MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 547 It-Tlieta, 5 ta' Ġunju, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 547

It-Tlieta, 5 ta' Ġunju, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 5 ta' Ġunju, 2001

WERREJ

MINUTI 262

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 262

TQEGĦID TA' KARTI 265

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-RESTITUZZJONI TA' ĊERTI ARTIJIET (IT-TIENI QARI)

REVERSION OF CERTAIN LANDS BILL (SECOND READING) 266

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-S0ĊJETAJIET KOPERATTIVI (IT-TIENI QARI)

CO-OPERATIVE SOCIETIES BILL (SECOND READING) 287

AĠĠORNAMENT 289

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 294

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 546 li saret fl-4 ta' Ġunju, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

SERVIZZI EKONOMIĊI - ADVISERS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm advisers u membri ta' boards fid-dekasteru tiegħu u kemm tħallsu globalment is-sena l-oħra?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi) (f'isem il- Ministru tal-Finanzi): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' kemm hemm advisers u membri ta' boards fid-dekasteru tiegħi u kemm tħallsu globalment is-sena l-oħra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

George Vella, domanda supplimentari.

ONOR GEORGE VELLA: Sur President, fid-dawl tar-rapport li tpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra rigward irregolaritajiet fiċ-ċentru ta' l-akwakultura, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'inhuma l-proċeduri li normalment jittieħdu f'każ bħal dan?

Dan ma jien qed ngħidu bl-ebda animu personali kontra ħadd.

Qed nistaqsi biss in vista tal-ħafna paroli li jsir illi suppost qegħdin nipprovaw nikkontrollaw il-ħela u t-tberbiq tal-flus.

X'qed isir biex filwaqt li għandna deficit li ma nistgħux nikkontrollawh, ma jibqgħux isiru ċerti abbużi?

Jien nista' ngħid li ġieli nzertajt nies jarmu televisions fiż-żibel.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR JOSEF BONNICI: Mr Speaker, jien li nista' ngħid hu li meta fl-1998 ħadt l-inkarigu ta' ċerti korporazzjonijiet, sibt li dawn kellhom ħafna konsulenzi.

Il-Maltacom, per eżempju, kellha konsulenzi ta' mijiet kbar ta' eluf ta' liri li jiena kelli d-dubji tiegħi kemm dawn kienu neċessarji.

Fil-fatt is-sena ta' wara rnexxielna nnaqqsu dawn il-konsulenzi b'mod qawwi.

(Interruzzjonijiet) Hawn qed nitkellmu dwar konsulenza li tqum madwar Lm1 miljun u mhux dwar xi television li ntrema fiż-żibel!

Irridu nżommu kollox fil-perspettiva.

L-oppożizzjoni dejjem titkellem fuq id- deficit u l-ħela.

Il-verita' hi li aħna sibna ħafna ħela, qed nippruvaw nikkontrollawha u qegħdin nieħdu l-miżuri kollha neċessarji.

Fil-Malta Shipbuilding, per eżempju, naqqasna s-sussidju b'Lm1 miljun u minn Lm6 miljun niżżilnieh għal Lm5 miljun.

Mhux sew li l-oppożizzjoni tipprova turi l-kontra fuq affarijiet li jqumu ħafna inqas.

Veru li dawn l- affarijiet ukoll irridu nikkontrollawhom, imma ma nafx kemm hu sew li jiġi xi ħadd u jitkellem fuq xi television set mormi u jinjora l-fatt illi f'dawn l-azjendi li semmejt ffrankajna miljuni ta' liri!

(Interruzzjonijiet)

Dwar il-Maltacom, l-Onor.

Mizzi suppost jaf għax hu kien involut direttament u nista' nistaqsih jekk kienx hu personalment li approva dawn il-konsulenzi.

Meta tridu nibdew inperrċu d-dnubiet!

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallas l-adviser li tqabbad mill-ministeru tal-finanzi sabiex jirrelata dwar l-issue taz- zokkor u l-impatt fuq l-ekonomija ta' pajjiżna kieku kellna nissieħbu fl- Unjoni Ewropea?.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien konvint li l-Onor.

Interpellant jaf li qegħdin fl-istadju tan-negozjati u fil-fatt hemm talba speċifika minn Malta fuq dan il-punt.

Wieħed irid allura jistenna u jara kif dawn in-negozjati se jipproċedu fuq dan il-punt.

L-aħħar informazzjoni li għandi hi li l-Unjoni se tipproċedi biex tnaqqas is-sussidju fuq iz-zokkor, b'tali mod li allura l-prezz fil-pajjiżi membri ta' l-Unjoni se jkun dejjem iktar viċin il-prezz tas-suq dinji.

Jiġifieri jidher li f'dan il-każ il-problema taf issolvi ruħha.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jista' l-Ministru jagħtina spjega, mhux b'mod politiku imma b'mod tekniku, għaliex l-esportazzjoni fl- ewwel erba' xhur ta' din is-sena naqset fuq l-ewwel l-erba' xhur tas-sena li għaddiet, kif ukoll għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-importazzjoni fl- ewwel erba' xhur ta' din is-sena, dejjem apparagun ma' l-ewwel erba' xhur tas-sena li għaddiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: M'għandix id-dettalji kollha hawnhekk, pero' mill- memorja nista' ngħid li l-importazzjoni ta' industrial supplies naqset primarjament f'April aktar milli fl-ewwel erba' xhur tas-sena.

Iva veru, kien hemm tnaqqis fl-esportazzjoni imma interessanti li t-trade gap naqset ukoll.

Jiġifieri n-net result tat-tnaqqis fl-esportazzjoni u tnaqqis fl- importazzjoni kien wieħed fejn l-iżbilanċ naqas minn dak li kien is-sena ta' qabel għall-istess perijodu.

L-informazzjoni li għandi jiena hija li hemm ċerti esportaturi li għandhom prodotti li sejrin lejn l-Amerika, b'mod partikolari li għandhom x'jaqsmu mas-settur ta' l-IT u s-settur tal-karozzi, li minħabba s-slowdown li kien hemm fid-domanda ġew influwenzati wkoll.

Din m'hijiex xi ħaġa ġdida u ġieli għaddejna minnha.

Naturalment wieħed irid josserva s-sitwazzjoni dejjem b'attenzjoni, imma l-informazzjoni li għandi hi li l-kumpanniji konċernati qegħdin jagħmlu minn kollox biex jipprovaw itejbu s- sitwazzjoni.

Pero' naturalment dan ma jiddependix minnhom biss għax ikun hemm affarijiet esterni oħra li jinfluwenzaw.

Rigward il-prodotti għall-konsum, il-bidla m'hijiex xi ħaġa kbira u jekk m'iniex sejjer żball hija prinċiparjament dovuta għal xi durable goods.

Per eżempju, huwa fatt li l-importazzjoni tal-karozzi f'dawn l-aħħar erba' xhur naqset, pero' rridu ngħidu wkoll li s-sena li għaddiet kienet f'livell għoli ħafna.

Fil-fatt konna qegħdin nimportaw aktar minn 1,000 karozza fix- xahar, li għalina huwa livell għoli anke storikament.

Jekk wieħed iqis li f'Malta hawn reġistrati madwar 200,000 karozza u li s-sena li għaddiet kellna 12,000 karozza ġdida fit-triq, toħroġ weħidha li r-replacement value huwa qawwi ħafna.

Allura jista' jkun li jkollok dawn it-tip ta' adjustments, li naturalment ir-raġunijiet tagħhom ivarjaw kemm mill-aspett tad-demand kif ukoll mil-lat tas-supply, għax ġieli jkollok ċerti sitwazzjonijiet fejn is-suppliers ikunu qed joffru ċertu special lease u dik taffettwa.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Ma jidhirlux il-Ministru li f'dawn iċ-ċirkostanzi fejn fl-istess żmien li qed tonqos l-esportazzjoni qed tonqos ukoll l- importazzjoni, wieħed m'għandux għalfejn jiġbed l-ebda konklużjoni ewforika dwar il-fatt li t-trade gap ċkienet?

Ma jafx li tnaqqis fuq din il-bażi jindika element ta' riċessjoni?

Jaqbel il-Ministru li hemm bżonn ta' miżuri ġodda min-naħa tal-gvern biex jistimula l-ekonomija meta jidher ċar li l-ekonomija bħalissa qed iċċaqlaq ġwenħajha lejn l-art?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, hemm diversi indikaturi li wieħed juża, wieħed minnhom id-domanda tan-nies għax-xogħol.

Per eżempju, kien hemm każ ta' fabbrika li kienet tagħmel in-nuċċalijiet u din għalqet, u jiena segwejt il-mod kif imxew l-affarijiet.

Nista' ngħid li l-ministeru għas- servizzi ekonomiċi - flimkien mal-ministeru għall-politika soċjali – waqqaf employment restructuring unit, li ċ-chairman tagħha huwa s-Sur Victor Scicluna, bl-idea li meta jkun hemm xi ċaqliqa bħal din nipprovaw kemm jista' jkun naraw jekk dawk in-nies li jkunu se jitilfu x-xogħol jistgħux jiġu placed f'post ieħor tax-xogħol at an earlier stage, u allura you prevent the problem from growing biex dawn l-impjegati ma jispiċċawx għal tul ta' żmien fuq ir-reġistru ta' l-unemployed.

Jirriżulta li persentaġġ għoli mill-ħaddiema fil-fatt ġew assorbiti b'mod qawwi, anzi kien hemm min kellu iktar minn offerta waħda.

Din qed ngħidha b'mod dirett u hija indikattiva.

Nista' ngħid ukoll li fil-kostruzzjoni llum għandna problema ta' domanda għan-nies għax diversi kumpanniji m'humiex qegħdin isibu nies biżżejjed.

Għamilna eżerċizzju dwar dan ma' l-ETC u ddiskutejna fit-tul.

Dawn huma indikaturi li huma relevanti, pero' rridu nifhmu wkoll li peress li l- ekonomija ta' pajjiżna hija open għall-international trade, il-linkage bejn l-esportazzjoni u l-importazzjoni hija qawwija ħafna.

Jekk tieħu ċerti kumpanniji li jesportaw prodott ta' valur għoli, issib li l-ammont li jesportaw huwa bbażat ħafna fuq l-ammont li jimportaw, u allura it follows li meta wieħed inaqqas l-esportazzjoni se jnaqqas ukoll l-importazzjoni.

Dan inzerta wkoll fix-xhur meta t-turiżmu ma jkunx daqshekk għoli, fejn normalment ikollna a lean period fl-ewwel erba' xhur tas-sena.

Jiena fil- fatt għadni ngħid li għandna ħafna kumpanniji li għandhom pjani biex jespandu, kemm mill-aspett ta' l-MDC u l-applikazzjonijiet li jidħlu, kif ukoll mill-aspett ta' proġetti li qed jiġu sottomessi biex jibdew jaħdmu, Iva, ir-ritmu ekonomiku għadu għaddej b'qawwa u m'hemm l-ebda indikazzjoni li hemm xi slowdown partikolari.

Naturalment mhux l-ewwel darba li kien hemm tnaqqis fl-esportazzjoni.

Jekk m'iniex sejjer żball fl-1997 kien hemm tnaqqis ukoll fl-esportazzjoni f'xi prodotti ta' l-elettronika u għal xi xhur l-esportazzjoni naqset u mbagħad reġgħet irkuprat meta kellek recovery fi swieq barranin.

Pajjiżna tant jiddependi fuq swieq barranin illi 95% tal-GDP huma prodotti jew servizzi esportati u dan jaffettwa mill-ewwel b'mod qawwi l-impatt ta' xi riċessjoni jew slowdown barra minn Malta.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, peress li huwa interessanti tisma' lill-Ministru jgħid li allavolja hemm tnaqqis fl-esportazzjoni u tnaqqis fl-importazzjoni kollox sejjer tajjeb xorta waħda, u peress illi l-Ministru semma' l-indikatur ta' l-impjiegi, nixtieq nagħmillu dawn id-domandi.

L- ewwelnett meta qed jitkellem fuq in-nies li qed jerġgħu jsibu mpjieg, ma jaħsibx li qiegħed jisfoka l-kwestjoni?

Għax effettivament mhux dak hu l- punt.

Il-punt huwa dwar dawk in-nies li m'għandhomx impjieg u dawk in-nies li qed jitilfu l-impjieg at the margin u mhux fiċ-ċentru.

Huwiex minnu illi bħalissa għaddejja kontroversja interna bejn on the one hand l-uffiċċju ċentrali ta' l-istatistika u on the other hand l-ETC dwar il-kejl ta' l-unemployed?

Huwiex minnu li effettivament f'dak li għandu x'jaqsam mal-kejl ta' l-unemployed, il-kejl ta' l-ETC m'huwiex kejl tajjeb ta x'inhi l-kwestjoni tal-qgħad?

Huwiex minnu, per eżempju, li xi ħadd li huwa fully employed u xi ħadd li jmur jieħu biċċa xogħol mal-broadcasting authority, jispiċċa ttimbrat bħala fully employed - għandi każi quddiemi - u jispiċċa wkoll fuq l-istatistika tal-part-timers?

Huwiex minnu wkoll illi meta wieħed iħares lejn l-istatistika tal-qgħad, is- COS jirriżultalu li l-unemployment rate hija ħafna iktar qawwija minn dik li qed tindika ċ-ċifra maħruġa mill-ETC?

Huwiex minnu wkoll, kif qal is-Sur Tufigno, iċ-chairman ta' l-ETC, li fil-każ tal-construction waħda mir- raġunijiet għala l-construction industry mhux qed issib lil min tħaddem, hija preċiżament għax qed tagħti salarji baxxi apposta biex tkun fil- pożizzjoni li timporta jew tuża ħaddiema minn barra li jkunu lesti jaċċettaw pagi baxxi?

F'dan il-kuntest reċessjonarju, ma jaħsibx il-Ministru li l-istatistika u l- indikaturi li qed jikkwota hu, fil-qasam ta' l-impjiegi wkoll issa, għandhom bżonn li jingħataw ħarsa kritika għax l-affarijiet mhumiex sejrin daqshekk tajjeb?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, nifhem dan id-doom and gloom approach tan-naħa l-oħra pero' kultant it is taken too far, anke mill-aspett li wieħed jistenna ċertu livell ta' diskussjoni minn naħa ta' l-oppożizzjoni.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għaliex smajna ripetutament, anke issa mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, li l-unemployment figures ta' l-ETC u tas-COS ma jaqblux.

Pero', kif jaf l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, l-ETC tiġbor ċifri skond in-numru ta' nies reġistrati, waqt li s-COS, tagħmel survey, u tistaqsi direttament jekk dak li jkun iridx jaħdem.

Ngħid għalija m'huwiex aċċettabbli li jkollok sitwazzjoni fejn il-Kap ta' l- Oppożizzjoni joħroġ jimmislijdja b'dan il-mod għax żgur jifhem x'inhi d- differenza.

Li wieħed jgħidli li qed jieħu żball nifhimha, imma mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma nistennihomx dawn l-affarijiet.

Hawnhekk we are not comparing like with like, kif iħobb jagħmel hu meta jkollna xi diskussjoni hawn ġew.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jagħmel comparison ta' like with unlike u allura r-riżultat tiegħu ma jreġix.

Dan huwa kollu driven minn din l-ossessjoni li qegħdin jgħidu li hawn riċessjoni.

L-effetti tar-riċessjoni stajna narawhom meta Dr Sant kien prim ministru u l-qgħad kien żdied b'1,500.

Issa l-qgħad naqas b'1,200 jekk nieħdu like with like, jiġifieri s-sentejn ta' gvern Laburista mas- sentejn ta' gvern Nazzjonalista.

Anke jekk nieħdu l-investiment over the same period, nistgħu ngħidu li fis-sentejn tal-gvern ta' Dr Sant dan niżel rock bottom għax niżel bi 30%, waqt li l-investiment fil-manifattura tela' tliet darbiet fl-aħħar sena.

Wisq nibża' illi s-sitwazzjoni hi li l-oppożizzjoni is driving torwards this doom and gloom position u npoġġu kemm inpoġġu argumenti quddiemha, dawn tinjorahom u tibqa' għaddejja fuq din it-triq.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd u l-grad ta' impjegati fl-OPM li ħadu aktar minn tlett ijiem sick leave, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Business and financial plan tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' għas-sena 2001; u

Tagħrif dwar permessi pproċessati mill-awtorita' tad-djar għall- istallar ta' lifts, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar advisers u membri ta' bordijiet fid-dikasteru tiegħi, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

25255; u

Tagħrif dwar xiri ta' vetturi mill-ministeru u entitajiet oħra fid- dekasteru tiegħi, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar barranin li għandhom permess ta' residenza f'Malta, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar advisers u membri ta' bordijiet fid-dikasteru li għalih jien responsabbli, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-RESTITUZZJONI TA' ĊERTI ARTIJIET

REVERSION OF CERTAIN LANDS BILL

L-ordni għat-tieni qari ġie moqri.

Ikompli mill-4 ta' Ġunju 2001 Il-mistoqsija reġgħet tqegħdet

MR SPEAKER.

Rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa in possession.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, se nipprova nkun telegrafiku, fis-sens li se nkompli għaddej nespandi l-punti li semmejt il-bieraħ.

L-ewwelnett il-bieraħ għedt li hemm żewġ oqsma li fuqhom inħoss li għandna nikkonsidraw dan li qed jiġi ppreżentat quddiemna llum.

L-ewwel problema ta' dan il-pajjiż hi fir-rigward tal-proprjeta' u ta' l-art u l-użu tagħhom.

Imbagħad it-tieninett f'dan il-kuntest, insibu l-kwestjonijiet li qed jitqanqlu fir-rigward tan-negozju li jsir fuq proprjetajiet u artijiet minħabba l-proposta tal-gvern attwali li akkost ta' kollox idaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea.

L-ewwel punt hu li fiċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna, li jkun hawn nuqqas t'artijiet jew ta' proprjeta' jew li jkun hawn talba li tkun iktar qawwija mis-supply f'dak li għandu x'jaqsam ma' proprjeta' u ma' artijiet hi ħaġa li wieħed jistenniha.

Din hi a long-term trend, tendenza qawwija li ilha għaddejja snin twal, kważi matul is-sekli.

Wasalna fi żmien fejn qed nilħqu l-limitu ta' kemm nistgħu nimxu 'l quddiem, għax jekk tabilħaqq irridu bilanċ bejn art li qed tintuża għar-residenza u art li qed iżżomm ċertu ambjent naturali, faċilment nistgħu ngħidu li resqin lejn il-limitu ta' kemm tista' tiġi żviluppata l-art ta' pajjiżna.

Naħseb li dan qed ikollu żewġ riżultati, Sur President.

L-ewwel riżultat hu li qed tkompli tirriafferma ruħha t-tendenza li l-valur tal-proprjeta' u ta' l-art f'pajjiżna jibqa' tiela' akkost ta' kollox, anke meta jkollok riċessjoni.

Meta jkollok riċessjoni u jkollok titlu ta' proprjeta' jew ta' art, tista' tkun garantit li dak it-titlu mhux se jonqos mill-valur tiegħu imma se jiżdied.

Dan qiegħed iktar u iktar iwassal għal problemi dwar kif se nkunu qed nirrisolvu t-talbiet u l-kwestjonijiet li hawn fil-pajjiż għal residenza.

Dawn qed jispiċċaw sfrattati u frustrati.

Bħalissa waħda mill-problemi soċjali kbar hi meta koppji żgħażagħ jiġu biex ikollhom il-flat jew id-dar tagħhom.

Il-mistoqsija l-kbira hi dwar kiri u dwar xiri u dwar kif se jiġu ffinanzjati l-kirijiet u x-xirjiet ta' art u ta' proprjeta'.

Kif jidħol il-gvern f'dan kollu?

Il-gvern jidħol f'dan kollu għar-raġuni li l-ewwelnett għad baqagħlu proprjetajiet kbar li t-titlu tagħhom għadu mhux iċċarat.

Din issemmiet kemm il-darba f'dan l-abbozz, li l-inkwilini ma jistgħux jixtru l-post tagħhom għax it-titlu għadu mhux ċar.

Barra dan hemm patafjun ta' proprjetajiet li ġew mogħtija lill-gvern mill-Knisja li faċilment jistgħu jiġu kkummerċjalizzati b'mod li jekk isiru skond strateġija soċjali maħsuba tajjeb, jistgħu jgħinu biex il-livell tal-kirjiet u l-livell tal- prezzijiet tal-bejgħ ikun iktar viċin li jista' jiġi milħuq minn koppji żgħażagħ.

Bħalissa qed insegwi mhux ħażin dak li qed jgħid il-gvern attwali u dak li jgħidu l-istanzi differenti tal-gvern attwali biex nara jekk hemmx xi strateġija fuq din il-ħaġa, imma nista' ngħid li m'hemm assolutament xejn!

Iqum ukoll il-punt dwar jekk l-artijiet li għadhom mhux żviluppati hemmx iċ- ċans li wieħed jiżviluppahom fi proġetti li bihom ikun jista' jdaħħal fis- suq ċertu ammont ta' proprjetajiet li jkunu ġodda u li jkunu affordable.

Din m'hijiex ħaġa faċli.

Fil-ftit żmien li konna fil-gvern, ippruvajna niżviluppaw il-kunċett ta' housing estate kbir f'Pembroke.

Din forsi hi l- aħħar area f'pajjiżna li baqa' biex tiġi żviluppata b'dan il-mod, pero' skond il-jargon tal-lum din kellha tinħadem bil-private-public partnership.

Dan ifisser li jkun hemm joint venture bejn il-gvern u l-privat li permezz tiegħu l-privat jiżviluppa u jingħata titlu fuq l-art kollha, fejn parti minnu tiġi żviluppata bħala residenzi totalment kummerċjali u l-parti l- oħra tiġi żviluppata bħala residenzi li jkunu iktar affordable minn koppji u minn familji li huma ta' dħul medju u forsi anke ta' dħul baxx.

B'dan il-mod ikollok dik li jgħidulha cross-subsidisation, jiġifieri li bil- fondi li jkun qed idaħħal is-settur privat bil-kummerċjalizzazzjoni tal- proġetti f'dik l-area ta' Paceville li taħbat lejn il-proġett ta' Portomaso, mingħajr spiża extra għall-budget tal-gvern, ikun jista' jbiegħ u jibni housing estates fin-naħa l-oħra ta' fuq bi prezzijiet li jkunu jistgħu jintlaħqu minn koppji żgħażagħ, koppji ġodda u familji ġodda.

Iżda minn studji li għamilna jirriżulta li ħaġa bħal din m'hijiex daqstant faċli li tkun vijabbli skond il-mekkaniżmi tas-suq, fis-sens li ma jkunx hemm biżżejjed qligħ min-naħa ta' l-elementi kummerċjali sabiex ikunu jistgħu jagħmlu cross-subsidisation u jkunu jistgħu jagħmlu spalla jew iġorru l-piż ta' l-elementi l-oħra, cioe' ta' units ta' djar u flats li jintefgħu fis-suq bi prezz li jkun jista' jintlaħaq aktar.

Qed ngħid dan biex nindika li din il-ħaġa m'hijiex faċli imma ċertament irid ikun hemm xi forma ta' interess f'dan is-suġġett.

L-ewwelnett il-proprjetajiet tal-gvern u l-proprjetajiet tal-kurja li għaddew lill-gvern għadhom mhux regolarizzati u mogħtija lill-privat.

It- tieninett għandu jkun hemm xi forma ta' proġett li tabilħaqq iwassal biex jitpoġġew fis-suq residenzi - issa mhux qed nitkellmu fuq każi soċjali - għall-koppji u familji li għandhom dħul ftit iktar minn baxx, jiġifieri dħul medju.

Dawn bħalissa jinsabu lampa stampa u ma jistgħux jitilqu 'l quddiem.

Qed jaraw li l-unika triq li għandhom quddiemhom hija li jispiċċaw imdendla għal tletin jew erbgħin sena b'mortgage li iktar ma jgħaddi ż- żmien iktar qed isir tqil.

It-tielet eżempju hu l-argument ta' dawk id-djar u residenzi li huma privati u li jinsabu vojta.

Il-gvern għandu responsabbilta' soċjali u politika għalihom u wieħed irid jara kif se jagħmel biex jinċentiva u jirranġa ħalli għallinqas jitpoġġew fis-suq.

Nixtieq infakkar li meta kien hemm gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 kien sar proġett fil-Furjana.

Bl- għajnuna tal-kunsill lokali tal-Furjana, bl-għajnuna ta' l-għaqdiet volontarji tal-Furjana u bl-għajnuna tal-Kappillan tal-Furjana, konna għamilna survey biex naraw u nistabilixxu elenku ta' min kienu l- proprjetajiet vojta li kien hemm fil-Furjana.

Hawnhekk nixtieq nagħti ġieħ lill-ex ministru Freddie Portelli li kien mexxa dan il-proġett.

L-ewwel għamilna elenku tal-postijiet vojta tal-Furjana, imbagħad bdejna bil-mod il- mod inlaqqgħu s-sidien ta' dawn il-postijiet vojta biex naraw x'inhu jżommhom milli jattivawhom.

Hemmhekk hemm area oħra ta' leadership min-naħa tal-gvern li hija meħtieġa biex f'dak li għandu x'jaqsam ma' residenzi, kemm tal-gvern u kemm tal-privat, b'xi mod jew ieħor l-assi li diġa' jeżistu nużawhom bl-iktar mod qawwi.

Ma jistax ikun li nħallu, kif hemm ikkalkulat, 20% ta' l-istock ta' residenzi ma jintużawx u nħalluhom vojta – vojta fis-sens li min kien joqgħod fihom m'għadux joqgħod hemm u mar joqgħod f'post ieħor, anke minħabba raġunijiet ta' anzjanita' – jew magħluqa u ma jintużaw għal xejn.

Din m'hijiex kwestjoni li l-gvern juża xi liġi biex jieħu f'idejh dawn il- postijiet, imma l-gvern jista' b'ċertu ammont t'ideat ġodda jinċentiva biex dawn il-postijiet jintużaw ħalli min qiegħed nieqes minn post fejn jgħix, ikollu fejn jista' jmur mingħajr ma nkunu qegħdin nagħmlu talba ikbar fuq ir-riżorsi naturali.

Naħseb li din hija ħaġa li ta' min iħares lejha, iktar u iktar għax fi gżira bħal din fejn l-art hi nieqsa, u li iktar ma jgħaddi żmien iktar qed tonqos, ma nistgħux nagħlqu għajnejna għall- problemi li qed niffaċċjaw.

Dan hu l-ewwel punt li xtaqt nagħmel.

It-tieni punt li xtaqt nagħmel jirrigwarda n-negozjati għal sħubija sħiħa li qed isiru bejn il-gvern ta' Dr. Fenech Adami u l-Unjoni Ewropea.

Waħda mill-affarijiet li kull membru ta' l-Unjoni jrid jaċċetta hi li ċ-ċittadini u l-ażjendi ta' kull pajjiż membru għandhom il-ħelsien u d-dritt sħiħ li jixtru u jinnegozjaw art jew proprjeta' fit-territorji ta' membri oħra.

Din hi parti mill-freedom of movement, parti mill-politika ta' ħelsien, ta' ċaqliq, ta' moviment u ta' negozju li hu bbażat fuqhom il-kunċett sħiħ ta' l-Unjoni.

Hawnhekk jidħol punt importanti għax minn fost il-pajjiżi kollha li qegħdin jinnegozjaw biex jidħlu membri fl-Unjoni, Malta hi l-iċken pajjiż territorjalment li qatt kien hawn.

F'dik li hi popolazzjoni forsi nħabbtuha mal-Lussemburgu, pero' mill-memorja nista' ngħid li dan il- pajjiż huwa minn ħmistax sa għoxrin darba ikbar minn Malta bħala territorju.

Ċipru bħala popolazzjoni huwa d-doppju ta' Malta jew ftit inqas mid-doppju, imma bħala territorju huwa mal-ħmistax-il darba akbar minn Malta.

Dan li qed ngħid juri biċ-ċar li qed nitkellmu fuq każ kompletament partikolari, każ fejn politika li tkun tagħmel sens għal pajjiżi kbar, għalina ma tkunx tagħmel daqstant sens jekk tiġi implimentata.

Meta magħna kellna l-ministru Tedesk għall-affarijiet Ewropej, dan għamilha ċara li l-Franċiżi jixtru artijiet fil-Ġermanja u li l-Ġermaniżi jixtru artijiet fi Franza.

Din il-ħaġa lil dawn il-pajjiżi m'hijiex se taffettwahom, assolutament m'hemmx problema.

L-istess per eżempju meta kellna politiċi oħra minn pajjiżi Ewropej, bħal Simites tal-Greċja.

Dawn tant għandhom gżejjer fil-Greċja li billi jkun hemm gżira waħda kbira daqs Malta li tittieħed mill-Ġermaniżi, żgur li mhux se toħloq problemi.

Il- problema tagħna hi li aħna għandna biss żewġ gżejjer, jew tlieta jekk indaħħlu Kemmuna, jew erbgħa jekk indaħħlu Kemmunett jew ħamsa jekk indaħħlu l-Fifla, u l-gżejjer ta' San Pawl ukoll jekk trid!

Il-punt hu li hemm ħafna differenza.

Dan hu kunċett kompletament differenti meta qed titkellem fuq gżira żgħira bħal Malta li trid tassumi r-regoli tal-moviment ħieles f'dak li għandu x'jaqsam ma' proprjeta', ma'artijiet u ma' residenzi b'dan il-mod.

Jekk inħarsu lejn il-gżejjer Spanjoli - kemm-il darba jsemmiha sieħbi l- Onor. George Vella għax għandu esperjenza diretta tagħha - bħan-naħa ta' Mallorca per eżempju, naraw kif dawn ġew infarinati u kif il-proprjetajiet inxtorbu kollha mill-barranin bħala residenza sekondarja jew third home, l- iktar mill-Ġermaniżi.

Ftit ilu hawnhekk kellna ħabib tagħna mill-Parlament Ewropew li qalilna li sejjer lura d-dar għall-vaganzi.

Id-dar tiegħu kienet ir-residenza sekondarja li kellu f'waħda mill-gżejjer Spanjoli.

Ovvjament il-livell ta' l-għixien tiegħu hu ħafna iktar għoli minn dak ta' l- Ispanjoli stess li jifilħu jixtru dik l-art.

Dan xtraha - sewwa għamel, good luck to him! - imma għallinqas l-Ispanjoli jistgħu jgħidu li għandhom it-territorju kollu t'hemmhekk li tista' tmur fih minbarra l-gżejjer.

Aħna fejn se mmorru?

Kemmunett ma naħsibx li tista' tiżviluppaha u ma jidhirlix li qed jiżviluppawha u ma naħsibx li hi żviluppabbli!

F'dan il-kuntest dawn huma l-affarijiet li wieħed irid iħares lejhom u għalhekk nidħak meta jkun hawn xi deputat tal-Parlament Ewropew bħal Mr Watts li bir-rispett kollu jpoġġi mistoqsijiet farseski.

Għalhekk ngħidu li tilef rasu!

Mela aħna l-kwestjoni kollha hi dwar jekk tkunx fil- Kummissjoni Ewropea jew jekk tkunx fil-Parlament Ewropew, biex nibda minn din!

Il-punt hu dwar jekk din il-politika Ewropea ta' l-Unjoni tgħoddx għal Malta, minkejja li hi tajba kemm hi tajba għall-Ingliżi.

Sewwa jagħmlu l- Labour Party Ingliż li jappoġġjawha jekk jaħsbu li għall-Ingilterra tgħodd!

Sewwa jagħmlu l-SPD tal-Ġermanja li jappoġġjawha jekk jaħsbu li għalihom tgħodd!

Minn hemm trid titlaq, jiġifieri kif din taffettwa lil Malta.

X'jiswa - jekk hu veru - li jkollok lil xi ħadd fil-Kummissjoni Ewropea jekk dan se jkun qed jippresjedi fuq politika li qed tkisser lil Malta?

Jagħmel sens dan?

Jien ngħid li aħjar ma tmissx magħha mill-ewwel.

Dan l- ewwel punt.

Kif tapplika għalina l-politika ta' l-Unjoni Ewropea fl-oqsma differenti?

Fil-qasam tal-bejgħ u x-xiri tal-proprjeta', jiena ngħid li din hija waħda mill-affarijiet - u għalhekk qed inqajjem dan il-punt - li ma tapplikax għalina.

Huwa dnub kbir li ddaħħalha f'pajjiżna, mhux għax għandna xi ħaġa kontra l-Ingliżi jew kontra l-Franċiżi jew kontra l-Ġermaniżi jew kontra xi ħaddieħor, ma tarax!

Kien il-Partit Laburista u l-gvern Laburista li fis- snin sebgħin fetaħ il-bibien kbar tat-turiżmu u li daħħal investiment qawwi fl-industrija mill-Ġermanja u minn Franza f'dan il-pajjiż.

Jiġifieri li xi ħadd jgħid li hemm xi xenofobja f'dan kollu, jiena ngħidlu li din hi sempliċement żgarratura.

L-argument mhux jekk tkunx fil-kummissjoni jew tkunx x'imkien ieħor - dak hu argument ukoll imma tasal għalih wara - imma dwar kif se taffetwana l-politika ta' l-Unjoni.

Il-verita' hi li fil-qasam li qed nitkellmu dwaru, il-qasam tax-xiri u l-bejgħ ta' proprjeta' u ta' residenzi, il-politika ta' l-Unjoni taffettwa bil-kbir jekk nidħlu membri sħaħ.

Iż-żgħażagħ, il-familji żgħażagħ u l-familji ta' dħul mezzan, diġa' għandhom problema kbira biex jippustjaw ruħhom f'residenza li jkunu jistgħu jaffordjaw.

Issa mhux qed nitkellem fuq każi soċjali, jiġifieri dawk li m'għandhomx dħul u jinsabu lampa stampa, imma qed nitkellem fuq il-klassi medja u fuq il-klassi tal-ħaddiema li t-tfal tagħhom qed jippruvaw isibu post fejn joqogħdu.

Hemm ħafna nies maqbudin mill-gerżuma b'dan il-mod.

Immaġina li f'dan il-qafas ta' gżira żgħira u kkonċentrata bħal tagħna jkun hawn ħelsien sħiħ, ħelsien kbir enormi biex jiġi ħaddieħor minn barra u jixtri u jinnegozja kif irid.

Diġa' għandna sistema fir-residenzi tal- pajjiż fejn kollox huwa marbut mal-fatt li l-valuri qatt m'huma se jinżlu imma dejjem se jitilgħu 'l fuq.

Waħda mir-raġunijiet għall-istalemate ekonomiku u finanzjarju li għandna hu preċiżament li l-banek kienu u għadhom imdorrijin li jagħtu self fuq il- bażi li l-valur tal-proprjeta' jitla' 'l fuq.

Imma anki meta jispiċċaw f'pożizzjoni fejn dak il-valur ma jistax jiġi rrealizzat fi flus kontanti, dawn jibqgħu jżommu dak il-valur ħalli jkunu jistgħu eventwalment iżommu l- balance sheet tagħhom jidher li għadu qawwi.

Allura qed nispiċċaw f'sitwazzjoni, kif spiċċajna bħalissa, li kollox hu marbut mal-valur tar- real estate u l-cashflow.

Il-problemi ta' cashflow qed jiżdiedu fil-pajjiż imma dak huwa punt differenti li ta' min jikkonsidrah ukoll.

Issa immaġina x'jiġri jekk in-negozju fil-proprjeta' jinfetaħ ukoll għall- Ewropej.

Dan huwa l-punt li rrid nagħmel.

L-informazzjoni li għandi hi li l-gvern mhux qed jinnegozja b'saħħtu fuq dan il-punt, anzi l-gvern lest li bħas-soltu jċedi l-armi.

Fuq dan il-punt m'hemmx mod kif pajjiżna jista' jakkomoda ruħu għar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea mingħajr ma jkun qed joħloq gwaj kbir u problemi kbar għall-familji żgħażagħ tagħna, għall- familji tal-ħaddiema tagħna, għall-familji ta' l-impjegati kollha tagħna.

Dan mhux biss għalissa imma għal li ġej, għax il-futur se jiġi mtektek b'dan il-mod.

Naħseb iktar milli l-gvern joqgħod jgħid dwar kif qed jippubblika l-kapitli fuq dak li diġa' għadda, ikun jaqbillu li jippubblika x'qed jagħmel fuq dan il-każ u bl-iktar mod ċar jgħid x'qalulu min-naħa Ewropea, x'qed jipprepara hu u x'inhuma l-pariri li għandu fuq din il-ħaġa.

L-informazzjoni li għandi tgħid li l-affarijiet m'humiex kif qed jgħidhom il-gvern, imma li hemm ħafna iktar problemi milli qed isemmi.

Dan tajjeb li ninnotawh għax ma nistgħux nibqgħu sejrin b'dan il-mod, qisu kollox ma jimpurtax u kollox jgħaddi, l-aqwa li nippriedkaw favur l-Unjoni u nġibu lil min jgħidilna kemm immorru tajjeb fl-Unjoni.

Imbagħad meta nanalizzawhom każ wara każ nisimgħu l-problemi li jistgħu jinqalgħu mill-qrib.

Jiena xbajt nisma' mingħand nies differenti li diġa' qed ilestu biex min-naħa tagħhom imorru x'imkien ieħor sabiex imexxu n-negozji tagħhom.

Din li jmorru jaħdmu x'imkien ieħor għalihom m'hijiex problema, imbagħad il-ħaddiema u n-nies tax-xogħol, il-managers tagħhom iridu jaraw x'għandhom jagħmlu huma.

Ma naħsibx li għandna nitilqu b'dan il-mod ukoll fil-qasam tar-residenzi u tal- postijiet li fihom jistgħu jgħixu l-Maltin u l-Għawdxin sabiex jixtru u jmexxu 'l quddiem il-futur tal-familji tagħhom.

L-aħħar punt li nixtieq insemmi hu li matul dan id-dibattitu, jiena bħal ħaddieħor, kont iddiżgustat bil-mod partiġġjan, u fl-opinjoni tiegħi stupidu, kif il-kelliema tal-gvern tkellmu dwar l-imgħoddi.

Jekk hemm xi ħaġa li l-gvernijiet Laburisti differenti ma nistgħux nikkritikawhom fuqha hi ċertament l-impenn li kellhom matul is-snin sabiex jiffaċċjaw il- problema tar-residenzi.

L-ikbar progress li sar matul is-snin f'pajjiżna kien minn gvernijiet Laburisti li ma qagħdux lura milli jipprovaw isolvu kif setgħu u bl-iktar mod li setgħu l-problemi tad-djar u tar-residenzi fil- pajjiż.

Minkejja dan tisma' kelliema differenti tal-gvern jipprovaw ibiddlu l-istorja, iħawdu l-istorja, fil-fatt iħammġu l-istorja, fuq punt bħal dan.

Din hija ħaġa redikola u issa li qaleb il-millennju l-ġdid, kont nistenna iktar maturita' f'dawn l-affarijiet!

Mhux se noqgħod insemmi l-letarġija sħiħa tal-gvern ta' Borg Olivier fis- snin sittin, f'dak li għandu x'jaqsam ma' djar.

Jiena mhux wieħed minn dawk li għandi xi ħaġa kontra George Borg Olivier, anzi kemm il-darba faħħartu.

Faħħart lilu u mhux lill-gvern tiegħu, għax il-gvern tiegħu kien mitruħ mhux ħażin.

Fis-snin sittin wieħed jiftakar it-tip ta' stalemate li kien hawn fil-pajjiż.

Minkejja l-emigrazzjoni li kien hemm, fil-housing pajjiżna kien iġġammjat.

Veru li fis-snin sebgħin u anke fis-snin tmenin kien hemm ċerti difetti, pero' wieħed irid jgħid li minkejja dan, l-isforzi li saru sabiex tiġi ffaċċjata l-problema tal-housing kienu ġenwini.

Minkejja dan tisma' diskorsi partiġġjani mimlija qrusa u ħdura min-naħa tal- gvern.

Dawn x'tip ta' perspettiva għandhom fuq il-pajjiż?

Jiena wieħed minn dawk li għalkemm nikkritika bil-kbir lin-naħa tal-gvern u l-Partit Nazzjonalista, meta jkun iż-żmien u l-waqt ngħid li ċerti affarijiet li għamlu kienu tajbin jew saru b'rieda tajba, imma meta tisma' t-tip ta' diskors ta' l-Onor.

Tonio Borġ, bir-rispett kollu...

U ma rridx nuża kelm'oħra għax imbagħad joqogħdu jittimbrawni.

Imma dan x'diskors hu fuq ħaġa li m'għandhiex tkun daqstant kontroversjali?

Mhux iż-żewġ naħat jaqblu li l-proprjetajiet li ma ntużawx taħt il-liġi tal-BDA għandhom jingħataw lura?

Forsi n-naħa l-oħra tibqa' dejjem tilgħab il-logħba politika!

Il-liġi tal-BDA kellha t-tajjeb tagħha u kellha l-ħażin tagħha.

Mhux kollox hekk?

Imma li konsistentement jitkellmu b'dan il-mod partiġġjan u mimli ħdura fuq ċerti affarijiet li m'għandux ikun hemm kontroversja fuqhom, dan imbagħad iżżejjed.

Ħalliha li joqogħdu jilagħbuha tal-qaddisin il-ħin kollu!

L-aħħar punt li xtaqt nagħmel hu li hemm bżonn li n-naħa tal-gvern jimmaturaw ftit.

Ma jistgħux jibqgħu qishom qegħdin jgħixu fi żmien fejn huma l-qaddisin sanzjonati minn ma nafx liema kapitlu u ma jaċċettawx li jagħmlu l-iżbalji!

Dawn il-ħin kollu jagħmlu l-iżbalji u ma jaċċettawhomx, imbagħad ħaddieħor hu kollu swidija!

Dawn x'affarijiet huma!

Din x'tip ta' mentalita' hi!

Din hi l-mentalita' miskina ta' nies li tant trawmu f'sentiment elitista li lanqas qegħdin jifhmu li iktar ma jkomplu għaddejjin, il-pedament ta' taħthom aktar qed jiġi mminat.

Jista' jekk jogħġobhom għallinqas ikollhom ftit umilta' personali u jippruvaw jaraw l- affarijiet b'mod ftit iktar distakkat?

Jistgħu jipprovaw iħarsu lejn l- affarijiet b'mod ftit iktar oġġettiv, mhux qishom maqbudin f'din il-barma li kull ħaġa li jaraw madwarhom hija ffiltrata minn ċerta ideoloġija, fejn kull ħaġa li jagħmlu huma hi tal-qaddisin u kull ħaġa li jagħmel ħaddieħor hija tax-xjaten?

Jistgħu għallinqas jipprovaw li f'dan il-parlament jużaw din il-metodoloġija, ħalliha li fil-gazzetti tagħhom, fuq it-televiżjoni tagħhom u fuq ir-radju tagħhom jagħmlu mod ieħor?

Imbagħad dawn jgħidu għalina!

Ovvjament għandhom is-segwaċi tagħhom li l-ħin kollu jtambrulhom din il-ħaġa.

Imma jekk wieħed oġġettivament jara x'jintqal u x'isir, kemm nistgħu nibqgħu għaddejjin hekk f'dan il-pajjiż, fejn in-naħa tal-gvern tippretendi li hija l-qaddisa u ħaddieħor li ma jmissx magħhom u ma jaqbilx magħhom hu x-xitan?

Jekk kien hemm xi ħaġa li kkonvinċietni li nagħmel dan l-argument kien preċiżament id-dibattitu fuq dan l-abbozz li għandna quddiemna.

Għax jekk kien hemm xi ħaġa li ma kellhiex tkun kontroversjali u ma kellhiex għalfejn toħroġ il-ħdura kienet preċiżament din, jiġifieri li l-artijiet li ma ntużawx taħt il-BDA jingħataw lura.

X'inhi l-problema?

Mhux kulħadd jaqbel li l-BDA kellha l-aspetti tajbin tagħhom u l-aspetti li ma rnexxewx?

Għalfejn noqogħdu naqilgħu ħafna affarijiet?

Jiena nista' nagħmilha daqskemm naf eżempji ta' x'ġara u ma ġarax fis-snin sittin, fis-snin tmenin u fis-snin disgħin - uħud minnhom għandhom x'jaqsmu miegħi personali - imma mhux se noqgħod insemmihom u mhux se noqgħod naqla' l-ħdura.

Dan hu l- appell tiegħi, Sur President.

Naf li n-naħa l-oħra għandha l-media kollha magħha biex turi lin-nies kemm hija qaddisa, imma n-nies saru inqas stupidi milli jaħsbuhom in-naħa tal- gvern.

Jafu jagħrblu u jagħrfu l-affarijiet u jafu jifhmu li mhux billi r- retorika uffiċċjali tibqa' għaddejja b'dan il-mod, qisu l-qaddisin qegħdin fuq naħa u x-xjaten qegħdin fuq naħa oħra, in-nies taf tgħarbel, tifhem u tagħraf.

Mhux se noqgħod nagħmel paragun ta' naħa u ta' oħra.

Nista' nagħmel hekk jekk irrid imma mhux se nagħmilha.

L-appell tiegħi huwa dan li f'dan il-parlament nistgħu nikkritikaw lil xulxin kemm irridu, imma ejja nneħħu u nbaxxu l-livell ta' ħdura u ta' partiġġjaniżmu f'affarijiet fejn m'hemmx partiġġjaniżmu fuqhom jew li m'għandux ikun hemm.

Ejja nħarsu lejn l-istorja li għaddiet tas-snin sittin, tas-snin sebgħin, tas-snin tmenin u tas-snin disgħin b'ċertu ammont ta' oġġettivita' u fair play.

Nerġa' nirrepeti żewġ punti li għamilt fil-bidu u nagħlaq, Sur President.

L-ewwel waħda hi li ninsabu fi żmien fejn iktar u iktar il-gvern irid juri leadership fl-użu ta' l-art u tal-proprjeta' imma mhux qed jagħmel hekk.

It-tieni punt huwa vis-a-vis t-talba tal-gvern biex akkost ta' kollox idaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea.

F'dan il-każ il-mod kif qed jiġu spustati l-argumenti diplomatiċi ħalli jiddefendu u jħarsu l-interessi tal- Maltin mhux qiegħed hemm.

Iktar u iktar għal raġuni sempliċi dwar l- applikazzjoni f'Malta tar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea, dwar kif ċittadini minn kull pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea jkollhom il-fakulta' li jixtru u jbiegħu, jinnegozjaw f'residenzi u fi proprjetajiet f'kull pajjiż ieħor inkluż f'Malta.

Dan mhux se japplika tajjeb għal Malta.

Se jkun kontra l- interessi tal-Maltin u l-Għawdxin għar-raġuni sempliċi li Malta se tkun l- iktar pajjiż żgħir f'dan il-qafas.

Għalhekk l-applikazzjoni tar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea f'dan il-qasam se titfa' u se tkisser iċ-ċans tal-Maltin u l-Għawdxin li jkollhom futur aħjar f'pajjiżhom, f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-aċċessibilita' tar-residenzi li huma u l-familji tagħhom jkunu jistgħu jiddisponu minnhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Speaker, segwejt b'attenzjoni kbira l-intervent li għadu kemm sar mill-kap ta' l-oppożizzjoni rigward l-impatt tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea fejn tidħdol il-kwestjoni tal-proprjeta'.

Jien ukoll xtaqt nagħmel intervent fuq dan l-aspett għaliex din mhux l-ewwel darba li jiena stess bħala kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni għall-intern, għamilt stqarrijiet għan-nom ta' l-oppożizzjoni Laburista dwar l-impatt tas-sħubija ta' Malta flejn tidħol il-kwestjoni tal-proprjeta'.

Waħda mil-libertajiet li tħaddan l-Unjoni hi l-liberta' tal-moviment ħieles ta' kapital, free access of capital.

Dan huwa suġġett li ma tantx għandu x'jaqsam ma' l-intern għax forsi għandu aspetti li iktar joqorbu lejn il- finanzi, pero' żgur li għandu effett indirett fuq il-qasam ta' l-intern għax huwa l-ministru ta' l-intern li joħroġ il-permessi tar-residenza f'pajjiżna.

Għalhekk kull deċiżjoni li tittieħed f'dak li għandu x'jaqsam ma' xiri ta' proprjeta' taffettwa anke lill-ministeru ta' l-intern għax huwa li joħroġ il-permessi tar-residenza.

Għalhekk ma nistgħux naġixxu qisna fi straitjacket u ma narawx dak li qed jiġi propost li jsir fin- negozjati li l-Gvern Malti qed jagħmel biex pajjiżna jissieħeb fl-Unjoni għal dak li għandu x'jaqsam ma' xiri ta' proprjeta'.

Ejja nipprovaw noħorġu d-distinzjoni bejn kif inhi l-pożizzjoni llum - u kif dejjem kienet, salv għal xi modifikazzjonijiet, b'interventi leġislattivi li saru minn żmien għal żmien minn dan il-parlament - meta barrani, mhux biss ċittadin mill-Unjoni Ewropea, jiġi biex jixtri proprjeta' f'pajjiżna, u kif din is-sitwazzjoni tista' tinbidel radikalment bl-isħubija ta' Malta fl- Unjoni.

Ħalli nibdew kif kienet il-pożizzjoni u kif għadha bħalissa fix- xiri tal-proprjeta', Sur President.

Iċ-ċittadin Malti u kulmin għandu l-exempt status prattikament jista' jixtri proprjeta' kemm irid.

Jekk Gavin Gulia jrid jixtri proprjeta' waħda li hija dar, jista' jixtriha liberament.

Jekk irid Gavin Gulia jista' jixtri iktar minn dar waħda u jista' anke jixtri raba' kemm irid, jista' jikri, jista' jixtri u jista' jagħmel li jrid.

Mhux biss iċ-ċittadin Malti jista' jakkwista proprjetajiet kemm irid għal skopijiet domestiċi, jiġifieri biex imur jgħix fiha jew forsi biex jaħdem biċċa għalqa, pero' bħala ċittadin Malti għandu wkoll kull dritt li jekk irid jispekula l- proprjeta' li jixtri.

Dan ifisser li llum jixtri proprjeta' b'ċertu prezz, jistenna li s-suq ikun aħjar u mbagħad meta jara li l-prezzijiet qegħdin jogħlew, ibiegħ il-proprjeta' lill-ħaddieħor bl-iskop li jagħmel profitt.

Dan hu pjenament aċċettabbli u kull ċittadin Malti għandu kull dritt li jagħmel hekk, u Alla jħares le!

Dan qed nenfasizzah għax sirt naf b'ċerti affarijiet dwar kif bħalissa qed jiġu nnegozjati l-kondizzjonijiet dwar kif il-Maltin jixtru jew ma jixtrux il-proprjeta'.

Issa din irrid niġi għaliha.

Biex nagħmilha ċara, bħalissa anke ċittadin mill-Unjoni Ewropea jista' jixtri proprjeta' f'pajjiżna.

Dan sabiex nirrestrinġi l-argument u ma nitkellimx biss fuq barranin, għax din hija regola li tapplika kemm għall- barranin kif ukoll għal ċittadini mill-Unjoni.

Bħalma qal il-kap ta' l- oppożizzjoni, ma rridux inkunu xenofobiċi.

Il-barranin jekk iridu jistgħu jiġu u jixtru l-proprjeta' f'pajjiżna, anke ċittadini mill-Unjoni jistgħu jagħmlu dan, pero' hemm ċerti restrizzjonijiet li m'humiex xenofobiċi assolutament għax jeżistu llum.

Allura ladarba jeżistu llum, jekk lilna jsejħulna xenofobiċi, allura anke ta' qabilna kienu xenofobiċi!

Allura dan pajjiż xenofobiku!

Dawn jeżistu għax huma tailor-made għaċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna u huma ntiżi biex jissalvagwardaw u jipproteġu s-suq tal- proprjeta' f'pajjiżna.

Ċittadin mill-Unjoni jista' jixtri proprjeta' f'pajjiżna, pero' ma jistax jixtri iktar minn proprjeta' waħda għal skopijiet ta' residenza.

Irid ukoll iġib il-permess mingħand żewġ ministeri, il-ministru ta' l-intern jagħti l-permess ta' residenza u l- ministeru tal-finanzi jagħtih l-acquisition of immoveable property permit.

Il-liċenzja għal din l-acquisition of immoveable property tingħata darba biss u għalhekk ma jistax jixtri iktar minn proprjeta' waħda għal skopijiet ta' residenza.

Għalhekk hu loġiku li ċittadin mill-Unjoni Ewropea ma jistax lanqas jispekula, għaliex kif jista' jispekula proprjeta' waħda?

Hemm ukoll distinzjonijiet fil-mod kif jingħata l-permess sabiex ċittadin mill-Unjoni Ewropea bħalissa jkun jista' jixtri proprjeta' f'pajjiżna.

Biex nieħdu eżempju, dan ma jistax jixtri proprjeta' li hija inqas minn ċerta valur jekk hi dar żgħira, xi maisonette u ma jistax jixtri proprjeta' li hi inqas minn ċertu valur jekk hi dar ikbar.

Bħalissa m'għandix id-dettalji f'moħħi, jiġifieri bħala ċifri, imma jidhirli li ma jistax jixtri maisonette b'inqas minn xi Lm25,000 jew Lm30,000 jew jekk hija dar kbira b'inqas minn Lm50,000.

Fuq l-ammonti m'inix ċert, imma anke hemmhekk hemm ċerti restrizzjonijiet biex jipproteġu s-suq lokali.

Dawn iċ-ċirkostanzi kienu saru tailor-made kemm minn din in-naħa u kemm min- naħa l-oħra, għax anke aħna fl-imgħoddi konna daħħalna provvedimenti leġislattivi biex nipproteġu s-suq lokali.

U issa ma joqogħdux jippożaw tal- verġni n-naħa l-oħra!

Riċentement saru ċerti restrizzjonijiet biex ċittadini mill-Unjoni u kull barrani ma jkunx jista' jixtri proprjeta' b'inqas minn ċertu valur.

Fl-imgħoddi kien hawn consensus dwar kif ċittadini mill-Unjoni jistgħu jaqbdu u jixtru proprjeta' f'pajjiżna.

Din hija s-sitwazzjoni kif tapplika llum.

Ma nistax nitkellem dwar id-dritt ta' xiri ta' proprjeta' u ta' residenza ta' ċittadini mill-Unjoni Ewropea mingħajr ma mmiss ftit il-liberta' l- oħra, il-liberta' tal-moviment ta' persuni li f'pajjiżna tolqot direttament lill-ministeru ta' l-intern, peress li minn hemm joħorġu l-permessi tax- xogħol biex barranin jiġu jaħdmu.

Nafu wkoll li ladarba Malta tissieħeb fl- Unjoni, il-ministeru ma jkunx jista' japplika iktar ir-restrizzjonijiet li bħalissa japplikaw f'pajjiżna.

Dan sar fl-imgħoddi kemm minn din in-naħa tal-Kamra kif ukoll min-naħa tal-gvern, b'diversi interventi leġislattivi, sabiex is-suq tax-xogħol jiġi protett.

Għax x'inhu l-iskop li tagħti d- dritt ta' residenza lil ċittadini barranin jekk ma tagħtihomx ukoll id- dritt li jaħdmu?

Il-fatt hu li bħalissa biex ċittadin mill-Unjoni Ewropea jiġi jaħdem f'pajjiżna, irid iġib il-permess tal-ministeru ta' l-intern u ma jistax jagħmel xogħol li jaf jagħmlu Malti.

Dawn ir-restrizzjonijiet ma sarux b'mod kapriċċuż jew b' xi mod xenofobiku, għax nimmaġina li dalwaqt se nibdew nisimgħu dawn il-kummenti banali ta' xenofobja mill-media li tappoġġja lill-gvern Nazzjonalista.

Dawn saru anke mill-gvern Nazzjonalista, u saru sabiex jipproteġu s-suq lokali tax-xogħol, għax ma tistax tiddistingwi jew iżżomm distakkati d-dritt ta' residenza mid-dritt tax-xogħol.

Jekk se tagħti l-liberta' sħiħa ta' moviment ta' persuni f'pajjiżna biex ikunu jistgħu jaħdmu għal skopijiet ta' xogħol, allura hu ovvju li r-regola hi li jkunu jistgħu jixtru wkoll proprjeta' mingħajr ebda restrizzjoni.

Nemmen li b'dan il-mod spjegajt is-sitwazzjoni kif tapplika bħalissa.

Mela ċittadin mill-Unjoni Ewropea jista' jixtri proprjeta' f'Malta imma għandu dawn ir-restrizzjonijiet.

Issa jekk Malta tissieħeb fl-Unjoni dan jispiċċa kollu - wisq probabbli billi ċittadin mill-Unjoni jingħata l-exempt status taħt l-Att dwar l- Immigrazzjoni, għax anke d-dritt li l-permess ta' residenza jingħata tramite dan l-Att, jagħtih il-ministru ta' l-intern – u meta ċittadin mill- Unjoni jingħata l-exempt status jiġi fuq l-istess livell ta' kwalunkwe ċittadin Malti u jkun jista' jixtri proprjeta' kemm irid, daqs kwalunkwe ċittadin Malti.

Għar-realta' u għar-regoli ta' l-Unjoni dan jagħmel sens u ma jistax ikun mod ieħor għax ma tistax tiddiskrimina bejn ġurisdizzjoni u oħra.

Jekk jien minn Ħaż-Żebbuġ nista' nixtri proprjeta' kemm irrid f'Ħaż- Żebbuġ u nista' nixtri proprjeta' wkoll f'naħa oħra ta' Malta għax dan huwa pajjiż wieħed.

Ir-regola ta' l-Unjoni taħdem bl-istess mod u allura jekk ċittadin ta' l-Unjoni jista' jixtri proprjeta' fl-Ingilterra, jista' wkoll jixtri f'Malta u jista' jixtri bl-istess kondizzjonijiet u bl-istess liberta'.

X'se jiġri minħabba dan, Sur President?

Nafu li l-gvern Nazzjonalista talab deroga permanenti fuq id-dritt ta' ċittadini mill-Unjoni Ewropea sabiex jixtru proprjeta' kemm iridu f'pajjiżna.

Għalfejn talab deroga permanenti?

Seta' jitlob deroga permanenti għax hija moda li titlob deroga permanenti meta tkun pajjiż applikant u tkun qed tinnegozja, u aktar u aktar meta nafu li hemmhekk għandna problema kbira.

Jiena naf li n-negozjatur ewlieni ta' Malta ma' l- Unjoni Ewropea huwa nkwetat ħafna fuq din il-biċċa tal-proprjeta', anzi kważi hu paranojku fuq din il-kwestjoni.

Jien għandi informazzjoni li din saret ballun bejn l-Unjoni Ewropea u Malta minħabba li ma jistax ikun hemm diskriminazzjoni u differenza bejn Malta u l-Unjoni.

Jekk ċittadin Malti jista' jixtri kemm irid proprjeta' f'kull pajjiż imsieħeb fl-Unjoni, daqshekk ieħor ċittadin mill-Unjoni jista' jixtri kemm iridu proprjeta' f'pajjiżna.

Jien għadda minn għala widnejja, minn sorsi informatissimi, li fin- negozjati l-Unjoni Ewropea din il-proposta tefgħetilhom lura lin- negozjaturi Maltin u qaltilhom li jekk huma jridu li ċittadini mill-Unjoni ma jixtrux proprjeta' kemm iridu f'Malta, allura bl-istess mod il-Maltin ma jixtrux proprjeta' kemm iridu anke f'Malta.

Dan kien qed jissemma' almenu limitatament, u l-iskop hu biex id-diskriminazzjoni tispiċċa.

Dan ifisser li sabiex neħilsu mill-possibbilta' li l-barranin ikunu jistgħu jiġu u jixtru proprjeta' hawn Malta, allura nimponu restrizzjonjiet fuq il- Maltin stess biex ma jixtrux proprjeta' kemm iridu.

Din il-kwestjoni ssemmiet ukoll f'dak li għandu x'jaqsam ma' artijiet agrikoli.

Alla jħares il-gvern Nazzjonalista biex jippareġġja ma' l-Unjoni Ewropea jgħaddilu minn moħħu li jagħmel miżura bħal din!

Lanqas tgħaddili minn moħħi li jinnegozjaha!

Imma għandi sorsi informati tajjeb ħafna li jgħidu li dan it- tip ta' negozju ma' l-Unjoni kien qed isir sabiex il-Maltin ma jixtrux proprjeta' kemm iridu hawn Malta.

Dan sabiex aħna niġu pariġġ mar- restrizzjonijiet li aħna nistgħu nimponu fuq il-barranin meta ċittadini mill-Unjoni jiġu biex jixtru proprjeta' f'pajjiżna.

F'pajjiżna qed nispiċċaw li l-gvern qed jirrikonoxxi li għandna problema għax kieku mhux qed jitlob mill-Unjoni Ewropea deroga permanenti, pero' jistgħu jiġu bil-karrotta u jgħidu li se jipprovaw iġibu perjodu ta' transizzjoni qabel ċerti regoli jibdew japplikaw għal pajjiżna.

X'ifisser perjodu ta' transizzjoni?

Ifisser li ċerti regoli ta' l-Unjoni minflok jidħlu mill-ewwel hekk kif Malta tissieħeb fl-Unjoni jibdew jidħlu wara erba', ħames, tmien jew għaxar snin.

Imma anke jekk tagħmilha wara dan il- perjodu ta' transizzjoni ta' sentejn, tliet snin, erbgħa snin jew għaxar snin, il-fatt jibqa' li xi darba r-regola se tapplika.

Għalkemm iċ- ċittadini mill-Unjoni ma jkunux jistgħu jixtru proprjeta' kemm iridu mill- ewwel, xi darba se jkunu jistgħu jixtru proprjetajiet kemm iridu f'pajjiżna.

X'ifisser perjodu ta' transizzjoni?

Ifisser li l-istat attwali f'pajjiżna rigward ix-xiri ta' proprjeta' hu ħafna aħjar mill-istat attwali li jeżisti fl-Unjoni bir-regola tal-liberta' tal-moviment ta' kapital u ta' persuni.

Dan li jfisser, għax li kieku r- regoli li japplikaw fl-Unjoni Ewropea huma tajbin daqs dawk li jeżistu f'Malta jew huma aħjar minn dawk li jeżistu f'Malta, li kieku qegħdin saqajna ma' dahrna biex ir-regoli ta' l-Unjoni nagħmluhom japplikaw għal Malta mill-ewwel hekk kif Malta tissieħeb fl-Unjoni jew anke qabel.

Din bħalma kienet il-kwestjoni tal-VAT u ħafna miżuri oħrajn.

(Interruzzjonijiet) Xejn ma hu out of order għax qed nitkellmu dwar l- artijiet f'pajjiżna.

MR SPEAKER: Il-Ministru, on a point of order.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, dan li qed jgħid m'għandu x'jaqsam xejn mal-liġi u l-Onor.

Membru qiegħed kompletament out of order.

Jidher li lanqas biss qara l-liġi għax għadu lanqas irrifera għal artiklu wieħed tal- liġi!

MR SPEAKER: Nappella lill-Onor.

Membru biex iżomm mal-liġi li għandna quddiemna.

ONOR.

GAVIN GULIA: Dan hu l-mod anti-demokratiku kif jagħlaqli ħalqi għax il-verita' toffendi!

ONOR.

TONIO BORG: M'hu veru xejn!

Hawnhekk hawn ċerta proċedura u min irid jitkellem fuqiex irid jista' jieħu aġġornament.

Tista' titkellem, tista' tagħmel mozzjoni, tista' tagħmel li trid, imma ma tistax titkellem fuq kollox minbarra fuq il-liġi.

Li tagħmilha bħala parti mill-argument tiegħek fuq il-liġi nifhimha, imma mhux li titkellem biss fuq il-kelma artijiet.

Jekk jitkellem fuq il-housing nifhimha, imma mhux fuq punt bħal dan!

ONOR.

GAVIN GULIA: Dażgur mela le, imma għadni ma wasaltx!

Jien għandi r-restrizzjoni ta' l-40 minuta u l-gvern għandu t-tir li ma jħallinix nitkellem.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, jiena fid-dover li nagħmel appell lill- Onor. Membru sabiex iżomm mal-liġi li hawn quddiemna.

L-għanijiet u r- raġunijiet qegħdin imniżżlin fil-liġi stess.

Nitlob lill-Onor.

Gavin Gulia biex ikompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

GAVIN GULIA: Tliet kwarti mill-intervent ta' qabli li għamel il- kap ta' l-oppożizzjoni kien fuq dan l-argument ta' l-impatt tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Mhux hekk biss għax anke l-Onor.

George Vella għamel diskors fuq dawn l-affarijiet u ħadd ma waqqfu.

Forsi l-ministru ma kienx fil-Kamra dak il-ħin, iżda l-aqwa li lili tellifni ħames minuti mid- diskors tiegħi!

Dawn huma affarijiet li jiena ħriġt diversi stqarrijiet fuqhom u l-ministru qatt ma weġibhom.

Naturalment għax issa qegħdin nitkellmu fuq affarijiet li jisgħu jiġu rrapportati, mhux jieħu pjaċir!

(Interruzzjonijiet) Wasalt biex nagħlaq, Mr Speaker, u d-diskors kollu għamiltu minkejja l-intervent tal-ministru biex itellifni milli ngħid dik li hi verita' sagrosanta.

Qed nitkellem dwar perjodi ta' transizzjoni li huma ntiżi sabiex l-istat attwali, tailor-made għal pajjiżna, jibqa' japplika anke jekk Malta qatt tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Dan hu mertu ta' kemm huma tajbin il-liġijiet tagħna.

Il-gvern Nazzjonalista qed jgħid li r-restrizzjonijiet li hawn f'pajjiżna bħalissa għax-xiri ta' proprjeta' minn ċittadini ta' l-Unjoni huma aħjar minn dawk ir-regoli li japplikaw fl- Unjoni għax li kieku l-gvern Nazzjonalista la jitlob perjodi ta' transizzjoni u anqas u anqas ma jitlob deroga permanenti.

Nagħlaq billi nappella lill-gvern Nazzjonalista sabiex meta jiġi biex jittratta l-kwetjonijiet ta' proprjeta' ma' l-Unjoni Ewropea jieħu ħsieb l- interessi aħħarija taċ-ċittadini Maltin sabiex il-Maltin ma jiġux megħluba minn konsiderazzjonijiet ta' purchasing power.

Aħna nafu li s-salarji f'pajjiżi Ewropej huma ħafna iktar b'saħħithom mill-pagi li nirċievu aħna l- Maltin.

Jekk qatt Malta tissieħeb fl-Unjoni u ċittadin Malti jixtri proprjeta' fl-Unjoni kemm irid, kif ukoll ċittadini mill-Unjoni jixtru proprjetajiet kemm iridu f'pajjiżna, il-fatt jibqa' li aħna dejjem nibqgħu żvantaġġati għas-sempliċi raġuni li ċ-ċittadini mill-Unjoni għandhom pagi ħafna iktar b'saħħithom minn tagħna.

Għax wara kollox hemm l-aspett finanzjarju wkoll.

Għalhekk se jkunu iktar faċilitati li jixtru proprjeta' f'pajjiżna milli aħna nixtru proprjeta' f'pajjiżi ta' l-Unjoni.

Grazzi.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, jiddispjaċini li l-ministru qam iwaqqaf lil sieħbi u jgħidlu li kien out of order għax fil-fehma tiegħi dak kollu li għandu x'jaqsam ma' art u proprjeta' u li jista' 'l quddiem jirriżulta f'inġustizzja jew diskriminazzjoni, jallaċċja tajjeb ma' din il- liġi.

L-għanijiet u r-raġunijiet ta' din il-liġi, anke minn dak li smajna mill-esponenti tal-gvern, huma sabiex tingħata lura art li b'xi mod kienet daħlet f'areas għall-iżvilupp, il-BDAs.

Minn dak li qalu l-esponenti tal- gvern fhimt li fil-passat saret inġustizzja, jew għidulha li trid, u għalhekk din it-tip ta' art se terġa' lura għand is-sidien oriġinali tagħha.

Hawnhekk issemmew ukoll każi ta' ħaddiema u familji li ngħataw plot, li wara snin sħaħ - hemm min ilu kważi għoxrin sena - u wara li nvestew flushom kollha u ħajjithom fix-xogħol għal sittin sena sħaħ, għax ħadu loan mill-banek biex bnew darhom, għadhom sal-lum bla konvenji.

Dan wara li għamlu dan kollu sabiex iħallu lil uliedhom xi ħaġa wara mewthom, għax ħafna drabi l-ġenituri f'ħajjithom ikunu qed jaħsbu wkoll li jagħtu bidu aħjar lil uliedhom u li jħalluhom aħjar meta jmutu huma.

Din ma ssemmietx biss min-naħa ta' l-oppożizzjoni imma ssemmiet ukoll min-naħa ta' l- esponenti tal-gvern u nifhem li dan kollu ssemma' għax dawn huma affarijiet li kkreaw ċerta tbatija fil-passat u għadhom qed jikkreawha.

Din il-liġi qed titkellem fuq hekk u għalhekk ma nistax nifhem kif iqum il-ministru u jgħid li jkun out of order min jitkellem fuq dak li għandu x'jaqsam mal- qagħda tal-ħaddiema, bil-moviment ħieles tan-nies u tal-kapital, jekk Malta tissieħeb fl-Unjoni.

Jiena se nibda mill-punt li ħalla l-Onor.

Gavin Gulia u qabel ukoll, bl- iktar mod abbli, il-kap ta' l-oppożizzjoni.

Dażgur li rridu nitkellmu fuq dan l-impatt!

Ċerti affarijiet li qed jgħid il-gvern vis-a-vis in- negozjati tiegħu mal-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea, f'dak li għandu x'jaqsam mal-proprjeta' u l-art f'pajjiżna, bil-loġika jidhru li ma jagħmlux sens għal ħafna raġunijiet.

L-ewwelnett qatt ma nisimgħu x'se jiġri jekk l-Unjoni ma tagħtix deroga għal dawn l-oqsma.

Hemm il-fall-back position tal-perjodu transitorju - din semmiha wkoll l-Onor.

Gavin Gulia qabli - u jekk il-kummissjoni jidhrilha li tagħti nifs lil Malta għal sentejn jew tlieta, wara x'se jiġri?

Issa se nallaċċja ma' dan il-punt ċerti affarijiet li huma reali f'dan il- pajjiż.

Dak li qed jgħid il-gvern f'dan ir-rigward jidher illoġiku.

Għax kif jista' jkun li l-kummissjoni tagħti deroga fuq dan il-qasam u fl-istess waqt tagħmilha ċara li l-kwestjoni tal-moviment ħieles tal-persuni, anke jekk ikun hemm deċiżjoni li l-ħaddiema ta' l-Ewropa tal-Lvant ma jitħallewx imorru jaħdmu għal ċertu perjodu fil-pajjiżi membri illum, lill-Maltin u liċ-Ċiprijotti se tħallihom jistgħu jmorru jaħdmu fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea tal-lum?

Kif jista' jkun li aħna jkollna din il-liberta' u l- oħrajn ma jkollhomx?

Argument ieħor li ma jagħmilx sens u li jikkuntrastja bil-kbir hu l-eżempju ta' ħaddiem Taljan li bi sħubija sħiħa jkollu d-dritt li jiġi jaħdem hawn u jkollu d-drittijiet kollha la jkun qed jaħdem hawn.

Min-naħa tal-gvern dejjem nisimgħu li dan għandu d-drittijiet kollha li għandhom il-Maltin, għax ikun qed jikkontribwixxi fis-sens ta' sigurta' soċjali u l-bolla, pero' ma jgħidx li d-dritt fundamentali ta' kull persuna hu li dan ikollu dritt għal housing.

Jekk hux biex jixtri jew biex jikri, il-punt hu li la tkun aċċettajt il-moviment ħieles tal-persuni, b'mod awtomatiku trid taċċetta, anke jekk għas-saħħa ta' l-argument Malta tingħata deroga, li tagħti d-drittijiet l-oħrajn.

U jiena ma nemminx meta jgħidu li l- affarijiet m'humiex qegħdin hekk.

Għall-finijiet ta' dawk il-ħaddiema li jkunu ġew mill-ħmistax-il pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea - ma nafx kemm dawn se jkunu jaħdmu f'dan il-pajjiż - dawn se jkollhom ukoll id-dritt għal housing.

Dan ifisser li din l-istorja tad-deroga hija biss eyewash u fil- fehma tiegħi l-istorja tal-perjodu transitorju hi iktar u iktar fallaċi.

F'dan il-pajjiż l-art hi ħaġa limitata, u għalhekk dan il-fatt biss jippreżenta problemi, skarsezzi u nuqqas ta' supply.

Fil-fehma tiegħi, li l-gvern jieħu l-fall-back position tal-perjodu transitorju hija sitwazzjoni tal-biża' f'dan ir-rigward.

Ir-raġuni hi li aħna limitati fl-art u allura bħala konsegwenza, aħna limitati f'dak li hu shelter adegwat għaċ-ċittadini Maltin.

Ma nistgħux inħarsu sal-ponta ta' mneħirna, ma nistgħux inħarsu għal-lum u nagħmlu l-affarijiet bl-iskossi għall-immedjat imma bilfors irridu nħarsu fit-tul.

Irrid ngħid ukoll li ma nistax nifhem kif il-gvern Nazzjonalista jiġi quddiem in-nies u jgħajjar lill-Partit Laburista li l-Unjoni Ewropea ma tagħtix a la carte, imbagħad huma jridu jbellgħu lill-poplu li qed jinnegozjaw xi ħaġa a la carte bl- iktar mod fallaċi kif diġa' spjegajt!

Issa niġi għall-punt tiegħi dwar kemm hemm bżonn li fejn jidħol dan il-qasam ma narawx sal-ponta ta' mneħierna.

Fiżikament dan il-pajjiż għandu art limitata, kif spjega tant tajjeb Dr Alfred Sant fl-intervent tiegħu, fejn anke għamel paraguni ma' l-istess Stati Membri ta' l-Unjoni Ewropea u dwar kemm aħna ma nistgħux nipparagunaw irwieħna ma' l-ebda Stat minnhom, mhux biss minħabba n-natura fiżika tagħna bħala pajjiż, imma wkoll mill-lat ta' żieda fil-popolazzjoni u t-tibdil demografiku fis-snin li ġejjin.

Miegħi ġibt rapport li sar mill-awtorita' ta' l-ippjanar - Malta's future housing requirements – u dan ir-rapport janalizza l-perjodu mill-1995 u mbagħad iħares fit-tul sa l-2015.

F'paġna tlieta ta' dan ir-rapport hemm paragrafu li jirriferi għal an "increase in population from 361,700 in 1990 to 399,000 in 2010".

Ir-rapport jgħid ukoll li l-households fl-istess perijodu għandhom jiżdiedu from 114,000 to 143,000.

Dan qed ngħidu għax jekk irridu nkunu responsabbli ma nistgħux niġu f'din il-Kamra u nitkellmu b'dan il-mod.

Din inġustizzja trid tgħidilha, għax fil-passat kien hemm dawn is-sitwazzjonijiet u Alla jħares ma kienx hemm ċerti deċiżjonijiet u ċertu leadership mill-gvernijiet Laburisti biex ittaffiet xi ftit il-problema tal-housing f'dawk iż- żmenijiet.

Imma ejja ngħidu għas-saħħa ta' l-argument li din il-liġi qed tiffoka fuq din il-parti fejn ċerti sidien itteħditilhom l-art u llum tista' tingħata lura.

Jekk irridu nkunu responsabbli, f'dan l-istadju tat-Tieni Qari ta' din il-liġi ma nistgħux niffokaw biss qisna qed inħarsu min-naħa l-wiesa' tal-lembut u naraw dik il-parti dejqa t'isfel.

Irridu bilfors nieħdu l- opportunita' u nitkellmu bl-iktar mod wiesa' fuq din il-problema għax din hi problema reali.

Il-problema lanqas nistgħu nqisuha biss mill-aspett finanzjarju ekonomiku imma rridu nqisuha wkoll mill-aspetti ambjentali u soċjali, biex b'hekk inkunu qed inħarsu b'mod ħolistiku lejn dan il-qasam tant importanti.

Dan hu importanti mhux biss minħabba ċ-ċokon ta' l-art tagħna u minħabba n-natura fiżika ta' dan il-pajjiż, imma wkoll minħabba t- tibdil demografiku u ż-żieda fil-popolazzjoni fis-snin li ġejjin.

Dan minħabba l-fatt ukoll li aħna li nġorru r-responsabbilta' għandna dejjem naspiraw li l-poplu tagħna ma jiqafx sa ċertu livell.

Mhux biss għandna naraw li jżomm il-livell ta' l-għixien tiegħu imma rridu nkunu katalisti sabiex inkomplu nkabbrulu l-kwalita' tal-ħajja tiegħu.

Biex il-kwalita' tal- ħajja tal-poplu tagħna tikber bilfors irridu nqisu dan l-aspett tal- politika ta' pajjiżna b'mod ħolistiku.

Xtaqt insemmi wkoll li f'din il-kwestjoni ta' l-art hemm anke l-aspett ta' housing soċjali - din issemmiet mill-kap ta' l-oppożizzjoni – u hemm ukoll l-aspett ta' dak li hu spazju industrijali.

Dawn iż-żewġ problemi llum irridu nqisuhom għax iċ-ċifri uffiċjali tal-housing soċjali jindikaw li hemm qrib l-4,000 każ pendenti.

Fil-fehma tiegħi, il-problema hi ħafna ikbar għax trid tgħodd ukoll numru ta' nies li jiġu b'diffikultajiet ta' housing soċjali, nies li qatt ma jissottomettu talba formali għax lanqas biss ikunu jafu minn fejn se jaqbdu jibdew.

Jekk dawn ikunu qed jgħixu f'dar substandard jew inkella qegħdin jgħixu ma' familja oħra, lil dawn ma tistax tgħidilhom li qegħdin jgħixu f'shelter diċenti u li għandhom akkomodazzjoni kif suppost ikollu kull ċittadin Malti u Għawdxi, sempliċement għax m'għandhomx applikazzjoni pendenti.

Lanqas ma rridu nħarsu biss lejn il-problema ta' l-art għax hemm ukoll il- problema ta' dik li nistgħu nsejħulha l-problema tal-qalba ta' l-irħula u l- ibliet tagħna.

Hemmhekk għandek stock ta' bini li m'huwiex użat.

Jekk dan tieħdu fil-kuntest tal-problemi ta' housing soċjali, tista' tgħid li għandek kapital nazzjonali mejjet.

Fir-rapport "Malta's future housing requirements", li diġa' rriferejt għalih, hemm paragrafu li jġiegħlek tinkwieta.

Minn analisi li saret mid-database tal-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma jidher li:

"Between 15%h and 20% of the existing dwelling stock is vacant, even allowing for the incidence of summer residences.

This does not include new dwellings built in the last three years and this is therefore an underestimation".

Ir-rapport ikompli jgħid li jekk:

"This means that of the current stock of approximately 165,000 dwellings some 39,900 units are currently vacant or underutilised, although a more conservative estimate would suggest that this figure is nearer to 24,750 to 33,000 units."

Mr. Speaker, min-naħa tal-gvern Laburista preċedenti kien qed isir sforz kbir biex ninċentivaw lis-sidien privati li għandhom djar magħluqin.

Kultant issib ċerti problemi forsi fuq xi qsim ta' wirt u allura ċerti postijiet jispiċċaw magħluqa u saħansitra anke dilapidati u aħna rridu nikkonsidraw dan l-aspett ukoll.

Numru minn dawn id-djar u units li qegħdin fil-qalba ta' l-ibliet u l-irħula tagħna f'ċertu sens huma magħluqin kważi kapriċċożament – kapriċċożament għal finijiet soċjali u mhux għal finijiet individwali – u dan meta llum nafu li mhux biss l-art qed issir unaffordable, imma saħansitra anki dawn it-tip ta' town houses jew units antiki fil-qalba ta' belt jew raħal.

Dan l-argument hu l-iktar validu vis-a-vis dawk li qed jistennew is-social housing għax il-mezzi finanzjarji tagħhom huma tant limitati li bil-mezzi u bid-dħul li għandhom qatt ma jistgħu jaslu fil-qagħda li jieqfu fuq saqajhom fuq din il-ħaġa u bil-ħila tagħhom jaslu biex ikollhom dar jew unit adattata.

L-istess nista' ngħid għall-koppji żgħażagħ li qed ifittxu biex jixtru jew jikru dak li l- mezzi tagħhom jifilħu.

Minkejja li naħseb li anke l-gvern Nazzjonalista jagħti konsiderazzjoni kbira lejn dawn it-tip ta' units li huma magħluqin u li jistgħu jiġu utilizzati biex nilħqu mad-domanda kemm ta' social housing kif ukoll għal dawn il-koppji żgħażagħ, naħseb li wasal iż-żmien fejn għandna inkunu iktar viġilanti fuq dan.

Hemm bżonn li jkun hemm iktar ideat ta' kif ninċentivaw lis-sidien ta' dawn id-djar li huma magħluqin.

Dawn id-djar mhux biss huma magħluqin u qed issirilhom il-ħsara minħabba li jispiċċaw delapidati imma wkoll ħafna minnhom jispiċċaw ikerrhu toroq sħaħ fl-irħula u fl-ibliet tagħna.

Nappella lill-gvern biex jagħmel dak kollu li hu possibbli sabiex jinħolqu inċentivi sabiex dawn is-sidien jitħajru joħorġu fis-suq din it- tip ta' proprjeta' b'mod li jkun raġunat.

Fi żmien il-gvern Laburista preċedenti kien hemm l-idea ta' skemi ta' kif is-sidien jistgħu jieħdu dak li ħaqqhom u fl-istess waqt dik il-proprjeta' tiġi utilizzata għal min m'għandux fejn joqgħod jew għal min qed jagħmel ħiltu biex isib fejn joqgħod u m'huwiex qed jirnexxilu.

Għalhekk nappella sabiex din issir waħda mill-focus ħalli din l-art fil-qalba ta' l-ibliet u l-irħula, għax wara kollox housing unit hi fuq biċċa art, tiġi utilizzata fil-massimu tagħha.

Vis-a-vis il-kwestjoni tal-kumplament ta' l-art f'pajjiżna, jekk nagħmlu użu minn dan l-istock eżistenti, allura mbagħad id- domanda għal ċertu bini li jkompli jieħu mill-ftit art li għandna f'pajjiżna tkun tista' tiġi regolata aktar.

Dan jagħti iktar lok sabiex il- kampanja tagħna u l-ftit arja li fadlilna nkomplu ngawduha b'mod aħjar u b'inqas theddida għall-quddiem.

Ir-rapport fuq future housing requirements isemmi ħaġa oħra interessanti fuq il-land availability.

Ir-rapport jgħid li hemm biżżejjed art identifikata għal housing biex tkopri l-bżonnijiet tagħna fuq medda ta' snin mhux ħażin.

Biex inkun testwali u korretta, dan ir-rapport jgħid hekk:

"There are five hundred and fifty two hectares, approximately five thousand and five hundred tumoli of vacant land zoned for housing in the temporary provisions schemes.

Of this five hundred and fifty two hectares, some 10% is partly committed for development, comprising 8% covered by permits and 2% covered by applications.

The available land for housing may be constrained by ownership or legal problems but provides, using central development density assumption, the capacity for an additional 42,600 dwelling units."

Aktar kmieni jiena għedt li fuq medda ta' għaxar snin se jkun hemm il- ħtieġa ta' 29,000 household.

Jekk niġu f'qagħda li rridu nibnuhom inkunu qegħdin inkopruhom bl-art li għandna u li hija zoned for housing fit- temporary provisions schemes.

Forsi dak li jkun jistaqsi għaliex qed nitkellem fuq it-temporary provision schemes.

Dawn bilfors trid tikkwotahom għax dawn oriġinarjament kellhom jiġu mibdula bil-pjanijiet lokali imma sal-lum għad hemm pjan lokali wieħed biss li hu lest u approvat.

Dan minkejja l-fatt li l-pjanijiet lokali kellhom ikunu lesti u jieħdu post it-temporary provision schemes kompletament sas-sena 2000!

Għalhekk bilfors irrid nikkwota t-temporary provision schemes.

Il-fatt li dawn il-pjani lokali għadhom ma tlestewx ifisser li hawnhekk qisu għandna grey area, għax fil-verita' t-temporary provision schemes saru fl-1988.

Minn dak iż-żmien 'il hawn għaddew tnax-il sena għalhekk l-aġġornament huwa importanti u hu meħtieġ immens biex wieħed ikun jaf il-qagħda mhux biss tal-land availability imma wkoll ta' l- affarijiet l-oħra kollha li jikkorrelataw ma' dan il-qasam.

Għaliex tlaqt minn dan il-punt ta' land availability?

Dan minħabba li minkejja li dan ir-rapport tal-awtorita' ta' l-ippjanar qed igħid li fil- fatt jeżisti biżżejjed land availability għal 42,600 dar addizzjonali, imma xorta waħda tinħass skarsezza ta' art.

Jien ngħidilha skarsezza artifiċjali għax dan ir-rapport - li nifhem li kien analizzat għax anki tabelli fih, jiġifieri ma kienx rapport ta' kafkaf - qed igħid li hemm aktar art milli hemm bżonn f'dawk li huma households fuq medda ta' għaxar snin pero' fl-istess waqt dan il-fatt ma jinħassx u llum il-prezz ta' l- art spara 'l fuq u qed jikkawża problema ta' affordability.

Din il-ġimgħa xi ħadd qalli li plot f'Buġibba nbiegħet għal Lm100,000.

Min qalli dan ma kienx qed igħidli b'mod fieragħ u din il-persuna ma kenitx taf li se niġi nitkellem fil-parlament imma kumbinazzjoni konna qegħdin nitkellmu fuq ċerta sitwazzjoni.

Issa jiena ma nafx, għax anki jekk biċċa art tinbiegħ Lm100,000 għan-negozju u se ttella' numru ta' units fuqha, trid tara l-ewwelnett jekk hux se ġġib il-prezz ta' dik l-ispiża li tkun għamilt.

Aħseb u ara meta tkompli żżid l-ispejjeż kollha biex tkun tellajt il-bini, għamilt il-finishings u ġġibu għall-bejgħ fis-suq!

Hemmhekk iktar u iktar qed tkompli tgħolli l-prezz tal-bini!

Din l-istess persuna qaltli li jinħass li hemm ċerti sidien li għandhom bċejjeċ kbar ta' art, per eżempju madwar 500 plot, li huma marbutin qishom in stock, jiġifieri li mhux qegħdin fis-suq u allura min jaf kemm tista' toħroġ units li mhux qegħdin fis-suq!

Jiena ngħid li l-ħaddiem jara kif jagħmel, iwarrab sold, iwaddbu f'kont tal-bank u jħallas it-taxxa fuq id- dħul fuqu, imbagħad min f'pajjiżna jinvesti fl-art qed iżommha u ma jwaddabiex fis-suq u allura ma jiġix intaxxat!

Forsi issa se niftiehem b'ċertu mod imma l-verita' hi li hawnhekk hawn ċerti diskrepanzi.

Ħaddiem li jfaddal ftit mill-paga tiegħu jispiċċa bi 15% taxxa fuq l-imgħax li jieħu mill-bank u min għandu 500 plot li żammhom hemm, dan mhux intaxxat.

Dan minbarra li jkun qed joħloq ċerta skarsezza li magħha ġġib sitwazzjoni ta' unaffordability fl-akkwist ta' housing units, partikolarment miż- żgħażagħ tagħna.

Pajjiżi oħra għandhom taxxa fuq l-art ukoll.

Hawn nixtieq ngħid xi ħaġa fuq iż-żgħażagħ, Sur President.

Sfortunatament il-gvern mhux qed jagħti l-eżempju fejn jidħlu ż-żgħażagħ f'dan is-sens.

Koppji żgħażagħ huma mgħobbijin bil-problema sabiex forsi jsibu post. Jekk jirnexxilhom isibu post jew biċċa art iridu jissallbu għal ħajjithom kollha fil-veru sens tal-kelma biex forsi jirnexxilhom iħallsu l-loan li jkunu ħadu mill-bank imbagħad il-gvern ikompli jintaxxa fuq li jintaxxa.

Nista' ngħid li avviċinatni koppja żagħżugħa li wara li ħallsu t-taxxa fuq il-kuntratt u l-bqija bagħtulhom kont ukoll mid- dipartiment tad-boll fuq id-dokumenti.

Din il-koppja ħallset il-boll u ġie l-perit biex jivverifika li dak li jidher fil-kuntratt huwa korrett kif suppost skond il-valur tal-bini.

Wara li ħallsu dak li kellhom iħallsu, reġgħet intbagħtitilhom karta oħra mill-istess dipartiment fejn qalulhom li they had underdeclared u għalhekk iridu jħallsu an initial fine u l- kumplament!

Din kienet kwestjoni ta' madwar Lm400.

Dawn iż-żgħażagħ assolutament ma setgħux jikkonċepixxu x'qed jiġri.

Dawn marru hemmhekk flimkien man-nutar tagħhom, u sar ħalf kontra ħalf biex jikkonvinċuhom li mhux veru qarrqu fil-kuntratt.

Id-dipartiment ċaqlaq xi ħaġa minnhom pero' xorta weħlu l-multa.

Din weħluha intortament għax mhux veru li stmawh inqas.

Dawn spiċċaw hekk għax hekk iddeċieda l-gvern.

(Interruzzjonijiet) Skużi, l-impjegati tal-gvern mhux fuq l-policy tal- gvern jaħdmu?

Il-perit tal-gvern kien iddeċieda hekk.

(Interruzzjonijiet) Imma xorta waħda jibqa' l-fatt li qed isiru dawn il-ħneżrijiet kontra dawn iż-żgħażagħ.

U din ma ġratx lill-koppja waħda biss għax kumbinazzjoni avviċinani xi ħaddieħor fuq proprjeta' oħra li m'hijiex residenzjali.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Il-Ministru, bil-permess ta' l-Onor.

Coleiro.

ONOR.

TONIO BORG: Safejn naf jien din hi proċedura.

Minkejja li l- amministrazzjonijiet ma jaqblux fuq ħafna affarijiet, fuq din qatt ma kien hemm kontroversja.

Alla jħares il-ministru tal-finanzi - għax din taqa' taħtu - għandu l-poter li joqgħod jindaħal fil-valutazzjoni li jagħmlu l- periti għax inkella kulħadd jibda jmur għand il-ministru biex jagħmillu l- valutazzjoni hu!

Min ma togħġbux il-valutazzjoni jista' jagħmel is- sottomissjonijiet tiegħu.

Wara kollox ġieli jsiru żbalji u dawn jiġu korretti.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Dawn għamlu s-sottomissjonijiet u baqgħu b'xiber imnieħer.

ONOR.

TONIO BORG: Meta l-perit jibqa' jinsisti li l-valutazzjoni li jkun għamel hija tajba, jeżisti appell quddiem bord ta' tlieta min-nies indipendenti mill-gvern u jiddeċiedu huma.

Din hi l-proċedura.

Dejjem kienet hekk taħt kull amministrazzjoni u ma nbidel xejn minn dan.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Il-każ li qed insemmi jikkonċerna koppja żagħżugħa li xtraw l-ewwel dar tagħhom.

Meta dawn in-nies ikunu ħallsu dak l-ammont ta' flus, u jkunu korretti u onesti, hija ħneżrija li għax il- perit tal-gvern jiddeċiedi hekk, immaterjalment kemm jagħmlu oġġezzjonijiet, jispiċċaw jagħmlu waiver tal-multa imma mbagħad xorta jkunu jridu jħallsu dik is-somma li jkun iddeċieda l-perit.

Bir-rispett kollu lejn il-ministru, il-punt hu li jekk qed isiru dawn il-każi, jien nissuġġerixxi li lil dawn idduruhom għax dan mhux ġust fuq min hu żgħir.

Jien qed nitkellem fil-kuntest ta' dawn il-koppji żgħażagħ li llum huma mgħobbijin fuq li huma mgħobbijin.

Dawn jagħmlu ħilithom biex isibu fejn joqogħdu u meta jsibu fejn joqogħdu wara li jkunu damu s-snin ifittxu, jispiċċaw jissalbu għal ħajjithom.

Biex tkompli tgħaxxaqha l-koppja tkun mingħaliha daħlet għal tant spiża tal-kuntratt biex imbagħad jispiċċaw iħallsu l-boll li jiddeċiedi l-perit.

Imbagħad għal darb'oħra jerġa' jiddeċiedi xi ħaġa oħra u jerġgħu jkollhom joħorġu xi Lm200 oħra mill-but!

Din ġrat ukoll lil xi ħadd li xtara garaxx u dan mhux ġust, Sur President.

Jekk dan xtara garaxx b'tant flus u qed jiddikjara b'mod onest, xi dritt għandu l-perit tal-gvern li jmur jiddeċiedi u jagħti l-valutazzjoni li jfettillu hu?

Hemm il-proċeduri ta' kif tipprova l-onesta' tal-bniedem u trid timxi skond dawk il-proċeduri u meta tiddeċiedi persuna waħedha!

Il- ministru qal li hemm bord ta' tlieta min-nies u li hemm proċedura.

Ħafna ċittadini lanqas jafu minn fejn ikunu se jibdew u jiġġennu malli jirċievu envelope bl-arma tal-gvern.

Naħseb li l-ministru fil-professjoni tiegħu jaf x'jiġifieri.

Min jaf kemm ikollu queues ta' nies li msieken ma jkollhomx background fil-ħajja!

(Interruzzjonijiet) Din hi l-esperjenza li għandi.

Jien naf nies li meta jirċievu envelope tal-gvern bilkemm ikunu jifilħu jiftħuh bil-biża'.

Saħansitra nies li jkunu kapaċissimi anki akkademikament lanqas kważi jkunu jafu jaqraw il-formola.

Għaliex għandna ngħaddu lil dawn iż-żgħar imsieken, lil dawn iż-żgħażagħ li għadhom qed jibdew id-dinja, minn ħafna martirji wara li jkunu ddeċidew li jissallbu għal ħajjithom u ngħidulhom li jekk għandhom oġġezzjoni għandhom il-bord ta' l-appell?

Għaliex f'dan il-pajjiż irridu bilfors ngħaddu lin-nies mill- martirji, biex fuq kollox jieħdu dak li hu dritt tagħhom u b'ġustizzja?

Barra minn hekk, qabel ma ġejt hawn issorprendejt ruħi.

Għalhekk għedt li l-gvern mhux qed jagħti l-eżempju f'dawn l-affarijiet.

Jien kont qiegħda għand familja li għandha home loan u li għandha wkoll skema ta' sussidju fuq l-interessi mill-awtorita' tad-djar.

Din il-familja qaltli li waslet ir-reviżjoni li issa saret bi ħlas.

Meta jibagħtu jgħidulek li wasalt għar- reviżjoni sabiex jaraw kemm se jissussidjawlek interessi fuq il-home loan, malli terġa' tapplika trid tħallas Lm10.

Imbagħad trid teħel ukoll ħlas ieħor għax ikunu jridu jġibu l-work history tal-mara u tar-raġel.

Dawn jiswew Lm1.50 kull wieħed.

Mela dawn marru hemmhekk għall-għajnuna u spiċċaw, meta għadhom lanqas bdew, li ħarġu Lm13 mill-but.

Dawn l-iskemi suppost li qegħdin hemm biex jgħinu lil min m'għandux il-mezzi, allura kif kull darba l-poplu jrid idaħħal idu fil-but?

Din bħall-istorja ta' l- iskemi l-oħra fuq il-manutenzjoni!

Qabel kont trid tħallas anke Lm30 u hemm skemi minnhom li anke jitilgħu sa Lm50 u Lm60 minħabba riċerki u affarijiet oħra ta' din ix-xorta.

Konna xbajna nikkritikawha din l-istorja.

Jien naf min spiċċa jissellef Lm30 sabiex iħallas l-ispejjeż.

Din ġiet waived u issa inizjalment tħallas Lm5 imma ma ġietx imneħħija għal kollox.

Meta japprovalek is-somma ta' per eżempju Lm1,000 għall-iskema ta' manutenzjoni ta' xi saqaf jew xi ħaġa oħra, jekk l-ispiża inizjali kellha tkun ta' Lm30, tiġik Lm1,000 neqsin it- Lm30.

Mela ma kien hemm waiver ta' xejn!

Dan bħal meta f'but wieħed m'għandi xejn u fil-but l-ieħor għandi xi ħaġa.

Dawn l-affarijiet lanqas jagħmlu sens.

Il-gvern irid ukoll f'ċertu sens jagħti l-eżempju, mhux kollox sar negozju.

Xtaqt ukoll f'dan l-intervent - għax il-ħin qed jagħfas sew u ma naħsibx li nista' nittama f'xi estensjoni minn naħa tal-gvern - nitkellem dwar il-jum dinji ta' l-ambjent li nzerta llum.

Dan il-jum kien ġie stabilit mill-Ġnus Maqgħuda fl-1972.

Naħseb li hu f'waqtu li nirrimarkaw proprju dwar din il- ġurnata għax il-kwestjoni ta' l-art f'pajjiżna għandha wkoll dimensjoni ambjentali.

Il-Ġnus Maqgħuda waqqfet dan il-jum biex tkabbar il-kuxjenza fuq temi ambjentali u tħeġġeġ lill-popli tad-dinja u l-komunitajiet biex huma stess imexxu 'l quddiem it-temi ta' l-ambjent, pero' hawnhekk kollox isir bil-maqlub.

Hawnhekk ikollna ċ-ċittadini, komunitajiet sħaħ, li jesprimu ruħhom kontra ċerti affarijiet li jkunu se jaffettwawhom mill- qrib.

L-aktar każ riċenti huma n-nies tal-Kalkara fuq il-wied tal-Kalkara.

Iċ-chairman ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar qal li għad hemm biss applikazzjoni, speċi ma jimpurtax!

Hekk konna nisimgħu sa ftit ġimgħat ilu fuq il-kwestjoni tal-Multigas.

In- nies ta' Ħal Kirkop ħarġu jipprotestaw u jgħidu ċar u tond li f'Ħal Kirkop ma jridux li dik l-area tkompli tikber u ssir industrijali.

Dan hu wieħed mill-ftit irħula li baqa' ġawhra rurali pero' se nkomplu ngħabbuh bil-ħmieġ ta' l-industrija.

Mhux qed ngħid li jiena kontra l-iżvilupp - biex ma niġix interpretata ħażin kif kien hemm min ħa gost jagħmel - imma anke l- ispazju industrijali għandu jkollu l-ispazju tiegħu.

F'dan il-pajjiż għandna spazju għall-iżvilupp industrijali u n-naħa ta' Ħal Far hemm area sħiħa.

Hemmhekk ma joqgħod ħadd ħlief xi wiżgħa ġol-blat.

Aħna għandna fejn nespandu l-industrija tagħna u m'hemmx għalfejn immorru ġo raħal li għadu wieħed daqsxejn rurali u nħarrbtuh.

Il-komunita' Koppina ħarġet issemma' leħinha imma kollu għalxejn.

Ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar qalulhom li din għadha biss applikazzjoni imma mbagħad xorta baqgħet għaddejja minn fuq ras kulħadd.

Mhux hekk biss, imma to add an insult to injury pprovaw ibellgħulna r-ross bil-labbra billi qalulna Ii l-Multigas trid tmur ħdejn l-aqwa klijent tagħha biex tkun iktar kompetittiva u dan kollu.

Din ngħidilha farsa, għax issa Alla jħares il-kompetizzjoni torbot ma' fejn ikun il-klijent tiegħek, għax kieku kull fabbrika li taħdem għall- esportazzjoni f'pajjiżna tispiċċa titlaq minn hawn għax l-ikbar klijent tagħha hu barra minn pajjiżna.

Din ħrafa kbira.

Barra minn hekk kien hemm ukoll min ipprova jiġbed is-saqajn billi jgħid li dawk li jipprotestaw ikunu erbgħa min-nies li qed jibżgħu li jitilfu l- valur tal-proprjeta'.

Dawn l-erbgħa min-nies huma l-eżempju tipiku tal- familji tal-ħaddiema li nvestew ħajjithom fix-xogħol biex ikollhom dar suret in-nies għalihom u għal uliedhom, kif jixraq lil kull ċittadin Malti u Għawdxi.

Il-ħaddiem u l-familja tiegħu għandhom dritt jiġġieldu biex il- valur tal-proprjeta' tagħhom jinżamm kif suppost.

Dan il-pajjiż ma jipprovdix alternattivi, fis-sens ta' spazji, fejn jekk bniedem iddejjaq joqgħod f'post imur f'post ieħor, għax l-art ma tagħtiniex din il- possibbilta'.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Coleiro, niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

MARIE LOUSIE COLEIRO: Sur President, qed tgħidli biex nagħlaq hawn għax inti taf li m'inix se ningħata extension min-naħa tal-gvern.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, on a point of order.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba għal quorum.

Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Is-Seduta kienet sospiża fit-8.08 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tkompli.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Jekk m'hawnx aktar rimarki, allura nitlob lill-Ministru biex jagħmel il-winding- up.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, kellna waħda mill-iqsar liġijiet li fuqha naqblu ż-żewġ naħat tal-Kamra, pero' xorta waħda kellna waħda mill-itwal diskussjonijiet.

Jien jibda jiġini s-suspett li meta ma naqblux indumu ħafna inqas niddibattu milli meta naqblu!

Forsi għax meta naqblu jfisser li verament tkun liġi tajba u allura kulħadd jgħid li għamilha hu.

Jien inħobb nikkwota lil xi ħadd li kien qal li: Victory has many fathers but defeat is an orphan!

Meta ħaġa hija tajba kulħadd jipprova jassumi l- paternita' tagħha, imma meta xi ħaġa hija ħażina donnha ma jkollhiex ġenituri.

Irrid ngħid ukoll li din il-liġi, ma nafx għaliex, ħadet ċerta direzzjoni fid-diskussjoni.

Sur President, kont sorpriż ħafna meta l-kap ta' l-oppożizzjoni akkużani li b'xi mod daħħalt il-partiġġjaniżmu f'din id-diskussjoni meta ntroduċejt din il-liġi.

Anzi jien qgħadt attent ħafna li ngħid li l-BDA saru b'ċerta buona fede pero' ma laħqux ċerti miri li kienu ntenzjonati għalihom.

Bl- ebda mod ma kkritikajt lin-nies li effettivament ħadu dawn l-plots.

Issa jekk għamilx żball il-gvern li m'għamilx kundizzjonijiet jew le hi ħaġ'oħra.

Jekk m'għamilx kundizzjonijiet it-tort kien tal-gvern u mhux tan- nies li ħadu l-plots.

Mela lin-nies tista' tikkritikahom meta bħala gvern li toħroġ il-plots tal-BDA ma tagħmilx ix-xogħlok tajjeb?

Għandek tikkritika lil min ippermetta li jsiru dawn l-affarijiet.

Sur President, qgħadt attent ħafna għaliex għidt li issa għaddew tmintax-il sena minn mindu għadda l-Att tal-building development area.

Jeżistu artijiet li huma vojta għax ma nbnewx.

Uħud minnhom lanqas biss kien hemm l- intenzjoni li jibnew għax kien hemm din il-famuża green belt madwar il- binjiet.

Huwa sew li l-gvern jibqa' jżommhom?

Aħna għidna li dan mhux sew.

Dan il-parlament fl-1982 kien diġa' ta l-poter lid-dipartiment ta' l- artijiet biex dawn l-artijiet igħaddihom lura lis-sidien mingħajr ma joħroġhom bit-tender.

Ladarba kienu saru proprjeta' tal-gvern, biex tagħtihom lura lis-sidien tagħhom stess, trid toħroġhom bit-tender.

Mela l- gvern ikun ħadlek il-proprjeta' u ma jkollux bżonnha, biex jerġa' jagħtihilek ikollok tikkompeti ma' nies oħrajn bil-konsegwenza u l- possibbilta' li jeħodha ħaddieħor għax jew joffri aktar jew jagħmel xi ħaġa oħra li biha jeħodha hu!

Aħna għidna: Huwa sew li biex ħadna l- proprjeta' għaddejna liġi u b'daqqa ta' pinna l-Ministru jieħu l-proprjeta' tan-nies għan-nom tal-gvern u l-gvern isir awtomatikament proprjetarju ta' dik il-proprjeta', imbagħad biex nagħtuha lura lin-nies hemm ħafna kumplikazzjonijiet?

Għalhekk għidna li din il-proprjeta' għandha tingħata lura bl-istess mod u bl-istess ħeffa li biha kienet ittieħdet.

Din hi l- qalba ta' din il-liġi.

Imbagħad hemm kumplikazzjonijiet oħrajn u punti legali oħrajn li ssemmew partikularment mill-Onor.

Mangion u mill-Onor.

Herrera.

Nista' ngħid li dawn kienu l-aħjar żewġ interventi min-naħa ta' l- Oppożizzjoni għax qagħdu fuq il-liġi u anki pproponew affarijiet oħrajn.

Il-bqija ddiskutew ix-Chalet, il-proċess tat-tenders ta' l-artijiet, iddiskutejna l-wied tal-Kalkara u saħansitra dorna dawra ma' l-Unjoni Ewropea.

Insomma għamilna tour ma' Malta kollha!

Kulħadd iqum jitkellem fuq il-problemi tad-distrett tiegħu f'liġi li qalulna li hi liġi ta' l- artijiet!

Jiena ma naħsibx li f'liġi dwar restituzzjoni ta' l-artijiet tal- BDA tista' titkellem fuq l-art, fuq il-baħar u fuqiex trid.

Għax anke l- baħar, fl-aħħar mill-aħħar hemm l-art taħtu.

F'dan il-parlament spiċċajna li d-dixxiplina tad-dibattitu marret verament il-baħar.

Li wieħed jitkellem mhux biss fuq il-liġi imma fuq is-suġġett ta' wara l-liġi nifhimha, imma ma nistax nifhem kif wieħed jagħmel espożizzjoni u jitkellem fuqiex irid, basta jitkellem u jtawwal il-ħin biex kulħadd igħid li tkellimna fuq l-artijiet u għax għandna aġenda partikolari.

Sur President, illum smajna lill-kelliem ewlieni dwar l-intern ta' l- oppożizzjoni li tkellem fuq kollox barra fuq din il-liġi.

Għallinqas il- kap ta' l-oppożizzjoni qabad fuq xi punti oħrajn u l-mod ġenerali ta' l-użu ta' l-art, imma l-kelliem ewlieni dwar l-intern - u jiena għalhekk qajjimt point of order - tkellem biss fuq il-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Issa ħalliha li lanqas dwar din il-ħaġa ma jaf sew l-affarijiet, għax id-dritt tar-residenza primarja għaċ-ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea llum diġa' jeżisti.

Dan hu biża' tal-babaw dwar l-Unjoni Ewropea, fejn daqqa naqbdu ma' ħaġa u daqqa naqbdu m'oħra.

U hawnhekk ta' min jgħid li huwa eħfef li tbeżża' lin-nies b'dak li ma jafux x'inhu milli tispjega x'inhi l-verita' u x'inhuma l-proposti u l-effetti konkreti.

Huwa ħafna eħfef li tagħmel hekk!

Il-kwestjoni mhix dwar ir-residenza primarja, jiġifieri li ċittadin ta' l- Unjoni Ewropea jkollu d-dritt li jiġi hawnhekk u jgħix hawn bħala residenza primarja tiegħu.

Din diġa' teżisti taħt artiklu 7 ta' l-Att dwar l- Immigrazzjoni u teżisti wkoll, kif qal l-Onor.

Gulia, taħt il-permess li kwalunkwe barrani għandu bżonn, kemm jekk mill-Unjoni Ewropea u kemm jekk mhux, biex jakkwista l-proprjeta' hawnhekk.

Il-kondizzjonijiet tant huma liberali li l-permess biex barrani jakkwista l-proprjeta' primarja tiegħu f'Malta hu formalita'.

Jekk tara x'inhuma l-kondizzjonijiet, il-prezz tant hu raġonevoli li diffiċli ssib kif xi ħadd jista' jixtri xi ħaġa bi prezz inqas minn dak stabbilit bħala kundizzjoni fil-permess ta' l-acquisition of immoveable property by non-residents.

Hu veru li din issa tiġi bi dritt mentri qabel ried jagħti l-permess il-ministru pero' jiena ma naf bl-ebda każ jew ftit kienu l-każijiet fejn dawn ġew irrifjutati.

Jidhirli wkoll li taħt l-amministrazzjoni preċedenti kien twaqqaf xi grupp biex jara x'inċentivi jista' jżid sabiex il-barranin ikunu jistgħu jakkwistaw l-ewwel proprjeta'.

Il-kwestjoni fin-negozjati assolutament m'hijiex dwar ir-residenza primarja imma fuq ir-residenza sekondarja, jiġifieri jekk ċittadin ta' l-Unjoni li akkwista proprjeta' waħda ikollux id-dritt li jakkwista residenza sekondarja.

Issa residenza sekondarja tfisser li jkun residenti f'pajjiż ieħor pero' jkollu residenza sekondarja f'Malta jew inkella li diġa' jkollu proprjeta' f'Malta u jkun irid jixtri t-tieni proprjeta'.

In-negozjati qed jikkonċentraw fuq dan.

Hu fuq dan li wieħed għandu r-raġun kollu li jgħid li aħna pajjiż żgħir ta' 120 mil kwadru, li d-densita' tal-popolazzjoni hija ta' 1,000 ruħ kull kilometru kwadru u li dan hu fattur speċjali li ma ssibu mkien u fl-ebda applikant ieħor għal sħubija fl-Unjoni.

Dan għandu jittieħed konsiderazzjoni tiegħu.

Ma nistgħux ngħidu minn issa li n- negozjati mhux se jirnexxu għax mhux se jkun hemm deroga jew arranġament speċjali.

Lanqas nistgħu ngħidu li jekk tingħata deroga pajjiżna se jiġi ttrattat b'mod speċjali u allura jkun hemm id-diskriminazzjoni.

Fil-verita' m'hemm l-ebda wieħed mill-membri applikanti ta' l-Unjoni li għandu s- sitwazzjoni tagħna u tkun qiegħed tiddiskrimina meta inti tittratta tnejn min-nies li huma l-istess b'mod differenti.

Meta tittratta b'mod differenti nies jew kwestjonijiet li huma differenti ma tkunx qed tiddiskrimina.

Dan l-argument tal-Gvern Malti u huwa argument sod.

Hawnhekk irrid ngħid li aħna niftakru diversi affarijiet li qalulna li mhux ġejjin u ġew.

Kienu jgħidulna li Malta mhux se jkollha kummissarju.

(Interruzzjonijiet) Tiftakruha din?

Sa lejliet it-Trattat ta' Nizza, l- oppożizzjoni kienu jgħidu - u kitbuha u qaluha f'dan il-parlament - li m'għandna l-ebda garanzija li Malta se jkollha l-kummissarju tagħha.

Kienu qalu li probabbilment mhux se jkollna kummissarju għaliex tant kienu se jiżdiedu membri fl-Unjoni li minħabba f'hekk kienet se tinħoloq sistema ta' roster li bih pajjiż ikollu dritt li jkollu kummissarju għal ċerta żmien u għal ċerta perjodu biss.

It-Trattat ta' Nizza għadda s-sena li għaddiet u minnu ħareġ li Malta, meta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea, se jkollha bi dritt il-kummissarju tagħha.

Naturalment dan ma jkollux l-istess weight meta niġu għall-voti daqs kummissarju Ġermaniż jew li hu Franċiż, imma din tifhimha, għax ħadd m'għandu jippretendi li kummissarju ta' pajjiż ta' 400,000 ruħ għandu jkollu l-istess weight fil-voti daqs pajjiż ta' 80 miljun ruħ.

Irrid ngħid li l-vot li taw lil Malta bħala weighting fil-kummissjoni, bħala proporzjon, hu ħafna aħjar minn dawk ta' pajjiżi oħra.

Dan ifisser li huwa aħjar milli effettivament għandna llum.

Ħaġa importanti, anke għas-sovranita' ta' pajjiżna, hi li pajjiżna se jkun preżenti fil-kummissjoni, irrispettivament mill-weighting tal-voti.

Minkejja li qalulna li dik il-ħaġa m'hijiex ġejja, din ġiet.

(Interruzzjonijiet) Fil-voti ħadd ma ppretenda li jkollna l-istess weighting bħall-pajjiżi l-kbar, imma l-preżenza hija importanti.

Indipendentement jekk ikollokx tliet voti jew sitta, il-preżenza li intom kontu tgħidulna li m'hijiex ġejja issa ġiet.

(Interruzzjonjiet)

ONOR.

JOE MIZZI: Dan kollu out of order!

ONOR.

TONIO BORG: Peress li fil-winding-up nirrispondi għall-affarijiet li jkunu ntqalu, jekk l-affarijiet li ntqalu hawnhekk kienu out of order, allura bilfors ......

Li mhux se nagħmel huwa li niddedika d-diskors tiegħi kollu fuq hekk.

Ma rridx nikkommetti l-istess dnub li kkommettiet l- oppożizzjoni, inkluż l-Onor.

Membru li hemm waħdu fuq in-naħa l-oħra tal- Kamra.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, on a point of order.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Is-Seduta kienet sospiża fit-8.08 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tista' tkompli.

Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Li kont qed ngħid hu li l-idea li jkun hawn xi liberta' assoluta, bla limitu u bla restrizzjonijiet, kemm għar-rigward ta' xiri ta' proprjeta' kif ukoll rigward persuni li jiġu biex jaħdmu hawnhekk, hija skorretta.

Jekk wieħed iħares lejn id-direttivi ta' l- Unjoni, partikolarment dawk tar-residenza, isib li apparti l-kwestjonijiet ta' sigurta' nazzjonali, li huma eċċezzjonali ħafna, il-gvern jista' ma jagħtix permess ta' residenza lil ċerti nies li ma jkollhomx insurance fuq il-mard jew inkella ma jkollhomx riżorsi suffiċjenti b'mod li jsiru piż fuq is-sistema tas-sigurta' soċjali.

Nixtieq nikkwota mid-direttiva 364/90 li tgħid li dawk il-persuni li jkollhom verament dritt tar-residenza f'Malta xorta waħda jridu jkunu koperti:

"by sickness insurance in respect of all risks in the host Member State and have sufficient resources to avoid becoming a burden on the social security system of the host Member State during their period of residence."

Dan ifisser li l-idea li jkollok anki dritt għall-housing hija fallaċi.

Jien ma nafx f'liema kuntest qalet dan l-Onor.

Coleiro, għax jekk dak li jkun se joqgħod hawnhekk temporanjament biex jaħdem, dan probabbilment jikri u mhux jixtri.

Saħansitra l-Onor.

Coleiro żiedet iktar għax riedet tagħti l-impressjoni li ċ-ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea jkunu jistgħu jiġu hawnhekk u jitolbu l-housing.

Il-housing huwa parti mill-assistenza soċjali, għalhekk ladarba hija parti mill-politika soċjali jistgħu jsiru restrizzjonijiet li jkunu konnessi maċ-ċittadinanza.

Ma nafx għalfejn ħriġna barra mis-suġġett daqshekk biex nippruvaw inbeżżgħu lin-nies li se togħla l-proprjeta', li kulħadd se jinvadina u li kulħadd se jixtri l- proprjeta' hawn Malta.

Issa ta' min jgħid li l-liġi li għandna quddiemna qed tagħmel il-kuntrarju għax proprjeta' se tingħata lura liċ-ċittadini Maltin minħabba li kienet itteħditilhom mill-gvern.

Għal żmien twil ħadd m'għamel xejn dwarha.

Issa dan il-gvern, bl-istess liġi li gvern l-ieħor ħadilhom, qed jagħmel liġi minn dan il-parlament biex jagħtiha lura lis-sidien li ġew imċaħħdin minnha.

Din mhux se jkollha l-ebda effett fuq il-kwestjoni ta' fejn tista' tibni jew le.

Jidhirli li xi ħadd mill-oppożizzjoni staqsa x'se jiġri biex wieħed iġib permess biex jibni fuqha.

Hi l-istess ħaġa bħalma jiġri fuq kwalunkwe proprjeta' oħra.

Dak li qed nagħmlu llum b'din il-liġi bl-ebda mod m'huwa se jaffettwa l-kwestjoni ta' l-iskemi jew il-kwestjoni tal-pjani lokali.

Hi kwestjoni biss ta' proprjeta'.

Jekk qabel ma stajtx tibni, illum xorta ma tistax tibni.

Jekk qabel, meta ħaduhielek, stajt tibni tista' tibni llum ukoll.

Dan ifisser li ma se jkun hemm l-ebda differenza, sakemm ma nbidlux iċ-ċirkustanzi jew il-pjanijiet lokali minn dakinhar sal-lum.

Ma se tagħmel l-ebda differenza għall-mod ta' jekk tistax tibni jew le.

Jekk illum il-gvern seta' jibni fuqha u dik l-art se teħodha lura, inti wkoll tkun tista' tibni.

Jekk il-gvern illum ma jistax jibni fuqha, int se tieħu art li fuqha ma jistax isir bini.

Fil-fatt iktar se jkun hemm minn din it-tip ta' art, imma ma neskludix li hemm art oħra li f'dawn l-aħħar 13- il sena ħarġu l-permessi fuq dik l-area u allura min se jeħodha lura se jeħodha lura bil-permessi.

M'hemmx għalfejn ngħid li hawnhekk mhux qed issir liġi biex taqdi lil dan jew lill-ieħor, kif forsi smajtu barra dan il- parlament.

Din hi liġi li se taqdi lil kulħadd basta din l-art għadha ma ġietx żviluppata u li l-gvern m'għandux użu ieħor għaliha.

Qiegħed ngħid dan għax naħseb li l-gvern suppost li għamel il-kalkoli u l-istudji tiegħu u m'għandhomx jiġu vvintati interessi pubbliċi jew skop pubbliku llum jekk għal 18-il sena dan l-iskop pubbliku qatt ma ġie f'moħħ il-gvern.

Issa ser ngħaddi għal dak li semma' l-Onor.

Evarist Bartolo, jiġifieri li l-proċess ta' l-esproprjazzjoni għandu jkun iktar trasparenti.

Sur President, il-proċess ta' esproprjazzjoni hu dak li hu, jiġifieri li dipartiment jitlob l-esproprjazzjoni ta' art li tkun privata għal skop pubbliku.

Kien hemm żmien meta dan kien isir ftit bl-addoċċ għaliex id- dipartiment li jitlob l-esproprjazzjoni ma kienx iħallas l-ammont ta' kumpens dovut lid-dipartiment tal-artijiet imbagħad id-dipartiment tal- artijiet kien ikollu jħallas lin-nies bil-konsegwenza li kien hemm ħafna każi fejn għax lid-dipartimenti din tiġihom b'xejn kienu jieħdu proprjeta' tal-privat iktar minn kemm ikun meħtieġ għal xi skop pubbliku.

Jidhirli li xi ħames jew sitt snin ilu, it-taqsima tal-proprjeta' tal-gvern qalet li kull dipartiment u aġenzija tal-gvern jew korporazzjoni pubblika, li jrid l- art għal skop pubbliku biex issir substation jew biex tinfetaħ triq, irid jiddepożita għand id-dipartiment ta' l-artijiet l-ammont ta' kumpens li jrid jiġi mħallas lis-sidien privati tal-proprjeta'.

Qabel ma jsir dan id- depożitu, l-ordni u d-dikjarazzjoni tal-President għall-espropriazzjoni ma joħorġux.

L-eċċezzjoni hu d-dipartiment tad-djar.

Minn dakinhar it- talbiet naqsu u anki l-ammont u d-daqs ta' l-artijiet naqas ukoll.

Ma ninsewx li sal-1987 ħadd ma seta' jmur il-qorti biex jikkontesta jekk l- art li ħadulu tteħditx fl-interess pubbliku.

F'Malta ma kien hawn l-ebda liġi li tagħti d-dritt lis-sid ta' art li tittieħed mill-gvern, sabiex jikkontesta quddiem il-qorti jekk dik l-art itteħditx għal skop pubbliku.

Seta' jikkontesta l-ammont ta' kumpens u seta' jikkontesta jekk l-art hijiex tajba għall-bini jew le.

Il-gvern seta' jgħid li hi barra mill-area ta' l-żvilupp u l-individwu seta' jgħid li hi ġewwa l-area ta' żvilupp.

Jew inkella l-gvern, skond il-kriterji tal-liġi ta' l-akkwist tal- proprjeta' seta' jgħid li m'hijiex building site u l-individwu seta' jgħid li hi building site.

Għal dawn stajt tmur quddiem il-qorti, imma ma stajtx tmur il-qorti biex tgħid li mhux veru li l-art ittieħdet għal skop pubbliku u li l-gvern qed jeħodha biex jagħtiha lill-privat.

Mr. Speaker, bl-Att Numru XIV ta' l-1987 inkorporajna l-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fil-liġijiet ta' pajjiżna.

Din tagħti d-dritt lil kull Malti li jikkontesta jekk l-art li ttieħdet mill-gvern kienitx fl- interess pubbliku.

Permezz ta' dan, il-proċess sar iktar trasparenti.

Il- qrati ftit ftit bdew anki jrebbħu kawżi lill-individwi għax sabu li ċerti esproprijazzjonijiet ma sarux fl-interess pubbliku.

Hu veru wkoll li jagħtu a margin of appreciation u diskrezzjoni wiesgħa ħafna lill-gvern li jiddeċiedi x'inhu fl-interess pubbliku, pero' wieħed ma jistax igħid li fl- opinjoni tiegħu ġnien pubbliku mhux fl-interess pubbliku.

Dak jarah il- gvern, imma jekk l-interess huwa purament privat, bħal per eżempju l-art ikun ħadha l-gvern biex jagħtiha lil ħaddieħor għal skop mhux ta' housing imma għal skop esklussivament kummerċjali, hemmhekk iva bdew ifaqqsu l- kawżi li ntrebħu wkoll fuq il-kwestjoni ta' l-iskop pubbliku.

Dan ifisser li kien il-gvern Nazzjonalista li fetaħ il-proċess tat-trasparenza f'dik li hija espropriazzjoni.

Waqt dan id-dibattitu ssemmew żewġ problemi partikolari li għalkemm m'humiex intimament konnessi ma' din il-liġi, huma konnessi ma' l-artijiet tal-gvern.

Dawn issemmew mill-Onor.

Mangion, mill-Onor.

Mizzi u partikolarment mill-Onor.

Herrera - qbilt ħafna ma' dan ta' l-aħħar u qomt biex ngħidlu li qbilt miegħu - problemi li jirrigwardaw is-sitwazzjoni li aggravat matul is-snin ta' persuni li ngħataw art tal-gvern għal skop ta' social housing, jew inkella biex jibnu d-dar tagħhom b'għajnuna tal-gvern, u li sal-lum dik il-proprjeta' li tahom il-gvern għadha ma ġietx akkwistata mill-gvern b'titlu ta' proprjeta'.

Minħabba f'hekk il-gvern ma jistax igħaddilhom il-proprjeta' għax hu stess għad m'għandux il-proprjeta'.

Issa min qed jismagħni forsi qed jistaqsi dwar kif jista' jkun li l-gvern għandu l-art f'idejh pero' għadu mhux proprjetarju.

Jista' jagħti l-każ li minkejja li ħarġet id-dikjarazzjoni tal-President, il-gvern ikun għadu m'akkwistax il-proprjeta' għaliex is-sidien ikunu qegħdin joġġezzjonaw għall-ammont ta' kumpens u għalhekk qabel ma jkun hemm sentenza tal-bord ta' l-arbitraġġ ta' l-artijiet ma jistax isir il-kuntratt.

Qabel ma jsir il-kuntratt il-gvern ma jkunx jista' jgħid li huwa s-sid tal-proprjeta'.

Il-gvern ikun jista' jużaha u jista' jibniha imma ma jistax jittrasferixxi l-proprjeta', għax ħadd ma jista' jagħti lil ħaddieħor xi ħaġa li hu stess m'għandux.

Din hi l-ewwel sitwazzjoni.

Irrid ngħid ukoll li taħt l-Ordinanza ta' l-Akkwist ta' l-Artijiet hemm provvediment, li ħafna gvernijiet sabuh konvenjenti, li bih flok jixtru l- proprjeta', flok jesproprjaw b'titlu ta' bejgħ assolut, jieħdu l-proprjeta' b'titlu ta' pussess u użu.

Mhux se ndaħħal partiġġjaniżmu imma l-verita' rrid ngħidha bħala fatti.

Minkejja li l-pussess u l-użu għadu jeżisti fil- liġi u minkejja li l-gvern preżenti jekk irid għandu d-dritt li juża dan, dan il-gvern, mill-1987 'l hawn ma ħariġx użu u pussess wieħed, jew aħjar fejn ħareġ, wara mbagħad esproprja b'titlu ta' bejgħ assolut.

Il-każijiet ta' l-użu u pussess li għandna huma każijiet ta' qabel Mejju ta' l-1987.

Jien mhux se noqgħod nikkritika lid-deputati Laburisti li staqsewna x'se nagħmlu fuq l-użu u l-pussess.

L-użu u l-pussess sar fi żmienhom.

Fi żmienna l-ftit każi li saru wara l-1987 ħadnihom b'bejgħ assolut.

Jien mhux se ngħid hekk għax l-Onor.

Herrera ma kienx hawnhekk dak iż- żmien.

Huwa veru li jifforma parti mill-partit li għamel dawn l-affarijiet imma mhux se nikkritikah fuq hekk.

Pero' lanqas nippretendu l-mirakli u li l-gvern jaqbad l-użu u l-pussess kollha u jixtri l-proprjeta'.

Għax kieku kellu jagħmel hekk id-dejn li diġa' għandu man-nies li ħadilhom l-art b'bejgħ assolut jittrippla, biex ma ngħidx jikkwadriplika.

Li se nippruvaw nagħmlu f'dawn iż-żewġ każi hu li nifformulaw pjan u nressqu liġi f'dan il- parlament biex naraw insibux soluzzjoni - xi skema jew liġi - għall-użu u l- pussess, li biha ngħinu lin-nies biex jaslu f'arranġament mal-gvern ħalli l- gvern jifdi b'rata ta' kapitalizzazzjoni dak l-użu u pussess.

Din hija l- unika soluzzjoni li hi raġonevoli, għax l-oħra li taqbad u tgħid li tixtri l-użu u l-pussess m'hijiex raġonevoli.

L-unika soluzzjoni raġjonevoli hi li wieħed jifdi dawn l-użu u l-pussess b'rata li tkun ferm iktar favorevoli mir-rata ta' meta jiftiehmu llum, li jidhirli li hi ta' xi 5% jew 6%.

Fuq il-problema l-oħra tal-proprjeta' li m'għandhiex titlu, wieħed jiddepożita somma fil-qorti jew inkella f'kont li jkun interest-bearing account biex il-gvern isir proprjetarju ta' dawn l-artijiet esproprijati mingħajr il-preġudizzju li s-sid jikkontesta dak l-ammont.

Għax inkella tkun ħafna unfair li ċċaħħadlu d-dritt għall-aċċess tal-qorti.

Jekk jirnexxielna nagħmlu dawn iż-żewġ affarijiet - u nisperaw li jkun hemm il- qbil unanimu tal-Kamra meta naslu biex nagħmluhom - inkunu solvejna problema li ntirtet minn amministrazzjoni għall-oħra.

B'hekk inkunu qed nagħtu titlu lil min illum, minkejja li bena d-dar tiegħu, għad m'għandux titlu fuq il-proprjeta' tiegħu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi Dwar ir-Restituzzjoni ta' Art Esproprijata bis-Saħħa ta' l- Att għall-Iżvilupp tal-Bini", ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi nqara t-Tieni Darba.

MR.

SPEAKER: Il- Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nitlob li dan l-istess Abbozz ta' Liġi jiġi riferut lill-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi dwar ir-Restituzzjoni ta' art esproprjata bis-saħħa ta' l-Att dwar Arei għall-Iżvilupp tal-Bini", jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-S0ĊJETAJIET KOPERATTIVI

CO-OPERATIVE SOCIETIES BILL

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperattivi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL ASCIAQ: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, huwa pjaċir tiegħi li għal darba oħra erġajt qiegħed quddiem din il-Kamra b'abbozz ta' liġi ieħor li hu ta' ċerta mportanza u ta' ċerta portata.

Naħseb li dan l-abbozz ta' liġi jiġbor fih eżerċizzju li konna ilna biex nagħmlu bħala pajjiż, cioe' li nagħtu ħarsa lejn il-moviment koperattiv f'pajjiżna, l-iżvilupp jew l-żviluppi li seħħew u li qegħdin iseħħu f'dan il-qasam tal-koperattivi f'pajjiżna u b'riżultat ta' dik il-ħarsa - meta ngħid ħarsa jiġifieri analiżi tar-realtajiet ekonomiċi u soċjali tal-lum - naslu għal konklużjonijiet biex intejbu l- istrutturi eżistenti f'pajjiżna li jirregolaw il-qasam koperattiv.

Dan bl- iskop li nkomplu nsaħħu esperjenza li tul is-snin irriżultat li kienet esperjenza pożittiva.

Xtaqt nintroduċi dan l-abbozz ta' liġi billi l-ewwelnett ngħid li dak li qegħdin nagħmlu llum f'din il-Kamra, bid-diskussjoni li qegħdin nibdew fuq dan l-abbozz, qegħdin inwettqu mpenn ieħor u parti mill-programm li konna poġġejna lilna nfusna bħala gvern fil-bidu ta' din il-leġislatura.

Fil- fatt fil-paragrafu 101 tal-programm elettorali li dan il-gvern kien resaq bih quddiem il-poplu Malti għall-elezzjoni ġenerali ta' l-1998 u li mbagħad sar il-programm tal-gvern hemm miktub dan li se naqra:

"Terġa' tingħata spinta biex jinħolqu koperattivi ġodda u biex jissaħħu dawk li diġa' jeżistu llum u dan b'mod speċjali billi jitwaqqaf unit biex iħajjar lill-ħaddiema jissieħbu f'koperattivi u biex igħin lil dawk li jkunu twaqqfu.

Barra minn dan jiġu nkoraġġiti t-twaqqif ta' koperattivi ta' konsumaturi u koperattivi ta' negozji żgħar."

Il-programm fih innifsu jiġbor is-sustanza tal-messaġġ li għal dan il-gvern u għall-partit li jien nirrappreżenta - pero' bħalissa qed nitkellem għan- nom ta' dan il-gvern - il-moviment koperattiv f'pajjiżna hu moviment importanti li rridu nkomplu nagħtuh l-għodda kollha neċessarja li għandu bżonn biex ikun jista' jimxi 'l quddiem, jissaħħaħ u biex ikun jista' jikkompeti fid-dinja ta' llum u fl-ekonomija Maltija moderna li hija aġġornata f'diversi oqsma u li tipprovdi realtajiet, opportunitajiet u sfidi ġodda għal dan il-moviment koperattiv.

Dan irrid nenfasizzah għax se joħroġ b'mod iżjed qawwi aktar tard fid-diskors tiegħi.

Mr. Speaker, l-ewwel punt li nixtieq nagħmel fl-introduzzjoni ta' dan l- abbozz ta' liġi huwa biex kulħadd jifhem eżattament x'qegħdin nagħmlu.

Aħna m'aħniex qegħdin nagħmlu xi ħaġa ġdida li qed titwieled issa.

Li qegħdin nagħmlu llum f'din il-Kamra huwa kontinwazzjoni ta' proċess li ilu li beda snin twal, li gvernijiet differenti tawh l-ispinta biex ikun jista' jaqbad u li mexa u kiber tul is-snin.

Tant m'aħniex qed nagħmlu xi ħaġa ġdida li għalkemm il-liġi li qegħdin nippreżentaw illum hija liġi ġdida, imma fiha nnfisha qiegħda tieħu l-post ta' liġi oħra li diġa' għandna fuq il-kotba tal-liġijiet tagħna.

Din hi liġi li tirregola s-soċjetajiet koperattivi f'pajjiżna li saret fl-1978 jiġifieri 23 sena ilu.

Din il-liġi tat l-infrastruttura legali li kien hemm bżonn biex il-moviment koperattiv, li kien diġa' jeżisti sal-1978, jaqbad ir-ritmu tiegħu.

Aħna diġa' għandna liġi fuq il-kotba tagħna pero' hi liġi li issa għandha 23 sena fuqha u ilu s-snin jinħass il-bżonn li dik il-liġi, li kienet tajba għaż-żminijiet u għaċ-ċirkustanzi li kienu jeżistu f'pajjiżna fl-1978 u li baqgħet tajba għal numru ta' snin, wasal iż-żmien li nirreveduha.

U llum kulħadd jirrikonoxxi u hemm konsensus li ilu mifrux għal numru ta' snin li rridu nirreveduha.

Irridu naraw x'affarijiet fiha li għadhom tajbin u allura nżommuhom pero' rridu naraw ukoll x'affarijiet għandha li nistgħu ntejbuhom jew li ż-żmien tana parir u qed jurina li għandna nneħħuhom.

Wasal iż-żmien li f'dan il-proċess ta' reviżjoni nintroduċu kunċetti ġodda għaż-żminijiet ta' llum.

It-tweġiba tiegħi għall-mistoqsija dwar x'qegħdin nagħmlu b'dan l-abbozz ta' liġi hi li qegħdin naqbdu liġi li għandna diġa', ngħadduha minn manglu, jiġifieri nanalizzawha fir-realtajiet ta' llum, u nippruvaw b'ħilitna kollha ntejbuha biex mhux biss ikollna liġi aħjar u aktar aġġornata għar-realtajiet tagħna imma pjuttost li jkollna liġi li tkompli tgħin iżjed milli sar s'issa lill-koperattivi li jeżistu f'pajjiżna u koperattivi ġodda li jistgħu jitwieldu.

Dan sabiex dawn il- koperattivi ikunu jistgħu jikkompetu, jiżviluppaw u jissaħħu f'ħidmiethom.

Dan iġibni għat-tieni punt li xtaqt nagħmel fl-introduzzjoni ta' din il- liġi, li mbagħad ikolli ċ-ċans li niżviluppa ħafna iżjed meta nkomplu dan id-dibattitu fis-seduta li jmiss.

Qegħdin nirrevedu liġi li għandna diġa' u qegħdin nippruvaw nagħmlu ħilitna biex intejbuha.

Għaliex inħass il- bżonn li kellna nagħmlu dan l-eżerċizzju?

Nerġa' nirrepeti li l-bżonn mhux issa nħass imma snin ilu.

Hawnhekk ippermettili nsellem lil Dr. Joe Cassar, li llum hu maġistrat, li fi ftit snin qabel l-1996 kien segretarju parlamentari fil-ministeru ta' l-edukazzjoni u r-riżorsi umani dak iż- żmien, li flimkien ma' nies oħrajn tant ħadem, stinka u nvesta ħin u enerġija biex jara l-moviment koperattiv f'pajjiżna jimxi 'l quddiem.

Qed nuża lilu għax hu kien il-persuna politika li finalment kien quddiem nett f'dan il-proċess ta' reviżjoni u ta' aġġornament.

Dr. Cassar ħadem ħafna biex dan il-proċess ta' aġġornament ikun jista' jsir.

Kien proċess ta' aġġornament li dak iż-żmien kulħadd riedu u li jien, naturalment meta writt ir-responsabbilta' ta' ministru għall-politika soċjali b'responsabbilta' wkoll għall-qasam koperattiv, sibt dan ix-xogħol kollu li kien sar bħala pedament li fuqu stajna nibnu u nippreżentaw dak li qed nippreżentaw illelja f'dan il-parlament.

Nagħlaq b'din il-parentesi, b'rikonoxximent sinċier għax-xogħol li għamel Dr. Joe Cassar u għax-xogħol li għamlu tant nies oħrajn.

Kont qed ngħid x'inhuma r-raġunijiet li wassluna għal dan il- pass u diġa' tajt ħjiel ta' raġuni minnhom, Sur President.

L-ewwelnett il-liġi li għandna llum fuq il-kotba tagħna saret fl-1978.

Din hi liġi li għandha 23 sena u aħna bħala politiċi u bħala membri parlamentari nifhmu, nafu u nirrealiżżaw li nagħmlu l-liġijiet mill-aħjar li nistgħu biex inwieġbu għar-realtajiet li qed ngħixu fihom.

Nafu wkoll li trid proċess ta' aġġornament tal-liġijiet li jkollok fuq il-kotba tiegħek.

Aħna konvinti li din il-liġi partikulari ta' l-1978 żgur li kien wasal iż- żmien biex tiġi aġġornata għar-realtajiet ta' llum.

23 sena fil-ħajja ta' pajjiż f'dak li għandu x'jaqsam ma' żvilupp ekonomiku u soċjali huwa perjodu twil ħafna.

It-tul ta' dan iż-żmien forsi huwa ħafna iżjed ta' mpatt fiċ-ċirkustanzi li qegħdin ngħixu fihom.

Aħna forsi ġenerazzjoni pprivileġġjata għax qegħdin ngħixu t-tieni rivoluzzjoni.

Ir-rivoluzzjoni ndustrijali għexuha l-ġenerazzjonijiet ta' qabilna fil-bidu tas-seklu li għadda imma aħna f'pajjiżna qegħdin ngħixu r-rivoluzzjoni ta' l- informatika.

Hija rivoluzzjoni li bħala fatt nafu li qed iġġib magħha bidliet kbar u mhux kbar biss.

Anki r-rivoluzzjoni ndustrijali kienet ġabet bidliet kbar, pero' r-rivoluzzjoni ta' l-informatika qed iġġib bidliet kbar b'ritmu mgħaġġel ħafna.

Jiena ngħid li 23 sena fil-kuntest ta' l-iżviluppi li kellna fid-dinja u f'pajjiżna matul dawn l-aħħar snin huwa perjodu ta' snin twil ħafna għalhekk irridu jew ma rridux bilfors ikollna nħarsu lejn il-liġijiet kollha ta' pajjiżna u naraw jekk dawn humiex qed jirrispondu għall-bżonnijiet tas-soċjeta' tagħna ta' llum bl-isfidi l-ġodda u bl- opportunitajiet il-ġodda li qegħdin niffaċċjaw.

It-tieni raġuni għaliex ersaqna b'dan l-abbozz ta' liġi quddiem din il- Kamra hu l-konvinzjoni li għandna li l-mudell koperattiv hu mudell li għandna nappoġġjawh.

Anki dan hu punt importanti ħafna u nittama li jkolli ċ-ċans li dan niżviluppah ftit iżjed aktar 'il quddiem fid-diskors tiegħi.

Il-mudell koperattiv għandu affarijiet li jiddistingwuh minn mudelli oħrajn ta' kif tagħmel in-negozju f'pajjiżna, jiġifieri mill- kumpanniji, mis-soċjetajiet kummerċjali u mill-partnerships f'pajjiżna.

Huwa mudell li hu mibni fuq ċerta valuri li ssibhom biss fil-moviment koperattiv u ma ssibhomx f'mudelli oħrajn ta' kif isir u jitmexxa l-kummerċ f'pajjiżna.

Il-konvinzjoni tagħna hi li dan hu mudell li għandna ninkuraġġuh.

Huwa mudell li bl-Ingliż igħidu li "has stood the test of time", jiġifieri uriena li fuq firxa ta' snin jista' jaħdem u għandu jaħdem.

Pero' hu wkoll mudell li għandu bżonn l-appoġġ konkret ta' sistema leġislattiva sabiex tgħin lil dan il-mudell biex jiżviluppa.

It-tielet raġuni mportanti għaliex ħassejna l-bżonn u anki l-urġenza li niġu b'dan l-aġġornament quddiem din il-Kamra huwa l-fatt li llum qegħdin ngħixu f'ambjent ekonomiku li hu totalment mibdul minn dak li kien jeżisti għoxrin jew tletin sena ilu.

Ambjent ekonomiku fejn għandek iktar kompetizzjoni, fejn għandek ekonomija mibnija fuq il-kompetizzjoni, fuq l- effiċjenza, fuq il-kapaċita' li l-bniedem jagħmel l-aħjar użu possibbli tar- riżorsi kollha li għandu.

Ambjent ekonomiku fejn qed joħorġu b'mod ħafna iktar b'saħħtu milli qatt kellna qabel l-interessi tal-konsumaturi u l- interessi ambjentali in ġenerali.

Ambjent ekonomiku li hu mibdul mill- għeruq.

M'hemmx paragun bejn l-ambjent ekonomiku li jeżisti llum meta mqabbel ma' dak li kien jeżisti tlieta u għoxrin sena ilu.

Definittivament waħda mill-iktar affarijiet ċari daqs il-kristall hija li l-kompetizzjoni qiegħda tmexxi l-kummerċ f'pajjiżna.

Dan fih innifsu huwa tajjeb, sakemm il-kompetizzjoni tkun ikkontrollata b'liġijiet li jissalvagwardaw l-interessi soċjali ta' pajjiżna.

MR SPEAKER: Onorevoli, ikolli nitolbok tieqaf hawn għalissa għax sar il- ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitolbok tressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għall- għada l- Erbgħa, 6 ta' Ġunju, 2001 fis-6.00p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-ġurnata:

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperattivi - Tieni Qari (Kontinwazzjoni);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ħarsien ta' l-Ambjent – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia – Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kwarantina tal-Pjanti - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Kodiċi ta' Kondotta għal Sistema ta' Riservazzjoni Kompjuteriżżata - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Restituzzjoni ta' Ċerti Artijiet - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Sur President, il-bieraħ l-Onor.

Joe Mizzi tkellem fuq xi każi rigward ċerti applikazzjonijiet u permessi li ħarġu mill-awtorita' ta' l-ippjanar.

Fil-ħin li għandi xtaqt nagħti l-kontribut tiegħi u nsemmi xi punti li deherli li l-Onor.

Mizzi ma kellux jinkludi fil-preżentazzjoni tiegħu tal-bieraħ f'din il-Kamra.

Wieħed mill-proġetti li l-bieraħ l-Onor.

Membri għoġbu jitkellem fuqu hu dak tal-lukanda Solemar li l-bord ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar iddeċieda fuqu l-ġimgħa l-oħra.

Jiena naf u nipprova kemm jista' jkun li meta nkun qed niddiskuti fatt, l-ewwel ngħid il-punti kollha imbagħad wieħed jagħti l-ġudizzju tiegħu.

Biex wieħed jiġġudika irid għallinqas isemmi l-fatti kollha.

Hawn min jgħid li d-deċiżjoni tas-Solemar hi immorali.

Naf ukoll li hu immorali li ma ssemmix il-fatti kollha u l-fatti huma dawn li ġejjin.

Jiena wieħed minn dawk li noqgħod ħafna lura milli nikkummenta minn qabel fuq deċiżjonijiet li tkun għad trid tiddiskuti l-awtorita' ta' l-ippjanar, imma issa hemm deċiżjoni u naħseb li tajjeb li wieħed isemmi l-fatti ta' dik id-deċiżjoni li ħa l-bord ta' l-ippjanar.

L-ewwelnett imkien ma ssemma' li f'Awissu ta' l-1999 l-applikant kellu deċiżjoni favurih min-naħa tal-bord ta' appell.

Issa liema bord ta' appell?

Dan hu l-bord ta' appell li nnominah kollu l-Partit Laburista meta kien fil-gvern bejn l-1996 u l-1998.

Il-Partit Laburista nnomina tliet membri fuq il-bord ta' appell.

Irrid ngħid u npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- konklużjoni tad-deċiżjoni tal-bord ta' appell li qiegħda nkluża wkoll fir- rapport li d-direttorat poġġa quddiem il-membri tal-bord ta' l-awtorita'.

Jidher ċar li l-Onor.

Mizzi għal xi raġuni deherlu li ma kellux isemmi dan ir-rapport.

Il-bord ta' appell jagħmel żewġ argumenti prinċipali.

L- ewwelnett jgħid li kien hemm permess oriġinali maħruġ mill-bord ta' l- awtorita' sabiex tiġi estiża l-area biex ikun hemm iktar kmamar tas-sodda - taqbel jew ma taqbilx hija kwestjoni oħra, imma l-bord ta' appell dak kien iddeċieda – għax fl-1997 kien diġa' ddeċieda favur applikazzjoni oriġinali ta' lukanda iżgħar.

Qal hekk, u nikkwota: "Issa ġaladarba ngħata l-permess oriġinali huwa assurd anke minn punto di vista ta' planning li llum l-istess hotel ma jingħatax extension li huwa aġġunt naturali għall-iżvilupp oriġinali.

Li ma jingħatax extension meta huwa bżonjuż huwa wkoll assurd."

Din hija parti mid-deċiżjoni tal-bord ta' appell.

Jien nifhem li d- deċiżjoni li ttieħdet il-ġimgħa l-oħra mill-bord ta' l-awtorita' ta' l- ippjanar hi wkoll fid-dawl ta' din id-deċiżjoni tal-bord ta' appell.

Punt ieħor li ma semmiex l-Onor.

Mizzi hu li waħda mill-kondizzjonijiet għall-applikant hi li se jkollu jħott parti mill-lukanda.

Din la l-Onor.

Membru, u jkolli ngħid sfortunatament, anki ċerti partijiet tal-media lokali ma ndunawx li hi waħda mill-kondizzjonijiet, cioe' li fil-fatt se jkollu jħott parti mill-lukanda.

It-tielet punt hu li l-applikant se jkollu jagħti Lm200,000 biex imorru fil- fond ambjentali sabiex jintużaw għall-proġetti ambjentali.

Dan irid isir bħala kontribuzzjoni minħabba li hu minkejja li kellu d-deċiżjoni tal-bord ta' l-appell li jkabbar, kabbar iktar minn dak li kien deċiż mill-bord ta' l-appell.

Ir-raba' fatt hu li hu importanti li wieħed jara l-istampa kollha abbażi ta' xiex iddeċieda l-bord ta' l-appell fejn rapport ta' konsulent indipendenti - mhux il-konsulenti ta' l-applikant - igħid li hemm mistoqsijiet fuq kemm huwa feasible li llum tmexxi lukanda fis-suq li għandek ta' 150 sodda.

L-awtorita' ta' l-ippjanar ħadet dik id-deċiżjoni fil-kwadru ta' dawn il-fatti kollha.

Jista' jkun hemm min jaqbel u jista' jkun hemm min ma jaqbilx, imma għallinqas insemmu l-fatti kollha!

Fuq kollox min se jitkellem fuq id-deċiżjoni fuq is-Solemar, Sur President?

Żgur li ma jistax jitkellem l-Onor.

Joe Mizzi li meta dan il-każ tela' quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar lanqas biss ħa sehem fid-diskussjoni.

Dan kien hemm u telaq, dabbar rasu!

Jiġifieri mhux talli ma vvotax iva jew le, imma lanqas biss ipparteċipa fid-diskussjoni.

Jien nistaqsi: Forsi kellu xi struzzjonijiet minn ta' fuqu biex meta xi ħadd mill-partit, xi MC, imur jiġbor il-fondi għall-partit ikun jista' jgħid lill-applikant li r- rappreżentant tagħhom l-Onor.

Joe Mizzi ma vvotax kontrih?

Forsi biex lil xi ħadd ma tmurx tonqoslu xi commission minn fuq xi għotja lill-partit?

Ma nafx!

Jew forsi l-Onor.

Mizzi ma vvotax fuq dan il-każ biex ma jidhirx ikrah ma' ħu l-mexxej tal-Partit Laburista li b'kumbinazzjoni hu mpjegat ta' l-applikant?

Forsi dawn huma l-ħbieb tal-ħbieb!

Li huwa żgur hu li l-Onor.

Mizzi ma vvotax biex tinħatt biċċa mis-Solemar u biex jittieħdu mingħand l-applikant Lm200,000 biex jibbilanċja l-arroganza tiegħu stess.

Dawn il-mistoqsijiet jekk irid iweġibhom l-Onor.

Joe Mizzi.

Issa dan mhux l-ewwel eżempju fejn l-Onor.

Mizzi l-ewwel lanqas biss jattendi, lanqas jiddiskuti, lanqas jivvota kontra, imbagħad jiġi hawn għall-irdoss ta' l-erba' ħitan ta' din il-Kamra u jitkellem kontra.

L-Onor.

Mizzi huwa membru fil-bord ta' l-awtorita' bħala r-rappreżentant ta' l- oppożizzjoni fl-awtorita'.

Il-bieraħ l-Onor.

Membru tkaża wkoll li lit- team ta' "Xarabank" ma ħallewhx jidħol.

Id-deċiżjoni kienet tal-bord.

Fl- opinjoni tiegħi l-bord ta' l-awtorita' għamel żball li ma ħallihomx jidħlu.

Imma kemm hi tajba din, mela hu jitkaża għax lil ħaddieħor ma daħħluhx u hu, li għandu d-dmir li jipparteċipa fid-diskussjoni, ikun hemm u jdabbar rasu u ma jivvutax!

Din mhux l-ewwel darba u se nagħti eżempji oħrajn.

Imbagħad l-Onor.

Joe Mizzi l-bieraħ ġie hawn għall-irdoss ta' dawn l-erba' ħitan u tkellem fuq l-intriċċi.

Fuq l-intriċċi ma nafx, imma naħseb li l- Onor. Joe Mizzi jifhem daqsxejn iktar fuq "intriċċi".

Semmilna t-tieni każ, il-każ tal-Multigas, b'riferenza għal applikazzjoni li ġiet deċiża mill-bord ta' l-awtorita' fuq proġett biex ħdejn kumpannija li naħseb li diġa' hi waħda mill-ikbar kumpanniji li għandna, l-ST Thompson, ikun hemm dan il-proġett li jipprovdi u jissupplixxi lil din il- fabbrika bl-arja meħtieġa.

L-Onor.

Mizzi għandu memorja daqstant qasira li ma jiftakarx li meta l-partit tiegħu kien fil-gvern, il-korporazzjoni Maltija għall-iżvilupp ħarġet letter of intent biex fuq l-art fl-Ħal Kirkop jinbena dan l-impjant?

Forsi nesa?

Possibbli l-Onor.

Mizzi għandu memorja daqshekk qasira?

Ara meta huma kienu fil-gvern, dakinhar il-proġett ma kienx ħażin u issa għax qegħdin fuq il-bankijiet ta' l-oppożizzjoni, issa dak li qabel kien tajjeb sar ħażin u l-ħażin ta' qabel illum igħidulu tajjeb.

Kif jista' l-Onor.

Joe Mizzi jitkellem fuq tal-Multigas meta l- applikazzjoni ġiet diskussa quddiem il-bord ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar u l-Onor.

Joe Mizzi kien assenti u ma vvotax?

Kellu d-dmir li jkun preżenti imma għal darba oħra għoġbu jdabbar rasu.

Forsi issa f'xi seduta oħra jiġi jgħidli li dakinhar kellu xi programm tar-radju u kellu jitlaq għax fuq applikazzjoni oħra li kont semmejtlu hu wkoll dabbar rasu!

Din mhix waħda minn dawn it-tnejn li qed insemmi issa, imma applikazzjoni oħra.

Hu qalli li dakinnhar ma setax jivvota u kellu jitlaq għax kellu programm fuq ir-radju.

Dan wasal li jgħidli li jista' jkun li kellu programm fuq ir-radju dakinhar!

Jista' jkun li anki dakinhar seta' kellu struzzjonijiet biex ma jmurx, ma jiddiskutix u ma jkunx preżenti u ma jivvotax?

Issa se nitkellem fuq il-Kalkara, Sur President.

L-ewwelnett ejja naraw l-istampa kollha ta' dan li qed jissemma' bħala l- wied tal-Kalkara.

Il-wied tal-Kalkara huwa biss parti mill-istampa kollha u l-proposta ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar hija proprju biex issalva l- wied tal-Kalkara.

Fl-area ta' l-iżvilupp, kif definiti fit-temporary provision schemes, dan il-parlament fl-1988 kien approva u stabilixxa fejn hi l-area ta' l-iżvilupp.

Jien se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dan id- dokument li ħareġ għad-diskussjoni u għall-konsultazzjoni pubblika.

Wieħed jista' jara mappa numru ħamsa dwar kemm kienet l-art għall-iżvilupp, kif dan il-parlament approva fl-1988.

Illum x'insibu?

Fil-proposta ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar, jekk wieħed jara l-mappa sitta, isib li l-art għall-iżvilupp fil-Kalkara se tonqos b''il fuq minn 10,000 metru kwadru.

Hu evidenti li għaxart itmien art li sa llum is-sidien tagħhom kienu jistgħu jiżviluppawhom issa se jinqatgħu mill-area ta' l-iżvilupp biex jiġi protett il-wied.

Se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra pjanta oħra, li hi iktar ċara, tal-parti li hija shaded bl-iswed, cioe' tal-parti li se tinqata' minn area ta' żvilupp.

Dan kollu għalfejn?

Aħna kellna l-kuraġġ li fl-1988 naqtgħu l- areas ta' l-iżvilupp f'dan il-pajjiż u qtajna fil-laħam il-ħaj.

Illum l- awtorita' ta' l-ippjanar qed tagħmel proposta li terġa' taqta' fil-laħam il- ħaj biex tipproteġi l-wied.

Imma issa nagħmlu differenza u nkunu rġiel ma' xulxin!

Il-proposta titkellem fuq is-sit "A" u s-sit "B".

Dak li hu s-sit "B" jirriferi għall-wied u s-sit "A" hi l-art li tħares fuq ix-xatt tal- Kalkara.

Dan nippretendi li jintqal u mhux inħalltu ż-żewġ affarijiet f'daqqa.

Jien niskanta għalfejn issa dan l-għaġeb kollu!

Issa se jiġi salvat il-wied?

Issa qed igħidu wħud li s-sit "A", jiġifieri dak li jħares fuq ix-xatt ta' Kalkara - jiġifieri mhux dak li jħares fuq il-wied - għandu jitħalla wkoll barra mill-area ta' l-iżvilupp?

Dan ifisser li mhux biss jitħallew barra l-10,000 metru kwadru imma anki n-naħa l-oħra fejn ma jifformax parti mill-wied.

Għalfejn issa?

Il-pjan lokali draft ħareġ f'Ġunju ta' l-1997 meta l-Partit Laburista kien fil-gvern.

Dan għal min diġa' nesa li f'dan il-pajjiż kellna gvern Laburista f'Ġunju ta' l-1997.

Il-policy GK03, li tirriferi għal dan l- iżvilupp kienet diġa' hemm.

Dakinhar ma qamux irwiefen, issa qed iqumu l- irwiefen!

Taf kemm irċeviet risposti u sottomissjonijiet l-awtorita' ta' l- ippjanar meta ħareġ fl-1997?

Ħa ngħidlek kemm?

Ma tridx iktar minn id waħda għax fil-fatt l-awtorita' ta' l-ippjanar irċeviet tnejn fuq din il- policy GK 03 li tirreferi għall-area li qed nitkellem fuqha.

Taf ta' min kienu?

Waħda kienet tal-kunsill lokali, li qal li ma jsibx oġġezzjoni iżda talab fuq il-proposta tar-replanning, jiġifieri l-mod ta' kif se jsir l-iżvilupp, id-definizzjoni ta' kif se jsir l-iżvilupp, kif se jgħaddu t- toroq, jekk jingħatax żewġ sulari, erbgħa sulari, sitt sulari.

Dik il- proposta li kien hemm fil-pjanta kienet tgħid li s-sidien għandhom jagħmlu dik il-proposta.

Huma qalu li dak huwa żbaljat u għandha tagħmlu l- awtorita'.

Huwa proprju l-eżerċizzju li qed isir issa!

L-eżerċizzju tar- replanning qed tagħmlu l-awtorita' minflok is-sidien, għax l-awtorita' ta' l-ippjanar semgħet minn dak l-uniku punt li qajjem il-kunsill lokali dakinhar.

Fuq kollox ma tantx kien hemm wisq tibdil fil-membri li jikkomponu l- kunsill lokali tal-Kalkara.

Is-sindku nbidel, imma fil-membri ma tantx kien hemm wisq tibdil.

Kien hemm kumment ieħor ta' persuna li l-art tiegħu tħalliet barra mill-area ta' l-iżvilupp.

Din il-persuna staqsiet jekk hux se jkollha kumpens.

Dakinhar, fl-1997, kien hemm biss żewġ kummenti.

Meta ħareġ dan il-pjan fl-1997, fejn kien l-Onor.

Joe Mizzi?

Kien ministru bla portafoll fil-gvern ta' Alfred Sant.

Dakinhar mhux ukoll il-proposta kienet li jinbena s-sit "A"?

Dakinhar ma kellux oġġezzjoni?

Dakinhar ma stembaħx l-Onor.

Mizzi?

Illum qed jitkellem l-Onor.

Mizzi?

Jekk dakinhar is-sidien ta' l-art kienu investituri, illum is-sidien ta' l-art t'hemmhekk huma spekulaturi?

Dawn hekk jitkellmu, meta jkunu huma fil-gvern investituri, imbagħad appena jmorru fl-oppożizzjoni jibdew igħidulhom spekulaturi.

Punt ieħor hu li fl-1997 l-awtorita' ta' l-ippjanar kienet għamlet esibizzjoni li kumbinazzjoni saret f'Dar it-Tama.

Fil-ftuħ ta' l- esibizzjoni, Patri Mark Montebello, dak li llum qiegħed fuq quddiem, mhux talli ma kienx esprima ruħu kontra imma talli kien qal li dan hu eżerċizzju ta' ppjanar tajjeb.

Dakinhar ma kellux oġġezzjoni Patri Mark li l-bidwi li issa qed jitkellem fuqu kien se jispiċċa ma jaħdimx l-art?

Ma nafx, forsi nbidel Patri Mark!

Għax il-pjan għadu kif kien.

Fuq kollox fejn kienu n- nies l-oħra?

Irrid ngħid li fejn illum hemm il-wied saru tliet applikazzjonijiet għall-iżvilupp fil-wied matul kemm ilha teżisti l- awtorita' ta' l-ippjanar.

Ħadd m'oġġezzjona, inkluż il-kunsill.

Meta kien hemm applikazzjonijiet għall-iżvilupp fil-wied ħadd ma ħarqitu qalbu għall- ambjent.

Imma issa li l-wied qed jiġi salvat, issa qed jitkellmu biex jiġi salvat sit "A" li mhux il-wied imma li jħares fuq ix-xatt u qed igħidu li sit "A" m'għandux jinbena sabiex ma jitfarrakx l-ambjent.

Xi ħadd iċċekkja fuq il-bidwi?

Xi ħadd jaf li l-bidwi bena kostruzzjonijiet bla permess, ħarġitlu enforcement notice, appella minnha, tilifha, għamel applikazzjoni u fir-rapport li ntbagħatlu fl-1999 intqal li dik l-art qiegħda f'żona ta' żvilupp?

Għandi kull rispett lejn il-bidwi li jaħdem din l-art imma jmissu ilu jaf li dik l-art li qed jaħdem qiegħda f'żona ta' l-żvilupp!

Jekk qatt ma nduna qabel l-1999, wara li għamel l-applikazzjoni tiegħu kellu iswed fuq l-abjad u kien jaf li fl-1999 dik kienet art ta' żvilupp.

Issa l-Onor.

Joe Mizzi jiġi jgħidilna li dik kienet iffriżata!

X'iffriżata?

Hu veru li tan-naħa l-oħra jifhmu iktar fil-friża.

Imma fuq din għandu żball!

Din kienet iffriżata għax ma kienx sar ir-replanning imma mhux għax ma kienitx qiegħda art għall-iżvilupp!

Art ta' l-żvilupp kienet u art ta' l-żvilupp baqgħet!

Imma kienet iffriżata biex isir l- eżerċizzju ta' replanning li sar issa.

Imbagħad l-Onor.

Joe Mizzi jiġi jgħidilna li bejn qallhom imbħu u bejn qallhom timbħux għax il-gvern diġa' ddeċieda.

Qisu ma jafx l-Onor.

Joe Mizzi li dik l-art ilha hemmhekk erbgħin sena għall-bini u issa kulma se jsir hu li jonqsu għaxart elef metru kwadru art tal-bini.

Qed jippruvaw igħidu, għallinqas hekk qal is- sindku, li li kieku ma kienx għall-Onor.

Joe Mizzi kollox kien jibqa' mistur.

Ma nafx!

Mela s-sur sindku tal-Kalkara ma ndunax li fl-erbgħa u għoxrin t'April l-awtorita' ta' l-ippjanar kienet ħarġet stqarrija u fl- istess ġurnata li ħarġet din l-istqarrija ħareġ id-dokument tal- konsultazzjoni pubblika?

Id-dokument kollu tpoġġa fuq il-website ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar.

Jekk is-Sur Sindku jaħseb li dan hu l-mod kif tostor l-affarijiet allura jgħallimni għax jien ma nafx kif tostorhom.

Għax hu diffiċli li l- affarijiet ikunu iktar miftuħin minn hekk.

Taf għalfejn jista' jkun li ma ndunax?

Dan minħabba li meta l-bord ta' l-awtorita' ddiskuta din il- proposta fil-5 t' April, dan l-item kien is-sitt item fuq l-aġenda tal-bord ta' l-awtorita' u wara r-raba' item l-Onor.

Joe Mizzi dabbar rasu.

Għal darb'oħra l-Onor.

Joe Mizzi tant ħarqitu qalbu!

Il-bieraħ qalilhom li se jkun fuq quddiem!

Fejn kien fuq quddiem?

Fejn kont fil-5 ta' April meta l- bord iddiskuta din il-proposta?

Lanqas kont tfittxek b'nemes għax wara item 4 tlaqt 'il barra.

Jien se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-minuti tal- bord li juru li l-Onor.

Joe Mizzi telaq 'il barra f'item 4 ta' l-aġenda li f'item 6 kellu jiddiskuti din il-proposta.

Imma l-bieraħ qallhom li se jkun fuq quddiem!

Fejn tkun affarik, Onor. Mizzi, iżda għallinqas ara li tkun preżenti u meta tkun mistoqsi taqbilx jew le għallinqas, indenja ruħek li tivvota u minn issa ngħidlek biex dakinhar tara li ma jkollokx xi mpenn fuq xi radju!

Imbagħad implika li wieħed mis-sidien tas-sit "A" li hu Fino hu xi ħabib tal-ħbieb tagħna u sejjaħlu spekulatur.

L-Onor.

Joe Mizzi għandu l-wiċċ, igħidilna li Fino hu ħbieb tal-ħbieb?

Nesa l-Onor.

Joe Mizzi ma' min marru jindehsu biex jagħmlu l-ftehim rigward l-iżvilupp tal-proprjeta' tal-Partit Laburista f'Pembroke?

Marru jifthemu ma' Fino biex ibiegħulu l-proprjeta' u għamluha iktar!

Ħa nfakkar x'għamel il-Partit Laburista meta kien fil-gvern.

Biex jaġevolaw lil Fino u biex igawdu huma bħala partit sabiex iġibu iktar prezz ta' l-art, għamlu pressjoni fuq l-awtorita' ta' l-ippjanar biex il- grad ta' konservazzjoni jitbaxxa, naħseb li għal xi għaxar darbiet.

Jien nisfida lill-oppożizzjoni, lill-Onor.

Joe Mizzi u lil kulmin irid biex jgħidilna jekk hux veru li għamlu pressjoni fuq l-awtorita' ta' l-ippjanar biex inaqqsu l-grad ta' konservazzjoni?

Dakinhar Fino ma kienx xi ħabib tal-ħbieb imma kien iktar, dakinhar Fino kien ħabib mill-viċin tal-Partit Laburista!

Ara din MC, is-Sur Manuel Cuschieri, ma jgħidhiex biex inessi x'għamlu huma meta kienu fil-gvern!

Jien la għandi minn Fino u lanqas minn tal-Big Ben u ngħidha b'wiċċi minn quddiem.

Il-bieraħ l-Onor.

Joe Mizzi kellu l-wiċċ jakkużani għax iltqajt ma' koppja li għandhom plot fuq dik l-art li qed insemmi.

Dawn ilhom li xtrawha, xtrawha bl-għaraq ta' ġbinhom u ma jistgħux jibnuha għax l-art kienet iffriżata.

Taf x'qal il-bieraħ għax iltqajt magħhom?

Qal li jien missni għidtilhom li ma nindaħalx għax l-awtorita' ta' l-ippjanar hi awtonoma.

Mela hu jiltaqa' ma' min irid u jien ma nistax niltaqa' maż-żgħir, ma nistax niltaqa' ma' din il-koppja li ilhom ibatu għal snin twal għax ma jistgħux jiżviluppaw l-art tagħhom.

Imbagħad ġej jitkaża iktar!

Ġie jgħidilna li l-awtorita' ta' l-ippjanar għandha tikkonsidra xi wħud.

Jista' l-Onor.

Joe Mizzi jgħidilna liema għandha tikkunsidra?

Aħna ma nagħmlux l-iżvilupp billi nnaqqu billi jgħidlna ta' dak u ta' l-ieħor.

Dawn Onor. Joe Mizzi m'humiex il-promozzjonijiet li saru fil-Maltacom qabel l-aħħar elezzjoni!

Jien semmejt dawn il-fatti biex nitfa' bilanċ fuq l-argumenti li ġew ippreżentati lil din il-Kamra.

Meta l-Onor.

Joe Mizzi jgħid iż-żgħir u l- kbir, infakkru f'żewġ affarijiet biss u nieqaf hawn.

L-awtorita' ta' l- ippjanar kemm ilna aħna fil-gvern tajniha l-għodda biex tħott.

Il-bieraħ ġie jiftaħar x'għamlu huma fuq l-ambjent.

Ħa ngħid din biss x'għamlu huma.

Huma rabtu idejn l-awtorita' ta' l-ippjanar biex ma tmurx tħott u d- dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi waqaf milli jagħti l-makkinarju lill- awtorita' ta' l-ippjanar sabiex din ma tmurx tħott.

Aħna nemmnu fis- serjeta' ma' kulħadd u qed naħdmu biex l-infurzar tal-liġi f'Malta nagħmluh ma' kulħadd.

Grazzi ħafna.

MR SPEAKER: Hawn il-permess biex id-dokumenti li rrifera għalihom is- Segretarju Parlamentari jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 6 ta' Ġunju 2001, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIE/BA BIL-MIKTUB

ADVISORS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm advisors u membri ta' boards fid-dekasteru tiegħu u kemm tħallsu totalment is-sena l-oħra?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

ADVISORS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm hemm advisors u membri ta' boards fid-dekasteru tiegħu u kemm tħallsu totalment is-sena l-oħra?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li ma kien hemm l-ebda advisor jew membru ta' bordijiet li jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex li tħallas xi remunerazzjoni matul is-sena 2000.

ADVISORS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm advisors u membri ta' boards fid-dekasteru tiegħu u kemm tħallsu totalment is-sena l-oħra?

ONOR.

JOE BORG: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra t-tagħrif mitlub mill- Onorevoli Interpellant.

Nixtieq inżid li a bażi ta' kuntratt ma' kumpannija privata (Law Firm) il-Ministeru jirċievi servizz ta' konsulenza fil-persuna tal-Kap tal-Malta-EU Information Centre bi ħlas ta' LM17,500 fis-sena (VAT inkluża).

Il-Ministeru rċieva wkoll a bażi ta' Letter of Understanding iffirmat bejn il-Ministeru u l-Mediterranean Academy for Diplomatic Studies, servizz ta' konsulenza fil-qasam tat-Teknoloġija ta' l- Informatika għall-ħlas ta' LM 5,900 fis-sena.

BARRANIN RESIDENTI MALTA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hawn barranin residenti Malta illum?

Kemm minn dawn huma mill-pajjiżi membri ta' l-U.E. u kemm minn dawk applikanti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-Tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra.

TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid separatament kemm ingħataw trasferimenti mill-11 ta' Settembru 2000 sal-lum lill-ħaddiema tal-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħati r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti, każ b'każ?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninsab infurmat li transfers fis-Servizz Pubbliku approvati mill-Management and Personnel Office mill-11 ta' Settembru, 2000 sa llum li jikkonċernaw ċaqliq ta' nies minn Ministeru għall-ieħor jammonta għal ħamsa (5).

Dawn it-trasferimenti saru fuq talba ta' l-istess impjegati.

SICK LEAVE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienu l-impjegati taċ-ċivil li ħadu sick leave is-sena l-oħra?

Kemm kien l-ammont ta' impjegati li qabżu aktar min 3 ijiem morda?

Xi grad kellhom u min liema dipartiment tal-ċivil kienu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li matul is-sena li għaddiet, fid-Dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi kien hemm 658 impjegati, li minnhom 172 impjegat ħadu s-"sick leave"; minn dawn, kien hemm 135 impjegat li ħadu aktar minn (3) ijiem "sick leave" f'perjodu ta' sena.

L-informazzjoni l-oħra miltuba mill-Onorevoli Interpellant tinsab fit-tabella li qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Fir-rigward tal-Ministri l-oħra nistieden lill-Onorevoli Interpellant biex jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministri rispettivi.

MEDIGRAIN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' qamħ maħżun fl- imħażen tal-kumpanija Medigrain f'Pinto Wharf il-Marsa matul is-sena 2000?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li matul is-sena li għaddiet ma saritx ħażna ta' qamħ fl-imħażen tal-Kumpanija Medigrain fix-Xatt ta' Pinto l-Marsa.

FORZI ARMATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-promozjonijiet li kellhom joħorġu fil- Forzi Armati ta' Malta fl-aħħar ta' Marzu 2001 għadhom ma' ħarġux?

Jista' jgħid jekk kienx hemm xi pressjoni biex dawn il-promozzjonijiet ma' joħorġux?

Jekk fl-affermativ, minn min saru dawn il-pressjonijiet u għall- liema raġuni saru?

Jista' jgħid x'inhi l-posizzjoni dwar dan id-dewmien fil-ħruġ ta' dawn il- promozjonijiet tal-Brigadier ta' l-Armata kif ukoll tal-Kap taċ-Ċivil?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ma nafx min fejn ġab l-idea l-Onorevoli Membru li xi promozzjonijiet fl-Armata kellhom joħorġu f'xi data partikolari.

L- Armata riedet l-ewwel tirrevedi l-proċess kollu u toġġorna l-Promotion Assessment Report.

Saru wkoll provvedimenti ġodda għal accelerated promotions li minnhom diġa bbenifikaw 34 suldat.

L-eżerċizzju ta' reviżjoni issa tlesta u jien infurmat li l-promozzjonijiet li għadhom pendenti ser joħorġu sa l-aħħar ta' dan ix-xahar.

IMNAJDRA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema bażi, wara l-ħerba u l-att vandalu li sar fuq it-tempji Arkejologi tal-Imnajdra, iddikjara pubblikament li dan l-att sar bi tpattija jew bi protesta kontra xi deċisjoni tal-Gvern jew li b'xi mod dan il-każ kellu x' jaqsam mas-sigurta' tal-pajjiż?

ONOR.

LOUIS GALEA: Din hi l-opinjoni tiegħi.

ĦATRIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li mal-Kumpanija Medigrain, apparti l-executive chairman ġew maħtura deputy chairman u general manager?

Jista' jgħid min iddeċida li jsiru dawn il-ħatriet u separatament kemm jammontaw is-salarji jew rimunerazzjoniet ta' kull ħatra?

Jista' jgħid x'kienet il-ħtieġa għal dawn il-ħatriet u jekk ingħatax l- approvazzjoni tiegħu għalihom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-ħatra ta' Deputat Chairman u ta' General Manager fil-Kumpanija Medigrain saret għal raġunijiet ta' natura amministrattiva.

Il-ħatra ta' Deputat Chairman, li għandu remunerazzjoni ta' Lm4000 fis- sena, u dik ta' General Manager, li għandu remunerazzjoni annwali ta' Lm13,000, saru wara li nkisbet l-approvazzjoni meħtieġa.

MIMCOL

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il karrozza nxtrat min kull kumpanija li taqa' fir-responsabilita tal-MIMCOL mill-1 ta' Jannar 1996 sa l-aħħar tas-sena 2000, f' liema data nxtrat u f'liema xahar u sena bdew jintużaw?

Jista' jgħid kemm swew flus dawn il-karozzi lill-kumpaniji b' mod separat?

Jista' jgħid jekk proċeduri li jeżistu biex jinxtraw dawn il-vetturi hux dejjem ġew segwiti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

MALTA/EĠITTU - BIEDJA U SAJD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari nru.

24875 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u li issa ġiet riferuta lilu u cioe': Jista' l-Ministru jinformana bid-diskussjonijiet u l- progress li kien hemm dwar il-kontinwazzjoni tal-koperazzjoni fis-settur tal-biedja u sajd bejn Malta u l-Eġittu matul l-1999 u s-sena 2000?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Diġa kelli l-okkazzjoni illi nirrispodi lill-Onor.

Interpellant għal mistoqsija parlamentari simili għal dik li għamel l- istess Interpellant lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin, liema mistoqsija ġiet riferuta lili.

Għaldaqstant nirreferi lill-Onor.

Interpellant għal parti mir-risposta li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru: 23228, cioe risposta li ngħatat fis-7 ta' Frar ta' din is-sena.

Pero, naġġorna lil Onor. Interpellant dwar żviluppi li seħħew minn dakinhar l'hawn.

Fi Frar li għadda delegazzjoni t' erbgħa uffiċjali minn dan il-Ministeru żaret l-Eġittu fejn iddiskutew il-produzzjoni ta' magħlef.

L-Eġizzjani wegħduna li jagħtuna aktar tagħrif dwar iż-żrieragħ tagħhom.

Qiegħda tiġi mistħarġa wkoll il-possibilta ta' bdil ta' studenti għal korsijiet qosra fl-Agrikoltura u Akwakultura.

Inżid ukoll illi bħalissa għandna Uffiċjal Xjentifiku fuq kors tal- produzzjoni tal-Magħlef fl-Eġittu.

Dan ġie sponsorjat miċ-CIHEAM.

Bi ħsiebna nkomplu nsaħħu din il-kooperazzjoni bejn Malta u l-Eġittu.

MALTA/LIBJA - BIEDJA U SAJD

L-ONOR.

24874 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u li issa ġiet riferuta lilu u cioe': Jista' jinformana bid-diskussjonijiet u l-progress li kien hemm dwar il-kontinwazzjoni tal-koperazzjoni fis-settur tal-biedja u sajd bejn Malta u l-Libja matul l-1999 u s-sena 2000?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma għandi xejn xi nżid mar-risposta għall-Mistoqsija Parlamentari numru 23226.

Pero' ser ikomplu d-diskussjonijiet fil-laqgħa li jmiss tal-Protocol ta' Ko-Operazzjoni.

KIM

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'referenza għal mistoqsija parlamentari nru.

24882 meta ġiet diskussa mal-KIM id-deroga jew il-perjodu transizzjoni li ntalab fil- position paper dwar ir-regoli veterinarji ta' l-UE?

X'proposti għamlet il- KIM u x'aċċettat il-KIM?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-meeting tas- S.I.M u tal-MEUSAC ir-rappreżentanza tal-KIM kienet qablet mad-dettalji tal-Position Paper rigward il-majjal.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari nru.

24873 li oriġinarjament saret lill-Ministeru Għall-Politika Soċjali u li issa ġiet riferuta lilu u cioe': Jista' jgħid kemm huwa n-numru ta' kumpanniji privati, parastatali li l-ħlasijiet tal-bolla tal-ħaddiema tagħhom ma humiex kollha mħallsa sa Diċembru tas-sena 2000?

Kemm huwa n-numru ta' ħaddiema li l-ħlasijiet tal-bolla tagħhom għad iridu jitħallsu, minkejja li fil-fatt il-ħaddiema jkunu ħalsu dawn il- pagamenti?

X'miżuri qed jieħu d-dipartiment biex jara li dawn il- ħlasijiet isiru?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li dawn il- Kumpaniji għad fadlilhom xi bilanċ ta' kontribuzzjonijiet tas-Sigurta' Soċjali x'jitħallas:

|Sena |Kumpaniji|Kumpaniji | | |Parastata|Privati | | |li | | | | | | |1998 |3 |532 | | | | | |1999 |3 |772 | | | | | |2000 |2 |1043 |

In-numru ta' ħaddiema li għad ma tħallsitx il-kontribuzzjoni tagħhom huwa dan:

1714 għall-1998

3319 għall-1999

2815 għall-2000

Id-Dipartiment qiegħed jieħu passi legali u amministrattivi neċessarji biex jiżgura li dawn il-ħlasijiet jgħaddu fl-iqsar żmien possibbli.

UE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li l-Prim Ministru qal li f'Għawdex żar farm tat-tiġieġ li laħaq 95% tar-regoli u l-istandards ta' l-UE, jista' l-Ministru jinfurmani min ikkonferma dawn l-iżviluppi fid-Dipartiment tal-Biedja jew dak tas- servizz veterinarju u xżinhuma in-numru permess tal-PA?

Jista' jinfurmani f'liema perċentwali waslu l-farms l-oħra f'Għawdex f'dawk li huwa regoli, standards u permessi tal-P.A.P.B?

Jista' l-Ministru jinfurmani meta ntlabu li jsiru dawn il-bidliet mid- Dipartiment tas-servizz veterinarju?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-biċċerija, u mhux il-farm, li żar il-Prim Ministru hija l-istess waħda li kienet ġiet inawgurata mill-Onor.

Interpellant meta kien Ministru.

Din hija biċċerija privata li fi kliemu stess għandha 'livell għoli ta' iġjene'.

Inżid ngħid li l-Managing Director Tas-Sajku Poultry Products diġa applika biex ikabbar b'mod sostanzjali il-provvista tal-elettriku għall-imsemmi stabiliment, peress li b'mod kif stqarr fl-applikazzjoni tiegħu, "the slaughtering plant is being upgraded to comply with the European Union directives and to conform with the required foodsafety standards known as HACCP", u allura jkun 100% skond l-istandards Ewropej.

CAP/UE - BDIEWA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li f'mistoqsija parlamentari nru.

24881 jirriżulta li l- ministeru għen lill-farmers' wine coperative tal-bdiewa, dan ifisser li l- koperattiva tat-tjur ma ġietx mogħtija l-għajnuna?

Jekk le, jista' jgħid meta għen lill-koperattiva tat-tjur biex tassisti għal laqgħat fi Brussel ħall tkun aġġornata dwar dak li jitolbu regoli ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-Farmers' Wine Coperative talbet għall-għajnuna u din ġiet mogħtija.

Fil-każ ta' koperattivi u għaqdiet oħra, tingħatalhom għajnuna meta din tiġi mitluba.

Il-Ministeru dejjem għin u kkopera ma' korpi, individwi jew għaqdiet li talbuh għajnuna.

KANNA TAL-ILMA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk jistgħux jsiru it-tiswijiet dwar il-kanna tal-ilma maqsuma li hemm qrib flat 2, block E5, Ta' Xbiex Hsg Estate mingħajr il-bżonn li joqgħodu jinqalgħu l-madum tal-ikwilini?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għall-azzjoni meħtieġa.

BAGGAGE ROOM

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jara jistgħux jittieħdu passi biex il-baggage room tad-dwana tibda tinżamm f'mod aħjar u aktar nadif?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li għandi nifhem li l-Onorevoli Membru qed jirreferi għall-uffiċini tad-Dwana fl-ewwel sular tal-Baggage Room peress li s-sular t'isfel fejn jidħlu/joħorġu l-passiġieri huwa responsabbilta' tal-Awtorita' Marittima.

Id-Dwana għandha mpjegat regolari apposta f'dan il-post biex jieħu ħsieb inaddaf skond il-ħtieġa.

Barra minn hekk, id-Dipartiment iġib kuntrattur biex jagħmel tindif ieħor bħal ħasil ta' ħġieġ, ta' bibien u twieqi f'dawn l-uffiċini.

Id-Dwana kellha ppjanat li tagħmel refurbishing f'dan il-post, iżda billi dan il-bini ser jitwaqqa' biex jagħmel wisgħa għall-proġett tal- Cruise Terminal, inħass li m'għandhomx isiru dawn l-ispejjeż f'dan l- istadju.

TAX REFUND

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk jistgħux jittieħdu passi biex jinħareġ lill-werrieta, it-tax refund tal-persuna li isimha qed jintbagħat separatament li hi mejta li kienet toqgħod fi block E3, Fl.

5 ta' Xbiex Housing Estate billi din issa ilha mejta għadd ta' snin?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li ma naħsibx li għandi nagħti informazzjoni konfidenzjali.

Jekk l-Onorevoli Interpellant ikun awtorizzat mit-taxpayer allura r-risposta tingħata lilu privatament.

Jekk irid jista' jmur sat-Taxpayer Service u jkun jista' jinqeda minn hemmhekk.

FONDAZZJONI TRASPORT ĦAJJA INDIPENDENTI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ilha mwaqqfa l-Fondazzjoni Trasport Ħajja Indipendenti, x'jgħid l-istatut ta' din il-fondazzjoni dwar l-annual general meetings u kemm-il annual general meeting sar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-Fondazzjoni Trasport għall- Ħajja Indipendenti twaqqfet fl-1994.

Dwar il-Laqgħa Ġenerali Annwali l-istatut tal-Fondazzjoni jgħid:

Kull sena, il-Bord għandu jsejjaħ laqgħa ġenerali annwali għall-membri tal- Fondazzjoni li matulha:

i) il-Bord għandu jressaq għall-approvazzjoni r-rapporti annwali tas- segretarju u tat-teżorier;

ii) il-membri għandhom jeleġġu minn fosthom żewġ rappreżentanti sabiex iservu fuq il-Bord tal-Fondazzjoni.

Il-quorum ta' din il-laqgħa ġenerali għandu jkun ta' mhux anqas minn rappreżentant wieħed minn kull entita' fondatriċi u tletin fil-mija tal- membri li isimhom jidher fuq ir-reġistru tal-membri tal-Fondazzjoni.

Sabiex ikun jista' joħroġ għall-elezzjoni, membru reġistrat tal-Fondazzjoni għandu jkun propost u ssekondat minn membri oħrajn, jew kwalunkwe Trustee.

Membru reġistrat għandu juri bil-miktub li qed jaċċetta l-proposta.

Notifika tal-laqgħa ġenerali annwali għandha tasal b'posta normali għand il- membri reġistrati mhux aktar tard minn sebat ijiem qabel id-data tal-laqgħa ġenerali annwali.

Ninsab infurmat ukoll li l-ewwel laqgħa ġenerali annwali saret fit-12 ta' Ottubru 2000.

Il-Fondazzjoni ma hijiex għaqda governattiva imma tirċievi għajnuna finanzjarja minngħand il-Gvern.

FONDAZZJONI TRASPORT ĦAJJA INDIPENDENTI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid min huma l-membri tal-Bord tal-Fondazzjoni Trasport Ħajja Indipendenti u liema entita' jirrapreżentaw?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-Fondazzjoni li għamlet referenza għaliha l- Onor. Interpellanti hi organiżżazzjoni mhux governattiva mwaqqfa bejn il- Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' u l-Fondazzjoni Ħajja Indipendenti.

Ninsab infurmat li l-Bord tad-Diretturi hu kompost kif ġej:

Chairperson

Is-Sinj.

Connie Camilleri maħtura mill-Fondazzjoni Ħajja Indipendenti

Membri

Is-Sur Joe Gasan, maħtur mill-Fondazzjoni Ħajja Indipendenti

Is-Sur Neville Curmi, maħtur mill-Kummissjoni Persuni b'Diżabilita'

Is-Sur Wenzu Dalli, maħtur mill-Kummissjoni Persuni b'Diżabilita'

Is-Sur Tonio Mercieca, maħtur mill-Laqgħa Ġenerali tal-Fondazzjoni Trasport għall-Ħajja Indipendenti

Is-Sinj.

Graziella Buttigieg, maħtura mill-Laqgħa Ġenerali tal-Fondazzjoni Trasport għall-Ħajja Indipendenti

FONDAZZJONI TRASPORT ĦAJJA INDIPENDENTI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm-il xufier ġew impjegati mal-Fondazzjoni Trasport Ħajja Indipendenti u kemm min dawn m'għadhomx jaħdmu mal-Fondazzjoni u għal liema raġuni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li kien hemm tmien xufiera mpjegati mal-Fondazzjoni Trasport għall-Ħajja Indipendenti minn kemm ilha mwaqqfa l-Fondazzjoni.

Ħamsa minnhom mgħadhomx mal-Fondazzjoni.

Wieħed minnhom ġie tterminat l-impjieg tiegħu u l-erba l-oħra ħallew l-impjieg huma.

PERSONAL ASSISTANT PROJECT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid f'hiex wasal il-proġett tal-personal assistant u liema diżabilitajiet ser jibbenefikaw minnu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Is-servizz ta' Assistenza Personali (personal assistance) huwa maħsub biex jagħti sapport lil persuni b'diżabilita' severa fil-bżonnijiet personali tagħhom biex dawn ikunu jistgħu jipparteċipaw b'mod sħiħ fil-ħajja ta' kuljum.

Il-Ministeru ddeċieda li titwaqqaf taqsima taħt il-Fondazzjoni għal Servizzi ta' Ħarsien Soċjali (Foundation for Social Welfare Services) biex tiżviluppa dawn is-servizzi u servizzi oħra relatati.

Il-Fondazzjoni ħarġet sejħa għall-applikazzjoni għal kap ta' din it-taqsima.

Il-proċess ta' selezzjoni għadu għaddej.

Fil-preżent, il-Ministeru jagħti għotja fis-sena lill-Għaqda tal-Muscular Dystrophy biex jiffinanzja parti mill-ispiża li din l-għaqda tagħmel biex tagħti servizz limitat ta' assistenza personali.

Irrid ngħid ukoll li permezz tas-servizz tal-home help, hemm numru ta' persuni b'diżabilita' severa li qed jingħataw servizz ta' "assistenza personali".

Dan kien possibbli bil-politika tal-gvern kif imwegħda fil-programm elettorali tiegħu li "servizzi speċjaliżżati għall-anzjani jkunu miftuħin ukoll għall- persuni b'diżabbilta' li għalkemm ta' eta' iżgħar ikollhom l-istess bżonnijiet bħall-anzjani", liema politika ġiet addotta f'Ottubru ta' 1998.

PULIZIJA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid meta l-pulizija se tneħħi l-van żdingat li tħalla f' Ta' Ħlas Road, Ħal Qormi u li qed isiru abbużi fih?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-vettura msemmija mill-Onorevoli Interpellant tneħħiet.

9TH SCHEME

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm fadal persuni li huma fuq in-9th Scheme li kienet ħarġet fl-1988, jiġifieri dawk li huma meqjusa bħala is-second tenants ta' plots mogħtija mill-Gvern?

ONOR.

TONIO BORG: L-Onorevoli Interpellant huwa mitlub li jressaq id- domanda tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

HOUSING AUTHORITY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk tistax il-housing authority tikkunsidra li tinstalla lift fi block Misraħ Lewża, 5A, San Ġwann kif wkoll fi block 5D, Misraħ Lewża, San Ġwann?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Awtorita' tad-Djar tikkunsidra talbiet għal stallazzjoni ta' lifts fil-blokki ndikati jekk hemm tgħix fihom persuna li għandha diżabilita' ċertifikata.

Jekk dan hu l-każ, għandha ssir applikazzjoni taħt Skema V lill-Awtorita'.

GALLARIJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li tiġi irranġata il-gallarija tal- ħadid ta' misraħ lewża, block 5D, Fl.

7 li tinsab f'kundizzjoni perikoluża ħafna?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għall-azzjoni meħtieġa.

BONUS STATUTORJU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk huwiex aċċettabbli li għax ikollho kuntratt ma ambaxxata barranija ibbażata f'Malta hemm personnel Maltin li la huma intitolati għall-bonus statutorju u lanqas għaż- żiediet għall-għoli tal-ħajja li jagħti il-Gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għalkemm l-Ambaxxati barranin huma koperti b'immunita' diplomatika, meta jkollu xi lment dwar kundizzjonijiet ta' l- impjieg minn impjegati Maltin li jaħdmu ma' dawn l-Ambaxxati, id- Dipartiment tar-Relazzjonijiet Industrijali u ta' l-Impjieg jagħmel dak possibbli biex l-ilment jiġi ndirizzat.

ASSOĊJAZZJONI TAL-QTATES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid li minkejja li hu qal li l-Assoċjazzjoni tal-Qtates ma kinetx se żżid mal-qtates li hemm fis-Santwarju tal-Qtates tal-Kulleġġ tal-Biedja, x'inhi r-raġuni li issa flok iżjed qtates qed iżomm l-klieb wkoll?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat li ma humiex qegħdin jinżammu klieb fil- Kulleġġ tal-Biedja.

PONT TAT-TRIQ REĠJONALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitpoġġa l-lasktu fuq il- Pont tat-Triq Reġjonali li jgħaqqad il-partijiet differenti tat-triq peress li l-lakstu spiċċa u ħafna karozzi qed ikollhom skossi kbar huma u jgħaddu minn fuq il-pont?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-lakstu li qed jirreferi għalih l- Onor. Interpellant huwa parti mill-expansion joint tal-pont.

Minħabba n-natura speċjaliżżata ta' din il-parti tal-pont, id-Dipartiment tat-Toroq ipprepara l-ispecifications neċessarji, u hu mistenni li t-tender tiġi pubblikata.

KORP TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li ex-pulizija jerġgħu jiġu recruited fil-Korp tal-Pulizija?

ONOR.

TONIO BORG: Nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għat-Tweġibiet li jien tajt għall-Mistoqsijiet Parlamentari Nru. 25986 u Nru. 26021.

MARD

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jara li jittieħdu passi urġenti biex it-tfajla li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament li qed tistenna li tintbagħat fi sptar fl-Ingilterra peress li bħalissa hija muġugħa ħafna u lanqas biss tista' tixrob u tiekol, tintbagħat għall-kura malajr kemm jista' jkun peress li anke hemm il-biża li tista' tmut qabel titla l-Ingilterra ħames ġimgħat oħra?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Peress li l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija ta` natura personali, għandha tiġi segwita l-proċedura kif indikata fit-tweġiba għall-mistoqsija numru 13567 f'seduta 235.

AIR MALTA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ħaddiema ma' l-Air Malta minn 1990 sal-lum?

Jista' jgħid minn liema lokali ta' ġejjin il-ħaddiema illum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li n-numru ta' ħaddiema permanenti ma' l-Air Malta fil-31 ta' Marzu ta' kull sena bejn l-1990 u s-sena kurrenti kien hekk

|1990 |1,444 |1991 |1,412 | | | | | | |1992 |1,391 |1993 |1,468 | | | | | | |1994 |1,554 |1995 |1,654 | | | | | | |1996 |1,715 |1997 |1,716 | | | | | | |1998 |1,709 |1999 |1,728 | | | | | | |2000 |1,745 |2001 |1,743 |

Dawn il-ħaddiema ġejjin prattikament minn kull belt u raħal ta' Malta.

TELEMALTA / MALTACOM

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ħaddiema mat- TeleMalta/Maltacom minn 1990 sal-lum?

Jista' jgħid minn liema lokalita ġejjin il-ħaddiema illum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: In-numru ta' impjegati tal-Maltacom sena b'sena mill-1990 sa llum kien hekk

|SENA |TELEMALTA/ |XANDIR | | |MALTACOM |MALTA | |1990 |1,609 |273 | |1991 |1,859 |247 | |1992 |1,805 |245 | |1993 |1,772 |218 | |1994 |1,753 |208 | |1995 |1,756 | | |1996 |1,773 | | |1997 |1,743 | | |1998 |1,686 | |1999 |1,511 | |2000 |1,401 | |2001 |1,395 |

Il-ħaddiema li fil-preżent hemm jaħdmu mal-Maltacom ġejjin minn 67 lokalita' f'Malta u 15-il lokalita' f'Għawdex.

MALTA STOCK EXCHANGE

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: JIsta' l-Ministru jgħid kemm kienu dawk li bagħtu għalihom sabiex jagħmlu interview għal impjieġ ta' messenger/drivers mal- Malta Stock Exchange f'April/Mejju 2001?

Min liema lokalita kien?

Kemm kien ilu jirreġistra kull wieħed minnhom?

Jista' jgħid jekk kienx hemm xi uħud minnhom li kien jirreġistraw bħala disabled?

Minn fejn kien min intgħażel, kemm kellu eta u kemm kien ilu jirreġistra għax-xogħol?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li b'kollox kien hemm 48 persuna minn 23 lokalita' differenti li kienu jirreġistraw u li bagħtu għalihom għall-intervista dwar impjieg ta' messenger/driver mal-Malta Stock Exchnage f'April/Mejju 2001, li minnhom 23 kienu qed jirreġistraw bħala disabled.

Dawn l-48 persuna kienu ilhom jirreġistraw għax-xogħol għal perijodi li kienu jvarjaw bejn dsatax-il sena u tlitt xhur.

Ninsab infurmat ukoll li min intgħażel hu minn Ħal-Qormi, għandu 29 sena u kien ilu jirreġistra għax-xogħol mit-2 ta' Ġunju 1997.

KARTI TA' L-IDENTITA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien infurmat li l-Uffiċċju Elettorali rrefera l-Mistoqsija lill-Kummissjoni Elettorali.

Tweġiba tingħata hekk kif il- Kummissjoni Elettorali tibgħatli l-informazzjoni mitluba.

VOT

L-ONOR.

ONOR.

Tweġiba tingħata hekk kif il- Kumissjoni Elettorali tibgħatli l-informazzjoni mitluba.

STREET FURNITURE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid liema street furniture ittieħdet, insterqet jew inbidlet fil-pjazza ta' Buġibba?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li street furniture li nbidlet kienet dik kollha li kien hemm fil-pjazza ta' Buġibba u arloġġ quddiem Santana Hotel.

Dawn l-items ta' street furniture kienu twaħħlu b'inizjattiva ta' l-Action Committee Buġibba Embellishment u ma kienux jiffurmaw parti mix-xogħol imwettaq mit-Taqsima tax-Xogħlijiet.

Dawn l- items ittieħdu f'maħżen tat-Taqsima fil-Qawra.

Dwar serq, insterqet bollard waħda mill-ġodda li twaħħlu dan l-aħħar eżattament dik quddiem l-HSBC.

COWI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid liema mir-rakkomandazzjonijiet tar-rapport COWI ġew implimentati s'issa?

Liema huma dawk li għad iridu jiġu implimentati?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-lista ta' rakkomandazzjonijiet proposti mill-konsulent COWI consult li ġew implimentati s'issa hija kif tidher hawn taħt.

Il-proġetti huma rriferiti bir-referenzi li ntużaw fid-dokument tal-Master Plan tad-Drenaġġ, 1992.

Proġetti f'Malta

Referenza H1, San Andrija Referenza H4, Sliema East Referenza H5, Sliema West Referenza B2, Mosta - Lija Referenza C2, Żebbuġ - Qormi Referenza M7, Buġibba Referenza M8, Buġibba Referenza M9, Kennedy Grove Referenza M10, Triq San Pawl Referenza M13, Minn tax-Xama Referenza M14 u M15, Pwales u Xemxija Referenza M16, Pwales Pumping Station Referenza S6, Marsascala Referenza S9, Birżebbuġia

Tkabbir u titjib fl-impjant tat-trattament tad-drenaġġ f' Sant'Antnin

Proġetti f'Għawdex

Referenza G5, Mill-Qala Referenza G6, Mġarr Referenza G7, Għajnsielem Referenza G10, Sannat Referenza G12, Victoria Referenza G13, Victoria Referenza G14, Victoria Referenza G15, sa Ras il-Ħobż

Il-proġetti li għad iridu jiġu mplimentati bażikament jikkonsistu f'dawn li ġejjin:

Tisħiħ tal-pumping stations tal-Gżira u l-Imsida

Skema tad-drenaġġ għall-inħawi tal-Baħrija

Skema tad-drenaġġ għat-Taqsima Industrijali ta' Ħal Far

Skema tad-drenaġġ għall-inħawi tan-Nadur u l-Għarb f'Għawdex

Tlett impjanti tat-tisfija tad-drenaġġ, wieħed Għawdex u tnejn f'Malta

Madwar 10 km. ta' mejnijiet ġodda fl-inħawi tar-Rabat, B'Kara, Msida, Marsa, Tarxien u n-Naxxar

9 mini li ser jintużaw għall-ħażna tad-drenaġġ fl-inħawi tal-Marsa, Santa Venera, Siġġiewi, Luqa, Mellieħa u Żabbar

Madwar 26 'retention basin' f'Malta u Għawdex skond ma titlob is-sistema tad-drenaġġ wara li jiġu mplimentati uħud mill-proġetti fuq imsemmija.

PROVISTA' TA' L-ILMA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li l-informazzjoni mitluba mill- Onorevoli Interpellant tinkorpora ċertu dettalji u għaldaqstant wieħed jifhem li tali nformazzjoni ma tistax tingħata mil-lum għal għada.

Madanakollu appena din l-informazzjoni kif mitluba tinġabar, din tiġi ppubblikata.

PA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar reġgħet ħarġet is-sejħa għall-ingaġġ ta' Operations Manager?

Kemm-il persuna applikaw għall-ewwel sejħa?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-Awtorita` ta' l-Ippjanar reġgħet ħarġet is-sejħa għall-ingaġġ ta' Operations Manager minħabba li ma nstabux kandidati li, fl-opinjoni tal-Bord ta' l-Għażla, kienu jissodisfaw il-bżonnijiet ta' l-Organizazzjoni.

In-numru ta' applikanti li jinkludi kemm dawk eliġibbli kif ukoll dawk mhux eliġibbli kien ta' disa' (9).

ENEMALTA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

PLANT YARD

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk il-plant yard (Godwin's Garage) li hemm fl- inħawi tal-Vibes , f'Tal Balal, hijiex koperta bil-permessi meħtieġa ta' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar u tal-Pulizija?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi rigward il-plant yard li hemm fl- inħawi tal-Vibes, jirriżulta li l-Awtorita` ta' l-Ippjanar ħarġet Avviż biex Tieqaf u ta' Twettieq b'referenza ECF2/00 fit-3 ta' Jannar, 2000.

Dan l-Avviż inħareġ talli nbena boundary wall u talli sar bdil ta' użu ta' l- art għall-ipparkjar ta' vetturi kummerċjali mingħajr permess.

Ta' min jinnota li saret applikazzjoni għal żvilupp b'referenza PA1806/00 għall-bdil ta' użu ta' l-art u bini ta' boundary wall.

Din l-applikazzjoni ġiet rifjutata mill-Kummissjoni għall-Kontroll ta' l-Iżvilupp fil-11 ta' Diċembru, 2000, iżda l-applikant għazel li jitlob rikonsiderazzjoni tad- deċizjoni, liema talba qed tistenna li tiġi diskussa mill-istess Kummissjoni.

Ninsab infurmat ukoll illi m'hemmx liċenzja tal-Pulizija fuq il-post imsemmi.

OPEN AIR PARTIES

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hawn individwi li applikaw għal-open air parties fil- perjodu tas-sajf

(1) Kemm ħarġu permessi (2) Kemm ma ħarġux?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi s`issa l-Pulizija għad ma kelliex talbiet sabiex isiru open air parties matul is-sajf li ġej.

RELIEF

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li kemm jista' jkun malajr, jinħareġ ir-relief ta' missier ġuvni li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament peress li m'għandhomx mezzi?

JIsta' dan is-sinjur jiġi informat bl-aħħar żvilupp?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ tal- persuna minnu ndikata ġie maħdum u ser jitħallas l-Għajnuna Soċjali tal- Qgħad mit-30 ta' Mejju, 2001.

MUSTERING ROOM

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta saret l-ispezzjoni fil- mustering room tal-Mellieħa imsemmija fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

Xi rriżulta minn din l-ispezzjoni?

X'deċiżjonijiet ittieħdu u kif se jiġu nfurzati dawn id-deċiżjonijiet biex titħares is- saħħa tal-ħaddiema milquta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-ispezzjoni fil-post indikat mill-Onor.

Interpellant saret fl-14 ta' Mejju 2001.

Min hu responsabbli mill-mustering room qed jintalab isib post alternattiv u li sakemm dan iseħħ jara li l-post ikun ventilat aħjar.

ALLOWANCE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

INFORMAZZJONI FUQ L-UE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex ittieħdet id-deċiżjoni f'istituzzjonijiet post-sekondarji (bħal dik segretarjali Sir Hannibal Scicluna) li lil studenti li ma ridux jattendu laqgħat imsejħa ta' "informazzjoni" dwar l- Unjoni Ewropea qalulhom li se jaqtgħulhom mill-istipendju jekk ma jattendux?

F'liema istituzzjonijiet post-sekondarji f' Malta - Għawdex studenti qatgħulhom mill-istipdenju għax ma marrux għal dawn il-laqgħat?

ONOR.

LEONARDO

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub qed jiġi verifikat u tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

SWDP

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-aġenzija APPOĠĠ għandha diversi servizzi li joffru għajnuna lil persuni li jiffaċċjaw sitwazzjonijiet diffiċli.

- Servizz ta' Diżabilita' Minn 1996 sa l-aħħar ta' Mejju dan is-servizz taha appoġġ lil madwar 20 persuna li ġew identifikati li jbatu minn autism.

Madanakollu s-servizz ingħata lil madwar 769 persuna li għandhom xi tip ta' diżabilita'.

- Servizz għall-Irġiel li jixtiequ jaħdmu fuq il-Vjolenza Tagħhom.

Dan is-servizz li ġie mwaqqaf mill-1999 taha appoġġ lil 70 klijent raġel.

- L-aġenzija ma toffrix servizz speċifiku għall-persuni li jkunu għaddejjin minn sitwazzjoni ta' grief.

Madanakollu bosta persuni jagħmlu użu mis- servizz tas-Supportline 179.

Huwa diffiċli biex tikkwantifika b'eżattezza kemm għamlu użu minħabba grief.

- L-aġenzjija għandha servizz li ġie mwaqqaf minn 1996 ġewwa l-isptar Monte Carmeli fejn jingħata għajnuna lill-persuni li jbatu minn problemi ta' saħħa mentali.

Dan is-servizz ta' social work minn 1996 s'issa ngħata lin- numru totali ta' 1,087 persuna.

- Foster Care - Dan is-servizz ġie mwaqqaf f'Marzu tas-sena 2000.

L-aġenzija b'dan is- servizz tħarreġ u toffri appoġġ lil persuni li jixtiequ jagħmlu fostering.

Bħala talba biex tfal jiġu fostered l-aġenzija kellha 45 tifel u tifla fejn il-ġenituri bioloġiċi tagħhom aċċettaw li jingħata s-servizz.

STANDARDS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid sarux spezzjonijiet fi djar tal-anzjani privati sabiex jiġu assigurati ċerti standards bħal:

i) tindif

ii) alarm

iii) telephone fil-Kamra

iv) menu

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuġġerixxi lill-Onorevoli Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru tas-Saħħa.

HOUSING

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb il- mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista aġġornata li tirrifletti l-iżviluppi dwar permessi ipproċessati mill- Awtorita' tad-Djar għall-installar ta' lifts.

INTENSIVE CARE BEDS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' intensive care beds bħalissa?

Huwa mistenni li jiżdied waqt li jibda jiffunzjona l-Isptar il-Ġdid?

Kif jitqabbel bħaka persentaġġ ma' pajjiżi oħra fl-UE?

Kemm-il persuna kellha tinħareġ mill-ITU peress li kien hemm kandidat aktar idoneju fl-ewwel erba' xhur ta' din is-sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li n-numru ta' General Intensive Care Beds huwa tlettax (13).

Hemm erbgħa (4) intensive care beds fil-Cardiac Intensive Care.

In-numru ta' sodod fl-ITU fl-Isptar il-Ġdid ser ikun ta' tnax (12), flimkien ma' tmienja (8) High Dependency Beds.

Ser ikun hemm ukoll sitta (6) fis-CICU u ħamsa (5) fil-Paediatric Intensive Care.

Fl-Isptar San Luqa fil-fatt qed jiġi żviluppat High Dependency Unit bi tmien (8) sodod u ser jinfetaħ ukoll Paediatric Intensive Care b'erbgħa (4) sodod.

Diffiċli tqabbel ma' l-E.U. għax Malta minħabba f'turiżmu l-popolazzjoni kważi tirdoppja fis-sajf.

Dwar kemm il-persuna kellha tinħareġ mill-ITU peress li kien hemm kandidat aktar idoneju fl-ewwel erba' xhur tas-sena, ninforma lill-Onorevoli Interpellant li ma tinżammx statistika dwar dan.

DUAL CITIZENSHIP

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kienu in-numru ta' dawk il-Maltin li joqgħodu barra min Malta, li applikaw biex jieħdu d-dual citizenship minn mindu daħlet fis- seħħ il-liġi sal-lum l-aħħar ta' Mejju?

Mill-liema pajjiż ġejjin, u x'inhuma l-eta' ta' dawk li applikaw?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li fil-każ taċ-ċittadinanza doppja, ir- rwol tad-Dipartiment taċ-Ċittadinanza huwa li min jagħmillu talba biex jiġi kkonfermat lilu jekk għandux dritt iżomm żewġ ċittadinanzi, id-Dipartiment joħroġ konferma bil-miktub jekk dan ikun il-każ.

Ma tinżammx statistika ta` fejn joqogħdu dawk li jagħmlu talbiet simili kif qed titlob l-Onor.

Membru.

Fejn għandhom x`jaqsmu l-Maltin li jgħixu barra minn Malta, minħabba n- numru kbir involut, li qed jiġri huwa li fil-każ tal-persuni li jikkwalifikaw biex iżommu żewġ ċittadinanzi, l-Ambaxxata Maltija, jew il- Kummissjoni Għolja jew il-Konsolat fejn issir talba, jekk jikkonfermaw li dik il-persuna veru tikkwalifika biex ikollha żewġ ċittadinanzi, joħorġulha passaport Malti.

Tajt istruzzjonijiet sabiex tinġabar iċ-ċifra ta` kemm ħarġu passaporti simili.