MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 445 Is-Sibt, 2 ta' Diċembru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 445

Is-Sibt, 2 ta' Diċembru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.12 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Is-Sibt, 2 ta' Diċembru, 2000

WERREJ

MINUTI 177

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 177

TQEGĦID TA' KARTI 181

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2001

IT-TIELET JUM STABBILIT (Kont.)

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI 181

AĠĠORNAMENT 214

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 215

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 444 li saret fit-2 ta' Diċembru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MDINA REHABILITATION COMMITTEE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li xi ħadd mill-uffiċjali tal-ministeru jitkellem mal- kuċċiera tar-Rabat sabiex jisma' l-ilmenti tagħhom dwar problemi li qed jiffaċċjaw huma u ż-żwiemel tagħhom kawża ta' xogħlijiet li saru u mistennija jsiru mir-rehabilitation committee ta' l-Imdina?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari nru.

Il-kumitat għar-riabilitazzjoni ta' l-Imdina huwa lest li jiltaqa' mal- kuċċiera, iżda ħadd mill-kuċċiera għadu ma avviċina lill-kumitat biex issir din il-laqgħa.

Dan jista' jsir jew permezz ta' ittra jew permezz ta' l-uffiċjali tekniċi li huma preżenti fl-uffiċċju tal-proġett li jinsab fl- istess uffiċċju tal-kunsill lokali ta' l-Imdina.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fid-dawl tal-problema li teżisti bejn il-kunsilli lokali tal-Mosta u d-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi dwar kontijiet pendenti ta' aktar minn Lm100,000 li l-kunsill tal-Mosta ma ħallasx għas- sena 1996 u 1997 u jirriżulta li lanqas biss ġew preżentati fl-accounts - peress li hemm ħafna xogħlijiet pendenti li d-dipartiment tax-xogħlijiet jeħtieġ li jagħmel ġewwa l-Mosta, jista' l-Ministru jinformani bis- sitwazzjoni f'dan ir-rigward?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, meta jkun hemm każi bħal dawn nistieden lill-kunsill lokali biex jiddiskuti ma' l-uffiċjali tat-taqsima xogħlijiet biex l-ewwelnett naraw għaliex l-ammont tela' daqshekk, jekk hemmx xi kontestazzjoni min-naħa tagħhom u biex naraw jekk nistgħux nagħtu xi tip għajnuna billi niddiskutu l-ammont kif ikun akkumula bejn il-kunsill lokali u l-ministeru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien informat li nhar il-Ħamis ġiet mibgħuta ittra mill-ministru nkarigat lill-kunsill lokali tal-Mosta minħabba d-deficit li dan il-kunsill għandu ta' aktar minn Lm200,000.

Hemm xi target date partikolari meta għandhom jiġu rrimedjati sitwazzjonijiet bħal dawn?

Qed nagħmel din id-domanda għax naf li ħafna ċittadini mill-Mosta ilhom ix-xhur jistennew li jisru x-xogħlijiet.

MR SPEAKER: Il-Ministru Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, ħalli nippreċiża.

Jien bgħatt ittra lill-kunsill lokali tal-Mosta għax dawn naqsu li jibagħtu fil-ħin l-audited accounts tagħhom għas-sena finanzjarja li għalqet fil-31 ta' Marzu u din l-ittra ma kenetx tirriferi għad-deficit għax ovvjament għad m'għandniex l-audited accounts biex inkunu nistgħu nivverifikaw dan id-deficit.

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nixtieq inkompli nżid ma' dak li qal il- Ministru Gatt li timeframe preċiż m'hemmx għax din hija kwestjoni ta' diskussjoni.

Ħafna drabi din tkun itemised dwar x'jidhirlu l-kunsill lokali li ma jkunx komplut - u allura nifhem li jista' jitlob xi forma ta' riduzzjoni - u dwar items oħra, per eżempju, għax ma jkunux qed jaqblu mal- kwalita' tax-xogħol li jkun sar.

Jiġifieri l-istedina hija miftuħa u naturalment il-kunsill lokali jkollu l-interess li dan il-proċess ma jtawlux ħafna, anzi jtemmu qabel il-proċess ta' l-elezzjoni, kif jagħmel kull kunsill lokali ieħor wara kollox.

Naħseb li dak li jridu jagħmlu hu li joqogħdu bil-qiegħda ma' l-uffiċjali tekniċi responsabbli, iduru l-kontijiet bejniethom, fejn ir-records ma jaqblux jippruvaw jagħmlu verifika flimkien u jien nawgura - u lest nagħti wkoll il-parti tiegħi - li jintlaħaq ftehim raġonevoli għal kulħadd.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, fid-dawl li kien ġie propost li se jsiru x-xogħlijiet ta' refurbishment fil-pjazza tal-Mosta u anke fid-dawl ta' l-ittra li ntbagħtet lill-kunsill - din ġibtha miegħi u fiha hemm imniżżel li s-sena l-oħra l-kunsill spiċċa b'deficit fil-workings kapitali ta' Lm207,000 - u barra minn hekk li 'l fuq minn Lm100,000 lanqas ġew ippreżentati fl-accounts bħala provisions mill-istess kunsill, il-policy tad-dipartiment hija li jestendi aktar xogħol jew li għalissa jwaqqaf ix- xogħolijiet li jitlob minnu li jsiru l-kunsill, f'dan il-każ għall- benefiċċju tar-residenti Mostin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Irridu noqogħdu attenti li ma nħalltux l- issues kollha f'salt.

Jekk inti għandek kont li m'hemmx qbil dwaru u mbagħad isir ftehim dwar kont ridott, allura awtomatikament dak ma jkunx argument għal xogħol addizzjonali b'xejn.

Ġieli jkun hemm kunsilli lokali li jargumentaw bil-maqlub.

Dawn ma jkunux iridu jiddiskutu dwar riduzzjonijiet imma jkunu jridu jingħataw ix-xogħol, jiġifieri jew waħda jew oħra.

Apparti minn hekk, dak li qed jistaqsi dwaru l-Onor.

Interpellant jolqot ħafna xogħol konness ma' toroq, li naturalment ikun qed isir b'koordinazzjoni mal-ministeru għall-ambjent u ministeri oħrajn u f'każi bħal dawn noqogħdu bil-qiegħda mal-kunsill u naraw xi ftehim wieħed jista' jilħaq.

Il-fatt li l-kunsill ikun daħal f'deficit m'huwiex argument waħdu biżżejjed għax inkella jmorru għand it-taqsima tax-xogħlijiet jew xi dipartiment ieħor, jordnaw ix-xogħlijiet kollha immaġinabbli u jgħidulna biex naqtgħulhom il-kont għax jinsabu f'deficit.

Jekk il-kunsill lokali jgħidli hekk - u jkun hemm min jirraġuna b'dan il-mod - ngħidlu li nzerta li l-ministru għall-ambjent ukoll għandu budget u lanqas hu ma jrid jidħol f'deficit fuq il-voti vvutati lilu.

Pero' apparti dan, naħseb li tajt biżżejjed parametri biex ikun hemm diskussjoni għal soluzzjoni ġusta għal kulħadd.

MTARFA - ĠIBJUNI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' ġibjuni ta' l-ilma li hemm fl-Imtarfa?

Kemm minn dawn il-ġibjuni kienu nbnew matul il-perijodu li l- Imtarfa ġiet żviluppata mis-servizzi Ingliżi u kemm inbnew mill-1987 'l hawn?

X'manutenzjoni saret matul l-1999 u din is-sena fuq dawn il-ġibjuni?

Kif qed jiġi wżat dan l-ilma fil-mument?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma m'għandha ebda informazzjoni dwar il-ġibjuni ta' l-ilma li hemm fl- Imtarfa, billi dawn m'humiex parti minn network ta' l-ilma tax-xorb.

ĠIBJUNI - MANUTENZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid liema kienu dawk il-ġibjuni ta' l-ilma tax-xiri li saret manutenzjoni fihom matul l-1999 u din is-sena?

Kemm swiet din il- manutenzjoni u liema huma dawk il-ġibjuni ta' l-ilma li se jiġu rranġati b'manutenzjoni sabiex ikollna aktar ħażna ta' l-ilma tax-xita f'pajjiżna?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li s-sena l-oħra u din is-sena ma saritx manutenzjoni fuq ġibjuni ta' l-ilma tax-xita.

Għall-futur il- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma qed tistudja x'arranġamenti effettivi jistgħu jsiru għall-manutenzjoni ta' dawn il-ġibjuni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Bonnici, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Jista' jiġi kkonsidrat li x-shelters li għandna fid-diversi bliet u rħula jservu bħala catchment areas sabiex jiġi kkonservat l-ilma tax-xita u jkun ta' source tajjeb għall-bdiewa, speċjalment matul in-nixfa tas-sajf?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Qed tiġi studjata sistema ta' stormwater masterplan biex, flimkien mal-ministeru għall-ambjent, naraw kif tista' tiġi żviluppata s-sistema tagħna biex ikollna cathment area aħjar għall-ilma tax- xita.

Ta' min jgħid pero' li f'dan il-qasam jeżistu xi problemi, anke tekniċi, b'mod partikolari minħabba li l-catchment areas huma soġġetti li jiġu flooded b'xi ilma mniġġeż speċjalment meta tagħmel ħafna xita.

Il-mod kif ġew strutturati t-toroq tul dawn l-aħħar 40 jew 50 sena - forsi bi ftit ħsieb, jekk mhux bla ħsieb ta' xejn! - huwa ta' problema minħabba r-run- off water li jkollna fihom u anke minħabba li kultant is-sistema tad- drenaġġ tiġi flooded b'ammont ta' ilma tax-xita li jinżel fiha u allura jkollok spill-over fit-toroq ukoll.

Dawn huma problemi kumplessi li jridu spiża konsiderevoli u bħalissa l-primary goal tal-water services corporation hi li tkompli bl-estensjoni u bit-tibdil ta' kanen biex tnaqqas il-water losses qabel ma wieħed ikun jista' jikkonsidra investimenti oħrajn li jwasslu għal catchment areas aħjar.

Nistennew li s-sena d-dieħla l-prijorita' tkun li nnaqsu l-ħela ta' l- ilma li ssir minħabba leakages f'ċerti partijiet ta' pajjiżna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, ir-raġuni li fis-sentejn li għaddew ma saritx manutenzjoni fuq il-ġibjuni kienet li għax ma kellhomx bżonn jew għax min kien inkarigat kellu xogħol ieħor ta' prijorita'?

MR SPEAKER: II-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni li għandi hi li bħalissa l- prijorita' qiegħda fuq tibdil ta' kanen u tnaqqis ta' leakages mis-sistema tad-distribuzzjoni.

Fil-fatt meta ftit ilu tkellimna dwar l-estimi tal- water services corporation għedna li qed ikun hemm ċertu progress f'dan il- qasam, pero' għad baqa' ħafna xi jsir.

Dan ix-xogħol li qed insemmu wkoll huwa ta' prijorita' għax fil-fehma tiegħi m'huwiex aċċettabbli li għad għandna persentaġġ għoli ta' leakages għalkemm inqas ħafna milli kellna erba' jew ħames snin ilu.

Hemm il-ħsieb li l-water services corporation bir-riżorsi finanzjarji li għandha tkompli bil-ħidma tagħha għas-sena d-dieħla.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fid-dawl ta' din l-ispjegazzjoni li qed jagħti l- Ministru, jista' jgħid jekk matul is-sentejn li għaddew il-water services corporation iddiskutietx il-manutenzjoni tal-ġibjuni mal-kunsilli lokali?

Għax ħafna minn dawn jistgħu jiġu utilizzati biex jissaqqa l-landscaping li l-istess kunsilli huma responsabbli li jikkultivaw minn staġun għal ieħor.

MR SPEAKER: II-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: M'għandix l-iċken dubju li l-water services corporation għandha kuntatti mill-qrib mal-kunsilli lokali.

Fil-fatt fid- dibattitu li kellna tal-water services corporation innutajt il-kumment li għamel l-Onor.

Noel Farrugia proprju fuq il-qasam tar-reservoirs.

Dawn ir- reservoirs, speċjalment dawk li jinsabu f'partijiet li huma responsabbli minnhom il-kunsilli lokali, jistgħu jservu biex l-ilma li jinġabar fihom jintuża biex jiġu msoqqija l-ġonna pubbliċi.

Dan il-kumment ta' l-Onor.

Farrugia jien għaddejtu lill-water services corporation u fil-fatt qed jesploraw kif wieħed jista' jkompli jiżviluppa dan il-kunċett u nużaw il-faċilitajiet tal-pajjiż b'mod iktar adattat.

AMBJENT - TREJQIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jinformana jekk hemmx xi policy min-naħa tad-dipartiment għall- ambjent dwar kif għandhom isiru trejqiet tal-bdiewa sabiex ikunu aktar environmentally friendly, cioe' metodi li fihom ma hemmx għalfejn jintuża konkos?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress illi dawn it-trejqiet isiru mid- dipartiment ta' l-agrikoltura, ikun aktar xieraq illi l-Onor.

Interpellant jindirizza mistoqsijiet fuq dan is-suġġett lill-ministru konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, jien napprezza t-tweġiba tal- Ministru pero' jirriżulta' li numru ta' ekoloġisti f'pajjiżna jilmentaw li l-konkos qed iħalli impatt negattiv fuq l-ambjent u għaldaqstant il- mistoqsija għamiltha fid-dawl ta' dawn l-ilmenti.

Nixtieq inkun naf jekk id-dipartiment ta' l-ambjent ivverifikax u analizzax dawn l-ilmenti u jekk għandux xi sistemi li jkunu aktar environmentally friendly.

MR SPEAKER: ll-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mill-verifiki li għamilt nifhem li hemm opinjonijiet differenti fuq dan is-suġġett.

Naturalment dawn tagħmilhom biex tgħin lill-bdiewa għax kieku jkollok il-kampanja mingħajr attivita' ta' biedja ġo fiha, probbabilment ma jkollokx bżonn tagħmel dawn it-tip ta' trejqiet.

L-Onor.

Interpellant irid japprezza - naf li għamel diversi mistoqsijiet dwar il-qasam agrikolu u dan ngħidu b'sens pożittiv - li trid tħares lejn dan is-suġġett fil-komplessita' tiegħu jiġifieri mhux mil-lat biss ambjentali, fejn ikun hemm min iwissik u jgħidlek biex il-kampanja ma tmisshiex, biex ma tagħmel l-ebda intervent fiha u tħalli l-pajsaġġ b'mod naturali u l-esiġenzi u l-ħteġijiet li jista' jkollok għall-bdiewa.

U allura trid issib xi forma ta' bilanċ li hu meħtieġ.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar xogħol li qed jagħmlu l-ħames periti impjegati part-time sabiex jitwettaq il-prinċipju ta' aċċessibilita' għal kulħadd, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

21766; u

Tagħrif dwar xogħlijiet li saru mid-dipartiment bini u tiswija ta' djar fi flats tal-gvern fil-Furjana, il-Belt, Ħamrun, Pieta' u Santa Venera, matul l-1999 u l-2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2001

IT-TIELET JUM STABBILIT (Kont.)

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

(Ikompli mit-2 ta' Diċembru, 2000)

THE CHAIRMAN: Il-Kumitat għandu quddiemu għad-diskussjoni l- kontinwazzjoni tad-dibattitu fuq ir-Riżoluzzjonijiet imressqa fis-seduta ta' dalgħodu mill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali u fuq l-emenda mressqa mill-Onor.

Karl Chircop għan-nom ta' l-Oppożizzjoni.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Sur President, kemm ili membru ta' din il-Kamra, f'dawn l-aħħar erba' snin dejjem użajt il-ħin allokat għalija fil-budget biex nieħu sehem waqt li jkunu qegħdin jiġu diskussi l-voti tal-ministeru għall-politika soċjali.

Dan għaliex bħala deputat li nirrappreżenta t- tieni distrett dejjem ħassejt l-importanza ta' dak kollu li jaqa' taħt dan il-ministeru għaliex nemmen li l-bżonnijiet tan-nies tan-naħa tiegħi jistgħu jintlaqgħu b'dak li joffri dan il-ministeru.

Kieku kelli nagħti tifsira b'kelma waħda għal dan il-budget ngħid li dan huwa budget li joffri mirage, joffri dehra b'oħra.

Qed ngħid hekk għaliex l-ewwel impressjoni tan-nies l-għada tal-budget kienet li din id-darba kellna budget bla tbatijiet ġodda, budget bla taxxi ġodda, budget li mhux se jkompli jisloħ but il-ħaddiem iżda meta wieħed jidħol fil-fond ta' dak kollu li jgħid jinduna li l-affarijiet ma tantx se jibqgħu sbieħ daqskemm wieħed jistenna.

Għalkemm il-bulk tat-toqol tat-taxxi l-poplu ħadhom is- sena l-oħra u se jkomp jġorr il-piż għas-snin li ġejjin, hemm iktar u iktar piżijiet u tagħbijiet ġodda għall-poplu li żgur irid iħosshom iktar ma jgħaddi ż-żmien.

Fid-diskors tal-budget ta' sentejn ilu l-Ministru Dalli - u nikkwota - kien qal:

"Jekk aktar 'il quddiem bil-miżuri kollha li semmejt il-mira ma tintlaħaqx allura jkollna nżidu t-taxxi ġodda biex nagħmlu tajjeb għad- differenza."

Hawn jidher ċar li sas-sena l-oħra din il-mira ma kenitx intlaħqet għax il- poplu tgħabba b'tgħabija sħiħa ta' piżijiet ġodda li żgur farrku ħafna familji.

Ta' min ifakkar ukoll fil-kampanja tal-GWU li pprovat tfakkar lill-gvern fil-piżijiet ġodda li tefa' fuq il-poplu u bdew iħallu effetti koroh fuq il- livell ta' l-għajxien tiegħu.

Imbagħad fi Frar ta' din is-sena l-Ministru Dalli f'konferenza li ta ppreżenta kalkolazzjoni dwar l-effetti li kien se jkollu l-budget fuq il-poplu.

Parti minn dan il-press handout kien jgħid hekk:

"The results show that the total effect of the budget measures should range between 52c per week at the lower end to Lm8.02 per week at the upper income group earning Lm11,000 per annum.

These results show the socially just distribution of the burden and belie the fortuitous assertions that the lower income bracket was hit harder than the higher income bracket."

Imbagħad fid-diskors ta' din is-sena qalilna:

"Qgħadna attenti ħafna li l-piż jinqasam fuq is-setturi tas-soċjeta' tagħna skond kemm dawn jifilħu biex ma noħolqux skwilibriju fit-tessut soċjali ta' pajjiżna."

Kieku dan huwa diskors sabiħ, iżda x'qed iħoss il-poplu?

Il-poplu qed jemmen dan li qed jingħad?

Possibli li tan-naħa l-oħra tant inqatgħu diġa' mill-poplu li qed jaħsbu li kulħadd komdu, kulħadd paxxut?

Hawnhekk nistidinhom biex jistaqsu lin-nies, jiltaqgħu man-nies, dawk li għandhom paga baxxa, dawk li għandhom paga medja u lill-pensjonanti u jaraw jekk ħassewx l-għafsa tat-taxxi ġodda mposti fuqhom is-sena l-oħra.

Jidher li tan-naħa l-oħra diġa' ngħalqu f'fosdqa u nsew li hemm barra hemm min għaddej minn żmenijiet diffiċli minħabba l-miżuri li ħadu s-sena l-oħra.

U huma baqgħu jinsistu li qagħdu attenti biex il-piżijiet jinqasmu skond kemm jiflaħ dak li jkun!

Għalhekk jidħollok id-dubju u s-suspetti fuq dak li jingħad u mbagħad isir min-naħa l-oħra.

Sur President, il-Malti jgħid "Ħu l-fama u mur orqod."

Dan il-qawl Malti ntuża ftit tal-ġranet ilu u se nfakkar hawnhekk fil-fama li ħadu tan-naħa l-oħra.

L-ikbar waħda hija l-wegħda tal-Lm100 miljun li kellhom jiġu minn Brussels l-għada li nerġgħu nirriattivaw l-applikazzjoni tagħna għas- sħubija sħiħa.

Infakkar imbagħad fiċ-ċaħda li damet għaddejja x-xhur, xi ħaġa li meta sabu ruħhom fil-gvern irrikonoxxewha.

Qed nirriferi hawnhekk għaċ-ċaħda li l-ħofra finanzjarja li sab il-gvern Laburista kienet ħrafa.

Naħseb li l-poplu jaf li tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern jafu jilagħbu bil-figuri, jafu jilgħabu bil-kliem skond kif u meta jaqblilhom u allura meta l-poplu jisma' b'ċerti dikjarazzjonijiet mill-ewwel jiżen dak li jkun sema' u jkun jaf x'hemm ippreparat għalih iktar 'il quddiem.

Xtaqt nibda nitkellem dwar l-oqsma tax-xogħol differenti, kif intlaqtu u kif se jkomplu jintlaqtu.

Il-ministru tal-finanzi qal li qed nerġgħu nniżżlu l-qgħad f'livelli dejjem iktar 'l isfel ftit għola mill-4% kif għedna li hija l-mira tagħna.

Ikun tajjeb li jsir sforz kollettiv biex ikollna inqas nies jirreġistraw għax-xogħol għaliex wara kollox ilkoll nirrikonoxxu li x-xogħol jagħti dinjita' lill-bniedem.

Pero' ma rridux nittrattaw lin-nies bħala numru u l- aqwa li nidhru li qed nilħqu l-għan tagħna li nnaqsu l-qgħad!

Irridu naraw li t-tnaqqis fin-numru ta' nies jirreġistraw ikun verament jirrifletti li għandna iktar nies jaħdmu u inqas nies mingħajr impjieg jidhru jew ma jidhrux fl-istatistika.

Dan qed ngħidu wkoll fid-dawl - kif aċċennajna għaliha jiena u sħabi meta ftit tal-ġranet ilu tkellimna waqt l-estimi tal- korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ - tal-kampanja organizzata li għaddejja għat-tqaċċit ta' persuni minn fuq ir-reġistru.

Nerġa' nsostni li aħna ta' l-oppożizzjoni naqblu li għandhom jinqatgħu l-abbużi; dan għednih kemm-il darba u nerġa' ngħidu biex ħadd ma jinterpretana b'mod differenti.

Dażgur li ma naqblux li jkollna min jirreġistra u jieħu r-relief imbagħad ikollu impjieg ieħor minn taħt!

Iżda rridu nammettu li l-qtugħ qed ikun bir-rank, bla ebda ċans li tipprova tiġġustifika l-każ tiegħek.

Pero' mhux kulħadd xorta għax imbagħad ikollna min jaħdem u jirreġistra u jew qatt ma ssirlu inspection jew jekk issirlu u jinqabad jaħdem ikollu xi qaddis lest biex jidħol għalih.

Nagħmel riferenza għar-rapport ta' ħidma ta' l-ETC ta' din is-sena u nitkellem dwar il-figuri ta' strike offs li jagħmlu l-ispetturi ta' l-ETC.

Se nsemmi l-figuri kif inhuma mniżżla minn Ottubru sa Settembru u naraw li bejn l-1995 u l-1996 inqatgħu 1,354, bejn l-1996 u l-1997 inqatgħu 1,216, bejn l-1997 u l-1998 inqatgħu 762, bejn l-1998 u l-1999 inqatgħu 713 u sa Settembru s-sena li għaddiet inqatgħu 1,554, li hija figura record.

Nerġa' ngħid, dawn huma figuri ta' l-ETC u kieku l-figura ta' 1,545 persuna maqtugħha minn fuq ir-reġistru kellna naqsmuhom fuq 12-il xahar, dan iffiser li nqatgħu medja ta' 128 persuna fix-xahar minn fuq ir-reġistru.

Jiena ma naħsibx li danhuwa l-mod kif innaqqsu n-numru ta' persuni li qegħdin ifittxu x-xogħol.

Fid-diskors tal-budget il-ministru qal ukoll:

"Fuq kollox aħna kommessi li nipprovdu x-xogħol."

U J'Alla jkun hekk għax jekk ikollna iktar xogħol ikollna inqas problemi għal kulħadd inkluż għalina li niltaqgħu mal-kostitwenza.

Kellna wkoll ftaħir dwar żieda fin-numru ta' mpjiegi u anke hawn nixtieq nagħmel ftit osservazzjonijiet dwar il-figuri li għandna fl-economic survey, iżda qabel xtaqt nagħmel domanda waħda.

Veru li l-ETC sabet li kellna ammonti ta' persuni b'mod partikolari fil-qasam tal-kostruzzjoni li wara li spiċċaw minn impjieg ma mlewx it-termination form u meta sabu mpjieg ieħor għamlu engagement form u allura ġew doppjament reġistrati bħala employees?

Imma nibda iss bil-qasam tal-manifattura.

Sur President, diġa' kellna min min-naħa tal-gvern jgħid li minkejja t- theddida tat-tneħħija tal-levies dan is-settur minflok ċkien kompla kiber iżda ħalli naraw eżattament x'ġara.

Nixtieq nibda bil-figuri ta' Settembru 2000 u nikkomparahom mal-figuri ta' l-aħħar ġimgħat tal-gvern Laburista ta' Settembru 1998 meta skond tan-naħa l-oħra dan il-pajjiż kien għaddej minn diżastru.

Nibda bil-manifattura ta' l-affarijiet ta' l-ikel.

Fi żmien gvern Laburista kien hemm 3,354 impjieg, f'Settembru li għadda kien hemm 3,210, tnaqqis ta' 144.

Fil-qasam tal-manifattura ta' żraben u ħwejjeġ, f'Settembru 1998 kien hemm 3,900 impjieg li sa Settembru li għadda niżlu għal 3,423, tnaqis ta' 477 impjieg.

Impjiegi fil-qasam ta' l-għamara f'Settembru 1998 kellna 2,570 u f'Settembru li għadda kellna 2,386, tnaqqis ta' 54 impjieg.

Fix-xogħol fuq il-ġilda, minn 267 impjieg niżlu għal 219 impjieg, tnaqqis ta' 48 impjieg.

Fix-xogħol fuq il-prodotti tal-lastiku minn 1,043 niżlu għal 976, tnaqqis ta' 67 impjieg.

Hemm tnaqqis kważi fl- oqsma kollha tal-manifattura ħlief fil-qasam tal-manifattura tal-makkinarju elettriku u aċċessorji oħra u dan kollu grazzi għal kumpannija waħda ST Microelectronics.

Minn dawn il-figuri li semmejt jidher ċar li għandna ħafna mpjiegi li għandhom il-mannara fuq rashom għaliex il-fatt li ma baqgħux jikbru jew għallinqas baqgħu stabbli, juri li hemm xi ħaġa sejra ħażina.

Jiena nasal għall-konklużjoni li r-raġuni prinċipali hija t-tneħħija mgħaġġla tal- levies u jekk lesti nissagrifikaw dawn l-oqsma kollha tal-qasam tal- manifattura biex forsi nissodisfaw waħda mir-rekwiżiti ta' Brussels - cioe' li nneħħu l-protezzjoni b'mod daqshekk mgħaġġel - irridu nkunu ppreparati nissostitwixxu dawn l-impjiegi b'impjiegi ġodda.

Nafu pero' li prospetti ta' investiment ġdid li joħolqu mpjiegi alternattivi ma tantx jidher li hemm fil-futur viċin u allura inutli noqogħdu nużaw kliem sabiħ u li jimpressjona; irridu naraw kemm lil min għandu l-ħobża tiegħu mdendla qegħdin nikkonvinċuh b'li ngħidu.

Mill-banda l-oħra meta nisma' lin-naħa tal-gvern jitkellmu dwar ħolqien ta' impjiegi ġodda, inħoss li jiena u forsi sħabi wkoll qegħdin ngħixu f'dinja oħra.

Jiena ta' kuljum niltaqa' ma' nies, kuljum jiġu għandi persuni jistaqsuni jekk nistax ngħinhom għal xi mpjieg.

Ta' spiss jiġu għandi persuni li jgħiduli li wara li jkunu ngħataw xi vakanza jew tnejn mill-uffiċċju ta' l-ETC li għandna f'Bormla, jgħidulhom li l-vakanza mtliet.

U allura ngħid: ''Possibbli li tan-naħa tal-gvern ma jafux x'qed jiġri barra mill-uffiċini tagħhom?

Ma jafux li hemm persuni tas-sengħa bi kwalifiki akkademiċi li qed jibku għal xi mpjieg?''

Jekk dawn il-fatti mhux qed jingħatalhom għax forsi hekk jaqbel, inħeġġiġhom jerġgħu jibdew jiltaqgħu man-nies fit-toroq u jisimgħu dawn l-ilmenti li semmejt.

Il-Ministru Dalli qalilna li n-numru ta' ħaddiema fis-settur pubbliku għadu ma niżilx kif kienu mmiraw u dan wara li fil-budget ta' sentejn ilu kien qalilna:

"Il-gvern huwa kommess lejn tkattir ta' impjiegi li verament jirrendu.

Se nibqgħu viġilanti dwar impjiegi ġodda mal-gvern."

Nafu pero' li dawn baqgħu jifqgħu lis-settur pubbliku b'iktar impjiegi ġodda.

Fil-fatt minn Jannar tas-sena l-oħra sa Ġunju li għadda - jiġifieri fuq perijodu ta' 18-il xahar - daħħlu 1,528 persuna f'impjieg ġdid mal- gvern, medja ta' 85 impjieg ġdid fix-xahar.

Jiena ngħid li minkejja dak li qed jingħad fil-budget in-numru ta' mpjegati taċ-ċivil se jkompli jikber u jinħeba wara l-ħolqien ta' korporazzjonijiet u awtoritajiet ġodda, u se jkompli jikber b'ingaġġ ta' persuni li ħafna minnhom l-uniċi kwalifiki li għandhom huwa l-kulur politiku tagħhom.

Sur Persident, il-bieraħ rajt rapport li ħareġ mill-ombudsman dwar il-mod kif intgħażlu xi part-time cleaners u loaders ma' l-Air Malta u xtaqt nikkwota parti waħda biss minn dak li kellu xi jgħid l-ombudsman dwar dawn l-għażliet.

Dan qal:

"In a nutshell, the ombudsman concluded that the process leading to the choice of part-time cleaners/loaders was short of transparency and attracted criticism."

Il-mod kif intgħażlu ma tantx kien trasparenti u naħseb li qed jiġri hekk f'ħafna oqsma għax ħafna nies qegħdin jintgħażlu skond il-kulur li jħaddnu mhux skond il-kapaċitajiet li jkollhom.

Ladarba qed nitkellem dwar l-impjiegi mal-gvern, xtaqt naċċenna għall- proġett ġdid tal-gvern imsejjaħ private/public partnership fil-budget fejn se jkollna ħaddiema tal-gvern li minkejja li jibqgħu fuq il-kotba tal-gvern ikunu mmexxija mill-privat.

Hawn jiġini f'moħħi l-proġett tal-ħaddiema tal- Kalaxlokk li kienu għaddew għal mal-kumpannija Novita' għax-xogħol fuq terminal 2 tal-freeport u nistaqsi jekk huwiex se jsir xi ħaġa fuq dan il- mudell.

Nistaqsi wkoll jekk hux se jkun hemm xi kondizzjonijiet li sal-lum gawdew il-ħaddiema tal-gvern li jridu jitnaqqru bħal, per eżempju , in-nofs ta' nhari fis-sajf.

Nistgħu nkunu nafu jekk fis-snin li ġejjin il-ħaddiema tal-gvern humiex se jispiċċaw jaħdmu ħinijiet itwal fis-sajf?

Meta nara dan jiena ngħid li l-gvern fl-istess ħin ma jemminx fil-kapaċitajiet tal- ħaddiema taċ-ċivil u biex insostni dan nixtieq nagħti eżempju li ġara f'Bormla.

Sur President, ftit tal-ġimgħat ilu beda t-twaqqigħ tal-ħajt li jdawwar il-baċir nru.

Kellna anke ministri tal-gvern li żaru din l-okkażjoni storika fejn grupp ta' ħaddiema tal-gvern flimkien ma' ħaddiema tat-tarzna għamlu biċċa xogħol tajb, xogħol bis-serjeta', xogħol bis-sengħa, xogħol li qabad ritmu tajjeb biex jitlesta u kulħadd stenna li sa din il-ġimgħa meta Bormla tkun qed tiċċelebra l-festa dan ix-xogħol ikun tlesta ikunu tneħħħew it-trabijiet u l-perikli iżda jidher li d-deċiżoni minn fuq kienet li l-kumplament tax-xogħol jitkompla mill-kuntrattur wara li toħroġ tender.

Din il-ġimgħa għamilt mistoqsija parlamentari lill-Ministru Zammit Dimech dwar dawn ix-xogħlijiet f'Bormla u huwa qalli:

"Ix-xogħol fuq il-bankina li se jsir mill-kuntrattur se jinbeda minn wara l-festa.

Ninsab informat li x-xogħol se jsir mill-kuntrattur għax għandu kontenut qawwi ta' provvista ta' materjal li jiġi prokurat mingħand il-kuntrattur.

Għal dan il-għan jitqies opportun li x-xogħol tal-bankina l-aħjar li jsir hija b'sejħa għall-offerti."

Illejla minn xit-3.00 p.m. 'l hemm għall-grazzja t'Alla ntbagħtu grupp ta' ħaddiema tal-gvern li qegħdin jaħdmu fuq il-bankina biex għall-festa jkollna dehra aħjar.

Jidher li x-xogħol se jitlesta pero' jiena ngħid li l- ħaddiema tal-gvern m'humiex se jkomplu l-bankina skond kif qal il-ministru għax se titkompla mill-kuntrattur.

Din hi l-fiduċja li għandna fil- ħaddiema tal-gvern wara li għamlu biċċa xogħol daqshekk tajba?

B'hekk irridu nistimulawhom lill-ħaddiema tal-gvern?

Xtaqt indur issa għall-qasam tat-tarznari.

Il-Ministru Dalli qalilna li ħafna jħossu li dan is-settur qed jixrob ħafna mir-riżorsi tagħna u jkompli:

"Wisq inqas għandu xi ħadd jippretendi li pajjiżna għandu jħarbat il- futur tiegħu u ta' wliedna għall-privileġġ li nibqgħu nissussidjaw it- tarznari għal dejjem."

Iż-żewġ naħat tal-Kamra ielna naqblu li għandna nagħmlu t-tarznari tagħna iktar kompetittivi u iktar vijabbli biex innaqqsu s-sussidju iżda ma nħossx li m'għandiex nimpenjaw ruħna biex lit-tarznari tagħna ngħinuhom isibu xogħol.

Wara kollox huwa dover tagħna li lit-tarznari nsibulhom xogħlijiet ġodda biex il-ħaddiema jkollhom xogħol garantit.

X'se jsir mill-ħaddiema tax-shipbuilding meta x-xogħol fuq il-vapuri tal-Gozo Channel ikunu tlestew?

X'se tkun il-pożizzjoni tal-gvern meta jiġi ordnat minn Brussels biex ineħħi s-sussidji lit-tarznari?

Dawn huma mistoqsijiet li niltaqgħu magħhom kuljum u li jeħtiġilhom tweġiba biex il-ħaddiema tat-tarznari jserrħu rashom wara dak li kellu jgħid dwarhom il-Ministru Dalli fil- budget.

Fil-ftit minuti li baqagħli xtaqt nitkellem dwar il-part-time work, Sur President.

Fid-diskors tal-budget ntqal:

"Fil-fatt qed ninnotaw li parti kbira taż-żieda fil-ħaddiema part-time hija dik ta' nisa miżżewġa li allura qed jirrikonċiljaw ir- responsabbilitajiet tal-familja max-xogħol.''

Sur President, għalija dan l-istat ta' fatt m'hu xejn ħlief konferma ta' dak li ilna ngħidu aħna tal-Partit Laburista kif ukoll il-GWU li bit-taxxi l-ġodda li daħħal il-gvern Nazzjonalista fl-aħħar snin ħafna familji qegħdin ibatu.

Għandna familji li sa ftit tas-snin ilu kienu jgħadduha tajjeb bil-paga tar-raġel biss imma llum jridu jaħdmu t-tnejn.

Iżda l- gvern qed jaħrab mir-realta' tal-fatti, il-gvern qed jiċħad li qed ibażwar lill-familji tagħna.

Kieku kellna nagħmlu stħarriġ u nistaqsu għaliex ħafna nisa, b'mod partikolari dawk miżżewġa, qegħdin joħorġu jaħdmu part- time, nemmen li l-maġġornaza assoluta tagħhom jgħidu li qegħdin joħorġu jaħdmu biex jgħinu liż-żwieġhom fil-piżijiet u tbatijiet ġodda li tefagħhom fihom il-gvern Nazzjonalista bil-miżuri li ħa fl-aħħar żewġ budgets u mhux biex jagħmlu l-air conditioning fid-dar.

Biex nikonkludi nixtieq ngħid li għalija dan huwa budget li mill-faċċata jidher li huwa budget ħanin, budget mingħajr piżijiet ġodda u budget li mhux se jerġa' jidħol fil-but tal-ħaddiem iżda bħall-maġġoranza tal-poplu konvint li kif dejjem għamel gvern Nazzjonalista - li ma qagħadx jistenna xi budget biex jimponi ċerti miżuri iżda daħħalhom matul is-sena - malli nibdew deħlin fis-sena 2001 nibdew naraw li kellna ħafna piżijiet moħbija wara ħafna kliem sabiħ.

Għalhekk l-appell aħħari tiegħi huwa biex il-gvern jisma' d-dwejjaq li hawn bħalissa madwar il-pajjiż.

U jekk il-ministri tal- gvern tant huma mħabbtin li nqatgħu minn man-nies allura huwa d-dover tal- backbenchers li żgur għadhom jiltaqgħu mal-kostitwenti tagħhom li jgħidulhom x'qed iħoss il-poplu, jgħidulhom jekk il-poplu huwiex għaddej tajjeb bil-pagi u jekk huwiex ibati.

Jekk naslu għal dan il-gvern għandu jinduna li bil-piżijiet li għamel il-poplu tagħna qed ibati ħafna iktar milli kien ibati fi żmenijiet imgħoddija.

Grazzi, Sur President.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, fil-fehma tiegħi, din il-fażi tad-diskussjonijiet tagħna dwar l-estimi finanzjarji għas-sena 2001 hija fost l-iktar importanti għaliex inutli niġu hawnhekk nitkellmu fuq il-GDP, kemm kibret l-ekonomija u nfajru ċ-ċifri - u kellna ħafna li b'wiċċhom minn quddiem sa dalgħodu stess qalu li se jkomplu jiftaħru biċ-ċifri u bil- figuri minkejja li n-nies la huma ċifri u lanqas huma figuri u la jieklu ċifri u lanqas figuri imma jgħixu r-realtajiet ta' l-affarijiet .....

Għalija din il-fażi tad-diskussjonijiet hija proprju l-progress in real terms ta' pajjiżna, tal-poplu tagħna.

Għaliex mhux imbilli fuq il-karta jkollok li kabbart meta mbagħad dan it-tkabbir ma tafx jekk wasalx għand il- poplu u anke kieku aħna qed naqblu li veru sar it-tkabbir li qed jiġi professat min-naħa tal-gvern, ukoll ikollna l-mistoqsija jekk dan it- tkabbir ekonomiku wasalx għand il-poplu.

Għaliex imbagħad huwa fil-mod kif tqassam il-ġid li inti tkun verament taf jekk intix qed tilħaq l-għan tiegħek li twettaq il-ġustizzja soċjali fil-prattika.

Fuq dan suppost naqblu ż-żewġ naħat tal-Kamra għaliex fid-debate tas-sena li għaddiet il- Ministru Gonzi - hawn se nikkwota mit-transcript - kien qal:

"Wasalna fl-għeluq ta' dan id-dibattitu ta' ministeru li jiena nikkonsidrah bħala wieħed mill-ministeri li jirrappreżenta l-fus kollu li fuqu u madwaru ddur il-politika f'pajjiżna tal-gvern."

M'għandix dubju li dan id-diskors naqblu fuqu t-tnejn għaliex ma naħsibx li kieku l-Ministru Gonzi se joqgħod jagħmel dawn it-tip ta' statements, u s- sena ta' qabel kliem simili kellu xi jgħid ukoll.

Jiena ma nixtieqx nitkellem biċ-ċifri u bil-figuri biss għax għalkemm dawn huma importanti, u sħabi bir-raġun kollu għamlu ħafna mistoqsijiet dwar l-interpretazzjoni ta' dawn iċ-ċifri u l-figuri - għaliex spiċċajna b'gvern taċ-ċifri u l-figuri - pero' nixtieq nisma' x'social impact assessments għamel dan il-gvern biex wasal għal dan il-budget.

X'social impact assessments għamel biex jara kif dan il-budget, il-budget tas-sena l-oħra u l-budget tas-sena 1999 laqtu lill-gruppi l-iktar vulnerabbli f'pajjiżna, dawk li jgħixu bil-paga minima, dawk li jgħixu bil-pensjoni, dawk li jgħixu bil-benefiċċji soċjali u dawk li nsejħulhom tal-klassi medja li s-sena li għaddiet kellhom għafsa kbira fuqhom bil-miżuri li ddaħħlu?

Nixtieq li fil-winding up nisma' x'tip ta' social impact assessments saru biex wasalna għal dan it-tip ta' budget għaliex meta s-sena li għaddiet staqsejna din il-mistoqsija qalulna li sar u wara ma nafx kemm-il ġimgħa tfaċċa l-Ministru Dalli bil-laptop quddiemu, għamel preżentazzjoni teknika u qal li wasal ....

Sieħbi l-Onor.

Chris Agius għadu kif għamel riferenza għal dak li kien qal il-ministru fil-press conference li kien ta dak inhar.

Li mbagħad skantani u ċċassani wara li ħareġ in-national programme for the adoption of the acquis huwa dak li qed jingħad f'paġna 104.

Dan il- paragrafu jgħid:

"The COS is co-ordinating an inter-departmental working group on income, poverty and social exclusion.

This working group is reviewing the work that has been carried out elsewhere in this area as well as an evaluation of the available data sources for similar work in Malta.".

Dan x'ifisser?

Dan ifisser li sal-lum lanqas għandna national social statistics u dan id-dokument tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra f'Settembru li għadda.

Imma dan hu li jfisser biex is-COS għadha tikoordina inter- departmental working group biex tagħmel review ta' x'għamel ħaddieħor f'dan il-qasam u mbagħad tagħmel evalwazzjoni tad-data sources li għandna biex dan ix-xogħol isir f'Malta.

Mela s-sena li għaddiet kienet daħka fil-wiċċ li l-ministru tal-finanzi jasal għal ċerti konklużjonijiet u jgħid lill- press li dan kien is-social impact assessment.

Daqskemm ftaħar li l-miżuri li ddaħħlu s-sena li għaddiet jiflaħhom kulħadd għax qagħdu attenti li ma jkissrux it-tessut soċjali eċċ!

Mela din kienet farsa u daħka fil-wiċċ!

Minn fejn ġabu dan jekk lanqas għandna r-research kollu biex nistabbilixxu l-istatistika ħalli naslu għall-income, għall-poverty u social exclusion f'dan il-pajjiż?

Basta nħarsu lejn l-Unjoni Ewropea!

Xi ħadd jista' jgħidli x'inhi l-poverty line tagħna bħala Maltin?

Ħadd ma jaf, u sakemm ma narawx in-nies jittallbu fit-toroq ngħidu li m'għandniex faqar imma mbagħad tidħol fid-djar ta' uħud min-nies u tinduna f'liema miżerja qegħdin jgħixu.

Għalhekk nixtieq nisma' b'liema mod ġew evalwati l-effetti u l- impatti taż-żewġ budgets li għaddew tal-gvern Nazzjonalista partikolarment l-budget għas-sena 2000 fejn għall-ewwel darba ġiet magħfusa wkoll il- klassi medja.

Nixtieq nisma' wkoll imbagħd fuq il-bażi ta' l-impatti ta' dawn iż-żewġ budgets li għaddew kif waslu għall-budget tal-lum.

Sur President, għalija dan huwa budget li minkejja l-mirage li semma sieħbi l-Onor.

Chris Agius reġa' kkonferma kemm dan il-gvern kull darba jagħżel it-triq il-faċli.

Dan il-gvern kull darba jdur l-ewwel għal min għandu kollox iddikjarat, għal min għandu kollox iswed fuq l-abjad, għal min m'hemmx problemi biex tiġri warajh u tippersegwitah ħalli jipprova jsewwi l-ħsara li għamel matul is-snin li għamel fil-gvern qabel l-1996.

Naturalment lill-Ministru tal-Finanzi ninżagħlu l-kappell għaliex ħareġ ta' mustaċċun biex jagħmel budget qisu kien xi aġenzija tar-reklamar qed jibni xi kampanja ta' pubbliċita' għax dak hu t-tip ta' budget li dan il-gvern ippreżentalna.

Pero' din nifhmuha għax dawn il-gimmicks issa drajnihom u l- poplu drahom ukoll minkejja li qisu ċċassa għal 24 siegħa jew 48 siegħa sakemm beda jipprova jifhem il-95 faċċata ta' diskors li għamlilna.

Fil- fatt għamilna iktar minn sagħtejn u nofs nisimgħuh u t-target kien li jinħoloq il-feel good factor ħalli dak li jkun jaljena ftit rasu, ma joqgħodx iqis ċerti affarijiet, ikollna ftit kummerċ ħalli l-kummerċ li suppost tgħidx kemm irranka jipprova jirranka għal ftit jiem u mbagħad wara l-Milied ikunu jistgħu jgħidu li kellna record fl-infiq u fil-kummerċ!

Din qisha l-istorja ta' l-Lm10 tal-ħobż tas-sena l-oħra.

Niftakar li meta din in-naħa tal-Kamra kkritikajna bir-raġun kollu - u din nibqgħu nikkritikawha - it-tneħħija tas-sussidju fuq il-ħobż li jolqot lil kulħadd u jolqot l-iktar lil t'isfel u tan-nofs partikolarment dawk il- gruppi vulnerabbli fil-pajiż bħall-familji li għadhom qegħdin irabbu, il- Viċi Prim Ministru qalilna: ''Lin-nies tajnihom Lm10''.

Dażgur kienet tajba din!

Nagħtu Lm10 għal kull persuna d-dar lejliet il-Milied biex ikollhom ftit mhux ħażin fil-but u jiġġeneraw ftit kummerċ!

Issa ħalliha li kien hemm uħud li minkejja li nefqu l-Lm10 ta' kull persuna fil-familja mbagħad damu xi sitt xhur jew tmienja jiġru biex jieħdu l-Lm10 li suppost kellhom jieħdu fil-bidu tas-sena!

Sur President, il-poplu tagħna ma eleġġiex gvern biex jagħmilha ta' aġenzija tar-reklamar u bħalma għamel din is-sena jiġi jippreżenta kampanja ta' pubbliċita' biex mingħalih jgħatti x-xemx bl-għarbiel.

Il-poplu jeleġġi gvern biex imexxih fid-direzzjoni - u qed ngħid hawnhekk fil-veru sens tal-kelma mhux id-direzzjoni li jużaw fil-jargon elettorali tal-Partit Nazzjonalista - li twasslu għall-progress veru mhux il-progress taċ-ċifri u l-figuri fuq il-karti.

Il-poplu jeleġġi gvern biex jgħidlu l-verita', jgħidlu fejn qiegħed u x'inhi r-realta' li qed jgħix.

Kieku veru għandna gvern serju ma kien jiġi jiftaħar kemm kibret l-ekonomija kellna u x'targets għandna.

Il-gvern Nazzjonalista jmissu ġie jispjega lill-poplu x'ifisser tkabbir ekonomiku mhux noqogħdu ngħidu li kellna tkabbir ekonomiku tajjeb u noqogħdu nagħtu l-persentaġġi u r-rati.

Irridu nispjegaw lill-poplu - jew forsi l-gvern irid jibda jifhem hu l-ewwel - li meta tirreġistra tkabbir ekonomiku fuq il-karta, ma jfissirx li għandek xi garanzija li dak it-tkabbir se jiġi trasmess għand il-poplu għax it-tkabbir ekonomiku tista' tagħmlu fabbrika waħda kif fil-fatt ġara.

Nistgħu nieħdu, per eżempju, l-ST Microelectronics li veru daħħlet ftit nies, u allura t-tkabbir ekonomiku ta' l-ST Microelectronics ġie trasmess fi ftit xogħol għall-ħaddiema Maltin imma tajjeb nifhmu li t-tkabbir ekonomiku jista' jkun ukoll fejn fabbrika tkabbar il-kapaċita' produttiva tagħha għaliex iġġib makni b'teknoloġija moderna.

Allura żżid il- produzzjoni tagħha, issir iktar kompetittiva u ġġib iktar xogħol imma tista' wkoll tkeċċi lin-nies għaliex tnaqqas il-workforce.

Jista' jkollok kumpannija fejn it-tkabbir tagħha jmur kollu fi profitti u dividends, jew ikollok kumpannija barranija li l-profitti tkaxkarhom barra l-pajjiż.

Jista' xi ħadd jispjegali kif dan it-tkabbir ekonomiku li jkun reġistrat fuq il-karti jkun għadda għand il-poplu tagħna?

Kif ikun tqassam dan il- ġid in real terms f'idejn il-poplu tagħna, f'idejn il-vunerabbli tal- pajjiż, f'idejn l-anzjani tal-pajjiż u l-familji li qegħdin irabbu?

Jista' xi ħadd min-naħa l-oħra jispjegali x'interpretazzjoni qed jagħtu ta' dawn il-figuri u ċifri li pprovaw ibellgħu lill-poplu?

Qisu bl-istatistika n- nies se tiekol!

Iċ-ċifri u l-istatistika jridu jiġu analizzati u naraw x'inhuma l-indikaturi; fuq l-indikaturi mbagħad inkunu nafu fejn sejrin.

Din hija s-serjeta'.

Fil-fehma tiegħi dan huwa budget ta' kontradizzjonijiet kbar għaliex iktar ma taqra u tifli x'hemm fih iktar ssib.

Jiena ngħid li mhux żewġ seduti biss għandna bżonn biex niddiskutu l-estimi tal-politika soċjali iżda ġimgħa pero' l-ħin li għandna huwa limitat.

Dan huwa budget li jipprofessa kontroll fuq in-nefqa tal-gvern imma bl-istess mod imbagħad jipprofessa nefqa ta' Lm10 miljun biex ikompli jadotta l-acquis communautaire.

Din hija t-top priority ta' l-agenda tal-gvern Nazzjonalista u jiġi jitmejjel kemm piżijiet f'daqqa ta' l-acquis se jagħfsu fuq in-nies.

Mela nipprofessaw kontroll fuq in-nefqa tal-gvern u filwaqt li s-sena l-oħra neħħejna n-Lm0.5 miljun f'sussidji fuq il-ħobż din is-sena qed nipprovdu Lm10 miljun biex nadottaw l-acquis u ma jimpurtax kemm se ngħaffġu fuq in-nies.

Dan il-budget imbagħad jipprova jindirrizza l-underemployment mal-gvern u f'paġna 68 hemm riferenza ċara fejn jingħad li se jinħoloq il- private/public partnership li għamel riferenza għaliha sieħbi l-Onor.

Chris Agius.

Iżda mbagħad sa din il-ġimgħa stess Allajbierek naraw l-avviż li se jidħlu skrivani mal-gvern!

Dan x'ġenn hu?

Sieħbi l-Onor.

Chris Agius kkwota x'qal sentejn ilu l-ministru tal-finanzi fuq il-kwestjoni ta' l-over employment li hemm fil-gvern u fuq il-bżonn li dawn il-ħaddiema jiġu deployed u issa ġejna bil-proposta tal-private/public partnerships imma fl- istess waqt niftħu l-bibien ħalli ndaħħlu l-iskrivani!

Nafu li madwar 15- il ġurnata ilu kellna r-rapport ta' ħidma ta' l-ETC u smajna bid-Lm900,0000 li se jintnefqu għat-taħriġ.

Jiena ngħid j'Alla jkollna iktar minn Lm900,000 biex inħarġu u nagħmlu retraining tal-ħaddiema tagħna u j'Alla nagħmlu wkoll retraining għan-nisa imma possibbli m'għandniex focus wieħed biex nagħmlu retraining tal-ħaddiema tal-gvern li huma underemployed?

Jiena persuna li ġejja mill-public service u naf kemm għandna ħaddiema li qegħdin fl-industrial grades imma tant ilhom hemm li ċertu xogħol klerikali u amministrattiv drawh bl-amment u ħafna drabi jispiċċaw jagħmluh imma jibqgħu fl-industrial grade.

Allura bi ftit taħriġ dawn nistgħu nagħtuhom responsabbiltajiet amministrattivi u forsi oħrajn li għandhom background akkademiku jidħlu fi gradi oħra u jagħmlu xogħol ieħor.

Għaliex dan x'deployment hu?

Jew bħas-soltu qed nipprovaw insibu l-ventilatur biex naraw kif neħilsu minn skoss nies?

Dan x'taħwid hu?

Kontradizzjoni waħda wara l-oħra.

U dan mhux aħna tal-Labour Party biss qed ngħiduh.

Sur President, ġie f'idejja l-management journal ta' Ottubru 2000 tal- Malta institute of management u l-president, Abela Fitzpatrick, qed jgħid l- istess diskors fuq il-ħaddiema tal-gvern u l-bżonn ta' retraining.

F'interview li saritlu fl-14 ta' Settembru 2000 dan qed jgħid hekk:

"Mr Abela Fitzpatrick insists there is also a need to downsize the public service and parastatal companies through a properly planned programme over a period of say three years.

The workforce should be retrained."

Nerġa' ngħid, dan mhux il-Labour Party qed jgħidu!

Mr. Abela Fitzpatrick lanqas nafu minn Adam, jiġifieri ma naf xejn dwaru u żgur m'huwiex influwenzat mil-Labour Party apparti l-fatt li ċerti tradizzjonijiet fosi għadhom dominanti f'dan il-pajjiż pero' naħseb li huwa bniedem integru għax fejn kellu jfaħħar faħħar u fejn kellu jmaqdar, jikkritika u jkun kostruttiv għamilha wkoll.

Imma dawn lanqas min-nies li m'għandhom x'jaqsmu xejn mal-Labour Party ma jisimgħu, lanqas minn akkolti tal-Partit Nazzjonalista ma jimsimgħu!

Imma dak ventilatur tajjeb tal-private/public partnership biex ikunu jistgħu jaqbdu gozz ħaddiema u ngħidulhom: ''Intom hemmhekk''.

Din hija kontradizzjoni oħra; nipprofessaw taħriġ għall- ħaddiema biex isiru employable mbagħad ma nafux x'se jiġri minnhom?

Hemm xogħol?

Fejn hu l-investiment?

Dakinhar tal-budget fuq programm ta' NET Television, is-Sur Mallia Milanes ta' l-employers' association faħħar il-budget imma qal ċar u tond li kien jippretendi li jkun hemm indirrizz aħjar lejn il-kwestjoni ta' l- investiment.

Għaliex mhux talli m'hemmx indirrizz partikolari f'dak li għandna quddiemna talli l-NPAA twiegħed li sa l-aħħar ta' din is-sena kellha tgħaddi l-liġi għall-promozzjoni ta' l-industrija imma sa erbat ijiem ilu lanqas l-abbozz ma kien għadu tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra!

Mela x'kontradizzjoni hi din?

Mhux pari passu rridu nimxu?

Irid isir xogħol intensiv biex Malta terġa' tiġi attraenti għall-investitur barrani ħalli jġib investiment produttiv u jinħoloq ix-xogħol.

Huwa tajjeb li qiegħda ssir għafsa kbira fuq it-taħriġ għaliex hekk għandu jkun - biex ma nispiċċawx fil-winding-up ikollna ħafna taqlib ta' diskors u jkun hemm min jgħid li aħna ma naqblux mat-taħriġ u r-retraining tal-ħaddiema għaliex fuq żdin żgur m'hemmx diverġenza - imma t-taħriġ ma jridx isir meta għandna problemi kkankrati.

Qed ngħidu li fir-reġistru għandna ħaddiema lliterati u bla sengħa u huwa tajjeb li qed nivvotaw it- taħriġ għalihom imma dan huwa taħriġ short-term u kemm jista' jkun malajr.

Iżda għal dawn iż-żgħażagħ li telgħin għadna nkaxkru saqajna.

Il-bieraħ il-ministru ta' l-edukazzjoni beda jiġġustifika l-kwestjoni tal-vocational institute li għadu biss firma fuq il-karta f'Awissu li għadda u qal: ''Jiena stajt għaġġilt u nagħmel xi ħaġa ta' kafkaf!''

Mela ilhom 12-il sena fil-gvern u seta' jgħaġġel!

Mela qed inwelldu l-iljunfanti!

Imbagħad dwar l-istitut Mikel'Anġ Sapiano ta' Raħal Ġdid joħorġu l-applikazzjonijiet għall-korsijiet tat-teknoloġija ta' l-informatika, japplikaw 66 u jidħlu 25.

U din m'hijiex xi ħaġa li qed nivvintaha jien imma qiegħda fil- mistoqsija parlamentari 20616.

Qalilna li m'hemmx spazju u m'hemmx għalliema.

Aħna rridu ndaħħku?

Ma nafux nagħmlu pjan ħolistiku li jimxi in tandem fl-affarijiet?

Nikkuraw biss irridu?

Irridu naħsbu għat-tul għax se nibqgħu għexieren ta' snin dejjem niġu hawnhekk ngħidu li għandna ċerti problemi.

Ejjew nibdew nittekiljaw il-problemi mir-roots tagħhom u nkunu serji mhux ngħidu l-kontradizzjonijiet waħda wara l-oħra.

Kontradizzjoni oħra grassa hija l-kwestjoni tat-trigger factors tal- pensjonijiet.

F'paġna 70 tal-budget għandna eloġju sabiħ tal-Ministru Dalli fejn ġabilna qalbna perżuta fuq il-kwestoni ta' kif il-pensjonijiet ta' ex-ħaddiema tal-gvern, tal-korporazzjonijiet u anke dawk fis-settur privat li huma allaċċjati mas-salary grade ta' l-iscales tal-gvern huma allaċati mas-salarji kurrenti u kemm dawn se jifqgħu l-kaxxa ta' Malta.

Imma mbagħad nagħmlu collective agreement fejn il-konċertina bejn il- ħaddiem ta' fuq u l-ħaddiem t' isfel niftħuha beraħ.

Mela f'paġna 70 tal- budget qegħdin nipprovaw niġġustifikaw għaliex għat-tieni sena qegħdin ngħidu dawn it-trigger factors għandhom itiru għax qal li mhux sew li ħafna flus imorru għand il-ftit ....

Aħna naqblu ma' dan għaliex din hija inġustizzja soċjali.

Lanqas li konna pajjiż sinjurun għaliex it-tqassim tal-ġid irid ikun ekwu.

Imma mbagħad mhux b'id waħda ngħidu dan u bl-oħra niftħu l-konċertina beraħ ħalli li ta' fuq nagħtuh żieda b'rata ta' 27% u lil ta' isfel nagħtuh 6%!

Bħallikieku mhux kulħadd irid iqum għax-xogħol, mhux kulħadd irid jerfa' l-piż tax-xogħol u s-sagrifiċċji u s-sofferenzi li jagħtik ix-xogħol?!

Dawn huma kontradizzjonijiet koroh wisq.

Kif diġa' għedt, Sur President, aħna ma naqblux li jkun hemm distribuzzjoni inekwa b'dan il-mod fejn il-ħafna jmur għand il-ftit għaliex aħna bis-serjeta' nemmnu fil-ġustizzja soċjali.

Pero' l-anomaliji fil- pensjonijiet m'hijiex marbuta ma' dan biss u għalhekk hemm bżonn li dawn l- anomaliji nindagawhom għaliex meta hemm l-anomaliji hemm l-inġustizzja u jekk verament nemmnu u nipprofessaw il-ġustizzja soċjali rridu nanalizzaw u niflu tajjeb ħalli naqtgħuhom.

Min-naħa l-oħra, li tgħid li se teqred il- prinċipju tat-trigger factor għaliex il-ħafna li qed imur għand il-ftit ......

Jiena ngħidlek eqred dik tal-ħafna għand il-ftit għaliex dik hija inġustizzja pero' t-trigger factor għandu effett soċjali kbir, huwa parti mill-kunċett ta' l-inklużjoni soċjali.

Din xi tfisser?

Jekk il-pensjonijiet ma jibqgħux allaċċjati mal-paga kurrenti, ifisser li jiena nispiċċa b'"x" pensjoni u nibqa' marbuta biha u nista' nieqaf ngħix għaliex għada ma jistgħux jitwieldu bżonnijiet oħra, ħames snin oħra ma jistgħux jitwieldu bżonnijiet oħra!

Dan x'sens jagħmel?

Jiddispjaċini ngħidha imma hawnhekk erġajna qegħdin ngħattu x-xemx bl- għarbiel; qegħdin inġibu lil kulħadd qalbu perżuta biex ngħattu prinċipju fundamentali tal-ġustizzja soċjali u nwaddbu lill-anzjani tagħna bil-mod il- mod fix-xifer għall-esklużjoni soċjali.

Aħna hekk irridu mmexxu, kulħadd jiftaħar u jitgħajjar kemm hu champion tal-ġustizzja soċjali u mbagħad inħallu dawn il-ħniżrijiet iseħħu bil-mod il-mod?

Din hija t-tieni sena li ssemmiet imma din id-darba saret iktar elaborata biex taparsi ''Ara kemm għandna raġun nitkellmu fuqha!''.

Ejjew ngħidu kollox jekk irridu nkunu serji, għandna nkunu kurraġġużi u ngħidu li illi l-ħafna jmur għand il-ftit irid jisiċċa imma t-trigger factor bħala prinċipju ma jistax jieqaf jekk ma rridux li l-anzjani tagħna nwaddbuhom fit-trappola tal-faqar li tkellem fuqha l-Onor.

Jason Azzopardi li veru ma kienx jaf x'inhu jgħid bir-rispett kollu lejh dalgħodu x'ħin qal li din l-ETC qed tindirrizzaha.

U jekk ikolli l-ħin ngħidlu min qed jindirrizzaha t-trappola tal-faqar f'dan il- pajjiż.

Kontradizzjoni grassa oħra hija fejn nipprofessaw li rridu turiżmu aħjar imbagħad Alla jbierek l-impenn fuq ħaġa bażika bħalma huma t-toroq - għaliex kulħadd isiefer u l-ewwel ħaġa li tolqotna l-aktar huma it-toroq .....

Dan x'ġenn hu!

F'paġna 51 tad-diskors tal-budget il-Ministru Dalli qalilna ċar daqs il-kristall li se jkollna tassazzjoni mill-inqas imma mbagħad f'paġna oħra nsibu li se jkollna żieda ta' Lm55 miljun f'taxxi.

Lil min qed nipprovaw inbellgħu r-ross bil-labra?

Għaliex anke t-tfal iż- żgħar kapaċi jagħmluhom dawn id-deductions sempliċi.

Qegħdin ngħidu li se jkollna Lm10 miljun żieda mill-VAT, se jkollna Lm22 miljun żieda mill- income tax u se jkollna Lm9 miljun żieda mill-bolla li b'kollox jagħmlu Lm41 miljun.

Kif diġa' għedt pero' hemm commitment ta' Lm55 miljun.

Allura dawn l-Lm14-il miljun minn fejn ġejjin?

Forsi se nerġgħu napplikaw is-soltu prattika tal-gvern Nazzjonalista li l-budget jiġi s-sena kollha, qatt ma nkunu nafu x'se niffaċċjaw?

Nisbħu filgħodu u nsibu li telaq is- sussidju tat-trasport!

Għaliex ma jiġux up-front u jiffaċċjaw lin-nies mhux dan il-ħabi kollu?

Se tibqgħu bl-istess marda li kellkom qabel l- 1996, twaddbu l-affarijiet taħt it-tapit?

Kunu kuraġġużi u kunu rġiel u nisa u ejjew affrontaw l-affarijiet fid-deher.

Kontradizzjoni oħra kbira, Sur President, hija fejn qegħdin jipprofessaw li se joħolqu l-inċentiv u l-ispazju għan-negozjant iż-żgħar imbagħad Alla jbierek jintaxxaw l-investiment kollettiv.

U dak li jinvesti waħdu għax kbir, jiflaħ u spallejh wesgħin, jibqa' għaddej.

Imbagħad jiġi l-Ministru Dalli u jgħidilna li kulħadd jiflaħ daqskemm kapaċi jġorr għax dan huwa budget li jirrifletti l-ġustizzja soċjali.

Dawn huma affarijiet tad-daħk.

Jiena ma nafx fejn tgħallmuhom dawn il-konċetti u din il-filosofija.

Qegħdin jipprofessaw ukoll li se jnaqqsu d-djun imma mbagħad f'paġna 65 jgħidulna li l-interessi fuq id-dejn se jogħla għaliex ovvjament l- interessi jiġu compounded u nibqgħu sejrin hekk.

Imma allura aħna m'aħniex kapaċi ngħidu s-sitwazzjoni reali tal-pajjiż?

Għandna gvern li qisu aġenzija tar-reklamar, jiġi jippreżentalna qisu kampanja ta' pubbliċita' biex ibigħ xi prodott!

Din x'serjeta' hi!

Fil-budget tissemma wkoll il-liberalizzazzjoni u jgħidu kemm din hija tajba imma mbagħad b'vuċi oħra joħloq il-monopolji bħalma għamel fil-banek.

U tant ħoloq monopolji li kellu jbaxxi rasu għat-taħwida li għamel fuq tal- fringe benefits u jikkonċedi li talbuh.

Imm mhux hekk biss.

Il-bużżillis huwa li ħoloq diskriminazzjoni bejn ħaddiem u ħaddiem għaliex lill-ħaddiema tal-banek li għandhom house loans sa Lm15,000 - allura dawn ħadu l-loan bit- 3% minflok bit-8% u fuq Lm15,000 ffrankaw Lm700 - kkonċedihomlhom imma lill-ħaddiema l-oħra - mhux qed ngħid għal dawk li għandhom karozzi ta' Lm30,0000 jew dawk li għandhom xi insurance li tkopri kollox u kullimkien, l-art u l-baħar - li jużaw il-lifetime savings biex jinvestu f'dar għall- familja u fl-edukazzjoni ta' uliedhom, dawk le!

Min jiflaħ ħa jagħti għaliex hekk għandu jkun u rrid nagħmilha ċara li aħna m'aħniex naqbżu għal dawn in-nies imma qed naqbżu għal dawk li jaħdmu u jgħixu bil-qies biex ikunu jistgħu jagħmlu l-bażiku għalihom u għall-familja tagħhom.

Mela tal- banek ikkonċedielhom Lm700 u j'Alla ġid imma allura l-ħaddiema l-oħra huma s-suwed tal-pajjiż?

Dawk jibqgħu bi Lm300 biss?

Dan x'ġenn hu!

Illum il- gvern tant għandu monopolji u tant hu mgħallaq bil-banek li jkollu jbaxxi rasu.

Naturalment ma' l-HSBC ma jistax jidher ikrah u ma jistax jidher li qed joħloq xi instabilita' industrijali u l-BOV irid ibiegħu.

Jiġifieri jekk jinqalagħlu l-inkwiet il-BOV forsi l-istrategic partner li qal li għandu ma jiġix.

Imma mbagħad ma jimpurtax li noħolqu l-anomaliji u d- diskriminazzjoni bejn il-ħaddiema.

Dan il-gvern dejjem iħares barra minn xtutna u jagħmel tajjeb imma mhux jilbes il-libsa li tiġi 'l ħaddieħor, l- aħjar li jaddattaha għalina.

Jekk inħarsu lejn l-Amerika, per eżempju, din anke tiġġieled mal-Microsoft, kumpannija globalizzata bħal dik!

Tgħid kbira l-Microsoft!

Imma aħna daqqa ngħidu liberalizzazzjoni mbagħad indawru daharna u ngħidu monopolju.

Sur President, dan huwa budget li fil-veru sens tal-kelma ħoloq firda soċjali, qed ikompli jkisser it-tessut soċjali u se joħloq instabilita' industrijali fil-pajjiż.

Min-naħa l-oħra jgħidulna: ''Għidulna ridtux tiffirmaw l-agreement ma' tal-gvern''?, u jiena ngħidilhom: ''Mela l- affarijiet hekk isiru?''

Inti ma tridx taħseb f'kategorija waħda imma trid taħseb f'kulħadd.

Mela issa l-ħaddiema tal-gvern se jkollhom iż-żidiet fil- pagi u j'Alla l-ġid imma dawk il-ħaddiema fis-settur privat li huma unionised mhux se jduru fuq il-union tagħhom u jgħidulhom biex jaraw x'jagħmlu meta jiġu għan-negozjar tal-ftehim kollettiv?

U x'se jiġri minn dawk l-intrapriżi privati li ma jifilħux ċerta tgħabijiet?

Dan barra t-30% tal-work force Maltija li m'humiex unionised, dawk li nsejħilhom is-suwed tas-suwed.

Bħallikieku dawn ma jbatux daqskemm ibatu l-ħaddiema l-oħra fil- pajjiż.

Imma dawn x'se jiġri minnhom?

Jista' xi ħadd min-naħa l-oħra jgħidilna?

Jiena ma neħodhiex bi kbira li l-gvern din ma jarahiex għaliex is-sena li għaddiet kienet l-agħar u kienet record għal dawk li huma industrial disputes, u ma kenitx imdaħħla l-GWU biss.

Fil-fatt meta għamilt mistoqsija parlamentari ħadt lista ta' 12-il trade union.

Għalija dan il-budget għandu aġenda moħbija kbira, dan huwa budget ta' ifred u saltan u hemm indirrizz ċar biex nifirdu l-ħaddiema.

U meta tifred il-ħaddiema tkun qed tagħmel l-ikbar disservizz lill-klassi tax-xogħol għaliex tkun qed tipprova thedded u timmina lit-trade unions u r- rappreżentanti tagħhom.

Dan huwa budget li m'huwiex jaffronta bis-serjeta' l-problemi veri tal-pajjiż u qed jolqot il-livell ta' l-għajxien ta' min hu żgħir u min hu fil-klassi tan-nofs.

Jekk nieħdu l-underemployment, f'95 faċċata, diskors ta' iktar minn sagħtejn u nofs, instema' biss fejn għandhom x'jaqsmu l-ħaddiema tal-gvern.

Meta ġimgħatejn ilu konna qed niddiskutu l-estimi finanzjarji ta' l-ETC ġibt statistika fuq il-part-time work.

Min-naħa tal-gvern kulħadd qed jiftaħar li l-part-time work żdied u kulħadd interpretah li n-nisa qed jipparteċipaw iktar fil-qasam tax-xogħol.

Imma mhux bilfors dawk in-nisa li għandhom il-familji x'irabbu joħorġu jagħmlu part-time job la m'għandhomx alternattiva, u dan bir-riskji kollha ta' l-abbuż li qed isir minn ċerti sidien bit-tnaqqir tal-kondizzjonijiet tax-xogħol?

Dan żgur li kulħadd jafu għax ma naħsibx li aħna biss niltaqgħu man-nies.

Imma allura ma nagħmlux analiżi ħalli naraw jekk dawn in-nisa jixtequx jidħlu f'fulltime employment għaliex jiena naf b'nisa, partikolarment single parents, li għandhom bżonn il-finanzi imma ma jistgħux jidħlu għal full- time employment għax qed irabbu t-tfal.

Imma din m'hijiex importanti għall- gvern.

L-aqwa li niftaħru li dan sploda u kulħadd iċapċap u qisna nħarsu lejn il-mera u nidħku bina nfusna!

Hekk spiċċajna ninterpretawhom il- figuri biex nidhru kemm aħna sbieħ għaliex gvern qisu aġenzija tar-reklamar għandna!

Imma li jinkwetawni lili huma l-każijiet fejn il-part-time huwa l-primary job.

Ħalliha li għandek 5% żieda fil-part-time kumplimentari mal- full-time u ta' min ukoll jistaqsi għaliex għandna tant nies li qed ifittxu extra income għaliex dak ukoll jindikalek il-qagħda soċjali u ekonomika tal- familji Maltin imma ħalli nikkonċentra fuq il-part-time work bħala l- primary job.

Kif diġa' għedt, jiena ġibt statistika u analizzajtha imma wara 15-il ġurnata ħadd għadu ma rrispondieni min-naħa l-oħra, bqajna nsemmgħu l- istess diska li żżarżret; min-naħa tal-gvern kulħadd ferħan u kuntent għax il-part-time work żdied u għandna fenomenu ġdid!

Kulħadd jgħid li żdiedu n- nisa imma ħadd ma rrispondieni dwar x'qed isir għal dik il-kategorija ta' rġiel miżżewġin bejn il-25 sena u l-44 sena li huma fl-aqwa tax-xogħol u jridu jrabbu familja.

Nafu li f'erba' snin il-part-time work għal din il- kategorija bħala l-primary job żdied b'142%.

Għal dawn ukoll qegħdin inċapċpu imma l-underemployment tagħhom lanqas biss nikwerjawh.

Imma hawn hi l-kruha għax dan huwa fenomenu ikrah u tat-twerwir.

Irridu nammettu li l-kultura tagħna hija li n-nisa jippreferu joqogħdu d-dar irabbu l-familja bil-kwiet u r-raġel joħroġ jaħdem imma ħafna nisa llum mhux qed ikollhom id- dritt ta' din l-għażla u huma kostretti joħorġu jaħdmu.

U ma joħorġux jaħdmu għall-air-conditioners jew biex jagħmlu xi safra imma biex jipprovaw iġebbdu mal-bżonnijiet normali tal-ħajja.

Pero' fuq l-underemployment ta' l-irġiel ħadd mhu qed isemmi xejn.

Kellna stqarrijiet fuq ix-xogħol u ċifri u figuri kemm trid u kulħadd jgħid prosit imma jiena bqajt bla risposta.

Xi ħadd jista' jgħidli dawn in-nies kif qed jgħaddu?

Qed jirnexxielhom ikollhom livell ta' l-għajxien diċenti?

Kif qed jirnexxielhom irabbu l-familji tagħhom?

Qed jirnexxielhom jagħmlu pjanijiet għall-futur?

Jien naf b'żgħażagħ li kellhom jidħlu f'part-time work bħala l-primary job għaliex ma sabux u jgħidulek li lanqas jistgħu jippjanaw għall-futur.

Oħrajn għarajjes jgħidulek: ''Jiena ma nistax nibda naħseb biex ikolli post, ma nistax nixtri karozza u ma nistax insegwi ċerta attivita' fil-ħin ħieles tiegħi għaliex ma naffordjax.''

Din hija s- sitwazzjoni ta' din il-kategorija kbira ta' nies u huwa fenomenu tat- twerwir li għandek din il-qabża kbira ta' part-time work bħala l-primary job partikolarment dik bir-rata ta' 142% ta' l-irġiel miżżewġin bejn il-25 sena u l-44 sena fi żmien erba' snin.

Nittama li xi ħadd ikollu l-kuxjenza - anke jekk ma jridx jwieġeb hawn - u jindaga x'qed jiġri għaliex dawn huma problemi soċjali ġodda li għandhom mushrooming effect.

Milli jidher, Sur President, min-naħa tal-gvern m'hemm ħadd li jrid jitkellem dwar l-abbużi li qed isiru mill-kondizzjonijiet tal-ħaddiema.

Għandna liġi li tirregola dan iżda l-liġijiet kollha għandhom it-toqob tagħhom.

Imma allura ħadd ma jgħid xejn?

Għandna żgħażagħ li qegħdin jiġu sfruttati bil-kbir u esplojtati u l-gvern stess qed jisfrutta ħaddiema part- time nisa ġewwa l-iskejjel partikolarment fejn m'hemmx assistant heads.

Dawn qed jagħmlu ħafna xogħol u jġorru ħafna responsabilita' u m'humiex imħallsin u m'għandhomx il-kondizzjonijiet addattati.

Biex irrid nitkellmu u niftaħru u nċapċpu għaċ-ċifri?

Il-Malti jgħid l-eżempju jkaxkar u trid tibda mir-ras u jekk il-gvern qed jagħmel l-abbuż anke fuq dawn .....

Ħalli ngħaddi issa għall-għoli tal-ħajja.

Fl-aħħar il-Ministru Dalli b'ħafna finesse - u finesse kbira uża fit- terminoloġija ta' kif qiegħed il-kliem - aċċetta u ammetta li l-inflazzjoni tiela' imma basta lil Vince Farrugia tal-GRTU għajruh Ġeremija.

Imma profeta kien mela mhux Ġeremija għaliex is-sena li għaddiet ma nafx kemm-il stqarrija għamel fejn qal ejja noqogħdu attenti għax għandna creeping inflation minħabba l-government induced costs.

Jiena ma ngħidx li l-gvern ma riedx jara 'l bogħod għax jaf x'kellu imma issa b'ħafna finesse u kliem meqjus - għaliex inkella l-aġenzija tar-reklmaar ma tkunx 100% - l- Ministru Dalli ammetta li r-rata ta' l-inflazzjoni żdiedet u qed jimmira biex iniżżilha.

Anzi qal li din se tkun qisha l-fulkrum ta' l-istrateġija tal-gvern għas-sena d-dieħla imma jekk verament dan il-gvern huwa mpenjat biex jara x'qed jiġri fil-qasam tal-mediċini u tas-servizzi mediċi li jolqtu lill-anzjani u l-familji li qed irabbu jrid ikollna thrusts suret in- nies.

Sur President, dan huwa settur fejn ir-retail price index kemm ilu fil- gvern il-Partit Nazzjonalista dejjem tela'.

Allura jrid ikollna indirriz partikolari biex naraw x'qed jiġri fejn tidħol l-edukazzjoni u affarijiet relatati għaliex anke hawnhekk ir-retail price index jindika li dejjem tiela' u dan imbagħad jolqot lill-familji li qed irabbu liż-żgħażagħ tagħna.

Hawnhekk fejn verament inkunu qegħdin nindirrizzaw il-poverty traps li semma dalgħodu l-Onor.

Jason Azzopardi.

Bir-rispett kollu lejh, nafu li jkun imsiefer fuq xogħol minkejja li ħadha bi kbira li xi ħadd dalgħodu rrefera għalih b'dan il-mod, imma vera qata' min-nies.

Jiġi jgħidilna li l-ETC qed tindirrizza l-poverty trap!

Mela l-ETC issa se noqogħdu nixxuttjawlha l-blalen kollha f'daqqa waħda?

L-ETC tagħmel xogħlha bis-serjeta' fejn għandu x'jaqsam it-taħriġ u l-impjiegi tan-nies u ma tidħolx f'affarijiet ta' din il-kwalita'.

Qabel nagħlaq minkejja li kien hemm ħafna iktar xi ngħid nixtieq nerġa' nsemmi l-ħaddiema tat-tarzna.

Dawn huma s-suwed tal-pajjiż, dawn qishom ta' Kalaxlokk għaleix fl-istess keffa qegħdin.

Budget wara l-ieħor dejjem nisimgħu li dawn huma problema - anke l-ħaddiema tal-gvern irrefera għalihom bħala piż imma mbagħad xorta ftaħar li mar jiffirma l-collective agreement - u li rridu naraw x'nagħmlu.

Imma mhux talli matul is-sena ma jiġri xejn talli l-kampanja se tibda tiħrax għax dak li nsibu fuq paġna 52 tad-disors tal-budget għalija mhu xejn ħlief tixwix tas-setturi differenti fil-poplu biex lill-ħaddiema tat-tarzna kważi kważi nġiegħluhom jistħu għall-paga li jieħdu.

Ma nistgħux nistmawhom daqsxejn differenti?

Mela qtajnielhom l-apprentistat biex minn hawn u ftit ieħor ngħidu li lanqas skilled labourers m'għandna fit-tarzna ...

Imbagħad żgur nibdew ngħidu li huma piż u li ma jistgħu joffru xejn u jkollna kull raġun biex nidhru ħelwin ħafna ma' Brussels u nagħlqu l-bibien.

Il-poplu tagħna mhux aġenzija tar-reklamar eleġġa, suppost eleġġa gvern li kellu joffri l-ġid, il-fiduċja u d-direzzjoni.

Imma din id-direzzjoni ma nafx fejn hija għax il-kontradizzjonijiet ħreġin minn budget għall-ieħor, minn ġurnata għall- oħra.

L-istoriċi għad jiktbu l-volumi fuqhom!

Sur President, il-poplu tagħna jrid gvern serju, gvern li mhux jagħtih il- paroli u l-illużjonijiet imma jagħtih il-fatti u s-soluzzjonijiet ħalli bis- serjeta' dan il-pajjiż jaqbad id-direzzjoni tal-progress veru u sod li jwassal biex il-familji Maltin u Għawdxin, it-tfal tagħna, iż-żgħażagħ tagħna u l-anzjani tagħna verament ikollhom moħħhom mistrieħ.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari, l- Onor. Antoine Mifsud Bonnici.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Sur President, fi żmien li għandi mħolli għalija se nittratta żewġ oqsma importanti fil- qasam soċjali, dak ta' l-anzjani u dak tal-persuni b'diżabilita'.

Wara li smajt dak li kellha xi tgħid l-oppżizzjoni dwar dawn l-oqsma, inħossni iktar konvint minn qabel kemm aħna qegħdin nattwaw politika tajba u fejjieda f'dawn l-oqsma.

Nibda bil-qasam ta' l-anzjani.

L-għan ewlieni tal-politika tal-gvern Nazzjonalista għall-anzjani hija li filwaqt li niżguraw l-ogħla livell ta' għajxien għalihom, jiżdied il-livell ta' parteċipazzjoni ta' l-anzjani f'kull settur tas-soċjeta' Maltija.

Aħna nemmnu li l-anzjani huma ħolqa importanti fl-ekonomija nazzjonali u għandhom ħafna x'jistgħu joffru għall-ħolqien u tkabbir tal-ġid komuni.

L- anzjani huma wkoll riżors importanti u għalhekk safejn hu possibbli għandhom jibqgħu jgħixu fiċ-ċentru ta' l-attivita' soċjali u fi djalogu kontinwu ma' ġenerazzjonijiet oħra.

Quddiem ir-realta' ta' popolazzjoni qed tikber, il-gvern jirrikonoxxi l-bżonn ta' parteċipazzjoni ikbar ta' persuni anzjani fl-attivita' ekonomika u soċjalii.

Dan irid isir id f'id ma' ħolqien u proviżjon ta' servizzi ffokkati biex jilħqu l-bżonnijiet ta' persuni anzjani filwaqt li joħloq l-ambjent neċessarju sabiex titjieb il- kwalita' ta' ħajja li diġa' jgawdu l-anzjani.

Il-gvern irid jassigura wkoll serħan il-moħħ lill-anzjani kollha billi jiżguralhom futur f'soċjeta' li ma tħalli barra lil ħadd minnhom.

X'għamilna fis-sena li għaddiet u iktar importanti x'għandna ppreparat mid-dipartiment għall-ħarsien ta' l-anzjani fis-sena d-dieħal u fis-snin ta' wara?

Is-sena li għaddiet kienet sena ta' ħidma li biha kkonsolidajna l-attivitajiet, is-servizzi u l-faċilitajiet kolha f'dan il-qasam biex b'hekk assigurajna amministrazzjoni b'saħħitha u effiċjenti għat-twettiq tal-politika tagħna u is-sena d-dieħla rridu nkomplu fuq din it-triq.

Id- dipartiment għall-ħarsien ta' l-anzjani huwa kommess li jkompli jtejjeb il- kwalita' tal-ħajja ta' l-anzjani u persuni bi bżonnijiet speċjali u għalhekk qiegħed jipprovdi network sħiħ ta' servizzi fil-komunita' u residenzi biex nilqgħu u nissodisfaw l-esiġenzi ta' support u kura li dawn in-nies għandhom bżonn.

Kif se nilħqu dawn l-għanijiet fis-sena 2001?

Fil-financial estimates li l-Ministru Dalli ppreżenta mad-diskors tal-budget hemm iddikjarat kif id- dipartiment se jestendi u jtejjeb il-kura li diġa' qed tingħata.

Hemm elenkati dawn is-sitt prijoritajiet:

''Id-dipartiment irid ikompli jipprovdi support services lill-anzjani fid-dar tagħhom u b'hekk ikunu f'qagħda aħjar li jgħixu f'ambjent familjari; jippromwovi l-ftuħ ta' iktar day centres biex ikun iktar faċli li l- anzjani jitħalltu bejniethom u b'hekk iħossuhom iktar attivi u integrati fil-komunita';

iżid iktar in-numru ta' postijiet fid-djar residenzjali tal-gvern u f'San Vinċenz de Paule biex nilqgħu għad-domanda li dejjem qiegħda tikber;

ikabbar il-kollaborazzjoni mas-settur privat biex jiżdied il-provvista ta' servizzi residenzjali ta' kura;

jirrevedi r-regolamenti li jorbtu d-djar ta' l-anzjani biex nassiguraw standards ta' kura effettiva u ta' kwalita'; u

jkompli jieħu inizjattivi ta' taħriġ fil-qasam ta' l-anzjani biex dejjem intejbu s-servizz ta' kura li jingħata.''.

L-għan ewlieni tal-policy tagħna kien u għadu biex safejn hu possibbli u safejn wieħed jista' nżommu lill-anzjan jgħix f'daru fl-ambjent familjari u fil-komunita'.

Kien għalhek li mill-1987 'l hawn gvern Nazzjonalista beda jdaħħal is-servizzi għall-anzjani fil-komunita', servizzi li kkontribwew mhux ftit biex l-anzjani llum qed jgħixu l-kwalita' ta' ħajja li qed jgħixu.

Gvern Nazzjonalista dejjem sostna li l-fattur finanzjajru ekonomiku huwa bażilari għal-livell tajjeb ta' l-għajxien ta' l-anzjani u għalhekk f'dawn l-aħħar sentejn ħa l-passi kollha neċessarji biex jassigura li l-pensjonant jieħu l-pensjoni li qed igawdi u biex il-pensjonanti fil- futur ikollhom il-pensjoni tagħhom garantita.

Dan barra li din il-politika tal-gvern qiegħda saħħaħ u tissoda l-ekonomija tal-pajjiż u tnaqqas gradatament id-deficit.

Fir-rigward tal-pensjonijiet, waqt li l-gvern qed jistenna l- konklużjonijiet tal-welfare commission il-gvern jemmen f'żewġ prinċipji, l- ewwel li ekonomija b'saħħitha u soda hija l-bażi ta' ħlas tal-pensjonjiet fil-futur u t-tieni li l-pensjoni ta' l-istat għandha tkun il-pensjoni fundamentali u għandha sservi bħala safety net.

Mill-banda l-oħra aħna konxji bl-utilita' enormi ta' servizzi li qed jingħataw lill-anzjani.

Jekk wieħed jara l-figuri, iċ-ċifri ta' servizzi li ngħataw is-sena l-oħra fil- qasam ta' lanzjani wieħed malajr jinduna kemm dawn is-servizzi huma utli.

Jekk nieħdu l-home-help, per eżempju, kellna 2,589 household li rċevew dan is-servizz u 160 minnhom kienu benefiċċjarji taħt is-60 sena bi bżonnijiet speċjali.

Fit-telecare hemm total ta' 8,026, li minnhom 211 huma persuni taħt is-60 sena.

Fil-handyman service kien hemm total ta' 546 li kellhom il-karta r-roża u 353 li ma kellhomx il-karta r-roża.

Fis- servizz tal-meals-on-wheels s'issa ġew provduti 44,583 ikla.

Fid-day centres s'issa attendew 788 persuna li minnhom 36 huma persuni bi bżonnijiet speċjali.

Fl-incontinent service hemm skema "A" u skema "B", u hemm 639 li qed jibbenefikaw minn skema "A" u 1,272 li qed jibbenefikaw minn skema "B".

Sur President, dawn is-servizzi għall-anzjani beħsiebna nkomplu nestenduhom u ntejbuhom iżda fl-istess waqt irridu naraw li jeħduhom dawk li veru għandhom bżonn u jikkwalifikaw għalihom.

Għalina m'hijiex ġustizzja soċjali li anzjan jew anzjana li m'għandhomx bżonn il-home-help jippretendu li għandhom jingħataw dan is-serviz u ma jistax ikun li nkomplu nħallu li persuna li ma tikkwalifikax għall-karta r-roża tħallas l-istess bħal waħda li għandha l-karta r-roża, jiġifieri Lm1 fil-ġimgħa.

Issa nispera li meta mill-bidu tas-sena d-dieħla nibdew nattwaw din il-miżura ma jiġix l-Onor.

Parnis - li dalgħodu kkritika li hemm anzjani li qegħdin tajjeb finanzjarjament u qegħdin jieħdu dan is-servizz - u jikkundannana li qegħdin nieħdu xi miżura antisoċjali.

Irridu nippromwovu l-ftuħ ta' aktar day centres.

Matul din is-sena ftaħna żewġ day centres, wieħed f'Bormla u ieħor f'Birkirkara u b'hekk issa għandna disa' f'Malta u tlieta f'Għawdex.

Kif diġa' għedt sa Novembru attendew b'kollox 788 persuna f'dawn iċ-ċentri li minnhom 36 huma persuni bi bżonnijiet speċjali taħt is-60 sena.

Iktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qegħdin insiru konxji mill-ġid li l-anzjani jgawdu bl-attendenza tagħhom f'dawn iċ-ċentri.

Hawnhekk l-anzjani jkunu jistgħu jitħalltu bejniethom u għalihom huwa ta' rendezvous soċjali li jkabbar il-parteċipazzjoni tagħhom f'attivitajiet soċjali u kulturali u b'hekk iħossuhom iktar integrati fis- soċjeta' tagħna.

M'hemmx dubju li l futur u s-suċess dejjiemi ta' dawn iċ-ċentri huwa marbut ma' kemm ikun hemm kooperazzjoni u involviment mill-kunsilli lokali.

Ċerti kunsilli lokali dejjem sibnihom lesti biex jaqsmu l-piż mad- dipartiment iżda kontra qalbi ngħid li għandna numru mhux ħażin ta' kunsilli lokali oħrajn li lanqas biss iridu jidħlu għall-piż ta' l-ispejjeż għat-trasport ta' l-anzjani tal-lokal tagħhom lura u lejn iċ-ċentru.

Għalhekk id-dipartiment ħa d-deċiżjoni li mill-1 ta' Jannar tas-sena l- ġdida kull kunsill lokali jrid iħallas l-ispejjeż tat-trasport għall- anzjani tiegħu.

Bħalissa qegħdin ukoll f'taħdidiet ma' diversi kunsilli lokali dwar il-possibilita' ta' ftuħ ta' ċentri ġodda u m'huwiex 'il bogħod li nkunu nistgħu nawguraw day centre fir-raħal ta' Ħal Luqa.

Irridu nżidu n-numru ta' postijiet għall-anzjani fid-djar residenzjali tal-gvern u f'San Vincenz de Paule.

Fil-preżent, għandna 449 resident fid- djar tal-gvern u minn dawn hemm 321 nisa u 128 irġiel.

Minn dawn hemm sebgħa persuni bi bżonnijiet speċjali taħt is-60 sena.

Matul din is-sena tajna spinta qawwija biex dawn id-djar ikunu maniġġjati b'mod aħjar bit- tisħiħ tar-riżorsi umani.

Ġew magħżula sitt officers-in-charge tal-homes, saru intervisti wara sejħa għall-applikazzjoni għall-care workers u qegħdin nistennew konferma tal-PSC għall-għażla ta' 45 minnhom li 15 se jkunu assenjati fil-homes u t-30 l-oħra fil-wards il-ġodda li dalwaqt humalesti f'San Vinċenz de Paule.

Imlejna wkoll il-postijiet ta' 15 asistant care workers u rridu tmienja oħra.

Ħadna wkoll il-passi kollha neċessarji biex l-anzjani li għanda f'dawn id-djar ikunu jistgħu jiġu moqdija bis-servizzi ta' fiżjoterapija u occupational therapy u b'hekk intejbulhom il-kwalita' ta' ħajja li qegħdin jgħixu.

Matul din is-sena sar xogħol ta' alterazzjoni f'żewġ kmamar fid-dar ta' l- Imsida biex b'hekk żidna n-numru ta' residenti b'erbgħa.

Konna ħadna deċiżjoni li nikkonvertu fejn qabel kien hemm id-dining-room fi kmamar għall-anzjani u fi żmien 15-il ġurnata oħra se jkollna lesti ħamest ikmamar oħra oħra biex b'hekk inkunu nistgħu nospitaw għaxar anzjani oħra.

Kif wieħed jista' jinduna minn mistoqsijiet parlamentari reċenti, f'dawn il- ġranet qegħdin nieħdu l-miżuri kollha neċessarji għax id-dar tal-Gżira għandha xi ħsara strutturali u jkun ta' periklu jekk inħallu r-residenti hemmhekk.

Nista' nassigura lil kulħadd li r-residenti se jkunu moqdija l- istess kif kienu fid-dar fl-akkomodazzjoni alternattiva li se nalloġġjawhom fiha temporanjament.

Għalkemm m'huwiex il-każ li s-sena d-dieħla l-gvern jibni djar ta' l-anzjani ġodda, hemm il-possibilita' ta' estensjoni ta' l- occupancy tad-djar eżistenti biex b'hekk inkunu nistgħu nospitaw iktar anzjani u waqt li noffru servizz tajjeb dan isir iktar cost-effective.

Matul din is-sena fir-residenza ta' San Vinċenz de Paule komplejna bil- ħidma tagħna biex dejjem intejbu l-kwalita' ta' ħajja ta' l-anzjani u dan mhux biss mil-lat materjali iżda anke mil-lat soċjali.

Bħalissa għandna ftit iktar minn 1,000 li minnhom 671 huma nisa u 340 huma rġiel.

Minn dawn hemm 55 persuna li huma taħt is-60 sena, li 45 minnhom huma nies li jsofru minn xi diżabilita'.

Din is-sena ġew ammessi 11-il persuna li jsofru minn xi diżabilita'.

Komplejna bil-proċess ta' refurbishment kontinwu u lestejna s-swali ħamsa u sitta n-naħa ta' l-irġiel.

Is-sena l-oħra konna bdena x-xogħol fuq l-aqwa proġett li qatt nistgħu nwettqu f'din ir- residenza, proġett li sejjaħnilu l-proġett tal-millennju.

Qed nirriferi għas-swali ġodda li pproġettajna għal dawk li qabel kienu l-wards 19 u 20 n- naħa tan-nisa.

Sur President, dan huwa blokk sħiħ li jikonsisti fi tliet sulari, kull sular jospita 40 resident, jiġifieri 120 sodda b'kollox.

Dan il-blokk ta' swali se jkun mgħammar bil-kumditajiet u faċilitajiet kollha neċessarji għaż-żmenijiet tal-lum u żgur se jikkontribwixxi biex inkomplu ntejbu l- kwalita' tal-ħajja ta' l-anzjani f'San Vinċenz de Paule.

Xtaqna ftaħnih għall-aħħar ta' din is-sena u għamilna minn kollox biex nilħqu dan l-għan iżda ma kienx possibbli.

Se jkollna nittardjaw bi ftit ġimgħat pero' nista' ngħid li għall-bidu t tas-sena d-dieħla dan il-blokk jiġi inawgurat.

Wara li nlestu minn dan il-proġett diġa' għandna preparamenti meħtieġa biex jinbeda xogħol estensiv ta' mmodernizzar fuq blokk ieħor ta' wards.

Inkun qed nonqos jekk meta nsemmi San Vincenz de Paule ma nirreferix għax- xogħol filantropiku u volontarju li l-għaqda Friends of St Vincent de Paule qiegħda tagħmel.

Bl-għajnuna ta' din l-għaqda u fuq inizjattiva tagħha fi ftit ġranet oħra se niftħu community radio għall-benefiċċju tar-residenti biex b'hekk dawn l-anzjani jħossu li anke mil-lat soċjali m'humiex minsijin.

F'post kbir bħal San Vincenz de Paule li wieħed jista' jqisu bħala raħal żgħir, ix-xogħol ta' manutenzjoni u titjib bilfors huwa an ongoing process, pero' rridu nħarsu 'l quddiem u naraw kfi nistgħu ntejbu l- amministrazzjoni ta' dan il-kumpless.

Kien b'dan il-għan li din is-sena waqqafna kumitat apposta ta' ħames persuni biex jagħmel operations review ta' l-operat kollu ta' din ir-residenza biex iktar 'il quddiem titfassal politika ġdida għat-tmexxija awtonoma ta' din ir-residenza.

Dan il-kumitat diġa' tagħna rapport preliminari li qegħdin nikkonsidraw.

Ma rridx naħli ż- żmien li baqagħli biex noqgħod nirribatti l-kritika inġusta ta' l-Onor.

Parnis dwar San Vinċenz de Paule dalgħodu biss nassigurah li r-residenti u l-qraba tagħhom żgur m'humiex jiddispjaċihom bit-tibdil fir-rata ta' kontribuzzjonijiet li qed iħallsu minn din is-sena għax qed jaraw b'għajnejhom u jmissu b'idejhom il-progress kontinwu fil-kwalita' ta' ħajja li l-anzjani jgawdu f'din ir-residenza.

Irridu nkabbru l-kollaborazzjoni mas-settur privat biex tiżdied il-provvista ta' servizzi residenzjali ta' kura.

Kif diġa' aċċennajt qabel, il-gvern jidhirlu li mhux aktar possibbli u cost-effictive li nkomplu nibnu djar ta' l-anzjani u d-dipartiment ta' l- anzjani jidħol għall-amministrazzjoni tagħhom bl-impjegati tad-dipartiment.

Mill-banda l-oħra l-gvern mhux se jabdika mir-responsabbilta' li għandu li jrid jipprovdi u jkabbar is-servizzi residenzjali għall-anzjani biex jilqa' għad-domanda dejjem tikber għall-istituzzjonalizzazzjoni Huwa għalhekk li aħna qegħdin nevalwaw it-toroq kollha ta' koperazzjoni mas-settur privat biex inkunu f'pożizzjoni li tittaffa l-poblema tal-waiting list li dejjem tiżdied ta' anzjani li jixtiequ jgħixu f'dar residenzjali.

Kif inhu magħruf id-dipartiment ta' l-anzjani diġa' għandu koperazzjoni mas-settur privat billi d-djar ta' l-anzjani taż-Żejtun u ta' Bormla diġa' huma amministrati minn kumpannija privata.

Din il-policy trid tkompli tiġi estiża fil-futur u għalhekk qegħdin neskoġitaw it-toroq kollha possibbli u fattibbli biex insibu x'inhi l-aħjar triq li flimkien mas-settur tal-privat u bil-koperazzjoni tal-kunsilli lokali u organizzazzjonijiet mhux governativi naslu biex insibu l-aħjar soluzzjoni għal din il-problema.

Fil- fatt bħalissa għandna taħdidiet u preparamenti għall-bini ta' kumpless għall-anzjani u persuni b'diżabilita' fil-Mellieħa u qegħdin fi stadju avvanzat.

Appuntament importanti li għandna għas-sena d-dieħla huwa li rridu nirrevedu r-regolamenti li jorbtu kemm il-ftuħ u kemm l-amministrazzjoni tad-djar ta' l-anzjani.

Il-gvern mhux talli m'huwiex kontra ta' djar ġodda ta' l-anzjani fis-settur privat iżda talli huwa favurihom u jinkorraġġihom.

Mill-banda l-oħra matul din is-sena rċevejna numru ta' ilmenti minn anzjani li qegħdin jgħixu fi djar ta' l-anzjani privati.

Aħna vverifikajna dawn l-ilmenti u wasalna għall-konklużjoni li hemm verita' f'numru minnhom u l-gvern m'huwiex se jippermetti iktar li jsiru dawn l-abbużi għas-skapitu ta' l-anzjani li qegħdin jgħixu f'dawn id-djar.

Irridu nassiguraw ukoll standards ta' kura effettiva u ta' kwalita', irridu naraw li kull anzjan ikun jista' jgawdi l-indipendenza u d-dinjita' tiegħu f'kull dar ta' l- anzjani.

Għalhekk qegħdin naħdmu fuq abbozz ta' liġi li wara li jkun approvat mill-Parlament jipprovdilna l-mezzi kollha biex nieħdu l-passi neċessarji ħalli nissalvagwardaw id-drittijiet u d-dinjita' ta' l-anzjani li jgħixu f'xi dar ta' l-anzjani.

Id-dipartiment irid ikompli jieħu inizjattivi ta' taħriġ fil-qasam ta' l- anzjani biex dejjem intejbu s-servizz ta' kura li jingħata.

Matul is-sena li għaddiet id-dipartiment żamm diversi korsijiet ta' taħriġ għall- impjegati tiegħu biex b'hekk dejjem jitjieb is-servizz ta' kura li qed jingħata lill-anzjani.

Għas-sena d-dieħla qegħdin nintensifikaw dan it- taħriġ bil-koperazzjoni ta' l-istitut tal-ġerentoloġija billi norganizzaw korsijiet ta' ġimgħatejn dwar il-problema ta' xjuħija.

Dawn il-korsijiet ikunu miftuħa għall-carers, nurses u care workers.

Se jkompli b'iktar enfasi wkoll l-in-service training li jingħata kull xahar bil- kollaborazzjoni ta' l-institute of health care.

Imbagħad mil-lat amministrattiv u maniġerjali bl-għajnuna tal-Malta university services se jingħata taħriġ dwar customer care, dwar leadership skills u fuq affarijiet oħra.

Niġi issa għall-qasam tal-persuni b'diżabilita'.

Wasalna fl-aħħar ta' ġimgħa ta' attivitajiet li qed jikkomemoraw il-ġurnata magħżula mill-Ġnus Magħquda bħala l-ġurnata dwar persuni b'diżabilita' li hija għada t-3 ta' Diċembru.

Irrid l-ewwelnett insellem lill-persuni kollha li għandhom xi diżabilita' u magħhom insellem naturalment lill-qraba u lill-familja tagħhom.

Sur President, l-impenn politiku tal-gvern Nazzjonalista huwa kollu kemm hu mibni fuq prinċipji li jpoġġi lill-bniedem sħiħ fiċ-ċentru ta' kull attivita' jew inizjattiva politika.

Is-soċjeta' li aħna rridu hija soċjeta' li fiha kulħadd ikollu opportunitajiet indaqs biex jiżviluppa l-potenzjal tiegħu jew tagħha.

Din hija soċjeta' li ma tħarisx lejn x'mhux kapaċi tagħmel persuna imma tiffoka fuq l-abilitajiet u l-kapaċitajiet tagħha, politika li għandha l-għan li jitneħħa kull xkiel li s-soċjeta' Maltija tagħmel għall-persuni b'diżabilita' u l-familji tagħhom, politika li tassigura bi dritt l-aċċess ta' kulħadd għal kollox, aċċess fiżiku, aċċess għall-informazzjoni, aċċess għall-edukazzjoni eċċ.

Tajjeb li wieħed jara x'sar s'issa f'dan il-qasam.

Il-Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs tressqet quddiem il-parlament, għaddiet bħala l- ewwel liġi ta' din is-sena u ġiet fis-seħħ fl-1 ta' Ottubru.

S'issa diġa' daħħlu quddiem il-kummissjoni 32 każ ta' allegat diskriminazzjoni u l- kummissjoni permezz ta' taqsima mwaqqfa apposta qiegħda tinvestiga u taħdem biex jinstabu s-soluzzjonijiet ġusti għalihom.

Tajjeb li wieħed jinnota li b'din il-liġi l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' ngħatat struttura legali.

Barra minn hekk minn din is-sena l-awtorita' ta' l- Ippjanar saret tibgħat kull applikazzjoni għal żvilupp ta' natura pubblika lit-taqsima speċjali fil-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' biex il-pjanti jkunu evalwati u rranġati skond il-politika ta' aċċess għal kulħadd.

Tlestew u ġew ppubblikati wkoll linji ta' gwida dwar aċċessibilita' fiżika għall-periti kollha.

Sur President, is-servizzi tal-home-help, it-telecare u servizz oħrajn li kienu ġew żviluppati primarjament għall-anzjani qed jingħataw ukoll lill- persuni b'diżabilita' fejn dawn is-servizzi jistgħu jgħinuhom jgħixu ħajja bħal ħaddieħor fil-komunita'.

Kompla wkoll it-taħriġ għall-interpreti tal- lingwa tas-sinjali.

Fil-qasam ta' servizzi residenzjali l-awtorita' tad- djar leħqet ftehim ma' żewġ għaqdiet volontarji biex jiġu żviluppati servizzi residenzjali għall-persuni b'diżabilita'.

Ma' Dar il-Wens intlaħaq ftehim biex tiġi żviluppata u bdiet topera dar żgħira fil- komunita' li fiha tliet persuni b'diżabilita' intelletwali qed jgħixu ħajja normali fil-komunita' bis-support ta' l-istaff ta' Dar il-Wens li ngħatat l- għajnuna finanzjarja neċessarja biex tkun tista' topera dan is-servizz.

Ma' l-Eden Foundation intlaħaq ftehim biex jiġi żviluppat appartament biex jintuża fit-taħriġ ta' persuni b'diżabilita' intelletwali sabiex dawn jitgħallmu l-kapaċitajiet li għandhom bżonn biex ikunu jistgħu jgħixu ħajja indipendenti fil-komunita'.

F'sitwazzjonijiet ta' emerġenza, is-servizzi residenzjali għall-anzjani qed jintużaw ukoll għall-persuni b'diżabilita'.

Fil-fatt kif diġa' semmejt din is-sena ġew ammessi f'San Vincenz de Paule 11-il persuna b'diżabilita'.

F'dan il-budget ġew ivvotati għall-ewwel darba fondi speċifiċi biex dan is-settur ta' importanza kbira li dwaru ġenituri ta' persuni b'diżabilita' jinkwetaw ħafna jibda jiġi żviluppat b'mod sistematiku.

Fil-fatt ġew ivvotati Lm85,000 f'fondi rikorrenti għas-supported-living project u Lm50,000 f'fondi kapitali għall-adaptation works at supported-living f'residential centres.

B'dawn il-fondi fis-sena 2001 se jsiru tliet proġetti importanti.

L-ewwel proġett huwa l-proġett ta' dar żgħira fil- komunita' biex fiha tilqa' persuni b'diżabilita' intelletwali severa li fil- preżent ħafna drabi jispiċċaw l-Isptar Monte Carmeli.

Għal dan l-iskop diġa' ġiet identifikata proprjeta' addatta u bħalissa qed isiru l-permessi meħtieġa biex isiru t-tibdiliet li hemm bżonn skond is-servizz li se jingħata.

Dan huwa żvilupp importanti ħafna u huwa proġett pilota li nittamaw li jirnexxi biex bħalu jsiru oħrajn.

Se jiġu żviluppati numru ta' appartamenti ġewwa Wied il-Għajn għall- persuni b'diżabilita' li għandhom bżonn ta' servizz ta' sheltered housing u se jibda jingħata servizz limitat ta' assistenza personali fid-djar ta' persuni b'diżabilita' fejn b'dan is-servizz dawn il-persuni jkunu jistgħu jibqgħu jgħixu fid-djar tagħhom.

Dan is-servizz ikun jikkumplimenta l-home- help li diġa' qed jintuża b'mod limitat għal dan l-iskop.

Biex dan ix- xogħol isir, il-gvern se jwaqqaf taqsima ġdida taħt il-foundation for social welfare services biex din tkun tista' tindirrizza dan is-settur ta' importanza kbira għall-persuni b'diżabilita' u għall-familji tagħhom.

Sur President, tajjeb wieħed jgħid li dan huwa biss bidu modest ħafna.

M'hemmx dubju li f'dan is-settur hemm bżonn ta' żvilupp kbir u ħafna investiment u m'hemmx soluzzjoni waħda tajba għal kulħadd.

Għalhekk il- gvern permezz ta' l-istruttura ġdida li se jwaqqaf fi ħdan il-fondazzjoni għas-servizzi tal-ħarsien soċjali jrid jiżgura li din l-organizzazzjoni tibqa' taħdem mill-qrib mal-persuni b'diżabilita' u l-familji tagħhom biex jiġu identifikati l-aħajr soluzzjonijiet skond il-bżonnijiet partikolari tal-persuni konċernati b'mod li l-familji jkunu jistgħu jippjanaw fit-tul għal meta ma jkunux jistgħu jibqgħu jeħdu ħsieb il-persuna b'diżabilita' intelletwali tagħhom.

F'dan il-budget il-fondi rikorrenti għas-servizz ta' matul il-jum għall- persuni b'diżabilita' żdied b'iktar minn 25% fuq is-sena li għaddiet.

B'din iż-żieda s-servizzi ta' matul il-jum se jkunu jistgħu jilħqu mad- domanda dejjem tiżdied fuq dawn is-servizzi filwaqt li qed isir kull sforz biex jogħla l-livell ta' dawn is-servizzi permezz ta' taħriġ u reklutaġġ ta' staff professjonali.

Sur President, l-għan espress u evidenti tal-gvern Nazzjonalista kien, għadu u jibqa' li bil-politika soċjali li jħaddan naslu biex inkunu soċjeta' għal kulħadd.

Din kienet il-missjoni tal-ministeru għall-politika soċjali f'dawn l-aħħar sentejn u din irridu nkomplu nattwawha fis-sena li ġejja u fis-snin ta' wara, politika li tħares lejn il-bżonnijiet ta' kull membru tas-soċjeta' u b'mod speċjali lejn il-bżonnijiet ta' dawk il-persuni li qegħdin fix-xifer tas-soċjeta' Maltija.

Din hija politika soċjali li trid timxi id f'id mal-politika ekonomika u finanzjajra biex jiġi żgurat li r-riżorsi ta' pajjiżna jiġu ndirrizzati fis-setturi li l-iktar hemm bżonn.

Meta nħares lura lejn il-ħidma ta' dan il-ministeru f'din is-sena li għaddiet insibu li kienet ħidma li biha saħħaħna l-impenn li dħalna għalih, il-bini ta' soċjeta' fejn ħadd ma jibqa' lura, soċjeta' li tiftaħ dirgħajha għal kulħadd, soċjeta li hija tassew ta' u għal kulħad.

Din hija l-viżjoni tagħna ta' kif għandha tkun is-soċjeta' Maltija u bis-saħħa tal-budget ta' din is-sena l-ministeru għall-politika soċjali se jagħmel minn kollox biex ikollna soċjeta' għal kulħadd, soċjeta' inklussiva u mhux esklussiva.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Sur President, wasalna għal darb'oħra fl-għeluq ta' dan id- dibattitu li fih qegħdin nindirrizzaw dak li s-sena li għaddiet - fil-fatt ikkwotatni l-Onor.

Marie Louise Coleiro u jiena dejjem hekk iddeskrivejt dan il-qasam kull meta intervjenejt fid-diskors tal-budget, anke meta konna fl-oppożizzjoni - iddeskrivejtu bħala qasam li huwa l-fus li madwaru ddur l-attivita' politika kollha.

Aħna nemmnu li l-ħolqien tal-ġid hija mira ewlenija pero' hija mira ewlenija u għandha tkun mira ewlenija ta' kwalunkwe politiku jekk iżomm quddiem għajnejh jew iżżomm quddiem għajnejha li l-ħolqien tal-ġid iġib miegħu l-kapaċita' tagħna li nqassmu dak il-ġid b'ġustizzja soċjali, li nqassmuh b'mod li kulħadd jieħu sehem fih mill-kbir saż-żgħir, pero' f'dak it-tqassim sal-massimu possibbli aħna nagħtu l-ewwel preferenza lil dawk fis-soċjta' tagħna li huma l-iktar batuti.

Il-qasam tal-politika soċjali huwa qasam li tista' tgħid jimxi fuq żewġ saqajn, u sieq minnhom hija s-soċjeta' in ġenerali.

Il-qasam tal-politika soċjali jindirrizza dak li nsejħulu t-tessut soċjali, jiġifieri d-drapp li minnu toħloq, dak li jagħmel l-oġġett partikolari.

Aħna nafu li bid- deċiżjonijiet li nieħdu f'dan il-qasam nistgħu nagħmlu d-differenza fil- ħajja tan-nies, nistgħu nkunu aħna stess li nimmassaġġjaw l-iżvilupp tas- soċjeta' tagħna.

Qed ngħid dan għaliex id-deċiżjonijiet tagħna li ninvestu, per eżempju, fit-taħriġ tal-ħaddiema u x'tip ta' taħriġ irridu nagħtuhom ifisser li b'dak it-taħriġ qegħdin nimmiraw li nagħtu lil pajjiżna ħaddiema li jkollhom f'idejhom l-għodda neċessarja li bis-saħħa tagħha jaqilgħu l-għajxien tagħhom u jġibu l-pajjiż 'il quddiem.

Pero' din l-għodda trid tkun l-għodda taż-żmenijiet tal-lum u mhux ta' 20 sena ilu, anzi kemm jista' jkun trid tkun l-għodda li se jkollhom bżonn fis-snin li ġejjin.

L-istess meta aħna nfasslu l-liġijiet tagħna f'dak li għandu x'jaqsam ma' għotijiet u benefiċċji li għandhom x'jaqsmu ma' pensjonjiet.

Anke hawnhekk qed jieħdu deċiżjonijiet li jistgħu jagħmlu differenza fil-ħajja tan-nies mill-kbir saż-żgħir.

U meta ngħid mill-kbir saż-żgħir inkun qed niriferi kemm għal min hu finanzjarjament tajjeb kif ukoll għal min m'huwiex għaliex dawn huma deċiżjonijiet li jaffetwaw lil eluf ta' nies fil-ħajja tagħhom ta' kuljum.

Allura madwar dak il-fus tal-politika soċjali ddur l- attivita' ekonomika kollha kemm hi tal-pajjiż għaliex imbagħad nieħdu deċiżjonijiet li l-ġid li jinħoloq permezz ta' dik l-attivita' ekonomika jġib lis-soċjeta' tagħna 'l quddiem.

Sur President, dan huwa wkoll il-qasam fejn nuru verament x'valuri nemmnu fihom, jiġifieri x'soċjeta' rridu.

Din il-frażi semmiha l-ministru tal- finanzi fid-diskors tal-budget u qal li rridu niddeċiedu x'soċjeta' rridu u mbagħad irridu nħallsu għaliha u naħdmu għaliha.

Huwa permezz tal-politika soċjali u flimkien ma' ministeri oħrajn - pero' primarjament permezz tal- ministeru għall-politika soċjali - li niddeċiedu x'soċjeta' rridu, liema valuri nixtiequ mmexxu 'l quddiem u fid-deċiżjonijiet li nieħdu ninvolvu lil-imsieħba soċjali u organizzazzjonijiet volontari mhux tal-gvern fil- ħdima tagħna ħalli naraw f'liema oqsma nagħtu l-enfasi.

Minn dan kollu wieħed jifhem li dan il-ministeru li qed niddiskut l-vot tiegħu llejla u li finalment nieħdu l-vot f'dan il-parlament biex napprovaw l-finanzi li għandhom jgħaddu lilu, jista' jagħmel differenza fil-ħajja tal-poplu Malti kollu f'dak li għandu x'jaqsam ma' valuri, ma' stil ta' ħajja u prijoritajiet li għandu jkollna fid-dinja tal-lum.

Is-sieq l-oħra importanti daqstant ukoll hija dik il-parti tal-ministeru fejn aħna verament nagħtu ħilitna biex nagħtu kas lil dawk il-gruppi ta' nies fis-soċjeta' tagħna li jgħaddu minn diffikultajiet, dawk l-iktar dgħajfa, dawk li jkunu fix-xifer tas-soċjeta'.

U proprju biex isseħħ l- ewwel parti tal-missjoni ta' dan il-ministeru - jiġifieri li mmexxu 'l quddiem il-valuri li nixtiequ f'dan il-pajjiż - bilfors li bħala gvern irridu nħaddnu u bħala pajjiż irridu nħaddmu partikolarment il-valur tas- solidarjeta'.

Dan il-ministeru għalhekk huwa ċentrali biex jara li min hu b'saħħtu jaħseb għal min hu dgħajjef, għal min hu marid, għal min hu f'diffikultajiet biex min hu dgħajjef isib spalla li fuqha jkun jista' iserraħ.

Sur President, naħseb li nkun korrett jekk ngħid li din hija l-mira prinċipali tal-ministeru, u din minn dejjem hekk kienet.

Jiġifieri m'iniex qed ngħid li din il-missjoni hija missjoni li tfaċċat kemm ilu li tela' dan il-gvern imma hija d-direzzjoni ta' dan il-ministeru.

Għalhekk dan il- ministeru huwa importanti u għax huwa importanti kull min b'xi mod jew ieħor jaħdem fi ħdanu - id-dipartimenti, l-aġenziji u l-ħaddiema kollha mill-kbir saż-żgħir - għandu responsabbilta' fkbira fuq spallejh, għandu r- responsabbilta' li xogħlu mhux biss jarah bħal xogħol normali imma jarah ukoll bħala vokazzjoni u attitudni pożittiva lejn dan il-qasam.

Għalhekk irid jiġi minnek u trid tkun inti stess li tkun proattiv.

Xtaqt nibda allura - u nittama wkoll li nagħlaq bl-istess mod - billi jiena stess nirrikonoxxi x-xogħol kollu li sar matul is-sena li għaddiet mill-ħaddiema kollha li jaħdmu direttament jew indirettament taħt dan il- ministeru u nirringrazzjahom għax-xogħol kollu li sar għaliex bla dubju ta' xejn ir-rapporti li għandna, l-estimi li qegħdin nippreżentaw għall- approvazzjoni ta' din il-Kamra u r-rapport ta' ħidma li pubblikajna ftit ġranet ilu, kollha juru li l-ħaddiema kollha taw il-kontribut tagħhom.

Din kienet sena pożitiva, sena li fiha ħdimna bil-għaqal, sena li lħaqna wħud mill-miri ewlenin li kellna, sena li kien fiha miri oħrajn li għadna ma lħaqnihomx imma li se nkomplu naħdmu fuqhom biex nilħquhom is-sena d- dieħla.

Ħadmu ħafna nies u għalhekk nirringrazzja lil dawn in-nies kollha li ħadu sehem.

Issa se nipprova nirrispondi - sakemm il-ħin jippermettili - il-punti li ġew imressqa minn dawk li ressqu l-kritika tagħhom pero' huwa tajjeb li f'dan il-parlament nitkellmu fuq dan il-qasam.

Naturalment bħal dejjem f'dibattitu tisma' interventi u tgħid: Dan l-intervent tajjeb, dan qed jagħmel sens, dan qed jagħmel kritika kostruttiva.

Pero' tisma' interventi oħrajn fejn il-kritika tkun distruttiva, tkun kritika mibnija fuq informazzjoni falza jew mgħawġa.

Inkella ssib interventi oħrajn ta' xi ħadd li assolutament ma jkunx fehem eżattament x'qed jiġri u ma jiġrix.

Nibda din il-parti tad-diskors tiegħi billi npoġġi dan il-ministeru fil- qafas tal-budget kollu kemm hu għaliex ma nistgħux niddiskutu l-estimi tal- ministeru għall-politika soċjali maqtugħ minn realtajiet oħrajn.

Kif diġa' kellna l-okkażjoni li nisimgħu f'din il-Kamra u nkomplu nisimgħu fid-dibattiti li għad jonqos, il-budget li l-gvern ressaq għal pajjiżna għal din is-sena huwa budget li jurina li l-politika tagħna hija politika tajba li qiegħda tagħtina r-riżultati li xtaqna u allura huwa budget li qed jikkonferma li l-politika ta' dan il-gvern hija politika tajba għall-pajjiż.

Dan huwa budget li għandu direzzjoni li qed imexxi lil pajjiżna 'l quddiem; aħna nafu fejn irridu mmorru u nafu kif irridu naslu hemmhekk pero' bħal kull taraġ trid titla' minn tarġa għall-oħra u tibni dejjem fuq is-sod li tkun għadek kif bnejt is-sena ta' qabel.

Allura dak li smajna s'issa mid-diskors tal-budget juri ċar li l-ħidma li bħala gvern investejna fis-sentejn li għaddew hija ħidma li tatna r-riżultati u qed twassalna fejn nixtiequ.

U x'inhuma dawn ir-riżultati?

L-ewwelnett ridna mill-bidu nett li jkollna ekonomija soda li tkun miexja 'l-quddiem u mbagħad bis-saħħa ta' dik l-espansjoni jinħoloq il-ġid u l- opportunitajiet ta' xogħol biex kull min b'xi mod jew ieħor jista' jikkontribwixxi jsib l-opportunita' li jikkontribwixxi biex hu stess imur 'il quddiem u jġib il-pajjiż 'il quddiem.

Għamilniha wkoll bħala mira ewlenija tagħna li nindirizzaw l-iżbilanċ tal-pajjiż, dak li aħna ngħidulu d-deficit u li ħaddieħor iddeskrivih bħala l-ħofra.

Ħafna nies jaħsbu li d- deficit u l-fatt li pajjiżna jrid jimxi l-quddiem huma żewġ affarijiet differenti minn xulxin, u din irrid nagħmilha ċara.

Sur President, il-verita' hi li jekk aħna ma jkollniex il-finanzi ta' pajjiżna fuq sisien sodi allura jkun kollu ħolm li noqogħdu ngħidu ejja ntejbu il-qasam tas-servizzi soċjali għalix it-titjib ma jsirx jekk qabel ma tpoġġix kollox fuq bażi finanzjarja b'saħħitha.

U dak qed jirnexxielna nagħmluh, ir-riżultati urew li sentejn ilu tlaqna bi żbilanċ ta' Lm150 miljun f'dan il-pajjiż, illum ilħaqna l-mira ta' Lm95 miljun u għas-sena d- dieħla qed nimmiraw li dak l-iżbilanċ inkomplu nnaqqsuh.

Hemm mira oħra li dan il-budget qed ikompli jwettaq fil-kuntest anke taż-żewġ budgets l-oħra u fid-direzzjoni li dan il-gvern irid li nimxu fit-tqassim tal-ġid b'ġustizzja soċjali.

Jien smajt il-kritika li tressqet s'issa min-naħa ta' l-oppożizzjoni u waħda mill-frażijiet li ntużat diversi drabi hija li dan il-budget ma jurix ġustizzja soċjali u mhux veru jagħti kas liż-żgħir.

Jiena dan l-argument nirribattih bħalma rribattejtu s-sena li għaddiet.

Meta s-sena li għaddiet ippreżentajna l-budget lil dan il-pajjiż konna għidna li l-pajjiż irid jagħmel ċertu sagrifiċċju biex inkunu nistgħu noħorġu mill-isfida ta' l- iżbilanċ f'pajjiżna.

Dan konna għidnih u ma nħbejniex wara subgħajna pero' qgħadna attenti ħafna li dak is-settur f'pajjiżna li huwa l-aktar dgħajjef - jiġifieri dawk il-familji li għandhom dħul baxx meta mqabbel ma' ta' ħaddieħor - ikun l-anqas li jintlaqat u jekk jista' jkun ma jintlaqat xejn.

Infakkar hawnhekk li fid-deċiżjonijiet li ħadna s-sena li għaddiet il- miżżewġin li d-dħul tagħhom kien taħt il-Lm5,500 u dawk li kienu single u d- dħul tagħhom kien taħt l-Lm4,000 ma nlaqtux bil-miżuri li konna ħadna ħlief għall-miżura li kienet ġiet imħabbra sentejn ilu fejn konna żidna l-ħlas tal-bolla mifruxa fuq perjodu ta' sentejn.

Nerġa' ngħid, f'kull miżura li ħabbarna tul dawn is-sentejn dejjem qagħdna attenti li nimxu bil-kriterju ta' ġustizzja soċjali biex min hu l-aktar dgħajjef fis-soċjeta' tagħna jkun l-anqas li jintlaqat ħalli dawk li jifilħu jkunu huma stess l-ispalla li fuqha jkunu jistgħu jserrħu dawk li huma batuti f'pajjiżna.

Dik kienet il- politika tagħna u hija l-politika tagħna anke llum.

Sur President, jiena ninsisti li anke dan il-budget huwa budget li huwa mfassal fuq il-prinċipji importanti tal-ġustizzja soċjali anke mill-aspett finanzjarju.

Anzi l-estimi u l-mod kif qed inqassmu l-flus ta' pajjiżna jkomplu jikkonfermaw għall-darba oħra li dan il-gvern qiegħed joqgħod attent ħafna li fit-tqassim tal-ġid li jinħoloq fil-pajjiż ħarstu l-ħin kollu jixħetha fuq min huwa l-aktar dgħajjef.

L-Onor.

Marie Louise Coleiro qalet li dan il-budget m'huwiex jindirizza l-qasam tas-settur soċjali l- aktar dgħajjef f'pajjiżna u qalet li m'aħniex inqassmu l-ġid b'ġustizzja soċjali.

Biex inwieġeb dan jien xtaqt niġbed l-attenzjoni tad-deputati kollha ta' l-oppożizzjoni għal xi ħaġa li s'issa għadhom ma ndunawx biha.

Qed nirriferi hawnhekk għaż-żieda qawwija ħafna f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ispiża li l-gvern qed jagħmel biex b'dik l-ispiża jżid is-servizzi fil-komunita' tagħna ħalli dawk li huma l-aktar dgħajfa nkunu nistgħu ngħinuhom fil-mumenti diffiċli.

L-Onor.

Coleiro fl-introduzzjoni tagħha qalet li m'għandniex nitkellmu fuq ċifri u statistika għaliex il-ħajja tal-bniedem m'hijiex ċifri u statistika u dan huwa veru iżda ċ-ċifri u l-ististika huma riġa importanti li biha nistgħu nkejlu.

Għaliex ma jistax ikun li kull darba li ċ-ċifri jkunu pożittivi u allura favur il-politika tal-gvern l-oppożizzjoni tgħidilna biex ma nikkwotawhomx u li aħjar niltaqgħu man-nies kif jiltaqgħu man-nies huma.

Jien nassigura lid-deputati kollha ta' l-oppożizzjoni li aħna niltaqgħu man-nies; aħna nafu li mhux kollox huwa ward u żagħar, nafu li hemm familji li għadhom qegħdin fi problemi u għalhekk impenjati biex dawk il-problemi nipprovaw intaffuhom u anzi mpenjati biex ngħinuhom joħorġu minn dawk il-problemi.

Sur President, ħarsitna hija mixħuta l-ħin kollu fuq dan il-qasam u qed nagħmlu ħilitna biex inkomplu nżidu dawn is-servizzi pero' l-kejl taċ-ċifri qiegħed hemm ukoll u ma tistax twarrbu.

Il-kejl taċ-ċifri ma tistax ma tagħtix kasu għaliex dak il-kejl juri jekk intiex qiegħed titkellem bis- serjeta' jew inkella tipprova tidħak bin-nies jew jekk intix tgħid xi ħaġa u mbagħad tagħmel oħra.

Qabel ngħaddi biex nuri kif dan il-gvern qiegħed iqassam dawn il-flus nsemmi xi ħaġa li forsi ftit isemmuha pero' hija realta'.

Dan il-ministeru waħdu jkopri spiża rikorrenti li llum il-ġurnata tilħaq il-Lm274 miljun u dan jinkludi kollox, jinkludi pensjonijiet, benefiċċji, programmi eċċ. Issa, meta tikkonsidra li l-ispiża rikorrenti totali tal- Gvern Malti illum hija Lm600 miljun tirrealizza li dan il-ministeru waħdu jkopri kważi nofs l-ispiża rikorrenti totali tal-gvern.

Meta mbagħad wieħed iqabbel l-ispiża ta' din is-sena ma' tas-sena li għaddiet x'insibu?

Insibu li l-ispiża s-sena li għaddiet għal dan il-qasam kienet ta' Lm252 miljun, li jfisser li għas-sena 2001 il-gvern se jonfoq Lm22 miljun oħra fuq l-ispiża rikorrenti li nofshom huma żidiet fil-pensjoniet u l- benefiċċji soċjali.

Fil-fatt għal dawk li huma pensjonijiet u benefiċċji soċjali kontributorji u mhux kontributorji għal din is-sena għandek qabża ta' Lm11-il miljun.

Imbagħad hemm spiża oħra li hija qrib is-Lm7 miljun li tirrapreżenta l- parti li joħroġ il-gvern bħala kontribuzzjonijiet tan-national insurance.

Għaliex id-deputati jafu u anke min qed isegwina jaf li l-gvern joħroġ sehmu mill-kontribuzzjonijiet tal-bolla u għal din il-qabża bejn din is- sena u s-sena d-dieħla l-gvern se jkollu jħallas mas-Lm7 miljun iżjed.

Imbagħad jibqagħlek qabża kbira oħra li qed issir biex inkunu nistgħu ntejbu l-programmi kollha li għandna fil-qasam tal-welfare f'pajjiżna indirizzati għall-aktar setturi li l-aktar għandhom bżonn.

Fil-fatt jekk naqbad dawn biss u nara x'nefaq il-gvern din is-sena fuq programmi - per eżempju, x'infaqna biex mexxejna l-aġenzija li taħdem fil- qasam tad-drogi, x'infaqna biex mexxejna l-aġenzija li taħdem man-nisa msawta u t-tfal abbużati, x'infaqna f'dak li għandu x'jaqsam ma' taħriġ għall-ħaddiema tagħna, f'dak li għandu x'jaqsam ma' għajnuna biex il- ħaddiema li jkunu qed ifittxu x-xogħol inkunu nistgħu nsibulhom ix-xogħol u x'infaqna biex inkunu nistgħu nagħtu s-sussidji fil-qasam tal-housing għall- akkomodazzjoni soċjali - insibu li nfaqna kważi Lm14-il miljun u għas-sena d-dieħla dawn se jiżdiedu għal kważi 17-il miljun.

Din hija żieda record u tirrapreżenta żieda ta' 20%, li jfisser li għal kull Lm100 li nfaqna din is- sena s-sena d-dieħla se nonfqu Lm120 biex inkomplu ntejbu u nenfasizzaw il- programmi li hemm bżonn ħalli min hu l-aktar dgħajjef f'pajjiżna nkunu nistgħu ngħinuh fiċ-ċirkostanzi partikolari tiegħu.

Sur Persident, jien ma nafx kif jiġu jitkellmu hawnhekk id-deputati min- naħa ta' l-opożizzjoni fuq dan il-vot daqstant importanti u din ma jsemmuhiex.

Qed ngħid dan għaliex jekk naqbad l-istess vot u nara x'kien sar fis-sentejn ta' l-amministrazzjoni Laburista għall-istess affarijiet insib li dak iż-żmien dan l-vot kien naqas mhux żdied.

Bejn l-1997 u l- 1998 lill-aġenzija Sedqa li taħdem fil-qasam tad-drogi naqqsulha l-flus, u issa ngħid kemm.

Lill-SWDP, l-aġenzija li taħdem man-nisa msawta, tfal abbużati u familji mkissrin wkoll naqqsulha l-flus.

Anke lin-non- governmental organisations naqqsulhom il-flus taħt is-sentejn ta' amministrazzjoni Laburista.

Issa wħud mill-kelliema li smajna jitkellmu hawnhekk kienu deputati eletti man-naħa tal-gvern f'dawk is-sentejn.

Nerġa' ngħid, dan il-gvern se jerġa' għal darba oħra - għax din diġa' għamilha s-sena li għaddiet - jinvesti 20% iżjed għas-sena d-dieħla f'dan il-qasam.

U qgħadt attent li naqta' barra l-pensjonijiet u qed naqta' barra l-benefiċċji li awtomatikament iridu jiżdiedu biex ħadd ma jifhimni ħażin.

Dawk iridu jiżdiedu u se jiżdiedu imma kif għidt filwaqt li s-sena li għaddiet f'pensjonijet biss u benefiċċji soċjali inkluż children allowance u dawn l-affarijiet kollha nfaqna Lm179 miljun u s-sena d-dieħla se nonfqu Lm190 miljun.

Jiġifieri jekk dawn taqtagħhom barra - allavoja ż- żieda qegħda hemm għax veru se nonfqu Lm11-il miljun aktar u allura dak huwa investiment soċjali ukoll - u nitkellmu fuq dawk li veru huma ċ-ċentru ta' l-attenzjoni tagħna li huma n-nisa msawta, tfal abbużati, nies li jkunu fi problemi kbar u familji mkissrin, inisbu li dawn se jkollhom żieda fuq l- ispiża tal-gvern ta' 20%.

Allura, Sur President, dan mhux gvern ta' ġustizzja soċjali?

U dan il- budget mhux budget ta' ġustizzja soċjali?

Jiena ngħid li min qed jgħid hekk lanqas biss qrah, lanqas jaf x'fih.

Għax niġu nitkellmu hawn u jkun hemm min jivvinta minn żniedu u jfajjar ċifri bl-addoċċ?

Jiena niggarantixxi li lanqas biss ikunu analizzaw iċ-ċifri u dan huwa ħażin; ma jistax ikun li f'dan il-parlament niġu nitkellmu b'dan il-mod aktar u aktar fil-kamp tal-benefiċċji soċjali.

Dan barra li niġu hawn u nieħdu ċertu pożizzjonijiet strambi.

Huwa veru li f'dan il-parlament għandna ħafna simboliżmi imma qed niġu hawn u nivvutaw qisu din hija xi logħba u ħadd ma jagħti kas.

Qisu li nivvutaw ma jfisser xejn f'dan il-parlament!

L-uniku parlament fid-dinja fejn niġu hawn u qisu l-vot tagħna ma jfisser xejn!

Għax tafu x'ġara l-bieraħ?

Il-bieraħ waqt il-vot tal-ministru tal-finanzi li fih kien hemm miljuni ta' liri li qed jiġu vvotati għall-pensjonijiet, l- oppożizzjoni talbet division.

Din kienet l-ewwel darba fl-istorja li niftakar jien kemm ilni midħla ta' dan il-parlament mill-1988 - ma nafx jekk ġratx qabel - li ntalbet division fuq il-parti tar-riżoluzzjoni tal-voti tal-ministru tal-finanzi fejn il- parlament qed jgħid: ''Iva, dawn il-flus iridu jmorru għall-pensjonijiet.

Dawn jidħlu f'dik li ngħidulha l-fond konsolidat u nawtorizzaw lill-gvern biex iħallas il-pensjonijiet minnhom.''

Din hija l-ewwel darba li niftakar jien li l-opożizzjoni qed titlob division u qisu ma jfisser xejn!

Imma x'jiġifieri ma jfisser xejn?

Għax l-oppożizzjoni ma titlobx divisions dejjem, ġieli titlob u ġieli ma titlobx u għalhekk naħseb li taf x'inhi tagħmel.

Mela la talbet division il-bieraħ wasslet messaġġ.

Imma x'inhu dan il-messaġġ meta talbet division fuq il-voti tal-pensjonijiet taħt il- ministeru tal-finanzi u qalet le?

Il-poplu Malti m'għandux dritt għal spjegazzjoni ta' dawn il-pożizzjonijiet strambi li jien sinċerament ma nistax nifhimhom?

Sur President, qabel ngħaddi biex inwieġeb ċertu kritika li saret nixtieq nirringrazzja lill-kelliema kollha miż-żewġ naħat.

Lill-kelliema sħabi min- naħa tal-gvern nirringrazzjahom talli għenuni biex inkunu nistgħu nidħlu f'oqsma li huma setgħu jidħlu f'ċertu dettall fihom; kulħadd ta s-sehem tiegħu biex inkunu nistgħu nagħtu perspettiva sħiħa ta' dan il-qasam li huwa qasam wiesa' ħafna b'baħar ta' responsabbiltajiet.

Se nipprova issa nwieġeb xi punti ta' kritika li ressqu l-kelliema min-naħa ta' l- oppożizzjoni għaliex naħseb li għandna nirrispondu għal ċertu kritika sia dik il-kritika pożittiva mbagħad aktar u aktar il-kritika li hija superfiċjali u bbażata fuq informazzjoni falza jew informazzjoni ħażina.

Issa meta l-informazzjoni hija falza, jista' jkun li dak li jkun ikun jaf li hija falza imma xorta jgħidha jew inkella verament ikun informat ħażin u allura għandna d-dmir ninformawh tajjeb.

Ħalli nibda mill-Onor.

Karl Chircop li bir-rispett kollu ngħidlu li jrid jibda joqgħod attent ħafna.

Bil-mod il-mod anke hu qed irabbi l-fama li jfajjar l-affarijiet bl-addoċċ imbagħad ma jkollux l-irġulija li jqum hawnhekk u jgħid li huwa żbaljat.

Kulħadd jista' jiżbalja, mhux se taqa' d- dinja u ngħid f'liema sens qed ngħidu dan.

L-Onor.

Chircop reġa' rrepeta hawnhekk u l-bieraħ kiteb artiklu fuq ''l-orizzont' fejn għamel żewġ affarijiet.

L-ewwelnett qal li għamilli żewġ mistosijiet u li ili tmien xhur bi nirrispondih.

Jiena ċċekkjajt l-affarijiet u sibt li waħda minn dawn il-mistoqsijiet m'għamilhiex lili imma lil ministru ieħor u dwar it- tieni mistoqsija rrispondejtu erbat ijiem wara li għamilha.

Jiġifieri għaddew tmien xhur u lanqas biss induna li rrispondejtu!

U jiġi jikkritikani u anke jikteb artiklu fuq ''l-orizzont'' nhar il-Ġimgħa l-1 ta' Diċembru - liema artiklu qiegħed f'idejja - u jgħid ''Il-Ministru Gonzi jdum tmien xhur biex jirrispondi l-mistoqsija tiegħi.''

Dan mhu veru xejn għaliex it-tweġiba tajthielu erbat ijiem wara li għamilha.

Issa jien mhux se noqgħod ngħid li din hija gidba imma l-affarijiet imissu ċċekjahom u mhux jaqbad u jfajjar bl-addoċċ.

It-tieni ħaġa li għamel f'dan l-artiklu hija fejn għamilli mistoqsija u staqsieni min għandi bħala konsulenti fil-ministeru.

Jiena tajtu l-lista tal-konsulenti u fosthom semmejt lil Richard Muscat li huwa konsulent tal- ministeru fil-qasam tad-droga u huwa ukoll iċ-chairman tal-co-ordinating commission.

Imma tafu x'kiteb l-Onor.

Chircop?

"Naf lil Richard Muscat grazzi għall-konnessjonijiet tiegħi mal-Partit Laburista .....''

Imma dan ma fehem xejn.

Qed jaħseb li Richard Muscat huwa Richard Muscat li kien deputat ta' din il-Kamra mentri dan huwa Richard Muscat ieħor!

Allura bir-rispett kollu għandu jqum hawnhekk u jitlob apoloġija lil Richard Muscat.

Għandu jqum hawnhekk u jgħid li huwa żbaljat u għandu jikteb f'''l-orizzont'' u jgħid li għamel froġa, li ma ċċekkjax l- affarijiet u li daħħal fellus f'rasu u daqshekk.

Din hija s- superfiċjalita'.

Bħal meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni tkellem fil-budget u ppreżenta dokument fuq il-Mejda tal-Kamra fuq il-household budgetary survey u qalilna li qegħdin inbagħbsu ċ-ċifri tal-qgħad, li hija akkuża serja.

Din hija akkuża serja u jien fid-dmir li neħodha bis-serjeta'.

Kulħadd huwa fid-dmir li jeħodha bis-serjeta' akkuża bħal din għaliex dan huwa l- kejl importanti li biha nkunu nafu pajjiżna kif inhu miexi.

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni poġġa dokument fuq il-Mejda tal-Kamra u qal li dan jgħid li f'pajjiżna hawn qagħad ta' 6.5%.

Jiena rajtu dan id-dokument u meta tkellimt l-Erbgħa għedtlu li pulzier 'il fuq fl-istess dokument hemm tabella oħra differenti li tgħidlek li l-unemployed f'pajjiżna huma 4.3%.

Allura ma jindunajx!

(Interruzzjonijiet) Fl-istess dokument li poġġejt int, pulzier 'il fuq u ma tindunax?

Sur President, it-tabella li għoġbu jikkwota minnha qed tgħid li hawn 6.5% li huma unemployed pero' l-istess tabella tgħid ukoll li hawn 93.5% li huma employed.

Jiġifieri skond il-Kap ta' l-Oppożizzjoni mill-poplu kollu Malti 6.5% huma unemployed u 93% huma employed?

U bin-nisa u t-tfal b'kollox uma employed?

Nhar l-Erbgħa li għaddew lill-Onor.

Sant weġibtu u għedtlu: Inti għamilt statement serju f'dan il-parlament, statement serju għall-pajjiż u għall-istituzzjonijiet, statement serju li jista' jiddestabilizza.

Allura ma jqumx xi ħadd min-naħa ta' l-oppożizzjoni u jgħid li jiena kelli raġun u li huma għamlu żball?

Għaliex pulzier 'il fuq f'dak id-dokument li poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra veru hemm tabella li tgħid li l-qgħad f'pajjiżna huwa 4.3%, u dan huwa kważi preċiż daqs il- qgħad li huwa rreġistrat illum ma' l-ETC.

Imma hawn ġew ma tisma' xejn ħlief diskorsi li jitfgħu d-dubji fuq l-istatistika tal-qgħad, u dawn huma affarijiet li jiena ma nistax nifhimhom għaliex dan itellef ħafna l- kredibilita' min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Sur President, jiena ngħid li jekk iridu jkomplu jwaqqgħu l-ġebla fuq saqajhom fl-aħħar mill-aħħar affari tagħhom imma lanqas huwa serjeta' illi tiġi hawnhekk u tkompli tagħmel dawn l-akkużi, tiżbalja, tkun taf li żbaljajt u ma jkollokx l-irġulija li tqum u tgħid: Iva żbaljajt, se nikkorreġi ruħi.

Imma mhux talli hekk.

Meta għamlu din l-akkuża l-ewwel darba, jiena qomt fl-Aġġornament, weġibt lill-Onor.

George Vella u għedtlu li f'dawn l-affarijiet m'għandniex naħbu.

Għedtlu wkoll li qed nistieden lil xi ħadd mill-oppożizzjoni - ikun min ikun, jistgħu jiġu kollha kemm huma għalija - iġibu awditur magħhom, lili ma javżawnix u jċempluli biss għaxar minuti qabel kemm ngħid lill-ETC li sejrin hemmhekk, qis li juruhom kulma jridu u jiftħulhom kollox, kotba, proċeduri, sistemi eċċ. Għaxar minuti biss kulma ridt jien.

Iżda x'qalli l-Kap ta' l-Oppożizzjoni?

Qalli: ''Ċajta!''

X'qal l-Onor.

Karl Chircop?

Qalli li din hija ċajta.

Hija ċajta meta xi ħadd jagħmel stedina bħal din biex tivverifika?!

Ċajta huwa l-abbuż min-naħa tagħkom!

Dak huwa ħażin.

(Interruzzjonijiet)

Iva, huwa abbuż illi tqum hawnhekk u tagħmel akkużi serji u mbagħad tgħid li hija ċajta li xi ħadd jgħidlek li m'għandux x'jaħbi u jistiednek tara u tiċċekja.

Jiġifieri f'dan il-parlament jista' jiġi xi ħadd, ifajjar akkużi kemm irid u kemm jogħġbu u qisu qatt ma kien xejn?

(Interruzjonijiet) Meta trid u meta jogħġbok inwieġbek fuq il-Lm100 miljun imma issa qed nitkellem fuq il-ministeru għall-politika soċjali.

(Interruzzjonijiet) L- Onor. Vella għandu jkollu l-irġulija li jqum u jgħid li żbalja.

Din l- akkuża dwar it-tbagħbis fl-istatistika kien bdiha hu u għamilha fuq it- television, għamilha f'mass meeting il-Belt, reġa' għamilha hawn u meta poġġejt bil-qiegħda ma' ġenbu biex nara eżattament x'inhu jgħid, għedtlu: ''Hawn qed tqabbel iċ-ċifri ta' Settembru ma' dawk ta' Diċembru.'', u ma kienx qed jinduna.

Ma jimportax għaliex żball kulħadd jista' jagħmlu imma kien qed iqabbel iċ-ċifri ta' Settembru maċ-ċifri ta' Diċembru.

Din hija l- verita' u rridu nkunu rġiel f'dan il-parlament li nammettu li jista' jsir żball u meta nagħmlu żball nammettuh.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

George Vella, on a point of order.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, billi l-Onor.

Gonzi għandu l- microphone f'idejh ma jistax jgħid il-ħmerijiet kollha li jfettillu jgħid!

(Interruzzjonijiet) Infakkar lill-poplu li jiena għamilt żewġ aġġornamenti biex nipprova li huwa kien qed jigdeb meta qal li aħna fi żmienna ħloqna 44 job biss.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, il-ħmerijiet qalhom l-Onor.

Vella u qed jibqa' jgħidhom, u jekk irid jibqa' jgħidhom affari tiegħu.

Biss kien żball u jaf li kien żball.

(Interruzzjonijiet) Għamilt żball u ma kellekx l-irġulija li tgħid li għamilt żball.

(Interruzzjonijiet) Għamilt żball li jimmina l-kritika kollha tagħkom, għamilt żball li juri li l-akkużi kollha li qed tagħmlu huma akkużi foloz, tafu li huma foloz u tibqgħu ssostnuhom.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Jekk jogħġobkom, m'hemmx iżjed interruzzjonijiet.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, jiena ili minn filgħodu s'issa nissaporti u nisma' kollox u ma nterrompejt lil ħadd.

Issa nippretendi li għallinqas b'edukazzjoni jħalluni nkompli.

Kellhom żewġ seduti, kellhom is- seduta ta' filgħodu u s-seduta ta' filgħaxija.

(Interruzzjonijiet) Tajba din!

Mela l-oppożizzjoni tista' tiġi hawn, titfa' din il-kritika, takkużana li qed inbagħbsu ċ-ċifri u aħna m'għandniex dritt nirrispondu.

Mela skond l-oppożizzjoni lanqas għandna dritt li nuruhom li huma żbaljati, li qed jagħtu informazzjoni żbaljata u jibnu argument wara l-ieħor fuq informazzjoni li hija żbaljata.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Karl Chircop semma ċ-children allowance u qal li qegħdin ingerrmu dan il-benefiċċju.

Qalilna li dan huwa budget li hu kamla ġdida soċjali dieħla ħelu ħelu mingħajr ma jinduna ħadd biha għax l-ispiża għaċ-children allowance għas- sena d-dieħla hija ndikata li se tonqos.

Issa, anke din hija kritika li bir-rispett kollu ma tagħmilx sens għaliex dawn lanqas jirrealizzaw ...

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Onor. Vella, nitlob aktar rispett lejn il-Kamra.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, jekk wieħed janalizza ...

(Interruzzjonijiet) Anke inti trid tikkontrolla lsienek.

Ma tistax tgħid xi ħaġa u mbagħad ħadd ma jirrispondi.

Mela inti tista' tinsulenta lil kulħadd?

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Karl Chircop qal li ċ-children allowance qiegħda tiġi mgerrma.

Jiena ngħid li l-membri ta' l-oppożizzjoni jmisshom janalizzaw ftit fejn tidħol iċ-children allowance x'qed jiġri f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ispiża.

Jekk wieħed jara daqsxejn l-iżviluppi fuq iċ-children allowance matul l- aħħar ħames snin, wieħed jinduna li ċ-children allowance inevitabbilment hija marbuta wkoll ma' l-iżvilupp tad-demografija f'pajjiżna.

X'jiġifieri?

Din tiddependi fuq kemm qed jitwieldu tfal u kemm qed jispiċċaw bl-eta' t- tfal li jibqgħu ntitolati għaċ-children allowance.

Din bilfors trid iżżommha quddiem għajnejk u l-analisi ta' dawn iċ-ċifri turi li aħna qegħdin fi stadju fejn in-numri - proprju minħabba twelid inqas u minħabba li t-tfal li jilħqu l-etajiet - bilfors jinżlu.

Allura jiena stajt għedt lill-ministru tal-finanzi li la s-sena li għaddiet għall-grazzja ta' l- argument ivvotajna Lm20 miljun fuq children allowance, mela din is-sena nerġgħu nivvotaw Lm20 miljun pero' naf li dawn mhux se nonfquhom.

Mela aħna se noqogħdu nidħqu bin-nies?

Mela l-affarijiet hekk isiru?

Aħna rridu naraw it-trends kif inhuma sejrin u rridu nkunu nafu - u għandna l- metodu kif inkunu nafu - kemm se jidħlu tfal fis-sistema taċ-children allowance u allura nkunu nafu x'vot irridu nivvotaw u naħsbu għalih is-sena d-dieħla.

Sur President, ta' min infakkar hawnhekk fil-miżuri li kien ħa dan il- gvern.

Kif kienet is-sistema qabel ma daħal il-means test fiċ-children allowance, dawk il-familji li kellhom a minimum wage, jiġifieri dħul inqas minn Lm2,700, u kellhom tfel wieħed kienu jirċievu Lm195.

Bis-sistema l- ġdida, jiġifieri bl-emendi li kienu daħlu fl-1996, din il-familja bdiet tirċievi Lm450, qabża ta' Lm255.

Il-familji b'żewġt itfal minn Lm348 bdew jirċievu Lm675, żieda ta' Lm326.

Familji bi tlett itfal kienu jirċievu Lm449 imbagħad bdew jirċievu Lm862, żieda ta' Lm412.

Familji b'erbat itfal kienu jirċievu Lm514 imbagħad bis-sistema li daħħal dan il-gvern fl-1996 bdew jirċievu Lm975, żieda ta' Lm460.

Familji b'ħamest itfal kienu jirċievu Lm579 imbagħad bdew jirċievu Lm1,087, qabża ta' Lm507.

Familji b'sitt itfal kienu jirċievu Lm644 imbagħad bdew .....

(Interruzzjonijiet) Lanqas irrid inkompli għaliex din it-tabella timmeraviljak.

Anke jiena meta ffriskajt il-memorja rajt kemm din hija mfassla b'tali mod u manjiera li tgħin l-ewwelnett lil dawk il-familji li għandhom l-inqas dħul u lil dawk li għandhom l-ikbar numru ta' tfal.

Dan hu s-sens tagħha.

Infakkar imbagħad li lil dawk illi kienu jaqbżu s-Lm7,000 dħul konna naqqasnilhom iċ-children allowance pero' daknhar il-ministru tal-finanzi kien biddel ukoll ir-rati ta' l-income tax u min kien jaqla' iżjed minn Lm7,000 u naqqasnilu ċ-children allowance kien gawda minn vantaġġi kbar f'dak li għandu x'jaqsam ...

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Chircop, on a point of order.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, jgħid il-Ministru meta saret l-ikbar nefqa fiċ-children allowance.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, biex l-Onor.

Chircop jagħmel point of order, li għandu jagħmel huwa li jagħmlu f'"l-orizzont" u jikkorreġi l- iżbalji kollha li kiteb fl-artiklu li ppubblika l-bieraħ.

Din sieħeb dik tat-Lm12,000!

Din tliet darbiet irrispondejtu għaliha diġa' u jibqa' jgħidha.

Jgħid li matul din is-sena qtajna Lm12,000.

Dawn huma affarijiet tal-ġenn!

L-Onor.

Chircop qed jgħid li min isib impjieg m'għandix naqtgħu mir-reġistru u ngħidlu kemm ngħidlu n-nies li qtajna mir-reġistru huwa inqas milli qatħu huma fl-1997 jibqa' jirrepeti xi ħaġa li hija żbaljata.

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux, Sur President.

L-Onor.

Chircop tkellem ukoll fuq l-ETC u kkritikaha f'dak li għandu x'jaqsam mat-taħriġ li qiegħda tagħti.

Imma mbagħad ma jsemmix kelma waħda illi l-vot ta' l-ETC tul is-snin li għaddew - inkluż fi żmien gvern Laburista - dejjem naqas.

Aħna x'qed nagħmlu?

Minn vot li qabel kien ta' Lm1.2 miljun l-ETC s-sena d-dieħla -inkluż il-vot li qed jingħata speċifikatament għat-taħriġ - se jkollha vot ta' Lm2.2 miljun, żieda ta' Lm900,000.

Alla jbierek din ma jsemmihiex l-Onor.

Chircop.

Li għandek gvern li qed jimpenja ruħu illi r-riżorsi tal-pajjiż jużahom bl-aħjar mod possibbli u bl-aktar sens ta' kuxjenza soċjali billi jiddedika vot bħal dan għat-taħriġ tagħhom mill-ETC għall-Onor.

Chircop ma tiswa xejn għaleix lanqas biss isemmiha!

U mhux l-Onor.

Chircop biss għaliex lanqas kelliema oħrajn ma semmewha.

Ara issa ma jinterrompunix.

Din ma tfisser xejn għalihom?

Din hi l-kritika ta' budget li huwa bla kuxjenza soċjali?

Ħalli niġi issa għall-kwestjoni tal-pensjonijiet u nirrispondi kemm lill- Onor. Chircop kif ukoll lill-Onor.

Marie Louise Coleiro.

L-Onor.

Sammut semma l-qasam tal-housing pero' m'għandniex għalfejn nidħlu wisq f'dan il- qasam għaliex ma saritx kritika f'dak li għandu x'jaqsam mal-housing f'dan id-dibattitu.

Naturalment ftit ġranet ilu kellna d-dibattitu fuq l-estimi tal-housing authority u m'għandniex għalfejn noqogħdu nirreptu ruħna.

Pero' l-Onor.

Rita Law għamlet riferenza għall-qasam tal-persuna b'diżabilita' u xtaqt nikkorreġiha ftit billi nistedinha terġa' tiċċekkja ftit l-affarijiet u tiffriska ftit il-memorja tagħha.

F'mument minnhom l- Onor. Law qalet li l-liġi dwar il-persuni b'diżabilita' għaddejniha għax ordnawlna ta' l-Unjoni Ewropea.

Imma din minn fejn ġabitha?

Taf x'naf ingħid, Sur President, li mill-aħħar informazzjoni li għandi bl-e-mails li nirċievi minn Brussels u mill-Unjoni Ewropea, l-Unjoni Ewropea mexjin fid- direzzjoni li jagħmlu liġi li tkun tfisser l-istess bħal-liġi li aħna għandna.

U din għandna nkunu kburin biha għaliex dan ifisser li aħna konna pajjiż minn ta' quddiem ħdejn pajjiżi oħrajn u għamilna pass importanti 'l quddiem.

Imma jaħasra għalfejn niġu hawn u nivvintaw dawn l-affarijiet?

U għalfejn għandi nqum jien u nikkorreġi lill-Onor.

Law?

Ma jqumx xi ħadd mill-oppożizzjoni biex jikkorreġiha hu?

Ħaġa oħra li qalet l-Onor.

Law hija li din il-liġi qiegħda tgħid li issa kulħadd se jimpjega 2% persuni b'diżabilita'.

U qalet: ''U issa nistenna biex nimpjegaw lin-nies ħalli naraw it-2% persuni b'diżabilita'.''.

Imma l- Onor. Law ma tirrealizax li din il-liġi tat-2% m'għandha x'taqsam xejn mal- liġi tal-persuni b'diżabilita'?

Ma tirrealizzax li din hija liġi li kienet għaddiet fl-1969?

Dak iż-żmien kien ministru t-Tabib Ċensu Tabone imma din il-famuża liġi tat-2% m'għandha x'taqsam xejn mal-persuni b'diżabilita'!

Allura ma jqumx xi ħadd jikkorreġiha?

Inkella se nibqgħu ngħidu dawn l- affarijiet u nagħtu informazzjoni żbaljata waħda wara l-oħra.

L-Onor.

Silvio Parnis tkellem fuq il-qasam ta' l-anzjani u fuq San Vinċenz de Paule.

Fuq il-qasam ta' l-anzjani diġa' rrisponda l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici u allura m'għandix għalfejn nidħol fid-dettall f'dak il-qasam.

L-Onor.

Chris Agius irrepeta akkuża oħra żbaljata u falza li għamel il-Kap ta' l-Oppożizjoni.

Bena argument sħiħ fuq il-qasam ta' l- impjiegi u qal li hemm min jispiċċa minn impjieg, l-employer tiegħu ma jibqgħatx il-formola tat-terminazzjoni ta' l-impjieg u allura għall- iskopijiet ta' l-ETC dan ikun għadu qed jaħdem.

Imbagħad din il-persuna ssib impjieg ieħor u tibgħat engagement form u allura l-istess persuna - dejjem , skond il-Kap ta' l-Oppożizzjoni - tidher impjegata f'żewġ postijiet.

Qed jgħidulna allura li din hija ż-żieda fl-impjiegi għaliex hawn nies li huma rreġistrati darbtejn!

Sur President, jiena diġa' għedt u nerġa' ngħid li għandna sistema li ma tippermettix li din issir għaliex is-sistema ta' l-ETC taħdem bl-ID card u meta xi ħadd iniżżel li hu ġie mpjegat jiġi mitlub jagħti l-ID card u din tidħol fis-sistema.

U jekk l-ETC issib li dak qed jidher li huwa mpjegat ma' xi ħadd ieħor, dik ir-reġistrazzjoni tagħlaqielu, tikteb lill-employer u tgħidlu: Isma', dan kien impjegat miegħek, int obbligat bil-liġi li lili tinformani, ma nformajtnix issa jew tibgħatli t-termination form jew se ntellgħek il-qorti.

U tniżżel lil dak l-istess impjegat taħt l-impjieg il- ġdid u allura t-termination tkun ingħalqet imma l-ID card darba tidħol fir- reġistru.

Issa meta stidint lill-oppożizzjoni biex x'ħin iridu u x'ħin jogħġobhom jitilgħu l-ETC - lanqas l-għaxar minuti jekk iridu ma jagħtuni, jaqbdu u jitilgħu - u jieħdu awditur magħhom ħalli jiċċekjaw, fost l-affarijiet li jiskopru - dejjem jekk jaċċettaw din l-istedina - jiskopru li s-sistema hekk taħdem.

U bir-rispett kollu din m'hijiex sistema li vvintajniha llum imma hija sistema li ilha taħdem għal dawn l-aħħar snin.

Ħadmet hekk fi żmienhom u qed tibqa' taħdem hekk fi żmienna għaliex ma biddilna xejn fiha.

Allura kif jerġgħu jqumu u jagħmlu dawn it-tip ta' akkużi?

U min qalha għandu jkollu l-irġulija, jekk għadha teżisti, li jqum hawnhekk u jgħid: Skużawni, żbaljajt.

Smajt lill-Ministru Gonzi u ma emmintux imma mort hemm fuq, iċċekjajt u sibt li veru huwa hekk.

Imma xi ħadd jagħmilha din mhux nibqgħu nirrepetu u erġajna smajniha anke llejla!

L-Onor.

Chris Agius qal li anke fil-manifattura sejrin lura u li ntilfu l- impjiegi.

Jiena ma ngħidx li f'ċerti setturi ma naqsux l-impjiegi għaliex f'ċerti setturi naqsu u f'oħrajn żdiedu imma meta tara x'naqas u xi żdied issib li fis-settur tal-manifattura l-impjiegi żdiedu bil-kbir.

Pero' f'dawk is-setturi tal-manifattura fejn aħna neħħejna l-levies netti kellna żieda fl-impjiegi.

L-Onor.

Chris Agius qal ukoll li fis-settur tal- clothing u tal-footwear naqsu 102 ħaddiema pero' li ma semmiex huwa li skond l-economic survey ta' din is-sena fis-sentejn ta' gvern Laburista f'dan is-settur naqsu 146 ruħ.

Tajjeb infakkar ukoll li l-investiment li dawn is-setturi għamlu matul is- sena li għaddiet kien investiment record u ejja nifhmu sewwa x'ifisser investiment.

Dan m'għandix għalfejn ngħidu imma ħalli ngħidu ħalli jkun irreġistrat.

Investiment ifisser li ġġib makni moderni biex dak li qabel kont tagħmlu b'għaxar min-nies illum tagħmlu bi tnejn min-nies.

Dak ifisser investiment.

U meta aħna ngħidu restructuring, kelma li bdejna nisimgħuha anke fi żmien l-amministrazzjoni Laburista, din tfisser li timmodernizza lilek innifsek u issir aktar effiċjenti biex tkun tista' toħloq prodott aħjar bi prezz aktar kompetittiv.

Dak hu li jfisser restructuring pero' jfisser ukoll li fejn qabel kont taħdem b'għaxra min- nies, issa taħdem bi tnejn u allura trid tara x'se tagħmel b'dawk it- tmienja min-nies l-oħra.

Imma mhux imbagħad tiġi hawnhekk u tgħidli li naqsu 102 persuni mis-settur tal-manifattura tal-footwear u clothing meta fis-sena 1997/98 f'dan is-settur kien hemm tnaqqis ikbar.

U meta taqbad is- setturi kollha, inkluż dawk tal-levies u tara x'kien qed jiġri fis-sentejn ta' amministrazzjoni Laburista ssib li f'dawk is-setturi netti kien hemm tnaqqis ta' impjiegi mhux żieda.

L-Onor.

Marie Louise Coleiro għamlet ftit punti li ta' min wieħed jirrispondihom fil-qosor.

Per eżempju, għamlet riferenza fuq it-training u retraining u naqbel magħha li huwa tajjeb li qegħdin nivvotaw dawn l- ammonti sostanzjali ta' flus lill-ETC biex tista' tħarreġ Pero' mbagħad staqsiet x'aħna nagħmlu għal dakl i hu taħriġ tal-ħaddiema tal-gvern u l- underemployment tal-ħaddiema tal-gvern li huwa punt tajjeb ukoll.

Pero' anke hawn jaħasra jeħtieġ li jsegwu x'qed jiġri għaliex inkella ssir il- kritika f'din il-Kamra u ma jkunux up-to-date.

Ftit ġranet ilu ħarġet call for applications mill-ministeru tal-ġustizzja illi ssejjaħ proprju għal 65 clerical posts ġodda mal-qrati pero' s-sejħa hija fost l-industrial grades tal-gvern.

Ħall niftehmu sewwa x'qed isir.

Il-gvern seta' qal li għandu bżonn 65 skrivan u seta' ħareġ call for applications biex jimpjega dawn il- 65 skrivan.

Iżda x'qed isir?

Ħarġet sejħa interna mituħa għall-ħaddiema li qegħdin fil-gradi industrijali.

Min hu nteressat - naturalment dawn se jirċievu t-taħriġ li hemm bżonn biex ikunu jistgħu jaqdu l-funzjoni tagħhom tajjeb - jista' japplika għal din is-sejħa u jgħaddu mill-grad industrijali għall-grad klerikali u hekk inkunu qegħdin inħarrġu lill-ħaddiema stess tal- gvern biex inqegħduhom f'opportunitajiet aħjar għalihom, ikunu jistgħu javvanzaw u nkunu qegħdin nagħmlu użu aħjar tar-riżorsi umani tagħna.

Dan huwa pilot project u rridu naraw l-esperjenza x'se tkun, pero' mexjin f'din it-triq u naħseb illi huwa punt tajjeb.

Kumment ieħor li għamlet l-Onor.

Marie Louise Coleiro kien fuq il-qasam tal-pensjonijiet.

Għamlet statement li jien naqbel miegħu u qalet li l- Partit Laburista ma jaqbilx mas-sistema fejn il-ħafna jingħata lill-ftit.

Iva, f'dan il-pajjiż għandna nagħmlu ħilitna biex is-sistemi kollha tagħna, inkluż is-sistema tal-pensjonijiet, nirreveduhom biex ma nibqgħux b'sistemi fejn il-ħafna jmorru għand il-ftit.

Aħna għandna nagħmlu ħilitna biex dawk li qed idaħħlu l-inqas ikunu l-iktar li jirċievu l-għajnuna.

Issa, dan il- gvern xtaq jimxi pero' xhur ilu ħadna d-deċiżjoni illi f'pajjiżna jkun hawn kummissjoni li nkarigajniha biex hi tidħol għal din il-biċċa xogħol u b'rispett għal dik il-kummissjoni qagħadna pass lura.

Pero' dan l- istatement li għamlet l-Onor.

Coleiro huwa tajjeb u fil-prinċipju qegħdin naqblu ż-żewġ naħat għaliex m'għandux ikollna sistemi li jippermettu li l- ħafna jmur għand il-ftit u tkun qed tivvantaġġja lil min fl-aħħar mill- aħħar mhux hu l-ewwel li għandu bżonn l-appoġġ u tiżvantaġġa lil dawk li huma fil-parti d-dgħajfa.

L-Onor.

Marie Louise Coleiro stednitna nagħmlu analisi ta' l-issue tal- part time tan-nisa.

Hawn naħseb li l-oppożizzjoni nqabdet f'daqsxejn ta' kontradizzjoni.

Għaliex kif tista' l-oppożizzjoni tgħidilna li l-ekonomija hija staġnata, li m'aħniex noħolqu l-ġid u l-opportunitajiet tax-xogħol, li hawn falsifikazzjoni ta' statistika u mbagħad fl-istess nifs tgħidilna: X'għarukaża dawn in-nisa kollha qed imorru jaħdmu part-time?

Imma skużi, hawn xi ekonomija fid-dinja illi toħloq l-opportunitajiet tax-xogħol f'mument fejn ikun hemm l-istaġnar?

Hawn xi employer f'pajjiżna illi qed jimpjega lin-nies part-time biex jagħmlilna pjaċir?

Jew inkella l- employers f'pajjiżna barra l-full-timers qegħdin jimpjegaw ukoll il-part- timers għaliex Alla jbierek l-ekonomija miexja 'l quddiem?

Għax biex ikollok dawn l-opportunitajiet ta' eluf ta' postijiet tax-xogħol - hawnhekk qed nitkellmu fuq żieda ta' kważi 4,000 fil-part-time biss u mat-3,500 full- time

dawn ma jiġux mix-xejn.

Dawn jiġu għax l-ekonomja miexja u qed toħloq il- ġid u l-oppożizzjoni trid tiddeċiedi x'se tagħmel għaliex jekk qiegħda tgħid li l-ekonomija hija staġnata, l-argument tagħha stess li ħafna nisa u ħafna rġiel qed isibu postijiet tax-xogħol part-time huwa sinjal ieħor ma' sinjali oħrajn li l-ekonomija ta' pajjiżna miexja 'l quddiem.

Sur President, xtaqt niddedika dan l-aħħar ftit minuti billi malajr malajr nagħti ħarsa lejn l-oqsma in ġenerali li jaqgħu taħt dan il- ministeru.

L-ewwel qasam importanti ta' dan il-ministeru huwa l-qasam tal- familja u minn hawnhekk niringrazzja minn qalbi lill-ħaddiema kollha f'dan id-dipartiment għax-xogħol kollu li għamlu fis-snin li għaddew u għax- xogħol li għad iridu jagħmlu.

Irrid ngħid ukoll li dan id-dipartiment għall-ħarsien tal-familja fix-xhur li ġejjien se nagħtuh funzjoni importantissima.

Dan il-punt għamlitu l-Onor.

Helen D'Amato fid-diskors tagħha.

F'dan il-pajjiż għandna ħafna servizzi pero' m'għandniex organu regolatur li jirregola t-tip ta' servizzi u l-kwalita' ta' servizzi li nagħtu u dan huwa dipartiment li jaħdem f'oqsma delikati ħafna bħalma huma l-familji mkissrin u t-tfal abbużati li eventwalment ikunu suġġetti għall- ħruġ ta' care orders.

Dan id-dipartiment jaħdem ukoll fost l-adozzjonijiet u dan huwa qasam li rridu nagħtuh attenzjoni partikolari għax jiena minn banda nixtieq li min irid jgħaddi mill-proċess ta' addozzjonijiet f'pajjiżna jgħaddi minn dak il-proċess imma rridu noqogħdu attenti ħafna li m'hemmx xi suq moħbi li qed jisfrutta lill-persuna jew lill-familji li jkunu f'pożizzjonijietli diffiċli.

L-SWDP, jiġifieri l-aġenzija li aħna nafuha bħala s-social welfare development programme, hija aġenzija li taħdem ħafna fost it-tfal abbużati.

Irrid infakkar li matul din is-sena kellna 655 każ ġdid ta' tfal abbużati f'forom differenti ta' abbuż u dan ifisser li rridu noqogħdu attenti x'qed jiġri u ma jiġrix f'pajjiżna.

Jeħtieġ ukoll li nżidu s-servizzi speċjalizzati fl-oqsma tan-nisa msawta u l-vjolenza domestika.

X'għamlet l- SWDP is-sena li għaddiet?

Din l-aġenzija s-sena li għaddiet impjegat 30 social worker ġdid magħha li qed jaħdmu fil-kura tas-saħħa mentali li huwa qasam ieħor importanti ħafna, fil-qasam tal-protezzjoni tat-tfal abbużati, mal-vittmi tal-vjolenza domestika, fis-servizz tal-fostering u servizzi oħrajn.

Tajjeb infakkar li filwaqt li l-vot taħt gvern Laburista għal din l-aġenzija kruċjali minn Lm390,000 kien tnaqqas għal Lm290,000, aħna minn Lm440,000 għas-sena 2000 qed inżiduh għal Lm800,000, jiġifieri kważi qed nirduppjawh.

Nitkellem issa dwar is-Sedqa, aġenzija importanti oħra f'pajjiżna li qiegħda tagħmel xogħol tajjeb fost dawk li b'xi mod jew ieħor sfortunatament jiċċapsu bil-vizzju tad-droga jew ta' l-alcohol.

Irrid nifiraħ lill-ħaddiema kollha li jaħdmu f'din l-aġenzija għax-xogħol kollu li qed jagħmlu mhux biss ma' dawk li jinqabdu fin-nassa ta' l-abbuż imma speċjalment ma' dawk li jaħdmu fil-qasam tal-prevenzjoni fejn lil uliedna u lill-familji tagħna jipprovaw jiftħulhom għajnejhom biex qatt ma jidħlu f'din in-nassa, biex iġibuhom konxji tal-perikli li jeżistu u biex jevitawh għaliex aħna nemmnu li l-prevenzjoni hija l-aħjar strateġija li wieħed jista' jkollu.

L-aġenzija Sedqa ħadmet tajjeb ħafna matul is-sena li għaddiet, ħadet diversi inizjattivi, fosthom inizjattiva ġdida li nixtieq li jkun hemm inizjattivi oħra bħala.

Din hija inizjattiva li ttieħdet ma' ħaddiema ta' l-HSBC li flimkien ma' ħaddiema tas-Sedqa ħadu kors ta' taħriġ biex ikunu jistgħu jaħdmu flimkien ma' sħabhom fuq il-post tax-xogħol jekk jindunaw li jkun hemm problema jew diffikulta' fil-qasam ta' l-abbuż tad-droga.

Irrid nenfasizza li anke l-vot għal din l-aġenzija għas-sena d-dieħla qegħdin inżiduh b'mod sostanzjali biex tkun tista' taħdem iżjed milli ħadmet s'issa.

Ma' l-aġenzija Sedqa u fil-qasam ta' l-abbuż tad-droga nirringrazzja u nsellem ukoll lill-organizzazzjoinijiet volontarji oħrajn partikolarment il- Caritas u l-OASI.

Nirrikonoxxi ukoll ix-xogħol siewi li għamlet il- kummissjoni li tikkoordina dawn it-tliet organizzazzjonijiet flimkien biex inkomplu nagħmlu ħilitna ħalli ma nirrduppjawx l-enerġiji u r-riżorsi li għandna f'pajjiżna, mira li nista' ngħid li qiegħda tintlaħaq.

Matul is- sena li għaddiet sar xogħol tajjeb fejn dawn l-organizzazzjoniijet għaddew informazzjoni lil din il-kummisjoni li hi preseduta minn Richard Muscat - mhux Richard Muscat li semma l-Onor.

Chircop imma Richard Muscat ieħor - u għall-ewwel darba qed jibda jkollna stampa nazzjonali ħafna aktar ċara ta' dak li qed jiġri fil-qasam ta' l-abbuż tad-droga u ta' l-alchohol f'pajjiżna.

Il-qasam ta' l-anzjani li huwa t-tieni qasam importanti diġa' semmih l- Onor. Antoine Mifsud Bonnici.

Il-persuni b'diżabilita' semmihom ukoll l- Onor. Mifsud Bonnici pero' rrid nenfasizza hawnhekk il-qabża kbira li qed nagħmlu għas-sena li ġejja.

Qed nivvotaw aktar flus għall-kummissjoni u qed nivvotaw flus għall-programm partikolari importanti li se nibdew matul is-sena li ġejja li bih se noffru alternattiva oħra ma' dawk li jeżistu diġa' għall-famuża problema li l-ġenituri bi tfal b'diżabilita' dejjem isemmulna, jiġifieri x'jiġri minn uliedhom meta jiġu nieqsa huma.

Is-sena d-dieħla se nkunu qed ninvestu fi proġett ta' residential services fiċ- ċentru ta' l-adulti ta' Wied il-Għajn kif ukoll proġett ieħor importanti ħafna li għandu x'jaqsam mas-supported living.

Qegħdin nippjanaw ukoll li ndaħħlu servizz ġdid speċjalizzat ħafna għall-qasam tal-persuni b'diżabilita' li huwa diffiċli mmens.

Dan huwa l-qasam ta' l-autism li għandu bżonn servizz diffiċli u speċjalizzat u nittama li s-sena d-dieħla nkunu nistgħu nħabbru li dak is-servizz waqqafnih.

Fuq il-qasam tan-nisa li semmejnih en passant rrid ngħid li matul is-sena li għaddiet ħdimna biex dan ukoll ikompli jespandi bir-ritmu li nixtiequh jespandi.

U r-riżultati rajnihom għaliex il-mara Maltija qiegħda dejjem iżjed issib postha fis-soċjeta' tagħna, qegħda dejjem aktar tagħti kontribut naturalment biex taqdi d-dmirijiet tagħha lejn il-familja pero' tieħu sehem ukoll fil-ħolqien tal-ġid ta' pajjiżna.

Irrid infakkar hawnhekk f'miżura importanti li kienet ġiet innegozjata ma' l-unions meta ġie ffirmat il-ftehim kollettiv sentejn ilu pero' ġiet fis-seħħ matul din is-sena li qegħdin fiha.

Fil-fatt għall-ħaddiema fis-settur pubbliku din is-sena bdejna nħaddmu l-prinċipji tar-reduced hours u r-responsibility breaks li qed jippermettu lin-nisa li qabel kien ikollhom jirriżenjaw minn fuq il-post tax-xogħol minħabba ċirkostanzi partikolari tal-familji tagħhom li jieħdu sigħat imnaqqsa jew jieħdu break mingħajr ma jitilfu l-post tax- xogħol tagħhom.

Din hija waħda mill-aktar affarijiet li proprju qiegħda tgħin lin-nisa li jaħdmu fil-qasam tas-settur pubbliku biex jibqgħu fid- dinja tax-xogħol u qed nittama li għas-sena d-dieħla dan il-qasam ikun wieħed mill-isfidi li nindirizzaw fit-tiġdid tal-liġijiet tax-xogħol f'pajjiżna għaliex nittama li dawn it-tip ta' inizjattivi narawhom iseħħu fis-settur privat.

Dwar it-taħriġ, impjiegi u relazzjonijet industrijali diġa' tkellimt.

Xtaqt ngħid pero' kelma waħda biss dwar ir-relazzjonijiet industrijali u dwar id-djalogu soċjali.

Diġa' kelli l-okkażjoni ngħid il-ġimgħa li għaddiet u nerġa' nirrepetiha llum li d-djalogu soċjali huwa pilastru importanti tal-politika mhux biss soċjali ta' dan il-gvern imma tal- politika sħiħa ta' dan il-gvern.

Aħna rridu li pajjiżna jimxi 'l quddiem bil-ħidma tal-gvern labranzetta ma' l-imsieħba soċjali tagħna għaliex nirrikonoxxu li l-imsieħba soċjali - jiġifieri r-rappreżentanti tal- ħaddiema, l-unions kollha f'pajjiżna, ir-rappreżentanti ta' min iħaddem f'pajjiżna u l-korpi kostitwiti - għandhom rwol importanti ħafna f'dan il- pajjiż u jistgħu huma stess jagħtu sehem importanti ħafna biex il-pajjiż ikun jista' jimxi l-quddiem.

Dan irrikonoxxejnih, stabbilejnih u wettaqnih fil-prattika mhux bil-kliem biss.

Li qegħdin nagħmlu llum b'riżultat ta' dan il-budget huwa kollu kemm hu frott ta' dan id-djalogu soċjali u diġa' hemm l-impenn dikjarat pubblikament li dan il-gvern irid isaħħaħ dan id- djalogu soċjali mill-aspett prattiku u anke mill-aspett ta' l- infrastruttura tiegħu.

Fil-budget hemm ukoll il-proposta li l-gvern iressaq quddiem dan il- parlament abbozz ta' liġi li jagħti qafas legali lill-kunsill Malti għall- iżvilupp ekonomiku.

Mhux talli hekk, talli qegħdin nipproponu li l-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku nwessgħulu l-firxa tal-ħidma tiegħu biex jidħol ukoll fil-qasam soċjali.

Infatti dan jibda jissejjaħ il-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali.

Din hija prova oħra mill-aktar ċara li dan il-gvern jemmen li l-iżvilupp ekonomiku jiġi msarraf fi żvilupp soċjali u li t-tnejn li huma jimxu id f'id flimkien.

Il-progress ekonomiku tagħna aħna nkejluh mill-progress soċjali tagħna.

F'dan id-dibattitu ma semmejna xejn f'dak li għandu x'jaqsam mas-saħħa u sigurta' fuq il-post tax-xogħol.

Is-sena li għaddiet ħdimna ħafna biex ngħaddu liġi importanti f'dan il-pajjiż u issa qegħdin fil-proċess li dik il-liġi nwettquha.

Allura nittama li fil-bidu tas-sena d-dieħla nħabbru t- twaqqif tal-bord ta' l-awtorita' tas-saħħa u sigurta' fuq il-post tax- xogħol.

Irrid infakkar li f'estimi li qegħdin quddiem il-Kamra għall- approvazzjoni tagħha hemm maħsub - dan huwa parti wkoll mill-pjan nazzjonali għall-addozzjoni ta' l-acquis f'pajjiżna - investiment ta' Lm390,000 kapitali u Lm300,000 rikorrenti ndirizzati partikolarment għall- qasam tas-saħħa u sigurta' fuq il-post tax-xogħol.

Din hija ukoll mira ewlenija ta' dan il-gvern għax aħna nemmnu li l-kundizzjonijiet tal- ħaddiema tagħna jitjiebu mhux biss billi jkollhom pagi aħjar imma b'mod partikolari jekk ikollhom kundizzjonijiet tax-xogħol aħjar li fosthom jinkludu ambjent li jkun aktar san, jiġifieri ambjent li jneħħilhom u kemm jista' jkun jeliminalhom il-perikli li jista' jkun hemm.

Għal dak li għandu x'jaqsam mad-dipartiment tas-sigurta' soċjali, dipartiment li jamministra vot qawwi ħafna u importanti ħafna mill-ispiża rikorrenti tal-gvern, nixtieq ngħid li din is-sena dan kien qed jamministra mal-Lm180 miljun u s-sena d-dieħla se jkun qed jamministra mal-Lm190 miljun.

Allura għandu responsabbilta' kbira li jara l-ewwelnett li s- servizz jingħata u li ma jkunx hemm abbuż minnhom.

Fuq dan il-punt irrid nerġa nirrepeti dak li kelli okkażjoni ngħid diġa'; ma jistax ikun li l- oppożizzjoni tilgħab tal-bżallu fuq dan il-punt, ma tistax tgħid li hi favur li nattakkaw l-abbużi u l-frodi fil-benefiċċji soċjali mbagħad tiġi hawn u tgħidilna li qegħdin naqtgħu lil dak u lill-ieħor li hu żgħir jew inkella skond il-kulur politiku.

Din hija għarukaża u hija xi ħaġa li timmina l-proċess tal-gvern biex idaħħal is-serjeta' f'pajjiżna u għalhekk hemm bżonn li jkun hemm dikjarazzjoni mill-aktar kategorika bla tlaqliq, bla parentasi u bla riżervi min-naħa ta' l-oppożizzjoni fejn jgħidu ċar u tond li huwa tajjeb li nattakkaw l-abbużi f'dan il-pajjiż u li huwa tajjeb li jkollna strutturi b'saħħithom biex inkunu nistgħu nagħmlu l- investigazzjonijiet li hemm bżonn li nagħmlu.

Il-qasam tad-djar m'għandix għalfejn nidħol fih għax diġa' tkellimna fuqu u dħalna fid-dettal.

Qasam ieħor importanti li ma semmejna xejn fuqu pero' huwa l-qasam tal-koperattivi.

Irrid nirreġistra li matul is-sena li għaddiet rajna numru ta' koperattivi jiżdiedu u qed nittama - mingħajr ma nagħti wisq dettalji f'dan l-istadju - li kmieni s-sena d-dieħla nkunu nistgħu nħabbru wkoll it-twaqqif ta' koperattiva taħt l-iskema li kien ħabbar il-gvern fejn ikollok ħaddiema tal-gvern jew ta' xi korp parastatali li huma stess jagħżlu li jiffurmaw koperattiva u jinqatgħu kompletament mill-istruttura governattiva.

Kif qed ngħid mexjin f'din it-triq u nittama li s-sena d-dieħla nkunu rreġistrajna l-ewwel pass importanti fiha.

L-aħħar kelma niddedikaha b'mod speċjali lill-organizzazzjonijiet volontarji f'pajjiżna.

Anke hawnhekk din is-sena l-gvern qiegħed jivvota mas-Lm700,000 biex inkomplu ngħinu u nappoġġjaw għaqdiet volontarji f'pajjiżna li jinagħqdu flimkien mal-gvern biex bi sħubija bejnietna nkomplu nagħtu servizz fil-qasam soċjali lejn pajjiżna.

Is-sehem li l- volontarjat jagħti f'dan il-pajjiż huwa sehem li aħna nagħtuh valur, dan il- gvern jemmen f'dak il-valur pero' nemmnu wkoll li għandu jkun hemm struttura li tgħin lil dawn l-organizzazzjonijiet ħalli jkunu jistgħu jiffunzjonaw.

Fil-fatt mira ewlenija għas-sena d-dieħla hija li nressqu quddiem dan il-parlament liġi li tagħti qafas li fih l-għaqdiet volontarji jkunu jistgħu joperaw bi sħubija mal-gvern b'ċertu liberta' imma wkoll b'ċertu regolamentazzjoni biex kulħadd ikun ċert - kemm l-għaqdiet volontarji u kemm min jagħtihom l-appoġġ tiegħu - li huma qegħdin jaħdmu b'serjeta' ub'mod li jkun pożittiv u jikkontribwixxi għall-iżvilupp soċjali ta' pajjiżna.

Sur President, nagħlaq billi għal darba oħra nirringrazzja lill-ħaddiema kollha li ħadmu direttament jew indirettament fi ħdan id-dipartiment u l- aġenziji li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-ministeru għall-politika soċjali.

Huma ħadmu bla heda u tawna riżultati tajbin matul is-sena li għaddiet pero' għas-sena li ġejja għandna sfidi oħrajn kbar, sfidi li m'għandix dubju li jintrebħu bl-għajnuna ta' kulħadd jekk dejjem inżommu quddiem għajnejna li dan ix-xogħol irid isir b'vokazzjoni, b'dedikazzjoni, b'serjeta', bi professjonalita' u b'attenzjoni l-ħin kollu speċjalment fuq dawk li huma l-aktar dgħajfa.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda mressqa u moqrija mill-Onor.

Karl Chircop.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra skond il-mozzjoni ta' proċedura.

Il-Kumitat ġie sospiż fid-9.31 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi il-mistoqsija.

Karl Chircop.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 28 L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Michael| |Agius Chris |Farrugia Noel | |Attard Montalto |Gulia Gavin | |John | | |Bartolo Evarist |Herrera Jose' | |Borg Karmenu |Law Rita | |Brincat Leo |Mangion Charles | |Buhagiar Charles |Mizzi Joe | |Buhagiar Louis |Parnis Silvio | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Chircop Karl |Sammut Joseph | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vassallo Adrian | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella George | |Farrugia Angelo |Vella Karmenu |

KONTRA: 33

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Censu | |

L-emenda m'għaddietx.

THE CHAIRMAN: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq il-voti tal-Ministeru tal- Politika Soċjali u se nibda minn vot 10.

Il-mistoqsija hi:

VOT 10 - MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 6,991,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 10 - Ministeru għall-Politika Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 10 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 11 - SIGURTA' SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 62,907,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 11 - Sigurta' Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 11 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 13 - FAMILJA U ĦARSIEN SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 641,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 13 - Familja u Ħarsien Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 13 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 14 - KURA TA' L-ANZJANI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 11,934,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 14 - Kura ta' l-Anzjani, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 14 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 15 - DJAR

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 496,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 15 - Djar, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 15 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 16 - RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI U TA' L-IMPIEG

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 665,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 16 - Relazzjonijiet Industrijali u ta' l-Impieg, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 16 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT II - MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 3,848,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot II - Ministeru għall-Politika Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot II għaddiet.

Fid-9.42 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li r-Riżoluzzjonijiet taħt Voti 10, 11, 13, 14, 15, 16 u II kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 4 ta' Diċembru 2000 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:-

Kumitat ta' Provvista

Estimi Ġenerali 2001

Ir-Raba' Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru għall-Agrikoltura u Sajd

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn 4 ta' Diċembru 2000 bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.43 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija, skond il- Mozzjoni ta' Proċedura Nru 172.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MDINA REHABILITATION COMMITTEE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li xi ħadd mill-uffiċjali tal-Ministeru jitkellhem mal- kuċċiera tar-Rabat sabiex jisma' l-ilmenti tagħhom dwar problemi li qed jiffaċjaw huma u ż-żwiemel tagħhom kawża ta' xogħlijiet li saru fl-Mdina mill-Mdina Rehabilitation Committee u li mistennija jsiru?

Jista' l-Ministru jinfurmani bl-iżviluppi ta' dawn l-ilmenti tal-ħaddiema Rabtin?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari numru 21065 (Seduta 432).

Il-Kumitat għar-Riabilitazzjoni ta' l-Imdina huwa lest li jiltaqa' mal- kuċċiera iżda ħadd mill-kuċċiera għadu ma avviċina lill-Kumitat biex issir laqgħa.

Dan jista' jsir jew permezz ta' ittra jew permezz ta' l-uffiċjali tekniċi li huma preżenti fl-uffiċċju tal-proġett li huwa fl-istess uffiċċju tal-Kunsill Lokali Mdina.

IMTARFA - ĠIBJUNI TA' L-ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' ġibjuni ta' l-ilma li hemm fl-Imtarfa?

Kemm minn dawn il-ġibjuni kienu nbnew matul il-perijodu li l- Imtarfa ġiet żviluppata mis-Servizzi Ingliżi u kemm inbnew mill-1987 'l hawn?

X'manutenzjoni saret matul l-1999 u din is-sena fuq dawn il-ġibjuni?

Kif qed jiġi wżat dan l-ilma fil-mument?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ma għandha ebda informazzjoni dwar il-ġibjuni ta' l-ilma li hemm fl- Imtarfa, billi dawn mhumiex parti minn network ta' l-ilma tax-xorb.

ĠIBJUNI TA' L-ILMA - MANUTENZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid liema kienu dawk ir-riservaturi/ġibjuni ta' l-ilma tax-xiri li saret manutenzjoni fihom matul l-1999 u din is-sena?

Kemm swiet din il-manutenzjoni u liema huma dawk ir-riservaturi/ġibjuni ta' l-ilma li se jiġu rranġati b'manutenzjoni sabiex ikollna aktar ħażna ta' l-ilma tax-xita f'pajjiżna?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li s-sena l-oħra u din is-sena ma saritx manutenzjoni fuq ġibjuni ta' l-ilma tax-xita.

Għall-futur, il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma qed tistudja x'arranġamenti effettivi jistgħu jsiru għall-manutenzjoni ta' dawn il- ġibjuni.

AMBJENT - TREJQIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jinfurmana jekk hemmx xi policy mid-dipartiment għall-ambjent dwar kif għandhom isiru trejqiet tal-bdiewa sabiex ikunu aktar environmental friendly cioe' metodi li fihom ma hemmx għalfejn jintuża konkos?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress illi dawn it-trejqiet isiru mid- Dipartiment ta' l-Agrikoltura, ikun aktar xieraq illi l-Onorevoli Interpellant jindirizza mistoqsijiet fuq dan is-suġġett lill-Ministru konċernat.

DRENAĠĠ - SPIERI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jinfurmana kemm kien in-numru ta' rapporti dwar spejjer ta' l-ilma tad-drenaġġ li tressqu lid-dipartiment tad-drenaġġ mill-kunsilli lokali, bdiewa u familji matul l-1999 u din is-sena separatament?

X'passi ttieħdu?

X'inhija s-sitwazzjoni llum?

Minn liema lokalitajiet ta' Malta u Għawdex waslu dawn l-ilmenti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob l-Onorevoli Interpellant biex jiċċara l-Mistoqsija Parlamentari rigward x'tip ta' rapporti qiegħed jirreferi għalihom u jekk humiex spejjer ta' l-ilma jew tad-drenaġġ.

MOSTA - TAL-BLATA L-GĦOLJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li fil-madwar tat-toroq kollha fl-inħawi residenzjali tal- Blata l-Għolja, il-Mosta, jentħieġu landscaping sabiex ikun hemm ambjent aħjar, jista' l-Ministru jinvestiga x'jista' jsir sabiex jiġu upgraded dawn l-inħawi fil-Mosta?

Jista' l-Ministru ġentilment jara li jsir sforz sabiex il-programm tal- landscaping isir sal-Milied ħalli dawn ir-residenti jkollhom toroq f'ambjent xieraq?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Minkejja li r-responsabbilita għax-xogħol li qed jitlob l-Onorevoli Interpellant ma taqax direttament taħt il-Ministeru tiegħi, qiegħed nieħu nota ta' s-suġġeriment biex nirreferih lill-awtorita kompetenti.

PULIZIJA - TRAFFIKU

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'qed tagħmel il-pulizija biex jingħeleb l- inkonvenjent għar-residenti f'Valletta Road, Qormi minħabba parking ta' vetturi kbar?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-Pulizija tagħmel ronda fl- inħawi msemmija mill-Onorevoli Interpellant, sabiex ma jkunx hemm ksur tar- regolamenti tat-traffiku.

IMPJIEGI - POSTMAN OPERATOR

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta se jidħlu dawk li għaddew mill- interview għal postman operator li sar f'Diċembru li għadda u li kienu parti minn grupp ta' 130 ruħ li għaddew f'kollox, iżda sal-lum għadhom daħlu biss 75 ruħ?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li fil-fatt sa llum ġew ingaġġati 86 Postal Operator u mhux 75 kif hemm indikat fil-mistoqsija.

Il-Maltapost issejjaħ għall-impjieg, dejjem skond l-ordni tal-mertu, skond l-esiġenza li tinħoloq minn żmien għal żmien.

Ta' min jinnota li l-Maltapost talbet lill-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ biex l-iskadenza tal-validita' tar-riżultat ta' l-eżami tal-Postal Operators tiġi estiża sa l-aħħar ta' April 2001.

POWER STATIONS - GRID

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid hemmx grid bejn il-power station tal- Marsa u dik ta' Delimara?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

MDINA - TISWIJA TA' ĦAJT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall- Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid meta se jissewwa l-ħajt ta' għalqa li qegħda fi triq ta' taħt l-Imdina li tgħaddi għal Mosta?

ONOR.

NINU ZAMMIT: It-tiswija tal-ħitan tal-għelieqi hija responsabilta tal-bdiewa u f'każ fejn triq pubblika tinsab f'livell ogħla mill-għalqa r- responsabilta tiġi tad-Direttur tat-Toroq.

Għalhekk nissuġerixxi li tirreferi l-mistoqsija lill-Ministru responsabli, jekk ikun il-każ.

QORMI - TRIQ MIKEL BALDACCHINO

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se tinbena Triq Mikel Baldacchino, f'Ħal Qormi li minkejja li ilha mimlija residenti għal snin sħaħ, għadha sal-lum mhux mibnija b'detriment serju għar-residenti u għal kull min juża din it-triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-Dipartiment tat-Toroq flimkien mal- Kunsilli Lokali qed jipprepara programm għal asfaltar ta' toroq ma' Malta kollha, u x-xogħol fil-lokal isir skond il-prijoritajiet li ser jirriżultaw minn dan il-programm.

PA - PERMESSI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-fabbrika li hemm fl-area ta' Triq Nikol Baldacchino f'Ħal Qormi, għandhiex permessi biex topera?

Jekk għandha permessi, x'tip ta' permessi għandha?

Xi prodotti għandha permess biex timmanifattura u tipproduċi?

Għandha permess biex ikollha saqaf tal-pjanċi u li l-ilma tax-xita li jaqa' fuqu jaqa' fit-triq bil-konsegwenza ta' ħolqien ta' inkonvenjenzi kbar u periklu?

Għandha permess għal ħajt imtella' fit-Triq Nikol Baldacchino, Ħal-Qormi?

X'passi ttieħdu dwar dan il-ħajt li waqgħu minn fuqu xi filati għat-triq bil-konsegwenza ta' perikli u ħsarat għal terzi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi fit-triq imsemmija mill-Onorevoli Interpellant, fil-post imsemmi, hemm fabbrika liċenzjata mal-Pulizija sabiex tipproduċi, tibbottilja u tbiegħ ilma, fruit juices, ice tea u istonic drinks.

Infurmat ukoll, illi minn spezzjoni li saret mill-Pulizija fl-1 ta` Diċembru 2000, ma jirriżultax li hemm xi ħitan imwaqqgħin.

Għal dak li jirrigwardja l-Awtorita` ta` l-Ippjanar ninsab infurmat illi l- ħajt li hu mibni fi Triq Nikol Baldacchino hu kopert b`permess tal-bini P2120/78/2049/77 maħruġ fl-14 ta` Lulju 1978.

L-Awtorita` ser tinvestiga xi soqfa tal-pjanċi li nbnew fil-bitħa ta` dan il-post u jekk ikun il-każ tittieħed azzjoni rimedjali skond il-liġi appena jiġu konklużi l-investigazzjonijiet.

TAXXI - FRINGE BENEFITS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk dak li hemm f'paġna 17 tal-guidelines tal-fringe benefits dwar scholarships, ifisser li jekk il-gvern bħala employer jibgħat lill xi ħaddiem minn tiegħu għal scholarship dan jkun jammonta għall-fringe benefit taxxabli?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngharraf lill-Onorevoli Interpellant li jekk il-Gvern, jew kwalunkwe 'employer', jibghat lil xi haddiem minn tieghu ghal 'scholarship' ghal finijiet ta' 'training' konness max-xoghol tieghu, dan ma jikkostitwixxix 'fringe benefit'.

ANNUAL EUROPEAN FINANCE CONVENTION - EXCHANGE RATE POLICY OPTION PRE- ACCESSION SCENARIO

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tad-diskors dwar Exchange Rate Policy Option in a Pre-Accession Scenario li il-Gvernatur tal-Bank Ċentrali għadu kif għamel fil-14th Annual European Finance Convention li saret Pariġi nhar il-Ġimgħa?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngharraf lill-Onorevoli Interpellant li meta l-Bank Centrali bhala istituzzjoni awtonoma jhoss il-htiega li jikkomunika xi informazzjoni ta' interess pubbliku, dan jaghmlu permezz tal- publikazzjonijiet tieghu u tal-website tal-Bank.

Jien ninsab informat li dan il-kriterju japplika wkoll ghad-diskorsi tal-Gvernatur tal-Bank.

LISTA TA' IMPJIEGI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Wara li l-Viċi Prim Ministru jiddikjara fuq aktar minn okkażjoni waħda li lest juri l-Oppożizzjoni fejn qed jaħdmu dawk il- 4,000 impjieġ ġdida, jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' fejn ġew impjegati dawk l-4,000 impjieg ġdid?

Jista' jispeċifika isem il-kumpannija li qed tħaddimhom jew isem l- employer?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba għadha qiegħda tinġabar u ser tingħata f'xi Seduta oħra.

CHILDRENS ALLOWANCE - ABBUŻI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm familji ibbenifikaw din l-aħħar sena mic-childrens allowance?

Kemm familji għadhom ma ħadux iċ-childrens allowance?

Kemm familji ibbenefikaw mic-childrens allowance fil-1999 imma ma ikkwalifikawx fil-2000?

Kemm kien hemm każi ta' abbuż?.

F'dawn il-każi kemm kien stmat li qabżu l-limitu ta' income jew kellhom flus il-bank dawk li ma kellhomx dritt jikkwalifikaw imma xorta kienu applikaw għaċ-childrens allowance?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li madwar 40,700 familja qegħdin jibbenefikaw mill-Allowance tat-Tfal.

Hemm madwar 400 familja li għadhom ma ħadux l-Allowance tat-Tfal minħabba li naqsu li jipprovdu l-informazzjoni mitluba.

Matul is-sena 1999 ibbenefikaw 41,570 familja.

Ma tinżammx statistika ta' kemm minnhom ma kkwalifikawx din is- sena.

Ma nżammitx statistika ta' kemm kien hemm każi ta' abbuż iżda dawn kienu ta' eluf kbar, min ma ddikjarax anqas minn mitt lira u min ma ddikjarax l- eluf.

Wieħed biżżejjed jgħid li madwar 10,380 ma ddikjarawx aktar minn mitt lira.

Madwar 600 familja ma ħadux l-Allowance tat-Tfal għax qabżu l- limitu tad-dħul.

Mhux possibbli tgħid kemm minnhom kienu dawk li nqabbdu li ma ddikjarawx dħul u l-oħrajn li qabżu l-limitu skond ma' ddikjaraw huma stess.

ESPAD' 99 - RIŻULTATI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapport komparattiv li janalizza r-riżultati ta' l-ESPAD'99 u l- ESPAD'95?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Bi ftehim mal-pajjiżi Ewropej kollha li ħadu sehem fl-istudju ta' l-ESPAD '99, ir-riżultati, ser ikunu ppubblikati fi Frar tas- sena 2001.

Għalhekk, ir-Rapport Komparattiv, jiġi ppubblikat wara din id- data.

DIPARTIMENT TAS-SERVIZZI SOĊJALI - UFFIĊĊJU

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l-area office tad-Dipartiment tas-Servizzi Soċjali huwiex aċċessibbli għal persuni b'diżabilita'?

Jekk fin-negattiv, jista' jelenka liema huma u liema m'humiex?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-Dipartiment tas-Servizzi Soċjali għandu tnejn u għoxrin Uffiċċju Distrettwali, għoxrin f'Malta u tnejn f'Għawdex.

Mhux kollha huma aċċessibbli għal persuni b'diżabilita' minħabba li xi wħud minnhom m'humiex fil-pjan terran, jew inkella fihom xi ftit turġien biex tasal għalihom.

Hawn taħt tinsab lista ta' dawk l-uffiċċji distrettwali li huma jew m'humiex aċċessibbli:

AĊĊESSIBBLI MHUX AĊĊESSIBBLI

Ħal Balzan Ħamrun Birkirkara Ħal Luqa Bormla Il-Marsa Raħal Ġdid Il-Mosta Ħal Qormi L-Imsida Ir-Rabat In-Naxxar Ħaż-Żabbar San Ġwann San Pawl il-Baħar Tas-Sliema Il-Belt Valletta Ħaż-Żebbuġ Iż-Żejtun Iż-Żurrieq Ir-Rabat, Għawdex In-Nadur, Għawdex

CHILDRENS ALLOWANCE

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti breakdown ta' kif il-Gvern diġa' naqqas u ser inaqqas in-nefqa tiegħu fuq iċ-childrens allowance b'Lm4 miljun miż-żmien ta' amministazzjoni Laburista?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-nefqa stmata għas-sena 2001 hija ta' Lm16,500,000 jiġifieri hija biss ta' madwar Lm2,000,000 anqas minn kemm hi stmata li ser tkun in-nefqa din is-sena.

Matul is-snin in-nefqa fuq din l-Allowance qiegħda dejjem tonqos għal żewġ raġunijiet prinċipali.

L-ewwel raġuni hija li n-numru ta' tfal qiegħed kull ma jmur jonqos, filwaqt li t-tieni raġuni hija li d-dħul tal-familja qiegħed dejjem jiżdied, kemm fejn hemm persuna waħda li qiegħda taħdem, u wisq u wisq aktar fejn il-koppja jaħdmu t-tnejn.

Niżgura lill-Onor.

Interpellant li kull familja ser tirċievi l-Allowance dovuta lilha, kif niżgura wkoll li kull familja li ħadet xi allowance tat- Tfal minħabba nuqqas ta' dikjarazzjoni ta' dħul ser tiġi mġiegħla tirrifondi l-ammont li ħadet b'qerq.

PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jispeċifika x'inhu x- xogħol ta' dawk il-ħames periti li ġew impjegati fuq bażi part-time sabiex il-prinċipju ta' l-aċċessibbilta' għal kulħadd jitpoġġa fil-prattika?

Jista' jelenka x-xogħol li għamel kull wieħed minn dawn il-periti?

Fejn ittieħdu passi biex jimplimentaw rakkmandazzjonijiet ta' dawn il-periti?

Fejn ma ttieħdux passi?

Għaliex?

Min huma l-periti li ġew impjegati?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

MIA - UFFIĊĊJU METEREOLOĠIKU

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li jiġi kkonsidrat li fil- privatizzazzjoni tal-MIA, l-uffiċċju metereoloġiku jibqa' fi ħdan id- Dipartiment ta' l-Avjazzjoni Ċivili bħala regolutur f'dan il-qasam - u dan minħabba l-importanza ta' studji u statistika kif ukoll ta' previżjoni ta' temp?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Is-suġġeriment ta' l-Onorevoli Interpellant ġie nnutat.

SKEJJEL - STIPENDJI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 21378, jista' l-Ministru jwieġeb għal aħħar parti ta' din il-mistoqsija dwar l-istipendji ta' l-istudenti fl-iskejjel tal-Knisja u privati fis-sena skolastika li għaddiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jiddispjeċini li dan it-tagħrif għadu ma wasallix u tweġiba jkollu nagħtiha f'xi Seduta oħra.

SKEJJEL - TA' L-INGLIŻ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm applikazzjonijiet pendenti għal ftuħ ta' skejjel li jgħallmu l-Ingliż?

Minn min saret kull applikazzjoni, meta u għal-liema lokalita'?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li ma kienx hemm żmien biżżejjed biex niġbor l- informazzjoni meħtieġa, nagħti tweġiba f'xi Seduta oħra.

SERVIZZ PUBBLIKU - ĦADDIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Ministru jgħid meta ħaddiem tal-gvern jittella' l-qorti biex jixhed bħala xhud f'kawża, dan huwa ntitolat li jiġi skużat mix-xogħol mingħajr ma jonqoslu il-leave tiegħu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li ħaddiem tal-Gvern ma jiġix skużat mix-xogħol u jrid jieħu l-"leave" minn tiegħu sabiex jitla' jixhed quddiem il-Qorti fuq xi każ li ma jkunx relatat max-xogħol uffiċjali tiegħu.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI - CHILDRENS ALLOWANCE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm beneficiares taċ-children's allowances din is-sena?

Kemm mistennija tkun din il-figura is-sena d- dieħla?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din is-sena hemm madwar 40,700 familja li qegħdin jibbenefikaw mill-Allowance tat-Tfal.

Jekk kolox jibqa' miexi bl-istess mod ta' kif varja n-numru ta' benefiċċjarji matul l-aħħar snin, wieħed jista' biss jikkalkula li n-numru ta' benefiċċjarji għas-sena d-dieħla jonqos b'madwar 1,000.

SKEJJEL - ASSISTENT KAP TA' SKOLA

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta nħolqu (ġurnata, xahar, sena) l-vacancies ta' assistent kap ta' skola li rispettivament intlew mill-assistenti kapijiet ta' skola li d-dettalji tagħhom qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

SAĦĦA - PERSUNI JISTENNEW TRAPJANT

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm huma l-persuni li qed jistennew u kemm huwa l-itwal perijodu f'kull każ, biex ikollhom trapjant: tal-kliewi, tal-cornea u tal- fwied (jekk ikun il-każ)?

Jista' jagħti r-raġunijiet (in ġenerali) għal din l-istennija jew nuqqas ta' organi għat-trapjanti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Tweġiba għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 21780 qiegħed tinġabar.

Risposta tingħata iktar tard.

SAĦĦA - MARDA TAS-CJD

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'miżuri qiegħed jieħu l-gvern biex jassigura li l-marda tas- CJD ma tidħolx f'pajjiżna?

Jista' jagħti rendikont ta' skambju ta' informazzjoni u/jew għajnuna f'dan il-qasam minn pajjiżi barranin?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Onor. Interpellant huwa mitlub li jirreferi din l- mistoqsija lill-Ministru responsabli għal Agrikultura u Sajd.

ANZJANI - IMPJEGATI BARRANIN

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew ingaġġati mpjegati barranin fil-qasam tal-kura għall-anzjani, sew fis- settur governattiv u anke fil-privat inkluż djar tal-knisja, matul din is- sena, xahar b'xahar, u skond il-grad tagħhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment għall-Ħarsien tal-Anzjani ma mpjega l-ebda persuna barranija fil-qasam tal- kura tal-anzjani.

SAĦĦA - PERMESSI LILL-BARRANIN

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm ingħataw permessi lill-barranin biex jaħdmu mas-settur tas-saħħa matul din is-sena 2000, xahar b'xahar, skond il-grad u x-xogħol li ġew impjegati?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta` barranin li bdew jaħdmu mad-Diviżjoni tas-Saħħa matul din is-sena 2000 huma għoxrin (20).

L-informazzjoni mitluba dwarhom hija kif ġej:

Frar 1 Enrolled Nurse Mejju 1 Staff Nurse 1Senior Registrar (Radjoliġija) 1 Senior Registrar (Anestesija)

Lulju 1SeniorRegistrar (Radjoloġija)

Awissu 1 Enrolled Nurse 1 Staff Nurse 2 Midwife

Settembru 1 Physiotherapist

Ottubru 1SenRegistrar(Kirurġija Pedjatrika) 2 Senior Registrar (Anestesija) 1 Senior Registrar(Radjoloġija) 1 Senior Registrar (Kirurġija)

Novembru 3 Senior Registrar (Anestesija) 2 Senior Registrar(Radjoloġija)

DAR IL-MEDITERRAN TAL-KONFERENZI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-petition number PL 2186 li qed tintbagħat separatament u l-mistoqsija parlamentari numru 19347, peress li minkejja r-risposta tiegħu, il-caterer xorta waħda qed iżarma bil-lejl fost ħafna storbju b'inkonvenjent kbir għar-residenti, peress li bl-istruttura preżenti, il- ħatt jista' jsir minn Triq il-Mediterran u peress l-mużika xorta waħda qed tibqa' għaddejja wara l-11.00 p.m., jista' l-Ministru jieħu l-passi neċessarji sabiex dan l-inkonvenjent jinqata' darba għal dejjem?

ONOR.

LOUIS GALEA: Għaddejt dan l-ilment lill-Bord tal-Mediterranean Conference Centre u qed nistenna reazzjoni mingħandhom.

MINISTERU GĦAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - EQUIPMENT GĦAS-STANDARD LABORATORY

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid liema "equipment għas-standard laboratory li huma stmati li jħallsu Lm225,000 s-sena d-dieħla huwa maħsub li jinxtara (Vot VIII item 7102) Ministeru għas-Servizzi Ekonomiċi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

HOUSING

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid liema blocks ta' appartamenti għandhom:

i) Permessi maħruġa mill-Awtorita' tal-Ippjanar;

ii) Applikazzjonijiet pendenti ma' l-Awtorita' tal-Ippjanar;

iii) Tenders mogħtija; u

iv) Pjanti li qegħdin isiru fir-rigward ta' installar ta' lifts mill- Awtorita' tad-Djar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Peress li l-informazzjoni għada qiegħda tinġabar, tingħata risposta f'xi Seduta oħra.

HOUSING

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid fejn se jittellgħu:

i) Il-35 appartament fil-Belt li diġa' nbeda x-xogħol fuqhom?

ii) It-8 appartamenti fil-Floriana li għalihom hemm applikazjonijiet mal- Planning Authority?

iii) L-40 appartament fil-Floriana li l-proġett għadu fil-bidu tiegħu - f'dan il-każ meta hu maħsub li jinbeda x-xogħol?

iv) L-4 appartamenti fil-Floriana li qegħdin fi stadju tat-tendering?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: i. L-appartamenti l-ġodda li telgħu il-Belt jinsabu fi Triq Sant'Ursula u f'Nru 140, Triq il-Merkanti, il-Belt Valletta.

ii.

L-appartamenti li għalihom hemm applikazzjoni il-Planning Authority jinsabu f'20-24, Capuchin Street, il-Floriana.

iii.

L-appartamenti fil-Floriana li l-proġett għadu fil-bidu tiegħu huma dawk ta' Triq l-Argotti/Triq l-Iljun.

Saret pre-submission application lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar ftit tal-ġimgħat ilu.

Il-proġett hu maħsub li ser jibda lejn il-bidu ta' l-2002 iżda dan jiddependi minn kemm idum ma joħroġ il-permess u mill-konklużjoni tan-negozjati ma sid ta' stabbliment kummerċjali affettwat mill-proġett.

iv.

L-erba' appartamenti fil-Floriana li qegħdin fi stadju ta' tendering huma dawk ta' Triq il-Kapuċċini.

Billi nbidlu l-pjanti (ara (ii)) biex flok 4 units isiru 8, it-tender mhux ser toħroġ għalissa u titħejja waħda ġdida meta jkun ħareġ il-permess għal tmien units.

MIMCOL - DIRECT INVESTMENTS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jagħti breakdown tad-direct investments (subvention) Vot VII Kapital għall-MIMCOL li għandha tammonta għal Lm3.88 miljun?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra

DIPARTIMENT BINI U TISWIJA - FLATS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid liema xogħlijet saru mid-Dipartiment Bini u Tiswija ta' Djar fil-flats tal-Gvern fil-i) Floriana;ii) Belt; iii) Ħamrun; iv) Pieta'; u v) St. Venera fis- sentejn li għaddew?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

CLEANER TECHNOLOGY CENTRE

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid fejn jinsab il-cleaner technology centre, x'inhu x- xogħol tiegħu, kemm nies jaħdmu fih u x'riżultati wettqu matul is-sena korrenti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-Cleaner Technology Centre kien inħoloq fuq inizjattiva tal-Ministeru ta' l-Ambjent u jinsab fil-bini ta' l-Universita' f'Tal-Qroqq.

L-għan ta' dan iċ-ċentru huwa li jwassal lill-industrija informazzjoni dwar materji ambjentali.

Għal aktar informazzjoni nissuġġerixxi lill-Onorevoli Membru jagħmel il- mistoqsija lill-Ministru ta' l-Ambjent.

INTERNATIONAL MANAGEMENT DEVELOPMENT COMMITTEE

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid fiex kienet tikkonsisti l-parteċipazzjoni tagħna fl- International Management Development Committee" mill-1998 sal-lum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li l-International Management Development Committee inħoloq fuq inizjattiva meħuda minn numru ta' industrijalisti li joperaw f'Malta li ħolqu kumitat bejniethom sabiex iħaddem skema ta' taħriġ prattiku għall-middle managers u supervisors fis- settur tal-manifattura.

Il-parteċipazzjoni tal-Ministeru għas-Servizzi Ekonomiċi, permezz tad- Dipartiment ta' l-Industrija, ikkonsistiet f'għajnuna finanzjarja limitata sabiex jingħata l-programm ta' taħriġ imsemmi.

DIPARTIMENT TAL-KONSUMATUR - AMALGAMAZZJONI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid fid-dawl ta' l-amalgamazzjoni maħsuba tad- Dipartiment tal-Konsumatur tal-Kompetizzjoni, jekk dan il-unit ġdid se jkollu premises ġodda jew inkella humiex se jibqgħu joperaw minn fejn qegħdin bħalissa?

Jekk se jkun hemm premises ġdid fejn huwa maħsub li dan ikun u meta huwa maħsub li ssir it-transizzjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Peress li l-pjan biex id-Dipartiment għall- Affarijiet tal-Konsumatur u dak tal-Kompetizzjoni Ġusta jiġu miġbura f'Diviżjoni waħda għadu mhux finalizzat, ma jkunx prudenti li f'dan l- istadju jingħataw dettalji.

DEPOŻITI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid sena b'sena mill-1995 sal-lum kemm kienu jammontaw: (a) id- depożiti fissi; (b) kontijiet ta' tifdil; u (c) kontijiet kurrenti f'pajjiżna?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngharraf lill-Onorevoli Interpellant li l- informazzjoni qeda tingabar u r-risposta ser tinghata f'xi seduta ohra.

TOROQ - INSTALLATION TA' TRAFFIC / PELICAN LIGHTS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jintlaqgħu t-talbiet tal- Kunsill Lokali, Ħamrun fir-rigward ta' installation ta' traffic/pelican lights fil-Ħamrun?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-Dipartiment tat-Toroq qiegħed jieħu ħsieb biex jiġu ppreparati pjanti għall-istallazzjoni ta' traffic u pelican lights fil-lokalitajiet li ssuġġerixxa l-Kunsill Lokali tal-Hamrun, biex jiġi stabbilit jekk l-istallazzjoni ta' dawn is-sistemi tkunx addattata għall-lokalitajiet proposti.

TOROQ - TAR-RABBAT - IL-ĦAMRUN

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hu maħsub li jitlesta x-xogħol ta' tqegħid ta' tarmac fit-toroq f'Tar-Rabbat, il-Ħamrun?

Liema toroq huma nklużi f'dan il-proġett?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li t-toroq li qed jiġu asfaltati f'Tar- Rabbat huma;

Triq Atocia Triq Ġuże Bajada Triq Dun Frans Camilleri Triq il-Loġġa Triq Manwel Attard Pjazza 7 ta' Ġunju 1919

Ix-xogħol fil-lokalita' beda fit-23 ta' Ottubru u mistenni li jitlesta sa nofs Frar 2001.

UE - SETTUR FINANZJARJU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk iħossx li għandu jsir studju tekniku u indipendenti dwar l-impatt li sħubija sħiħa fl-UE jista' jkollha fuq is-settur finanzjarju f'pajjiżna?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngharraf lill-Onorevoli Interpellant li s-sistema taghna hi diga hafna qrib ta' dik ta' l-Ewropa.

Ghalhekk is-shubija taghna tnehhi r-restrizjonijiet li jezistu llum fuq l-operazjoni ta' enti finanzjarji li jahdmu minn Malta.

L-indikazzjonijiet huma illi dan is- settur ghandu jifjorixxi bid-dhul eventwali ta' Malta fl-Unjoni Ewropeja.

WIED IL-GĦAJN - TRIQ GĦAXQET IL-GĦAJN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari nru.

21607, jista' l- Ministru jwieġeb it-tieni parti tat-tweġiba mogħtija f'Seduta Nru. 438?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-programm ta' l- Embellishment tal-lokalitajiet kollha qed jiġi rivedut u fil-każ ta' Wied il-Għajn wieħed irid jara jekk din it-triq tistax tiġi nkluża fil-programm.

SKEJJEL - MARSA - SKOLA FX ATTARD

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li skond l-awtoritajiet ta' l-Iskola F.X. Attard, Marsa la hemm ħmieġ, la hemm toilets imkissrin u lanqas ġrieden fl- iskola kif allegatament ġie rrapurtat.

WSC - MULTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma mhijiex awtorizzata li twaħħal multi.

Ninsab infurmat li l-ispejjeż amministrattivi ta' ħamsa u għoxrin lira japplikaw biss għaċ-ċekkijiet 'dishonoured' li jiġu rritornati lill- Korporazzjoni minħabba nuqqas ta' flus fil-kont tal-klijent.

Dawn l- ispejjeż amministrattivi jinqasmu ndaqs bejn il-Korporazzjoni u l-Enemalta.

L-istess spejjeż jinħafru meta l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma tkun sodisfatta li sar żball ġenwin.

WIED IL-GĦAJN - CATERING BOARD

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

21244 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru ta' l-Intern u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' jista' jgħid kemm hemm catering outlets ġewwa Triq ix-Xatt, Wied il- Għajn li għandhom permess mill-catering board?

Jista' jgħid min huma?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Infurmat li l-Catering Outlets li għandhom permess mill-Hotels and Catering Establishment Board fi Triq ix-Xatt, Wied il-Għajn huma għaxra.

Dawn huma:

Sottovoce Restaurant Al Kafe' Restaurant Dong Fang Chinese Restaurant Shahrazad Restaurant Chico's Snack Bar La Buona Pasta Snack Bar Tiny Mint Snack Bar Lemon & Lime Snack Bar Brighton Take Away Chick King Take Away

LIVELL TA' ĊOMB FL-ARJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

21381, jista' l- Ministru jgħid x'apparat inxtara biex jissorvelja il-livelli taċ-ċomb fl- arja?

Kemm sewa?

Ġie deċiż f'liema lokalitajiet se jsir monitoring?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Id-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent xtara apparat magħruf bħala low volume sampler equipped with a microfibre filter head għall-monitoraġġ taċ-ċomb fl-arja.

Dan l-apparat sewa Lm1,000.

Hu maħsub li l-monitoraġġ għaċ-ċomb jibda jsir minn għadd ta' lokalitajiet f'Malta u Għawdex.

Dawn il-lokalitajiet ġew magħżula fuq bażi ta' l- iżvilupp urban, industrijali u rurali fiz-zona, kif ukoll fuq bażi ta' kundizzjoni meteoroloġika tal-lokal.

BORMLA - BINI TA' KOMPLESS SPORTIV

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Issa li s-Segretarju Parlamentari ħabbar li fi ftit jiem oħra se jibda l- iskavar għal kumpless sportiv ġdid f'Bormla, jista' jgħid x'arranġamenti saru mal-Pulizija biex jkun hemm sigurta' sħiħa għat-tfal ta' tlett skejjel kbar li jinstabu fil-viċin?

Peress li minħabba n-natura tax-xogħol jintużaw trakkijiet kbar u inġenji oħra, kif se jiġi żgurat li ma jkunx hemm periklu għall-istudenti li jattendu l-iskejjel Gużeppi Despott, De La Salle u St. Edward's?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li x-xogħol fuq il-Kumpless sportiv tal- Kottonera se jsir ġewwa 'enclosed area'.

Diġa' ttieħdu l-passi kollha neċessarji sabiex jiġi żgurat li ma jkun hemm ebda periklu għat-tfal tat- tlett skejjel li hemm fil-viċin.

GĦALLIEMA TA' L-INGLIZ - KUNTRATT DEFINIT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-politika tal-Gvern dwar il-kuntratt definit?

Jaf li hemm għalliem kwalifikati biex jgħallmu l-Ingliz lill-barranin li għandhom kuntratt definit li jiġġedded kull sena?

Jaf li hemm minn dawn l-għalliema li ilhom impjegati fuq bażi fulltime iżda fuq kuntratt definit ta' sena għal aktar minn għaxar (10) snin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li ma kienx hemm żmien biżżejjed biex niġbor l- informazzjoni meħtieġa, nagħti tweġiba f'xi Seduta oħra.