MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 689 L-Erbgħa, 30 ta' Jannar, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 689

L-Erbgħa, 30 ta' Jannar, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.00 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 30 ta' Jannar, 2002

WERREJ

MINUTI 297

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 297

TQEGĦID TA' KARTI 302

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-KOSTITUZZJONI

TAL-KARIGA TA' AVUKAT ĠENERALI U DIK TA' AVUKAT TAR-REPUBBLIKA (IT-TIENI QARI)

THE ATTORNEY GENERAL AND COUNSEL FOR THE REPUBLIC (CONSTITUTION

OF OFFICE) (AMENDMENT) ORDINANCE (SECOND READING) 303

AĠĠORNAMENT 323

MISTOQSIJIET GĦAL-TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 327

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 688 li saret fit-30 ta' Jannar, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MOSTA - CULVERTS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-raġunijiet li matul dawn l-aħħar tliet snin ma sarux il-culverts ta' l-ilma f'Main Street, Mosta?

Meta fil-fatt se jsiru dawn il-culverts ħalli r-residenti Mostin ma jkomplux jiffaċċjaw l-inkonvenjent u l-periklu li jikkawża l-ilma tax-xita f'din it-triq u jkun jista' jingħata wiċċ bit-tarmac?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): M'għandi xejn xi nżid mar-risposta mogħtija għad-domanda parlamentari numru 29177.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' almenu l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li dawn ix-xogħlijiet jitlestew fis-sena li għadha kemm bdiet peress li ilhom pendenti u meħtieġa għal żmien twil?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ir-risposta li rriferejtu għaliha kienet tgħid li l- kunsill lokali tal-Mosta diġa` ħa l-passi meħtieġa biex dan il-proġett jitwettaq.

Naturalment il-ministeru ma jkunx informat bil-fażijiet differenti ta' xogħol li jkun se jagħmel il-kunsill lokali u f'dan ir- rigward id-direttorat tat-toroq fi ħdan l-Awtorita` tat-Trasport jidħol biss biex jagħti formalment il-permessi neċessarji lill-kuntratturi biex ikunu jistgħu jwettqu x-xogħol neċessarju pero` m'għandix informazzjoni meta dan ix-xogħol se jinbeda u lanqas jekk intalbux diġa` xi permessi lid- direttorat tat-toroq biex dan ix-xogħol ikun jista' jsir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Ftit ilu l-Ministru qal li qed jittieħdu passi biex kemm jista' jkun xogħlijiet li jkunu se jsiru f'toroq li jridu jiġu asfaltati jew jingħataw wiċċ ġdid, isiru minn qabel.

Peress li din il- problema ilna nqanqluha diversi drabi, jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l- pjanijiet biex kemm jista' jkun dawn it-toroq ma jerġgħux jinqalgħu mill- ġdid - mhux bilfors mir-roads departiment imma anke minn korporazzjonijiet oħrajn - wara li jkunu saru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ta' spiss jiġri li wara li tkun saret triq ġdida, jew wara li triq tkun ingħatat wiċċ ġdid, ikun hemm xi korporazzjoni jew entita` li ftit tal-ġranet wara, terġa' taqla` dik it-triq partikolari biex tagħmel xi xogħol meħtieġ.

Jekk irridu nkunu onesti magħna nfusna ngħidu li għalkemm għad fadal xi każi 'l hemm u 'l hawn, l-ammont ta' toroq li jiġrilhom hekk, naqas drastikament minħabba żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett korporazzjonijiet differenti qed ikollhom il-commitment minn qabel biex fejn hu possibbli jgħaddu ċerti servizzi minn dik it-triq partikolari li fiha jkun se jsir ix-xogħol.

Qegħdin nieħdu wkoll l- opportunita` biex fejn nistgħu nagħmlu ċertu xogħol, b'mod partikolari fejn dan ikun estensiv jew fejn dan ix-xogħol ikun se jsir għall-ewwel darba - dan naturalment fejn ikun possibbli u jiddependi wkoll mill-wisa' tat-triq - nagħmlu gandotti fil-ġnub tat-triq biex jekk 'il quddiem ikun hemm xi korporazzjoni jew entita` li tkun se tuża dik it-triq, ikunu jistgħu jaqilgħu l-cover ta' dak il-culvert u jgħaddu s-servizzi minn hemm.

Din is-sistema qed tintuża f'toroq arterjali u f'ċerti okkażjonijiet anke f'toroq lokali ta' l-irħula.

B'hekk nassiguraw ruħna li l-mument li t-triq tkun saret u l-wiċċ tagħha jkun lest, ma jkunx hemm il-ħtieġa li terġa' tinqala' mill-ġdid, kif sfortunatament konna mdorrijin nagħmlu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anglu Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Peress li saru diversi domandi dwar toroq fil- Mosta, speċjalment fl-inħawi Ta' Mlit u fejn hemm dik il-kappella l-ġdida, jista' l-Ministru jikkonferma b'mod solidu li dawn it-toroq – li ilhom is- snin maqlugħin u meta tagħmel ix-xita jinġabar ħafna ilma - se jsiru within the next six months?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, peress li fil-Mosta saru diversi kostruzzjonijiet ġodda, speċjalment fi Triq iċ-Ċinju, Triq il-Barri, Triq l- Alwetta u oħrajn fl-istess inħawi, dawn it-toroq fihom infushom għadhom ma sarux.

Id-direttorat tat-toroq jiġi nformat dwar il-problema tat-toroq partikolari – speċjalment dawk li jsiru domandi parlamentari dwarhom - sew jekk inhuma fil-Mosta, sew jekk inhuma fiż-Żejtun u sew jekk inhuma f'Birżebbugia.

Fil-fatt waħda mill-ewwel affarijiet li għamilna tliet snin u nofs ilu, meta nbidel il-gvern, kienet li saret korrispondenza mal- kunsilli lokali kollha fejn fiha għednilhom li l-gvern huwa konxju mill- fatt li jeżistu diversi problemi f'dan il-qasam u li rridu nbiddlu l-mod ta' kif dawn it-toroq isiru.

Barra minn hekk irridu nbiddlu wkoll il-mod ta' kif indaħħlu fil-programm ta' xogħol it-toroq li jkunu jridu jsiru.

Għalhekk tlabna lill-kunsilli lokali ta' Malta kollha biex jinformawna dwar il-ħteġijiet ta' toroq li hemm fil-lokalitajiet tagħhom u dawn kollha, b'eċċezzjoni ta' xi wħud fil-bidu u mbagħad b'mod komplet aktar tard, indikawlna dawn il-ħteġijiet.

Tlabna li jiġu ndikati żewġ tipi ta' toroq; dawk li qatt ma saru, bħal dawk li qed jagħmel riferenza għalihom l-Onor.

Farrugia u oħrajn li għalkemm xi darba saru, tant tkissru matul is-snin u m'għadhomx aktar tajbin għall-użu, illi skond il-liġi tal-kunsilli lokali, il-gvern ċentrali huwa responsabbli mix-xogħol li jsir fihom.

Skond il-listi ta' toroq li bagħtu dawn il-kunsilli lokali hemm madwar 600 triq li għadha ma saritx madwar Malta kollha.

Minn dawn ġew magħmula madwar 250 u bħalissa għaddejjin b'xogħlijiet fuq aktar minn 50 oħra.

Dan ifisser li għad fadal numru ta' toroq oħrajn li għad iridu jsiru.

Qegħdin nippruvaw nimxu fuq pjan li bih il-gvern ikun jista' jassigura lil kull kunsill lokali li dawk it-toroq li ilhom jistennew biex isir ix-xogħol fuqhom, jitlestew.

B'mod ġenerali l-kunsilli lokali qegħdin jikkoperaw, għalkemm kultant issib xi sindku li jmur jgħid lir-residenti tiegħu li jiena, il-Ministru Galea, mingħalija se nwaħħalha fuqu dwar liema ordni ta' prijorita` se jagħti, ma jimpurtax, imma jekk irridu nikkollaboraw, il- kunsilli lokali u l-gvernijiet lokali għandhom jagħtu lista ta' prijoritajiet u ħafna drabi dan sar ukoll.

MR SPEAKER: L-Onor.

Helen D'Amato, domanda supplimentari.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Mr Speaker, ladarba qegħdin nitkellmu dwar toroq, nixtieq insemmi triq li żgur tinteressa lil ħafna Maltin mhux biss lil dawk li joqogħdu fiha.

Qed nirriferi għal Psaila Street li ilna naraw xogħol għaddej fiha.

Jista' l-Ministru jgħid x'xogħol fadal isir f'din it-triq?

Hemm data meta hu previst li jitlesta x-xogħol fuqha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, illum wasalna f'qagħda li kieku kellna nagħmlu bħalma għamel gvern Laburista fis-sentejn li kien fil-gvern u noqogħdu nagħmlu ċerimonja u mmorru bil-banda u nagħmlu party għal kull triq li niftħu, kieku nispiċċaw nagħmlu party kull ġimgħa.

Għalkemm fadlilna ħafna toroq x'nagħmlu, kif inhu d-dover tagħna li nagħmlu, nista' ngħid li lestejna diversi toroq.

L-Onor.

D'Amato qed tagħmel domanda dwar Psaila Street, triq importanti f'pajjiżna.

Tista' tgħid li ilna nitkellmu dwar il-ħtieġa li din it-triq tinbena mill-ġdid mill-għada stess li kienet infetħet meta mill-ewwel bdew jidhru b'mod sostanzjali u b'mod gravi d-difetti.

Kienet ħaġa naturali li din it-triq jiġrilha kif ġralha għax meta s-sena li għaddiet għaddejna xi xogħol minnha, sibna ġebel, ħamrija, trab, siġar u għeruq kollox imkisser u mfarrak.

Issa finalment għaddejjin bix-xogħol li hemm bżonn isir u qegħdin fl-aħħar fażi tiegħu.

Nispera li sa l-aħħar ta' Marzu din it-triq tkun lesta minn kollox u tinfetaħ.

Din it-triq hija f'ċertu sens arterja prinċipali pero` hija wkoll triq residenzjali u kummerċjali.

Jekk f'din it- triq kien hemm bżonn li jsir 14-il metru ta' tarmac, għamilna 14-il metru imma barra minn hekk ridna li fil-ġnub tagħha nagħmlu postijiet riservati għall-parking, postijiet minn fejn jistgħu jaqsmu n-nies u nisperaw li lħaqna l-bilanċ neċessarju minn dak il-lat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jidher li fil-Mosta hemm 80% tat-toroq li jenħtieġu manutenzjoni u li l-kunsill lokali ta' din il-lokalita` diġa` għandu kontijiet pendenti xi jħallas u għaldaqstant se jkun diffiċli għalih li jwettaq dan il-commitment.

Jista' għalhekk il-Ministru jara li jsir koordinament biex ikun jista' jsir culvert għall-ilma – kif tispeċifika d- domanda oriġinali - biex ir-residenti ta' din it-triq, li ħafna minnhom huma anzjani, ma jegħrqux mal-volum ta' ilma meta tagħmel ix-xita?

L- ewwelnett dan m'huwiex xogħol strutturali kbir u t-tieni nett, kif diġa` aċċennajt, il-kunsill lokali tal-Mosta m'għandux finanzji biex iwettaq dan it-tip ta' xogħol.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, l-informazzjoni li għandi hi l-kunsill lokali tal-Mosta qed jipprepara biex jagħmel dan it-tip ta' xogħol pero` lanqas hawn ma rridu nilludu ruħna.

Ma jistax isir culvert fit-triq u mbagħad ma jkunx hemm il-ħtieġa li tagħmel il-wiċċ tat-triq ukoll.

Sfortunatament sal-lum l-uniku mod komuni hu li tagħmel gandott fit-triq, tagħmel sistema ta' pajpijiet jew xi sistema oħra u terġa' tagħmel il-wiċċ tat-triq għax naturalment dan ikun imkisser u allura bilfors trid tagħmlu mill-ġdid.

Illum jeżisti l-arranġament li dan ix-xogħol partikolari jagħmlu l-kunsill lokali u allura żgur m'huwiex il-każ li l-gvern ċentrali jaqbad u jagħmel dan il-culvert hu.

Jien kieku nixtieq li nqum xi darba filgħodu u nsib li s-600 triq li ma kenux lesti f'dawn it-tliet snin u nofs, ikunu lesti kollha, speċjalment dawk it-toroq arterjali, pero` r-realtajiet li għandna f'dan il-pajjiż huma differenti mix-xewqat tiegħi jew ta' xi ħadd ieħor.

F'dan il-qasam qegħdin nippruvaw nagħmlu qabża fil-kwalita` li konna ilna nitkellmu dwarha għal snin twal.

Dan ifisser ukoll li l-output tal-kuntratturi m'għadux ikun kif kien isir fil-passat għax dawn ukoll qegħdin jiffaċċjaw diffikultajiet peress li m'għandhomx persuni mħarrġa biżżejjed biex jagħmlu ċerti xogħlijiet, pero` ma nistgħux nibqgħu nħarsu fix-short term.

Il-gvern tal- ġurnata qed iħares lejn programm ta' xogħol li jmur ferm aktar 'il bogħod mill-elezzjoni li jmiss u li permezz tiegħu jkollna toroq tajbin li jixirqu pajjiż żviluppat bħal tagħna.

Kieku kellna nġibu kuntratturi minn barra biex dan ix-xogħol isir kif inhu xieraq, min jaf kemm nisimgħu li dawn il- barranin ġejjin biex jieklu l-ħobż tal-Maltin u affarijiet oħra bħal dawn!

Għalhekk aħna qegħdin nippruvaw naslu permezz ta' ħaddiema u ta' kuntratturi Maltin.

J'Alla dawn il-kuntratturi jifhmu dan - kif ħafna minnhom diġa` qegħdin jagħmlu – u jkollhom l-opportunita` juru lil pajjiżna u lil oħrajn x'kapaċi jagħmlu u fl-istess ħin jaqilgħu l-flus huma.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Il-Ministru qal li l-kunsilli lokali ġew mitluba jissottomettu lista ta' prijoritajiet fit-toroq tal-lokal tagħhom.

Lest li jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra din il-lista jekk jiġi mitlub jagħmel hekk?

Jien nifhem li jekk deputat ta' din il-Kamra f'isem ir-residenti jitlob biex issir triq f'ċerta lokalita`, allura hija ħaġa pubblika u anke l-lista ta' prijoritajiet għandha tkun pubblika allavolja jiena stess iltqajt ma' każijiet – kif semma l-Ministru stess – fejn il-kunsill jgħid li hu poġġa t- tali triq fil-lista ta' prijoritajiet u l-Ministru ma niżżilhiex.

Ma jaħsibx il-Ministru li aktar nimxu jekk ikun hemm koordinazzjoni aħjar bejn iż-żewġ units li suppost jaħdmu flimkien, u cioe` bejn id-dipartiment tat-toroq u l-unit għal ambjent nadif, speċjalment fejn jidħol management ta' ilma tax-xita?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Għar-rigward l-ewwel parti tad-domanda, m'għandi assolutament l-ebda problema biex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista' ta' prijoritajiet ta' toroq kif mitlub mill-kunsilli lokali jekk niġi mitlub għax dan m'huwiex xi sigriet statali, anzi huwa mod ta' kif nistgħu nkunu aktar open.

Għar-rigward t-tieni parti tad-domanda, irrid ngħid li hemm żewġ tipi ta' xogħlijiet li jsiru b'kollaborazzjoni bejn iż-żewġ entitajiet li semma' l- Onor. Galea.

Il-pożizzjoni sal-lum qiegħda li meta niġu biex nitkellmu dwar xogħol ta' maintenance, fejn għandek culvert li jeżisti diġa`, huwa l- unit għall-ambjent nadif li mbagħad irid jimmantjeni dik is-sistema.

Meta niġu biex nagħmlu culverts ġodda u sistema ta' water retaintion ġdida, huwa d-direttorat tat-toroq li hu responabbli minnha.

Fil-fatt ġieli jiġri li meta persuni mill-unit għall-ambjent nadif imorru f'post biex jaraw jekk hemmx bżonn ta' culverts partikolari f'dawk l-inħawi, ikunu pronti jirrapportaw din il-ħtieġa partikolari lid-dipartiment tat-toroq pero` imbagħad issib oħrajn li lanqas biss jirrapportaw dawn il-ħteġijiet.

Pero' m'hemmx dubju li l-kollaborazzjoni b'mod ġenerali hija waħda tajba u pjuttost qawwija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Helen D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Mr Speaker, bħalma Psaila Street tikkonċerna ħafna nies, Triq Matteolo Saliba, fiż-Żurrieq, tikkonċerna lir-residenti għax hemm biċċa minnha li għadha qatt ma saret.

Barra minn hekk dawn ir- residenti qegħdin ukoll ibatu minn supply ta' ilma proprju minħabba l- policy li ċerti servizzi għandhom jitqiegħdu meta tkun se ssir it-triq.

Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal it-tendering process għal din it-triq?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, Triq Matteolo Saliba hija waħda minn dawk it-toroq lokali li għadha ma saritx pero` nista' ngħid li qegħdin fl-aħħar stadju biex it-tenders għaliha joħorġu u hemm il-ħsieb li din titlesta matul is-sena li qegħdin fiha.

IMTARFA - BYPASS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jsir il-koordinament meħtieġ sabiex jitkomplew ix-xogħlijiet fil-bypass ta' l-Imtarfa, inkluż it-tarmac fil-parti l-oħra tat-triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-Dipartiment tat-Toroq ippubblika sejħa għall-offerti sabiex jiġu provvduti pre-fabricated panels biex ikunu jistgħu jinbnew il-ħitan tas-sejjieħ f'din il-bypass sabiex il-wisa' tat- triq tiġi waħda uniformi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mingħajr ma nkun xettiku, peress li ħafna toroq qed jinbeda x-xogħol fuqhom u dan idum sejjer għal numru ta' ġimgħat jekk mhux xhur u peress li f'ċerti ċirkostanzi, speċjalment fil-bypass ta' l-Imtarfa, ikun hemm impatt ħajdroloġiku u impatt ta' l-ilma tax-xita, jista' l- Ministru jara li jittieħdu l-miżuri biex ix-xogħlijiet jibdew jitlestew malajr ħalli jkun hemm l-inqas impatt fuq l-ekoloġija ta' dawn l-inħawi hekk magħrufa kemm mat-turisti kif ukoll mal-Maltin u l-Għawdxin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, l-Onor.

Farrugia ma xtaqx ikun xettiku u lanqas jien ma nixtieq inkun xettiku pero` żgur li min ikun qed jagħmel ix- xogħol issa se jagħmlu b'ferm aktar galbu minn min għamel ix-xogħol l-ewwel darba li saret din il-bypass.

Għax dakinhar ħadd ma ta' każ la ta' l- ekoloġija, la ta' l-idroloġija u lanqas tal-ġeoloġija imma għamel sfreġju permanenti fit-tafal ta' taħt l-Imtarfa u bla ebda biża' ta' xejn – m'iniex qed nirriferi għall-Onor.

Farrugia għax dak iż-żmien ma kienx fil-Parlament bħalma ma kontx jien – qabad nofs il-muntanja tat-tafal, qalibha fuq ġenb wieħed u kien kuntent li basta għamel triq.

IMTARFA - ROUNDABOUT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonsidra li terġa ssir ir-roundabout li kien hemm f'salib it-toroq tal-bypass ta' l-Imtarfa sabiex ikunu evitati perikli kkawżati mis-sistema tat-traffiku attwali f'din il-bypass?

Jekk fl- affermattiv meta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-post indikat mill-Onor.

Interpellant hu zgħir wisq biex fuqu tinbena r-roundabout flok dik li kien hemm qabel u li kienet pjuttost żgħira għat-traffiku li kien qed jużaha.

Għalhekk fiċ-ċirkostanzi s-sistema preżenti hija l-inqas waħda ta' periklu f'din iz-zona.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jista' l-Ministru jispjegalna għaliex fi Psaila Street wara li nbniet roundabout b'dik il- pompa kollha u b'ċerta solennita`, din reġgħet tneħħiet?

Jista' jispjegalna u jgħidilna wkoll kemm qamet din ir-roundabout biex tinbena u biex titneħħa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, din ir-roundabout tant hija importanti li sabet ruħha f'diskussjoni waqt il-konferenza ġenerali tal-Labour Party!

Tajjeb li wieħed jgħid li f'din it-triq kulma tneħħa kien kurdun ta' bankina u ma tneħħiet l-ebda roundabout.

(Interruzzjonijiet) Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni qed jgħid li ma jafx x'inhu kurdun.

Dan jikkonsisti fi slabs tal-bankina.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, on a point of order.

ONOR.

ALFRED SANT: Jien qed nirriferi għal dik il-biċċa traffic island kbira li hemm qisha gżira quddiem Abela li jbigħ il-ġwież fi Psaila Street minn fejn jien ta' sikwit immur nixtri.

Fil-fatt kien hemm il-Jugoslavi li damu ġimgħatejn jaħdmu fuqha imbagħad reġa' kien hemm Jugoslavi oħrajn li reġgħu qalgħuha.

Jien għalija dik aktar hi traffic island milli kurdun, kif qed isejħilha l-Ministru.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, il-Kap ta' l-Oppożizzoni tkellem fuq roundabout.

Fil-fatt fi Psaila Street ma tneħħiet l-ebda roundabout.

Tneħħiet biċċa żgħira minn central strip, kif qal tajjeb issa, pero` ta' min wieħed jgħid li din is-central strip, li tant ingħatat prijorita`, kienet parti minn xogħol li se jiswa ma nafx kemm-il elf lira u kulmin ried, sena u nofs ilu kellu ċ-ċans jara wirja ta' pjanti li kien hemm esposta għal ta' l-apposta f'din il-lokalita` u li fiha kien hemm indikat ix-xogħlijiet kollha li kienu meħtieġa u li kienu se jsiru fuq Psaila Street.

Wara li fiżikament saret din il-biċċa xogħol żgħira fuq il-post - li Allaħares il-kuntrattur dam 15-il ġurnata fuqha għax kieku kien jitlef biċċa sew mill-qliegħ - irriżulta li minħabba li St. Anthony Street tisbokka fuq dik it-triq partikolari u li minnha kultant joħorġu ċertu ...

(Interruzzjonijiet) X'jiġifieri m'għandux x'jaqsam!

Kieku l-Kap ta' l- Oppożizzjoni meta jkun qiegħed hemm imur fil-ħanut tal-faċċata u jieħu ħobża, jirrealizza minn fejn oriġinat il-problema li nqalgħet għax is- sidien ta' dan il-ħanut jistgħu jgħidulu min kienu l-persuni li bdew jilmentaw dwar il-problema ta' traffiku li kienet qed tinħoloq.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Giovanna Debono.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-għadd ta' passiġġieri li wżaw is-servizzi tal-Gozo Channel bejn Ottubru u Diċembru tas-snin bejn l-1997 u l-2001, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 30696.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, xtaqt nirriferi lis-Sedja għal xi inkongruwenzi li hawn fl-aġenda tal-lum.

Fil-Kamra llum se jiġi diskuss l-Att li jemenda l-Ordinanza dwar il- Kostituzzjoni tal-Kariga ta' l-Avukat Ġenerali u dik ta' l-Avukat tar- Repubblika, li dwarha l-kollega tiegħi, l-Onor.

Anġlu Farrugia huwa l- kelliem ewlieni u għalhekk irid joqgħod hawnhekk.

Fl-istess ħin għandna l- Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni tal-Liġijiet li se jkompli jiddiskuti l-Abbozz ta' liġi li jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u Zona Kontingwa.

Kemm l-Onor.

Farrugia li huwa Membru permanenti ta' din in- naħa tal-Kamra fuq dan il-Kumitat, kif ukoll jien, ma nistgħux nattendu għal dan il-Kumitat; il-kollega tiegħi għar-raġuni li semmejt u jien peress li rrid nattendi għal-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin li wkoll se jiltaqa' illum biex jiddiskuti ċ-chapter fuq l-issues soċjali.

Għalhekk nissuġġerixxi li ċ-chairman tal-Kumitat għall- Konsiderazzjoni ta' l-Abbozzi ta' Liġi jtella' item ieħor għad-diskussjoni ħalli jien inkun nista' nattendi għal-laqgħa tal-Kumitat ta' l-Affarijiet Barranin u l-kollega tiegħi jkun jista' jibqa' jitkellem hawnhekk fil-Kamra fuq l-Abbozz ta' Liġi li għaddej bħalissa.

MR SPEAKER: Is-Sedja tieħu konjizzjoni ta' dak li għadu kif ingħad u titlob liċ-chairmen tal-kumitati biex jikkoordinaw flimkien ħalli ma jkunx hawn dawn il- kumitati fl-istess ħin.

On a point of order, l-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, irrid ngħid li l-Kumitat ta' l- Affarijiet Barranin primarjament kien għall-bieraħ imma mbagħad kellu jiġu pospost għal-lum minħabba li l-bieraħ kien hemm l-istedina għall-ikla ta' l- Ambaxxatur Ċiniż biex jiċċelebra t-30 sena anniversarju tar-relazzjoni bejn Malta u ċ-Ċina.

U allura dan ġie over and above terġa' dak li kien hawn.

Pero` xorta waħda jibqa' l-fatt li l-kollega tiegħi, l-Onor.

Farrugia, ma jistax jattendi għall-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi u fl-istess ħin jitkellem dwar il-liġi li għaddejja bħalissa f'din il-Kamra.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Jien naħseb li m'hemmx diffikulta` jekk nipposponu l-kumitat.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-Prim Ministru jrid jirrealizza li meta inti għandek agenda parlamentari ma tistax taqbad u tneħħiha kif ġieb u laħaq.

Jien qed nivverbalizzaha ħalli tkun imniżżla għaliex dan il-kumitat ġie pospost, għal xejn aktar.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Naqblu li jiġi pospost il-kumitat tal-liġijiet jew tal-foreign affairs?

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Naħseb li l-aħjar ħaġa tkun li l-kumitat tal- liġijiet xorta jiltaqa' pero` minflok jiddiskuti l-liġi dwar iz-zona kontigwa u l-ibħra territorjali, jieħu n-next item on the list.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien ma nsibx diffikulta` li jsir hekk.

MR SPEAKER Il-Ministru ta' l-Intern.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, għalkemm jien qiegħed hawnhekk u nista' nibda niddiskuti l-liġi dwar il-probation, irridu nqisu li n-nies konċernati ma ġewx innotifikati.

Forsi jkun aħjar jekk ma jsirx il-kumitat tal-foreign affairs; f'dak li jirrigwarda l-liġi dwar l- ibħra territorjali kulma hemm tliet klawsoli li m'humiex kontroversjali u jidhirli li kien hemm qbil dwarhom.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Kif qed jgħid tajjeb l-Onor.

Tonio Borg, din il-liġi m'hijiex kontroversjali u jien naf dan għax ressaqt il-First Reading tagħha.

Għalhekk nitlob li nissospendu għal nofs siegħa sakemm isir il-Kumitat.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jien m'iniex qed nipprova nqajjem diffikultajiet imma qed nippreżenta proprju l-istampa kif inhi.

Jien żgur li l-Kumitat dwar l-Affarijiet Barranin għandu ħafna nies esperti li kellhom jiġu biex jitkellmu mal-kumitat u anke jirrispondu għal xi domandi u għalhekk naħseb li jkun aħjar jekk kemm-il darba naraw nistgħux neħilsu malajr taz-zona kontigwa u mbagħad inkomplu bl-ieħor.

MR SPEAKER: Jiena nitlob li jekk jista' jkun jiltaqgħu ż-żewġ partijiet ħalli jaraw kif jistgħu jagħmlu dawn l-arranġamenti.

Infakkar li hemm anke s-sostituti ta' naħa u ta' oħra u jekk jistgħu jaslu għal xi arranġament jaslu u jekk jistgħu jipposponu għal ċertu ħin, jagħmlu hekk ukoll.

Ngħaddu għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-KOSTITUZZJONI TAL-KARIGA TA' AVUKAT ĠENERALI U DIK TA' AVUKAT TAR-REPUBBLIKA

THE ATTORNEY GENERAL AND COUNSEL FOR THE REPUBLIC (CONSTITUTION OF OFFICE) (AMENDMENT) ORDINANCE

MR SPEAKER: Għandi dan il-messaġġ mingħand il-President ta' Malta:

GUIDO DE MARCO PRESIDENT

Il-President wara li kien informat dwar is-suġġett ta' l-Abbozz ta' Liġi "biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika, Kap. 90, biex titwaqqaf il-kariga ta' Prosekutur Ġenerali, u biex tagħmel provvedimenti oħra, inklużi emendi għall-Kostituzzjoni u għal liġijiet oħra, konsegwenzjali u inċidentali għal dan", jirrakomandah għall- konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

19 ta' Novembru 2001

Insejjaħ issa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali, l-Onor.

Austin Gatt biex iressaq it-Tieni Qari.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar- Repubblika.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, qed inressaq għall-konsiderazzjoni ta' din il-Kamra abbozz ta' liġi li nemmen li l-istat missu ilu li kkonsidrah.

Qed nitkellmu fuq riforma ta' dak li llum huwa magħruf bħala l-uffiċċju ta' l- avukat ġenerali, li jien nemmen li ilha bżonjuża għaliex waqt li dan l- uffiċċju huwa wieħed mill-iktar importanti u mill-iktar użati mill- ministeri u d-dipartimenti, baqa' strutturat kif kien għoxrin jekk mhux tletin jew erbgħin sena ilu.

Infakkar li mhux biss ma żammx maż-żmien, pero' għal ħafna snin indipendentement minn min kien fil-gvern, bata minn exodus ta' avukati tajbin.

Għal xi żmien kien jattira avukati promettenti b'mod regolari peroż llum tilef ħafna mill-avukati li kienu tajbin u li qablilhom imorru fil-prattika privata.

Il-kariga t'avukat ġenerali hija kariga kostituzzjonali f'dak li għandu x'jaqsam il-proċediment kriminali.

L-avukat ġenerali huwa msemmi fil- kostituzzjoni vis-à-vis ċerti proċessi fejn jittieħdu deċiżjonijiet jew biex ma jitkomplux l-azzjonijiet kriminali kontra xi ħadd jew biex issir akkuża kriminali kontra xi ħadd.

F'dan is-sens huwa limitat.

Hemm xi liġijiet oħra li jagħtu lill-avukat ġenerali l-poter li waħdu b'mod assolutament indipendenti u 'l bogħod mill-eżekuttiv jieħu ċerti deċiżjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-qasam kriminali.

Hawnhekk nirreferu għall-money laundering, circle warrants jew wireless telegraphy.

Insemmi wkoll każi ta' mediċini perikolużi u drogi.

L-aspett li joħroġ mill- ordninament ġuridiku tagħna fejn jidħol l-avukat ġenerali huwa fil-verita' marbut mal-qasam kriminali.

Ir-realta' hija li lill-avukat ġenerali f'dan il-pajjiżi nużawh għal kollox.

Ma nużawhx biss f'dak li huwa msemmi fil- liġi jew f'dak li huwa l-prosekutur ta' l-istat li f'ismu jsiru l- prosekuzzjonijiet kollha.

Dan jikkonsulta lill-gvern, lill-ministri u lil diversi dipartimenti fl-oqsma ċivili kollha.

Nirreferi għall-oqsma tal- kummerċ, il-qasam finanzjarju, l-qasam bankarju u marittimu.

M'hemmx qasam wieħed li fuqu l-gvern ma jirrikorrix għand l-avukat ġenerali.

Il-gvern jirrikorri għand l-avukat ġenerali anke biex jiddefendi lill-gvern jew jgħinu fir-rappreżentanza ċivili fil-qrati tagħna u wisq iktar minn hekk, huwa konstantament preżenti biex jagħti pariri lill-gvern fl-oqsma kollha li jistgħu b'xi mod jew ieħor jaqgħu taħt il-kappa tal-liġi.

Huwa l-legal advisor tal-gvern.

Aktar mad-dinja tkompli tingħaqad u tigglobalizza ruħha aktar jikber is- sehem li għandu l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali.

Hawnhekk qed nalludi għall-pariri kostanti li jagħti l-avukat ġenerali fil-qasam internazzjonali tal-konvenzjonijiet u fir-rappreżentanza li ħafna drabi l-gvern jagħtih fuq numru ta' kumitati legali jew kawżi legali.

M'hemmx konvenzjoni waħda li pajjiżna jidħol għaliha u li ma tgħaddix minn taħt l-iskrutinju ta' l- avukat ġenerali.

Tista' tkun konvenzjoni li għandha x'taqsam mal-vapuri jew mal-estradizzjoni għaliex huwa l-avukat ġenerali li jara l-affarijiet mil- lat legali u jagħti l-pariri tiegħu.

Huwa ovvju li iktar ma' Malta tidħol f'konvenzjonijiet internazzjonali aktar jikber ir-rwol tal-avukat ġenerali.

Malta qed iżżid ir-rwol tagħha f'dawn il-konvenzjonijiet.

Irrid insemmi wkoll qasam ieħor li huwa importanti ħafna u li l-gvern huwa totalment dipendenti fuq l-avukat ġenerali għalih.

Dan huwa l-qasam tad- drafting tal-liġijiet u l-legal notices u li jaqa' taħt l-avukat ġenerali.

Dan ħa l-oqsma l-oħra kollha u m'hemmx nies biżżejjed jaħdmu fih, pero' huwa qasam kruċjali anke fit-tħaddim ta' dan il-parlament.

Irrid nispjega u nagħmilha ċara li waqt li kulħadd jaħseb li l-avukat ġenerali għandu x'jaqsam biss mal-ġurijiet għaliex hemmhekk l-iktar li jissemma, fir- realta' m'hawnx uffiċċju t'avukat privat li għandu l-ispettru kbir li jaħdem fih l-avukat ġenerali.

Naħseb li l-Onor.

Farrugia jaqbel miegħi li m'hawnx uffiċċju ieħor li jaħdem il-ġudizzjarju u l-ex-ġudizzjarju bl-istess mod u li jaħdem fiċ- ċivil u fil-kriminal u fl-istess żmien huwa ntiż fil-konvenzjonijiet internazzjonali u jiddraftja l-liġijiet u l-legal notices.

M'hawnx uffiċċju fil-privat la f'Malta u lanqas barra li jirrispekkja dawn l- affarijiet.

Li jkollna uffiċċju tal-avukat ġenerali attrezzat huwa tal-ikbar neċessita'.

Fit-tliet snin li ili f'din il-kariga nirrealizza kemm mirakli jsiru kuljum f'dan l-uffiċċju.

Qed ngħid hekk għaliex bl-ebda mod m'aħna attrezzati biex inlaħħqu max-xogħol li l-gvern jitfa' fuq dan l-uffiċċju.

Dawn in-nies jagħmlu l-mirakli u nibda mill-Avukat Ġenerali tar-Repubblika Dr Anthony Borg Barthet, inkompli bl-assistant tiegħu Dr Silvio Camilleri u l-avukati kollha anzjani li hemm u m'humiex f'dan l-uffiċċju.

Jien sinċerament ninżagħlhom il-kappell għax-xogħol li jsir u għall-mod kif jaħdmu fit-tensjoni li hemm.

Id-dinja ta' l-avukatura – u nispera li Dr Farrugia jaqbel miegħi wkoll - illum inbidlet totalment.

Meta gradwajt jien, 25 sena ilu fl-1975 kulħadd spiċċa l-qorti.

Kollha morna xi żmien nipprattikaw il-qorti u wħud spiċċaw għand l-avukat ġenerali.

Xi wħud minnhom wara ħafna żmien telqu l-qorti pero` kulħadd minn hemm beda.

Ftit jiem ilu tajt warrant lil xi 86 avukat ieħor u b'garanzija ma jkunx hemm għaxra li jidħlu l-qorti ħames snin.

L-avukatura llum qed titbiddel u qed jitbiddel ukoll il-mod kif tipprattika.

Illum m'għadekx issib avukati li jagħmlu minn kollox.

Jien niftakar avukati, illum irtirati jew kważi irtirati, li kienu jagħmlu ftit minn kollox, Kienu jagħmlu l-kawżi tat- traffiku, l-kawżi tad-distrett, il-kawżi ċivili quddiem il-maġistrati u l- appelli kostituzzjonali.

Minn dawn għad baqa' xi erba' u normalment ikunu fil-politika u allura ma tantx ikollhom għażla.

Ħafna drabi l-avukati jgħidu li jipprattikaw iċ-ċivil biss jew il-kriminal biss jew li ma jidhrux fi small claims.

Qed issir ukoll l-għażla kbira bejn il-qorti u l- ġudizzjarju.

Illum il-maġġoranza ta' l-avukati iktar jaħdmu barra l-qorti milli fih.

Ħafna jaħdmu f'oqsma tal-liġijiet finanzjarji, tal-kumpanniji, tal-liġi bankarja u fil-liġi marittima.

Dawn l-oqsma sa ftit ilu ma kenux jeżistu pero' llum qed irendu l-flus u j'Alla jkomplu jaħdmu fihom.

Qed ngħid hekk għaliex din ġabet bidlet fundamentali fl-avukatura u qed twassal għall-ispeċjalizzazzjoni ta' dawk l-avukati li qed isiru avukati primi meta jidhru quddiem il-qorti għaliex ikunu jafu l-ġurisprudenza.

Dawn jispeċjalizzaw fil-ġurisprudenza u jkollhom probabilment anke ftit don ta' parola facile u allura jafu jidhru, jitkellmu u jimponu ruħhom quddiem il-ġudikant.

Hemm l-avukati l-oħra li huma tajbin għal wara skrivanija.

Dawn jiriċerkaw ix-xogħol ta' dak li hu extra ġudizzjarju pero` iktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed tinħass id-distinzjoni bejn ċivilisti, kummerċjalisti u l-avukati li jagħżlu jipprattikaw biss fil-kriminal.

Illum dan hu fenomenu li tħossu b'idejk.

Hemm l-avukati li ma jridux jaħdmu fil- kriminal u jaħdmu biss ċivil u l-avukati li jispeċjalizzaw mhux biss fiċ- ċivil imma fi branka partikolari li tkun ta' kummerċ jew fil-liġijiet industrijali.

Qed insibu speċjaliżżazzjoni f'dawn l-oqsma.

Dan ġara l- ewwelnett b'mod naturali għax kibru n-numri u allura kibru niċeċ.

Kulħadd ifittex in-niċċa tiegħu u dak li jixtieq jagħmel hu.

It-tieni, għax il- liġijiet f'pajjiżna żdiedu u saru iktar komplikati.

Fi żmieni u ftit qabilna biex jitbiddel il-Kodiċi Ċivili jew biex jitbiddel il-Kodiċi ta' Proċedura kien jieħu 15-il sena'.

Illum il-liġijiet ħerġin u mexjin u trid tispeċjaliżża għax ma tlaħħaqx ma' kollox.

Minħabba dan l- avukatura qed issir aktar speċjalizzata u inqas ġeneralista.

Fl-istess ħin l-avukatura qiegħda torganizza ruħha.

Missieri ffonda l-ewwel firm hawn Malta fl-1968 jew fl-1969.

Kienet rarita` u damet għal snin twal rarita` li wieħed iwaqqaf firm.

Illum dawn huma komuni.

Ġejna f'pożizzjoni li mhux biss ikollna avukati li jsiru partners iżda li anke jqabbdu avukati oħrajn magħhom.

Dawn il-firms tant kibru u tant iridu jiżviluppaw ix-xogħol tagħhom li uħud minnhom qed jimpjegaw accountants u managers magħhom apparti s-segretarji tradizzjonali li kulħadd dejjem kellu.

Sfortunatament l-uffiċċju ta' l-avukat ġenrali ma mexiex ma dan it-tibdil kollu u jien ngħid li mhux tort ta' min kien hemm fl-uffiċċju jew tal-gvernijiet differenti li kien hemm.

Minkejja l-isfidi li dejjem kellna naħseb li ma kienx hemm iż-żmien propizju biex jipprovaw jattakkaw il-problema mill- qiegħ.

Naħseb li kull gvern xtaq li jkollu uffiċċju ta' avukat ġenerali li hu organizzat u li jattira n-nies tajbin u jżommhom billi jirrenumerahom b'mod diċenti.

Sfortunatament ħadd ma qabad il-barri minn qrunu u pprova jaffronta l-problema.

Naħseb li ż-żewġ naħat naqblu li l-ammont ta' xogħol li għandu l-avukat ġenerali u l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali hu fenominali meta tqis li għandu biss 15 –il avukat u meta tara fejn irridu naslu sa ħames snin oħra.

Tmienja minn dawn l-avukati ilhom avukati inqas minn ħames snin.

Jekk nibdew minn Dr Tony Borg Barthet u ninkludu avukati li għandhom esperjenza ta' iktar minn ħames snin insibu biss seba'.

Nista' nassigurakom li hawn firms ta' avukati li għandhom iktar minn 15-il avukat jaħdem magħhom u għandhom forsi one tenth tax-xogħol li għandu dan l-uffiċċju.

Ngħid mingħajr ebda esaġerazzjoni li jekk mhux se ssir riforma fl-istrutturi ta' dan l-uffiċċju biex issaħħu u biex tagħmilha possibbli li nattiraw nies ta' talent u li nżommuhom, l-uffiċċju se jikkrolla.

Ma jistax jibqa' sejjer hekk.

Ma jistax ikun li bl-ammont ta' leġislazzjoni li ħierġa jkollna persuna jew tnejn biss li jagħmlu drafting f'dan il-pajjiż.

Ma jistax ikun naħdmu bi ftit persuni biex naraw il-legal notices kollha li joħorġu u nagħmlu d-drafting kollu neċessarju biex tasal draft f'din il-Kamra.

Nista' nassigura li ħafna drabi din tkun l-għaxar u kultant anke t-tlettax il- draft li tkun għaddiet.

Ma jistax ikun li f'dan il-pajjiż niddependu minn persuna jew tnejn biex jaraw kollox.

Hi impossibbilta` li nistennew li ħames avukati nkluż l-avukat ġenerali nnifsu jagħmlu kull m'għandu x'jaqsam ma' l-oqsma li m'humiex fil-qasam kriminali.

Jien ngħid li fil-qasam kriminali għandna n-nuqqasijiet pero` m'għadniex nuqqasijiet kbar.

Il-fatt li llum għandna żewġ prosecuting teams fil-livell ta' ġurijiet diġa` hu avvanz kbir u rajna tnaqqis fin-numru ta' ġurijiet pendenti li għandna fil-qasam ċivili, kummerċjali, u finanzjarju.

Fl- uffiċċju tal-avukat ġenerali qegħdin nikkrollaw.

Din hi realta` li tkompli tikkomplika ruħha għax Malta trid iżżomm il-preżenza tagħha f'kumitati barranin partikolarment fil-Kunsill ta' l-Ewropa fejn aħna nvoluti f'mill- inqas tmien kumitati b'aspetti legali.

Hi realta` li tkompli tikkomplika ruħha għaliex l-uffiċċju ma joffrix ċerti servizzi li kull uffiċċju ta' dan it-tip joffri bħala għajnuna liċ-ċittadin li jkun vittma ta' xi reat kriminali.

L-uffiċċju ma joffrix għajnuna psikoloġika liċ-ċittadini b'mod ġenerali biex ifehmhom x'inhuma d-drittijiet tagħhom u x'rikorsi legali għandhom.

M'hemmx speċi ta' citizens rights bureau biex jipproteġi liċ- ċittadin kontra l-abbużi u jindirrizza l-kollegamenti li huma neċessarji li jkollok ma' l-għajnuna legali u numru ta' servizzi oħra li rridu nibdew nibnu f'dan il-pajjiż biex insaħħu l-id taċ-ċittadin.

Dan ċertament ma nistgħux nagħmluh jekk se nibqgħu bl-istrutturi li għandna llum.

Il-gvern mhux qed jipproponi liġi ġdida għax il-liġi hi l-veikolu.

Hawnhekk qed nipproponu struttura radikalment differenti.

Jiena nemmen li f'din il- liġi m'hemmx politika involuta u hi attentat jew tentattiv biex nipprovaw insibu struttura legali li fiha nistgħu nwaqqgħu l-organizzazjoni sħiħa li hemm illum bil-flessibbilta` neċċessarja biex tkun tista' tespandi u tattira nies tajbin u żżommhom.

Dan hu t-tentattiv sempliċi li qed isir.

Illum ma jagħmilx iktar sens li nżommu l-aspetti ċivili tal-gvern ma' l- aspetti kriminali taħt kappa waħda.

Fl-opinjoni tiegħi ma jagħmilx sens għal żewġ raġunijiet fundamentali.

Jien dejjem ħassejt li l-attorney general ibiddel il-kappell skond liema kawża għandu quddiemu jew skond liema sitwazzjoni qiegħed fiha.

Dan m'huwiex faċli umanament.

Filli wieħed qed jaqdi l-funzjoni ta' attorney general u hu indipendenti mill-gvern u filli jkun legal advisor tal-gvern.

Jien nemmen li jekk irridu nsaħħu l-id ta' min għandu l-aspett kriminali - li aħna hawnhekk qed insejjħulu l-prosekutur ġenerali, irridu nigganċaw l- aspetti ċivili mill-aspetti kriminali.

Jien bl-ebda mod ma qed ngħid li Dr Tony Borg Barthet jew il-predeċessuri tiegħu ma kenux kapaċi jagħmlu l- qabża mentali li kienet neċessarja biex tbiddel il-kpiepel u tmur mill- prosekutur indipendenti għall- avukat ta' fiduċja tal-gvern.

Biex wieħed jagħmel dan irid aġilita` mentali u dan il-pajjiż kien mogħni mill-fatt li sab nies li kellhom din l-aġilita`.

Madankollu xorta hi diffikulta` li jien nemmen li tista` tiġi solvuta faċilment jekk niżganċaw iż-żewġ pożizzjonijiet.

It-tieni raġuni għaliex nemmen li rridu niżganċaw iċ-ċivil mill-kriminali hi li rridu nsegwu dak li qed jiġri fil-prattika privata.

Illum ftit issib avukati li jagħmlu l-kriminal u ċ-ċivil.

Qed nitkellem fuq krimini serju mhux tat-traffiku.

Din is-sitwazzjoni fil-prattika, kważi kważi diġa' teżisti fl-uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali għaliex hemm erba' jew ħames avukati li jaħdmu fuq kriminal biss.

Tant il-qasam ta' investigazzjonijiet kriminali u money laundering kiber li diġa' nħoloq team li jiddedikaw ruħhom għall-kriminal biss u kważi ftit li xejn jibbażaw fuq iċ-ċivil.

Jien nemmen li iktar ma tikber il-koperazzjoni internazzjonali bejn il-pulizija u l-amministrazzjoni tal-ġustizzja differenti u iktar ma nidħlu fi trattati ta' skambju ta' informazzjoni dwar money laundering u immigranti llegali iktar se jkollna bżonn avukati speċjalizzati fil-kriminal.

Din hi t-tieni raġuni għaliex fl-opinjoni tiegħi għandha ssir qasma drastika bejn min se jispeċjalizza ruħu fiċ-ċivil, fil-kummerċ, fil-finanzi u fil-kriminal.

Ngħid li l-iktar ħaġa importanti hi li nevitaw din il-problema taż-żewġ kpiepel u jkollna l-prosekutur ġenerali li jassumi prattikament il- funzjonijiet kollha li għandu llum l-attorney general fil-qasam tal-liġi kriminali u jkollna uffiċċju ġdid ta' l-attorney general li jassumi l- funzjonijiet ċivili u affarijiet oħra li għandhom x'jaqsmu miegħu.

Din kif pinġejniha aħna.

Pinġejniha b'dan il-mod għaliex nemmnu li nistgħu inkunu iktar strutturati.

Jistgħu isiru ħafna argumenti favur jew kontra u jien ma nistax ngħid x'inhu tajjeb jew ħażin.

Tista' tibqa' bl-istruttura li għandna u jkollna kap wieħed li jibqa' l-attorney general bil-funzjonijiet ċivili u kriminali li għandu llum u mbagħad nibdew niftħu mil-level ta' taħtu.

Aħna kkunsidrajna din l-għażla għaliex fl-aħħar mill-aħħar m'hijiex xi għażla ta' prinċipju jew ta' politika imma ta' amministrazzjoni u ta' organizzazzjoni li tista' tagħtina l-aħjar riżultati.

Jien nemmen li l- għażla li tħalli persuna waħda biċ-ċivil u l-kriminal taħtu, apparti li ma ssolvilekx il-problema tal-kpiepel, hija top heavy.

Dan għaliex dik it-tip ta' struttura ssegwi ħafna l-metodoloġija li mdorri biha s-servizz pubbliku li minflok tipprova tiftaħ kemm tista' u tnaqqas id-distanza bejn min qiegħed fuq u min qiegħed isfel tkompli tibni piramida u ttella' fuq.

Din hi parti mill-problema li għandna llum fl-uffiċċju tal-Avukat Ġenerali; biex tittieħed deċiżjoni wieħed irid jitla' fuq għall-firma.

Kollox irid jispiċċa għand l-avukat ġenerali u allura naħseb li jekk nirristrutturaw żewġ organizzazzjonijiet indipendenti jkun ħafna aħjar anke mil-lat organizzattiv.

B'hekk inkunu qed innaqqsu l-organisation chart u allura tagħmilha ħafna iktar dinamika.

Iktar minn ħaġa oħra nemmen li rridu żewġ organizzazzjonijiet biex nagħmu din is-separazzjoni li fl-opinjoni tiegħi hi neċessarja.

Id-distinzjoni hi bejn id-doveri kriminali li għandu jkollu avukat ġenerali u d-dover fil-qasam ċivili, kummerċjali u oħrajn.

Dan il- qasam għandu jkollu l-ekwivalenti tiegħu band' oħra.

Minħabba f'hekk qed jiġi propost li dak li se jagħmel id-doveri kriminali eżistenti llum - kemm fil-Kostituzzjoni u kemm fil-liġijiet kriminali - jibda jissejjaħ l-uffiċċju tal-prosekutur ġenerali u dak li se jieħu l- parti ċivili jibda jissejjaħ l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali.

Fir-realta` din hi tibdila fin-nomenklatura pero` m'hijiex bidla fis-sustanza għaliex mhux propost li b'xi mod jew ieħor inbiddlu jew innaqsu mil-leġislazzjoni li hemm llum jew mid-drittijiet jew doveri li hemm illum.

Dan ifisser li l- prosekutur ġenerali se jibqa` bl-istess indipendenza u bl-istess regoli kollha li jeżistu visavis l-attorney general fil-qasam kriminali llum.

Qed inbiddlu biss in-nomenklatura pero` jidhirli li hi bżonjuża jekk irridu naħdmu.

Huwa bżonjuż ukoll jekk inħarsu x'ġej taħtu.

Sur President, jien diġa' indikajt li waħda mill-problemi kbar li hemm illum hi li f'dawn l-aħħar snin, l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali tilef nies tajbin li ma messux tilifhom.

Qed nirreferi għal aktar minn għaxar snin.

Dan żamm nies tajbin li għadhom hemm sal-lum imma fil-maġġoranza tilef avukati tajbin.

Dan jista' jkun għal diversi raġunijiet pero` jien nemmen li r-raġuni prinċipali kienet li dawn ma rawx prospettivi ta' karriera minħabba regoli diffiċli taċ-ċivil li daħlu fi grad u baqgħu fih.

Biex lil dawn inżiduhom mitejn lira ma nafx minn x'hiex ikollna ngħaddu u kultant insibu li din tkun impossibbli.

Avukat li jkun tajjeb jiġi offrut xi Lm5000 aktar fis-sena u anke jekk ma jaċċettax għall-bidu, imbagħad jispiċċa jaċċetta mat-tieni u t-tielet offerta.

Jien ma nlum lill-ħadd li jaċċetta.

Irridu l-ewwelnett nibnu organizzazzjoni taħt il-prosekutur ġenerali u taħt l-avukat ġenerali li hi dinamika.

Ma rridx nibnu organizzazzjoni ffissata fil-gradi.

Jekk se nibqgħu bis-sistema fejn wieħed jidħol junior council u wara ħames snin isir council u jieħu xi Lm200 żieda nistgħu nibqgħu kif aħna u ma nbiddlu xejn.

Irridu nibnu organizzazzjoni li tiddependi fuq l-abilita` ta' l-avukat u mhux fuq kemm ilu.

Mhux hekk irridu naħdmu.

Irid ikollna l-kuraġġ li nirregalaw xogħol tajjeb inkella l-avukati se jibqgħu jidħlu ma' l-avukat ġenerali sakemm isibu post privat.

It-tieni prinċipju li fuqu qed nibnu hu li minħabba n-numru t'avukati li ħerġin hemm ħafna opportunita` għall-ispeċjalizzazzjoni.

Jien niltaqa' ma xi wħud mill-avukati ż-żgħar u jimpressjonawni li kollha jkunu jridu jaħdmu f'qasam partikolari.

Sibt ħafna li jinteressawhom international conventions u ma jridux jaħdmu l-qorti jew f'post ieħor.

Issib ħaddieħor li jgħidlek li jrid jagħmel il-kriminal biss jew il- liġijiet tal-kuntratti biss.

Li rrid ngħid hu li jekk l-uffiċċju tal-avukat ġenerali ma jkunx ġeneralista u jagħti lok għal speċjalizzazzjoni nkunu nistgħu niġbdu avukati tajbin.

Nistgħu nakkoppjaw dan kollu mal- flessibbilta` interna ta' l-istruttura li semmejt qabel.

Maż-żmien barra numri nistgħu insibu kwalita u biex nagħmlu dan irridu ninvestu.

F'din l- organizzazzjoni l-ġdida li qegħdin nipproponu qegħdin ngħidu li l-gvern irid jibda attivament jirrekluta studenti li qegħdin l-universita` u parti mix-xogħol ta' dan l-uffiċċju jrid ikun li jinħolqu skemi kemm ta' scholarships interni u wkoll funding ta' studenti promettenti li qegħdin fir-raba' jew il-ħames sena.

Dawn imbagħad jikkomettu ruħhom li jidħlu fl- uffiċċju tal-prosekutur ġenerali jew fl-uffiċju ta' l-avukat ġenerali għal ċertu żmien.

Irridu nkunu attivi ħafna anke fl-għoti ta' scholarships lil studenti promettenti.

Jiena l-ewwel wieħed li ili nfittex nies biex jikkommettu ruħhom u nistgħu nimpjegawhom għada fil-legal drafting.

Ma jistax ikun li biex tgħaddi liġi fil-parlament ikollna l-vetting ippreparat minn tnejn min nies biss.

Dan hu fiżikament impossibbli.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq Dr Vanni Bruno li barra li jagħmel il-vetting ta' ħafna liġijiet jikteb il- liġijiet u l-avviżi legali wkoll.

Hu responsabbli wkoll mit-traduzzjoni tal-acquis.

Dan iżomm updated database tal-liġijiet.

Hemm ukoll Dr Tony Borg Barthet li hu l-attorney general.

F'dan il-pajjiż irridu nħarrġu mill- inqas tmien legal drafters oħra għax l-ammont ta' avviżi legali u ta' riċerka fuq id-drafting li għandna hu mpossibbli u allura nixtiequ li din l-istruttura tinvesti fin-nies fit-tul u toffri l-possibbilta` li wieħed imur jipperfezzjona ruħu barra basta jintrabat li jkollu ċertu żmien hawnhekk.

L-istrutturi jridu jiġu mgħejjuna wkoll mil-lat klerikali u mil- lat maniġerjali għax ma nemminx li għandhom ikunu l-avukati li jimmaniġjaw l-uffiċċju.

Din għedha wkoll fuq il-qrati.

Naħseb waħda mill-aħjar affarijiet li saru reċentement kienet li llum Dr Tony Borg Barthet għandu assistent direttur li ninżagħlu l-kappell għax jeħodlu ħsieb il-management ta' l-uffiċċju.

Alla jħares ikun Dr. Tony Borg Barthet li jimmaniġja l-uffiċċju wkoll pero` kien hemm żmenijiet meta ministri oħra stennew li l-management isir minnu.

Dan hu ħela ta' riżorsi u allura qed nipprovaw nistrutturaw b'mod iktar professjonali u maniġerjali dawn iż-żewġ uffiċċji biex ikunu iktar responsivi għall-bżonnijiet li għandu l-gvern.

Dħalna f'ċertu dettal fl-ippjanar u se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra - fl- aħħar mill-aħħar mm'hemm l-ebda sigriet dwar dawn l-affarijiet - u nagħti kopja lil sieħbi l-Onor Farrugia l-organisation charts kif ukoll prospett ta' kif jidhrilna li nistgħu naqsmu d-diversi uffiċċji u kemm se jkollna bżonn avukati u additional staff għal dawn l-uffiċċji.

Dan ovvjament mhux xi bibbja imma għandhom jagħtu indikazzjoni ċara tat-triq li rridu naqbdu.

Qegħdin nipprospettaw uffiċċji li jinqasmu fi speċjaliżżazzjonijiet u kull speċjaliżżazzjoni tkun mgħejjuna min-numru t'avukati adegwati.

Jiena ngħid li din l-organizzazzjoni nistgħu nibnuha fi żmien sena jew sena u nofs.

Ma nafx jirnexxielniex nattiraw biżżejjed avukati f'dan iż-żmien qasir pero` jekk din l-organizzazzjoni hi tajba u tirriżulta li hi flessibbli ngħid li sa ħames snin oħra l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali jista' jkun uffiċju dehen tal-istat malti.

Lejn dan biss qegħdin inħarsu.

Qabel ma nagħlaq xtaqt nispjega ftit fuq fuq il-klawsoli tal-liġi li għandna quddiemna.

Il-liġi tibda billi tistabbilixxi l-qasma bejn l- uffiċċji tal-avukat ġenerali u l-prosekutur ġenerali.

L-artiklu 6 fit- tieni parti tiegħu jistabilixxi - u hawnhekk forsi nieqaf ftit - dawn iż- żewġ uffiċċji bħala aġenziji tal-gvern.

Hi l-ewwel darba fil-leġislazzjoni Maltija li qed nużaw it-terminu aġenzija.

Wasal iż-żmien biex dawn il-ħafna korpi li għandna u li m'għandhom ebda definizzjoni legali jew struttura nibdew nagħtuhom definizzjoni.

Insemmi l-mistoqsija jekk is-Sedqa u l- Appoġġ għandhomx personalita` ġuridika.

Strettament ħadd ma jaf.

Jien ngħid li m'għandhomx għax huma bodies tal-gvern u mwaqqfin b'ebda statut.

Dawn m'humiex kumpanniji u ma jinkwadrawx ruħhom bħala dipartimenti tal-gvern.

Nispera li fl-ewwel parti ta' din is-sena l-gvern ikun f'pożizzjoni li jippreżenta l-Public Service Act, biex dawn l-entitajiet sparpaljati indaħħluhom taħt kappa waħda.

Hawnhekk qed nużaw dan il-veikolu għall-ewwel darba pero` hu ta' eżempju għall-affarijiet li jridu jiġu wara.

Dan għandu jkun il-veikolu ta' l-aġenziji u allura l-gvern ikollu tliet jew erba' forom ta' organizzazzjonijiet, dipartimenti aġenziji jew entitajiet li jkunu imwaqqfin b'kostituzzjoni ad hoc.

Hawnhekk se nsemmi t-trust ta' San Ġwann li se tkun entita` partikolari jew kumpannija reġistrata tal-gvern.

B'hekk ma jkollniex l-isparpaljar li għandna llum.

Ir-regoli applikabbli għall-aġenziji jridu jkunu uniformi mhux kif qegħdin illum fejn ħadd ma jaf preċiż taħt liema regolamentazzjoni jaqa'.

L-artiklu 6 qed iwaqqaf dawn iż-żewġ uffiċċji bħala aġenziji, jagħtihom personalita` ġuridika, jorbothom li jidħlu f'performance agreement mal-gvern u jorbothom li josservaw kodiċi ta' etika li jrid jiġi żviluppat.

Dawn jintrabtu li jżommu kotba ta' l-accounts u jagħmlu audit acounts li jistgħu jiġu audited mil-awditur ġenerali.

Dawn jiġu mpoġġija fuq il-Mejda tal-Kamra għax jekk hemm ħaġa li hi importanti u żgura hi li ma rridux noħolqu aġenziji li m'humiex taħt l-iskrutinju ta' din il-Kamra u hawnhekk qed nieħdu ħsieb biex ikunu dejjem accountable lejn il-Kamra.

L- aġenziji jista' jkollhom ukoll management board imma ma naħsibx li f'dawn il-każijiet se jkollna bżonnu.

Hemm ukoll il-possibbilta`, u iktar importanti minn hekk jistgħu jinħatru detailed public oficers ma' l- aġenziji.

L-iskop - u ngħidha ċar u tond għal dawn iż-żewġ aġenziji - hu li nużaw l-istaff eżistenti.

L-iskop hu li nużaw l-istaff eżistenti li hemm u li jiġi detailed ma' l- aġenziji.

L-idea m'hijiex li ndaħħlu nies minn barra.

In-nies minn barra se jidħlu f'livel t' avukati u ta' prokuraturi legali.

M'għandi l-ebda intenzjoni li ndaħħal nies minn barra meta nistgħu inġibu minn mal-gvern.

In-nies klerikali u amministrattivi li hemm illum iridu jiċċaqilqu għall- uffiċċji neċessarji u b'hekk ma jkollniex ekwivoki.

Parti tlieta tal-liġi tiddefinixxi r-rwol ta' l-avukat ġenerali u tgħid li "he shall be the chief legal advisor to the government" u jkollu r- rappreżentanza ġudizzjarja tal-gvern kif fil-fatt għandu illum.

Tiddefinixxi wkoll x'inhuma l-poteri ta' l-avukat ġenerali fejn tidħol il- parti ċivili, waqt li tħalli f'idejn il-prosekutur ġenerali l-aspetti kollha li għandhom x'jaqsmu mal-liġijiet kriminali u l-indipendenza kollha li jgawdi llum l-avukat ġenerali.

Qed nipproponu wkoll li l-avukat ġenerali ma jiġix appuntat u jibqa' hemmhekk imma jintrabat b'kuntratt li ma jagħmilx inqas minn seba' snin.

Nemmnu li din għandha tiffaċilita l-performance ta' l-avukat ġenerali.

Fl- aħħar mill-aħħar jekk gvern m'huwiex kuntent bl-avukat personali tiegħu għandu jkollu d-dritt li jgħid li s-servizzi tal-persuna ma jogħġbuhx u allura jkun jista' jkeċċieħ kif wara kollox jiġri fil-privat.

F'dan il-każ qed nitkellmu fuq l-aspetti ċivili biss u naħseb li anke hawnhekk għandna nagħmlu l-istess.

Qed ngħidu wkoll li l-avukat ġenerali u l-prosekutur ġenerali jirtiraw ta' 65 kif jagħmlu l-imħallfin.

Fl-artiklu 10 – u ma nafx jekk dwar din l-Onor.

Farrugia u sħabu ndunawx biha – qegħdin inbiddlu wkoll l-eta` tal-irtirar tal-maġistrati.

Il-maġistrati jirtiraw ta' 60 sena u mhux ta' 65.

Hawnhekk qed nipproponu li anke l-maġistrati jirtiraw ta' 65 biex inġibuhom in line ma' l-imħallfin.

Fl-aħħarnett nixtieq ngħid li artiklu 11 tal-liġi li ħolqot kontroversja żgħira mal-kummissjoni ta' l-amministrazzjoni tal-ġustizzja u li mill-ewwel ġiet solvuta, se jiġi rtirat għal kollox u allura l-pożizzjoni fil- kompożizzjoni tal-kummissjoni ta' l-amministrazzjoni tal-ġustizzja kif ukoll tal-kumitat dwar l-etika ta' l-avukatura u tal-prokuratur legali li hu fformat taħt il-kummissjoni se tibqa' totalment kif inhi llum.

Parti 4 tbiddel diversi liġijiet u emendi konsegwenzjali għat-tibdil tan- nomenklatura.

Mr Speaker, sinċerament nemmen li dan hu pass 'il quddiem li hu importanti ħafna għal pajjiżna.

Jien ma naħsibx li nistgħu nirriformaw dan l-uffiċċju jew nibqgħu fil-parametri tas-servizz ċivili.

Lil dan mhux se jirnexxielna nirriformawh għaliex mhux qed nikkompetu u din hi r- realta`.

Illum avukat li ilu jipprattika 15 jew 20 sena u tagħtih salarju ta' Lm8,000 ma tippretendix li joqgħod miegħek.

Jew se jkollna kuraġġ li nirriformaw jew se nibqgħu b'din is-sitwazzjoni u mmorru agħar.

Jien nemmen li din m'hijiex liġi li tidħol fiha l-politika jew il-prinċipju politiku.

Uffiċċju ta' prosekutur ġenerali u avukat ġenerali indipendenti b'saħħtu li jaqdi lill-gvern u li jagħti parir lill-gvern hu tajjeb u neċessarju għal min ikun fil-gvern.

L-ironija hi li qed nonfqu eluf kbar ta' liri f'konsulenzi m'avukati privati Maltin għaliex ma nistgħux nirriformaw il-mod kif jaħdem l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali.

Avukat partikolari li kiteb ħafna liġijiet għall-pajjiż, attenda ħafna konferenzi u hu wieħed mill-iktar intelliġenti li jeżistu nistgħu nintrabtu biex intuh salarju.

Minn dawn għandna aktar minn wieħed jew tnejn u lill-pajjiż jaqduh.

Jekk immur għand konsulent u ngħidlu jiktibli liġi jew jagħtini parir fuq xi ħaġa ikolli nħallsu eluf ta' liri.

Ħafna drabi d-drafts tal- liġi li nirċevu mill-privat ikollna nikkorreġuhom għaliex ikollhom żbalji anke bażilari.

Din sistema li ma tagħmilx sens u jrid ikollna l-kuraġġ li ngħidu li ma tagħmilx sens u trid tinbidel.

Jien nemmen li l-gvern kapaċi jattira avukati u prokuraturi legali tajbin ħafna.

Nemmen ukoll li l-gvern kapaċi jattira u jżomm miegħu l-aħjar speċjalisti fil-liġi u dak li nixtieq hu li dawn iż-żewġ uffiċċji jkollhom l-aħjar nies possibbli.

Biex nagħmlu dan irridu noħorġu mill-istrait jacket li għandna.

Jekk se nibqgħu fiha m'għandniex soluzzjonijiet long-term.

M'inix ngħid li m'għandniex uffiċċju tajjeb iżda li għandna uffiċċju tajjeb li jista' jkun aħjar u li tant hu mgħobbi bix-xogħol li ma jistax jaqdi iktar minn 25% tal-bżonnijiet serji li għandu l-gvern.

Ħafna mid-delays li nisperjenzjaw anke f'din il-Kamra huma dovuti għas-sempliċi fatt li l- istrait jacket li qegħdin fiha llum ma tippermettilniex li nattiraw it- tajjeb li jeżisti f'pajjiżna u li ħiereġ mill-universita` biex inkomplu nkabbru l-kapaċitajiet li għandna fil-gvern.

L-appell tiegħi għalhekk – u b'din nagħlaq – hu biex inħarsu lejn din il-liġi bħala eżerċizzju ta' kif nistgħu nibnu uffiċċju aħjar, b'management u bi strutturi differenti li jkunu iktar responsivi għall-bżonnijiet tal-lum.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Grazzi, Mr Speaker.

Jien qgħadt attent ħafna nisma' lill-ministru jispjega dan l-abbozz.

Irrid ngħid li stennejt li jibda mill- ewwel fuq il-kwestjoni tal-kontroversja dwar l-amministrazzjoni tal- ġustizzja li nqalgħet mal-preżentazzjoni ta' dan l-abbozz.

Jien kont sorpriż li m'għamilx hekk.

Din ma kenitx l-unika kontroversja iżda l- ministru ċeda għal waħda mill-kontroversji.

Il-Ministru Gatt ilu jidħol f'kontroversji anke mal-pubbliku Malti in ġenerali fejn jidħlu t-tariffi.

Illum mhux se naqbad lilhom biex ma jaħsibx li se nagħmel xi dibattitu fuq it-tariffi għaliex il-programm tal-lum hu fuq il-liġi.

Issa għandna din il- kontroversja li nqgħalet bla bżonn dwar l-artiklu 11.

Jien naħseb li din seta' jevitaha.

Jien mhux se nidħol f'dettal fuqha għaliex kont ippreparat li permezz tan-noti li għandi hawnhekk nagħmel riferenza għaliha.

Il- ministru ra li b'dak li kien se jsir kien se jkun hemm żbilanċ.

L-istess ġudikatura kienet qed titpoġġa f'pożizzjoni fejn kienet se titheżżeż l- indipendenza tagħha.

Ħabat tajjeb li dan ra l-kontroversja li ovvjament daħal għaliha hu jew min għaddielu l-abbozz.

Jien niskanta meta l-ewwel darba li ġie preżentat dan l-abbozz u l-ministru għamel konferenza stampa qal li qed naraw li qed jiġi riformat l-uffiċċju ta' l-avukat tar- repubblika b'riforma li ġiet imfassla u approvata.

Qed nikkwota testwalment x'qal il-ministru f'waħda mill-konferenzi stampa għaliex issir kważi waħda kull ġimgħatejn.

Dan probabbli għax hemm l-elezzjonijiet tal-kunsilli.

Jien nistaqsi minn hawnhekk minn min kienet imfassla u approvata din ir- riforma li jixtieq jagħmel dan l-abbozz.

Ma smajtux jgħid kelma waħda li ltaqa' ma' kull min hu interessat dwar dak li għandu bżonn isir fl-uffiċċju ta' l-avukat tar-repubblika jew biex jiddiskuti r-riformi li rridu nidħlu fihom.

M'hemmx ħafna nies fiex titfixkel fejn jidħol l-uffiċċju tal-avukat tar-repubblika u ħafna minnhom jgħidulek li ma sarux diskussjonijiet magħhom.

Ma rridx ngħid li biex wieħed jagħmel riforma jrid joqgħod fuqhom.

Li rrid ngħid hu li jekk saru xi diskussjonijiet żgur ma sarux ma' l-istess nies li jaħdmu fl-uffiċċju ta' l-avukat tar-repubblika.

Fl-abbozz insibu li se jinħoloq kap ieħor li aħna nsejħulu prosekutur ġenerali.

Dak se jissemma kullimkien inkluż fl-emendi li hemm proposti li jsiru fil-kostituzzjoni ta' Malta.

Fl-istruttura kif nafuha issa hemm deputy attorney general, assistant attorney general, senior council of the republic u oħrajn.

Dawk kollha ntefgħu f'keffa waħda bħall-Erbgħa fost il-ġimgħa u f'daqqa waħda se jissejħu uffiċjali ta' l-avukat ġenerali.

(Interruzzjonijiet) Jien qed ngħid li mid-draft li għandna din hija r-realta'.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Attorney General's Act la jsemmi d-deputy u lanqas ħaġa oħra.

Id-deputy advocate general ma jissemmiex bħala grad iktar.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ikompli l-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Jien qed ngħid li dawk li diġa' qegħdin hekk u b'xi mod għandhom nomenklatura ma ġewx konsultati.

Ma tagħmilx differenza jekk hix misjuba fl-Attorney General's Act jew fil-Kostituzzjoni.

Fil-fatt m'hijiex għaliex il-kostituzzjoni ssemmi l-AG iżda l-punt hu li ħadd minnhom ma ġie konsultat.

Bħalissa qed nagħmel l-introduzzjoni tiegħi għall-mod kif il-ministru ppreżenta u poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra dan id-draft.

Jidhirli li poġġieh fit-8 ta' Ottubru wara li kien lest is-sena l-oħra.

(Interruzzjonijiet) F'waħda minn dawk il-ġranet poġġieh fuq il-mejda tal-Kamra, għamel press conference u qal li hu mfassal u approvat.

Din kienet l-ewwel parti.

L-oppożizzjoni temmen li x-xogħol fl-uffiċċju ta' l-avukat tar-repubblika huwa xogħol importantissimu għal pajjiżna.

Nafu kemm isir xogħol f'dak l- uffiċċju u m'hemmx dubju li huwa rikonoxxut għax-xogħol li jsir fil-qorti, fil-kriminal u fiċ-ċivil.

Huwa fatt li dan ix-xogħol f'isem il-gvern jagħmlu kollu l-uffiċċju ta' l-avukat tar-repubblika u jsir anke mal- pulizija.

Il-ministru ma semmihomx iżda minn hawn f'isem l-oppożizzjoni wkoll irrid nirrikonoxxi kemm isir xogħol min-naħa tal-pulizija.

Dan ix- xogħol imur għand l-avukat tar-repubblika anke fi stadju ta' investigazzjoni biex wieħed jieħu l-pariri sakemm il-pulizija nnifisha tkun tista' tkompli.

Il-pulizija m'hijiex attrezzata biżżejjed u aħna nemmnu li għandu jkollha prosecution unit imlaħħma u organizzata u li verament taħdem biex tnaqqas ftit mix-xogħol li jkun hemm mistenni li jsir min-naħa ta' l- avukat tar-repubblika.

Ma sar l-ebda konsultazzjoni dwar liġi bħal din li qed jipproponi l-gvern u li fiha hemm ukoll proposti għal emendi tal-kostituzzjoni ta' pajjiżna mill- oppożizzjoni.

Illum mhux qegħdin ħafna hawnhekk għaliex din hija liġi li tinteressa l-avukati.

Madankollu la l-prim ministru lanqas il-ministru ma ġie jkellem lili jew lil Dr. Sant u qalilna li ladarba se mmissu l- Kostituzzjoni ta' pajjiżna irridu nitkellmu biex inkunu nafu x'qed nipproponi.

Jekk mhux f'isem id-diċenza kellhom jagħmlu dan f'ġieh il-ħaqq għax għandhom bżonn il-vot tagħna.

Dawn jafu x'jiġri jekk l-oppożizzjoni ma taqbilx ma dak li qed jipproponu.

Skond il-kostituzzjoni biex wieħed jemendaha jrid jirreferi għal taqsima 3.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq l- artikli 91 u 92 ta' l-att dwar l-avukat ġenerali.

Skond l-artiklu 66 wieħed irid ikollu żewġ terzi tal-membri kollha tal-Kamra.

Naħseb li għallinqas wieħed kellu jikkonsulta lill-oppożizzjoni.

Din hija l-arroganza u l-istil ta' dan il-gvern li għax għandu ħamsa maġġoranza f'din il-Kamra qed jieħu din l-attitudni.

Dan huwa żball kbir li se jiswielhom ħafna 'l quddiem.

Din hi arroganza li l-gvern jaf li ma jistax jibqa' għaddej biha.

Il-ministru daħal f'kontroversja għalxejn u issa qed jgħid li se jirtirha, għalkemm għadha hemm.

Hawnhekk nerġa' nistaqsi għal min kien qed jirreferi fil-konferenza stampa meta qal li kienet approvata.

Jekk tkellem ma' xi żewġ persuni ma naħsibx li jista' jgħid li ddiskutiha u approvaha.

Min-naħa ta' l-oppożizzjoni tkellimna fuq din il-liġi.

Meta ġiet preżentata u mpoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra l-ewwel darba kien Ottubru u hawn nikkonferma.

Dan l-att jippreżenta r-riforma kif jixtieqha l-gvern.

Minn dak li qed jgħid il-ministru wieħed jinduna li għandu problema fl-uffiċċju ta' l-avukat tar-repubblika għaliex kellu exodus.

Qal li s-suq qed jikber u semma l-kunsill tal-Ewropa, konvenzjonijiet, kawżi kostituzzjonali, pariri u ġurijiet.

Minħabba dan qal li rridu nagħmlu xi ħaġa u poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra ħafna kuluri u kaxxi ta' x' jixtieq jagħmel u tal-aġenziji.

L-oppożizzjoni taqbel li hemm problema fl-uffiċċju tal-avukat tar- repubblika u li hi problema li m'hijiex ikkawżata min-nies li jaħdmu hemm.

Aħna nemmnu li l-ewwel ħaġa li wieħed irid jagħmel hi li joħloq klima li permezz tagħha jersqu avukati biex imorru jaħdmu hemm.

Il-ministru dawwarha b'mod differenti u nifhem li l-pubbliku malti fehem għalkemm kultant ma jkunx daqshekk ċar.

Biex nagħti eżempju mhux kulħadd fehem l- interpretazzjoni tal-aġenziji.

Jiena qrajt il-liġi u issa qed jgħid li tajniha legal personality.

Hawnhekk irrid ngħid iżda li l-gvern ma jagħtix legal personality lil kull aġenzija.

Hemm ħafna domandi fuq dawn l- aġenziji li ħoloq gvern nazzjonalista u hawnhekk insemmi l-MIC.

Din hija forma ta' aġenzija li għandha Lm900,000 biex tagħmel il-propaganda favur Malta fl-Unjoni Ewropea.

Nistaqsi jekk din hijiex aġenzija u ngħid li wieħed irid joqgħod attent kif jinterpreta l-affarijiet.

Il-kwestjoni kollha hi li nibdew riforma importanti.

Irridu naraw jekk din il-Kamra temminx li hemm bżonn isir xi ħaġa fl-uffiċċju ta' l-Avukat tar- Repubblika.

Din hija xi ħaġa importanti għax qed nitkellmu fuq uffiċċju li huwa importantissmu biex jassigura li pajjiżna jkun demokratiku u jkollu kostituzzjoni miktuba.

L-uffiċċju tal-avukat tar-repubblika jrid jara li jinżamm il-bilanċ bejn tliet pilastri importanti.

Dan jassigura klima demokratika fejn għandna leġislatur f'dan il-parlament, gvern bħala eżekuttiv u l-qrati.

L-ewwel prinċipju li wieħed għandu jżomm f'moħħu hu li jkun hemm l-indipendenza ta' l-uffiċċju ta' l-avukat tar-repubblika.

Dan tgħidu l-kostituzzjoni.

Ma tistax taqbad u tneħħi l-attorney general kif ġie ġie għax dan għandu security of tenure bħala uffiċċju.

Il-ministru semma l-possibilita li jekk ma jintogħġobx inneħħuh.

Meta la l-ministru u lanqas jien ma konna għadna hawn inkitbet il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna minn missierijietna.

Forsi studjajniha u segwejniha imma ma konniex hawn.

Il-ħsieb ta' dan il-Parlament kien li din il-persuna bħal maġistrat u bħal imħallef ma tkunx at the mercy jew taħt l-influwenza ta' xi ħadd iktar u iktar minn ministru fl-eżekuttiv.

Dan hu prinċipju kardinali u m'hemmx għalfejn noqogħdu ngħidu x'qal Montesquien u x'qalu kostutizzjonalisti oħra kbar uħud minnhom f'pajjiżna fuq dan il-prinċipju.

Żgur li l-klassi legali u saħansitra kulħadd jaqbel ma dan il-prinċipju.

Nifhem ukoll li anke l-ministru jemmen fih għalkemm kultant ikun avventuruż f'ċerti affarijiet.

Ma naħsibx li dan hu kap ta' dipartiment ordinarju bħall-oħrajn.

Infakkar li fis-snin 80 il-ministru kien jgħid li l-kapijiet tad-dipartimenti għandhom ikunu nazzjonalisti meta jkun hemm gvern nazzjonalista.

Ma naħsibx li dawn huma prinċipji li għandna nimxu fuqhom għax inkunu qed nirredikolaw l-uffiċċju tal-avukat tar- repubblika.

Meta jaqra l-abbozz wieħed jibda jinduna li dan il-prinċipju hekk importanti fil-kostituzzjoni ta' pajjiżna qiegħed fil-ħajja demokratika ta' kull pajjiż u Malta m'hijiex eċċezzjoni.

Aħna bnejna fuq dak li tana ħaddieħor pero` żviluppajna iktar.

Ma qgħadniex biss fuq dak li ħadna mingħand l-Ingliżi u ma qgħadniex nagħtu mertu lill-gvernijiet Laburisti u Nazzjonalisti tal-passat li kienu jemmnu li għandhom jiżviluppaw minn fejn telqu ma' l-Ingliżi.

Il-Kostituzzjoni kif tawhilna l-Ingliżi fl-1964 fi żmien l-ex prim ministru Borg Olivier ukoll kellha l-qafas tagħha bit- tajjeb u l-ħażin iżda li kienet ideali għal pajjiżna.

Madankollu żviluppajniha u żviluppajniha flimkien.

Meta Malta emendat il- Kostituzzjoni bi ftehim bejn iż-żewġ partiti dak iż-żmien taħt il-prim Ministru Mintoff u Borg Olivier fl-oppożizzjoni, kien hemm nuqqas ta' qbil iżda xorta konna wasalna għal ftehim flimkien.

Jekk wieħed jara l- Kostituzzjoni kif inhi miktuba fejn jidħol l-avukat tar-repubblika jsib li dan kollu kien inkluż fl-emenda ta' l-1974.

Nirriferi għall-artiklu 91 li jissemma' f'dan l-abbozz.

Dan jgħid li għandu jkun hemm avukat ġenerali u li l-kariga tiegħu tkun kariga pubblika ikun maħtur mill-president u jaġixxi skond il-parir tal-prim ministru.

Dawn l- emendi kollha daħlu fl-1974 meta kien hemm ftehim bejn oppożizzjoni Nazzjonalista u gvern Laburista.

Mela l-ikbar żball tan-naħa l-oħra - u nagħmilha ċara li huwa żball qawwi - huwa l-fatt li ġejna f'dan il- parlament niddiskutu abbozz li nafu li biex jaħdem irid l-approvazzjoni taż-żewġ terzi.

Jekk taqsam xi ħaġa fi tnejn u tibdel il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna irid ikollok tnejn minn kull tlieta tal-membri ta' dan il- parlament li jaqblu.

Dan mhux għax irrid jien jew il-Ministru Gatt iżda għax miktub fil-kostituzzjoni tal-1974.

Ma naħsibx li l-Ministru Gatt u l- gvern Nazzjonalista ma rawx dawn il-fatti jew qabżulhom.

Madankollu rrid ngħid li din l-attitudni qed tiżviluppa sew u l-Partit Nazzjonalista jaħseb li jista' jibqa' għaddej kif irid.

F'dan il-każ se nagħmluhielu ċara li min- naħa ta' l-oppożizzjoni mhux se nħalluh jibqa' għaddej f'dak li qed jipproponi mingħajr ma jikkonsultana.

Ma jistax ikun li jibqa' għaddej mingħajr ma jara x'inhu verament l-interess ta' pajjiżna speċjalment meta nidħlu f'uffiċini hekk sensittivi u importanti bħalma huwa l-uffiċċju ta' l- avukat ġenerali ġenerali tar-repubblika.

Il-ministru ma jistax jaqbad u jmur jgħid li l-emenda ġiet imfassla u approvata.

Mr Speaker, dan hu l-punt li rrid nitlaq bih.

Apparti dan hemm emendi oħra irrispettivament mill-emenda li qed nitkellem fuqha f'dak li għandu x'jaqsam Kap. 90 dwar il-kariga ta' l-avukat ġenerali tar-repubblika.

L- istess abbozz, apparti għall-Kostituzzjoni ta' pajjiżna, jagħmel emendi għal numru kbir ta' liġijiet fosthom għall-kodiċi kriminali u għall-kodiċi ta' organizzazzjoni u proċedura ċivili.

Hemm emendi għall-kodiċi tal- kummerċ, kodiċi ċivili, emendi għall-ordinanza dwar il-protezzjoni ta' l- esportazzjoni ta' oġġetti u oħrajn.

Wieħed isib ukoll Kap. 25 dwar l- importazzjoni u l-bejgħ tal-pitrolju u nibqgħu sejrin għal emendi dwar il- pensjonijiet u dwar il-mediċini perikolużi.

Jien ma nistax nifhem dan xi stil hu.

Hawn kelliema oħra mill-oppożizzjoni li jridu jitkellmu fuq din l- emenda.

Hawnhekk qed nitolbu riforma minn fuq s'isfel.

Jekk qed ngħidu li din ir-riforma hemm bżonnha u li għandu jkun hemm l- emendi għall-Kostituzzjoni ta' pajjiżna l-ministru għandu jkun jaf li ma jistax ikun li kollox jaqa' taħt l-att li jemenda Kap.90.

Wieħed jistaqsi kif jista' jkollna funzjoni importanti definita bl-iktar mod ċar fil- kostituzzjoni u fl-istess waqt immexxu aġenziji.

Issa qed jagħtina wkoll l- aħbar li se nagħtu legal personality lill-aġenzija għaliex f'ċerti każijiet jieħu gost jgħidilna li l-aġenzija għandha legal personality.

F'ċerti każijiet iżda joqgħod lura.

Jien tajt l-eżempju tal-MIC iżda hemm affarijiet oħra.

Hu semma' s-Sedqa li dwarha ma tantx tista' tidħol f'kontroversja.

Waqt li nara li l-Partit Nazzjonalista jieħu pjaċir jidħol f'kontroversji, il-poplu jitolbu spjegazzjoni, risposta u kjarifikazzjoni bi dritt għax qed iħallas it-taxxi.

Għandna dawk il-funzjonijiet li skond il-Kostituzzjoni ta' Malta ħadd ma jista' jmisshom jekk mhux bi qbil miż-żewġ partiti tal-parlament.

Qed indaħħlu l-kunċett li dawn ikollhom tmexxija ta' aġenzija iżda fl-ebda parti tal-Kostituzzjoni ma nsibu aġenzija.

Aġenzija ma ssibhiex u qed jgħidu li jridu jabbozzaw l-Att 90 dwar il-kariga ta' l-avukat ġeneral tar- repubblika.

Qed nitkellmu fuq management board imbagħad ngħidu li se jkollna aġenzija li taħtha jew fuqha jkun hemm l-AG jew il-prosekutur ġenerali imbagħad ikun hemm il-management board.

Għalkemm ma qalhiex, se ngħid li fl-artiklu 6 ta' l-abbozz subinċiż 6 tas-sub-paragrafu (f) hemm miktub li kemm il-darba l-avukat ġenerali u l-prosekutur ġenerali jidħlu fil-kostituzzjoni kif qed jipproponi l-ministru, jistgħu wkoll jaġixxu permezz ta' kuntratturi li kull wieħed minnhom jaħtar minn żmien għal ieħor.

Qed ngħidu li issa se jkollna l-privat, il-pubbliku u xi ħaġa fin-nofs li se tkun aġenzija.

Il-ministru poġġa diagram fuq il-mejda tal-Kamra bil-kuluri ħomor, orange, sofor, ħodor u blu.

Aħna qed ngħidu li l-avukat ġenerali jkollu aġenzija u flimkien miegħu jaraw fejn hemm lok għal xogħol.

Il-ministru semma' affarijiet li jsiru fl-AG.

Hawn se nsejħulu uffiċċju għax l-avukat ġenerali u il-prosekutur ġenerali ġew qishom l-istess.

Jekk tgħaddi minn dan il- parlament dawn se jkollhom l-istess paga.

Dan jista' jgħid li għandu backlog ta' ġurijiet u li jixtieq li x-xogħol jimxi.

Forsi ma jkollux nies biżżejjed li jistgħu jagħmlu l-prosekuzzjoni tal-ġurijiet jew għax skond id-dritt li għandu jaħtar żewġ ġurijiet.

Dan għaliex saret anke emenda fil-kodiċi kriminali.

Minħabba f'hekk irid ikollu avukati oħra li jikkuntratta magħhom biex jagħmlulu l-ġurijiet.

Din ma semmihiex il-ministru iżda m'hijiex eskluża.

Nistaqsi lill-ministru jekk hawnhekk jarax li issa se nidħlu f'baħar ta' nkwiet.

Hu jħobb jidħol fil-kontroversji imma hawn mhux kontroversji biss se jsib.

Jekk se jidħol fil-ġurijiet jew f'xi kawżi kostituzzjonali jaħarqu se jkollu kapriċċożament jidħol f'dan l-inkwiet għaliex jekk jikkuntratta kumpannija u mhux oħra u nibdew nagħżlu lil dak u mhux lill-ieħor jibda dieħel in-neputiżmu u l-mistoqsijiet ta' għaliex dak u mhux jien.

Ma nemminx li jista' jifred il-kriminal miċ-ċivil għax illum f'uffiċċju wieħed isib minn kollox.

Naħseb li meta jibdew jingħataw il-kuntratti se nkunu qed nidħlu f'ħafna kunflitti ta' nteress.

L-avukat u l-prosekutur ġenerali m'għandhomx x'iriduh dan l-inkwiet.

Ir-riforma mhux hekk kellha ssir.

Ir- riforma kellha ssir billi jiġi msaħħaħ l-uffiċċju mhux billi jinħolqu dawn l-istrutturi jew meta l-avukat ġenerali jibda jaħdem bil-kuntratti.

Irrid nistaqsi x'se jiġri ladarba dawn isiru aġenziji u jekk dawn ikunux jistgħu jagħmlu kuntratti.

Nistaqsi wkoll ma min se jagħmel il-kuntratti.

Dawn il-kuntratti mhux se jagħmilhom biex jgħid li se jbiddel it-twapet ta' l-uffiċċju iżda ma' nies legali bħal avukati.

Din hija problema ta' baħar ta' nkwiet.

Ngħid onestament li meta tkelimna jien u sħabi għedna li din hi liġi li l-ministru għaġġel ħafna fiha.

Qatt ma konna ħsibna li kellha titla' daqshekk malajr għax emminna li se jagħmel overhaul ġenerali tagħha.

Immaġinajna li se jagħmilha b'iktar ħsieb, għaqal u b'iktar ġentilezza u li jara x'inhi l-aħjar sistema li għandha tiġi adottata mill- uffiċċju ta' l-avukat ġenerali tar-repubblika.

Hemm ukoll problema oħra għax wieħed qed jitkellem fuq dipartiment jew uffiċċju distint.

Filli qed nitkellmu fuq aġenzija u issa qed nitkellmu wkoll fuq kuntratti.

Għandna tliet livelli u tliet possibilitajiet li qabel ma ġie ppreżentat dan l-abbozz ma setgħu qatt ikunu hemm.

Il-ħsieb tal- ministru jista' jkun tajjeb u mhux qed ngħid li r-riformi li qed jipproponi hu mhux ġejjin minn xewqa biex verament ikun hemm riforma fl-uffiċċju ta' l- avukat tar-repubblika.

Jien qed nitkellem b'mod oġġettiv u bi kritika kostruttiva u qed noqgħod attent ħafna biex inkun kostruttiv madankollu rrid ngħid li forsi l-ministru ma rax li jista' jkollu problemi anke ta' konflitti ta' nteressi kbar.

Nixtiequ jimmaġina uffiċċju li jieħu l- kuntratt biex jagħmel tant ġurijiet f'sena u f'dak l-uffiċċju jkun hemm ħaddiema li jkollhom l-interess tan-naħa l-oħra tal-każ.

Il-ministru jaf li f'każ ikun hemm żewġ partijiet.

Hemm l-attur jew il-konvenut u hemm il- prosekuzzjoni u d-difiża.

Jekk se jkollna mod li bih dawn jiltaqgħu x'imkien diġa` nkunu qed nolqtu l-pern tal-ħsieb kollu.

Il-kwestjoni l-oħra hi li għandna dan il-famuż bord ta' tmexxija.

Veru li kif qal il-ministru jista' ma jkunx hemm bżonn ta' bord ta' tmexxija, imma aħna nafu li kif qed jaħdmu issa n-nazzjonalisti mhux se jiddejqu jagħmlu bord tat-tmexxija meta qed jagħmlu awtoritajiet anke fejn m'hemmx bżonn u meta l-kumitati qed ifaqqsu.

F'dan l-abbozz hawn skandlu fil-mod kif qed jiżviluppaw l-affarijiet.

Hawnhekk tidħol l-indipendenza ta' l-uffiċċju ta' l-avukat tar-repubblika u l-eżekuttiv u hawn kunflitt enormi.

Il-bord ta' tmexxija jinħatar minn president li jkun il-kap ta' l-aġenzija u jkun hemm il-membri l-oħra - mhux inqas minn tnejn u mhux iżjed minn erbgħa.

Dawn ikunu membri li jiġu maħtura mill-ministru responsabbli.

Hawnhekk qed ngħidu li għandna bord ta' tmexxija maħtur mill-eżekuttiv fuq l-uffiċċju ta' l-avukat tar-repubblika biex jissorvelja.

Dan ma jagħmilx sens u huwa skandlu fl-interess tal-prinċipji demokratiċi ta' pajjiżna.

Din hija ġennata u ninsisti li rridu nitilqu mill-prinċipju tal-kostituzzjoni li dwaru għamilt introduzzjoni bir-reqqa.

Agħar minn hekk, il-ministru jista' jerġa' jdawwar dik l-ordni u kull ordni magħmula tisa' tiġi emendata, sostituta u revokata b'ordni oħra.

Qed nitkellmu fuq kull aġenzija li jista' jkollha bord ta' tmexxija maħtur mill-ministru u kull ordni tista' tiġi emendata.

Nistaqsi jekk wara dan kollu hemmx riforma jew attakk fuq l- uffiċċju tal-avukat ġenerali kif ifformat mill-Kostituzzjoni.

Hemm kwestjoni oħra fejn tidħol l-indipendenza ta' l-avukat ġenerali tar- repubblika.

Jekk kulħadd ferħan, aħna bħala oppożizzjoni m'aħniex.

Huwa importanti li dan jiġi diskuss fl-ogħla livel u ladarba qed immissu dan l- uffiċċju ta' l-avukat ġenerali tar-repubblika u se noħolqu wkoll fergħa oħra fuq l-istess binarju bil-kariga ta' prosekutur ġenerali għandu jkun hemm provvedimenti oħra.

Jekk se nipproponu emendi fil-Kostituzzjoni ta' Malta u ma nikkonsultaw 'l ħadd se niġu f'sitwazzjoni fejn il-gvern jipproponi u l-oppożizzjoni tiddisponi.

Il-gvern ma jistax jibqa' jmexxi hekk.

Il-verita` hi li meta jkollna aġenziji li se jkollhom ħafna poter biex jagħtu l-kuntratti, il-poter jista' jissarraf f'tajjeb jew ħażin.

Ir- riforma tista' tkun tajba imma l-poter kif jista' jiġi eżerċitat jista' joħloq ħafna problemi u jkun ħażin.

Fl-aħħar mill-aħħar se jkun il-poplu Malti li se jbati.

Hemm il-prosekuzzjoni u dawk li jista' jkollhom poter f'dak li qed isir għaliex għandhom kuntratt u wieħed jara l-konflitt li jista' jinħoloq minħabba dawk li jista' jkollhom interess fid-difiża jew f'kull każ ieħor li jkun ċivili.Hemm min qed jidher għall-gvern għaliex huwa l-attur jew kontra pero' hemm possibilita' ta' poter li jista' jkun qed jilgħab u hawnhekk irridu noqogħdu attenti li jkun qed jieħu l-interess tan-naħa l- oħra.

Jekk ikun hemm dan il-konflitt irid jara kif se jikkontrollah meta jkun ta l-kuntratt u poġġa n-nies għax la se jidħol responsabbli għall-bord tat- tmexxija u n-nies ikun għamilhom hu jrid jidħol responsabbli hu.

Din hija ħażina anke jekk l-intenzjonijiet kienu tajbin għax tista' tiġi applikata ħażina.

Jista' jkollu problemi kbar li jaħarbulu minn idejh u l-agħar li jista' jiġri hu li ma jkollniex checks and balances li ma nkunux nistgħu nikkontrollawhom.

Li wieħed għandu jara li ma jkunx hemm konflitt jew possibbilta' ta' konflitt dwar il-prinċipju ta' trasparenza u indipendenza hu prinċipju fih innifsu.

Dan qed ngħidu għall-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali kif nafuh illum bid-difetti kollha li mhux se nsemmi llum.

Dan il-prinċipju b'xi mod dejjem ġie salvagwardat inkluż fuq kollox l-indipendenza tal-ġudikatura.

Hawnhekk irridu noqogħdu attenti.

Għalkemm il-ġudikatura u l-avukat ġenerali b'xi mod qegħdin maqtugħin minn xulxin xorta għandhom is- safeguards kostituzzjonali.

Fiż-żarbun ta' l-AG daħal ukoll iż-żarbun tal-prosekutur ġenerali.

Wieħed isib li meta jaqra l-emenda kif proposti u jieħu l-artiklu 91 tal- Kostituzzjoni ta' pajjiżna isib referenza għall-avukat ġenerali.

Issa kull fejn hemm "avukat ġenerali" se jidħol "il-prosekutur ġenerali".

Hawnhekk se jkollna tnejn li se jkollhom is-setgħat.

L-avukat ġenerali għandu s-setgħa li jwaqqaf proċeduri kriminali u kull setgħa oħra li l-liġi tawtorizzalu biex jeżerċita.

Dan ikun fil-ġudizzju individwali tiegħu.

Minħabba dan se jkollna tnejn li jistgħu iwaqqfu.

(Interruzzjonijiet) Safejn naf jien hu qed jgħid li kull fejn hemm l-AĠ se jidħol il-prosekutur ġenerali.(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Gatt, bil-permess ta' l-Onor.

Farrugia.

ONOR.

AUSTIN GATT: Kulma hemm hu tibdil fin-nomenklatura.

Kull fejn jissemma "avukat ġenerali" fil-kuntest tal-liġijiet kriminali se jibda jissejjaħ "prosekutur ġenerali".

Fil-bqija m'hemm ebda tibdil.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ikompli l-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Dak li qed jgħid il-ministru huwa korrett pero' hu jaf li meta jinqalgħu problemi naqgħu fuq l-interpretazzjoni.Fejn jidħol l- avukat ġenerali fl-emendi li hemm għall-Kostituzzjoni se jidħol avukat ġenerali u prosekutur ġenerali.

Minflok in-nota marġinali se tidħol dik.

Fis-subartiklu (1) hemm miktub:

"avukat ġenerali li l-kariga tiegħu tkun kariga pubblika..."

Minflok dan se jidħol "avukat ġenerali u prosekutur ġenerali li l-karigi tagħhom ikunu karigi pubbliċi..."

(Interruzzjonijiet) Il-verita' hi li jista' jkollna din l-interpretazzjoni.

Il-ministru jaf li meta jiġu biex jinterpretaw mhux dejjem jaqblu.

Ma naqblux anke fuq dak li huwa ċar allura m'għandux biex jiskanta.

Fil-każ tan-newtralita' hekk ġara.

Dak iż-żmien ivvotaw magħha imbagħad bdew jgħidu li newtralita ma tfissirx hekk.

Hawnhekk tidħol l-interpretazzjoni.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Emenda (f) qed tiċċara li l-prosekuzjoni kriminali hija biss f'idejn il-prosekutur ġenerali.

Qed nenfasizza l-kelma "biss".

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ikompli l-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Mela dik qiegħda ċara.

Qegħdin ngħidu li fil- Kostituzzjoni se ndaħħlu tnejn rikonoxxuti bħala avukat ġenerali u prosekutur ġenerali, u meta niġu biex nwaqqfu l-proċeduri se nimxu minn wieħed għall-ieħor.

(Interruzzjonijiet) Se nbiddlu l-isem għaliex flok prosekutur ġenerali se jkollna attorney general.

Ma nafx x'se jiġri jekk tgħaddi minn dan il-parlament.

Hemm il-kwestjoni li l-avukat ġenerali jibqa' sa l-eta' ta' 65 sena.

J'Alla min ikollu 70 sena jkun għadu tajjeb daqslikieku għadu daqsi jew daqs il- ministru imma ejja nkunu ċari.

Nistaqsi jekk hux qed nagħtu din l-eta għax il-prim imħallef jispiċċa ta' 65 sena.

(Interruzzjonijiet) Nieħu pjaċir jekk jispjegali.

THE DEPUTY SPEAKER:Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Tradizzjonalment l-attorney general - anke fil- protokol- dejjem ġie mqabbel ma' l-imħallfin u mal-ġudikatura ħlief fil-każ ta' l-eta' ta' l-irtirar.

Jien ma nifhimx għaliex maġistrat għandu jirtira ta' 60 u imħallef ta' 65 u dehrilna li jkun ġust li dan l-uffiċċju partikolari jitpoġġa fuq l-istess livell ta' imħallef anke fil-kwestjoni tal-eta`.

THE DEPUTY SPEAKER: Ikompli l-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Dik hija l-ispjegazzjoni tiegħu.

Nistgħu naqblu u nistgħu ma naqblux pero' għandu l-ispjegazzjoni.

Jien nemmen li min irid jibqa' jaħdem se jibqa' jaħdem u ladarba wieħed ikun qiegħed fiċ-ċivil jew mal-gvern irid jiġi regolat bil-liġi.

Ħadd ma jista' jżomm bniedem milli jaħdem.

Jekk isir dan irridu nemendaw il-kapitlu tal-pensjonijiet għax hemm diversi emendi xi jsiru.

(Interruzzjonijiet) Jekk jieħu taqsima 4, artiklu 24 isib l-emendi kollha li jidħlu taħt l-ordinanza tal-pensjonijiet.

Nistaqsi lill- ministru jekk għandhiex tiġi emendata kif ġej: "Minflok il-kliem "minbarra imħallef" għandhom jidħlu "minbarra imħallef jew prosekutur jew maġistrat."

Dawn huma konsegwenzjali jiġifieri waħda tirrifletti l-oħra.

Jien m'iniex se noqgħod nidħol fuq tal-pensjonijiet għaliex din hija kwestjoni oħra għalkemm mhux sew li ma nidħlux għax fejn jidħol iż-żgħir lanqas żmien għall-pensjoni ma fadal.

Huwa importanti ħafna li f'dan l-istadju nsemmu li hemm ħaddiema li waslu għall-pensjoni u qed ngħidulhom jarax x'jagħmlu huma.

M'iniex qed ngħid li m'għandu jsir xejn imma mhux sew li xi ħadd ikun wasal għall-pensjoni u tgħidlu li se żżidlu biċċa.

Hemm min kważi wasal u qed nibgħatulu l-ittri d-dar biex inħeġġuh għall-iskemi.

Għan- nazzjonalisti dan żgur m'huwiex l-aħjar żmien li nitkellmu fuq pensjonijiet għax il-poplu m'huwiex kuntent dwar dan is-suġġett.

Il-kwestjoni kollha hi li hemm prinċipju kardinali ieħor li jien irrid nissottolinja b'mod ċar minn dan l-abbozz.

L-uffiċċju pubbliku kif inhuwa kostitwit mill-kostituzzjoni ta' pajjiżna kif miktuba minn dan il-parlament ma jistax jiġi mmexxi minn aġenziji.

Dan jgħodd ukoll għall-AG.

Dan ma jagħmilx sens.

Irrid nistaqsi kif qed inħarsu lejn dawn il-possibilitajiet meta f'Malta hawn dawn il-law firms kollha.

Il-verita' hi li Alla jħares ma ġarax hekk għax ħafna mill-avukati li qed joħorġu ma kienx ikollhom fejn imorru.

Ftit hemm possibilitajiet għal dawk it-80 avukat li għadhom kif iggradwaw kieku ma jkollhomx support minn avukati oħrajn.

Il-ministru qal li forsi għaxra minnhom biss imorru l-qorti.

Din is-sitwazzjoni ġabuha huma.

Jien ngħid li lanqas għaxra ma jmorru fil-qorti.

Min ilu ġol-qorti qed jiffaċċja l-problemi għaliex ix-xogħol fiċ-ċivil naqas.

Probabbilment se jkun hemm aktar fil-kriminal għax iktar ma jagħfsu ċ-ċintorin 'l hemm u 'l hawn aktar se tiżdied il-kriminalita`.

Nafu per eżempju kemm kellna hold ups din il-ġimgħa.

Jekk ma jridux jirranġaw il-problema li ħolqu bis-sistema' tat-tariffi se jkollna aktar problemi.

Jien ma rrid naqta' qalb ħadd iżda r-realta` hi li l-avukati mhux se jersqu l-qorti jekk ma jkunx hemm xogħol.

Jekk il-firms japplikaw għall-prosekuzzjoni se jkollhom ħafna poter għaliex jista' jkollhom lil xi ħadd fid-difiża wkoll.

Fil-law firm ta' l-Onor.

Jose` Herrera qegħdin ħamsa, sitta jew seba' avukati.

Jekk l-AG jew l- aġenziji jagħtu kuntratt dawn ikunu jistgħu jagħmlu l-prosekuzzjoni.

Mill- uffiċċju tiegħu se jkun hemm ukoll min jista' jagħmel id-difiża.

Din hija possibilita' reali.

B'hekk se nirridikolaw dan l-uffiċċju pubbliku hekk miktub mill-Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Dawn se jkollhom poter akbar mill- ġudikant.

Jien qed nara din il-possibbilta'.

Veru li hemm ix-xogħol qed jikber u naqbel mal-ministru li x-xogħol dejjem se jibqa' jikber.

Ma nafx għaliex il-ministru qed jiskanta li jħallas eluf ta' flus fi drafting.

Nistaqsi hawnhekk kemm qed iħallsu eluf ta' liri biex isiru t-traduzzjonijiet tad-direttivi u tar-regolamenti ta' l-EU u dak kollu konness ma' l-ewropa.

Jekk dan hu tajjeb m'għandux għaliex jiskanta b'affarijiet oħra.

Jien ngħidlu li mhux tajjeb.

Qed naħlu ħafna flus u ħin għax nistgħu napplikawhom f'ħafna affarijiet oħra.

Nistaqsi għaliex kien hemm exodus mill-AG u jekk sarx xi studju dwar dan.

Dawn għamlu studju fuq kollox.

Ma nafx kemm il-studju għamel l-Onor.

Zammit Dimech fuq il-Magħtab.

Nistaqsi xi studju sar meta se ssir riforma u biex inkunu nafu għaliex hemm numru żgħir biss t'avukati li ilhom aktar minn ħames snin.

Meta kont pulizija niftakar li l-AG kien mimli b'avukati anzjani u li ħadd ma kienet tgħaddilu minn rasu li jitlaq.

Nistieden lill-ministru biex imur l-AG u jkellem lill-avukati anzjani wara l-proposti li qed jagħmel.

Probabbilment se jkollu exodus ieħor.

Jien ma nafx tkellimx magħhom biex qal li hi approvata u jekk tkellem nistaqsi kemm tkellem fil-fond.

Alla ħares din il-liġi qiegħda hemm biex b'xi mod nagħtu xi ġieħ lil xi ħadd għax jekk inhu hekk tiġi oxxena.

Ma rridx ikolli lanqas ħsieb irqieq li hemm din il-possibbilta`.

Kien hemm min interpreta l-abbozz b'dan il-mod minħabba l-mod elusiv li bih qed isir.

Nispera li din hija biss perception ta' xi ħadd.

Dan l-abbozz iqajjem kwestjonijiet serji fuq il-prinċipji kollha li jien qajjimt illejla iktar u iktar meta kien hemm ir-reazzjoni ta' l-istess kunsill għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Il-kunsill għall- amministrazzjoni tal-ġustizzja ma jagħmilx reazzjoni għal xejn għax m'għandux dilettanti li jiddeċiedu li jirreaġixxu għalxejn.

Il-verita` hi li dan ix-xogħol jagħmluh b'mod volontarju u jagħtu ħafna sigħat għal dan ix-xogħol.

Dawn jagħtu reazzjoni matura fuq dak li jkun qed isir u dak kollu li għandu x'jaqsam mal-ġudikatura u ma' l-uffiċċju ta' l-avukat tar- repubblika li għandu rappreżentanza hemmhekk.

Wieħed għandu jagħti kashom.

Dak li sar ma sarx b'kumbinazzjoni jew bi żball.

Jien m'għandi l-ebda dubju li hawn xi ħadd mill-bank ta' l-oppożizzjoni li se jgħid li l- ministru jew il-gvern qabżitlu u li fejn għandha x'taqsam il-preżenza jkun hemm avukat ġenerali ex-officio f'dik il-kummissjoni u prosekutur ġenerali ex-officio f'dak il-kunsill.

Din għadha hemm għalkemm qal li se jirtiraha u rridu nagħmlu hekk permezz t'emenda.

Il-pożizzjoni ta' l-oppożizzjoni fuq kif inhu propost l-abbozz dwar ir- riformi hi li ma naqblux għad diversi raġunijiet li semmejt, l-agħar waħda hi li se jmissu l-Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Kull meta mmissu l- Kostituzzjoni ta' pajjiżna dejjem kien hemm qbil bejn iż-żewġ partiti.

Wieħed ikun qed jiġġennen jekk jiġi hawn biex imiss il-Kostituzzjoni u ma jarax qabel x'se tkun ir-reazzjoni tal-partit fl-oppożizzjoni meta għandu bżonn il-green light tiegħu.

L-agħar fost l-agħar hu meta jaf li dak li se jbiddel daħal hemm bi ftehim miż-żewġ partiti l-kbar f'pajjiżna.

L-istorja politika f'pajjiżna għallmitna li meta mmissu l-Kostituzzjoni rridu nintefgħu flimkien u nħarsu lejn il-liġi li l-pajjiż hu mibni fuqha.

Il- kostituzjzoni hi mibnija fuq ix-xogħol li nagħmlu fl-ogħla istituzzjoni tal- pajjiż u ma nistgħux nilagħbu biha.

Aħna qegħdin ngħidu li ma jagħmilx sens li jiġi l-ministru u jpoġġielna ċ- charts bil-kaxxi u jitkellem fuq l-aġenziji mingħajr ma jkun għamel konsultazzjoni serja.

Ma jistax ikun - u din nagħmilha ċara minn dan il- parlament f'isem il-Partit Laburista - li aħna ma nemmnux li dan il-pajjiż jista' jiġi ddettat b'din l-arroganza kollha mingħajr lanqas biss il-ħsieb li nikkonsultaw lil xulxin.

Ix-xogħol tagħna anke fejn jidħol dan l-abbozz qed nagħmluh b'mod kostruttiv u jekk xi ħadd jiġbed il-widnejn għandu jiġbed tal-gvern.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq poteri li huma dejjem privileġġjati u li qed nissalvagwardjaw il-ħajja demokratika ta' pajjiżna.

Spiċċa l-biki li aħna m'aħniex demokratiċi.

Issa l-gvern qed jagħmel dawn l- affarijiet hu.

Li niġu hawnhekk u mmissu dan l-uffiċċju f'ġieh ir-riforma u nitkellmu anke b'ħabi hu ġenn.

Issa kien hemm irtirata dwar il-preżenza tal-prosekutur ġenerali fil- kunsill ta' l-amministrazzjoni tal-ġustizzja u aktar minn hekk, ma kien hemm xejn.

Kollox baqa' kif kien u nissuspetta li l-problema hi li l-gvern waqa' lura fix-xogħol tal-parlament.

Jien kont nemmen li dan l-abbozz jitlob ħafna serjeta' u maturita u li konna se npoġġu bilqiegħda u nitkellmu sew fuq dak li rridu nagħmlu.

Irridu nżommu f'moħħna l-prinċipji li dejjem iġġielidna għalihom flimkien fil-passat u anke fil-preżent viċin.

Qed ngħid għaż-żewġ partiti.

Dawn huma l-prinċipji li nemmnu fihom u qegħdin hemm espressament miktubin fil-Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Għalhekk, Mr Speaker, l-oppożizzjoni se tivvota kontra dan l-abbozz minħabba li nemmnu li dan il-parlament ma jistax jiġi mmexxi b'mod arroganti speċjalment meta l-gvern jaf li biex jimxi jrid jikkonsulta ma' l- oppożizzjoni fejn kellhom x'jaqsmu emendi kostituzzjonali.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Mr Speaker, jien ukoll nagħmilha ċara li ma naqbel xejn ma' dan l-abbozz pero' rrid nagħmel kumment.

Jien wieħed mill- parlamentari u mill-avukati li fil-kitba tiegħi ġieli ssuġġerejt li għandu jkun hemm prosekutur ġenerali.

Nagħmilha ċara li jien m'inix kontra li jkun hemm prosekutur ġenerali.

Pajjiżi oħra għandhom prosekutur ġenerali u l- uffiċċju ta' l-avukat ġenerali huwa wiesa' ħafna u għalhekk huwa tajjeb li jkollna sezzjoni taħt kap li jmexxi l-prosekuzzjonijiet.

Li jien kontra, biex nitkellem ċar u tond, huwa l-format ta' kif qed tiġi ntrodotta din il- kariga.

Għalkemm m'huwiex fiċ-ċivil jiena lill-avukat ġenerali dejjem qistu, u għadni nqisu – u dan jirriżulta mill-Kostituzzjoni - bħala l-ogħla civil servant fil-pajjiż.

Il-Ministru Gatt qal li għandu kariga ta' mħallef imma jiena ngħid li huwa l-ogħla uffiċjal fiċ-ċivil li għandu l-iktar kariga importanti fiċ-ċivil.

Hija kariga xi kultant amministrattiva, kariga wkoll kważi ġudizzjarja u kariga li tiggarantixxi l-Kostituzzjoni.

Jiena għalija hija waħda mill-karigi ewlenin fil-pajjiż u tradizzjonalment, minn żmien l-Ingliż, dejjem hekk kienet.

Fil-fatt din il-kariga jokkupawha l-aqwa nies u l-iktar nies rinomati fil-qasam ġuridiku.

Sur President, minħabba li nemmen hekk jiena kont ipproponejt li jkun hemm uffiċjal anzjan bħala director of public prosecutions li jaqa' taħt l- avukat ġenerali pero' dan ma pproponejtux bis-set up kif qed tiġi proposta llum.

Aħna kompletament kuntrarju ta' dan is-set up u se nagħti r- raġunijiet għaliex naħsbuha hekk.

L-ewwelnett jiena ma naqbel assolutament xejn li l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali jsir aġenzija.

B'dan il-mod, bir-rispett kollu, jiena nħoss li qed tiżvaluta l-kariga.

L-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali huwa par excellence l- iktar ħaġa governattiva li jista' jkollok u allura ma nistax nifhem kif tista' tibda tindirizza dan l-uffiċċju bħala aġenzija.

L-uffiċċju ta' l- avukat ġenerali żgur ma jixrqalux li jkun aġenzija.

Meta jkollok aġenzija allura se jkollok il-farming out.

Issa jiena m'iniex naqta' dritt u ngħid li l-farming out ta' xogħol lill-avukati huwa xi ħaġa daqshekk ħażina imma naħseb li f'dan kollu għaġġilna wisq.

Missu sar studju iktar akkurat u missna għandna leġislazzjoni iktar fina u iktar dettaljata qabel ma nibdew nikkonsidraw il-farming out.

Mr. Speaker, għaliex isir il-farming out?

Għal xi raġuni jew oħra, l- uffiċċju ta' l-avukat ġenerali m'għandux avukati biżżejjed u xi kultant tinħass il-ħtieġa li jkun hemm avukati oħra, anke anzjani, li jmexxu ċerti każi fil-kamp ċivili.

Din hija problema li teżisti u jiena nifhem is- suġġeriment ta' l-istess avukat ġenerali, Dr. Borg Barthet.

Nifhem ukoll li lill-Ministru din il-problema qed iddejqu pero` ma naqbilx mal-mod kif qiegħed jindirizzaha f'dan l-istadju, jiġifieri li jkun hawn dan it-tip ta' farming out.

Il-kollega tiegħi l-Onor.

Anglu Farrugia diġa' ta r-raġunijiet għaliex aħna ma naqblux ma dan il-farming out meta qal li mingħajr qafas legali aktar eżawrenti jistgħu jinħolqu konflitti ta' interessi.

Mr. Speaker, jiena nemmen li kien wasal iż-żmien li nħajru li jidħlu aktar avukati fl-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali.

Sfortunatament l-uniku mezz biex tagħmel dan huwa billi jiżdiedilhom il-pakkett finanzjarju tagħhom.

Dan sar għal dak li jikkonċerna l-bank tal-ġudikatura.

F'dan il-każ kien hemm problema fejn il-gvern beda jsibha diffiċli biex jingaġġa nies li jsiru maġistrati jew imħallfin minħabba li dawn kellhom pakkett finanzjarju tad- daħk.

Il-Ministru Gatt għamel sew li daħħal pakkett finanzjarju aktar attraenti bir-riżultat li llum ġew ingaġġati nies ta' ċertu kalibru fosthom per eżempju per eżempju Dr. Joe Galea Debono.

Jiena mhux qed ngħid li aċċetta din il-kariga minħabba l-flus biss, ma rridx nitfa dell ikrah fuqu, imma huwa b'dan il-mod li tista' tattira nies ta' kalibru kbir għall-bank tal-ġudikatura.

Jekk inti se tħallas il-peanuts you get peanuts.

(Interruzzjonijiet) Mhux qed ngħid li l-avukati fl-uffiċċju ġenerali huma peanuts.

Jiena naħdem ħafna magħhom kuljum u naf li ħafna huma ta' l-affari tagħhom.

Jiena m'inix nikkritika n-nies li hemm, pero` biex tattira aktar avukati ta' kalibru trid toffrilhom inizjattiva.

(Interruzzjonijiet).

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Austin Gatt bil-permess ta' l-Onor.

Herrera.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena naqbel perfettament miegħu, pero` jista' jgħidli bl-istruttura kif inhi llum.

Din il-ħaġa kif tista' tagħmilha jekk ma tagħmilix aġenzija?

Dik hija l-problema.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOE.

JOSE` HERRERA: Dik problema, pero` tista' ssir.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Waqt li l-attorney general u l-uffiċċju tiegħu huma public officers skond il-Kostituzzjoni u allura jaqgħu taħt ir-regoli kollha taċ-ċivil, il-ġudikatura m'hijiex.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOE.

JOSE` HERRERA: Jiena nemmen, per eżempju, li tista' ssir billi tgħollilhom l-iskali tagħhom.

(Interruzzjonijiet) Mela dan il-parlament għandu jiġi invitat biex jew titbiddel il-liġi jew titbiddel il- Kostituzzjoni sempliċement biex tinstab sistema biex dawn in-nies ikollhom pakkett aħjar?

Għandna l-istess problema għal dawk li huma konsulenti mediċi, il-professuri.

Aħna l-parlament suprem u jekk l-istrutturi taċ- ċivil huma ħżiena, għandna nirranġawhom.

MR SPEAKER: Il-Ministru Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni li għandu hija żbaljata.

Konsulent mediku mal-gvern jitħallas daqs avukat mal-gvern, pero` konsulent mediku għandu private practice u avukat tal-gvern m'għandux.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Herrera.

ONOE.

JOSE` HERRERA: Pero` anke l-konsulenti qed igergru.

Jiena naf li qed igergru li s-salarju tagħhom huwa miżeru u redikolu.

Sa ċertu punt il- Ministru għandu raġun u nifhem ukoll il-preokkupazzjoni tiegħu.

Hemm diffikultajiet kbar amministrattivi biex dan isir pero` jiena nemmen li l- parlament huwa suprem u jekk hawn dawn il-problemi jistgħu jiġu solvuti bi qbil bejn iż-żewġ naħat.

Mr Speaker, dawn huma emendi radikali ħafna.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq li nbiddlu l-Kostituzzjoni u nbiddlu istituzzjoni li ilha teżisti kif inhi 170 jew 180 sena minn żmien l-Ingliżi.

Jiena naħseb li l-gvern, forsi b'entużjażmu żejjed - illum m'għandix aptit nitgħajjar iżżejjed - qabad u għamel dawn l-emendi fejn naturalment irid il-kunsens ta' din in-naħa biex jgħaddu.

Jiena naħseb li din setgħet ġiet tackled b'mod ieħor.

Din stajna ddiskutejniha aktar profondament.

Hemm xi jsir fl-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali.

Jien naħseb li konna naslu kieku din iddiskutejniha iktar u kieku forsi ħadna iktar pariri.

Jiena niftakar meta fil-gvern kien hemm il-Partit Laburista u konna qed indaħħlu l-maġistrat inkwerenti b'poteri speċjali.

Din konna bdejna niddibattuha u konna se niddiskutuha wkoll ma' l-oppożizzjoni ta' dak iż- żmien għaliex dan kien kunċett ġdid, kunċett radikali li għal ħafna forsi l- iskeletru ried iktar laħam u ried iktar emendi.

Issa l-uffiċċju ta' l- avukat ġenerali huwa importanti u vitali għad-demokrazija u għall-andament tal-pajjiż.

Dan mhux qed nitkellmu fuq biċċa kariga ta' sekonda importanza imma aħna qed nitkellmu fuq waħda mill-karigi ewlenin li hawn f'dan il- pajjiż, u qed inbiddluha kompletament.

Mr Speaker, il-kwestjoni tal-farming irridu nindirrizzawha b'mod differenti.

Qabel ma nagħmluha rridu nagħmlu qafas legali, għaliex kif qal l-Onor.

Farrugia jista' jkollok abbużi serji.

Jista' jkollok firm li jiġi kuntrattat xogħol legali lilha u jkun hemm interessi konflinġenti jekk ma jkunx hemm qafas legali li jipprekludiha din.

Jiena m'inix qed neskludi l- possibbilta` li jista' jkun hemm il-farming out, pero` jiena naħseb li minn qabel irid jikkrea qafas legali biex jassigura li ma jkunx hemm abbużi.

Ħaġa li qed tinkwetani hija mhux li l-avukat ġenerali jirtira ta' 65.

Jiena personalment nemmen li wasal iż-żmien fejn jekk inti bennej trid tirtira ta' 50 sena, għaliex xogħolok huwa fiżiku, pero' jekk inti professur, imħallef, jew avukat ġenerali, naħseb l-eta' mhux se taffettwa l-potenzjali tiegħek, anzi l-esperjenza hija tajba.

Jiena kont issuġġerejt u dwar dan kont kellimt anke lill-ministru dwar li nżidu r-retiring age ta' l- imħallfin għal 70, kif qiegħda, per eżempju, fl-Unjoni Ewropea.

Fl- Ingilterra qiegħda 75.

L-imħallfin ta' l-Unjoni Ewropea hija 70.

Għaliex?

Għaliex nies li jkunu lesti li jaċċettaw dik il-kariga jkunu nies ta' ċerta eta'.

Issa jekk inti se tappunta mħallef ta' 58 sena, dan ikun baqgħalu seba' snin.

Jiena naħseb li ma tkunx idea ħażina jekk il-kariga, nies ta' ċerta kariga għolja jirtiraw ta' 70.

Illum ta' 65 kważi kważi bniedem ikun għadu fl-aqwa tiegħu.

Mhux qed ngħid hekk għal min imur iġorr il-ġebel, imma fil-każ ta' professur jew imħallef naħseb ikun tajjeb jekk ngħollu l- eta' ta' l-irtirar.

Jiena mhux qed ngħid li għandna ngħolluha għal 80 sena pero` jiena m'iniex kuntrarju li l-avukat ġenerali li l-kariga tiegħu għandha tekwivalixxi daqs imħallef tal-qrati superjuri...(Interruzzjonijiet) Mela le, żgur, anzi jekk mhux iktar.

Jiġifieri jiena nemmen li l-avukati ġenerali għandu jirtira iktar tard.

Li ma naqbilx - u dan mhux biex nipprova nżeblah il-kariga - hu li għandha tkun bil-kuntratt għal seba' snin, suġġett li trid tiġi appuntat.

Din hija ħaġa perikoluża ħafna.

L-avukat ġenerali għandu funzjoni kostituzzjonali ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Onor.

Herrera qed jitkellem fuq l-avukat ġenerali tal-lum li l-ekwivalenza tiegħu...(Interruzzjonijiet).

Il-parti tal- kriminal qed ngħid.

(Interruzzjonijiet) Le, għaliex il-kuntratt huwa biss għal dak li se jkun heading iċ-ċivil.

Min ikun heading il-kriminal, billi għandu l-indipendenza u huwa kostituzzjonalment protett, dak mhux bil- kuntratt, dak ma tistax tkeċċieh.

L-ieħor huwa avukat tal-gvern.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Herrera.

ONOE.

JOSE` HERRERA: Kont se nikkjarifika dan il-punt.

L-avukat ġenerali se jissejjaħ advocate general u mbagħad l-ieħor prosecutor general.

Hemm differenza bejniethom għaliex il-prosecutor general jirtira ta' 65 u mhux bil-kuntratt u l-ieħor bil-kuntratt pero` jiena nfakkar lill-istess Ministru li l-avukat ġenerali taħt l-intestatura l-ġdida, mhux l-attorney general tal-lum, imma l-advocate general, li se jkun iċ-chief advisor tal- gvern żidulu ftit il-problema għaliex qalulu, li meta liġi tirrikjedi d- deċiżjoni tiegħu dan ikun indipendenti mill-Istat.

Mela anke l-advocate general se jingħata funzjoni kostituzzjonali u poteri deskrizzjonali u suppost il-gvern f'ċertu deċiżjonijiet ma jindaħallux.

(Interruzzjonijiet) Fit-taqsima IV għandek il-liġijiet u ħafna minnhom huwa importanti li min se jiddeċiedi ma jkollux indħil tal-gvern.

(Interruzzjonijiet) Pero` dan se jkun bil-kuntratt u din ma naqbilx magħha.

Għaliex ma ssirx sa 65 sena, bħal prosecutor general?

Tal-prosecutor general qiegħda sa 65 u qiegħda tajjeb hekk, naqbel magħha, pero' ta' l-advocate general għaliex ma ssirx ta' 65 ukoll?

Hemm xi raġuni?

Ma nistax nifhem.

Dawn il-karigi, kif nifhimhom, huma ta' l-istess livell u se jkunu at par.

Għaliex wieħed se jkollu din is-security of tenure sa 65 sena u l-ieħor mhux se jkollu s- security of tenure sa 65 sena?

U kariga bħal din għandha tkun bil-kuntratt?

Jiena nemmen ukoll fl-iżvalutar tal-kariga.

Il-frilli tal-kariga huwa importanti wkoll.

Mela kariga bħal din għandha tkun bil-kuntratt?

Jiena ma naqbilx ma dan kollu u nissuġġerixxi li l-kariga ta' advocate general tkun sa 65 ukoll.

Mr. Speaker, saret ukoll emenda għall-kumissjoni ta' l-administration of justice, li kien se jkollok maġġorranza mhux tal-ġudikatura.

Dik tbiddlet u qed nieħu gost li tbiddlet.

Nafu ċ-ċirkostanzi kif tbiddlet.

Kellek ċerta pressjoni anke mill-istess ex-prim imħallef Sajd Pullicino u anke mill- President ta' Malta fil-kwalita` tiegħu bħala chairman ta' din l-istess kummissjoni, u jawgura tajjeb anke lill-gvern li qagħad fuq il-pariri ta' dawn in-nies.

Dan jawgura tajjeb ukoll għall-President ta' Malta għax juri li l-President m'huwiex biss figure head, u fuq din il-kwestjoni jiena nneħħilu l-kappell.

Il-President ta' Malta għandu dejjem jimxi skond il- pariri ta' l-Istat għaliex huwa l-gvern li huwa demokratikament elett, pero` jiena nemmen li min jokkuppa l-irwol ta' President ta' Malta għandu jespandi ftit id-diskrezzjoni tiegħu fejn jindaħal u ma jindaħalx.

U fuq ħaġa bħal din li tmiss il-Kostituzzjoni, għalkemm ma jiddeċidix hu finalment, pero` għandu l-piż tal-kariga fuqu u għandu r-rispett tal-kariga fuqu u jagħmel sew li jindaħal.

Għamel sew il-President ta' Malta li f'din il-kwestjoni ndaħal, għaliex kien ikun verament perikoluż li jkollok il- ġudikatura responsabbli lejn organu dominat mill-branka ta' l-eżekuttiv.

B'dan il-mod kien ikollok intranċ serju fl-indipendenza tal-ġudikatura, u jiena nieħu pjaċir li din il-ħaġa tbiddlet.

Hemm affarijiet li m'humiex daqstant ħżiena fiha din il-liġi, pero` jiena naħseb li saret bl-għaġġla u ma nistax nifhem lanqas x'inhu l-iskop li tispettizza l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali b'dan il-mod.

Ma nafx x'inhu l- ħsieb warajha din.

Forsi l-ħsieb li nagħmluh aġenzija kien biex inkunu nistgħu nattiraw aktar avukati billi nagħtuhom iktar salarji?

Jekk din hi r-raġuni għaliex ma għamilniex aġenzija waħda taħt kap wieħed?

Hemm xi raġuni partikolari għaliex għamilna kwestjonijiet ta' ordni pubbliku għalihom u l-kwestjonijiet ta' leġislazzjoni għalihom?

Ma nafx u nixtieq inkun naf.

Jien smajt lill-Ministru pero` għadni m'iniex konvint, u nixtieq li fil-winding up jispjega din il-ħaġa bl-iktar mod ċar għaliex hija preokkupanti.

X'inhu l-ħsieb li tispettizza dawn iż-żewġ karigi?

Jiġifieri Malta se niġu wieħed mill-uniku pajjiżi tad-dinja fejn mhux se jkollna attorney general?

B'dan il-mod qisna għamilna downgrading tal-kariga ta' l- attorney general għax ix-xogħol tiegħu qsamnih fi tnejn, wieħed responsabbli għall-kriminal u l-ieħor għal affarijiet oħra.

Barra minn hekk dawn ma poġġejnihomx kompletament fl-istess keffa għax wieħed għandu security of tenure u l-ieħor le.

Biex tkompli żidna lil dak li m'għandux security of tenure b'iktar poteri li ma kellux l-avukat generali għax issa hemm ċerti liġijiet fejn irid jiddeċiedi mingħajr indħil.

B'dan il-mod qisu Malta spiċċajna mingħajr attorney general.

Spiċċajna b'żewġ kapijiet ta' aġenziji bħall-awtorita' marittima.

Mr. Speaker, jiena ma naqbilx ma dawn l-affarijiet.

Li għandu bżonn dan il- pajjiż hu li nsaħħu l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali, niddefinuh aħjar u għalkemm diffiċli, għandna nagħmluh aktar attraenti biex inħeġġu aktar nies kwalifikati biex jidħlu jaħdmu hemmhekk.

Wara dan, għandu jsir studju fejn tipparteċipa wkoll il-kamra ta' l-avukati u fejn isiru suġġerimenti mill- kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja biex naraw kif bil-mod il- mod indaħħlu l-kunċett tal-farming out.

Nagħlaq billi ngħid li r- riperkussjonijiet taż dawn l-emendi jistgħu jkunu diżastrużi għall-buon amministrazzjoni tal-ġustizzja f'pajjiżna.

Grazzi

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali sabiex jekk jogħġbu jressaq lAaġġornament tal-Karma.

Fid-9:00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr. Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 4 ta' Frar 2002, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Kumitat (Kont.);

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard. ------------------ Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, naħseb li n-nies tal-Kottonera u n-nies li għandhom għal qalbhom l-ambjent f'dan il-pajjiż huma preokkupati ħafna bid- deċiżjoni li ħadet l-awtorita` ta' l-ippjanar li tiżviluppa l-wied tal- Kalkara.

Il-gvern qed jindika dak li pproponiet l-awtorita' ta' l-ippjanar fuq proposta tiegħu stess u qed isib kull skuża u jwarrab kull talba li qed issir minn nies li għandhom għal qalbhom l-ambjent u s-saħħa taċ-ċittadin.

Jidher li l-gvern qed jagħmel kull tentattiv biex jara kif isib kull skuża u jibqa' għaddej billi jipprova jiġġustifika li hemmhekk għandu jsir żvilupp.

Dan mhux talli qed jindika li jrid isir żvilupp talli ta x'tifhem li se jsalva l-wied.

Dan huwa skandlu tal-mistħija.

Nibda biex infakkar li l-istorja oriġinat meta kien ġie diskuss l- istructure plan f'dan il-parlament fl-1988.

Tajjeb li nfakkar li l- oppożizzjoni fit-tieni qari vvotat kontra.

Minkejja li l-oppożizzjoni taqbel li għandu jkun hemm structure plan ma jfissirx li bdiet taqbel ma' l- iżviluppi li kienu proposti.

Ma nġibux skużi u ngħidu li l-parlament approva għaliex il-maġġoranza tapprova la ma jkunx hemm qbil.

Dik kienet għaddiet bħala carried u mhux bħala agreed.

Ma kienx hemm vot ta' division fit-tieni qari li tfisser li naqblu li jkun hemm structure plan imma ma naqblux mal-kontenut u l-iżviluppi li se jsiru.

Ġara li beda jsir ix-xogħol biex isir il-Grand Harbour local plan fl-1994 u fl-1995 kien sar taparsi studju ta' ġeoloġija fuq is-site tal-Kalkara.

Fl- 1996 kien hemm oġġezzjoni mid-dipartiment tad-drenaġġ minħabba li kien hemm problemi li għandhom x'jaqsmu mad-drenaġġ u f'Lulju tal-1996 kien ġie ffriżat kollox biex jiġi studjat il-pjan t'hemmhekk.

Tajjeb li ngħid li fl- 1996 kien hemm proposta u dak l-iżvilupp ġie ffriżat u tela' gvern Laburista.

L-awtorita' ta' l-ippjanar, minkejja kollox, bdiet tipproponi li jsir żvilupp.

Tajjeb li ngħid ukoll li l-gvern Laburista, fosthom jien, konna mgħajjta l- awtorita' ta' l-ippjanar biex nagħtu r-reazzjoni tagħna fuq il-Grand Harbour local plan kif ġie spjegat lilna.

Jien għamiltha ċara u oġġezzjonajt għall-iżvilupp fil-wied tal-Kalkara.

Il-gvern laburista ma kienx jaqbel li l-wied tal-Kalkara jiġi żviluppat, pero` kien konxju wkoll li kienu ħarġu l-permessi għall-bini.

Għaliex kien konxju li ħarġu l- permessi tal-bini, l-gvern laburista kien għamilha ċara ma' l-awtorita` ta' l-ippjanar li jrid jara kif jiġu kkompensati dawk li xtraw il-plot.

Dan m'għamilnihx għall-ispekulaturi iżda għal dawk l-individwi li xtraw plot biex jibnu d-dar tagħhom.

Tajjeb li ngħid li dan intalab mill-awtorita'.

Il-gvern kien hemm biex jara u jagħmel valwazzjoni ta' dik l-art, speċjalment ta' dawk li kellhom permess biex jiġu kkompensati ħalli hemmhekk ma jsirx żvilupp.

Jien nista' ngħid li għandi dokument li se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra li juri biċ-ċar li Godwin Casar, id-direttur tal-Planning Authority kien kiteb lil John Sciberras, il-general director tal-management department fid-dipartiment ta' l-artijiet.

Se nikkwota eżatt:

"Subject: Valuation of land at Kalkara

Further to your letter of the 24th April 1998, in connection with the above valuation, please note that we are not in a position to provide detailed plans of structures involved.

We need this valuation to be in a position to advise Government whether land should be expropriated and compensated for rather than built over.

This is holding up the final approval of the Grand Harbour local plan, so in the circumstances an estimated value will suffice.

Your early advice would be appreciated. "

Iktar tard din l-ittra se npoġġiha fuq il-mejda tal-Kamra biex nuri bil- provi li l-gvern Laburista kien qed ifittex mod li jikkumpensa lil min kellu plot u mhux lill-ispekulaturi.

Provi iktar minn din m'hemmx għalfejn ikolli għalkemm fl-awtorita' ta' l-ippjanar ħafna files jisparixxu.

Ħafna dokumenti jisparixxu imma hawnhekk qed nuri bil-provi li gvern laburista kien miexi fuq it-triq li ma jħallix żvilupp isir.

Il-gvern inbidel iktar tard u kien il-gvern preżenti li mbotta biex dak il- pjan jiġi rranġat ħalli jsir il-bini u mhux biex isalva l-wied tal-Kalkara.

Id-differenza hi li qabel kien hemm gvern laburista li kien għamilha ċara li dan l-iżvilupp kien se jieqaf u jiġi kkompensat min kellu jiġi kkompensat.

Wara daħal gvern nazzjonalista u xorta waħda ried li jsir żvilupp u l-iżvilupp sar f'areas oħra.

Jien spjegajt din id-differenza fuq programm tat-televiżjoni u fl-ebda mument m'għedt li l-gvern esproprija, jew urejt pjanta ta' esproprjazzjoni.

Qed ngħid hekk għaliex jien ġejt iċċalinġjat mill-Onor.

Pullicino li sfidani biex jagħmel pubblika l-pjanta ta' l-art li gvern laburista kien, skond hu, ippropona li jesproprija.

L-Onor.

Pullicino qal li jekk l-Onor.

Mizzi jrid ikun kredibbli għandu jagħti din l-informazzjoni mill-iktar fis possibbli.

Jien ngħidlu li l-valwazzjoni semmejtha u għandi recording tal- programm "Babel" li se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra.

Jekk f'dan ir- recording jien għedt li hemm esproprjazzjoni lest li nirriżenja minn dan il- parlament.

Issa jrid ikun raġel, jisma' r-recording u joħorġu għall- pubbliku biex isib dak li dak li qed jgħid hu jien ma għedtux.

Jekk jiġri hekk għandu jkun raġel u jirriżenja hu.

Jekk ma jirriżenjax nibqa' ngħid li l-ikbar giddieb li naf f'ħajti huwa hu.

Jien lest li nerfa' dik ir- responsabbilta`.

Dawn huma affarijiet serji u nemmen li qed nirredikolawhom.

Ma kienx kuntent li kien fuq stazzjon tar-radju.

Nispera li dan l-istazzjon tar-radju jagħtini ċans biex nitkellem fuq il-każ tal-wied tal-Kalkara.

Lili ma stedinniex għax hekk miexja l-propaganda f'dan il-pajjiż.

Dawn ma jaqblilhomx jistednuna.

Stazzjonijiet oħra li suppost huma indipendenti lil tan-naħa tal-gvern biss jistiednu.

L-Onor.

Pullicino ma kienx kuntent iżda ġie f'dan il-parlament u reġa' għamel l-akkużi.

Jidher li l-Onor.

Pullicino qed jiddefendi lill-ispekulaturi u xejn iktar.

Il-problema hi li hemm spekulaturi li huma tal-qalba tal-partit nazzjonalista.

Mr Speaker, tajjeb li ngħid li meta nħtart membru f'dawn it-tliet snin, kienet dehret għal għarrieda applikazzjoni fuq il-wied tal-Kalkara biex isir żvilupp għal area ta' bini minn Fino.

Dan meta kien kollox iffriżat u għalhekk mhux suppost li jimtlew l-applikazzjonijiet li joħorġu.

L- awtorita` ta' l-ippjanar ħalliet l-applikazzjoni toħroġ, aċċettatha u twaħħlet fuq area - mhux fejn hemm il-wied biex ħadd ma jkun jaf.

Jien ġejt informat u ġbidt l-attenzjoni ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar.

L-awtorita` ta' l-ippjanar tatni raġun għax l-avviż ma kienx imwaħħal fil-wied.

Kellu jinqala' kollox u jerġa' jiġi sottomess u ma jiġix ikkunsidrat qabel ma jgħaddi l-Grand Harbour local plan.

Dik l-art, ħaġa ta' l-iskantament kienet ta' wieħed mill-ispekulaturi - Fino.

L-applikazzjoni tidher f'ismu iżda meta għamilna riċerka sibna li l-kumpannija ta' Fino, Tamalac Limited għandha promise of sale agreement u no prove of ownership.

Hawn nistaqsi lis-segretarju parlamentari jispjegali jekk hemmx xi art oħra, minbarra ta' l-Onor.

Galea Pace, li tappartjeni lil xi ex-ministru tal-gvern jew lil xi membru tal-gvern ieħor.

L-affarijiet jintnu ħafna.

Ma nafx għaliex din id- determinazzjoni kollha tal-gvern biex iħarbat il-wied għal spekulazzjoni.

Ma nafx għaliex joqogħdu jibku u jgħidu li hemmhekk hemm familji.

M'ilux iltqajt ma' dan l-avviż:

"For Sale – A Large plot of land enjoying excessive sea view.

Ideal for large projects......"

Dan qed jirreferi għal dawn l-akkwati u il-prezz hu ta' Lm700,000.

Meta jiġi jgħidilna fuq il-familji jkun qed idaħħak in-nies.

Tajjeb li ngħid li hemmhekk kulħadd ikkundanna l-iżvilupp u li meta ġiet quddiem l-awtorita` ta' l-ippjanar kienu diġa` ddeterminaw kif se jivvotaw il-membri għax għandhom il-pressjoni min-naħa tal-gvern.

Hemm pressjoni fuq il-gvern mill- ispekulaturi.

Il-maġġoranza assoluta tal-maltin u għawdxin huma kontra l- iżvilupp tal-Kalkara.

Nitolbu jsemmili għaqda waħda li hi favur l-iżvilupp.

In-nies li huma favur huma l-ispekulaturi u il-ftit individwi li għandhom plot hemmhekk.

Jekk kien hemm żball qabel għax kien se jsir żvilupp m'għandniex inġibu skuża billi nnaqsu nofs l-iżball u nħalluh żball.

Jekk hemm żball għandna nneħħuh.

Tajjeb li ngħid li meta jien kont fuq in-naħa tal-gvern kienet saret kritika ġusta li hemmhekk m'għandux isir żvilupp.

Jien wieħed minn dawk li aċċettajt il-kritika u ssapportjajtha.

Ma rridux inkunu ipokriti.

Jien dejjem kont konsistenti u se ngħid għaliex.

Dan ipprova jsemmi l-pulmun tal-Kalkara u jgħid li mhux veru hemm l- ispekulaturi.

Se nikkwota minn "Il-Mument" tal-Ħadd 3 ta' Novembru –il- paġna tal-Forum 21 –iż-żgħażagħ Nazzjonalisti.

"L-Awtorita` ta' l-Ippjanar iddikjarat li dan il-wied għandu importanza xjentifika.

Ir-residenti ta' madwar dan il-wied, fil-fatt ir-residenti taz-żona kollha, huma kontra l-iżvilupp ta' dan il-wied.

Li tibni f'wied u ssejjaħlu żvilupp hi kontradizzjoni ċinika."

Dan it-tip ta' żvilupp jattakka pulmun ieħor li jipprovdi l-arja lir- residenti li diġa` huma vulnerabbli mill-mard tal-cancer li dejjem qed jiżdied.

Dan qaluh iż-żgħażagħ nazzjonalisti fl-1996.

Minn dakinhar il-mard żdied u mhux naqas.

Ikomplu hekk:

"L-ispekulaturi jibqgħu jinsistu li jridu jiksu Malta bil-ġebel u bil- concrete.

L-ispekulaturi huma minoranza żgħira ħafna, waqt li l- maġġoranza kbira tal-Maltin iħobbu l-ambjent naturali.".

Ngħid lill-Onor.Pullicino li Forum 21 qed jgħidulu li l-ispekulaturi huma minoranza żgħira ħafna, waqt li l-maġġoranza kbira tal-maltin iħobbu l- ambjent naturali.

Komplew jgħidulu li wasal iż-żmien li l-kunsilli lokali jingħataw iktar poter ta' deċiżjoni fejn jidħol l-ambjent.

Lin-nies ma kkonsultawhomx u kieku ma kontx jien ma kienux jiġu nfurmati.

Dawn ikomplu:

"Li b'xi mod iċċekken jew tiggradixxi l-ambjent hija azzjoni anti- demokratika.".

Hawnhekk qed jgħidulu li hu anti-demokratiku għax qed iċekken l-ambjent.

L- ambjent għall-poplu huwa wieħed mill-aqwa divertiment li jikkontribwixxi wkoll għas-saħħa fiżika u mentali tal-bniedem.

Jekk se jiżviluppaw il-wied se jikkontribwixxu kontra s-saħħa fiżika u mentali tal-bniedem.

Dan qaluh il-Forum 21.

Jidher ċar li l-ispekulaturi għandhom saħħa kbira fuq dan il- gvern għaliex biex idawwru d-diskors u il-fehma taż-żgħażagħ nazzjonalisti jridu jkunu drastiċi.

Saħansitra llum stess il-kunsill parrokkjali tal- Kalkara ħareġ stqarrija fejn għamilha ċara li għandha tiġi mħarsa s-sbuħija tal-wied tal-Kalkara.

Kulħadd jaqbel li għandu jiġi mħares il-wied tal-Kalkara u li għandha tiġi rispettata r-rieda tal-poplu tal-Kalkara.

Ma fadal ħadd iktar biex joħroġ stqarrija favur.

Kulħadd favur li ma jsirx żvilupp hemmhekk u l-gvern jibqa' jwebbes rasu bl-iskuża li m'hemm xejn xi jbiddillu fehmtu.

Jien nistaqsi għaliex f'ħaġa serja bħal din ma sarx environmental impact assessment.

Dan m'għandux isir mill-gvern imma minn xi ħadd indipendenti.

Issa erġajna ġejna f'sitwazzjoni redikola fejn qed jipprovaw jisfidaw u jiddevjaw bħalma kienu għamlu meta ġbidna l-attenzjoni fuq il-proġett tal- Kottonera.

Hemmhekk hemm l-imħażen storiċi li nqerdu u biex iġibu l-iskużi qalu li fi żmienna konna applikajna biex inwaqqgħuhom.

Wara rriżulta li aħna konna applikajna biex inwaqqgħu latrina u mhux biex inwaqqgħu l- imħażen u qatt ma kellhom id-diċenza li jiskużaw ruħhom u jgħidu li dakinhar gidbu wkoll u sabu skuża biex jgħattu dak l-iskandlu.

Issa barra t- theddida kbira tal-wied tal-Kalkara ġejja theddida kbira oħra għall- Kottonera u l-Fgura.

Mr Speaker, filwaqt li ġie approvat il-proġett tal-Kottonera, mingħajr ma sar traffic impact assessment, issa qed niskopru li l-proġett huwa tant kbir li għandna l-problemi fejn jidħol it-traffiku.

Issa li proġett kbir bħal dan ġie approvat se naraw kif se nqanċu 'l hawn u 'l hemm biex nipprovaw nirranġaw is-sitwazzjoni.

Il-Fgura se nimlewha traffic islands.

It-traffiku se nibdew ngħadduh mill- Fgura u se nkissru lil dan il-post.

In-nies tal-Fgura għandhom dwejjaq kbar.

Minn survey li ppreżenta l-kunsilli lokali, diġa' jidher ċar li n- nies huma preokuppati ħafna bis-sitwazzjoni tat-traffiku fil-Fgura u sitwazzjonijiet ambjentali oħra.

Jidher li t-traffic impact assessment qiegħed jindika li se jsiru ħafna roundabouts u traffic islands.

Il-Fgura se ssir traffic lane sħiħ.

Din hija sitwazzjoni allarmanti.

Wara li se jipprovaw jeqirdu l-Kalkara se jeqirdu wkoll il-Fgura.

Minn hawn nitlob lill-gvern biex jerġa' jikkunsidra d-deċiżjoni u ma jwebbisx rasu.

Jekk jieħu dan il-pass u jwebbes rasu biex iħalli l-iżvilupp isir ikun qed jikkundanna 'l uliedna għal għomorhom.

Madankollu l-poplu Malti u tal-Kottonera għandu tama li ma jdumx ma jkun hemm gvern laburista biex jirranġa s-sitwazzjoni.

Aħna ma nparlawx fil-vojt u determinati li nirranġaw is-sitwazzjoni.

Nispera li s-segretarju parlamentari jilqa' l- isfida li għamiltlu biex nipprova li fi żmienna ma konna għamilna l-ebda pjanti u l-ebda esproprijazzjoni.

Jien qed noffri li jekk hu hekk nirriżenja u jekk le jirriżenja hu.

Jekk ma jirriżenjax nibqa' nsostni li l-ikbar giddieb li naf huwa hu u se nibqa' ngħidha għal għomri.

Nibqa' ngħid li l-gvern qed isib kull tip ta' propaganda qarrieqa biex jiddevja mill-problema oriġinali, bħalma qed jipprova jagħmel fil-kwestjoni tal- Kalkara.

Nispera li l-poplu Malti u Għawdxi jibqa' jagħmel pressjoni ħalli jġib il-gvern f'sensieh u ħalli ma jsir l-ebda żvilupp fil-wied tal- Kalkara.

Mr Speaker, qabel nagħlaq nixtieq nitlob il-permess sabiex inpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra xi dokumenti li rriferejt għalihom aktar kmieni fid-diskors tiegħi.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOE MIZZI: Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra datata 30 ta' April 1998 mibgħuta mid-Direttur ta' l- Ippjanar ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, lid-Direttur Ġenerali tad- dipartiment ta' l-Estates Management dwar valutazzjoni ta' art fil- Kalkara; u

Video recording tal-programm "Babel" li deher fuq Super One Television fis-16 ta' Jannar 2002.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

John Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Mr Speaker, l-ewwelnett nirringrazzja lill- Onor. Joe Mizzi talli tani erba' minuti mid-diskors tiegħu sabiex inwassal messaġġ qasir dwar il-lokal tas-sitt distrett.

Quddiem il-każin tal-Partit Laburista' ta' Ħal Qormi saru tibdiliet radikali f'dak li għandu x'jaqsam ma' signs tat-traffiku.

Saru ħafna sinjali ta' fejn wieħed jista' u ma jistax jipparkja.

Dan ħalla effett negattiv fuq dan il-każin għax fejn qabel kien qed ikun mimli issa qed ikun vojt.

Il-kostitwenti tiegħi kif ukoll dawk li jidħlu u jieħdu pjaċir f'dan il-lokal talbuni biex nagħmel talba lit-traffic control board biex jerġa' jikkunsidra dak li ġie mitlub lilu u sabiex ibiddel l-affarijiet u jġib is-sitwazzjoni kif kienet.

Punt ieħor li xtaqt nagħmel huwa dwar il-ġnien - jew suppost ġnien - ta' Ħal Farruġ.

Ir-residenti t'hemmhekk ilhom jistennew għal dawn l-aħħar tliet snin.

F'dan il-post hemm ambjent li għandu jiġi mmeljorat u dan il-ġnien pubbliku huwa mistenni jagħti dehra ta' villaġġ fejn ir-residenti jistgħu jieħdu ftit rikreazzjoni.

Jien nappella lill-awtoritajiet biex jagħmlu dan il-ġnien u jħaffu l-pjanijiet u l-permessi kollha meħtieġa sabiex iseħħ.

Mr Speaker, fl-aħħarnett xtaqt nagħmel appell lir-residenti ta' Tal-Blat.

Fil-qasam ta' ħdejn il-flats u l-maisonettes li kienu nbnew mill-gvern sar titjib u strutturar ġdid.

Nappellalhom sabiex jieħdu ħsieb l-ambjent u jżommuh tajjeb għax wara kollox jekk naqbdu l-irħula biċċa biċċa u naħdmu fuqhom jista' jkollna dehra ġdida, aktar sabiha u aktar naturali fil-pajjiż kollu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn 4 ta' Frar 2002 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL-TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

IMTARFA - BYPASS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jsir il-kordinament meħtieġ sabiex jitkomplew ix-xogħlijiet fil-by pass ta' l-Imtarfa, inkluż li tkompli tingħata t-tarmac il-parti l-oħra tat-triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-Dipartiment tat-Toroq ippubblika sejħa għall-offerti sabiex jiġu provduti pre-fabricated panels bil-ġebel tas-sejjieħ biex ikunu jistgħu jinbdew jinbnew il-ħitan li jridu jsiru fil- Bypass biex il-wiesgħa tat-triq tiġi waħda uniformi.

IMTARFA - ROUNDABOUT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jikkunsidra li terġa ssir ir-roundabout li kien hemm f'salib it-toroq tal-By Pass ta' l-Imtarfa sabiex ikunu evitati perikli kawżati mis-sistea tat-traffiku attwali f'din il-by pass?

Jekk fl-affermattiv meta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-post indikat mill-Onor.

Interpellant hu zgħir wisq biex fuqu tinbena r-roundabout flok dik li kien hemm qabel u li kienet pjuttost żgħira għat-traffiku li kien qed jużha.

Ghalhekk fiċ-ċirkustanzi s-sistema preżenti hija l-inqas waħda ta' periklu f'din iż-żona.

TICKETS - TOWING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li 'l fuq minn 20 turista weħlu aktar minn Lm45 f'multi għaliex kellhom il-karozzi tal-kiri pparkjati ħdejn St. Georges Park Complex fi Dragonara road, San Ġiljan fis-7.10 pm nhar il-31 ta' Diċembru 2001?

Jista' l-Ministru jikkunnsidra l-fatt li bħal dawn issir ħsara kbira lill-isem pajjiżna ma' turisti li jkunu għall-btala?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi nhar il-31 ta' Diċembru 2001 fis- 7.10pm, kienet ġiet irmunkata vettura waħda mill-post imsemmi mill- Onorevoli Interpellant.

GOZO CHANNEL - PASSIĠĠIERI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' passiġġieri li użaw is-servizzi tal- Gozo Channel matul Ottubru, Novembru u Diċembru 2001?

X'kienet is- sitwazzjoni għall-istess perjodu matul dawn l-aħħar 5 snin sena b'sena?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba mill-Onorevoli Nterpellant qed titpoġġa fuq ilmejda talKamra.

AIR MALTA - PASSIĠĠIERI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' passiġġieri li ġarret l-Air Malta għall-perjodu ta' Ottubru, Novembru u Diċembru 2001?

X'kienet is- sitwazzjoni għall-istess perjodu matul l-aħħar 5 snin sena b'sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li matul l-aħħar tlitt xhur tas-sena li għaddiet, in-numru ta' passiġġieri li ġarret l-Air Malta kien dan

|Ottubru |148,723 | |Novembru |92,326 | |Diċembru |75,389 |

L-informazzjoni mitluba dwar l-istess perjodu ta' kull sena matul l-aħħar ħames snin hija kif ġej:

|1997 |286,533 | |1998 |325,771 | |1999 |373,718 | |2000 |330,396 | |2001 |319,598 |

HOUSING - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jistax jinvestiga b'ċertu urġenza l-każ ta' Housing tal-persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament li qed tfittex akkomodazzjoni alternattiva għaliha u għaż-żewġ uliedha tifel u tifla għar-raġunijiet soċjali li ġew elenkati on file mis- social workers tal-Ministeru?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jiena nfurmat illi l-applikazzjoni qed tiġi kkunsidrata flimkien ma numu ieħor ta' applikazzjonijiet simili.

ETC - XOGĦOL

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jistax jinvestiga t-talba għall- xogħol tal-persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament permezz tas-servizzi ta' l-ETC?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l- Korporazzjoni ser tieħu l-passi neċessarji bħal ma tagħmel mal-klijenti l- oħrajn.

Il-Case Officer tal-individwu msemmi mill-Onor.

Interpellant ser tagħmel kuntatt miegħu biex tkun tista' tkellmu fl-iqsar żmien possibbli.