MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 452 Il-Ħamis, 7 ta' Diċembru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 452

Il-Ħamis, 7 ta' Diċembru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.11 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ħamis, 7 ta' Diċembru, 2000

WERREJ

MINUTI 440

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 440

TQEGHID TA' KARTI 445

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2001

ID-DISA' JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU 445

AĠĠORNAMENT 476

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 477

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 451 li saret fis-6 ta' Diċembru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SAĦĦA - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda matul is-sena 2000 ma' organizzazzjonijiet jew entitajiet parastatali li jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tiegħu?

Xi gradi qegħdin jokkupaw dawn il- ħaddiema?

X'salarji/benefiċċji qed jieħdu l-imsemmija ħaddiema?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru tas-Saħħa): In-numru ta' mpjegati ġodda matul il-perijodu Jannar/Novembru 2000 huwa ta' 34, kif jidher fil kolonna ta' biswit:

GĦAWDEX - TENDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tinformani kemm hu n-numru ta' tenders li ħarġu mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha matul din is-sena?

Kemm minnhom ġew aċċettati/approvati?

Kemm għadhom pendenti u kemm ġew irtirati?

Fil-każ ta' l-aħħar, x'kienu ir-raġunijiet?

Kemm mit-tenders approvati tħallsu u kemm għad iridu jitħallsu?

X'inhi ċ- ċifra f'somma ta' flus tal-pagamenti mħallsa u pendenti separatament?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għal Għawdex): Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

|Organizz|Ħaddie|Grad |Salarji/B| |azzjoni |ma | |ene. | |Fondazzj|1 |Head |LM12,000/| |oni | |Eng. |Car/ | |għas-Ser| |Operati|Prof.Mem.| |vizzi | |ons |LM200/Hea| |Mediċi | | |lth Ins. | | |1 |Procure|LM9,500/C| | | |ment |ons. | | | |Officer|Serv. | | | | |LM1,200/P| | | | |etrol | | | | |All. | | | | |LM155 per| | | | |month/ | | | | |Prof.Mem.| | | | |LM200/Hea| | | | |lth Ins. | | |1 |Archite|Mem.LM200| | | |ct & |/Health | | | |Civil |Ins. | | | |Enginee| | | | |r | | | |1 |Ex. |LM6,500/H| | | |Ins. |ealth | | | |Oper. |Ins. | | |1 |Board |LM6,500/H| | | |Sec. |ealth | | | | |Ins. | | |1 |Secreta|LM3,600/H| | | |ry |ealth | | | | |Ins. | | |1 |Site |LM6,000/A| | | |sup. |llowance | | | | |LM1000/He| | | | |alth Ins.| | |1 |Secreta|LM3,600/H| | | |ry |ealth | | | | |Ins. | | |1 |Mess./D|LM3,810/H| | | |river |ealth | | | | |Ins. | | |1 |Adm. & |LM4,500/H| | | |Pers. |ealth | | | |Off. |Ins. | | |1 |Safety |LM6,000/O| | | |Off./Pl|ver.All. | | | |anner |LM1,000/H| | | | |ealth | | | | |Ins. | | |1 |Account|LM48.38 | | | |s Clerk|per week | | | | |for 3 | | | | |months | | |1 |Archite|LM48.38 | | | |ct & |per week | | | |Civil |for 2 | | | |Enginee|months | | | |r | | | |1 |Archite|LM48.38 | | | |ct & |per week | | | |Civil |for 2 | | | |Enginee|months | | | |r |and LM400| | | | |per month| | | | |for 3 | | | | |months | |Zammit |10 |Nursing|Salarji/b| |Clapp | |Aide |ene. | |Hospital| | |skond | | | | |il-ftehim| | | | |kollettiv| | | | |li taħtu | | | | |jaqgħu | | |3 |Staff |Salarji/b| | | |Nurse |ene. | | | | |skond | | | | |il-ftehim| | | | |kollettiv| | | | |li taħtu | | | | |jaqgħu | | |2 |Occupat|Salarji/b| | | |ional |ene. | | | |Therapy|skond | | | |Aide |il-ftehim| | | | |kollettiv| | | | |li taħtu | | | | |jaqgħu | | |1 |Physiot|Salarji/b| | | |herapis|ene. | | | |t |skond | | | | |il-ftehim| | | | |kollettiv| | | | |li taħtu | | | | |jaqgħu | | |3 |Child |Salarji/b| | | |Carer |ene. | | | | |skond | | | | |il-ftehim| | | | |kollettiv| | | | |li taħtu | | | | |jaqgħu | | |1 |Domesti|Salarji/b| | | |c |enef. | | | |Cleaner|skond | | | | |il-ftehim| | | | |kollettiv| | | | |li taħtu | | | | |jaqgħu |

AFFARIJIET BARRANIN - TENDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jinformani kemm hu n-numru ta' tenders li ħarġu mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu matul din is-sena?

Kemm minnhom ġew aċċettati/approvati?

Fil-każ ta' l-aħħar, x'kienu r-raġunijiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għas-Servizzi Soċjali) (f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin): Ir-risposta tingħata f'seduta oħra.

SAĦĦA - TENDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jinformani kemm hu n-numru ta' tenders li ħarġu mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu matul din is-sena?

Kemm minnhom ġew aċċettati/approvati?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

INTERN - TENDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jinformani kemm hu n-numru ta' tenders li ħarġu mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu matul din is-sena?

Kemm minnhom ġew aċċettati/approvati?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant dwar tenders ta' xiri li nħarġu mid- dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi matul din is-sena, hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' direct orders li nħarġu mill-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu matul din is- sena?

Kemm hu l-valur ta' dawn id-direct orders u kemm tħallsu u kemm għad iridu jitħallsu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

AGRIKULTURA U SAJD - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' direct orders li nħarġu mill-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu matul din is-sena?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għar-risposta li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

TUG MALTA - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni ġodda mat-Tug Malta minn Settembru 1998 sal-lum?

Mil- liema lokalita` ġejjin?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomici): L-informazzjoni mitluba hi kif ġej:

|SENA |NUMRU |LOKALITA` | |1998 | 3 |Iklin u Wied | | | |il-Għajn | |1999 | 7 |Birkirkara, | | | |Ħamrun, Lija, | | | |Mosta, Qormi, | | | |Siġġiewi u | | | |Żejtun | |2000 | 9 |Fgura, Ġżira, | | | |Kalkara, | | | |Marsaxlokk, | | | |Mosta, Msida, | | | |Rabat u Żejtun |

SEA MALTA - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu mpjegati ġodda mas-Sea Malta minn Settembru 1998 sal-lum?

Mil-liema lokalita` ġejjin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li matul it-tliet snin li għaddew mas- Sea Malta ġew ingaġġati dawn il-ħaddiema ġodda.

|SENA |NUMRU |LOKALITA' | |1998 | 1 |Rabat | |1999 | 20 |Attard, | | | |Birkirkara, | | | |Bormla, Kalkara, | | | |Luqa, Mellieħa, | | | |Mosta, Mqabba, | | | |Naxxar, Paola, | | | |Qormi, San | | | |Giljan, Senglea, | | | |Tarxien, Żabbar, | | | |Għajnsielem |

MITTS - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (F'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni ġodda mal- MITTS minn Settembru 1998 sal-lum?

Minn liema lokalita` ġejjin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem il-Prim Ministru): Ninsab informat li minflok il-61 persuna li rriżenjaw, il-MITTS daħlet 63 impjegati mill-1 ta' Settembru 1998 'il hawn mil-lokalitajiet hawn taħt imsemmija: Attard; Balzan, Birzebbuga, Birkirkara, Cospicua; Fgura; Għargħur; Gżira; Kappara; Luqa; Mellieħa; Sliema; Mġarr; Mosta; Mqabba; Marsaskala; Msida; Mtarfa; Naxxar; Paola; Qormi; Rabat; San Ġwann; St Julians; St Luċija; St Paul's; St Venera; Swieqi; Tarxien; Valletta; Victoria; Xgħajra; Żebbuġ; Żejtun; Żurrieq.

MALTA UNIVERSITY SPORTS COMPLEX - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (F'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni ġodda mal-Malta University sports complex minn Settembru 1998 sal- lum?

Mil-liema lokalita` ġejjin?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li ħadd ma ġie mpjegat mal-Malta University sports complex minn Settembru 1998 sal-lum.

MALTA COUNTER TRADE - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni ġodda mal-Malta Counter Trade minn Settembru 1998 sal- lum?

Mil-liema lokalita` ġejjin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li matul dawn l-aħħar tliet snin ma sarx inġaġġ ta' ħaddiema mal-Malta Counter Trade.

MALTA SHIPBUILDING - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati persuni ġodda mal-Malta Shipbuilding minn Settembru 1998 sal-lum?

Mil-liema lokalita` ġejjin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li matul it-tliet snin li għaddew ġew ingaġġati tliet persuni mal-Malta Shipbuilding.

L-ingaġġ tagħom sar matul l- 1999.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone) L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħidilna dwar jekk fil-mument hemmx negozjati għal xi xogħlijiet ta' bini ta' vapuri bħala kuntratti għall-Malta Shipbuilding?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Kif diġa` għedt meta konna qed niddiskutu l-voti tal-ministeru, bħalissa l-Malta Shipbuilding għaddejja b'negozjati dwar chemical tanker.

Dan huwa tip ta' vapur speċjalizzat u fil-passat diġa` kellna xogħol ta' din il-kwalita`, pero` sfortunatament ma kellniex repeat orders.

Dan it-tip ta' xogħol huwa indikat li huwa ta' valur iktar ogħli min-normal u allura jista' jkun li jħalli riżultat ħafna iktar pożittiv milli ħalla xogħol ta' vapuri oħra fil-passat.

Naturalment bħalissa d- diskussjonijiet qegħdin fil-qrib li jiġu konklużi u ma naħsibx li jkun prudenti, anke minħabba li hemm cut throat competition fis-swieq internazzjonali għal dan it-tip ta' xogħol, li wieħed jagħti iktar dettalji.

Jien fiduċjuż li bil-bidliet li qegħdin jitħabbru u jseħħu fil-Malta Shipbuilding, anke fir-rigward taż-żewġ vapuri li qed jinbnew għall-Gozo Channel, din l-intrapriża għandha tkun kapaċi mhux biss tibnihom imma tibnihom bil-prezz indikat u fi żmien stipulat.

Jekk dan ikun ta' suċċess jista' jkun li jagħti lok għal auctions oħra ta' l-istess tip ta' vapur.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, mill-minuti tal-laqgħat li saru dan l- aħħar bejn il-Gvern Malti u l-Gvern Libjan jirriżulta li ssemma xi xogħol fuq manutenzjoni u bini ta' trawlers għall-flotta tas-sajd Libjana.

Xtaqt nistaqsi lill-Ministru jekk matul dawn l-aħħar sentejn sarux xi diskussjonijiet bħala follow-up għall-protokoll bejn Malta u l-Libja f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-agrikoltura u sajd.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien naf li saru diskussjonijiet u aktar kmieni din is-sena jien stess kont mort il-Libja mhux dwar dan il-każ biss imma anke għal dak li jirrigwarda programm ta' xogħol dwar bini ta' vapuri.

Nista' ngħid li s'issa dawn id-diskussjonijiet għadhom mhumiex tradotti f'ordnijiet fissi.

Naturalment dawn it-tip ta' negozjati jieħdu ż-żmien u f'dan l-istadju l-akbar enfasi li qed issir hija sabiex id-drydocks tagħmel ċertu xogħol ta' maintenance għall-vapuri LIbjani.

HOUSING

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabelli li juru l-informazzjoni mitluba.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, xtaqt nistaqsi lill-Viċi Prim Ministru jekk għandux informazzjoni dwar it-390 każ ta' djar irrapportati fi stat perikoluż u li dwarhom kienu qed isiru l-verifiki biex tkun stabilita l- gravita` tas-sitwazzjoni.

Din l-informazzjoni kien tahielna l-Viċi Prim Ministru stess madwar xahrejn ilu.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, jekk niftakar tajjeb dakinhar kont qed nitkellem fuq l-eżerċizzju li qiegħed isir mill-awtorita` tad-djar, bi ftehim mad-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali, ħalli jivverfikaw madwar 3,500 applikazzjoni li hemm pendenti ma' dan l-istess dipartiment.

Fost dawn hemm numru minnhom li qed jitolbu akkomodazzjoni alternattiva għaliex qegħdin jgħidu li qegħdin jgħixu f'post li fih hemm il-periklu.

Dakinhar kont tajt informazzjoni aktar dettaljata dwar l-inspections kollha li laħqu saru r-riżultati li kellna sa dakinhar.

M'għandix id- dettalji hawnhekk ta' x'inhi l-pożizzjoni kif tirriżulta sal-lum, pero` jekk l-Onor.

Membru jagħmilli domanda bil-miktub inkun nista' nagħti informazzjoni aktar aġġornata.

KORDIN - FAĊILITA` KORRETTIVA - TRAB SUSPETTUŻ

L-ONOR.NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Gavin Gulia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għal mistoqsijiet parlamentari nri.

12767 u 19758, jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' trab suspettuż li nstab fil-faċilita' korrettiva ta' Kordin?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li kull meta nstab xi trab suspettuż fil-faċilita` korrettiva ta` Kordin, dan dejjem ġie mgħoddi lill-pulizija fl-inkjesta maġisterjali.

Billi l-każi huma pendenti, id-dipartiment tal-ħabs għadu ma rċeviex ir- rapporti finali li fihom tkun tinstab l-informazzjoni mitluba.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Censu Galea.

TQEGHID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-persentaġġ ta' sick leave meħud minn impjegati fil- ministeru bejn l-1997 and 1999, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

21971; u

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Kopja tad-dokument datat 9 ta' Novembru 2000 li numru ta' pajjiżi għamlu lid-WTO - b'riferenza għal non-trade concerns - bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' stqarrija għall-istampa maħruġa mid-dipartiment ta' l- informazzjoni - b'riferenza għar-rapport li deher f'gazzetta lokali dwar il-mad cow disease - bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

21975; u

Tagħrif dwar pestiċidi importati bejn l-1995 u l-1999, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2001

ID-DISA' JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Skond il-mozzjoni ta' proċedura numru 172, il-ħin tad- diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-gvern.

Il-Ministru għat-Turiżmu jekk jogħġbu jressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Sur President, nipproponi:

VOT 32 - MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,783,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 32 - Ministeru għat-Turiżmu, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

VOT VI - MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 8,928,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VI - Ministeru għat-Turiżmu, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Karmenu Vella.

ONOR.

KARMENU VELLA: Mr Chairman, nipproponi din l-emenda:

VOT 32 - MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm 13,691" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm 13,690".

Delete the figure "Lm 13,691" and substitute therefor the figure "Lm 13,690".

Sur President, dalgħodu xtaqt nuri bil-fatti u l-figuri li minkejja l- ħafna ftaħir li fil-qasam tat-turiżmu f'pajjiżna kollox jinsab għaddej ħarir, dan is-settur għaddej minn żmenijiet daqsxejn diffiċli.

And I'm putting it mildly meta qed ngħid "daqsxejn".

Jien nispera li fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nilħaq nuri li minkejja r-riżultati negattivi li qegħdin niksbu f'dan il-qasam, il-gvern mhux qed jindirizza l- problemi li għaddej minnhom dan is-settur, anzi għaddejjin bil-kalma kollha qisu m'hu qed jiġri xejn.

Quddiemna qegħdin naraw tmexxija mimlija xinxilli u arja ta' tlellix li meta taqbad ftit li xejn issib sustanza.

Fl- aħħar tad-diskors tiegħi nixtieq imbagħad nagħti daqqa t'għajn lejn setturi u issues bħalma huma akkomodazzjoni, it-TOSS, l-Unjoni Ewropea, l-Air Malta, l-ITS, Għawdex u ftit deċiżjonijiet li fl-opinjoni tiegħi hemm bżonn li jittieħdu.

Nibda billi nara ftit l-isfond ekonomiku Malti li qed topera fih l-industrija tat-turiżmu.

Sur President, mal-ewwel wieħed jinnota li l-aħħar żewġ budgets li kellna f'din il-Kamra kienu jindirizzaw l-iktar l-aġenda finanzjarja tal- pajjiż u ma ndirizzawx l-aġenda ekonomika.

U huwa mportanti li l-aġenda finanzjarja tindirizza wkoll l-aġenda ekonomika għaliex kif jaf kulħadd, it- turiżmu huwa wieħed mis-servizzi ewlenin li jixpruna l-ekonomija tagħna għaliex jiġġenera jobs, foreign exchange earnings, taxxi għall-gvern, investimenti lokali u anke nvestimenti barranin.

Barra minn hekk l- industrija tat-turiżmu għandha linkages qawwija ħafna ma' setturi oħrajn, bħal dawk tar-retailing, transport u l-manifattura u għandha wkoll multiplier effect qawwi.

Jiena niftakar żmien meta t-turiżmu ma tantx kien in voga u kulħadd kien jgħid li fejn tidħol l-ekonomija, jekk jieqaf ix- xogħol tal-ġebel, jieqaf kollox.

Illum nistgħu ngħidu l-istess għat-turiżmu għaliex it-turiżmu tant sar parti essenzjali mill-ekonomija tagħna li meta jibda jiġġammja, jibdew jiġġammjaw ħafna affarijiet oħrajn.

Fir-rapport ta' ħidma tal-ministeru tiegħu, il-ministru qalilna li din is- sena t-turiżmu ta kontribut akbar lill-ekonomija ta' pajjiżna, pero` meta tfittex issib li ġara eżattament bil-kontra u l-kontribut mit-turiżmu lejn l-ekonomija tagħna, din is-sena naqas.

Fil-fatt ir-ratio tat-turiżmu ma' l- exports of goods and services niżel minn 22% għal-17.5% filwaqt li r-ratio tat-turiżmu ma' l-exports of manufactured goods niżel minn 40.5% għal 29%.

Fl-istess rapport, il-ministru qalilna wkoll li l-industrija tat-turiżmu laħqet quċċati bħal qatt qabel, ilħaqna records ġodda.

Jiena mort infittex fejn qegħdin dawn il-quċċati u r-records u sibt kollox bil-kontra.

Fil-fatt għandna riżultati nkwetanti tant - naturalment għal min irid ikun oġġettiv għaliex għal min ma jridx ikun oġġettiv u jrid joqgħod jaħbi l- fatti u l-figuri u jmur fuq l-akkademja allura għalih m'humiex inkwetanti - li f'ċerti każi lħaqna l-iktar livelli baxxi f'dawn l-aħħar snin.

Qed ngħid dan mhux biex noqgħod neqred jew għaliex inħobb nikkritika imma għaliex verament irrid inkun oġġettiv u verament nixtieq li għal darba dan is-settur nibdew niddiskutuh bi ftit iktar serjeta`.

Nibda mal-ewwel biex nagħti ħarsa lejn ir-riżultati li ksibna din is-sena.

Sur President, meta qed nitkellmu fuq din is-sena dejjem qegħdin nieħdu l-informazzjoni mill-istatistika li għandna mis-COS li tolqot ix-xhur ta' bejn Jannar u Settembru.

U nibda mill-arrivals għaliex il-ministru dejjem isemmihomlna.

Huwa veru li meta tħares lejn l-arrivals biss tista' tgħid kif qal il-ministru li lħaqna l-plateu jiġifieri din is-sena ġejna kważi paripassu, anzi kien hemm xi ftit żidiet żgħar mas-sena l-oħra.

Pero` kulħadd jaf - għedtha jien, qalha l-ministru stess u jgħidha kulħadd - li t- turiżmu ma jitkejjilx bl-arrivals.

Illum, grazzi għas-COS għandna iktar statistika u nistgħu nieħdu gauging ħafna aħjar.

Illum għandna statistika dwar il-bed nights, dwar il-per capita spending, dwar ir-revenue generated u dwar l-occupancy.

M'iniex qed ngħid li għandna kollox, anzi hemm bżonn li aktar 'il quddiem għandna bżonn li l-istatistika tibda tiġi segmentata.

Nistgħu nagħmlu cost index biex naraw kemm huma telgħin il-costs għas- settur tat-turiżmu u hemm bżonn ukoll li nibdew nagħmlu iżjed competitor comparisons għaliex jekk sejrin ħażin aħna u sejjer ħażin kulħadd ngħidu li mhux tort tagħna, imma jekk sejrin ħażin aħna u sejrin tajjeb il- kompetituri tagħna, bħalma qed jiġri issa, allura nkunu nistgħu naraw għalfejn.

L-indikaturi juru li fl-employment kien hemm increase modest ħafna, għal dak li jirrigwarda bed nights kien hemm tnaqqis kbir ħafna, niżlet in- nefqa ta' kull turist, tlifna mid-dħul totali u naqsu anke l-passiġġieri li jiġu fuq cruiseliners.

Jiġifieri r-riżultati huma ċari u ma nistax nifhem għalfejn meta jara dawn ir-riżultati l-gvern ma jkunx irid jammetti l- qagħda li jinsab fiha s-settur tat-turiżmu.

U sakemm ma tammettix ma tkunx tista' tibda tfittex għaliex ġara hekk u tibda tara x'se tagħmel biex tirranġa u tilqa' għal dawk il-problemi li jkollok quddiemek.

Jekk lanqas biss taċċetta s-sitwazzjoni reali, aħseb u ara kemm se tipprepara biex verament tindirizza dik is-sitwazzjoni!

Imma ħalli nibda mill-arrivals tal- cruise passengers.

Nistgħu ngħidu li bejn l-1996 u l-1999 in-numru ta' cruise passengers arrivals ittripla; minn 69,000 tela' għal 188,000.

Din kienet l-ewwel sena li tlifna mis-suq tal-passiġġieri tal-cruiseliners, fil-fatt tlifna 20,000 passiġġier, jiġifieri 14%.

Dan ma tantx jawgura tajjeb għall-proġett tas- sea port terminal għalkemm ta' min jgħid li dwar dan l-proġett wara sentejn għadna ma smajna xejn anzi l-bieraħt lura kont qed nisma' li l- ftehim għadu lanqas biss intlaħaq ma' l-investituri.

Imma issa ħalli nidħlu ftit aktar fid-dettall ta' l-istatistika, u nibdew bil-bed nights.

Jien għedt li l-bed nights naqsu drastikament u għedt hekk għaliex dawn niżlu minn 9.3 miljun, għal 8.2 miljun, u dan it-tnaqqis trid tieħdu fil- kuntest li aħna suppost li konna qed nimmiraw għal żieda ta' 3%.

Dawn huma r-records li qegħdin nirriferu għalihom!

Fir-rigward tal-bed nights ilħaqna l-aktar livell baxx li kellna f'dawn l-aħħar 10 snin għaliex jekk inħarsu lejn x'ġara f'dawn is-snin insibu li fl-1993 il-bed nights kienu naqsu bi kważi 1%, fl-1994 telgħu b'1.5%, fl-1995 naqsu bi 8%, fl-1996 naqsu bi 2.3%, fl-1997 u fl-1998 telgħu bi 2.6% u bi 3.5% rispettivament, fl-1999 reġgħu telgħu bi 3% filwaqt li din is-sena niżlu bi 12.5%.

U Alla jbierek dawn qishom m'humiex figuri li wieħed għandu għaliex jallarma ruħu fuqhom.

Jekk imbagħad inħarsu - għaliex inti trid tara n-numru tal-bed nights in relation maż-żieda ta' sodod li għandek - lejn kemm għandek bed nights għal kull sodda available fis-suq issib li n-numru ta' bed nights per available bed niżel minn 200 is-sena l-oħra għal 173 din is- sena.

Imma again dawn, għan-naħa tal-gvern, m'humiex figuri li wieħed għandu jallarma ruħu dwarhom!.

Kellna mbagħad l-effetti ta' tnaqqis tal-bed nights fuq l-occupancy.

Jekk inħarsu lejn l-occupancy tal-lukandi nsibu li l-5-Star hotels huma l- uniċi lukandi fejn fihom żdiedet l-occupancy.

M'iniex qed ngħid li żdiedet f'ħafna - minn 62% average telgħet għal 62.7% - pero` ħdejn l-oħrajn żdiedet.

Jekk inħarsu lejn il-4-Star hotels insibu li l-occupancy tagħhom minn 75% niżlet għal 64%; tat-3-Star hotels minn 40% niżlet għal 45%; tat-2- Star hotels minn 32% niżlet għal 23%; tal-1-Star hotels minn 11% telgħet għal 12% filwaqt li tal-complex villages u aparthotels minn 44% niżlet għal 33%.

Hawnhekk bilfors ikollna ngħidu li għandna l-akbar riċetta għall- uġigħ ta' ras u rridu noqogħdu attenti li ma nidħlux fi spirall li jista' jkissirna għaliex ikollna inqas bed nights, jiżdiedu s-sodod, jonqsu r- rati, jinżel ir-revenue u b'hekk jittieklu l-profitti.

Meta jibdew jittieklu l-profitti, il-probabbilta` hi li jibdew jonqsu s-servizzi, jibda jiddeterjora l-prodott u nispiċċaw b'customer satisfaction iktar baxx.

Naturalment imbagħad nerġgħu nidħlu fiċ-ċirku fejn it-turist ma jkunx sodisfatt u jkompli jonqos it-turiżmu.

Jien nawgura li ma jiġrix hekk, anzi jiena konvint li l-gvern u l-MTA għandhom nies biżżejjed biex ma jħalluniex nidħlu f'dan iċ-ċirku.

Ħalli issa naraw minn fejn naqsu l-bed nights u nagħtu ħarsa lejn is-swieq prinċipali tagħna.

Sur President, il-bed nights naqsu minn kull market minbarra tnejn, il- Libja u r-Russja.

Fil-fatt mil-Libja żidna 45,000 bed nights u mir-Russja żidna 14,000 bed nights filwaqt li mill-Awstrija tlifna 14,000, mill- Belġju tlifna 36,000, mid-Danimarka tlifna 19,000, min-Norveġja tlifna 29,000, mill-Iżvizzera u mill-Iżvezja tlifna 11,000 u mill-Amerka tlifna 19,000.

Dawn kollha jammontaw għall-1.1 miljun li semmejt qabel.

Pero` l- uġigħ ta' ras il-kbira għadha ġejja għaliex għadni ma semmejtx il-core markets.

Meta naraw li minn dawk il-1.1 million bed nights li tlifna, kważi miljun ġejjin mill-core markets bilfors li jkollna għalfejn ninkwetaw.

Jekk inħarsu ftit lejn il-figuri naraw li mis-suq Ġermaniż tlifna 175,000 bed nights, mis-suq Taljan tlifna 100,000 bed nights, mis- suq Franċiż tlifna 33,000 bed nights filwaqt li mis-suq Olandiż tlifna 43,000 bed nights.

Il-ministru lilna kien jgħidilna li aħna nikkalkulaw it-turiżmu fuq is- suq Ingliż biss, imma hawnhekk m'iniex qed insemmi s-suq Ingliż imma qed insemmi t-telf li qed nagħmlu minn kull market li qed naħdmu fih.

Kieku kellna naraw x'qed jiġri fis-suq Ingliż aktar inweġġgħu rasna għaliex minn dan is-suq tlifna 650,000 bed nights.

Allura dan ukoll huwa record?!

L- istess ministru aktar kmieni din is-sena kien qalilna li s-suq Ingliż qegħdin nikkontrollawh imma s'issa mir-riżultati ma jidhirx li dan is-suq qed jiġi kkontrollat.

Ħaġa oħra hi li m'aħniex qegħdin qed nitilfu mis-swieq prinċipali tagħna għaliex dawn għandhom l-ekonomija tagħhom sejra ħażin bħalma forsi kien jiġri qabel, għaliex meta tagħti daqqa t'għajn - u jien ġbart il-figuri - ta' kif sejra l-ekonomija fil-core markets ssib li l-ekonomija tagħhom kibret, qed jinżel l-unemployment u għandhom economic growth tajba.

Ir- rata ta' l-economic growth fl-Ingilterra din is-sena minn 2% telgħet għal 3%, fil-Ġermanja minn 1.6% telgħet għal 3%, fl-Italja minn 1.5% telgħet għal 3% u fi Franza minn 3% telgħet għal 3.5%.

L-unemployment f'dawn il- pajjiżi niżel ukoll; fl-Ingilterra minn 4.3% niżel għal 3.9%, fil-Ġermanja minn 8.3% niżel għal 7.9% filwaqt li fl-Italja u fi Franza minn 18.5% niżel għal kważi 10%.

Dawn l-istess core markets tagħna kabbru l-volum lejn destinations kompetituri tagħna, jiġifieri m'aħniex qed nitkellmu fuq fatturi esterni.

Nistgħu nġibu raġunijiet esterni - biex ma ngħidulhomx skużi - li forsi m'għandniex kontroll fuqhom bħal, per eżempju, dik li semma' l-Ministru tar-rate of exchange tal-lira Maltija mad-Dollaru, imma ma nistgħux ngħidu li l-kompetittivita` tagħna qed nitilfgħuha purament minħabba dak l-external factor.

Raġuni oħra li nistgħu nġibu hija li din is-sena kellna a late Easter - ġeneralment il-late Easter għal Malta jfisser li t-turiżmu jnaqqas xi ftit għaliex dak li jkun minflok jieħu vaganza kmieni fis-sena u oħra fis-sajf jieħu waħda fl-Easter biss - imma dan huma fattur li qiegħed hemmhekk anke għall-kompetituri tagħna u filwaqt li huma marru tajjeb aħna ma morniex.

Għalhekk jien nemmen li r-raġunijiet prinċipali għad-disfatta tagħna huma fatturi interni, liema fatturi jiddependu minnha u li bilfors irridu nindirizzawhom u nirranġawhom.

Hawnhekk qed nirriferi għall-problema li għandna fil-prodott, it-toroq, it-telqa, il-ħmieġ, l-ambjent.

Jien naf li l- Ministru jħanbaq fuq dawn l-affarijiet daqskemm kont inħanbaq jien, imma r- rispons min-naħa ta' dan il-gvern fuq dawn l-affarijiet mhux ġej daqskemm kien jiġi meta kien jiġi fi żmienna.

Fattur ieħor li qed jikkawża d-downfall fit-turiżmu huwa dak tal- marketing.

Għadna għaddejjin bid-diffikulta` - din m'hijiex problema tal- lum imma hija problema li ilha magħna għal snin twal - li lanqas nafu kif irridu nagħmlu l-marketing tal-prodott tagħna; daqqa rridu mmorru għall- istorja, daqqa rridu mmorru għax-xemx u l-baħar, daqqa rridu mmorru għall- anzjani.

Dan kollu, apparti milli joħloq konfużjoni fil-markets tagħna, qed joħloq konfużjoni fina stess.

Daqqa rridu t-TOSS u daqqa ma rriduhiex u daqqa rridu nagħmlu repositioning u daqqa ma rridux.

Dawn kollha l-fatturi interni li qed jikkawżaw dan id-downfall fit-turiżmu; prodott, kompetittivita` u marketing.

Ngħaddu issa għal fattur ieħor li naqqasna fih ftit sew - il-flus li ndaħħlu mit-turiżmu.

Sur President, huwa inutli li toqgħod titħabat biex iġġib it-turisti jekk imbagħad ma tkunx qed taqla' minnu.

L-Onor.

Gonzi semma' li morna tajjeb ħafna fit-turiżmu għaliex l-ispending per night tela'.

Dan huwa paragun bla sens li ħadd fid-dinja ma jużah.

Dan qisek qed tgħid li għandek ħanut u f'ġurnata minnhom jidħol turist u jonfoq Lm20, l-għada mbagħad jidħlu 10 u jonfqu Lm15 u tgħid li l-ġurnata ta' qabel mort aħjar għaliex l-ispending per tourist kienet ta' Lm20!

Dan x'raġunament hu?!

Li tkun qed tagħmel b'daqshekk huwa li ġġib ħafna argumenti bażwijin sempliċement biex tgħatti l-figuri veri.

Meta imbagħad tħares lejn kemm nefaq ras għal ras it-turist fuq holiday sħiħa ssib li din il-figurs minn Lm214 għal kull turist niżlet għal Lm203, jiġifieri naqqasna Lm11 jew inkella 5%.

U dan suppost meta l-policy u l- ħidma tagħna qiegħda tmur biex inġibu turist aktar up-market.

Allura jien nerġa' nistaqsi: Dan record ieħor minn dak li qed nirriferu għalih?

Jekk kull turist qiegħed jonfoq inqas, meta tiġi għal kemm daħħal il-pajjiż kollu mit-turisti ssib li ċ-ċifra niżlet għaliex minn Lm208 miljun nżilna għal Lm203 miljun, jiġifieri naqqasna Lm5 miljuni jew inkella 2.5% u dan meta suppost qegħdin nimmiraw biex inżidu t-total revenue mit-turiżmu b'4%.

U niġu hawnhekk u nitkellmu fuq ir-records!

Pero` filwaqt li t-turist li jiġi Malta qed jonfoq inqas, il-Malti li qed imur barra qed jonfoq iktar.

Fil-fatt, waqt li t-turist f'Malta nefaq Lm5 miljuni inqas, it-turist Malti meta mar barra nefaq Lm3 miljuni iktar, biex b'hekk spiċċajna bi żbilanċ ta' Lm8 miljuni.

Barra minn hekk id-dħul ta' flus għal kull impjieg f'dan is-settur din is-sena niżel b'Lm1,000 filwaqt li d-dħul ta' flus għal kull sodda li hemm fis-suq - ir-revenue per available bed - niżel ukoll b'Lm100.

Imma ħalli issa nitkellmu fuq l-employement li ġġenera dan is- settur.

L-uniku positive trend li kellna kien li l-employement fis-settur tat- turiżmu żdied bi kważi 200 imma wieħed irid jara din iż-żieda fl-employment vis-a-vis s-sodod ġodda li daħlu l-hotels li nfetħu f'dawn l-aħħar xhur plus ir-restaurants u l-catering outlets li nfetħu f'dawn l-aħħar xhur.

Jekk wieħed jagħmel kalkolu malajr isib li bejn il-hotels li fetħu dan l- aħħar li bejniethom għandhom kważi 1300 sodda u t-23 restaurant ġdid li nfetaħ jiġġeneraw 500 impjieg.

Mela jekk dawn infetħu u ħaddmu magħhom 500 ruħ il-fatt li globalment l-employment tela' biss b'200 juri li l- employment fil-hotels u l-catering outlets li kellna qabel ma fetħu dawn, waqa' bi 300.

Jien ma rridx insemmi dawn l-affarijiet biex bilfors inpinġi stampa kerha għaliex fl-employment tidher stampa tajba, pero` jekk wieħed irid ikun oġġettiv irid jgħid li kien hemm żieda ta' 500, naqqsu 300 u għalhekk spiċċajna b'żieda ta' 200.

U hawnhekk jien nistaqsi min qed jindirizza l-performance ta' dawn l-aħħar xhur.

Illum għandna l-MTA u l-ministru, meta dan l-aħħat tkellem fuq l-MTA qal li l-performance ta' dawn l-aħħar xhur tat-turiżmu tat xiehda qawwija tas- siwi ta' l-MTA.

Jien ngħid li jekk se nkejjlu s-siwi ta' l-MTA bil- performance ta' din is-sena, allura nistgħu nagħlquha.

U meta jkollna riżultati bħal dawn ma' wiċċna jkun inutli li noqogħdu ninċensaw lil xulxin u l-ministru jgħid kemm hi tajba l-MTA, u l-MTA tgħid kemm hu tajjeb ta' l- oppożizzjoni u l-oppożizzjoni jgħid kemm hu tajjeb il-ministru.

L-iktar ħaġa faċli hi li kulħadd jinċensa lil kulħadd u qisu m'hu qed jiġri xejn.

Irridu naraw għalfejn l-MTA ġabet dawn ir-riżultati.

Huwa veru li l-MTA hija struttura ġdida imma s-set-up u n-nies hemmhekk kienu u dak li kien jiġri fi swieq oħrajn qabel, suppost mhux biss baqa' għaddej imma anke tjieb.

Allura x'kienet ir-raġuni ta' dan il-performance ta' l-MTA?

Ma naħsibx li hija kwestjoni ta' flus għaliex il-vot taħt il-Ministru Refalo f'dawn l-aħħar sentejn kien madwar Lm1 miljun aktar u barra minn hekk l-MTA nefqet aktar mill-vot allokat għaliha.

Jien naħseb li fejn qabel konna nippruvaw nagħmlu more with less, din is-sena qegħdin nagħmlu less with more.

Forsi hija problema ta' nies tajbin?

Lanqas hawnhekk ma naħsibx li huwa l-każ għaliex jien ħdimt man-nies li hemm fl-MTA, fid-dipartiment u fil-ministeru u nista' naħlef għalihom li huma nies tajbin.

U lanqas naħseb li hija problema ta' nuqqas ta' staff għaliex din is-sena l-MTA impjegat magħha ruxxmata ħaddiema ġodda, daħlet saħansitra ħafna konsulenzi u għandha wkoll l-għajnuna tal-privat.

Mela jekk m'hijiex problema ta' flus jew ta' nies allura x'inhi l-problema?

L-unika spjegazzjoni, fl-opinjoni tiegħi, għalfejn il-performance ta' l- MTA ma kenitx daqshekk tajba hija li din l-awtorita` qisha qiegħda tgħix fis-sħab.

Ħloqna magna tal-PR fejn kollox jidher sabiħ u jlellex, imbagħad tmur tfittex u ma ssib xejn.

U meta jkollok din is-sitwazzjoni titlef il- focus.

Jekk il-focus tiegħek huwa aktar fuq tlellix u PR, allura qed tagħem inqas focus fuq is-sustanza.

U safejn naf jien la kienet l- intenzjoni tal-ministru, la ta' l-oppożizzjoni u lanqas ta' ħadd li permezz ta' l-MTA minflok naħdmu fl-art nispiċċaw naħdmu fis-sema u fl-isħab.

Issa jien m'iniex se ngħid x'naħseb jien dwar kif qed timxi l-MTA imma se ngħid x'jaħsbu n-nies li nitkellem magħhom meta jisimgħu diskorsi minn managers u anke mill-istess chairman ta' l-MTA.

Ikun hemm min jgħidlek kemm jitkellem tajjeb u kemm għandu presentation qawwija u kemm sejra tajjeb l-MTA għal dak li huwa PR - dan smajtu ħafna drabi u min-nies ta' l-affari tagħhom imma li ma jkunux daqstant midħla tat-turiżmu - imma meta imbagħad titkellem man-nies li qegħdin hands on, jiġifieri l-investituri u l- operaturi, jgħidulek kompletament il-kontra għaliex jgħidu li l-MTA għandha ħafna strateġiji u pjanijiet, tgħallimna nagħmlu l-PR imma ma tgħallimniex naħdmu.

Il-feedback li hemm minn dawk li huma hands on fit-turiżmu huwa differenti.

Dawn ma jimpurtahomx kemm qed nitkellmu sabiħ u kemm taf tagħmel PR imma jimpurtahom minn kemm taf taħdem u ġġib riżultati.

U dwar ir-riżultati, l-MTA ma tistax tagħmel bħall-gvern u taġixxi qisu m'hu qed jiġri xejn; lanqas biss tiddiskuti r-riżultati mkien aħseb u ara kemm se nsolvu l-problemi li għandna!

Fl-MTA donnu li ħadd m'hu accountable lejn ir-riżultati.

Jien ma naqbilx ma' dawn l-affarijiet.

Nista' ngħid li dan l- aħħar attendejt għall-annual conference ta' l-MTA u again filwaqt li nagħti prosit kbira tal-presentation ngħid li kont nistenna li dik il-konferenza tiddiskuti l-issues reali u l-problemi li qed inħabbtu wiċċna magħhom illum il-ġurnata u mhux nibqgħu ngħidu l-istess affarijiet u nġibu l-barranin biex jgħidulna li t-tempji tagħna maħmuġin.

Mela mhux kulħadd jaf li t- tempji tagħna maħmuġin?

Dan tgħidu l-oppożizzjoni u jgħidu l-gvern u m'hemmx għalfejn inġibu l-barranin biex jgħiduhulna.

Ejjew naqbdu l-barri minn qrunu u naraw x'inhuma l-problemi u niddiskutuhom ma' l-istakeholders tagħna.

Irrid ngħid li fuq dawn l-affarijiet żgur li m'hemmx consensus minn din in-naħa mhux billi noqogħdu nitkellmu fuq il-consensus.

Nafejn naf jien il-consensus minn din in-naħa kien biss dwar il-fatt li għandu jkollna MTA imma sal-lum għad m'hemmx consensus fuq l-operat u l- istrateġija ta' l-MTA allavolja lanqas biss nafu x'inhi l-istrateġija eżatt ta' din l-awtorita`.

M'hemmx consensus lanqas dwar kif qed jintagħżlu n- nies u qed jitwarrbu ċerti nies oħra u lanqas li l-MTA tibqa' għaddejja ma tagħtix kas ir-riżultati u tibqa' fuq l-akkademja biss.

Huwa tajjeb li titlaq mill-akkademja, imma mill-akkademja trid fl-aħħar mill-aħħar tispiċċa b'riżultati u timplimenta dak li tkun qed tgħid.

U jien nistaqsi għalfejn qed naħarbu r-riżultati.

Qed naħarbuhom għaliex hija policy tagħna li ma noqogħdux niddiskutuhom jew inkella għaliex din id-darba għandna riżultati ħżiena u meta r-riżultati jinqalbu nibdew nitkellmu fuqhom?

Nerġa' ngħid li kont nistenna li fl-MTA annual conference nidħlu fir-riżultati fid-dettall u mhux noqogħdu nagħmlu image building.

Għall- image building ħaqqna l-Oscar imma għal biex niddiskutu s-sustanza ħaqqna l- mażetta.

Ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk; ma nindirizzaw l-ebda issue u naljenaw lis-settur.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' human resources diġa` għedt li ma naħsibx li l-MTA għandha problema f'dan ir-rigward.

F'din l-awtoritaie hemm nies tajbin ħafna imma sfortunatament m'humiex qed jaħdmu f'team work; donnu li hemm lack of co-ordination u mismanagement kbir.

Jien nikkompara lill-MTA ma' grupp ta' mużiċisti tajbin ħafna u hemm minnhom li huma eċċellenti - hemm min twieled fit-turiżmu jew it-turiżmu twieled miegħu imbagħad indaħħlulu espert li jrid jgħallmu jilbes il-qalziet lil dan li ilu hemmhekk 30 sena - imma għadu ma nqalax dak il-bniedem li lil dawn il- mużiċisti jgħaqqadhom f'orkestra.

Fl-MTA għandna wkoll lill-privat imma lil dan daħħalnieh biex ikollu jagħlaq ħalqu għaliex kif jiftaħ ħalqu ngħidulu li issa huwa tort tiegħu għaliex hu wkoll qiegħed fl-MTA u se mai nikkritikaw lilu mhux hu jikkritika lill-MTA.

U din tiġri mhux fl-MTA u fit-turiżmu biss, imma anke, per eżempju, fil-football.

Ikun hemm club tal-football li jibgħat rappreżentant tiegħu fuq l-MFA u dan ir-rappreżentant f'daqqa waħda jinsa l- interess tal-football club tiegħu u jibda jaħdem għall-MFA biss.

Jien nispera - u minn hawnhekk qed nagħmel dan l-appell - li mhux għaliex issa l- privat qed jaħdem spalla ma' spalla mal-gvern fuq l-MTA jintelaq minn ma' sħabu u jaqta' saqajh minn ma' l-art ta' l-industrija.

Imma ma rridx ngħid li l-MTA qed tagħmel ħafna affarijiet ħżiena biss għaliex qiegħda wkoll tagħmel ħafna affarijiet tajbin u nispera li tibqa' tagħmilhom, pero` jien irrid nagħlaq fuq l-MTA bil-mistoqsija li għamlet hi stess fl-annual conference tagħha fejn staqsiet: "What progress?

What future?"

Jien illum nagħmel din l-istess mistoqsija lill-MTA.

Niġu issa għal xi setturi li semmejt qabel u nibda bis-settur ta' l-akkomodazzjoni.

Jekk aħna qed ngħidu li neżlin ħafna l-bed nights imbagħad insibu li s- settur ta' l-akkomodazzjoni sejjer tajjeb allura jien l-ewwel wieħed li nibda naqbel mal-Ministru u ngħid li r-riżultati kif riflessi fl- istatistika tas-COS huma ħżiena.

Imma mhux hekk qed jiġri fil-fattl; dak li qed inġibu mill-istatistika huwa rifless fil-prattika.

Meta nħarsu lejn l- akkomodazzjoni u lejn kemm żdiedu s-sodod u kemm naqsu l-bed nights insibu li waħda mill-problemi li għandna bħalissa hija li għandna an over supply mhux biss għaliex qed jiżdiedu s-sodod, għaliex jekk qed jiżdiedu s-sodod u qed jiżdiedu b'iktar il-bed nights ma tistax tgħid li għandek over supply, imma għaliex fl-istess ħin qed tonqos id-domanda.

Nistgħu ngħidu li l- aħjar li sejrin huwa fil-5-Star, pero` hawnhekk xorta s-sodod żdiedu bi 29% u l-bed nights żdiedu biss bi 18%.

Jiġifieri għalkemm sejrin tajjeb ma nistgħux ngħidu li d-domanda qed tikber aktar milli qed jikber in-numru ta' sodod.

Fil-4-Star il-bed nights naqsu b'21% u s-sodod żdiedu bi 8%; fit-3- Star is-supply is-sodod naqsu b'9% filwaqt li d-domanda naqset bi 15%; fit- 2-Star is-sodod naqsu b'5% u l-bed nights naqsu bi 30%.

Din l-istampa tirrifletti l-qagħda ħażina li jinsab fiha t-turiżmu.

U donnu li l- perception hi li issa tant morna tajjeb fuq il-5-Star hotels li t-turisti kollha li ġejjin kollha se joqogħdu f'dawn it-tip ta' lukandi, pero` l- figuri ta' l-HCEB u tas-COS ipinġu stampa kompletament differenti.

Ħalli naraw f'liema kategoriji ta' lukandi qed imorru l-bed nights.

L-iktar li qed imorru bed nights huwa fil-holiday flats, fil-fatt dawn qed jieħdu 33% tat-turisti tagħna.

Wara l-flats jiġu l-4-Star hotels li qed jieħdu 23%, imbagħad jiġu l-complex villages u l-aparthotels li qed jieħdu 20%, wara jiġu t-3-Star li qed jieħdu 12.5%, imbagħad il-5- Star li qed jieħdu 8.5%, u wara l-kumplament.

Mela meta nitkellmu fuq repositioning u kemm qed nirranġaw l-up market tourism ejjew inpoġġu saqajna ma' l-art u naraw u niflu l-fatti sewwa.

Jien m'iniex qed ngħid li dawn l-affarijiet huma riżultat ta' dawn is-sentejn jew tas-sentejn ta' qabel imma din hija l- pożizzjoni li jinsab fiha s-settur tat-turiżmu llum u dan huwa riżultat ta' 40 sena ta' strateġija li qbadna.

Jiġifieri jien m'iniex qed ngħid dan bi kritika imma qed ngħidu biex ninżlu mis-sħab u npoġġu saqajna ma' l-art.

Jekk inħarsu ftit lejn kemm tela' jew niżel il-market share ta' dawn il- kategoriji naraw li l-5-Star kabbar il-market share pero` bi 2.5% biss, il- 4-Star naqqas il-market share minn 26% għal 23%, filwaqt li l-holiday flats żied il-market share tiegħu minn 29% għal 33%.

Nerġa' ngħid li m'iniex qed ngħid dan bi kritika imma biex nuri li minkejja l-isforzi li qed nagħmlu u minkejja li qegħdin nonfqu dawk il-flejjes kollha u kulħadd qed jipprova jiġbed il-ħabel lejn direzzjoni waħda, ir-riżultati over a number of years qegħdin imorru l-kontra.

U dan minkejja l-fatt li qed nitkellmu fuq focusing, branding, repositioning, up market u ħafna affarijiet oħra.

U la qed nitkellem fuq repositioning xtaqt nagħmel kumment żgħir.

Irrid ngħid li jien naqsam ix-xewqa ta' l-MTA speċjalment taċ-chairman li għandna nagħmlu repositioning - wara kollox min ma jixtiequx dan għal pajjiżu? - u nidħlu f'segment ogħla, imma dan ma nistgħux nagħmluh kemm-il darba m'aħniex se nbiddlu l-prodott tagħna.

Ħalli nieħdu eżempju ta' Fiat u Mercedes.

Dawn iż-żewġ kumpanniji għaddejjin tajjeb fis-segment tagħhom u l- Fiat tkun tixtieq tidħol fis-segment tal-Mercedes imma ma tistax taqbad u tgħid li se tbigħ il-karozzi tagħha lill-klijent li għandu l-Mercedes jekk l-ewwel ġġibx il-karozza fil-kwalita` tal-Mercedes.

U l-istess aħna.

Issa billi noqgħodu nitkellmu fuq repositioning?

X'se nagħmlu fil-fatt?

Jekk jiena għandi term ta' sentejn jew tliet snin, se noqgħod nagħmel dak iż- żmien nitkellem fuq repositioning u dak li m'għamilniehx f'40 sena ngħidu li m'għamilnihx lanqas fi 43?

Mhux aħjar naqbdu nimxu pass pass u jekk irridu verament immorru f'segments ogħla nibdew nirranġaw il-prodott tagħna?

Jien jiddispjaċini nara li minn naħa nitkellmu mod imbagħad minn naħa oħra jiġrilna bil-kontra u minflok nagħmlu repositioning 'il fuq xi kultant qed ikollna repositioning 'l isfel għaliex il-kompetituri tagħna, bħal Tunes, it-Turkija u Ċipru qed jirranġaw il-prodott iktar minna u awtomatikament se jaqbżuna u se nispiċċaw f'livell iktar baxx minnhom.

Huwa żgur li dawn m'humiex qegħdin jagħmlu kollox aħjar minna imma rridu noqgħodu attenti għaliex f'ċerti każi bdew warajna u jekk tqabbel kif sejrin huma llum ma' kif sejrin aħna u x'qed jagħmlu fil-prodott huma llum ma' dak li qed nagħmlu aħna, ma tistax taqbad u tgħid li qegħdin f'kategorija ħafna agħar minna.

U ladarba qegħdin nitkellmu fuq l- accommodation irrid insemmi problema oħra; ir-rates u r-revenue tal-hotels mhux dejjem u mhux fil-kategoriji kollha qed jagħmel tajjeb għall-costs u ż- żidiet fl-ispejjeż.

Kif diġa` għedt, jekk din it-trend tkompli se jkun diffiċli ħafna għalina li nibdew nikkontrollaw il-kwalita` u meta għandek settur li qed jiżdidulu l-ispejjeż u mhux qed iżid id-dħul, naturalment se jonqsulu l-profitti.

U dan m'iniex qed ngħidu jien biss imma it is the general feeling fl-industrija tat-turiżmu.

Imbagħad tibda tgħid kemm għandhom raġun in-nies tagħna u tibda anke titħassarhom għaliex meta dawn jaraw kompetituri tagħhom għaddejin aħjar minnhom bir-raġun li jibdew iħarsu lejn destinazzjonijiet oħrajn biex anke jinvestu hemmhekk bħalma fil- fatt diġa` qiegħed jiġri.

Rigward rates, illum il-hotels tagħna għandhom żewġ għażliet, jekk tista' ssejħilhom għażliet; jew iżommu r-rates jew jitħabtu biex iżommu l-volum.

Qed ngħid hekk għaliex biex iżżomm rates għoljin u forsi tkun tista' tgħaddi anke b'volum iktar baxx, bilfors irid ikollok prodott tajjeb - u meta qed nitkellem fuq prodott m'iniex qed nirriferi għall-hotel imma għall- prodott 'il bogħod mill-hotel - għaliex inkella inutli ngħidu li se naqbdu u nitolbu l-istess rati li għandhom Franza.

This is easier said than done.

Allura din m'hijiex option għal ħafna mill-kategoriji tal-hoteliers tagħna li bilfors qed ikollhom imorru għal high volumes at low rates.

Dan, nerġa' ngħid minħabba li f'ċerti instances għandna prodott medjokri.

Jekk naraw il- kategoriji tal-hotels insibu li qed jiżdiedu r-rati tal-5-Star hotels u forsi t-turnover tagħhom m'hijiex ħażin għaliex qegħdin jippruvaw jilħqu l- mix ta' rati tajbin mill-konferenzi u volum min-naħa ta' l-operaturi, imma l-4-Star, it-3-Star u l-hotels l-oħrajn ma jistgħux jagħmlu dan għaliex kulma hemm fil-4-Star li għandhom faċilitajiet għall-konferenzi huma biss xi ħamsa jew sitta.

Sakemm dawn jibqgħu marbutin mat-tour operator business se jibqgħu ftit marsusin bejn spejjeż u rati li jiddetta l- operatur.

U la qed nitkellem fuq l-accommodation nixtieq insemmi l-problema ta' l-unlicensed flats.

Din ilha problema għal żmien twil imma issa waslet f'estremita` li qed tieħu x-xogħol tal-lukandi li huma bil-liċenzja.

Kieku l-lukandi huma mimlijin biżżejjed wieħed jagħlaq għajnejh u jħalli l-unlicensed flats ikomplu għaddejjin bix-xogħol, imma meta għandek l-occupancy fil-hotels nieżla, ma tistax tħalli l-flats speċjalment dawk l-unlicensed jieħdu s-suq kollu.

Diġa` wrejt li 2.7 million bed nights sejrin fil-holiday flats u minn eżerċizzju ieħor li għamilt sibt li n-numru ta' sodod fil-holiday flats huwa ta' 5,640.

Jiġifieri kieku kellek tqiegħed 2.7 million bed nights f'holiday flats li jkollhom occupancy ta' 70%, kieku n-numru ta' beds fil-flats irid ikun id-doppju.

Minn dan l-eżerċizzju joħroġ li nofs il- holiday flats m'humiex licensed.

Nitkellmu ħafna fuq sustainability imma ma' nistgħux nitkellmu fuq social u environmental sustainability u ma nitkellmux ukoll fuq economic sustainability fl-interess ta' dawk il-ħafna Maltin li nvestew flushom.

Irrid issa nagħmel ftit kummenti fuq il-prodott.

L-ewwelnett irrid ngħid li s-settur kollu jinsab frustrat minn fuq s'isfel, mill-Ministeru sa' l-oppożizzjoni, għaliex meta qed nitkellmu fuq l-ambjent u fuq li nagħtu kas il-wirt storiku u kulturali ta' pajjiżna kulħadd qed iħabbat rasu ma' ħajt taż-żonqor.

Fl-opinjoni tiegħi l-gvern m'hu qed jagħmel xejn jew qed jagħmel ftit f'dan is-settur u kompla bl- abbandun tiegħu fl-aktar affarijiet bażiċi; telqa tal-historical sites, nuqqas ta' ndafa, stat ħażin tat-toroq u elf ħaġa oħra.

Pero` m'iniex se nidħol fuq dawn l-affarijiet għaliex il-bieraħ diġa` għamel nofs siegħa jargumenta dwar dawn l-affarijiet l-Onor.

Charles Buhagiar imbagħad qam l- Onor. Zammit Dimech u minn diskorsu taħseb li qed tgħix f'ġenna ta' l-art, anzi bil-kemm li m'aħniex qed nagħmlu iktar milli suppost nagħmlu.

Rigward ix-xogħol fuq it-tourism zones din is-sena għandna vvotati Lm900,000 għall-Qawra, Buġibba, Birżebbuġa, Marsascala, Marsaxlokk, Sliema u San Giljan - ma nafx x'se jagħmlu b'Lm900,000 - filwaqt li għall- Kottonera, il-Belt u l-Imdina. hemm ivvotai Lm600,000.

Jien naqbel mal- ministru meta kien qal li kulħadd irid ixammar il-kmiem biex jittejjeb il- prodott u l-ambjent, imma safejn naf jien il-privat qiegħed ixammar il- kmiem u jagħti eżempju billi għamel l-ewwel pass u nvesta f'ħafna affarijiet, imma l-gvern mhux qed ikomplu fuq dak l-eżempju.

Suppost li għandna l-inter-ministerial committee biex jgħin fuq dawn l-affarijiet imma x'qed isir fil-fatt f'dan il-kumitat?

Meta nisma' dwar l-inter-ministerial committee moħħi jmur fuq dak li konna nagħmlu aħna, per eżempju, fil-każ tal-proġett ta' Buġibba fejn konna niltaqgħu sitt ministri f'daqqa kuljum u wieħed jew tnejn mill-ministri jkunu on site fuq il-proġett biex anke l- ħaddiema jibqgħu għeddejjin.

L-inter-ministerial committee tal-lum ma fih l-ebda ministru, huwa chaired mill-permanent secretary u qiegħed jindirizza ħafna ċekċik.

Din m'hijiex serjeta`.

Għallinqas ngħidu li m'għandna xejn imma mhux noqgħodu ngħidu li għandna ħafna affarijiet meta fil-fatt ma jkollniex.

L-istess nistgħu ngħidu għall-ambjent.

Kemm se ndumu ngħidu l-istess affarijiet u nieħdu l-istess risposti?

Kemm se ndumu nagħmlu slogans biex nibżgħu għat-turiżmu?

Kieku kont jien, taħt is-slogans kont nikteb "Zammit Dimech, please note!" għaliex l-ewwel li jrid jibża' għat-turiżmu huwa hu.

Se nibqgħu neqirdu u ma nagħmlu xejn, qisna qed nittallbu l-karita`?

M'iniex qed ngħid għalija imma għal min għandu investiment qawwi fit-turiżmu.

Il-privat għandhom l-istandard ta' l-environmental codes tal-hotel chains tagħhom ħafna ogħla minn dak li qed jagħti l-istess gvern.

Barra minn Malta joqogħdu attenti li t-turiżmu ma jħassarx l-ambjent imma f'pajjiżna bil-kontra; irridu noqgħodu attenti għaliex l-ambjent se jkissrilna t-turiżmu.

U dan kollu qed isir, l- ewwelnett b'detriment għall-customer satisfaction u anke b'detriment li ma jkollniex aktar repeat visitors, b'detriment ukoll għall-investitur Malti li investa f'dan is-settur u b'detriment għal kulħadd għaliex meta tiddampja l-ambjent, tkun qed tiddampja l-prodott, imbagħad tibda tiddampja l-prezzijiet u l-profitti u bye-bye it-turiżmu.

U 'l quddiem nitlob il- permess sabiex inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra - għaliex talabni npoġġiha - ittra tipika - m'iniex se npoġġi l-ittri kollha - li ntbagħtet lill-Onor.

Louis Buhagiar fuq il-qagħda ta' l-ambjent tagħna.

Issa ħalli ngħaddi għat-TOSS li se ndumu ntellgħu u nniżżlu dwarha ma nafx kemm.

Minkejja l-ħafna skużi, għalija t-TOSS hija marbuta ma' l-EU imma ħadd donnu m'għandu l-guts jgħid dan, anzi meta għedniha minn din in-naħa, l- ministru dejjem ċaħadha.

(Interruzzjonijiet) Imma inti dejjem kont tiġi hawnhekk u tgħidilna li we cannot spend 75% of our budget to get 40% of our tourists!

(Interruzzjonijiet) Mela issa qed jgħidha l-ministru.

Aħjar ħalli dak li konna ngħidu aħna għallinqas jiġi kkonfermat.

Imma fl- opinjoni tiegħi l-ewwel bniedem li kkonferma din kien Dr. Simon Busuttil meta tkellem fl-MTA conference - għalija tkellem tajjeb ħafna - u qal li din hija waħda mill-affarijiet li skond il-proċeduri ta' l-EU trid ittir.

U din jien ma ħadtiex mingħand Dr. Simon Busuttil biss għaliex l-NPAA ukoll qal li din taqa' taħt waħda mill-istate aids u bħala tali trid it-tul.

Pero` ħalli ngħid xi ħaġa oħra la qed isemmiha l-ministru.

L-Onor.

Refalo qalilna li jeżisti qbil bejn il-lukandiera u l-aġenti ta' l-ivvjaġġar biex titneħħa t-TOSS imma meta jien nitkellem mal-lukandiera jgħiduli li huma ma jaqblux.

U dawn mhux miegħi biss jgħidu hekk imma qalu hekk ukoll fl-aħħar annual general meeting ta' l-MHRA liema laqgħa kont preżenti għaliha jien.

Din hija proprju waħda mill-affarijiet li qed tippreokkupahom u fil-fatt qamu jitkellmu fuqha.

Għalhekk jien nixtieq li jekk jista', il-ministru jispjegalna dan il-ftehim minn fejn joħroġ.

Jiena ma nafx jekk iċ-chairman ta' l-MHRA kienx qal li jaqbel magħha jew le jew jekk huwiex qed jitkellem f'isem il-membri kollha, jew jekk il-membri jaqblux ma' l-MHRA, pero` dan ma jirriżultalix.

Imma issa ħalli nitkellmu fuq l-istatement li kien jgħid il-ministru li we cannot spend 75% of our budget to get 40% of our market.

Jiena għamilt domanda parlamentari lill-istess ministru fejn tlabtu jagħtini n-nefqa mill-1996 sal-lum fuq it-TOSS.

Għamilt din id-domanda għaliex fuq l-Island Travel Trader ġie kkwotat li l-gvern ma jistax jibqa' jonfoq Lm7 jew Lm8 miljuni fis-sena fuq it-TOSS.

Mit-tweġiba tal-ministru rriżulta li fl-1996 infaqna Lm2 miljuni fuq it-TOSS, fl-1997 infaqna inqas minn Lm0.25 miljun - dik kienet sena eċċezzjonali għaliex ir-rate of exchange tal-lira Maltija ma' l-Isterlina kienet tiffavorixxi ħafna lill- Isterlina - fl-1998 infaqna Lm2.3 miljun u fl-1999 kien hemm ivvotat Lm3 miljun imma fir-risposta l-ministru qal li ntnefqu Lm3.9 miljuni filwaqt li fuq il-financial report ta' l-MTA hemm imniżżel li nfaqna Lm4.4 miljun.

U jiena nistaqsi: Mela l-figuri naqbdu u nfajruhom bl-addoċċ?

Jien naħseb li dan it-tip ta' raġunament ma jagħmilx sens.

Irridu niftakru li ż-Lm2 miljuni li konna nonfqu fuq it-TOSS ma kenux qed imorru kollha fuq il- forward buying rate għas-suq Ingliż imma parti minnhom kienu qed imorru għall-promotion fi swieq oħrajn.

Jista' jkun li bl-iskema l-ġdida li se nagħmlu se nonfqu iktar ukoll.

Jien ngħid li jekk għandhiex titneħħa jew le din l-iskema m'hijiex deċiżjoni tiegħi imma hija deċiżjoni tal-gvern tal-ġurnata, ta' l-MTA u ta' l-istess hoteliers.

Anzi jekk inkun naf li l-hoteliers iridu jnaqqsu jew iridu jaqtgħu din is-sistema għaliex kapaċi jgħaddu mingħajrha kont inneħħiha l-għada.

Jekk il-hoteliers verament jaqblu mal-ministru li din għandha titneħħa, anke jien naqbel miegħu, imma mbagħad ma jiġux huma l- ewwel li jibdew iħabbtu u jgħidu "ara xi ġralna, ara kemm niżel minn "hawn" u ara kemm niżel minn "hemm"".

Jekk iridu jneħħuha, jneħħuha, imma qegħdin iħarsu lejn x'inhuma jagħmlu il-kompetituri tagħna?

Jgħidu x'jgħidu, il-kompetituri tagħna baqgħu għaddejjin xorta waħda, jekk hux bil- ħabi ta' l-EU jew bil-ħabi ta' l-IMF - aħna ġieli għamilna hekk u mill-FBR qlibniha għat-TOSS minħabba l-IMF u issa mit-TOSS se nneħħuha minħabba l-EU - ma nafx imma xorta baqgħu għaddejjin.

Il-ministru jaf x'inhuma jagħmlu l-kompetituri tagħna għaliex f'risposta għal domanda parlamentari li għamillu l-Onor.

Leo Brincat qal li waħda mir- raġunijiet għalfejn Ċipru qed iżid mis-suq Ingliż hija minħabba l-fiscal incentives li għamlu.

Għandna kompetituri li anke l-fuel ta' l-airlines tagħhom jissussidjaw biex ikunu jistgħu jbaxxu l-prezz.

Ara aħna għaliex bravi, meta l-Airmalta kienet titlob biex tixtri l-fuel hi għal rasha għaliex setgħet tieħdu b'orħos milli tagħtiehulha l-Enemalta, lanqas konna nħalluha tagħmel hekk.

Issa dan kien fi żmienna biex ma jiġux jgħiduli li qed nikkritika lil dan il-gvern.

Rigward l-Unjoni Ewropea jien nappella sabiex nitkellmu sew imma ma rridx noqgħod nidħol fl-argumenti tas-soltu; lanqas irrid noħlomha li nerġgħu nagħmlu xi sagħtejn hawn ġew nitkellemu fuq l-EU.

U wara kollox l-EU x'inhi?

Iż-żewġ naħat naqblu li huwa fl-interess tagħna li naħdmu iktar milli qed naħdmu llum ma' l-EU, imma filwaqt li l-gvern irid jidħol membru sħiħ, din in-naħa trid tilħaq arranġament mod ieħor.

Pero` imbagħad ma niġux b'ħafna argumenti li fl-opinjoni tiegħi huma patetiċi u ngħidu li fl- EU kollox tajjeb u m'hemm xejn ħażin, jew li fl-EU kollox huwa ħażin u m'hemm xejn tajjeb.

L-iktar argument li qed insib patetiku min-naħa ta' kulmin jgħidu hu li donnu l-EU se ssolvielna l-problemi kollha.

Donnu li f'ċerti affarijiet inkompetenti u l-prezz ta' l-inkompetenza tagħna hu li nidħlu fl-EU għaliex din se ssolvielna kollox.

Imma x'inhi s-soluzzjoni ta' l-EU?

Se ssewwilna t-toroq?

Se tagħtina l-flus?

Se tneħħilna l-ħmieġ u t- telqa li hawn f'pajjiżna?

Se tirranġalna l-ambjent?

Se ġġibna aktar kompetittivi?

Se tibagħtilna aktar turisti?

U aħna x'se nagħmlu?

Xejn!

Nistennew biex nidħlu fl-EU!

Aħna konna għedna li t-TOSS hija waħda mill-affarijiet li ma tistax tibqa' u dan għednih qabel ma ħabbru l-ministru.

Huma kienu qalulna li mhux veru imma mbagħad jiġu llum u jneħħuha.

Konna ngħidu wkoll li se nagħtu inċentivi lis-settur tat-turiżmu simili għal dak li għandha l- industrija - l-aids to industries - u filwaqt li dawn kienu qalu li se jagħmlu l-istess, sal-lum għaddew sentejn u għadu ma ġie xejn.

Rigward il-kompetittivita` - u l-ministru jaf kemm hi uġigħ ta' ras il- kompetittivita` - fl-NPAA jintqal li "the adoption of internal prices of several commodities could have a direct bearing on domestic costs and may affect negatively Malta's international competitivity in the industrial and tourism sectors."

Mela qed ngħidu ma' l-Ewropa li nistgħu nkunu inqas kompetittivi fit-turiżmu, imma jekk dan ngħiduh aħna jgħidulna li qegħdin inxewxu kontra l-Ewropa!

L-argument l-ieħor li ma nistax nifhem u ma naqbilx miegħu kull meta jgħidu l-ministru huwa li l-unika triq miftuħa biex Malta tkompli tiżviluppa l-potenzjal ta' destinazzjoni hi l-EU.

Meta wieħed jisma' dan l- argument bilfors li jistaqsi: Possibbli li dan il-ministru biss qed jarah?

Allura jien, sħabi u min hemm fis-settur m'aħniex narawh?

X'għandu x'jaqsam d-dħul ta' Malta fl-EU mat-tisħiħ tas-settur tat-turiżmu hawn Malta?

Safejn naf jien is-suċċess ta' kull destinazzjoni, sew ta' dawk li qegħdin fl-EU kif ukoll ta' dawk li qegħdin barra l-EU joħroġ sforz kemm jaħdmu huma mhux għaliex l-EU qed iġġibilhom it-turiżmu fuq platt.

Tant hu hekk li hemm differenzi bejn pajjiżi ta' l-EU stess, u se nagħti eżempji.

Franza u l-Ġermanja t-tnejn qegħdin fl-EU imma Franza għandha ħames darbiet it-turiżmu li għandha l-Ġermanja.

Spanja u l-Greċja t-tnejn qegħdin fl-EU, imma Spanja għandha erba' darbiet u nofs it-turiżmu li għandha l-Greċja.

Il-Polonja m'hijiex qiegħda fl-EU imma għandha turiżmu daqskemm għandha l-Ġermanja li qiegħda fl-EU u erba' darbiet daqskemm għandha l-Irlanda li wkoll qiegħda fl-EU.

Ir-Repubblika Ċeka m'hijiex qiegħda fl-EU imma għandha iktar turisti milli għandha l-Greċja li qiegħda fl-EU.

L-Ungerija m'hijiex qiegħda fl-EU imma għandha turisti daqskemm għandhom id-Danimarka, il-Fillandja, l-Isvezja,il-Lussemburgu u l-Belġju f'daqqa li kollha qegħdin fl-EU.

L-Isvizzera m'hijiex qiegħda fl-EU imma għandha turiżmu daqskemm għandha l-Olanda.

Sqallija ilha 40 sena fl-EU u għadha lanqas telgħet biex ikollha turisti daqskemm għandna aħna li m'aħniex fl-EU.

Mela allura minn fejn joħroġ l-argument li l-unika triq li għandna biex jissaħħaħ it-turiżmu hija dik ta' sħubija fl-EU?

Mela skond il-ministru nistgħu noqogħdu ma nagħmlu xejn, nagħlqu l-ministeru u l-MTA, naqtgħu l-ispokesmen min-naħa ta' l-oppożizzjoni u nistennew l-EU għaliex b'hekk inkunu solvejna kollox!

Dawn m'humiex argumenti li jreġu jekk irridu nitkellmu bis-serjeta`.

Anke għall-Air Malta qed jgħidu li l-unika triq hija dik ta' sħubija fl- EU.

U qed nitkellem illum dwar l-Air Malta għaliex naħseb li iktar għandu iktar interess f'din il-kumpannija l-Ministru Refalo milli għandu l- ministru responsabbli minnha.

Il-bieraħ ġejt nisma' lill-Onor.

Josef Bonniċi u qgħadt nara jlissinx nofs ta' kelma fuq l-Air Malta.

Alla jbierek lanqas qal xejn fuqha; lanqas biss teżisti l-Air Malta għalih!

L-uniku ministru li jitkellem dwar l-Air Malta l-Ministru Refalo għalkemm mhux dejjem naqbel mal-kummenti li jkun qed jagħmel.

Per eżempju, wieħed mill- kummenti fejn ma naqbilx miegħu hu fejn qed jgħid li t-turiżmu Malti jiddependi biss fuq kemm tpoġġi seats l-Air Malta fis-suq.

Jien ngħid li dan mhux minnu u m'għandniex noqogħdu nfarfru u nitfgħu kollox fuq l-Air Malta.

Jekk inhu hekk allura kulma għandna nagħmlu huwa li ngħidu lill-Air Malta tpoġġi s-seats u nkunu solvejna kollox.

It-turiżmu jiddependi minn fuq kemm se naħdmu aħna biex noħolqu domanda, kemm se ntejbu l-prodott, kemm se nkunu kompetitttivi, kemm se nagħmlu marketing tajjeb, x'value for money se nagħtu u jekk meta jiġi t-turist aħniex qed nagħtuh dak li qegħdin inwegħduh.

Meta imbagħad toħloq id-domanda l-Air Malta tpoġġi s- seats.

Imma d-domanda m'hijiex se toħloqha l-Air Malta.

Ara jekk it-turiżmu joħloq domanda biżżejjed u l-Air Malta ma tpoġġix is-seats allura l-Air Malta tkun qed tagħmel ħażin, imma jekk inti m'għandekx domanda u qed iġġiegħel lill-Air Malta tpoġġi s-seats allura qed tagħmel ħażin int. U għalhekk hija mportanti l-ħidma li għandha ssir bejn il-ministeru, l-MTA u l-Air Malta għaliex dawn iridu jaħdmu flimkien biex wieħed ikun jaf fejn qed joħloq id-domanda u l-ieħor ikun jaf fejn ipoġġi s-seats.

Sur President, jien m'iniex qed ngħid li bħalissa bejn ministeru u Air Malta m'hu qed isir xejn imma ma jistax isir daqskemm kien isir qabel bl- isforzi u l-laqgħat kollha li kienu jkunu għaddejjin.

Per eżempju, fi żmieni kien ikun hemm għaddejja kollaborazzjoni għaliex huwa differenti minn li tiltaqa' biex tisma' u tiddiskuti milli tiltaqa' biex tieħu jew tagħti ordni.

Il-ministru lili kien qalli li ma missnix indħalt lill-Air Malta fuq il-prezzijiet li kienet tefgħet fuq il-Ġermanja.

X'jiġifieri ma nindaħalx?

Mela jekk għandek it-turiżmu u l-ġid ta' l-Air Malta għal qalbek u taf li hemm xi ħaġa x'jistgħu jagħmlu bejniethom biex imorru tajjeb it-tnejn, m'għandekx tlaqqagħhom biex tara x'jista' jsir?

U din mhux jien għamiltha imma waqqafna task force u waħda mill-affarijiet li ħarġet minn dik it-task force kienet proprju din.

U jien nistaqsi għalfejn ma tkomplewx għaddejjin dawk it-task forces.

Irridu mmorru ħażin u jibda nieżel it-turiżmu biex nerġgħu nibdew inħaddmuhom?

U l-arranġament li għamlet l-Air Malta fil-Ġermanja sewa għaliex qajmet id-domanda u ġew ħafna turisti u dik is-sena l-Air Malta m'għamlitx telf minn fuq il-Ġermanja.

Huwa veru li setgħu għamlu profitti iktar, imma m'għamlux aktar profitti għaliex krew żewġ ajruplani biex ilaħħqu mad-domanda għall-Ġermanja.

Dik is- sena kienu krew 737 għal kuljum u 757 għal darba fil-ġimgħa biex ikunu jistgħu jlaħħqu mad-domanda.

Il-ministru qalilna li hu ma ndaħalx fil- ftehim li għamlet l-Air Malta mal-Frosch Touristik.

Iva minn daqs dawk agreements li għandha l-Air Malta dan isemmu!

Il-fatt li llum il-Frosch Touristik u l-Air Malta għandhom ġlieda qawwija huwa proprju minħabba dak l- agreement li wara li għamluh tgħidx kemm iġġieldu fuqu.

Jien kont nistenna lill-ministru jgħidli kif tlifna dawk il-150,000 bed night mill-Ġermanja u kont nistennih jgħidilna wkoll li t-task force li kien hemm se terġa' titwaqqaf, imma minflok kulma nisimgħu hu li l-Air Malta għandha ħafna x'tirbaħ bi sħubija sħilħa fl-EU.

U jien hawnhekk bilfors nistaqsi x'qed jiġri llum li ma jistax jiġri meta nidħlu fl-EU.

Jgħiduli għaliex b'hekk l-Air Malta tkun tista' ttir minn kullimkien.

Jien staqsejt lil ta' l-Air Malta jekk illum hemmx xi destinazzjoni li jridu jtiru minnha u m'għandhomx permess mill-EU imma qaluli li le.

Issa jekk il- problema hija l-islots, billi nidħlu fl-EU m'aħniex se nsolvuha.

Jien għamilt domanda parlamentari lill-Ministru Josef Bonniċi fis-17 ta' Ottubru fejn tlabtu jgħidli minn fejn tixtieq ittir l-Air Malta imma għad m'għandhiex permess u jekk nidħlu fl-EU tingħata l-permess, imma sal-lum għadu ma rrispondinix.

Staqsejtu wkoll jekk l-Air Malta hijiex beħsiebha żżid jew tnaqqas titjiriet u minn fejn, imma lanqas dwar dan ma rrispondini.

U dan il-ministru responsabbli mill-Air Malta!

U billi joqogħdu jgħidulna għaliex bi sħubija fl-EU l-Air Malta tkun tista' ttir bil-5th freedom x'se nieħdu?

Illum mhux diġa` għandna l-esperjenza ta' l- Azur Air.

L-Air Malta għandha investiment qawwi fl-Azur Air biex joqogħdu jġorru t-turisti minn Switzerland għall-Italja u mill-Italja għall-Franza.

Imma x'qed nieħdu minnhom dawn it-turisti?

Kieku l-profitt li qed tagħmel is being ploughed back hawn Malta, paċenzja imma minn dan kollu m'hu qed isir xejn.

Ara x'konna nieħdu kieku dak l-investiment minflok għamlitu biex tutillizza l-5th freedom għamlitu hawn u żiedet l-ajruplani biex niftħu aktar destinazzjonijiet.

Jiena ngħid li Alla ħares li meta nidħlu fl- Ewropa l-Air Malta tibda tiddeċiedi li tiddiversifika u minflok taħdem minn markets lejn Malta, tibda taħdem minn pajjiż għall-ieħor u ma tressaq xi ħadd lejna.

Jien dawn l-affarijiet siċerament ma nifhimhomx.

U meta nitkellmu fuq l-airlines nippruvaw nagħtu l-impressjoni li ġejja xi airline ġdida, il-Virgin Airways.

Jiena ħadt gost meta smajt dan għaliex għedt li se jkollna aktar seats u allura aktar nies, imma mbagħad sibt li dan huwa kuntratt ta' Robbie Bush tal-Bargain Holidays li daqqa jagħmel agreement ma' l-Air Malta, is-sena l-oħra għamlu mas-Sabre Airways u din is- sena għamlu mal-Virgin.

Dan ifisser li din is-sena dieħla l-Virgin u titlaq is-Sabre u s-sena d-dieħla jew ta' wara titlaq il-Virgin u jidħol xi ajruplan ieħor.

Ejjew ma noqogħdux impressjonijiet foloz.

Sur President, xtaqt issa ngħid xi ħaġa dwar l-ITS.

Dwar dan l-istitut se nikkummenta mhux biex inkompli bil-polemika imma biex inwieġeb għal ċerti affarijiet li tqajmu.

L-ewwelnett lili l-ministru akkużani li ħallejt lill-ITS għal erba' snin mingħajr direttur ġenerali.

Jaħasra jekk għamilt sentejn ministru kif stajt ħallejt lil dan l-istitut erba' snin mingħajr direttur ġenerali?!

Se mai sentejn ħallejthom jien u sentejn ħallihom hu!

U l-gvern dak iż-żmien kien jaf li se jispiċċa Di Mauro - mhux il-Ministru Refalo għaliex ma kienx hu ministru - imma baqa' ma ħasibx għal replacement.

Il-pjanijiet tagħna dak iż-żmien kienu li filwaqt li konna qegħdin niddiskutu l-ITS kellna in the pipeline l-MTA u waqqafna interim committee biex meta tidħol l-MTA tagħżel in-nies hi u tissettja l-affarijiet kif tridhom hi u għamilna lil Mr Pinchbeck director of studies u għedna li jekk imur tajjeb, minn director of studies kellu jittella' għal director general.

Ara huma la trattawh ta' director general u inqas u inqas trattawh ta' director of studies għaliex lanqas kienu jħalluh jiddeċiedi.

Jien nispera li d-direttur ġdid li hemm illum mhux qiegħed hemmhekk għall-isem biss u meta jiġi biex jagħmel xi ħaġa jrid joqgħod jieħu ħafna ordnijiet mingħand ħaddieħor.

U ladarba qed insemmu din l-interim committee - il-ministru ma tantx naħseb li kellu grazzja miegħu - għalfejn ma nammettux li dak kien kumitat serju li ntroduċa u mplimenta ħafna ideat ġodda fl-ITS, liema ideat baqgħu hemm sal-lum?

U hawnhekk inneħħilu l-kappell lill-ministru għaliex għalkemm ma jgħidhiex, kapaċi li jekk jara xi ħaġa tajba jkompli jaħdem fuqha.

Il-modular system kienet bidla fundamentali fl-ITS li tkompliet u għamlu tajjeb li komplewha.

Allura għalfejn joqogħdu jgħidu li kulma sar hemmhekk kien kollu ħażin?!

Din is-sistema tat ħolqot opportunitajiet għal korsijiet ta' food preparation, food service, accommodation operators, travel agencies u oħrajn.

Il-work phase inbidlet b'tali mod li fejn qabel kienet week in week out u 25 ġimgħa prattika, illum il-prattika qed jagħmluha fis-sajf biss, jiġifieri qed jagħmlu 14-il ġimgħa.

Sur President, il-ministru faħħar l-ESTS craft course u komplieh ukoll.

Mela allura għalfejn ma ngħidux li dan kien xi ħaġa tajba li saret fl-ITS li llum saħansitra kiber?

Illum, studenti li daħlu fl-ESTS qed ikomplu bil- course tal-mainstream, anzi d-dnub hu li minn 15-il student li kien hemm tmienja biss tħallew ikomplu l-kors tal-mainstream għaliex qalu li ma kienx hemm spazju għall-kumplament.

Dawn l-istudenti tant irnexxew li anke placements barra qed isibu.

Il-ministru qalilna wkoll li għamel audit ta' l-educational system ta' l-ITS.

Mhux anke aħna għamilnieh?!

It-tnejn li aħna għamilna audit ta' l- educational system fl-ITS, bid-differenza li meta għamilnieh aħna m'għoġobna xejn milli kien hemm u bdilna kollox u meta għamlu l-ministru ħafna mill-affarijiet prinċipali li konna għamilna aħna, ħalliehom.

Dan juri li fl-educational system audit tagħna rriżultaw ħafna affarijiet ħżiena.

M'iniex qed ngħid li fl-audit tiegħu rriżulta kollox tajjeb imma naħseb aktar irriżultaw affarijiet tajbin milli ħżiena.

Qalilna wkoll li issa qed isir management tal-catering facilities.

Dażgur li qed isir!

Mela meta jridu jsir?

Meta dħalna aħna lanqas il-catering facilities ma sibna u biex nibdew kien jislifna l-mobile kitchens Winston Zahra tar- Radisson.

X'management riedna nagħmlu lilna jekk aħna kulna sibna kienet kċina li lanqas kienet għadha taħdem?

Din kellna nħallsuha u nikkummissjonawha aħna.

Ftaħna l-ITS f'Pembroke biex aktar ikun hemm wisa` u spazju.

U l-ispazju ridnieh għaliex qabel kien jiġi deċiż kemm se ngħallmu studenti skond kemm jesa' l-bini ta' l-ITS.

Aħna ridna li l- affarijiet ikunu bil-kontra; ridna ngħallmu u ndaħħlu studenti skond kemm għandha bżonn l-industrija mhux skond kemm jesa' l-bini ta' l-ITS.

Ħafna affarijiet li bdejna aħna bħal, per eżempju, il-carrying-capacity study u l-economic impact assessment, il-ministru komplihom.

Imma l-human resource audit li huwa tant importanti, x'sar minnu?

Il-ministru kien jgħidilna li baxxejna l-livell u kien hemm polemika sħiħa ma' ta' l- universita` għaliex l-istudenti ta' l-'A' levels setgħu ikomplu l-kors filwaqt li dawk mingħajr 'A' levels ma setgħux ikompluh.

Issa qed iħallu lil kulħadd imma fi żmienna tgħidx x'battikata kienu tawna.

U llum mhux talli qed iħallu lil kulħadd, talli qed idaħħluhom mingħajr 'A' levels.

Meta imbagħad tħares lejn ir-riżultati ta' dak li l-ministru qal li baxxejna l-livell tiegħu, tara li l-istudenti ta' l-universita` li m'għandhomx 'A' levels qed iġibu riżultati aħjar minn dawk li għandhom l- 'A' levels.

U dawn fridnihom u għamilnihom f'żewġ klassijiet differenti biex imbagħad ikollhom l-istess lectures, l-istess lecturers u l-istess suġġetti!

U wara li s-sena l-oħra ddupplikajna ħafna xogħol, din is-sena se nerġgħu nlaqqgħuhom flimkien.

U la qed nitkellem fuq l-ITS irrid ngħid xi ħaġa dwar ir-relazzjoni li għandu dan l-istitut ma' l-MTA.

Min irid jitkellem ċar jgħidlek li teżisti Babilonja sħiħa; nies ġejjin mill-MTA, nies li qegħdin mal-gvern, nies bil-kuntratt, nies mill- education, nies casual, min hu bin-nofs ta' nhari u min m'hux.

Il-ħsieb tagħna kien li dawn jiġu kollha streamlined ma' l-MTA imma llum l-MTA ma jridux jidħlu fil-kwestjoni ta' l-ITS pero` xorta rridu nsolvuha dik il- problema.

Ħaġa oħra li ridt nitkellem fuqha hija l-collective aggreement.

Kemm se ndumu ntertqulhom qalbhom lil dawk l-erba' ħaddiema li hemm hemm fuq; qishom għaliex m'għandhomx l-akkademja warajhom m'għandhomx ikunu stmati bħal ħaddieħor għaliex donnu li l-prattika ma tiswa xejn.

Jiena fuq dawn l-affarijiet m'iniex qed nistenna ċertifikati mingħand il-gvern u lanqas mingħand il-ministru, iċ-ċertifikat tiegħi nieħdu meta nitkellem ma' l-istudenti li kien hemm dak iż-żmien u l-ġenituri tagħhom.

Illum l- istudenti li hemm lanqas jitkellmu ma jistgħu għaliex il-biċċa newsletter li joħorġu ukoll trid tiġi ċċensurata!

Sur President, xtaqt ngħid xi ħaġa fuq Għawdex pero` ma tantx fadalli ħin.

Naturalment f'Għawdex il-problemi huma daqsxejn akbar minn Malta.

Is- seasonal problem hemmhekk qed tkompli tikber, id-day trippers naqsu u l- occupancy u r-rates huma aktar baxxi minn ta' Malta.

Fl-opinjoni tiegħi dawn ir-riżultati żgur li ma jirriflettux il-potenzjal sabiħ u tajjeb li għandha l-gżira t'Għawdex, pero` dwar Għawdex jitkellem illejla l-Onor.

Anton Refalo waqt id-diskussjoni tal-voti t'Għawdex.

Sur President, diġa` għedt li fl-opinjoni tiegħi l-gvern mhux qed jindirizza l-problemi serji li hemm fis-settur tat-turiżmu.

Meta tħares lejn il-budget tgħid li ftit li xejn se jintmess it-turiżmu għaliex se jintmess biss bil-fringe benefits - u diġa` hemm min qed joqmos għaliex il- ħaddiema li għandhom il-karozzi tal-kumpannija f'idejhom jużawhom biex jaħdmu bihom mhux biex jixxalaw u nispera li dawn ma jidħlux f'din l-iskema - u bit-taxxa żgħira fuq il-biljetti ta' l-arju - għalkemm qed ngħid li hija żgħira xorta waħda kienu opponewha ħafna meta kienet iddaħħlet fiż- żmien is-CET u aħna konna ddeċidejna li nneħħuha - pero` minbarra l-budget diġa` beda jriegħed.

Lili qaluli li diġa` qed jiddiskutu increase fil-liċenzji tal-hotels u tal-catering establishment u jien hawnhekk jitlob lill-ministru sabiex jagħti ftit aktar informazzjoni dwar dan.

Sirna nafu wkoll li l-kwestjoni tas-7.5% VAT fis-settur minflok il-5% ġiet posposta għal sena oħra.

Hemm ukoll il-prospetti li qed tgħid l-Air Malta li x'aktarx tgħolli l- prezzijiet minħabba ż-żejt u jiena nistieden lill-Air Malta tħares lejn x'għamel ħaddieħor.

Per eżempju, il-Lufthansa għadha kemm ħabbret il- profitti li għamlet u wieħed mis-suċċessi tagħha kien il-hedging fuq ix- xiri taż-żejt.

Jien ma nafx għalfejn hawnhekk ma nagħmlux l-istess, forsi għaliex responsabbli mill-Air Malta għandna l-istess expert tal-hedging taż- żejt!

Sur President, jien nistaqsi jekk aħniex qed nibbażaw il-programm tas- sena d-dieħla fuq il-performance tal-lum.

U jekk qed nagħmlu hekk fuq liema performance qed nibbażaw?

Fuq dak li qed jgħid il-ministru ta' kemm morna tajjeb, jew fuq ir-realta`?

Jekk il-performance tagħna għas-sena d-dieħla se nibbażawha fuq arrivals ta' 11.7% bed nights mod imma jekk se nibbażawha fuq ir-realta` fuq arrivals ta' 10.2 miljun bed nights mod ieħor għaliex imbagħad anke il-mira tagħna tinbidel.

Jekk qed nimmiraw għal żieda ta' 3% fuq 11 million bed nights tiġi tant, imma jekk se mmorru fuq 3% ta' 10 million bed nights il-mira se tonqos.

Jien naf li s-sena li ġejja m'hijiex se tkun waħda feliċi ħafna imma konvint li bl-isforzi tan-nies kapaċi li hemm fuq iż-żewġ naħat insibu s- soluzzjonijiet .

Waħda mill-problemi li żgur se nkunu qed nirraċċjaw hija t-tnaqqis mis-suq Ġermaniż u rridu wkoll naraw x'se jiġri eżattament fis- suq Ingliż.

Irridu naraw x'qed nagħmlu biex il-kompetittivita` tal-pakkett tagħna nġibuha aktar a favur tagħna u l-gvern irid jara li ma jibqax jinjora dawn il-problemi li qed insemmi llum.

Hemm bżonn li nieqfu ngħajtu bir-records.

L-isfortuna ta' dan is-settur hi li jekk it-turiżmu ilu 40 sena ż-żewġ naħat ilna 40 sena ngħidu bir-records: Kull sena jiġu records ġodda.

U b'min qegħdin nidħku?

Bil-kompetituri tagħna?

Bit-turisti li jiġu hawn?

Bin-nies tas-settur?

Jiena ngħid li nkunu qed nidħku bina nfusna.

Sur President, qabel nagħlaq xtaqt nitlob il-permess sabiex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra dokument li rriferejt għalih aktar kmieni fid-diskors tiegħi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: (Onor. Carmelo Mifsud Bonnici): Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

KARMENU VELLA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ittra u erba' ritratti li ntbagħtu minn turist Ingliż li juru l-istat żdingat fil-Qawra.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għall-oppożizzjoni.

Il-ħin kollu li għad fadal huwa għall-gvern.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Sur President, wara li smajt ir-rimarki tan-naħa l-oħra naħseb li aktar nista' ngħid kemm huwa veru s-saying ta' "I see my failures in your success"!

Naħseb li jekk hemm xi ħaġa li verament ħarġet biċ-ċar u se toħroġ biċ-ċar matul din id-diskussjoni fuq dan il-vot huwa li fil-qasam tat-turiżmu tan-naħa l-oħra jridu jaraw il-fallimenti tagħhom fis- suċċessi li qed jinkisbu minn din in-naħa, suċċessi li huma dovuti għal diversi fatturi, fosthom il-ħidma koordinata, l-impenn u l-viżjoni, u huma dovuti wkoll għal dik ix-xi ħaġa li tissejjaħ Unjoni Ewropea li jingħad x'jingħad qed tixprunana biex we put our house in order u b'hekk ikollna suq aktar aċċessibli u attraenti għat-turist.

Sur President, it-turiżmu fl-Unjoni Ewropea jingħata mportanza kbira.

Hemm kważi 9 miljun impjieg fl-Unjoni Ewropea dovuti għat-turiżmu u huwa mistenni li matul il-ħames snin li ġejjin din iċ-ċifra titla għal aktar minn 12-il miljun.

It-turiżmu fl-Unjoni Ewropea jammonta għal 5.5% tal-GDP filwaqt li 30% tat-total external trade fl-Unjoni Ewropea ukoll huwa dovut għat-turiżmu.

Is-sors prinċipali ta' l-oriġini tat-turiżmu fl-Unjoni Ewropea huwa proprju fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea u s-sors prinċipali tad-destinazzjonijiet tat-turisti fl-Unjoni Ewropea wkoll huma l-pajjiżi fl- Unjoni Ewropea.

Fl-Unjoni Ewropea hemm kważi 2 miljun kumpannija ngaġġati prinċipalment fl-industrija tat-turiżmu u 1.9 miljun oħra li huma SMEs.

Huwa veru li l-Unjoni Ewropea m'għandhiex tourism policy per se bħalma għandha regional policy, environmental policy u social policy, pero` grazzi għall-inizjattivi li qed tieħu f'diversi oqsma li allura jinċidu fuq it-turiżmu jgħinu biex ikun hemm aktar turiżmu fi ħdanha.

M'iniex se noqgħod insemmi kif fl-1986 waqqfet it-tourism advisory committee biex il- pajjiżi kollha rappreżentati fi ħdanu jkollhom skambju ta' informazzjoni ta' konsultazzjoni u lanqas ma jien se nsemmi dak li għamel it-DG 23 li hu d-DG responsabbli fl-intrapriża fi ħdan l-Unjoni li għandu unit partikolari fi ħdanu responsabbli mit-turiżmu, pero` jekk nieħdu x'ġara sax-xahar li għadda naraw kif il-kummissjoni Ewropea ippubblikat rapport biex proprju jkun hemm il-polz fuq il-qagħda ta' l-impjiegi u t-turiżmu u r- rabta bejniethom.

Fil-fatt f'dan ir-rapport ġew identifikati erba' oqsma prinċipali li qegħdin fuq l-aġenda prinċipali ta' l-Unjoni Ewropea; li jkun hemm aktar skambju faċilitat, li jkun hemm taħriġ aħjar, li l-prodott turistiku jkun ta' kwalita` għolja u li tiġi promossa l-environmental protection.

Dawn kollha huma affarijiet li jinċidu fuq it-turiżmu, bħal per eżempju l- politika ta' l-Unjoni fuq is-suq intern.

Dan ifisser li għandek il-freedom of movement of services li allura jfisser li għandek il-freedom of establishment li Malta tkun tista' tgawdi minnu bi sħubija sħiħa.

Hemm ukoll il-free movement of persons li jagħmilha possibbli li l- qualifications ikunu recognised anke fit-turiżmu.

Hemm ukoll il-freedom of persons li jinċidi wkoll fuq il-customs controls, il-freedom of movement tat-turisti, il-visa policy u ċerti passport controls.

Mhux bilfors li l- fatt li l-Unjoni għandha passengers charter ikollu effett fuq il-package holidays?

Kif għandha wkoll effett l-environmental policy fejn fiha l- Unjoni tesiġi li l-pajjiż ikollu kwalita` ta' arja tajba, kwalita` ta' ilma għax-xorb tajba, li d-drenaġġ likwidu u solidu jiġi trattat kif suppost mingħajr ħsara għall-ambjent u li jkun hemm konservazzjoni tal-habitat naturali.

Dawn kollha huma affarijiet li għalkemm m'humiex imniżżlin as such f'tourism policy, jinċidu fuq it-turiżmu.

Hemm ukoll it-transport policy li titkellem dwar il-liberalizzazzjoni.

Permezz ta' din il-policy, l-Air Malta tkun tista' tgawdi minn diversi freedoms, fosthom il-5th, is-6th u l-8th freedom services u anke ma tibqax marbuta ma' l-air services agreements li qed ixekkluha imma tkun tista' tibda tgawdi mill-benefiċċji tat-third package.

Dawn huma affarijiet li fino in fondo jittrasmettu ruħhom f'iktar għażla għall-konsumatur, fi kwalita' aħjar u fi prezzijiet inqas.

Issa se ngħid xi ħaġa fuq ir-regional policy.

Jekk hemm xi ħaġa li l- Unjoni Ewropea hija famuża għaliha - din ta' min isemmiha u jensfasizzaha - hija l-fondi strutturali u l-fondi ta' koeżjoni.

Dawn għandna bżonn baħar minnhom pero' neħduhom wara li nissieħbu fl-Unjoni Ewropea u mhux qabel.

F'pajjiżna għandna ħafna problemi ambjentali li ħallejnihom jakkumulaw matul is-snin u hawnhekk nixtieq insemmi l-Magħtab pero' grazzi għall- Unjoni Ewropea dawn inkunu nistgħu nindirizzawhom.

Nixtieq insemmi affarijiet oħra bħat-toroq, is-social policy, id-direttiva fuq ix-xogħol, id-drittijiet tal-ħaddiema taħt il-liġi ta' l-industrial labour law ta' l- Unjoni Ewropea, il-health and safety, l-Euro u l-vantaġġi li ġġib magħha, it-taħriġ u l-programmi ta' Leonardo u Socrates.

Dawn kollha jfissru ambjent aktar attraenti għat-turist u aċċess aħjar u għarfien aktar ta' pajjiżna.

Il-fatt li pajjiżna jkun membru ta' l-Unjoni Ewropea jpoġġih in the limelight.

Per eżempju, niftakar li meta kelli x-xorti niltaqa' ma' ministru Portuġiż barra minn Malta dan qalli li matul is-sitt xhur li l- Portugal għamlet fil-presidenza ta' l-Unjoni Ewropea kien ifisser baħar ta' opportunita' ta' investiment ġdid li qabel ma kellhiex.

Dan ifisser li għal sitt xhur sħaħ dan il-pajjiż kien in the forefront tal-media internazzjonali u allura bbenefika u hekk ukoll jiġri lil Malta.

Nixtieq insemmi wkoll il-biża' li l-barranin jiġu jaħdmu Malta u jeħdulna xogħolna fil-qasam tat-turiżmu.

Din hija scaremongering tactic tan-naħa l- oħra pero' hemm bżonn li ngħidu x'inhi l-verita'.

Per eżempju, x-xahar li għadda kien hemm laqgħa fi Franza tal-ministri tat-turiżmu tal-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea u tal-pajjiżi applikanti, u allura l-Ministru Refalo kien preżenti wkoll, fejn il-main complaint kien id-dearth, jiġifieri the lack of available manpower willing to join the tourism industry ranks.

Dik hija l-verita'.

Hemmhekk ingħad li l-Ġermanija biss qed titkarrab għal 200,000 impjieg fit-turiżmu minn barra u dawn xorta mhux qed issibhom.

Dan ifisser li mhuwiex veru li jekk nissieħbu fl-Unjoni Ewropea jiġu l-barranin hawnhekk b'paga ħafna inqas minn tagħhom.

Ladarba qed insemmu l-Unjoni Ewropea rridu nsemmu wkoll il-moviment li hemm fi ħdan it-tour operators.

Illum tista' tgħid li filwaqt li sa sentejn ilu kellek madwar erbgħa jew ħames mega operators joperaw, illum tista' tgħid li għandek tnejn jew tlieta.

Issa l-Unjoni Ewropea qed tippjana x'inhuma l-long-term consequences ta' dawn l-iżviluppi u jekk aħna nkunu membri nkunu nistgħu ninfluwenzaw dan il-proċess ta' teħid tad- deċiżjonijiet li rridu jew ma rridux xorta waħda se jaffettwana.

Ma rridux ninsew ukoll ċerti affarijiet li jimponu pajjiżi bħall- Ingilterra vis-a-vis pajjiżi li mhumiex membri fl-Unjoni Ewropea.

Id- departure tax fil-pajjiżi tar-Renju Unit huma d-doppju jiġifieri jekk passiġġier ikun se jsiefer lejn pajjiż li mhuwiex membru ta' l-Unjoni Ewropea se jħallas aktar.

Issa forsi jekk ikun wieħed ma tantx tagħmel differenza imma jekk tkun familja ta' erbgħa jew sitta ovvjament ikun hemm differenza.

Sur President, is-sena 2002 se tkun l-international year of eco-tourism.

Naf li l-Ministru Refalo qed jaħdem ħafna biex ikollna aktar cultural u heritage tourism.

Per eżempju, fuq il-website tal-mużewijiet tagħna għaliex m'għandux ikollna webpages bħalma għandu l-Louvre u r-Rijks Museum ta' l-Olanda ħalli dak li jkun ikun jaf kif inhu mqassam il-mużew u l- istorja wara kull tpinġija u skultura?

Għandna tant teżori f'pajjiżna!

Jekk fuq il-web pages tal-mużewijiet ta' l-arkeoloġija u ta' l-arti eċċ. nesponu dawn l-affarijiet, dak li jkun ikun jaf minn barra x'għandna attraenti billi sempliċement jagħmel double click fuq il-computer.

Mela kulmin jaħdem fil-qasam fit-turiżmu jammetti li jaqblilna nidħlu fl- Unjoni Ewropea u ma tismax a dissenting voice, ħlief ta' l-oppożizzjoni.

L- Unjoni Ewropea għandha miżuri biex tgħin l-SMEs, tinkoraġġixxi l- immodernizzar ta' l-industriji tat-turiżmu, tinkoraġġixxi turiżmu f'lokalitajiet fejn l-iżvilupp huwa nieqes, bħal miżuri għal titjib ta' akkomodazzjoni, faċilitajiet u attrazzjonijiet u tgħin fl-iżvilupp ta' intrapriżi relatati u taħriġ professjonali għall-ħaddiema.

Għal dawn il- programmi hemm allokati Euro 7,000 miljun u Lm4 biljun biex jinqasmu bejn il-pajjiżi kollha.

Aħna rridu li pajjiżna jkun membru bi dritt f'din l- Unjoni Ewropea għax b'hekk inkunu nistgħu nixorbu bi dritt minn dan il-bir ta' għajnuna.

Jien dejjem ngħid li għandek tħares lejn il-passat għall-aspirazzjoni, għall-konfort u biex titgħallem mill-iżbalji li għamilt pero' huwa importanti li jkollok ukoll saqajk ma' l-art biex tħares 'il quddiem.

Il- main concern tagħna huwa l-bidla li rridu nġibu f'dan il-pajjiż.

Aħna rridu nġibu radical changes in essence u hemm bżonn inkomplu mexjin f'din it-triq biex l-għada tagħna nagħmlu aħjar mill-bieraħ.

Aħna qegħdin fid- direzzjoni t-tajba u j'Alla għada pitgħada nkunu nistgħu ngħidu li lil Malta u Għawdex inkunu għamilnihom mekka ta' postijiet ta' kultura u postijiet li fihom isir ħafna sports u entertainment is-sena kollha.

Grazzi ħafna.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Chairman, nibda billi ngħid li t- turiżmu huwa vitali għal pajjiżna u naħseb li llum il-ġurnata għandna biżżejjed statistika u informazzjoni biex inkunu nafu x'direzzjoni qed jieħu dan il-qasam.

Naħseb li ma nkunx żbaljat jekk ngħid li wieħed mis-suċċessi tat-turiżmu f'Malta huwa marbut ma' l-aspett kulturali tagħna.

Mill-figuri li għandna għad-dispożizzjoni tagħna ninnotaw li pajjiżna aktar qed jiġi mfittex għal affarijiet kulturali milli għall-baħar, għax-xemx u għad-divertiment.

Fil-fatt dawn il-figuri jindikaw li mill-1989 sal-lum għamilna avvanzi kbar f'dak li għandu x'jaqsam mat-turiżmu kulturali.

It-turiżmu kulturali huwa settur li mhux biss iġib nies intelliġenti u nies li japprezzaw aktar lil pajjiżna imma fil-verita' dan huwa assoċjat ma' turiżmu li jġib aktar flus lejn pajjiżna.

U dawn il-flus ma jiġux biss fis-setturi tradizzjonali, jiġifieri fl-aspett ta' akkomodazzjoni jew fl-aspetti ta' l- ikel fir-ristoranti, imma jiġu wkoll għall-affarijiet li għandhom x'jaqsmu mal-kultura, bħall-kotba u souvenirs ta' Malta.

Dawn l-affarijiet aktar jibqgħu rikordju minn sempliċement tixmixa.

Naħseb li f'din id-direzzjoni mexjin tajjeb.

Jista' jkun li għalija li nħobb ħafna l-kultura u li sifirt u dort ħafna pajjiżi mhuwiex biżżejjed u nixtieq nara aktar affarijiet f'din id-direzzjoni.

Pero' min-naħa l-oħra, wieħed ma jistax ma jgħidx li f'ċerti setturi qegħdin nirreġistraw suċċess.

Mr Chairman, insibu, per eżempju, li t-turiżmu li ġej mill-Ġappun huwa suċċess kbir.

Fil-fatt fl-1989 ġew iżuruna 1,300 turist, fl-1996 kellna 2,950 turist u fl-1999 żaruna 6,396 turist.

Huwa magħruf li l-maġġoranza tat-turisti Ġappuniżi qed jiġu hawn Malta għaliex aħna għandna numru ta' siti li huma klassifikati bħala world heritage sites.

Ħafna nies ma jafux biżżejjed fuq l-importanza ta' din il-klassifikazzjoni li tingħata mill- organizzazzjonijiet tal-Ġnus Magħquda u li tqegħedna f'vantaġġ kbir fuq pajjiżi oħrajn li m'għandhomx biżżejjed informazzjoni fuq l-affarijiet kulturali li għandhom huma.

Jidher li t-turiżmu mill-Ġappun qed jiżdied b'mod intelliġenti.

Per eżempju, insibu li bejn Jannar u Ġunju ta' l-1999 kellna kważi l-istess ammont ta' turisti.

Fil-fatt f'Jannar kellna 570 turist, fi Frar kellna 470 turist, f'Marzu kellna 718 turist u f'April kellna 530 turist.

Dan ifisser li t-turist Ġappuniż qed jiġi hawn Malta fil-perijodu tax-xitwa.

Barra minn hekk jidher ukoll li bis-saħħa tax- xogħol li qiegħed isir mill-awtorita' tat-turiżmu, qed ikollna għall-ewwel darba turisti Ġappuniżi li mhumiex qed jgħaqqdu l-Italja ma' Malta imma qed jiġu hawn Malta għal tapposta.

Li dawn it-turisti jorbtu lil Malta ma' l- Italja diġa' hija xi ħaġa kbira għaliex jekk hemm pajjiż fid-dinja li huwa l-mekka tal-kultura huwa proprju l-Italja.

Għalhekk huwa tajjeb aktar li t-turist Ġappuniż qed jiġi hawnhekk għal tapposta.

Issa dan ma sarx f'daqqa waħda b'kumbinazzjoni li numru ta' turisti mill-Ġappun qed jitolbu biex jiġu hawn Malta.

Dan kollu sar bil-ħidma tajba li għamlet l- awtorita' - din qabel kienet l-NTOM - fil-Ġappun, permezz ta' l-uffiċċju li għandha hemmhekk.

Ta' min jgħid ukoll li nġiebu numru ta' ġurnalisti u tour operators hawn Malta u jidher li dan is-settur qiegħed jagħti r-riżultat tiegħu.

Pajjiżna huwa mimli b'world heritage sites u allura għandna ħafna kultura x'noffru.

Din it-trend mhijiex marbuta biss mal-Ġappun.

Per eżempju, l- aktar turisti li huma kkonsidrati li għandhom viżjoni kulturali lejna huma dawk Franċiżi u Ġermaniżi.

Fil-fatt fl-1989 minn Franza kellna 27,700 turist u fl-1999 kellna 73,000 u mill-Ġermanija fl-istess snin kellna 91,000 u 212,000 irrispettivament.

Dawn huma kollha realtajiet li juru li pajjiżna qiegħed isir iktar destinazzjoni tal-kultura.

Għalhekk hemm bżonn ninvestu aktar u nagħtu aktar attenzjoni għal dak li qed jiġri fil- mekkajiet, biex ngħidulhom hekk, tat-turiżmu.

Per eżempju, hemm bżonn li nużaw ftit is-CD-ROM, hemm bżonn li fil-postijiet storiċi tagħna jkollna ħwienet li jbigħu kotba kulturali u ta' informazzjoni u souvenirs ta' kwalita' aħjar u hemm bżonn ukoll li f'dawn id-diversi postijiet nistallaw ftit audio visuals biex bniedem ikollu idea aħjar ta' x'qed jiġri u ma jiġrix.

Dan jidher li sejrin għalih, għalkemm mhux daqshekk malajr daqskemm nixtieq jien.

F'din id-dimesjoni wieħed irid jgħid ukoll li fil-Kottonera qegħdin naħdmu lejn dan ix-xogħol.

Il-bieraħ kelli l-pjaċir infaħħar ix-xogħol tal- Kottonera rehabilitation u għalkemm tan-naħa l-oħra qed jgħidu li m'hemmx ħafna flus ivvotati, ħafna drabi l-ammont ta' flus mhumiex importanti.

Wieħed irid iqis ukoll min se jagħmel ix-xogħol u d-dedikazzjoni li se jagħti għalih.

Irridu naċċettaw ukoll il-fatt li għandna ħafna ħaddiema mal-gvern li huma kapaċi jagħmlu xogħol tajjeb, li huma nies ta' sengħa u li jagħtu kontribut.

Per eżempju, hawnhekk ma nistax ma ngħidx li t- twaqqigħ tal-ħajt tal-baċir Nru. 1 huwa pass tajjeb għat-turiżmu fil- Kottonera.

Nixtieq insemmi wkoll l-Lm40,000 li se nonfqu biex nirrestawraw il-mina ta' Santa Liena.

Ikun tajjeb li nsemmi wkoll ir- restawr tal-mina ta' Sant'Anna ġewwa l-Isla, t-twaqqigħ tal-knisja tas- Salvatur ġewwa l-Kalkara u l-bini mill-ġdid tagħha u ċ-ċentru tar-restawr ta' Bighi għaliex hemm bżonn li jkollna iktar nies li jagħtu iktar kontribut f'din id-dimensjoni.

Dan ifisser li wieħed ma jistax jgħid li l- gvern mhuwiex impenjat biex iżid it-turiżmu kulturali.

Nixtieq nitkellem ukoll fuq is-sitwazzjoni fiċ-Ċina.

Aħna bħala pajjiż għandna ftehim maċ-Ċina dwar it-turiżmu u din is-sena l-ministru tagħna għamel pass għaqli u mar huwa wkoll iċ-Ċina biex iżid aktar ir-rapport tagħna maċ-Ċinizi għaliex skond dak li qed tgħid id-WTO, dan se jkun l- aktar pajjiż li se jibgħat numru ta' turisti madwar id-dinja.

Allura hemm bżonn li aħna naħsbu f'aspetti oħrajn.

Per eżempju, huwa importanti li aktar Maltin ikunu jafu ċ-Ċiniż u l-Ġappuniż.

Meta għidtha din u għamilt mistoqsijiet parlamentari dwarha tan-naħa l-oħra irredikolawni u qalu li jien ma nafx x'qed ngħid.

Aħna rridu nħarsu lejn il-futur ta' pajjiżna u naħseb li f'din id-dimensjoni rridu nifhmu kemm it-turiżmu jħalli aktar flus.

Per eżempju, riċentement ġew f'idejja l-figuri mingħand l-ambaxxata Taljana tax-xogħol li qiegħed isir fl-Italja.

Nista' ngħid, per eżempju, li fl-Italja l-mużewijiet qed idumu miftuħin sal-11.00 p.m., qed jaqilgħu aktar flus, qed jimpjegaw aktar nies u għandhom sistema elettronika.

Illum mill-ministeru jkunu jafu siegħa b'siegħa kemm daħlu nies f'kull mużew, kemm minn dawn kienu tfal, studenti u anzjani, kemm daħħlu flus u kemm ikun hemm nies fuq il-post.

Dan kollu juri li l-aspett kulturali jrendi l-flus.

Per eżempju, jien iweġġagħni ħafna l-fatt li aħna naħsbu li l-affarijiet tal-kultura jinteressaw biss lil erba' akkademiċi li joqogħdu jieħdu pjaċir b'xi pittura jew b'xi ħaġa hekk.

Dan mhuwiex minnu għax fid-dinja hawn ħafna nies li japprezzaw dak li aħna biss għandna.

Irridu nifhmu li għalkemm aħna żgħar, għandna affarijiet li d-dinja kollha m'għandhiex.

Issa jiddependi minna kif dawn l-affarijiet nesponuhom u jiddependi minna li l-mużew ta' l-arti u l-affarijiet kulturali li għandna fil-Belt inkabbruhom u nżiduhom.

Per eżempju, aħna għandna l- Mattia Preti, il-Caravaggio, il-Guido Reni u lil diversi artisti li ħallew ħafna affarijiet sbieħ f'pajjiżna.

Jien kultant jaqbadni swiet il- qalb meta naħseb x'nistgħu nkunu u x'ma aħniex.

Pero' min-naħa l-oħra rrid nammetti li qed ninvestu fid-direzzjoni t-tajba.

Jien nagħlaq billi nawgura li dan is-settur ikompli jagħtina aktar frott kif qiegħed jagħtina taħt it-tmexxija tal-Ministru Michael Refalo.

Ta' min igħid li taħt idejh is-settur tat-turiżmu matul dawn s-snin kollha mexa b'passi kbar u b'suċċess għal pajjiżna.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Sur President, ladarba jmiss lili biex nagħlaq dan id-dibattitu naħseb li huwa d-dover tiegħi li nirringrazzja lill-kelliema ta' l-oppożizzjoni u lil sħabi ta' din in-naħa tal-kontribut li taw.

Jien irrid ngħid li l-Onor.

Vella tkellem b'ċertu realiżmu għax ma qalx il- verita' kif jaraha hu imma semma l-verita' kollha.

Qabel nibda d-diskors tiegħi nixtieq nagħmel żewġ korrezzjonijiet żgħar biex ma noqgħodx nitħabat b'ħafna battibekki 'l hawn u 'l hinn meta naf li s-sena d-dieħla se jkollna dibattitu ieħor fuq il-budget ta' l-awtorita' Maltija għat- turiżmu.

L-ewwelnett l-Onor.

Vella żbalja meta beda jitkellem fuq ir-rapport ta' sena għax ir-riferenza li hemm fir-rapport hija għas-sena 1999 u mhux għall- perijodu bejn l-1999 u s-sena 2000.

Issa dan ma jistax jiċħad li s-sena 1999 kienet sena record.

Jiena realista wkoll u matul din is-sena, u anke riċentement, għidt it-tajjeb u l-ħażin u għidt ukoll li din is-sena ma kenitx se tkun sena faċli.

Pero' jien kont nistenna mingħand il-kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni li dan jirrikonoxxi li din ma kenitx sena faċli u jsemmi r-raġunijiet għal dan.

Ma nistgħux inqabblu lil Malta ma' pajjiżi oħra jekk il-kondizzjonijiet ma jkunux l-istess.

Pero' llum smajna argument - dwar dan tkellimt fuq ir-radju u ktibt ukoll - li huwa żbaljat kompletament.

L-argument kollu li għamel l-Onor.

Vella kien fuq in-nuqqas ta' l-ammont ta' ljieli li qgħadu hawn it-turisti li joħroġ mill-istatistika tas-COS.

Jien diġa' għedt li dak il-paragun ma jistax isir minn din is-sena għas-sena li għaddiet.

Jista' jkun li naqsu l-iljieli u jien dan ma niċħdux pero' paragun bħal dak ma jistax isir.

U l- Onor. Vella jifhimni għaliex huwa perit.

Meta tibni argument tkun qisek qed tibni dar.

Is-saħħa tad-dar tiddependi fuq il-pedamenti u s-saħħa ta' l-argument tiddependi fuq il-premessi.

Issa meta jkollok premessa ħażina tkun qed iġebbed, iġebbed u ġġebbed u ma tasalx għal konklużjoni veritiera.

Qed ngħid hekk għax illum l-Onor.

Vella għamel ħafna argumenti li bihom seta' impressjona lil ħafna nies.

Jien mhux qed ngħid li dan ma kienx realista f'ċerti affarijiet pero' kif diġa' għidt l-argument prinċipali kien nuqqas ta' 1 million guest nights u fuqhom fl-ewwel disa' xhur tas- sena.

Issa l-Onor.

Vella mhuwiex xi ħadd li ma jsegwix għaliex dan jindaga u l-affarijiet ikun qed jarahom.

Imma allura possibbli qabżitlu n- news release tas-COS tat-18 ta' Lulju, 2000?

Din tgħid li:

"The data being presented in this release was compiled from the arrival cards that tourists have to fill in upon their arrival."

- hawnhekk qed nitkellem fuq accomodation u lenght of stay -

"Previous similar data was compiled from the departure cards, which however were removed as from the beginning of this year.

In view of this the data being presented here is not comparable to that released previously.".

Jien nixtieq inżid li meta jien rajt dik id-differenza kbira ta' guest nights għamilt kuntatt mad-dipartiment ta' l-istatistika u d-direttur, li huwa bniedem rikonoxxut għall-iskjettezza tiegħu u li qala' tifħir mingħand l-Onor.

Vella u mingħandi, irrispondieni hekk:

"Accommodation statistics in respect of this year, are not comparable to those in previous years.

This was explained in a methodological note contained in our release number 51/2000 of the 18th July.

Therefore it is not correct to compare this year's results with those obtained in 1999.

It is also for this very reason that after explaining this, and as from this year and not from our last release, we started releasing this year's accommodation statistics on their own without any comparisons with 1999.

Had we done so we would have misled our clients.".

Issa nispera li darba għal dejjem, kemm l-Onor.

Vella kif ukoll il-Kap ta' l-Oppożizzjoni - għaliex it-tnejn ġabu l-istess argument - jirrealizzaw li ma jistgħux jagħmlu dan il-paragun.

Jien m'iniex qed niċħad li jista' jkun hemm nuqqas ta' guest nights għaliex irrid inkun realista, pero` ma tistax tagħmel dak il-paragun.

U min jibni l-argumenti kollha tiegħu fuq dan il- paragun ikun qed jasal għal konklużjoni żbaljata u, kif qal id-direttur ta' l-istatistika, "they would be misleading their audience" - fil-każ tad-direttur il-klijent u fil-każ tagħna l-pubbliku.

Ħalli nagħmel żewġ punti oħra.

Sur President, dwar it-TOSS irrid ngħid lill-Onor.

Vella li fl-1999 kien hemm dikjarazzjoni ċara mill-MHRA - u mhux mill-president - li hija taqbel mar-removal tat-TOSS.

Rigward dak li qal li 33% tat-turiżmu qegħdin jeħduh is-self-catering apartments, irrid ngħid li dan m'hu veru xejn għaliex f'dawn it-33% hemm inkluż il-host families u l-akkomodazzjoni l-oħra kollha minbarra l-lukandi.

Xtaqt issa nwieġeb għal dak li qal il-Kap ta' l- Oppożizzjoni fil-kritika tiegħu għall-budget - l-Onor.

Vella jaħfirli li għall-mument m'iniex se nagħti l-attenzjoni lil dak li qal hu - fejn bħas- soltu ta l-impressjoni li donnu d-dinja bdiet f'Ottubru ta' l-1996 u x'sab qabel, kemm it-tajjeb u anke l-ħażin, ma jgħoddx.

Sur President, jiena rrid infakkar lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li fl-1996 gvern Laburista sab lit-turiżmu jespandi f'dak li huwa investiment u mpjiegi.

Infakkru wkoll li t-tnaqqis fil-volum li ġarrabna fil-1995 u fl- 1996 kien fenomenu ammess ukoll fl-economic survey ta' żmienu, liema fenomenu ħakem lill-Mediterran kollu.

L-Onor.

Sant qalilna li biex isolvi dawn il-problema kollha ħa passi qawwija.

U x'kienu dawn il-passi qawwija li ħa?

L-ewwel ħaġa li qal li kien naqqas kienu t-taxxi; fi kliem ieħor daħlu s-CET minflok il-VAT.

Pero` dak li nesa jgħid l-Onor.

Sant kien li l-VAT illum hija orħos għaliex hemm il-clawback li jistgħu jagħmluha l- operaturi u allura tiġi irħas mis-CET li kien introduċa hu.

Qal ukoll li daħħal diversi inizjattivi ġodda bħall-golf course, il-cruise line business u l-yacht marinas.

Rigward il-golf course irrid ngħid li l-brief li kien ħareġ fi żmienu ttieħed tista' ngħid kelma b'kelma mir-rapport li kont ikkummissjonajt jien fl-1993 u allura ma jista' jieħu ebda punt għal dik li hija oriġinalita`, imma l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, fl-għerf u s- sapjenza tiegħu, iddeċieda li l-idea u politika kienu tiegħu u allura ma jista' jmerih ħadd.

Rigward il-cruiselining irrid ngħid li l-Onor.

Sant kien sab il-mollijiet lesti, l-awtorita` marittima mwaqqfa, programm ta' marketing għaddej u proġett tat-terminal mibdi.

Li għamel tajjeb hu kien li kompla fejn ħallejna aħna, imma fis-sapjenza u l-għerf tiegħu, il-Kap ta' l- Oppożizzjoni ddeċieda li hu kien il-parrinu tas-suq tal-cruise liners u allura ma jista' jmerih ħadd.

Imbagħad għal dak li jirrigwarda l-yacht marinas jekk kien qed jirriferi għal dak li ried jagħmel f'Ħondoq ir- Rummien naħseb li l-Għawdxin kollha jirringrazzjawna li ma komplejniex bi proġett bażwi bħal dak, imma jekk qed jalludi għall-proġett tal-Kottonera, li dwaru wkoll sab proċess mibdi u spiċċa rrokka fuqu u għarraq lill-gvern tiegħu miegħu, allura hija kwestjoni oħra.

Jekk l-Onor.

Sant jirnexxielu jifraħ u jiċċelebra bl-akbar disfatta politika ta' ħajtu hija affari tiegħu.

L-Onor.

Sant tkellem ukoll dwar it-tisbiħ ta' lokalitajiet u l-ftuħ ta' casino ġdid u hawnhekk fejn jien verament ngħid li l-predeċessuri tagħna għamlu passi tajbin.

Pero` għall-kritika tiegħu fid-dewmien ta' ċerti proġetti, lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni ngħidlu li l-għaġġla xi kultant iġġib magħha l-problemi u jekk jistaqsi lill-Onor.

Vella żgur li jinformah kemm ħallsu f'kumpens l-operaturi għaliex fis-sajf kien qed isir ħafna xogħol eċċ. Ħaġa oħra li jħobb isemmi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni hija t-tbagħbis fl- istatistika, imma filwaqt li l-istatistika li tkun turi li l-gvern f'ċerti oqsma ma tantx ikun mar tajjeb jew forsi jkun mar ħażin ukoll, jemminha għaliex tkun ġejja mis-sema, filwaqt li dik li tkun turi li mexjin tajjeb jew għamilna avvanz, fis-sapjenza u l-għerf tiegħu jgħid li hija mbagħbsa u ma jemminhiex.

U rrid ngħid li waħda minn dawn l-affarijiet kienet eżattament l-istatistika li għadni kif ikkwotajt dwar l-iljieli kif ukoll it-twissija li għamel is-COS fl-istess pubblikazzjoni tiegħu u fir-rapport li għadni kif qrajt.

L-Onor.

Sant qal ukoll li meta ħadem ir-ratio ta' kemm żdied it-turiżmu sab li dan żdied b'ritmu inqas milli żdied fi żmienhom.

Jekk inti tieħu l- paragun fuq sena għal dik it-tip ta' konklużjoni tista' tasal.

Jien niftakar fi żmien meta kien spiċċa l-Labour wara l-1987 fejn it-turiżmu kien tela' bi 18% u anke b'20% imma jien ma noqgħodx nipparaguna b'dan il- mod.

Il-paraguni trid tagħmilhom billi tieħu time span ta' għaxar snin u tara, per eżempju, jekk fl-aħħar sena t-turiżmu jkunx żdied bl-istess ritmu li jkun żdied bih fl-għaxar snin ta' qabel.

Jekk nagħmlu dan il-paragun għal din is-sena nsibu li mhux se jkun hemm żieda fiċ-ċifri u ngħid għaliex.

Ma nistgħux nibqgħu nħarsu lejn il-prodott biss - jien naf li għandna nuqqasijiet fil-prodott u kif qal l-Onor.

Vella nixba nħanbaq, ngħajjat, nixxenja u anke nagħmel mossi fil-pubbliku biex kulħadd ikun iktar aware li għandna bżonn intejbu l-prodott - imma rridu naraw x'fatturi barranin kien hemm li kkontribwixxew għan-nuqqas li kellna.

Il-mod li tkellem bih il- Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa ta' xi ħadd li għalih dawn l-affarijiet ma jeżistux, jara biss il-premessi tiegħu u jinsa l-affarijiet li ġraw.

L- iktar ħaġa li ma titwemminx li qal hija li t-turiżmu sejjer tajjeb fil- qasam ta' l-impjiegi għaliex gvern Laburista bena l-lukandi.

Imma din min daħħalhielu f'moħħu?

Lil min irid ibellagħha din il-ħrafa?

Possibbli li l-Onor.

Sant ma jafx li l-proġetti tal-Corinthia San Ġorġ, tal-yacht marina, tar-Radisson, tal-Hilton, tal-Waterfront, tal-Westin u ta' San Lawrenz kienu ilhom ġejjin mill-bidu tad-disgħinijiet meta jien kont responsabbli mit-turiżmu!

Ma jiftakarx l-Onor.

Sant kemm ikkumbattew u ġġieldu kontra li jingħataw artijiet bi prezz issussidjat biex jinbnew lukandi?

Ma jiftakarx kemm ikkritikawni għaliex kont inħalli li jinbnew biss lukandi 5-Star?

Mingħajr lukandi fejn konna se nraqqdu lid-delegati tal-Euro-Mediterranean Conference li dejjem jiftaħar biha?

L-Onor.

Sant jaf li l-konferenza saret f'Malta għaliex konna kapaċi nilqgħu id-delegati.

Kieku ma kellniex lukandi 5-Star tajbin, kieku l-konferenza kienet issir band'oħra.

Dik hija l-verita`.

Sur President, jiena ma nafx x'ried ifisser l-Onor.

Sant meta qal li għandna ministru b'idejh tat-tiben.

Hawn min għandu idejh ta' l-azzar u hawn min għandu idejh tal-ħadid, pero` għall-grazzja t'Alla l-unika ħaġa li ma jistax jgħid li għandi hija jdejja mċappsin għalkemm uħud minn sħabu ppruvaw jgħidu dan ukoll u 'l quddiem niġi għaliha.

Qalilna wkoll li aħna nqisu t-turiżmu bħala s-Cinderella.

Din għalija hija gidba li tiġi mxejna bil-fatti anke billi wieħed sempliċement iħares lejn il-budget ta' din is- sena.

Qatt daqs dawn is-sentejn - fil-fatt irrikonoxxiha anke l-Onor.

Vella - ma ġew allokati daqstant flus biex it-turiżmu jiġġenera aktar negozju, aktar impjiegi u aktar dħul.

Mhux talli t-turiżmu ma qisniehx bħala s- Cinderella talli stmajnieh ta' prinċipessa u ddotajnih b'miljuni kbar kif tassew jixraq lil bint ir-re.

L-Onor.

Sant qalilna wkoll li t-turiżmu staġna għaliex niżlet ir-rata ta' żieda fil-volum.

Waqa' l-ass!

Għalihom il-volum kien u għadu l-uniku kejl ta' suċċess.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jaf daqsi li din is-sena ma kenitx l-aktar sena faċli għat-turiżmu u jaf ukoll li ħlief għall-aħħar ġimgħat għall-grazzja t'Alla kien hawn il-paċi fil-Mediterran u għalhekk kulħadd kien miftuħ jikkompeti ma' xulxin.

Fl-akbar swieq tagħna, jiġifieri l-Ingilterra u l-Ġermanja, kien hemm domanda inqas u ħafna kapaċita` żejda u jekk jistaqsi lil sieħbu l-Onor.

Vella jgħidlu li anke Spanja marret ħażin.

L-Onor.

Sant jaf ukoll li operaturi kbar naqqsu l- programmi lejn Malta u tefgħuhom fejn għandhom aktar commitment ta' ajruplani u fejn għandhom investiment fil-lukandi, bħal fil-Greċja, fil- Baleari, fit-Turkija u f'Ċipru.

Żewġ fatturi oħra li għenu biex l- affarijiet ma jmorrux daqstant tajjeb kienu ż-żieda fil-prezz taż-żejt u d- djufija tal-Euro.

Minħabba dan ta' l-aħħar tlifna aktar minn 10% tas-suq u sibna ruħna żvantaġġati ħafna fil-mass market fejn jgħodd ħafna l-livell tal-prezz.

Minkejja li l-Onor.

Sant jaf li l-ebda wieħed minn dawn il- fatturi ma jiddependi mill-gvern, xorta ma jgħidux għaliex ma jaqbillux.

Sur President, minkejja dawn il-fatturi negattivi kollha għandi l-pjaċir inħabbar li sa l-aħħar ta' din is-sena l-industrija tat-turiżmu se jirnexxilha żżomm il-kisbiet li għamlet is-sena l-oħra.

Il-probabbilta` hi li se jkun hemm tnaqqis f'dak li huwa volum u jista' jkun li jkun hemm tnaqqis marġinali wkoll f'affarijiet oħra, pero` wieħed dejjem irid jiftakar li allavolja s-sena 2000 m'hijiex se tkun tajba daqs l-1999, xorta waħda hija aħjar mis-snin li tant iffanfraw bihom meta kienu fil- gvern huma.

U allura minflok jittimbra din is-sena bħala waħda ta' staġnar u jtellef il-kuraġġ lil min tant stinka biex jegħleb l-isfidi tas-suq li ma jiddependux minnha, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni missu jissieħeb miegħi u jifraħ u jagħti prosit lil min ta sehmu biex din is-sena spiċċat rebbieħa fost ir-rebbeħin.

Jien minn hawnhekk nirringrazzja lil kulmin għen biex din is-sena t-turiżmu ma jmurx lura.

Ma nistax ngħid li għamilna xi avvanzi meraviljużi għaliex ħadd ma jemminni, kif ħadd ma jemmen lill-Onor Vella meta jgħid li kollox mar ħażin.

Sur President, li naqsu jsemmu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l-Onor Vella huwa x'kienu jagħmlu huma fiċ-ċirkostanzi tal-lum.

Naqsu jgħidulna x'viżjoni, pjani u strateġija jipproponu biex jegħlbu l-isfidi tas-sena 2001.

L-Onor.

Vella tana notice li kien se jgħid xi ħaġa fuq is-sena 2001 imma forsi ma kellux il-ħin - ikollu opportunita` darb'oħra f'din il-Kamra li jgħidilna - imma l-Kap ta' l-Oppożizzjoni beda d-diskors tiegħu fuq it- turiżmu u żgur li ma jistax jgħidilna li ma kellux ħin jgħidhom dawn l- affarijiet.

Minn dan kollu joħroġ li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jew tant hu maqtugħ mir-realta` - u m'iniex ngħid dawn l-affarijiet hawnhekk għaliex għandi l-privileġġ parlamentari imma għedthom barra u anke niktibhom - li ma jafx x'qed jiġri, jew qed ibati minn amnesija kbira u nesa l-fatti, jew inkella jaf x'qed jiġri, jaf il-fatti u qed idawwarhom u jbagħbashom tant li dak li qed jakkuża lil ħaddieħor bih qed jagħmlu hu.

L-Onor.

Vella fl-1 ta' Diċembru ħareġ stqarrija - jien smajtha biss fuq l- istazzjon tal-PBS u l-kopja li għandi m'għandhiex il-firma ta' l-Onor.

Vella - permezz tad-dipartiment tal-propaganda tal-Partit Laburista fejn fost affarijiet oħra qal tliet affarijiet li fl-opinjoni tiegħi ma missux qalhom.

L-ewwelnett ġab il-paraguni tan-numru ta' ljieli meta jaf, għaliex diġa` għedtha jien fil-pubbliku u qalha wkoll is-COS, li dan ma jistax isir, żeffen fin-nofs il-passiġġieri tal-cruiseliners meta jaf li lanqas meta kien ministru hu ma kellu responsabbilta` jew xi voce in capitolo f'dawn l-affarijiet ħlief fil-kabinett, u meta qabbel id-dħul per capita - ħaġa li reġa' għamilha llum - qal li d-dħul naqas bi Lm11.

Dan mhux veru u jien nistiednu jagħmel riferenza għal table 5.7 li hemm fl- economic survey li turi li d-dħul mhux bi Lm11 kull ras naqas imma b'inqas minn Lm5.

Fid-diskors tiegħu Onor. Vella tkellem ftit fuq il-djufija tal-Euro u jaf ukoll li żdiedu l-conference and incentive holidays u l-weekend breaks.

Huwa veru li meta tkun qed tagħmel repositioning, ristrutturar u tibdil fil- focus tat-turiżmu - affarijiet li ma jsirux minn ġurnata għall-oħra kif qal hu imma imma jrid ikun hemm proċess ongoing - jista' jiġri li jkollok nuqqas ta' ljieli, imma suppost ikollok revenue aħjar.

Fl-istqarrija tiegħu l-Onor.

Vella kompla jgħid li hemm disfatta fit-turiżmu, qagħda mwiegħra u li aħna qegħdin nippruvaw ngħattu r-riżultati negattivi li qed ikun hemm, imbagħad jiġi hawnhekk u jgħid li jien il-ħin kollu ngerger, il- ħin kollu nixxenja u nikkritika fejn għandna n-nuqqasijiet!

Jiena l- problemi tas-settur ma naħbihomx anzi nagħmilhom ċari għaliex irrid li n- nies ikunu jafu x'qed jiġri.

Irrid li n-nies jirrealizzaw li għandhom rwol fit-turiżmu u rridhom jagħtu l-kontribut tagħhom.

F'pajjiżna hawn 'il fuq minn 90% li jemmnu li t-turiżmu huwa essenzjali għall-pajjiż imma ma nafx kemm minnhom jaħsbu meta jkunu qed jagħmlu xi ħaġa li tħassar it-turiżmu.

Meta tkellem, l-Onor.

Vella ma tana l-ebda alternattiva.

Jien naraha bħala nuqqas ta' serjeta` li niġu hawnhekk nikkritikaw biex ngħidu li kkritikajna.

Hu jaf li fejn il-kritika tkun vera, nilqagħha u naħseb dwarha u anke nieħdu riżultati.

L-Onor.

Vella jaf ukoll li dak li jagħmel tajjeb ħaddieħor jiena nżommu u nipprova nibni fuqu għaliex dak li hu tajjeb, tajjeb, end of story.

Sur President, jekk wieħed iħares lejn r-riżultati - u nerġa' nidħol fuq il-kwestjoni tal-guest nights - naraw li għal dawn l-aħħar seba' snin kellna biss bejn 11 and 12 million guest nights.

Fl-opinjoni tiegħi dik hija sitwazzjoni ta' staġnar u nagħmlu x'nagħmlu donnu ma nistgħux ninqalgħu minnha.

Għalhekk huwa mportanti, kif għedt ukoll fil-konferenza annwali ta' l-MTA, li b'xi mod ninqalgħu minn din il-plateau.

Jiena nemmen li jekk ma nsibux mezz kif ninqalgħu m'għandna l-ebda tama għall-espansjoni kwanlitattiva u kwantitattiva sostanzjali, espansjoni li għandna bżonn anke għall-istess vijabilita` tal-lukandi li għandna u li se jkollna.

L-Onor.

Vella semmielna ħafna figuri imma figura li missu semmielna hija li fit-22 xahar li għamel ministru l-bord approva żieda ta' kważi 5,000 sodda u allura ma jistax joqgħod jitfa' t-tort fuq ħaddieħor għaliex is- sitwazzjoni fil-lukandi m'hijiex tajba.

Jien ngħid li n-numru ta' turisti li jżuruna - u hawnhekk fejn semmejt l-Unjoni Ewropea u nerġa' nsemmiha biex kulħadd jifhimni - jiddependi prinċipalment min-numru ta' aircraft seats għal Malta għaliex filwaqt li wieħed jista' jsuq mill-Ġermanja għar- Repubblika Ċeka, jew minn Spanja għal Franza, ma jistax jagħmel l-istess għal pajjiżna.

Aħna fis-sajf niddependu fuq il-catamaran u xi żewġ vapuretti li jaqsmu bejn Malta u Sqallija u matul is-sena kollha fuq it- trasport bl-ajru.

Allura bilfors li ċ-ċavetta qiegħda fin-numru ta' aircraft seats.

U allura s-sitwazzjoni hija kif se nsolvu din il-problema.

Jien ngħid li, allavolja għandna l-Alitalia, il-Lufthansa, is-Swiss Air u l-British Airways li jisservisjaw ir-rotta ta' Malta, l-unika linja ta' l- ajru li verament għandha l-interess ta' dan il-pajjiż hija l-Air Malta.

Mela ċ-ċavetta hija kif se nisganċaw lill-Air Malta mis-sitwazzjoni li tinsab fiha speċjalment fl-Ewropa.

L-Onor.

Jason Azzopardi għadu kemm semma' xi figuri f'dan ir-rigward imma jien irrid inżid ngħid li 84% tat-turisti tagħna jiġu mill-Ewropa, jiġifieri dawn huma l-iktar swieq importanti tagħna.

Bħalissa m'aħniex membri ta' l-Unjoni Ewropea u l-Air Malta tinsab imxekkla b'ħafna air service agreements li jorbtuha u jżommuha milli tespandi u tgawdi l- benefiċċji li qed igawdu r-rivali tagħha.

B'Malta fl-Unjoni l-Air Malta tkun tista' tgawdi mill-benefiċċji tat-third package - naturalment mhux mill-ewwel tibda tgawdihom ħalli nitkellmu ċar - u almenu jkollha ċ-ċans li tkabbar il-potenzjal, ma tibqax tallaba ta' ħaddieħor kif inhi llum, u tkun tista' ittir bi dritt, tiġbor il-passiġġieri bi dritt u toffri servizzi bi dritt.

Nerġa' ngħid li ċ-ċavetta għall-espansjoni meħtieġa fit-turiżmu - u l-argument tiegħi hekk irid isir mhux kif ġie spjegat mill- Onor. Vella - sabiex din l-industrija tikber hija s-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

U f'dak il-kontest li jien għedt hekk mhux biex nirranġaw l- ambjent jew il-marketing.

Iċ-chances ta' espansjoni qiegħed biss fil-fatt li jkollna aktar liberalizzazzjoni fl-ajru.

Sur President, għedtha kemm-il darba f'din il-Kamra u anke ktibtha, li xi darba ta' l-oppożizzjoni għandhom jiġu hawnhekk u jgħidulna x'viżjoni għandhom huma għat-turiżmu mhux billi noqogħdu ngħajtu bl-islogan - għaliex issa slogan ħareġ mill-aħħar diskors tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni - ta' Svizzera fil-Mediterran.

Kif jaħsbu li għandha tinħall minn dan l-irbit l- Air Malta?

Hemm bżonn juruna kemm huma realisti u x'kienu jagħmlu f'ċirkostanzi simili biex l-industrija joffrulha suġġerimenti u anke element ta' leadership.

Jien ma ngħidx li l-Onor.

Vella ma jurix ftit element ta' leadership - anke llum urieh - imma x'inhi l-party policy?

Xi triq se jieħdu li aħna ma nistgħux neħduha?

Hawnhekk la nisimgħu xejn fuq realiżmu, la fuq viżjoni, la fuq leadership, la dwar soluzzjonjiet u lanqas dwar proposti alternattivi.

Kritika nisma' ħafna u hemm ċertu kritika li I take on board u anke nipprova nikkoreġi fejn ikun hemm xi ħaġa ħażina, imma jekk l-argumenti kollha jkunu mibnija fuq premessa żbaljata allura dik il- kritika ma tkunx treġi.

Imma issa ħalli nieqaf hawnhekk fuq dawn l- affarijiet u nsemmi xi ħaġa dwar il-miżuri strateġiċi li fil-fehma tiegħi se jkunu determinanti għar-repositioning u għar-ristrutturar ta' l- indusrtija, sewwa ta' dak li għandu x'jaqsam ma' promozzjoni, kif ukoll ta' dak li għandu x'jaqsam ma' l-iżvilupp tal-prodott, pjanifikazzjoni u riżorsi umani.

Kif nafu lkoll, din is-sena fil-vot kapitali tal-ministeru hemm Lm8.5 miljun ipprovduti għall-awtorita`.

Il-gvern iddeċieda li għas-sena 2001 lil din l-awtorita` - li l-Kap tal-Oppożiżjoni jgħidilna li nittrattawha ta' Cinderella - jipprovdiha bi Lm8.5 miljuni biex tagħmel promozzjoni, issaħħaħ ir-riżorsi umani u tagħmel il-progammi li jkollha bżonn u ntrabat ukoll li jgħaddilha l-istess ammont kull sena għat-tliet snin ta' wara.

U xi jfisser dan, Sur President?

L-ewwelnett ifisser li l-gvern qed jirrikonoxxi s-siwi u l-importanza tat-turizmu, it-tieni nett li l-gvern qed jirrikonoxxi li biex l-industija tista' titmexxa bis-serjeta` jenħtieġ ippjanar bil-quddiem, u t-tielet nett li l-gvern għandu stima kbira lejn kulmin jaħdem fit-turizmu.

Permezz ta' dawn il-flus illum l-MTA qiegħda fis-sitwazzjoni li tista' tippjana kampanji ta' marketing, ta' promozzjoni u ta' pubblicita` għat-tul u minn hawnhekk nista' nħabbar li l-MTA dalwaqt tinawgura uffiċċju ġdid ġewwa Brussels u beħsiebha tiftaħ ieħor fl-Isvizzera.

Għal dan il-għan qegħdin jissaħħu l-kampanji pubblicitarji u l-promozzjoni fis-swieq prinċipali u anke sekondarji.

Ta' min wieħed ifakkar ukoll li din iż-żieda ta' 48% fil-vot għal din l-industrija - u hawnhekk nerġgħu nipprovaw kemm m'hijiex is-Cinderella kif qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni - ġie fi żmien meta l-flus huma skarsi.

Dan ma ftehemniex fuqu fl-aħħar minuti imma ftehemna fuqu f'April li għadda għaliex kien hemm bżonn li l-MTA tkun taf x'se jkollha din is-sena u s-sena ta' wara biex tabilħaqq tkun tista' tippjana għat-tul.

Infakkar ukoll li apparti min hekk, l-MTA giet meħlusa mill-piz ta' kważi Lm3 miljun dejn li kellha l-NTOM li l-biċċa l-kbira tiegħu kien ġej mit-tħaddim tat-TOSS.

Jiġifieri altru li dan is-settur m'huwiex is-Cinderella.

Aħna m'għamilniex bħalma għamel il-gvern ta' qabel li wegħedha ċertu ammont imbagħad ma tahulhiex.

Dawn kienu qalu li kienu għamlu hekk għaliex dak iż-żmien is-sitwazzjoni tal-kambju kienet favorevoli, imma xorta waħda l-MTA wara kellha ġġorr il-pizijiet ta' l- NTOM, liema piżijiet ħfirnihomlha aħna.

Sur President, pedament importanti fl-industrija tat-turiżmu huwa l- isħubija li jrid ikun hemm bejn is-settur pubbliku u dak privat.

Kulħadd jaf li kważi n-nies kollha li tqiegħdu fil-boards u fid-direttorati ta' l- MTA ġejjin mis-settur privat.

Huwa importanti li l-expertise tal-privat jitħallat ma' dak pubbliku biex jekk forsi din is-sena skond l-Onor.

Vella l-affarijiet ma marrux tajjeb daqskemm xtaq hu, jien u kulħadd, is-sena d- dieħla, bl-għajnuna ta' kulħadd miċ-chairman 'l isfel, inkunu nistgħu nagħmlu avvanzi ikbar.

Pero` li huwa żgur hu li l-awtorita` fehmet - u hawnhekk forsi nirrispondi lill-Onor.

Vella - li trid tinżamm ċerta relattivita` bejn il-kontribut li jagħti s-settur pubbliku u l-kontribut li jagħti s-settur privat, u għalkemm kif għedt, l-awtorita` hija komposta kważi kollha mis-settur privat, jiena għandi proposta quddiemi għal żieda fil-kontribuzzjonijiet, liema proposta jiena lqajtha u se tiġi fis-seħħ fl- 2001.

Xtaqt pero` niċċara xi affarijiet.

L-ewwelnett il- kontribuzzjonijiet tas-settur privat ilhom ma jinbidlu mill-1984 u t-tieni nett, minn dak iż-żmien 'il hawn il-gvern żied il-kontribuzzjoni tiegħu b'aktar minn 17-il darba.

Irrid ngħid ukoll li dawn il-flus m'humiex sejrin fil-kaxxa ta' Malta imma sejrin fil-kaxxa ta' l-MTA biex din tkun tista' tkompli ssaħħaħ il-programm tagħha.

Aħna m'aħniex se nżidu l-ħlas tal-liċenzji, pero` wara 16-il sena l-privat se jiġi mitlub jagħmel kontribut akbar, ħaġa li anke l-inflazzjoni stess titlobha.

Fil-biċċa l- kbira tagħhom, dawn l-affarijiet ġew miftehma mar-rappreżentanti tas-settur privat.

Deċiżjoni strateġika oħra li ttieħdet matul is-sena u li kienet diffiċli imma neċessarja, kienet li ninqalgħu mis-sistema tas-TOSS safejn din tfisser ħlas ta' sussidji lill-operaturi Ingliżi.

Diġa` għedt u nerġa' ngħid li din il-kwalita` ta' state aid m'hijiex permessa fl-Unjoni Ewropea - din hija parti tad-diskors tiegħi li kienet ippreparata, voldieri ma kellix bżonn nistenna l-imbekkata ta' l-Onor.

Vella biex nerġa' nirrepetiha - u allura d-dħul ta' Malta fl-Unjoni jfisser li jkollna nżarmaw l-iskema.

Iċ-ċirkostanzi li ninsabu fihom l-aktar tort tad-dgħjufija tal-Euro u s- saħħa ta' l-isterlina wassluna sabiex naħsbu li aħjar inżarmaw l-iskema qabel ma l-din iżżarma lilna.

Imma jien qatt m'għedt li nfaqna Lm7 miljun jew it-Lm8 miljun imma għedt li biex inkunu verament kompetittivi u nieħdu in konsiderazzjoni l-iżvalutar tal-Euro, is-sitwazzjoni ta' l-inflazzjoni fis-swieq kollha kompetitturi tagħna u nagħmlu rata verament kompetittiva kien se jkollna nonfqu bejn Lm7 miljun u Lm8 miljun minflok il-ftit aktar mill-Lm4 miljun li qed nonfqu bħalissa.

Jiġifieri apparti mill-fatt li l- Ewropa ma taċċettahiex, anke kieku taċċettaha, il-verita` hi li kien se jkollna nwaqqfuha għaliex ma nistgħux naffordjawha.

Verita` oħra li rriżultatilna dwar it-TOSS meta ddiskutejna ma' l- operaturi sew kbar kif ukoll żgħar - anke jekk ma qaluhiex ċar u tond - kienet li anke dawk li ħadu s-sussidju ma applikawhiex f'roħs ta' btajjel lejn Malta.

M'hemmx dubju li meta din l-iskema ġiet introdotta kien hemm bżonnha u kienet salvat it-turiżmu għaliex dak iż-żmien kellna aktar minn 70% tat-turiżmu bbażat fuq is-suq Ingliż, iżda llum is-sitwazzjoni nbidlet.

Pero` xorta waħda m'hijiex se titneħħa ħesrem din l-iskema u bħala l-ewwel pass qed jiġi negozjat perijodu transitorju ma' l-Unjoni Ewropea li jista' jwassal sa l-2004 u fil-frattemp se titħaddem skema b'format differenti.

Minn sussidju fuq rata ta' kambju se naqilbu għal premju dirett lill- operaturi Ingliżi li parti minnu jkun performance-related, voldieri li jitħallas jekk it-tour operatur jilħaq it-targets miftehma.

Qed ngħid ukoll li qed noffru inċentiv ta' premju akbar lil dawk l-operaturi li jirnexxilhom ikabbru l-programmi tagħhom lejn Għawdex.

L-iskema se titħaddem bi ftehim kummerċjali one-to-one bejn l-awtorita` u kull operatur, jiddependi x'joffri l-operatur, x'għandna bżonn mingħandu u allura x'nistgħu naffordjaw li nagħtuh.

F'ħafna każi diġa` ntlaħaq ftehim, pero` ma' operaturi oħrajn bħal, per eżempju, t-Thomson għadna ma lħaqnix ftehim.

Lili qed jgħiduli li bil-ftehim jew mingħajru jidher li l-iskema qed tingħoġob tant li qed jgħidu li Thomson qed jippjanaw biex ikabbru l- programm tagħhom b'7,000 oħra għax-xitwa 2001-2002.

Jiena ngħid li dan huwa sinjal inkoraġġanti li jixhed il-ħidma ta' l-MTA li l-pubbliċita` kollha li saret fir-Renju Unit, inkluż dik fuq il-television - li se terġa' tirrepeti ruħha - u l-mijiet ta' ġurnalisti u aġenziji li ġibna Malta, fil- fatt qed tħalli l-frott.

Ċertament li ħalliet il-frott fis-sajf għaliex jien ngħid li peress li l-programmi kienu ilhom miftiehma li jaqtgħuhom minn xi 18-il xahar ilu, din ix-xitwa fil-fatt ġarrbu nuqqas u jirriżulta li f'Novembru se nibdew inħossu n-nuqqas mis-suq Ingliż.

Għalhekk nerġa' ngħid - kif qal ukoll l-Onor.

Vella - li jien qatt ma stajt nifhem għaliex qed nonfqu tliet kwarti mill-budget tagħna fuq terz jew kwart tat-turisti li jiġu.

Jiena ngħid li ma kenitx deċiżjoni faċli li nneħħu l-iskema tat-TOSS imma we had to bite the bullet u ħadniha.

U meta ngħid "ħadniha", insostni s-sehem u l-appoġġ ta' l-għaqdiet prinċipali fil- qasam tat-turiżmu.

Irridu niftakru wkoll - din għadu kif qalha l-Onor.

Jason Azzopardi - li kif Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea, id-departure tax ogħla li timponi l-Ingilterra fuq il-pajjiżi li m'humiex fl-Unjoni Ewropea, minn April li ġej se togħla u bi sħubija ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea l-prezzijiet ta' pakkett ta' btala mill-Ingilterra lejn Malta jonqsu b'minimu ta' £15 u b'massimu ta' £35.

Jiena ngħid li din ukoll hija raġuni valida li se jikkunsidraw l-operaturi turistiċi meta jiġu biex jitfgħu l-vot tagħhom fir-referendum għal sħubija fl-Ewropa.

Pass ieħor importanti li ħadna kien il-ftehim li ntlaħaq ma' l-awtorita` ta' l-ippjanar dwar l-ipproċessar ta' applikazzjoni ta' żvilupp ta' proġetti.

Aħna nikkalkulaw li quddiem il-planning authority hemm madwar Lm40 miljun f'valur ta' proġetti għal żvilupp fit-turiżmu u m'iniex qed nitkellem biss fuq lukandi imma anke fuq golf courses li naf li ġie ppreżentat l-EIA ta' tnejn minnhom.

Jiena lanqas ngħid li l-fatt li t- turiżmu issa se jkollu vuċi bilfors iridu jgħaddu dawn il-proġetti kollha, anzi ngħid li wieħed irid joqgħod attent xi proġetti jawtorizza u ma jawtorizzax, pero` dan huwa ftehim li wasal għaliex l-awtorita` ta' l- ippjanar irrealizzat li ma kellhiex l-expertise fit-turiżmu u allura meta ġiet biex tieħu d-deċiżjonijiet stiednet lill-MTA u lill-esperti tat- turiżmu biex jgħinuha tieħu deċiżjoni nformata.

Jiena nerġa' nieħu l- okkażjoni sabiex minn hawnhekk nirringrazzja liċ-chairman tal-planning authority u lil sħabu tal-koperazzjoni.

Mal-planning authority ħadna ħafna deċiżjonijiet oħra li għalkemm ħafna nies jaħsbu li huma żgħar għandhom effett aktar wiesa'.

Insemmi, per eżempju, il-projbizzjoni ta' xogħol daparti tal-gvern f'lokalijiet turistiċi fix-xhur tas-sajf, li l-kuntratturi privati ma jibdewx jaħdmu qabel id-9.00 a.m. u jieqfu fis-7.00 p.m. u li ma jkunx permess ix-xogħol ta' kostruzzjoni fil-festi u fil-Ħdud.

Mal-planning authority ikollaborajna wkoll fuq diversi proġetti bħal, per eżempju, il-brief tal- White Rocks fejn iż-żieda ta' sodod ħdejn dak li kien hemm se jkun moderat iżda l-bidla u t-tiġdid tal-prodott se jkun sostanzjali.

Kif wegħedna mexjin bi proċess trasparenti u f'kull stadju d-dokumentazzjoni qiegħda miftuħa għall-iskrutinju pubbliku u bħalissa wasalna fi stadju li niddiskutu l-kondizzjoni tal-bid bond mal-Konsorzju San Andrea.

Sur President, li huwa stramb huwa kif meta bdew in-negozjati mas-SIVA, l- oppożizzjoni qajmet ħafna plejtu u issa waqgħet fil-muta.

Kien hemm min għamel insinwazzjonijiet ta' kull xorta, saħansitra kellna minn qal li beħsiebu jiżvela kollox għaliex jaf kollox u waqgħu fl-agħar abbissi.

U min isegwi il-programm immexxi mill-Viċi President tal-Partit Laburista - li jien ngħidlu "katusa tad-drenaġġ" - jaf li dan qal li kien qed ixomm l- irwejjaħ tal-korruzzjoni u tat-tbagħbis.

Min jaf kienx qed ixomm l- irwejjaħ li kien qed jagħmel huwa stess!

Kellna oppożizzjoni li talbet inkjesti meta mingħajr ebda skruplu laqgħet għandha dokumenti misruqa u sserviet bihom.

Wara li skwalifikajna l-ewwel konsorzju għaliex dehrilna li l-offerta ma kenitx skond is-sejħa waqa' silenzju perfett.

Min jaf għaliex waqa' dan is-silenzju?

Kulma naf hu li kien hemm min ipprova jħammiġni bit-tajn tal-kalunji, imma minflok ħamġu lili t-tajn weħel ma' jdejhom.

Mal-planning authority ħidma wkoll fuq il-marine aquarium tal-Qawra u hekk kif tissolva problema żgħira dwar proprjeta` ta' roqgħa art, il- proġett jinħareġ bl-offerti.

Ħdima wkoll dwar il-proġett ta' l-estensjoni tar-ramla ta' San Ġorġ.

Issa tlesta l-EIA u qed nistennew ir-reazzjoni ta' l-istess planning authority.

Ma' l-approvazzjoni tiegħu beħsiebna nvaraw private finance initative biex filwaqt li l-proġett jibqa' fid-dominju pubbliku - ngħid minn hawnhekk li m'aħniex se nagħtu beach concessions - jinħadem u jiġi ffinanzjat mill-privat.

Kelli okkażjoni nitkellem ma' ħafna nies li għandhom interess f'dik il-lokalita` u għandi l-pjaċir ngħid li unanimament qablu u jridu jidħlu għal dan il-proġett.

Mal-planning authority ikkollaborajna wkoll fit-tourism topic study kif ukoll mal-carrying capacity study liema studju wassalna biex nagħżlu xenarju li jaħseb għal żvilupp kontrollat u wassalna wkoll sabiex nadottaw bħala strateġija u nħaddmu politika li timmira għal żvilupp sostenibbli.

Huwa għalhekk - hawnhekk forsi nagħti risposta għal dak li qal l-Onor.

Vella - li taħt l-Investment Promotion Act li għadu kif ġie ppubblikat l- ġimgħa li għaddiet, m'aħniex se nintroduċu inċentivi għal bini ta' lukandi imma minflok l-inċentivi li se nipproponu se jiċċentraw fuq żvilupp ta' faċilijiet, proġetti ambjentali ta' tisħiħ u oħrajn li jsaħħu t- tradizzjonijiet u l-identita` nazzjonali tagħna.

L-Onor.

Vella qal li ma jaħsibx li l-kumitat inter-ministerjali huwa importanti.

Jien naħseb li dan anzi huwa importanti ħafna għaliex meta tgħid kumitat ministerjali ma jfissirx li jkollok kumitat tal-ministri imma kumitat b'rappreżentanza minn kull ministeru.

Jien m'iniex se noqgħod nelenka x-xogħol li jagħmel dan il-kumitat għaliex jirriżulta mir-rapport tiegħi pero` rrid ngħid li s-sena d-dieħla fuq dak li ħareġ beħsiebna nvaraw programm ta' titjib bażiku għal Paceville.

Rigward l-ITS irrid ngħid ukoll li fil-qasam tar-riżorsi umani - fejn apparti l-ITS li jieħu ħsieb it-taħriġ twaqqaf ukoll id-direttorat ta' l- MTA - ninsab f'sitwazzjoni li nħabbar l-ewwel riżultat ta' survey jew tracer study li qiegħed isir mill-istess ITS.

Fl-istess ħin l-MTA qed tħejji manpower audit ta' ħteġijiet ta' l-industrija għas-snin li ġejjin.

Mit-tracer study li għadni kif semmejt irriżulta li 65% ta' l-istudenti li ggradwaw mill-ITS mill-1988 sal-lum għadhom jaħdmu f'din l-industrija.

Irrid ngħid li dan jipparaguna tajjeb ħafna ma' dak li qed jiġri fl-Ewropa fejn jibqgħu biss bejn 20% u 25% ta' dawk kollha li jiggradwaw jew jgħaddu ż-żmien ta' l-apprentistat.

Tkellem u kiteb ukoll l-Onor.

Bartolo dwar li mhux kulmin huwa kkwalifikat isib post fl-ITS.

Sfortunatament din hija verita` llum daqskemm kienet verita` fi żmienhom u għalkemm il-korsijiet kollha jkunu oversubscribed, dak tal-food and beverage service ma jkunx.

Din hija sitwazzjoni analoga li teżisti fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea u tant hemm skarsezza ta' ħaddiema f'din il-kategorija li fis-sajf l-industrija tuża l- istudenti universitarji u nies mingħajr training u fil-fatt tinsab imħassba dwar il-ġejjieni.

Dan ifisser dak li għadu kemm qal l-Onor.

Jason Azzopardi, jiġifieri li min qed ibeżża' lill-ħaddiema Maltin li ġejjin xi dulluvju ħaddiema barranin hawn Malta biex jeħdulhom posthom fit-turiżmu, qed jigdeb.

Fil-fatt bid-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea iċ-chances huma li jkun hemm ħafna Maltin li jsiefru biex jaqilgħu aktar milli jkun hemm barranin li jiġu hawnhekk għaliex lanqas fil-pajjiżi Ewropej fejn għandhom pagi aktar għoljin m'għandhom biżżejjed ħaddiema.

Wieħed irid ifakkar hawnhekk li l-ITS tilef ir-rikonoxximent ta' l- universita` għaliex kienu naqsu l-kwalifiki biex wieħed jidħol f'ċerti korsijiet ta' l-ITS.

Issa li solvejna l-problema li kienet inqalgħet fi żmien l-interim board - dan il-bord għamel it-tajjeb imma anke t-tajjeb li għamel kien fi stat ta' illegalita` għaliex tawh id-dritt li jkun eżekuttiv u rrid ngħid ukoll li ħafna mit-tajjeb għamlu Mr Pinchbeck li llum ħa promotion u jekk niftakar sew mar il-Kajr - qegħdin nitkellmu ma' l- universita` sabiex nintroduċu kors stand alone dwar it-turiżmu biss.

Dan mhux se jkun xi pass ieħor wara li tispiċċa l-kors fl-ITS imma fil-fatt huwa kors tat-turiżmu għalih.

Jiena ngħid li l-pajjiż għandu bżonn ta' gradwati bħal dawn, sew biex jaħdmu mal-gvern, sew biex jaħdmu ma' l-industrija kif ukoll biex jaħdmu ma' accountants għaliex aktar ma jkun hemm expertise dwar it-turiżmu aktar aħjar għall-industrija kollha.

Kif għadu kif semma l-Onor.

Vella, wara dan iż-żmien kollu issa għandha direttur ġenerali fl-ITS u minn dak li qed nisma' dan daħal għax-xogħol b'serjeta` kbira u l-ħidma diġa` qed tagħti riżultat.

Għall-bidu ta' din il-leġislatura kien hemm biżgħa kbira għaliex bdew jaħsbu li kont se nwaqqa' l-complement ta' l-istudenti għaliex għamilna d- dħul daqsxejn aktar iebes, pero` nieħu pjaċir ngħid li f'dawn l-aħħar sentejn naqset ir-rata tad-dropouts.

Waħda mir-raġunijiet għad-dropouts li kien qed ikun hemm kienet li l-istudenti ma kenux ikunu kwalifikati biżżejjed biex jidħlu għall-korsijiet.

Bħalissa hemm madwar 130 student jew studenta fuq placement barra minn Malta filwaqt li l-popolazzjoni studenteska fil-korsijiet kollha full-time f'Malta hija ta' 636.

Barra minn hekk l-ITS toffri wkoll korsijiet part-time għan-nies li qegħdin fl- industrija.

Issa ħalli ngħid kelmtejn dwar l-awtorita`.

Diġa` għedt li mhux se ngħid ħafna dwar din għaliex se jkollna opportunita` niddiskutu l-awtorita` per se meta naslu biex niddiskutu l- estimi tagħha s-sena d-dieħla, imma jien ngħid li x-xogħol ewlieni ta' l- MTA kien li tħejji a three-year plan.

U l-Onor.

Vella ma jistax jgħid li ma jafx x'inhi t-three-year plan għaliex għandu kopja, kif għandu kopja l- Kap ta' l-Oppożizzjoni u kulħadd, u min m'għandux jista' jġib waħda.

Issa jekk ma taqbilx mal-pjan hija kwestjoni oħra, imma ħadd ma jista' jgħid li m'hemmx pjan.

Irrid ngħid li 3% increase rajtha daqsxejn ottimista - kien hemm min riedu 10% ukoll; xi kultant jaħsbu li t-turisti bħal meta taqta' l- frott mis-siġar - u ma ntlaħaqx it-target.

Kif għedt kien hemm ħafna raġunijiet għal dan, pero` ħafna mill-għanijiet li stabbilixxiet għas-sena 2000 l-awtorita` fil-fatt laħqithom.

L-awtorita` ħejjiet kampanji pubbliċitarji mmirati lejn il-pubbliku Malti li kienu importanti ħafna u, meta tkejjel l-effett, ħareġ li 99.3% tal- poplu jifhem u jaqbel li t-turiżmu huwa neċessarju għall-pajjiż.

Jiena nappella lil dawk id-99.3% sabiex dak li jgħidu li jaqblu dwaru jagħmluh fil-prattika.

B'hekk ikunu jistgħu jgħinu lill-industrija tat-turiżmu ħalli jkun hemm titjib fil-prodott anke mil-lat ta' awareness.

Apparti mill-kampannji pubbliċitarji fis-suq Ingliż, l-MTA għamlet kampanji f'ħafna swieq oħra u għal darba, darbtejn f'Malta u darb'oħra f'Għawdex ospitajna programmi bħal, per eżempju, "La Domenica del vilaggio", "Sereno variabile", "Miss World", Miss Switzerland u żaru Malta u Għawdex 600 ġurnalista.

L-MTA ħadet sehem ukoll f'79 fiera fi 23 pajjiż differenti.

It-taqsimiet ta' l-ispecial interest u tal-conference and incentive qed jagħtu riżultati tajbin u issa l-awtorita` qed tħejji sabiex ikollna website ġdid li bi żmien ikun jista' jiġi utilizzat anke biex ikollna booking on line.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' prodott, naħseb l-iżjed ħaġa li spikkat kienet il-pubblikazzjoni ta' manual għas-settur ta' l- akkomodazzjoni bi tħejjija għar-riklassifikazzjoni tas-settur u għal dak li għandu x'jaqsam mar-riżorsi umani naħseb li l-fatt li l-MTA introduċiet quality assured għen biex jogħla l-kwalita` tal-prodott u tas-servizz.

L- MTA ħejjiet ukoll skema ta' sussidju biex tgħin lill-operaturi lokali u qed tagħmel ukoll human resource audit.

Kmieni s-sena d-dieħla se jitwaqqaf id-direttorat ta' l-infurzar u, kif kelli okkażjoni ngħid meta ndirizzajt il-konferenza tal-Malta tourism authority, għall-bidu l-metodu li se jiġi applikat se jenfasizza l-aktar l- aspett edukattiv milli dak korrettorju.

Iżda nwissi li nuqqasijiet ripetuti bilfors jiġbdu konsegwenzi iebsin u dawn jistgħu jinkludu wkoll l- għeluq ta' stabbilimenti.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-HCEB, il- phasing-in għadu qed jittieħed b'ċertu pass iktar gradwali milli wieħed kien jaħseb - u naħseb importanti li nagħmlu hekk - imma naħseb li din is- sena l-bord jerġa' jitwaqqaf sakemm ikun hemm bżonnu u jibqgħu fis-seħħ il- liġijiet ukoll.

Però sadanittant il-bord se jiddelega ċertu xogħol lid- direttorat ta' l-MTA skond il-każ.

Matul is-sena ġew imfasslin ir- regolamenti dwar il-package travel u t-timeshare.

Qed nitkellem issa dwar l-Unjoni Ewropea u dak li għandu x'jaqsam mal-compliance man-national plan for the adoption of the acquis, u fejn jirrigwarda t-turiżmu, safejn naf jien, qdejna d-dmirijiet kollha li kellna nagħmlu.

Però matul din is-sena nirċievu ż-żewġ rapporti dwar l-impatt tas-sħubija fuq is-settur ta' l- akkomodazzjoni, l-aġenziji ta' l-ivvjaġġar u l-professjoni tal-gwidi.

Illejla se jitkellem l-Onor.

Refalo dwar Għawdex u jien ċert li l- ministru għal Għawdex titkellem hi wkoll dwar il-qasam tat-turiżmu.

Però rrid ngħid li, apparti mill-premium li qed nagħtu għal aktar turiżmu lejn Għawdex fis-suq Ingliż, saret kampanja speċifika biex tħajjar żgħażagħ jidħlu għal karrieri fit-turiżmu.

Il-fergħa ta' l-ITS qed tagħti kontribut siewi, hemm relazzjonijiet tajbin mal-Gozo tourism association u tista' tgħid li kull ġurnalist li jiġi Malta neħduh Għawdex ukoll u hemm każi fejn neħduhom Għawdex biss u mhux Malta.

Għal dak li għandu x'jaqsam mat-timeshare intlaħaq ftehim ma' l- asoċjazzjoni tat-timeshare dwar l-imġiba ta' l-OPCs, kif ukoll dwar żieda fir-rata ta' kontribuzzjonijiet li jitħallsu lill-MTA.

Fuq il-cruise lining, kif għedt, turiżmu m'għandux responsabbiltà għall-cruise lining, imma fil-fatt għandna interess f'dik l-attività, u konna strumentali li ħajjarna lil Nouvelle Frontière, jibbażaw il-vapur Van Gogh hawn Malta fis- sajf li għadda.

Għandi l-pjaċir ngħid li fl-aħħar laqgħa li kelli mad- diriġenti tan-Nouvelle Frontière, dawn ikkonfermaw li għas-sena d-dieħla l- vapur Van Gogh se juża l-port tal-Belt bħala l-home base tiegħu.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' permessi ta' xogħol qed issir attenzjoni ħafna aktar u introduċejna ċerti policies ġodda, inklużi dawk għall- barranin biex jaħdmu fi stabilimenti Asjatiċi.

Dan li semmejt huwa ftit mill-ħafna li irnexxielna nwettqu matul din is-sena.

Jien nieħu okkażjoni biex nerġa' nirringrazzja lil kulmin ikkollabora miegħi, mill-kbir saż- żgħir, u ta sehmu biex f'sena li ma kenitx faċli, l-industrija rnexxielha tikkonsolida l-kisbiet għall-1999.

Fil-fatt din is-sena l-industrija - mhux se noqgħod ngħid jiena jew l-MTA jew il-ministeru - wriet li mhux magħmula mill-baħrin tal-bnazzi.

Ħdimna biex għelibna l-isfidi, però t- training ta' din is-sena se jservina tajjeb għaliex se jkollna naħdmu ħafna u ħafna aktar matul l-2001.

Xi ħaġa li ma semmietx, u ma tissemma minn ħadd, hija l-effett tal- globalizzazzjoni fuq l-industrija u kif tolqot lil Malta.

Min qatt kien jobsor li ġgant Ġermaniż bħal Pruessag kien se jiblagħlek l-ikbar tour operator Ingliż Thomson Holidays.

Min qatt ħaseb li l-Frosch Touristik, kumpannija responsabbli li kienet iġġorr lejn Malta aktar minn nofs it- turisti Ġermaniżi kellha tiġi salvata minn kważi falliment, minn kumpannija Ingliża, l-Air Tours, li hija wkoll tilfet ħafna mill-valur tagħha fl- istock exchange ta' Londra.

Is-sena li għaddiet ħajjarna lejn Malta l-kumpannija bl-akbar xibka ta' distribuzzjoni Franċiża, il-Havas u kellna żaqqna mimlija li se jkollna iktar saħħa fi Franza.

Imma x'ġara?

Il-Havas inxtrat minn Neckermann u l- ewwel ħaġa li għamlu dawn kienet li naqqsu ħafna destinazzjonijiet, waħda minnhom Malta għaliex kienet għadha ma taħdimx Malta, allura ma kienx hemm production.

Dawn l-affarijiet jiġrulek u trid tieħu t-tajjeb u l-ħażin.

Irrid ngħid ukoll li matul din is-sena n-Nouvelle Frontière kellha staġun mill-aqwa lejn Malta, u issa nxtrat mit-TUI, li huma Ġermaniżi wkoll, u x'se jiġri eżattament ma nafux, allavolja bil-kuntatti li jsiru f'kull livell, mill-ministeru, mill-MTA u mill-uffiċċju ta' barra, wieħed jipprova jagħmel minn kollox biex Malta tkun qiegħda f'sitwazzjoni aħjar.

Kif intlaqtet Malta jintlaqtu destinazzjonijiet oħrajn.

Per eżempju, Frosch mhux se jibqgħu jagħmlu tours lejn Malta nhar ta' Ħamis, imma l-Ħadd biss.

Tista' tgħid li qatgħu xi 40,000 mill-programm, però f'destinazzjonijiet oħra qatgħu iktar min-nofs u ħarġu minn destinazzjonijiet oħra.

Dawn huma fil-fatt ħafna mill-effetti negattivi immedjati tal- globalizzazzjoni fl-industrija tat-turiżmu.

Hemm bżonn li l-pubbliku u dan il-parlament ikun jaf li ċerti affarijiet li qed jiġru fil-pajjiż, ħadd ma jista' jagħmel xejn dwarhom.

Kulma nistgħu nagħmlu hu li nieħdu l- benefiċċji u nipprovaw nirkbu biex nieħdu mir-riħ tagħhom.

Però fuq dan, nerġa' ngħid, li l-oppożizzjoni baqgħet muta.

Ma titkellimx fuq il- globalizzazzjoni u fuq x'inhu jiġri barra, ma qalitx li dak li qed jiġri Malta qed jiġri riżultat ta' dak li qed jiġri barra.

L-oppożizzjoni taħseb li jekk ma titkellimx ħadd ma jkun jaf, u jekk wieħed ma jkunx jaf aħjar għaliex tista' dejjem tikkritika u twaħħal fil-gvern.

Sur President, l-Oppożizzjoni moħħha biex tgħid li l-gvern irid jidħol fl- Unjoni Ewropea akkost ta' kollox, però jiena ngħid li fit-turiżmu importanti li akkost ta' kollox nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Jien kelli okkażjoni nwieġeb kemm jista' jkun għad-diskorsi ta' l-Onor.

Vella, kif ukoll tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

M'iniex se noqgħod nikkwota x'jgħidu l- organizzazzjonijiet tat-turiżmu fuqi, fuq il-ministeru u fuq l-MTA u li qaluh pubbliku.

Jien ovvjament nieħu sodisfazzjon, imm mhux se jkabbruli rasi billi jgħidu dawn l-affarijiet.

Jiena nipprova kemm jista' jkun nżomm saqajja fl-art, però jekk irridu s-serjetà rridu nikkwotaw kollox u mhux parti mill-istorja.

Jiena qed ngħid li s-sena 2000 ma kenitx sena tajba daqskemm xtaqna u semmejt ir-raġunijiet ukoll.

Però, meta wieħed ikun qed jitkellem fuq is-suġġett irid ikun iktar bilanċjat u ma jsemmix l-ikrah biss.

Jien insemmi l-ikrah kif ukoll is-sabiħ għaliex inkella ma nitwemminx.

Sur President, se nagħmel l-aħħar appell lil din il-Kamra, lil kulħadd, lill-media li ssegwi, u lill-oppożizzjoni, li kulħadd irid jagħraf li d- dinja qed tinbidel u li kieku ma ħadniex ħsieb nirristrutturaw ruħna fuq is- suq, minflok wasalna biex ikkonsolidajna l-kisbet ta' l-1999 konna nsibu ruħna mkaxkrin mill-kurrent, kif tkaxkar ħaddieħor.

Iktar milli x'ġara fis- sena 2000 naħseb li importanti li wieħed jistenna x'se jiġri fis-sena 2001.

Jiena smajt lill-Onor.

Vella li forsi ma kellux ħin jespandi fuq is- suġġett, però ċertament li b'dak li qed naraw bħalissa, inkunu morna tajjeb fis-sena 2001 jekk noqorbu r-riżultati ta' din is-sena.

Sur President, irridu nagħmlu tajjeb, b'xi mod, għat-telf ta' xi kważi 40,000 li se nġarrbu mill-Ġermanija, u għal xi nuqqas ta' 10,000 mis-suq Ingliż fix-xitwa.

Kif għedt jien, diġà bdejna nħossuh, imma dawn mhux affarijiet li jiddependu mill-prodott imma jiddependi ħafna mill-bottom lines ta' l-operaturi barranin.

Biex nirkupraw jeħtieġ li nkomplu naħdmu u nxammru, kif għadu kif ikkwotani l-Onor.

Vella, u l-MTA u l-ministeru taw il-lead billi rrinforzaw l-attività fuq is-sorsi kollha tagħna.

Tul l- 2001 se naħdmu bi pjan strateġiku tal-MTA u nikkonkludi billi nirringrazzja lil kulħadd ta' l-attenzjoni u nittama li sena oħra jkollna sena almenu tajba daqs din is-sena.

Ma kenitx xi sena spettakolari imma ċertament mhux sena ħażina daqskemm pinġew in-naħa l-oħra.

Grazzi ħafna, Sur President.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda għal Vot 32, kif imressqa mill- Onor. Karmenu Vella.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra, skond il-mozzjoni ta' proċedura.

Il-Kumitat ġie sospiż fin-12.31 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- emenda għal Vot 32, kif imressqa mill-Onor.

Karmenu Vella.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 27

L-Onor. |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Debono Grech Joe |Vella George | | |Vella Karmenu |

KONTRA: 31

L-Onor

|Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Vassallo Edwin | |Pierre | | |Frendo Michael |Vella John | |Galea Censu |Zammit Ninu | | |Zammit Dimech | | |Francis |

L-emenda ma għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Issa se npoġġi l-mistoqsija fuq il-Voti tal-Ministeru tat-Turiżmu.

Il-mistoqsija hi

VOT 32 - MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,783,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 32 - Ministeru għat-Turżmu, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 32 għaddiet.

VOT VI - MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 8,928,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VI - Ministeru għat-Turiżmu, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi {enerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot VI għaddiet.

Fis-12.39 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li r-Riżoluzzjonijiet taħt Voti 32 u VI ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Insejjaħ issa lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lejla, il-Ħamis 7 ta' Diċembru, 2000 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista

Estimi Ġenerali 2001

L-Għaxar Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru għal Għawdex

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, 7 ta' Diċembru, 2000 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fis-12.41 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija, skond il- Mozzjoni ta' Proċedura Nru 172.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

UNIVERSITA' - CLEANER TECHNOLOGY CENTRE

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid kemm ilu mwaqqaf il-cleaner technology centre fl-Universita' Tal-Qroqq?

Jista' l-Ministru jgħid fuq linji ġenerali, x'informazzjoni dwar materji ambjentali wassal lill-industrija f'dawn l-aħħar snin?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-cleaner technology centre twaqqaf fl-1993.

F'dawn l-aħħar snin, iċ-ċentru pprovda servizz ta' pariri lill-industrija fuq disposal ta' skart u ekonomija fl-użu ta' materjal u energija.

Iċ- ċentru dan għamlu l-aktar permezz ta' l-organizazzjoni ta' konferenzi u seminars u l-pubblikazzjoni ta' pamphlets.

TOROQ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: M'hemm xejn x'inżid fuq ir-risposta mogħtija għal mistoqsija parlamentari nru.

DELIMARA - POWER STATION

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għan- nefqa kapitali.

Jekk dan huwa l-każ, l-informazzjoni hija kif gej:

L-ewwel fażi u kull xogħol ta' inġinerija civili: Lm57,972,688

Iż-żewġ turbini tal-gass Fażi IIA: Lm10,470,783

L-impjanta tal-combined cycle Fażi IIB: Lm30,083,270

Ħwienet tax-xogħol u ufficini, tagħmir, apparat, strumenti ecc.: Lm43,546

Din in-nefqa tkopri l-perijodu mill-bidu tal-proġett sal-31 ta' Awissu 2000.

FIFTH PROVISIONAL WORLD PARLIAMENT - DELEGAT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid x'passi ġew meħuda dwar ittra li ġiet mibgħuta lill-Gvern ta' Malta dwar delegat mill-Uganda li kien ser jattendi l-Fifth Provisional World Parliament?

X'inhi r-raġuni li ġie miżmum erba' sigħat u nofs fl- ajruport?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li malli l-ittra mibgħuta lill-Gvern ta` Malta ġiet riferuta lill-pulizija, mill-ewwel saru l- investigazzjonijiet dwar l-allegazzjonijiet fl-ittra msemmija.

Irriżulta illi l-pulizija ta` l-immigrazzjoni kellha kull raġuni li din il-persuna tinżamm sakemm sar l-istħarriġ meħtieġ biex jiġi żgurat li dan kien passiġġier bona fede, speċjalment meta dan wasal fil-ġurnata meta l- konferenza kellha tispiċċa.

Fil-fatt irriżulta li din il-persuna, li kellha fondi limitati biex issostni lilha nnifisha waqt li kienet ser iddum Malta, damet l-ajruport mhux aktar minn 90 minuta.

KUNTRATTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw kuntratti fl-1999 u 2000?

Ta' xiex kienu, kemm kienet in-nefqa f'kull każ u min kien fil-kumitat ta' l-għażla?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nitlob l-Onor.

Membru jispeċifika għal liema tip ta' kuntratti qed jirriferi.

Jekk ir-riferenza hi għal kollox, allura jeħtieġ ħafna żmien u t-tagħrif mitlub jinġabar skond l-esiġenzi u l-prioritajiet tad-dipartimenti konċernati biex tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PERITI - KONSULENZA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid fuq liema kriterji ġew magħżula l-ħames periti sabiex jagħtu konsulenza fuq il- prinċipji ta' l-aċċessibilita' għal kulħadd?

X'tip ta' ħlas qed jingħataw għal: (i) kull applikazzjoni ta' l-awtorita ta' l-ippjanar li jivvettjaw? (ii) konsulenza dwar il-liġi oppurtanijiet indaqs? (iii) il-ktieb Design Guidelines - Access to All? (iv) konsulenza oħra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: (a) Il-periti ntagħżlu mill-kummissjoni wara sejħa pubblika għal dawn is-servizzi u li ġiet riklamata fil-gazzetti kollha.

Il- periti eliġibbli kollha li applikaw ġew aċċettati fuq rakkmandazzjoni tal- bord ta' l-għażla mwaqqaf għal dan il-għan mill-KNPD.

b) Dawn il-periti jitħallsu bis-siegħa għax-xogħol kollu li jagħmlu mal- KNPD.

Ir-rata tal-ħlas hi Lm12 fis-siegħa.

YOUTH EMPOWERMENT CENTRE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'ħidma twettqet mill-youth empowerment centre ta' Birkirkara?

Kemm kkonkorrew żgħażagħ għall-għajnuna u x'tip ta' għajnuna talbu?

Kemm hemm ħaddiema f'dan iċ-ċentru?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fil-youth empowerment centre ta' Birkirkara hemm żewġ youth services co-ordinators li jaħdmu fuq bażi part- time.

Permezz ta' dawn il-co-ordinators saru diversi kuntatti ma' organizzazzjonijiet mhux governattivi u persuni kwalifikati f'diversi oqsma bħal sedqa, organizzazzjonijiet sportivi, għaqdiet taż-żgħażagħ u oħrajn bil-għan li 'l quddiem jiġu organizzati korsijiet.

Saru wkoll diversi laqgħat ma' kumitati taż-żgħażagħ ta' diversi organizzazzjonijiet f'Birkirkara.

L-attivitajiet organizzati mill-youth empowerment centre jinkludu:

* Programm ta' summer taster sessions li jikkonsisti f'attivitajiet varji sportivi u ta' divertiment

* Ġimgħa ta' sport organizzata f'ħames pjazez differenti f'Birkirkara

* Produzzjoni ta' programm televiżiv x-ray li deher fuq TVM u Channel 12

* Laqgħa ta' introduzzjoni maż-żgħażagħ ta' Birkirkara

* Ġew kompilati żewġ databases dwar iż-żgħażagħ u organizzazzjonijiet ta' Birkirkara

* Ingħatat għajnuna biex titwaqqaf kummissjoni żgħażagħ

* Intbagħtet applikazzjoni għall-programm youth for Europe b'kollaborazzjoni ma' l-Iżvezja, Turkija u l-iSkozja bit-tema sport and leisure bring us together

* Saru diversi kontributi f'leħen il-kunsill fejn ingħataw dettalji dwar l- għanijiet u l-oġġettivi taċ-ċentru u informazzjoni dwar attivitajiet u korsijiet

* Ġie preparat questionnaire għaż-żgħażagħ ta' Birkirkara biex jiġu identifikati l-bżonnijiet taż-żgħażagħ fil-lokalita`

* Ġie organizzat youth exchange - euro camp 2000 ġewwa l-Ġermanja f'Lulju

* Parteċipazzjoni f'Festażgħażagħ permezz ta' stand minn fejn tqassmet informazzjoni dwar iċ-ċentru

* Parteċipazzjoni b'suċċess fil-logħob sajf li kien organizzat mill-kunsill nazzjonali għaż-żgħażagħ f'Birżebbuġa

* Żjara ta' youth exchange minn żgħażagħ mill-iSkozja f'Settembru

* Il-kontenut tal-fuljett "Kuntatt" ġie fdat f'idejn iċ-ċentru.

L-ewwel ħarġa ġiet pubblikata f'Novembru

* Qegħdin isiru kuntatti għal youth exchange fl-iSkozja fis-sajf li ġej

* Bħalissa qegħdin isiru korsijiet fl-aerobics, first sid, computer course u public speaking

* Parteċipazzjoni f'seminars u korsijiet dwar suġġetti relatati maż- żgħażagħ

In-numru ta' żgħażagħ li rrikorrew fiċ-ċentru għall-għajnuna kien ta' madwar 170.

L-għajnuna mitluba kienet tvarja minn użu ta' internet minn żgħażagħ li qegħdin ifittxu xogħol jew xi informazzjoni oħra, counselling, pariri dwar korsijiet fi skejjel post sekondarji jew ta' l-universita`.

Iċ- ċentru kien ukoll il-mezz biex inħolqu kuntatti bejn żgħażagħ u organizzazzjonijiet sportivi.

SKEJJEL - STIPENDJI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS GALEA: B'kontwazzjoni mat-tweġiba diġa` mgħotija għall- mistoqsija parlamentari nru.

21378, jien informat li t-total li tħallas fi stipendji lil studenti fil-livell post sekondarju matul is-sena akkademika 1999/2000 kien ta' Lm2,298,799.70c.

L-ammont li tħallas lil studenti fi skejjel tal-Knisja kien ta' Lm281,699 filwaqt li studenti fi skejjel indipendenti ħadu Lm41,360.

It-total ta' flus li ma tħallasx minħabba nuqqas ta' attendenza jew raġunijiet oħra matul is-sena akkademika 1999/2000 kien ta' Lm96,826.

In- numru ta' studenti nvoluti f'dan it-tnaqqis kien ta' 2672.

SKEJJEL - TA' L-INGLIŻ

L-ONOR.

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li applikazzjonijiet pendenti għal skejjel ta' l-Ingliż huwa kif ġej:

|Applikant |Data |Lokalita`| |Mifsud Damian |14/4/99 |Żebbuġ | |Sciberras |16/6/99 |Għawdex | |Lawrence | | | |Sammut Charles|04/7/00 |San Ġwann| |Clarkson |21/8/00 |Valletta | |Elizabeth | | |

Total - 4

EDUKAZZJONI - IMPJEGATI - SICK LEAVE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari nru.

20078 f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-istatistika tal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni, kif inhi l-istatistika tas-sick leave għall-impjegati minn Scale 7 għal Scale 20, skala bi skala?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

GĦALLIEMA TA' L-INGLIŻ - KUNTRATT DEFINIT

L-ONOR.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-kwestjoni ta' kuntratti definiti hi regolata mil- liġi.

Il-monitoring board li qiegħed fuq l-iskejjel ta' l-Ingliż jistħarreġ il- kwalifiki meħtieġa tat-teachers u joħroġ EFL Permit li jawtorizza lit- teachers biex jgħallmu f'dan it-tip ta' skejjel.

Dan il-permess hu validu għal sena u għalhekk jeħtieġ li jiġġedded kull sena skond Avviż tal-Gvern Nr.

GARAXX TAL-GVERN

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

21715 li oriġinarjament saret lill-Viċi Prim Ministru u li issa ġiet riferuta lilek u cioe': jista' jgħid jekk hux minnu li kien imġiegħel espert fil-garage tal-gvern biex jara jekk il-fannijiet li hemm humiex biżżejjed skond il-kubaġġ ta' l-area kif stabilit mir-regoli internazzjonali fuq is-saħħa u s-sigurta' fuq il-post tax-xogħol?

Jista' jgħid meta saret din iż-żjara?

Tlesta r-rapport?

Jekk fl- affermattaiv, jista' jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra?

X'inhuma l-konklużjonijiet ewlenin f'dan ir-rapport?

X'reazzjonijiet kellu l-gvern?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-ministeru huwa nformat li mhux minnu li kien imġiegħel expert fil-garaxx tal-gvern biex jara jekk il-fannijiet li hemm humiex biżżejjed skond il-kubaġġ ta' l-area.

MALTA RACING CLUB

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-uffiċjali tal-Malta Racing Club?

Kemm saru laqgħat tal-kumitat li ġie mwaqqaf dan l-aħħar?

Kemm ġew impjegati nies full-time u/jew part-time?

X'inhi r-relazzjoni bejn il-MRC u l-UET?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-uffiċjali tal-Malta Racing Club huma: Dr Joseph J. Vella - deputy chairman; Is-Sur Anthony Debono - direttur maniġerjali - ser iservi ta' segretarju tal-bord; Is-Sur Charles Borġ - direttur tal-proġetti; Is-Sur Dione Drago - direttur jikkoordina l- programmi tal-tiġrijiet; Is-Sur Charles Farrugia - direttur tal-finanzi.

Minn meta ġie mwaqqaf il-kumitat saru ħames laqgħat.

Ġew impjegati tnejn full-time bħala labourers.

Part-time ġew impjegati sitt persuni - tnejn fit-tote, tnejn bħala gate keepers, wieħed photo finish u wieħed race official.

BAQAR - GĦALF

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għat-tweġiba li ta għal mistoqsija parlamentari nru.

21706, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-reazzjoni tal-ministeru għall- istorja li dehret illum fl-ewwel faċċata tal-ġurnal "Malta Today" (1.12.2000) dwar il-mad cow disease u t-trobbija tal-baqar f'pajjiżna?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Stqarrija għall-Istampa Nru 1693 maħruġa mid- dipartiment ta' l-informazzjoni nhar l-1 ta' Diċembru 2000, li tirriferi għall-artiklu in kwestjoni tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

ŻGĦAŻAGĦ - ĊINA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kien l-iskop li numru ta' żgħażagħ marru ċ-Ċina?

Jista' jgħid kemm marru, min ħallas u kemm?

Xi kriterji ntużaw sabiex ġew magħżula dawn iż-żgħażagħ?

Jista' jgħid pajjiżna jekk hux se jirreċiproka dawn iż-żjarat?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ENEMALTA - DAWL

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux possibbli li l-Enemalta tara u ġentilment tiddeċiedi dwar talba pendenti biex issir bozza oħra fi Sqaq Strejnu I, Żejtun, minħabba li fost in-nies li joqogħdu f'dan is-sqaq hemm anzjani u dan l-isqaq hu ferm mudlam fuq in-naħa ta' ġewwa?

Billi din t-talba ilha tiġi kkonsidrata mill-Enemalta, possibbli l- Enemalta tara tistax tilqa' t-talba ta' dawn ir-residenti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din it-talba qed tiġi kkunsidrata mill-Korporażżjoni Enemalta flimkien ma' talbiet oħra pendenti.

Nifhem li l-Onor.

Membru japprezza li l-korporazzjoni għandha għadd mhux żgħir ta' dawn it-tip ta' talbiet pendenti u għalhekk wieħed jifhem li biex tittieħed decizjoni dwar talbiet bħal dawn jgħaddi xi ftit taż-zmien.

SWATAR TRAINING CENTRE

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jsir investiment jew jiġi refurbished u updated is-Swatar training centre minħabba li jien informat li l-istat tan-network hu ħażin ħafna?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li l-MITTS għandha pjanijiet biex sa Marzu tas-sena d-dieħla ssaħħaħ in-network li hemm fis-Swatar training centre.

In-network preżenti, li huwa tat-tip Coax, se jiġi mibdul għas-sistema hekk imsejħa structured cabling.

Bis-sistema l-ġdida se jkun possibbli li nwasslu 100mbs connectivity għal kull computer; din is-sistema se tkun tista' tintuża kemm għad-data kif ukoll telefon fuq l-istess cable.

Hu ppjanat ukoll li nsaħħu wkoll il-connection għal Gattard House.

Din mistennija titla' minn 64 kilo bits għal 2 mega bits.

Numru ta' computers ġodda huma ordnati u mistennija jaslu fi żmien qasir.

INFORMAZZJONI - STQARRIJA NRU.

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb mistoqsija parlamentari nru.

21707, li oriġinarjament saret lill-Prim Ministru u li issa ġiet riferuta lilha u cioe': b'riferenza għal stqarrija nru.

1548 tad-dipartiment ta' l-informazzjoni (13.11.2000) fejn jingħad li: 'l quddiem jiġi pubblikat ktieb bi tliet lingi Ġermaniż, Malti u Awstriak, jista' l-Prim Ministru jgħid liema hi l-lingwa Awstriaka li se tintuża?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninsab informata li l-ktieb li se jiġi ppubblikat ser ikun bl-Ingliż, Malti u Ġermaniż.

CENTRAL CORE DISEASE

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm il-każ ta' central core disease hawn reġistrat f'Malta u Għawdex?

Ta' liema etajiet huma?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li l-istatistika mitluba ma tinġabarx.

WIED IL-GĦAJN - TOROQ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta Triq il-Kosbor, Triq il-Ħabaq u Triq Salvja ġewwa Wied il-Għajn se jiġu mogħtija t-tarmac?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għal mistoqsija parlamentari nru.

21914 li tapplika għal dawn it- toroq ukoll.

PESTIĊIDI - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma t-tip u l-kwalita' ta' pestiċidi konnessi mal-qasam tal-biedja li ġew importati f'pajjiżna matul dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni li qed jitlob l-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

SKEJJEL - GĦALLIEMA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx ħtieġa ta' supply teachers fil-physics and integrated science?

X'inhuma l-kwalifiki meħtieġa għal supply teachers?

Jekk fl-affermattiv, f'liema skejjel u meta hu maħsub li toħroġ sejħa għal applikazzjonijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bħalissa fl-Iskejjel sekondarji u tas- snajja' m'hemmx ħtieġa ta' supply teachers fil-physics u integrated science.

Madanakollu, xorta waħda għadhom jintlaqgħu applikazzjonijiet għal supply teachers taħt avviż li kien ġie pubblikat fil-gazzetta tal-gvern tal-15 ta' Novembru 1996 u li kien mingħajr data ta' l-għeluq.

L-inqas kwalifiki li wieħed għandu jkollu biex japplika għal supply teacher huma żewġ passes f'suġġetti fil-livell avanzat u passes fil-livell ordinarju fl-Ingliż, Malti u matematika.

WTO - PETIZZJONI

L-ONOR.

GEORGE VELLA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra t-test ta' dikjarazzjoni jew petizzjoni li, flimken ma' numru ta' pajjiżi kif ukoll l- UE għamel lid-WTO fuq dak li għandu x'jaqsam ma' non trade concerns f'dawk il-pajjiżi klassifikati bħala net food importing developing countries għal ħabta ta' l-aħħar ġimgħa ta' Settembru 2000?

ONOR.

JOE BORG: B'riferenza għal mistoqsija ta' l-Onor.

Membru, kopja tad- dokument G/AG/NG/W/36/Rev.1, datat 9 ta' Novembru 2000, li Malta, flimkien ma' numru ta' pajjiżi kif ukoll l-Unjoni Ewropea għamlet lid-WTO fuq dak li għandu x'jaqsam ma' non-trade concerns tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-seduta..

Nixtieq ninforma lill-Onor Membru li dan id-dokument ma kienx gie diskuss fit-third special session of the committee on agriculture li nżammet fl- aħħar ġimgħa ta' Settembru 2000 u għalhekk kien gie pospost għall-fourth special session of the committee on agriculture li nżammet bejn il-15 u s- 17 ta' Novembru 2000.

SIĠURTA' SOĊJALI - INVESTIGAZZJONI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li jiġi nvestigat il-każ ta' raġel separat - dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament - li ġie nformat b'ittra mid-dipartiment tas-sigurta' soċjali li qegħdin jgħidu li għandu Lm4,000 l-bank meta fil-fatt għandu Lm2,110 biss?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna konċernata ġiet informata biċ-ċirkostanzi kollha tagħha mid-dipartiment tas- sigurta' Soċjali.

ŻJARA FI NEW YORK

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru 21722?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.