MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 759 L-Erbgħa, 19 ta' Ġunju, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 759

L-Erbgħa, 19 ta' Ġunju, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 19 ta' Ġunju, 2002

WERREJ

MINUTI 751

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 751

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-KONVENZJONI EWROPEA (IT-TIENI QARI)

EUROPEAN CONVENTION (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 755

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-PENSJONIJIET (IT-TIENI QARI)

PENSIONS ORDINANCE (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 769

AĠĠORNAMENT 779

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 784

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 758 li saret fid-19 ta' Ġunju, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

RABAT - TRIQ KONTI RUĠĠIERU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-proposti tar- residenti ta' Triq Konti Ruġġieru fir-Rabat dwar sistema alternattiva tat- traffiku, jista' l-Ministru jinformani x'evalwazzjoni saret?

X'inhi l- opinjoni tat-traffic control board dwar dawn il-proposti?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li minn stħarriġ li sar mal-kunsill lokali joħroġ li l- inkonvenjent prinċipali qed jinħoloq billi trakkijiet qed jgħaddu kemm minn Triq Konti Ruġġieru kif ukoll minn toroq oħra fil-qalba tar-raħal.

Il-kunsill lokali, fuq rakkmandazzjoni tad-direttorat għall-maniġġ tat- traffiku, se jistalla traffic signs biex id-dħul tat-trakkijiet jiġi pprojbit fit-toroq taċ-ċentru tar-raħal u b'hekk jonqos konsiderevolment l- inkonvenjent għar-residenti ta' dawn it-toroq.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, ftit tal-ġimgħat ilu lill-Ministru staqsejtu jekk iz-zebra-crossing li hemm ħdejn il-knisja tal-Fgura hijiex se tiġi shifted għal x'imkien ieħor.

Staqsejtu wkoll dwar roundabout li hemm quddiem il-mina tal-Kalkara, peress li din qed tkun ta' inkonvenjent kbir għall-karozzi, speċjalment dawk tal-linja, għax peress li ma jkunux jistgħu jduru magħha, ikollhom jitilgħu fuqha u ta' sikwit jeħlu ċitazzjoni.

Jista' jara li dawn il-problemi jiġu solvuti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fil-fatt ftit wara li l-Onor.

Mizzi staqsieni dwar iz- zebra-crossing tal-Fgura, tkellimt mal-persuna responsabbli fid-direttorat tat-toroq u tlabtu jsolvi din il-problema kemm jista' jkun malajr.

Għar-rigward tar-roundabout tal-Kalkara - forsi aktar tista' tissejjaħ hump peress li din tinsab fi speċi ta' wied li jwassal għal ħdejn il-mina tal- Kalkara u din min-naħa titbaxxa u min-naħa l-oħra terġa' togħla - hemm ċerta diffikulta' biex din topera.

Waħda mill-possibbiltajiet li tista' tiġi mplimentata, li bla dubju ta' xejn se ġġib magħha reazzjoni negattiva b'mod ġustifikat f'dan il-każ partikolari, hija li t-traffiku li jkun ħiereġ min-naħa tal-Kalkara ma jitħalliex jikser fuq il-lemin iżda jdur fuq in-naħa tax-xellug, però bil-konsegwenza li jkun hemm aktar diffikultajiet għat-traffiku li jkun ħiereġ.

Naturalment f'sitwazzjoni bħal din wieħed irid jagħmel ċertu tibdil għalkemm mhux faċli, però naqbel li xi ħaġa hemm bżonn li ssir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Borg, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO BORG: Sur President, għandi żewġ mistoqsijiet għall- Ministru.

Jista' jara li s-sleeping policemen, li suppost jintużaw biex inaqqsu l-ispeed tat-traffiku, ikunu ta' ċertu standard u ma jservux ta' aktar periklu?

Peress li t-trakkijiet qed ikunu ta' inkonvenjent għall-pubbliku minħabba ħsejjes, dħaħen u affarijiet oħra, jista' jsir xi ħaġa biex dawn issirilhom il-manutenzjoni meħtieġa?

Forsi vera li f'dawn il-każi ma tapplikax il- liġi tal-VRT, imma żgur li dawn jaqgħu taħt il-liġi tal-pulizija.

MR SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, riċentement tkellimt dwar is-sleeping policemen u għedt li dawn għandhom ikunu ta' ċertu standard għax jekk ma jkunux kif suppost, aktar iservu ta' dannu għall-vetturi li jkunu għaddejjin mit-triq milli ta' traffic-calming.

Fil-fatt dawn l-istandards kienu diġà ġew ċirkolati mill-awtorità ta' l-ippjanar u jien diġà għedt li l-awtorità tat-trasport se tara li tinforma lill-kunsilli lokali liema huma dawk l-isleeping policemen li m'humiex ta' l-istandard rikonoxxut.

Nisperaw li l-kunsilli lokali jieħdu ħsieb dawn l-affarijiet.

F'każ li ma jagħmlux dan, ikollna nieħdu l-miżuri biex dawn jinqalgħu u jsiru mill-ġdid għas-spejjeż tal-kunsill involut.

Nista' ngħid ukoll li d-dipartiment tal-liċenzji u ttestjar minn din is- sena beda japplika miżura ta' kontroll fuq il-vetturi l-kbar, bħal trakkijiet, billi kien hemm żieda fil-ħlasijiet tal-liċenzji.

Sfortunatament meta daħlu fis-seħħ dawn il-miżuri, minflok ma kien hemm xi tip ta' reazzjoni favorevoli, kien hemm direttiva minn waħda mill-unions li tirrappreżenta lis-sidien ta' dawn it-trakkijiet biex il-liċenzja ma titħallasx.

Fil-fatt qed jittieħdu l-passi biex din il-kwestjoni tiġi solvuta malajr kemm jista' jkun.

Jiena ma naqbilx ma' l-Onor.

Carmelo Borg meta jgħid li l-kwestjoni tad- duħħan m'hijiex parti mit-testing tal-VRT.

Effettivament mill-1 ta' Jannar ta' din is-sena beda jsir – kif kien intenzjonat li jsir mill-bidu tat- twaqqif tal-VRT fl-1999 – it-test fuq l-emissions tal-vetturi, inkluż trakkijiet.

Naturalment jekk il-pulizija jew it-traffic warden jaraw xi vettura li tkun qed iddaħħan, ħadd m'hu se jżommhom milli jieħdu l-miżuri skond il-liġi kontra min ikun qed jabbuża b'dan il-mod.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru qed jgħid li din tad-duħħan ġiet in vigore meta jaf li t-trakkijiet tal-gvern xorta waħda għadhom idaħħnu.

Allura jista' jara li dawn it-testijiet isiru b'mod tajjeb?

Peress li minn mindu saret dik l-ispeċi ta' roundabout quddiem il-mina tal- Kalkara l-problemi żdiedu, anke għax biex sempliċement iddur magħha kważi trid tmur fit-triq l-oħra u hemm iċ-ċans li tibqa' sejjer għal isfel – din kemm-il darba rriferew għaliha fuq il-gazzetti u anke fuq il-mezzi tax- xandir, jiġifieri m'hemm kulur politiku f'dan ir-rigward – jista' l- Ministru jara li jittieħdu passi immedjati għax din qed tkun ta' periklu kbir?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, safejn naf jien din l-ispeċi ta' roundabout li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant saret mill-kunsill lokali.

Jekk l-Onor.

Mizzi huwa ta' l-opinjoni li jkun aħjar jekk din titneħħa - ma nafx kemm huma ta' l-istess fehma l-membri tal-kunsill lokali ...

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, lill-Ministru naċċertah li l-kunsilli lokali ammettew miegħi li m'hijiex responsabbilta' tagħhom u kemm il- kunsill lokali tal-Birgu kif ukoll dak tal-Kalkara ma qablux li din issir bil-mod kif saret.

Din daħal għaliha t-traffic control board.

Eżempju prattiku kif wieħed jista' jnaqqas din il-problema hu li titneħħa t-tumbata li hemm, jiġifieri tibqa' miżbugħa bl-aħmar kif inhi u tiċkien.

Forsi b'hekk wieħed ikun jista' jsolvi ftit mill-problema.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Bir-rispett kollu lejn dak li qed jgħid l-Onor.

Mizzi, jekk it-tumbata hija ħażina, ejja ngħidu li hi ħażina u jekk hemm bżonn titneħħa titneħħa, pero' ma nimmaġinawx li nistgħu nsibu soluzzjoni ...

(Interruzzjonijiet) Għax hawnhekk qegħdin ngħidu li din hija problema kbira u tista' tinstab soluzzjoni għaliha malajr, bħallikieku xi ħadd m'huwiex qed isib soluzzjoni għal tapposta, mentri fir-realtà l-vera soluzzjoni hi li ma jitħalliex li jkun hemm traffiku li jkun tiela` min- naħa tal-Kalkara u jikser lejn in-naħa tal-lemin.

Is-soluzzjoni ideali tkun li t-traffiku jdur fuq ix-xellug, imur distanza oħra u jirritorna jekk ikun hemm bżonn.

Imma mur immaġina lill-kunsill lokali tal-Kalkara, lir- residenti tal-Kalkara u probabbilment anke lill-Onor.

Mizzi kemm iqajmu protesti!

U forsi nasal biex ngħid ukoll li fil-fatt ikollhom raġun.

Pero' s-soluzzjonijiet tal-problemi ma ssibhomx billi tnaqqas hawn u tkabbar hemm jew tnaqqas in-naħa l-oħra.

Hemmhekk hemm triq li twasslek għal qiegħ ta' forma ta' wied.

Għandek żewġ postijiet fil-għoli li jitbaxxew u biex tkompli tgħaxxaqha, fil-post il- baxx hemm niżla oħra lejn il-Knisja tal-Kalkara.

Il-fatt li minn hemmhekk jgħaddi kwantita' kbira ta' traffiku, jagħmel il-problema akbar u s- soluzzjoni m'intix se ssibha daqshekk malajr.

Jien kelli ċ-ċans niddiskuti din il-problema mal-kunsill lokali tal-Birgu però għad ma kellix iċ-ċans niddiskutiha mal-kunsill lokali tal-Kalkara, għalkemm forsi huma l-aktar nies effetwati.

Naturalment għalkemm jagħrfu li s-soluzzjoni li hemm illum mhijiex dik ideali, fl-aħħar mill-aħħar ikollok tasal għal pożizzjoni li taċċetta miżura li tkun aħjar milli ma jsir xejn.

Għar-rigward il-kumment dwar il-VRT, irrid ngħid li l-ewwelnett l-emission content test beda jsir mill-1 ta' Jannar ta' din is-sena u kien hemm madwar 60,000 vettura biss li għamlu dan it-test, il-kumplament ta' vetturi għadu ma sarilhomx dan it-test.

Pero' rridu noqgħodu attenti għax fil-kejl ta' l- emission test, hemm standards li ma vvintajnihomx aħna.

Meta dawn daħlu f'pajjiżna konna qed nikkupjawhom minn dawk ta' pajjiżi oħrajn.

Per eżempju, waħda mill-miżuri hi li ma jkunx hemm dark smoke jew blue smoke li jkun ħiereġ għal five seconds konsekuttivi bir-revs tal-makna b'ċertu mod u allura mhux għalkemm tara karozza li tkun tiela' t-telgħa tal-Mellieħa min- naħa ta' l-Għadira li tkun qed iddaħħan.

Trid tara il-mod ta' kif isir it- test għax dan huwa wieħed li jsir internazzjonalment.

Jiġifieri l-miżura m'hijiex tagħna imma ta' livell internazzjonali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, saru bosta lmenti mill-moviment favur persuni b'diżabilità dwar ir-rampi tal-garages fuq il-bankini għax qed jgħidu li dawn qed joħolqu problemi kbar, speċjalment għal min juża l- wheelchair.

Saret xi forma ta' konsultazzjoni mal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilità qabel ma ntużaw dawn il-mezzi?

Jekk id-diffikultajiet huma reali, x'soluzzjoni qegħdin naħdmu fuqha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Naturalment il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilità tagħmel xogħol validu ħafna vis-à-vis il-promozzjoni tad- drittijiet tal-persuni li għandhom xi diżabilità partikolari u wieħed irid japprezza dan ix-xogħol.

L-għan tagħha hu li ttejjeb il-kwalita' tal-ħajja ta' dawn il-persuni u diversi drabi kellna diskussjonijiet magħhom fuq diversi suġġetti, fosthom il-mod kif isiru r-rampi.

Li kien għal din il-kummissjoni, ma jkun hemm l-ebda rampa fuq l-ebda bankina u, b'ċertu raġun ukoll ma jkunx hemm bankini fil-forma li qegħdin illum.

Li nista' ngħid hu li sar qbil mal-kummissjoni biex il-bankini l- ġodda jsiru b'mod li lanqas jitħalla dak il-ħanek żgħir – ta' madwar pulzier jew tnejn - bejn il-wiċċ tar-tarmac u l-bankina.

Sar qbil li l- bankina għandha tibda mil-livell tat-tarmac, għalkemm hemm ċirkostanzi li dan ma jkunx possibbli li jsir għax per eżempju jekk tiġi biex tqabbad waħda minn dawn ir-rampi għal wheelchair, b'mod partikolari, ma' tarmac li qiegħed f'niżla, allura jkollok il-problema li l-ilma jaqbad fuq il- bankina, jispiċċa għand ir-residenti li jkunu joqogħdu f'dik it-triq u d- diffikultajiet ma jkunux proprju żgħar għax filwaqt li tkun qed tikkuntenta b'mod sewwa u ġust lill-kummissjoni, jibdew jinħolqu problemi ma' residenti oħra.

L-istess għar-rigward tar-rampi tal-garages.

Meta dawn isiru fuq il- bankina u allura l-bankina quddiem kull garage titbaxxa u titniżżel biex ma jkollokx il-livell normali tal-bankina, ikun hemm ċerti problemi.

Sal-lum ma nistax ngħid li fuq din il-kwestjoni tar-rampi quddiem il-garages sibna soluzzjoni pero' għaddejjin id-diskussjonijiet biex nipprovaw insibu soluzzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu l-pjani biex tinstab soluzzjoni għall-ħruġ minn Vjal il-25 ta' Novembru, fiż-Żejtun, għat-Triq tal-Barrani.

Id-dipartiment, l-awtoritajiet jew xi ħadd ieħor għadhom jinsistu li ssir roundabout flok isiru traffic-lights kif fl-aħħar mill-aħħar saru matul it-Triq tal-Barrani kollha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: L-informazzjoni li għandi hi li hemmhekk m'hijiex se ssir roundabout u minflok se jsiru traffic lights biex ikunu in line mal- kumplament tal-junctions li hemm f'dik it-triq.

Safejn naf jien – jista' jkun li jien żbaljat - diġa' ħarġu t-tenders għal dan ix-xogħol.

MR SPEAKER: L-Onor.

Borg.

ONOR.

CARMELO BORG: Mr Speaker, aħna m'aħniex qegħdin ngħidu li l- karozzi ma jdaħħnux.

Jien kont qed nirriferi għal dawk il-vetturi li qegħdin idejqu lill-poplu bi ħsejjes u b'duħħan minħabba t-traskuraġni u m'iniex qiegħed nalludi għall-karozzi li jaħdmu bid-diesel biss imma anke għal dawk li jaħdmu bil-petrol.

Ta' min jinnota wkoll li l-karozzi li jkunu ġejjin minn ċerti pajjiżi – m'hemmx għalfejn nispeċifika – l-aktar li qegħdin ikunu ta' inkonvenjent għall-poplu, kemm dawk li jaħdmu bil-petrol kif ukoll dawk li jaħdmu bid-diesel.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jekk l-Onor.

Borg għandu informazzjoni li xi vetturi importati minn pajjiż partikolari jew ta' xi make partikolari, jista' jkun li qed jikkawżaw problemi aktar jew inqas minn vetturi oħra, nissuġġerilu jagħti din l-informazzjoni lid-dipartiment konċernat għax dan lili ma jirriżultalix.

Kif qal tajjeb hu stess, il-vetturi kollha b'xi mod jew ieħor idaħħnu u forsi f'ċertu sens aktar idaħħnu dawk li ma narawx id- duħħan tagħhom ħiereġ għax jista' jkun li l-emissions tagħhom ikunu qed jagħmlulna ħsara aktar milli fil-fatt jagħmlilna dak id-duħħan li narawh ħiereġ.

Din il-kwestjoni żgur ma nistgħux nitrattawha fil-ftit ħin li fadlilna, però rridu ninsistu li t-test isir u fejn jinstemgħu vetturi li m'humiex skond il-kondizzjonijiet u r-rakkmandazzjonijiet li għandu t-test ta' pajjiżna, dawn mhux bilfors għandhom jitneħħew mit-triq imma għandhom jiġu rranġati il-makni jew il-pompi tad-diesel tagħhom, jew is-sistema ta' injection tagħhom biex proprju nassiguraw li jkollna inqas emissions.

RABAT - TRIQ KONTI RUĠĠIERU - DIREZZJONI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jinformani meta l-kunsill lokali tar-Rabat għadda l-proposti li pproponew lill-kunsill ir- residenti ta' Triq Konti Ruġġieru dwar l-alternattiva tat-traffiku fir- Rabat?

Jista' jgħarrafni bir-rakkmandazzjoni uffiċjali li l-kunsill lokali tar-Rabat għamel lill-ministeru dwar dawn ir-rakkmandazzjonijiet?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li minn stħarriġ li sar, il-kunsill lokali s'issa ma għadda l-ebda proposta mir-residenti ta' Triq Konti Ruġġieru dwar sistema alternattiva tat-traffiku fir-Rabat, għalkemm hemm diversi proposti oħra li twasslu fil-ministeru.

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-proposti tar- residenti ta' Triq Konti Ruġġieru r-Rabat dwar direzzjoni alternattiva tat- traffiku, jista' l-Ministru jinformani meta din intbagħtet għall-attenzjoni tiegħu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

RABAT - GĦAR BARKA - SERVIZZ TA' TRASPORT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r- raġuni li minkejja li twessgħet it-triq, is-servizz tat-trasport pubbliku baqa' ma ġiex estiż għall-Għar Barka fir-Rabat?

Peress li din it-talba tmur lura għal aktar minn għaxar snin, jista' jara li dan il-bżonn jiġi rrimedjat immedjatament?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għar- risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 29836.

RABAT - SPUSTAMENT TAL-VENDA TAL-LINJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) lill-Ministru għat- Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jinformani x'ġara mill- proposta tal-komunita' tar-Rabat sabiex il-venda tirritorna lura fi Triq Santa Rita?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li mill-venda ġewwa Triq Santa Rita fir- Rabat, jopera servizz ta' trasport pubbliku.

Kopja tagħha qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-KONVENZJONI EWROPEA

EUROPEAN CONVENTION (AMENDMENT) BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-19 ta' Ġunju, 2002.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi huwa wieħed f'sensiela ta' liġijiet li dan il-gvern, fi żminijiet differenti, ressaq biex itejjeb is-sitwazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem f'Malta bħala protezzjoni għall-individwu.

Nixtieq infakkar li kien bl-ewwel liġi li ressaq gvern Nazzjonalista malli rebaħ l-elezzjoni ta' l-1987, propjru bl-Att nru.

14 ta' l-1987 li l- konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem, li Malta kienet iffirmat xi sentejn wara l-indipendenza, saret parti mil-liġi ta' pajjiżna.

F'pajjiżna kien hawn sitwazzjoni ftit anomala, fejn minkejja li ċittadin Malti kien imħallef fil-qorti Ewropea u ċittadin Malti ieħor kien membru fil- kummissjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem fi Strasbourg, dawn kienu jaqtgħu l-kawżi dwar id-drittijiet tal-bniedem taċ-ċittadini Ewropej kollha, ħlief taċ-ċittadini Maltin.

Kien proprju l-gvern Nazzjonalista li mhux biss iggarantixxa fil-liġi d- dritt tal-petizzjoni individwali u li ħadd ma jista' jfixkel l-eżerċizzju ta' dak id-dritt, imma ra li d-drittijiet fundamentali li Malta ffirmat u rratifikat fuq pjan internazzjonali, u li allura jagħtu rimedju lill- individwu quddiem qorti internazzjonali, ikunu esegwibbli f'pajjiżna wkoll.

L-argument kien wieħed tajjeb u fl-istess ħin, sempliċi.

Jekk wieħed jagħti d-dritt lill-Maltin li jmorru quddiem il-qorti Ewropea tad- drittijiet tal-bniedem biex jagħmlu kawża kontra l-gvern Malti dwar allegat ksur tad-drittijiet tal-bniedem, allura vale la pena li dak id-dritt jingħata f'Malta stess, quddiem il-qrati Maltin.

Din kienet speċi ta' rivoluzzjoni żgħira fil-qasam tal-ħarsien legali tad- drittijiet tal-bniedem f'Malta, anke għaliex ċerti drittijiet li hemm fil- konvenzjoni Ewropea kienu diġa' garantiti fil-Kostituzzjoni ta' Malta.

Pero' kien hemm oħrajn li ma kienux garantiti u mill-ewwel, malli għaddiet dik il-liġi, bdew isiru kawżi b'suċċess, kawżi li qabel, taħt il- Kostituzzjoni, ma setgħu qatt jirnexxu.

Eżempju klassiku kien li fil- Kostituzzjoni oriġinali ta' l-1964 kien hemm klawsola li tgħid li l-kodiċi prinċipali tal-liġijiet ta' pajjiżna, il-kodiċi kriminali, il-kodiċi ċivili, il-kodiċi ta' organizzazzjoni u proċedura ċivili, il-kodiċi tal- liġijiet tal-pulizija u l-kodiċi kummerċjali, li nistgħu ngħidu li huma l- pilastru ta' l-istruttura legali Maltija, fihom x'fihom, anke jekk fihom affarijiet li jiksru d-drittijiet tal-bniedem fil-Kostituzzjoni, kienu protetti, jiġifieri per eżempju mandat ta' impediment ta' partenza ma seta' qatt imur kontra l-Kostituzzjoni ta' Malta.

Ovvjament, meta imbagħad, bl-Att nru.

14 ta' l-1987, inkorporajna l- konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem fis-sistema legali ta' pajjiżna, rajna li ma kienet issemmi l-ebda kodiċi ta' Malta, la ta' natura kriminali u lanqas ta' natura ċivili, u allura ħloqna sitwazzjoni fejn id- drittijiet li hemm taħt kapitlu 4 tal-Kostituzzjoni, ġew protetti u msaħħa, filwaqt li magħhom ġew miżjuda drittijiet oħra, mhux biss dan li għadni kif semmejt, li ċerta protezzjoni li kellhom il-liġijiet Maltin, waqgħet malli l-konvenzjoni Ewropea saret parti integrali mis-sistema legali ta' pajjiżna, imma kien hemm ukoll drittijiet ġodda bħal per eżempju d-dritt li l-ġenituri jibagħtu lit-tfal tagħhom fl-iskola li jagħżlu huma.

Dan m'huwiex dritt espressament garantit fil-Kostituzzjoni, imma huwa espressament garantit fil-konvenzjoni Ewropea.

Hekk ukoll id-diskriminazzjoni.

Filwaqt li fil-każ tal-Kostituzzjoni ta' Malta, din kienet limitata għal ħames raġunijiet għaliex tista' tiġi pprojbita d-diskriminazzjoni, fejn imbagħad fl-1989, kienet tressqet emenda, ukoll minn gvern Nazzjonalista, biex tiġi estiża l-projbizzjoni tad- diskriminazzjoni, anke abbażi tas-sess, fil-każ ta' l-artiklu 14 tal- konvenzjoni Ewropea, l-ewwelnett, il-lista ta' fuq xiex hija pprojbita d- diskriminazzjoni, hija ħafna itwal, u per eżempju tinkludi l-istatus soċjali u kwalunkwe forma ta' opinjoni.

Iktar minn hekk, il-lista tal- konvenzjoni Ewropea li fl-1987, daħħalna bħala parti mil-liġijiet ta' Malta, hija biss indikattiva, jiġifieri jekk wieħed jirnexxielu jipprova li qiegħda ssir diskriminazzjoni mhux ġustifikata fil-konfront tiegħu, diskriminazzjoni li la hija fil-lista tal-Kostituzzjoni u lanqas hija fil- lista tal-konvenzjoni Ewropea, imma xorta waħda m'hemmx ġustifikazzjoni għaliha, allura, taħt il-konvenzjoni Ewropea, dik id-diskriminazzjoni hija projbita.

Fl-1989 imbagħad kien sar it-tieni pass meta b'maġġoranza ta' żewġ terzi tal-Kamra, kienet ġiet emendata l-Kostituzzjoni ta' Malta, partikolarment l- artiklu 14, biex is-sess ġie inkluż bħala raġuni li għaliha hija pprojbita d-diskriminazzjoni.

Huwa veru li għamilna ċerti salvagwardji bħal li gvern jista' jieħu miżuri biex jgħin lil min hu żvantaġġjat, anke abbażi tas- sess, mingħajr ma dik il-miżura titqies bħala kontra l-Kostituzzjoni, imma kienet dik l-emenda li imbagħad fetħet it-triq għall-emendi mportanti, radikali, li saru fil-liġi dwar il-patrimonju matrimonali u fil-liġi dwar id-drittijiet tal-ġenituri fil-konfront ta' l-ulied, fejn allura spiċċat is- supremazija legali tar-raġel fuq il-mara, kemm fir-rigward tal-mara stess u iktar importanti minn hekk, fir-rigward tal-proprjeta`.

Ma ninsewx li għal snin twal, sa l-emendi mportanti li kienu tressqu fl- 1993 mill-Ministru Louis Galea, ir-raġel kien jista' jagħmel li jrid bil- komunjoni ta' l-akkwisti, ħlief li jagħti b'xejn dik il-proprjeta`, imma mill-bqija, ma kellu bżonn ta' l-ebda kunsens ta' martu biex ibiegħ id-dar konjugali.

Dan kien dritt li l-liġi kienet tagħtih lir-raġel u naturalment, f'każ ta' inkwiet matrimonjali, in-nisa kienu jiġu żvantaġġjati.

Meta kien jinqala' l-inkwiet bejn il-miżżewġin, ir-raġel kien ibiegħ malajr malajr il-proprjeta` taż-żwieġ, mingħajr ma jgħid lill- mara, u dak il-kuntratt kien ikun validu skond il-liġi, bil-konsegwenza li meta imbagħad hu u martu jiġu biex jaqsmu l-proprjeta` li tkun inxtrat matul iż-żwieġ, il-mara kienet tibqa' b'xejn.

Fl-1993, wara li saret dik l- emenda kostituzzjonali, ma kienx iktar possibbli li dan isir, għax kull trasferiment ta' proprjeta` fil-komunjoni ta' l-akkwisti ried il-kunsens kemm tar-raġel kif ukoll tal-mara.

Issa dħalna f'fażi differenti fejn ċerti provvedimenti ta' protokolli li saru għall-konvenzjoni Ewropea, mhux biss qed jiġu ratifikati minna imma qegħdin isiru parti mis-sistema legali ta' pajjiżna.

B'mod partikolari, issa qegħdin ninkorporaw fil-liġijiet tagħna l-protokolli nru.

4, 6 u 7.

Dawn il-protokolli huma trattati oħrajn, b'żieda mal-konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem ta' l-1950.

Jidhirli li issa wasalna fit-12-il protokoll għal din il-konvenzjoni Ewropea.

Uħud minnhom jew partijiet minnhom kienu diġa' garantiti bħala drittijiet fil-Kostituzzjoni jew fil- liġijiet Maltin, filwaqt li oħrajn qegħdin jiġu ntrodotti f'pajjiżna għall- ewwel darba.

Per eżempju f'artiklu 2 ta' protokoll 4 qiegħda tiġi garantita l-liberta` ta' moviment għal min qiegħed legalment f'pajjiżna, jiġifieri lil xi ħadd li jidħol f'pajjiżna ma jistgħux isirulu restrizzjonijiet dwar fejn imur u ma jmurx, ħlief naturalment fl-interess pubbliku jew fl-interess ta' l- ordni pubblika, kif wara kollox jeżisti diġa' fil-konfront ta' ċittadini Maltin.

Dritt ieħor li llum ma jeżistix huwa dak li jingħata f'artiklu 4 ta' protokoll 4, u ċioe` il-projbizzjoni tat-tkeċċija kollettiva ta' frustieri.

Individwu wieħed jista' jiġi mkeċċi, jew għal raġuni ta' sigurta` pubblika, jew għax ikun kiser il-liġi, imma ma tistax tingħata ordni mill- gvern, mill-qorti jew mill-parlament, biex kategorija ta' barranin, per eżempju l-Għarab, il-Lhud jew xi razza oħra, jitkeċċew b'mod kollettiv.

Dan qed jiġi projbit.

Pero' forsi wieħed mill-ikbar drittijiet li qed jingħataw huwa s- salvagwardji proċedurali għall-mod kif issir tkeċċija ta' barranin, u dan huwa garantit b'artiklu 1 ta' protokoll 7.

Biex jitkeċċew minn Malta persuni li jkunu daħlu legalment f'dan il-pajjiż imma jkunu kkommettew xi ħaġa li ma tagħtihom l-ebda dritt li jibqgħu hawnhekk, irid ikun hemm ċerti salvagwardji proċedurali, jiġifieri dawn ikollhom id-dritt li jikkontestaw it-tkeċċija tagħhom.

Dan ma japplikax f'każijiet urġenti jew f'każijiet ta' sigurta` nazzjonali, jiġifieri d-dritt li wieħed jitkeċċa fl-interess nazzjonali huwa garantit mill-protokoll innifsu.

Dritt ieħor li sal-lum ma kienx jeżisti u li qed jiġi ntrodott f'dan il- protokoll nru.

7 huwa d-dritt ta' appell f'każijiet ta' proċeduri kriminali.

Illum, fil-prattika, sa fejn naf jien, dan id-dritt jeżisti dejjem.

Fir-rigward ta' każ ta' reat kriminali, dan id-dritt diġa' jeżisti pero' issa qegħdin nintroduċuh fuq livell ta' regola legali iktar qawwija, għax ma rridux ninsew li dan huwa abbozz ta' liġi li jemenda l-European Convention Act ta' l-1987.

Din il-liġi tgħid li jekk xi liġi oħra tmur kontriha, minkejja li m'hijiex parti mill-Kostituzzjoni, tirbaħ fuq il- liġijiet l-oħrajn.

Ovvjament imbagħad din il-liġi tista' tinbidel b'maġġoranza sempliċi għax m'hijiex entrenched fil-Kostituzzjoni.

L-aħħar dritt ġdid li qed jiġi ntrodott f'dan l-abbozz ta' liġi, xi ħaġa li llum, jekk teżisti, teżisti biss b'mod amministrattiv u fid-diskrezzjoni totali tal-gvern, huwa d-dritt li meta jkun hemm sentenza finali fejn persuna tinstab ħatja ta' xi reat, tintbagħat fil-ħabs u ma tkunx tista' tappella s-sentenza, imbagħad jinqala' xi fatt li juri li dik il-persuna hija innoċenti u eventwalment tiġi liberata, allura l-gvern huwa obbligat li jagħti kumpens sa massimu ta' Lm10,000.

Dawn huma kollha drittijiet totalment ġodda, li qegħdin indaħħlu fil-liġi ta' pajjiżna u Ii se jagħtu d-dritt lill-gvern li jiffirma u jirratifika l- protokolli nru.

4, 6 u 7.

Drittijiet oħra diġa' jeżistu, u forsi jeżistu f'miżuri aħjar minn dawn il-protokolli, għax jekk inħarsu lejn il-piena tal- mewt, fejn il-protokoll nru.

6 jgħid li din għandha tiġi abolita, pero' tista' tintuża fi żmien ta' gwerra, naraw li f'Malta, il-piena tal-mewt tneħħiet fl-1971 u tħalliet bħala piena f'każijiet serjissimi ta' min ikun taħt dixxiplina militari, imbagħad, fl-1989, kienet saret emenda biex din il-piena tkun tista' tiġi applikata biss fi żmien ta' gwerra, u proprju fis- sena li għaddiet, dan il-parlament għadda liġi li tgħid li la fi żmien ta' gwerra, la fi żmien ta' paċi u fil-konfront ta' l-ebda persuna, lanqas ta' min jaqa' taħt dixxiplina militari, ma tista' tiġi imposta l-piena tal- mewt.

Allura f'dan ir-rigward diġa' qegħdin f'sitwazzjoni aħjar minn dik li joffri l-protokoll nru.

L-istess jista' jingħad fir-rigward ta' l-ugwaljanza bejn is-sessi, fejn filwaqt li l-protokoll nru.

7 jgħid li "f'materja ta' dritt privat bejniethom, għadu jkun hemm ugwaljanza fid-drittijiet u fir- responsabbiltajiet bejn is-sess", aħna diġa' għamilna emenda kostituzzjonali dwar dan.

L-istess ukoll jista' jingħad dwar ir-regola tad-double jeopardy, fejn persuna li tkun għaddiet minn proċedura kriminali u ġiet liberata jew instabet ħatja, ma tistax terġa' tiffaċċja proċedura kriminali oħra dwar l- istess każ.

Jiena ngħid li aħna diġa' għandna iktar minn dak li jgħid il- protokoll nru.

7, għax il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna, f'artiklu 39, diġa' tiggarantixxi dan id-dritt, anzi, ma tagħmel ebda eċċezzjoni għalih, jiġifieri jekk persuna tiġi liberata b'sentenza finali, u wara tinkixef xi ħaġa li turi li dik il-persuna hija ħatja, ma jistgħu qatt jerġgħu jittieħdu proċeduri kriminali kontriha, mentri l-protokoll nru.

7 jagħti dan id-dritt, fejn jgħid li d-dispożizzjonijiet kontra d-double jeopardy li għandi kif semmejt m'għandhomx iżommu milli l-każ jerġa' jinfetaħ skond il- liġi u skond il-proċedura penali ta' l-istat in kwestjoni, jekk ikun hemm provi ta' xi fatti ġodda.

F'Malta, bil-Kostituzzjoni kif inhi, dan m'huwiex permess, anke jekk ikun hemm fatti ġodda.

L-istess jista' jingħad ukoll dwar il-projbizzjoni Ii jkun hemm detenzjoni minħabba li xi ħadd ma ħallasx dejn.

Jidhirli li fl-1985, dan il-parlament kien diġa' neħħa l-possibilita` li kien hemm taħt il-liġi kummerċjali, li meta d-dejn ikun kummerċjali, fil-konfront ta' negozjant, il-persuna konċernata setgħet tiġi arrestata jekk ma tħallasx id-dejn li jkollha, u tibqa' miżmuma sakemm teffettwa dan il-ħlas.

Allura din il-projbizzjoni, li tidher fi protokoll nru.

4, f'pajjiżna diġa' ġibniha fis-seħħ madwar 15- il sena ilu.

L-aħħar ħaġa li rrid ngħid hija li ċittadin Malti ma jistax jitkeċċa minn pajjiżu.

Kellna bosta eżempji, fl-istorja kostituzzjonali u politika tagħna, fejn ċittadini Maltin ġew deportati minn dan il-pajjiż, fosthom il- każ ta' Manwel Dimech fi żmien l-ewwel gwerra dinjija u l-każ ta' Nerik Mizzi, Sir Arturo Mercieca, Herbert Ganado u 43 ċittadin Malti ieħor li ġew deportati minn Malta, mingħajr proċess.

Għalhekk fil-Kostituzzjoni ta' l- 1964, dan il-parlament kien qal li ebda ċittadin Malti, għall-ebda raġuni, anke jekk ikun wettaq l-agħar forma ta' reat, ma jista' jitkeċċa minn Malta.

Barra minn hekk, ħadd ma jista' jżomm ċittadin Malti milli jidħol f'pajjiżu.

Dan ilu li ġie garantit sa mill-indipendenza.

Għalhekk nikkonkludi billi ngħid li dan l-abbozz ta' liġi huwa pass ieħor 'il quddiem fuq il-livell tad-drittijiet ċivili u politiċi f'pajjiżna.

Kien hawn toqob fil-liġijiet ta' pajjiżna li issa qegħdin jingħalqu, filwaqt li qed jingħataw iktar drittijiet lill-individwu, li huma over and above id-drittijiet li hemm fil-Kostituzzjoni, u dan għaliex diġa' hemm deċiżjonijiet li jgħidu li l-parlament jista' jagħti drittijiet iktar minn dawk li hemm fil-Kostituzzjoni.

Li ma jistax jagħmel il-parlament huwa li jagħti inqas drittijiet minn dawk li hemm elenkati fil-Kostituzzjoni.

Allura, meta jkun hemm xi differenza bejn id-drittijiet fil-kostituzzjoni u d-drittijiet ta' l-individwu, tiġi applikata dik il-liġi li tkun l-iktar favorevoli għall-individwu nnifsu, għax inkella, jekk nibdew nimxu bl- attitudni li ma nistgħux nagħtu lill-individwu drittijiet iktar minn dawk li hemm fil-Kostituzzjoni, biex wieħed jagħti dritt lil xi ħadd irid bilfors jemenda l-kostituzzjoni.

Issa ġejna f'sitwazzjoni, li qed nikkonfermawha llum, li nistgħu nagħtu drittijiet Ii jkunu esegwibbli wkoll f'qorti, għax huwa inutli li nagħtu dritt li jibqa' biss fuq il-karta u ma tistax jiġi esegwit.

Dawn huma drittijiet li huma esegwibbli fil-qorti u huma esegwibbli lil hinn minn dawk id-drittijiet li hemm fil-Kostituzzjoni.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, xtaqt nagħmel ftit rimarki pjuttost ġenerali dwar dak li għandna quddiemna, li jirrispekkja l-mod ta' kif qegħdin naħdmu bħala pajjiż, anke meta nkunu qegħdin ninkorporaw partijiet minn normi ta' mġiba, normi ta' attivita` politika, adottati fuq bażi Ewropea.

Li qegħdin nagħmlu bħalissa huwa li nħarsu lejn proposta biex partijiet mill-konvenzjoni Ewropea, bażikament taħt il-Kunsill ta' l-Ewropa, li għandhom x'jaqsmu mad-drittijiet tal-bniedem u li sa issa għadhom m'humiex implimentati fil-liġijiet tagħna, jiddaħħlu fil-liġijiet ta' Malta.

L-ewwel rimarka li nixtieq nagħmel hija li l-mod ta' kif qed issir din il- ħaġa huwa mod gradwali, organiku, li seħħ bi proċess ta' snin li matulhom immaturajna l-ideat tagħna u allinjajna l-prattika tagħna.

F'ċerti każi, kif għadu kif spjega l-Onor.

Borg, qegħdin 'il quddiem mill-prattika Ewropea, imma b'mod ġenerali allinjajna l-prattika tagħna fuq prattika adottata fuq bażi pan-Ewropea.

Nemmen li dan huwa l-mudell li jgħodd għal pajjiżna, jiġifieri li dan huwa l-mudell li jgħodd għal pajjiżna, jiġifieri li xi ħaġa li ġiet maturata matul bosta snin fuq livell Ewropew, adottajniha matul is-snin, fost kontroversji interni politiċi li kellna, u b'mod gradwali, dejjem skond il- bżonnijiet tagħna.

Dan jagħmel kuntrast enormi ma' kif f'dawn l-aħħar snin, il-gvern preżenti qed jipprova jdaħħal f'pajjiżna mazz sħiħ ta' liġijiet u regolamenti, magħmula mhux mill-Kunsill ta' l-Ewropa imma mill-Unjoni Ewropea, qisu bil- pala, fejn qed idaħħal liġi wara l-oħra, regolament wara l-ieħor, mingħajr diskussjoni tabilħaqq organika, mingħajr maturazzjoni tabilħaqq riflessa, u b'mod li la qed dan qed isir fi Brussels, irid isir f'Malta.

Dan m'huwiex qed jagħmel ġid lil pajjiżna, anzi qed ikompli joħloq ħafna bottle necks u ħafna taħwid fir-rigward tad-diskussjoni li għaddejja dwar jekk għandux ikun hemm sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea jew jekk għandux ikun hemm partnership ma' l-Unjoni Ewropea.

Dawn huma kollha punti li nerġa' ngħid, matul dawn l-aħħar tlieta, erba' snin, iddaħħlu b'ċerta ossessjoni min-naħa tal-gvern, bil-bulldozer jew bil- pala, f'diversi aspetti tat-tmexxija ta' pajjiżna, fil-qasam tat- tassazzjoni, fl-industrija, fit-turiżmu, fis-servizzi finanzjarji, fl- ambjent, fl-edukazzjoni, normi u liġijiet li qed jiddaħħlu f'pajjiżna mingħajr ma ħafna mill-operaturi jafu x'inhu għaddej.

Iktar minn hekk, bl- implimentazzjoni ta' dak li jissejjaħ l-acquis Ewropew fl-ambitu ta' l- Unjoni Ewropea, ngħid jien, u naħseb qed ngħid bir-raġun, se jkun qed jiġi mpost fuq pajjiżna mod ta' mġieba pan-Ewropew, bla ħsieb veru ta' x'impatt se jkollu uq pajjiżna.

Dan b'kuntrast ma' dak li qegħdin hawn, għax hawnhekk, il-konvenzjoni Ewropea fl-ambitu tal-Kunsill ta' l-Ewropa qegħdin indaħħluha biċċa biċċa fi proċess ta' maturazzjoni li qed jieħu s-snin, mhux b'sentiment ta' dewmien imma b'sentiment ta' wara li nħarsu madwarna, organikament jidher li jkollna żvilupp soċjali u ekonomiku fil-pajjiż, u biċċa wara l-oħra, dawn l-elementi tal-konvenzjoni Ewropea, fl-ambitu tal-Kunsill ta' l- Ewropa, dwar id-drittijiet tal-bniedem, qegħdin nimplimentawhom, mingħajr ma noħolqu disturb, mingħajr ma noħolqu inċertezzi, mingħajr ma noħolqu problemi, u b'kunsens.

Fuq dan il-lat, l-oppożizzjoni se tivvota man-naħa tal-gvern.

Jien nemmen li huwa tajjeb li nifhmu d-differenza bejn iż-żewġ proċessi, bejn il-proċess li bih avvanzajna bħala pajjiż Ewropew fil-kwestjoni tal- konvenzjoni Ewropea, fl-ambitu tal-Kunsill ta' l-Ewropa, u l-mod ta' kif il- gvern tal-ġurnata qiegħed jinsisti li jagħmel bulldozing vis-à-vis l- acquis, ir-regolmenti u l-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea.

Il-gvern tal- ġurnata qiegħed jagħmel dan b'mod li mhux biss qiegħed joħloq diżgwid fil- pajjiż imma wkoll b'mod li l-prioritajiet li għandhom x'jaqsmu mal- modernizzazzjoni u mar-ristrutturar tal-pajjiż, m'humiex qed ikunu salvagwardjati u mħarsa.

Il-priorita` saret li akkost ta' kollox, ir-regolamenti u l-liġijiet ta' l- Unjoni Ewropea jiddaħħlu f'pajjiżna, u l-ħtiġijiet ta' modernizzar u ristrutturar, il-ħtiġijiet li niffaċċjaw il-bżonnijiet tal-gvern biex tabilħaqq ma jibqax jgħabbi taxxi fuq il-pajjiż imma jsir iktar effiċjenti, il-ħtiġijiet ta' investiment ġdid li jagħmilna tabilħaqq kompetittivi, ir- riformi essenzjali li hemm bżonn fl-edukazzjoni, il-ħtieġa li nattakkaw il- problema ta' nuqqas ta' kompetittivita` nazzjonali fil-qasam tat-turiżmu, id-dilemmi u l-kriżijiet kbar li jeżistu fil-qasam ta' l-ambjent, ġew kollha mpoġġija fil-ġenb, flimkien ma' ħafna problemi oħra, sempliċiment bl- idea li akkost ta' kollox, ir-regolamentazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea tiddaħħal f'pajjiżna, nerġa' ngħid, b'kuntrast ma' dak li qegħdin nagħmlu hawnhekk.

Huwa tajjeb li nirriflettu li dan qiegħed jagħmel dannu kbir lil pajjiżna.

Filwaqt li problemi essenzjali m'humiex qed jiġu ffaċċjati, filwaqt li t- telqa li hawn fil-pajjiż qiegħda tkompli toktor, għax l-aqwa riżorsi umani u finanzjarji tal-gvern qed jiġu dedikati biex idaħħlu lill-pajjiż fl- istrait jacket tar-regolamenti u l-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea, l- affarijiet l-oħra li huma ħafna iktar kruċjali qegħdin ikunu mwarrba, minsija.

Jiena ngħid li din hija problema kbira għal pajjiżna.

Jien ikolli ċans nirrifletti iktar u iktar dwar dawn l-affarijiet għax jien membru fil-konvenzjoni Ewropea li għaddejja fi Brussels, fejn fiha jiltaqgħu rappreżentati minn parlamenti differenti ta' pajjiżi membri ta' l- Unjoni Ewropea u ta' pajjiżi hekk imsejħa kandidati biex isiru membri fl- Unjoni Ewropea, fejn jiddiskutu affarijiet li jirriflettu u għandhom x'jaqsmu ma' kif iridu jibnu l-arkitettura ta' l-Unjoni Ewropea fis-snin li ġejjin, jekk jiġri li tkun imwessgħa.

Ikolli ngħid li d-dibattiti li għaddejjin huma interessanti ħafna u ta' min isegwihom.

Imma imbagħad tqum il-mistoqsija dwar x'impatt jista' jkollu fuq Malta dan kollu li qegħdin nisimgħu fil-konvenzjoni Ewropea ta' Brussels, b'mod konkret, b'mod li għandu x'jaqsam mar-ristrutturar li rridu niffaċċjaw, ma' l-immodernizzaw li rridu nitkellmu dwaru.

Pero' jibqa' ċar il-fatt li d-dibattitu li jinsab għaddej huwa interessanti u ta' min wieħed isegwih, imma bl-ebda mod m'hu se jirrifletti fuq l- għażliet li rridu nagħmlu hawn f'pajjiżna, bl-ebda mod m'hu se jgħinna nagħmlu l-għażliet tagħna, bl-ebda mod, fis-snin kruċjali li għandna quddiemna, m'hu se jwassalna biex tabilħaqq nagħmlu l-ankri kif għandna nagħmluhom u nbiddlu d-direzzjonijiet li għandna nbiddlu.

Dan jippreokkupani, Sur President, għax qisu għaddej tentattiv sħiħ, f'dan il-pajjiż telekommandat mill-gvern preżenti, biex il-metalita` ta' min hawnhekk f'pajjiżna jrid jiffoka bil-kbir fuq il-bidla li rridu nagħmlu fostna, tkun iddevjata fuq affarijiet interessanti u kruċjali, imma li m'humiex se jkollhom impatt fuq id-deċiżjonijiet veri li rridu nieħdu.

Nerġa' ngħid, imqabbel mal-proċess li għaddejjin minnu issa, jiġifieri l- proċess li bih, b'mod gradwali u maħsub, nassimilaw il-konvenzjoni Ewropea dwar id-drittijiet tal-bniedem fil-liġi tagħna, dan li qed nagħmlu fil- qasam ta' l-Unjoni Ewropea, imur kontra l-interess nazzjonali, għax qed ibella' lill-korp soċjali u ekonomiku ta' pajjiżna, ċerti modi ta' mġieba li mhux biss għadu m'assimilax imma għandu lanqas biss wasal biex jifhem il- portata tagħhom.

Irridu nagħmlu kollox fil-pront ħalli nilħqu xi forma ta' kalendarju li m'huwiex il-kalendarju ta' Malta.

Pajjiżna qiegħed jiġu mbuttat biex jassumi kalendarju li ma jgħoddx għaċ-ċirkostanzi tiegħu, apparti mill-fatt li diġa' tlifna erba' snin biex inwettqu ċerti affarijiet kruċjali fil-qasam ta' l-edukazzjoni, ta' l-ambjent, ta' l-investiment, tat- turiżmu, tal-kompetittivita`.

Nixtieq li din ir-riflessjoni b'mod ġenerali, tinftiehem, għax ninsabu maqbudin - iż-żewġ partiti wara kollox, iż-żewġ naħat ta' din il-qasma li hawn fil-pajjiż dwar jekk għandux ikollna partnership jew jekk għandux ikollna sħubija sħiħa ma' l-Unjoni Ewropea – f'dan id-dibattitu, li forsi huwa irrilevanti għall-isfidi veri ta' bidla li għandu pajjiżna.

Dawn l- isfidi jorbtu ma' kif il-modi ta' mġiba tagħna, il-modi ta' kif naqilgħu l- għajxien, il-modi ta' kif nirrelataw u niddeċiedu bejnietna, jistgħu jiżviluppaw.

Huwa tajjeb li wieħed ikun preżenti fil-konvenzjoni Ewropea, biex jgħarbel dak li jkun għaddej, imma huwa tajjeb ukoll li wieħed jifhem li ħafna mid- dibattiti li jinsabu għaddejjin hemmhekk, fir-realta` huma irrilevanti għaċ- ċirkostanzi u għall-qagħda attwali tagħna.

Għalhekk huwa tajjeb li nistaqsu lilna nfusna jekk huwiex ta' min nieħdu pass li nifhmu tabilħaqq x'inhuma ċ-ċirkostanzi quddiemna u ngħidu li bħala Maltin, il-priorita` tagħna hija din, l-ewwel u qabel kollox.

Jekk nitilqu fuq l-idea li akkost ta' kollox, dak li qed isir fi Brussels irridu nikkupjawh f'pajjiżna, u d-dibattiti li għaddejjin fi Brussels nippruvaw nirripetuhom f'pajjiżna, meta imbagħad, il-veri dibattiti li jikkonċernaw lill-Maltin u lill-Għawdxin m'aħniex qed niffaċċjawhom, jew qed niffaċċjawhom bl-imqieta, b'mod imżelleġ għal ta' l-apposta, se nkunu tlaqna fi triq li m'hi triq xejn imma hija sqaq.

Jien naħseb li għalhekk huwa tajjeb li nimmarkaw li f'dak li għandu x'jaqsam imbagħad ma' din il-liġi li għandna quddiemna, li hija proċess li bih assimilajna l-konvenzjoni Ewropea - , mhux il-konvenzjoni li għadni kemm tkellimt dwarha, li qed tiltaqa' fi Brussels, fejn rappreżentanti minn parlamenti differenti, inkluż il-parlament Ewropew, jiddiskutu xi forma ta' trattat kostituzzjonali għall-Unjoni Ewropea, dik hija konvenzjoni oħra - dwar id-drittijiet tal-bniedem, matul is-snin, bil-mod il-mod, din ġiet u għadha qiegħda tiġi assimilata fil-leġislazzjoni Maltija.

Jiena ngħid, Sur President, li dan għandu jkun il-mudell li bih pajjiżna jaħdem ħalli l-akkwisti u l-kisbiet Ewropej, fl-oqsma kollha, mhux fil- kuntest tal-kunsill ta' l-Ewropa u ta' l-Unjoni Ewropea biss, imma anke f'kuntesti oħra, jiġu assimilati b'mod miftuħ Ii tabilħaqq jirrispetta u jirrifletti l-interessi taċ-ċittadini kollha tas-setturi kollha, u anke l- iskadenzi li jgħoddu għal pajjiżna.

It-tieni riflessjoni li nixtieq nagħmel hija dwar in-normi ta' mġiba, għax inutli li wieħed joqgħod jassimila bil-mod, gradwalment, jew bil-għaġġla, immedjatament, bil-miftuħ, malajr malajr, liġijiet ta' ħaddieħor, fuq il- karta, meta imbagħad, fil-prattika jkun hemm aspetti ta' tmexxija pubblika li jaqgħu lura bil-kbir fuq dak li hu mistenni minn kif iġib ruħu mhux biss iċ-ċittadin imma iktar minn hekk, l-eżekuttiv pubbliku, il-ministru, is- segretarju parlamentari.

Naħseb li anke f'dan il-qafas, jekk tabilħaqq ngħidu li rridu ndaħħlu normi Ewropej ta' trasparenza, ma nistgħux imbagħad, bl-aktar mod rampanti, ngħalqu għajnejna quddiem ċerta mġieba li m'hemmx spjega għaliha.

Nixtieq nirriferi bl-iktar mod ċar għall-każ tas-segretarju parlamentari l-Onor.

George Hyzler, li dan l-aħħar ippreżenta, f'isem fondazzjoni ineżistenti, flimkien ma' negozjant privat, talba biex jibni dar ta' l-anzjani.

Jien ma nistax nifhem fuq liema bażi tista' tiġi ġustifikata ħaġa bħal din, fuq liema bażi tħalliet issir, fuq liema bażi l-Prim Ministru tal-ġurnata aċċetta li ssir, qisu m'hu qed jiġri xejn.

F'dan il-parlament, madwar jumejn ilu, l-Onor.

Hyzler ta spjegazzjoni li twerreċ, fejn qal li l- fondazzjoni privata għadha ma twaqqfitx, li huwa ffirma l-applikazzjoni f'isimha, li qiegħed f'partnership ma' negozjant privat magħruf u li għaddej il-proċess biex l-Awtorita` ta' l-Ippjanar tagħti l-permessi meħtieġa.

Smajna imbagħad l-ispjegazzjoni tal-Ministru tas-Saħħa, li qal li meta rrisponda fl-ewwel każ qal li m'hemm l-ebda talba għal dar ta' l-anzjani f'Ħal Qormi għax m'huwiex veru Ii se tittieħed id-dar ta' l-anzjani imma l- proposta hi li jinbena fuq id-dar ta' l-anzjani.

Jien nistaqsi din xi spjegazzjoni hi.

Il-Prim Ministru qiegħed hemm biex iwaddab il-bżar f'għajnejn min qed jistaqsi l-mistoqsijiet, jew biex jinkwadra in bouna fede lil min qed jistaqsi in bouna fede?

Il-Ministru ried jgħid li kien jaf li hemm din it-talba imma ċaħadha għax il-mistoqsija kienet dwar jekk it-talba tikkonċernax it-teħid tad-dar f'Ħal Qormi li bħalissa qiegħda tintuża bħala ċentru tas-saħħa.

Dawn huma normi trasparenti ta' kif jitmexxa l-ġid pubbliku?

Minn naħa għandna segretarju parlamentari li a voce sua, fuq bażi privata, qed jippreżenta ruħu bħala president ta' fondazzjoni ineżistenti, biex flimkien ma' negozjant privat, jibni fuq l-arja tal-berġa ta' Ħal Qormi, li hija tal-gvern, u min-naħa l-oħra għandna l-Ministru tas-Saħħa li qiegħed jaċċetta quddiem dan il-parlament li ma tax l-informazzjoni mitluba għax il- mistoqsija li saret kienet dwar jekk huwiex se jittieħed iċ-ċentru tas- saħħa ta' Ħal Qormi, u mhux dwar jekk huwiex se jsir bini fuq iċ-ċentru tas- saħħa.

Din m'hijiex xi ħaġa stramba, għalhekk ma naqbilx ma' dak l-editorjalist li qal li sa issa, din nistgħu nsejħulha bħala xi ħaġa stramba.

Jiena ngħid li din hija xi ħaġa li m'hijiex aċċettabli, skandaluża, iktar u iktar għax m'hemmx dubju li tikkonfliġġi mal-kodiċi ta' etika li suppost, kemm il- ministri kif ukoll is-segretarji parlamenti qegħdin jottemporaw ruħhom magħha.

Per eżempju jintqal - u dan japplika mhux għal meta jinħatar imma għal waqt li jkun fil-kariga – li "malli jinħatar, ministru għandu jirriżenja minn kull kariga pubblika oħra kif ukoll minn kull kariga ta' direttur jew kariga oħra simili, kemm jekk f'azjenda pubblika, kemm jekk ukoll f'azjenda privata jew assoċjazzjoni volontarja.

L-uniċi eċċezzjonijiet huma l-każi ta' ħatriet onorarji jew ħatriet f'għaqdiet filantropiċi, sakemm ma jkunx hemm konflitt ta' interess u f'dawn il-każi iżda, għandha tinkiseb l-approvazzjoni tal-Prim Ministru".

Jien naħseb li issa hemm bżonn ta' stqarrija min-naħa tal-Prim Ministru dwar x'kien ir-rwol tiegħu f'dan kollu.

Il-Prim Ministru kien jaf, ta approvazzjoni bil-miktub lill-Onor.

Hyzler biex jippreżenta ruħu b'dan il- mod, bħala president ta' fondazzjoni li ma teżistix, u fi sħab ma negozjant privat biex jibni azjenda privata bħala dar ta' l-anzjani fuq art tal- gvern?

Irrid nagħmilha ċara li m'għandi xejn personali kontra l-Onor.

Hyzler, dejjem qistu bħala persuna pjaċevoli, u għalkemm hemm min jikkritikah għax fil-ministeru tiegħu m'għamel xejn, m'huwiex l-uniku wieħed li jista' jiġi attakkat b'dan il-mod, għax hemm ħafna oħrajn bl- istess achievements fost il-ministri u s-segretarji parlamentari tal-gvern preżenti, imma bir-rispett kollu, nippampalunjaw daqstant dwar l-Ewropa, in- normi demokratiċi u t-trasparenza Ewropea, u meta niġu għall-fatti, rajt ma rajtx, smajt ma smajtx, u kollox jgħaddi.

Jien naħseb li din hi l-problema f'dan il-pajjiż, speċjalment taħt gvern Nazzjonalista, Ii kollox jgħaddi.

Jekk inti baħbuħ, jekk inti ħabib tal- ħabib, se tgħaddi mingħajr problemi u dak li jagħmel wieħed, jagħmlu l- ieħor.

Allura nemmen li huwa inutli li nibqgħu nistennew li Brussels se jiġi jmexxilna lil dan il-pajjiż.

Jekk m'huwiex se jkollna l-kapaċita` u l- ħila li tabilħaqq nirregolaw ruħna tajjeb u bis-serjeta`....

Jien niftakar li meta l-partit Laburista kien fil-gvern, ċerti erwieħ tajba skandalizzaw ruħhom għax il-Ministru Charles Mangion kellu d-diċenza, l-onesta` u r- responsabbilta` li għaliex għamel żball amministrattiv, irriżenja.

Dak li issa huwa l-Ministru Tonio Borg kien ixxokkja ruħu li b'sempliċi mistoqsija parlamentari kien wassal biex jirriżenza ministru għax kien ħa pass amministrattiv li kien mar oltre ċerti normi tal-Kabinett.

Dawk huma n- normi li għandna nsegwu jekk tabilħaqq irridu pajjiż li jitla' fuq saqajh, li jimxi, li m'huwiex se jibqa' jaqa' lura u jżomm quddiemu l-illużjoni ta' affarijiet li taparsi jkunu mexjin imma fir-realta` ma jkunux!

Jien nerġa' ngħid li ma nistax nifhem kif il-gvern jibqa' ċass u mutu quddiem każ bħal dan, fejn segretarju parlamentari jippreżenta ruħu bħala president ta' fondazzjoni li ma teżistix, jingħaqad ma' negozjant privat u jmexxi proposta bħal din.

Fis-snin 50, meta dan il-parlament kien għadu m'huwiex indipendenti, kien hemm membru li kellha tirriżenja għax l-istamperija tagħha kienet ħadet kuntratt ta' printing mingħand il-gvern, għax jekk persuna tkun membru tal- parlament ma jistax ikollha negozju li ma jkunx approvat mill-iSpeaker.

Din kienet Mable Strickland, li iva, kellha tirriżenja.

Issa, bl-aktar mod sfaċċat, hawn xi ħadd li lanqas mhux biss huwa membru tal-parlament imma huwa membru tal-gvern, li qed jippreżenta ruħu biex jagħmel negozju mal- gvern, fuq art tal-gvern, ma' negozjant privat, u qisu m'hu qed jiġri xejn.

Il-Prim Ministru jinsab frisk bħal ħassa u l-Ministru tas-Saħħa mehdi jgħatti l-affarijiet.

Jiena ngħid li ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk.

L-imġieba tal-gvern, tal- Prim Ministru u tal-Ministru tas-Saħħa f'dan il-każ, hija mija fil-mija skandaluża.

Għalhekk imbagħad inpoġġi dan fl-isfond tan-normi Ewropej li l- membri tal-gvern jiftaħru bihom.

Dan il-gvern dejjem jitkellem favur l- Unjoni Ewropea, u jqasqas fuq Chirac, fuq Kohl, fuq dak u fuq l-ieħor.

So what?

In-normi li qegħdin jiżviluppaw fl-Unjoni Ewropea, fl-Ewropa, huma ħafna iktar qawwija minn dawk li qegħdin naċċettaw f'pajjiżna.

Naħseb li it's about time li hawnhekk ma nibqgħux nilagħbu noli ma' xulxin.

Jekk tabilħaqq irridu li dan il-pajjiż iqum fuq saqajh, ma nistgħux inħallu kollox jgħaddi, qisu m'hu qed jiġri xejn.

Il-media li tappoġġja lill-gvern, meta tiġri xi ħaġa hekk, tipprova twaddab kollox taħt it-tapit, kif dejjem tagħmel, imma meta tqum xi ħaġa fi ħdan il-partit Laburista, bħal per eżempju xi kunsillier li jgħajjat ajma, allura dik l-aħbar tiġi mxandra fil-front page.

Meta iżda jsir xi skandlu bħal dan, kollox jindifen, jitwaddab taħt it-tapit u agħar minn hekk, nisimgħu dwar kemm aħna indipendenti.

Din hija l-Ewropa f'Malta, Sur President.

Ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk.

Jekk tabilħaqq f'dan il-pajjiż hawn l- intenzjoni li nersqu lejn normi Ewropej, kif naqbel li għandna nagħmlu, il- mudell għandu jkun dak li segwejna sa issa f'dak li għandu x'jaqsam mal- konvenzjoni tad-drittijiet tal-bniedem tal-Kunsilli ta' l-Ewropa, jiġifieri wara dibattitu matur, wara maturazzjoni ta' l-opinjoni pubblika, wara ħsieb tajjeb dwar kemm jgħoddu ċ-ċirkostanzi għal pajjiżna.

Imbagħad, bil-mod il- mod, skond il-pass tagħna, nadottaw dawk in-normi u regolamenti, imma li nibilgħu kollox, kif qed isir bħalissa, u nidħlu fi sqaqien li huma rrilevanti għaċ-ċirkostanzi tagħna fiż-żminijiet tal-lum, huwa ta' dannu għall-pajjiż.

Iktar profondament minn hekk imbagħad, jekk tabilħaqq irridu li nqajjmu lil pajjiżna fuq saqajh, li nkunu tabilħaqq qed naspiraw lejn ideali Ewropej veri, allura rridu nkunu serji u ma nittollerawx u ma nħallux linji ta' tmexxija li joskuraw kemm id-deċiżjonijiet li għandhom jittieħdu kif ukoll l-integrita` ta' min qed jieħu d-deċiżjonijiet.

Nerġa' ngħid li jkun hemm segretarju parlamentari li jassoċja ruħu, bħala president ta' fondazzjoni ineżistenti, ma' negozjant privat, biex jagħmel negozju mal-gvern, m'huwiex aċċettabbli.

Kemm il-Ministru tas-Saħħa kif ukoll il-Prim Ministru jmisshom jistħu li għadhom ma ddikjarawx ruħhom dwar din il-kwestjoni u għadhom ma tawx spjegazzjoni lil dan il-parlament.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sur President, din il-liġi żżid ma' dak li dan il- parlament kien għamel fl-1987, fejn il-gvern ġdid Nazzjonalista ta' dak iż- żmien kien ressaq proposta li kienet verament torbot ma' dak li emmen u ġġieled għalih il-partit Nazzjonalista, mhux biss f'dak iż-żmien imma matul diversi snin ta' attivita` tiegħu bħala partit.

Din il-proposta kienet fil- fatt l-ewwel abbozz ta' liġi li kien tressaq mill-partit Nazzjonalista wara żmien twil fl-oppożizzjoni.

Jien naħseb li dik kienet għażla li politikament kienet qed tgħid lill- poplu Malti li għalina, id-drittijiet fundamentali, m'humiex biss kif miktubin - għax aħna kellna drittijiet fundamentali miktubin fil- Kostituzzjoni, imma ma konniex qed inħarsu biss lejn il-liġijiet iżda anke lejn il-prattika ta' kif wieħed jiggverna – imma kif ipprattikati.

Jien inħobb inħares 'il quddiem u mhux lura, imma la qed nitkellmu dwar liġi bħal din, irrid ngħid li l-poplu Malti kien għadu ħiereġ minn esperjenza ta' kalpestar tad-drittijiet fundamentali tiegħu, fejn anke l-qrati kienu jsemmu dan il-fattur.

Effettivament, il-poplu, li kien qiegħed jgħix dawk ir-realtajiet, ireaġixxa b'mod fejn wera ried bidla fil-mod ta' kif jiġu pprattikati d-drittijiet tal-bniedem.

Jista' jsir ammont infinit ta' liġijiet u modi ta' protezzjoni għax fl-aħħar mill-aħħar, huwa l-mod ta' kif aħna naġixxu fil-politika, mhux meta nkunu fl-oppożizzjoni, imma meta jkollna l-poter f'idejna, li jagħmel id-differenza kollha.

It-test ta' l- istat fir-rigward ta' kif jirrispetta d-drittijiet fundamentali taċ- ċittadini tiegħu, m'huwiex meta partit jitkellem mill-oppożizzjoni imma meta partit jagħti prova mill-gvern.

Naħseb li jekk hemm partit – ma naħsibx li aħna perfetti, biex ma nagħtix l- impressjoni li qiegħed nitkellem dwar il-perfezzjoni, għax din m'hijiex tal- bnedmin – li mexa fl-ispirtu tar-rispett tad-drittijiet fundamentali - fil- fehma tiegħi, forsi jien daqsxejn biased għax nagħmel parti minn din in- naħa tal-Kamra u ili għal ħafna snin militanti f'dan il-partit – huwa l- partit Nazzjonalista fil-gvern, li ta prova li d-diskors tiegħu fl- oppożizzjoni dejjem jittraduċih f'fatti.

Qiegħed nieħu din l-okkażjoni biex nirrifletti ftit dwar dawn id-drittijiet u dwar kemm fil-fatt huma mportanti għas-soċjeta` tagħna.

Dan għaliex fil- qalba ta' dak kollu li jiġri fil-ħajja politika ta' pajjiż, hemm ir-rispett tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem, hemm l-għażla li l-kollettivita`, l-istat, il-maġġoranza, għandha diversi drittijiet pero' l-ebda kollettivita`, stat jew maġġoranza, fil-ħsieb kif żviluppat partikolarment fl-Ewropa, abbażi tat-tradizzjonijiet u l-iżvilupp, m'għandu jkollu d-dritt li jgħaffeġ fuq ċerti areas partikolari ta' l-individwu.

Hawnhekk qegħdin nagħmlu espressjoni politika fejn irrid nibagħtu l-messaġġ li fis-soċjeta` tagħna, l-individwu għandu mportanza kbira u ċerti partijiet mill-operat ta' l-individwu ma jistgħux jiġu kalpestati fl-interess u għaliex hekk jidher li għandha bżonn il-komunita` kollettiva.

Id-drittijiet tal-bniedem għandhom ikollhom limitazzjonijiet, anke f'isem il-kollettivita`, imma fejn huma ġustifikabbli f'soċjeta` demokratika, allura għandhom ikunu limitazzjonijiet li għandhom limitazzjoni fihom infushom.

Qiegħed ngħid dan għax din hija għażla ta' ħajja, hija għażla ta' politika, hija għażla ta' kif irridu li pajjiżna jiġi ggvernat.

Fl- 1987, il-partit Nazzjonalista fil-gvern ressaq dan l-abbozz ta' liġi li sussegwentement, u fl-1987, il-gvern Nazzjonalista fassal dan l-abbozz ta' liġi, li effettivament sar liġi.

Fil-fatt ta' min jgħid li hekk kif il- partit Nazzjonalista tela' fil-gvern, waħda mill-ewwel dikjarazzjonijiet li għamel kienet li għandna nirratifikaw il-konvenzjoni Ewropea dwar id- drittijiet tal-bniedem biex f'każ ta' xi ksur tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem, iċ-ċittadin Malti mhux biss ikollu dritt jagħmel petizzjoni individwali quddiem il-qorti Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem fi Strasbourg imma anke quddiem il-qorti Maltija ħalli jkun jista' jieħu dawk id-drittijiet li ġejjin mit-tradizzjoni Ewropea kif espressi fil- konvenzjoni Ewropea dwar id-drittijiet tal-bniedem.

Mr Speaker, aħna, bħala gvern Nazzjonalista, mhux biss għażilna li nfasslu t-tmexxija ta' pajjiżna b'mod li d-drittijiet fundamentali tal-bniedem jiġu rispettati imma għażilna wkoll li dawk id-drittijiet jiġu inkorporati fil- liġi Maltija.

Fil-fatt ta' min jgħid li għalkemm dan l-abbozz ta' liġi, ġaladarba jsir liġi, se jkun taħt il-Kostituzzjoni, se jkun fuq il-liġijiet l-oħra għax dan l-abbozz ta' liġi huwa iktar importanti mil-liġijiet ordinarji tal-pajjiż, jiġifieri fi kliem ieħor, il-liġijiet ordinarji tal- pajjiż se jkunu sottomessi għal dan l-abbozz ta' liġi ġaladarba jsir liġi.

Issa hawnhekk jista' jkun hawn xi ħadd li jissuġġerixxi li għandna mmorru oltre milli ninkorporaw dan l-abbozz ta' liġi fil-liġi Maltija, u dan billi ninkorporaw dan l-abbozz ta' liġi anke fil-Kostituzzjoni, pero` din hija proposta li forsi għad irridu niddiskutuha iktar 'il quddiem.

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni rrimarka li aħna għandna nimxu b'mod intergovernattiv fir- rigward tal-ftehim li jsiru bejn il-gvernijiet, pero` dan l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu m'huwiex qed jagħmel xi ħaġa li tirrifletti l-mod kif taħdem l-Unjoni Ewropea imma qed jagħmel xi ħaġa li tirrifletti l-mod kif jaħdem il-Kunsill ta' l-Ewropa.

Kemm b'dak li għamilna fl-1987 kif ukoll b'dak li qed nagħmlu llum permezz ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, iċ-ċittadin Malti qed jiġi protett bil-liġi Ewropea minn pajjiżu stess mingħajr il-bżonn li jkollu joqgħod imur Strasbourg jew il- Lussemburgu, u l-metodu li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jissuġġerixxi li nsegwu qed jintroduċieh dan l-abbozz ta' liġi stess billi kif qed ngħid, iċ- ċittadin Malti se jkun jista' jmur quddiem il-qorti tal-belt Valletta, fejn imbagħad il-qorti tal-belt Valletta tirriferi l-każ lill-qorti Ewropea, din tagħtiha l-opinjoni tagħha u tkun tista' tittieħed deċiżjoni mill-qorti tal- belt Valletta stess.

M'hemmx għalfejn ngħidu li dan huwa proċess pożittiv li bih iċ-ċittadin Malti jħossu iktar b'saħħtu għax ikun jista' jikkontesta fil-qrati nazzjonali stess bil-possibbilta` li jmur ukoll fi qrati oħrajn ta' livell Ewropew.

Dwar dawn id-drittijiet intlaħaq ftehim bejn Malta u l-Kunsill ta' l-Ewropa, u bl-integrazzjoni ta' dawn id-drittijiet, is-sistema legali tagħna ġiet eżattament identika għas-sistema li titħaddem fl-Unjoni Ewropea u fil-Kunsill ta' l-Ewropa nnifsu.

Issa ħalli niġi biex nagħmel xi punti oħrajn dwar l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llum.

Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi mhux biss qed jestendi d-drittijiet fundamentali tal-bniedem imma qiegħed ukoll jenfasizza li d-drittijiet tal- bniedem huma sagrosanti u li l-ebda stat jew gvern m'għandu dritt ineħħi dawk id-drittijiet jew jikkalpestahom.

Dan huwa proċess naturali li jirrifletti l-proċess li sar fil-Kunsill ta' l-Ewropa.

Il-protokolli li saru wara li saret il-Konvenzjoni Ewropea baqgħu jestendu d-drittijiet tal- bniedem, pero` Malta m'hijiex qiegħda tiffirma l-protokolli biss imma qed tesiġi wkoll li meta wieħed jirrikorri għall-qorti ta' Strasbourg, dawk il- protokolli ikunu applikabbli, bħalma jkunu applikabbli meta wieħed jirrikorri għall-qorti Maltija.

Uħud mid-drittijiet li qed jagħmel aċċenn għalihom dan l-abbozz ta' liġi kienu diġa' inkorporati fil-Kostituzzjoni jew f'liġijiet oħra, pero` issa qed ninkorporawhom f'din is-super norm li għandna quddiemna, li kif għedt diġa', għalkemm se tkun taħt il- Kostituzzjoni tagħna, se tkun qiegħda fuq il-liġijiet ordinarji.

Ta' min jgħid ukoll li wieħed minn dawn id-drittijiet li qed nitkellmu fuqhom illum jgħid li bniedem m'għandux jitlef il-liberta` tiegħu jew jitkeċċa minn pajjiżu minħabba li ma jkunx kapaċi jeżerċita xi obbligu partikolari li jkollu.

Fil-fatt il-Ministru Tonio Borg semma żewġ każijiet serji ħafna ta' persuni Maltin li tkeċċew jew ġew eżiljati minn pajjiżhom, u l- leġislatur Malti għandu jassigura li dan ma jerġax jiġri.

Fil-fatt wieħed mill-każijiet li semma l-Onor.

Tonio Borg huwa dak ta' Manuel Dimech, li mhux talli tkeċċa minn pajjiżna imma talli minkejja li kien hemm min ried li jerġa' jġibu lura Malta, inklużi l-Ingliżi, li donnhom kellhom second thoughts dwar dan, dan il-bniedem ma reġax inġab lura f'pajjiżna.

Dan joħroġ mid-dokumentazzjoni li għamel il-Professur Henry Frendo fuq Manuel Dimech stess - u dalgħodu l-Onor.

Jason Azzopardi għamel riferenza għad- diskors li għamel ħija l-kbir, jiġifieri rrid noqgħod attent ħafna kif nitkellem! - liema dokumentazzjoni tgħid li hemm records li juru li filwaqt li kien hemm min ried li Manuel Dimech jinġab lura, kien hemm min ma riedx li dan isir tant li Manuel Dimech spiċċa biex miet barra l-pajjiż.

Kif għedt diġa', l-Onor.

Tonio Borg semma każ ieħor fejn diversi nies ġew imkeċċija minn Malta bla ebda trial ta' xejn, u dawn tpoġġewhom fi stiva ta' vapur u ntbagħtu lejn l-Uganda.

Huwa tajjeb li dan il-Parlament ifakkar dawn il-każijiet għax b'hekk wieħed iktar ikun jista' jirrealizza kemm huwa importanti li l-pajjiżi kollha li jkunu membri tal-Kunsill ta' l- Ewropa jirratifikaw il-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem, daqskemm huwa importanti li min ikollu ċertu poter fil-mod kif jiġi ggvernat pajjiż ma jabbużax minn dak il-poter.

Fid-dinja għaddejja diskussjoni kbira dwar dan, u pajjiżna għandu jkun parti minn dik id- diskussjoni wkoll.

Mr Speaker, kien hemm perijodu meta fil-liġijiet tagħna kien hemm imdaħħla l-piena tal-mewt, imbagħad kien hemm perijodu fejn il-piena tal-mewt tħalliet għal ċerti ċirkostanzi, bħal ngħidu aħna waqt gwerra, sakemm fl- aħħar ġie deċiż li din il-piena m'għandhiex tibqa' tingħata għall-ebda ċirkostanza, lanqas f'każ ta' gwerra, għax illum iċ-ċivilta` tant żviluppat li iktar ma jgħaddi ż-żmien, iktar nies qed jifhmu li l-piena tal-mewt m'hijiex is-soluzzjoni.

Fil-fatt is-soċjetajiet li ħallew il-piena tal- mewt stess urewna li din m'hijiex is-soluzzjoni u m'hijiex il-mod kif issolvi l-affarijiet.

Għalhekk huwa tajjeb li pajjiżna ddeċieda li jneħħi l-piena tal-mewt, u fil-fatt dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed ikompli jsaħħaħ il-protezzjoni ta' l-individwu minn tali piena.

Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi qiegħed jirregola wkoll taħt liema ċirkostanzi pajjiżna jista' jkeċċi lil min m'huwiex ċittadin tiegħu, anke għaliex l-immigrazzjoni illegali fl-Ewropa għadu fenomenu kbir li jolqot lilna wkoll.

Fil-fatt dan il-qasam f'pajjiżna jiġi ttekiljat bis-serjeta`, fosthom mill-pulizija, pero` kif qal tajjeb il-Ministru Borg, issa dawk in- normi li sal-lum aħna konna nirrispettaw amministrattivament, se ndaħħluhom fil-liġijiet tagħna, anke biex bniedem jingħata dritt li l-każ tiegħu jiġi rivedut.

Dawn huma affarijiet li jsaħħu l-mod kif il-bnedmin għandhom jaġixxu ma' bnedmin oħra, u żgur li l-mod kif il-bnedmin jaġixxu ma' bnedmin oħra għandu jiġi msaħħaħ ħalli d-dinjita` tal-bniedem ma tiġix ikkalpestata, lanqas f'dan il-Parlament.

Sfortunatament xi kultant lanqas min huwa mdaħħal fil-qasam politiku ma jaġixxi b'mod li jkun ta' livell morali u ta' diċenza personali, kif wara kollox għandu jsir f'kull soċjeta` ċivilizzata, u per eżempju, għamel ħażin min lili, bħala politiku, ippersegwitani f'dan il-Parlament.

Għamel ħażin ukoll dak il-ġurnalist - liema ġurnalist għadni narah ma' wiċċi sal-lum il-ġurnata - li ċempel lill- mara tiegħi biex jieħu interview lejliet il-Milied - u din hija xi ħaġa li qed insemmieha għall-ewwel darba f'dan il-Parlament - jiġifieri dan il- ġurnalist lanqas fi Christmas Eve ma ried jagħti ċ-ċans lill-familja tiegħi tistrieħ, u qed insemmi dan il-każ partikolari biex nuri kif jaġixxu ċerti nies.

Fil-fatt min kien imexxi lis-Super 1 dak iż-żmien għamel ħażin ukoll li m'aġixxiex kontra dan il-ġurnalist għax l-atteġjament ta' dan il- ġurnalist ma kien jirrifletti l-ebda diċenza umana.

Dan l-abbozz ta' liġi jirrifletti wkoll is-sens ta' ċivilta` li l-gvern Nazzjonalista dejjem ried jimxi bih.

Ovvjament ma nistgħux ngħidu li l- gvern Nazzjonalista huwa perfett għax kif diġa' għedt, il-perfezzjoni m'hijiex tal-bnedmin.

Naħseb li m'hawn ħadd mis-sema 'l isfel li jista' jgħid li hu perfett, imma almenu wieħed għandu joqgħod attent li jaġixxi b'mod diċenti u b'mod li jkun jagħmel ġid lil pajjiżna.

Sur President, hawn drittijiet oħrajn li jidħlu permezz ta' din il-liġi.

Jien naħseb li hija liġi tajba u huwa tajjeb ħafna għal Malta li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jiddikjara li se jivvotaw favur din il-liġi għax fl-għażliet fundamentali li qed nagħmlu f'dawn il-mumenti m'għandniex bżonn politikanti, imma għandna bżonn statesmen.

Dan hu l-mument fejn ikollna bżonn daqsxejn statesmanship, dan hu l-mument fejn ilkoll irridu nerfgħu r- responsabbiltajiet tagħna b'mod li dan il-parlament ikun rilevantissimu għall-ħajja tal-Maltin.

Allura jien nilqa' d-dikjarazzjoni li għamel il- Kap ta' l-Oppożizzjoni li l-Labour party se jivvota favur liġi bħal din.

Naħseb li tajjeb li jieħdu nota ta' dan is-semmiegħa tagħna u anke l-media li jirrapportaw dak li jiġri fil-parlament, jekk baqa' min jagħmel dan il- coverage.

Hemm min jagħmlu imma ħafna drabi saret qisha ħaġa boring li nirrapportaw x'jiġri fil-parlament u nagħtuh ċerta importanza f'mumenti li huma importanti għal pajjiżna.

Importanti li wieħed iħares lejn il- kontenut tad-diskussjoni parlamentari u fil-limitazzjonijiet tiegħu jipprova jwasslu lin-nies.

Ma naqbilx mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni - għalkemm għandu l-ikbar dritt li jgħidha u m'iniex qed ngħid li qed jgħid affarijiet ta' barra minn hawn, qed ngħid biss li ma naqbilx - li s-sistema intergovernattiva hija l-iktar sistema li tista' tagħmel ġid lil pajjiżna fuq il-livelli kollha.

Jien inħoss li anke fi ħdan il-metodu komunitarju hemm ċertu livell fejn is- sistema intergovernattiva għandha funzjoni importanti, u hemm punti li jien naqbel magħhom fid-diskussjonijiet kollha li jsiru fil-konvenzjoni.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li huwa ma jħossx li fil-konvenzjoni qed isiru diskussjonijiet li se jkollhom impatt fuq il-bżonnijiet tagħna bħala pajjiż.

Imma dan jiddependi minn kif tħares lejha.

Jien naħseb li dak li qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa li rridu nsolvu l-problemi tagħna u l-metodu li nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea mhuwiex il-metodu kif insolvu l-problemi tagħna.

Għandu dritt li jgħid hekk, però fil-fehma tiegħi issa hija għażla strateġika tidħolx fl-Unjoni Ewropea jew le, hija għażla strateġika jekk tidħolx għall-metodu komunitarju jew toqgħodx fuq il- metodu intergovernattiv li ċerti pajjiżi mxew bih, jiġifieri s-sistema li jsiru t-trattati.

F'din il-liġi morna lil hinn mill-mod kif isiru t-trattati.

Hawnhekk qbadna t-trattat u għamilnieh liġi tagħna.

B'hekk il-Maltin se jkollhom drittijiet li joħorġu mil-liġijiet Ewropej li se jkunu parti wkoll mil- liġijiet tagħna.

Il-bidliet tagħna ma rridux nagħmluhom bum, bum, bum, biex nuża l-esperessjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Il-ħajja hija bum, bum, bum!

Fil-globalizzazzjoni li għaddejja llum il-kompetizzjoni hija bum, bum, bum u ma nistgħux nitnikkru fil-bidliet li rridu nagħmlu.

Irridu ngħaġġlu u nimxu mar-ritmu tal-bidliet li qed isiru fid-dinja ħalli nkunu nistgħu nikkompetu mhux billi nkunu l-ħuta l-kbira - aħna qatt ma nistgħu nkunu l-ħuta l-kbira - għax fid-dinja llum mhux il-ħuta l-kbira se tiekol il-ħuta ż-żgħira, imma l-ħuta għaġġelija se tiekol lill-ħuta li titnikker.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Hemm aktar rimarki?

Il-Ministru, winding up.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, dan kien dibattitu interessanti ħafna, inklużi r-rimarki li għamel illejla l-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Ma naqbilx assolutament ma' l-attitudni li ħa, għalkemm napprezza li qal li l-partit ta' l-oppożizzjoni huwa favur din il-liġi.

Però tajjeb ngħidu li għalkemm domna dan iż-żmien kollu biex napprovaw dawn il-protokolli, kif taf din il- Kamra, dan kien minħabba l-fatt li aħna dejjem imxejna bil-metodu li l- ewwel inbiddlu l-liġijiet tagħna u mbagħad nagħmlu r-ratifikazzjonijiet.

F'dan il-każ kien hemm diversi liġijiet li riedu jitbiddlu.

Fil-fatt żewġ protokolli minnhom jirriflettu liġijiet li ġew mibdula ħafna snin ilu waqt li l-emenda effettiva hija biss fir-rigward tal-kumpens li semmejna qabel.

Jien ma naqbilx li huwa sewwa li domna biex nassorbu dawn l-affarijiet.

Fir-realtà għandna ngħidu li missna mxejna ħafna iktar malajr biex adottajna dawn il-protokolli.

F'dan ir-rigward ma nistax ma nikkummentax li m'għamilnihomx ħafna qabel minħabba l-fatt li l-gvern li kien hawn bejn l-1971 u l-1987 ma tantx kien favur li jsaħħaħ l-area tad-drittijiet tal-bniedem.

Anzi naħseb li huwa magħruf biżżejjed li f'pajjiżna dak iż-żmien kellna regime fejn mhux biss ma kienx lest jestendi l-area tad-drittijiet tal-bniedem biex jagħmel il- konvenzjoni Ewropea applikabbli għal pajjiżna, imma fil-gvern kellna partit li kien ħonoq id-drittijiet kostituzzjonali tal-Maltin, li attivament u konxjament kiser numru ta' drittijiet taċ-ċittadini Maltin.

U jekk hemm record li għandu gvern partikolari, dan kien il-gvern Laburista li dak iż- żmien kien ikkappeġġjat mill-Perit Mintoff u wara minn Karmenu Mifsud Bonnici, li kiser ir-record ta' kemm-il darba ġie kkundannat li kiser id- drittijiet fundamentali tal-Maltin u l-Għawdxin.

Qed ngħid dan kollu għax huwa faċli li tinjora l-istorja, li tiġi hawnhekk tagħmel diskorsi sbieħ għall-gallerija, u mbagħad tirrealizza li l-istess kap ta' l-Oppożizzjoni - li għamel dan id-diskors kollu fuq l-importanza tal-konvenzjoni Ewropea u kemm hu sew li qed nadottaw dawn id-drittijiet kollha - proprju f'dawk iż-żmenijiet meta l-partit Laburista ġie kkundannat darba, darbtejn, tlieta, erbgħa, ħamsa, sitta, sebgħa, għoxrin, tletin darba mill-Qorti Kostituzzjonali Maltija li kiser id-drittijiet fundamentali tal-Maltin, mhux biss kien membru prominenti tal-partit Laburista, imma kien għamel żmien li kien ukoll president tal-partit Laburista.

U llum jiġi hawnhekk u jagħmel diskors qisu qatt ma kellu passat, qisu twieled fil-politika l-bieraħ u qatt ma kien involut f'xejn, meta r-realtà u l-istorja tal-pajjiż turi mod ieħor.

Allura jien xtaqt nissofferma ruħi fuq il-punt li, kif qal l-Onor.

Frendo, it-test tal-persuna tiġi meta dik il-persuna tkunqed teżerċita xi poter, kemm jekk ikun f'partit, fi gvern jew x'imkien ieħor.

It-test tal-persuna ma jiġix meta tkun qiegħda backbencher u m'għandhiex kontroll fuq id-destin ta' parti minn pajjiżna.

It-test ta' persuna jiġi meta dik il-persuna tkun qiegħda f'pożizzjoni li tista' teffettwa l-policy tal-partit jew tal-gvern jew li tista' teffettwa l-ħajja ta' ċittadini oħra Maltin u Għawdxin.

Bir-rispett kollu lejn l-Onor.

Sant, huwa kien f'din il-pożizzjoni bħala president tal-partit Laburista u bħala membru prominenti f'diversi oqsma tal-partit, meta l-partit Laburista ġie kkundannat għal darba, darbtejn tlieta, għoxrin, ħamsin darba mill-qrati tagħna li kiser id-drittijiet fundamentali tal-Maltin u l-Għawdxin.

(Interruzzjonijiet) Għandek żball.

(Interruzzjonijiet)

Jien qed nirriferi għall-perjodu bejn l-1971 sa l-1987.

L-Onor.

Abela qalli li l-Onor.

Sant kien Prim Ministru wkoll bejn l-1996 u l-1998 - ħaġa li nafuha żgur - qisu qed jipprova jgħid li f'dak il-perijodu qatt ma ġie kkundannat li kiser id-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Proprju l-punt li qed ngħid jien.

Konvenjentement l-Onor.

Sant qed jinsa li bejn l-1971 u l-1987 kien attivist fil-partit Laburista u kien president tal-partit Laburista u ma jistax jgħid li ma jġorrx parti mill-ħtijiet li kellu l- partit Laburista dak iż-żmien.

Huwa konvenjenti ħafna li l-ħajja politika ta' Dr Sant tibda biss mill- elezzjoni tiegħu ta' kap tal-partit Laburista wara t-telfa elettorali ta' l- 1992.

Qisu dak li għamel qabel ma jeżistix!

Jiġifieri bl-istess argument, jien li kont segretarju ġenerali tal-partit Nazzjonalista għandi nippretendi li l-partit Laburista ma jattakkanix dwar meta kont segretarju ġenerali, għax dak iż-żmien ma kontx neżisti!

Qisni twelidt meta ġejt elett fil-parlament!

L-argument li qed nagħmel illum huwa li ma nistgħux inqumu f'dan il- parlament u nidhru qisna twelidna llum fil-politika u ma narawx x'ġara fil- passat.

U ġara li ġara fil-passat għax il-partit Laburista mhux biss attivament u għal raġunijiet verament politiċi kiser id-drittijiet fundamentali ta' ħafna ċittadini Maltin, imma għax il-partit Laburista kien ukoll fl-avangwardja biex iċaħħad lill-Maltin il-pożizzjoni li għandhom illum, li l-konvenzjoni Ewropea hija parti mid-drittijiet tagħna.

Kif qal l-Onor.

Frendo, illum m'għandekx għalfejn tmur Strasbourg biex tagħmel kawża.

Illum id-drittijiet fundamentali koperti mill-konvenzjoni Ewropea huma drittijiet leġislati f'Malta u prosegwibbli f'Malta.

Dan l-achievement sar mhux biss mill-partit Nazzjonalista fil-gvern, imma minħabba r-rieda demokratika tal-partit Nazzjonalista fil-gvern.

U hawn huma d-distinzjonijiet u d-differenzi.

Hawn fejn wieħed għandu jiddistingwi bejn il-konvinzjoni politika ta' prinċipju u l-konvenjenza politika li m'hi bbażata fuq l-ebda prinċipju.

U għalhekk meta ppilotajt din il-liġi għedt li għal darba oħra jien kburi li huwa dan il-partit fil- gvern li qed iressaq din il-leġislazzjoni.

Din hija leġislazzjoni li tkompli mas-sensila sħiħa ta' liġijiet li jżidu d- drittijiet fundamentali taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

Dan ma jsirx b'kumbinazzjoni.

Dan ma jsirx għax se nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea għax għalkemm dawn l-affarijiet huma rikonoxxuti minn kull pajjiż membru fl- Unjoni Ewropea, imorru lil hinn mill-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea u jinkwadraw ruħhom f'kull pajjiż li verament jemmen fid-demokrazija li jeżisti fl-Ewropa.

Għal darba oħra kellha tkun inizjattiva ta' dan il-partit li tkompli twessa' l-arja ta' demokrazija għaċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

U dan nerġa' ngħid ma jsirx b'kumbinazzjoni, imma għax hemm konvinċiment morali, għax hemm konvinċiment ta' prinċipju minn din in-naħa li din hija parti essenzjali mill-politika li rridu nħaddnu, li din hija parti essenzjali mill-prinċipji li aħna nemmnu fihom.

Grazzi ħafna.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea, Kap. 319" jiġi moqri t- Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, nipproponi li dan l-abbozz ta' liġi jiġi kkonsidrat fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-abbozz ta' liġi jiġi kkonsidrat fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-PENSJONIJIET

PENSIONS ORDINANCE (AMENDMENT) BILL

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru John Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, għandi il-Messaġġ mingħand il- President.

THE DEPUTY SPEAKER: Se naqra l-Messaġġ tal-President tal-Malta:

GUIDO DE MARCO PRESIDENT

Il-President wara li kien informat dwar is-suġġett ta' l-Abbozz ta' Liġi "biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet, Kap. 93 u l-Att dwar il-Pensjoni tal-Membri tal-Parlament, Kap. 280", jirrakomandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

3 ta' Ġunju 2002

Il-Ministru tal-Finanzi jipproponi t-Tieni Qari.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Att biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet u l-Att dwar il-Pensjonijiet tal- Membri tal-Parlament.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, matul is-snin f'ħafna każi u għal ħafna raġunijiet il-gvern qabad funzjonijiet li kien jagħmel hu bħala gvern u għaddihom lil enti awtonomi.

Fl-antik kellna l-electricity board, per eżempju, li kien inqata' minn mal-gvern biex ikun jista' jiġġestixxi l- funzjonijiet tiegħu b'mod kemm jista' jkun awtonomu u b'iktar flessibbiltà.

Però iktar ma għadda ż-żmien din il-prattika iktar qabdet art u llum għandna ħafna korporazzjonijiet, awtoritajiet, kumpanniji u entijiet oħra li qegħdin jaqdu funzjonijiet li fl-antik kien jaqdihom il-gvern.

Ġara wkoll li fl-1979 saret riforma qawwija fis-settur tal-pensjonijiet f'Malta li biha dawk kollha li mpjegaw ruħhom mal-gvern minn dakinhar 'il quddiem ma baqgħux intitolati għall-pensjoni tas-servizz.

Pero' dawk kollha li kienu mpjegati mal-gvern sal-15 ta' Jannar ta' l-1979 baqgħu ntitolati għad-drittijiet kollha tal-pensjoni.

Meta bdew isiru dawn il- movimenti li għedt qabel ta' kumpanniji, entitajiet, korporazzjonijiet, awtoritajiet, eċċ., kien hemm ħafna impjegati tal-gvern li sabu ruħhom f'dawn l-awtoritajiet u sabu ruħhom f'kondizzjonijiet differenti.

Kien hemm uħud li impjegaw ruħhom ma' l-enti partikolari li allura fisser li rriżenjaw minn mal-gvern, kien hemm oħrajn li ġew mislufa jew sekondati minn mal-gvern għal ma' korporazzjoni mislufa jew sekondati minn mal-gvern għal ma` korporazzjoni partikolari u kien hemm oħrajn li ġew imqabbda jagħmlu ċerti dmirijiet b'ordni tal-Prim Ministru li b'mod tekniku aħna ngħidulhom dawk li jkunu detailed biex minflok jaqdu l-funzjonijiet tagħhom fl-istream tas-servizz pubbliku kif kienu qabel, ikunu jistgħu jaqdu l- funzjoni tagħhom b'dawn l-entitajiet.

Pero' dawn kollha li kienu impjegati qabel il-15 ta' Jannar 1979 li b'mod jew ieħor sabu ruħhom jaħdmu f'dawn l- entitajiet baqgħu jżommu d-dritt tal-pensjoni.

Fil-fatt kienet saret emenda fl-Ordinanza tal-Pensjonijiet fil-każ ta' dawk li marru jaħdmu mal- Korporazzjoni Enemalta, mal-Malta Government Tourist Board, ma' l-Awtorita` tax-Xandir u ma' l-Universita`.

Dawn id-drittijiet ta` dawk li marru jaħdmu ma` l-Universita` ġew imsaħħa permezz ta' provvedimenti li ddaħħlu taħt l-Education Act, kemm ta' l-1974 u kemm ta' l-1988.

Sur President, f'każijiet oħra sar provvediment, taħt l-artiklu 8A ta' l- Ordinanza dwar il-Pensjonijiet, b'ordni tal-President li bih entijiet pubbliċi ġew dikjarati bħala entijiet li fihom servizz mogħti minn impjegati tal-gvern jibqa' jitqies bħala servizz mogħti lill-gvern għall- finijiet tal-pensjoni biex hekk tibqa' l-kontinwita` tad-dritt tal- pensjoni.

Fost dawn insibu kumpanniji bħall-MIA, il-Junior College u ċ- Ċentru għas-Servizzi Finanzjarji.

Hemm każijiet oħra fejn dan id-dritt beda jkun imħares direttament fil-leġislazzjoni li taħtha kienet qed titwaqqaf l-enti pubblika u fost dawn insibu l-kumplament ta' l-entijiet pubbliċi li għandna llum.

Pero' għalkemm il-provvedimenti li saru dejjem ħarsu d-dritt tal-pensjoni, fl-ebda każ, tista' tgħid, ħlief riċentement fl-aħħar żewġ kumpanniji jew entijiet li għamilna - waħda minnhom l-Malta Tourist Authority - ma kien stipulat u dikjarat preċiż il-mod kif il-pagi, salarji jew ħlas ieħor se jkunu kkalkolati biex fuqhom il-pensjoni tiġi maħduma.

Jiġifieri l-metodi ta' kif tinħadem il-pensjoni qatt ma kien stabbilit u dan, matul iż- żmenijiet, ta lok ta' ħafna interpretazzjonijiet.

Kien hemm min interpreta li l-pensjoni għandha tinħadem fuq l-pagi li jispiċċaw bihom u kien hemm min interpreta li għandha tinħadem fuq l-pagi li telqu bihom minn mal- gvern.

Kien hemm ħafna interpretazzjonijiet ta' kif għandhom jiġu kkalkolati dawn il-pensjonijiet.

Fil-fatt għamilna ħafna diskussjonijiet mal-unions tal-ħaddiema biex dan l-ekwivoku kemm jista' jkun naqtugħ u nkunu iktar ċari u kulħadd ikun jaf fejn qiegħed.

Għalhekk illum qed inressqu din il-liġi li tirrifletti d-diskussjonijiet li kellna mar- rappreżentanti tal-ħaddiema.

X'qegħdin nagħmlu f'din il-liġi, Sur President?

F'din il-liġi, l-entijiet pubbliċi qegħdin naqsumhom bażikament f'żewġ kategoriji.

Hemm kategorija li fiha hemm il-kumpanniji fejn fil-leġislazzjoni ma kienx speċifikat il- mod kif kellha tkun ikkalkolata l-pensjoni ta' l-impjegati tal-gvern imsemmija.

Imbagħad hemm il-kategorija l-oħra li tinkludi dawk l-entijiet aktar riċenti fejn il-kalkolu tal-pensjoni ġie speċifikat b'mod ċar kif kellu jinħadem.

Nerġa' ngħid li każ minnhom kienet l-awtorita' tat-turiżmu.

Ir-regola prinċipali hija li jekk persuna tkun impjegata tal-kumpannija jew l-enti partikolari, din allura tibda tgawdi minn ċerti provvedimenti li se jidħlu f'din il-liġi.

Jekk persuna tkun sekondata l-pensjoni tagħha tibqa' tiġi kkalkolata skond il-provvedimenti tagħha bħala impjegat taċ- ċivil, bil-pagi li kellha sostantivament qabel ma telqet maċ-ċivil u marret ma' l-enti partikolari.

Dawk in-nies li ġew detailed minn mal-gvern għal ma' kumpannija oħra se jingħataw żmien, bil-liġi wkoll, biex jiddeċiedu jekk iridux iwaqqfu l- impieg tagħhom mal-gvern u jmorru ma' din l-enti.

Imbagħad fil-każ li jiddeċiedu li jwaqqfu l-impieg tagħhom mal-gvern u jmorru ma' l-enti li qed jaħdmu magħha, dawn jidħlu bħall-oħrajn li huma impjegati ta' l-enti nnifsha u jibdew igawdu minn dawn il-provvedimenti li se ngħidu fil-liġi.

Jekk jiddeċiedu li jibqgħu impjegati tal-gvern, dawn mhux se jitneħħew mill- enti li jaħdmu magħha.

Xorta se jibqgħu jaħdmu ma` l-enti li qed jaħdmu llum.

Pero' l-pensjoni tagħhom tkun ikkalkolata bħal ta` dawk li huma sekondati.

Jiġifieri tkun kalkolata fuq il-bażi tal-grad li bih kienu telqu meta telqu minn mal-gvern u marru ma' din il-kumpannija speċifika.

Qegħdin ngħidu wkoll li dawk in-nies li jsiru impjegati tal-kumpanniji se jkollhom il-pensjoni tagħhom maħduma bażikament fuq il-paga li jispiċċaw biha, bil-kondizzjoni li din ma taqbiżx is-salarju ta' grade 3 fil-lista taċ-ċivil tal-gvern.

Għaldaqstant dawk li m'humiex f'impieg permanenti ma' l-enti se tingħatalhom l-għażla mill-enti stess li jieħdu impieg permanenti magħha.

Din l-għażla se tkun offruta sa mhux aktar tard mid-data li jistabbilixxi l-Prim Ministru b'ordni fil-Gazzetta tal-Gvern.

Din hija r- regola ġenerali.

Ħalli nerġa' nirrepeti forsi nfiehem daqsxejn aħjar għax l- affarijiet ikunu komplikati.

Ir-regola ġenerali hija li dawk li jkunu impjegati ta' kumpannija partikolari - u kulħadd se jkollu ċ-ċans li jkun impjegati tal-kumpannija jekk jagħżel hu - se jkollhom il-pensjoni tagħhom maħduma fuq l-aħħar salarju tagħhom bil-capping ta' grade 3.

Dawk li jridu jibqgħu impjegati tal-gvern se jkollhom is-salarju tagħhom marbut mal-grad sostantiv li telqu minnu meta kienu ġew detailed jew sekondati ma' enti minn mal-gvern.

Sur President, pero' se jkollna eċċezzjonijiet għal dawk l-impjegati permanenti fl-entijiet li huma speċikati f'subartiklu (2) ta' artiklu 8C, fosthom l-Universita` ta' Malta, il-Bord tat-Turiżmu tal-Gvern ta` Malta, l- Enemalta, l-Awtorita` tax-Xandir ta' Malta, il-Malta International Airport, is-Servizzi tax-Xandir Pubbliku u l-oħrajn li għandna elenkati.

Dawn l- impjegati permanenti ma` dawn l-entijiet li għadhom ma rtirawx jew dawk li kellhom impieg permanenti magħhom iżda li laħqu rtiraw, anke qabel jidħlu fis-seħħ dawn l-emendi, u dawk li jilħqu jirtiraw qabel ma jkollhom iċ-ċans li jagħżlu li jieħdu impieg permanenti ma' l-istess entitajiet, il-pensjoni tat-teżor f'dawn il-każijiet se tinħadem fuq il-pensjoni marbuta mas- salarju li bih irtiraw mill-enti sakemm dak ma jaqbiżx is-salarju marbut mal-grad 3 fl-istruttura tal-gvern.

Jiġifieri qegħdin ngħidu li dawk li huma detailed illum u jistgħu jagħżlu se jkollhom ċans li jagħżlu.

Imbagħad dawk li kienu impjegati, anke jekk kienu detailed, pero` ma setgħux jagħżlu - allura m'hemmx kwestjoni ta' għażla - il-pensjoni tagħhom se tiġi kkalkolata skond is-salarju li rtiraw bih mill-kumpannijia li spiċċaw magħha.

Dawk li laħqu rtiraw u l-pensjoni tat-teżor inħadmitilhom xort'oħra minn hekk, se jkollhom il-pensjoni tagħhom riveduta sakemm ir- riżultat ta' din ir-reviżjoni ma jwassalx għall-pensjoni mnaqqsa minn dak li diġa' li qed jieħdu.

Jiġifieri fejn hemm bżonn ta' reviżjoni ssir, pero' mhux se nagħmlu reviżjonijiet 'l isfel ta' ebda pensjoni.

Sur President, provvediment ieħor tal-liġi jittratta l-performance agreement li qed isir ma' ċerti impjegati tal-gvern.

Għandna sitwazzjoni fejn ċerti impjegati tal-gvern illum, wara proċess ta' għażla, qegħdin jingħataw impiegi qishom b'mod temporanji għaliex jingħataw b'kuntratt ta' tliet snin.

Dan ifisser li wara tliet snin, jekk ma jkunux għamlu x-xogħol tagħhom kif għandhom jagħmluh, il-gvern jista' jerġa' jitfagħhom lura għall- post li kellhom qabel u jibqgħu jaħdmu fih.

Pero' hawnhekk qegħdin ngħidu li billi teknikament dawn l-individwi qatt m'hu se jkunu ħadu l-posting sostantiv fix-xogħol li fil-fatt qegħdin jagħmlu, meta qed jieħdu performance agreement u jibqgħu fil-grad sostantiv minn fejn telqu qabel ma ħadu din il-promotion, biex insejħulha hekk, jekk ikunu għamlu tliet snin f'kariga partikolari l-pensjoni tagħhom għandha tinħadem fuq l-ogħla grad li dawn ikollhom.

Naturalment qegħdin nitkellmu fuq karigi bħal segretarju tal-kabinett, segretarji permamenti u kariga ta' kap mogħtija taħt performance agreement għal terminu definit.

Sur President, emenda oħra li qegħdin iressqu f'din il-liġi hija emenda żgħira dwar il-pensjonijiet tal-membri parlamentari.

Qegħdin ngħidu li f'każ ta' membru parlamentari li ma jibqax membru tal-Parlament u jkun għadda mit-test li huwa eleġibbli biex jieħu pensjoni imma ma jkunx jista` jeħdoha għax jkun għadu ma għalaqx il-61 sena, jekk minħabba mard jew affarijiet oħra ma jistax jaħdem, jiġifieri jieqaf minn kwalunkwe xogħol, dan jingħata ċ-ċans jgħaddi bord mediku maħtur mid-Direttur Ġenerali fil- Ministeru tas-Saħħa u l-Ministeru tal-Finanzi u hekk, il-Ministru tal- Finanzi jaġixxi fuq rikkmandazzjoni ta' dan il-bord biex japprova jew le jekk dak il-membru għandux jingħata l-pensjoni ta` membru tal-parlament dakinhar.

Jiġifieri li qegħdin ngħidu huwa li l-emenda hija bażikament boarding-out fis-sens ta' membru parlamentari taħt l-iskema tal- pensjonijiet tal-membri parlamentari.

Mhux qed immissu l-pensjonijiet tal- membri parlamentari.

Qegħdin ngħidu biss li dawk il-membri li huma diġa' eleġibbli biex jieħdu l-pensjoni, għalkemm ma jkunux għalqu l-61 sena u minħabba kwesjtoni ta' saħħa ma jkunux jistgħu jaħdmu, jistgħu jgħaddu bord mediku li fuq il-bażi tiegħu l-Ministeru tal-Finanzi jista' jiddeċiedi li jgħaddilhom il-pensjoni anke jekk ma jkunux għalqu l-61 sena.

Sur President, jiġifieri bażikament din il-liġi qed tolqot dawn it-tliet settur.

L-ikbar settur naturalment huma l-impjegati fil-qasam parastatali.

B'din il-liġi dawn qed ikollhom metodu ċar ta' kif se tinħadem il-pensjoni tagħhom.

Għandna wkoll il-kwestjoni ta' l-uffiċjali governattivi li jingħataw performance agreement li wkoll qegħdin jingħataw pensjoni fuq il- paga ta' xogħol li fil-fatt ikunu qegħdin jagħmlu, għalkemm ma jkunx il- grad sostantiv tagħhom.

Imbagħad għandna wkoll l-emenda fil-każ ta' membri parlamentari li jimirdu.

Imma l-iktar importanti naturalment hija l- kwestjoni tal-parastatali fejn nerġa' ngħid li bażikament dawk li ma jibqgħux impjegati tal-gvern u jsiru impjegati ta' l-entijiet speċifiċi tagħhom se jingħataw pensjoni fuq il-paga li jispiċċaw biha minn ma' l- enti tagħhom sakemm ma tkunx iktar minn grade 3 tal-pagi taċ-ċivil.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, din il-liġi li għandna quddiemna hija maqsuma fi tliet fergħat u għaldaqstant tajjeb li nittrattawhom separatament ħalli nkunu nistgħu niffokaw fuqhom bl-attenzjoni li jixirqilhom.

Bla dubju ta' xejn l-iktar parti sostantiva tal-liġi hija l- ewwel waħda għaliex tolqot faxx iktar wiesa' ta' nies u din hija l- kwestjoni tal-pensjoni ta' l-impjegati tal-gvern li jaħdmu ma' enti jew korporazzjonijiet parastatali.

Tajjeb li wieħed jgħid li meta l-partit Laburista kien fil-gvern, minkejja li għamel żmien pjuttost qasir, kien diġa` beda jittekilja din il-problema, anzi kien taha prijorita` fis-sens li kien iddiskutiha f'livell ta' kabinett – b'daqshekk ma jien qed nikxef xejn kunfidenzjali.

Dan jixhduh d- dokumenti li naħseb l-amministrazzjoni tal-lum setgħet sabet meta ħadet over u jekk niftakar tajjeb kien fit-2 ta' April ta' l-1997, ftit inqas minn sitt xhur wara li tela' fil-gvern il-partit Laburista fil-gvern, li konna ressaqna memorandum mill-Kabinett proprju dwar din il-kwestjoni.

Sa minn dakinhar aħna konna rrikonoxxejna l-fatt li kien hemm problema, anzi morna oltre u għedna li kien hemm bżonn li din il-problema tiġi ndirrizzata.

Primmarjament il-problema kienet, kif spjega anke l-Ministru llum, dwar kif għandha tinħadem il-pensjoni ta' dawk l-impjegati tal-gvern li qalbu ma' entitajiet parastatali meta s-salarji li jitħallsu minn dawn l-entitajiet żdiedu fuq dak li jħallas il-gvern għal dawk li huma gradi korrispondenti.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi, on a point of clarification.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, bil-permess ta' l-Onor.

Membru xtaqt nieħu minuta waħda biss biex inkun ċar fuq il-mod kif se tinħadem il-pensjoni ta' dawk li se jirtiraw minn issa 'l quddiem.

Il-pensjoni se tibda tinħadem fuq il-grad li se jispiċċaw bih fl-enti partikolari, pegged mas- salary scales tal-gvern u capped sat-tielet grad tal-gvern.

Dan qegħdin nagħmluh biex nevitaw abbużi ta' salarji li jitilgħu m'għola s-smewwiet biex jieħdu l-pensjoni fuqhom.

Irrid nagħmilha ċara li fil-każ ta' dawk li se jirtiraw minn issa 'l quddiem se jkollna kwestjoni fejn il-grad li jispiċċaw bih huwa dak il-grad li se jieħdu l-pensjoni fuqu.

Dak il-grad se jkun imqabbel ma' l-istess grad li hemm fis-sistema tal-gvern u allura se jeħduh fuq il-bażi tas-salarju tal-gvern u jaħdmu l-pensjoni fuqu.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Brincat ikompli bl-intervent tiegħu.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, kont qed ngħid li f'April ta' l-1997, diffikulta` li kient qamet ukoll kienet li kien hemm ċertu nuqqas ta' qbil dwar kif inhuma provduti dawn il-pensjonijiet taħt l-Ordinanza dwar il- Pensjonijiet għax filwaqt li l-awditur ġenerali dak iż-żmien kien tal-fehma li dawn il-pensjonijiet m'humiex regolati taħt l-istess ordinanza, meta kkonsultajna l-avukat tar-repubblika, sibna li hu kien tal-fehma li meta qed tirrikonoxxi bħala pensjonabbli s-servizz ta' dawn l-impjegati ma' l- entitajiet parastatali allura l-kariga li fiha jingħata dak is-servizz u anke s-salarju li jitħallas għalih għandhom jitqiesu bħala kariga pensjonabbli, ovvjament b'salarju pensjonabbli.

Sakemm ġew riżolti dawn il-problemi, dawk l-impjegati tal-gvern li kienu qalbu ma' entijiet parastatali kienu rċevew pensjoni maħduma fuq is-salarju li kellhom mal-gvern.

Nerġa' ngħid li sa minn dakinhar aħna konna ħassejna li din kienet sitwazzjoni li kellha tiġi b'xi mod indirizzata u rranġata.

Skond il-pariri li kellna ta' l-avukat ġenerali dakinhar, dawk li rtiraw mill-enti parastatali sa dakinhar li kienet qed tersaq il-liġi wara li qalbu l-impjieg magħhom u mhux marru jew baqgħu on secondment, għandhom jieħdu l-pensjoni sħiħa maħduma fuq is-salarju li rtiraw bih min-naħa ta' l- enti parastatali.

Min-naħa l-oħra kien hemm il-fehma espressa li dawk li jaqilbu ma' enti parastatali mil-lum 'il quddiem kif ukoll dawk li diġa` qalbu iżda għadhom ma rtirawx u sakemm ovvjament jirtiraw jistgħu jieħdu xi ħatra ġdida jew salarju ġdid anke rivedut, għandhom ikunu jafu bil-quddiem kemm is-salarju li se jkollhom se jkun meqjus għall-pensjoni minn mal-gvern meta effettivament jiġu biex jirtiraw.

Dan, kif ġie indikat illejla mill- Ministru, kellu jsir billi jinħadem paragun bejn il-grad tagħhom u l-grad ekwivalenti mal-gvern, dak li jissejjaħ analogous grading li jfisser li effettivament salarju mill-enti jkun capped għal fini ta' pensjoni mis- salarju anologu mal-gvern.

Fil-fatt sa mill-1997 aħna konna bdejna taħdidiet mat-trade unions bil-għan li niżguraw li jekk u meta tersaq din il-liġi għad-diskussjoni fil- parlament - kif qed jiġri llum - inkunu nafu bil-quddiem li hemm qbil mal- unions dwarha.

U tajjeb li hawnhekk wieħed jistaqsi jekk din id-darba kienx hemm il-qbil mixtieq mal-unions sabiex leġislazzjoni bħal din tkun tista' timxi 'l quddiem mingħajr skossi.

U qed nistaqsi dan biex inkun naf ġenwinament - forsi l-Ministru jista' jgħidilna fil-winding up - jekk kienx hemm qbil fil-prinċipju mal-unions qabel wasalna għall-istadju li qegħdin fih illum.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li aħna ma konniex qajjimna l-każ dakinhar biss, imma konna erġajna qajjimna l-każ f'Mejju ta' l-istess sena, pero` konna pposponejna d-deċiżjoni finali mhux għax ridna nkaxkru saqajna jew għax ridna niffrankaw xi flus imma għax sa dakinhar il-konklużjonijiet milħuqa f'dan l-eżerċizzju kienu msejsa fuq tagħrif mogħti mill-entijiet pubbliċi konċernati tant li l-Ministeru tal-Finanzi ta' dak iż-żmien ma kellna l-ebda mezz li bih nivverifikaw l-eżattezza tat-tagħrif li ġie mogħti.

Aħna ħassejna li fuq leġislazzjoni bħal din ġaladarba t-tagħrif li kellna kien qed jittieħed tale quale, l-informazzjoni kellha tiġi approfondita iktar.

Jien nixtieq nistaqsi wkoll lill-Ministru jekk is-sitwazzjoni ġietx aġġornata minn dak iż-żmien sal-lum anke f'dak li huwa capturing ta' tagħrif dwar dan is-suġġett.

Hawnhekk irrid nagħmilha ċara li m'iniex qed nitkellem fuq l-implikazzjonijiet legali, fuq x'tgħid jew ma tgħidx il-liġi jew fuq x'ġie jew ma ġiex maqbul mat-trade unions u x'seta' ġie diskuss magħhom, imma qed nitkellem dwar jekk minn dak iż-żmien 'il hawn sarx dan it-tip ta' capturing ta' tagħrif neċessarju mill-ministeru kkonċernat.

Jien segwejt b'attenzjoni l-lista ppreżentata fil-liġi u anke l-lista ppreżentata mill-Ministru u ma nafx jekk huwiex bi żvista jew le li hemm żewġ entitajiet governattivi li ma saritx riferenza għalihom.

Qed nirriferi primarjament għall-MITTS u għaċ-ċentru tar-restawr ta' Bighi.

Nixtieq li din tiġi vverifikata min-naħa tal-ministru u jara l- implikazzjoni tagħhom.

U qed nistaqsi dan għax kien hemm impjegati taż- żewġ korporazzjonijiet jew entitajiet li raw l-abbozz ta' liġi u staqsewni jekk kienx hemm xi raġuni speċifika għalfejn huma ma ġewx inklużi fil- lista.

Għaldaqstant naħseb li jkun xieraq li l-Ministru jgħid kemm huwa maħsub li jkunu effettwati ħaddiema koperti b'dan il-ftehim.

Qed ngħid hekk għax tajjeb inkunu nafu, per eżempju, fis-sena li qegħdin fiha kemm huwa stmat li se tinvolvi ħlas ta' arretrati u kif dawn se jeffettwaw il- fondi tal-gvern u tal-korpi parastatali individwalment kif ukoll kemm se tkun in-nefqa rikorrenti f'pensjonijiet għall-gvern u anke għall-korpi parastatali.

F'dan il-kuntest, mingħajr ma ninstema' li qed inkun kritiku għall-ftehim - nerġa' ngħid din kienet xi ħaġa li konna bdejna mexjin fid-direzzjoni tagħha anke ħames snin ilu meta konna aħna fil-gvern - tajjeb li nistaqsi x'salvagwardji ħa l-gvern biex jassigura anke li l-unions se jaċċettaw sostanzjalment kondizzjonijiet li jistgħu jkunu differenti għall-ħaddiema f'korpi parastatali li qed jagħmlu l-istess xogħol imma li setgħu ġew ingaġġati minn sorsi differenti kif ukoll jekk din hijiex se jkollha effett retroattiv.

Wieħed irid jara x'effett jista' jkollu dan kollu fuq il- ftehim kollettiv ġodda li għad iridu jiġu nnegozjati.

Peress li qed jintqal li l-klassifika għandha f'kull każ tkun soġġetta għall-approvazzjoni tal- ministru tal-finanzi, qed nistaqsi jekk din il-klassifika hijiex se tinbidel ma' kull collective agreement għal kull kumpannija jew jekk hijiex se tagħti lok li tkun parti min-negozjati ta' ftehim kollettiv u għalhekk jekk hijiex se tkun soġġetta għal dawn in-negozjati.

Nixtieq nistaqsi wkoll jekk din il-klassifika hijiex se tkun ppubblikata fil-gazzetta tal- gvern u tistax ukoll tkun retroattiva.

Fejn jiena u sħabi ma naqblux mal-provediment ta' din il-liġi huwa li l- ministru tal-finanzi qed jingħata l-poter li jistabbilixxi ċerti kriterji ġodda b'avviż fil-gazzetta tal-gvern.

Ma rridx ninstema' partiġġjan - m'iniex beħsiebni nkun partiġġjan dwar din il-liġi - imma naħseb li dan jista' jfisser li jista' jkollna sitwazzjoni fejn il-ministru tal-ġurnata, anke fuq ħaġa bħal din, jista' jbiddel il-goal posts x'ħin irid, kif irid u anke forsi b'mod retroattiv mingħajr konsultazzjoni ma' ħadd.

Dan qed ngħidu għax huwa importanti li kull liġi, anke jekk tkun waħda purament amminsitrattiva li forsi ma jkollhiex implikazzjonijiet politiċi - m'iniex qed ngħid li din l-ewwel parti tal-liġi għandha implikazzjonijiet politiċi, anzi m'għandhiex għax turi ċerta kontinwita` ma' dak li kien qed jinħadem qabel - ...

Żgur li meta jkollok dawn it-tip ta' poteri mgħoddija lill- ministru tal-ġurnata, la jawgura sens ta' fiduċja u lanqas jawgura relazzjonijiet sani bejn is-sieħba soċjali.

Jiddispjaċini ngħid li dawn il- poteri diskrezzjonali huma evidenti f'diversi partijiet u klawsoli tal- liġi.

Kif semmejt fil-bidu, l-emendi li għandna quddiemna llum huma maqsumin fi tliet kategoriji u niġi issa għat-tieni kategorija li dwarha n- naħa tagħna għandha ċerti oġġezzjonijiet.

Kif spjega l-ministru, hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar il-pensjoni ta' xi uffiċjali pubbliċi bħal cabinet secretary, segretarji permanenti u dawk li għandhom pożizzjoni ta' kap taħt ftehim ta' profiċjenza.

Dan qed ngħidu għax jekk wieħed iħares lejn it-track record ta' dan il-gvern fi żmien li għamel jamministra lil dan il-pajjiż, jara li f'dawn it-tip ta' karigi kien hemm ħafna appointments b'riħa ta' partiġjaniżmu politiku u li se jsir hawnhekk hu li se jkollna iktar icing fuq il-cake li qed jieħdu dawn l- uffiċjali li nerġa' ngħid fil-biċċa l-kbira tagħhom kienu political appointees tal-gvern Nazzjonalista.

Aħna nħossu illi li wieħed ikompli jżewwaq xi ħaġa għan-nies li fil-biċċa l-kbira tagħhom ħadu l-ħatra tagħhom fuq bażi purament politika, speċjalment fejn jidħlu dawk li ma ħadu xejn, tkun qed issir diskriminazzjoni politika doppja għax id-distakk bejn wieħed u l-ieħor se tkompli tikber.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' pożizzjonijiet ta' kap taħt ftehim ta' profiċjenza nħoss li tenħtieġ definizzjoni iktar wiesgħa kemm ta' kap statutorju, kif ukoll ta' kap titolari għax inkella tista' tfisser ukoll li kulmin għandu l-isem ta' direttur bħal, per eżempju, director of review se jiġi captured anke f'dan li għandna envisaged illejla.

Dwar ir-retroattivita` tajjeb li nkunu nafu sakemm inkunu nistgħu mmorru lura fl-applikazzjoni ta' din il-liġi, pero` hemm osservazzjoni oħra li nixtieq nagħmel.

Għalkemm nerġa' ngħid li din il-parti tal-liġi ma naqblux magħha, at the same time nixtiequ li almenu tkun komprensiva u ma teskludi lil ħadd.

Dan qed ngħidu għax nittama sinċerament li jekk se jiġi ntrodott dan il-provvediment - u la qiegħed fl-abbozz ta' liġi u l-gvern għandu l- maġġoranza qed neħodha li dan il-provvediment se jgħaddi - ma jiġi eskkluż ħadd.

Jien għandi għax nifhem li hemm min, minkejja li ngħata raġun mill- ombudsman, qed jibża' li jibqa' b'xiber imnieħer għax ma jħossx li huwa kopert b'din il-leġislazzjoni kif abbozzata quddiemna llum.

Għalhekk filwaqt li ntenni r-riżerva ta' l-oppożizzjoni dwar din it-tieni parti tal- liġi, min-naħa l-oħra nappella - għax naf li fir-realta` din se tgħaddi, bil-vot tagħna jew mingħajru – li tkun waħda komprensiva u ma tkunx waħda li teskludi lil xi ħadd partikolari.

Issa niġi għall-aħħar parti tal-liġi li tirrigwardja l-pensjonjiet tal-membri parlamentari.

Dan huwa suġġett delikat biex wieħed tittrattah għax naf li kull meta jiġi trattat dejjem ikun hemm ċerta reazzjoni pubblika kontra l-klassi politika kemm fejn jidħlu l-pensjonijiet tal-membri tal-parlament kif ukoll tal- ministri għaliex il-pubbliku jħares lejhom bħala pensjonijiet li jiġu maħduma b'mod differenti minn dik taċ-ċittadini l-oħrajn.

Nerġa' ngħid li fuq dik li għadni kif semmejt inħoss li r-riżervi tagħna għandhom jiġu reġistrati imma fit-tielet faxx ta' din il-liġi irrid nenfasizza l-fatt li qed titressaq emenda għall-pensjoni tal-membri parlamentari fejn se jiġu milquta pożittivament dawk ta' taħt il-61 sena li jistgħu huma preklużi milli jkunu gainfully occupied minħabba xi infermita` mentali jew fiżika.

Ovvjament jien ma nħossx li huwa etiku li wieħed isemmi ismijiet hawnhekk, la ta' naħa u lanqas ta' naħa oħra, imma għalkemm ninsab informat li hemm żewġ ex deputati parlamentari li jistgħu jibbenefikaw minn din l-emenda, m'hemm xejn li juri li dawn se jiġu akkomodati t-tnejn għax kollox qed jitħalla fid-diskrezzjoni tal-ministru li jista', għall-argument - m'iniex qed ngħid li se jagħmel hekk - jiddeċieidi li jakkomoda lil Ċikku u ma jakkomodax lil Peppi.

Għalhekk, filwaqt li nifhem l-intent tal-ministru meta ressaq dan il-provvediment tal-liġi, irrid ngħid Ii m'aħniex kuntenti mal-mod kif sar il-wording ta' dan il-provvediment partikolari.

Lanqas, per eżempju - u din ngħidha bla riflessjoni fuq il-ministru tal-ġurnata - ma naqblu li xi ħaġa marbuta ma' infermita` fiżika jew mentali għandha tiġi deċiża mill-ministru tal-finanzi.

Jien naħseb li f'ħaġa li hija marbuta mas-saħħa għandu jkun hemm l-input tal-ministeru tas-saħħa.

Jiddipjaċina ninnotaw bħala oppożizzjoni li għalkemm kien hemm diskussjonijiet għaddejjin biex tiġi akkomodata persuna oħra f'kuntest ieħor, il-gvern għażel li jinjora din it-talba u għalhekk aħna, bħala partit fl- oppożizzjoni, inħossu li għandna nikkommettu ruħna li meta nkunu fil-gvern naraw li jkun hemm soluzzjoni ġusta u ekwa għal din il-problema wkoll.

Kif inhi abbozzata l-liġi, lanqas qed jintqal jekk iż-żewġ membri li jistgħu jibbenefikaw mill-emenda humiex se jgawdu minnha b'mod immedjat jew b'xi mod retroattiv.

Per eżempju, lanqas qed jingħad b'mod ċar min għandu jagħmel it-talba.

Filwaqt li l-liġi tgħid li għandhom jiġu kkunsidrati dawn il-każi u li għandhom jiġu deċiżi jew arbitrati mill-ministru tal- finanzi, imma ma tgħidx min għandu jagħmel it-talba.

It-talba trid issir bilfors mill-benefiċjari prospettivi nfushom?

Jista' l-ministru jinizzja din l-azzjoni minn rajh mingħajr ma jkun ħa l-mandat tad-deputati konċernati?

Jista' jagħmel dan fuq talba ta' persuni terzi?

Per eżempju, jista' jkun hemm grupp parlamentari li jiġbed l-attenzjoni fuq Mr "X" u jgħid li huwa għandu jaqa' taħt il-provvedimenti tal-liġi biex hu jiġi akkomodat taħt il-provedimenti tal-liġi kif qed tiġi emendata llum?

Meta tqum il-kwestjoni ta' infermita`, wieħed irid idaħħal serjeta` aktar b'mod tekniku.

Hawnhekk m'iniex qed ngħid għall-kuntest tal-persuni li nvoluti, biex ħadd ma jaħseb li qed nipprova ngħid li jiena ma naqbilx li għandhom jiġu akkomodati l-persuni konċernati, pero` x'se tkun il- pożizzjoni ta' xi ħadd li jkollu nfermita` iżda li jista' jkompli jattendi s-seduti tal-parlament?

Nieħdu l-eżempju ta' xi ħadd li huwa nieqes mid- dawl u jiġini f'moħħi awtomatikament ministru ewlieni fil-kabinett Ingliż ta' Tony Blair li minkejja li huwa nieqes mid-dawl għandu waħda mill-iktar karigi importanti fil-front bench bħala ministru tal-kabinett u naħseb li kemm ilu jservi lill-amministrazzjoni ta' Blair ħadd ma jista` jgħid xejn dwar il-professjonaliżmu tal-performance tiegħu.

Jista' jkun hemm min ma jaqbilx mal-policies tiegħu - dak jiġri lil kull ministru – imma ħadd ma jista' jgħid li l-impairment tad-dawl tiegħu b'xi mod jew ieħor jeffettwaw il-professjonaliżmu tal-performance tiegħu bħala ministru tal-kabinett Blair.

U qed inqajjem dan kollu għax din hija sitwazzjoni li tista' tqum anke fil-kuntest tal-parlament Malti, għalkemm ma jidhirx li għandna sitwazzjoni simili la fuq naħa u lanqas fuq oħra f'dan il-parlament għallinqas kif kompost illum.

Sur President, qed inqajjem dawn il-punti kollha għaliex aħna ma nistgħux naqblu li jkollna l-ministru tal-finanzi li jarbitra dwar dawn it-tip ta' każi.

Aħna nħossu li minflok jikkonsulta dwar l-aspetti mediċi, għandu jimxi fuq il-parir tal-bord ikkonċernat.

U la qed insemmi l-bord irrid nistaqsi jekk dan huwiex se jkun wieħed konsultattiv jew le.

Tajjeb li nkunu nafu l-funzjoni tal-bord nnifsu u tajjeb li nkun nafu wkoll x'se jibda jaqa' taħt il-ġuriżdizzjoni tiegħu.

M'iniex qed ngħid hekk biex nikkumplika l-affarijiet imma għaliex wieħed tajjeb li jkun jaf jekk aħniex qegħdin nitkellmu biss dwar ġuriżdizzjoni li tolqot aspetti mediċi, jew anke dddwar l-extent ta' compensation li jista' jkun hemm involuta.

Nistaqsi wkoll jekk il-ministru jistax, wara li ssir recommendation tal- bord, jibgħat ir-rakkmandazzjonijiet tagħhom lura għar-rikonsiderazzjoni.

Naħseb li dan huwa punt validu li ta' min wieħed jixtarru, kif wieħed għandu jixtarr ukoll jekk tistax tiġi appella jew imġedda deċiżjoni tal- bord wara li jiskadi ċertu terminu.

Sur President, jiena m'għandi l-ebda intenzjoni li niftaħ id-diskussjoni fuq pensjonijiet ġenerali - nillimata ruħi għat-tliet aspetti tal-liġi kif proposti llum - pero` irrid nieħu spunt żgħir biex infakkar oġġett ieħor li nħoss li qed jiġi minsi.

Meta gvern Laburista tela' fl-1996, minkejja l- qagħda finanzjarja mwiegħra li sab fiha l-finanzi pubbliċi, kien beda jindirizza l-problema ta' l-ex ħaddiema tas-servizzi Ingliżi, bdejna nattwawha bil-mod il-mod, għamilna l-ewwel fażi tagħha, erġajna daħħalniha fil-manifest eletorali ta' l-1998 meta tlifna l-elezzjoni ġenerali, pero` jisgħobina li jidher li dan il-gvern warrab kompletmanet din il-proposta għaliex qal li ma sabhiex vijabbli - niftakar lill-ministru jitkellem f'xi okkażjoni pubblika jew f'dan il-parlament stess dwar dan.

Aħna, bħala partit Laburista, għalkemm għadna qed insawru l-qafas tal-manifest tagħna, diġa` ninsabu committed fuq din l-issue partikolari, u minn hawnhekk f'isem sħabi nista' ngħid li gvern Laburista ġdid jerġa' jkompli fejn ħalla biex jirrimedja l-pożizzjoni ta' l-ex ħaddiema tas-servizzi Ingliżi f'dan il-każ partikolari.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, għalkemm il-liġi dwar il-pensjonijiet hija tajba u taħseb għal dawk li ġew eliminati mil-lista jew inkella, bi żball, ma kenux se jieħdu l-pensjoni li kienu ntitolati għaliha bħala ħaddiema tal-gvern.....

Kif qal tajjeb il-Ministru, uħud minn dawk il- ħaddiema tas-servizz pubbliku li kienu ġew trasferiti għal ma' xi bord jew awtorita`, huma ntitolati għall-pensjoni taċ-ċivil, pero` f'dan ir-rigward, saru diversi żbalji amministrattivi.

Fl-opinjoni tiegħi, din il-liġi ma taħsibx biex tirrimedja dawn l-iżbalji, bil-konsegwenza li xi wħud m'huwiex se jingħataw il-pensjoni li oriġinarjament kienu ntitolati għaliha.

B'mod partikolari, dan ġara fost il- ħaddiema tal-Maltapost, fejn fil-bidu, dawn kienu jagħmlu parti mill-post department, imbagħad twaqqfet il-Maltapost, li wara xi żmien reġgħet bdiet tiġi amministrata mill-gvern, avolja ma kinetx totalment tal-gvern għax parti minnha kienet ta' l-HSBC.

Minħabba dan it-tibdil kollu, xi ħaddiema li jagħtu dan is-servizz kienu ingħataw il-parir biex jiġu trasferiti għal post ieħor, imma mingħajr ma jakkwistaw il-firma tal-ministru għat-trasferiment tagħhom.

Dawn il- ħaddiema li ġew trasferiti mingħajr il-firma tal-ministru, li ta' min jgħid li ma kenux biss ħaddiema mas-servizz tal-posta imma anke ħaddiema fl- Universita`, illum il-ġurnata, jew sfaw mingħajr pensjoni jew inkella ma ħadux is-somma kollha li kienu ntitolati għaliha.

Jien għalhekk nappella lill-Ministru biex jara liema huma dawk il-ħaddiema li kienu jagħmlu parti miċ-ċivil, imbagħad ġew trasferiti għal postijiet oħra u tilfu d-dritt tal-pensjoni li kienu ħadmu għalih għal snin twal.

Nista' ngħid li mill-Universita` biss, hemm madwar 50 ħaddiem li sfaw f'din is-sitwazzjoni, u li għalkemm huma numru żgħir, xorta jistħoqqilhom li s- sitwazzjoni li jinsabu fiha tiġi rimedjata.

Irrid ngħid li kien hemm anke sottomissjonijiet quddiem l-Ombudsman u quddiem l-MPO, ħalli wieħed jara x'inhi l-pożizzjoni ta' dawn il-ħaddiema.

Hemm bżonn li qabel ma tgħaddi din il-liġi, il-Ministru jieħu ħsieb il- każijiet pendenti li hemm u jara jekk huwiex ġustifikat li ħaddiem li jkun ta s-servizz tiegħu għal snin twal maċ-ċivil, imbagħad, minħabba ri- organizzazzjonijiet bejn l-awtoritajiet, il-korporazzjonijiet eċċ., jiġi trasferit għal ma' xi entita` oħra u jitlef id-dritt tal-pensjoni li kellu meta kien ħaddiem taċ-ċivil.

Fuq kollox, fil-15 ta' Jannar ta' l-1979 kien ġie stipulat li kull persuna li bdiet taħdem maċ-ċivil qabel din id-data, hija ntitoltata għall-gratuity u għall-pensjoni.

Pero`, kif qiegħed nispjega, kien hemm numru żgħir ta' ħaddiema taċ-ċivil ta' qabel l-1979, li ġew trasferiti biex jaħdmu f'xi entita` oħra u ħolqu d-dilemma dwar jekk għandhomx jingħataw il-pensjoni jew le.

Illum il-ġurnata, kull min jirtira mix-xogħol minħabba l-eta` huwa ntitoltat għal żewġ terzi tas-salarju li kellu, imma f'dak iż-żmien, kulħadd kien ikollu jirsisti biex wara li jirtira mix-xogħol, jibqa' jingħata żewġ terzi tal-paga.

Jien għandi l-impressjoni li l-unions donnhom ħadmu għal ċerti nies u għal oħrajn ma rsistewx biżżejjed biex ikunu ntitolati għall-pensjoni.

Nerġa' ngħid li n-numru ta' nies li qegħdin f'din is-sitwazzjoni huwa minimu.

Jien ngħid li min ħadem għal 20 sena jew aktar maċ-ċivil, għandu jkun intitolat għall-pensjoni.

Għalhekk nerġa' nappella lill-Ministru biex jara x'każijiet hemm pendenti u jinkludihom f'din il- liġi.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Nistieden lill-Ministru tal-Finanzi sabiex jekk jogħġbu jgħaddi għall- winding up.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, kemm nieħu gost nagħmel lil kulħadd happy jekk jista' jkun, pero` r-realta` hija ...

Jien nifhem x'qed jgħid sieħbi l-Onor.

Bonnici, pero` irridu naqsmu l-kwestjoni f'żewġ partijiet.

Żbalji amministrattivi m'hijiex kwestjoni li nilleġislaw fuqhom; żbalji amministrattivi għandu jkun hemm korrezzjonijiet amministrattivi għalihom, pero` jista' jkun hemm ċerti ċirkostanzi li ma jkunux kwestjoni ta' żbalji amministrattivi imma jkunu kwestjoni ta' eliġibbilta`.

U meta tidħol fl- għelieqi tal-pensjonijiet, l-ikbar problema li tiltaqa' magħha hija dik li tiddetermina l-kriterji ta' l-eliġibbilta`.

Issa meta tiġi biex tiddetermina min hu u min m'huwiex eliġibbli ssib li ħafna drabi jkun hemm ġurnata biss taqsam u allura trid toqgħod attent - u ma nafx jekk l-Onor.

Membru kienx qed jirriferi għal specifics – biex mhux għal ġurnata ...

Safejn naf jien kulmin kien impjegat tal-gvern u kellu dritt għall- pensjoni, dak id-dritt ma tilfu qatt meta għadda għal impjieg ma' xi kumpannija oħra.

Li qegħdin nagħmlu f'din il-liġi huwa li jekk kien hemm xi dubju, bħalma kien hemm, dwar impjegati li għaddew minn kumpannija għal kumpannija għal kumpannija u ma kenux koperti bil-liġi biex jibqa' d-dritt tal-pensjoni tagħhom flowing through sa meta jirtiraw, inneħħuh u nserrħu ras dawn l- impjegati li se jkun hemm fil-fatt dak il-flowing through, naturalment għal min hu intitolat għall-pensjoni.

Jiġifieri finalment irridu noqogħdu b'seba' mitt għajn għax jekk tibda tagħmel l-eċċezzjonijiet, tispiċċa tiftaħ mare magnum u jkollok problemi mhux żgħar, għaliex biex taqdi tnejn min-nies tkun trid iddaħħal 2,000 oħra fis-sistema u b'hekk toħloq problema ta' xi 5,000 ruħ oħra.

Jien nixtieq li f'dawn il-ħames minuti nagħlaq din il-liġi u anke nwieġeb għall-punti li qajjem l-Onor.

Brincat waqt id- diskors tiegħu.

L-Onor.

Brincat beda biex staqsa jekk hemmx qbil mal-union.

Iva, fir- realta` hemm qbil mal-union; qbilna mal-union sena u nofs ilu.

Fil-fatt kien għalhekk li ħadna daqshekk żmien biex inressqu din il-liġi għaliex ridna nagħmlu dawn ir-riċerki li semma l-Onor.

Membru u ridna naraw li kemm jista' jkun inkopru l-każi kollha.

Illum nista' ngħid li għandna l- informazzjoni kollha dettaljata ta' min hu u min m'huwiex intitolat.

F'din il-liġi qegħdin inkopru l-każi tal-kumpanniji kollha li jissemmew, jiġifieri saru r-riċerki kollha ta' liema kumpanniji għandhom jiġu nklużi u kif għandhom jiġu nklużi u liema kellna ċerti difetti fihom s'issa biex b'mod legali wieħed jgħid li l-impjegati huma ntitolati għall-pensjoni u kif irridu nagħmlu tajjeb għalihom.

B'hekk ħriġna b'dawn il-klassifiki differenti ta' kumpanniji kif fil-fatt għandna fil-liġi.

Rigward il-MITTS u ċ-ċentru tar-restawr ta' Bighi l-informazzjoni li għandi hija li l-impjegati li hemm hemmhekk huma kollha mislufin, jiġifieri m'hemm l-ebda wieħed li huwa detailed u lanqas m'hemm impjegat ta' dawn l- entitajiet per se u allura ma jidħlux fis-sistema.

Min hu tal-gvern u qiegħed f'dawn l-entitajiet għandu l-pensjoni maħduma mal-gvern.

Għar-rigward ta' kemm se jiġi jiswa dan li se nagħmlu, l-informazzjoni li għandi hi li mpjegati li ma nħadmitilhomx il-pensjoni kif kellha tinħadmilhom u allura għandhom jieħdu xi arretrati hemm ftit mijiet u għalkemm hemm xi ftit eluf ta' liri nvoluti, m'hemmx ammonti straordinarji li għandhom jagħtuna xi problemi.

Għalkemm għandna kollox maħdum fil- ministeru, ma nistax ngħid offhand kemm hija din iċ-ċifra.

Dwar jekk hux se jkollna problemi ta' ħaddiema li jaħdmu fl-istess xogħol b'kondizzjonijiet differenti rrid ngħid li fir-realta` llum il- kondizzjonijiet differenti huma ta' impjegati tal-gvern, jew impjegati tal- gvern li għaddew għal entitajiet differenti, li ġew impjegati qabel il-15 ta' Jannar ta' l-1979 u dawk li ġew impjegati wara din id-data.

Dawn għandhom żewġ sistemi differenti kif jieħdu l-pensjoni.

Wieħed jieħu l- pensjoni tas-servizz u jieħu biċċa mill-pensjoni tal-bolla u l-ieħor jieħu l-pensjoni kollha tal-bolla.

Jiġifieri bażikament dawk huma d-differenzi li għandna ta' l-impjieg.

Barra minn hekk m'għandux ikun hemm differenzi oħrajn għax kif qed ngħid, dawk in-nies li llum huma detailed ma' l- entitajiet u allura m'humiex intitolati għas-sistema ta' ħdim ta' pensjoni, kif qegħdin ngħidu se jingħataw Iiċ-ċans li jekk iridu jsiru impjegati ta' l-enti speċifika, imbagħad tkun għażla tagħhom jekk jibqgħux detailed jew isirux impjegati.

Jekk jibqgħu detailed, jiġifieri jibqgħu fl-istream tal- gvern li jfisser li jekk il-gvern joħroġ applikazzjoni għal promotion ikunu jistgħu japplikaw għaliha u jibqgħu jgawdu mill-possibbilta` li javvanzaw fl-istream governattiv bil-benefiċċji kollha li dan jagħtih, allura meta jirtiraw, dawn jirtiraw bil-post sostantiv li jkollhom meta jkunu telqu minn mal-gvern.

Jekk mbagħad ikun hemm min jagħżel li jkun impjegat tal- kumpannija u jinqata' mill-istream governattiv u allura jekk toħroġ applikazzjoni fl-iskema governattiva ma jkunx jista' japplika għaliha, jirtira bil-grad li jkollu u dan se nqabbluh mal-paga ta' dak il-grad mal- gvern jieħu l-pensjoni fuqu sakemm naturalment il-grad ma jaqbiżx il-grade 3 tal-gvern.

Imbagħad l-Onor.

Brincat staqsa jekk hux se jkun hemm xi negozjati ta' kumpannija differenti f'xi collective agreements differenti.

Ir-risposta hija le, il-kumpanniji huma dawk li huma fil-liġi, naturalment jekk jinħolqu kumpanniji oħrajn kulma se jiġri huwa li f'dik il-liġi li toħloq dawk il-kumpanniji se ssir riferenza għal din il-liġi tas-sistema ta' kif se tinħadem u se ngħidu li l-pensjoni se tkun "hekk".

B'hekk se jkollna għall-ewwel darba f'pajjiżna sistema waħda ta' kif jinħadmu l-pensjonijiet tal-kumpanniji kollha li huma fiċ-ċirku governattiv, jiġifieri l-kumpanniji parastatali kollha.

L-Onor.

Leo Brincat qal li l-Ministru se jingħata l-awtorita` li joħroġ ċerti ordnijiet u hawnhekk jien irrid nispjega li dan il-poter tal-ministru fuq l-ordnijiet huwa biss fil-każi ta' meta kellna l-problemi li kumpanniji marru ma' kumpanniji oħra bħal meta mill-gvern inħolqot it-Telemalta u mit- Telemalta nħolqot il-Maltacom.

Meta mill-gvern inħolqot it-Telemalta kien hemm il-liġi li tgħid li l-impjegati tal-gvern se jġorru l-pensjoni tagħhom mat-Telemalta, pero` meta nħolqot il-Maltacom ma kien hemm xejn li jgħid li dawk in-nies pensjonabbli fit-Telemalta huma pensjonabbli wkoll fil- Maltacom u għalhekk dak li qed nipprovaw nagħmlu b'dan l-ordni tal-ministru huwa li nissanawlhom il-pożizzjoni tagħhom.

Aħna qed ngħidu li meta jinqalgħu każi bħal dawn, il-ministru jista' jagħmel ordni fil-gazzetta tal- gvern.

Jiġifieri jekk tinħoloq kumpannija li m'hijiex ġejja fil-Parlament b'liġi, pero` xorta rridu ngħaddu l-pension rights tal-ħaddiema li jkunu f'entita` lil dik il-kumpannija u se jibqgħu f'dik il-kumpannija, il- ministru jkun jista' jagħmel dan b'ordni simili.

Fejn imbagħad ikun hemm xi grad f'korporazzjoni li ma jeżistix, isir l-analogu u pubblikament ngħidu li dak il-job partikolari li ma nistgħux insibu bħalu fil-lista tal- gvern qed jiġi analogued ma' dak il-grad fil-lista tal-gvern.

Dawk huma l- ordnijiet.

Rigward il-bord mediku rrid ngħid li kulma se jgħid dan huwa biss jekk bniedem jistax jaħdem jew le, mhux se jgħid li tista' tagħtih nofs jew kwart tal-pensjoni.

Imbagħad għar-rigward tal-political appointees irrid ngħid li safejn naf jien l-appointments isiru b'sistema rigoruża ta' interviewing li għaliha japplika kulħadd.

Jien żgur m'iniex wieħed li se noqgħod nistaqsi x'affiljazzjoni politika għandu dak li jkun ma' partit jew ieħor, pero` in-nies f'dan il-pajjiż huma magħrufa.

Jekk inħarsu lejn l- appointments li ngħataw fil-ministeru tiegħi fl-aħħar tliet snin naraw li għandna minn kollox, u jien dejjem emmint li sakemm in-nies ikunu leali lejn il-pajjiż u lejn ix-xogħol li qegħdin jagħmlu allura għandhom jingħataw iċ-ċans biex jaħdem kemm jista' għal pajjiżna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l- Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet, Kap. 93 u l-Att dwar il-Pensjoni tal-Membri tal-Parlament, Kap. 280" jkun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nistieden lill-Ministru tal-Finanzi sabiex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 24 ta' Ġunju, 2002 fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni ppreżentata mill-Onor Michael Farrugia u l-Onor Noel Farrugia dwar it-tħassir ta' regolament 6.1 indikat f'Avviż Legali Nru 81 ta' l-2002.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immigrazzjoni – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pulizija ta' Malta - Tielet Qari;

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li Jirregola Fondi Speċjali -Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea - Kumitat Permanenti.

AĠĠORNAMENT

MR SPEAKER: Hawn rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, għadni kif ġejja minn ħdejn omm li kienet imsawta u għalhekk kella titlaq minn darha b'żewġt itfal, mingħajr ma taf fejn se taqbad tagħti rasha.

Għalhekk ħassejt li fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi, nitkellem dwar dan il-każ.

Kif dejjem jistaqsu l-vittmi ta' każijiet bħal dawn, din il-mara wkoll staqsietni x'qiegħda tagħmel il-klassi politika biex tgħin lil min bħalha, isib ruħu f'din il- kundizzjoni tant diffiċli.

Minkejja Ii nitkellmu dwar shelters fejn dawn in- nies – li ġeneralment ikunu nisa bit-tfal - ikunu jistgħu jmorru, nafu li jekk il-liġi f'dan ir-rigward m'hijiex se tinbidel, kif kien ippropona l- gvern Laburista ta' erba' snin ilu, se nibqgħu b'din il-problema.

Ix-shelters huma tajbin u fil-fatt, dawk in-nisa li għaddew minn esperjenzi simili kkonfermaw dan.

Kien għalhekk li l-gvern Laburista kien ħa ħsieb ta' din il-problema wkoll, pero` huwa mportanti li l-liġi tiġi emendata.

Ftit taż-żmien ilu kien hawn f'pajjiżna xi barranin li għamlu seminar dwar dan is-suġġett u l-għada, il-headlines tal-gazzetti kienu jaqraw li fir- rigward ta' l-abbużi domestiċi, hawn nuqqas ta' liġijiet.

Iva, f'pajjiżna hawn nuqqas ta' liġijiet li jipproteġu lill-vittmi tas-swat fid-dar.

F'dan is-seminar, il-Viċi Prim Ministru bagħat biex jitkellem lis-segretarju parlamentari għall-anzjani, li quddiem dawn il-barranin qal li l-liġijiet li jittrattaw is-swat fid-dar qegħdin "in the pipeline".

Jiena naħseb li dawn il-liġijiet weħlu fil-pipeline, għax il-white paper dwar din il-leġislazzjoni li toffri protezzjoni legali lil dawn il-vittmi, saret erba' snin ilu minn esperti li aħna għażilna b'attenzjoni kbira.

Fost dawn l-esperti kien hemm persuni mill-oqsma legali, mill-qasam tas- saħħa, tas-social work u persuni oħra li jmissu ma' din il-problema kuljum.

Dan ifisser li meta abbozzajna din il-white paper, f'dan il-pajjiż kellna l- aqwa elementi ta' expertise biex jikkontribwixxu fiha.

Issa l-Ministru qiegħed jgħid li din qiegħda in the pipeline, meta nafu li f'Marzu 2000, l- istess Ministru qiegħed on record il-fatt li dan l-abbozz ta' liġi se jitressaq fil-kabinett u jgħaddi sa Ġunju ta' l-istess sena, imma fir- realta`, wara erba' snin, din il-liġi għadha "in the pipeline"!

Dan juri kemm dan il-gvern m'huwiex qed jieħu l-affarijiet bis-serjeta`, speċjalment fejn hemm involuti sofferenzi u tbatijiet kbar.

Dan m'huwiex kollox, għax f'dan is-seminar li għadni kif semmejt, is- segretarju parlamentari qal ukoll li qiegħed isir l-ispadework għall- istadji finali tal-liġi in kwestjoni.

Aħna nafu li l-ispadework isir fl- istadji inizjali, għax il-pala tintuża biex jitħaffru l-pedamenti mhux biex jinbena bejt.

Dan huwa xhieda ulterjuri ta' kemm dan il-gvern mhux talli ma jafx x'qiegħed jagħmel, talli lanqas jaf x'inhu jgħid.

Ikolli ngħid li qatt ma smajt kontradizzjoni bħal din.

Is-segretarju parlamentari jaf li l- ispadework sar erba' snin qabel ma bdiet tithejja l-white paper, mhux issa li din il-liġi waslet fl-istadji finali tagħha.

U din il-liġi ilha sentejn li waslet fl-istadji finali, għax f'Marzu 2000, il-Ministru kien wiegħed li f'Ġunju ta' l-istess sena, din il-liġi, li tant hi essenzjali għall-vittmi tas-swat domestiku, kienet se titressaq hawn ġew għad-diskussjoni.

Ftit taż-żmien ilu, fil-qrati ingħatat sentenza mill-maġistrat Jacqueline Padovani Grima, fejn għall-ewwel darba f'Malta, raġel intbagħat il-ħabs talli sawwat fisikament u emozzjonalment lill-partner tiegħu.

Il-messaġġ li din is-sentenza bagħtet kien li l-vjolenza domestika m'hijiex se tiġi tollerata, filwaqt li għandu jservi wkoll ta' deterrent għal min biħsiebu jwettaq dan ir-reat fil-futur.

Pero`, filwaqt li nieħu gost li ninsabu mexjin fid-direzzjoni t-tajba, ikolli ngħid li ftit huma dawk il-każi, mill 500 każ ta' swat domestiku li jkun hawn kull sena, jaslu fil-qorti.

Dan għaliex sfortunatament, il-liġi ta' pajjiżna m'hijiex tajba minħabba l-fatt li r-responsabbilta` li tittieħed azzjoni qiegħda fuq il-vittma minflok fuq l-awtoritajiet.

Inkitbu ħafna ittri u artikli fil-gazzetti dwar dan l-argument, u ċioe` biex din il-liġi titressaq fil-parlament, għax il-protezzjoni legali hi tassew importanti.

Meta lili jċempluli dwar xi każ bħal dan tal-lejla, inkun naf x'se jistaqsuni minn qabel ma fil-fatt jagħmlu dan, għax dawn il- vittmi jafu li minkejja li aħna nagħmlu l-liġijiet, dawn ma joffrulhom l- ebda protezzjoni.

U din hija l-kontradizzjoni li jaraw dawn in-nies.

Għalkemm jien ninsab f'pożizzjoni fejn nista' nagħmel xi ħaġa biex il-liġi tinbidel, mid-dehra, għalxejn nitkellem waqt il-ħin ta' l-aġġornament u nagħmel mistoqsijiet parlamentari, għalxejn il-gvern Laburista għamel ħafna mix-xogħol tal-liġi in kwestjoni - fejn kieku dam iktar fil-gvern, din il- liġi kienet tasal biex tgħaddi – għax dan il-gvern ma jagħmel xejn li ma jkunx ordnat mill-UE.

Dan ġie kkonfermat meta kienet ippubblikata l-white paper dwar il-liġi ta' l-ugwaljanza, fejn għalkemm il-gvern Laburista kien għamel dan ix-xogħol kollu, il-gvern preżenti warrab dak kollu li kien sar.

L-istudju li konna għamilna dwar il-bżonnijiet soċjali u ekonomiċi tal-Maltin, ma ġiex ikkunsidrat u minflok, saret white paper dwar dawn it-tliet direttivi.

Sur President, qegħdin naraw nuqqas ta' serjeta` f'kull qasam, fis-saħħa, fl-edukazzjoni, fix-xogħol li hemm bżonn isir f'dan il-pajjiż, u l-uniku xogħol li qiegħed isir huwa dak li għandu x'jaqsam ma' l-UE, waqt li t- tbatija tal-poplu qiegħda tingħata l-ġenb.

Il-vittmi tal-vjolenza domestika mhux talli m'huwiex moħħhom fl-UE, talli lanqas jistgħu jiftħu ħalqhom f'darhom stess.

Imma minkejja dan, il-gvern jibqa' jkaxkar saqajh b'tali mod li liġi li suppost kellu jressaq fil-parlament sentejn ilu, għadha ma ressaqhiex.

Dan il-gvern qiegħed jidħak b'dawn il-vittmi f'wiċċhom, u għalhekk nagħlaq billi nistaqsi d-domanda li jagħmlu huma, u ċioe` x'inhi tagħmel il-klassi politika biex tgħin li min jisfa vittma ta' vjolenza domestika.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Sur President, sal-bieraħ stess smajna ħafna diskors sabiħ dwar il-kunsilli lokali, speċjalment mill-kelliema tal-gvern, li ppruvaw jagħtu l-impressjoni li qegħdin jagħmlu ħilithom biex il- kunsilli lokali jimxu 'l quddiem u jżidu fil-ħidma tagħhom.

Dawn huma prospetti sbieħ imma sfortunatament, jekk wieħed jara x'qiegħed jiġri fil- verita`, issib affarijiet ferm differenti.

M'huwiex rari li min-naħa tal- gvern stess, tingħata gambetta lil xi kunsill lokali partikolari, bħal dik li ngħatat lill-kunsill lokali ta' Ħad-Dingli.

F'Marzu li għadda rriżenjat is-segretarja eżekuttiva ta' dan il-kunsill u għalhekk, inħarġet call for applications biex timtela din il-vacancy.

Bħalma titlob il-liġi, l-ewwel ma ġiet avviċinata kienet l-ETC, biex forsi tinstab persuna addattata għal dan il-post minn fost dawk li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol, imma minn hemmhekk ma nstab ħadd u għalhekk, wara li nġab il-permess mill-istess ETC, ġie pubblikat avviż fil-gazzetti u wara li l-applikanti ġew interviewed, intagħżel is-Sur Paul Pace.

Xi ġimgħat ilu, il-kunsill lokali ta' Ħad-Dingli bagħat rakkomandazzjoni lid- dipartiment tal-kunsilli lokali biex din il-persuna tinħatar, imma spiċċa kollox, għax min-naħa tad-dipartiment ma ngħatat l-ebda risposta.

Minkejja li ntagħżlet persuna adattata għal dan il-post, il-kunsill lokali ta' Ħad-Dingli spiċċa mingħajr segretarju eżekuttiv għax din il-persuna għadha ma ġietx appuntata mill-ministru.

Dan ifisser li effettivament, dan il-kunsill ma jistax jaħdem għax is-segretarju eżekuttiv, li huwa l-aktar bniedem importanti fil-kunsill għax ir-responsabbilta` li tagħti l-liġi lill-kunsilli lokali qiegħda kważi kollha f'idejn din il-kariga, għadu ma ġiex appuntat.

Dan m'huwiex sew u għalhekk nappella lill-Ministru Austin Gatt - li naħseb li jaf b'din is-sitwazzjoni – biex isir l-appointment ta' dan is-segretarju eżekuttiv ħalli dan il-kunsill lokali – li għandu maġġoranza laburista – ikun jista' jkompli bil-ħidma siewja tiegħu.

It-tieni punt li xtaqt nitkellem dwaru jirrigwardja l-kwestjoni tal-health centre ta' Ħal-Qormi.

Kont sorpriż ħafna meta fil-gazzetta "In-Nazzjon" ta' nhar it-Tlieta, waħda mill-headlines kienet taqra "Bsaten fir-Roti għall- Bini ta' Dar għall-Anzjani f'Ħal Qormi".

Meta rajt dan għall-ewwel darba, staqsejt lili nnifsi jekk il-gvern kienx qiegħed jibni xi dar għall-anzjani f'Ħal Qormi, u min qiegħed jagħmel dawn il-bsaten fir-roti.

Meta imbagħad qrajt l-artiklu skoprejt li dan kien qed jirriferi għal każ li kont ktibt dwaru jien fil-gazzetta "Kullħadd" tal-ħadd li għadda, imma l-mod ta' kif dan ġie rappurtat f'"In-Nazzjon" kien totalment misleading, għax ippruvat tingħata l-impressjoni li l-kelliema ta' l-oppożizzjoni qegħdin jagħmlu l- bsaten fir-roti biex il-bini ta' dar għall-anzjani f'Ħal Qormi ma jitħalliex isir.

Jien nistaqsi x'għandu x'jaqsam dan ma' dak li ktibt jien.

Ħadd m'hu qed jgħid li ma għandhiex tinbena dar għall-anzjani f'Ħal Qormi.

Tajjeb li ngħid eżattament il-fatti kif inhuma.

F'idejja għandi l- applikazzjoni originali li saret lil Planning Authority minn Nazzareno Vassallo, f'isem "Healthcare Services", u mill-Onor.

George Hyzler, segretarju parlamentari, f'isem "Fondazzjoni Ħal Qormi".

Fid-description of works qed jingħad li liċ-ċentru tas-saħħa ta' Victory Street f'Ħal Qormi għandhom isirulu "structural alterations to the existing building, a construction for a home for the elderly on first, second and receeded third floor".

Fi kliem ieħor, se jsiru alterazzjonijiet fil-basement u fil- ground floor taċ-ċentru tas-saħħa, u se jinbdew żewġ sulari oħra biex iservu ta' dar għall-anzjani.

Meta jiena ktibt fil-gazzetta dwar dan, il-Ministru Deguara ġie hawnhekk u qal li ladarba jien kont ministru tax-xogħlijiet pubbliċi, imissni naf li m'huwiex veru li l-applikazzjoni tgħid li l-Qormi Health Centre se jsir dar għall-anzjani.

Imma dan x'għandu x'jaqsam?

Huwa veru li fl-applikazzjoni m'hemmx miktub "to convert an existing building", imma hemm miktub li l- bini eżistenti se jiġi rranġat u li se jiżdiedulu żewġ sulari oħra biex iservu ta' dar għall-anzjani.

Il-verita` hi li l-Planning Authority, fis-27 ta' Marzu 2002 irċeviet applikazzjoni ffirmata fl-20 ta' Marzu 2002.

L-applikazzjoni in kwestjoni ġġib in-numru ta' 1818/02, u titlob biex fil-Qormi Health Centre isiru alterazzjonijiet strutturali u jiżdiedu tliet sulari biex iservu bħala dar għall-anzjani.

Fis-7 ta' Mejju jien staqsejt lill-Ministru Deguara – li huwa l-ministru responsabbli minn dan il-bini –dwar x'inhi r-raġuni għaliex il-Qormi Health Centre kien se jinbidel f'dar ta' l-anzjani, u r-risposta tiegħu kienet li sa dakinhar ma kienet saret l-ebda talba biex dan iċ- ċentru tas-saħħa jinbidel f'dar għall-anzjani.

Erġajt staqsejt lill-istess Ministru tas-Saħħa dwar jekk il-Qormi Health Centre jaqax taħt ir- responsabbilita` tiegħu, għax mill-mod kif irrisponda għall-ewwel domanda tiegħi, donnu ma kienx jaf x'qiegħed jiġri għax jiena nifhem li jekk hemm ministru li għandu responsabbilita` ta' bini partikolari, ikun minn ta' l- ewwel Ii jkun jaf x'qiegħed jiġri f'dak il-bini.

Din m'hijiex xi kamra f'għalqa imma huwa bini li jiswa miljuni kbar ta' liri!

Pero` bħala risposta għat-tieni domanda tiegħi – il-mistoqsija parlamentari nru.

33379 – il-Ministru Deguara rriferini għar-risposta li kien ta għall- ewwel mistoqsija li kont għamiltlu, u ċioe` li ċ-ċentru tas-saħħa ta' Ħal Qormi m'huwiex se jiġi konvertit f'dar għall-anzjani.

Quddiem din it-tieni tweġiba, jien indunajt li l-Ministru, jew kien qed jigdeb jew inkella ma kienx infurmat dwar dak li kien għaddej.

Wara dan kollu, l-Onor.

Deguara ġie hawnhekk u qal li d-domanda tiegħi ma kinitx ċara għax il-health centre hemm kien se jibqa', ma kienx se jinbidel f'dar għall-anzjani imma din id- dar kienet se tinbena fuqu.

Jekk irridu inkunu teknikament preċiżi u naraw il-pjanti - li għandi kopja tagħhom hawnhekk u li anke ġew sottomessi – insibu li l-ground floor eżistenti se jiġi alterat biex jakkomoda l- amministrazzjoni tad-dar għall-anzjani, jiġifieri l-bini eżistenti, iva, se jiġi konvertit, mhux kif qal il-Ministru!

Minbarra dan, se jsir bini fuq l- airspace tal-Qormi Health Centre, li wkoll jifforma parti mill-bini eżistenti.

Allura b'dan ix-xogħol kollu, mhux konverżjoni tal-bini eżistenti se tkun qiegħda ssir?

Kif diġa' għedt, il-Ministru Deguara, jew ma kienx jaf b'dak li kien qed jiġri jew inkella, f'din il-Kamra ma qalx il-verita`, li imbagħad ħarġet fir-risposta għad-domanda parlamentari nru.

33818, fejn intqal li huwa veru li saret din it-tip ta' applikazzjoni mill-Onor.

George Hyzler bħala promotur tal-"Fondazzjoni Ħal Qormi".

Meta rajt dan, jien staqsejt minn fejn ġiet din il-fondazzjoni u fid-dibattitu li sar madwar jumejn ilu dwar dan is-suġġett, jidhirli li l-Onor.

George Vella għamel din id-domanda lill-Onor.

Hyzler, li min naħa tiegħu wieġeb li din il-fondazzjoni ma teżistix.

Allura tista' ssir applikazzjoni lill-Planning Authority f'isem fondazzjoni li ma teżistix?

Dan m'huwiex qerq?

Hekk sew, nivvinta kumpanija li ma teżistix u nagħmel applikazzjoni fuq bini tal-gvern f'isimha!

Bħala risposta għal din il-kritika, l-Onor Hyzler qal li hu m'għandux interess fiha imma jiena ngħid kif jista' jkun dan, meta ingħaqad f'partnership ma' sieħeb privat biex flimkien jagħmlu din il-biċċa xogħol?

Dażgur li għandu interess l-Onor.

Hyzler, imma jiena m'iniex se nidħol fil- mertu ta' jekk dan l-interess huwiex finanzjarju, umanitarju jew ta' xi xorta oħra.

Li nista' ngħid fiċ-ċert huwa li iva, l-Onor.

Hyzler għandu interess f'din il-kwestjoni.

U kif jista' jiġi hawn ġew u jgħid li m'għamel xejn ħażin meta ffirma f'isem fondazzjoni ineżistenti?

Fl-artiklu li ktibt, jien staqsejt minn fejn ġiet din il-famuża "Fondazzjoni Ħal Qormi", min hu mdaħħal fiha, xi status għandha u minn tiffinanzja ruħha, imma quddiem dawn id-domandi, l-Onor.

Hyzler baqa' b'ħalqu magħluq.

Qal biss li din il-fondazzjoni m'hijiex reġistrata, jiġifieri din hija fondazzjoni fantażma.

Staqsejt ukoll jekk il-ħsieb ta' din il-fondazzjoni huwiex li tagħmel proġett ta' benefiċċju għall-komunita` għax f'dak il-każ, il-healthcare centre huwa ta' benefiċċju kbir għall- komunita` ta' Ħal Qormi.

Imma l-Onor Hyzler lanqas għal din id-domanda ma rrisponda.

U kif minn tant nies, intagħżel l-ex-sindku Nazzjonalista tal- Mosta, Nazzareno Vassallo, biex jidħol f'din l-istorja kollha?

Mela f'dan il-pajjiż hawn xi ħadd li jista' jieħu bini tal-gvern li jiswa l-miljuni tal-liri, qisu huwa tiegħu?

Dawn x'affarijiet huma?!

Fuq l-istess ħsieb, jien nista' napplika għand il-Planning Authority biex inżid żewġ sulari fuq Kastilja, imma jekk nagħmel hekk, niġi mgħoddi b'miġnun.

U jien l-istess ħaġa ngħid lill-Onor.

Hyzler.

Kif jista' japplika biex iżid is-sulari fuq bini tal-gvern?

B'risposta għal din il-kritika, l-Onor Hyzler qal li din hija inizjattiva ta' public/private partnership.

Issa aħjar!

Mela mil-lum 'il quddiem, jien nista' nqum filgħodu u niddeċiedi li ntella' proġett fuq art tal-gvern, f'forma ta' public/private partnership, u nsieħeb miegħi lil min irrid!

Hekk se ssir din il-biċċa xogħol taċ-ċentru tas-saħħa ta' Ħal Qormi?

Fejn huma t-trasparenza u l- accountability f'dan kollu?

Sur President, meta nqisu dawn l-affarijiet kollha li semmejt u d-domandi kollha li għamilt, aħna l-membri ta' l-oppożizzjoni ngħidu li jekk m'aħniex se ningħataw tweġibiet għal dawn id-domandi, se nibqgħu nsostnu li l- affarijiet qegħdin isiru b'mod stramb, xejn trasparenti u unaccountable.

B'dan it-tidwir kollu, ma nafux fejn se jaslu dawn l-affarijiet.

Jien nikkonkludi billi ngħid li verament nixtieq li kemm il-Ministru Deguara kif ukoll l-Onor.

George Hyzler, jagħtuna risposti serji għad-domandi li aħna qegħdin nagħmluhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 24 ta' Ġunju 2002 fis-6:00 pm bl-aġenda kif ikkomunikata mill- Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

RABAT – TRIQ KOLA XARA U TRIQ KONTI RUĠĠIERU – KOLLIŻJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jinformani dwar in-numru ta' kolliżjonijiet tat- traffiku rrapportati fit-toroq Kola Xara, Konti Ruġġieru u l-Kulleġġ Santa Maria bejn Jannar u Marzu ta' din is-sena?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għas-snin annwali 1998, 1999, 2000 u 2001?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant dwar kolliżjonijiet fit-toroq li seħħew bejn Jannar u Marzu fis-snin 1998, 1999, 2000, 2001 u 2002 kienu ta' tnejn, waħda, tlieta, tnejn u ħamsa rispettivament.

AFM

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 33189, nitlob lill-Viċi Prim Ministru jgħidilna kemm huma s-suldati fil-forzi armati ta' Malta li l- ombudsman qed jirrakomanda biex tiġi maħduma il-promozzjoni tagħhom b'effett mill-1 ta' Jannar 2001.

Jista' jgħidilna għaliex dan id-dewmien kollu biex dawn is-suldati jingħataw il-promozzjoni mistħoqqa meta d- deċizjoni ta' l-ombudsman ilha li intbagħtet mis-7 ta' Marzu 2002?

Kemm huwa minnu li ħarġu żewġ promozzjonijiet fi żmien sitt xhur, waħda b'effett mill-1 ta' Jannar 2002 u l-oħra mill-11 ta' Mejju 2002?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li sad-data tal-mistoqsija kien hemm total ta' 13-il rakkommandazzjoni mill-ombudsman biex tiġi maħduma l- promozzjoni b'effett mill-1 ta' Jannar 2001.

Disgħa minn dawn ġew implementati waqt li erbgħa oħra qed jiġu kkonsidrati.

Hemm numru ta' każi oħra fil-proċess ta' evalwazzjoni.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, kien hemm każ wieħed ta' individwu li kkwalifika bħala aircraft maintenance engineer, u għaldaqstant kien eliġibbli għal promozzjoni sa warrant officer II fi żmien sentejn mid-data li kiseb din il-kwalifika.

OQBRA TAL-GVERN – APPLIKAZZJONIJIET PENDENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid l-applikazzjonijiet pendenti għall-oqbra tal-gvern kemm imorru lura fiż-żmien?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li l-applikazzjonjiet pendenti għall- oqbra tal-gvern imorru lura fiż-żmien skond kif ġej:

|Ċimiterju |Data | |Mosta | 2 ta' Ottubru, | | |1996 | |Mellieħa |22 ta' Mejju, 1997 | |Addolorata|20 ta' Diċembru, | | |1991 | |Burmarrad |11 ta' Lulju, 1996 | |Mġarr | 2 ta' Lulju, 1996 | |Ta` Baxia |26 ta' Lulju, 1996 | |Qormi |18 ta' Marzu, 1976 | |Rabat |18 ta' Awissu, 1976 | |Żebbuġ | 8 ta' Novembru, | | |1998 | |Kalkara |29 ta' Settembru, | | |1995 |

BANK ĊENTRALI – PROVVISTA TA' DEHEB GĦALL-MANIFATTURA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-bank ċentrali waqaf milli jġib id-deheb biex ikun jista' jissupplixxi lill-produtturi tax-xogħol manufatturat tad- deheb?

Jikkonferma li jekk dawn jibdew iġibuh permezz tal-banek kummerċjali dan ser jispiċċa jiġihom ferm għoli minħabba c-charges involuti?

Jikkonferma li minħabba mod kif evolviet din is-sitwazzjoni, bħalissa l-produtturi tax-xogħol manufatturat tad-deheb lanqas għandhom deheb x'jaħdmu?

X'inhuma l-aħħar żviluppi dwar ir-rapporti li kien hemm li dawn il- produtturi tax-xogħol manufatturat tad-deheb kienu ser isiru responsabbli huma għall-boll?

Huwa minnu li l-gvern issa biddel il-pożizzjoni tiegħu u qed jgħid li jekk ma jkunx hemm kunsens bejn il-partijiet kollha involuti ser iħalli s-sistema kif inhi bħalissa?

Jikkonferma li hemm partijiet - speċjlament dawk konnessi ma' l- importazzjoni - li jista' jkollhom kull interess li s-sistema tibqa kif inhi?

Jaf li ftit jiem qabel l-elezzjoni ġenerali, il-prim ministru tal- lum kien wiegħed lil diversi produtturi tax-xogħol manufatturata tad-deheb li l-gold bullion ma kienx ser jkun suġġett għall VAT?

Hemm xi ħsieb li wara l-impożizzjoni tal-VAT f'dan il-qasam, il-gvern jerġa jikkonsidra l- pożizzjoni tiegħu kif wara kollox hija s-sistema f'uħud mill-pajjiżi ġirien tagħna fl-UE?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li b'effett mill-1 ta' Ottubru 2001, il-provvista tad-deheb mill-bank ċentrali saret provvista taxxabbli.

Il-provvista tad-deheb lill-bank ċentrali baqgħet eżenti bil- kreditu.

Is-sitt direttiva ta' l-Unjoni Ewropea ukoll tittratta bl-istess mod il-provvista tad-deheb lil u mill-bank ċentrali.

Tajjeb wieħed ifakkar li qabel l-1997, il-produtturi ta' xogħol manifatturat tad-deheb kienu jimportaw id-deheb direttament huma stess jew permezz tal-banek kummerċjali.

Taħt dik is-sistema kienu jħallsu l-VAT u mbagħad jirkuprawha.

Wara l-introduzzjoni tas-CET fl-1997, peress li s- CET ma setgħetx tiġi rkuprata, l-arranġamenti kienu ġew riveduti sabiex b'effett mill-1 ta' Lulju ta'dik is-sena, id-deheb beda jiġi importat mill- bank ċentrali sabiex jinbiegħ lill-produtturi tax-xogħol manifatturat tad- deheb mingħajr ma titħallas is-CET.

Fl-1999 reġgħet daħlet il-VAT minflok is-CET u għalhekk, peress illi s- sitwazzjoni kienet ġiet lura l-istess bħal ma' kienet qabel l-1997, kif ukoll fl-isfond tal-politika ta' liberalizzazzjoni, ġie deċiż li ma kienx baqa' skop illi l-bank ċentrali ikompli jimporta d-deheb direttament hu.

Dan partikolarment wara li permezz ta' avviż legali 233 ta' l-2001, id- deheb ma baqax jitqies bħala provvista eżentata bil-kreditu meta jkun importat mill-bank ċentrali bl-iskop li jbiegħu lill-produtturi tax-xogħol manifatturat tad-deheb. ------------