MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 684 L-Erbgħa, 23 ta' Jannar, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 684

L-Erbgħa, 23 ta' Jannar, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.00 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 23 ta' Jannar, 2002

WERREJ

MINUTI 110

INFORMAZZJONI 110

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 110

MOZZJONIJIET

ESTIMI TA' NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAX-XOGĦOL U T-TAĦRIĠ GĦAS-SENA 2001- 2002 116

AĠĠORNAMENT 140

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 683 li saret fit-23 ta' Jannar, 2002 ġew konfermati.

INFORMAZZJONI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li s-Sedja irċeviet kopja ta' sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali Kopja tas-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali mogħtija fl-4 ta' Jannar 2002 fl-ismijiet "Godfrey Ellul vs Avukat Ġenerali" u skond artiklu 242 tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili se nqiegħed kopja tagħha fuq il-Mejda tal-Kamra.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

PULIZIJA – RAPPORTI TA' SERQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' serqiet minn stabbilimenti kummerċjali, djar residenzjali u karozzi fil- Manikata rrapportati lill-pulizija matul is-sena 2001?

X'kienet is- sitwazzjoni sena b'sena għall-ħames snin li għaddew?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għal mistoqsija parlamentari numru 30651.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: F'każ li jkun hemm xi ħadd li jagħmel tibdil jew bini bla permess, allavolja li kieku applika ma kienx se jkun hemm oġġezzjoni, l- Awtorita` ta' l-Ippjanar hi obbligata toħroġ enforcement notice skond il- liġi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Jekk il-liġi tgħid li l-Awtorita` ta' l-Ippjanar għandha d-diskrezzjoni li toħroġ enforcement notice, ir-regola hi li malli xi ħadd jirrapporta xi ħaġa, anke permezz ta' l-internet, din l-enforcement order toħroġ pero` ma nistax ngħid jekk din hijiex tassattiva jew le.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-liġi tgħid li ma jistax isir xogħol bla permess - il- Ministru jaf għax kien ippilota l-liġi hu stess u ddiskutejniha hawnhekk - u allura awtomatikament meta jiġri dan, toħroġ l-enforcement notice.

Ladarba din hija koperta bil-liġi, x'jiġri jekk xi ħadd fl-Awtorita` ta' l- Ippjanar, mhux fil-bord, imur kontra dawn ir-regolamenti u kontra t-talba tal-bord li l-affarijiet isiru kif suppost?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, hija l-Awtorita` ta' l-Ippjanar li tesegwixxi din il-liġi u allura fl-aħħar mill-aħħar id-deċiżjoni jekk titteħedx l-azzjoni li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant, tibqa' f'idejha.

Issa meta ngħid "Awtorita` ta' l-Ippanar" m'iniex qed nirriferi għall-bord jew għad-development control commission imma għad-direttorat ukoll.

Jekk xi ħadd jilmenta li l-Awtorita` ta' l-Ippjanar taf b'xi ħaġa u m'hijiex qed tieħu l-passi neċessarji, jeżistu rimedji permezz ta' l- Ombudsman - u nisperaw li naħtru wkoll audit officer skond il-proċedura l- ġdida - imma din m'hijiex sanzjoni kriminali u sta għall-awtorita` li tieħu dawn il-passi.

Anke l-pulizija ġieli tirċievi rapporti u ma teħux passi fuqhom, jew għax ma jkollhiex provi biżżejjed jew għax jidhrilha li ma tkunx inkisret il-liġi imbagħad fl-aħħar mill-aħħar dak li jkun jista' jikkontesta billi jagħmel rikorsi quddiem il-Qrati tal-Maġistrati biex jagħmlu l-famuża challenge.

Jiġifieri f'dan ir-rigward hemm rimedji oħrajn kif wieħed iqajjem il-każ ħalli jittieħdu passi imma l-fatt li ma tteħdux passi m'huwiex reat kriminali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri jekk il-liġi tgħid li inti ma tistax tagħmel xogħol mingħajr permess u xi ħadd jiġbed l-attenzjoni ta' l-Awtorita` ta l- Ippjanar li qed isir xogħol bla permess, l-awtorita` tista' tmur kontra l- liġi u tħalli kollox għaddej?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Jien m'iniex qed ngħid hekk.

Hija l-Awtorita` ta' l- Ippjanar li tiddeċiedi jekk għandhiex toħroġ enforcement notice u s- sempliċi fatt li inti jkun jidhirlek li hemm ksur tal-liġi jista' jagħti lok għal passi dixxiplinari u għal affarijiet oħrajn, pero` fih innifsu dan m'huwiex reat kriminali.

Ħafna drabi din tista' tkun ukoll kwestjoni ta' interpretazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma l-Ministru ma jaħsibx li ladarba jkun hemm xi ħadd li tkun qed tinġibidlu l-attenzjoni u jaf li għandu l-obbligu li joħroġ enforcement notice imma għal xi raġuni jew oħra jibqa' ma joħroġhiex, għandhom jittieħdu passi dixxiplinari kontrih?

MR SPEAKER Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Apparti li din hija ipotetika u li trid tara ċ- ċirkostanzi ta' kull każ, jekk dan sar b'abbuż għandhom jittieħdu l-passi dixxiplinari kontra tiegħu.

PULIZIJA – RAPPORTI TA' SERQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' serqiet minn stabbilimenti kummerċjali, djar residenzjali u karozzi f'Burmarrad, irraportati lill-pulizija matul is-sena 2001?

X'kienet is- sitwazzjoni sena b'sena matul l-aħħar ħames snin?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għal mistoqsija parlamentari numru 30651.

PULIZIJA – RAPPORTI TA' SERQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' serqiet minn stabbilimenti kummerċjali, djar residenzjali u karozzi f'Bugibba, irrapportati lill-pulizija matul is-sena 2001?

ONOR.

TONIO BORG: Nirreferi lill-Onor.

PULIZIJA – RAPPORTI TA' SERQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' serqiet minn stabbilimenti kummerċjali, djar residenzjali u karozzi fil- Mosta, irrapportati lill-pulizija matul is-sena 2001?

ONOR.

TONIO BORG: Nirreferi lill-Onor.

PULIZIJA – RAPPORTI TA' SERQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' serqiet minn stabbilimenti kummerċjali, djar residenzjali u karozzi fil-Bidnija, irrapportati lill-pulizija matul is-sena 2001?

X'kienet is-sitwazzjoni sena b'sena matul l-aħħar ħames snin?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

PULIZIJA – RAPPORTI TA' SERQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' serqiet minn stabbilimenti kummerċjali, djar residenzjali u karozzi fil- Mellieħa, irrapportati lill-pulizija matul is-sena 2001?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

SWATAR - DWAL

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jistax isir street lighting adegwat quddiem Block A2, Block B1, u Block B2 fis-Swatar Housing Estate li bil-lejl ikunu kollha fid-dlam?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): It-talba ta' l- Onor. Interpellant ġiet mgħoddija lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet simili oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Għalkemm napprezza t-tweġiba tal-Ministru nixtieq nieħu din l-okkażjoni biex niġbidlu l-attenzjoni li dawn l-appartamenti tal- gvern - u dan rajtu b'għajnejja stess - m'għandhom l-ebda street lighting fl-inħawi tagħhom.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-kummenti ta' l-Onor.

Interpellant ġew innotati u l-informazzjoni se tiġi mgħoddija lill-Enemalta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' l-Ministru jispjega kif jittieħdu d- deċiżjonijiet dwar street lighting ġodda?

Dawn isiru skond is-suġġeriment li jagħmel il-kunsill lokali jew skond it-talba li jagħmel iċ-ċittadin kwalunkwe?

Qed ngħid hekk għax jidher li talbiet simili qed jieħdu fit-tul biex jiġu kkunsidrati.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ewwelnett il-preferenza tal-kunsilli lokali hija waħda mill-kriterji li l-Enemalta tuża biex tkun tista' tiddeċiedi liema prijorita` għandha tagħti fejn hemm bżonn ta' dawl.

Kulħadd jaf li mexjin lejn sistema fejn kull kunsill lokali jkollu vvotat ċertu ammont ta' flus biex hu stess jikkontrolla aktar din il-ħtieġa skond il-budget li jkollu, imma sfortunatament din għadha ma bdietx taħdem għal kollox.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Hemm xi mekkaniżmu biex jiġi aċċertat li l-flus allokati lill-kunsilli lokali biex jinbidlu bozoz jew isiru bozoz ġodda - nagħmilha ċara li m'għandi ebda kunsill lokali partikolari f'moħħi - jintużaw verament għal dan l-iskop u ma jkunux extra cash għal proġetti oħra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Din hija waħda mill-problema li nqalgħet is-sena li għaddiet u biex ma jkun hemm l-ebda tnaqqis ta' fondi u ta' mezzi biex isir id-dwal fejn hemm bżonn, l-Enemalta kompliet għaddejja bid-dwal hi.

Fil- fatt is-sena li għaddiet l-Enemalta nefqet aktar minn Lm0.5 miljun biex ikompli għaddej it-tisħiħ ta' street lighting.

Fil-fatt il-ministru responsabbli mill-kunsilli lokali diġa` tkellem dwar dan xi jiem ilu u forsi jkun tajjeb jekk jerġa' jfakkar x'qal.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, l- ewwelnett wieħed mill-akbar gruppi - li jikkomprendi xi 16-il kunsill lokali - qiegħed appik li jiġi awarded it-tender.

Fil-fatt diġa` tqabbad il-contract manager, intefgħu t-tenders u qed issir adjudication tagħhom.

It-tieni grupp, dak ta' San Pawl il-Baħar, il-Mellieħa, l-Imġarr, eċċ., diġa` qabbad lill-contract manager, ħareġ it-tender u qiegħed fil-proċess li jiġi awarded.

Nistenna li sa l-aħħar ta' Marzu jew bidu ta' April, inkunu wasalna.

Fir-rigward ta' Għawdex, per eżempju, għadna ftit lura, għalkemm hemm il- volonta` li naslu.

Hemm numru ta' kunsilli lokali, predominantement min- naħa t'isfel ta' Malta, li jidhru li ma tantx huma interessati li jieħdu din id-delega u kif diġa` għedt, l-intenzjoni tal-gvern hi li min mhux beħsiebu jeħodha, mhux se jieħu l-flus allokati lilu għal dan l-iskop u f'dawk il-każijiet ir-responsabbilta` tibqa' f'idejn l-Enemalta.

Irrid ngħid ukoll li għal ħafna raġunijiet dan il-proċess – biex il- kunsilli lokali jieħdu over it-tibdil u t-twaħħil tal-bozoz – ma kienx wieħed faċli u għalhekk s'issa ħadna bażikament 11-il xahar.

L-ewwelnett għax filwaqt li l-Enemalta internament kienet taħdem b'sistema li taf x'inhuma s-safety u technical standards, il-kuntratturi privati jridu jaħdmu fuq dawn l-istandards li jkunu bil-miktub u joħorġu updated mal- kuntratt.

Kellna nagħmlu ħafna xogħol tekniku biex setgħu jinkitbu l- manuals mill-inġiniera - naturalment bl-għajnuna kbira ta' l-Enemalta u minn hawnhekk nixtieq nirringrazzjahom - u ħadna ż-żmien biex nagħmlu dan il-proċess mal-kunsilli lokali kollha, pero` fl-aħħar jidher li wasalna u li dan il-proċess ta' preparazzjoni kien investiment tajjeb.

Illum is-sistema ta' iżolament qiegħda fuq bażi ta' toroq, jiġifieri biex tinbidel bozza, jew trid taħdem live fuq is-sistema jew trid titfi dik it- triq u kultant anke tliet toroq f'daqqa.

Għalhekk l-ewwel proċess minn kull kunsill lokali se jkun – għalhekk qed jiġu dedikati l-flus – li jitwaħħal isolator ma' kull bozza li jippermetti li tkun tista' titfi l-bozza nnifisha u tiżola allura dik il-parti biss qabel ma tintervjeni fuq dik il- bozza.

Jiġifieri parti minn dan l-investiment se jkun on long term.

Dan kollu huwa previst fil-fażi inizzjali, m'għandhiex tieħu ħafna żmien imbagħad minn hemmhekk 'il quddiem jibdew jieħdu over il-bozoz waħda wara l- oħra.

Għal dak li qal l-Onor.

Galea, u cioe` li l-gvern għandu jiżgura li l-flus allokati għall-bozoz jintużaw għal dan l-iskop biss, il-liġi ma tgħidx hekk u jien ma naqbilx li għandu jkun hekk.

Jekk nemmnu li l-kunsilli lokali huma korpi awtonomi u li għandhom jiddeċiedu huma l-prijoritajiet tal-lokal tagħhom, għandna nsegwu l-prinċipju li huma għandhom jallokaw kif jonfqu l- budget.

Aħna nużaw il-formula tal-budget biex il-flus jitqassmu b'mod ġust u mingħajr intervent ministerjali pero` kemm għandek bżonn tonfoq fil-bozoz għandu jkun fid-diskrezzjoni tal-kunsill lokali.

Ħalli nagħti eżempju.

Probabbilment f'postijiet żgħar il-budget tal-bozoz – għal sena jew sentejn – iservi biex niffinanzjaw dak il-vot għal ħamsa jew sitt snin għax il- weighting ikun differenti u allura mill-budget tal-bozoz jistgħu jiffrankaw.

Pero` ħaddieħor se jkollu budget li mhux se jkun biżżejjed għall-bozoz u allura jkunu jridu jikkompensaw min-naħa l-oħra.

Allaħares nibdew nippretendu li l-formula li tintuża biex jitqassmu l-flus isservi ta' straitjacket għall-kunsilli lokali.

Fil-fatt dak kien wieħed mid- difetti kbar li kellha s-sistema ta' l-ispecial funds.

B'din is-sistema wieħed kien jieħu l-flus biex jirranġa triq partikolari u billi din it-triq ovvjament kienet dejjem tqum aktar milli l-gvern jista' jiffinanzja, spiċċajna biex ħafna kunsilli lokali kellhom ħafna flus li ma setgħux jintnefqu.

Minn mindu neħħejna din ir-restrizzjoni u qed inħallu fl-għaqal tal-kunsilli lokali biex jiżnu fejn għandhom jonfqu - naħseb li dan huwa verament ir-rispett lejn l-awtonomija deċiżjonali li rridu fil- kunsill lokali - is-sistema ħadmet aħjar.

Fl-aħħar mill-aħħar dan hu ta' benefiċċju għar-residenti stess.

SWATAR - DĦUL

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid tistax tiġi irranġata d-daħla għal Swatar, block A1 fl-Imsida, fejn ir-residenti lanqas biss għandhom tarġa biex jidħlu għall-block?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid-Dipartiment tal- Bini u Tiswija ta' Djar għal azzjoni meħtieġa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, nixtieq anke hawnhekk nappella biex issir distinzjoni bejn ċerti xogħlijiet li jkunu ilhom pendenti forsi minn mindu ġie allokat il-post innifsu u affarijiet oħra li jistgħu jinqalgħu as we go along u li jistgħu jkunu responsabbilta` ta' l-inkwilini.

Dawn l- interpellanzi partikolari fuq is-Swatar Housing Estate għamilthom l-aktar għax mill-informazzjoni li għandi jidher li hemm ċerti problemi li ilhom pendenti minn mindu ġew attwalment allokati dawn il-housing units lill- inkwilini tagħhom.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ma nafx id-dettalji preċiżi dwar dan il-każ partikolari pero` id-dipartiment tal-bini u t-tiswija tad-djar jadopera sistema li biha jkollu programmar ta' xogħlijiet li jkunu ġew identifikati, uħud minnhom riżultat ta' spezzjonijiet li jkunu għamlu uffiċjali tad- dipartiment u wħud oħrajn ta' ilmenti jew talbiet partikolari li jkunu saru mir-residenti partikolari.

Jista' jkun allura li din diġa` hija parti mill- business plan tad-dipartiment pero` bħalissa fil-file m'għandix din l- informazzjoni għalhekk rriferejt din it-talba lid-dipartiment biex jaraw li dan ix-xogħol isir.

SWATAR HOUSING ESTATE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid hemmx il-ħsieb li jinkrew il-ħwienet li hemm proġettati għal block B1 fis-Swatar Housing Estate billi minħabba f'dan hemm xogħol fuq rampi li ma sarx, u entratura li fil-maltemp tkun qisha swimming pool għad- dannu tar-residenti tal-block?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-art li hemm fis-Swatar Housing Estate hija ta' l-Awtorita` tad-Djar u għalhekk l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħmel il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

STAIR LIFTS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jsiru xi rampi u stair lifts minħabba l-isplit levels li hemm fl-iskola Sir Luigi Preziosi, f'St Andrews għall-benefiċċju ta' ċerti studenti bi bżonnijiet speċjali?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li l-Fondazzjoni għall-Iskejjel ta' Għada qiegħda tfassal inizjattiva ġdida biex tirrisolvi l-problemi rigward l-aċċessibilita` fl-iskejjel ta' l- Istat.

L-iskejjel kollha se jiġu mistiedna biex jagħmlu s- sottomissjonijiet tagħhom fil-ġejjieni qrib.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Filwaqt li minn dak li qal il-Viċi Prim Ministru jidher li hemm il-ħsieb li din il-fondazzjoni tagħmel il-pjan mifrux jew komprensiv, nixtieq nappella biex każi urġenti li jirrikjedu ċerta attenzjoni, ma jibqgħux pendenti sakemm din il-fondazzjoni tfassal l- inizjattiva ġdida tagħha biex tirriżolvi l-problema rigward l- aċċessibbilta` fl-iskejjel ta' l-Istat.

Il-każ partikolari li qed nirriferi għalih hija l-iskola Sir Luigi Preziosi f'St. Andrews fejn kellmuni ġenituri ta' tifla bi bżonnijiet speċjali u qaluli li għalkemm il-maġġoranza ta' l-istudenti ta' din l-iskola m'għandhomx bżonnijiet speċjali, xorta hemm studenti li għandhom dawn il- bżonnijiet u allura hemm bżonn urġenti li jkun hemm dawn it-tip ta' rampi jew stair lifts minħabba l-isplit levels li hemm fl-iskola.

Għalhekk nappella biex filwaqt li jkun hemm dan il-pjan li qed isemmi l-Ministru, iżjed u iżjed jekk dan se jieħu ċertu żmien sakemm jiġi fformulat, ċerti każi jiġu identifikati minn qabel u jekk ikun possibbli tittieħed azzjoni rimedjali wkoll.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dan li qed jgħid l-Onor.

Brincat se jiġi diskuss bejn uffiċjali fil-ministeru għall-politika soċjali u uffiċjali mill- ministeru ta' l-edukazzjoni bil-parteċipazzjoni wkoll tal-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita`.

Naturalment wieħed irid jara l- prijoritajiet u jara x'jiġi l-ewwel u x'jiġi t-tieni.

Fost diversi konsiderazzjonijiet wieħed irid ikun jaf liema huma dawk it-tfal li għandhom diżabilita` u li se jiċċaqilqu minn klassi għal oħra - jekk mhux din is-sena, is-sena d-dieħla – biex ikun jaf liema programmi għandu jagħti prijorita`.

Jiena nittama li dak li għandu jsir jiġi definit malajr kemm jista' jkun biex ix-xogħlijiet ikunu jistgħu jitwettqu.

SWATAR - UPKEEP

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jistax jittejjeb l-upkeep ta' block B2 fis-Swatar, Msida, billi l-partijiet komuni ma ġewx imbajda u l- ħadid għandu żewġ kuluri u huwa mġannat?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għal azzjoni meħtieġa.

ETC

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jinvestiga l-każ tal-persuna li d- dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament li ilha tirreġistra għax- xogħol ma' l-ETC għal żmien twil?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li l-placement officer tal- Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ inkarigat mill-persuna ndikata mill-Onor.

Interpellant se tagħmel kuntatt ma' din il-persuna f'qasir żmien.

UFFIĊJU GĦALL-KOMPETIZZJONI ĠUSTA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk wara li d-ditta 7-Up inxtrat minn Farsons mingħand il-familja Portainer sarux indaġni mill- uffiċċju għall-kompetizzjoni ġusta biex jara jekk dan in-negozju poġġiex lil Farsons f'dominant position fis-suq?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid fejn waslet din l-investigazzjoni u x'riżultati ħalliet s'issa?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li l-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni Ġusta isegwi mill-qrib kull żvilupp li jseħħ fis-suq li jista' jkollu effett fuq il-kompetizzjoni.

Tajjeb jingħad ukoll li mhux il-pożizzjoni dominanti fis-suq li tikkostitwixxi ksur tal-liġi iżda l-abbuż minn din il- pożizzjoni.

Madanakollu, l-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni Ġusta se jsegwi iżjed mill-qrib l- andament tas-suq tas-soft drinks minħabba l-fatt li kien hemm tnaqqis ta' l- operaturi f'dan is-settur.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, għandi informazzjoni li affarijiet marbuta ma' international franchises huma regolati jew jistgħu jkunu regolati mil-leġislazzjoni li għad trid tgħaddi minn dan il-Parlament li tikkonċentra mergers.

Jista' il-Ministru jgħid jekk din l-informazzjoni hijiex korretta jew le?

Jista' l-Ministru jagħti l-impenn tiegħu li once li l-uffiċċju tal- kompetizzjoni ġusta jkun segwa mill-qrib l-andament tas-suq tas-soft drinks fiż-żmien li jħoss li jkun opportun, jinforma lil din il-Kamra dwar kif tirriżultalu li żviluppat is-sitwazzjoni nnifisha?

L-ewwel mistoqsija supplimentari għamiltha għax jekk is-sitwazzjoni hija hekk, ikun ifisser li l-leġislazzjoni preżenti li għandna fil-pajjiż ma tilqax għal sitwazzjonijiet li jkunu kummerċjalment korretti – m'iniex qed nidħol fil-mertu ta' international franchise imma dwar effetti jew konsegwenzi li jista' jkun hemm fil-bdil ta' dan it-tip ta' franchising - u jekk mhux hekk jindikalna għallinqas jekk il-leġislazzjoni eżistenti tkoprix dawn it-tip ta' arranġamenti kummerċjali diġa`?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-fatt qed jiġu ppreparati r-regulations imsejħa merger control.

Dawn jitrattaw ċerti aspetti ta' tnaqqis ta' kompetizzjoni fis-suq imma ma naħsibx li f'dan il-każ partikolari li qed jirriferi għalih l-Onor.

Brincat, dawn it-tip ta' regolamenti kienu se jimpedixxu li jkun hemm dan it-tip ta' ċaqliq li ġej fuq livell internazzjonali.

Issa jekk wieħed irid jinvestiga dejjem jista' jitlob - anke taħt il-liġi preżenti - li dan iseħħ.

Naturalment il-kriterji li huma wżati fil- maġġoranza tal-pajjiżi ta' madwarna, huma li wieħed jara li finalment iħalli s-sistema kemm jista' jkun issib il-post tagħha mingħajr ma jkun hemm xi diffikulta` illi din se twassal għal monopolju jew għal sitwazzjoni li tkun intolleranti fir-rigward ta' għażla tas-suq.

F'dan il-każ ma naħsibx li s-sitwazzjoni kienet hekk.

Din kienet brand owned minn kumpannija internazzjonali, internazzjonalment din il-ħaġa kienet ilha li seħħet u sfortunatament kellha impatt fuq is-sitwazzjoni tagħna.

MR SPEAKER Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

MOZZJONIJIET

ESTIMI TA' NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAX-XOGĦOL U T-TAĦRIĠ GĦAS-SENA 2001- 2002

(Ikompli mit-23 ta' Jannar, 2002)

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, dalgħodu smajt lill-Onor.

Karl Chircop jitkellem u bilofrs ikolli nirrimarka x'oppożizzjoni ta` depression għandna.

Dan għamel intervent ta` aktar minn 45 minuta dwar l-ETC u ma sab l-ebda rimarka tajba li seta` jagħmel fuq din il-korporazzjoni.

Qabad it- team kollu tal-korporazzjoni, rabathom b'ċoff, tefagħlhom il-label ta` partiġġjani, qalilhom li għandhom aġenda politika u remilhom ix-xogħol kollu li għamlu.

Issa kull min iħares lejn ir-rapport ta` din is-sena ma jistax jinnega li saret ħidma sfiqa.

Pero` skond l-Onor.

Chircop ma kien hemm xejn posittiv li seta` jara f'dan ir-rapport jew fil-ħidma ta` din il- korporazzjoni.

Qabad bis-soltu kantaliena tiegħu, issa drajnih, u baqa` għaddej għal 45 minuta mingħajr ma semma xejn posittiv, kollox ħażin.

Imma mbagħad meta tkellem il-kollega tiegħu, l-Onor.

Chris Agius, ħadt ir-ruħ għax dan għamel kritika bilanċjata, tista` taqbel miegħu u tista` taqabilx, u f'ċerti affarijiet tajtu raġun u f'oħrajn le, pero` almenu li kien tajjeb seta` jagħrfu u semmih ukoll.

Mr Speaker, dalgħodu l-Onor.

Agius qal li rridu nżommu quddiem għajnejna li m'hijiex il-funzjoni ta' l-ETC li tiħloq l-impiegi.

Pero` semma ukoll l- impiegi li ntilfu f'dawn l-aħħar ġimgħat.

Ħadd ma jieħu pjaċir meta n-nies jitilfu l-impieg tagħhom.

Aħna fil-maġġoranza tagħna nies tal-familja u nafu x'jiġifieri meta d-dħul jonqos u nissimpatizzaw ma` kull min isib ruħu mingħajr impieg.

Nerġa` nirrepeti u ngħid li ħadd ma jieħu gost b'dawn l- affarijiet u lanqas tgħaddili mill-kuriduri ta` moħħi li, b'xi mod jew ieħor, l-oppożizzjoni tieħu gost meta tisma` li ntilfu l-impiegi.

Jaslu biex jagħmlu kapital politiku għax sfortunatament dak huwa l-andament tal- politika tagħna, pero` li xi ħadd jieħu gost lanqas biss noħlom li ngħidha.

Mr Speaker, veru li fl-aħħar mill-aħħar huwa l-gvern li jrid jerfa` r- responsabbilta` ta` kulma jiġri fil-pajjiż, u aħna qatt ma għedna li n- negattiv li jiġri f'pajjiżna huwa kollu tort ta` dak li qed jiġri barra minn pajjiżna, pero` wieħed irid jirrikonoxxi wkoll li aħna nagħmlu parti mid-dinja u dak li jiġri fid-dinja jmiss lilna wkoll.

Aħna għandna industrija lokali li għaddejja minn fażi ta` transizzjoni u ristrutturar u ma jistax ikun li jħallix casualties.

L-importanti hu li dan il-pajjiż jipprovdi l-alternattivi.

Waqt li hu veru li huma d-deċiżjonijiet u l- politika tal-gvern li l-aktar li jinfluwenzaw is-suq tax-xogħol, irrid ngħid ukoll li anke d-deċiżjonijiet u l-policies li jieħdu t-trade unions u dawk li jħaddmu jinfluwenzaw ukoll bil-kbir lil dan is-suq.

Mr Speaker, dalgħodu l-Onor.

Micheal Asciak tkellem dwar il-Joint Assessment Paper (JAP) li kienet iffirmata ftit tal-ġimgħat ilu mill- Kummissarju ta` l-Unjoni Ewropea, Anna Djamantopoulou u l-Ministru tal- Politika Soċjali.

Il-JAP tfassal il-prioritajiet ta` politika għax-xogħol li għalina għandha ssarraf ukoll bħala bażi għall-implimentazzjoni ta' numru ta` miżuri innovattivi u korrettivi neċessarji favur l-impieg.

F'dawn l-aħħar snin rajna wkoll li, bit-trattat ta' Amsterdam u bis-summit ta` l-Unjoni Ewropea dwar l-impiegi li sar fl-1997, dieħla strateġija f'pajjiżi membri ta' l-Unojni Ewropea biex jonqos il-qgħad u jonqsu wkoll il-problemi relatati mal-qgħad.

Din hija strateġija integrata u l-pajjiżi li ħadu sehem u li diġa` implimentawha raw riżultati tagħhom, ovvjament dejjem skond kif il-pajjiż ikun attwalment implimenta din l-istrateġija.

Mr Speaker, l-istrateġija hija bbażata fuq l-erba' pilastri ta' employabilty, entrepreneurship, adapabilty u equal oppurtunities.

L-ETC, flimkien ma' bosta policy makers oħra fil-qasam tax-xogħol, kellha sehem prominenti fit-tfassil tal-Joint Assessment Paper u issa qegħdin fil-fażi ta` pjan nazzjonali dwar l-impiegi.

L-aktar żewġ fatturi li spikkaw fil- JAP huma li hawn Malta għandna gender gap sostanzjali u għandna wkoll skills gap notevoli.

Waqt li r-rata tal-qgħad m'hijiex meqjusa bħala waħda għolja, iċ-ċifra ta' nies li ma jagħmlux parti mill-ħajja tax-xogħol hija għolja ħafna.

L-ewwel għan hu li ċ-ċifra ta' nies li jaħdmu tiżdied.

Illum ir-rata ta' nisa fl-impieg kemm kemm tlaħħaq 32% u għalkemm din ir-rata ta' parteċipazzjoni tan-nisa fl-aħħar sitt snin żdiedet b'5% xorta waħda għadha baxxa ħafna u mhux se jkun faċli li din titla' 'l fuq sakemm ma nneħħux l- ostakoli, kemm kulturali kif ukoll strutturali, biex in-nisa jkunu jistgħu jaqdu u jġorru r-responsabbiltajiet u d-dmirijiet tagħhom tal-familja u tax- xogħol.

Mr Speaker, f'dawn l-aħħar snin rajna numru ta' miżuri li għandhom jgħinu biex jonqsu dawn l-ostakoli.

Fil-fatt ġew introdotti l-parental leave, il- carrier breaks u r-reduced hours u fil-white paper dwar ir-regolamenti ta` l-impiegi, li issa ilna nitkellmu fuqha għal dawn l-aħħar tliet ġimgħat, hemm ukoll proposti oħra, kemm dawk li jdaħħlu aktar flessibilita` kif ukoll dawk li jnaqqsu d-diskriminazzjoni.

Sfortunatament ikolli ngħid li xtaqt nara bosta miżuri oħra li huma meqjusa ta' għajnuna għan-nisa u għall- familji tagħhom, imma milli jidher il-qbil bejn l-imsieħba soċjali kien nieqes u għalhekk hemm aktar x'isir fis-snin li ġejjin.

Pero` għalissa għad għandna min iħares lejn miżuri ta` għajnuna lejn il-ħaddiema u lejn il- familji tagħhom, dawk li ngħidulhom family-friendly measures, bħala ħela ta` flus.

Pero` dawn in-nies dalwaqt jirrealizzaw li dawn huma miżuri meħtieġa jekk aħna rridu nagħmlu użu sħiħ mir-riżorsi umani tagħna, u n- nisa jibqgħu wieħed mill-akbar riżors uman li m'aħniex nesplojtjaw.

Marbuta ma' dan kollu hemm il-kura u l-ħarsien tat-tfal.

Mingħajr għajnuna strutturata u fformalizzata f'dan il-qasam, il-parteċipazzjoni tan-nisa fil- kamp tax-xogħol ma tistax tiżdied, jew jekk tiżdied, tiżdied a skapitu tal- familji tagħna u ħadd ma jrid li ħaġa bħal din isseħħ.

Ftit tal-jiem ilu rajna rapport miċ-Child Care Task Force – l-ETC kellha sehem importanti fih ukoll – li għandu l-għan li jħeġġeġ forom diversi ta` kura tat-tfal b'mod li dawn ikunu ta` kwalita` tajba, iħarsu d-drittijiet tat-tfal u finanzjarjament aċċessibbli u mhux bi prezzijiet li huma barra mill-budget ta` min l-aktar li jkollu bżonn jagħmel użu minnhom.

Mr Speaker, issa se nagħti ħarsa, fuq fuq, lejn l-inizjattivi li l-ETC ħadet is-sena li għaddiet biex tgħin lin-nisa u lill-familji tagħhom fejn jidħol ix-xogħol.

L-ETC introduċiet l-Empowerment Skills Course li jgħin lin-nisa li jkunu jridu jidħlu lura fis-suq tax-xogħol wara li jkunu ilhom neqsin bosta snin.

Rajna wkoll li għamlet il-Minus One Agreement ma` għaqda volontarja li kien jittratta dwar ħidma mmirata lejn romol li jixtiequ taħriġ fil-computer u ħiliet relatati u rajna wkoll ftehim mal- Kunsill Nazzjonali tan-Nisa u issa l-ETC qiegħda tuża l-uffiċċju ta` din l- għaqda volontarja ġewwa l-Blata l-Bajda bħala ċentru għat-taħriġ.

Barra minn hekk rajna wkoll li l-ETC introduċiet żewġ couses għal child carers biex ikun hawn nies imħarrġa professjonalment f'dan il-qasam.

L-ETC ġabret ukoll suġġerimenti dwar l-integrazzjoni sħiħa tan-nisa fil-post tax-xogħol b'dik li hi msejħa l-gender equality plan għall-employment u training li jħares dejjem lejn miżuri ġodda li għandna bżonn.

Mr Speaker, irrid nagħmel ukoll kumment qasir dwar il-programm "Ibda n- Negozju Tiegħek" li hu l-programm ta' l-ETC fuq l-entrepreneurship.

Meta konna qed niddiskutu l-Business Promotion Act niftakar lill-Onor.

Edwin Vassallo jinsisti fuq il-ħtieġa li aktar nisa jsiru entrepreneurs għaliex ir-rata tan-nisa li jmexxu l-business tagħhom hawn Malta għadha baxxa ħafna.

Jiena nemmen li dan huwa programm li għandu jinteressa lil ħafna nisa.

Dan huwa programm b'għajnuna finanzjarja li hu maqsum fi tliet stadji li jgħin, pass pass, lil min irid jibda l-business tiegħu.

Meta servizzi bħal dawn daħlu f'pajjiżi oħra n-numru ta` nisa fil-business spara 'l fuq.

Jekk inħarsu lejn lista ta` entrepreneurs b'suċċess kbir f'dawn l- aħħar snin fl-Ingilterra wieħed isib li fuq quddiem ta` din il-lista hemm numru ta` nisa li bil-bidu ma kellhom xejn ħlief l-inizjattiva, il-bżulija u l-kuraġġ.

Imma llum dawn imexxu kumpanniji kbar u joħolqu xogħol għal ħaddieħor.

Hawn Malta għandna ħafna nisa kapaċi għall-entrepreneurship u jeħtieġ li dawn isibu kull għajnuna, mhux biss fl-interess personali tagħhom imma anke fl-interess ta` l-ekonomija tal-pajjiż.

Mr Speaker, mhux faċli li nindirizzaw il-gender gap u l-iskills gap, imma l- ETC ħolqot numru ta` programmi u skedi li qed jgħinu ħafna lil dawk li jirrikorru għalihom.

L-isfida ta' l-ETC m'hijiex li ssib xogħol għal min diġa` għandu l-kwalifiki u l-ħiliet.

L-isfida tagħha hi li ssib xogħol għal dawk li m'għandhomx sengħa, m'għandhomx kwalifiki u għal dawk li huma 'l fuq minn 45 sena.

L-ETC tagħmel ukoll l-almu tagħha biex issib xogħol għal dawk li għandhom problema ta` saħħa mentali, għal dawk li għandhom bżonnijiet speċjali, għal dawk li kellhom problema bid-drogi u għal dawk li kellhom problemi ma' l-awtoritajiet.

Dawn kollha qed jgħixu f'ċirkostanzi li jagħmluhom membri ta` gruppi vulnerabbli.

Mr Speaker, il-JAP uriet ukoll li l-livell ta` edukazzjoni fil-labour force tagħna huwa relattivament baxx.

Fil-fatt 52% ta` nies b'impieg ma spiċċawx l-edukazzjoni sekondarja tagħhom.

Meta wieħed iqabbel dan ma` l- Ingilterra jara kemm dan huwa persentaġġ għoli għax fl-Ingilterra nsibu li hemm 40% ta` nies b'impieg li ma spiċċawx l-edukazzjoni sekondarja.

L-ETC qiegħda tindirizza l-problema ta' skills gap b'numru ta' programmi fosthom l-apprentice scheme.

Nista' ngħid li din l-iskema bħalissa għandha madwar 1,800 apprentist għax bl-għajnuna ta` kampanja informattiva kemm fl- iskejjel kif ukoll fuq il-media n-numru żdied u mistenni li jkompli jiżdied.

Dawn l-iskemi se jkunu estiżi wkoll fl-Institute for Health Care u fl-Institute for Tourism Studies biex b'hekk nilħqu wkoll is-setturi fejn jidher li hemm nuqqasijiet.

Għandna wkoll ix-short courses li fihom rajna żieda ta' 1,100 student.

Meta ngħid studenti nkun qed nitkellem fuq nies li jridu jżidu l-kwalifiki tagħhom, nies bi bżonnijiet speċjali u żgħażagħ li qed ifittxu x-xogħol għall-ewwel darda.

Jiġifieri għandek spectrum wiesa' ta' nies.

Barra minn hekk hemm ukoll inizjattiva ġdida simili għal dik ta` l- apprentice scheme li hija msejħa traineeship scheme.

Din hija skema li teħtieġ l-għajnuna u r-rieda tajba ta` min iħaddem biex dawk li jkunu qegħdin jieħdu sehem f'din l-iskema jkunu jistgħu jieħdu t-taħriġ tagħhom fl-ambjent tax-xogħol mill-ewwel.

Apparti mill-fatt li b'dawn il-courses qegħdin nagħmlu up-dating professjonali tal-ħaddiema industrijali tagħna, qegħdin ukoll ngħinu nies, li l-ħiliet tagħhom għadda żmienhom, jaġġornaw ruħhom biex ikunu dejjem parti ħajja mill-industrija tagħna.

Aħna nitkellmu ħafna dwar mismatching.

Għandek nies ifittixu xogħol, l- industrija tfittex l-impjegati mbagħad, kif għidu, never the twain shall meet.

Naħseb li l-ETC qed tagħmel ħidma kbira u serja biex tipprepara ħaddiema kompetenti u kwalifikati biex jimlew il-vojt li hemm fl-industrija tagħna.

Mr Speaker, irrid nagħlaq b'appell speċjali dwar l-ispecial groups, jiġifieri nies bi bżonnijiet speċjali fiżiċi, nies bi problemi ta` saħħa mentali, nies li kellhom problemi bid-drogi u nies li kienu fil-Faċilita` Korrettiva ta' Kordin.

L-ETC qiegħda tagħmel mill-aħjar biex iddaħħalhom fid-dinja tax-xogħol.

Pero` hawnhekk irridu naraw ir-rieda u l-volonta` tajba ta` min iħaddem u ta` impjegati oħra biex meta jidħlu nies bħal dawn jaħdmu ma jagħtuhomx dik li aħna ngħidulha hard time.

Xi sentejn ilu għaddejna liġi dwar opportunitajiet indaqs u naħseb li jekk dik il-liġi ma rriduhiex tibqa` fuq il-karta rridu nirrealizzaw li mhux biss il-gvern u l- partiti politiċi għandu jkollhom kuxjenza soċjali, imma jrid ikollu wkoll il-poplu in ġenerali.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru għal Għawdex.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Mr Speaker, ir-Rapport Annwali tal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ li aħna qed niddiksutu huwa rapport interessanti ħafna.

Dan huwa rapport li mill-ewwel jagħtik indikazzjoni li l-ETC hija korporazzjoni ħajja li kontinwament tanalizza l- ħteġijiet immedjati tal-pajjiż u allura qed tkun prattika f'ħidmitha.

Ir- rapport jikkonferma li l-ETC qed tilħaq l-għan tagħha.

Għalkemm ir-rapport m'huwiex wieħed voluminuż, il-kontenut tiegħu huwa xiehda ta` impenn mill- aktar serju li jirrifletti kemm verament din il-korporazzjoni qed taqdi l- funzjoni tagħha u qed toffri servizz għal-lum u anke għal għada.

Irrid inżid li dan is-servizz mhux qed ikun daqshekk faċli għall-korporazzjoni għax kull żmien fih il-problemi partikolari tiegħu u ż-żmien li qegħdin ngħixu fih bħalissa m'huwiex xi żmien fejn kollox huwa plain sailing għax f'Malta, bħal kumplament tad-dinja, qegħdin nesperjenzaw mumenti kultant verament diffiċli.

Iżda minkejjja dan kollu l-ETC bid-determinazzjoni u l- viżjoni tagħha miexja 'l quddiem u qed tkun ta` benefiċċju kbir għall-poplu tagħna.

Mr Speaker, dan li qed ngħid m'huwiex kliem biss, imma hija realta`.

Dawn huma fatti li jista` jarahom kulħadd.

Iċ-ċifri, tgħid x'tgħid l- oppożizzjoni, huma mera vera tas-sitwazzjoni f'pajjiżna.

Dan ma jfissirx li m'hemmx lok għal aktar titjib u aktar inizjattivi, imma matul dawn it- 12-il sena, kemm ilha topera l-ETC, f'kull sena kien hemm titjib fuq is- sena ta` qabel.

Allura huwa xieraq u ġust li dan nirreġistrawh u nuru wkoll l-apprezzament tagħna għax dan it-tibdil għall-aħjar ma jiġix waħdu, ma jsirx b'kumbinazzjoni imma jsir għax it-team kollu responsabbli mill- korporazzjoni, appoġġjat mill-gvern tal-ġurnata, ma jieqaf qatt jaħdem biex itejjeb il-qagħda ta' min qed ifittex ix-xogħol u anke ta` min diġa` qiegħed fid-dinja tax-xogħol u jixtieq jibdel jew itejjeb il-pożizzjoni tiegħu fix-xogħol.

Dan l-eżerċizzju jsir kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex, għax għalkemm l- operat ta` l-ETC f'Għawdex huwa fuq skala iżgħar għandu wkoll l-istess funzjonijiet u joffri l-istess servizzi li toffri l-ETC ġewwa Malta.

Irrid ngħid li l-ETC f'Għawdex, bil-limitazzjonijiet kollha tagħha, qed taqdi tajjeb il-ħteġijiet ta` l-Għawdxin u permezz ta' l-uffiċċju tagħha qed tkun ta' servizz għall-komunita` Għawdxija.

Is-sena li għaddiet żgur li se tibqa` mfakkra għall-fatt li fi Frar li għadda l-qgħad niżel għal-livell rekord f'Għawdex.

Kien hemm biss 370 ruħ jfixxtu x-xogħol.

Dan hija l-iżgħar figura ta` qgħad li qatt ġiet reġistrata f'Għawdex minn kemm ilha mwaqqfa l-ETC.

Irrid ngħid ukoll, apparti din il-figura ta' Frar li għadni kemm semmejt, matul is-sena li għaddiet il-qgħad f'Għawdex kien pjuttost stabbli u dejjem inżamm taħt l- 400 li huwa livell aċċettabli.

Dan meta wieħed iqis ukoll li l- opportunitajiet ta` xogħol f'Għawdex m'humiex daqshekk faċli minħabba l- limitazzjonijiet li hemm, li wara kollox kienu, għadhom u jibqgħu.

Allura tassew għandna għaliex nirrikonoxxu l-ħidma ta' l-ETC, għax minkejja li f'Għawdex aħna limitati f'dawk li huma opportunitajiet ta` xogħol il-qgħad huwa f'livell aċċettabbli.

Aħna nixtiequh dejjem jonqos u qed naħdmu għal dan ukoll, imma x'differenza l-qgħad illum meta pparagunat mal-qgħad li kien hemm fl-1997 taħt l-amministrazzjoni preċedenti meta dakinhar kien hemm 'il fuq minn 600 ruħ ifittxu mpieg.

Mr Speaker, rigward it-taħriġ irrid ngħid li l-uffiċċju ta' l-ETC f'Għawdex matul is-sena li għaddiet organizza 42 kors li għalihom attendew 578 persuna.

Dan ifisser li l-ETC f'Għawdex offriet 17,200 siegħa ta` taħriġ għall-Għawdxin f'Għawdex stess.

Kultant issib li mhux kulħadd jilqa` l- opportunita` ta` taħriġ b'entużjażmu, imma wara li jattendu għall-kors jirrealizzaw li dak il-kors kien ta` benefiċċju għalihom u allura jindunaw li kien kors importanti u li jista` jgħinhom isibu xogħol għax ikunu iktar ppreparati.

Irrid ngħid ukoll li matul is-sena li għaddiet l-ETC f'Għawdex kienet attiva fil-kamp tax-xogħol u ħadet diversi inizjattivi li fil-maġġor parti tagħhom kienu intiżi speċifikament għas-suq Għawdxi, iżda żgur li l- inizjattiva ewlenija kienet dik hekk imsejħa seasonality scheme.

Din l- iskema għandha l-għan li tagħti esperjenza ta` xogħol u taħriġ lil dawk il- ħaddiema Għawdxin li jaħdmu fis-settur tal-catering.

Nistqarr li għall- bidu konna ftit inċerti jekk din l-iskema hiex se tħajjar lin-nies jidħlu għaliha.

Konna dubjużi jekk tirnexxix.

Iżda llum, li bdiet taħdem, nista` niddeskrivi din l-iskema bħala waħda ta` suċċess għax ir-rispons kien wieħed pożittiv.

Sar arranġament ma` katina ta` lukandi rinomati fl- Ingilterra, qed nirreferi għall-Hilton International, fejn ħaddiema ġew imħajra biex jitilgħu f'din il-lukanda u jieħdu esperjenza utli matul ix- xhur tax-xitwa.

Fil-fatt bħalissa hemm sittax-il persuna Għawdxija li qegħdin l-Ingilterra jaħdmu ma` din il-lukanda partikolari u jirriżultalna wkoll li dawn il-ħaddiema sejrin tant tajjeb li wħud minnhom saħansitra ġew offruti biex itawlu l-perjodu tax-xogħol fil-lukanda msemmija.

Dan huwa effett pożittiv li żgur li Għawdex se jgawdi minnu għax il-livell f'dan is-settur se jogħla meta dawn se jerġgħu jirritornaw jaħdmu f'Għawdex fl-istess lukanda jew stabbiliment li kienu jaħdmu qabel.

Ta` min ifakkar li kieku ma ngħatawx din l-opportunita`, uħud minn dawn il- ħaddiema kienu jiefqu mix-xogħol għal dawn ix-xhur tax-xitwa għax nafu li jkollna perjodu fejn ikun hemm il-lean months u allura mhux daqshekk possibbli għalihom li jaħdmu.

Dan kien ifisser li dawn kienu jgħaddu x-xhur tax-xitwa jiġġerrew mat-toroq jew jagħmlu xi xogħol ieħor li m'għandu x'jaqsam xejn mas-settur tal-catering.

Ħaġa bħal din m'hijiex healthy għal dan il-qasam għax aħna rridu nies imħarrġa b'mod professjonali għas-servizz fil-qasam turistiku għax dan huwa element importanti ħafna sabiex insaħħu l- industrija tat-turiżmu f'Għawdex u żgur li s-seasonality scheme tgħinna biex nilħqu dan il-għan.

Allura bilfors ngħid li din l-iskema rnexxiet u dan grazzi għal kollaborazzjoni sħiħa li teżisti bejn l-ETC, l-ITS f'Għawdex u l-Ministeru li ħdimna id f'id biex din l-iskema tirnexxi.

Issa dawn il-ħaddiema li jtemmu l-impenji tagħhom barra minn Malta b'suċċess l- ETC se tagħtihom lura l-flus li ħallsu għall-vjaġġ.

Huwa maħsub ukoll li din is-sena nerġgħu noffru din l-iskema għall-ħaddiema Għawdxin għax is- suċċess li kellna fl-ewwel sena se jkun ta` garanzija għat-tieni esperjenza.

Mr Speaker, matul din is-sena wkoll se ssir enfasi rigward l-apprentisti Għawdxin għax għall-ewwel darba r-responsabilta` ta` l-apprentisti Għawdxin li jaħdmu jew jattendu skola f'Għawdex se taqa' direttament taħt l-ETC t'Għawdex.

Dan ikun ifisser li l-apprentisti jkunu jistgħu jinqdew mill- uffiċċju ta' l-ETC f'Għawdex fejn hemm uffiċjal inkarigat direttament minnhom.

Irrid ngħid li b'kollox għandna 40 apprentist fl-ESTS u 62 apprentist fit-TAS.

Huwa maħsub ukoll li f'Għawdex din is-sena ssir aktar enfasi fuq diversi skemi li għandha l-ETC, fosthom il-Community Work Scheme.

Fil-preżent huma ftit il-kunsilli lokali li qed jibbenefikaw minn din l-iskema u għalhekk tajjeb li aktar kunsilli jagħrfu jisfruttaw opportunita` bħal din.

Skemi oħra li se ssir enfasi fuqhom huma: Il-Basic Employment Passport Scheme, il- Job Experience Scheme, l-Employment Training Placement Scheme u oħrajn.

Permezz ta' dawn l-iskemi huwa maħsub li l-possibilita` ta' xogħol u taħriġ għal dawk li qed ifittxu xogħol tikber sostanzjalment u parti minn din l- istrateġija hija l-kontinwazzjoni tar-relazzjoni li l-ETC għandha ma' l- Arka Foundation fejn l-istess fondazzjoni diġa` qed tibbenefika minn din l- iskema.

Bħalissa qed jitħejja wkoll ir-rapport "Strategy for Gozo".

Din l- inizjattiva ta` riċerka bdiet f'Awissu li għadda u huwa mistenni li titlesta f'Marzu li ġej.

Dan ir-rapport se jieħu in konsiderazzjoni l- bżonnijiet speċifiċi tas-suq Għawdxi u se joffri direzzjoni għall-ETC f'Għawdex għas-snin li ġejjin.

Jidher bl-aktar mod ċar li l-ETC, kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex, qed tagħmel ħafna ġid.

Għalhekk aħna f'dan il-Parlament qegħdin napprovaw ir- rapport annwali ppreżentat lilna.

Huwa għal din ir-raġuni wkoll li l- Ministeru tal-Politika Soċjali qed jalloka vot sostanzjali lill- korporazzjoni u għalhekk inħoss li għal darba oħra, filwaqt li nawgura aktar ħidma lil din il-korporazzjoni, nieħu din l-opportunita` biex nirringrazzja lill-uffiċjali u lill-ħaddiema kollha ta' l-ETC għall-impenn tagħhom favur il-poplu tagħna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, naħseb li kulħadd jaqbel, kemm aħna kif ukoll in-naħa l-oħra, li x-xogħol huwa dritt fundamentali ta` kull ċittadin Malti u Għawdxi u dan huwa sanċit ukoll fil-Kostituzzjoni.

Meta għandek istituzzjoni bħall-ETC li qed tipprova tagħmel mill-aħjar li tista` biex tipprovdi x-xogħol għall- ħaddiema tagħna allura wieħed irid japprezza x-xogħol li tagħmel.

M'iniex ngħid li wieħed m'għandux jikkritikaha, anzi kieku l-kritika tkun kostruttiva hija tajba.

Jiena mhux se noqgħod ngħid kemm għamlet ġid l-ETC imma nħossni fid-dover li nirringrazzja lill-bord kollu u lill-ħaddiema kollha li jaħdmu f'din il-korporazzjoni għax matul dawn it-tnax-il sena li ilha mwaqqfa żgur li għamlet xogħol utli ħafna u ta` ġid lill-poplu tagħna.

Jiena niskanta kif dalgħodu l-Onor.

Chircop qal li l-ETC waqgħet għaċ-ċajt għal darba, darbtejn u qed timxi b'mod partiġġjan.

U tafu għaliex dan kollu?

Għax il-figuri tal-qgħad li ħarġet hi ma jaqblux ma` dawk tal-labour force survey.

Din hija xi ħaġa li baqgħu jirrepetuha biex forsi jimpressjonaw lill-poplu.

Kemm-il darba spjegajna għaliex hemm din id- differenza u anke fir-rapport annwali ta' l-ETC hemm spjega tagħha wkoll, imma donnu ma qrah ir-rapport.

Għalhekk tajjeb li nikkwota x'jingħad fir- rapport dwar id-differenza fil-figuri tal-qgħad ħalli jekk l-Onor.

Chircop ma qrahx ikun jaf x'fih.

F'dan ir-rapport jingħad hekk:

Differences between the LFS findings and the ETC data are due to:

Administrative data of ETC being a headcount whereas LSF data is data extrapolated from a sample to reflect the national picture.

Administrative data being based on persons of employment age i.e. between 16 and 61 years of age whereas LFS data refers to employed persons between 15-64 years of age.

The employed population according to ETC records included temporary employees (students and apprentices) whereas the LFS excluded temporary employees;

Administrative data refers to persons who are registered as unemployed with the Employment and Training Corporation whereas LFS data refers to the number of persons who declare themselves as job seekers in the reference week, irrispective of whether they are registered as unemployed or not.

Naħseb li din hija spjega biżżejjed biex l-Onor.

Chircop jara għaliex hemm din id-differenza u ma jerġax jiġi hawnhekk u joqgħod jgħid li l-ETC qed tqarraq bil-figuri.

Mr Speaker, l-Onor.

Chircop qal ukoll li f'rapport bħal dan kien jistenna li jissemmew xi sospensjonijiet ta` xi inspectors.

Jiena ngħid li ta` l- oppożizzjoni m'għandhomx x'jikkritikaw.

Jiena ma naħsibx li kieku f'dan ir- rapport intqal li hemm xi żewġ inspectors li huma sospiżi konna se nsolvu il-problema ta` dawk li jinsabu bla xogħol.

Din hija l-kwalita` ta` kritika li smajna dalgħodu min-naħa ta` l-oppożizzjoni.

Jiena m'iniex se ninċensa lill-ETC imma rrid nirringrazzjahom tax-xogħol li għamlu matul dawn is-snin u jkun tajjeb li wieħed jinċentivahom biex ikomplu jagħmlu iktar xogħol għax dak li għandu bżonn pajjiżna bħalissa ħalli nsibu x-xogħol għal dawk il-ħaddiema li għandna qiegħda.

Mr Speaker, irrid ngħid li fost il-ħaddiema li għandna bla xogħol hemm kategorija ta` ħaddiema li diffiċli li ssibilhom xogħol għax huma ħaddiema li qabżu l-erbgħin sena u oħrajn li huma long-term unemployed.

Dawn huma l- aktar persuni li huwa diffiċli li wieħed isibilhom ix-xogħol u dan mhux f'pajjiżna biss imma fid-dinja kollha.

Dawn il-ħaddiema jħossuhom fi żvantaġġ ma` ħaddiema oħra għax ma jistgħux ilaħħqu ma` l-iżvilupp tekonoloġiku li għaddej f'pajjiżna u fid-dinja kollha.

Dawn iħosshom ukoll li qed issir diskriminazzjoni kontra tagħhom meta japplikaw għal xi job għax l-employers jagħtu preferenza lill-ħaddiema iżgħar minnhom.

Fattur ieħor għaliex huwa diffiċli li dawn il-ħaddiema jsibu mpieg huwa li billi dawn m'għandhomx livell edukattiv għoli ħafna, dawn japplikaw għall-jobs elementari li sfortunatment fiż-żmenijiet tal-lum huma neqsin ħafna wkoll.

Jiġifieri hemm ċerti fatturi li jiżvantaġġaw li dawn il-ħaddiema u għalhekk jagħmluha diffiċli biex lil dawn il-ħaddiema ssibilhom ix-xogħol.

Dawn huma problemi li l-ETC bilfors trid tiffaċċja u trid tara kif lil dawn in-nies li qabżu l-erbgħin sena u lil-long term unemployed, li ilhom jirreġistraw għal iktar minn sena, issibilhom ix-xogħol.

Sfortunatament din il-kategorija hija l-ikbar persentaġġ ta' nies li għandna qegħda.

Jekk nieħdu l-figuri sa l-aħħar ta` Settembru tas-sena l-oħra nsibu li minn total ta` 6,215 li kienu jirreġistraw għax-xogħol, kien hemm 2,459 li jaqgħu f'din il-kategorija, jiġifieri 40%.

F'Settembru, 1998 minn total ta` 7,184 li kienu jirreġistraw għax-xogħol, kien hemm 2,721 li jaqgħu f'din il-kategorija.

Jiġifieri hemm dejjem dak il-persentaġġ ta' 40% kważi kważi dejjem kostanti.

Naturalment din hija raġuni għaliex hemm bżonn li l- ETC tara kif tagħmel ħalli din il-kategorija ta` ħaddiema, kemm jista` jkun, ikollha ċ-ċans li terġa` tidħol fid-dinja tax-xogħol.

Jiena, bħala Segretarju Parlamentari u anke minħabba l-professjoni li għandi, ta` tabib, niltaqa' iktar ma' dawn in-nies.

Il-biċċa l-kbira ta` dawn in-nies ikunu rġiel bejn l-erbgħin u l-ħamsin sena li għandhom familja u li għadhom qed irabbu u jedukaw lil uliedhom.

Allura wieħed jara kemm huwa importanti li lil din il-kategorija ta` nies insibulhom impieg.

Hawnhekk nagħmel appell lill-ETC biex tara kif tista' toħloq iktar proġetti u tagħmel iktar pjanijiet ħalli kemm jista` jkun din il-kategorija ta` ħaddiema naraw kif nissollevawha.

Jiena ngħid li huwa dover tal-gvern li kemm jista` jkun ikompli jimbotta lill-ETC.

U l-gvern naħseb li qed jaqdi dmiru għax qegħdin naraw kemm f'dawn is-sentejn ivvota fondi kbar lill-ETC ħalli tkun tista` tagħmel il-programmi tagħha.

Barra minn hekk fil- programm elettorali li bih irbaħna l-elezzjoni hemm imniżżel ċar u tond li gvern Nazzjonalista jsaħħaħ il-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ biex din tkun tista` twieġeb għall-bżonnijiet ta` dawk kollha li jkunu qed jirreġistraw għax-xogħol speċjalment dawk fl-eta` ta` 'l fuq minn 45 sena, dawk li ilhom jirreġistraw u dawk il-persuni bi bżonnjiet speċjali li jkunu jridu jaħdmu.

Għalhekk il-partit tagħna huwa impenjat biex jara kif jagħmel biex lil din il-kategorija ta` nies, kemm jista` jkun, wieħed isibilhom ix-xogħol.

Mr Speaker, anke l-business plan ta' l-ETC, li jkopri l-perjodu minn Ottubru 2000 sa Settembru 2003, jgħid testwalment hekk:

The corporation endorses a mainstreaming approach in that we believe that services should be inclusive for all. However we also recognise that certain groups have particular needs and benefit most from a targeted approach.

The Corporation has developed a number of measures to empower women returners.

The needs and abilities of clients over forty, clients who have been unemployed for over twelve months and persons with disability are carefully analysed and addressed.

Jiġifieri l-ETC hija speċifika u tara li din il-kategorija ta` ħaddiema hemm bżonn li wieħed jara kif jagħmel biex isibilhom impieg.

Issa ħalli naraw x'għamlet l-ETC u x'inhu pprogrammat li tagħmel biex taġevola lil dawn in-nies.

Huwa importanti li ngħidu li l-ETC ma qagħditx idejha fuq żaqqa u m'għamlet xejn.

Anzi rajt kif għamlet biex tipprova taġevola lil din il-kategorija ta` ħaddiema.

Fil-fatt matul din is-sena kien hemm 199 persuna 'l fuq minn erbgħin sena li nstabilhom impieg direttament mill-ETC u kien hemm oħrajn li sabu mpieg mid-diversi job centres.

Mr Speaker, skema ferm importanti li ġiet introdotta mill-ETC u li qed tgħin ħafna biex lil dawn il-persuni jinstabilhom impieg hija dik imsejħa Employment Training Placement Scheme (ETPS).

Din hija skema li ġiet estiża biex tkopri persuni bla xogħol 'il fuq minn erbgħin sena.

Permezz ta` din l- iskema tingħata għajnuna lill-employers li jipprovdu xogħol u taħriġ lil dawn in-nies.

L-ETC tissussijdja 50% tal-minimum wage għall-massimu ta' 12- il xahar imħallsa mill-private employers li jimpjegaw persuni bla xogħol u li jkollhom bżonn it-taħriġ.

Kien hemm 32 klijent li bbenefikaw minn din l- iskema.

Mr Speaker, skema oħra hija l-Community Work Scheme.

Din l-iskema tagħti opportunita` lil-long-term unemployed u gruppi oħra svantaġġjati jerġgħu jibdew jaħdmu u jiżviluppaw il-ħiliet tagħhom.

Il-proġetti li jistgħu jaħdmu fihom iridu jkunu ta` bżonn ċar għall-komunita`.

Il-massimu ta` żmien li ħaddiem jista` jaħdem f'dawn il-proġetti huwa ta` sena.

Il-paga ta` kull ħaddiem tinqasam bejn l-ETC u l-organizzazzjoni li qed tisponsorja lil dawn il-ħaddiema.

Din l-iskema trid tipprovdi opportunita` lil 100 klijent at any one time during its operation.

Dawn l-organizzazzjonijiet li jistgħu jħaddmu lil dawn il-ħaddiema jistgħu jkunu NGOs u l-kunsilli lokali.

L-24 proġett approvati matul din is-sena joffru xogħol għal 54 persuna.

Wieħed irid jgħid ukoll li din is-sena l-ETC offriet traineeships ġodda with a minimum duration of 13 weeks and a maximum duration of 12 months.

Il-ħaddiema jridu għallinqas jitħallsu l-minimum wage mill- employer, bl-ETC tissussijdja 25% minnha.

Pero` fejn ikun hemm ħaddiema ta' 'l fuq minn 40 sena l-ETC tagħti sussidju ta' 40% minflok 25%.

Mr Speaker, ta` min wieħed isemmi wkoll l-Business Promotion Act li qed jipprovdi inċentivi lil dawk l-employers li jimpjegaw persuni 'l fuq minn erbgħin sena, persuni b'disabilita` u persuni li ilhom qegħda għal aktar minn sentejn.

Hawnhekk nixtieq nappella u ngħid li hemm bżonn li l- employers ineħħu ftit ix-xettiċiżmu li għandhom meta jiġu biex jimpjegaw ċerti nies.

Veru li ż-żgħażagħ tal-lum għandhom skola iktar, imma l- esperjenza ta` min ilu jaħdem 20 jew 30 sena f'ċertu xogħol hija valida wkoll.

Għalhekk l-employers mhux bilfors għandhom jippreferu żgħażagħ ta` bejn l-20 u 30 sena.

Jekk irridu ngħinu lil dawn in-nies hemm bżonn li x- xettiċiżmu ta` ċerti employers jispiċċa darba għal dejjem.

Mr Speaker, ngħaddi biex ngħid xi ħaġa fuq ir-registered long-term unemployed.

Dawn huma nies li ilhom jirreġistraw għax-xogħol għal aktar minn sena.

Dawn huma eleġibbli għall-Employment Training Placement Scheme u għall-Community Work Scheme.

Ta' min jgħid li kien hemm 384 long-term unemployed persons li kienu mħarrġa mill-ETC permezz tal-mainstream courses, kien hemm tnax oħra li bdew it-traineeship u 138 oħra minn dawn il- persuni qegħdin jaħdmu.

Imbagħad kien hemm 48 oħra ġew imdaħħla fl- Employment Training Placement Scheme u fil-Community Work Scheme.

Mr Speaker, ta` min jgħid ukoll li din is-sena ġie introdott programm biex jassisti the illiterate unemployed imsejjaħ Literacy for Employment Programme.

Dan il-programm għandu l-iskop li jtejjeb il-literacy skills mhux biss ta` dawk li għandhom 'il fuq minn erbgħin sena imma anke ta` dawk li huma unskilled u ma jaħdmux.

Dan huwa ta' vantaġġ kbir għal dawn il- ħaddiema li qed jirreġistraw.

Sfortunatament hemm numru mhux ħażin minnhom illetterati u allura meta japplikaw għal ċertu post ikunu fi żvantaġġ kbir.

Huwa għalhekk li l-ETC qed tagħmel enfasi kbira fuq it-taħriġ ħalli kemm jista` jkun dawn il-ħaddiema jkunu flessibbli u meta jispiċċaw minn impieg ikunu jistgħu jsibu mpieg ta` natura oħra għax min ilu jaħdem 20 jew 30 sena fl-istess impieg ikun diffiċli għalih li jsib impieg alternattiv.

L-ETC qiegħda tagħmel minn kollox għal din il-kategorija ta` ħaddiema, pero` l-ħaddiema li qegħdin ifittxu x-xogħol iridu wkoll jagħmlu l-parti tagħhom għax fiż-żmenijiet tal-lum ma tistax tgħid li għandek job u se tibqa` fih għal għomrok.

Fiż-żmenijiet tal-lum trid tkun flessibbli ħalli minn job tkun kapaċi tmur f'ieħor.

Irrid ngħid li 540 persuna ta` 'l fuq minn erbgħin sena li kienu jirreġistraw għax-xogħol attendew programmi ta` taħriġ.

Minn barra dawn kien hemm 925 persuna li ma kenux qed jirreġistraw għax-xogħol li attendew ukoll għal dawn il-programmi ta` taħriġ.

Mr Speaker, dalgħodu l-Onor.

Chircop għamel riferenza għas-sensji li kien hawn dan l-aħħar.

Naturalment ħadd ma jieħu gost jara dawn l-affarijiet iseħħu.

Bi pjaċir ngħid li 50% tal-ħaddiema li ngħataw is-sensja minn fabbrika waħda diġa` sabu x-xogħol.

Sfortunatament il-ħaddiema l-oħra li ngħataw is-sensja huwa diffiċli li wieħed isibilhom xogħol għax ilhom jaħdmu 20 u anke 30 sena fl-istess job u għandhom livell baxx ħafna ta` edukazzjoni.

Is-sena l-oħra, sal-21 ta` Jannar, kien hemm 1,195 persuna li tilfu l-impieg tagħhom minn diversi fabbriki.

Minn dawn hemm biss 262 jirreġistraw għax-xogħol.

Minn dawn l-1,195 li tilfu l-impieg tagħhom, 526 sabu xogħol ieħor, il-287 l-oħra jew sabu xogħol ieħor u l-ETC ma ġietx mgħarrfa jew m'humiex qed jirreġistraw.

Dan qed ngħidu biex nuri x-xogħol li għamlet l-intervention unit ta' l-ETC.

Ovvjament dan sar ukoll bl- għajnuna ta' l-imsieħba soċjali u tal-unions.

Meta tara dan kollu ħadd ma jista` jiġi hawn u jgħid li l-ETC m'hi qed tagħmel xejn f'dan il-qasam bħalma għamel l-Onor.

Chircop dalgħodu.

Dan huwa xogħol li jidher.

Dan huwa x-xogħol li din l-istituzzjoni dejjem għamelt fiż-żmien l-imgħoddi u li issa qed tagħmlu b'aktar enfasi fiż- żmenijiet tal-lum.

Jiena għalhekk nieħu għalija meta nisma` diskors bħal dak ta' dalgħodu.

Din m'hijiex kwestjoni ta` ftaħir imma naħseb li wieħed għandu japprezza x-xogħol tajjeb li qed tagħmel din il-korporazzjoni.

Wieħed għandu jagħmel is-suġġerimenti tiegħu u jikkritika b'mod kostruttiv mhux kif għamel l-Onor.

Chircop meta beda jgħid li din hija korporazzjoni partiġġjana, korporazzjoni li tilgħab bil-figuri biex tidħak bin-nies u li dan ir-rapport mhux serju għax fih m'hemmx li hawn xi żewġ inspectors sospiżi.

Din hija l-kritika li n-naħa ta' l-oppożizzjoni trid tagħmel!

Ejja nagħmlu kritika suret in-nies u kostruttiva ħalli naraw kif organizzazzjoni bħal din, li dejjem tat xogħol tajjeb taħt amministrazzjonijiet differenti, inkomplu ntejbuha ħalli f'dawn iż-żmenijiet ta` taqlib fil-qasam tax-xogħol tkompli tagħti l-kontribut tagħha u flimkien ma` l-imsieħba soċjali u l- gvern naraw li l-ħaddiema tagħna jkollhom ix-xogħol li, wara kollox, hu dritt tagħhom.

Jiena persważ li l-ETC tkompli tagħti l-kontribut, kif dejjem għamlet, ħalli kemm jista` jkun kull kategorija ta` ħaddiema jkollha x-xogħol.

Mr Speaker, jiena nixtieq li jkollna iktar suċċess fil-kategorija ta` ħaddiema li huma 'l fuq minn erbgħin sena u l-long-term unemployed għax b'hekk inkunu iktar ilħaqna l-iskop li għalih twaqqfet l-ETC.

Huwa diffiċli għax f'din il-kategorija ta` ħaddiema hemm ħafna problemi li ma ssibhomx f'kategoriji ta` ħaddiema oħra.

Imma jiena persważ li jekk ikun hemm kordinazzjoni bejn kull settur is-suċċess f'dan il-qasam ikompli jikber għax il-volonta` u r-rieda tal-gvern qiegħda hemm.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, f'dan l-intervent tiegħi ma nixtieqx nillimita ruħi biss għar-rapport ta' ħidma ta' l-ETC għax meta nkunu qed nitkellmu fuq il-qasam tax-xogħol bilfors li rridu nħarsu lejn dak kollu li jaffettwa x-xogħol.

Jiena ħadt gost nisma' lill-Onor.

Dolores Cristina titkellem fuq il-bidliet teknoloġiċi u dak kollu li qed jiġri fid- dinja għax fil-qasam tax-xogħol f'pajjiżna ma nistgħux ma nħarsux f'dan il- kuntest.

Anzi huwa importanti ħafna li fiż-żmenijiet tal-lum inħarsu lejn dan il-kuntest aktar b'mod globali.

Dan għamel riferenza għalih ukoll il- Viċi Prim Ministru dalgħodu fl-introduzzjoni tiegħu.

Imma l-ħasra hija li mbagħad meta tibda tanalizza l-qasam tax-xogħol f'pajjiżna llum tinduna kemm kellhom raġun ta' l-FOI meta ftit ilu s-segretarju ġenerali tagħhom, is-Sur Edwin Calleja, fir-rivista uffiċjali tagħhom "Industry Today" qal li matul dawn l-aħħar għaxar snin imxejna bil-mod wisq biex nilħqu mal-pass li bih kienet miexja d-dinja kollha u minħabba dan il-fatt tlifna ħafna opportunitajiet ta` xogħol li ħaddieħor ħatafhom u aħna, għax ma nbdilniex biżżejjed malajr, tlifnihom.

Fil-fatt biex jissostanzja dan l-editorjal fl- istess rivista hemm graph li juri li n-niżla tagħna f'dik li hija opportunitajiet ta` xogħol, meta mqabbla ma x'kien qed jiġri fil-kumplament tad-dinja, bdejniha fl-1993 u bdejna telgħin ftit 'il fuq bejn l-1997 u l- 1998.

Mr Speaker, il-funzjoni ta' l-ETC jiena ma narahiex kif qed jaraha l-Viċi Prim Ministru, jiġifieri f'sens ta` x'ġara matul is-sena li għaddiet.

Il- Viċi Prim Ministru dalgħodu qal li l-ETC biddlet lilha nnifisha minn aġenzija reattiva għal waħda pro-attiva.

Jiena ngħid li l-ETC jekk trid tagħmel hekk – u naħseb li trid tagħmel hekk, lanqas jgħaddili dubju li ma jridux ikunu pro-attivi - lanqas tista` għaċ-ċirkostanza reali ta` pajjiżna llum.

Għaliex?

Għax jekk tħares lejn l-istess rapport ta` ħidma li għandna quddiemna ħafna mill-inizjattivi li hemm qed jirreaġixxu għal sitwazzjoni li ma ġietx ikkreata issa jew ftit tal-ġimgħat ilu, imma ilha tinbena minn sena għall-oħra fuq medda ta' snin.

Din żviluppat fuq proċess ta' żmien.

Mr Speaker, biex nuri dan jiena se nibda bl-aktar ħaġa fundamentali li biha pajjiżna jista' jimxi 'l quddiem, jiġifieri il-kwestjoni ta` l-iskills, il- kwestjoni tat-taħriġ u l-kwestjoni ta` l-edukazzjoni.

Naħseb li s-Sur Calleja meta kien qed jikteb b'dak il-mod żgur li kellu f'moħħu dawn l- affarijiet.

L-ETC bir-raġun kollu f'paġna 10 tar-rapport fl-ewwel sentenza tal-paragrafu bit-titolu Basic Employment Passport Scheme tgħid hekk:

"The Basic Employment Passport Scheme, which started in July 2001, provides basic employment skills to young school leavers who are emerging from the educational system with little or no skills and qualifications, accademic or otherwise.".

Issa jekk għall-grazzja ta` l-argument ngħidu li qed nitkellmu fuq żgħażagħ li għandhom sittax-il sena, il-ħajja edukattiva tagħhom ma bdietx ix-xahar li għadda jew il-ġimgħa li għaddiet, imma bdiet numru ta` snin ilu.

Jekk dawn għaddew dawn is-snin kollha fl-iskola u spiċċaw li ħarġu mingħajr skills jew bl-inqas kwalifiki possibbli, kif qed tgħid l-istess ETC, xi jfisser dan?

Ifisser li aħna għandna xi ħaġa ħażina fis-sistema edukattiva u fallejna.

Qed ngħid aħna għax billi noqogħdu nwaddbu l-blalen lejn xulxin m'hu se nsolvu xejn.

Il-kelliema tan-naħa l-oħra l-ħin kollu jwaddbu l-ballun lejn din in-naħa għax qegħdin nikkritikawhom.

Bħallikieku aħna niġu hawn biex noqogħdu nċapċpu lil xulxin.

Hawn niġu biex niddiskutu bis- sens ħalli flimkien naraw x'irridu nagħmlu għall-poplu tagħna għax safejn naf jien – din għedtha l-bieraħ u nibqa` ngħidha - illum hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern, għada jkun hemm il-Partit Laburista imma l-poplu se jibqa` wieħed u l-istess responsabbilitajiet jaqgħu fuq it-tnejn.

Dan huwa qasam kruċjali li jorbot miegħu kollox għax jekk ma taħdimx int m'għandekx dħul biżżejjed biex tgħix.

Mhux tgħix li tmur tiekol il-pizez darba fil-ġimgħa - għalkemm anke dik saret ħaġa iebsa li tagħmel – imma li titma` l-familja kuljum.

Aħseb u ara kemm tkun tista` ttella` ċerti aspettattivi u tagħti l-aħjar lill-uliedek.

Fil-verita` din l-istess ammissjoni li hawn fuq il-kwestjoni ta` l-educational system tinsab ukoll fil-Joint Assessment of the Employment Policy Priorities of Malta fejn proprju f'paġna 6 fil-paragrafu intitolat "Education" insibu li qed jingħad hekk:

"Education levels in the labour force are rather low compared to the EU average.".

Jiġifieri din hija silta oħra minn rapport ieħor li qed ikompli jtammbar fuq is-sistema edukattiva tagħna.

Dan ir-rapport uriena statistika, marbuta mat-tfal, maħruġa min-National Statistics Office fis-26 ta' Settembru li għadda intitolata "Focus on the Child" li kienet statistika tal-waħx.

Għalfejn qed ngħid "tal-waħx"?

Għax fiċ-ċirkostanzi tal-lum fejn qed naraw bidliet kbar iseħħu madwarna, jekk mhux se naqbdu l-istess pass u ritmu ta' pajjiżi oħra se naqgħu lura.

Allura meta tħares lejn din it-tip ta` statistika tinkwieta u tinkwieta bis-serjeta` jekk tkun responsabbli.

Għalhekk ma nistgħux noqogħdu nitkellmu għall-gallarija fuq dan il-qasam u norbtuh biss ma` rapport ta` sena jew business plan ta` tliet snin.

Għandna nitkellmu fuq medda ta` snin li sfortunatament matulhom kien hemm ħafna ħela ta` żmien f'dan il-qasam tant kruċjali.

Din l-istatistika, li jekk m'iniex sejra żball hija marbuta mas-sena 2000, tgħidlek li only 12% of the adolescents aged 15 to 18 years have completed post-secondary education.

Xi tfisser post-secondary education?

Jiġifieri li ż-żagħżugħ jew żagħżugħa jispiċċaw mill-iskola b'xi ħila li biha jkunu tajbin għas-suq tax-xogħol.

Meta tibda tiffoka fuqhom dawn u tibda tarahom sew, u mhux titkellem għall-gallarija, tibda tgħid kemm verament tlifna ħin u kemm ma nistgħux nibqgħu b'idejna fuq żaqqna jew nieħdu l-affarijiet bit- temp, għalkemm qed nitkellmu fuq settur li ma tistax tgħaġġel kemm trid għax inti ma tħarriġx żagħżugħ jew żagħżugħa mil-lum għall-għada.

Biex tagħmel dan trid it-tul ta` żmien.

Jiġifieri we are late in the day u dawn il-ħafna inizjattivi li hawn fir-rapport ta` l-ETC, bir-rispett kollu lejn il-Viċi Prim Ministru, m'hu veru xejn li jirriflettu pro-attivita`.

Anzi jirriflettu pre-attivita` għax din hija sitwazzjoni li ilha ġejna fuqna minn numru ta' snin ilu u l-ETC, nagħmlulha x'nagħmluha, fis-snin li ġejjin se jkollha tibqa` tirreaġixxi għal dawn is-sitwazzjonijiet.

Imbagħad l-istatistika li qed nikkwota minnha tgħidlek li 64.1% have a secondary education level u 23.6% completed only their primary level of education.

Għidli naqra, fid-dinja tal-lum, kif inti tista` tassigura ruħek minn impieg bil-primary level education?

Illum tmur tinkiteb f'fabbrika u l-ewwel ħaġa li jistaqsuk hija jekk tafx taqra u tifhem bl- Ingliż.

Jiena jiġu ħafna żgħażagħ għandi li ma jistgħux isibu mpieg u jgħiduli: Imma biex immur naħdem fuq makna jien għandi bżonn inkun naf bl- Ingliż?

U jiena ngħidilhom: Illum m'għadhiex id-dinja tal-muscles.

M'għadhiex id-dinja fejn jekk inti għandek ħafna muscles se ġġor fuq daharek u se taħdem.

Illum hija dinja li tagħfas il-push button u fuq screen jgħidlek żewġ kelmiet u trid taġixxi skond x'qed jgħidlek fuq l- iscreeen u jekk ma tafx taqra dak li hemm fuq l-iscreen ma tistax taħdem.

Issa billi noqogħdu nagħmlu dawk il-billborads kbar fejn fuqhom jingħad li jobs are a website away, b'daqshekk x'se nagħmlu?

Naħseb li l-ewwel ħaġa li rridu ndeffsu f'ras kulħadd huwa l-bżonn li l-istudenti jibqgħu jkomplu l- iskola.

Pero` li jibqgħu biss l-iskola u jitgħallmu l-basic skills mhux biżżejjed, irid ikollna s-sistema addattata and we are very late in the day.

Mr Speaker, il-Viċi Prim Ministru dalgħodu qalilna li t-taħriġ jkun imfassal skond il-bżonn.

Huwa ferm importanti li t-taħriġ ikun imfassal skond il-bżonn tas-suq tax-xogħol.

Għaliex?

Għax aħna l-unika riżorsa li nistgħu noffru lill-investitur barrani li jista` jiġi Malta u joħloq ftit xogħol produttiv hija a skilled work force, liema work force trid tkun multi-skilled.

Din hija parti mill-employability li nitkellmu fuqha llum.

Biex inti tassigura ruħek li tibqa` fid-dinja tax-xogħol trid tkun flessibbli u jkollok aktar minn ħila waħda u taġġorna ruħek il-ħin kollu.

Fil-Joint Assessment of Employment Policy Priorities f'paġna 2 hemm riferenza għall-problema tal-foreign direct investment.

Fil-fatt jingħad hekk:

"Foreign direct investment remains lower than would be desirable depending primarily on the expansion programmes of existing foreign companies and on privatisation deals.

The government is aware that the volume of foreign direct investment needs to be boosted and is renewing the package of investiment incentives dating back to 1998.

The object is to attract investment that will bring more value added to the country.".

Imma biex dan jiġi jrid ikollna ħaddiema mħarrġin.

Ma nistgħux issa nħarsu lejn l-ETC u ngħidulha li trid tħarreġ lil kulħadd meta hi qed tagħmel xogħol ħaddieħor.

L-ETC qatt ma tista` tkun pro-attiva għax li qed tagħmel bħalissa – u dan ir-rapport hekk juri – huwa li qed issewwi d-dnubiet tas- snin li għaddew.

U hekk se jkollha tibqa` tagħmel fis-snin li ġejjin, tkompli ssewwi d-dnubiet li ġraw il-bieraħ u li qed jiġru issa u jekk mhux se nagħmlu xi ħaġa b'mod urġenti se jibqgħu jsiru għada u pitgħada.

Mr Speaker, ħalli nkompli ngħid kemm ħlejna żmien.

Jekk naqbdu l-White Paper on the Vision and Strategy of the Attainment of E-Government li ħarġet mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru f'Ottubru 2000 f'paġna 12 insibu hekk:

"Another essential link in the proliferation of IT literacy and in the development of a crop of IT specialists is the Employment and Training Corporation which conducted a sizeable amount of IT office automation courses until some time ago.

The courses have now been reduced partly because the drive was not focused and resulted in a substantial amount of wastage.".

Issa f'paġna 17 tar-rapport li għandna quddiemna l-ETC qiegħda tirrapporta li fil-fatt espandiet u ġiet awarded the status of Accredited Test Centre for the European Computer Driving Licence u għalhekk nixtieq li fl-għeluq tiegħu l-Viċi Prim Ministru jgħidilna jekk attwalment l-ETC hijiex qed tiffoka fuq dak li kien qed jiġi rrimarkat, iswed fuq l-abjad, fuq il-white paper li ħarġet f'Ottubru 2000 mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru biex b'hekk ma jkollniex substantial amount of wastage.

Issa l-ETC kienet ilha għaddejja tagħmel il-korsijiet fil-computer literacy u Alla jbierek ma ndunajniex b'dan.

Kellha toħroġ din il-white paper biex nindunaw.

Mr Speaker, fl-1999 kienet ħarġet ukoll white paper mill-Ministeru għas- Servizzi Ekonomiċi bl-isem ta' Prosperity in Change, Challenges and Opportunities for Industry.

F'din il-white paper f'paġna 67 taħt il- paragrafu intitolat "Vocational Training" insibu dan li ġej:

"Of particular significance is the announced setting-up of a vocational training college.

The Ministry of Education has been leading the relevant discussions and is working towards the establishment, on the October 1, 2000 of the Malta College for Applied Arts, Science and Technology to be based at Corradino.".

Mela fl-1999 konna qed ngħidu li MCAST kien ippjanat li jinfetaħ f'Ottubru tas-sena 2000 u fil-fatt dan infetaħ f'Ottubru 2001.

Jiġifieri kull darba nittardjaw fuq l-aktar affarijiet kruċjali, it-taħriġ fl-iskills li għandhom bżonn iż-żgħażagħ tagħna biex nassiguraw li jkollna żgħażagħ employable tul ħajjithom u fuq kollox ikollna work force li tista` tattira l-investitur barrani ħalli jiġi jinvesti Malta.

Dan huwa importanti għax issa m'għandniex nikkompetu biss ma` pajjiżi 'l bogħod minna għal ċertu tip ta` xogħol irħis, imma qed nikompetu ma` pajjiżi tefgħa ta` ġebla 'l bogħod minna li qed jiżviluppa b'rata mgħaġġla u li diġa` serqulna ċertu xogħol.

Fil-fatt ċertu xogħol li qabel kien isir Malta qed isir f'pajjiżi oħra.

Per eżempju, m'ilux wisq rajna ċerti industriji li jżarmaw ċerti intensely labour driven production lines u ħaduhom f'pajjiżi bħalma huma r-Repubblika Ċeka u oħrajn.

Irridu ngħidu wkoll li issa Tunes u l-Marokk qed jarmaw u qegħdin f'kompetizzjoni diretta magħna.

Aħna rridu ngħaġġlu u we have to set our house in order għax tlifna snin kbar - illum għandna r- riperkussjonijiet tagħhom - u għadna qed nitilfu ż-żmien għax sforutunatament l-ewwel fażi li suppost qiegħda flokha fil-fatt m'hijiex u allura l-ETC qed ikollha tirreaġixxi għal din is-sitwazzjoni.

Allura jekk ma ngħaġġlux se nkomplu nitilfu iż-żmien u se nkomplu niġu hawn kull darba nitkellmu fuq is-sensji.

Issa qed nitkellmu fuq is-sensji tas-7 Up u tal- Bognor għax għadhom friski, imma sa ftit taż-żmien ilu kellna tal-Price Club u tas-Super Master u min jaf kemm sensji oħra jsiru u ma jkunux fl- aħbarjiet kif kienu dawn.

Jekk aħna mhux se naqbdu l-barri minn qrunu, dawn is-sensji se jkomplu jiżdiedu.

Mr Speaker, xi ħaġa li jiena ma stajtx nifhem kienet intervista li kien ta ċ-Chairman ta' l-ETC, Dr Robert Tufigno, fl-April tas-sena l-oħra fejn fiha kien għamel riferenza għall-Kulleġġ għat-Taħriġ Vokazzjonali.

Fil- ġurnal "In-Nazzjon Tagħna" tat-30 ta` April, 2001 dan ġie rrapportat li qal hekk:

"Qed naraw ukoll li issa hemm bżonn aktar investiment fl-edukazzjoni vokazzjonali.

Il-Gvern kien irrealizza qabel l-1996 u kienu bdew pjani biex jitwaqqaf kulleġġ għat-taħriġ vokazzjonali.

Dan ilu jeżisti aktar minn sena u beda jopera"."

Apparti li għaliha din hija ammissjoni li ħlejna ħafna żmien, imma ma nistax nifhem kif f'April 2001 Dr Tufigno qal li kulleġġ għat-taħriġ vokazzjonali kien ilu jeżisti għal aktar minn sena u li kien diġa` beda joipera meta fil-fatt l-MCAST beda f'Ottubru, 2001.

Hawnhekk forsi tidħol il-punt tal-kordinament.

Fir-rapport jingħad li l-ETC qiegħda tagħmel kordinament ma' NGOs u ma' aġenziji oħra.

Imma jiena nixtieq inkun naf, u nittama li l-Viċi Prim Ministru jgħidilna, x'tip ta` kordinament l-ETC qiegħda tagħmel mad-dipartiment ta` l-edukazzjoni b'mod dirett u ma' l- MCAST għax fir-rapport kważi m'għandna xejn dwar dan.

Issa ħalli naraw kif il-gvern qiegħed jirreaġixxi għall-kwestjoni tat- taħriġ fuq livell ta' edukazzjoni u jekk hux veru li din qiegħda fuq quddiem ta' l-aġenda tiegħu, għax ma jistax ikun li noqogħdu nixxutjaw il- ballun f'saqajn l-ETC biss.

Kieku jiġi xi ħadd minn barra minn Malta u janalizza ftit l-affarijiet jibda jimmaġina li daħal f'xi kamra mqallba li fiha ma jista' jaqbad tarf ta' xejn.

Mela nitkellmu fuq kemm qed nippompjaw liri lill-ETC biex tkun tista' tħarreġ lin-nies – u m'hemmx dubju li l-fondi ta' l-ETC għandhom imorru għat-training – imma mbagħad meta tara minn fejn suppost qed jibda l-gvern biex l-ETC ma tibqax iktar istituzzjoni kurattiva imma ssir vera pro-attiva, insibu li l-capital vote ta' l-edukazzjoni, item 7028, Information Technology in Government Schools, fi tliet snin, mis-sena 2000 sas-sena 2002 naqas b'aktar minn Lm0.5 miljun.

Mis-sena 2000 għas-sena 2001 naqas bi Lm349,000 u mis-sena 2001 għas-sena 2002 naqas b'Lm200,000 oħra.

Jiġifieri mill-iskejjel tagħna qed innaqqsu l-fondi li jridu jmorru għall-IT u mbagħad niġu niftaħru kemm qed nippompjaw liri lill-ETC biex hi tagħmel it-training u din toqgħod tgħidilna kemm għamlet xogħol f'dan il-qasam.

Pero` imbagħad tgħidilna, kif qalulna f'rapporti oħra, kemm fil-fatt qed joħorġu tfal mill-iskejjel tagħna li s-sistema edukattiva ma tathom xejn bażikament bħala ħiliet u kwalifiki addattati.

Mr Speaker, l-eżempju minn fuq irid jiġi għax l-eżempju jkaxkar.

Jekk tħares lejn il-voti ta' l-Uffiċċju tal-Prim Ministru ssib li l-vot li għandu x'jaqsam mat-training tal-ħaddiema naqas b'10%.

Jekk tħares lejn il- vot għat-training fl-akkademja tal-pulizija issib li dan naqas ukoll.

Jekk tħares lejn il-vot għat-training tal-pulizija li jaqa' taħt il-Ministeru ta` l-Intern issib li bħall-oħrajn dan naqas ukoll.

Allura jiena nibda ngħid: Imma dawn x'messaġġi huma?

Mela niftaħru kemm qed nipprompjaw flus lill-ETC u kemm saret pro-attiva u kemm qed tagħmel korsijiet u programmi ta' retraining, imbagħad fl-estimi finanzjarji nsibu li l-vot li jirrigwarda l-IT fl-iskejjel fi tliet snin naqas b'Lm0.5 miljun u l-voti ta` ministeri oħra li għandhom x'jaqsmu mar-retraining u training tal- ħaddiema jonqsu wkoll.

Imma mbagħad insibu ħafna flus biex inkabbru l- ospitalita`.

Tan-naħa l-oħra ħaduha kontra l-Onor.

Chircop għax dalgħodu kkritika l-vot ta` l-ospitalita`.

Jiena nismagħhom jgħidu li "l-ewwel il-pappa u mbagħad l-umpappa".

Issa jekk dik l-ospitalita` hija xi ħaġa ta` ċerta importanza jispjegawlna, imma sakemm nibqgħu naraw ospitalita` aħna nibqgħu nikkritikawha.

Mr Speaker, din li ma ngħidux kollox biex nagħtu l-impresjoni lin-nies li l- affarijiet qed jiġu tackled ma tagħmilx sens.

Jiena nippreferi mmur quddiem in-nies u ngħid il-verita`, anke jekk dik il-verita` hija kerha, milli ngħid biċċa u mbagħad trid tifhem ir-ruħ.

Il-lum għandna ħafna żgħażagħ disorjentati, kważi kważi lanqas jafu x'se jaqbdu jagħmlu bihom infushom għax m'għandhomx il-kwalifiki biex jidħlu fl-MCAST.

Qabel, permezz tat-trade schools dawn kienu almenu jiksbu xi xorta ta` ħila.

Minn mistoqsija parlamentari numru 20616 joħroġ li sas-sena li għaddiet fil- Mikilanġ Sapiano Technical Institute ta` Raħal Ġdid applikaw 66 student għall-applied information technology u daħlu biss 25, applikaw 21 student għall-computer aided engineering u daħlu biss 12 u applikaw 29 student għall-electrical electronics engineering u daħlu biss 21.

Għall-ewwel wieħed forsi jgħid li dawn ma kenux ta` livell biex jidħlu għall-kors.

Imma minn informazzjoni li għandna jirriżulta li dawn ma kienx hemm spazju għalihom.

Ma kienx hemm spazju fiżiku u ma kienx hemm min jgħallimhom.

Allura aħna x'qegħdin nagħmlu?

Kif nistgħu aħna xi darba nħarsu xi lejn l- ETC u ngħidu li din hija korporazzjoni li xogħolha se jkun indirizzat lejn pro-attivita`?

Lanqas jista` jkun!

Din bilfors trid tibqa` aġenzija kurattiva għax dak li aħna żrajna fiż-żmenijiet li għaddew qed naħsduh issa u dak li qed niżirgħu issa se naħsduh fis-snin li ġejjin.

Mr Speaker, minn statistika li ħareġ in-National Statistics Office dwar l- assenteiżmu fl-iskejjel tagħna jirriżulta li fis-sena skolastika 1999/2000 l-assenteiżmu fl-iskejjel primarji tal-gvern kien average ta' 8.5 days u fl-iskejjel sekondarji għall-istess sena skolastika kien average ta' 14.22 days.

Dawn huma affarijiet li bilfors jinkwetawk u bilfors ikollok tgħid li qed naqbdu il-barri minn denbu u mhux minn qrunu.

Imma xi ngħidu mbagħad għal dak l-istudju li kien sar fuq l-illitteriżmu, xi ħaġa li fil-fatt l- ETC qed tipprova tittekilja.

Fil-fatt f'dik l-intervista ta' Dr Tufigno li semmejt aktar qabel dan kien wieħed mill-aspetti li fuqu għamel ċerta enfasi.

Kien sar studju fuq tfal ta` seba' snin u nstab li 20% ta' dawn it- tfal fl-inner harbour area lanqas biss jafu jaqraw jew jiktbu sentenza waħda bil-Malti.

X'se nagħmlu fuqhom dawn it-tfal?

Jekk ma nilqgħux għal dan fl-iskejjel stess fejn se jispiċċaw dawn it-tfal meta jikbru?

Mhux f'wieħed mill-inizjattivi ta' l-ETC li għalih bilfors irridu nippompjaw flus kbar ħalli nipprovaw nikkuraw id-dnubiet li suppost ipprevedejna ħafna snin ilu.

This is not the way forward.

Mr Speaker, jiena nixtieq ukoll nirrimarka xi ħaġa fuq il-kwestjoni tal- figuri.

M'iniex se noqgħod insemmi l-argumenti li semma dalgħodu l-Onor.

Chircop.

Imma din il-kwestjoni tal-figuri hija xi ħaġa serja.

Kif jista` jkollna fiduċja fil-figuri li jiġu ppubblikati meta fihom ikun hemm tbaswir sħiħ?

Per eżempju, f'paġna 5 tar-rapport ta' l-ETC hemm table 1.3 li tittratta dwar unemployment figures (Part 1) between 1997 to 2001.

Imbagħad għandna risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 30,435 li tittratta dwar l-istess data u l-figuri ma jaqblux.

Issa dan ETC bejn ETC u mhux ETC u NSO, li ħarġu l-Labour Force Survey.

F'mistoqsija parlamentari fejn fiha ntalab in-numru tas-self-employed li kienu reġistrati ma` l- Inland Revenue fis-sena 2000, l-Inland Revenue Depatrment jgħid li dawn naqsu b'270 u l-ETC tgħid li żdiedu 497.

F'mistoqsija parlamentari oħra dwar full-timers li kellhom part-time job fis-sena 2000, l-Inland Revenue Depatrment jirreġistra li għandu 13,560 persuna li qegħdin f'full-time employment u għandhom part-time job u l-ETC tgħid li għandha 17,833 part- timer li għandhom full-time job.

Jista` xi ħadd jispjegali għaliex il- figuri ma jaqblux forsi nibdew nindunaw x'qed jiġri?

Mela l-ewwel semmejt każ fejn il-figuri ma jaqblux allavolja t-tnejn ħarġu mill-ETC u issa semmejt żewġ każi fejn il-figuri li ħarġu minn dipartiment tal-gvern ma jabqlux ma` dawk li ħarġu minn aġenzija tal-gvern.

Issa se nsemmi każ kaloss għax li semmejt qabel forsi hemm diskrepanza ta` ftit mijiet imma f'dan li se nsemmi ....

F'mistoqsija parlamentari numru 25,897 li saret fid-29 ta` Mejju 2001, l-Onor.

Jean Pierre Farrugia staqsa dan:

"Jista` l-Prim Ministru jgħid kemm huma impjegati fis-settur pubbliku bħala tobba, fiżjoterapista, infermiera, radjoloġi, laboratory technicians, special therapists, pulizija, għalliema, kindergarten assistants, faciliators u psychologists għas-snin 1996, 1998 u 2001?".

Fir-risposta, fejn kien jirrigwarda l-Pulizija, ngħad li fl-1996 kien hemm Kummissarju wieħed, fl-1998 ma kien hemm xejn u fl-2001 kien hemm wieħed.

Jiġifieri, bir-rispett kollu, anke f'wieħed tfixkilna.

(Interruzzjonijiet) Imma slip of the pen bħalma kienet ta` l-istipendji sħaħ u wara l-elezzjoni lill-istudenti għedtulhom li dak kien żball tat-tipa.

Ħa nibqgħu sejrin bl- islip of the pen?

Dan tbaswir.

Jiena m'iniex nivvinta.

Ikkwotajat minn dokumenti aċċessibbli għal kulħadd biex min irid jiċċekkja.

Kif jista` xi ħadd ikollu fiduċja fil-figuri li qed jiġu ppubblikati?

Jien ġejt b'argument differenti minn ta' l-Onor.

Chircop apposta.

Ġejt b'affarijiet oħra li ma jnisslulekx fiduċja.

Nixtieq li xi ħadd ifissirli dan it-tip ta' tbaswir

Dan bħal meta dan l-aħħar kellna l-istructural indicators tal-NSO b'tabelli tar-retail price index għall-istess xahar li minn waħda għall-oħra ma jaqblux.

Fittxuhom u araw jekk hux minnu dan li qed ngħid.

Jiena kultant jgħaddili minn rasi ...

L-ebda gvern ma jieħu gost li jkollu l-lista tal- qattiela.

Jiġifieri ma neħodhiex bi kbira li jkun hemm attitude biex kemm jista` jkun il-lista ma titlax.

Jien se nsemmi każ partikolari - li anke l-uffiċjali ta' l-ETC jafu bih – ta' bniedem li qed jirreġistra u li temporanjament għaddej minn dipressjoni ta` ftit ġimgħat.

L-ETC bagħtu għalih xi darbtejn biex imur għal wieħed mill-korsijiet – u jien tgħidx kemm inħeġġeġ liż-żgħażagħ li jiġu quddiemi biex imorru għal dawn il-korsijiet - li torganizza biex jitgħallem xi ħaġa.

Dan imur biċ-ċertifikat tat-tabib biex jurihom li ma jistax jattendi u kull darba jgħidulu li jekk ma jattendix għall-kors jaqtgħuh mir-reġistrar.

Meta jmur għand it-tabib tiegħu biex jgħidlu b'dan, it-tabib jgħidlu li mhux se jiċċertifikah li jista` jagħmel ċerti affarijiet għalissa.

Nidħol jien f'dan il-każ biex nipprova nfiehem lill-uffiċjali li dan l-individwu m'għandux jinqata` mir-reġistrar għax iżjed ħa ssirlu ħsara milli ġid, imma xorta waħda spiċċa li nqata`.

Mr Speaker, nerġa` ngħid li ma nistgħux nibqgħu nitkellmu għall-gallarija fuq dan il-qasam li jolqot dirett lill-ħajjet in-nies.

Xbajna nisimgħu li bejn l-1996 u l-1998, meta fil-gvern kien hemm il-Partit Laburista, waqgħet dalma fuq Malta u l-unemployment spara.

Imbagħad tiftaħ il-Joint Assessment of the Employment Policy Priorities of Malta u f'paġna 6 taħt il-paragrafu intitolat "Unemployment" issib miktub hekk:

"The unemployment rate has remained fairly constant over the past fifteen years, at around 4% mark.".

Allura għalfejn lin-nies noqogħdu ngħidulhom li fis-sena u għaxar xhur ta' gvern Laburista waqa' diżastru fuq Malta u li l-unemployment spara u hekk kif tela` fil-gvern il-Partit Nazzjonalista reġgħet feġġet ix-xemx meta f'rapporti uffiċjali nsibu dawn l-affarijiet li għadni kemm ikkwotajat.

Mhux sew li nagħmlu dawn l-affarijiet.

Għandna nibdew nittekkiljaw l- affarijiet bis-sens għall-ġid tal-poplu tagħna.

Mr Speaker, xtaqt ukoll nirrimarka xi ħaġa fuq dik li hija riċerka.

Jiena nieħu pjaċir nara aġenziji jew dipartimenti li qegħdin jinteressaw ruħhom fir-riċerka.

Jekk ma tirriċerkax u ma toħroġx indikaturi tat-trends li jkunu għaddejjin kif jista` jkollok strategic plan?

Is-sena li għaddiet meta konna qed niddiskutu l-ETC għamilt parti sostanzjali ta` l-intervent tiegħi nitkellem fuq il-part-time work u għedt li m'aħniex nanalizzawh biżżejjed għax minkejja li l-gvern, b'ċertu gost, kien qed jgħid li l-part- time work huwa s-soluzzjoni ta` ċerti nisa li għadhom qed irabbu għax b'hekk qed isibu l-mezz li bih idaħħlu xi ħaġa għall-familja, kien qed jagħlaq għajnejh għall-fatt li l-part-time work kien qed jisplodi fil-kamp ta` dawk l-irġiel u ta` dawk in-nisa li jixtiequ jsibu full-time work.

Jiena kont analizzajt figuri uffiċjali u tajt il-persentaġġi li kienu persentaġġi ta` min wieħed iħares lejhom u janalizzahom.

Kont ukoll tkellimt fuq dawn in-nies li għandhom bżonn ikollhom full-time work ħalli jkollhom income addattat biex jgħixu tajjeb.

F'dan ir-rapport ma nsibu xejn dwar il-problema ta` l-under unemployment.

L-ETC qed tisħarreġ dwar din il-problema?

M'hawn xejn f'dan ir-rapport.

(Interruzzjonijiet) Imma m'hawnx dettalji.

Jiena anke fittixt statistika riċenti u kulma hemm section maqsuma bl-age groups u oħra maqsuma bil- kategoriji ta` xogħol.

Jiena xtaqt li kollna aktar dettall u jkun pubbliku ħalli kulħadd ikun jista` jara lil fejn mexjin, għax il-kwsetjoni tal-part-time work mill-aspett negattiv tagħha qed tikber f'dan il-pajjiż.

Kellna fabbrika ewlenija li sa ftit ilu kienet taħddem full-time people u din qabdet lin-nisa u f'daqqa waħda qaltilhom li part-time work biss tista` toffrilhom.

X'kienu r-raġunijiet ma nafx.

Imma aħna nafu li hemm ħafna part-time workers li qed jidħlu f'part-time work mhux għax jixtiequ imma għax huwa l-uniku mezz ta` income li qed isibu u l-kondizzjonijiet tax- xogħol tagħhom huma mill-agħar.

Dan l-aħħar kien hemm xi ħaġa fuq l-Air Malta dwar il-part-time work.

Jiena ma rridx nasal biex ngħid li dak li jkun ġej min-naħa tagħna kostruttivament ħadd ma jagħti kasu u jaqa` fuq widnejn torox, bħalma qal l-Onor.

Michael Asciak meta akkuża lill- oppożizzjoni li ma nagħtux kas ta` l-istqarrijiet tal-gvern.

Nittama li le; wara kollox ir-riċerka għalhekk issir.

Dalgħodu anke l-Viċi Prim Ministru tkellem fuq ir-riċerka b'mod posittiv.

Imma jiena sirt naf b'każ ta' lecturer ta` l-universita` li talab lill-ETC jiżviluppaw xi riċerka li kienu qegħdin jagħmlu u dan ġie mitlub biex iħallas Lm50 għal ftit informazzjoni li talab.

Jiena naħseb li tiżviluppa kemm tiżviluppa research unit effettiv l-ETC, naħseb li xorta għandu jkun hemm kordinament addattat u tajjeb ma` l-universita` għax żgur li hemm lok li l-universita` tista` tgħin ukoll f'dan ix-xogħol.

Jiena naf minn ċerti korsijiet anke tas-social studies u tad-diploma tal-gender development kemm għamlu research interessanti, xi sentejn ilu, fuq in-nisa li jaħdmu bla qliegħ id-dar.

Jiġifieri żgur li l-ETC tista' tibbenefika minn riċerki li jkunu qed isiru fl-universita`.

Mr Speaker, irrid nistaqsi wkoll – u nittama li jkolli ftit tweġibiet – fuq il-Cottonera profiling project li hemm riferenza għalih f'paġna 22 tar- rapport ta` l-ETC.

Kulħadd jaf li l-Kottonera għandha bżonn lenti u focus.

Imma xtaqt inkun naf jekk hemmx xi lokalitajiet oħra li qegħdin in the offing.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax wara li analizzajt l-istatistika li ngħatat fil-mistoqsija parlamentari 30,435 jiena sibt li l-aktar lokal li għandu rġiel qegħda huwa Ħal Qormi.

Fil-każ ta' nisa qiegħda qiegħed fir- raba' post u meta tagħmel l-irġiel u n-nisa f'daqqa jerġa' jitla' fl-ewwel post. Allura jiena nixtieq inkun naf b'liema mod jintgħażlu ċerti lokalitajiet biex isiru ċerti programmi?

Jiena semmejt Ħal Qormi għax naturalment dak huwa raħal twelidi u l-ikbar raħal fid-distrett tiegħi.

Lokalitjiet l-oħrajn fid-distrett tiegħi qegħdin ħafna 'l isfel fil-lista u Ħal Qormi qiegħed fuq nett.

Jiġifieri jiena nixtieq li nkun naf b'liema mod jiġu ffokati ċerti programmi għal ċerti lokalitajiet.

Mr Speaker, fl-aħħarnett nixtieq ngħid xi ħaġa dwar il-persuni b'disabilita` u s-supported employment scheme.

Din hija skema importanti ħafna u qed jingħad li ġejja xi skema ġdida u qed tistenna l-approvazzjoni tal-gvern.

Pero` rridu noqogħdu attenti li kif isiru l-affarijiet ma jkunx hemm lok ta` xi abbuż minn min iħaddem.

Għaliex?

Għax jien naf b'każijiet ta` persuni b'disabilita` li wara li mlew ħajjithom fil-veru sens tal- kelma u ħassew li għall-ewwel darba qed jgħixu, wara ftit tax-xhur li kienu fl-impieg dawn ġew mibgħuta lura lejn id-dar.

Din kienet xi ħaġa trawmatizzanti ħafna għalihom.

Xtaqt nistaqsi wkoll jekk l-ETC hiex qed taħdem mill-qrib ma' l-Adult Training Centres biex dawn jiġu żviluppati ħalli forsi jibdew jiżviluppaw ħiliet aktar addattati għal-lum.

Xtaqt ukoll spjega ta` l-aħħar sentenza tal-paragrafu 4.16 intitolat "Intervention Unit" li tinsab f'paġna 18 tar-rapport li tgħid hekk: ETC undertook 15 such interventions during the year involving 877 jobs.".

Jiena nittama li din l-istorja tal-mod kif qed nintervjenu fejn jidħlu n- nies li qed jieħdu s-sensja ....

Jiena mhux se noqgħod ngħid għax b'solidarjeta`u b'support.

Mhux ovvja din.

Allaħares ma jkollniex qalbna ma` dawn in-nies.

Lanqas se ngħidilhom kif qallhom il-Viċi Prim Ministru ġimgħa ilu fuq in-Net TV meta lil Tony Zarb qallu: Lil dawn mhux solidarjeta` biss qed nagħtuhom imma qed nagħtuhom liġi wkoll.

Sa fejn naf jien bil-karti kollha tal-liġijiet li nieħu miegħi d-dar, s'issa lit-tifla tiegħi qatt ma tajta tiekol ġurnata waħda.

Daqshekk ieħor dawn in-nies.

Il-liġijiet huma importanti biex nirregolarizzaw meta l-persuna tkun qed taħdem.

Meta ma tkunx qed taħdem irridu naraw x'nivvintaw.

Jekk hemm bżonn ejjew nivvintaw il-welfare to work schemes kif għandhom pajjiżi bħall- Amerika.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Sur President, jiena smajt b'attenzjoni lill- Onor. Marie Louise Coleiro u mill-ewwel irrid ngħid li fil-fatt il-gvern f'din l-amministrazzjoni mhux liġijiet biss qed jagħmel.

Jekk wieħed iħares lejn il-gainfully occupied isib li minn Diċembru, 1998 sa Settembru li għadda dawn żdiedu b'4,700.

Jekk tiddividi 4,700 bi 3, għax għaddew tliet snin minn mindu tlajna fil-gvern, issib li għandek average ta` 1,500 impieg fis-sena.

Ovvjament wieħed jinkwieta meta jara s-sensji u huwa għalhekk li l-gvern qiegħed jiddiskuti sabiex jagħti iktar finanzi lill-ETC.

Jekk wieħed iħares lura isib kif l-ETC qiegħda tieħu iktar flus sena wara sena.

Jekk wieħed iqabbel dak li ntefaq is-sena l-oħra b'mod attwali ma` dak li qed jiġi propost li jintnefaq din is-sena jsib li għal dak jirrigwarda nefqa kapitali din telgħet għal Lm319,000, għal dak li jirrigwarda nefqa fuq programmi u inizjattivi isib li din minn Lm517,000 telgħet għal Lm1,135,000.

Imbagħad għandek in-nefqa rikorrenti li minn Lm1.3 miljun issa telgħet għal Lm1.5 miljun.

Jiġifieri l-gvern mhux qed jgħid li l- impiegi żdiedu b'tant u se jieqaf hemm.

L-ETC qiegħda proprju hemm biex tkompli taħdem f'dan ir-rigward u ta` min ifakkar li kien gvern Nazzjonalista li waqqafha, wara kollox.

Sur President, jekk wieħed iħares lejn paġna 5 tar-rapport isib tabella ta` l-unemployed.

Din it-tabella turik kif iċċaqalqu l-figuri ta` l- unemployed minn Settembru 2000 għal Settembru 2001.

F'dak li jirrigwarda żgħażagħ bejn is-sittax u d-dsatax-il sena wieħed isib li l-unemployment naqas bi 22.

Jiġifieri kważi bqajna fejn konna.

Imma wieħed ma jridx iħares biss lejn l-istatistika b'dan il-mod.

Irid iħares ftit iktar fil- fond.

Għalhekk huwa tajjeb li wieħed ifakkar li kull sena f'pajjiżna jkollna tant żgħażagħ li jispiċċaw mill-iskola.

Jekk wieħed jaqbad l- education statistics isib li hawn 4,531 żgħażagħ li jkun fil-Form V mferrxin fid-diversi skejjel.

Pero` matul dawn l-aħħar snin ħafna minnhom qed ikomplu jistudjaw.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn studenti li jkomplu post-secondary education isib li filwaqt sa l-1996 kien hemm inqas minn 4,000 li kienu jkomplu jistudjaw sa l-1998 dawn telgħu għal 5,185.

Mela għandek żieda fin- numru ta` studenti li qed ikomplu jistudjaw wara li jispiċċaw l-iskola sekondarja.

Il-punt li rrid nagħmel huwa li jekk inti tħares lejn in-numru ta` studenti li kienu fl-ewwel sena post-secondary fl-1998 issib li dawn kienu madwar 3,500 u n-numru totali tal-fifth formers f'pajjiżna fl-istess sena jirriżulta li kienu madwar 4,500.

Mela inti għandek 1,000 żgħażagħ u żagħżugħa li ħarġu mill-Form V u sabu fejn jaħdmu.

Mela meta qegħdin ngħidu li l-unemployment naqas bi 22 aħna mhux qed ngħidu li nħoloq biss dak l-ammont żgħir ta` mpiegi għaż-żgħażagħ.

Jekk wieħed imbagħad jifli l-figuri u jara kemm fifth formers ma komplewx jistudjaw imma minflok bdew jaħdmu jsib li hemm madwar 1,000 żgħażugħ u żagħżugħa li jsibu x-xogħol f'pajjiżna sena wara sena.

Dan huwa li jispjega dawk 4,500 impieg li żidna f'pajjiżna f'dawn l-aħħar tliet snin.

Sur President, jekk wieħed iħares ftit lejn il-qasam taż-żgħażagħ isib li l- ETC qed torganizza diversi programmi u ħafna minnhom ġew launched is-sena li għaddiet.

Fil-fatt kien hemm 763 żgħażagħ ta` bejn is-16 u l-24 sena li l-ETC sabitilhom ix-xogħol.

Mhux ċajta li ssib impieg għal 763 żgħażagħ u żagħżugħa f'sena waħda.

Kien hemm madwar 1,700 żgħażagħ bejn is-16 u l-24 sena li attendew għall-korsijiet ta' l-ETC, u dan ukoll huwa numru sostanzjali.

Kien hemm ukoll diversi inizjattivi, fosthom il-job start youth initiative.

Din hija inizjattiva fejn ikollok employment advisor li kull erba` ġimgħat ikun jista` jiddiskuti s-sitwazzjoni ma' dawn iż- żgħażagħ ta` bejn 1s-16 u l-24 sena li qegħdin ifittxu x-xogħol.

Fil-fatt saru 834 job plan minn dawn l-employment advisors u jirriżulta li dawn it- 834 job plan saru għal 359 żgħażugħ u żagħżugħa li kull erba ġimgħat jiltaqgħu ma' l-employment advisors ta' l-ETC.

Imbagħad hemm ukoll il-Job Experience Scheme.

Din l-iskema li bdiet f'April li għadda hija mmirata għal żgħażagħ ta` 'l fuq minn 16-il sena li m'għandhomx esperjenza ta` xogħol.

Dawn ikunu attached ma' organizzazzjoni għal massimu ta` tlettax-il ġimgħa fuq bażi ta' 20 hour week.

L-ETC tkopri l-ispejjeż li jista` jkun hemm, fost oħrajn l-ispejjeż tat-trasport.

Matul is-sena li għaddiet kien hemm madwar 142 żgħażugħ u żagħżugħa bejn is-16 u l-24 sena li pparteċipaw f'din l-iskema.

Minn dawn iż-żgħażagħ kien hemm 41 li sabu fejn jaħdmu, diversi minnhom ma` dik il-kumpannija li kienu attached magħha.

Imbagħad kien hemm 16 li ma baqgħux jirreġistraw, erba` reġgħu marru jirreġistraw u 52 li għadhom ifittxu full-time job.

Jiġifieri kien hemm 36% minnhom li għadhom qed ifittxu x-xogħol.

Imma bla dubju ta` xejn wieħed irid ifaħħar lill-ETC għal din l-inizjattiva ġdida li bdiet f'April li għadda u li żgur qed tgħin liż-żgħażagħ ta` bejn is-16 u l-24 sena.

Sur President, skema oħra li nidiet l-ETC proprju f'Lulju li għadda hija dik imsejħa Basic Employment Passport Scheme.

Din hija skema li tipprovdi basic skills programme lill-eluf ta' school leavers ibbażat fuq rakkomandazzjonijiet magħmula fil-memorandum on lifelong learning of the European Commission.

Dan il-programm jinkludi taħriġ fl-applied literacy and numeracy, biex ikunu jafu ftit matematika, basic IT skills, technology education u numru ta` social skills.

Fil-fatt dan huwa programm ta' 12-il ġimgħa li għalih attendew 292 żgħażagħ u żagħżugħa bejn is-16 u l-24 sena.

Sur President, skema oħra li ġiet introdotta mill-ETC f'April tas-sena l- oħra kienet il-Youth Outreach Programme.

F'din l-iskema jsiru job club meetings darbtejn fil-ġimgħa b'session ta' sagħtejn il-waħda għall-perjodu ta' sitt ġimgħat.

F'dawn il-meetings jiġi spjegat liż-żgħażagħ li jattendu għalihom x'opportunitajiet ta` xogħol ikun hemm.

Fil-fatt fil-job clubs taż-Żejtun u tal-Cottonera attendew 31 żagħżugħ u żagħżugħa u 13 minnhom sabu mpieg.

Għall-informazzjoni ta' l-Onor.

Coleiro irrid ngħid li din l- inizjattiva se tiġi estiża għall-Belt u għal Ħal Qormi wkoll.

Sur President, minn diversi surveys li jsiru wieħed jaf kemm iż-żgħażagħ huma IT literate u kemm iħobbu jużaw l-internet.

Allura tajjeb li wieħed jgħid li L-ETC għandha l-website tagħha u f'din il-website wieħed ikun jista` jfittex il-vakanzi li jkun jixtieq.

Huwa importanti li wieħed jagħmel użu mill-internet mhux biss id-dar imma forsi anke permezz ta` inizjattivi li l-ETC tista` tieħu flimkien mal-kunsilli lokali.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Hawn iktar rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, l-ewwelnett nixtieq nirringrazzja lill-kelliema kollha li ħadu sehem f'dan id-dibattitu li beda dalgħodu.

F'dan id-dibattitu l-Kamra qed tiddiskuti l-approvazzjoni tal-finanzjament li l-gvern qed jipproponi li jgħaddi lill-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ.

Sur President, diversi punti li semmejt jiena fl-introduzzjoni tiegħi diġa` daħlu fihom sew kelliema min-naħa tal-gvern allura m'għandix għalfejn noqgħod nirrepeti u nirringrazzjahom għall-mod ta` kif espandew u spjegaw il-ħidma tal-Korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ matul it-tnax-il xahar li għaddew.

Smajt ukoll l-interventi li saru min-naħa ta` l-oppożizzjoni u segwejthom b'attenzjoni.

Irrid ngħid li bħas-soltu kien hemm interventi li tieħu pjaċir tismagħhom u kien hemm interventi li kultant tibda tgħid: Imma kif jista` bniedem ipenġi kollox iswed u ma jkollox il-kuraġġ morali li għallinqas jirrikonoxxi dak li hu tajjeb.

Pero` r-ringrazzjament tiegħi xorta waħda jmur għal kull min ipparteċipa f'dan id-dibattitu.

Jiena naħseb li għandi nikkonċentra ftit biex inwieġeb għal uħud mill-punti li tressqu b'mod partikolari min-naħa tal-kelliema ta` l-oppożizzjoni.

Saret riferenza, kemm mill-Onor.

Chircop kif ukoll mill-Onor.

Coleiro, għall-famuża kwestjoni tad-differenza bejn l-istatistika li żżom il- Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ u l-Labour Force Survey.

Dwar dan tajna spjegazzjonijiet ad nauseam, imma hemm bżonn li nerġa` nirrepeti għax meta nitkellem b'faċċata tiegħi b'siġġijiet vojta, u bħalissa veru qed nitkellem f'mument fejn f'din il-Kamra faċċata tiegħi m'għandi lil ħadd ....

Imma din il-ħaġa li kull darba jqajmu punt, tirrispondi għal darba, darbtejn, tlieta u ma nafx għal kemm-il darba oħra u tibqa` qisek tkellimt mal-ħajt u jerġa` jqum xi ħadd ieħor u jerġa` jsemmihielek teqridlek l-istonku tiegħek.

Imma ma jimportax akkost li fil-każ inrabbu ulċera fl-istonku nerġgħu nispjegaw. .

Sur President, hemm differenza bejn dawn iż-żewġ affarijiet u bilfors toħroġ dik id-differenza għax iż-żewġ sistemi huma differenti minn xulxin.

L-aħħar li tkellimt fuq dan is-suġġett jien ġbidt l-attenzjoni ta` l- oppożizzjoni, għax naf li huwa suġġett gustuż għalihom, u għedtilhom li fl- Isvizzera ta` veru – mhux fl-Isvizzera tal-Mediterran – jagħmlu wkoll labour force survey u għandhom ukoll sistema ta` reġistrazzjoni u d- differenza bejn iċ-ċifri tas-sistema tar-reġistrazzjoni u l-labour force survey tagħhom titla' b'perċentawali ta` bejn 8% u 10%, mentri fil-każ ta` Malta d-differenza fil-perċentwali bejn l-istatistika li toħroġ l-ETC u l- labour force survey hija ferm inqas minn hekk għax tvarja bejn 2% u 3%.

Imma d-diferenza bilfors toħroġ għax l-ewwelnett, kif spjega diġa` l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici, fil-labour force survey jittieħed sample.

Kieku waqt dan is-sample jinzertaw ċemplu lill-Prim Ministru u jistaqsuh x'jagħmel, u dan jgħidilhom li hu l-Prim Ministru, peress li s-sistema f'survey bħal dan timmultiplika b'35 biex inti tieħu stampa ta' Malta allura niskopru li għandna 35 prim ministru.

U kieku waqt dan is-sample jinzertaw ċemplu lill-Kap ta` l-Oppożizzjoni u jistaqsuh x'jagħmel u jgħidilhom li hu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, jimmultiplikaw b'35 u niskopru li għandna 35 kap ta' l-oppożizzjoni.

Immaġina kieku f'diżastru jkollna f'dan il-pajjiż b'35 kap ta' l-oppożizzjoni l-ħin kollu jgħidu, minn fil- għodu sa fil-għaxija, li d-dinja hija sewda u li m'hawn xejn tajjeb għaddej f'dan il-pajjiż.

Imma dan huwa sample.

Tieħu numru żgħir u mbagħad timmultiplika biex tieħu stampa nazzjonali.

Mhux ovvja li jkun hemm id- differenzi u mhux ovvja li jkun hemm il-varjazzjonijiet.

Allura din il- ħaġa naqtgħuha darba għal dejjem.

Il-labour force survey huwa għodda ġdida li qabel ma kellniex bħalha, issir fil-pajjiżi Ewropej kollha kemm huma, u tgħinna biex ikollna stampa preċiża.

Nafu, bħala fatt, li jkun hemm nies li jkunu jixtiequ jaħdmu pero` ma jmorrux jirreġistraw, u bħala pajjiż jinteressana li nkunu nafuh dan ħalli l-policies tagħna nkunu nistgħu nfassluhom skond il-bżonn tal-pajjiż.

Sur President, waqt dan id-dibattitu ġew ikkwotati ċifri u nixtieq naqta` l- kurżita` u nkun naf minn fejn ġabuhom.

Jakkużaw lill-gvern li jbagħbas fiċ- ċifri u mbagħad nisma` ċifri u nibda ngħid: Imma minn fejn qed iġibuhom dawn iċ-ċifri?

F'waħda mill-istqarrijiet tiegħu l-Onor.

Chircop qal: Għarukaża kif żdiedu l-ħaddiema mal-gvern.

Jiena qbadt l-istatistika u rajt x'kienet iċ-ċifra tan-nies li kienu jaħdmu mal-gvern f'Diċmebru, 1998 u sibt li in-numru ta` ħaddiema fis-settur pubbliku kollu, inklużi l- kumpanniji parastatali, kien ta` 49,730.

Rajt x'kienet iċ-ċifra f'Settembru, 2001 u sibt li din kienet 48,641.

Issa l-matematika hija sempliċi u minn ċifra għall-oħra jirriżulta li minn Diċembru, 1998 sal-lum kien hemm tnaqqis ta` 1,089 ruħ.

Issa jkun hawn min jgħidli li kien hemm il-ħaddiema tal-Mid-Med Bank fin-nofs u allura kien hemm ħaddiema li f'mument minnhom kienu jidhru bħala ħaddiema mal-Mid-Med Bank u meta nxtara mill-HSBC dawk il-ħaddiema nqalgħu minn mas-settur pubbliku u għaddew fis- settur privat.

Dan huwa veru.

Allura għedt ħa nipprova naħdimha mod ieħor ħalli nasal lejn l-istampa preċiża.

Jien qbadt in-numru ta' ħaddiema li kienu jaħdmu mal-gvern f'Settembru 2000 u sibt li dan kien ta' 47,915.

F'Settembru 2001, kif diġa` għedt, in-numru ta` ħaddiema mal-gvern kien ta` 48,641.

Tan-naħa l-oħra se jgħiduli: Qed tara kif żdiedu 726 ruħ mal-gvern.

U jiena ngħidilhom: Iva, dawn huma dawk il-ħaddiema li kienu impressed.

Tiftakru dik il-wegħda elettorali li konna għamilna lil dawn il-ħaddiema.

Intom tgħidulna li aħna ma nwettqux dak li nwegħdu fil-programmi elettorali tagħna.

Waħda mill-wegħdiet tagħna kienet li minħabba l-inġustizzja gravi li kienet tapplika għall-ħaddiema impressed aħna konna se nagħmlu lil dawn il-ħaddiema, ħaddiema tal-post.

Kellek parti minnhom li kienu jagħtu servizz ta' impressed mad-dipartimenti u kien hemm parti oħra li kienu jagħtu dan is-servizz ma` l-awtoritajiet.

B'kollox kien hemm 750.

Inzerta li dan in-numru huwa kważi preċiż daqs in- numru ta` ħaddiema li żdiedu mal-gvern bejn Settembru 2000 u Settembru 2001.

U għaliex?

Għax l-ħaddiema impressed bdew isiru tal-post f'Ottubru 2000.

Alla jbierek, ta` l-oppożizzjoni donnhom ma ndunawx biha din.

Jekk indunaw allura qegħdin iwasslu messaġġi li ta` min wieħed jistaqsihom ftit mistoqsijiet.

Intom qegħdin tgħidu li lil dawn il-ħaddiema mhux suppost għamilnihom tal-post?

Qegħdin tgħidu li jekk xi darba tkunu fil-gvern terġgħu tifħtu din il-ferita?

Qegħdin tgħidu li ma taqblux mal-proċess li għamel il-gvern meta lil dawn għamilhom tal-post?

Hekk qegħdin tgħidu?

(Interruzzjonijiet) Donni qed nara lill-Onor.

Chircop li qed jgħid iva.

(Interruzzjonijiet) Qed jgħidli li le.

Mela allura fl-argumenti kollha tagħkom dwar iż-żieda ta' ħaddiema mal-gvern, jekk jogħġobkom, żommu quddiem għajnejkom li n-numru ta` ħaddiema mal-gvern żdied b'726 ruħ li kienu ħaddiema impressed.

L-ispiża tal-gvern, biex inkunu ċari fuqha din, kienet minima għar-raġuni sempliċi li meta kienu impressed dawn kienu jitħallsu u kien hemm regola kif jitħallsu.

Allura dak li qabel kien jitħallas lill-impressed illum qed jitħallas f'forma ta' paga bid-differenza kbira li l-impressed illum għandhom kondizzjonijiet xierqa għalihom.

Qabel kienet li inti tagħmel impressed lill-karozza u lill-karozza la tagħtiha sick leave, la vacation leave u lanqas maternity leave għax il-karozza ma tistax toħroġ pregnant.

(Interruzzjonijiet) Għax kultant meta tiċċajta jibqgħu jiftakru ċ-ċajta u jien qed nittama li biċ-ċajta li wieħed iżellaq jibqgħu jiftakruha din ħalli jaqtgħuha darba għal dejjem din.

Tant hu hekk, biex insammar il- musmar sewwa ħalli jidħol ġo l-imħuħ kif għandu jidħol, uħud minn dawn il- ħaddiema meta kienu impressed kienu reġistrati wkoll bħala self-employed.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax tan-naħa l-oħra jikkritikawna wkoll li naqas in-numru ta` self-employed.

Fil-fatt f'Settembru 2000 in-numru ta' self-employed kien ta` 15,803 u f'Settembru 2001 kien 15,253.

Jiġifieri fi tnax-il xahar is-self-employed naqsu b'550.

Numru sostanzjali minn dawn il-550 kienu impressed li kienu reġistrati bħala self-employed u jitħallsu bħala self-employed, pero` meta saru tal-post spiċċaw minn self-employed u ġew impjegati tal-gvern.

Jiġifieri din li l-ħin kollu jgħidulna li qed inżidu l-ħaddiema mal-gvern u jikkwotawlna ċifri li ma nafx minn fejn iġibuhom hemm bżonn li jaqtgħuha.

Hemm bżonn li l-ħbieb tiegħi tan-naħa ta` l-oppożizzjoni meta jitkellmu dwar dan is-suġġett iżommu quddiem għajnejhom dawn il-fatturi li qed insemmi.

Barra minn hekk hemm fattur ieħor li ta` min isemmih.

Malli l-Partit Nazzjonalista tela` fil-gvern, f'Settembru 1998, daħlu miżuri importanti ħafna favur il-familja u favur il-mara Maltija li kienu jippermettu, u ppermettew parental leave sostanzjali u dan kien ifisser li għal dawk li joħorġu bil-parental leave u bil-maternity leave l-gvern ikollu jissostitwixxi mill-casual employment.

Allura anke dan huwa fattur li għandu jiġi kkonsidrat għax meta mara toħroġ bil-parental leave ma tinqatax min-numru ta` impjegati mal-gvern, imma tibqa` tidher bħala statistika u meta l-gvern jimpjega lil xi ħadd casual għall-perijodu li dik il-persuna tkun qiegħda bil-parental leave dak in-numru jiġi reġistrat ukoll.

Allura anke dan jispejga parti sostanzjali minn dan in-numru li jidher ikun qed jiżdied imma fil-verita` ma jkunx qed jiżdied.

Sur President, irrid ngħid ukoll żewġ kelmiet dwar il-qgħad.

Dwar dan diġa` tkellem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia u kollegi oħra minn din in-naħa.

Imma rrid ngħid wkoll li f'dan il-qasam, bid-diffikultajiet kollha, għandna sitwazzjoni pożittiva.

Jiena l-ewwel wieħed ngħid li s-sena li għaddiet ma kenitx sena faċli.

Ma kenitx sena faċli mhux għal Malta biss imma għad-dinja kollha.

U ma kenitx faċli mill-bidunett tas-sena, qabel il- 11 ta` Settembru, għax kien jidher li kien hemm żviluppi, speċjalment fil- qasam ta` l-informatika li kienu diġa` qed jikkawżaw pressjonijiet kbar fid- dinja internazzjonali.

Illum ir-realta` hija kif inhi u f'pajjiżna jeżistu ażjendi, intrapriżi, xogħlijiet u negozju li ma jiddependux għal kollox fuq kif l-affarijiet ikunu sejrin f'Malta imma fuq ordnijiet li jiġu minn barra u allura jiddependu fuq dak li jkun qed iseħħ barra minn Malta.

Is-sena li għaddiet kienet sena li fiha kien hemm dawn il-pressjonijiet.

Imbagħad dak li ġara fil-11 ta` Settembru kompla għamel il-ħajja iktar diffiċli għal kulħadd u pajjiżna kellu wkoll jirkeb dik il-mewġa.

Naħseb li nkunu korretti jekk ngħidu li rnexxielna nirkbuha.

Mhux kollox ward u zahar imma rnexxielna nsalvaw il-pożizzjoni u nistgħu nħarsu 'l quddiem b'ċertu ottimismu.

Issa dan ma jfissirx li aħna ma nagħtux kas u ma narawx il-fatt li għandna lista ta` nies li jkunu qed jirreġistraw għax- xogħol.

Jiena nibqa` ngħid li għal kull persuna li tkun qed tfittex ix- xogħol aħna għandna nagħmlu ħilitna u nipprovdu dak kollu li hemm bżonn biex dik il-persuna tkun tista` ssib dak ix-xogħol.

Allura n-numru ta` nies li jkunu qed ifittxu x-xogħol hija xi ħaġa li kontinwament inħarsu lejha u anke jekk pajjiżna huwa fost dawk il-pajjiżi li għandhom l-inqas rata ta` qgħad irridu noqogħdu attenti għax xorta qed nitkellmu fuq mijiet u eluf ta` nies u xorta għandek l-obbligu li tibqa` ssib is-soluzzjonijiet għalihom.

Jiġifieri bl-ebda mod ma rrid nagħti l-impressjoni li aħna kuntenti għax in-numru tal-qgħad tagħna għadu qiegħed f'livelli baxxi meta mqabbla ma` pajjiżi oħrajn.

Imma madanakollu rrid nirreġistra l-fatt li meta wieħed iħares lejn dak li rrnexxielna noħolqu bħala postijiet tax- xogħol matul dawn it-tliet snin u nofs jara li ħloqna ammont sostanzjali ta` postijiet tax-xogħol.

Jekk tqabbel il-gainfully occupied li kien hemm f'Diċembru 1998 ma' dawk li kien hemm f'Settembru 2001 issib li f'dan il-perjodu taż-żmien kien hemm 4,684 ruħ iżjed jaħdmu.

Issa m'iniex qed inkun ġust sa barra għax qed nieħu minn Diċembru 1998 sa Settembru 2001 u ħażin meta tqabbel hekk.

F'din l- istatistika l-aħjar li tqabbel dejjem xahar ma` xahar, li se nagħmilha wkoll.

Fis-sajf għandek it-turiżmu, il-catering, ir-restaurants, l-fabbriki tas-soft drinks u diversi affarjiiet oħra.

Imma mbagħad dak ix-xogħol jonqos.

Allura nagħmlu ħażin meta naqbdu x-xahar ta` Settembru ta` ċerta sena u nqabbluh max-xahar ta` Diċembru ta` sena oħra.

Trid tqabbel xahar b'xahar.

Imma anke jekk nagħmel hekk insib żieda fil-gainfully occupied.

Fil-fatt fix-xahar ta` Settembru 1998 f'pajjiżna kellna 133,940 ruħ jaħdmu u f'Settembru 2001 kellna 137,708.

Dan ifisser li kellna żieda ta` 3,104 persuni.

Nerġa' ngħid li għalkemm mhux kollox ward u żahar dan ifisser li din hija performance tajba, li l-ekonomija miexja u li qed niġġeneraw l- impiegi f'pajjiżna.

Sur President, dwar il-kwestjoni tar-redundancies irrid ngħid xi ħaġa wkoll għax bħalissa dan huwa suġġett li wieħed bilfors irid jiddiskutih.

Din hija realta` għax veru li kien hawn dawn is-sensji lill-ħaddiema li kienu jaħdmu ma` Portanier u mal-Bognor, imma aħna ħadna il-miżuri li kellna nieħdu immedjatament.

Mhux għax għamilna l-liġi.

Il-liġi qiegħda hemm biex l-affarijiet isiru kif għandhom isiru.

Il-proposti tagħna fil-liġi huma li għandu jkun hemm livell ta` diċenza li għandu jiġi segwit fir- relazzjonijiet bejn l-employer u l-impjegati tiegħu.

Imma rrid nagħmel enfasi fuq x'għamlet l-ETC.

L-ETC xi sena jew sentejn ilu waqqfet intervention unit u malli ssir taf li se jkunu ssensjati xi nies tintervjeni mill-ewwel biex tipprova ssolvi l-problema.

Imma d-diffikulta` l-kbira – u għalhekk il-liġi se tkun importanti – hija li l-ETC mhux bilfors tkun taf x'qiegħed jiġri għax l-affarijiet ikunu qed jinħmew bil- moħbi.

Imbagħad tiftaħ il-gazzetta u ssib li t-tali kumpannija għadha kif itterminat l-impieg ta' 40 jew 50 ruħ u mbagħad iqum ħafna paniku.

Imma meta l-ETC kellha każijiet fejn saret taf minn qabel li kien hemm il-ħsieb li se jkun hemm it-terminazzjoni ta' mpiegi, intervjena dan il-unit, ikkomunika mal-union partikolari li kienet involvuta fuq il-post tax- xogħol, tkellem ma` l-employer u f'sitwazzjonijiet partikolari nies li l- impieg tagħhom ġie terminat minħabba redundancy lanqas biss marru jirreġistraw għax-xogħol għax mill-ewwel sabulhom post alternattiv fejn jipplejsjawhom.

U jien, lil ta' l-ETC inneħħilhom il-kappell għal din il- biċċa xogħol ferm tajba li għamlu.

Lanqas biss jirreġistra ma jmur il- persuna.

Terminat minn ċertu post u mmedjatament jibda f'post ieħor.

Ovvjament mhux dejjem jirnexxielek u kultant jeħodlok iż-żmien biex jirnexxielek.

Dan l-aħħar kellna il-każ tal-ħaddiema tal-Bognor fejn ġew issensjati bejn 60 u 70 ruħ.

Nista` ngħid li numru minn dawn il-ħaddiema diġa` nstabilhom post ieħor fejn jaħdmu.

Sur President, l-Onor.

Chris Agius għamel diskors tajjeb.

Fejn ra l- pożittiv qal li hemm il-pożittiv u fejn deherlu li kellu jikkritika, ikkritika.

Dan huwa t-tip ta` dibattitu li nieħu pajċir nieħu sehem fih u ħadt nota wkoll tal-punti ta` kritika li qanqal.

L-Onor.

Agius semma l- ammont ta' redundancies li kien hawn f'dawn l-aħħar xhur.

Pero` jiena ġibt miegħi ċ-ċifri ta' redundancies li saru f'perjodu meta fil-gvern kien hemm il-Partit Laburista.

Fl-1997 f'Settembru kien hemm 168, f'Ottubru kien hemm 207, f'Novembru kien hemm 203 u f'Diċembru kien hemm 194.

Fis-sena ta` wara f'Jannar kien hemm 219, fi Frar kien hemm 183, f'Marzu kien hemm 174, f'April kien hemm 182 u f'Mejju 1998 kien hemm 120.

Jekk tgħoddhom kollha dawn jaqbżu 1,600 ruħ.

Ippermettuli nfakkar ukoll li fil-proċess il-qgħad f'pajjiżna kien dejjem tiela` u tiela` u kien kważi laħaq iċ-ċifra ta` 8,000 ruħ.

Jiġifieri qabel ma jiġu hawn jikkritikaw u jġibu d-dinja fit-tarf wieħed irid jara l- istampa kollha.

Aħna nirrikonoxxu li f'pajjiżna jkun hemm mumenti ta` ristrutturar, liema strutturar ikun ifisser bidliet u rridu nirrispondu billi jkollna s-soluzzjonijiet għalihom.

Sur President, ngħaddi issa biex nirrispondi lill-Onor.

Chircop dwar il- ħrafa tat-12,000 ruħ li qal li nqatgħu minn fuq ir-reġistru tax-xogħol.

Jekk inti tistaqsi lill-ETC kemm inqatgħu nies minn fuq ir-reġistru din tagħtik in-numru.

Imma inti trid iżżomm quddiem għajnejk li min jispiċċa bil-pensjoni l-ETC taqtgħu wkoll.

Jekk lill-ETC tistaqsiha kemm inqatgħu nies mir-reġistru f'ċertu perjodu u, per eżmpju, tgħidlek li nqatgħu 50 ruħ, inti ma tistaqsihiex kemm min dawn in-nies spiċċaw bil-pensjoni jew ġew boarded out jew inkella spiċċalhom il-kuntratt?

Kif taqbaq u tassumi li l-ETC qatgħet barra 12,000 ruħ?

Ma tarax li din hija redikolaġni mill- kbar?

Din spjegajta għal darba, darbtejn, tliet darbiet u anke erba` darbiet u terġa` tgħidha.

Qabel ġejt hawnhekk tajt daqqa t'għajn lejn id- dibattitu tas-sena li għaddiet u sibt li dan l-argument diġa` spjegajnih is- sena l-oħra.

Sena sħiħa nirriċiklaw l-istess argumenti, jien nirriċikla l- istess tweġibiet u nispiċċa qisni qed nitkellem mal-ħajt.

Sur President, tqajmu wkoll xi punti fuq x'inhi l-pożizzjoni dwar it- training grants ta` l-Industrial Development Act.

Il-pożizjzoni hija li matul is-sena finanzjarja 2000-2001il-korporazzjoni kompliet tamministra l- IDA training grants bħalma kienet tagħmel fis-snin ta' qabel f'isem l-MDC.

Matul din is-sena l-korporazzjoni ħallset ftit iżjed minn Lm104,000 fi training grants.

Pero` jonqosha tħallas kważi Lm221,000 lill-kumpanniji li se jitħallsu fil-ġimgħat li ġejjin.

Dawn il-pagamenti għadhom ma sarux peress li l-fondi pprovduti għas-sena li għaddiet kienu esawriti kollha u allura bilfors kellhom jidħlu fil-finanzjament ta` din is-sena.

Għall- informazzjoni tal-kollegi tiegħi f'din il-Kamra, minn dawn it-training grants se jkunu gawdew 2,820 ħaddiem.

Sur President, l-Onor.

Chircop semma wkoll in-Night Institute for Further Technical Education courses li nsibuh bħala n-NIFTE u ried jagħti l- impressjoni li m'aħniex nagħtuh importanza.

Dan twaqqaf fi żmien l- amministrazzjoni Laburista u jien niftakarni nitkellem mill-bankijiet ta` l- oppożizzjoni u nifraħ lill-ex-Ministru Edwin Grech talli kien ħa din l- inizjattiva, għax irid ikollna l-kuraġġ li fejn hu tajjeb ngħidu li hu tajjeb.

Sibu d-debate u taraw li dan li qed ngħid huwa minnu.

Imma apparti dan, fis-sena finanzjarja 1998/1999 l-ETC ħarrġet 86 persuna fin-night institute u kienet qed toffri żewġ programmi li, bejn wieħed u ieħor, kienu jieħdu sena.

Fis-sena finanzjarja 2000/2001 in-numru ta` 86 persuna tela` għal 127 u rrid ngħid li l-korsijiet li joffri dan l-istitut, minn tnejn telgħu għal tnax.

Bir-riċerka li għamilna pprovajna nidentifikaw dawn it-tip ta` programmi u llum qegħdin jagħmlu programi f'middle management għal nies tekniċi, f'industrial engineering, f'materials and manufacturing management u f'warehousing and distribution and retail management.

Barra minn dawn hemm programmi oħra f'accounting for small business, fi training for job coaches, train the trainees, DTP and CAD.

Irrid ngħid ukoll li l-ETC fis- sena finanzjarja li għaddiet naqqset il-misati li jridu jitħallsu biex aktar ditti jagħmlu użu mill-programmi li l-istitut ikun qed joffri biex b'hekk jibbenefikaw ħafna iżjed nies.

Sur President, xtaqt nagħmel punt li kont għamiltu s-sena l-oħra wkoll.

Pero` din is-sena għandi dritt li nenfasizzah iżjed milli enfasizzajtu s- sena l-oħra.

Is-sena li għaddiet il-gvern, lill-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ allokalha prattikament id-doppju ta` li kien jiġi allokat fis-snin ta` qabel.

Qabel kien ikollha tmexxi b'somma li tvarja bejn Lm900,000 u Lm1 miljun.

Is-sena li għaddiet il-gvern ivvota somma apparti ta` kważi Lm900,000 biex il-korporazzjoni tkun tista` tagħmel programmi, u dawk il- programmi tiffokahom għal dawk is-setturi li l-iktar għandu bżonn pajjiżna.

Din is-sena f'dawn l-estimi, li jiena nittama li din l-Kamra tapprova u li l-oppożizzjoni tivvota favur tagħhom ....

(Interruzzjonijiet) Qed jgħidu li mhux se jivvotaw favur tagħhom.

Biex min isegwina jifhimna, meta xi ħadd jivvota kontra jkun qed jgħid li ma jaqbilx li dawn il-flus nagħtuhom lill- ETC.

(Interruzzjonijiet) Tajba din!

Jekk tridu li nimxu hekk, nimxu hekk.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, żommu l-ordni.

No cross debates.

Il-Viċi Prim Ministru jindirizza lis-Sedja, jekk jogħġbu.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din is-sena qegħdin ngħidu li mill-kważi Lm900,000 li vvotajna matul is-sena li għaddiet kien hemm somma ta` Lm400,000 li ma ntefqietx għall-programmi għax uħud mill-programmi nbdew f'nofs is-sena u l-gvern aċċetta li dawk il-flus iżidhom ma` l-ammont ta` flus li se jiġu vvotati għall-ETC.

U rrid nenfasizza, għax ħadd ma semmiha din, li l-ammont li qed jiġi propost li jiġi vvotat lill-ETC, meta tgħodd dan kollu, issa tela` għal Lm2,944,000.

Hawn qegħdin nitkellmu fuq kważi Lm3 miljuni li qed jiġu vvotati lill-ETC.

Fi kliem ieħor we are putting our money where our mouth is.

F'eżerċizzju fejn dan il-gvern qed jagħmel ħiltu ħalli jsolvi l-problema tad-deficit u jnaqqas l-iżbilanċ ta` dan il- pajjiż, dan il-gvern qiegħed, għal darb'oħra, iżid il-vot li qed jalloka għall-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ.

Għaliex qed jagħmlu dan?

Qed jagħmlu għax jirrikonoxxi li din l-aġenzija hija parti importanti mill- mużajk li għandu pajjiżna għal dak li hemm bżonn biex il-pajjiż ikun jista` jimxi 'l quddiem.

Sur President, l-Onor.

Coleiro, bir-raġun kollu, semmiet l-importanza ta` l- aspett ta` taħriġ għax pajjiżna jrid jipproduċi ħaddiema li jkunu mħarrġa għall-bżonnijiet li għandu pajjiżna llum u għall-bżonnijiet li pajjiżna se jkollu bżonn fis-snin li ġejjin.

Huwa veru li hawnhekk irid isir allaċċament ma` l-edukazzjoni għax huwa bis-saħħa ta` l-allaċċament mal- Ministeru ta` l-Edukazzjoni li nistgħu nippreparaw it-triq, għax studenti ta` 10 snin illum se jkunu fid-dinja tax-xogħol 10 snin oħra.

Pero` ma nafx għaliex f'mument minnhom, donnu b'sens ta` kritika, l-Onor.

Coleiro qalet kemm domna biex ftaħna l-kulleġġ, Qed nirreferi għall-Kulleġġ għall- Arti, Xjenza u Teknoloġija.

Dan huwa kulleġġ ġdid li ġie inawgurat is-sena li għaddiet u naħseb li huwa wieħed mill-iktar passi importanti għall- pajjiżna għax dan jagħti triq ġdida biex dik il-karriera tiġi żviluppata liż-żgħażagħ tagħna.

Jien naħseb li dan kien punt mill-iktar pożittiv u huwa tajjeb li l- affarijiet nagħmluhom bis-serjeta`.

Jiena wkoll ninkwieta meta nara li kien hemm studenti li xtaqu jidħlu f'dan il-kulleġġ u ma kienx hemm biżżejjed servizzi biex ikun jista` jassorbihom.

Pero' ejjew nagħmlu l- affarijiet sew.

Biex il-kulleġġ tmexxih tajjeb irid ikollol għalliema kwalifikati u mħarrġa biex ikunu jistgħu jgħallmu ħalli jkollna kulleġġ li jiffunzjona u mhux ikollna kulleġġ biex sempliċiment inżidu n-numri ta` studenti.

J'Alla nkomplu mexjin għax dak il-kulleġġ irid jagħmel id- differenza kollha, pero` mhux il-kulleġġ biss.

Jiena fl-introduzzjoni għedt li dawn l-iżviluppi kollha f'dak li għandu x'jaqsam mat-taħriġ wieħed irid jarah fil-kuntest ta` dak li hemm miktub fir-rapport ta' l-ETC.

Wieħed irid jara wkoll in-numru ta` programmi u inizjattivi li ġew imnedija s-sena li għaddiet biex jindirizzaw is-setturi li huma l-iktar diffiċli, bħalma huma programmi għal dawk li għandhom 'il fuq minn 40 sena u għal-long-term unempolyed, jiġifieri li jkunu ilhom iżjed minn sena jirreġistraw għax- xogħol.

U jekk wieħed jara t-tabelli li hemm fir-rapport ta' l-ETC jinduna li kellna riżultati pożittivi matul is-sena li għaddiet għax meta tqabbel il-perċentwali ta` nies li għandhom 'il fuq minn 40 sena li qed ifittxu xogħol ma` dik ta` tliet snin ilu ssib li din il-perċentwali fil-fatt naqset.

Dan huwa kollu tajjeb.

Imma dan kollu trid tarah fil-kuntest tal-business plan ta' l-ETC, fil-kuntest ta' l-analisi li kienet saret u li tirriżulta mill-Joint Assessment Paper li ffirmajna ma` l-Unjoni Ewropea, fil-kuntest ta` l-emendi li qegħdin nipproponu li nagħmlu fil-liġijiet tax-xogħol, fil- kuntest tal-liġi dwar l-ugwaljanza bejn il-mara u r-raġel, li dalwaqt noħorġu white paper fuqha, fil-kuntest tal-liġi tas-saħħa u sigurta` fuq il-post tax-xogħol u fil-kuntest tal-kunsill għat-twaqqif ta' l-NVQs.

Dawn huma kollha affarijiet pożittivi.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li l-ewwelnett kienet sena ta` ħidma pożittiva u rrid nifraħ lill-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ, lill-bord kollu kemm hu, liċ-Chief Executive Officer u lill-ħaddiema kollha għax- xogħol siewi li għamlu.

Dawn għamlu xogħol li kien voluminuż u li tana riżultati.

Nawguralhom ukoll għall-ħidma li għandhom quddiemhom f'dawn it- 12-il xahar li bdew f'Ottubru li għadda għax hija ħidma importanti.

Waħda mill-aktar affarijiet importanti hija li għall-ewwel darba f'pajjiżna se jkollna pjan għall-iżvilupp tar-riżorsi umani.

Din hija xi ħaġa li l- ETC qiegħda taħdem fuqha.

Allura nawgura li l-ETC tkompli taqdi l-funzjoni tagħha li hija funzjoni rikonoxxuta bħala importanti – ngħid dan f'isem il- Parlament kollu - biex pajjiżna ikun jista` jkompli miexi 'l quddiem.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Nfiq tal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ għas-sena 2001/2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni, il-Kamra ġiet sospiża fid-9:00 pm u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' nagħmel il-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l- Kamra tapprova l-Estimi ta' Nfiq tal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ għas-sena 2001/2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

348 FAVUR : 31

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Mario | |Agius Francis |Galea Pace | | |Victor | |Asciak Michael |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Vassallo Edwin | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Louis | |

KONTRA : 24

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Brincat Leo |Gulia Gavin | |Buhagiar Charles |Law Rita | |Buhagiar Louis |Mangion Charles | |Cardona Chris |Mizzi Joe | |Chircop Karl |Parnis Silvio | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | | | |

Il-mozzjoni għaddiet. .

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 28 ta` Jannar, 2002 fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni dwar il-parteċipazzjoni ta' Membri Parlamentari fil-Konvenzjoni dwar il-futur ta' l-Ewropa.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Kumitat; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti; u Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, xtaqt nagħmel intervent qasir dwar id- diskors li għamel dalgħodu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar l-iskandlu tal-Lay Lay u se nillimita ruħi biex nirrispondi direttament għal tliet punti li huma, fl-opinjoni tiegħi, rilevanti.

L-ewwelnett il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qiegħed ipinġi din il-kwestjoni daqslikieku kienet xi ħaġa li ġiet leaked mis-Sur Victor Sciberras Grioli.

Qed jallega li s-Sur Sciberras Grioli, b'mod moħbi, għadda xi informazzjoni lill-Partit Nazzjonalista fil-ġranet ta' qabel l-elezzjoni, imbagħad il-kwestjoni kollha ħarġet fil-beraħ.

Jien dan niċħdu kategorikament.

Fl-14 ta' Awissu 1998 kienet saret konferenza stampa mill-ministru li dak iż-żmien kien responsabbli mill-qasam tad- djar, Alfred Portelli, u waqt din il-konferenza stampa huwa ta d-dettalji dwar l-iskema li biha l-gvern kien se jixtri postijiet battala mingħand sidien privati.

Sur President, infakkar li l-14 ta' Awissu 1998 kienet il-ġurnata li fiha ġew iffirmati s-sitt konvenji b'valur ta' Lm2 miljun.

Tnejn minn dawn il- konvenji kienu mal-kumpannija Lay Lay Company Limited, b'valur ta' Lm1.4 miljun.

Kien il-ministru Portelli stess li fil-konferenza stampa ta d- dettalji ta' din l-iskema u fost dawn id-dettalji semma bl-iktar mod ċar li l-gvern kien se jixtri proprjeta` b'valur ta' Lm1,400,000 mingħand il-Lay Lay Company Limited.

Semma wkoll li l-gvern u l-awtorita` tad-djar kienet se tixtri proprjeta` mingħand is-Sur Dimech bi prezz ta' Lm289,000 u semma wkoll li l-awtorita` kienet se tixtri proprjeta` mingħand ċerti Camilleri, Bartolo u Muscat bil-valur ta' Lm279,000.

Din l-informazzjoni ngħatat waqt din il-konferenza stampa li nżammet fl-14 ta' Awissu.

Biex infakkar lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar dan kollu se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-ewwelnett kopja tar-rapport li deher f'"The Times" tas-Sibt, 15 ta' Awissu 1998 fejn toħroġ bl-iktar mod ċar din l-informazzjoni li għadni semmejt, inkluż in-numru ta' residenzi, il-valur tal-kuntratti, in- numru ta' garaxxijiet u d-dettalji kollha li kienu marbuta ma' din l- iskema.

Dakinhar waqt il-konferenza stampa, ġurnalist mill-gazzetta "In-Nazzjon" kien staqsa diversi mistoqsijiet lill-Ministru Portelli li kienu wkoll rabtu l-kwestjoni tal-kumpannija Lay Lay Co. Ltd. ma' investigazzjoni li kienet saret qabel mill-Imħallef Anastasi dwar irregolaritajiet li kienu saru fil-Mid-Med Bank qabel l-1987.

Nitlob il-permess tal-Kamra biex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra wkoll kopja tar-rapport ta' din il- konferenza stampa, tal-mistoqsijiet li saru dakinhar u tat-tweġibiet li ġew irrapportati f'"In-Nazzjoni" nhar is-Sibt 15 ta' Awissu 1998.

Se npoġġi wkoll fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport ta' din l-istess konferenza stampa bil-membri ta' l-Awtorita` tad-Djar ta' dak iż-żmien preżenti għal din il-konferenza stampa fosthom iċ-chairman li dak Iż-żmien kien is-sur Galea, is-sinjura Carmen Sant, il-Perit Piju Busuttil, Alla jaħfirlu, u nies oħrajn li jidhru f'dan ir-ritratt.

Għandi wkoll ir-rapport ta' l- "orizzont" tal-15 ta' Awissu ta' l-1998 u biex inkunu kompluti fl- informazzjoni inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra wkoll kopja ta' statement press release li ħareġ id-dipartiment ta' l-informazzjoni fl-14 ta' Awissu ta' l-1998, jiġifieri dakinhar li ġew iffirmati dawn is-sitt konvenji.

Skond din l-istqarrija l-gvern qed jixtri 112-il post ta' residenza mingħand il-privat.

Qed inpoġġi dawn id-dokumenti fuq il-mejda tal-Kamra biex infakkar lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li l-informazzjoni kollha kienet ġiet ippubblikata u ħarġet b'riżultat ta' din il-konferenza stampa, bir- riżultat tal-mistoqsijiet li saru waqt din il-konferenza stampa u ta' l- inforazzjoni kollha li kien ta l-Ministru Portelli.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-punt li għamel il-Kap ta' l- Oppożizzjoni dwar is-suppost pressjoni li kien għamel is-Sur Victor Sciberras Grioli biex dawn il-konvenji jiġu ffirmati.

Dan mhux tali ġie miċħud miċ-chairperson tal-housing authority ta' dak iż-żmien is-sur Victor Galea fil-programm Bondi+ li sar il-bieraħ fuq l-istazzjon tal-PBS imma nfakkar lil-Kap ta' l-Oppożizzjoni li dak il-konvenju kien ġie ffirmat mill- istess chairman tal-housing authority fl-istess ġurnata li saret din il- konferenza stampa.

Dawn il-fatti jiċħdu l-allegazzjoni tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni li Sciberras Grioli għamel pressjoni.

Irrid ngħid ukoll li mid-diskors li għamel dalgħodu l-Kap ta' l- Oppożizzjoni għall-ewwel darba smajt l-ammissjoni li - u se nuża l-kliem tiegħu kif jirriżultaw mit-text unedited u unofficial li ngħatajt mill- iskrivan tal-Kamra:

"l-iskandlu ta' Sciberras Grioli jinsab hawn: li kien hu li qabel l- elezzjoni ħeġġeġ lil-Lay Lay jiffirma dawk il-konvenji ... "

Issa qed jiriżulta li l-affarijiet m'humiex hekk, pero` se nkompli naqra:

"Hu kien jaf li setgħu jsiru imma kien jaf ukoll li l-prudenza kellha tkun li jiġu posposti sa wara l-elezzjoni."

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni fid-diskors li għamel dalgħodu hu stess qed jgħid li kien żball li dawk il-konvenji ġew iffirmati dak iż-żmien, ma messhomx ġew iffirmati u l-prudenza kellha tkun li jiġu posposti sa wara l- elezzjoni.

L-aħħar kelma li xtaqt ngħid hija dwar il-laqgħa li ssemmiet li nżammet miegħi f'Jannar ta' l-1999.

L-ewwelnett irrid nagħmilha ċara li l-laqgħa ntalbet mis-Sur Michael Axisa nnifsu.

Intalbet għal darba, darbtejn tlieta u finalment jien aċċettajt li niltaqa' miegħu.

Preżenti għal dik il-laqgħa kien hemm iċ-chairperson ta' l-Awtorita` tad-djar pero` s-Sur Axisa ġie akkommpanjat mill-avukat tiegħu u ġie akkompanjat ukoll, jekk niftakar tajjeb imma din irrid nivverifikaha - mill-perit tiegħu, jiġifieri mill- perit li kien responsabbli għal dan il-bini.

Dakinhar jiena ġbidt l- attenzjoi tas-Sur Axisa li l-iskema kollha li taħtha hu kien iffirma dan il- konvenju ma' l-awtorita` tad-djar kienet tikser ir-regolamenti u kienet tmur kontra pariri li kienu ngħataw mid-direttur tal-kuntratt, mill- Ministeru tal-Finanzi, mill-Avukat Ġenerali u finalment mill-avukat ta' l- Awtorita` tad-Djar.

Kont għedtlu li jiena assolutament ma kelli l-ebda intenzjoni li nonora dak il-konvenju u kont għedtlu wkoll li mhux fil-każ tiegħu biss imma anke fil-każ tas-sitt konvenji li kienu ġew iffirmati.

Informajtu li dik l-iskema kient magħluqa u ma kienx hemm ċans li b'xi mod jew ieħor tkompli.

Informajtu wkoll li l-gvern kien qed jaħdem fuq skema radikalment different li ħadet in konsiderazzjoni l-pariri kollha li taw in- nies kollha.

Fil-fatt l-iskema li sussegwentement ħarġet min-naħa ta' awtorita` tad-djar kienet ġiet imfassla kompletament fuq il-pariri li kienu ngħataw mill-uffiċjali kollha mdaħħlin f'din il-kwestjoni u li kienu taw pariri kif din l-iskema kellha ssir bit-trasparenza kollha.

L-aħħar punt li xtaqt nagħmel huwa dwar punt li s'issa għadu ma ħariġx u jiena nibqa' ngħid li dawn huma dokumentazzjoni ppubblikati fuq il-mejda tal-Kamra, ippubblikajnihom sentejn ilu u niskanta kif qisu kulħadd jinsa kollox.

Irrid infakkar li fost l-affarijiet kollha li kien hemm involuti f'din il-famuża kwestjoni tal-Lay Lay kien hemm parti li titkellem dwar Lm300,000 valur ta' xogħol li kellu jsir mis-sur Michael Axisa fil- proprjeta` in kwestjoni.

Kien sar ftehim li dawk it-Lm300,000 tiffinanzjahom l-awtorita`.

Mela qegħdin nitkellmu fuq konvenju mill- awtorita` biex tixtri proprjeta` b'valur ta' Lm1.4 miljun li Lm300,000 minnhom kienu xogħol ta' direct order li suppost kien xogħol li jagħmlu s- Sur Axisa.

Is-Sur Axisa ma kellux flus biex jagħmlu u l-awtorita` ntrabtet li tgħaddilu l-flus hi biex hu jagħmel dak ix-xogħol imbagħad hu jirritorna lill-awtorita` l-proprjeta` bix-xogħol li suppost kien qed isir.

Jiena nassigurak, Mr Speaker, li arranġament ta' dan it-tip f'għomri qatt ma rajt jiġifieri li Awtorita` tkun qed tixtri b'valur, tagħti direct order u tispiċċa tiffinanzja hi stess din l-operazzjoni.

Jidhirli li dan kollu huwa skandaluż mill-bidu sa l-aħħar.

Jekk tippermettili, Sur President, xtaqt nagħmel punt dwar dak li qal il- Kap ta' l-Oppożizzjoni dalgħodu dwar laqgħa li kienet saret fit-12 ta' Frar, li għaliha attendejna jien, il-Prim Ministru u s-Sinjura Marisa Micallef Leyson.

Skond il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, il-Prim Ministru kien qal - u se naqra l-kliem preċiżi -

"Matul din il-laqgħa Micallef Leyson informat lill-Prim Ministru bil- ftaħir taċ-Chief Executive, jiġifieri Sciberras Grioli, li kien hu li llijkja l-iskema tal-Lay Lay lill-Partit Nazzjonalista.

Kien f'din l- okkażjoni famuża li l-Prim Ministru qal li dak iż-żmien li ġie llijkjat il-konvenju hu kien grat lejn Sciberras Grioli "imma dejjem kont naf li għamel ħażin"".

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jallega li dakinhar, waqt dik il-laqgħa li għaliha konna preżenti jien, il-Prim Ministru u Marisa Micallef Leyson, il- Prim Ministru kien uża l-frażi "imma dejjem kont naf li għamel ħażin".

Dan m'hu veru xejn.

Dan niċħdu.

Jien kont preżenti għal dik il-laqgħa u l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma kienx preżenti għaliha.

Jiena nixtieq inkun naf kif jaqbad u għal darb'oħra jispara allegazzjonijiet ta' dan it-tip u mingħajr ebda nitfa' ta' evidenza jew ta' prova.

Jidhirli li għal darb'oħra l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qiegħed juri t-tattika assolutament maħmuġa li hu jrid juża ħalli mingħalih jitfa' t-tajn imma dak it-tajn se jibqa' ma jdejh.

Mr Speaker, nitlob il-permess tal-Kamra biex inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra dawn id-dokumenti.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' rapport li deher fil-ħarġa ta' "The Times" tas-Sibt, 15 ta' Awissu 1998, intitolat "Government to buy 221 building units from the private sector";

Kopja ta' rapport li deher fil-ħarġa ta' "In-Nazzjon" tas-Sibt, 15 ta' Awissu 1998, intitolat "Konvenju ta' Lm1.4 miljun mal-Lay Lay"; Kopja ta' rapport li deher fil-ħarġa ta' "l-orizzont" tas-Sibt, 15 ta' Awissu 1998 intitolat "Il-Gvern jixtri postijiet battala mingħand sidien privati"; u

Kopja ta' stqarrija għall-istampa maħruġa mid-Dipartiment ta' l- Informazzjoni datata 14 ta' Awissu 1998, intitolata "Il-Gvern jixtri 112 post ta' residenza mingħand il-privat".

Grazzi, Mr. Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, fil-ħin li fadal ma stajtx ma nagħmilx ftit kummenti dwar l-ismoke free policy li nistgħu ngħidu li bdiet taħdem illum fil-Parlament.

Kif forsi jafu l-ġurnalisti u l-membri ta' din il- Kamra, way back qabel l-aħħar tas-sena l-oħra jiena kont qajjimt is- suġġeriment fil-House Business Committee li l-parlament imissu jagħti eżempju u jmissna hawnhekk nadattaw a smoke free policy.

Irrid ngħid li l-oppożizzjoni kienet qablet ma' dan is-suġġeriment u għal dan il-għan kien sar kumitat li kien kompost minni, mill-Onor.

Carmelo Abela li hu l-assistant whip tan-naħa ta' l-oppożizzjoni, mir-rappreżentant ta' l-iskrivan tal-Kamra kif ukoll minn Miss Maria Ellul mill-health promotion unit tad-Diviżjoni tas-saħħa li rrid nirringrazzajha pubblikament għall-pariri, l-għajnuna u l-gwida tagħha biex stajna nfasslu l-ismoke free policy fil-parlament.

Konna ltqajna numru ta'drabi u fl-aħħar kien hemm qbil li nagħmlu draft u dan id-draft ġie diskuss u maqbul miż-żewġ gruppi parlamentari.

Illum nistgħu ngħidu li saru l-arranġament loġistiċi biex din daħlet fis-seħħ.

Hawnhekk irrid nirringrazzja liż-żewġ naħat tal-Kamra li kkoperaw ħafna u fehmu l-importanza li dan il-parlament m'għandux jibqa' biss li noqogħdu nippriedkaw lil ħaddieħor x'għandna nagħmlu jew x'ma għandniex nagħmlu imma nibdew aħna li nagħtu eżempju.

Dak li qed nagħmlu llum aħna jiġifieri li dan il-parlament ikun smoke-free m'għandix dubju li f'numru ta' snin oħra se jiġi ntrodott f'diversi istituzzjonijiet u f'diversi postijiet oħra f'Malta u Għawdex.

Mr Speaker, illum hemm evidenza li dejjem qed tiġi ssudata li t-tabakk mhux biss jagħmel ħsara imma t-tabakk joqtol lin-nies.

Waqt li jien qed nitkellem hawn illum mill-inqas persuna waħda mietet jew qiegħda tmut bħalissa f'Malta minħabba s-sigaretti.

Mill-inqas waħda, għax jista' jkun li iktar minn waħda.

I llum huwa smat li sigarett wieħed fih iktar minn 60 tip ta' velenu differenti u huwa ppruvat ukoll li wħud minnhom jikkawżaw, fost affarijiet oħra kanċer fl-utru u f'diversi tipi ta' organi oħra.

Nafu wkoll li t-tipjip huwa wkoll assoċjat ma' diversi mard kardjovaskolari u nafu li f'Malta għandha rata għolja ħafna ta' mard tal-qalb u kardjovaskolari.

It-tipjip huwa assoċjat ukoll ma' problemi respiratorji fosthom l-ashma, ħruq ta' stonku, ulċera fl-istonku u problemi taċ- ċirkolazzjoni.

Barra minn dan, 90 minn kull 100 ruħ li jimirdu b'kanċer fil- pulmun ipejpu jiġifieri hemm rabta ċara bejn il-kanċer fil-pulmun - li jien bħala nurse ngħid li hija waħda mill-agħar mardiet li tista' tmut biha – u t-tipjip.

Mr Speaker, huwa importanti li dan il-parlament jagħti eżempju b'din il- policy li għamilna għaliex illum huwa ppruvat ukoll li jekk jien qed inpejjep jien mhux biss qed nagħmel ħsara lili nnifsi imma anke min qiegħed ħdejja qiegħed espost għall-istess riskju jekk mhux iktar għaliex jien ta' l-inqas għandi l-filter u inti ma jkollokx il-filter.

Id-duħħan li nitfa jien inti se tibilgħu man-nifs.

Illum huwa smat li mijiet ta' nies imutu kull sena fl-Ewropa mhux għax huma jpejpu imma minħabba t-tipjip ta' ħaddieħor.

Dan ifisser li jekk inti tpejjep ġo Kamra tkun qed tipperikola l- ħajja ta' ħaddieħor u għalhekk jagħmel ħafna sens li ntroduċejna din il- policy fil-parlament.

Naħseb li bil-mod il-mod din hija kultura oħra li rridu nbiddlu f'pajjiżna.

Għalhekk kien importanti li ndaħħluha f'dan il- parlament anke jekk forsi mhux bla reżistenza.

Mr Speaker, qed insemmi r-reżistenza għax f'dan il-każ qed inbiddlu kultura.

Qabel il-kultura tagħna kienet li kulħadd ipejjep fejn irid, kulħadd ipejjep fejn ġie ġie u għalkemm hemm liġijiet dwar postijiet fejn ma tistax tpejjep, dawn mhux dejjem ġew inforzati.

Jien wieħed minn dawk - u din ngħidha bis-serjeta' u għedtha anke' waqt li konna qed niltaqgħu ma' Miss Maria Ellul - li rrid li nirrispettaw id-drittijiet ta' dawk li jpejpu.

Min irid ipejjep, ladarba huwa konxju mill-ħsara li jagħmel lilu nnifsu, għandu dritt ipejjep, imma filwaqt li nirrispettaw id-drittijiet b'mod assolut ta' dawk li jpejpu, min ipejjep għandu d-dmir li jħares id- drittijiet ta' dawk li ma jpejpux.

Irrid nagħmilha ċara li aħna m'għandniex f'moħħna li nagħmlu xi witchhunt għal dawk li jpejpu għax għandna nħarsu d-drittijiet ta' min ipejjep ukoll.

Il-kurituri tal-parlament u dan il-post, iċ-chamber, il-Kamra tal-Gvern, il-Kamra ta' l-Oppożizzjoni llum ġie non-smoking u hawnhekk irrid nagħmel parentesi żgħira.

Fejn mhux suppost isir tipjip saru no smoking signs, imma f'ġieh il-Bambin ...

(Interruzzjonijiet) L-Iskrivan tal-Kamra qed jgħidli li dawn huma temporanji.

Ħaġa tajba li dawn huma temporanji għaliex koroh daqs dawgħa b'Alla u ma jmorrux ma' l-istetika tal-palazz.

Jien nifhem li mhux kulħadd kuntent.

Għadu kif kellimni l-ħabib tagħna Toni tal-bar u qalli li qed tinġabar xi petizzjoni li se jagħtuha lill-Ispeaker biex fil-bar ikun jista' jsir it-tipjip.

Jien nifhem ukoll li din mhux faċli.

Hemm bżonn ftit sagrifiċċju minn kulħadd.

Jien ngħid ejja niddiskutu, mela le.

Dan huwa test case.

Hawn min qed jgħid li fil-bar għandhom jitħallew ipejpu imma jien ngħid allura dawk li jmorru jieħdu kafe' fil-bar u ma jpejpux x'se jagħmlu?

Ma jmorrux ġol-bar jew jibqgħu fir-riskju tas-sigaretti?

Hawnhekk irrid nagħmel punt li jiena sinċerament nemmnu.

S'issa l-bar huwa non-smoking u jien nistenna li ġol-bar ma jitħalla ħadd ipejjep.

Jekk aħna nagħmlu regolamenti u ma nkunux kapaċi nobduhom aħna d-deputati, l- impjegati u għan-nies li jiġu hawn se nkunu karnival f'dan il-parlament.

Jekk aħna m'aħniex kapaċi nobdu r-regolamenti li nagħmlu aħna stess bi qbil bejnietna t-tnejn allura kif nippretendu li l-poplu jobdi l-liġijiet bir- regolamenti li nagħmlulu aħna?

Aħna dejjem ngħidu li f'dan il-pajjiż ħadd ma jrid joqgħod għar-regolamenti, Issa wasal it-test case għad-deputati u nispera li ma nara l-ebda deputat bis-sigarett f'ħalqu jew f'idu fejn mhux suppost ipejjep.

Min irid ipejjep s'issa għedna li jista' jmur ipejjep ġol- bitħa.

Issa anke din, jien ukoll.

Ir-rapport jgħid li aktar 'il quddiem għandna nidentifikaw:

"If, in the future, a smoking room is identified by the administration, this rooom will allow employees and visitors to smoke indoors.

The smoking room is to be entirely sealed off and in no way prove bothersome to non-smokers."

Jiġifieri hawnhekk qed ngħidu li l-ewwelnett għandna nagħmlu din il-kamra fejn in-nies jistgħu jpejpu mingħajr ma jagħtu fastidju lil ħaddieħor.

Naħseb li huwa importanti li l-amministrazzjoni tipprova tidentifika kamra għal dan l-iskop.

Naf li din hija ħaġa diffiċli, għax kulħadd jaf li dan il- parlament għandu problema ta' spazju, imma jekk inhu possibbli għandna nidentifikaw kamra fejn in-nies jistgħu jmorru jieħdu kafe ́ u jpejpu.

Biss ejja let us put to test din l-anti-smoking policy li għamilna.

Ejja nippruvaw naraw kif taħdem u jekk imbagħad naqblu, parti mill-bar jew il- bar...(Interruzzjonijiet) Jien niftakar li waħda mill-argumenti li kont għamilt jien kien dwar jekk għandniex nikkonsidraw jekk f'parti mill-bar għandux ikun permess tipjip.

Il-parir li ngħatajna mill-esperti tad- diviżjoni tas-saħħa kien li l-bar huwa żgħir wisq u jekk ikollok parti minnu li tpejjep id-duħħan se jiġri kullimkien u dawk li ma jpejjpux xorta se jkunu esposti għad-duħħan ta' ħaddieħor.

Jien ngħid ejja nippruvaw naraw kif taħdem din u mbagħad jekk ikun hawn moviment u jkun hawn opinjoni komuni fejn il-bar għandu jkun smoking zone nagħmluh smoking zone.

Mr Speaker, l-appell tiegħi huwa dan.

Kieku din l-anti-smoking policy ġiet f'xi dipartiment tal-gvern kieku kien ikun ikun hemm miżjuda sentenza li min jikser din ir-regola jittieħdu passi dixxiplinarji kontrih.

Hawnhekk ma nistgħux nagħmluha għaliex lid-deputat min se jieħu passi dixxiplinarji kontrih?

Jiena nispera li d-deputati jkollhom ftit awto-dixxiplina u jkunu huma stess li jagħtu l-eżempju għaliex inkella ma jibqagħlniex dritt morali li nibqgħu nippriedkaw lil ħaddieħor x'għandu jagħmel.

Ma jibqagħlniex id- dritt li niġu hawn u ngħidu li f'dan il-pajjjiż ħadd ma jrid jobdi l- liġijiet.

Jiena nappella biex inkunu aħna li nagħtu eżempju billi nkunu fuq quddiem nett biex nuru li aħna kapaċi nirregolaw lilna nfusna.

Grazzi ħafna.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 28 ta' Jannar, 2002 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fl-9.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.