MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 585 L-Erbgħa, 18 ta' Lulju, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 585

L-Erbgħa, 18 ta' Lulju, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.07 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 18 ta' Lulju, 2001

WERREJ

MINUTI 149

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 149

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KWARANTINA TAL-PJANTI (IT-TIELET QARI)

PLANT QUARANTINE BILL (SECOND READING) 153

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR KODIĊI TA' KONDOTTA GĦAL SISTEMA TA'

RISERVAZZJONI KOMPUTERIZZATA (IT-TIELET QARI)

CODE OF CONDUCT FOR COMPUTERISED RESERVATION SYSTEMS BILL (SECOND READING) 153

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-LIĊENZJI TAL-KUMMERĊ (IT-TIENI QARI)

TRADING LICENCES BILL (SECOND READING) 154

AĠĠORNAMENT 171

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 584 li saret fit-18 ta' Lulju, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

MUŻEW TA' L-ARKEOLOĠIJA – KAŻ TA' THEDDID

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'passi ttieħdu mid- dipartiment tal-mużewijiet dwar każ li ġara fil-mużew ta' l-arkeoloġija f'April li għadda wara li persuna – dettalji tagħha jidhru separatament – spiċċat thedded persuna oħra?

Meta ttieħdu dawn il-passi?

Fejn wasal dan il-każ li mhux l-uniku wieħed li fih kienet involuta l-persuna li għamlet it-theddid?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li l-każ li ġara fil-mużew ta' l-arkeoloġija f'April li għadda għadu qed jiġi investigat.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jara x'tip ta' sigurta' qed ikun hemm f'mużewijiet u siti ta' interess nazzjonali?

Jekk jirriżulta li ma teżisti l-ebda sigurta', jista' jieħu l-passi neċessarji biex jassigura li ma jsirux atti vandali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Preżentement is-sigurta' fil-mużewijiet hija pprovduta minn uffiċjali pubbliċi li jaħdmu bħala security guards mad- dipartiment tal-mużewijiet.

Fil-museum of fine arts ġew ingaġġati wkoll personnel tal-group 4 biex jipprovdu dan is-servizz.

Fir-rigward ta' siti arkeoloġiċi, bħal fil-każ tat-tempji neolitiċi, hemm uffiċjali li jaħdmu mad-dipartiment tal-mużewijiet bħala security - dawk li fl-antik konna nsejħulhom watchmen - assistiti kostantament minn uffiċjali ta' l-armata u b'ronda konsisteni min-naħa tal-pulizija.

F'ċerti siti jeżisti apparat permezz tar- radju li huwa kkontrollat ċentralment mid-dipartiment tal-mużewijiet, b'link kontinwa mal-pulizija.

Imbagħad hemm siti oħrajn, speċjalment ċerti fdalijiet li għandna mxerrdin ma' Malta u Għawdex li s'issa għad m'għandhomx servizz ta' security.

L- Onor. Membru jrid japprezza li security 24 siegħa round the clock ma' dawn is-siti tirrikjedi ħafna riżorsi, kemm umani kif ukoll finanzjarji.

Il-cultural heritage interim board li bħalissa qiegħed jieħu ħsieb il-wirt kulturali ta' pajjiżna, qed jikkonsidra proposti biex titjieb is-sigurta' permezz ta' l-użu tat- teknoloġija elettronika u viżiva.

Għal dan l-iskop, f'diversi postijiet fejn diġa' teżisti provvista ta' l-elettriku, qegħdin jinħadmu ċerti specifications biex naraw kif wieħed jista' juża t- teknoloġija moderna.

Fir-rigward ta' l-Imnajdra u Ħaġar Qim, ix-xogħol biex titniżżel il-provvista ta' l-elettriku permezz ta' bini ta' substation qiegħed fi stat avanzat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra dwar ix- xogħol ta' restawr li sar fis-sit ta' l-Imnajdra?

Jista' jgħid jekk il- gvern applikax għal fondi internazzjonali ġaladarba dan is-sit huwa wirt dinji?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif kellna l-opportunita' ngħidu, l-Imnajdra ġiet riabilitata u rrestawrata għas-sitwazzjoni li kienet qabel ma ġara l-att vandalu bejn il-Ġimgħa l-Kbira u Sibt il-Għid.

F'dan il-post sar xogħol akkurat u riċerkat b'mod tajjeb taħt it-tmexxija tad-dipartiment tal- mużewijiet u b'konsulenza ta' speċjalisti f'dan il-kamp.

Ta' min jgħid iżda li m'huwiex il-każ li wieħed jaqbad u jitlob għajnuna finanzjarja minn barra.

Għal dan l-iskop ġie f'pajjiżna Henry Clare, wieħed mill-esperti li għandha l-UNESCO, li fir-rapport tiegħu rrimarka fuq traġedja bla preċedent iżda rrimarka wkoll fuq ir-reazzjoni qawwija u immedjata tal-poplu Malti inġenerali u anke osserva b'mod pożittiv il- miżuri li ħa l-gvern biex ikun jista' jilqa' għal din it-tip ta' sitwazzjoni.

Imma rridu nifhmu li meta ngħidu li dawn is-siti huma mniżżla fil-lista ta' wirt dinji, ma jfissirx li hemm xi fondi kbar x'imkien li nistgħu nibbenefikaw minnhom.

Fil-fatt il-fondi li kienu ġew miftehma ma' l-għaqdiet internazzjonali u mal-UNESCO ġew użati kollha u għalhekk wieħed irid jibda jħares lejn sitwazzjoni ta' kif jista' jorganizza ruħu b'mod tant tajjeb li jkun jista' jqanqal interess minn diversi partijiet interessati fid-dinja, li mbagħad jistgħu anke jaslu biex jgħinu lil Malta ħalli tkun tista' tħares il-wirt tagħha aħjar.

Il-pożizzjoni li nieħu jien hi li għandna nitolbu fondi għal proġetti li huma speċifiċi, proġetti li jridu jitlaħmu u jinħadmu b'mod tajjeb, ħalli 'l quddiem inkunu nistgħu nippreżentaw każi aktar fondati għal din it-tip ta' għajnuna finanzjarja meta l-miżuri li qed jieħu l-gvern ikunu fi stadju aktar konkret.

Nafu li fil-każ ta' l-Imnajdra u Ħaġar Qim, il-gvern aċċetta r-rakkmandazzjoni tal-kumitat xjentifiku li jipprovdi tined temporanji protettivi u jagħmel il-bini ta' visitors centre biex il- preżentazzjoni tas-siti tkun ħafna iktar attraenti, tkun ħafna iktar storikament relevanti u tkun tipprovdi faċilita' biex kull min iżur is-sit ikun jista' jagħmel diskussjonijiet, jara preżentazzjonijiet audio-viżivi u jkun hemm ukoll ċertu merchandising biex permezz tiegħu nrendu fondi għas- sit.

Għalhekk qabel ma nibdew nitkellmu - jew fl-istess waqt li nibdew nitkellmu - dwar talba għal għajnuna finanzjarja minn sorsi barranin, irridu naħdmu ħafna biex b'konservazzjoni, management u preżentazzjoni aħjar tas-siti, niġġeneraw ħafna iktar fondi milli rnexxielna niġġeneraw sal-lum.

U bħalissa qiegħed isir ħafna xogħol biex fiż-żmenijiet li ġejjin, inkunu nistgħu nagħmlu avvanzi sostanzjali f'dan ir-rigward.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, ippermettili nagħmel żewġ domandi.

Fid-dawl ta' dak li għadu kemm intqal, kien hemm xi persuni jew għaqdiet barranin internazzjonali mhux governattivi li wrew interess li b'xi mod jew ieħor jagħtu l-għajnuna tagħhom, mhux neċessarjament dik finanzjarja?

Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra fiex waslet l-inkjesta maġisterjali li qed issir dwar l-Imnajdra, għalkemm naf li din ma taqax direttament taħt id-dekasteru tiegħu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-gvern ma nieda l-ebda kampanja ta' ġbir ta' fondi iżda kien hemm inizjattiva privata biex jinġabru fondi għall-użu ta' waħda mill-għaqdiet mhux governattivi, Din l-Art Ħelwa.

Il-gvern m'għandux informazzjoni dwar kemm jammontaw dawn il-fondi u kif qed jiġu wżati.

Il- fondi li l-gvern ħareġ biex isir ir-restawr ta' l-Imnajdra ħarġu mill-vot kapitali tad-dipartiment tal-mużewijiet u hemmhekk is-sitwazzjoni hija waħda normali u regolari.

Ma jirriżultalix li seta' kien hemm xi persuna jew fondazzjoni partikolari barranija li ħasset li għandha tagħmel xi proposta ta' xi għajnuna finanzjarja partikolari għal dak li ġara.

Għar-rigward ta' l-inkjesta maġisterali, nista' ngħid li din għadha miftuħa.

Naturalment il-pulizija jibqgħu jsegwu kull tagħrif li jista' jaslilhom u sta għall-maġistrat inkwerenti li jidderieġi u jmexxi din l- inkjesta abbażi ta' l-informazzjoni li jkollu.

Fil-każ ta' l-Imnajdra ma kienx il-każ li l-ministeru jew id-dipartiment jordna xi nkjesta partikolari, la taħt il-liġi ta' l-inkjesti u lanqas b'mod amministrattiv.

Dak li ġara kien jidher minn kulħadd.

Il-pulizija u l-maġistratura kienu nvoluti mill-ewwel mill-punto di vista ta' l-uffiċjalita' biex wieħed jara jistabilixxix xi nuqqasijiet f'dan ir-rigward.

Fil-kumplessita' taċ- ċirkostanzi kollha ma kienx hemm affarijiet bħala tali x'tinvestiga għax iċ- ċirkostanzi ta' fejn kellhom x'jaqsmu l-uffiċjali pubbliċi kienu magħrufa u ma kienx hemm x'tista' tiskopri.

Il-fatti huma li fl-Imnajdra ma kienx hemm watchman għax kien qiegħed Ħaġar Qim, konswetudni għal snin twal taħt amministrazzjonijiet differenti.

Dawn il-fatti setgħu jiġu stabiliti mingħajr il-ħtieġa li toqgħod tagħmel inkjesta u fid-dawl ta' dawn il-fatti ttieħdu diversi miżuri li qed jiġu segwiti.

Nittamaw li fil-ġimgħat li ġejjin, speċjalment meta jerġa' jiftaħ il- parlament, nittrattaw il-liġi li tirregola l-wirt kulturali u din għandha toffrilna mhux biss l-opportunita' ta' diskussjoni imma anke t-twaqqif ta' strutturi li jkunu jistgħu jerfgħu r-responsabbilta' b'mod iktar permanenti u iktar b'saħħtu minn dak li għandna sal-lum.

SKEJJEL – KITBA U QARI TAL-MALTI U L-INGLIŻ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jara li jsir stħarriġ serju u ġenerali fost l-istudenti ta' l-iskejjel tal-gvern biex isir magħruf x'livelli ta' ħila għandhom jew m'għandhomx fil-kitba u fil-qari tal-Malti u l-Inġliz, bl-iskop li jkunu mfassla programmi edukattivi adatti biex għallinqas l-adolexxenti jtemmu l-edukazzjoni sekondarja tagħhom bil-ħila li jiktbu u jaqraw bil-Malti u l-Inġliz?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li hemm il-ħsieb li dan isir.

L-ewwel ma' jmiss huwa follow-up tal-baseline assessment li sar fl-1998.

Wara jsiru links bejn dak l-istudju u ieħor li se jħares lejn il-livell milħuq fis- sekondarja.

SEGRETARJATI PRIVATI - LISTA TA' IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 25615?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

TRAĠEDJA FIL-BAĦAR BEJN MALTA U SQALLIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 26845?

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Minħabba fil-kobor ta' din id-diżgrazzja fatali, sar sforz komuni bejn l-Italja, il-Greċja u Malta biex l-investigazzjonijiet li għadhom sejrin jagħtu r-riżultat mixtieq.

Nixtieq nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-ministeru għadu qed jagħti kontribut siewi skond il-ħtieġa fir-rigward ta' din it-traġedja.

Għar-rigward tat-tieni parti tal-mistoqsija, nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-awtoritajiet kompetenti dejjem jieħdu inkonsiderazzjoni kull informazzjoni rilevanti għall-investigazzjonijiet tagħhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jagħtina rendikont tal-laqgħat fejn ġiet diskussa din il-materja u anke tal-punti li tqajmu?

Jista' jgħid ukoll jekk inġibditx l-attenzjoni ta' l-awtoritajiet Taljani li hemm il- possibbilta' li wieħed mill-katavri jista' ikun ta' persuna Maltija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Peress li l-investigazzjonijiet għadhom għaddejjin, ma naħsibx li jkun għaqli li wieħed jiżvela iżjed informazzjoni.

Li nista' ngħid hu li l-ministeru għall-affarijiet barranin ma kienx imdaħħal direttament fl-investigazzjonijiet.

Din hija ħaġa li taqa' taħt il- ministeru ta' l-intern u anke taħt il-ministeru tal-ġustizzja u l-indaġni saret minn dawn il-ministeri.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru qal li ma daħalx fl-indaġni għalkemm bħala ministru għall-affarijiet barranin ħa interess partikolari.

Allura jista' jgħid jekk fl-interventi tiegħu u fil-laqgħat li għamel dwar dan il-każ, ġabx għall-attenzjoni ta' l-awtoritajiet barranin Taljani l-possibbilta' li fost l-iġsma li nstabu fil-baħar, seta' kien hemm katavru ta' Malti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Din it-traġedja ġrat fl-1997 u mir-records li għandna jirriżulta li dak iż-żmien kienu saru kuntatti ma' l-Italja u mal-Ġreċja u kienu anke bdew isiru l-investigazzjonijiet mill-pajjiżi konċernati.

Sussegwentement il-kwestjoni kienet baqgħet tiġi segwita mill-pulizija u li nista' ngħid hu li kull meta jinqala' il-bżonn ta' xi għajnuna min-naħa tal- ministeru tiegħi, aħna ngħadduhielhom.

Pero' fiż-żmien li jien ili ministru, ma kellix l-okkażjoni li navviċina lill-ambaxxata Taljana jew lill-ambaxxatur Taljan f'dan ir-rigward għax, kif għedt diġa', dan il-każ kien qed jitmexxa mill-pulizija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Veru li l-każ dak iż-żmien kien f'idejn il-pulizija, pero' wara rriżulta, anke minn artiklu li nkiteb minn Joe Mifsud, li kienu nstabu iġsma fil-baħar bejn Malta u Sqallija.

Jiġifieri wara li kien hemm evidenza li l-każ kien seħħ verament u kienet ukoll indikata l-area fejn seta' kien hemm il- katavri, il-ministeru għall-affarijiet barranin għamel xi intervent biex jara jekk fost il-katavri kienx hemm dak ta' persuna Maltija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Ir-rapport li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant kien deher fil-ħarġa tal-"KullĦadd" tas-6 ta' Diċembru 1998, jiġifieri fil- perijodu ta' qabel ma bdejt inservi bħala ministru.

Għalkemm ma nistax ngħid eżattament x'kien għamel il-ministru ta' qabli, jiena ċert - għalkemm dan ma nistax naħilfu - li ladarba l-indaġini kienet qiegħda f'idejn il-pulizija dawn ħadu ħsieb jagħmlu dak li qed jirriferi għalih l- Onor. Interpellant.

MR SPEAKER: Grazzi.

Eżawrejna l-mistoqsijiet kollha li dehru fuq l- aġenda u nistgħu nipproċedu.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KWARANTINA TAL-PJANTI

PLANT QUARANTINE BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomici): F'isem il- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Kwarantina tal-Pjanti.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att biex ma jitħallewx jidħlu f'Malta organiżmi li jagħmlu ħsara lill-pjanti ̧ biex dawn jiġu kkontrollati u mrażżnin il-firxa tagħhom u biex tipprovdi għal materji oħra li jkunu inċidentali u anċillari għaliha'' ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR KODIĊI TA' KONDOTTA GĦAL SISTEMA TA' RISERVAZZJONI KOMPUTERIZZATA

CODE OF CONDUCT FOR COMPUTERISED RESERVATION SYSTEMS BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar Kodiċi ta' Kondotta għal Sistema ta' Riservazzjoni Komputerizzata.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att biex jipprovdi dwar kodiċi ta' kondotta għas-sistema ta' riservazzjoni komputerizzata'', ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-LIĊENZJI TAL-KUMMERĊ

TRADING LICENCES BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri

Ikompli mit-18 ta' Lulju ̧ 2001 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat huwa in possession.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, kif kont qiegħed ngħid dalgħodu, fil-fehma ta' din in-naħa tal-Kamra, il-burokrazija b'din il-liġi m'hijiiex se tonqos iżda se tiżdied kif se jiżdiedu wkoll l-ispejjeż amministrattivi.

L- id tal-ministru tinħass kullimkien, saħansitra fil-licensing appeals board, għax il-gvern mhux biss se jaħtar dan il-bord direttament hu imma se jkun qiegħed ifassal regolamenti huwa wkoll.

Huwa veru li qed jingħad meta jista' isir appell, imma la qed jingħad kif għandu jsir u wisq anqas xi żmien se jkun hemm għall-appell, nuqqas ieħor fost il-ħafna nuqqasijiet li fiha din il-liġi nofsha msajra.

Ironika li fost ir-raġunijiet għalfejn jista' isir l-appell, ma jissemma xejn dwar każi ta' diskriminazzjoni politika.

Fost il-kummenti li għamlet l-FOI insibu li – dejjem skond il-ġurnal "The Sunday Times" tal-Ħadd li għadda -

"The FOI expresses its concern that the minister's powers are so wide- ranging that the principles of non-discrimination and of administrative action free from political interference could easily be jeopardised.''.

Dan ifisser li l-mod li bih hija ppreżentata din il-liġi jista' jipperikola ħafna l-amministrazzjoni bħala amministrazzjoni inġenerali milli żżomm ruħha ħielsa minn dak li huwa ndħil politiku.

Din m'hijiex xi osservazzjoni allarmista imma hija osservazzjoni li għamlet l-FOI pubblikament fil- kolonna tagħha tal-ġurnal "The Sunday Times".

Mr Speaker, il-liġi tgħid li l-bord jista' isejjaħ kwalunkwe persuna biex tixhed quddiemu.

X'ifisser dan?

Dan ifisser li minn sempliċi bord ta' appell, il-bord se jiddawwar f'istituzzjoni investigattiva?

Se jkollna bord li jinvestiga, jagħmel prosekuzzjoni hu u jagħmilha anke ta' imħallef hu?

Qiegħed nistaqsi dawn l-affarijiet għax mit-text tal-liġi ma jirriżultax b'mod ċar x'se jkun qed jiġri.

Dan kollu jwassalna għal konklużjoni waħda biss li dan il-bord kellu jkun verament bord indipendenti u mhux fis-sura li qiegħed jingħata f'dan l-abbozz ta' liġi, fejn jidher li se jkun sempliċement appendiċi tal-gvern tal-ġurnata, ikun min ikun il-gvern.

Punt ieħor li ma joħroġx ċar minn dan l-abbozz huwa jekk b'riżultat ta' din il-liġi, hijiex se tiżdied il-ħtieġa għal aktar liċenzji kif ukoll jekk hux se jkollna fees u expenses ġodda li jibdew jitfaċċaw maż-żmien permezz ta' xi avviż legali.

Per eżempju, fi klawsola 14 mhux biss qed nitkellmu dwar amministrazzjoni mill-kunsilli lokali imma wkoll dwar awtorizzazzjoni bil-miktub mill- kunsilli.

Jien mhux qed ngħid li m'għandux ikun hemm awtorizzazzjoni, biex ħadd ma jaħseb li aħna bħala Partit Laburista kontra li jingħataw poteri addizzjonali lill-kunsilli.

Aħna nemmnu fid-devoluzzjoni u fil-prinċipju right across the board, pero' qed inqajjem dan il-punt aktar mill-aspett tekniku.

Mistoqsija li tqum hawnhekk hija din: Jekk issa se jkun hemm anke l-awtorizzazzjoni bil-miktub mill-kunsilli, dan se jwassal għal xi fees ġodda?

Per eżempju, hawker li jbigħ il-ħaxix f'San Ġwann u n-Naxxar se jkollu bżonn il-permess taż-żewġ kunsilli lokali?

Qed nistaqsi dan għax din ma toħroġx ċara mil-liġi nfisha.

Imbagħad hemm aspett ieħor tal-liġi li apparti milli titkellem dwar aġenti kummerċjali u merkantili, titkellem ukoll dwar il-kunċett ta' dak li qed jissejjaħ public broker.

Nifhmu x'inhu public broker imma xorta waħda għandna bżonn ta' definizzjoni ċara.

Għadni ma nafx jekk hawn jidħlux sensara, estate agents jew xi intermedjarji oħra, anke ngħidu aħna sempliċi rkantatur.

Dan ma jirriżultax ċar mil-liġi u għalhekk hemm bżonn ta' definizzjoni ċara f'dan ir-rigward.

Mistoqsija oħra hija jekk il- liċenzji hux se jkunu suġġetti għall-kondizzjonijiet ta' l-awtorita`.

Jekk se jkunu hekk, tajjeb li nkunu nafu jekk dan hux se jsir fid-diskrezzjoni assoluta ta' din il-famuża awtorita`.

Effettivament għadna ma nafux jekk din hix se tkun awtorita` kbira jew persuna waħda, jew inkella hix se tkun rappreżentata jew delegata mill-ministru stess.

Mr Speaker, il-gvern qiegħed jgħidilna wkoll li ċerti dokumenti jistgħu jiġu mitluba mhux biss mill-awtorita` regolatorja iżda anke minn persuni oħra li jistgħu jiġu appuntati.

GĦal darb'oħra hawnhekk nistaqsi: Kif se jinħatru dawn in-nies?

Dan mhux qiegħed jingħad fl-abbozz ta' liġi bħalma mhux qed jingħad jekk dawn humiex se jidhru fil-government gazette for public information.

Ikun ta' interess ukoll li nkunu nafu jekk dawk l-oqsma kummerċjali li se jkollhom bżonn liċenzja jew permess tal-kummissarju tal- pulizija, ikunux jistgħu jappellaw quddiem il-bord ta' appell mid-deċiżjoni tal-pulizija.

Qed ngħid hekk għax sal-lum il-poter tal-pulizija kien kważi wieħed assolut, jibbaża ruħu fuq grounds of policy u ħafna drabi din kienet qisha biċċa chewing gum li la taf kemm, la taf kif u lanqas għaliex tiġġebbed.

Jekk se jkollna bord ta' appell, dawn id-discretionary powers għandhom jiġu ndirizzati ħalli ma nibqgħux bin-notion ta' xi ħaġa vaga li tista' tagħti lok għal ħafna suspetti bla bżonn.

Jekk wieħed jelenka l-areas li se jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tal- pulizija, isib anke attivitajiet organizzati minn partiti politiċi.

Nafu kif tul is-snin setgħu ttieħdu deċiżjonijiet li tpinġew ħażin kontra ċerti partiti politiċi u għalhekk importanti li dan il-punt jiġi ndirizzat.

Żgur li hemm ċerti affarijiet li jidhru heavy-handed.

Per eżempju, il-liġi qiegħda tinftiehem li jekk ikun hemm talba biex jitwaqqaf an open air market, anke għal ġurnata waħda, l-awtorita` tal-ministru trid tiġi gazetted.

Jista' ikun li din ma tantx tagħmel sens għax dan huwa xenarju ipotetiku, imma l-liġi ma tgħidx li mhux meħtieġ imma li huwa meħtieġ.

Jiena għalhekk qed ngħid li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi qegħdin insaħħu, inżidu u nkattru l-burokrazija.

Il-liġi ma tagħmilhiex ċara dwar liema permessi se jiddependu fuq l- awtorita` u liema permessi se jibdew jiddependu fuq il-kunsilli lokali, pero' kif fhimt jien se jkollna kollox regolat minn żewġ saltniet ministerjali differenti.

M'hemm xejn ħażin fil-prinċipju li l-gvern irid idaħħal il-kunsilli lokali f'dawn il-permessi, imma għallinqas ir- regolamenti għandhom jibqgħu joħorġu mill-istess ministru u fejn ikun applikabbli dan għandu jibda jsir bi ftehim mal-ministru responsabbli mill- kunsilli lokali.

Jekk ikun hemm split responsibilities, jibda jkollna mhux biss aktar burokrazija imma anke sinjali konfliġġenti bejn żewġ ministeri differenti.

Jien mhux qed nirreferi għall-ministri tal-lum imma anke għal dawk li jkun hemm għada u pitgħada.

Il-liġi trid tiġi interpretata fuq dak li hemm miktub u mhux biżżejjed li nżommu f'moħħna l-intenzjonijiet tal- gvern, għax gvern jista' jinbidel u jista' anke jinbidel il-kabinett, bil- gvern jibqa' fil-poter.

Allaħares naslu f'sitwazzjoni fejn inħallu kollox suġġett għall-interpretazzjoni.

Wara kollox hawnhekk qegħdin nilleġislaw u l-kelma miktuba hija aktar importanti minn dak li jkun imbottana 'l quddiem biex naslu għaliha.

Jien diġa` semmejt il-kwestjoni tal-penalties li se jiżdiedu u nistaqsi jekk jistax ikun hemm każi fejn offender ikun suġġett għal żewġ penalitajiet differenti minħabba l-istess każ.

Fi klawsola 31 tissemma multa ta' mhux aktar minn Lm1,000 mingħajr ma jingħad jekk hux se ssir distinzjoni bejn offence u oħra.

Kif għedt aktar kmieni, m'hemm xejn ħażin li l-kunsilli lokali jidħlu fid-day-to-day matters, iżda fejn iridu jitkejlu ċerti kriterji ta' trading nistaqsi bl-ikbar sinċerita` u mhux b'mod ċiniku, kif se niżguraw li dawn għandhom il-kompetenza xierqa.

Huwa għalhekk li jien qiegħed nagħmel distinzjoni bejn id-day-to-day matters u l- kriterji kummerċjali.

Qiegħed ngħid dan għaliex kulħadd huwa tad-demm u l- laħam.

Jien mhux qed nidħol fil-merti ta' jekk hemmx kunsilli lokali b'maġġoranza Laburista jew Nazzjonalista, imma nemmen li l-accountability m'għandhiex issir wara l-eżekuzzjoni tat-trading licence imma hemm bżonn li ssir qabel ma tinħareġ din il-licence.

GĦalhekk nistaqsi: Din kif se tiġi esegwita fil-prattika?

Hemm bżonn li t-trasparenza tidher u titħaddem mill- bidunett, speċjalment jekk b'riżultat ta' dawn l-emendi indaħħlu partijiet ġodda f'dan il-proċess.

Jien ngħid li t-trasparenza m'għandhiex tinħass biss fil-proċess jew fl- istadju ta' appell imma għandha tinħass mill-bidunett tal-proċess innifsu.

Il-verita' hi li l-liġi tant hija nejja u nofsha msajra li għandna balbuljata, anke dwar il-kwestjoni tad-dritt taċ-chamber of commerce għal commission agents.

Veru li l-ministru fil-kolonna tiegħu fil-gazzetta "il-mument" qal li l-kamra tal-kummerċ għandha tibqa' toħroġ il-liċenzji tan-negozju għal commission agents hi, imma l-fatti juru mod ieħor għax għalkemm hemm id-declaration of intent min-naħa tal-ministru, m'hemm xejn li jħoll u jorbot fl-applikazzjoni tal-liġi nnifisha.

Dak li kien hemm provdut f'artiklu 71 tal-commercial code li jirrigwarda dawn il-liċenzji li jinħarġu mill-kamra tal-kummerċ, se jkun applikat b'mod kategoriku bis- saħħa tal-liġi u mhux sempliċement bil-ġenerożita` tal-ministru jew tas- segretarju parlamentari konċernat?

GĦalkemm kellna diversi okkażjonijiet fejn ma qbilniex, fosthom fuq l-issue ta' l-Unjoni Ewropea, inħoss li n- nies tal-kamra tal-kummerċ dejjem mexxew l-operat tagħhom b'effiċjenza u integrita`.

Qatt ma naf li kien hemm xi allegazzjonijiet li dawn imxew b'xi mod skorrett f'dak li huwa ħruġ ta' liċenzji u allura ma narax għalfejn għandha tinbidel din ir-regola dwar kif jinħarġu l-liċenzji tal-commission agents min-naħa tal-kamra tal-kummerċ.

Personalment wisq nibża' li dan mhux qiegħed isir bi żvista min-naħa tal-leġislaturi jew min-naħa tad- drafters, imma qiegħed isir għaliex il-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea ma jippermettux arranġamenti formali simili li joħorġu mil-liġi nnifisha kif kien hemm u kif hemm sal-lum stess.

Qalulna li se jkollna one-stop-shop, imma jien ngħid li mhux one-stop-shop se jkollna imma a number of shops.

Agħar minn hekk se niġu f'sitwazzjoni fejn dak li jkun ma jkunx jaf f'liema wieħed għandu jmur.

Kieku kellna l-affarijiet aktar ċari u aktar delineati biex jifhimhom kulħadd nifhimha, imma għalkemm il-prinċipju ta' one-stop- shop jaqbel miegħu kulħadd, fl-applikazzjoni tagħha din il-liġi tidher li se tkun ferm 'il bogħod minn hekk.

Aħna wkoll iltqajna mal-korpi kostitwiti u jidher li hemm tħassib serju dwar kif se jiġu estiżi l-poteri ministerjali.

L-akbar insult li fiha l-liġi huwa li lanqas biss tagħmel riferenza speċifika għal korpi kostitwiti b'isimhom għax la ssemmi ċ-chamber of commerce, la l-GRTU u lanqas l-FOI.

Aħna fettaqna, iddiskutejna u ma qbilniex fuq ċerti aspetti tal-liġi tal-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali imma għallinqas f'dik il-liġi hemm l-ismijiet ta' dawn il-korpi kostitwiti speċifikati.

F'dan l-abbozz ta' liġi m'għandna l-ebda riferenza għalihom.

To add insult to injury, minflok ma l-korpi kostitwiti ntalbu jinnominaw rappreżentanti tagħhom fuq il-bordijiet inkwestjoni, intalbu jissottomettu lista tal-membri tagħhom eliġibbli lis-segretarju parlamentari jew lill-ministru konċernat biex imbagħad jiddeċiedi s- segretarju parlamentari jew il-ministru lil min jagħżel.

Naħseb li dan jiddependi minn kemm dak li jkun ikollu għajnejh blu jew minn jekk ikollux nemex!

Jekk l-affarijiet huma verament hekk - u jidher li huma hekk - dan kollu jagħmel farsa mill-proċess ta' konsultazzjoni.

Fi żmien meta kulħadd irid jara l-poteri ministerjali jonqsu, b'riżultat ta' dan l-abbozz ta' liġi ħafna kienu sorpriżi li dawn il-poteri issa se jiżdiedu.

Mr Speaker, jien jiddispjaċini li se jkolli nerġa' naqa' fuq l-awtorita`, imma hemm riferenza vaga wisq għaliha u la nafu jekk din hux se tkun organizazzjoni sħiħa u lanqas jekk hux se tkun tikkonsisti fi bniedem wieħed, kollox vag.

Saħansitra lanqas biss hemm definizzjoni tal-poteri u tar-rwol veru li se jkollha din l-awtorita`.

Filwaqt li qabel kienu jersqu proposti ta' liġijiet li jipprovdu għat-twaqqif ta' awtorita` b'superstructure, illum kulma nafu huwa x'mhix se tkun din l-awtorità għax is-segretarju parlamentari qalilna li din m'hijiex se tkun bħall-planning authority.

Dwar id-daqs u d-dettalji tagħha ma qalilna xejn.

Ma nistgħux nibbażaw ruħna fuq x'mhix se tkun din l-awtorita`.

Huwa importanti li nkunu nafu xi strutturi, parametri u definizzjoni se jkollha.

Mhux qiegħed ngħid hekk biex infettaq imma ma jistax ikollna awtorita` li trid ir-rispett tal- pubbliku u trid tikkonvinċi lil kulħadd li se taħdem bi trasparenza u konsistenza, meta lanqas biss għandna definizzjoni ċara tagħha f'dan l- abbozz ta' liġi.

Insult ieħor huwa li l-ministru qiegħed igħid li fil-consultative committee se jagħżel wieħed bħala rappreżentant ta' l-għaqdiet tan-negozju u hekk se jagħmel ukoll fir-rigward tal-konsumatur.

Dan ifisser li mill-verzjoni oriġinali tal-liġi qiegħed joffrilhom one-seventh ta' dak li kellhom.

Issa jekk iċċaqlaqx minn din il-pożizzjoni good luck to him, pero' aħna se niġġudikaw din il-liġi fuq l-abbozz kif tressaq f'din il-Kamra.

GĦalkemm fil-prinċipju kulħadd jaqbel mad-devoluzzjoni, hemm il-mistoqsija fundamentali kemm fir-realta` din il-liġi se tilħaq dan l-għan.

Jien ngħid li le.

Mhux qiegħed ngħid hekk biex inkun partiġġjan imma meta jien u sħabi tal-grupp paralmentari ddiskutejna din il-liġi, bl-akbar serjeta` ħassejna li ma twassalx għad-devoluzzjoni.

Il-Partit Laburista jaqbel mad- devoluzzjoni għax kien iħaddimha meta kien fil-gvern.

Jien għandi għaliex nemmen li din iridha anke l-gvern tal-ġurnata, imma f'dan il-każ żgur li qiegħed juża l-għodda żbaljati.

M'għandna l-ebda garanzija li n-numru ta' liċenzji meħtieġa se jonqos u m'għandna l-ebda indikazzjoni li se jsir xi ħaġa biex l-istandards verament jogħlew.

Veru li l-liġi trid tkun xi ħaġa dinamika u tirrifletti r-realtajiet li jkunu qegħdin jinbidlu, iżda b'dawn il-ħafna enabling laws li qiegħda tressaq din l-amministrazzjoni u meta l-gvern jistrieħ ħafna fuq il-legal notices, ikun qiegħed jagħmel kif qiegħed jagħmel il-ministru f'dan il-każ partikolari, li jwitti t-triq biex meta jrid iċaqlaq il-lasti tal-logħba kif irid u kemm irid.

Dan huwa ħażin u ma jawgurax tajjeb għat-trasparenza u l-kontabilita`.

Jekk tressaq liġi, sabiħa kemm hi sabiħa ̧ li tkun biss framework ta' prinċipji u proċeduri u ma jkollhiex ġo ħdanha r-regoli u r- regulations l-oħrajn, ngħid li tkun qiegħed tgħaddi lil din il-Kamra biż- żmien.

Din il-liġi tgħid li se tħassar ix-Shops and Hawkers Business Hours Act, imma x'inhuma l-business hours il-ġodda li qed jipproponi l-gvern?

Aħna nafu li dan huwa punt li tqajjem mill-korpi kostitwiti imma ma konniex nippretendu li niġu hawn u nsibu s-segretarju parlamentari għadu jistenna r- reazzjoni formali tal-korpi kostitwiti.

Aħna konna nippretendu li konsultazzjonijiet fil-fond isiru qabel ma tersaq il-liġi, bil-korpi jingħataw deadline biex jagħtu r-reazzjoni formali tagħhom.

Għalhekk għandna kollox kważi nej għax lanqas nafu fejn qegħdin.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li ma sar l-ebda attentat min-naħa tas- segretarju parlamentari fl-introduzzjoni tiegħu biex jagħmilha ċara li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea, fil-ħruġ ta' liċenzji ġodda ma nistgħux napplikaw il-prinċipju ta' diskriminazzjoni bejn barranin u Maltin.

Anke jekk il- ministru jgħid li mhux se jiġri hekk, jekk ikun il-każ bilfors irridu nagħmlu hekk għax irridu nimxu mar-regoli ta' l-Unjoni.

Jien mhux qiegħed ngħid dan biex xi ħadd jaħseb li qiegħed inbeżża' lin-nies bl-Isqallin.

Illum il-problema ma tolqotx biss l-Isqallin li huma tefgħa ta' ġebla 'l bogħod minna, imma tolqot anke dawk il-ħafna Central u Eastern Europeans li diġa` qegħdin hawnhekk, aħseb u ara jekk jinbidlu ċ-ċirkostanzi bid-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Wieħed kien jippretendi li meta l-gvern jiġi biex jagħmel liġi bħal din, kien se jindirizza xi ħaġa li ilha mdendla għal ħafna żmien u taħt diversi amministrazzjonijiet.

Hawnhekk qed nirriferi għall-kwestjoni tad- distribution agents.

Sal-lum meta tiltaqa' ma' ħafna negozjanti jgħidulek li l-biċċa l-kbira tal-Maltin huma marbutin b'distribution agreement u mhux b'agency agreement.

Hemm differenza bejn waħda u oħra u kont nippretendi li ladarba għandna din il-leġislazzjoni quddiemna, il-gvern kien se jipprova jimla din il-ħofra li għandna quddiemna.

Fil-fatt sal-lum id- distribution agreement m'huwiex marbut bil-liġi fil-kodiċi kummerċjali u għalhekk wieħed jippretendi li liġi bħal din tindirizza din il-problema u mhux tħalli lil dawn in-nies fil-limbu.

Klawsola 19 titlob kwalifiki għal diversi tipi ta' xogħol.

Huwa tajjeb li l-kwalifiki jkunu qegħdin hemmhekk, imma ma nistgħux nagħmluha b'mod tassattiv u b'mod ġeneriku għaliex tista' tiddiskrimina kontra min hu stabilit fin-negozju.

Jien wieħed minn dawk li dejjem emmint li għandhom jogħlew l-istandards, biex ħadd ma jinterpretani ħażin, imma rridu naraw kif se tolqot lil min ilu fin-negozju ċerti snin u forsi m'għandux il- kwalifiki neċessarji imma għandu ħafna u ħafna snin ta' esperjenza.

Imbagħad hemm l-aspett l-ieħor ta' l-enforcement li f'Malta dejjem kien problema.

Jien mhux qiegħed ngħid li t-tort huwa tal-gvern tal-lum jew tal- bieraħ, imma kont nippretendi li liġi bħal din tagħmel xi ħaġa li tindirizza din il-problema għaliex nafu li hija l-marda u d-difett ewlieni tas-soċjeta` Maltija inġenerali.

Jien nista' nerġa' nqajjem il-kwestjoni tal-barranin għaliex dak li qalet l-MIC fil-ġurnal "The Times" ta' nhar it- Tlieta, 10 ta' Lulju 2001 dwar il-liberalizazzjoni tal-liċenzji tal- kummerċ, se jkompli jħawwad l-affarijiet.

Il-MIC qalet li għalkemm bi sħubija fl-Unjoni Ewropea mhux se jkollna ħtieġa li nilliberalizzaw il-liċenzji ta' ċerti attivitajiet kummerċjali bħalma huma spiżeriji, meta l-awtoritajiet nazzjonali jiġu biex joħorġu liċenzji ġodda m'għandhiex issir diskriminazzjoni bejn applikanti Maltin u ċittadini ta' l-Unjoni.

Issa din hija the official version tal-MIC u ħadd ma jista' jgħid li qegħdin inpoġġu l-kliem f'ħalqhom.

Hawnhekk qed nikkwota verbatim minn dak li qalet il-MIC f' "The Times" fil-kuntest ta' din il-leġislazzjoni, pero' il-liġi li għandna quddiemna llum ma toffri ebda konfort f'dan ir-rigward.

Fil-fatt ftit ilu kellna l-konferma tal- GRTU li l-kapitlu dwar il-liberta` ta' barranin li jistabilixxu negozju f'Malta, ġie endorsed mill-gvern Nazzjonalista kontra l-opinjoni u l-parir tagħhom bħala assoċjazzjoni.

Jiena ngħid li jekk irridu nħarsu lejn dan id- dibattitu b'mod ħolistiku, b'mod wiesa' u komprensiv, huwa importanti li nfakkru li l-gvern diġa` ċeda kemm id-dritt ta' l-establishment tan-negozji ġodda lill-barranin kif ukoll il-provvediment tas-servizzi minn meta Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Mill-mod kif qiegħed jinterpreta l-affarijiet il-ministru għas-servizzi ekonomiċi, meta fi tweġiba parlamentari li tani qal li l-investiment barrani huwa welcome anke fir-retail trade, jidher li mhux biss se jkollna nikkonformaw ma' dak li tgħid l-Unjoni Ewropea jekk insiru membri sħaħ tagħha, imma diġa` qegħdin nintrabtu u bdejna nħallsu l-prezz ta' dan kollu.

Dan meta għadna lanqas biss wasalna għar-referendum u għall- elezzjoni ġenerali.

Dan ifisser li l-gvern se jippermetti kummerċjanti barranin jikkompetu b'mod dirett man-negozjanti u s-self-employed Maltin u Għawdxin f'suq limitat bħal tagħna mingħajr ebda xkiel.

Jien niċċalinġja lil min irid min-naħa tal-gvern biex jgħid li l-affarijiet mhux se jkunu hekk, Sur President.

Irrid ngħid ukoll li kollox għadu mħawwad anke fil-qasam tal-kuntratti lokali.

Għadna ma nafux jekk il-gvern huwiex se jirrevedi 'l fuq ċerti thresholds biex jipproteġi l-ishma Maltin u ma jkollhomx għalfejn joqogħdu jmorru kull darba għat-tendering process flimkien ma' kompetituri u suppliers barranin.

Fil-kapitlu tal-moviment liberu tal-kapital qiegħed jinfetaħ bieb beraħ biex il-barranin ikunu jistgħu jinvestu fl-oqsma tar- retailing, ta' l-importazzjoni u tal-wholesaling u hekk jidħlu mal-lista ta' service providers li qegħdin joperaw espressament fis-suq intern.

GĦalkemm inħalli f'idejn in-nies konċernati biex jgħidu x'se jkunu l- konsegwenzi ta' dan kollu, ħadd ma jista' jgħid li bħala Partit Laburista m'aħniex niftħu għajnejn kulħadd.

Aħna m'aħniex qegħdin inbeżżgħu bil-babaw imma qegħdin nimxu fuq il-fatti.

Fil-fatt qed nikkwota sorsi li ma jħarsux b'mod wisq simpatiku lejn il-Partit Laburista.

Qabel nagħlaq nixtieq nerġa' ngħid li aħna favur il-prinċipju tad- devoluzzjoni u dan urejnieh bil-fatti meta konna diġa` ħejjejna qafas biex ngħaddu għad-devoluzzjoni sas-sena 1999 u mhux sa l-2001.

Minkejja dan bilfors se nkunu kostretti li nivvotaw kontra din il-liġi mill-inqas għal sitt raġunijiet.

L-ewwelnett ma jidhrilniex li permezz ta' din il-liġi verament se jkollna devoluzzjoni.

It-tieni ma naqblux mal-mod vag kif il- gvern qiegħed jipprovdi għall-awtorita` regolatorja.

It-tielet, fil- prinċipju aħna kontra l-mushrooming ta' ħafna awtoritajiet li qiegħed isir b'mod kontinwu, huwa x'inhuwa d-daqs tagħhom u hija x'inhija l-għamla tagħhom.

Aħna għal kollox kontra l-poteri eċċessivi li qiegħed jagħti lilu nnifsu l-ministru li mhux talli ma weriex li ried inaqqas dawn il-poteri, talli ddefenda u pprova jiġġustifika lilu nnifsu.

L-aħħar żewġ aspetti huma l-mod kif il-korpi kostitwiti ngħataw il-ġenb fl-abbozz li għandna quddiemna.

Fl-aħħar nett hemm il-prinċipju li jidher li miexi bih dan il-gvern ta' ħafna u ħafna enabling laws.

Dan il-prinċipju ma jidhirx f'din il-liġi biss imma f'ħafna mil-leġislazzjoni li tressqet quddiem dan il-parlament.

Fil- prinċipju, il-Business Promotion Act ma kien fiha xejn ħażin, pero' mbagħad ħarġu l-legal notices u sibna li kien hemm ħafna xkiel għat-tkattir ta' l- investiment dirett barrani.

Hawnhekk se jiġri hekk ukoll.

Ma nistgħux nivvutaw favur enabling law fejn kollox iħoll u jorbot mir-regoli u r- regolamenti li għad iridu jiġu ppubblikati skond il-fehma tal-ministru jew tas-segretarju parlamentari, bil-pubblikazzjoni issir ħafna wara li tkun għaddiet il-liġi nnifisha.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR JOE CILIA: Sur President, il-liġi li tirregola l-qasam tan-negozju u l-qasam tas-self-employed u mpriżi żgħar kienet ilha mistennija li titressaq quddiem dini l-Kamra.

Dan huwa qasam li għandu importanza kbira fl-ekonomija tagħna, xi ħaġa magħrufa miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Ħafna nies fil-qasam tan-negozju ilhom jittamaw li toħroġ liġi li sserrħilhom rashom billi tagħti direzzjoni ċara għad-diversi problemi li qegħdin jaffaċċjaw.

Sal-lum kull meta nqalgħet xi forma ta' tilwima – ngħidu aħna fuq il- ħinijiet tal-ftuħ tal-ħwienet – konna nisimgħu lill-esponenti tal-gvern jgħidulna: Issa taraw għax dalwaqt toħroġ il-liġi li tirregola l-liċenzji u din se ssolvi l-problemi kollha fil-qasam tan-negozju!

Pero' sfortunatament meta ġejna ppreżentati b'dan l-abbozz ta' liġi, is-sidien tal-ħwienet u dawk li jħaddmu l-attivitajiet kummerċjali u anke aħna l-membri ta' l- oppożizzjoni ħriġna ddiżappuntati għax is-soluzzjonijiet tant mistennija ma ħarġux b'mod ċar kif wieħed kien jixtieq.

Fil-fatt din il-liġi ftit li xejn fiha sustanza, ħlief li tagħti poteri kbar u wesgħin lill-ministru responsabbli biex ikun jista' jirregola l-qasam tan-negozju.

Il-kollega tagħna kien kważi apoloġetiku għall-mod ta' kif introduċa l- liġi.

Fil-fatt l-Onor.

Edwin Vassallo qal li huwa veru li l-ministru se jkollu ħafna poteri, pero' talabna biex ikollna l-fiduċja għax finalment ir- responsabbilta` fuq is-segretarju parlamentari attwali se tkun u għaldaqstant dak li jagħmel hu għandu jkollu l-barka ta' kulħadd.

Dan l- argument ifakkarni f'pajjiżi komunisti dittatorjali – illum għall-grazzji t'Alla nistgħu ngħidu li spiċċaw - li kienu jirraġunaw li kemm-il darba jkun hemm persuna li terfa' r-responsabbilta`, m'għandna nħarsu lejn xejn aktar għax dak li tagħmel dik il-persuna għandu jsib l-approvazzjoni ta' kulħadd.

Jien m'għandix l-iċken dubju mill-intenzjonijiet tajba tal- persuna nkarigata minn dan il-qasam, pero' b'daqshekk ma jfissirx li għandna nagħtu carte blanche lill-ministru u lis-segretarju parlamentari biex ikunu jistgħu jagħmlu li jridu f'dan il-qasam permezz ta' enabling laws, policies, regolamenti u leġislazzjoni sussidjarja.

Dak ikun perikoluż ħafna, aktar u aktar meta llum hawn il-qbil dwar il- liberalizzazzjoni tas-suq u dwar li għandu jkun hawn suq imħolli f'idejn is- settur privat.

Għalhekk ma naħsibx li huwa fl-interess ta' dan il-qasam li napprovaw din it-tip ta' leġislazzjoni b'għajnejna magħluqa.

Għalkemm il-ħsieb tal-gvern seta' kien li l-poter jiġi ttrasferit minn fuq għal isfel, fir-realta` mhux dak li qed jiġri b'din il-liġi għax waqt li ċertu tip ta' permessi se jingħataw lill-kunsilli lokali, ċerti affarijiet se jgħaddu minn taħt il-kappa tal-pulizija għal għand l-awtorita` il-ġdida li se tkun qed tirregola l-qasam tal-ħruġ tal-liċenzji.

Bħal ħaddieħor, jien ħadt pjaċir li l-gvern kien deher li fehem il-bżonn ta' dak li nsejħulu one-stop-shop, li l-operaturi fil-qasam tal-kummerċ u n-negozju tant ilhom jitolbu għalih.

Bħal ħaddieħor ukoll esprimejt ir-reazzjoni pożittiva tiegħi għax ittamajt li minflok se jibqgħalna dik il-ħafna burokrazija żejda li l-aktar li jbati minnha huwa dak l-operatur li jiġi biex jiftaħ negozju jew ibiddel il-ġeneru tan-negozju jew idawwar in- negozju minn fuqu għal fuq ħaddieħor, se jkun hemm kollox issimplifikat taħt umbrella waħda.

Pero' sfortunatament minflok one-stop-shop, se nibqgħu bis-sistema li teżisti llum u se nagħmlu stop oħra!

Ċertament li dan m'huwiex l-għan li konna qegħdin nimmiraw għalih u li mingħalina konna qed nimpenjaw ruħna biex nilħqu, Sur President.

Klawsola 16 ta' dan l-abbozz ta' liġi tgħid li l-liċenzji li jinħarġu taħt din it-taqsima jkollhom dik l-għamla u jkunu suġġetti għal dawk il-patti u kondizzjonijiet li l-ministru jista' jippreskrivi.

Dan ifisser li l- ministru qiegħed jingħata portafoll bla limitu biex joħroġ kondizzjonijiet, patti u regolamenti ġodda fil-qasam tan-negozju.

Issa kawża ta' l- ossessjoni ta' dan il-gvern li jdaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea, il- gvern diġa` huwa kommess li jadatta ruħu u jdaħħal regoli u liġijiet li se jkunu qed jolqtu b'mod dirett l-attivita` kummerċjali.

Issa dan diġa' rajnih fil-biċċa l-kbira tal-leġislazzjoni li tressqet quddiem il-parlament u li ħafna drabi kienet tikkomprendi enabling powers.

Jien ngħid li dan huwa l-pern ta' kollox għax kważi xejn mhu delineat u kollox huwa mħolli għal meta tiġi biex toħroġ leġislazzjoni sussidjarja.

Ċertament dan qed jinkwieta bil-kbir lill-operaturi fil-qasam tan-negozju li llum ma jafux x'se jagħmel għada l-ministru biex jiġi in line mar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea.

Nafu li jekk tfalli l-politika li magħha l-gvern rabat il-karru tiegħu ̧ ifallilu kollox.

Per eżempju, il-ministru jista' jibda jaqbad qasam qasam u mingħajr ebda diskussjoni, jgħid li r-regolamenti li jitpoġġew fuq il-mejda tal-Kamra jkunu r-regolamenti l-ġodda.

Dan jista' jagħmlu għal kull attivita` kummerċjali.

Fil-fatt il-ministru qed jingħata l-poter li jbiddel u jħawwad il-borma hu, meta aħna f'dan il-parlament għandu jkollna kull opportunita` li niddibattu u nikkritikaw b'mod pożittiv u kostruttiv dak kollu li jista' joħroġ bih il-gvern tal-ġurnata.

Jien kont nistenna li fid- dibattitu tal-lum jiġi ppreżentat l-eżerċizzju li kien sar flimkien mal- management efficiency unit, fi żmien gvern Laburista, dwar kif tista' titħaddem id-devoluzzjoni f'dan il-qasam.

Pero' Alla jbierek ma kien hemm riferenza ta' xejn għal dan ix-xogħol kollu meta nafu li sa Lulju ta' l- 1998, ftit qabel l-elezzjoni, kien tlesta rapport dwar dan kollu.

Sfortunatament dan ix-xogħol utli twarrab kollu, ma ġiex diskuss u ma ġie bl-ebda mod muri x'kienu l-linji li tfasslu għal din id-devoluzzjoni.

Nafu żgur li minħabba t-triq li għażel dan il-gvern, hemm preokkupazzjoni kbira fil-qasam tan-negozju għax il-barranin ikunu jistgħu jiftħu negozju hawn Malta u jikkompetu magħna direttament, imbagħad ma nkunu nistgħu nagħmlu xejn għax ikollhom l-istess drittijiet bħan-negozjanti Maltin.

S'issa żgur li ma nistgħux ngħidu li l-gvern għamel xi ħaġa dwar il- protezzjoni ta' dan il-qasam.

Veru li qal li jekk dan il-qasam ikun affettwat daqstant ikun jista' jagħmel ċerti restrizzjonijiet, imma b'daqshekk mhux qed ikun hemm xi protezzjoni għal dan il-qasam.

Nafu li kollox irid jiġi mgħarbel minn Brussell u ppruvat għas-sodisfazzjon tagħhom.

Infatti fi klawsola 4 u f'ħafna klawsoli oħra nsibu l-frażi ''sakemm ma jiġix provdut xort'oħra''.

Hemm skeda sħiħa li tħassar jew temenda leġislazzjoni f'oqsma varji, fosthom il-Kodiċi tal-Liġijiet tal- Pulizija u liġijiet oħrajn li taħthom jaqgħu lukandi, lodging houses, shops, trades, ċerti tipi ta' attivita' fin-negozju bħal billiard tables, public entertainment, marine stores, video recorders eċċ. Dan ifisser li b'daqqa ta' pinna l-gvern se jkun qed ibiddel dak li hemm mingħajr ma nafu fiex se jkun jikkonsisti dan it-tibdil.

Il-partit tagħna jitkellem regolarment mal-korpi kostitwiti, kemm dwar l- aġendi li jfasslu huma kif ukoll dwar l-aġendi li nfasslu aħna u b'dan il- mod aħna nkunu nafu tassew x'inhuma l-preokkupazzjonijiet tagħhom.

Żgur li anke l-Onor.

Vassallo kellu diversi okkażjonijiet li fihom sema' dawn il- preokkupazzjonijiet imma b'din il-liġi m'aħna qed naraw l-ebda dawl dwar ċerti affarijiet.

Hawnhekk għandna bażikament tliet strutturi li qed jitwaqqfu – hemm awtorita` li se tkun qed tirregola l-ħruġ tal-liċenzji, hemm il-bord konsultattiv u hemm ukoll il-bord ta' appell – pero' ħalli nibda b'dak li għandu x'jaqsam ma' l-awtorita`.

Veru li kulfejn twaqqfet awtorita', il-gvern ftit li xejn ta kas ta' l-overlapping tar-riżorsi kemm finanzjarji kif ukoll umani, imma għallinqas kien ikollna xi forma ta' parametri safejn tista' tasal u x'tip ta' finanzjament tiġi bżonn l- awtorita`.

Pero` f'dan l-abbozz ta' liġi, klawsola waħda biss hemm dwar din l-awtorita` u m'hemm xejn dwar dak li għandu x'jaqsam ma' l-internal operations tagħha u safejn jistgħu jaslu l-parametri finanzjarji tagħha eċċ. Żgur li wieħed kien jistenna li l-affarijiet ikunu aktar ċari f'dan ir-rigward, Sur President.

Għal dak li huwa bord konsultattiv, wieħed kien jaħseb li forsi kien se jkollna xi forma ta' bord b'rappreżentanza ta' kulmin jopera f'dawn l- oqsma, pero' kulma għandna huwa bord li qed jingħata poteri konsultattivi.

Dan il-bord qiegħed jitwaqqaf għal perijodu ta' tliet snin u ċertament il- kompożizzjoni tiegħu leaves much to be desired.

Fil-fatt se jkun hemm president u mhux aktar minn sitt membri oħrajn li l-ministru jista' minn żmien għal żmien jaħtar.

Hawnhekk tidher l-omnipotenza tal-ministru li rriferejt għaliha aktar qabel.

Fil-fatt kull fejn hemm riferenza għall- ħatra ta' membri, dejjem irid ikun hemm xi forma jew oħra ta' approvazzjoni tal-ministru tal-ġurnata.

Tant hu hekk li f'dan l-abbozz ta' liġi hemm speċifikat li l-membri li jinħatru jridu jkunu l-aktar membri rappreżentattivi, basta fil-fehma tal-ministru u tiegħu biss.

Wieħed mill- membri huwa dak rappreżentattiv ta' l-interessi tas-settur kummerċjali mingħajr m'hemm l-ebda riferenza għar-rappreżentanza ta' l-għaqdiet li jħaddnu fihom l-interessi kummerċjali iżda riferenza għall-interessi kummerċjali, terminu ferm aktar wiesa'; membru ieħor li fil-fehma tal- ministru jkun l-aktar rappreżentattiv ta' l-interessi tal-konsumatur u mhux ta' l-għaqdiet tal-konsumatur; u l-membru l-ieħor huwa dak li għal darb'oħra fil-fehma tal-ministru jkun l-aktar rappreżentattiv ta' l- interessi tal-kunsilli lokali.

Ara aħna mhux hekk naħdmu, Sur President.

F'divesi okkażjonijiet taħt l-amministrazzjoni preċedenti, aħna ppruvajna nagħtu saħħa lill-għaqdiet rappreżentattivi u lil min verament jirrappreżenta l-interessi differenti.

Per eżempju, meta konna biddilna l- kunsill għall-isport ma konniex ħallejna kollox f'idejn il-ministru imma konna tajna l-possibbiltà lir-rappreżentanti ta' l-isportivi li jeleġġu minn fosthom min ikun ir-rappreżentant tagħhom.

Pero` llum erġajna morna għas-sistema l-antika fejn il-ministru dejjem jaħtar skond il-fehma tiegħu.

Jekk verament għandna fiduċja f'dawn l-għaqdiet, jiġifieri l-FOI, il-GRTU u ċ-chamber of commerce, din għandna nuruha bil-provi u mhux inħallu din it- tip ta' leġislazzjoni antikwata.

Hemm ukoll il-kwestjoni tal-bord ta' appell, pero' qabel ma ngħaddi għal dan se nitkellem ftit fuq klawsola 7, li titkellem fuq il-funzjonijiet tal- kumitat konsultattiv li jagħti l-pariri lill-ministru u lill-awtorita` regolatorja, kurżita` oħra ta' din il-liġi.

Kif jistgħu dawn jaħdmu t-tnejn flimkien jekk ma jkunx hemm qbil bejniethom?

Għalfejn iridu bilfors jimxu flimkien?

Ma kienx ikun biżżejjed li l-parir jingħata lill-awtorita` regolatorja, li hija maħtura kollha kemm hi mill-ministru?

Jew irridu nżommu l-omnipotenza tal-ministru hemmhekk ukoll għax dan dejjem irid ideffes subgħajh?

Naħseb li dan se joħloq ċertu toqol fil-mod ta' kif jistgħu jitħaddmu l-affarijiet.

Klawsola 8 ta' dan l-abbozz ta' liġi titkellem fuq il-bord ta' appell.

Dan il-bord se jkun magħmul minn tliet membri, wieħed minnhom il-president tal- bord li jrid ikun ilu avukat għal mhux inqas minn seba' snin.

Issa hawnhekk qed nitkellmu fuq persuni li se jokkupaw din il-kariga għal ħames snin.

Mela nagħmlu mod li llum jinħatru l-membri u sena oħra jsiru l- elezzjonijiet ġenerali u jinbidel il-gvern.

B'din il-liġi, il-gvern li jiġi wara se jkun marbut b'persuni għal perijodu ta' ħames snin għax m'hemm l-ebda riferenza għat-tendering of resignations mal-bidla fl- amministrazzjoni, kif demokratikament aċċettat fil-pajjiżi kollha ta' l- Ewropa.

Kurżita' oħra rigward il-bord ta' appell hija dik tar-rekwiżiti.

Meta membru tal-bord jiġi rikużat, il-ministru jista' jaħtar persuna li jkollha l-kwalifiki tal-membru li jkun ġie rikużat jew ta' dak il-membru li jkun astjena milli jisma' l-każ.

Mela l-frażi ''li jkollha l-kwalifiki tal- membru li jkun ġie rikużat", naħseb li trid tiġi reworded.

Pero' żgur li biex issib persuna bl-istess kwalifiki identiċi tal-persuna li kien hemm qabel huwa diffiċli ħafna.

Barra minn hekk, jekk se ssib persuna bi kwalifiki identiċi, ħafna drabi din se jkollha l-istess problema għax tista' tiġi rikużata jew tista' tastjeni milli tgħarbel il-każ li jkun tela' quddiemha.

Għalhekk jidher li fil-mod ta' kif inhuma mfasslin l- istrutturi, hemm nuqqasijiet kbar.

Mr Speaker, jidher ukoll li l-bord ta' appell huwa b'idejh marbuta għaliex m'għandu l-ebda poteri li jbiddel id-deċiżjoni li tkun ittieħdet.

Din hija stramba għax wara li bniedem ikun għadda minn martirju għax ikun mar quddiem l-awtorita' u quddiem il-bord konsultattiv u jkun appella u mar quddiem il-bord ta' appell, dan il-bord għandu jkollu l-fakulta' li jbiddel id-deċiżjoni li tkun ittieħdet u mhux jgħid lil dak li jkun li jista' jkun li għandu raġun imma kulma jista' jagħmel huwa li jirriferih lura lill-bord konsultattiv.

L-operaturi tan-negozji f'pajjiżna mhux dawn l-affarijiet iridu jaraw.

Għalhekk importanti li wieħed ikun jaf fejn jappella, safejn jista' jasal l-appell u jekk ikun hemm bżonn għandux imur quddiem il-qrati ta' appell.

Nerġa' ngħid li tajjeb li jkun hemm l-appelli u l- possibbiltajiet l-oħrajn, imma rridu mmorru aktar għall-punt u nkunu aktar ċari u espedjenti biex naslu malajr għad-deċiżjonijiet li rridu naslu għalihom.

Dan l-abbozz ta' liġi jitkellem ukoll dwar oqsma mifruxa fl-operat tan- negozju.

Per eżempju, klawsola 13 tgħid hekk:

"Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta' artiklu 4 ta' dan l-Att, ħadd ma jista' jiftaħ jew iżomm xi post kummerċjali kemm-il darba ma jkunx detentur ta' post liċenzjat mill-awtorita' regolatorja.".

Issa din hija stramba għax fit-tifsira li hemm fi klawsola 2 ta' dan l- abbozz ta' liġi, hemm li din ma tinkludix attivita' kummerċjali regolata taħt xi liġi oħra.

Nafu kemm hemm liġijiet differenti għall-oqsma differenti tan-negozju u allura hawnhekk qed nerġgħu nilagħbu bil-kliem.

Mela filwaqt li qed ngħidu li dawk li hemm regolati bil-liġijiet eżistenti ma jaqgħux taħt l-ambitu ta' dan l-Att bħala applikabilita' u bħala definizzjoni, fl-istess ħin qed inħallu umbrella miftuħa.

Ma naħsibx li wieħed kien qed jistenna dan, Sur President.

Dan l-abbozz ta' liġi jittratta wkoll attivita' kummerċjali tat-triq.

Per eżempju, hemm riferenza għall-kunsilli lokali li jistgħu jingħataw ċerti poteri.

Pero' jien irrid insemmi wkoll il-problemi kbar li qed ikun hemm f'dak li għandu x'jaqsam mal-hawkers u mas-swieq pubbliċi, problemi li żgur jaf bihom aktar minni s-segretarju parlamentari.

Meta nqalgħet il- kontroversja dwar fejn jistgħu jarmaw is-swieq, f'liema ġranet u f'liema ħinijiet kif ukoll dwar x'tip ta' permessi għandhom joħorġu, fejn u l-mod li jiġu rregolati, dejjem kienu jaċċennaw għal-liġi li se toħroġ li kienu jgħidulna li se tkun qed tirregola l-qasam tal-kummerċ.

Pero' meta nħarsu lejn din il-liġi naraw li l-affarijiet qed jgħaddu minn post għal ieħor u żgur li mhux qed jiġu solvuti b'mod xieraq.

Jien ngħid li jrid ikun hemm policies nazzjonali fejn se jaslu dawn l-affarijiet għax f'dan l-abbozz ta' liġi m'għandna xejn.

Ta' min isemmi wkoll li llum fil-festi qed jinqalgħu ħafna problemi bejn l- operaturi ta' l-istalls.

Il-ministru żgur jaf kemm jinqalgħu problemi meta l-kunsill lokali tar-raħal jiġi biex jara fejn se jallokalhom post biex jarmaw.

Qed ikun hemm ċerta arroganza ma' dawn l-operaturi dwar x'jistgħu jarmaw u fejn jistgħu jarmaw u ftit li xejn jingħataw raġunijiet għalfejn ikunu qed jittieħdu ċerti deċiżjonijiet.

Jien naħseb li għandu jkun hemm gwida ferm aqwa mill-gvern ċentrali f'dan il-kuntest.

Barra minn hekk, lil dawn l-operaturi l-gvern żidilhom mhux biss il-ħlasijiet tal-permessi imma anke l-kontribuzzjonijiet.

Allura jien nistaqsi: Aħna x'irridu verament?

Irridu li dawn l-affarijiet jiġu rregolati b'avviżi legali jew irridu ngħidu x'inhuma verament il-problemi u naraw kif se nsolvuhom biex kulħadd ikun jaf fejn hu?

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, meta tkun kontra xi ħaġa, kull mottiv wara dik id-deċiżjoni jgħodd.

Pero' min f'dan il-każ iddikjara ruħu li se jivvota kontra ma tantx għandu għalfejn joqgħod jipprova jimmotiva dik id- deċiżjoni.

Dan minħabba li fil-parti l-kbira tagħha, il-motivazzjoni proprja m'hijiex marbuta ma' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna imma hija marbuta ma' skuża wara l-oħra biex il-membri tan-naħa l-oħra jippruvaw jiġġusfitikaw il-fatt li se jivvotaw kontra.

Meta konna qed niddiskutu l- aħħar tlieta jew erba' liġijiet li għaddejna minn dan il-parlament, fosthom il-liġi dwar l-ambjent u l-liġi dwar il-ħarsien ta' l-annimali, rajna lill- oppożizzjoni konsistentement teħodha kontra dak kollu li l-gvern ikun qed jipproponi.

L-Onor.

Leo Brincat qalilna li l-oppożizzjoni ma taqbilx mad-devoluzzjoni tal-poter.

Qalilna li lanqas ma jaqblu ma' deċiżjonijiet arbitrarji u mal- poter eċċessiv tal-ministru.

Qalilna wkoll li l-oppożizzjoni hi kontra li l-korpi kostitwiti jingħataw il-ġenb u li l-liġijiet jiġu emendati permezz ta' sempliċi avviż legali, jiġifieri mingħajr ma jitressqu quddiem dan il- parlament għad-diskussjoni.

Issa effettivament dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna se jwassal biex tiġi introdotta sistema differenti fil- mod ta' kif in-negozju jiġi lliċenzjat għax kulmin għandu xi negozju se jkun jista' jgawdi minnha din is-sistema.

Se jinħolqu wkoll diversi one- stop-shops fejn wieħed se jkun jista' jinqeda minn post wieħed.

Meta l-oppożizzjoni kienet fil-gvern kienet titkellem dwar il-ħtieġa li f'dan il-qasam ikun hemm regolamentazzjoni iktar ċara, ħalli b'hekk tinqered il-burokrazija fil-mod ta' kif jiġu lliċenzjati dawk li jagħtu xi servizz.

Madankollu l-oppożizzjoni tant trid tkun kontra dan l-abbozz ta' liġi li għall-konvenjenza nesiet li din hija xi ħaġa li suppost kienet taqbel magħha.

Fil-fatt jien konvint illi l-membri ta' dan il-parlament kollha ltaqgħu ma' persuni li sabu diffikulta' kbira biex jingħataw liċenzja u l-permess meħtieġ bil-għan li jiftħu xi tip ta' negozju jew inkella biex iġeddu attivita' kummerċjali.

Permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi, aħna qed nippruvaw neqirdu l-burokrazija żejda li sal-lum jiltaqa' magħha kull negozjant li jiġi biex jagħmel attivita' kummerċjali.

Biżżejjed ngħid li hekk kif l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jgħaddi minn dan il-parlament, il-proċeduri kollha se jkunu responsabbilta' ta' entita' waħda.

Riċentement kellna l-opportunita' li niddiskutu mozzjoni li tressqet min- naħa ta' l-oppożizzjoni u li kienet tittratta dwar tariffi u regolamentazzjoni fil-qasam marittimu, liema ħwejjeġ issa saru jaqgħu taħt ir-responsabbilta' ta' entita' waħda, l-awtorita' marittima.

Dan ifisser li kulmin jitħajjar iwettaq xi attivita' fil-qasam marittimu m'għandux għalfejn jagħmel dak il-ġiri kollu minn entita' għall-oħra għax issa l- attivitajiet marittimi kollha se jibdew jiġu indirizzati mill-awtorita' marittima.

Fil-fatt fl-1 ta' Ġunju li għadda daħlu fis-seħħ numru ta' regolamenti li jindikaw bl-iktar mod ċar x'inhuma l-ħtiġijiet u r-rewkiżiti li hemm bżonn biex wieħed jingħata liċenzja ħalli jkun jista' jiftaħ xi tip ta' negozju.

Jien nemmen li bl-istess mod kif il-ministru responsabbli mill-awtorita' marittima wasal biex ippubblika numru ta' regolamenti li permezz tagħhom qed jiġu mfassla l-parametri kollha li se jkunu japplikaw, hekk ukoll jista' isir fir-rigward ta' korporazzjonijiet u ministeri oħrajn.

B'hekk il-ħin li sal-lum wieħed kien jaħli biex imur minn entita' għall-oħra, ikun jista' jiġi utilizzat aħjar min-naħa tan-negozjant.

Issa hawnhekk ikun tajjeb jekk wieħed jagħmel parentesi żgħira, Sur President.

Aħna qegħdin nipproponu dan l-abbozz ta' liġi fi żmien meta l-gvern tal- ġurnata qiegħed għall-ewwel darba jieħu l-qasam ta' l-informatika bis- serjeta`.

Fil-fatt il-gvern preżenti tant qiegħed jieħu dan il-qasam bis- serjeta` li qiegħed jipprova jassigura li dawk l-attivitajiet kummerċjali li jkollhom x'jaqsmu magħhom id-dipartimenti tal-gvern, jiġu rregolati b'mod li jkun hemm aċċess għalihom mingħajr l-ebda diffikulta`.

Filwaqt li fil-passat konna nitwerwru mis-sistemi elettroniċi għax konna nibżgħu li dawn se jkissru l-pajjiż, illum kulħadd jaf li dawn huma l-aħjar għodda biex tkun tista' tiżdied u tittejjeb l-effiċjenza tal-gvern.

Għalhekk altru li l-gvern preżenti mhux ifixkel lis-settur privat għax jibża' li dan jista' jisraqlu xi parti mill-attivita` kummerċjali.

Anzi llum qed jiġri bil-maqlub għax jekk jista' jkun, l-attivitajiet kummerċjali kollha jsiru minn entitajiet u korpi li m'humiex governattivi.

Fil-fatt is-sitwazzjoni tal-lum hija ferm differenti minn dik li tkellmu dwarha ż-żewġ kelliema ta' l-oppożizzjoni li s'issa pparteċipaw f'dan id-dibattitu.

Sur President, smajna lill-membri ta' l-oppożizzjoni jerġgħu jsemmu l- fissazzjoni li għandhom li jekk Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea, il- barranin se jeħdulna ħobżna.

Il-gvern għandu politika ħafna aktar wiesgħa milli għandha l-oppożizzjoni - u hawn m'iniex qed nirriferi għall-qasam tan- negozju biss - imma madanakollu nibqgħu nisimgħu lill-oppożizzjoni tgħid li jekk Malta ssir membru ta' l-Unjoni, kull wieħed minna se jmut bil-ġuħ u l-barrani se jibda jaqla' l-għajxien tiegħu minn fuq daharna.

Issa jien lil sħabna ta' l-oppożizzjoni ngħidilhom biex jiftħu għajnejhom u widnejhom għax hekk kif l-Unjoni Ewropea qed tipprova tgħaqqad il-pajjiżi Ewropej flimkien, qegħdin naraw pajjiżi Afrikani jlestu u jippreparaw ruħhom biex huma minn naħa tagħhom jinġabru taħt umbrella waħda li aktarx se tkun ikbar mill-Unjoni Ewropea.

Jien nemmen li żvilupp ta' dan it-tip bilfors li jġibna f'pożizzjoni li jkollna nieħdu deċiżjoni malajr iktar minn qatt qabel, liema deċiżjoni inevitabbilment għandha twassalna fid-direzzjoni li nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan huwa punt importanti u rilevanti li ma nistgħux naħarbu minnu, iktar u iktar meta kull darba li jitressaq abbozz ta' liġi għad-diskussjoni f'dan il-parlament, dawk li jgħajruna li aħna ffissati fuq l-Unjoni Ewropea, huma stess jippruvaw isibu l-iskużi kollha billi jgħidu li l-affarijiet li jkunu qegħdin isiru, isiru minħabba ħaddieħor u mhux minħabba l-ħtiġijiet tagħna.

Jien ninsab ċert illi l-gvern m'hu se jagħmel l-ebda pass li bih aħna l- Maltin nitilfu d-drittijiet tagħna, anke għaliex il-gvern huwa obbligat jara li bħala poplu nimxu 'il quddiem bis-serjeta`, u fil-fatt l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna se jiffaċilita` l-proċeduri li jintużaw fl- għoti tal-liċenzji.

Min imaqdar dan l-abbozz ta' liġi jagħmel hekk għall- konvenjenza għax l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna juri b'mod ċar li l- affarijiet li se jsiru u se jservu ta' vantaġġ għal min irid jiftaħ xi tip ta' negozju.

Fil-fatt ilna ħafna nitkellmu dwar il-bżonn li tiġi introdotta sistema li permezz tagħha wieħed ma jkollux għalfejn joqgħod jiġri minn dipartiment għall-ieħor u minn awtorita` għall-oħra biex jingħata l-liċenzja u, kif għedt iktar kmieni, dan se jkun iktar faċli li jsir permezz ta' l-e-government.

Naturalment se jiġu wkoll imħarsa d- drittijiet ta' dawk li għal xi raġuni jew oħra ikunu qed joġġezzjonaw li jinfetaħ xi negozju partikolari.

Klawsola 14 ta' dan l-abbozz ta' liġi titkellem dwar l-attivitajiet kummerċjali li jsiru fil-beraħ u fil-fatt hawnhekk nixtieq nagħmel xi ftit tar-riflessjoni dwar il-bejjiegħa li nsibu fit-toroq għax dawn ukoll iridu jiġu kkontrollati.

Per eżempju, hawnhekk tiġini f'moħħi waħda mill- kwestjonijiet li dejjem tissemma' dwar il-famużi fixed hawkers għax għalkemm suppost li f'pajjiżna m'għandniex fixed hawkers, dan m'huwiex il- każ.

Anke l-kunsilli lokali se jkollhom sehem qawwi f'dak li huwa ħruġ ta' liċenzji u naħseb li l-kunsilli iktar qegħdin f'pożizzjoni li jidentifikaw dawk il-postijiet li fihom ikunu jistgħu jingħataw il-permessi għall-bejgħ minn hawkers jew minn bejjiegħa oħra.

Hawnhekk ta' min isemmi wkoll li issa dawk il-hawkers li ma jarmawx fis-swieq imma jarmaw band'oħra, se jibda jkollhom bżonn ukoll liċenzja ta' l-awtorita`.

Kif kont qiegħed ngħid iktar kmieni fid-diskors tiegħi, jien m'għandix dubju li dak li sar fir- rigward ta' l-awtorita` marittima se jservi ta' mudell għal awtoritajiet oħra.

Meta sħabna ta' l-oppożizzjoni kienu qed jitkellmu dwar dan l-abbozz ta' liġi qalulna li l-gvern irid jindaħal u li l-ministru se jingħata ħafna poteri.

Forsi l-oppożizzjoni nsiet dawk iż-żminijiet meta l-ministru mhux talli kellu poteri definiti imma talli kien jaħseb li f'din id-dinja m'hawn ħadd bħalu!

Nirringrazzjaw lil ħanin Alla li llum qed ngħixu f'ċirkostanzi ferm differenti, imma madanakollu l-membri ta' l-oppożizzjoni qegħdin jippruvaw jagħtu l-impressjoni li dan l-abbozz ta' liġi se jagħti lill- ministru poteri żejda.

Fil-fatt matul is-sentejn li għaddew, il-membri ta' l-oppożizzjoni dejjem ippruvaw jagħtu din l-impressjoni u dejjem poġġew dan l-argument bħala l-bażi tal-kritika tagħhom għal kull abbozz ta' liġi li tressaq quddiem dan il-parlament.

Issa jien dan onestament ma nafx minn fejn jirriżulta.

Anke matul dan id-dibattitu, il-ħin kollu jitkellmu dwar il-poteri eċċessivi li qed jingħata l-ministru mingħajr ma jagħtuna indikazzjoni ċara ta' x'inhuma dawn il-poteri hekk imsejħa eċċessivi li l- ministru jista' jkollu f'idejh.

Il-verita` hi li b'dan l-abbozz ta' liġi naqsu l-poteri tal-ministru naqsu u mhux żdiedu u nistgħu nġibu diversi eżempji biex nuru dan.

Sur President, ma nistax nitkellem dwar dan l-abbozz ta' liġi u ma nagħmilx riferenza għall-iskeda li hemm fl-istess abbozz.

Fil-fatt wara li tidħol fis-seħħ l-emenda li qed issir għall-Kodiċi tal-Pulizija, se jkun hemm bidla sostanzjali fil-mod ta' kif isiru l-affarijiet.

Ta' min jgħid li din l-iskeda titkellem dwar diversi setturi, pero` se nikkonċentra parti mill- intervent tiegħi dwar it-tielet partita ta' din l-iskeda, liema partita titkellem dwar kif għandhom isiru l-applikazzjonijiet għal xogħol fit- toroq.

Sal-lum individwu li jkun irid jagħmel xi xogħlijiet fit-triq jispiċċa jaqta' qalbu minn qabel ma jimla l-applikazzjoni jekk ma jkunx xi kuntrattur li jqabbad nies apposta biex joqogħdu jiġru wara l-karti, minn dipartiment għall-ieħor, fejn fost l-oħrajn ikun irid imur l-għassa tal- pulizija, imur għand id-dipartiment tad-drenaġġ, għand il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma, għand il-Maltacom u għand l-Enemalta.

Terġa` ħafna drabi bi traskuraġni, il-kuntrattur imur iġib l-applikazzjoni fl- aħħar mumenti qabel ma jkun se jibda x-xogħol, bil-konsegwenza li mbagħad mhux darba u tnejn li jaqbad u jagħmel ix-xogħol mingħajr ma jkun applika għall-permess.

Imma kif konna qegħdin ngħidu, illum permezz tal-famuża e- government u tas-sistemi li qegħdin jiżviluppaw, se tibda tiġi reġistrata kull biċċa xogħol li ssir fit-toroq tagħna.

Biżżejjed ngħid li matul dawn l-aħħar sitt xhur id-dipartiment tat-toroq kien qiegħed jipprepara programm li permezz tiegħu kulmin ikun irid japplika biex jagħmel xi biċċa xogħol f'xi triq partikolari, ikun jista' jagħmel dan jew mill-uffiċċju tan-negozju tiegħu stess jew inkella billi jmur il-kunsill lokali u japplika hemmhekk, fejn imbagħad minn hemmhekk l- applikazzjoni tkun tista' tiġi mwassla fejn għandha tiġi mwassla immedjatament.

B'hekk dak il-ħafna ġiri minn dipartiment għall-ieħor u minn korporazzjoni għall-oħra se jispiċċa.

Issa l-applikazzjonijiet kollha għal permessi li għandhom x'jaqsmu ma' xogħlijiet fit-toroq se jibdew jgħaddu kollha minn taħt idejn l-awtorita` għat-trasport pubbliku, għax issa din m'għadhiex responsabbli biss mill-qasam tat-trasport pubbliku imma hija responsabbli wkoll mit-toroq, mil-liċenzjar u mit-traffic management.

Qegħdin ngħidu wkoll li hekk kif l-applikazzjonijiet jitressqu quddiem l- awtorita` għat-trasport pubbliku, dawn se jibdew jgħaddu immedjatament għand il-korporazzjonijiet u l-kunsilli lokali konċernati.

Barra minn hekk se jibda jinżamm ukoll record tax-xogħlijiet li jkunu se jsiru fit-toroq u t-tul ta' żmien li jkun se jieħu l-kuntrattur biex iwettaq dawk ix- xogħlijiet.

Dan kollu għandu jwassal biex jispiċċaw l-inkonvenjenzi li sal- lum kien ikollhom jgħaddu minnhom ir-residenti meta l-kuntratturi kienu jħallu l-gandotti li jkunu għamlu huma stess miftuħa.

Ta' min iżid jgħid li wara li l-kuntrattur ikun lesta x-xogħlijiet li jkollu jagħmel f'xi triq partikolari, dan issa se jkun obbligat li fi żmien 48 siegħa jerġa` jġib it-triq kif kienet qabel ma nbeda x-xogħol, għalkemm ovvjament meta jkun hemm xogħlijiet kbar mhux ħażin biex dan isir, il- perijodu ta' 48 siegħa jkun jista' jiġi mtawwal.

Biex tinqata' t- traskuraġni, ġie stabilit ukoll li jekk ikun hemm xi kuntrattur li wara li jkun lesta x-xogħol ma jagħmilx it-tiswijiet neċessarji fit-triq matul il- perijodu ta' 48 siegħa jew matul il-perijodu miftiehem, allura f'dak il-każ tintervjeni l-awtorita` għat-trasport pubbliku billi tagħmel dak ix-xogħol hi a spejjeż tal-kuntrattur.

Naturalment m'iniex qed ngħid li issa se nagħmlu l-mirakli, imma almenu issa qed nitfgħu ħafna iktar responsabbilta` fuq il-kuntrattur u fuq kulmin jagħmel xi xogħol fit-toroq.

Sal-lum min iqabbad kuntrattur jew xi ħaddiema oħra biex jagħmlu xi xogħol fit-triq ma kien ikollu l-ebda responsabbilta` li jara li jerġa` jġib it- triq kif kienet qabel ma jkunu saru dawk ix-xogħlijiet, pero` mil-lum 'il quddiem din ir-responsabbilta` mhux se taqa' biss fuq min ikun għamel ix- xogħol imma anke fuq min ikun qabbad lill-ħaddiema biex jagħmlu dik il- biċċa xogħol.

Dan kien importanti ħafna li jsir għax sfortunatament illum għad hawn il-mentalita` li xogħol ta' tiswija għandu jsir mill-gvern jew mill-kunsill lokali, meta dan m'għandux ikun għax jekk isir hekk it-tiswija tkun qed issir a spejjeż ta' ħaddieħor, filwaqt li dak li jkun qabbad lill- kuntrattur jagħmel ix-xogħol jibqa' mingħajr ma jkollu l-ebda nitfa ta' responsabbilta`.

Ta' min jgħid li din is-sistema ma vvintahiex il-gvern tal- ġurnata imma hija sistema li diġa` jużawha ħafna pajjiżi oħrajn.

Fil-fatt barra minn Malta jinżamm record ta' kulmin jagħmel xi tip ta' xogħol fit- toroq u għalhekk ma nara l-ebda raġuni għaliex aħna ma nistgħux napplikaw din is-sistema wkoll f'dan il-pajjiż.

Xi ħadd staqsa jekk il-wardens humiex se jidħlu f'din l-istorja wkoll.

Illum bis-sistemi elettroniċi li għandhom il-wardens, iktar huwa faċli li dawn jikkomunikaw mad-dipartimenti, mal-kunsilli lokali u ma' l-entitajiet kummerċjali u għalhekk dawn jistgħu jivverifikaw immedjatament jekk ix- xogħol li jkun qed isir f'xi triq partikolari jkunx awtorizzat jew le.

Madanakollu l-għan ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna m'huwiex li jgħin lill-wardens jagħtu iktar ċitazzjonijiet.

Fil-fatt l-għan ta' dan l- abbozz ta' liġi huwa li permezz tal-mezzi elettroniċi, ikun hemm kontroll ikbar fuq min b'xi mod ma josservax il-liġijiet tat-toroq, fosthom billi jkisser it-triq mingħajr ma jirranġaha.

Sur President, it-toroq b'hekk biss jistgħu jinżammu fi stat tajjeb billi kulmin jagħmel xi xogħlijiet fit-toroq, ikun konxju tal-fatt li qiegħed taħt għajnejn min huwa obbligat li jassigura li t-toroq jinżammu fi stat tajjeb.

Ċertament dan għandu jwassal biex pajjiżna jkompli miexi iktar 'il quddiem.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Iktar rimarki?

L- Onor. Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, l-għan ta' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna ma kellu jkun qatt wieħed kontenzjuż għax l-intenzjoni hija li nindirizzaw problema li ilha ħafna tipprevali.

Fil-maġġoranza l- kbira tal-każi, il-ħruġ tal-liċenzji mhux assoċjat ma' kriterji fissi u trasparenti li jkun jaf bihom kull min japplika.

Il-pulizija sal-lum għad għandha diskrezzjoni amministrattiva, ħafna drabi diffiċli biex tispjegaha.

Mhux l-ewwel darba li din id-diskrezzjoni amministrattiva nħasset inġusta u f'ċirkostanzi oħra anke dehret abbużiva.

Għalhekk li jkun hemm awtorita' regolatorja f'dan il-qasam kellu jkun mitqies pass pożittiv.

Qed ngħid dan għax aħna l-professjonisti spiss niltaqgħu ma' individwi li jgħidulek li filwaqt li huma ma jkunux ngħataw permess biex jiftħu negozju f'ċerta lokalita`, imbagħad ikun hemm ħaddieħor li jkun applika biex jiftaħ negozju fl-istess lokalita` jew f'lokalita` simili u l-permess jingħatalu.

Ma tkunx tista' tispjega lanqas għaliex f'ċerti lokalitajiet jingħata l-permess biex jinfetaħ bar, anke meta jkun hemm il-famuża neighbours' objection.

L-istess nistgħu ngħidu rigward il-ħinijiet.

Dawk il-postijiet ta' entertainment li qegħdin f'lokalitajiet turistiċi, bħalma huma Buġibba, Paceville u Tas-Sliema, hemm minnhom li għandhom liċenzja li allura tippermettilhom li jibqgħu miftuħin sa nofs il-lejl.

Hemm minnhom li anke għandhom liċenzja li tippermettilhom li jibqgħu miftuħin sat-3.00 a.m. u hemm minnhom li għandhom liċenzja li tippermettilhom li jibqgħu miftuħin sa l-4.00 a.m., u dan minkejja li qegħdin fl-istess ambjent u fl- istess żona.

Issa hawnhekk bl-ebda mod ma jien qed ngħid li hemm xi skop ulterjuri għal dan kollu, pero` huwa fatt li teżisti din l-anomalija fejn il-kriterji donnhom huma tal-lastiku, preċiżament għax hemm element qawwi ta' diskrezzjoni.

Nistqarr li jien wieħed minn dawk li filwaqt li nifhem li bħala l-persuna politikament responsabbli, il-ministru għandu jkollu ċerta diskrezzjoni – naturalment sta għalih li juża din id-diskrezzjoni b'ġustizzja - bil-għan li l-amministrazzjoni pubblika ssir iktar effiċjenti u tagħti riżultat aħjar, pero` jekk din id-diskrezzjoni tintuża b'mod abbużiv għandu jkun hemm l-istruttura u l-mezz biex dan jiġi ppenalizzat, anke permezz ta' kodiċi ta' proċedura.

F'ġieh l-iżvilupp politiku u t-twemmin fit- trasparenza, importanti li fl-għoti tal-permessi u tal-liċenzji, il- kriterji ġenerali jkunu oġġettivi u jkunu magħrufa minn kulħadd, ħalli n- nies isiru familjari magħhom.

Jien nifhem li jistgħu jiġu mposti wkoll ċerti kondizzjonijiet.

Jekk, per eżempju, qed nitkellmu fuq disco, jien nifhem li min joħroġ il- liċenzja jista' jimponi li d-disco jkun soundproof, ħalli ma jdejjaq lil ħadd.

Jista' jkun hemm imposti wkoll ċerti safety regulations jew ċerta security jekk dan ikun post pubbliku.

Ir-responsabbilta` li jiġu mposti dawn il-kondizzjonijiet hija ta' min joħroġ il-liċenzji.

Hawnhekk wieħed irid jifhem li dawn il-kondizzjonijiet ma jkunux intiżi biex kemm jista' jkun ma joħorġux permessi, imma biex l-attivita` kummerċjali tkun iktar effiċjenti fl-aħjar interess tal-pubbliku.

Sur President, ta' min jgħid ukoll li issa l-għoti tal-liċenzji se tgħaddi wkoll fir-responsabbilta` ta' l-awtorita` dwar it-trasport pubbliku, dejjem sakemm ma jkunx hemm element ta' sigurta` jew element ta' natura kriminali għax f'dak il-każ ir-responsabbilta` taqa' f'idejn il-pulizija.

Madanakollu huwa importanti li din l-awtorita` ma tispiċċax b'diskrezzjoni assoluta f'idejha.

Ma tista' tinħoloq l-ebda awtorita` jekk ma jkunx hemm il-prinċipji bażiċi li kważi jiddeterminaw il-parametri ta' kif għandha taġixxi.

Safejn naf jien, imkien f'dan l-abbozz ta' liġi m'hemm definizzjoni ta' trader u fil-fatt kien hemm anke diskussjonijiet ma' entitajiet kummerċjali, bħaċ-chamber of commerce u l-GRTU, li daħlu fil-mertu ta' min għandu jkun trader u xi kriterju bażiku għandu jkollha persuna biex tingħata liċenzja tal-kummerċ.

Issemma li bniedem irid ikun idoneu biex ikollu r-responsabbilta` li jiġġestixxi liċenzja.

Kif għedt diġa`, importanti li ma noħolqux awtorita` li tant ikollha diskrezzjoni li din id- diskrezzjoni tkun tikkrea iktar problemi minflok tnaqqashom.

Diskrezzjoni assoluta tista' tirriżulta f'żewġ affarijiet, cioe` f'li toħloq preċedenti u f'li jkun hemm nuqqas ta' trasparenza, bil-konsegwenza li l-awtorita` ma taqdix sew il-funzjoni tagħha li tirregola l-kummerċ.

L-iskop tar- regolatur għandu jkun li jkun hemm iktar trasparenza, li jkun hemm iktar accountability u li jkun hemm iktar responsabbilta`.

Naturalment il- kriterji tar-regolatur ma jridux ikunu konfliġġenti ħalli l-element regolatorju ma jkunx tassattiv fuq il-qasam tal-kummerċ, anzi għandu jkun l- element regolatorju stess li jinċentiva l-kummerċ.

Sur President, meta gvern ikun regolatorju, ikun qed jiddefendi l-interessi tas-soċjeta` kollha u l-kummerċjant li jkun jeħtieġ l-awtorizzazzjoni jkun jista' jinqeda bl-iktar mod espedjenti, dejjem jekk jissodisfa l-kriterji stabiliti.

Ma jagħmilx sens li biex jinħareġ permess, wieħed irid idum jistenna x-xhur jew is-snin minħabba li l-applikazzjoni tkun trid tgħaddi minn ħafna entitajiet - fosthom mill-planning authority u mid-development corporation - li m'hemm l-ebda kordinazzjoni bejniethom.

Jien nifhem li din l-awtorita` trid tiżviluppa b'tali mod u manjiera li tkun a one-stop- shop u jkollha organizzazzjoni amministrattiva interna tajba biżżejjed biex tkun tista' tagħti d-deċiżjonijiet tagħha kemm jista' jkun malajr.

Meta nidħlu fid-dettal ta' dan l-abbozz ta' liġi nsibu li min jieħu ħsieb l- appelli jew inkella min jieħu ħsieb il-ħruġ tal-liċenzji, dawn m'humiex marbutin b'xi time limit li fih ikunu jridu jiġu approvati u jittieħdu d- deċiżjonijiet.

Ħafna drabi jekk fil-qasam ta' l-amministrazzjoni pubblika ma jkunx hemm l-element tat-time limit, l-affarijiet imorru ħażin.

Ġieli anke meta jkun hemm l-element tat-time limit l-affarijiet ma jmorrux kif ikun mixtieq, bħal fil-każ tal-planning authority, li b'xi mod jew ieħor dejjem issib mezz kif ittawwal l-affarijiet.

Min jitkellem ma' l- industrijalisti li ta' spiss iħabbtu wiċċhom mal-planning authority, jaf li dan it-tul ta' żmien qiegħed jeqred il-kummerċ u qiegħed jiskoraġġixxi lin-nies milli jinvestu flushom.

Fil-fatt jeżistu applikazzjonijiet li ilhom li saru erba' snin u li sal-lum għadhom ma ġewx deċiżi.

Jien nifhem li ċerti applikazzjonijiet mhux lakemm tieħu deċiżjoni dwarhom malajr, pero` li permess idum biex jingħata erba' snin hija xi ħaġa inaċċettabbli.

Per eżempju, l-awtorita` ta' l-ippjanar tista' tkun qed iddum biex tieħu deċiżjoni dwar xi applikazzjoni partikolari minħabba kriterji ambjentali, u jien ngħid li f'dan il-każ ma jimpurtax billi din l-awtorita` timponi ċerti kondizzjonijiet, imbasta tasal għal deċiżjoni fl-iqsar żmien possibbli.

Barra minn Malta hekk jimxu l-affarijiet.

L-għan ta' awtorita` regolatorja għandu jkun dejjem dak li tmexxi 'l quddiem l-iskop li għalih tkun ġiet imwaqqfa.

Importanti li l-attitudni tar-regolatur tkun waħda pożittiva u tiffissa l-kriterji kollha neċessarji biex tgħin lil min japplika għal- liċenzja, dejjem jekk dak li jkun ikun ħaqqu li tingħatalu l-liċenzja.

Jekk dan ma jsirx, se nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn kull awtorita` tispiċċa ssir mostru burokratiku.

Jien m'iniex qed nitkellem b'dan il-mod biex nikkundanna lil xi ħadd imma għax dan huwa stat ta' fatt. Ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk.

Irridu noqogħdu attenti biex il-ħafna awtoritajiet li nwaqqfu jkunu sistemizzati u jkunu verament a one-stop-shop.

Jekk irridu nħarsu 'l quddiem, jekk irridu li pajjiżna jiżviluppa verament u nkunu iktar kompetittivi mal-ġirien tagħna u ma' pajjiżi oħrajn, irridu nikkompetu magħhom billi ntejbu l-effiċjenza tagħna u mhux nagħmlu strutturi ġodda li jagħmluna iktar ineffiċjenti milli qatt konna.

Jien nifhem li l-ministru u r-regolatur għandu jkollhom ċerta diskrezzjoni, pero` bħalma l-ministru jrid ikun accountable politikament, hekk ukoll ir- regolatur irid ikun accountable għall-użu jew għan-nuqqas ta' użu ta' dik id-diskrezzjoni.

Ir-regolatur għandu wkoll ir-responsabbilta` superviżorja li jassigura li l-kondizzjonijiet ta' dik il-liċenzja jew permess ikunu osservati.

Jekk il-kondizzjonijiet ikunu qed jinkisru u r-regolatur ikollu rapporti dwar dan, importanti li l-istess regolatur jingħata l-awtorita` li jaġixxi biex ma jħallix dak l-abbuż jitwettaq għax ir-regolatur għandu wkoll ir-responsabbilta` li jiddefendi lill-konsumatur, li jirrappreżenta l- parti l-oħra tas-soċjeta`.

Fl-attivita` ekonomika u kummerċjali minn naħa waħda għandek lil dak li jissupplixxi s-servizz jew il-prodott, u min-naħa l-oħra għandek lil dak li jikkonsma dak il-prodott jew jagħmel użu minn dak is-servizz.

Importanti li r-regolatur ikun mogħni bl-istruttura neċessarja biex jaqdi dawn il-funzjonijiet, imma sfortunatament meta wieħed jaqra l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna klawsola klawsola, ma jistax ma josservax li hawnhekk l-element ta' diskrezzjoni huwa qawwi ħafna.

Issa, Sur President, ġaladarba qed nitkellmu fuq il-kummerċ, importanti li nagħtu ħarsa lejn ir-realta` tal-pajjiż.

Minkejja li l-gvern jagħti l-impressjoni li l-affarijiet sejrin tajjeb, fir- realta` hawn nuqqas ta' kuraġġ kbir fil-pajjiż.

Titkellem ma' min titkellem, kemm jekk dawn jaħdmu fil-qasam tar-retail, kemm jekk dawn jaħdmu fil-qasam ta' l-entertainment, kemm jekk dawn jaħdmu fil-qasam tar- restaurants kif ukoll jekk jaħdmu fil-qasam tal-bini, dawn kollha jgħidulek li l-affarijiet sejrin lura u li qed iħossu nuqqas kbir ta' kummerċ.

Bir-rispett kollu, ikolli ngħid li dan kollu jirriżulta mill- politika li addotta l-gvern preżenti matul dawn l-aħħar tliet snin.

L- ewwelnett illum kollox qed ikun ippernjat mal-politika tal-gvern preżenti li jsieħeb lil Malta fl-Unjoni Ewropea.

Donnu li l-gvern qed jikkonċentra l-enerġija tiegħu biss fuq dan il-fatt - għalkemm li taċċetta ħafna mill- kondizzjonijiet, anke jekk dawn mhux neċessarjament ikunu tajbin għal pajjiżna, jien iktar ngħidilha telqa milli enerġija - bil-problemi li fl- aħħar mill-aħħar huma responsabbilta` tal-gvern jibqgħu hemm.

Sfortunatament l-oppożizzjoni m'għandha l-ebda saħħa eżekuttiva biex issolvi l-problemi.

Bħalissa qegħdin fis-sajf, staġun li fih suppost li nattiraw eluf ta' turisti lejn pajjiżna, pero` llum it-turisti qegħdin jaraw baħar ta' drenaġġ u mhux dak il-baħar sabiħ li jaraw fuq il- brochures.

Jekk turist jiġi ppreparat biex jixxemmex, naħseb li joħroġ sodisfatt mija fil-mija għax għandu garanzija li jmur lura lejn pajjiżu qisu lobster, pero` jekk jiġi ppreparat biex jgħum, ibda min-naħa ta' fuq ta' pajjiżna u spiċċa san-naħa t'isfel, ħlief drenaġġ ifawwar u tabelli li ma tistax tgħum hemmhekk ma tarax.

Issa hawnhekk jien qed insemmi biss waħda mill-problemi li għandna, Sur President.

Illum anke l-gazzetti li tradizzjonalment ma jappoġġjawx lill-oppożizzjoni qegħdin jgħidu li din hija sitwazzjoni inaċċettabbli u iktar inaċċettabbli minn hekk huwa l-fatt li l-bieraħ smajna lill-ministru responsabbli mill- ambjent jgħid li l-problema tas-Salini se tiġi solvuta f'24 siegħa.

Kif jista' jkun li problema bħal dik tiġi solvuta bis-serjeta` f'24 siegħa?

Fuq il-gazzetti stajna naraw li fis-Salini hemm madwar sitt pulzieri drenaġġ ifawwar, liema drenaġġ qed imur ukoll f'Kennedy Grove.

Jekk is- sitwazzjoni fis-Salini tibqa' hekk, minn hawn u ftit jiem oħra nibdew naraw il-mirakli għax in-nies minflok jgħumu hemmhekk se jibdew jimxu fuq il- baħar, baħar ta' drenaġġ!

Mhux biżżejjed li twaqqaf l-overflow tad- drenaġġ għax id-drenaġġ li jkun mar fil-baħar iħalli kontaminazzjoni mill- inqas għal sajf sħiħ, pero` minkejja dan kollu l-gvern preżenti qed jibqa' jinjora din il-problema.

Hawnhekk irrid infakkar li fl-1992 il-gvern kien għamel proposta biex id- drenaġġ jiġi ttrattat qabel ma jintrema fil-baħar, ħalli b'hekk ma jibqax ikollna kontaminazzjoni fl-ibħra tagħna.

Imma minkejja li din il-proposta saret għaxar snin ilu, sal-lum għadu ma sar assolutament xejn.

Kellu jkun gvern Laburista li kien beda jieħu inizjattiva f'dan ir-rigward - għalkemm peress li dam fil-gvern għal żmien qasir, ma kellux ċans iwettaq din l-inizjattiva kompletament - sabiex il-pajjiż igawdi ambjent u baħar nadif.

Pero` llum x'qed jiġri?

Minħabba l-miżuri fiskali li ttieħdu matul dawn l-aħħar sentejn u nofs, illum qegħdin ngħabbu lil kull taxpayer b'Lm450 taxxa iktar fis-sena, pero` minkejja li l-gvern żied l-introjtu tiegħu, ir-riżultat xejn m'hu qed ikun pożittiv.

Issa hawn ta' min jagħmel parentesi żgħira u jgħid li f'perijodu ta' sentejn il-gvern daħħal Lm160 miljun iktar, li għal pajjiżna dan żgur li m'huwiex xi ammont redikolu.

Għalhekk il-poplu jippretendi li almenu meta jiġi s-sajf, ikun jista' jmur jgħum u dawk li jaħdmu fil-qasam turistiku, li huma tant mgħobbijin bil- piżijiet tal-loans u ta' investimenti u anke biż-żidiet li ġew imposti fuqhom mit-tourism authority, ġustament jippretendu li l-prodott Malti jkun aħjar.

Hawnhekk semmejt biss il-qasam ta' l-ambjent għax m'għandix ċans nitkellem dwar oqsma oħra, bħalma huwa l-qasam ta' l-edukazzjoni biex naraw kemm dan il-qasam huwa ppernjat għall-bżonnijiet tal-pajjiż.

Imbagħad xi ngħidu għall-qasam tas-saħħa, l-iktar fejn jidħlu sptarijiet u mediċini?

Dawn huma kollha problemi li l-gvern qiegħed iħallihom għaddejjin bit-tama li forsi jiġu solvuti waħidhom, problemi li kollettivament juru t-telqa li tipprevali fil-pajjiż, liema telqa qiegħda taffettwa anke l-qasam tal- kummerċ.

Wieħed ma jistax ma jagħmilx riferenza wkoll għall-kambjamenti li qed isiru fil-qasam bankarju u hawnhekk se nitkellem mill-esperjenza professjonali tiegħi.

L-ewwelnett ikun tajjeb jekk ngħid li s-sistema bankarja ta' pajjiżna żviluppat fuq il-kunċett tas-sigurta` u tal-garanzija, bil-garanzija marbuta mal-proprjeta` għax il-kreditu bankarju kien ibbażat fuq il- valuation li kienet tingħata l-proprjeta`.

Jien ilni nipprattika bħala nutar għal dawn l-aħħar 21 sena u jekk immur lura għall-1968, insibu li mill-1968 sal-lum, jiġifieri matul dawn l-aħħar 30 sena, il-valur tal- proprjeta`, jekk mhux dejjem kiber, dejjem żamm postu.

Naturalment dan ġara minħabba r-realta` li pajjiżna huwa limitat ħafna f'dik li hija proprjeta`, għalkemm kien hemm ukoll ħafna każi ta' spekulazzjoni esaġerata.

Matul dawn l-aħħar tmien snin il-mentalita` fil-mod ta' kif jaħdem investitur, ta' kif jopera kummerċjant u ta' kif jikkollaboraw miegħu l- istituzzjonijiet bankarji li tant huma importanti għall-iżvilupp ekonomiku, kienet bdiet tinbidel, pero` dawn ma jistgħux joperaw biss on a cash basis.

M'iniex qed ngħid li din il-bidla fil-mentalita` m'hijiex se tgħin għax biss biss se tintroduċi aktar dixxiplina fuq kif wieħed għandu jaġixxi, u dan huwa element pożittiv, pero` dan it-tibdil ma tistax tagħmlu overnight.

Lanqas tista' tieħu l-attitudni li min ma jasalx sad-deadline fiss ta' sitt xhur għandek tagħlaqlu t-toroq kollha f'daqqa waħda billi tagħmillu provision for bad debts, imma sfortunatament dan huwa l-atteġġjament li qegħdin jieħdu ż-żewġ banek prinċipali, l-HSBC u l-BOV.

Fil-fatt dawn minflok ma qegħdin jagħmlu din il-bidla gradatament, kif inhu l-aħjar għall- pajjiż, qegħdin jagħmluha f'daqqa.

Biżżejjed ngħid li qed ikun hemm każi fejn minkejja li jkunu jafu li t-tali persuni jinsabu f'diffikultajiet finanzjarji, dawn iż-żewġ banek qed jitolbu mingħandhom ħlasijiet ta' mijiet ta' eluf ta' liri fi żmien qasir; f'temp ta' xi xahrejn, tlieta jew sitt xhur, l-iktar jekk dawn il-persuni jkunu jaħdmu fil-qasam tat-turiżmu u jitħallsu tax-xogħol li jagħmlu wara s- sajf jew f'Jannar tas-sena d-dieħla.

Hawn anke operaturi li jieħdu l- kuntratti mingħand il-gvern u mbagħad idumu x-xhur biex jitħallsu.

Għalhekk f'dawn iċ-ċirkostanzi, l-approach qed ikun li min ma jasalx, jaqbad u jagħlaq, u dan qed joħloq inċertezza kbira fil-pajjiż.

Issa hawnhekk ma rridx ninftiehem li qed ngħid illi għandna nsostnu lil dawk li huma zopop, li għandna nagħtu faċilitajiet bankarji fuq ix-xejn jew lil min ħaqqu jieħu Lm1 għandna nagħtuh Lm10, imma qed ngħid sempliċement li jekk irridu nbiddlu l-filosofija ta' kif il-banek joperaw ma' l- investituri u ma' l-operaturi ekonomiċi, ma nistgħux nagħmlu din il-bidla fi żmien qasir għax il-konsegwenzi jkunu negattivi.

Issa wara li tkellimt b'mod ġenerali biex inwassal il-messaġġ li fil-qasam kummerċjali hemm ħafna li qed jaqtgħu qalbhom, fil-ftit ħin li baqagħli nixtieq insemmi fil-qosor ċerti punti rigward l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Ħalli nibda biex nitkellem dwar il-kunsilli lokali.

Sur President, jien wieħed li nemmen bis-sħiħ fil-ħidma tal-kunsilli lokali u nemmen li dawn għandu jkollhom ċerti poteri, pero` importanti li dan l- abbozz ta' liġi jiddefinixxi preċiżament dawk il-permessi li huma awtorizzati li joħorġu mill-kunsilli lokali.

Qed ngħid dan fl-interess tat- trader stess biex ma jkunx hemm min jinqabad f'dilemma.

Għalkemm fi klawsola 20 din id-definizzjoni tidher ċara, irridu noqogħdu attenti li fejn ikun hemm element ta' dubju, dan jgħaddi mal-ewwel għand ir-regolatur biex b'hekk ma jkunx hemm diżgwid.

Għandu jkun ir-regolatur li jiddetermina u għalhekk importanti li l-area ta' amministrazzjoni tal- kunsilli lokali tkun ċara.

Huwa importanti wkoll li l-kriterji fuq xiex jaġixxu l-kunsilliera jew xi kunsill partikolari jkunu definiti u stabiliti mir-regolatur.

Jien jidhirli li ladarba huwa l-ministru responsabbli mis-servizzi ekonomiċi li huwa responsabbli għal dan l-abbozz ta' liġi, anke fejn jidħlu kriterji stabiliti, id-diskussjoni mal-ministru responsabbli mis-servizzi ekonomiċi għandha tkun dwar it-tip ta' devoluzzjoni li għandha ssir u dwar kif għandha tiġi żviluppata din id-devoluzzjoni.

B'dan il-mod għandu jsir il-liaison biex ikun hemm kordinazzjoni sħiħa u għandu jkun il-ministru responsabbli mill-attivita` ekonomika, li taħtu jaqa' r-regolatur, li jistabilixxi r-regoli.

Aħna rridu neliminaw il-possibbilta` li jkun hemm element ta' konflitt.

Anke għal dawk li huma swieq, għandna noqogħdu attenti li ma jkunx hemm element ta' konflitt għax minkejja li s-swieq jaqgħu taħt il-kunsilli lokali, milli jidher il-permess irid jingħata mir- regolatur.

Fl-opinjoni tiegħi, il-kunsill lokali għandu biss jistabilixxi l-post fejn ikun hemm is-suq, imma mbagħad kwalunkwe permess li jkun hemm bżonn irid jingħata mir-regolatur.

Qed nippreċiża dan minħabba li jista' jkun hemm xi malintiż.

Punt ieħor li huwa oġġezzjonabbli huwa l-punt dwar id-diskrezzjoni assoluta.

Fil-bidu jien bdejt nitkellem fuq id-diskrezzjoni assoluta li għandu l-ministru f'dan l-abbozz ta' liġi, fejn fost affarijiet oħra qed jingħad li l-membri tal-kumitat li se jitwaqqaf se jinħatru mill-ministru.

Issa fl-opinjoni tiegħi, dawn il-membri għandhom jiġu nnominati mill- entitajiet kummerċjali ħalli ma tingħatax dik id-diskrezzjoni kollha lill- ministru, imma dwar dawn l-irqaqat fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna se jkollna ċans niddiskutu meta nkunu qegħdin fi stadju ta' kumitat.

Mr Speaker, nikkonkludi dan id-diskors billi ngħid li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna kien ippreparat pjuttost bl-għaġġla.

L-għanijiet li għalihom sar dan l-abbozz ta' liġi jistgħu jkunu tajbin, imma fl-aħħar mill- aħħar il-liġi tiġi interpretata skond dak li jkun hemm miktub, u ċertament għal dan l-abbozz ta' liġi jeħtieġ iktar studju.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Issa qabel ma nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex iressaq l-Aġġornament, inqiegħed fuq il-medja tal-Kamra kopja tal- korrispondenza li għaddiet bejn is-Sedja u l-Imħallef Anton Depasquale, inkonnessjoni mal-mozzjoni mressqa mill-Prim Ministru fil-11 ta' Lulju, 2001.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI; Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il- Ġimgħa, 20 ta' Lulju 2001 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda

Abbozz ta' Liġi dwar il-Liċenzji tal-Kummerċ – Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Servizzi Veterinarji - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tielet Qari;

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni; u

Riżoluzzjoni dwar it-Tneħħija ta' Mħallef - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Inbid – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ħarsien ta' l-Ambjent – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali – Kumitat Permanenti MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Sur President, illum wara nofsinhar il-Partit Laburista ppubblika dokument ieħor importanti li juri kemm hu partit aġġornat ma' dak li għaddej fil-pajjiż.

Illum ippubblikajna ''Inizjattiva u wens, soċjeta` b'opportunitajiet ġodda'', dokument ta' aġġornament tal- politika ekonomika u finanzjarja tal-Partit Laburista.

Biex jiġi aġġornat dan id-dokument kien hemm diskussjoni interna bejn il-membri kollha tal- partit, il-grupp parlamentari u uħud mill-kelliema prinċipali f'dan is- settur.

Il-Partit Laburista jaf li biex ikun partit aġġornat li jirrifletti eżattament dak li jkun hemm bżonn fil-pajjiż u dak li jkun qed jgħid iċ- ċittadin, bilfors li kultant żmien irid jirrevedi l-politika tiegħu u jara kif jaġġornaha għall-bżonnijiet tas-settur li nkunu qegħdin nittrattaw.

Il-Partit Laburista diġa` ttratta l-element soċjali u ħareġ b'dokument ta' politika li jaġġorna l-politika tal-partit fis-settur tal-qasam soċjali.

Kien imiss issa li l-partit jaġġorna ruħu u jippubblika l-fehmiet tiegħu fil-qasam ekonomiku.

Kien hemm kelliema mill-qasam tat-turiżmu, kif ukoll kelliema tal-partit u studjużi fil-qasam finanzjarju, fil-qasam tas-self- employed, ta' l-industrija, fil-qasam ta' l-agrikoltura u sajd u f'kull qasam li jirrigwarda l-ekonomija.

B'dan id-dokument, il-partit ma naqasx li jinkludi aġġornament tal-politika tiegħu dwar l-affarijiet infrastrutturali u meta ngħid hekk, inkun qed nirriferi għal dawk is-setturi ta' l-enerġija, ta' l-ilma u tat-telekomunikazzjoni.

Ċertament kulħadd jaf li dawn huma setturi li wieħed jista' jsejħilhom il-fus ta' l-ekonomija.

Għax biex ikollok ekonomija li wieħed jista' jserraħ moħħu fuqha, bilfors li dawn is- setturi jridu jkunu żviluppati, aġġornati u li jkun hemm politika b'vizjoni li mhux biss tħares lejn dak li jkun għaddej issa u dak li ġara fil-passat imma tippjana għall-futur.

Partit li jkun aġġornat u li jkun qed jistenna li jkun fil-gvern fi żmien qasir, bilfors irid iħares 'il quddiem biex f'dawn is-setturi, il-pajjiż ikun ippreparat għal dak li jkun se jinqala' jew mistenni li jinqala' f'dawn is-setturi u jkun hemm tħejjija għall- futur.

Issa f'dak li huwa aġġornament tal-politika tal-partit f'dawn l- oqsma, x'joħroġ ġdid minn dan id-dokument?

L-ewwel u qabel kollox il-partit iqis li dawn is-setturi tant huma importanti li ma jistax wieħed joqgħod jesperimenta fuqhom, lanqas b'policies li jkunu marru tajjeb f'pajjiżi oħra.

Il-Partit Laburista mhux lest jesperimenta jew ibagħbas dawn is-setturi għax nafu, anke minn esperjenza riċenti, li jekk dawn is-setturi jmorru ħażin, anke għal ftit sigħat biss jew għal ġurnata sħiħa, l-ekonomija tal-pajjiż fil-qasam finanzjarju se ssofri bil-kbir.

Kellna eżempju ta' dan is-sena l-oħra meta rajna x'jista' jiġri jekk xi ħaġa ma tmurx tajjeb f'dawn is-setturi, kemm tbati l-ekonomija.

Il-Partit Laburista mill-ewwel qed jgħid li l-politika tagħna mhux se tkun ideata minn barra imma se tkun politika mogħtija lill- poplu Malti u mfassla għall-pajjiż Malti biss, libsa li tkun tailor-made għalina u nafu li se tiffitjana u nafu li tkun tixirqilna u mhux xi esperiment impost fuqna minħabba li jkun irnexxa bnadi oħra.

Aħna qed ngħidu li l-politika tagħna mhijiex imsejsa fuq xi politika ta' lliberalizazzjoni jew ta' privatizzazzjoni fis-settur ta' l-enerġija għax nemmnu li għal pajjiżna din mhijiex il-priorita`.

Forsi għal ħaddieħor biex ikun konformi max-xewqa tiegħu li jkun membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea, din il-politika ta' liberalizazzjoni jew privatizazzjoni hija politika prioritarja.

Aħna ma nqisux li dik il-politika tixraq lill-poplu Malti.

Anzi għall-kuntrarju aħna ngħidu li dawn is-setturi tant huma ta' importanza għall-pajjiż, tant huma delikati, li l-Istat għandu jkollu r- responsabbilta` primarja b'involviment dirett biex jiżgura li dawn is- setturi jkunu effiċjenti, b'tali mod li wieħed jista' joqgħod fuqhom.

Pero` għalkemm il-viżjoni tagħna hija reali u msejsa fuq dan li qed ngħid, ma neskludix il-possibbilta` ta' innovazzjoni anke fl-ideat tagħna.

Jiġifieri ma neskludix il-possibbilta` ta' alleanzi strateġiċi jew inkella sehem parzjali fil-privat f'dawn l-oqsma.

Nerġa' nenfasizza u nsostni li l- Istat huwa importanti f'dawn is-setturi, speċjalment fis-settur ta' l- enerġija.

Id-dokument f'dan is-setttur jagħmel enfasi fuq kemm huwa importanti li naraw li nimxu b'għaqal kbir f'dawn is-setturi u f'dawn l- intrapriżi.

Nafu li s-sistema tagħna hija ċkejkna u iżolata, sistema li jekk jagħtas xi ħadd ikun hemm problema bħalma kien hemm dan l-aħħar fl-oqsma tal- prezzijiet taż-żejt.

Jekk ikun hemm riħ żgħir jista' jikkaġuna mewġ kbir fis-sistema tagħna.

Mhux bħall-pajjiżi l-kbar Ewropej u lanqas bħal fil-każ ta' pajjiż żgħir bħalna, il-Lussemburgu, li m'għandux sistema iżolata ta' l- enerġija.

Allura b'dan id-dokument, il-Partit Laburista qed jirrikonoxxi l- importanza kbira ta' dawn is-setturi u kemm huwa importanti li l-istat ikollu kontroll dirett u responsabbilta` primarja biex dawn is-setturi jkomplu jsostnu l-ekonomija tal-pajjiż.

Pero` hemm ideat ġodda u l-Partit Laburista qed jħares ħafna fil-bogħod.

Dan id-dokument sempliċement juri x'inhija l-fehma tal-partit f'dan ir-rigward u sejrin nesploraw il- possibbilta` biex din is-small isolated system forsi ma tibqax daqshekk iżolata iżjed 'il quddiem.

Imbagħad fid-dokument nagħmlu enfasi speċjali fuq ir-relazzjoni li hemm bejn l-ambjent u l-importanza tiegħu anke fil-qasam ta' l-enerġija.

Jien kemm-il darba għedt li s-settur ta' l-enerġija huwa settur primarju li jħassar u jniġġes l-ambjent.

Anke fuq bażi internazzjonali, wieħed jaf li l-ġenerazzjoni ta' l-enerġija, kemm bħala power stations biex jiġġeneraw id- dawl elettriku u anke fil-qasam tat-trasport bil-ħruq ta' fuel biex jimxu l- vetturi, toħloqlok ħafna tinġis ta' l-ambjent.

Il-Partit Laburista qed jirrikonoxxi dan il-punt u qed jgħid minn issa li se jagħmel l-almu kollu biex iżomm għajnejh miftuħa għall-ħsara li tista' ssir fl-ambjent mill- qasam ta' l-enerġija.

Sfortunatament il-gvern preżenti ma tantx kien daqshekk kawt biex jara li f'dan is-settur ta' l-enerġija, ma jkunx hemm tħassir ta' l-ambjent.

Sur President, jien kont kkritikajt l-ewwel budget tal-gvern Nazzjonalista għall-miżuri li ħa għax ma tax kas li l-petrol bla ċomb jiġi promoted u mressaq 'il quddiem biex jintuża iżjed.

Kien ħa miżuri li sfortunatament kienu inċentivi biex jiżdied l-użu ta' petrol biċ-ċomb.

Pero` l- inkonsistenza, il-biża` u n-nuqqas ta' rikonoxximent ta' kemm tista' ssir ħsara lill-ambjent mis-settur ta' l-enerġija u mill-power stations rajnieha dan l-aħħar, wara ħafna kritika kemm minn din in-naħa tal-Kamra, kif ukoll minn ċittadini nfushom min-naħa t'Isfel ta' Malta, speċjalment tal-Fgura, l- Isla u Bormla, li kienu qegħdin jikkomplejnjaw li jaraw fuq il-bjut tagħhom trab iswed li jagħmlilhom il-ħsara, iħammġilhom il-ħwejjeġ fuq il-bejt u jħassrilhom saħħithom.

Kemm smajna lill-kunsilli lokali, lin-nies infushom u smajna membri parlamentari minn din in-naħa tal-Kamra jikkomplejnjaw mit-trab iswed!

Min-naħa tal-gvern u speċjalment min-naħa ta' l-Enemalta għamlu xhur u snin sħaħ jinnegaw li din il-problema ġejja mill-power station tal-Marsa.

Ilum kien hemm dikjarazzjoni mill-kunsill lokali tal-Fgura u mill-Enemalta, fejn qegħdin jirrikonoxxu li din il-problema ġejja mill-power station.

Issa nafu li dan it-trab iswed kien ġej mill-power station, imma l-fatt hu li jkollok gvern li jaf li l-problema ġejja minn hemm u jibqa' jinnega u dan ċertament ħażin.

Saru studji li t-trab iswed kien ġej mill-power station tal-Marsa, iżda ġimgħa wara ġimgħa, xahar wara xahar, il-gvern jibqa' jinnega li din il-problema ġejja minn hemm.

Issa li wasal is-sajf u li l-enerġija tibda tintuża iżjed, nispera li ladarba nafu li din il-problema ġejja mill-power station tal-Marsa, nibdew il-proċess biex insolvu din il-problema.

Nerġa' ngħid li l-problema ta' l-ambjent fir-rigward tal-generazzjoni ta' l- eneġija mhix xi ħaġa ta' Malta biss pero` ma naħsibx li hawn gvernijiet li għandhom problema u jippruvaw jaħbuha b'dan il-mod.

Jiena nħeġġeġ lil dan il-gvern ħalli mhux biss l-Enemalta tirrikonoxxi din il-problema imma tagħmel xi ħaġa biex issolviha.

Dan id-dokument li qed nitkellem fuqu huwa estensiv ħafna u jiena nħeġġeġ lill-pubbliku u lill-membri kollha ta' din il-Kamra biex jistudjawh sew minħabba li hemm ħafna ideat ġodda, fl-opinjoni tiegħi ideat li huma konformi ma' dak li għandu bżonn il-pajjiż.

Waħda mill-affarijiet li hemm f'dan id-dokument hija li hemm bżonn pjan nazzjonali u intensiv fil-qasam ta' l-ilma.

Dan il-gvern qasam is-settur ta' l-ilma f'żewġ taqsimiet, is- sezzjoni tad-drenaġġ u s-sezzjoni tal-produzzjoni ta' l-ilma.

Illum qed naraw il-problemi kbar li qed ikollna fil-qasam tad-drenaġġ li qed jaffettwa il-baħar li ngħumu fih, fejn l-Onor.

Mangion għadu kemm qal li prattikament qed ngħumu fid-drenaġġ tagħna stess u dan ċertament ma jagħmilx ġid lit-turiżmu.

Jiena nagħlaq billi nerġa' nħeġġeġ lill-membri ta' din il-Kamra u l- pubbliku biex jidħlu fid-dettall ta' dan id-dokument u jingħaqdu magħna biex intejbu l-fehmiet u dawk l-affarijiet li lil pajjiżna jġibuh 'il quddiem.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, qegħdin nisimgħu u naqraw fuq kemm qegħdin jinqabdu klandestini fi Sqallija li jkunu telqu mill-gżejjer tagħna.

Naturalment il-media tiffoka fuq in-numru ta' dawk li jiġu ttraffikati u anke fuq dawk li jkunu tilfu ħajjithom, pero' sfortunatament il-media mhix tindirizza l-problema vera għax l-akbar skandlu mhux kemm qegħdin jitilqu minn pajjiżna u jsibu ruħhom fl-Italja, imma kif qegħdin jiddaħħlu f'pajjiżna l-klandestini.

Sfortunatament fuq il-mezzi tax-xandir, fuq dan l-aspett tal-problema qatt ma nisimgħu xejn meta jekk verament irridu neliminaw dan il-black market darba għal dejjem, il-gvern u l-awtoritajiet għandhom bżonn jikkonċentraw fuq dan il-punt tat-tluq, jiġifieri li naraw dawn il-klandestini - li hemm il-possibbilta` kbira li jkunu qegħdin ifittxu futur aħjar minn dak li joffrilhom pajjiżhom - minn liema pajjiżi jkunu ġejjin.

Hemm il- possibbilta` kbira li jekk wieħed ipoġġi bilqiegħda u juża s-sens komun, malajr jinduna x'inhu jiġri.

Jien wisq nibża' li jew l-awtoritatjiet konċernati ma jridux jew mhumiex jużaw mezzi effikaċi biżżejjed biex dan l- abbuż jiġi mrażżan.

Mingħajr ma trid, tibda tissuspetta li hemm flejjes kbar u ħmieġ enormi għaddej.

Jiena ġejt informat li hemm flights minn Dubai - anke flights ta' l-Air Malta - li qed iġibu nies mill-Indian subcontinent, ħafna minnhom jispiċċaw jagħmlu parti mit-traffiku ta' klandestini lejn l-Italja.

Naturalment mhux l-ajruport biss jista' jkun il-mezz ta' kif qegħdin jiddaħħlu ġewwa Malta dawn il-klandestini.

Wara kollox dawn jistgħu jiġu Malta bħala turisti u ma ninsewx li wara li issa tneħħa l-użu ta' l- embarkation card, il-kontroll tad-dħul u l-ħruġ ta' nies f'pajjiżna naqas u għalhekk naqas il-kontroll fuq it-traffikar ta' klandestini.

Pero` hemm kontrolli oħrajn li jistgħu jsiru u jiena ninsab informat li hemm laxkezza enormi fil-ħruġ tal-visas li dawn in-nies jiġu bżonn biex jidħlu ġewwa pajjiżna.

Il-mod ta' kif qed jingħataw dawn il-visas huwa l-aktar wieħed arbitrarju, li allura jista' jagħti lok għall-abbuż għax fin-nofs hemm gwadann finanzjarju kbir għal dawk iċ-ċerti individwi li joperaw mill- ajruport u mill-portijiet ta' Malta.

Kulħadd jaf li kull fejn hemm din il-problema kbira ta' klandestini dejjem issib ċirku vizzjuż, ċirku maħmuġ għall-aħħar li jkun jinvolvi fih politiċi, membri ta' l-armata u tal-pulizija, apparti nies oħra mpjegati ta' l-ajruport u l-portijiet.

Jekk aħna rridu nnaddfu isem pajjiżna minn dan il-ħmieġ, bilfors li l-pulizija u l-armata jridu jagħmlu aktar enfasi fuq id-dħul ta' ċerti nies ġewwa pajjiżna.

Nerġa' nenfasizza li l-problema trid tiġi solvuta b'dan il-mod għax inutli noqogħdu nibku wara li jseħħu t- traġedji, bħal meta saħansitra lil xi nies tefgħuhom il-baħar anke meta ma kenux jafu jgħumu.

Dawn l-oxxenitajiet qegħdin jitħallew iseħħu għax għandek dan iċ-ċirku vizzjuż li jinvolvi flejjes kbar.

Jekk kemm-il darba rridu nsolvu din il-problema jeħtieġ li l-gvern u l-awtoritajiet, fosthom l- armata u l-pulizija, jikkonċentraw l-isforzi tagħhom proprju fuq il-mod tad- dħul ta' dawn il-persuni.

Mhux biżżejjed li mbagħad noqogħdu narrestaw lil dak u lill-ieħor, għalkemm tajjeb li dan isir.

Irridu nipprevenu u dan għandu jkun l-għan ewlieni tal-gvern u biex jippreveni, irid bilfors jiċċekkja l-punti tad-dħul ta' dawn in-nies li jkolli ngħid huma pjuttost ovvji.

Issa ħalli niġi għall-moviment l-ieħor ta' persuni - qed nirriferi għall- moviment ħieles tal-persuni.

Ftit ġimgħat ilu tgħidx kemm ftaħar il-gvern u stajna nisimgħu kantaliena sħiħa ta' eloġju għall-gvern ta' Fenech Adami għax qalulna li kiseb rebħa straordinarja waqt l-hekk imsejħin trattattivi ma' Brussel.

Fl-opinjoni tal-Partit Laburista u ta' l-eluf ta' ħaddiema Maltin u Għawdxin dan ma hu minnu xejn, anzi l-gvern litteralment qed jittanta jimmina l-ħobża ta' kuljum ta' eluf ta' ħaddiema u nies tax- xogħol.

B'din it-triq li qabad, il-gvern qed jimmina l-għajxien ta' dawk kollha li jiddependu fuq ix-xogħol u magħhom l-interessi tal-pensjonanti, tan-nisa tad-dar, ta' dawk kollha li jiddependu fuq il-benefiċċji soċjali.

Il-gvern qed jgħid li ġab perjodu transitorju ta' seba' snin u qed idoqq il-qanpiena għax mingħalih għamel xi vittorja kbira.

Il-gvern qed jgħid li se nkunu fi stat fejn il-Maltin jistgħu joħorġu minn pajjiżna u jsibu job fil-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea, filwaqt li ħaddieħor mhux se jkun jista' jiġi jaħdem f'pajjiżna.

Intużat ukoll il-frażi ''f'każi eċċezzjonali''.

Allura kif ħadd għadu ma jaf s'issa x'inhuma dawn il-fatturi eċċezzjonali?

Jekk per eżempju jkunu daħlu jaħdmu ġewwa pajjiżna aktar minn għaxar ħaddiema, aktar minn għoxrin ħaddiem jew aktar minn 100 ħaddiem f'qasam partikolari?

Nafu li l-gvern se jkollu d-dritt mhux li jwaqqafhom imma li jipprotesta ma' Brussel, imbagħad sta għal Brussel jekk jaċċettax dik il-protesta tal-Gvern Malti jew le.

Jiġifieri xorta waħda se nibqgħu aħna suġġetti għad-deċiżjoni aħħarija ta' Brussel, jekk kemm-il darba għandniex inħallu lil dawn il-ħaddiema jidħlu f'pajjiżna u nagħtuhom il-permess awtomatikament biex jaħdmu.

Il-gvern jaf li l-maġġoranza kbira ta' l-industrija Maltija hija proprju industrija żgħira - madwar 67% ta' l-industrija lokali tħaddimlek ħamsa minn nies jew inqas – u allura ma jista' qatt il-Partit Nazzjonalista jiġi jiftaħar li kiseb xi ftehim storiku u straordinarju meta qiegħed jgħid huwa stess li f'każi eċċezzjonali biss ikun jista' jipprotesta ma' Brussel u forsi ta' Brussel jisimgħuh.

Meta nafu li għandna sitwazzjoni fejn l-industriji tant huma żgħar li anke jekk jiġu ftit għexieren ta' ħaddiema kapaċi jiddistabilizzawlek industrija sħiħa, liema bravu mbagħad se jkun qed jaqbeż għall-jeddijiet tal-ħaddiema Maltin?

Il-verita' hi li wara dawn l-ewwel seba' snin, se jinfetħu l-bibien beraħ fil-każ tal-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni u ħaddiema mill-pajjiżi ta' l- eastern block se jkunu jistgħu jaħdmu fil-pajjiżi membri l-oħra ta' l- Unjoni.

Issa nafu kemm hemm minn dawn il-ħaddiema li huma batuti.

Diġa` għandna problema hawn Malta għax hawn ma' l-1,000 Jugoslav jaħdmu fl- industrija tal-bini, aħseb u ara x'se jiġri wara l-ewwel seba' snin!

Assolutament m'hu veru xejn li l-moviment ħieles tal-ħaddiema ġie protett mill-Gvern Malti fit-trattattivi tiegħu ma' Brussel.

Sfortunatament b'dan li wasal għalih il-gvern qed jesponi lill-ħaddiema Maltin u Għawdxin għall- perikli kbar u kompetizzjoni nġusta u se jispiċċa jtellifna l-ħobża ta' kuljum.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar il-Ġimgħa 20 ta' Lulju, 2001 fid-9.00 a.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.