzjoni man-nies ta' dawn in-naħat?

It- twaqqigħ ta' dan il-ħajt irridu narawh f'kuntest aktar wiesa' tal-proġett kollu tal-Kottonera, liema proġett wara li għaddew kważi sentejn minn meta aħna kellna l-proġett lest biex jibda lanqas biss għad hemm il-pjanti approvati.

Kulħadd jaf li l-Kottonera qatt ma kienet fuq quddiem fl-aġenda tal-gvernijiet Nazzjonalisti u għalhekk dak li sar nhar il-Ħamis li għadda kien biss eżerċizzju biex mingħalihom jimpressjonaw lir-residenti ta' hemmhekk li nhar is-sibt huma msejħa biex jivvutaw fl-elezzjonijiet tal- kunsilli lokali.

U dan m'iniex qed ngħidu jiena biss imma qed jgħiduh in- nies ta' dawk il-lokalitajiet kollha.

Morru s-suq ta' Bormla u tkellmu man- nies ħalli tkunu tkunu tafu x'qed jaħsbu huma u kemm huma sodisfatti b'dak li qed isir!

Veru li l-poplu tal-Kottonera, inkluż dak ta' Bormla, dara jaċċetta fil- kwiet ta' daru dak kollu li jsir madwaru pero` jien naċċerta lil kulħadd li nhar is-Sibt li ġej il-poplu Bormliż se jitkellem bil-vot tiegħu.

Nhar is- Sibt li ġej il-poplu ta' Bormla, flimkien ma' dak ta' lokalitajiet oħra, se joħroġ jivvota bi ħġaru lill-kunsilliera Laburisti.

Żgur li permezz tal- kunsilliera eletti li se jkunu qed jirrappreżentaw il-partit tagħna se jkun hemm tmexxijja differenti.

Aħna qed ngħidu li bil-vot tiegħek il-kunsill se jkun tiegħek għaliex fejn se jkollna kunsilliera Laburisti se jkun hemm verament kunsilli li jkunu qed iħarsu l-interessi taċ-ċittadini tal-lokal qabel kull interess ieħor.

Minkejja li se jkunu hemm f'isem il-partit tagħna, se jkunu hemm biex qabel kollox iħarsu l-interessi tan-nies tal- lokal u jaraw li leħen kulħadd ikun mismugħ.

Ma jistax ikun li jkollna partijiet minn xi lokal li għaliex forsi żgħir u maqtugħ għalih ma jingħatax dik l-attenzjoni li jkollu bżonn.

Il-kunsilliera Laburisti se jaraw li jispiċċa darba għal dejjem dak id-deficit demokratiku li kien inħoloq u li kull parti tal-lokal tingħata l-attenzjoni li jixirqilha.

Ilkoll kemm aħna kellna lmenti minn persuni li sar ċertu xogħol bi preferenza fuq postijiet oħra għaliex forsi l-maġġoranza tar-residenti tkun Nazzjonalista.

Il-kunsilliera Laburisti se jaraw li dan jispiċċa u kollox isir b'mod miftuħ u trasparenti.

Għalhekk l-appell tiegħi huwa sabiex nhar is-Sibt noħorġu nivvutaw lill- kandidati Laburisti kollha.

Fit-tieni distrett se jkollna ħames elezzjonijiet, cioe' f'Bormla, il-Kalkara, il-Fgura, ix-Xagħjra u Ħaż- Żabbar.

Żgur li f'dawn il-lokalitajiet il-kunsilliera Laburisti se jagħtu attenzjoni speċjali lill-inizjattivi soċjali fejn hemm ħtieġa għalihom.

Biżżejjed insemmi numru kbir ta' persuni bla xogħol li għandna f'dawn in- naħat, il-problema kbira tad-droga, in-numru dejjem jikber ta' anzjani, kif ukoll l-edukazzjoni.

Il-kunsilliera Laburisti se jaraw li l-gvern ċentrali jimpenja ruħu aktar sabiex dawn in-naħat jingħataw aktar għajnuna.

Jien ċert li l-kunsilliera Laburisti ta' dawn in-naħat se jimpenjaw ruħhom biex dak li hemm bżonn u li s'issa forsi ma sarx, isir u għalhekk nemmen li n-nies ta' dawn in-naħat se jivvutaw bil-għaqal u l-kandidati Laburisti se jingħataw l-appoġġ li jistħoqqilhom.

Għandna team tajjeb ta' kandidati għal kull lokalita` u li huma ġejjin minn oqsma differenti tal- ħajja, għandna taħlita ta' persuni li żgur se jagħtu l-aqwa kontribut biex fil-lokalitajiet rispettivi tagħhom isir dak mitlub u mixtieq mir- residenti.

Jiena nerġa' nappella sabiex nhar is-Sibt noħorġu nivvutaw sabiex fil- kunsilli tagħna nġibu s-serjeta`, il-galbu u l-ġustizzja mixtieqa.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, nixtieq nibda billi nuri d- diżapprovazzjoni tiegħi għall-fatt li l-pulizija, waqt li kienu qed iqassmu l-voti tal-kunsilli lokali, qabżu numru kbir ta' familji Laburisti.

Jiena nħoss li dan huwa abbuż serju li ħoloq inkonvenjent bla bżonn lil dawn il- votanti u ma jawgurax tajjeb għat-tmexxija serja tal-gvern.

Mr Speaker, xtaqt issa nagħmel riferenza għal dak li qal il-president taċ- chamber of commerce fil-laqgħa ma' Prodi meta qal li l-GWU ma kenitx preżenti minħabba li l-uffiċjali tal-union kellhom appuntament ieħor.

Dan qalu meta kien jaf li l-uffiċjali tal-GWU kienu qegħdin il-qorti jiddefendu ruħhom mill-akkużi li saru kontra tagħhom mill-gvern, liema akkużi jien ċert li qatt ma kien hemm bħalhom fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Jiena nħoss li dakinhar kellha tingħad il-verita`, jiġifieri li l-GWU ma kenitx preżenti minħabba li kienet qiegħda l-qorti tiddefendi bl-ikbar spirtu ta' kredibilita` trejdjunonistika l-interessi tal-ħaddiema.

Mr Speaker, xtaqt issa nagħmel xi riferenzi għal numru ta' battibekki li kelli mal-Ministru Ninu Zammit li huwa responsabbli mill-qasam tal-biedja u s-sajd.

Matul dawn l-aħħar xhur kienu diversi dawk il-battibekki bejnietna dwar il-fatt li jiena dejjem insostni li rapporti u dokumenti uffiċjali juru li l-politika komuni tal-biedja ta' l-Unjoni Ewropea qed tiswa lill- popli tal-pajjiżi membri aktar minn Lm600 fis-sena lil kull familja.

Minkejja dan, għal numru ta' xhur il-ministru għoġbu jibqa' jsejjaħ dawn il- fatti bħala ħrejjef.

Jiena llum jirriżultali li dan l-ammont ta' taxxi diretti u indiretti li fil-preżent qed tiswa l-politika komuni lill-familji kollha ta' l-Unjoni Ewropea ġie kkonfermat ukoll mill-editorjal tal-UK Daily Mail ta' l-24 ta' Frar ta' din is-sena fejn fost oħrajn intqal hekk:

"We are stuck with the expense of the common agriculture policy that costs the average family more than Stg 20 a week while failing to protect the livelihood of our farmers.

Our fishing industry is on the verge of collapse because of the lunatic operations of the common fisheries policy."

Dan jikkonferma dak li ili ngħid jien u li l-ministru ilu jgħidlu ħrafa.

B'wiċċi minn quddiem jien ngħid lill-poplu Malti li s-sorsi tiegħi huma kredibbli u qed jiġu kkonfermati minn ġurnali barranin.

Issa jekk il- ministru jrid ikun kredibbli, jew jirtira l-kritika nġusta u bla bażi li ilu jagħmel dwar dan il-każ jew inkella jkollna ngħidu li hu li qed jgħid il-ħrejjef u mhux jien!

Nixtieq issa nagħmel riferenza għat-taħrika li bħalissa qed jagħmel l- Onor. Zammit lili għal danni ta' Lm5,000 għaliex tlabtu jispjega pubblikament u ma jkomplix jaħbi mill-bdiewa l-fatt li filwaqt li l-patata bikrija esportata fl-1990 kienet qed tinbigħ għall-prezz ta' Lm38 kull qantar, il-bdiewa ħadu biss Lm14.20 għal kull qantar.

Jiena kont tlabtu jgħid kemm kien l-overprice li ġabet il-varjeta` Alpha fuq l-ewwel 3,000 tunnellata u allura fejn mar l-overprice ta' l-471 tunnellata.

U r- raġunijiet li għalihom jiena tlabt lill-ministru ma jkomplix jaħbi din l- informazzjoni lill-bdiewa kienu li fil-25 u fit-30 ta' Lulju ta' l-1998, kien il-Ministru Ninu Zammit stess - dak iż-żmien shadow minister - u l- ġurnal tal-Partit Nazzjonalista "in-nazzjon" li akkużawni li ma kienx hemm trasparenza fil-proċess ta' l-esportazzjoni tal-patata ta' dik is-sena.

Huma bnew dawn l-allegazzjonijiet infondati fuq ritratt li qalu li l-bdiewa tawhom li jindika li l-prezz ta' dan il-prodott bikri kien ta' Dutch guilder 4.98 għal kull żewġ kilos, jew aħjar Lm46 kull qantar.

Jiena minn hawnekk ngħid lill-ministru biex ikun serju, ma jkomplix jgħaffeġ, jiffaċċja l-verita` u jispjega lill-bdiewa x'ġara mid-differenza tal-flus tal-patata bikrija li ġiet esportata bejn is-7 u l-25 ta' Mejju tas-sena li għaddiet.

Aktar 'il quddiem, bil-permess tal-Kamra, inpoġġi wkoll fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapport dwar il-kontinwazzjoni tal-proġett ta' Chadwick Lakes li ftit tal-jiem ilu ġie ppubblikat mill-organizzazzjoni bdiewa żgħażagħ - li hija għaqda oħra li l-ministru jogħġbu jsejħilha fantasija u jogħġbu jgħid li m'hi xejn ħlief għaqda finta - liema rapport diġa` ġie kkomunikat lill-media.

Jiena rrid hawnhekk nifraħ lil dawn il- bdiewa żgħażagħ li fl-okkażjoni tas-sena ddedikata lill-bdiewa żgħażagħ mill-FAO ħadu l-inizjattiva biex jagħmlu rapport bħal dan li jimmarka l- interess li minkejja li l-gvern Nazzjonalista tal-lum qed jabbanduna totalment l-interessi ta' dawn iż-żgħażagħ, għad hawn żgħażagħ denji, kredibbli u li jagħrfu li minkejja din id-disfatta li qed jaraw min-naħa ta' l-awtoritajiet ikomplu jsostnu l-mistjier tagħhom fil-qasam tal-biedja.

Mr Speaker, irrid nappella wkoll lill-ministru sabiex ikun aktar responsabbli fid-dmirijiet tiegħu u jara kif jirrimedja l-kwestjoni ta' l- art li tenħtieġ l-MDP sabiex din tkun tista' tibni fabbrika ġdida.

Ma jistax ikun li dan il-proċess importanti jkompli jiġi mitfugħ fuq xkaffa minn xahar għall-ieħor u minn sena għall-oħra.

Matul l-amministrazzjoni preċedenti kienet ġiet proposta zona f'Ta' Qali u kien ġie miftiehem li din kellha tiġi proposta lill-awtorita` ta' l-ippjanar għall-konsiderazzjoni tagħha.

Jien naħseb li għandu jintqal eżattament x'inhuma r-raġunijiet għalfejn din is-sit għadha ma ġietx allokata u meta se tkun finalizzata din is-sitwazzjoni.

Il-gvern Nazzjonalista kien wiegħed li se jagħti biċċa art lilll-MDP sabiex tinbena fabbrika ġdida imma s'issa għadu ma żammx kelmtu.

Jekk il-ministru verament irid jagħmel xogħlu u ma joqgħodx jinħela f'insulti li ma jagħmlu ebda sens anzi li jgħawġu l-verita`, għandu jpoġġi din il-kwestjoni għall-attenzjoni immedjata tiegħu.

Mr Speaker, irrid infakkar ukoll lill-ministru u lill-gvern li għadhom ma qalux kemm qed jikkalkulaw li se jintilfu miljuni ta' liri fuq l- importazzjoni ta' l-ikel u l-importazzjoni ta' materja prima mill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea wara li nsiru membri.

Fil-fatt jien jirriżultali li se jintilfu 'l fuq minn Lm17 miljun fis-sena fuq importazzjoni annwali ta' prodotti bħalma huma l-laħam aħmar, il-butir, il-ġobon, iz-zokkor u l- ġwież.

Dawn huma affarijiet li f'pajjiżna se joħolqu splużjoni fil- prezzijiet u li se jġibu magħhom problemi, l-aktar għal dawk in-nies li għandhom dħul baxx.

Il-gvern ma jistax ikompli jkun kapriċċuż u ma jfehimx lill-poplu kif jista' jkun li jsir dan it-telf kull sena meta fl-istess ħin qiegħed ikompli jgħaddi lill-istess poplu b'aktar taxxi sabiex suppost nindirrizzaw 'l hekk imsejjjaħ deficit.

Mr Speaker, qabel nagħlaq nixtieq nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra d-dokumenti li rriferejt għalihom aktar kmieni fid-diskors tiegħi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport dwar iċ-Chadwick Lakes maħruġ mill-young farmers (Malta), flimkien ma' dokumenti oħra relatati mas-settur tal-biedja.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar l-Erbgħa, 8 ta' Marzu, fid-9.00 a.m. bl- aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

BANEK

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jikkonferma dak li semma fil-media u dak li qed jintqal min-nies li l-banek se jibdew jitolbu ħlas biex jissarrfu ċ-cheques?

Jekk dan huwa minnu, l-Ministru jista' jgħid jekk din il-miżura ġietx diskussa mal-gvern u allura ġietx approvata jew le?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-banek ilhom mill- 1996 jitolbu li għandhom jiċċarġjaw għas-servizz tat-tisrif taċ-ċekkijiet.

Il-gvern ma tax l-approvazjoni imma jifhem li trid tinstab soluzjoni.

Għalkemm il-gvern tkellem mal-banek u wera t-tħassib tiegħu dwar ħlas li jista` jibda jintalab minnhom għal tisrif ta` ċekkijiet, il-pubbliku irid jifhem li l-banek, huma istituzzjonijiet kummerċjali u li għalhekk iridu jkopru l-ispejjeż tagħhom.Il-Gvern ħeġġeġ lill-banek biex jibdew kampanja sabiex il-poplu jiftaħ kontijiet magħhom biex hekk pagamenti mill-gvern ikunu jistgħu jsiru direttament f`dawn il-kontijiet.

RAĦAL ĠDID - CHECK UPS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid għaliex fil-Health Centre ta' Raħal Ġdid, fid- diabetic clinic, pazjenti li jkollhom check ups dwar il-kondizzjoni tagħhom, ikollhom jerġgħu joqogħdu fil-queue biex it-tabib jagħmlilhom vista?

Ma jidhirlux l-Ministru li jkun aħjar li l-pazjenti li jkunu jenħtieġu vista wkoll jinqdew mill-ewwel?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Kull pazjent li jattendi l-klinika tad-diabete f'xi ċentru tas-saħħa jiġi eżaminat mit-tabib.

Il-proċedura li tiġi segwita fid-diabetes clinic ta' Raħal Ġdd, bħal fiċ- ċentri tas-saħħa l-oħra, hi li l-ewwel il-pazjenti jiġu eżaminati min-nurse li tiċċekja l-piż, l-awrina, l-pressjoni u d-demm ta' kull pazjent, u wara kull pazjent jiġi eżaminat mit-tabib bl-assistenza tan-nurse.

Din il- proċedura hi kkonsidrata l-aktar prattika fiċ-ċirkostanzi preżenti għal dawn ir-raġunijiet:

Biex jiġi utilizzat bl-aħjar mod il-ħin tat-tabib, għaliexwaqt li n- nurse tkun qed tipprepara l-pazjenti, it-tabib jkun jista' jagħmel xogħol ieħor.

Hu wkoll fl-interess tal-pazjenti, li ħafna minnhom ikunu sajma, li jlestu mit-testijiet tad-demm u l-awrina kmieni kemm jista' jkun, ħalli jkunu jistgħu jieklu xi ħaġa.

Jekk joqogħdu jistennew li jibda' x-xogħol it-tabib, idumu aktar sajmin.

ŻEBBUĠ - OLIVE SQUARE - PARKEĠĠ

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara li tittieħed azzjoni dwar parking, li jsir regolarment mar-roundabout f'Olive Square, Żebbuġ u li huwa ta' periklu kemm għat-traffiku, kif ukoll għal min jgħaddi bil-miexi minn hemm?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li m'hemm l-ebda pjazza b-isem imsemmi mill-Onor.

Interpellanti f`Ħaż Żebbuġ.

QORMI - TRIQ ID-DEHEB - BLOKK 3

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhija r-raġuni li fil-Blokk 3, Ta' Farsina, Triq id-Deheb, Qormi, fejn bħalissa qed issir il-manutenzjoni tal-common parts, u qed jiġi nbajjad il- ħajt tat-taraġ, ir-residenti ġew informati verbalment li l-ħaddiema li qed jagħmlu dan ix-xogħol m'għandhomx l-ordni li jbajdu l-letter boxes, il- kaxxa tal-metres u l-bieb ta' barra?

Ma jidhirlux il-Ministru li għal ftit xogħol, dan għandu jsir, biex il-manutenzjoni ssir b'mod komplet?

Jekk iva, jista' l-Ministru jara li tingħata l-ordni biex dan il-ftit xogħol meħtieġ isir?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar għall-azzjoni meħtieġa.

STA.

VENERA - TISWIJA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta Triq Patri Gwann Azzopardi, Sta.

Venera, se tiġi rranġata, minħabba l-periklu li hemm għar-residenti, minħabba t-tħarbit fit-triq, u anke il-fatt li d-drenaġġ ta' spiss ifur?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li x-xogħol imsemmi normalment jesegwih il-kunsill lokali, u għalhekk l-Onor.

Interpellant hija mitluba tagħmel il-mistoqsija tagħha lill-Ministru konċernat.

PULIZIJA - ID CARDS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'kien in-numru ta' ID cards irrapportati nieqsa lill-pulizija matul l-1999 u sa l-20 ta' Frar ta' din is-sena?

Kemm minnhom instabu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li mill-1 ta` Jannar, 1999, sa l-20 ta` Frar, 2000, ġew irrapportati lill-Pulizija 1,856 karta ta` l-identita` mitlufa, filwaqt li fl-istess perijodu ġew irrapportati lill-pulizija 35 karti ta` l-identita` misjuba.

ZURRIEQ - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk Triq Fonzu Gauci fiż- Żurrieq hix waħda minn dawk inklużi fil-proġett ta' rranġar ta' toroq li l- amministrazzjoni qegħda tipprepara?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li din issir, peress li l-inkonvenjent f'din it- triq huwa kbir ħafna?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Billi jien informat li t-triq indikata diġa` ġiet asfaltata, l-Onor.

Interpellant hu mitlub jivverifika sew l-isem tat-triq.

ŻURRIEQ - TRIQ DONATO DEL PIANO

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk Triq Donato del Piano hix inkorporata fil-pjan li qiegħed jiġi mniedi għall-irranġar ta' toroq?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid jekk din it-triq hijiex se ssir din is-sena peress li l-inkonvenjent u l-ħsara f'din it-triq hija kbira?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li t-triq imsemmija kienet fil-pjan u fil-fatt għadu kif ingħata kuntratt biex din it-triq isir ix-xogħol fiha.

SVPR - PEDALOĠISTA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid għaliex minkejja li ma hemm l-ebda pedaloġista residenti fl-Isptar ta' San Vinċenz de Paule, il-gvern jew aħjar il-ministeru qiegħed jirrifjuta li jagħti mpjieq lil erba' pedaloġisti appena gradwati?

Għaliex din ix-xeħħa f'qasam daqshekk importanti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Bi ftehim bejn iż-żewġ ministeri konċernati, is- servizz tal-podoloġija fl-Isptar San Vinċenz de Paule jingħata mid- Diviżjoni tas-Saħħa.

Dwar l-impjieg lil erba' podoloġisti li għalihom qed jirriferi l-Onor.

Interpellant, nirriferih għat-tweġiba li kont tajt għall- mistoqsijiet parlamentari numri 13098 u 12224.

SAĦĦA - PATOLOĠISTI

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid għaliex l-erba patoloġisti li ggradwaw dan l-aħħar ma ġewx impjegati għall anqas bħala casuals u dan bħalma dejjem ġara fis-snin ta' qabel?

Veru li dawn il-gradwati mhux se jiġu mpjegati għallinqas qabel is- sena 2001?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: M'iniex informat li ggradwaw erba' patoloġisti dan l- aħħar.

Jekk l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall-podoloġisti, nirriferih għar-risposti numru 13098 u 12224.

KALAXLOKK - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi u x'se tkun il-pożizzjoni tal- ħaddiema tal-Kalaxlokk u kemm se jdumu f'din is-sitwazzjoni?

Jista' l- Ministru jgħid x'se jsir minn dawn il-ħaddiema?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Bħalissa għaddejjin taħdidiet bejn il-kumpannija Kalaxlokk u l-GWU dwar reviżjoni tal-collective agreement.

Huwa ittamat li jintlaħaq ftehim li jwassal lill-kumpannija li tkun f`qagħda li tikkompeti għax-xogħol kif jirrikjedi s-suq.

B`hekk biss jista` b`xi mod jigi garantit il-futur tal-ħaddiema.

SKEJJEL - GĦALLIEMA BARRANIN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' issa l-Ministru jagħti d-dettalji mitluba fil-mistoqsija parlamentari tiegħi nru.13925 ċioe' dwar għalliema barranin li jgħallmu fl- iskejjel tal-Knisja, s-suġġetti tagħhom u d-dettalji dwar il-permess li jaħdmu Malta?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

PULIZIJA - PESCATORE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid mill-ewwel ta' Jannar, 2000 sa l-aħħar ta' Frar, 2000 f'liema dati, f'liema ħinijiet (ftuħ u għeluq) u għal liema attivitajiet kellu l-permessi meħtieġa l-Pescatore li jinsab f'San Pawl il- Baħar?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fil-perijodu speċifikat il-liċenzji tal-pulizija relevanti għal post li rrifera għalih l-Onor.

Interpellant kienu dawk li jien tajt fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12266.

SKEJJEL TAL-KNISJA - FTEHIM

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid, xahar b'xahar minn Settembru 1999 sa Frar, 2000, kemm ingħatat għajnuna finanzjarja lill-iskejjel tal-Knisja skond il-ftehim bejn Stat u Knisja?

Kien hemm xi żieda fuq dak li kien jingħata qabel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għajnuna finanzjarja li ngħatat lill- iskejjel tal-Knisja minn Settembru 1999 sa Frar 2000 skond il-ftehim bejn Stat u Knisja kien hekk:

Settembru 1999 - Lm 557,083 Ottubru 1999 - Lm 557,083 Novembru 1999 - Lm 680,827 Diċembru 1999 - Lm 541,820 Jannar 2000 - Lm 590,000 Frar 2000 - Lm 590,000

TOTAL Lm3,516,813

Informat ukoll li din is-somma fiha żieda ta' Lm184,621 fuq l-istess perjodu ta' sena qabel.

PA - RABA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Wara d-diskors tal-Ministru tal-biedja f'dawn l-aħħar jiem li eluf ta' tmiem ta' raba' se jingħata għall-bini mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar u fejn qabel kien hemm projbizzjoni dwar dan, jista' l-Ministru jelenka fejn hu dan ir- raba', kemm hu kbir f'kull każ u min hu s-sid?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 14449.

REĠISTRU PUBBLIKU - ŻWEĠIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru żweġijiet matul l-ewwel xahrejn ta' din is-sena?

Kemm minnhom kienu żweġijiet ċivili biss?

Kemm saru żweġijiet fejn wieħed/waħda mill-koppji kien/kienet barranija?

Kemm saru żweġijiet f'Malta bejn koppji barranin?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant dwar żweġijiet bejn l-1 ta` Jannar, 2000, u d-29 ta` Frar, 2000, hu kif ġej : -

Malta Għawdex

Total ta` żweġijiet 132 8 Żweġijiet ċivili (mit-total) 53 3 Żweġijiet (parti waħda barranija) 31 xejn Żweġijiet (iż-żewġ partijiet barranin) 14 xejn

OPM - SAFAR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm-il darba tqabbad fotografu barrani biex jieħu ritratti neċessarji waqt żjajjar li għamel barra minn Malta?

Kemm ġew imħallsa flus fuq xogħol bħal dan is-sena l-oħra?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Matul is-sena 1999, kien hemm għaxar darbiet li fihom ġie mqabbad fotografu biex jieħu ritratti neċessarji waqt żjajjar tal- Prim Ministru barra minn Malta.

Il-photographic fees li tħallsu lill- fotografu kienu jammontaw għal Lm1815.

Inżid ngħid li din il-prattika bdiet f'Novembru 1996.

Mal-bidla fil-gvern f'Settembru 1998 l-assistenti personali ta' l-ex Prim Ministru ta' l-parir lill-assistent personali tiegħi biex din il-prattika titkompla.

RABAT - APRIL 1987

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx sar xi kumpens mill-gvern lil dawk il-persuni li weġġgħu waqt u/jew wara avveniment għall-familja li sar ġewwa r-Rabat f'April 1987 fejn waqt u wara dan l-avveniment politiku diversi nies iddaħħlu l-isptar isofru minn tiri ta' armi tan-nar?

Jekk iva, kemm tħallsu dawn il-persuni u kemm kienu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-informazzjoni għadha qed tinġabar u risposta tinghata f`xi seduta oħra.

EU - NEGOZJATURI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm se jitħallsu l-persuni li se jifformaw it-team ta' negozjaturi li se jinnegozjaw id-dħul ta' Malta ma' l- Unjoni Ewropea, kull wieħed fuq medda ta' xhur?

ONOR.

JOE BORG: Dawk minn fost it-team ta' negozjaturi li huma mpjegati governattivi se jitħallsu biss s-salarju normali tagħhom.

Għalkemm jista' jkun hemm il-bżonn li jiġu appuntati persuni minn barra s-servizz ċivili anke fil-kapaċita tagħhom ta' esperti fuq materja jew materji partikolari, s'issa għad ma ġie appuntat ħadd.

Fil-każ partikolari tas-Sur Richard Cachia Caruana li ġie appuntat bħala chairman tal-core negotiating group nirriferi għar-risposta li tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 14090.

UE - KAĊĊA/INSIB

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-gvern huwiex beħsiebu jitlob deroga u/jew eċċezzjoni mill-Unjoni Ewropea waqt in-negozjati dwar il-kaċċa u anke dwar l-insib?

F'dan l-istadju jista' jgħid x'se jitlob il-gvern?

ONOR.

JOE BORG: Il-pożizzjoni Maltija għan-negozjati dwar il-qasam tal- ambjent għadha qed tiġi mħejjija, ġaladarba għad jonqos żmien biex jibdew in-negozjati fuq dan il-qasam.

Nixtieq inżid pero' li ma jkunx għaqli li tiġi żvelata il-pożizzjoni Maltija għan-negozjati qabel ma jseħħu dawn l- istess negozjati.

Minkejja dan il-gvern lest li jsib mod kif iżomm l-oppożizzjoni nformata u jikkopera magħha jekk hija trid ġenwinament tipparteċipa fil-proċess tat- tħejjija tal-pożizzjoni tagħna għan-negozjati u tat-tibdil li jkun jinħtieġ li jsir sabiex aħna naddottaaw l-acquis.

SPIŻERIJI ĠODDA

L-ONOR.

GEORGE VELLA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi l-policy attwali dwar għoti ta' permessi ta' ftuħ ta spiżeriji ġodda?

X'inhuma l-kriterji li fuqhom minn diġa' għandu permess tal-Planning Authority għall-applikazzjoni sabiex jiftaħ spiżerija, jingħata l-permess mid-Dipartiment tas-Saħħa?

Kemm hemm applikazzjonijiet bħal dawn u meta huwa previst li tittieħed deċiżjoni dwar l-għoti ta' dawn il-permessi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Tliet ijiem qabel l-aħħar elezzjoni ġie ffirmat ftehim bejn id-diviżjoni, ic-chamber of pharmacists u l-GRTU li rabat lid- diviżjoni u li ma jinħargux aktar liċenzji sakemm jiġu konklużi d- diskussjonijiet.

Id-diskussjonijiet dwar spiżeriji għadhom għaddejjin u għalhekk il-ħruġ ta` permessi ta` ftuħ ta` spiżeriji ġodda huma temporanjament sospiżi.

Il-kriterji biex jingħataw permessi dwar spiżeriji mid-dipartiment tas- saħħa qed ikunu riveduti fl-istess diskussjonijiet.

In-numru pendenti ta` applikazzjonijiet għal spiżeriji huwa ta` 291.

Il- lista li tinżamm mid-dipartiment tas-saħħa tikkonċerna dawk l- applikazzjonijiet pendenti għal liċenzji maħruġa mis-supritendent tas-saħħa pubblika u mhux dwar permessi tal-planning authority.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET - KUMPENS

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'kumpens se jingħata lil sidien ta' raba' esproprjata fl- inħawi ta' Raba' tas-Salib fejn l-isptar il-ġdid?

Jista' jikkonsidra l- għoti ta' raba' oħra bħala kumpens lil dawn is-sidien?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-kumpens li se jingħata lill- persuni li rrifera għalihom l-Onor.

Interpellant ser ikun skond l-Ordinanza għall-Akkwist ta` Art Kap. 88.

Ninsab infurmat ukoll li talbiet biex sidien ta` art esproprijata jiġu mogħtija proprjeta` flok flus bħala kumpens jiġu kkunsidrati skond il-policy li tirregola l-Att dwar it- Trasferiment ta` Artijiet skond kif ġiet approvata mill-parlament.