MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 48 L-Erbgħa, 29 ta' Lulju, 1992 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 48

L-Erbgħa, 29 ta' Lulju, 1992

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.15 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 29 ta' Lulju, 1992

WERREJ

MINUTI ...................................................

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI ...........................

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA ...........................

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR PJAN TA' STRUTTURA GĦALL-IŻVILUPP TA' L-ART ...............................

AĠĠORNAMENT ..............................................

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB .........................

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 47 li saret fid-29 ta' Lulju, 1992 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

TELEFON - SOSPENSJONIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l- Ministru jgħid kemm-il servizz tat-telefon ġie sospiż minħabba li ma sarx ħlas dovut lil Telemalta mill-1986 sal-lum, sena b'sena?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): In-numru ta' servizzi tat-telefon li ġew sospiżi minħabba li ma sarx ħlas dovut lil Telemalta mill- 1986 sal-lum huwa kif jidher hawn taħt:

|SENA |SOSPENSJONIJIE| | |T | | | | |1986 |208 | |1987 |88 | |1988 |864 | |1989 |1208 | |1990 |2453 | |1991 |1805 | |1992* |134 |

* Tinkludi informazzjoni sa Ġunju biss.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri li nqatgħu sa Ġunju ta' din is- sena, jew hemm li għadhom pendenti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni li għandi hija li nqatgħu din is-sena, mhux li neċessarjament għadhom pendenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma jidhirlux li dak l-ammont huwa baxx wisq?

Il- Ministru ċert li l-informazzjoni li għandu hija korretta għax jien għandi informazzjoni illi mhux dak l- ammont biss hemm għal din is- sena.

Biss biss din il-ġimgħa stess bdew jaqtgħu s-servizz lil dawk li skadielhom il- ħlas bi tlett ijiem.

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kif diġa' spjegajt din l- informazzjoni hija kif ipprovduta minn Telemalta u jien ma qgħadtx immur niċċekkja, pero' nassumi li l- informazzjoni hija korretta.

Din l-informazzjoni turi n- numru ta' sospensjonijiet tas- servizz minħabba nuqqas ta' ħlas mill-1 ta' Jannar sa l- aħħar ta' Ġunju, apparti dawk li kien hemm qabel, jiġifieri qed ngħidlek li għandek 134 sospensjonijiet addizzjonali ma' dawk li kien hemm qabel li ma ġewx imħallsa.

Jiġifieri dawn iċ-ċifri kollha li tajt qabel ma tridx toqgħod tgħoddhom kollha u toħroġ ċifra ta' servizzi maqtugħa għaliex ovvjament għandek ħafna minnhom li mbagħad ikunu ħallsu u s- servizz ikun ġie ripristinat.

Pero' ma jfissirx li llum hemm biss 134 sospensjoni imma hemm 134 sospensjoni ġodda li nqatgħu bejn Jannar u Ġunju.

Rigward l-aħħar kumment ta' l-Onor.

Mizzi ngħid li m'hijiex il-proċedura tal-Korporazzjoni Telemalta li taqta' s-servizz wara tlett ijiem biss u safejn naf jien qatt ma ġara hekk.

Se mai il-proċedura hija ferm aktar ġeneruża; il-proċedura hija li tagħmel twissija fuq il-kont, tagħti twissija addizzjonali, isir ukoll tentattiv biex il-Korporazzjoni tagħmel kuntatt ma' l-abbonat u jekk dan jippersisti u jibqa' ma jħallasx, naturalment il- Korporazzjoni tagħmel tajjeb li tirrikorri għas-sospensjoni tas-servizz speċjalment fejn lanqas ikun hemm kontestazzjoni tal-kont.

Ma neskludix bħal dejjem li l-Onor.

Mizzi jkun laqat xi koinċidenza, fis-sens li jkollok kont li wasal riċentement li fih ammont qawwi ta' arretrati, u s- sospensjoni tkun ħarġet.

Dan isir mhux għaliex is-sospensjoni tkun ħarġet tlett ijiem wara l-aħħar kont imma in vista ta' l- arretrati kontenuti f'dak il- kont.

Ma naf bl-ebda każ fejn issospendejna wara tlett ijiem wara li jinħareġ kont.

Huwa evidenti li dik mhix proċedura raġonevoli u l- Korporazzjoni ma ssegwihiex.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien m'għidtlux, tlett ijiem wara li ħareġ il-kont iżda wara li jiskadu l-fifteen days.

Jiddispjaċini m'hawnx żewġ Membri minn din in-naħa għax jistgħu jaċċertawk li din il- ġimgħa dan ġara lill-familja taż-żewġ membri, u dawn huma mill-istess lokal, il-Mosta.

Jiġifieri dawn jistgħu jikkonfermawlek huma iktar 'il quddiem.

Meta jiskadu 15-il ġurnata u xi ftit jiem, jinqata' is-servizz tat- telephone biex imorru jħallsu.

Jista' l-Ministru jgħidli - naħseb illi suppost għandu informazzjoni - kemm il-kawża hemm fil-Qorti ta' nies li ma ħallsux il-kont tat-telephone?

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jekk l-Onor.

Interpellant jagħmilli domanda partikolari, inkun nista' ngħidlu.

Rigward il-każijiet li semma tal- Mosta, jagħtini l-informazzjoni iktar tard u ninvestigaha.

Nieħu l- okkażjoni biex nagħmel appell.

Jinħarġu l-kontijiet, u jingħata terminu ta' ħlas.

Mhux normali li wieħed ikun riġidu ma' dak it-terminu.

Mr Speaker, li tirċievi kont u li qisu m'għandekx terminu biex tħallas, u li tista' tħallas meta jfettillek imbagħad tinsieh hija mentalita' li wieħed ma jridx jinkoraġġiha.

Anzi fi proċeduri ta' billing iktar effiċjenti, flimkien ma' dak li qed jiġri minn Korporazzjoni oħra - nafu bil- kampanja b'mod partikolari li qed tagħmel Enemalta - irridu nappellaw biex in-nies iħallsu fit-terminu indikat lilhom.

PRODUZZJONI TA' L-ILMA MIR-R.O.

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għall- Ambjent: Jista' l-Ministru jagħti breakdawn tal- produzzjoni attwali ta' l-ilma kull ġurnata jekk wieħed jassumi li reverse osmosis plants ikunu qegħdin jaħdmu b'kull capacity?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-produzzjoni attwali ta' l-ilma f'Malta hija hekk: Marsa R.O. 5,521 m3/day Tigne R.O. 14,291 m3/day Cirkewwa R.O. 16,778.2m3/day Lapsi R.O. 21,203 m3/day Pembroke R.O. 15,322.7m3/day Groundwater 54,186 m3/day

TOTAL 127,301.9m3/day (28 million gls/day)

MOSTA/NAXXAR - APPLIKAZZJONIJIET GĦAS-SERVIZZ TA' L-ILMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Freddie Micallef) staqsa lill- Minstru għall- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li applikazzjonijiet għal servizz ta' l-ilma għall-użu domestiku li saru aktar minn xahar u nofs ilu, għadhom ma ġewx moqdija fid-distrett Mosta/Naxxar?

Jista' jgħid kemm applikazzjonijiet hemm li saru qabel l- ewwel ta' Ġunju, 1992 fl-area Naxxar/Mosta u li sal-lum għadhom ma ngħatawx is- servizz ta' l-ilma?

Għaliex qed ikun hemm dan id- dewmien?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Minħabba l-ammont ta' xogħlijiet li jkollhom id- distretti hija normali li applikazzjoni għal servizz ta' l-ilma ddum xi ftit taż-żmien qabel ix-xogħol jiġi mwettaq.

Fid-distrett li rrefera għalih l-Onor.

Interpellant mill- applikazzjonijiet li saru qabel l-1 ta' Ġunju, 1992 hemm pendenti 119, li minnhom hemm 57 li għad ma jistgħux jiġu maħduma minħabba li għad m'hemmx main ta' l-ilma fit- triq.

Ta' min igħid li barra servizzi ta' l-ilma ġodda, id- distrett irid jagħmel tiswijiet kemm fuq servizzi ta' l-ilma stess, kif ukoll fuq kanen principali tat-toroq.

Barra minn hekk, f'dan id- distrett bħalissa hemm nuqqas ta' ħaddiema meta wieħed iqis ix-xogħol li hemm.

Il- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma qed tara x'jista' jsir f'dan ir-rigward.

ALLOWANCE LILL-ISTAFF TA' L- UNIVERSITA'

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Kemm hemm membri ta' l-istaff ġewwa l- Universita' li qed jircievu xi forma ta' allowance?

(a) Min huma u xi grad jokkupaw?

(b) Kemm qed tingħata allowance?

(c) Minn meta bdiet tingħata l-allowance?

(d) Għal liema raġuni qegħda tingħata din l-allowance?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): L- informazzjoni qegħda titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

CALLS FOR APPLICATION FL- UNIVERSITA'

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorzi Umani: Jista' l- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani jgħid kemm-il call for application ħarġet l- Universita'?

(a) Għal liema postijiet u gradi ħarġu dawn is-sejħiet minn Awissu 1991 'l hawn?

(b) Kemm-il applikazzjoni kien hemm għal kull sejħa?

(c) Liema postijiet imtlew?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: L- informazzjoni qiegħda titpoġġa fuq il-Medja tal-Kamra.

DJAR GĦALL-ANZJANI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill- Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Socjali: Jista' l-Gvern jixtri aktar djar kbar biex fihom jaggruppaw certi anzjani taħt sorveljanza ta' xi nurse jew soru biex igħixu ta' familja fil-wens u fis-sedqa ta' dar aktar milli sptar?

Fejn se jagħmel dan?

Meta se jiftaħ dar f'dan is- sens fil-Belt Valletta?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Socjali): Filwaqt li nirreferi l-Onor.

Membru għat-tweġibiet diġa' mogħtija dwar dan is- suġġett, nerġa' ntenni li l- politika tal-Gvern fil-qasam ta' l-anzjani hija cara - l- għan ewlieni tal-Gvern hu li l- anzjani jibqgħu jgħixu fl- ambjent naturali tagħhom safejn dan huwa possibbli.

Biex igħin titwettaq din il-politika, il- Ministeru tiegħi ħoloq is- servizzi tal-Home Help/Care Scheme fejn Assistenti Socjali Każwali qed igħinu lill-anzjani li jgħixu waħedhom fix-xogħol tad-dar, is-servizz tat- Telecare li bih l-anzjan iħoss il-wens, u s-servizz tal-Meals on Wheels li bih ikla sħuna kuljum tiġi mwassla fid-djar ta' l-anzjani li jixtiequ dan is-servizz.

Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Membru, kif spjegat fil- mistoqsija parlamentari, fih kuncetti differenti mill-għan tal-Gvern f'dan il-qasam.

Fejn ma jkunx aktar possibbli għall-anzjan jew anzjana li jibqgħu jgħixu fl-ambjent fejn għexu, il-Gvern diġa' ħa ħsieb li jiftaħ djar għall-anzjani u se jkompli jimmodernizza u jkabbar ir-Residenza ta' San Vincenz de Paule.

S'issa fetaħ erbat idjar għall-anzjani.

UNIVERSITA' GĦALL-ANZJANI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill- Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Meta twaqqfet l-Universita' għall- Anzjani?

Fejn hi sitwata?

Min imexxiha?

Kemm anzjani qed jattendu din it-tip ta' edukazzjoni?

Kemm iggradwaw minn din l- Universita'?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 354.

STUDENTI GĦAD-DIPLOMA TAL- MIDWIFERY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill- Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Kemm hu n-numru ta' studenti li daħlu f'Ottubru 1990 għad- diploma fil-midwifery?

Kemm hu twil il-kors?

Min hu l- kordinatur tiegħu?

Fejn qed isir dan il-kors?

L-istudenti qed jieħdu xi stipendju?

ONOR.

LOUIS GALEA: 40 sutudent daħlu għall-Foundation Programme li jwassal għad- Diploma fin-Nursing/Midwifery.

15 minn dawn l-istudenti ddeċidew li jkomplu jistudjaw għad-Diploma fil-Midwifery.

Il-Foundation Programme Part A) huwa maħsub għan-nurses kif ukoll għall-midwives.

Il- kors huwa twil 18-il xahar; il- kordinatriċi kienet Ms. S. Harrison.

13 mill-15 li xtaqu jkomplu għad-Diploma fil-Midwifery għaddew b'suċċess il-Foundation Programme u għalhekk issa bdew il-Part B li jwassal għad- Diploma fil-Midwifery.

Part B tal-kors idum sentejn u l-kordinatriċi hija Ms. R. Bird.

Il-kors qed jitmexxa mill- Institute of Health Care ta' l- Universita', G'Mangia.

L-istudenti jirċievu stipendju matul il-kors.

BUST TAL-PAPA PIJU V

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'Isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill- Ministru għall- Ambjent: Jidhirlu l-Ministru li f'għeluq il-100 sena mill- kxif tal-bust tal-Papa Piju V fl-24 ta' Lulju 1982, dan il- Monument għandu jitneħħa mill- Mużew Nazzjonali fejn qiegħed preżentement jitpoġġa f'post prominenti fil-Belt Valletta b'rikonoxximent lejn dan il- benefattur Dumnikan lejn il- Belt Valletta?

Jekk le, għaliex?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Ambjent): Il-bust oriġinali tal- Papa Piju V jinstab f'Dar l-Annona, quddiem il-Berga ta' Kastilja.

Dak li jisntab fil-Mużew Nazzjonali huwa biss replika tal-fibreglass.

Meta jinstab post addattat fejn dan il-bust ikun jista' jitqiegħed b'mod permanenti, is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant jiġi attwat.

BANK OF VALLETTA - BORD TAD- DIRETTURI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill- Ministru tal- Finanzi: Billi c-Chairman tal- Bank of Valletta xi snin ilu kien irriżulta li fuq il-Bord tad-Diretturi, ċertu avukat ma setax joqgħod fuq il-Bord għax dan kien inzerta kkontesta l- elezzjoni, jista' l-Ministru jgħid x'se tkun il-pożizzjoni taċ-Chairman il-ġdid fil- konfront tad- direttur/i ġdid/ ġodda li mhux biss ikkontestaw l-elezzjoni ġenerali iżda kien ukoll Membru Parlamentari fl- aħħar leġislatura?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS (Ministru għas-Servizzi Ekon- omici) (f'isem il-Ministru tal- Finanzi): Nissuġerixxi lill- Onor. Membru jpoġġi din id- domanda lill-Ministru respon- sabbli għas-Servizzi Ekonomiċi.

PITKALIJA - KOMPUTERIZZAZZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill- Ministru għan- Nutrizzjoni, Biedja u Sajd: Meta ġiet introdotta s-sistema komputerizzata fl-Uffiċini tal- Pitkalija?

Kif għenet biex is-servizz u l-ħidma f'dawn l-uffiċji tjiebet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għan- Nutrizzjoni, Biedja u Sajd): Is-sistema ta' komputerizzazzjoni fl-Uffiċini tal-Pitkalija qed tiġi ntrodotta gradwalment.

L-ewwel fazi hija l-komputerizazzjoni ta' Amministrazzjoni, kif ukoll data bases dwar bdiewa u xerrejja li qed tiffunzjona.

It-tieni fazi hija l-hrug tal-vouchers bil- komputer li huwa ppjanat li jibda jahdem matul is-sajf.

S'issa s-sistema għenet ħafna biex ikunu identifikati sewwa kemm il- bdiewa, kif ukoll ix- xerrejja.

Dan irriżulta f'amministrazzjoni aħjar tal- kumpless u fil-ġbir tal-ħlas dovut mix-xerrejja.

MALTA DAIRY PRODUCTS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Reno Calleja) staqsa lill- Ministru għan- Nutrizzjoni, Biedja u Sajd: Meta se nibdew naraw id-data fuq il-pakketti tal-ħalib frisk?

Għaliex din it-talba qed tiġi njorata mill- Gvern meta deputati miż-żewġ naħat tal-Kamra ilhom snin jistaqsu għal dan?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għan- Nutrizzjoni, Biedja u Sajd): Nirreferi lill-Onor.

Inter- pellant għar-risposta li tajt għall- mistoqsija Nru. 3196.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SALVU SANT: Din ir- risposta li qed jirreferi għaliha l-Ministru bagħathieli, pero' wara dik id-data, din il- ġimgħa stess, reġa' kien hemm incident fejn il-ħalib kien ħażin.

Jien ma nafx għaliex nordnaw lil min qed jipproduci l-ħalib li jagħmel id-data meta jiġi ppakkjat imbagħad ikun hemm dan id-dewmien kollu.

Kulma tlabtu lill-Ministru kien li tiġi pprintjata d-data ta' meta ġie manifatturat.

Jien għamiltlu nota lill- Ministru dak il-ħin stess li sibna l- ħalib ħażin u nhar is-sibt stess reġa' ġara l-istess.

Lill-Ministru staqsejtu x'inhu jistenna biex il- produtturi jibdew jagħmlu semplicement data meta jibbottiljaw il- ħalib.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naħseb li d-domanda trid issir direttament lill-Ministru.

FABBRIKA ĠDIDA TAL-ĦALIB

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor Reno Calleja) staqsa lill-Ministru għan-Nutrizzjoni, Biedja u Sajd: X'sar mill- proġetti tal-bini tal- fabbrika ġdida tal-ħalib?

Meta se jibda x-xogħol?

Peress li l- makkinarju li hemm llum qdiem u l-fabbrika hija antika ħafna, meta se tinbena oħra ġdida?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għan- Nutrizzjoni, Biedja u Sajd): Saru diġa' xi diskussjonijiet, kemm miegħi kif ukoll ma' Ministri oħra, dwar il-bini tal-fabbrika l-ġdida tal-Malta Dairy Products.

Huwa ttamat li ma jdumux ma jkomplu t- taħdidiet u l-MDP tibda l-bini tal- fabbrika tagħha.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet skada.

Tqegħid ta' karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Sur President, in konnessjoni ma interpellanza li saret dalgħodu, qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra mibgħuta mill-Ambaxxatur Malti f'Washington lill-Editur tan- "Newsweek" fit-22 ta' Ġunju, 1992, kif ukoll kopja ta' l-istess ittra kif dehret fin-"Newsweek".

MR SPEAKER: Grazzi.

Is- Segretarju Parlamentari, Michael Refalo.

ONOR.

MICHAEL REFALO (Segretarju Parlamentari għas- Servizzi Ekonomici): Sur President, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' l-Annual Report and Accounts ta' l- Organizzazzjoni Nazzjonali tat-Turiżmu għas-sena 1991.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR PJAN TA' STRUTTURA GĦALL-IŻVILUPP TA' L-ART

Ikompli mid-29 ta' Lulju 1992.

Il-mistoqsija reġgħet tqegħdet.

MR SPEAKER: Hawn rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, meta l-bieraħ smajt lill- Ministru għat- Trasport u Komunikazzjoni ferħan b'dan il- Pjan ta' Struttura u meta smajtu jgħid kemm sar xogħol bil-għaqal, kemm għandna napprezzaw lil min ħa sehem fih, ftakart meta ftit snin ilu sar il-master plan ta' l-ITU.

Dak inhar, min-naħa tal-Gvern, kien intqal illi dan il-pjan ma sarx wieħed bħalu, intqal li l- pajjiż kien se jmur 'il quddiem pero' kif jaf kulħadd, dan il- pjan ma ġiex attwat.

Meta tara li dan il-master plan sar jagħmel parti minn dan il-pjan li għandna quddiemna bħalissa, iktar tibda taħseb fuq it- taħwid ta' dan il-Gvern.

Qed ngħid dan għax fil-master plan kien intqal illi x-xogħol ta' l- exchanges għandu jsir in parallel mat-tqegħid tal-cable, pero' fil-fatt mhux hekk sar.

Illum irriżulta illi għalkemm fl-exchanges ta' certi areas hemm l-apparat u qed jintnefqu l-miljuni tal-liri, in-nies ma jistgħux jieħdu telephone għax m'hemmx cable.

Hija ġustifikata li tonfoq dawn il- miljuni f'daqqa bi pjan ħażin?

Dawn kienu wegħdu wkoll li meta naqilbu għas-sistema diġitali, il-ħsarat jispiccaw u li l- uniku ħsarat illi se jibqgħu, huma ftit ħsarat minħabba l- cables.

Illum tista' tgħid li minkejja l-maintenance li sar f'ħafna bliet u rħula għad hemm faults kemm trid.

Mela allura mhux veru li malli nbiddlu għas- sistema diġitali, l-faults se jispiċċaw, kif ġie mwiegħed!

Mela allura kienu qed jingannaw lill-poplu!

Meta qlibna għas-sistema diġitali f'Malta kollha, il- Prim Ministru qal illi issa kollox miexi sew.

Fil-fatt kif diġa' għidt qabel, meta s- sistema qalbet għas-sistema diġitali, qatt ma kien hemm ħsarat daqs dak inhar.

Il- Ministru pprova jiġġustifika dan billi l-ewwel qal li l- faults kienu baxxi, imbagħad qal illi minħabba li kien hemm xi cut-overs jew xi cables bil- ħsara, il-faults kienu għoljin.

Jiena naċċertah li ma kien hemm xejn minn dan.

Jekk il-Ministru jaħseb illi kien hemm xi cut-over jew kien hemm xi cable maqtugħ, għandu joħroġ il- kopja tat-telex illi kont semmejtlu jien u juriha lill-poplu ħalli l- poplu jkun jaf il-verita'.

Meta niġu nistaqsu ċerta informazzjoni f'din il-Kamra jgħidulna illi din l- informazzjoni ma tistax tingħata għax ma tinżammx imbagħad insibu li l- istatistika tinżamm.

Il-poplu kienu qalulu ukoll li la jkollna s-sistema diġitali se nkunu iktar effiċjenti u la ma jkollniex telefonati ħżiena, l- kont tat-telephone jorħos.

Fejn raħas it-telephone?

Illum qegħdin f'sitwazzjoni li ħafna familji ma jistgħux iżommu s- servizz tat-telephone għax dan sar piż fuq il-familja.

Kif qal il-Ministru f'mistoqsija li għamilt, ħafna nies inqatagħlhom is-servizz tat- telephone għax ma jkunux ħallsu l-kont.

Dan sar meta biex qlibna għas-sistema diġitali, nfaqna dawk il-miljuni kollha, ma mxejniex mal-pjan li qalulna l-esperti.

Spiċċajna li għandna equipment li bih ma nistgħux nagħtu linji lin-nies.

Spiċċajna li l-poplu qed iħallas bl-għoli għas-servizz tat-telephone.

Żdiedu xi servizzi, li għal mara tad-dar mhumiex ġustifikati għax certi faċilitajiet ma jużawhomx.

Mhux sewwa li għollejna daqshekk il-kontijiet tat- telephone tant li l-familji ma jifilħux għalih u mbagħad jispiċċaw biex jinqatagħlhom is-servizz tat-telephone.

Biex ma ndumx ħafna fuq dan l-argument - għax il-ħsieb tiegħu kien li ngħid xi ħaġa li jikkoncerna l-Kottonera u t- Tieni Distrett - irrid ngħid li f'dan il-qasam id-distrett li niġi minnu jien, huwa wkoll abbandunat.

Forsi l-Ministru jista' jgħidli kemm ħarġu advice notes fin-naħa tat-Tieni Distrett u kemm ħarġu advice notes fuq id-distrett tiegħu.

Jien naf li fit- Tieni Distrett ma ħarġet l-ebda advice note komparat man-naħa tad-distrett tiegħu.

Imn'Alla kien għamel xi xogħol il-Gvern Laburista qabel l-1987 għax kieku ma ngħatawx servizzi fit-Tieni Distrett peress li l-Gvern Nazzjonalista m'għamel xejn iktar.

Mhux talli m'għamel xejn talli l-ftit xogħol li jista' jsir biex jingħataw l- linji tat-telephones mhux qed isir.

U biex il-Ministru jiġi f'sensih, jien se nurih bil- provi x-xogħol żgħir li jista' jsir biex ikun jista' jingħata s-servizz.

Per eżempju, fil- Fgura, f'kabinett Nru. 200, is-secondary cable huwa istallat u l-primary cable mhuwiex.

Allura x'qed jistenna l- Ministru biex jistallah ħalli jagħti s-servizz tat-telephone lil tant nies li jistennew transfer ta' telephone l- istess qed jiġri f'Ħal Tarxien, f'kabinett Nru. 209.

F'Santa Lucia, il-primary cable huwa full-up u qed jistennew biex jagħmlu stallazzjoni ġdida.

Allura għaliex mhux qed isir dan ix-xogħol?

Fil- Kalkara fejn Bighi u fejn il-Binja Rinella, il-flats kollha qegħdin jistennew DPs biss u wara li jieħdu s-servizz in- nies ta' dik l-area, irid isir proġett ieħor fil-Kalkara.

Allura għaliex hemm dan id- dewmien kollu?

Jekk insemmi Ħaż Żabbar, ix-Xgħajra u ż- Żejtun, in-network kollu full- up u f'Ħal Luqa u Ħal Tarxien, hemm xi areas li qed jistennew il-primary u s-secondary cable.

L-uniċi postijiet fejn setgħu jieħdu linji tat- telephone u għadhom jistgħu jieħdu huma l- Birgu, Bormla u l-Isla.

Għaliex?

Għaliex hemmhekk l- bini ma setax jiżdied, u is- servizz tat- telephone kien hemm min diġa' ħadu.

Il-Gvern Laburista kien ipprepara kollox, ħaseb għal linji biżżejejd, għall-cable u għal ħafna affarijiet.

Allura hemmhekk il-postijiet ma kenux qed jespandu.

Għalhekk is- servizz hemmhekk kulħadd jista' jieħdu, mhux għax għamel xi ħaġa min hu responsabbli minn dan il-qasam.

Jiġifieri anke f'dan il-qasam, minkejja li l- Partit Nazzjonalista wiegħed li se jagħti attenzjoni speċjali, qed jidher ċar li mhux veru li qed tingħata attenzjoni speċjali lin-naħa t'isfel ta' Malta, speċjalment lill- Kottonera.

Mhux talli hekk, talli fi stqarrija li kien ħareġ il-Partit Nazzjonalista fil-15 ta' Mejju, 1992, qalu li f'16-il sena ta' Amministrazzjoni Soċjalista, l- iżvilupp ekonomiku u soċjali bilkemm mess lill-Kottonera.

Dan mhux veru, għax kif qed naraw, li kieku ma kienx Gvern Laburista li ħaseb għal xi xogħol hemmhekk, lanqas issa ma kienu jistgħu jagħtu t-telephones.

Dak inhar qalu wkoll li llum il-Kottonera teħtieġ attenzjoni speċjali.

Jiġifieri wara ħames snin fil-gvern, indunaw li hemm bżonn attenzjoni speċjali fil- Kottonera u allura fil-ħames snin li għaddew m'għamlu xejn.

Issa ħalli nuri kemm verament hemm bżonn attenzjoni speċjali fil-Kottonera.

Għaliex?

Għax il-problemi li jeżistu fil- Kottonera ma jeżistux f'postijiet oħra f'Malta u Għawdex.

F'din l-area hemm problemi speċjali w allura trid tingħata attenzjoni speċjali u bis- serjeta'.

Il-Partit Laburista veru kien għamel ħafna xogħol meta kien fil-gvern, u se nuri bil-fatti.

Mhux billi jgħidu li l- Gvern Laburista m'għamel xejn u qishom huma se jagħmlu xi ħaġa.

Jekk veru jridu l-ġid m'għandhom jingannaw lil ħadd; jammettu li l-Gvern Laburista ħadem, jaraw issa x'inhuma l- problemi, u la qegħdin fil- gvern, jirranġaw l-affarijiet.

X'inhuma l-problemi li jeżistu fil-Kottonera iktar minn f'postijiet oħra?

Ħalli nsemmi l-qasam ta' l-edukazzjoni.

Per eżempju, fl-1990 minn 1,871 student fil-Pupil Worker Scheme, minn Bormla kien hemm biss 29, jiġifieri 1.55%; mill- Isla kien hemm sitt studenti, jiġifieri 0.32%; mill-Birgu kien hemm ħames studenti li jiġu 0.27%, u mill-Kalkara kien hemm żewġ studenti, jiġifieri 0.11%.

Issa f'dik l-area trid tqis li hemm 11,000 votant.

Imbagħad minn Tas-Sliema kien hemm 92 student, jiġifieri 3.29% tat-total li semmejt, filwaqt li n-numru ta' votanti hemmhekk huwa ta' 10,200.

Mill- Mosta ssib li kien hemm 80 student, li jiġu 4.28% u li jfisser li iktar ma titla' in- naħa ta' fuq ta' Malta iktar hemm studenti li qed jattendu s-Sixth Form fin-New Lyceum, mentri l- inqas persentaġġ ta' studenti ġejjin mit-Tieni Distrett.

Jiġifieri xi ħaġa ħażina hemm, u inutli li l- Ministru responsabbli mill- edukazzjoni jgħid li fit-Tieni Distrett kollox miexi ħarir għax dan mhux veru.

Fil-Kottonera hemm diversi problemi u jeħtieġ li ssir xi ħaġa.

Lilna dejjem igħajruna li aħna m'għamilna xejn.

X'jiġifieri ma għamilna xejn?

Aħna ma bnejniex skejjel fil- Kottonera bħalma hija l-iskola ta' Bighi?

Għalfejn toqogħdu tinħbew wara subgħajkom billi tiġu tgħidu li Gvern Socjalista m'għamel xejn?

Għandna naraw x'inhi l-problema u nieħdu passi.

Huwa tajjeb li wieħed jistudja jekk hux għaqli li nibagħtu teachers speċjalizzati biex igħallmu certu skills ta' kif wieħed għandu jġib ruħu fejn jidħlu problemi ta' familji u problemi ta' drogi.

Dawn huma affarijiet importanti ħafna.

L-importanti mhuwiex li noqogħdu naraw jekk hemmx xi ħofra fit-triq għaliex dawn huma problemi żgħar ta' kuljum, imma certi problemi li ma jeżistux f'postijiet oħra daqskemm jeżistu fl-area tal- Kottonera hemm bżonn li nipprovaw insolvuhom.

Per eżempju, jistgħu jinfetħu ċentri ta' sports biex iż- żgħażagħ ikollhom fejn jirrikreaw ruħhonm.

Imbagħad x'ngħidu għall-problema tad- delikwenza fil-Kottonera?

Jekk wieħed jiġbor statistika isib li l-iktar nies li jirreġistraw fl- għases u dan żgur ma jfissirx li huma nies ta' karattru tajjeb - ġejjin mill- Kottonera.

Barra minn hekk, jekk wieħed jiccekkja minn fejn kienet ġejja l-maġġoranza tal- ħabsin fl-1991, isib li din kienet ġejja mill- Kottonera.

Allura xi ħaġa ħażina hemm.

X'inhi r-raġuni li 20% tan-nies li qegħdin il-ħabs ġejjin mill- Kottonera?

Imbagħad issib ukoll li l-iktar nies f'Malta li qegħdin fuq l-għajnuna socjali ġejjin ukoll mill- Kottonera.

Dawn il-problemi li rridu nittekiljaw.

Hemm bżonn li jkollna centru specjalizzat fil-Kottonera bħalma f'Santa Venera hemm ic-Centru tal- Ħidma Soċjali.

Jien ma jien qed nagħti tort lil ħadd imma hemm bżonn li nieħdu dawn il- problemi bis-serjeta' u ma noqogħdux ninħbew u ndaħħlu l- politika fin-nofs.

Waħda mill-affarijiet li jgergru minnha n-nies ta' din l-area hija l- problema tad- djar.

Il-Partit Nazzjonalista dejjem igħid li dan huwa kollu tort tal-Gvern Laburista, imma m'hu veru xejn.

Wara l-ħerba li ħalliet il- gwerra, kienet ħaġa normali li familja tkun tgħix f'kamra waħda għaliex l- importanti kien li wieħed isib fejn joqgħod u mhux joqgħod jara s-sizes tal- kmamar, pero' llum is-sitwazzjoni m'għadhiex hekk.

Il-Partit Nazzjonalista minflok jara kif inħolqot il- problema tad-djar joqgħod iwaħħal fil-Partit Laburista meta kien dan il-partit stess li bena San Ġwann t'Għuxa, il- Mandraġġ tal-Birgu, il-Fortini u tal-Ħawli.

Jiġifieri l-Gvern Soċjalista ħadem f'dan il-qasam imma l-problema xorta baqgħet hemm.

Jiġifieri bilfors li hemm xi ħaġa u din il-problema wieħed jista' jgħid li hija kkaġunata l- iktar mill-problema tat-Tarzna.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għaliex jekk wieħed jisma' l-ilmenti ta' dawn ir- residenti, isib li ħafna jilmentaw mill-kwestjoni tal- grit blasting u hemm min igħid li ċertu tip ta' mard li hemm f'dik l-area qed jiġi kaġunat proprju minħabba dan.

Kemm dan huwa veru, jien ma nafx, pero' nista' ngħid li ċertu tip ta' cancer l-iktar li jinstab huwa f'dik l-area.

U jien niskanta kif meta l-Gvern jaf li hemm dan it-tip ta' mard, ma jibgħatx ċerti speċjalisti fil- polyclinic li hemm Bormla sabiex jagħmlu ċerti testijiet.

Jekk issib tabib hemmhekk - u tgħidlu tabib għax ħa l-lawrja - dan ġieli jgħidlek li hemm bżonn tmur l- isptar u meta tmur l-isptar igħidulek: "X'bagħtuk tagħmel hawn?"

Imbagħad ġieli jgħidlek li m'għandek xejn u ssib li wara tliet sigħat trid tmur l- isptar.

Din hi s-sitwazzjoni li qegħdin fiha aħna f'Bormla.

Fil- Poliklinka, minflok m'għandna tobba speċjalizzati għax jafu li hemm ċertu tip ta' mard, anke sempliċement meta mmorru niċċekkjaw xi ħaġa żgħira niġu mqarrqin għax hemmhekk qed jibagħtulna studenti biex jipprattikaw.

Imma ħalli nkomplu fuq is- suġġett tal-grit blasting, li hija waħda mill- problemi li għandna.

Bħalissa hemm min qed jinsisti li dan għandu jinqata' mill-baċir u hemm min qed jinsisti li minħabba l-ambjent u affarijiet oħra, il-baċir għandu jispiċċa.

Jien nifhimha li l-ewwel trid tara ċertu affarijiet u trid tara xi problemi joħloq finanzjarjament lit-Tarzna u lill-pajjiż qabel ma tieħu passi rigward jekk tneħħix il-baċir jew le.

Allura hemm bżonn li jsir studju biex jaraw il-problema u l-piż li hemm.

Pero' jien ma nistax nifhem kif dan il-grit blasting qed igħidu li qatgħuh mill-baċir Nru 1 u sa din is- sena stess kien hemm il-grit blasting.

Jien naħseb li sakemm jiżviluppaw apparat jew jiġi provvdut apparat ta' water injection biex għallinqas il- grit blasting jinqata' minn kullimkien - għax qegħdin igħidu li l- bastimenti ma jistgħux jidħlu fil-baċir Nru 1 biex jagħmlu grit blasting, imma ġieli jkun hemm sitwazzjoni li titlob li jsir dan - dawn il-bastimenti għandhom joħorġuhom minn ġol- baċir u jeħduhom f'baċir ieħor 'il bogħod min- nies u jagħmlu l-grit blasting hemm.

Forsi tgħiduli li hemm xi spejjeż, pero' l-Gvern meta jrid igħid li hu responsabbli u meta jrid igħid li t- Tarzna hija responsabbli, u se ngħid għaliex.

Meta jien għamilt mistoqsija parlamentari li fiha tlabt lill-Gvern biex iwaqqaf il-grit blasting, dan qalli li dik hija r-responsabbilta' tat- Tarzna u mhux tiegħu.

Mela jekk qed igħid li hu hekk, għaliex meta t- Tarzna kienet se tieħu kuntratt ta' $10,000,000 biex tittrasferixxi materjal tossiku dan waqqafulha meta ma kienx hemm periklu ta' xejn?

Il- Ministru qed igerger, pero' meta Telemalta ramiet il- materjal tossiku fejn Għawdex, il-Ministru ma qal xejn.

Mela l-materjal tossiku fejn Għawdex tista' tarmieh, u skart tossiku li kien se jiġi biss ixxifjat u li kien se jħalli $10,000,000 għal Malta dak le, għax hemmhekk huwa responsabbli.

Mela, meta jrid igħid li hu responsabbli u meta jrid igħid li mhuwiex.

Mhux kulħadd jaf li s-saħħa huwa responsabbli għaliha l-Gvern tal-ġurnata?

Allura għaliex il-Gvern qed jitfagħha fuq it-Tarzna?

Għaliex ma jarax li jekk hemm bżonn, jagħti sussidju lit- Tarzna fuq din il-kwestjoni - għallinqas biex insolvu l- prolbema temporanjament, ħalli meta jkun hemm xi bastiment u jkun irid isir xi xogħol ta' grit blasting fuqu, joħorġuh mill-Baċir Nru. 1 u l-grit blasting jsir 'il bogħod mill- abitant?

Issa naraw kemm se jieħu passi fuq din il- kwestjoni.

Kien hemm ex-Deputat Nazzjonalista li għaliex tkellem favur dak li qed ngħid jien, u qal ukoll li fil- Kottonera hemm il-problema tad- drogi, kien hemm min ipprova jaqtagħlu rasu.

Il-probelma tad-drogi fil-Kottonera hija kbira iktar minn postijiet oħra, pero' ħaġa ta' l- iskantament f'dik l-area ma jinqabdux.

Jien anke xebgħa qlajt għax kont nitkellem fuq dawn l- affarijiet fil- Parlament.

Kif jistgħu jgħidu li fil-Kottonera m'hemmx problemi?

X'qed isir biex tissolva din il-problema?

Illum jekk tipprova titkellem fuq din il-problema, anke jekk tkun deputat Nazzjonalista, taqlagħha fuq rasek, bħalma għamlu lill-Onor.

Borda.

(Interruzzjonijeit) Naf x'qed ngħid.

(Interruzzjonijiet) Il- Partit Nazzjonalista qed jipprova jaqtgħulu rasu, għaliex in-nies jafu x'qed jiġri f'dawk in-naħat.

Jekk tridu tistgħu tkellmu lilu u jgħidilkom jekk il-Partit Nazzjonalista qatagħlux rasu.

(Interruzzjonijiet) Naf li żied fil-voti, anke jien żidt fil- voti, pero' jien mhux fuq hekk qed nitkellem.

Jien qed ngħid x'għamillu l-Partit tagħkom.

Imissek tgħid li naqsu l-voti ta' ħaddieħor ukoll.

Il-Partit Nazzjonalista tella' lil min naqas fil-voti u lil min żied fil-voti qatagħlu rasu.

Ħalli ngħaddi biex nitkellem fuq l-aħħar problema li tirrigwarda t- trasport.

Il- Ministru Zammit Dimech ftaħar li fil-Kottonera hemm karozza li qed titlaq mill-Isla u qed tgħaddi mill-Fgura.

Peress li fil-Fgura hemm probelma tat- trasport pubbliku, lill-Onor.

Zammit Dimech nixtieq ngħidlu li fil-Leġislatura l-oħra l- ewwel ħaġa li għamilt kienet li tlabt biex isir bus terminus fil-Fgura.

Min kien responsabbli, għaddiha lill- Bord u l-Bord iddeċieda li għandu jsir bus terminus fil- Fgura.

Pero' dan il-bus terminus qatt ma sar allavolja fil-Fgura kulħadd jilmenta li hemm problema tat-trasport.

X'ġara?

In-naħa ta' l- Oppożizzjoni qalet lill- Ministru responsabbli biex il- karozza tal-linja li titlaq mill-Birgu tgħaddi temporanjament mill-Fgura biex ittaffi ftit il-problema sakemm isir dan il- bus terminus.

Il-Gvern ħa dan is-suġġeriment imma flok ra li l-karozza titlaq mill- Birgu, ra li din li titlaq mill-Isla.

Pero' xorta bqajna bil- problema, u ma nistax nifhem għaliex il-Ministru jiġi jiftaħar li issa għandna l- Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku u kollox miexi sew.

X'jiġifieri miexi kollox sew?!

Mela ma jiġix in-naħa tagħna?

Ma jarax lin- nies jistennew fuq l-istages?

Ma jarax li l- karozzi tal-linja lanqas jitilqu fil-ħin?

Imbagħad hemm il-problema li l-karozza tal- linja - minħabba roundabout żgħira - ma tgħaddix minn Tal- Ħawli meta tkun ġejja mill- Belt u jibqgħu sejrin dritt għall-Birgu.

Aħna għamilna mistoqsijiet dwar dan, imma ma sar xejn.

Anke f'Bormla hemm din il- problema.

Issa, meta jmut xi ħadd fejn San Ġwann T'Għuxa, tirranġawha.

Tlabna lill- Ministru biex jirranġa biċċa traffic island għax il-karozza tal-linja, meta tkun tiela' San Gwann T'Għuxa, biex tniżżel in- nies qed ikollha tieqaf f'nofs it-triq għax ma tistax iddur.

Fuq dan għidnilu wkoll.

Allura din mhux kritika konstruttiva?!

Allura din mhux biex nirranġaw l-affarijiet qed nitkellmu?!

Allura dawn l- affarijiet għax ma jsirux?

Mela tiġi takkuża lilna li aħna m'għamilna xejn meta konna fil-gvern?

Intom fil-ħames snin li għaddew m'għamiltu xejn u mhux talli hekk, talli qed tkissru ċertu affarijiet li saru.

Bħala eżempju se nsemmi Xatt ir- Risq.

Hawn ma kenux jiġu vapuri tat-turisti?

Dawn qalu li se jġibu t- turisti hawn!

Dawk kien ġabhom Gvern Laburista fl-1987, imma huma issa qalu li se jżiduhom.

Imma x'żiedu?

Hemmhekk scrapyard ġabuh.

Issa qed niftaħru għax hemm il-Mużew Marittimu!

Tajjeb li jkollna Mużew Marittimu, imma lill- Ministru ngħidlu biex ineħħi dik l-iscrapyard minn hemmhekk, iġib it-turisti u jittawlu ftit 'il fuq mill-Mużew Marittimu ħalli jaraw l- iskart u l-ħmieġ li hemm.

Fejn Sant'Anglu hemm telqa kbira...

Għax in- nies ma jidħlux biss sal-Mużew u joħorġu.

Il-ftit turisti li jiġu hawnhekk - għax ftit jiġu - mhux sal-Mużew biss jaslu imma jduru.

Il-Birgu hija waħda mill-iktar bliet li għandha x'toffri lit-turisti, u ftit huma t- turisti li jiġu hemmhekk.

Jien ma nistax nifhem kif il-Gvern Nazzjonalista jgħid li se jagħti attenzjoni speċjali lill- Kottonera u mbagħad issib illi kulma sar taħt Gvern Laburista qed ifarrkuh u għalkemm jagħti tort lill- Gvern Laburista għan- nuqqasijiet li hemm, ma jagħmel xejn.

Jien lin-nies tal-Kottonera ngħidilhom li meta jkun hemm xi ħaġa li hija ta' detriment għalihom iqumu jitkellmu għad- drittijiet tagħhom u mhux igergru biss.

Issa wasal il- mument biex nuru bis-serjeta' li xbajna bid- diskriminazz- jonijet li qed isiru f'dawk in- naħat u hemm min qed igħaddina biż-żmien.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

Il- Kap ta' l- Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, issa wasalna fit- tarf ta' diskussjoni fit-tul illi hemm min igħid li kien hemm bżonnha u hemm min igħid li ma kienx hemm bżonnha.

Jiena kont wieħed minn dawk li jaħsbu li kien hemm bżonn ta' diskussjoni fit-tul fuq dan is- suġġett u f'mument wieħed, il- kuxjenza missitni kif inti kien qed ikollok tissapporti din is- sħana ġurnata wara l-oħra, pero' mbagħad qaluli li għandek certu ammont ta' fannijiet imdawra miegħek u allura qiegħed f'pożizzjoni li ma tkunx batut daqskemm wieħed kien jimmaġinak.

Id-diskussjoni li kellna quddiemna fuq il-Pjan ta' Struttura kellha x'taqsam ma' kif għandha tiġi żviluppata l- art ta' dan il-pajjiż fis-snin li ġejjin u naħseb illi apparti mis-sħana, il-problema funda- mentali tad- diskussjoni kienet x'qiegħed igħid il-poplu quddiem din id-diskussjoni.

Il-poplu jaf li għaddejjin abbużi u ereżiji ma' kullimkien f'dan il-pajjiż, f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-iżvilupp ta' l-art.

Il-poplu qed jarana u jismagħna nitkellmu fuq kif għandha tiġi regolata t- tmexxija u l-iżvilupp ta' l- art, u bi dritt forsi jaħseb illi din hija diskussjoni fl- ajru, diskussjoni teoretika u partiġġjana u xejn aktar.

Dan dejjem kien is-sogru ta' diskussjoni bħal din, aktar u aktar meta qed nitkellmu dwar pjan li huwa mħejji u ppreżentat minn Ministru li huwa responsabbli bil-kbir għal waħda mill-akbar traġedji f'dan il-pajjiż ta' l-aħħar snin, f'dak li għandu x'jaqsam mal- iżvilupp ta' l-art.

Hawn qed nirreferi għat-traġedja ta' Delimara fejn b'deciżjoni żbaljata, nbniet power station.

Din il-power station kellha tinbena, imma ma kellhiex tinbena fejn inbniet.

Minn din in- naħa ddecidejna li hemm bżonn ta' diskussjoni fit-tul semplicement għax is- suġġett minnu nnifsu jirrikjedi importanza u serjeta.

Iddeċidejna wkoll li d- diskussjoni, twila kemm tkun twila, tittieħed mil-lat settorali, kull settur differenti mill-mod kif jaffettwa l-art.

Aħna qed nitkellmu dwar pjan tat-tul fuq l-użu ta' l-art Maltija, u l-użu ta' l-art Maltija hija xi ħaġa li hija ewlenija għal pajjiżna.

L-art hija asset ewlieni ta' din il-blata li jisimha Malta u mhumiex asset li jiġġedded bħall-arja.

Allura fuq gżira bħal din, id- diskussjoni li trid issir fuq l-użu ta' l-art, bilfors għandha titqies bħala diskussjoni ta' l- akbar importanza u minkejja s-sħana trid issir.

U malli tieħu dik il- perspettiva, ikollok tasal għall-ħsieb li meta titkellem fuq l-użu ta' l- art, tkun qiegħed titkellem dwar valuri essenzjali dwar kif għandna mmexxu s-soċjeta' tagħna.

Aħna m'aħniex qed nitkellmu fuq xi biċċa żgħira mill- ħajja nazzjonali, imma qed nitkellmu dwar asset li huwa ewlieni u essenzjali għall-pajjiż u l-mod kif jiġi organizzat u mmexxi bilfors irid ikun determinat mill-valuri li nemmnu fihom jew ngħidu li nemmnu fihom.

Jiġifieri rridu jew ma rridux, f'dawn l-aħħar ġranet konna qed nitkellmu dwar il-valuri li nemmnu fihom biex immexxu 'l quddiem u niżviluppaw is- soċjeta' tagħna.

U b'dan il-mod li nerġa' niġġustifika li allura għandu jkun hemm diskussjoni fit-tul u diskussjoni bis-serjeta' dwar dawn l- affarijiet.

Kull punt li ssemma matul din id- diskussjoni, fl-opinjoni tiegħi, jorbot ma' ċerti mistoqsijiet dwar il-valuri li għandna nipprofessaw jew li nemmnu fihom.

Forsi l-anqas valur li jista' jissejjaħ valur importanti huwa l-valur dwar jekk nemmnux fl-idea ta' pjan dwar kif immexxu s-soċjeta' tagħna.

Għandu jkollna pjan, jew m'għandux ikollna pjan?

F'dan il-każ il-Gvern qed igħid li hemm bżonn li jkollna pjan dwar kif l-art ta' Malta u Għawdex għandhom jintużaw u jiġu żviluppati.

Dan minkejja l-isfond ġenerali li għandna ta' abbużi u ereżiji fl-użu ta' l- art.

F'dan il-każ, il-Gvern qiegħed igħid li hija ħaġa siewja u serja li jkun hemm pjan tat-tul dwar kif l-art f'Malta u f'Għawdex għandha tintuża u tiġi żviluppata.

Minnufih allura tqum il- mistoqsija li qajjimna kemm-il darba matul dan id-dibattitu ta' koerenza fil-ħsieb tal- Gvern.

Matul din id- diskussjoni u mid-dokumenti li għandna quddiemna, l-Gvern qiegħed igħid li jemmen li għandu jkun hemm pjan għat-tul li jwassal għal 20 sena.

Meta mbagħad tħares lejn il-kolonni differenti li jibnu dan il- pjan, issib illi l-Gvern ma jemminx fil-prattika b'dak li qed jgħid.

Kwalunkwe qasam ta' ħidma nazzjonali għandu effett dirett fuq l-użu dwar l- iżvilupp ta' l-art.

Ngħidu aħna, jekk tieħu deciżjoni fit- turiżmu jew f'kull settur ieħor, b'xi mod din id- deciżjoni se torbot ma' kif se jiġi żviluppat it- territorju Malti.

Mela wieħed kien jistenna li la l-Gvern jgħid li jemmen fil-pjan għat-tul għall- iżvilupp ta' l-art, allura loġikament il- Gvern jemmen ukoll li għandu jkun hemm ippjanar sejru fl-oqsma differenti li dawn għandhom impatt fuq l-użu ta' l-art.

Kelliem wara l-ieħor ta' l- Oppożizzjoni wrew bil-fatti u bil-provi li ma jeżistix dan il-pjan.

F'settur wara l-ieħor il-Gvern m'għandux pjan jew jekk għandu taparsi pjan, mhux qiegħed iħaddmu.

L-aktar ħaġa li tispikka f'dan kollu hija l- idea ta' pjan nazzjonali ekonomiku.

Il-Gvern kemm-il darba qal qabel l-elezzjoni ta' l-1987 u fil-manifest elettorali Nazzjonalista ta' l-1987 li hemm bżonn ta' pjan ekonomiku.

Imma ġara li sentejn wara l- elezzjoni ta' l-1987, il-Prim Ministru stqarr bl- aktar mod car illi l-Gvern ma jemminx li għandu jkun hemm pjan ekonomiku nazzjonali u qal li ma jemminx f'dan għax fic-cirkostanzi ta' socjeta' żgħira bħal Malta, li ma tistax tikkontrolla in- nies u li ma tistax tiggwidhom.

Issa jekk hemm xi ħaġa li torbot ma dan li qed niddiskutu f'dawn l-aħħar ġranet, hija preċiżament il-pjan ekonomiku nazzjonali li flimkien jagħti sens fis-settur differenti ta' l-ekonomija jorbothom flimkien iġibhom taħt kapitali diffenenti, imma żgur ikun hemm koerenza u konsistenza bejn dak li qed jintqal f'settur u dak li qed jintqal f'settur ieħor, u r-rabta ta' dan mal-pjan nazzjonali.

Mela min-naħa għandna r- rifjut tal-Gvern li jħaddem pjan ta' żvilupp ekonomiku nazzjonali, li diġa' juri nuqqas ta' koerenza mal- ħsieb li mbagħad ikun hemm pjan ta' struttura li jitkellem dwar l-iżvilupp ta' l-art.

Min-naħa l-oħra jekk nimxu pass 'il quddiem u nħarsu, settur b'settur, lejn x'ippjanar sar, x'inhuma l- ideat ta' ppjanar jew x'inhuma l-intenzjonijiet dwar 'il fejn sejrin setturi differenti, mill-ġdid insibu vojt kbir jew sensiela ta' kontradizzjonijiet.

Sur President, dan għalhekk iqanqal il-ħsieb f'ħafna kelliema minn din in-naħa li m'hemmx koeranza bejn dak li qed jintqal dwar il-Pjan ta' Struttura u dak li suppost li qed isir fis-setturi differenti biex jibnu flimkien ħalli jsir dan il-Pjan ta' Struttura.

Jekk, per eżempju, nieħdu l- qasam tat-turizmu, insibu li f'dan il-qasam il-Gvern kien qabbad grupp ta' konsulenti, Howarth and Howarth, biex jagħmlulu pjan tat-turizmu għal ċertu ammont ta' snin.

Dan il- pjan qatt ma ġie pubblikat għax il-Gvern igħid li mhux fl- interess nazzjonali li jiġi pubblikat, anzi skond informazzjonijiet parzjali li ħarġu wara, f'ċerti oqsma l- Gvern ma kienx jaqbel ma' dan il-pjan u għalhekk kien qabbad konsulenti ġodda minn Cambridge biex jagħtuh pariri differenti li jwassluh għal konlużjonijiet differenti minn dak li kienu qed jgħidu Howarth and Howarth.

Minn dak iż-żmien 'l hawn fil- qasam tat-turiżmu ġiet żviluppata aktar l-idea li t- turizmu għandu jimxi lejn lukandi ta' kwalita' għolja.

Pero' anke f'dan issib nuqqas ta' koerenza, għax milli jidher il-mod kif qed timxi din il- ħaġa huwa sempliċement on a lump basis, fejn jekk jiġi proġett tagħmlu, jekk ikun hemm xi possibilta' tużaha, u mbagħad naraw fejn naslu.

Sur President, dan juri li fil- qasam tat-turizmu assolutament m'hemmx pjan koerenti.

Jekk nieħdu l-qasam tal- biedja, insibu li xi erba' snin ilu l-Ministeru tal-Biedja kien ikkummissjoni mill-FAO rapport fuq l-iżvilupp tal-biedja.

Dan ir-rapport, li kien jiżen xi kilo jew aktar, kien tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra imma din il-Kamra qatt ma kellha ċ-ċans li tiddiskutih u qatt ma sar dibattitu pubbliku dwaru.

Kull meta jkun hemm xi cans li l- Ministru responsabbli mill- biedja jgħid xi ħaġa, ġieli jgħid li mexjin fuq dak il- pjan, imma mbagħad effettivament kellu jġib esperti oħra mill-FAO u minn postijiet oħra biex jagħtuh aktar informazzjoni, indikazzjonijiet u konsulenza dwar kif għandu jmexxi certi linji tal-biedja, aktar u aktar fil- kontest tar- relazzjonijiet ta' Malta mas- Suq Komuni li l-Gvern irid jikkonvertihom fi sħubija sħiħa.

Anke fil-biedja, Sur President, ma teżistix direzz- joni ppjanata, kollox isir kif ġie ġie u skond dak il- mument.

L-industrija lokali qed tbati minn dak li fi żmien l- amministrazzjoni ta' Nixon fl- Amerika kienu jsejħulha benign neglect, jiġifieri mhux tingħata fuq rasha b'mod car u ovvju, imma tiġi skartata ħelu ħelu b'mod illi l-industrija lokali, kemm dik li taħdem għas-suq lokali u kemm dik li tesporta, iktar ma jgħaddi żmien iktar tħossha is- Cinderella ta' l- ekonomija Maltija.

Allura kull meta nibdew nipprovaw nifhmu fejn irid jasal il-Gvern f'dak li għandu x'jaqsam ma' l- industrija, insibu kliem sbieħ dwar offshore industry u s- service industry, pero' xejn ma jorbot minn punt għall-ieħor dwar x'tip ta' industrija tabilħaqq l-Gvern qed jippromwovi u allura x'tip ta' territorju din l-industrija se jkollha bżonn fil-pajjiż, fejn se tkun ippustjata, liema servizzi se jkollha bżonn u kif se jkollha l-impjegati tagħha imħarrġa.

Mill-ġdid hemmhekk għandna baħħ ieħor għaliex din ma teżistix mir-rabta ma' dan il-Pjan ta' Struttura.

Il-qasam tal-housing huwa settur ieħor li ġie kkritikat minn din in- naħa.

Jidher li hemm diskriminazzjoni f'moħħ il-Gvern fejn għandu jinfirex il-housing kummercjali u l- housing socjali għaliex qisu l- housing socjali se jinżamm f'certu ghettos tal-pajjiż, f'certi distretti tal-pajjiż li ma jistax jinfirex f'partijiet oħra, filwaqt li l-housing kummercjali jista' jiżviluppa skond kriterji li ftit jew wisq huma kriterji tas-suq.

Imma apparti minn hekk, jidher ukoll li anke fil-qasam tal-housing għadha ma teżistix direzzjoni ta' fejn mexjin.

Veru li hemm xi ideat ġenerali li huma oriġinati mill-esperti, pero' wara ħames snin u aktar, il- Gvern Nazzjonalista jidher li qiegħed f'dilemma liema triq se jagħżel biex jimxi fuqha għal dak li għandu x'jaqsam mal- housing.

Bl-istess mod, Sur President, jekk nitkellmu dwar il-qasam tat-trasport nistgħu ngħidu li bħalissa għandna rebus sħiħ fil-qasam tat-trasport kemm għal dak li għandu x'jaqsam mal-veikoli li hawn jiġru fit- toroq u kemm għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-istruttura u mal-manutenzjoni tat-toroq in ġenerali.

Hawnhekk għandna wkoll il-kontroversja li hija għaddejja għal dawn l-aħħar erba' snin dwar jekk għandniex ninvestu u nimbuttaw aktar it- trasport pubbliku jew għandniex inħallu s-settur privat jieħu over kompletament it-trasport tal-pajjiż.

Għal mistoqsija li tqajmet hawnhekk minn din in- naħa tal-Kamra, mistoqsija li għaliha apparti minn dikjarazzjonijiet vagi - xi kultant jinħassu teknokratici, iżda mingħajr ebda stoffa warajhom - ma ngħatawx, u l- Gvern għad m'għandux risposta aħseb u ara kemm għandu pjan għall-qasam tat-trasport!

Allura x'qed nipprova ngħid jien, Sur President?

Jien qed nipprova ngħid li, settur wara settur, dawn is- setturi kollha li suppost jibnu l-kolonni li fuqhom se jkun ibbażat dan it-tempju tal-Pjan Strutturali, ma jeżistux.

Il- kolonni tas-setturi differenti bħala pjani, bħala ideat ta' direzzjoni u bħala sens ta' fejn sejrin f'ħames snin, f'għaxar snin jew 20 sena - kif qed igħid il-Ministru - mhumiex hemm.

Allura għalkemm għandna minnufih il-mistoqsija jekk iridx ikollna pjan jew li, waħda mill-konklużjonijiet li jkollna naslu għaliha hija li għalkemm għandna dokument ta' pjan strutturali, effettivament meta tagħsar x'inhi r- realta' tiegħu, ħlief stqarrijiet vagi li ma jorbtux flimkien, li mhumiex koerenti ma' xulxin u lanqas huma koerenti mal- filosofija li l-Gvern igħid li hi tiegħu, m'għandniex quddiemna.

Kien għalhekk li d- diskussjoni minn din in-naħa kellha titwal għax il-kelliema ta' din in-naħa kellhom jispjegaw kif effettivament m'hemmx ippjanar fis-setturi differenti.

Forsi l-aktar settur lampanti fejn teżisti din il-ħaġa huwa settur ta' l- edukazzjoni fejn il-pjan isemmi li hemm pjan ta' l-edukazzjoni anke dwar bini ta' skejjel.

Imma jirriżulta li fil-fatt il-pjan dwar bini ta' skejjel, il-pjan ta' inkoraġġiment ta' skejjel u l- pjan ta' konverżjoni ta' skejjel hija xi ħaġa li ssir kull sena b'mod burokratiku minn educational planner li jaħdem fuq l-inizjattiva tiegħu u li l-Ministru lanqas biss qatt jassumi r-responsabbilita' għal dak li jagħmel.

Allura minn sena għal sena jinbidlu l- pjanijiet - jekk ikun hemm pjanijiet - jinbidlu l- intenzjonijiet u jmur kollox fl-ajru.

Mill-ġdid, dan huwa eżempju ta' kif taħt il-qafas u taħt il-kliem sabiħ ta' pjan strutturali, ir-realta' hija baħħ għax il-kontenut ta' kull settur bħala pjan illi suppost jibni l-pjan strutturali, ma jeżistix.

Din hi l-ewwel dilemma li għandna quddiemna.

It-tieni punt li kellna quddiemna matul dawn il-ġranet ta' dibattitu li jorbot bi kbir mal-valuri tas-soċjeta' hija mistoqsija li hija radikali f'ħafna sensi għax hija mistoqsija li tistaqsi: "Imma d-deċiżjonijiet għal li ġej li għandha quddiemha din is-soċjeta', kif se jittieħdu?

Skond liema kriterji u b'liema mod se jittieħdu?

Issa m'hemmx dubju li din l- ideoloġija li ħadem biha dan il-Gvern - u li hija mbuttata ħafna mill- interessi kummerċjali u ekonomiċi li għandu warajh - hija ideoloġija li tgħidlek li d-deċiżjonijiet huma mportanti fis-soċjeta', huma deċiżjoni- jiet li għandhom jittieħdu skond il-valuri tas-suq, skond il-prezzijiet u skond min jiflaħ iħallas għall-prezzijiet li jkun hemm.

Jekk is-soċjeta' ma tiflaħx tħallas ċerti prezzijiet, il-prezzijiet jaqgħu u allura hemmhekk il- provvista u x-xiri jilħqu l- livell tagħhom.

Jekk is- soċjeta' tiflaħ, allura l- prezzijiet jitilgħu, u kulħadd ikun kuntent bil-prezzijiet li tilħaq is-soċjeta'.

Il-Prim Ministru Fenech Adami fil-ftuħ tal-Fiera Internazzjonali ta' l-1987 qal illi l-ideal tiegħu għal dan il-pajjiż huwa li l- pajjiż ikun qisu kumpannija privata.

Hekk poġġiha 'l quddiem.

Dan allura huwa l- impustament li fuqu dan il- pjan qiegħed jinħadem għax ma jistax ikun illi min-naħa l- Gvern jipprattika illi jemmen fil-valuri tas- suq u min-naħa l-oħra mbagħad jinnega dak li qed igħid sakemm ma jaċċettax l-akkuża, illi ta' spiss issir u bir-raġun, illi huwa inkoerenti.

Issa l-problema hija hawnhekk, Sur President, u hawnhekk minnufih imissu l- korda tal-valuri meta qed nitkellmu fuq dawn l- affarijiet.

F'soċjeta' bħal tagħna, safejn jistgħu jwasslu l-valuri tas-suq?

U l-Pjan bl-ebda mod ma jagħti risposta għal din il-ħaġa.

Per eżempju, ma jagħti l-ebda risposta għall-fatt illi jekk aħna naċċettaw li għandu jkun il- konċett tal-prezz li jiddetermina kif għandha tiġi żviluppata l-art, allura m'hemmx dubju illi l-prezz ta' l-art jibqa' jiżdied bla kontroll ta' xejn.

Għaliex kif diġa' għidna, l-art hija l- uniku asset li għandu dan il- pajjiż, hu asset limitat u li ma jiġġeddidx.

Allura la dan l-asset ma jiġġeddidx, l- art aktar se ssir skarsa u b'hekk il-valur tagħha jogħla aktar.

U dan iseħħ fl-użu kollu ta' l- art u mhux għall-użu ta' bini soċjali biss, għall-użu ta' bini residenzjali biss, jew għall-użu industrijali biss.

Dan huwa kruċjali lejn il-mod kif wieħed iħares lejn l-użu ta' l-art.

Hawnhekk għandna kwestjoni fondamentali ta' valur, u l-ebda konsulent barrani ma jista' jirrispondi għaliha.

Irid ikun il-Gvern, trid tkun il- klassi politika li tirrispondi għal dan.

Jekk hemm xi ħaġa li fl-opinjoni tiegħi, dan il-Gvern falla f'dan il-pjan, f'dan l-abbozz jew f'dawn il- karti li għandna quddiemna, huwa preċiżament li jirrifjuta li meta jiġi għas-si u n-no fuq din il-ħaġa, jagħti r-risposta preċiża li toħroġ mill- azzjonijiet tiegħu stess.

Għax ir-risposta ċara li għandha toħroġ mit- twemmin tal- Gvern u mill-azzjonijiet tiegħu hija li kull deċiżjoni li toħroġ f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-użu ta' l-art, għandha tkun ibbażata fuq l-ekonomija tas-suq.

Jidher li din il-ħaġa qed twassalna lejn ħela tar- riżorsi tagħna, kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' spazju, kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' nies, u kemm f'dak li għandu x'jaqsam mat- territorju aktar minn ħaġa oħra.

Bl-ebda mod m'għandna framework ċar, framework sod għal kif irridu immexxu t-toroq tagħna, kemm irridu karozzi, u x'tip ta' edukazzjoni nistgħu nħejju fl- ambjent li għandna għat-tfal li telgħin.

Jekk inti m'għandekx pjan għall-industrija, jekk m'għandekx pjan għat- turiżmu, jekk m'għandekx pjan għall- biedja imma se tħalli s-suq jiddetermina lejn fejn se jiżviluppa l-pajjiż, is-suq ma jgħidlekx x'se jiġri 20 sena oħra imma x'jista' jiġri mil- lum għal għada.

Allura f'dak il-kontest, ma jistax isir ippjanar fl-oqsma kollha.

U minn hawn toħroġ id- dilemma kbira ta' valuri li għandu quddiemu l-Gvern meta jpoġġi pjan bħal dan quddiem dan il- Parlament u quddiem il-poplu.

Jekk dan huwa gvern li tabilħaqq jemmen fl-ekonomija tas-suq - kif jemmen skond l- istqarrijiet u ċerti deċiżjonijiet kruċjali li ħa - allura pjan bħal dan isir sempliċement stqarrija ta' intenzjonijiet tajba li ħadd m'hu sejjer josserva.

U għalhekk imbagħad toħroġ il- kontradizzjoni lampanti li jara l-poplu ta' l-ereżiji l-ħin kollu madwaru u li semma l- istess Ministru.

Għax min-naħa, l-pjan igħid fejn jixtieqhom jispiccaw ċerti affarijiet, imma kulħadd jaf li d- deċiżjonijiet kruċjali qed jittieħdu fuq bażi ta' prezz, ta' ekonomija u ta' suq.

Allura l-affarijiet jintqalu mod u jsiru mod ieħor.

U ma noqgħodux ninħbew wara subgħajna għaliex meta qed ngħidu ekonomija ta' suq u ekonomija ta' prezz, nafu li fejn imur il-prezz, imur il- business u għalhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq soċjeta li m'hijiex korrotta, Sur President għaliex il- korruzzjoni wkoll għandha l- prezz tagħha.

U ma noqgħodux ninħbew wara l-ħmerijiet li jekk inneħħu s-sistema ta' l- ippjanar allura kollox ikun trasparenti, kollox jitmexxa skond is- suq bil-prezz u mhux se jkun hemm korruzzjoni.

Ir- realta' hija mod ieħor.

Nafu bic-ċar li l-korruzzjoni f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-art - korruzzjoni li hi marbuta mill- qrib ma' l-ereżijiet li kkundanna l-ġimgħa li għaddiet il-Ministru li qed jippreżenta dan il-pjan - f'dawn l-aħħar snin mhux qed tonqos imma tikber.

U jekk tistaqsi lin- nies fit-toroq x'inhu jiġri dwar dawn l-ereżijiet, ma jgħidulekx l-ekonomija tas-suq biss li hija parti mill- problema imma jgħidulek ukoll li l-affarijiet jiġru għax min jiflaħ ixaħħam, jasal.

U għalhekk, il-mistoqsija ta' valuri li tqum minn dan il-Pjan u li bilfors twassal biex aħna hawnhekk nibqgħu ninsistu li nitkellmu dwar dawn l- affarijiet, minkejja s-sħana li kellek tħoss, Sur President.

Dwar il-kwestjoni ta' valuri minnufih tqum il-mistoqsija li pjan bħal dan, jekk se jkun serju, ma jistax jitkellem biss fuq intenzjonijiet ġenerali, anke jekk ikunu bbażati b'mod ta' rifless minn dak li jgħid il- Gvern fuq ekonomija ta' suq imma jrid jiddetermina wkoll b'mod konkret - mhux fl-arju billi jsemmi TOU, jew TOU 2 - il-clash bejn il-kontrolli li bilfors iridu jsiru f'pajjiż bħal tagħna u dak li l-Gvern kien jgħidlu liberta' fil- manifest elettorali tiegħu ta' l-1987, li kien jgħaqqdu mal- ġustizzja - u issa niġi għall- ġustizzja wkoll - imma li jirrivela ruħu taħt l-ambjent ta' Malta - kumpannija privata li ried il-Prim Ministru fl- 1987 - mhux liberta' imma libertinaġġ.

U allura anke hawn il-Gvern irid ikollu l- kuraġġ politiku li jiffaċċja d- dilemma li joħloq hu stess meta jimxi b'dan il-mod, jiġifieri d-dilemma ta' jekk iridx kontrolli u safejn jasal bil- kontrolli kontra d-dilemma l- oħra li jgħid li kollox huwa liberu u jista' jagħmel li jrid.

U jidher ċar li anke wħud min-nies responsabbli tal- Gvern qed iħossu l-piż ta' din il-problema u għalkemm mhux qed jartikolawha, bil-mod kif jitkellmu dwar it-trasparenza u dwar l- accountability politika, per eżempju, qed iħossu li ma jistgħux jibqgħu sejrin hekk.

Dawn qed iħossu li ma jistgħux min-naħa jibqgħu jiffanfraw li qed ineħħu l-kontrolli u li għandhom il-liberta' għaddejja fil-pajjiż u min- naħa l-oħra jidhru li huma responsabli għat-tmexxija ta' pajjiżna f'dak li għandu x'jaqsam ma' l- aktar affarijiet essenzjali bħall-art u t- territorju.

Bl-istess mod, Sur President, dimensjoni oħra tal-valuri li dan il-pjan imissu ttekkilja u li ma ttekkiljax - anzi xi kultant jagħti dahru lejha - hija d-dimensjoni tal-valuri tal-ġustizzja - li huma jgħidulha fairness - u li kienet issemmiet ukoll fil- manifest elettorali Nazzjonalista ta' l- 1987.

Waħda mill- affarijiet ċari li qed jidhru f'dan il-pajjiż hija li wiċċ imb'wiċċ mar-riżors skars li għandna ta' l-art, qed jiżviluppaw privileġġi ġodda jew attakki fuq privileġġi li m'huma privileġġi xejn.

Allura tqum il-mistoqsija: "X'se tkun il-pożizzjoni tas-soċjeta' tagħna quddiem nies li m'għandhomx dar diċenti?

X'se tkun il-pożizzjoni tas- soċjeta' tagħna quddiem nies li għad m'għandhomx karozza?

X'se tkun il- pożizzjoni tas-soċjeta' tagħna quddiem nies li għad m'għandhomx post fejn jgħaddu l-vakanzi tas-sajf li jkunu vakanzi adegwati u mitqiesa bħala tajba għal min qed igħix fis-soċjeta' tagħna?"

Waħda mill-affarijiet li jagħmel dan il-Pjan huwa li jgħid li sa ftit xhur wara li jattwa ruħu, dawk kollha li għandhom xi forma ta' garage jew xi forma ta' bini żgħir li fih jistgħu jqattgħu l-vakanzi tas-sajf qrib il-baħar u li rnexxielhom jibnu bla permess sa issa, dak kollu jrid jitwaqqa'.

Issa hemmhekk minnufih tqum il- mistoqsija ta' fairness u ta' ġustizzja ma' nies li rnexxielhom ikunu aktar sottili - forsi għax aktar għandhom poter li jikkorrompu jew li jixtru u allura bnew il-villa tas-sajf tagħhom b'mod li huwa aktar protett minn dan it-tip ta' miżura - u ġustizzja u fairness ma' nies oħra li la għandhom dawn il-vilel kbar tas-sajf fejn jistgħu jieħdu gost u lanqas għandhom dawn il- postijiet żgħar li skond dan il-pjan iridu jitwaqqgħu.

X'se tkun ir-risposta ta' ġustizzja u fairness f'kontest bħal dan?

Mill- ġdid il-pjan ma jitkellimx fuq din il-ħaġa, imma jgħid sempliċement li se jitwaqqgħu l-postijiet iż-żgħar li nbnew mingħajr permess.

Il-pjan jibqa' sieket fuq il-ħteġijiet tan-nies li għadhom nieqsa minn dan it-tip ta' żvog.

Biżżejjed wieħed jiftakar, per eżempju, f'dak li kellu jiġri f'Baħar iċ-Ċagħaq, fejn kellu jinbena sit ta' camping jew tal- caravanning, imma kollox baqa' pendenti.

Jiġifieri apparti mill-fatt li nies bħal dawn baqgħu minsija, apparti li ħafna nies li mhumiex daqshekk imqabbda tajjeb, taħt dan il- pjan se jitilfu l-post li għandhom bħalissa - anke jekk qiegħed għandhom illegalment - se jkun hemm ukoll il-fatt li nies oħra li huma aktar b'saħħithom se jkunu jistgħu jibqgħu bil-postijiet li bnew illegalment għax il-pjan ma jikkonsidrax din il-ħaġa.

Il- pjan ma jistax jikkonsdira din il-ħaġa għax jaċċetta l- ideoloġija tas-suq li min għandu l- aktar flus u min hu l- aktar kummerċjalment qawwi, iħawwel.

U dan hu l- valur tal- fairness u tal-ġustizzja li wieħed irid jikkonsidra, jistudja u jiddibatti quddiem pjan bħal dan.

L-aħħar punt li tqajjem kemm- il darba matul dan id-dibattitu u ta' min jerġa' jirrifletti ftit fuqu huwa dwar il-valur ta' jekk aħna naqblux li l- proposti u t-tmexxija tal-Gvern għandhom isiru b'mod trasparenti u b'mod li jkunu accountable.

Issa smajt lill- Ministru jaftaħar kemm-il darba li l- proposti u l-proċess kollu - li kien proċess twil u maħdum tajjeb f'ċerti fażijiet tiegħu - ta' l-iStructure Plan kien l- iktar wieħed trasparenti li sar f'Malta.

Imma anke hawnhekk, meta wieħed janalizza ftit kif sar u tħaddem dan il-proġett, isib li t-trasparenza li qed nitkellmu dwarha hija trasparenza riflessa minn ċerti modi ta' kif isiru eżerċizzji bħal dawn f'soċjetajiet differenti minn tagħna.

Allura meta tipprova tirrifletti fuq x'ġara fit-tmexxija ta' dan il- pjan, issib li l-konsultazzjoni li saret, u l-mod trasparenti li bih ġew ippreżentati l- proġetti, effettivament kien b'mod li l-proċess kollu ta' l-iStructure Plan baqa' xi ħaġa kważi irrelevanti għat-tmexxija tal-pajjiż.

Dan jirriżulta mill-fatt li l-poplu in ġenerali, lanqas biss jaf bl- iStructure Plan bħala pjan strutturali, lanqas biss japprezzah u assolutament ma jqisux bħala ċentrali għal dak li għadda fil-pajjiż.

Allura fl-opinjoni tiegħi, trasparenza li jirnexxilha żżomm proġett bħal dan daqshekk marġinat, mhijiex trasperanza effettiva.

Jien lest li naccetta li l- Ministru ħadem in good faith imma jekk ħadem in good faith, ħadem b'mod żbaljat għax bit- trasperanza li ta ta' dan il- proġett, irnexxilu jemarġinah kompletament u minflok iżommu centrali għall- ħsebijiet, għall-ideat u għall-ftehim tan- nazzjon, qed iqiegħdu f'rokna u ftit li xejn hemm interess popolari dwaru.

Aktar minn hekk, il-problema tan-nuqqas ta' trasperanza f'dan il-proċess li għaddejjin minnu jorbot mal-fatt li f'settur wara l-ieħor ma kienx hemm sens ta' direzzjoni, fis- sens ta' pjani u ta' ideat għal madwar għaxar snin.

Meta din il-ġimgħa kont qed nifli r- rapport li ġentilment għaddieli l-Ministru, sibt li kont qed naqra affarijiet illi l-esperti barranin - u din hija tema li ħarġet il-ħin kollu minn dak li qalu l- kelliema ta' l- Oppożizzjoni - sabu quddiem il- pożizzjoni li kellhom jipprovaw jispjegaw il-vojt li sabu.

F'qasam wara l-ieħor, dawn l- esperti pprovaw jiddeciedu x'setgħu kienu l-pjani differenti ta' setturi differenti li jmissu magħhom.

Din hija balbuljata għax l- esperti ġew b'dawk l-ideat li bihom imexxu f'pajjiżi differenti.

Mhux veru li dawn il-konsulenti barranin sabu nies min-naħa tal-Gvern biex igħidulhom x'kienu se jagħmlu kif qal l-Onor.

Stanley Zammit.

Dawn il-konsulenti barranin kellhom jirrazzjonalizzaw id- data huma u għenuhom certi ufficjali Maltin - li fil- bicca l-kbira tagħhom kienu żgħażagħ u li għamlu xogħol tajjeb ħafna - pero' meta dawn ġew għall- amministrazzjoni tal-leader- ship, ma kienx hemm dan is-sens ta' direzzjoni fejn il- konsulenti setgħu jibnu xi ħaġa f'dan il-pjan.

Għalhekk għal kull settur, l-esperti barranin ħarġu bl-ideat tagħhom mislufa minn barra u fl-opinjoni tiegħi żewġuhom bl-aktar mod artificjali.

Per eżempju, l-estimazzjoni tal-households li suppost fuqha kien hemm data mħaddma tajjeb intużat biex naslu għal household occupancy.

Dawn l- affarijiet ġew użati b'mod ġenerali fuq bażi ta' affarijiet semplici.

Kulħadd jaf li fil-każ ta' Malta hemm persentaġġ kbir ta' postijiet vakanti.

Din il-proporzjon tvarja bil-kbir minn distrett għal distrett.

Ikun iktar utili li wieħed jaħdem mod differenti.

Kieku kien hemm biżżejjed leadership f'dan il- qasam kienu jgħidu lill- konsulenti illi hemm bżonn li naħdmu b'mod tekniku, aktar sofistikat u aktar avvanzat.

Inħarsu lejn ix-xogħol li sar fl-industrija tal-bini.

Fir- rapporti teknici nsibu li ħafna mid-data li ntużat tasal biss sa l-1985.

Dan meta kulħadd jaf li mill-1985 sal-lum saru bidliet kbar u l-industrija tal-bini espandiet.

Imma l- proġetti teknici li saru f'dak ix-xogħol huma abbażi fuq dak li sar sa l-1985.

Kieku kien hemm sens ta' leadership ġenwin min- naħa ta min qed jidderiġi, kienu jgħidu li f'dan il-qasam hemm bżonn li nagħmlu xi ħaġa differenti.

B'din il-bażi ta' l-estimazzjoni ma nistgħux inkunu żguri li sejrin fit-triq it-tajba.

Nista' nsemmi eżempji oħra, per eżempju, fil-pjan tissemma kemm-il darba l-ħtieġa ta' structuring ta' l-industrija tal-bini u li jitilgħu l- barrieri.

Ħaġa bħal din ma tistax tissemma fl-ajru.

Kieku kienet veru responsabilita' ta' leadership min-naħa Maltija - ma nistax ngħid ministerjali biex ma nkunx qed nakkuża persuni - dan it-tip ta' suġġeriment ma jinstemax b'mod vag fl-ajru iżda bilfors jitpoġġa f'qafas ta' x'inhuma l-ispejjeż u s-social cost tagħha u ta' kemm hija feasible fil- kontest tagħha.

Jekk inħarsu lejn ir-rapport tekniku fuq l-industrija insibu sensiela ta' stqarrijiet l- aktar superficjali li jistgħu jintużaw għal xi ħadd dieħel fuq ajruplan ta' Air Malta, bħala turist, u għandu aptit jaqra xi ħaġa qabel jiekol.

Dawn huma superficjali u ġenerali f'dan is-sens, u bl- ebda mod ma' jiddiskutu fil- fond x'inhi l-industrija f'pajjiżna.

Jidher car li min għamel dak ir-rapport ma kellu l-ebda għajnuna reali mil-lat tekniku.

Dan suppost huwa proċess trasparenti, u effettivament it-trasparenza timplika li jkun hemm partecipazzjoni reali mill- pubbliku, li huwa attent għal dak li qed isir fil-pjan, u parteċipazzjoni reali mill- ħaddiema u mill-uffiċjali li se jkunu qed jattwaw dak il-pjan u dawk li jkunu qed jissuġġerixxu linja ta' direzzjoni għall- Pjan.

Pero' la kien hemm involviment reali min-naħa tal- pubbliku f'dan il-pjan u lanqas kien hemm involviment reali mill-amministraturi tas- setturi differenti.

U r-raġuni hi għaliex hemm inkoerenza sħiħa f'li tgħid li trid tagħmel pjan ta' struttura għal 20 sena meta fl-istess nifs qed tgħid li ma temminx li għandu jkun hemm pjan ta' żvilupp nazzjonali u fil- prattika, f'settur wara settur, minflok qiegħed tippjana qed tħalli l-baħħ.

Dawn, Sur President, kienu l- punti ġenerali li ħarġu mid- dibattitu min- naħa ta' l- Oppożizzjoni.

Qgħadna attenti li kemm jista' jkun nibnu l-każ tagħna punt wara l-ieħor u li ngħidu fejn ma naqblux.

Għamilniha ċara li naqblu li għandu jkun hemm pjan ta' struttura u li għandu jkun hemm pjan dwar l-użu ta' l-art.

Dawk illi qalu li qegħdin sempliċement nikkritikaw bla ma nagħtu l-alternattivi tagħna ovvjament qegħdin igħixu fid- dinja tal- ħolm jew fid-dinja tal-baħħ li ħarġu minnha għaliex biżżejjed wieħed iħares lejn id-dokumenti ta' update of policy fuq il-housing, fuq l- ambjent u fuq l-edukazzjoni, fost affarijiet oħra, li ħareġ il-Partit tal-Ħaddiema qabel l- aħħar elezzjoni, u biżżejjed wieħed iħares lejn il-Manifest Laburista ta' l-elezzjoni li għaddiet biex ikun jaf li hemm alternattiva.

Aħna tajna alternattiva, veru li l-poplu m'aċċettahiex imma dak mhux argument biex in- naħa l-oħra tgħid li m'għandniex alter- nattiva.

L-alternattiva qegħda hemm, għadna naħdmu fuqha u se nibqgħu nġedduha fix-xhur u fis-snin li ġejjin għaliex ninsabu żguri - aktar u aktar minn dak li qed naraw - li m'hemmx alternattiva ħlief dak li qed nipproponu aħna.

Id-dnub huwa, Sur President, li ninsabu quddiem pjan strutturali li jippretendi li qed jagħti guidance lill- pajjiżna - u guidance mhux għal ħames snin jew 10 snin imma għal 20 sena - u diġa' qed jidher ċar li dan il- pjan mhux konformi mar-realta' li attwalment għandna.Diġa' jidher ċar li se jkun pjan li qiegħed fuq il-karta u mhux se jkun attwat bl-ebda mod.

Aħna ħassejna l-ħtieġa bis-serjeta' kollha li naħlu - biex nuża l- kelma "naħlu" - dawn is-seduti kollha ħalli nagħmluha ċara fejn u għaliex ma naqblux mal- pjan, u għaliex qed inħossu li mill-ġdid, anke f'dan il-każ, il-Gvern Nazzjonalista qed jaħli opportunita' kbira li seta' kellu biex tabilħaqq imexxi 'l quddiem lil dan il- pajjiż.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx iktar rimarki, nistieden lill- Ministru Falzon jgħaddi għall- winding up.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Speaker, mhuwiex faċli li nagħlaq diskussjoni fuq mozzjoni li ħadet 19-il siegħa fuq suġġett daqstant importanti għal pajjiżna bħalma hu l- iżvilupp ta' l-art, u cioe' xi strateġija se nużaw biex nikkontrollaw u nieħdu l- massimu ta' ġid minn dan l- asset li kif qal l-Onor.

Sant huwa asset fiss u ma jikbirx, pero' ma naqbilx miegħu li dan ma jiġġeddidx.

Dan jista' jiġġedded u allaħares ma jiġġeddidx u ma tirrinovahx.

Dan l-asset huwa fiss bħala kwantifikazzjoni biex minn dan l-asset nieħdu l-massimu tal- ġid bil-minimu tal-ħsara kemm għall-ambjent u kif ukoll biex inħallu wkoll għal dawk li jiġu warajna.

L-ewwel ħsieb li jiġini f'moħħi, Mr Speaker, hu li mill-bidla fl- Amministrazzjoni ta' l-1987 inkluż illum, dan il-Parlament kellu sitt okkazjonijiet li jiddiskuti l-ippjanar ta' l-iżvilupp u s- sistema tal- permessi tal-bini.

Allura llum wieħed mhux biss irid iħares lejn dawn id- 19-il siegħa, imma jrid iħares ukoll lejn dak kollu li ġara mill- 1987 'l hawn.

B'dan il-mod wieħed jifhem għaliex kien hemm daqstant tul ta' diskussjoni.

Pero' dan huwa wkoll riflessjoni tat-trasparenza u ta' l- accountability ta' dan il-Gvern.

Pero' naħseb li anke llum mhux kulħadd fehem eżatt x'inhi l-portata ta' dan il- pjan għaliex spiċċajna nitkellmu fuq kollox, saħansitra fuq il-family planning u fuq il-grading tal- patata.

Aħna konna qegħdin nipprovaw naraw jekk il-pajjiż għandux ikollu strateġija biex nikkontrollaw l-użu ta' l-art u jekk l-istrateġija proposta fil-Pjan ta' Struttura hijiex l-istrateġija ġusta fic- cirkostanzi.

Jiddispjaċini li se jkolli nagħmel referenza għall-passat, imma b'kuntrast ma' dawn l- aħħar ħames snin, naħseb illi l-Parlament fis-16-il sena ta' qabel kellu okkażjoni waħda biss li jitkellem fuq suġġett bħall- użu ta' l-art, meta kien hemm mozzjoni ta' l- Oppożizzjoni li kienet talbet illi ssir investigazzjoni dwar kif certi artijiet kienu qed jingħataw għall-bini.

Waħda mill-agħar esperjenzi ta' ħajti kienet proprju meta ġejna biex niddiskutu dik il-mozzjoni f'dan il-Parlament, fejn konna qegħdin nitolbu li ssir inkjesta dwar il-mod kif kien qed jiġi wżat il- poter tal- Gvern li jiddeċiedi waħdu liema huma l-artijiet illi ma jibqgħux green areas u jingħataw għall-bini, għaliex dak inhar kienu heddewna li saħansitra lanqas noħorġu ħajjin minn din il-Kamra!

Fortunatament dik it-theddida ma seħħitx u llum qegħdin nitkellmu fuq il- futur.

Jien ma rridx inħares iktar lejn il-passat, imma lanqas irrid ninsih.

Jiena kont qed nispera li l-Oppożizzjoni wkoll se tħares 'il quddiem, partikolarment meta l-Oppożizzjoni rikbet il-karru tal-movimenti favur l- ambjent, għaliex kienu qegħdin jinsistu biex l-iStructure Plan jgħaddi mill-Parlament - għaliex fehmu li hu fl-interess tal-kawża tagħhom li l- iStructure Plan jgħaddi mill- Parlament - u kontinwament bdiet tistaqsi meta se nressqu dan il-pjan fil-Parlament.

Meta l-Prim Ministru tkellem fil-Konferenza ta' Rio għamel referenza għall-fatt illi l- Pjan ta' Struttura qiegħed għad-diskussjoni fil- Parlament, qalu li hu giddieb għaliex mhux veru li qegħdin niddiskutuh, u ħafna allegazzjoniet bħal dawn.

Għalhekk jien kont ħsibt illi l- Oppożizzjoni qatgħet mill- passat u bdiet tħares lejn il- futur.

Jien spjegajt għaliex domna daqstant ma ressaqna l- Pjan ta' Struttura fil- Parlament, pero' huma jridu jibqgħu jinsistu li m'hemmx raġuni.

Fil-fatt jien spjegajt illi l-ewwel ridna nagħmlu l-Liġi ta' l-Ippjanar ta' l- Iżvilupp biex il-pjan ikollu qafas partikolari.

Issa l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici qed igħid illi dik il- liġi li għaddejjna f'Jannar m'aħniex se nġibuha fis-seħħ.

Jien niftakar li meta bdejna niddiskutu l-liġi, l-Onor.

Mifsud Bonnici beda jgħid li aħna għidna li l-membri ta' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar iridu jibqgħu għal żmien fiss ta' tliet snin - u din aħna għamilniha biex nagħtu ċerta indipendenza lill- Awtorita' ta' l-Ippjanar - biex nappuntawhom lejliet l-elezzjoni ħalli meta jitilgħu huma fil-gvern ikollhom ma' wiċċhom nies li għamilnihom aħna.

Jien dak iż- żmien kont għidtlu li aħna l- ewwel għandna ngħaddu din il- liġi u malli ngħaddu din il- liġi jkollna żewġ options, jew indaħħlu in vigore dik il-liġi mill-ewwel u l-Awtorita' ta' l- Ippjanar - u hawn tiġi tal- bajda u t-tiġieġa li semma l- Onor. Grech - jkollha l- inkarigu li tipprepara Structure Plan mill-ġdid u narmu dak kollu li sar, jew inkella - u f'dan il-każ aħna rnexxielna nagħmlu l-bajda u t- tiġieġa fl-istess ħin - malli tgħaddi dik il-liġi napprovaw l-iStructure Plan, u wara li napprovaw l-iStructure Plan indaħħlu in vigore dik il-liġi għax skond dik il-liġi, Structure Plan approvat mill- Parlament huwa daqs pjan magħmul mill- Awtorita' ta' l- Ippjanar.

Jien kont għidt lill-Onor.

Mifsud Bonnici li dik hi l-intenzjoni tagħna pero' dak iż-mien huwa ried jipprofetizza u issa reġa' ġabilna profezija oħra.

L- Onor. Karmenu Mifsud Bonnici għandu ħafna kapaċitajiet, pero' jien ma tantx għandi opinjoni għolja fuq il- kapacita' tal-profeziji tiegħu u naħseb lanqas il-poplu Malti kollu m'għandu opinjoni daqstant għolja.

L-intenzjoni ta' qabel l-elezzjoni għadha l-istess.

U l-unika ħaġa li tbiddlet minn wara l-elezzjoni huwa l- appoġġ li ta l-poplu Malti lill-Partit Nazzjonalista.

Jien jiddispjaċini ngħid li l-Oppożizzjoni minflok f'okkaż- joni bħal din irnexxielha titla' 'l fuq, irnexxielha tegħreq fit-taħwid u t-tgerfix tagħha.

Għax b'eċċezzjoni tad- diskorsi ta' l-Onor.

Evarist Bartolo li naqbel ma' ħafna minnu, u forsi wkoll ma' dak li qal il-Kap ta' l- Oppożizzjoni li ma naqbel xejn miegħu, il- kritika ta' l-Oppożizjoni kienet bla koerenza u balbuljata biex nuża l-kliem tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni li uża f'kontest ieħor.

Il- Membri ta' l-Oppożizzjoni tkellmu bl-aktar mod superfiċjali, ipprovaw jieħdu rikbiet politiċi rħas - għax jien hekk ngħidilhom - u bil- maqlub ta' dak li awgurajt daħlu f'ħafna secondary quibbles u anke inqas minn daqshekk.

Għal darb'oħra, Mr Speaker, nerġa' ngħid inkixef il-fatt illi l-Oppożizzjoni m'għandhiex politika jew ma tridx tgħid x'inhi l-politika tagħha dwar l-iżvilupp.

Saru diversi stediniet - u l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li ma ngħatax leadership - u aħna fil-pass kollu tal-Pjan ta' Struttura u anke waqt il- leġislazzjoni ta' l-ippjanar dejjem stedinna lill- Oppożizzjoni biex tipparteċipa u tagħti l-kontribut tagħha, imma din dejjem baqgħet m'għamlet xejn.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li ma nistedinkomx għal-lecture għax qatt ma aċċettajtu l-istediniet tiegħi.

Wara li ilni ħames snin nistedinkom mil-miktub, fl-aħħar qtajt qalbi li nistedinkom.

Fil-fatt kif l- Oppożizzjoni ġabet ruħha f'din id- diskussjoni ġġustifika lili meta ddecidejt li ma nistedinhomx għall- briefing fuq dan l-iStructure Plan.

Il-konklużjoni tiegħi hi li fil-verita' dawn ma jridux ikunu marbuta bi pjan, għax jekk xi darba jitilgħu fil- gvern - ma nafx f'liema elezzjoni, pero' jien m'inix xi wieħed minn dawk il-baħnana li ngħid li l-gvern ma jinbidel qatt - ma jridux ikunu marbutin bi pjan.

Din diġa' għamluha darb'oħra meta l-Gvern Nazzjonalista fis-sittinijiet għadda t-Town and Country Planning Act biex idaħħal direzzjoni ta' ppjanar fl- iżvilupp tal- bini.

X'għamel il-Partit Laburista meta tela' fil-gvern?

Abroga dik il- liġi għaliex ma riedx ikun marbut bi pjan.

Jien ma nafx għaliex pero' jekk inħarsu lejn x'għamlu fis-16-il sena li għaddew meta abrogaw it-Town and Country Planning Act u naraw kif ġabu ruħhom - u ma noqogħdux ngħidu kif ġabet ruħha persuna waħda biss għaliex f'dan il-pajjiż hawn il-collective responsibility - f'dan il-qasam fil-passat - għaliex il-passat huwa mera tal-futur - wieħed jista' jobsor għaliex illum il-Malta Labour Party fl- Oppożizzjoni trid li meta tkun fil-gvern ma tkunx marbuta bi pjan.

Għaliex meta ma kenux marbutin bi pjan kulħadd jaf x'ġara, fil-pajjiż, Mr Speaker.

Dak hi l- verita'.

(Interruzzjonijiet) M'hu qed jiġri xejn milli kien jiġri fi żmienkom.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Aktar minn hekk.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien nisfida lil kuħadd mhux lilkom biss.

M'hu qed jiġi jiġri xejn milli kien jiġri fi żmienkom lanqas fiż-żmien meta kont Prim Ministru int.

MR SPEAKER: No cross-debate, jekk jogħġobkom.

ONOR.

GEORGE VELLA: Agħmel libell lil "Il-Ġens" daqskemm ħammġitek!

ONOR.

MICHAEL FALZON: "Il- Ġens" ma ħammġitni xejn, Onor. Vella.

Jien diġa' għidt li ħadd ma jħammiġni.

Jien biss inħammeġ lili nnifsi.

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, Onorevoli, no cross-debate.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li ma nistax nifhem għalfejn bdew jitkellmu u jien se jkolli nirrispondi għal ħafna affarijiet li mhux talli huma secondary quibbles, imma talli huma minor quibbles.

Jien kelli t-tentazzjoni ngħid "what a load of rubbish", inpoġġi u ngħaddu mill-ewwel għall- votazzjoni, pero' m'inix se nagħmel hekk.

(Interruzzjonijiet) Anzi qed ngħid rubbish, għaliex ħaddieħor mhux rubbish qal imma kelma oħra li issa niġi għaliha wkoll.

L- Onor. Buhagiar, per eżempju, qal li l-Komunita' Ewropea ħallset is-somma ta' miljun ECU u qal ukoll li l-Liġi ta' l- Iżvilupp għadha abbozz.

Jien ma nistax nifhem kif igħidu dawn l-affarijiet; veru ma jafux x'qed igħidu!

Semma wkoll li l- Perit Degiorgio kien aġent tal-konsulenti.

Safejn naf jien il-Perit Degiorgio kien wieħed mill-konsulenti indikati bħala konsulent lokali tal- konsorzju.

Safejn naf jien ma kien aġent xejn tal- konsulenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Buhagiar, point of order.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: L- informazzjoni li għidt għandi hija meħuda minn mistoqsijiet parlamentari tal-Leġislatura li għaddiet u jekk irid nagħtih n- numri tal-mistoqsijiet.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il- Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Fil- mistoqsijiet int staqsejt min għandhom bħala rappreżentant u jien semmejtlek lilu.

Jista' jkun li kien hemm konsulenti oħra li bagħtu l-offerta Brussels meta ħarġet mill- Komunita' Ewropea li kellhom aġenti Maltin.

Forsi l-Onor.

Buhagiar jaf b'xi ditti li kellhom aġenti Maltin, per eżempju xi ditta Franċiża li kienet qed tikkompeti għal dan il-kuntratt ta' konsulenza.

Din id-ditta Franċiża, allavolja kienet Franċiża xorta daħlet biex tagħmel l- iStructure Plan.

L-Onor.

Buhagiar qal li sinjal li l-konsulenti kienu Ingliżi biex għamlu structure plan.

Dan m'hu veru xejn.

L- ewwel iddecidejna aħna li nagħmlu structure plan, imbagħad saru l-offerti.

Ikkritikaw lill-konsulenti Ingliżi għax qalu li dawn huma traffic engineers.

Veru li għandhom fama kbira bħala l- aqwa traffic engineers ta' l- Ewropa, pero' dawn għandhom esperjenza vasta fuq id- dixxiplini kollha ta' l- ippjanar.

Il-priorita' fil- pjan kellha tkun lir-riżors uman u kellha tingħata importanza speċjali għall- aspett socjali.

Mhux veru li l-konsulenti ma kellhomx social planner.

Anzi waħda mir- raġunijiet għaliex ħaduh huma, waħda mill-assets li kellhom favur tagħhom, kienet li kienu l-uniċi mill-konsulenti kollha li ndikaw li se jkun hemm input minn social planner.

Fil-fatt kien hawn social planner, kienet Amerikana - jiġifieri lanqas kienet Ingliza - Beverley Berstein u din għamlet l-input fuq l-aspetti socjali tal-Pjan, inkluż il- public attitude survey, is- saħħa, l-edukazzjoni, il-kura ta' l- anzjani, il-kultura, iż- żgħażagħ u s-servizzi socjali.

Allura, Mr Speaker, aħjar wieħed joqgħod attent qabel ma jiġi jikkritika.

Saret referenza mill-Onor.

Buhagiar għal-local plans u qal li huma bħall- ischemes li għandna llum.

Dan lanqas m'hu korrett għaliex fil-fatt il- local plans iridu jkunu l- estensjoni naturali ta' pjan ta' struttura biex il-policies jiġu relatati ma' areas speċifiċi.

U anke l-local plans ikollhom written statements li jispecifikaw il- policies ta' pjan ta' struttura b'aktar dettalji.

Jiġifieri l- local plans mhumiex daqshekk semplici.

L-Onor.

Freddie Portelli reġa' semma l-kwestjoni ta' l- HOS.

L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici qal li l-Gvern ma jistax jimmira biex kulħadd ikun sid ta' daru u allura m'hemmx għalfejn noħorġu aktar HOS, imma l-Gvern irid jimmira - u naħseb li għandu raġun - biex jagħti priorita' lil min ma jistax ikun sid ta' daru u lil min għandu bżonn igħix f'kondizzjonijiet aħjar.

Minkejja l-argumenti li pprovaw iġibu dwar ugwaljanza u fairness, fl-ebda socjeta' ma jista' jkun li kulħadd ikun indaqs.

Lanqas fis- soċjetajiet tas-soċjaliżmu li issa kkrollaw, ma kien kulħadd indaqs.

Il-konċett ta' fairness kif semmieħ l-Onor.

Salvu Sant huwa tad-daħk għax din mhijiex ir-realta' tal-ħajja.

Dawn huma the politics of envy li kienu jużaw is-socjalisti mmoffati ta' wara l-gwerra.

Illum il-partiti soċjalisti demokratiċi fl-Ewropa u fil- pajjiżi żviluppati m'għadhomx jitkellmu b'dan il-mod imma ovvjament is-Soċjalisti tagħna għadhom daqsxejn lura u għadhom ma ġewx in line ma' sħabhom li ilhom 30 sena magħhom fis-Socialist Interna- tional.

Il-policies ta' l-art huma ċari u mhux il-każ li jsir ħela għax mhux il- pjan tal-Gvern.

Hemmhekk saret il-ħela fir- riżors ta' l-art, li semma l- Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Din saret mill-Gvern meta ma ħax in konsiderazzjoni l-element tal- valur ta' l-art fil-proġetti li kien qed jagħmel.

L-ikbar ħela saret meta njoraw is-suq, meta taw plots kbar esaġerati, meta bnew spazji vojta bla sens u meta saru xi proġetti ta' toroq, għax il-Gvern ma tax kas ta' l-element tal-market value ta' l-art meta kkonsidra dawn il-proġetti.

Il-menta- lita' li jien bdejt niġġieled biha - u din diffiċli biex iddaħħalha anke fil-burokrazija tal-Gvern - hi li mhux veru li jekk tibni proġett fuq art tal- Gvern, l-art ma tikkonsidrahiex fil-cost tal-proġett.

U mhux veru li jekk tesproprja art ta' xi ħadd u ma tħallsu qatt - u għandna xi Lm20 miljun x'nagħtu lin- nies kollha li għandhom jieħdu ta' l-esproprjazzjoni - ma nikkonsidrawx il- valur ta' l-art.

Bil-maqlub ta' l- argument tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni, dan huwa l-iżball li kien qed isir f'dan il- pajjiż u li minħabba fih kienet qed tinħela l-art.

Il-pjan jindirizza wkoll il- bżonn ta' djar, imma dan jindirizzah b'mod razzjonali u mhux fuq il-prinċipji li darba l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici qal li jekk nidħlu fl-Ewropa, minħabba fihom il-mara Maltija ma tkunx tista' tikkompeti iktar man-nisa l-oħra biex ikollha dar sabiħa.

Aħna żgur li mhux fuq dawk il-prinċipji se nindirizzaw il-problemi tad- djar, għax huma dawk il- prinċipji li jkomplu jaħlu l- ftit art li għandna.

(Interruzzjonijiet) Tgħidx li din m'għidthiex ukoll, għax peress li dejjem isemmulek ta' l-AIDS, din forsi ma tantx isemmuhielek.

MR SPEAKER: Indirizza ruħek lejn is-Sedja, Onorevoli Falzon, jekk jogħġbok.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Intom qed tgħidu hekk.

(Interruzzjonijiet) Mr Speaker, saret kritika li x- xogħol fuq l-ewwel local plan kellu jieqaf biex nagħtu priorita' lill-business l- ieħor, jiġifieri naġġornaw il- proċeduri tad-development control.

Dan aħna għamilnih konxjament għax ma rridux li l-pjan ikun approvat mingħajr ma jkun jista' jiġi mplimentat.

Għalhekk ridna naġġornaw il- proċeduri tad-development control qabel ma nagħmlu l- local plans.

Fil-fatt ħafna mill-policies jista' jkollhom effett immedjat fuq l-iżvilupp anke qabel ma jsiru l-local plans.

Kieku ridna, kien faċli li nqabbdu konsulenti biex dan il-local plan isir u konna wkoll nieħdu esperjenza mill-istaff Malti.

Imma aħna ma dehrilniex li x-xogħol kellu jsir b'dan il-mod.

L-Onor.

Buhagiar qal li kulma sar kien extrapolation tat- trends li jirriżultaw mis- surveys.

Dan ukoll mhux veru, Mr Speaker.

Semma wkoll il- car ownership.

Fil-fatt ġew studjati t-trends tal-car ownerships, iżda l- projections li saru kienu fuq scenarios fejn wieħed analizza sitwazzjoni ta' żieda għolja jew ta' żieda baxxa relatata ma' fatturi bħal, per eżempju, relevanza ta' l-ispejjeż biex wieħed imur minn post għall- ieħor.

Ovvjament jekk l-enfasi hi li jitjieb it-trasport pubbliku, skond kif hu rakkommandat fil-pjan, allura wieħed jistenna li l-użu tal- karozzi privati ma jibqax jiżdied bl-istess rata li kien jiżdied fl-imgħoddi.

Imbagħad il- proċeduri ta' kif jistgħu jsiru emendi għall-pjan huma elenkati fil-liġi, kif diġa' għidt.

L-allegazzjoni li għamel l-Onor.

Buhagiar mhijiex veru li l-policies jinbidlu minn ġurnata għall-oħra.

Qalu illi fil-Pjan hemm bżonn ta' ħames golf courses.

Din ukoll ivvintawha għaliex fil- fatt ma kenux qegħdin jaqraw il-final plan imma l- first draft.

Fil-first draft kien hemm affarijiet illi biddilnihom wara li għamilna konsultazzjoni pubblika u l- Gvern ta l-opinjoni tiegħu.

Fil- fatt hemm 'il fuq minn 100 bidla, inkluż fuq il-liġijiet tal-kera, li semma l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici, il-golf courses u l-hypermarkets.

Il- Pjan ma jittrattax fuq golf courses u l-hypermarkets bil- mod kif tkellmu l- Onor. Membri hawn ġew, partikolarment l- Onor. Buhagiar, għaliex dak kien x'qalu l-konsulenti fil- bidu.

Aħna dan biddilnih għaliex id-Draft Final plan li qegħdin niddiskutu hawn mhuwiex il-pjan kif tawhulna l- konsulenti imma hu l-pjan kif ġie emendat wara dak li qalu n- nies interessati, jiġifieri kulħadd minbarra l-Oppożizzjoni Laburista.

L-Onor.

Buhagiar qal ukoll li jrid isir studju fuq l-internal migration.

Kieku ra l- Explanatory Memorandum kien jara li dan diġa' sar, u hemm indikazzjonijiet ġenerali ta' numru ta' postijiet tax-xogħol u postijiet ta' abitazzjoni li għandhom jinħolqu sabiex wieħed kemm jista' jkun jilħaq bilanċ bejn id-diversi nħawi ta' Malta.

Qalu li hemm inkonsistenza għaliex l- industrija taż-żejt u l-gass tmur f'Marsaxlokk, u l- Marsaxlokk hu ndikat għal Tourist Development.

Ovvjament, kif ili ngħid mindu bdiet l- istorja tal-power station, hemm ir-raħal ta' Marsaxlokk u hemm il-bajja ta' Marsaxlokk li hija enormi, tibda minn Delimara u tispiċċa Kalafrana.

Il- parti pittoreska tradizzjonali tar- raħal ta' Marsaxlokk se tibqa', li allura għandha valur fl- industrija tat-turiżmu.

Qalu li għalkemm dan il-Pjan mhuwiex site specific, issemmew Ta' Ċenċ, il-Marsa, Pembroke, Ħal Luqa, u Għawdex.

B'daqshekk ma jfissirx li mhux site specific u mhux veru li saret xi eċċezzjoni għal Ta' Ċenċ biss.

Waħda mill-problemi kbar illi għandna hija l- problema ta' l-enforcement, pero' lanqas hu veru li dan il- Gvern ħalla jsir bini bla permess, qisu ma ġara xejn.

Meta kien hemm bini bla permess jew mhux skond il- kondizzjonijiet tal-permess aħna dejjem ħadna passi.

Sa ċertu punt, il-liġijiet ixekkluna, pero' bil-provvedi- menti li daħħalna għall-ewwel darba fl-Att dwar l- Ippjanar ta' l-Iżvilupp, aħna sejrin nagħtu poteri kbar lill- Awtorita' ta' l-Ippjanar biex tkun tista' tieħu passi iktar immedjati u iktar diretti kontra min jabbuża.

F'ċerti każi, l-Awtorita' se jkollha l- poter illi tidħol fil- proprjeta' mingħajr ma tidħol fil-Qorti.

Meta l-Awtorita' tagħti ordni lil xi ħadd u dan ma jobdix, l-Awtorita' awtomatikament se jkollha l- poter illi tidħol fil- proprjeta', u dan huwa deterrent tajjeb.

Jiena ma nafx għaliex dawn l-affarijiet ma semmewhomx.

Issemma li f'ċerti oqsma, bħall-edukazzjoni hemm bżonn ta' ippjanar.

Il- Kap tal- Oppożizzjoni semma ħafna oqsma u qal li fihom m'hemmx ippjanar.

Aħna nistgħu ngħidu li wżajna l-pjani tal-FAO u tat-turiżmu ta' Howarth and Howarth bħala bażi biex ngħaqqduhom mal-Pjan ta' Struttura.

Fil-fatt, fil- kontest tar-riforma tas-servizz pubbliku, il-Gvern tant qed jirrikonoxxi l- bżonn ta' planning and development function fid-dipartimenti - bħad- Dipartiment tas-Saħħa u d- Dipartiment ta' l-Edukazzjoni - li qegħdin jinħolqu pożizzjoni- jiet ta' diretturi apposta b'din ir-responsabilita'.

Jiġifieri altru milli qegħdin nipprovaw nagħmlu pjan illi ma jistax jitwettaq.

Rigward il-waste management, qed nagħmlu l-pjani wkoll u ma nistax nifhem kif l- Oppożizzjoni tibqa' tinsisti li dan mhux veru meta wieħed ikun jaf b'dawn l-affarijiet.

L-Onor.

Leo Brincat qal li s- settur privat se jkun mitlub jiffinanzja t- twettiq tal-Pjan.

Il-piż finanzjarju għall- iżvilupp irid jerfgħu kulħadd, kemm is-settur pubbliku, kif ukoll is-settur privat għaliex f'dan il-pajjiż l-iżvilupp mhuwiex iffinanzjat kollu mill- Gvern.

Allura f'dan is-sens, il- pjan qed jipproġetta sitwazzjoni fejn lis-settur privat, li normalment jiġi 'l quddiem biex jinvesti fuq xi proġett, issa ngħidulu li dan l- investiment irid jiġi nkwadrat fil-pjan sħiħ li jorbot lis-setturi kollha li hemm imsemmijin fil-Pjan ta' Struttura.

Anzi l-Pjan ta' Struttura jmur oltre minn hekk għax jidentifika opportunitajiet ta' investiment li għalihom l-investitur privat ikun imħajjar jieħu inizjattiva.

L-Onor.

Leo Brincat irrefera għall-problema tad-drenaġġ.

Kif kelli l- okkażjoni ngħid, qed jitħejja master plan għas- sistema tad-drenaġġ li wkoll huwa parti mill-implimentazzjoni tal-Pjan ta' Struttura li diġa' nbeda.

Mela mhux talli l-Pjan jista' jitħaddem, talli diġa' bdejna l- proċess tat- tħaddim tiegħu.

Pero' huma min-naħa tagħhom qatt ma ppjanaw, u meta telgħu fil- gvern u sabu master plan tad- drenaġġ li kien ippjanat mill- World Health Organisation, il- Ministru ta' qabli tefgħu fuq l- ixkaffa għal 16-il sena sħaħ.

Dan hu li għamlu huma fuq id- drenaġġ!

Imbagħad għamlu d-day-to-day management by crisis, għax kienu jżidu id- drenaġġ f'post u mbagħad iżidu f'post ieħor.

L-Onor.

Freddie Micallef f'ħin minnhom ried jgħid li s- surveys kienu jirrikjedu ħafna xogħol, u mbagħad qal li kulma għamilna hu li ġbarna l- informazzjoni ta' l-Istatistika.

Veru li huma bbażaw ruħhom fuq iċ- ċensiment ta' l-1985 - u dik hi r-raġuni għaliex ma kellhomx statistika iktar tard, għax meta kienu qed jaħdmu l- pjan, l-istatistika kienet available sa l-1985 - pero' mhux veru li dawn ir-rapporti huma ġabra ta' statistika li kont tista' tiġborha minn xi mkien ieħor.

Kif jista' jkun li dik l-informazzjoni li fih is-survey tat-traffiku, informazzjoni dwar aspetti ambjentali tal-kosta, l- informazzjoni dwar aspetti ta' interess ekoloġiku jew l- informazzjoni dwar aspetti ta' kategoriji differenti ta' art agrikola u aspetti simili tiġborha minn bnadi oħra?

Dan hu kollu xogħol li sar speċifikament għas-surveys, u kieku fl-1987 meta tlajna aħna fil-gvern, kien hemm Town Planning Office, kieku konna nsibu fuqhiex naħdmu.

Imma ma sibniex fuqhiex naħdmu għax sibna kollox magħluq u żarmat.

L-Onor.

Freddie Micallef semma wkoll it-toroq.

Ma nafux li għandna problema tat- toroq?

It-toroq li semma hu huma toroq li nbnew riċentement fi żmien Gvernijiet preċedenti.

Aħna nafu kif inbnew it-toroq dak iż- żmnien.

L-ikbar problema li għandna hija bit- triq bejn Ħal Qormi u Ħaż- Żebbuġ u t-triq ta' l-Imtarfa, għax dawn inbnew fuq subsoil li hu tafli u dawn jiċċaqalqu l- ħin kollu.

Huwa faċli li tgħid li t-triq qed tiċċaqlaq, imma biex issewwiha trid taqlagħha - u l-Onor.

Buhagiar jaf x'qed ngħid - tagħmel għoli konsiderevoli ta' materjal li jkun b'saħħtu, u mbagħad terġa' tqegħidha.

Kieku fl-ewwel ħames snin ta' l-Amministrazzjoni tagħna ddeċidejna li nonfqu xi Lm5 miljun biex naqilgħu t-toroq ta' Malta u nagħmluhom tajbin flok nagħmlu l-proġetti li għamilna, l- Oppożizzjoni kienet tgħidilna li aħna m'għamilna xejn għax it-toroq għamluhom huma.

Probabbilment kienu jgħidulna li t-toroq qlajniehom u erġajna sewwejniehom biex nagħtu l-flus lill-ħbieb tagħna.

Per eżempju, id-diametru tar- roundabouts kien jiġi deċiż skond kif kien ifettillu l- Ministru, u anke l- wisa' tat- toroq bl-istess mod kien jiġi deċiż, u mhux jsir xi studju xjentifiku dwar kemm igħaddi traffiku minnhom.

Il-linji tat-toroq mhux is- surveyor kien jagħtihom, imma kien imur il- Ministru u jikkalkolahom fuq għajnejh.

Dan hu l-mod kif kienu jsiru l-affarijiet dak iż-żmien.

Jiena l- iżbalji tiegħi nammettihom, pero' ma naċċettax illi jkun hawn min jimbixni għax jien ammettejt l- iżbalji tiegħi jew ta' xi ħadd mid-Dipartiment li jien responsabbli għalih, u mbagħad l-iżbalji tiegħu ma jammettihomx, qisu qatt m'għamilhom.

Ovvjament dan ma nistax naċċettah.

L-Onor.

George Vella semma t- telecommunications antennae.

Din ukoll hija policy li qegħda fil-pjan, u konna ddiskutejna l-kwestjoni li d-dish antennae ma jidhrux meta emendajna l- Liġi ta' l-Estetika.

Fil-fatt konna emendajna l-Liġi ta' l- Estetika għal dak l-iskop u daħħalna dik il-policy fl- Istructure Plan għax issa l- Bord ta' l-Estetika u l- Ordinanza ta' l- Estetika se jispiċċaw.

U l-konċett tal- billboards daħal fil-Liġi ta' l- Ippjanar ta' l-Iżvilupp għall-istess raġuni.

L-Onor.

Buhagiar qal li hemm inkonsistenza bejn l- Environment Protection Act u l- Pjan ta' Struttura dwar l- environment impact assessments.

Din il- problema diġa' solvejtha għax se noħorġu regolamenti - u diġa' poġġejnihom fuq il-Mejda tal-Kamra meta qassamna d-draft regulations - fejn se nagħmluha tassattiva li jkun meħtieġ l- environment impact assessement.

Jien kont nistenna li n-nies jagħtu l-opinjoni tagħhom.

Sal-ġurnata tal- lum l- Oppożizzjoni ma qalet xejn fuq ir-regulations ta' l- environment impact assessment.

Imbagħad l-Onor.

Vella kien ipprova jieħu rikba politika rħisa.

Kien qal li se nagħmlu test biex naraw ir-road worthiness tal-karozzi wara erba' snin u l-owners se jħallsu.

Qal li din hija taxxa pulita li ma kenitx imħabbra fil-Budget.

Ħames minuti wara staqsa fejn hemm il-principju ta' the polluter pays fil-pjan!

Dan qed igħid hekk biex ifixkel il-poplu.

Kulħadd jifhmek meta titkellem fuq it-taxxi, imma ftit jifhmuk meta titkellem fuq il-principju ta' the polluter pays.

Imbagħad tkellem l-Onor.

Refalo.

Qal li f'Għawdex qegħdin jingħataw l- pariri lin- nies biex jibnu illegalment.

L-Għawdxin qed jibnu l-ġimgħa fil- għaxija, is-Sibt u l-Ħadd.

L-Onor.

Refalo qal li dan qed isir għax il- building inspectors ikunu bil-leave f'dak il-ħin u l-Qrati jkunu magħluqin.

Jien ngħidlu: Int qatt tajt parir biex in-nies imorru kontra l-liġi b'dan il- mod?

Naf x'qed ngħid.

Mhux imbagħad joqgħod jiġi hawn jibki biki tal- kukkudrill.

L-Onor.

Salvu Sant semma ħafna affarijiet li mhumiex qegħdin fil-Pjan, pero' huma meqjusin bħala codes of practice li għandhom isiru fl- industrija tal-bini, mhux necessarjament li dawn ikunu nklużi fl- iStructure Plan.

Per eżempju, is-sistema tal- pitkali m'hemmx għalfejn tkun fil-Pjan ta' Struttura għax qegħda fil-pjan ta' l- agrikoltura.

Semma wkoll li m'hemmx referenza għall-policy dwar il- barrieri bħala sors possibbli ta' underground spaceplanning.

Dawn il-policies isemmu l- ħtieġa li wieħed jibda jħares bis-serjeta' lejn il- possibbilta' li jsir użu minn spazju taħt l-art għal użu differenti, bħal ħażna ta' affarijiet essenzjali.

Xi ħaddieħor qal li l-Pjan jinjora l-problema tal-waste.

Dan m'hu veru xejn għax hemm sezzjoni sħiħa li tittratta fuq solid waste.

Hemm tmien policies dwar dan is-suġġett.

U bħalissa qed jitħejja wkoll waste management plan mill- Ministeru u mis-Segretarjat biex din il-problema tiġi attakkata b'mod wiesgħa.

Issemma wkoll li m'hemm provdut xejn għall-ħarsien tal- pjazez u ċ-centri ta' l-ibliet.

Dan m'hu veru xejn għaliex hemm stipulat għan principali illi f'dawk l-areas jiġi mħares u mtejjeb l-bini, kif ukoll l- ispazju.

Jiġifieri fil-pjan jeżistu l-affarijiet li qed igħidu illi ma jeżistux.

Irrid ngħid xi ħaġa interessanti milli fhimt jien minn dak li qalet l- Oppożizzjoni.

Veru li għamlet balbuljata u kien hemm inkoerenza pero' ittieħdet linja fejn qalu li dan mhuwiex Pjan fattibbli, imma huwa pjan tal-ħolm.

L-Onor.

Buhagiar semma l-film ta' Charlie Chaplin, "The Tramp", imbagħad l-Onor.

Bartolo semma "Beauty and the Beast".

Dan ħolm?

Għaliex kien hemm konsulent li qal li l-pjan irid ikollu vizjoni ta' Malta fl- Ewropa, l- Onor. Buhagiar qal li dan qed joħlom, u li dawn huma fairy tales.

Hija l-aktar ħaġa normali illi fil-Pjan ta' Struttura jkun hemm viżjoni għall-futur.

Jien nemmen li jkollok vizjoni għall-futur huwa element essenzjali kemm għall-bniedem fil-politika, kif ukoll għall- eżercizzju ta' l- ippjanar.

Jien ma nafx jekk il-Komunita' Ewropea ħallsitx 600,000 ECU biex noqogħdu noħolmu, pero' nista' ngħid illi jekk tara l-Pjan ta' Struttura li joħroġ fl-Olanda, hekk isemmuh.

Il-Liġi li għandhom l-Olanda jsemmuha "viżjoni għall-iżvilupp" u l- Malasja li għamlu pjan strateġiku għal 30 sena - u mhux għal 20 sena - li jagħlaq fl-2020 sejħulu "Vision 2020".

Allura l-Oppożizzjoni se tivvota kontra għaliex qed tgħid li dan il-pjan huwa sempliċement ħolma?

Per eżempju, wieħed żagħżugħ li jkun għadu se jibda d-dinja wkoll jifforma viżjoni għall- futur tiegħu u jkollu ambizzjoni biex fil-futur tiegħu jsir xi ħaġa, inkella jibqa' bħal "The Tramp" bil- qalziet imqatta' bil-qegħda fuq il- bankina.

Jien ma nafx jekk hux proprju dan li ġralu l-Malta Labour Party, Mr Speaker.

Kemm ilna li tlajna fil-gvern aħna fl- 1987 bdejna nwettqu rivoluzzjoni f'dan il-pajjiż, mhux rivoluzzjoni bin-nies barra jkissru l- każini u jaħarqu l- karozzi imma rivoluzzjoni bil- kwiet.

Per eżempju, l- Universita' llum saret rivoluzzjoni enormi li se tagħti l-frott tagħha fis-snin illi ġejjin.

(Interruzzjonijiet) Jekk wieħed iħares lejn il- qasam tax-xandir jara li wettaqna rivoluzzjoni f'dan il- pajjiż u ċ- ċittadini Maltin igħidulek li dan il-pajjiż m'għadux l-istess pajjiż li kien taħt il-Gvern Soċjalista.

Dan igħiduh ukoll il-votanti tal-Malta Labour Party.

(Interruzzjonijiet) F'dan il- qasam aħna wkoll irridu nagħmlu rivoluzzjoni, Mr Speaker u meta tagħmel rivoluzzjoni jrid ikollok viżjoni u mhux jiġi l- Onor. Anton Refalo jipprova jirredikola lil Martin Luther King għax qal li "I have a dream".

Hija ħaġa ta' mistħija li biex l-Oppożizzjoni tikkritika l-Pjan ta' Struttura tagħna, tagħmel paragun ma' Martin Luther King għaliex skond ma qal l-Onor.

Refalo dan kellu ħolma li ma seħħitx għaliex is-suwed fl-Amerika għadhom ibatu u jsofru d- diskriminazzjonijiet.

Din x'mentalita' hi, Mr Speaker?

Fid-dinja hemm żewġ stili ta' treġija, meta jkollok ażjenda jew pajjiż - u bejn pajjiż u azjenda hemm ċerti parallels fihom u din għamel referenza għaliha wkoll il-Kap ta' l- Oppożizzjoni - jista' jkun li jkollok min irid imexxi l- pajjiż b'viżjoni, u l-viżjoni ma tkunx ġejja mill-moħħ, imma tkun ġejja mill-qalb ta' min irid imexxi għax ikun jemmen f'ħolma.

Stil ta' tmexxija ieħor hu ta' manager li jkun teknokratiku u juża l-loġika biss.

L- istorja ta' l-umanita' wrietna illi min kellu viżjoni ġab lill-pajjiż 'il quddiem.

Aħna konna partit illi iktar minn 100 sena ilu kellna viżjoni li din il-blata bin- nies li joqogħdu fuqha tista' tkun nazzjon.

Din kienet ħolma ta' daħk iktar minn ta' Charlie Chaplin, The Tramp!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Onorevoli, kkonkludi jekk jogħbok.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Fil- ħamsinijiet min mexxa bil- loġika qal li dan hu pajjiż żgħir u għalhekk is-soluzzjoni loġika mhux is-soluzzjoni tal- viżjoni kienet li jibgħat nofs in-nies jaħdmu f'pajjiżi 'l bogħod fil- bażijiet militari.

Dik kienet il-konklużjoni loġika.

Pero' aħna qatt ma accettajna dawn il- konklużjonijiet loġici għaliex aħna emmina fil- viżjoni.

Illum aħna għandna viżjoni oħra.

Jekk il-Pjan ta' Struttura huwa parti minn din il-viżjoni, jekk hija an impossible dream li dan il-pajjiż isir pajjiż ugwali fl-Ewropa daqs il-pajjiżi kollha ta' l-Ewropa f'dan il- mument storiku fejn l-Ewropa se jkollha rinaxximent ieħor, jekk allura aħna rridu li Malta tiżviluppa biex tilħaq dawk il-livelli hija ħolma, allura aħna niftaħru li qegħdin noħolmu.

Aħna għandna l- viżjoni tagħna, irridu nimxu lejn il-viżjoni tagħna, u aħna se nivvotaw biex dik il-viżjoni ssir realta', mhux biex noqogħdu bil-qegħda bħat- tramps.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il- mistoqsija hi l-Mozzjoni Nru. 18 kif imressqa mill-Ministru għall-Ambjent fis-Seduta Nru 40 ta' l-20 ta' Lulju, 1992.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

ONOR.

MEMBRU: Division.

Billi ntalbet votazzjoni, il- Kamra ġiet sospiża fit-8.20 p.m. u rriżumiet fl-8.40 p.m.

MR SPEAKER: Ġejt informat li hawn ftehim fuq pairing.

Il- Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin huwa paired ma' l-Onor.

Joe Brincat u s-Segretarju Parlamentari l- Onor. John Rizzo Naudi huwa paired ma' l-Onor.

Karmenu Vella.

|VOTAZZJONI NRU : | | |13 | | |FAVUR:32 |KONTRA:29 | | | | |L-Onor. | L-Onor | | | | |Bonello Du Puis |Abela Wistin | |George | | |Bonnici Josef | Attard Montalto| | |John | |Bonnici Michael | Bartolo Evarist| |Borg Tonio |Borg Carmel | |Cassar Joe |Brincat Leo | |Cuschieri Louis | Buhagiar | | |Charles | |Dalli John |Buhagiar Louis | |Debono Giovanna | Calleja Reno | |Deguara Louis | Cilia Joe | |Falzon Michael |Debono Grech Joe| |Fenech Adami |Farrugia Michael| |Eddie | | |Fenech Joe |Farrugia Noel | |Frendo Michael |Gatt George | |Galea Louis | Grech Edwin S | |Galea Mario | Mangion Charles| |Galea Ċensu | Micallef | | |Freddie | |Gatt Lawrence | Mifsud Bonnici | | |Karmenu | |Gauci Borda Lino |Mintoff Dom | |Hyzler George | Mizzi Joe | |Mifsud Bonnici |Moran Vincent | |Antoine | | |Mifsud Bonnici |Muscat Philip | |Ugo | | |Muscat Claude | Nicholl Tony | |Muscat Richard |Portelli Alfred | |Psaila Savona |Refalo Anton | |Joseph | | |Refalo Louis |Sant Alfred | |Refalo Michael | Sant Salvu | |Angelo | | |Spiteri Carm Lino| Schembri Adami | | |Sandro | |Tabone Anton |Spiteri Lino | |Vella John |Vella George | |Zammit Ninu | | |Zammit Stanley | | |Zammit Dimech | | |Francis | | | | |

Il-mozzjoni għaddiet

FTEHIM TAL-KAMRA

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jidhirli li hawn ftehim tal- Kamra biex naġġornaw u ma ngħaddux għall-item li jmiss fuq l-agenda u ma jitteħidx l- Aggornament.

MR SPEAKER: Hawn il-ftehim tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva) AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nipproponi l-Aggornament tal- Kamra għal nhar it-Tnejn, 28 ta' Settembru, fis-6.00 p.m. b'agenda li tiġi kommunikata iktar tard.

MR SPEAKER: Skond il-ftehim tal-Kamra, il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 28 ta' Settembru, 1992, fis- 6.00 p.m. b'agenda li tiġi kommunikata aktar tard.

Fit-8.45 p.m. il-Kamra aġġornat skond il-ftehim milħuq aktar kmieni.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

Taqsima Indafa Pubblika,Gbir ta' skart calr,Taqsima Indafa Pubblika,Gbir ta' skart falm,Taqsima Indafa Pubblika,Gbir ta' skart TAQSIMA INDAFA PUBBLIKA - ĠBIR TA' SKART

3740. l-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: X'kontroll hemm fuq min jiġbor l-iskart u l-ikel min restaurants u lukandi?

Xi ħadd qed jagħmel sorveljanza li dan il-fdal ta' l-ikel mhux qed jinbiegħ minn dawn il- kuntratturi lil dawk li jrabbu l-majjali?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Billi skond il-Liġi (LN 86/1980): il-ġbir ta' fdalijiet ta' l- ikel ecc. (swill) minn hotels u restauranti huwa regolat mid- Direttur ta' l-Agrikoltura, nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-Ministru direttament koncernat.

Taqsima Indafa Pubblika,Riċiklaġġ ta' l-iskart calr,Taqsima Indafa Pubblika,Riċiklaġġ ta' l-iskart falm,Taqsima Indafa Pubblika,Riċiklaġġ ta' l-iskart TAQSIMA INDAFA PUBBLIKA - RICIKLAĠĠ TA' L-ISKART

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: L-impjant li jirriċiklika l-iskart beda jaħdem jew le?

Jekk iva kemm qed jagħmel riċiklaġġ dan l- impjant kuljum?

Jekk le, għaliex għadu ma bediex jaħdem?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L- impjant għar-riciklaġġ ta' l- iskart solidu domestiku (f'Sant' Antnin, limiti ta' Wied il-Għajn) għadu ma bediex jaħdem fuq bażi regolari.

Ir-raġunijiet huma organizz- attivi; sakemm jinstab l-aħjar mod kif dan l- impjant jitħaddemm bl-ikbar efficjenza.

Power Station,Marsaxlokk calr,Power Station,Marsaxlokk falm,Power Station,Marsaxlokk POWER STATION - MARSAXLOKK

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Il-Gvern beħsiebu jixtri l-filters biex jinqata' s-sulphur li ħiereġ mill-Power Station il-ġdida ta' Marsaxlokk?

Jekk iva, meta?

Jekk le, jaf il-Ministru li dan is-sulphur huwa wieħed mill- kaġuni ta' cancer fl-imsaren u fl- istonku?

ONOR.

MICHAEL FALZON: S'issa ma ttieħdet ebda deciżjoni.

Kemmuna,Blue Lagoon calr,Kemmuna,Blue Lagoon falm,Kemmuna,Blue Lagoon KEMMUNA - BLUE LAGOON

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l- Ministeru tiegħek jiddikjara l-Blue Lagoon f'Kemmuna, bħala marine park fejn ma jkunux jistgħu jidħlu dgħajjes jew biċċiet tal-baħar ħlief bl- imqaddef?

Jaf il-Ministru li l- Interpellant ilu snin twal jissuġġerixxi f'diskorsi pubbliċi u kitbiet fil-gazzetti biex dan isir?

Jista' l- Ministru jagħmel minn din il- bajja sabiħa santwarju tal-ħut fejn ma jiġix permess li jinqabad ħut ħalli dan ibejjet u jikber bil-kumdita'?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta li diġa' tajtu għall-mistoqsija parlamentari numru 3238 (Seduta 42).Enemalta,Provvista ta' elettriku sans,Enemalta,Provvista ta' elettriku falm,Enemalta,Provvista ta' elettriku ENEMALTA - PROVVISTA TA' ELETTRIKU

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Kemm-il servizz ta' dawl ingħata fl-aħħar sena minn Enemalta?

Kemm għad baqa' fuq il- waiting list u kemm ilha l- aktar waħda li ilha tistenna?

Jista' l-Ministru jagħti wkoll il-lokal ta' dawk fuq il- waiting list?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

Enemalta,Membri tal-Bord sans,Enemalta,Membri tal-Bord falm,Enemalta,Membri tal-Bord ENEMALTA - MEMBRI TAL-BORD

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: X'inhi r- raġuni li fil-Bord ta' Enemalta maħtur għal din is- sena, kważi m'hemm ħadd mill- membri li hu tekniku fis-sens li jaf kemm bit-teorija kif ukoll bil- prattika f'dak li hu konness ma' Enemalta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Fid- dinja specjalizzata kummercjali tal-lum il- funzjonijiet ta' Bord tad-Diretturi huma li jidderiġi l-management fl- organizzazzjoni u kuncett ta' policy fuq ir-rakkoman- dazzjonijiet ta' l- esperti teknici mpjegati magħha, jiġi- fieri, il-kwalifiki primarji tal- membri tal-Bord għandhom ikunu l-maturita', viżjoni u fehma cara ta' l- iskopijiet li jridu jiġu milħuqa mill- Korporazzjoni u x-xewqa li jinkorraġġixxu l-parteci- pazzjoni fuq livell ta' Bord (fuq bażi ad hoc) mill-esperti teknici li jkunu pproponew il- linji tal-policy tagħhom, biex jakkwistaw l-oġġettivi tagħhom fl-ażjenda.

Li jkollok persuni specjalizzati mhix necessarjament ħaġa pożittiva għax din tista' toħloq nuqqas ta' nteress mill- esperti ta' l-organizzazzjoni li jistgħu iħossu li ma jkunx hemm lok għall-inizjattiva tagħhom.

Power Station,Marsa sans,Power Station,Marsa falm,Power Station,Marsa Power Station,Delimara sans,Power Station,Delimara falm,Power Station,Delimara POWER STATION

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Safejn hu mwassal il-cable tal- high tension bejn il-Power Station ta' Delimara u dik tal- Marsa?

Jekk għadhom mhux imqabbdin mar-ring circuit x'inhi r- raġuni?

Dan ifisser li għad iridu jitħaffru aktar trinek għal dawn il-cables?

Meta se jkun lest dan ix- xogħol?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il- Power Station ta' Delimara qegħda mqabbda mal- Power Station tal-Marsa, permezz ta' 33KV cables.

Huwa ppjanat li l-ewwel parti tas-sistema tal-132KV tiġi nstallata sal- Ħarifa tal-1993.

Biex isir dan ix-xogħol ovvjament iridu jitħaffru t- trinek.

Ta' l-Ibraġġ,Triq il-Kwarta,Dawl sans,Ta' l-Ibraġġ,Triq il-Kwarta,Dawl falm,Ta' l-Ibraġġ,Triq il-Kwarta,Dawl TA' L-IBRAĠĠ - TRIQ IL-KWARTA - DAWL

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: X'kienu r- raġunijiet li ta' l- Ibraġġ specjalment fl-area ta' Triq il-Kwarta d- dawl/elettriku ġie nterrot għal aktar minn sitt darbiet dan ix-xahar?

Xogħol ta' maintenance u upgrading u reinforcement tal- linji f'din l- istess area ilu sejjer għal dawn l-aħħar ħames snin.

L-aħħar interruzzjoni kienet fil-lejl tas-Sibt u l-Ħadd 18/19 ta' Lulju.

ONOR.

Santa Venera,Proġett tal-mini sans,Santa Venera,Proġett tal-mini falm,Santa Venera,Proġett tal-mini SANTA VENERA - PROĠETT TAL-MINI

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Kemm kienet l- istima kollha tax-xogħol tal-mini ta' Santa Venera?

Kif inhi mqassma u l-valur ta' kull biċċa xogħol?

Xi tħallas s'issa?

Kemm għad baqa' xogħol xi jsir?

Kemm għad hemm flus x'jitħallsu u lil min?

Għaliex dak li ġie rrapportat li inti għidt li x-xogħol se jkun lest sa l- aħħar ta' Ġunju 1992, ma sseħħx?

X'raġunijiet kien hemm?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari 3030 (Seduta 41).

Inżid ngħid li biex tinġabar l-informazzjoni dwar kull nefqa li ssir fuq proġett ta' din l- entita' tirrikjedi żmien twil ħafna.

Dwar l-aħħar parti tad- domanda wieħed irid japprezza li kif ġie spjegat ix-xogħol tal-proġett żdied konsiderevolment minn kif kien oriġarjament maħsub.

Kamra tad-Deputati,Stqarrijiet ministerjali sans,Kamra tad-Deputati,Stqarrijiet ministerjali demg,Kamra tad-Deputati,Stqarrijiet ministerjali KAMRA TAD-DEPUTATI - STQARRIJIET MINISTERJALI

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l- Affarijiet Barranin: Kemm saru stqarri- jiet ministerjali mill-ftuħ ta' l- ewwel laqgħa tal-Parlament, u minn Lulju 1987 'il hawn?

Minbarra l-Budget ta' kull sena a a kemm il-xandira diretta minn fuq it- TV saret għall-istess perjodu?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Minn Lulju 1987 'l hawn saru 34 stqarrijiet ministerjali, li waħda minnhom saret matul din il-Leġislatura.

Minbarra d- dibattiti tal-Budget ta' kull sena, matul l-istess perjodu saru erba' xandiriet diretti minn fuq it-televiżjoni.

Dingli,Tindif pubbliku farn,Dingli,Tindif pubbliku falm,Dingli,Tindif pubbliku DINGLI - TINDIF PUBBLIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l- Ministru jara li jitkompla x-xogħol fi Triq Francesco Zammit Street, Claudette Agius Street, Triq il-Gvernatur William, Reid f'Ħad Dingli?

Jista'l-Ministru wkoll jiżviluppa triq li għandha tinfetaħ f'Għar Mirdum sabiex dawn l-inħawi jitnaddfu u jkun żviluppat skond kif ippjanat ħalli jispiċċaw il-ġrieden u ħmieġ ieħor f'dawn l-inħawi?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien ifnormat li x-xogħol fit-toroq li hemm f'Dingli HOS (Phase III) issa tlestew.

Ix-xogħol biex tinfetaħ it- triq f'Għar Mirdum se jinbeda x-xahar li ġej peress li għadu kif tqabbad kuntrattur sabiex jagħmel dan ix-xogħol.

Rabat,Għar Barka,Tindif farn,Rabat,Għar Barka,Tindif falm,Rabat,Għar Barka,Tindif RABAT - GĦAR BARKA - TINDIF

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: B'referenza għall- mistoqsija parlamentari numru 2221, jista' l-Ministru jasal wasla huwa stess f'Għar Barka, Rabat ħalli jkun jaf jekk hemmx bżonn ta' tindif tal-ħaxix?

Il-Ministru jrid li nlaqqgħu mar-residenti sabiex jgħidulu l-verita'?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ninsab informat illi t-tindif tal- ħaxix f'Għar Barka, Rabat sar.