MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 724 L-Erbgħa, 17 ta' April, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 724

L-Erbgħa, 17 ta' April, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 17 ta' April, 2002

WERREJ

MINUTI 118

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 118

TQEGĦID TA' KARTI 125

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI (IT-TIENI QARI)

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 125

AĠĠORNAMENT 148

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 153

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 723 li saret fis-16 ta' April, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

LINO CAUCHI - SEJBIEN TA' KADAVRU FIL-BUSKETT

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: X'kienu l- konklużjonijiet li wasal għalihom f'Marzu 1989 il-maġistrat inkwerenti fl- inkjesta dwar is-sejbien ta' kadavru fil-Buskett, liema konkluzjonijiet intbagħtu lill-Avukat Ġenerali?

Meta f'Lulju ta' l-1989 l-Avukat Ġenerali bagħat lura l-inkartament lil Dr David Scicluna, x'kienu preċiżament it- terms of reference li fuqhom kellu jaġixxi l-Maġistrat?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Jien informat li peress li l-investigazzjonijiet dwar il-każ għadhom mexjin, il- konklużjonijiet tal-Maġistrat fl-inkjesta f'dan l-istadju huma kunfidenzjali u għalhekk ma tistax tingħata informazzjoni dwarhom u lanqas tista' tingħata informazzjoni dwar xi terms of reference li l-Avukat Generali seta' deherlu li għandu jikkomunika lill-Maġistrat inkwerenti.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Joe Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, ma jidhirlux il-Ministru li din m'hijiex risposta sodisfaċenti u li l-affarijiet ma sarux sew meta dan il-każ ilu li seħħ minn Marzu ta' l-1989?

Ma jidhirlux li kellu jagħti risposta differenti u jgħid fil-pubbliku dak li għandu jingħad dwar dan il-każ għax il-poplu huwa interessat li jkun jaf il-verita` u li min hu ħati jinqabad?

Nammetti li forsi l-Ministru ma jistax jgħid ċerti affarijiet li huma ta' importanza, imma ma jidhirlux li għandu jagħti xi informazzjoni biex il- poplu in ġenerali iserraħ moħħu li l-affarijiet mexjin sew?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, jiena sodisfatt bir-risposta li tajt għax bħal kull persuna oħra jien marbut bil-liġijiet ta' pajjiżna.

Il-liġi ta' pajjiżna tipprovdi li l-att ta' l-inkjesta, speċjalment waqt li l- inkjesta tkun għadha għaddejja, jibqgħu kunfidenzjali u ma jiġux ippubblikati.

It-termini tad-domanda jirriferu speċifikament għall-atti ta' l-inkjesta u mhux - kif se jirriżulta miż-żewġ domandi sussegwenti dwar l-istess każ - fuq informazzjoni li hija anċillari għall-inkjesta.

Fil- fatt għaż-żewġ domandi li ġejjin wara se nagħti l-informazzjoni kollha li stajt nagħti, imma billi din id-domanda tirriferi għall-kontenut speċifiku ta' l-inkjesta, m'iniex lest li biex nissodisfa l-kurżita` ta' xi wħud, nikser il-provvedimenti tal-Kodiċi Kriminali tagħna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo, domanda supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, kieku qed nitkellmu fuq sempliċement kurżita`, wieħed jifhem li l-Ministru jwieġeb kif wieġeb, pero` ma naħsibx li din hija kwestjoni ta' kurżita` għax hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq xi ħaġa trivjali.

Minħabba li għaddew numru ta' snin minn mindu ġara l-każ, il-Ministru għandu xi ħjiel dwar it-time frame u f'liema stadju waslu l-investigazzjonijiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Bil-liġi, il-ministru tal-ġustizzja huwa projbit li jkollu aċċess għall-atti ta' l-inkjesta bħalma hu projbit kull ministru u kull ċittadin ieħor Malti u Għawdxi, ħlief ovvjament għall-maġistrat li jkun qed jikkonduċi l-inkjesta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, l-istess bħall-Onor.

Bartolo jien nemmen li l-poplu Malti u Għawdxi jrid ikun jaf il-verita` tal-fatti mhux b'kurżita` imma biex issir ġustizzja u allura l-Ministru f'dan il-każ ma naħsibx li qed jara x'qed jaħseb il-poplu għax kull meta l-poplu jikteb fil-gazzetti juri biċ-ċar li dak li qed jagħmel, qed jagħmlu biex issir ġustizzja.

Ma jidhirlux il-Ministru li permezz ta' dak li nkiteb pubblikament fil- gazzetti intefa' dell fuq li l-inkjesta ma saritx kif suppost, li kien hemm xi affarijiet irregolari u li allura r-riżultat biex tkun tista' ssir ġustizzja ma seħħx?

Il-Ministru jaħseb li l-affarijiet saru sewwa?

Jinsab ippreokkupat li hemm xi affarijiet li ma sarux kif suppost?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, nista' nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-għatx għall-ġustizzja m'hijiex xi prerogattiva ta' xi parti ta' dan il-poplu, anzi jekk irridu nitkellmu f'termini politiċi, nistgħu ngħidu li din in-naħa għandha interess kbir fil-ġustizzja fuq il-mewt ta' Lino Cauchi għax l-ispekulazzjonijiet - almenu dawk li jsiru fil-gazzetti – ċertament li jitfgħu dell fuq konnessjonijiet li seta` kien hemm meta n-naħa l-oħra kienet fil-gvern u kien hemm ċerti dealings fuq proprjeta` u fuq sistema ta' ħruġ ta' permessi.

Almenu pubblikament fil-gazzetti dan huwa li nkiteb bħala motiv u allura jekk wieħed irrid jispekula fuq dan il-motiv – u jien ma rridx nagħmel hekk għax ċertament fil-kariga tiegħi ta' ministru tal- ġustizzja l-aħħar wieħed li għandi nibda nispekula fuq dawn l-affarijiet - nista' ngħid ħafna affarijiet li jistgħu jgħadduli minn moħħi, pero` jien nippreferi ma nagħmilx hekk.

Jien naqbel ma' dak li qal l-Onor.

Jose` Herrera fid-dibattitu tal-bieraħ fuq il-liġi li għandna bħalissa, li waħda mill-agħar affarijiet li jsiru fil-politika hija li ndendlu lin-nies u nattakkawhom – kien qed jitkellem f'kuntest ta' libelli - mingħajr ma jkollna l-fatti jew il-konklużjonijiet f'idejna.

Allura jien nirrispetta l-konfidenzjalita` ta' l-inkjesta, nirrispetta l-obbligu li għandi kostituzzjonalment u mil-liġi li nżomm il- kunfidenzjalita`, pero` kif għedt, nitlob lill-Onor.

Interpellant jieħu paċenzja sakemm ngħaddu għat-tieni u għat-tielet mistoqsija parlamentari, li proprju jirrispettaw l-allegazzjonijiet li saru, li l-Attorney General ma rriferiex lura u ċerti affarijiet oħra, li huma fit-termini taż-żewġ domandi l-oħra.

Jekk l-Onor.

Mizzi jarahom jinduna li fihom se nirrispondi fid-dettall għax ma jikkonċernawx l-inkjesta direttament imma jikkonċernaw ċerti allegazzjonijiet li qed jiġu miċħuda.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, bħala bniedem lajk fil-liġi - nispera li din il-mistoqsija tkun għall-benefiċċju wkoll tan-nies li ma jkunux midħla tal-proċeduri u ta' x'inhuma d-drittijiet u d-dmirijiet ta' ministru f'ħaġa bħal din – u filwaqt li nifhem dak li qal il-Ministru, li ma jistax jidħol, jgħaffeġ, jgħawweġ u jgħaġġel proċeduri li m'għandux dritt jagħmel, m'għandna l-ebda mekkaniżmu fil-pajjiż biex ikollna xi forma ta' time-frame ħalli l-inkjesta ma ddumx ittawwal bla bżonn?

Il-Ministru spjega li hu mhux se jaqbad u jistaqsi x'ġara, jekk din l- inkjesta saritx tajjeb, meta saret u għala qed iddum.

Imma fil-mekkaniżmu kollu li għandna, inkluż il-kunsill għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja, ma teżistix xi ħaġa biex biha jkun hemm xi forma ta' accountability u ta' pressjoni fuq min ikun qed imexxi inkjesta bħal din?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Tajjeb li forsi nispjega b'mod sempliċi x'inhu l- iskop ta' l-inkjesta.

Inkjesta ssir meta jkun hemm indikazzjoni ta' delitt jew reat fejn m'hemmx persuna li tista' tiġi akkużata, jew għax ħadd ma jaf minn min sar dak ir-reat jew delitt, jew għax il-pulizija weħidha ma jkollhiex provi biżżejjed biex f'dak l-istadju takkuża lil xi ħadd.

L-iskop ta' l-inkjesta hu li quddiem maġistrat jinġabru u jiġu esebiti l- provi li jistgħu jwasslu għal xi konklużjoni.

Il-liġi għandha termini fiha nnifisha ta' kemm inkjesta tista' iddum għand maġistrat u f'liema żmien irid jibgħatha lura lill-Attorney General, li huwa msejjaħ "ir- rinviju", u mbagħad l-Attorney General jista' jew jissodisfa ruħu bil- konklużjoni, jew jista' jirrimettiha lura għal iżjed investigazzjoni mill- maġistrat.

Ħafna inkjesti jispiċċaw bla konklużjoni għax minkejja l-provi li tkun tellajt, il-qorti tgħid li m'hemmx identifikazzjoni ta' xi persuna possibbli li tista' titpoġġa taħt att ta' akkuża u allura tirrinvija mingħajr ma tindika x'att ta' akkuża jista' joħroġ jew kontra min jista' joħroġ.

U jiefqu hemmhekk.

Jekk 'il quddiem jinstabu traċċi oħra konnessi ma' dak il-każ, l-Attorney General jerġa' jirrinvjah lura, pero` li inkjesta ddum ittawwal jew ma ttawwalx hija relattiva għall-provi u għall-konklużjonijiet li jkun hemm.

Jiġifieri hemm terminu f'liema żmien għandha tiġi konkluża inkjesta imma l- konklużjoni vera hija li jitpoġġa xi ħadd taħt akkuża.

Pero` jitpoġġa xi ħadd taħt akkuża jekk fl-inkjesta jirriżultaw il-provi.

Fil-każ fatti speċi ta' Lino Cauchi, l-inkjesta għadha ma waslitx li hemm identifikazzjoni ta' xi ħadd li jista' jitpoġġa taħt l-att ta' akkuża.

U dik hija l-aħjar konklużjoni ta' inkjesta.

Inkella li jiġri hu li din tiġi rinvjata għand l-Attorney General, meta l-Attorney General isir jaf - direttament jew permezz tal-pulizija - li jista' jkun hemm bżonn ġbir ta' provi oħra, jerġa' jibgħatha lura.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Qed nifhem li f'dan l-istadju l-aħħar kelma hija ta' l-Attorney General?

U x'marġini ta' deċiżjoni personali għandu biex jiddeċiedi jew le hemmx provi?

Dan suppost joħroġ mir-rapport tal- maġistrat li jkun għamel l-inkjesta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-konklużjoni hija f'idejn il-maġistrat.

Il- maġistrat fl-aħħar ta' l-inkjesta jgħid li hu jidhirlu li m'hemmx provi biżżejjed biex jitpoġġa xi ħadd taħt l-att ta' akkuża jew inkella jista' jgħid li l-provi juru li Austin Gatt għandu jitpoġġa taħt l-att ta' l- akkuża.

F'każ li tkun it-tieni, l-Attorney General għandu dritt tan-nullae prosequi, jiġifieri li minkejja li l-maġistrat wasal għal dik il- konklużjoni, jgħid li hu ma jaqbilx ma' l-opinjoni tal-maġistrat.

Pero` imbagħad għandek ċerti salvagwardi fil-liġi, jiġifieri li n-nullae prosequi jrid jagħmilha bil-miktub, irid jinforma biha lill-President tar- Repubblika u jrid jagħti wkoll xi informazzjoni lill-Parlament.

Jiġifieri għandu l-accountability pubblika għaliex jieħu dik it-tip ta' deċiżjoni, ta' nullae prosequi.

Jekk il-maġistrat jiddeċiedi li m'hemm provi kontra ħadd, ma jfissirx li l- Attorney General ma jistax jgħid li fl-opinjoni tiegħu hemm biżżejjed provi li xi ħadd jitpoġġa taħt att ta' akkuża u jerfa' r-responsabbilta` hu li jakkużah.

Jiġifieri hemm checks and balances fiż-żewġ naħat tal-proċess, kemm ta' l-inkjesta kif ukoll mid-deċiżjoni li jieħu l-Attorney General.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, qed nifhem tajjeb li f'dan il-każ huwa r-rapport tal-maġstrat li m'huwiex konklussiv?

Jew hija d-deċiżjoni ta' l-Attorney General li m'hemmx fuq xiex jipproċedi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nista' nikkonferma li m'hijiex id-deċiżjoni ta' l- Attorney General, fis-sens li m'hemmx nullae prosequi kontra xi ħadd għax dik kienet tkun uffiċjali.

Jiġifieri jekk m'hemmx in-nullae prosequi m'hemmx konklużjoni li xi ħadd jitpoġġa taħt att ta' akkuża.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, fl-ewwel parti tat-tweġiba l-Ministru qal hekk:

Jien informat li peress li l-investigazzjonijiet dwar il-każ għadhom mexjin, il-konkluzjonijiet tal-Maġistrat fl-inkjesta f'dan l-istadju huma kunfidenzjali.

Mela minn naħa qed niġu mgħarrfin li l-investigazzjonijiet dwar il-każ għadhom mexjin imma min-naħa l-oħra qed jintqal il-punt li l- konklużjonijiet tal-maġistrat fl-inkjesta f'dan l-istadju huma kunfidenzjali, jiġifieri qed nitkellmu dwar konklużjonijiet.

F'ċirkostanzi bħal dawn, anke jekk il-Ministru jħoss - u nifhem it-thinking tiegħu - li m'għandhomx ikunu pubbliċi f'dan l-istadju, partijiet direttament konċernati, bħall-familjari tal-vittma, ma jistgħux jinżammu aġġornati dwar dan?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Le, il-liġi tipprovdi li l-inkjesta hija kunfidenzjali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jekk fhimt sew, il-Ministru ried jagħti x'jifhem fir-risposta tiegħu għad-domanda li għamel l-Onor.

Bartolo li l- inkjesta hija kważi magħluqa.

(Interruzzjonijiet) Dan m'intix tgħidu uffiċjalment imma hekk qed tgħid għax qed tgħid li l-Attorney General la oġġezzjona u lanqas qabel, jiġifieri m'għamel xejn, u allura qed tikkonkludi li l-inkjesta hija magħluqa u sempliċement hemm xi ħaġa li qed iżżomm milli tkun uffiċjalment magħluqa.

(Interruzzjonijiet) Jien nistaqsi qiegħed.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk ngħaddu għat-tieni u għat-tielet domanda, dawn se jirrisponduk preċiżament għal dan li qed tgħid u jgħidulek fejn qiegħed il- proċess.

Fil-fatt għalhekk jien għedt biex nieħdu paċenzja u naslu għat- tielet domanda għax din issegwi l-proċess kif sar bejn l-Attorney General u l-qorti u l-konklużjoni tagħha hija fejn hu l-proċess illum.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, mir-risposta li ta l-Ministru lill-Onor.

Bartolo jiena fhimt li l-inkjesta hija kważi magħluqa.

Jien ikkonkludejt li l-Attorney General ra kollox imma ma kkummentax, qisu r-riżultat finali wassal li hemm xi ħaġa li ma jista' jakkuża lil ħadd u allura indirettament tista' tgħid li din hija kważi lesta, imma forsi m'hijiex magħuqa uffiċjalment.

Jien qed nerġa' nistaqsik għax hekk fhimtha, biex jekk mhux hekk u dak il- kumment li għamilt inti għad-domanda li għamel l-Onor.

Bartolo mhux hekk, tispjegali daqsxejn.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien għedt li inkjesta tiġi magħluqa biss meta xi ħadd jitpoġġa taħt att ta' akkuża, għax allura tingħalaq l-inkjesta.

Ħadd għadu ma tpoġġa taħt att ta' akkuża, u allura l-inkjesta għadha miftuħa.

Id-differenza li forsi tista' tagħmel hija li tgħid: L-inkjesta hija attiva jew qiegħda rieqda x'imkien?

Issa ejjew nagħmlu din id-distinzjoni.

It-tielet domanda turik li l-inkjesta għadha attiva u se nantiċipa allura li l-aħħar riferenza lura saret fis-16 ta' Novembru, 2001.

It-tielet domanda se tagħti r-rinviji kif saru bejn il-maġistrat u l-Attorney General, meta l-Attorney General reġa' bagħtu għand il-maġistrat biex jinvestiga aktar, meta spiċċat dik l-investigazzjoni, meta reġa' bagħtu eċċ. eċċ.

LINO CAUCHI - INKJESTA MAĠISTERJALI

L-ONOR.

FREDRICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Pullicino Orlando) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Fil-22 ta' Frar, 2002 f'"In- Nazzjon" deher hekk:

"F'Lulju ta' l-1986, rapport tal-pataloġista Iain Eric West, il-kap tad- dipartiment tal-mediċina forensika ta' l-Isptar Guy, jikkonkludi li l- fdalijiet fil-bir huma ta' Lino Cauchi".

Jista' l-Ministru jikkonferma din l-asserzjoni?

Jekk inġibdet din it-tali konklużjoni u jekk kien hemm indizzju tant qawwi li kien sar delitt, x'kienet ir-raġuni uffiċjali li ebda maġistrat ma tqabbad fl-1986 biex jagħmel inkjesta fuq dan l-omiċidju?

Min kien l-uffiċjal jew uffiċjali li naqsu li jieħdu d-deċiżjoni biex tinfetaħ inkjesta maġisterjali fuq il-qtil ta' Lino Cauchi u mhux kellhom jgħaddu tliet snin oħra qabel ma l- Maġistrat David Scicluna għalaq l-inkjesta tiegħu fuq is-sejba tal-kadavru f'bir ġol-Buskett?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li mill-atti tal-proċess verbali ma jirrizultax li Iain Eric West qatt xi darba għamel xi rapport li fih ikkonkluda li l-fdalijiet misjuba huma ta' Lino Cauchi.

Kien ħaddieħor, li ġie nominat speċifikament għal dan l-iskop, li rrapporta dwar ir-rizultati f'April ta' l-1988.

Wara li saru xi investigazzjonijiet ulterjuri u nstemgħu xhieda oħra, bl- aħħar xhud jinstema' fl-1 ta' Marzu, 1989, il-proċess verbali ingħalaq għall-ewwel darba fl-20 ta' Marzu, 1989.

L-inkjesta dwar l-għejbien u l-omiċidju volontarju ta' Lino sive Paul Cauchi issokta fuq talba ta' l-Avukat Generali b'rinviju tat-3 ta' Lulju, 1989.

Għalhekk ma nikkonfermax l-asserzjoni magħmula mill-Onor.

Interpellant peress li l-fatti kollha allegati fl-interpellanza m'humiex korretti.

LINO CAUCHI – PROĊESS VERBAL - RINVIJI

L-ONOR.

FREDRICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Jeffrey Pulicino Orlando) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: L-Avukat Ġenerali fl-24 ta' Frar, 2002 kiteb hekk fil-"Malta Today":

"The record has been referred back by my office to the magistrate conducting the inquiry several times."

Kemm-il darba sar dan il-referral back?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien informat li l-proċess verbal ġie konkluz l-ewwel darba fl-20 ta' Marzu, 1989.

Sar rinviju fit-3 ta' Lulju,1989 u ġie rimess lill-Avukat Generali fil-21 ta' Ottubru, 1996.

Reġa sar rinviju fit-23 ta' Jannar, 1997 u ġie rimess lura fis-27 ta' Mejju, 1997.

Reġa ġie rinvjat lura lill-maġistrat fis-7 ta' Awissu, 2001 u ġie rimess lura fis-7 ta` Settembru, 2001.

U sar rinviju ieħor fis-26 ta' Ottubru, 2001 u ġie rimess lura fis-16 ta' Novembru, 2001.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo, domanda supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jista' l-Ministru jilluminani ftit - għax intlift b'dawn ir-rimessjonijiet kollha – f'dan l-istadju fejn qiegħed?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk insegwi sew l-iter tal-proċess fis-16 ta' Novembru l-maġistrat għalaq l-inkjesta u bagħtu għand l-Attorney General.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, jiġifieri dan ir-rapport tal- maġistrat issa jiġi eżaminat mill-Attorney General u fuq il-bażi tal- konklużjonijiet li jista' fih ir-rapport tal-maġistrat, jiddeċiedi jekk hemmx fuq xiex jipproċedi jew le.

Sewwa qed nifhem?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ovvjament, jekk il-konklużjoni tal-maġistrat hija li ndika lill-persuna li jista' joħroġ att ta' akkuża kontra tagħha, l- Attorney General għandu terminu ta' żmien li skadielu - u allura qed nippresumi li m'hemmx - fejn jiddeċiedi li jew joħroġ dak l-att ta' akkuża jew inkella jagħmel in-nullae prosequi bil-konsegwenzi l-oħra kollha.

Pero` t-termini għaddew u allura l-probabbilita` hi li l-inkjesta ma waslitx għal xi konklużjoni.

Jekk ma waslitx għal xi konklużjoni, kif qed nippresumi, fil-normalita` tal- każijiet kollha, l-Attorney General iżomm dak il-proċess miftuħ biex jara jekk għandhomx isiru eżamijiet oħra, jekk għandhomx xi xhieda oħra jew inkella jekk inqalgħet xi xhieda oħra ġdida, jerġa' jirrinvjah lura lill- maġistrat biex jisma' dik ix-xhieda ġdida.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jiġifieri huwa minħabba f'hekk li fl-ewwel tweġiba tiegħu l-Ministru uża l-kliem ''l-investigazzjonijiet għadhom mexjin'' għax il-proċess għadu ma spiċċax.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Għax teknikament jekk inti ma tasalx fl-istadju ta' l- inkjesta għall-konklużjoni li joħroġ att ta' akkuża kontra xi ħadd, l- investigazzjoni tibqa' għaddejja.

Issa attivament x'qed isir min-naħa tal- pulizija ovvjament ma nistax nirrispondi jiena, pero` l-investigazzjonijiet jibqgħu għaddejjin fuq kull każ kriminali li huwa riżolt u ma spiċċa bl- ebda att ta' akkuża.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jiġifieri jekk qed nifhem sew la issa ntbagħat għand l-Attorney General u l-Attorney General skadielu ż-żmien, allura ...

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

AUSTIN GATT: Użajt il-kliem "skadielu ż-żmien" kieku l- konklużjoni ta' l-inkjesta kienet li nstab li xi ħadd għandja toħroġlu att ta' akkuża, skadielu ż-żmien għan-nullae prosequi.

Billi ma sarx in-nullae prosequi, allura ovvjament ma kien hemm ħadd indikat li għandu joħroġlu att ta' akkuża.

Dak huwa t-terminu.

Il-bqija m'hemmx żmien għall- investigazzjonijiet.

MR SPEAKER: L-Onor,.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura issa f'dan l-istadju, l-inkjesta tista' tiġi ppublikata wara ċertu żmien jew xorta trid tibqa' mistura u ma jkun jaf ħadd biha sakemm xi darba jiġi akkużat xi ħadd?

Għax jekk ma jiġi akkużat ħadd jew ma jiġi indikat ħadd li jista' jiġi investigat, allura din se tibqa' dejjem pendenti u tkun għadha ma ngħalqietx u ma tista' toħroġ l- ebda informazzjoni dwar din l-inkjesta.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-inkjesta hi dejjem kunfidenzjali anke jekk jiġi akkużat xi ħadd.

Bil-liġi tagħna l-inkjesta dejjem tibqa' kunfidenzjali.

Fil-fatt l-ewwel proċess kriminali kieku toħroġ akkuża, huwa l-istadju tal- kumpilazzjoni tal-provi, li forsi ċerti nies jarawha żejda għax fil- verita` li tkun qed tagħmel fil-kumpilazzjoni, quddiem maġistrat ieħor, hija li terġa' tisma' x-xhieda kollha li tkun instemgħet fl-inkjesta, tant kemm tibqa' kunfidenzjali l-inkjesta.

Fir-realta`, kieku kellha toħroġ att ta' akkuża kontra Austin Gatt, l-ewwel stadju m'huwiex li jinstema' l-ġuri.

L-ewwel tagħmel fażi fejn hemm sejħa tal-kumpilazzjoni tal-provi, fejn prattikament il-pulizija jew l-Attorney General jerġgħu jtellgħu l-provi kollha li jkunu nstemgħu fl-inkjesta, tant kemm tibqa' kunfidenzjali l-inkjesta sa l-aħħar!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien nifhem li dan qed jinżamm fl-uffiċċju ta' l- Attorney General.

Allura f'każ li jkun hemm xi leak dwar l-inkjesta, min jista' jkun accountable għal dan?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-kunfidenzjalita` ta' l-inkjesta hija xi ħaġa li amministrattivament hija trattata b'serjeta` kbira.

Fil-fatt tradizzjonalment – din baqgħet tradizzjoni osservata skrupolożament - kull ċaqlieq tal-file li jsir huwa locked b'ċerta assidwita` u allura tkun taf preċiż għand min qiegħed il-file f'kull ħin, fis-sens li min huwa adett għal dawn l-affarijiet mhux jaqbad il-file, jieħdu l-qorti u jħallih hemm imma jieħdu fl-uffiċċju tal-maġistrat speċifiku, isib id-deputat reġistratur, jiffirmawlu ċerti nies, eċċ., u l-istess mil-lat tan-naħa ta' l-Attorney General.

Issa jekk ikun hemm leak, imbagħad wieħed jinvestiga minn fejn saret il- leak, jekk tasal għax naħseb rarament qatt wasalna biex inkunu nafu minn fejn isiru l-leaks u għalfejn isiru l-leaks, pero` almenu tkun taf fejn qiegħed il-file; s'hemm nista' ngħid jien.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien qed nipprova nsegwi pero` qed nitfixkel fil- kliem li qed jgħid il-Ministru meta qed jgħid li hu nformat li l-proċess ġie konkluż.

Allura x'ġie konkluż?

X'hemm allura milli jżomm li jiġi ppubblikat dak li qed jingħad u dak li qed jiġi mistoqsi fid-domandi?

Jekk hemm xi ħaġa li ġiet konkluża u la ġiet konkluża naħseb li sar follow-up tagħha u allura għandha tiġi magħrufa.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-ewwelnett nitlob lill-Onor.

Interpellant li jkompli s-sentenza.

Fil-fatt is-sentenza tgħid li jien informat li l-proċess verbali ġie konkluż l-ewwel darba fl-20 ta' Marzu, imbagħad sar ir-rinviju, reġa' ġie rimess, sar ir-rinviju u reġa' ġie rimess.

Jiena spjegajt diversi drabi li anke meta jiġi konkluż finalment, anke kieku proċess verbali, hu x'inhu – ejja nieħdu serq ta' elettriku – u ssir inkjesta u jiġi konkluż li Tizju seraq id-dawl, dik l-inkjesta qatt ma tiġi ppubblikata għax hija koperata mill-Kodiċi Kriminali tagħna bil- kunfidenzjalita`.

Jiġifieri din m'hijiex kwestjoni li l-pubbliku jrid ikun jaf jew ma jridx ikun jaf.

Il-liġi tagħna, li ilha hemmhekk issa minn żmien żemżem - u jien sinċerament ma naħsibx li għandha tinbidel għax hija tajba - fil-bażi ta' l- inkjesta, biex inti tkopri li l-ewwelnett l-investigaturi ...

U hawnhekk irridu npoġġu kollox fil-kuntest u niftakru li m'għandix akkużat, għadni qed ninvestiga, għadni qed niġbor il-provi biex nasal għall-akkużat u għalhekk huwa ħażin li l-inkjesti jiġu leaked, kif ġew leaked m'ilux wisq ċerti inkjesti oħra li saru, għax min-naħa trid tipproteġi lill- investigaturi u min-naħa l-oħra d-drittijiet potenzjali li persuna akkużata jista' jkollha.

Għalhekk ma rridux neħduha b'mod leġġer li ngħidu li nippubblikaw.

Għax inti tkun qed tippubblika f'sitwazzjoni fejn m'għandekx akkużat, pero` jista' jkollok akkużat potenzjali li b'dik il-pubblikazzjoni tilledilu d- drittijiet meta jiġi akkużat.

U għalhekk nerġa' nsostni u nfakkar li l- ewwel fażi ta' l-akkuża kriminali hija l-kumpilazzjoni, fejn tiġi prattikament ripetuta x-xhieda ta' l-inkjesta u m'għandniex niċċaqilqu allura mill-prinċipju tal-kunfidenzjalita`.

Jien nifhem li kulħadd jixtieq li naslu għall-konklużjoni ta' din l- inkjesta.

Jien nifhem li l-omiċidju kif kien u fiż-żmien li kien u għar- raġunijiet li kulħadd ikkonkluda li kienu, toħloq ċertu misteru u interess anke fl-istorja kollha ta' pajjiżna.

Imma Allaħares aħna, bħala politiċi responsabbli, biex nagħlqu din l-inkjesta u naslu għall-konklużjonijiet biex il-pubbliku jissodisfa ruħu mill-konklużjonijiet tagħha, niksru l- prinċipju tal-kunfidenzjalita`.

Naħseb li dak huwa prinċipju tajjeb u li għandna nsostnuh.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, f'isem il-Prim Ministru nqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Rapport Annwali tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku għas-sena 2001.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Michael Refalo.

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 82 ta' l-2002 – Regolamenti ta' l-2002 dwar Stabbilimenti ta' Akkomodazzjoni Turistika.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 81 ta' l-2002 - Regolamenti tas-sena 2000 dwar Sustanzi fl-Ikel li jikkontaminaw.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 83 ta' l-2002 - Ordni ta' l-2002 dwar id-Delega ta' l-Amministrazzjoni ta' Faċilitajiet (Kunsill Lokali Safi).

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-16 t'April, 2002.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo huwa in possession of the House u s'issa ħa 25 minuta.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, il-bieraħ kont qed nagħmel il-punt li biex il-korruzzjoni tkun teżisti, irid ikun hemm sistema u mġieba li jippermettu l-korruzzjoni u jrid ikun hemm ukoll kultura soċjali li biha l- korruzzjoni tkun tista' tieħu l-ħajja.

Il-bieraħ kont qed ngħid ukoll li hija responsabbilta` ta' l-Istat li joħloq mekkaniżmi li jinvestigaw u jiġġieldu l-korruzzjoni biex kemm jista' jkun din il-pjaga soċjali tiġi kkontrollata u indirizzata at source.

Kif għedt il-bieraħ, għalhekk huwa importanti li fl-amministrazzjoni pubblika jkollna internal auditing serju fejn l-internal auditors ma jirrispondux lill-ministru konċernat imma lill- Uffiċċju ta' l-Awditur Nazzjonali, li huwa uffiċjal tal-Parlament, għax ma nistgħux niġġieldu l-korruzzjoni jekk l-istituzzjonijiet li jikkontrollaw il-korruzzjoni jispiċċaw istituzzjonijiet tal-gvern ineffettivi li joħorġu sempliċement timbru tal-kondotta tal-gvern biex juru kemm il-gvern tal- ġurnata huwa tajjeb.

Il-bieraħ semmejt ukoll il-fatt li pajjiż żgħir bħal tagħna, fejn ħafna drabi r-relazzjonijiet personali, il-ħbiberiji, il-parenteli u l-familji huma iktar b'saħħithom mil-liġijiet, mir-regolamenti u mill- istituzzjonijiet, għandu sfidi ikbar mill-pajjiżi l-kbar biex jiġġieled il- korruzzjoni.

Madanakollu m'hijiex biss ir-responsabbilta` ta' l-Istat li jiġġieled il-korruzzjoni imma anke tas-soċjeta` ċivili, u jien semmejt speċifikatament lill-Knisja Kattolika fejn għedt li ħafna drabi hija ħasra li l-għaxar kmandamenti li għandha l-Knisja Kattolika jeżistu biss għall- isfera privata tal-ħajja u mhux għall-isfera pubblika wkoll, fejn ikun hemm is-serq, ikun hemm l-iskartar mix-xogħol u jkun hemm il-korruzzjoni, qisu għall-Knisja Kattolika ta' pajjiżna l-kunċett tad-dnub soċjali ma jeżistix.

Semmejt ukoll ir-responsabbilta` tal-partiti politiċi li jibdew jippubblikaw il-finanzjament tagħhom ukoll biex b'hekk niġġieldu l-idea - li rrid ngħid li mhux dejjem tkun żbaljata - li l-partiti politiċi jistgħu jinxtraw minn min jagħtihom il-flus.

Naturalment ħadd ma jagħti xejn ta' xejn u min jagħti l-flus lill-partiti politiċi xi darba jew oħra se jerġa' jirrikorri għandhom biex jieħu l-"grazzi", u ħafna drabi l-"grazzi" tkun li jipprova jinfluwenza fuq dawn il-partiti politiċi ċerti policies biex bihom ikun jista' jaġevola lilu nnifsu.

Għalhekk huwa importanti ħafna li jkollna trasparenza fis-sistema tal-finanzjament tal-partiti politiċi.

Istituzzjoni oħra li hija importanti ħafna fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni huma l-mezzi tax-xandir, pero` jiddispjaċini ngħid li l-mezzi tax-xandir ta' pajjiżna qed jonqsu ħafna f'dan il-qasam u qed iħaddmu sistema perikoluża ħafna, u hawn qed nirriferi partikolarment għal dawk il-mezzi tax-xandir li m'humiex tal-partiti politiċi.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax issa ejjew inkunu sinċieri u nammettu li huwa ovvju li l-partiti politiċi ma jużawx il-media tagħhom bħala watchdog fuqhom infushom imma jużaw il- media tagħhom biex jinbħu u jigdmu lill-partit politiku l-ieħor.

Fil-fatt meta dawn jagħmlu xi investigazzjoni jew inkella jsemmu każijiet ta' korruzzjoni, dejjem isemmu lill-partit politiku l-ieħor, u dik il-media li tissejjaħ "indipendenti" ...

Per eżempju, biżżejjed insemmi ġurnal lokali "indipendenti" bl-Ingliż li joħroġ kull nhar ta' Ħadd u anke stazzjonijiet tar-radju u tat-television "indipendenti", li jħaddmu sistema perikoluża ħafna.

Madanakollu kif għedt diġa', irridu nieħdu in konsiderazzjoni l-fatt li fis- soċjeta` tagħna teżisti l-problema ta' l-inċest, jiġifieri tar- relazzjonijiet mill-qrib, li teżisti f'kull soċjeta` żgħira, fejn min ikun qed imexxi dawn l-istazzjonijiet tar-radju u tat-televiżjoni jkollu interessi kummerċjali li ma jweġġax lill-gvern tal-ġurnata, fosthom minħabba li jkun irid jieħu kuntratti oħra, u dan apparti li minħabba s- simpatiji politiċi li jista' jkollu, ma tantx se jinvestiga lil min jifforma parti mill-gvern li huwa jappoġġja malajr.

Imbagħad agħar minn hekk, għandna sistema - u din hija sistema li matul dawn l-aħħar tliet snin il-Gvern Nazzjonalista kompla jferrixha, ixerridha u jsaħħaħha - li biha opinion makers, jiġifieri dawk in-nies li jiktbu fuq il-gazzetti u li jippreżentaw programmi tar-radju jew inkella programmi televiżivi minħabba li jkollhom kuntratti jew sponsorships mill-gvern jew inkella minn kumpanniji pubbliċi, meta jiġu biex jiktbu fuq il-gazzetti jew inkella biex jippreżentaw xi programm, b'xi mod jew ieħor dejjem jattakkaw lill- Oppożizzjoni u jiddefendu jew jagħmlu apoloġiji għall-Gvern Nazzjonalista.

Naturalment dawn in-nies ikunu jafu liema id tkun qed titmagħhom u għalhekk huma mhux talli ma jigdmuhiex imma talli jbusuha u jilagħquha.

Madanakollu, li hu interessanti hu li meta jingħad li l-Kodiċi ta' Etika għandha torbot lill-ġurnalisti lokali, dan il-konflitt ta' interess jibqa' ma jissemmiex u dawn l-opinion makers qatt ma jiddikjaraw l-interess tagħhom, fosthom, per eżempju, l-interess li jirbħu kuntratti tal-gvern jew inkella li jingħataw sponsorships minn kumpanniji pubbliċi.

Issa ġaladarba semmejt l-isponsorships, hawnhekk irrid nagħmel parentesi żgħira billi ngħid li ħafna drabi dawn l-isponsorships lanqas ikunu jagħmlu sens.

Per eżempju, kif tista' tispjega għaliex kumpannija bħall-Gozo Channel tħoss il- bżonn li tisponsorja programm fuq ix-xandir pubbliku, anke jekk tkun taf li b'hekk se titlef eluf kbar ta' liri?

Huwa ovvju li meta jiġri hekk, ikun hemm konflitt ta' interess billi min ikun qed jippreżenta dawn il-programmi fuq ix-xandir pubbliku jkun qed jieħu xi kuntratti mill-gvern jew inkella jkun qed jitħallas mill-gvern taħt xi forma jew oħra, fosthom billi jinħatar f'kummissjoni, f'fondazzjoni jew f'bord, pero` ħaġa ta' l- iskantament, ħadd qatt ma jiddikjara dawn l-interessi.

Mr Speaker, kif kont qed ngħid il-bieraħ, jien naħseb li waħda mill- affarijiet li tgħin biex fil-pajjiż ikun hawn iktar trasparenza hija billi kif aħna, bħala membri parlamentari, għandna d-dmir li niddikjaraw x'inhuma l-interessi tagħna - u hekk għandu jkun - anke l-imħallfin, il-maġistrati u l-ġurnalisti għandhom jagħmlu dikjarazzjonijiet ta' interess, u meta qed insemmi lill-ġurnalisti m'iniex qed nirriferi biss għall-edituri jew inkella għal dawk li huma ħaddiema regolari fl-istituzzjonijiet tal-media imma wkoll għal dawk li jiktbu artikli fuq il-gazzetti regolarment jew inkella jippreżentaw programmi televiżivi jew tar-radju.

Qed ngħid dan għax filwaqt li suppost f'soċjeta` indipendenti, demokratika, ħielsa u miftuħa, il-media għandha għan importanti ħafna fis-sistema taċ- checks and balances, anke biex tara x'accountability għandhom dawk li jmexxu, f'pajjiżna din ma tiġrix għax ħafna drabi n-nies li jinfluwenzaw bl- opinjonijiet tagħhom huma mħallsin jew mixtrijin.

Min qed jismagħni jista' jaħseb li qed nesaġera meta qed insemmi l-kelma "mixtrijin", imma fil-fatt dawn hekk ikunu, "mixtrijin", għax ikunu qed jakkwistaw ċerti kuntratti jew fondi mill-partit fil-gvern, u allura naturalment dawn m'humiex se jigdmu l- id li tkun qed titmagħhom, imma b'hekk tkun qed tinħoloq klima ta' tixrid ta' iktar korruzzjoni.

Biex il-korruzzjoni tonqos f'pajjiż, irid ikun hemm sistemi effiċjenti, trasparenti u accountable.

Aħna lkoll bnedmin, ilkoll nistgħu nonqsu u naqgħu għat-tentazzjonijiet li jkollna fil-ħajja pubblika u jekk ikollna moħħna mistrieħ li l-media li qed inżoqqu u li qed ngħalfu żgur li m'hijiex se tinvestigana u żgur li m'hijiex se tgħassisna, anzi m'hijiex qiegħda hemm biex tgħasses lilna imma biex tgħassisna mill- Oppożizzjoni u biex tigdeb u tinbaħ lill-Oppożizzjoni, allura iktar u iktar tinħoloq sitwazzjoni perikoluża.

Jien ngħid li meta kull tant żmien f'pajjiżna tqum diskussjoni fuq il- Kodiċi ta' Etika ta' l-istampa u tal-ġurnali, għandu jkollna l-onesta` li nidħlu f'dan il-qasam.

Kif għedt kemm-il darba, għallinqas il-mezzi tal- media tal-partiti politiċi għandhom jiddikjaraw x'inhi l-aġenda tagħhom, allavolja huwa ċar daqs il-kristall x'inhi l-aġenda tagħhom.

Il-media hekk imsejħa kummerċjali u indipendenti jkollha dawn l-intriċċi, dawn ir-rabtiet u dawn ix-xbieki wkoll, imma jkunu moħbija, u allura min ikun qed jaqrahom iktar jista' jkollu l-innoċenza li jaħseb li dak li jkun qed jingħad, ikun qed jingħad mingħajr l-ebda interess partiġjan.

M'hemmx għalfejn insemmi l- ħsara kbira li jagħmlu dawn l-affarijiet lil soċjeta` demokratika, speċjalment meta jkollok sistema fejn il-partijiet fil-gvern jipprovaw jaħtru n-nies tagħhom kullimkien bir-riżultat li dawn, minflok ma jgħinu biex jinkixfu dawk l-affarijiet li ma jkunux qed isiru tajjeb, kulħadd itaptap fuq spallejn xulxin u kulħadd jipprova jgħatti l-problemi bl-aħjar mod li jista', u b'hekk il-problema tal-korruzzjoni tkompli tikber dejjem iktar.

Mr Speaker, kif għedt il-bieraħ, biex isiru ċerti bidliet, irid ikun hemm ir-rieda politika li jsiru dawn il-bidliet, u jiddispjaċini ngħid li llum jien ma tantx qed nara li hemm din ir-rieda politika.

Ħalli nieħu eżempju wieħed biss biex nuri kemm din ir-rieda politika m'hijiex qiegħda hemm, u dan se nagħmlu billi nsemmi l-każ li qed iseħħ bħalissa fir-rigward tal- Casino` di Venezia.

Meta s-Sajf li għadda ġie launched il-Casino` di Venezia, it-Taljani, flimkien mal-Ministru Zammit Dimech, tgħidx kemm qalu li kien se jiġbed turisti dan il-casino`, fosthom turisti min-naħa t'isfel ta' l-Italja, mill-Mediterran, mill-Iżrael, mill-Eġittu u minn ħafna pajjiżi oħra, pero` rriżulta li l-Casino` di Venezia, matul ix-xhur li ilu jopera hawn Malta, tilef Lm1.5 miljun, għalkemm Corradini, li kien responsabbli minn dan il-casino` matul dawn l-aħħar xhur qed jgħid li din is-somma hija esaġerata u li fir-realta` l-Casino` di Venezia tilef inqas minn nofs din is-somma li ssemmiet.

Madanakollu li nsib inkwetanti ħafna jien huwa li filwaqt li f'dawn l-aħħar jiem qed jerġa' joħroġ il-Ministru Zammit Dimech jgħid li l-investiment se jkompli jikber għax il-Casino` di Venezia tal-Birgu se jiftaħ lukanda fil- qrib, fil-kunsill komunali ta' Venezja qed tissejjaħ inkjesta dwar it- tmexxija tal-Casino` di Venezia li hemm f'Venezja stess kif ukoll dwar il- Casino` di Venezia li hemm fil-Birgu.

Imma min-naħa tal-gvern donnu m'hu qed jiġri xejn.

Forsi jkun hawn min iġib l-argument li l-Casino` di Venezia hija entita` privata u li ma jistax ikun noqogħdu ninvestigaw lis-settur privat ukoll, imma aħna nafu, per eżempju, kemm hemm nies li sal-ġurnata tal-lum għadhom jistaqsu dwar il- każijiet tad-Daewoo u tal-Priceclub, liema mistoqsijiet għadhom qatt ma ġew imwieġba.

Ta' min jgħid li membru parlamentari Taljan, li huwa wkoll membru tal- Parlament Ewropew, qed jagħmel rapport fejn fih qed jitlob li ssir inkjesta mill-Ministru ta' l-Intern Taljan fuq l-operat tal-Casino` di Venezia kemm ġo Venezja nnifisha kif ukoll ġol-Birgu.

Pero` nerġa' ngħid li min-naħa tal-gvern donnu m'hu qed jiġri xejn, anzi l-Ministru mhux talli qed jieħu l- attitudni ta' business as usual u li m'hu qed jiġri xejn ħażin fil-Casino` di Venezia imma talli qed jagħti l-impressjoni li tant kollox sejjer tajjeb fir-rigward tal-Casino` di Venezia li l-investiment li sar fuq dan il- casino` se jkompli jikber.

Jekk wieħed jaqra r-rapporti tal-Casino` di Venezia jsib li dawn jinsabu inkwetati ħafna fuq ir-rapporti li ħarġu minn Malta u qed jgħidu li dawn ir-rapporti mhux biss se jolqtu negattivament lill-Casino` di Venezia li hemm fl-Italja imma anke lill-Casino` di Venezia li hemm f'postijiet oħra fil-Mediterran u se jagħtu reputazzjoni ħażina lil dan il-business.

Imma madanakollu nerġa' nirripeti li hawn Malta qisu m'hu qed jiġri xejn u qed tkompli tingħata l-impressjoni li kollox sejjer tajjeb.

Mr Speaker, kif konna qed ngħidu, huwa importanti li niġġieldu l- korruzzjoni, kemm mil-lat ta' moralita` pubblika kif ukoll mil-lat ta' effiċjenza, anke minħabba li fl-aħħar mill-aħħar huma ċ-ċittadini li jkunu jridu jħallsu għal din il-korruzzjoni għax kif nafu, il-korruzzjoni tkompli żżid in-nefqa pubblika.

Madanakollu dan il-kliem kollu li qed ngħidu jisfa' fix-xejn jekk ma jkunx hemm ir-rieda politika li l-korruzzjoni tiġi miġġielda tassew u li jitwaqqfu istituzzjonijiet li jżommu lill-korruzzjoni milli ssir, jew inkella meta ssir, iwaqqfuha u jinvestigawha.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, f'pajjiżna hemm ħafna nies li meta jisimgħu lil xi ħadd jitkellem fuq il-politika jew fuq il-politiċi, moħħhom imur fuq il-korruzzjoni.

Fil-fatt spiss nisimgħu l-espressjoni: Il- politiċi għaliex qegħdin; mhux biex iħaxxnu bwiethom?

Anzi mhux talli hekk imma talli hawn min jgħidlek: X'fettillek iċċappast fil-politika?

Fiha nnifisha il-kelma "ċċappast" tindika li hemm il-ħmieġ u li aħna l-politiċi dħalna fil-professjoni ta' l-"imċappsin".

Jien naħseb li ħafna minn dawk li qed jisimgħuna llejla tbissmu wkoll meta semgħu li aħna l-politiċi se nagħmlu liġi biex biha nnaqqsu l-korruzzjoni, u jien persważ li bħalissa qed jogħlew ħafna ħuġbejn u ħafna nies qed jgħidu: U iva; din se tkun liġi oħra bħall-oħrajn!

Mr Speaker, jien naħseb li sfortunatament din il-perception li għandhom in- nies lejn il-politika u lejn il-membri parlamentari hija bbażata fuq ċerti esperjenzi li nisimgħu dwarhom, anke jekk dawn l-esperjenzi jkunu saru f'pajjiżi oħra u mhux f'pajjiżna, għax meta ssir xi inkjesta fuq xi ħadd li jkollu ċerta responsabbilta` u ċertu poter u dan jinstab ħati, tgħidx x'furur iqum fil-pajjiż u kultant anke barra l-pajjiż!

Jeħtieġ li nifhmu li kif jgħid il-Malti "il-biegħa hi mħallta", u Allaħares kellna nassumu li l-politiċi kollha huma maħmuġin, li l-politiċi kollha huma korrotti jew inkella li l-politiċi kollha qegħdin hemmhekk biex iħaxxnu bwiethom.

Imma sfortunatament, filwaqt li meta l-membri parlamentari jaġixxu b'mod tajjeb, dan ftit li xejn nisimgħu dwaru, meta l-membri parlamentari jaġixxu b'mod ħażin, jinqala' kjass sħiħ, u din il-ħaġa ssir fi kwalunkwe qasam.

Per eżempju, normalment il-gazzetti ma jirrapportawx kemm-il miljun ruħ jużaw l- ajruplan kuljum u ma jiġri xejn, imma jirrapportaw biss meta jseħħ xi inċident b'xi ajruplan, bħal meta jaqa' ajruplan u jmutu xi 50 jew 60 passiġġier.

Ħafna drabi l-pożittiv ma tantx jinstema', u huwa n-negattiv li jagħmel l- aħbarijiet.

Fil-fatt dan qalu Mark Anthony stess meta kien qed jitkellem fuq il-mewt ta' Julius Caesar fejn qal li ħafna drabi n-nies jibqgħu jiftakru l-ħażin u t-tajjeb jindifen.

Jien m'iniex qed ngħid dan biex niskolpa lil kulħadd b'mod ġenerali, pero` jkun tajjeb jekk nifhmu li jeżistu ħafna politiċi, kemm f'pajjiżna kif ukoll f'pajjiżi oħra, li huma onesti, integri u jixtiequ li l-affarijiet jimxu kif għandhom jimxu.

Kulmin daħal fil-politika biex jagħti kontribut siewi lil pajjiżu u għalih l-interessi ta' pajjiżu jiġi fuq quddiem nett, ma jista' jittollera l- korruzzjoni bl-ebda mod.

Forsi hawnhekk m'huwiex il-lok fejn wieħed joqgħod jagħmel eloġju sħiħ fuq l-aspett morali u etiku tal-korruzzjoni, imma li titfa' fuq spallejn kull leġislatur, fuq kulmin huwa mdaħħal fil-politika, fuq is-sindki u fuq il- kunsilliera r-responsabbilta` ta' l-impatt negattiv li tħalli l-korruzzjoni fuq l-aspett ekonomiku, diġa' tkun qed titfagħlhom responsabbilta` kbira fuqhom.

Mr Speaker, bħalissa l-OECD qed taħdem ħafna fuq il-korruzzjoni u qed isiru ħafna studji, rapporti u laqgħat li qed jikkwantifikaw l-impatt li għandha l-korruzzjoni fil-qasam politiku ta' madwar id-dinja kollha.

Bħalma ngħad diġa' matul dan id-dibattitu, il-korruzzjoni tolqot lit-taxpayer direttament għax fl-aħħar mill-aħħar dak li jkun qed jiġi mormi meta mhux suppost jiġi mormi, dak li jkun qed jingħata meta mhux suppost ikun qed jingħata u dak li jkun qed jiġi meħud meta mhux suppost ikun qed jiġi meħud ikun qed iħallas tiegħu t-taxpayer, u allura huwa interessanti li wieħed jikkwantifika kemm pajjiż jonfoq flus minħabba l-korruzzjoni.

Jekk wieħed jieħu n-nefqa li pajjiż jagħmel minħabba l-korruzzjoni mil-lat purament ta' accounting, ikun jista' jargumenta li l-flus li jonfoq pajjiż biex iwaqqaf miżuri, strutturi u awtoritajiet biex jilqgħu għall- korruzzjoni huma worth it.

Imbagħad hemm l-aspett ta' investiment ukoll għax investitur ġenwin li jimxi skond ir-regoli u li ma jkunx lest li jidħol fiċ-ċirku tal-korrotti billi jipprova jagħmel il-flus minn fuq il- korruzzjoni m'huwiex se jmur jinvesti f'pajjiż li jkun magħruf għall- korruzzjoni.

Għalhekk nistgħu ngħidu li l-korruzzjoni ttellef ħafna flus lill-pajjiż, mhux biss direttament kif ukoll indirettament.

Ikun tajjeb jekk wieħed jara wkoll l-aspett kriminali li ġġib magħha l- korruzzjoni.

Ħafna drabi l-korruzzjoni ma sseħħx minn xi persuna jew tnejn imma jkunu involuti fiha diversi nies li jkunu ġejjin minn strati differenti, li l-ewwel jibdew jgħinu lil xulxin u mbagħad maż-żmien jibdew saħansitra jirrikattaw lil xulxin, u iktar ma din ix-xibka tikber, is-swaba tagħha iktar jibdew joqorbu lejn iċ-ċentru tal-poter.

Madanakollu, kif jgħid il-Malti, il-ħuta minn rasha tinten, u jien ma nistax nimmaġina ċittadini li jkunu dejjem osservaw ir-regolamenti u kienu retti fix-xogħol tagħhom u mbagħad f'daqqa waħda jibdew jikkorrompu, anke jekk f'affarijiet żgħar, billi per eżempju, jisirqu xi ħaġa minn fuq il- post tax-xogħol, jagħlqu għajnejhom għal xi ħaġa, jagħtu xi ħaġa lil xi ħadd li mhux suppost jagħtuhielu jew jaġevolaw lil min mhux suppost jaġevolaw.

Mhux l-ewwel darba li meta persuni nqabdu jagħmlu xi att ta' korruzzjoni, huma jġibulek l-argument li ġaladarba l-ministri u l-politiċi jagħmlu hekk, jistgħu jagħmlu hekk huma wkoll, u din hija xi ħaġa li tpoġġi responsabbilta` enormi fuq il-Parlament.

Jiddispjaċini jekk forsi hawn min qed jiddejjaq bil-priedki li qed nagħmel, għax huwa veru li dawn huma kollha priedki, pero` ġaladarba lkoll nafu bil-perikli li ġġib magħha l- korruzzjoni, hemm bżonn li jinstaddu l-loopholes li jeżistu fil-liġi ħalli min ikun qed jikkorrompi ma jkollux minn fejn jgħaddi.

Mr Speaker, l-ikbar messaġġ li jista' jwassal il-gvern ma jistax iwasslu permezz tal-liġijiet imma jista' jwasslu permezz ta' l-aġir tiegħu.

L- eżempju jkaxkar, u dak il-gvern li fil-perception tan-nies ...

Għax għalkemm hemm min jgħid li ma jimpurtahx xi jgħidu n-nies, ħafna drabi tkun trid toqgħod attent ukoll xi jgħidu n-nies, speċjalment aħna l-politiċi, għax jekk stess il-perception tan-nies tkun żbaljata, fiha nnifisha dik il- perception diġa` tkun qed tħallilek timbru ħażin.

Jien nemmen li l- perception tan-nies tinħoloq minħabba ħafna fatturi, u jkun kollu għalxejn li noqogħdu nippriedkaw u nagħmlu l-liġijiet jekk imbagħad il-perception tan-nies fil-konfront tagħna bħala politiċi u bħala professjonisti ma tkunx nadifa.

Jekk l-eżempju li nkun qed nagħti jien, bħala politiku u bħala professjonist, ikun ħażin, imbagħad ma nkunx nista' nippretendi li ċ- ċittadini ma jikkorrompux.

Mr Speaker, biex il-perception tan-nies fil-konfront tagħna l-politiċi tkun waħda tajba, huwa importanti wkoll li l-politika tkun trasparenti billi ma jsirux affarijiet minn taħt jew inkella fi kmamar magħluqa.

Ħaġ'oħra importanti li ssir biex in-nies ma jkollhomx perception ħażina tagħna l- politiċi hija li nagħtu account għal kull ħaġa billi nispjegaw kif it-tali ħaġa tressqet quddiemna, għaliex sar hekk u mhux mod ieħor, kemm din il- ħaġa qamet flus lill-poplu u jekk inkunu żbaljajna, irridu nammettu li żbaljajna.

Nixtieq insemmi wkoll il-ħela u l-isparpaljar għax issa ejjew ngħidu l- verita`; impjegat tal-gvern kif jista' jġib ruħu kif suppost fl-uffiċċju tiegħu meta qed jkun jara sparpaljar fuq livelli kbar minn min ikun qiegħed fuqu, meta jara lil ta' fuqu jaġixxi bħallikieku qegħdin fi żmien ir- reġina, jiġifieri bħallikieku l-affarijiet li jarmi, li jaħli u li jixtri ma kenux tagħna, u mbagħad joħroġ it-tenders ...?

Issa hawnhekk jien qed nirriferi għal affarijiet żgħar, u meta per eżempju, qed insemmi t-tenders, m'iniex qed nirriferi għat-tenders li jintefgħu biex jinbena xi sptar jew xi triq imma għal dawk it-tenders li jsiru biex id-dipartiment ikun jista' jixtri l-karti u l-istationery, pero` jekk inti tagħlaq għajnejk għal dawn l-affarijiet iż-żgħar, xorta waħda tkun qed tikkorrompi għax dawn l- affarijiet iż-żgħar ukoll jikkaġunaw telf lill-pajjiż.

Ħafna drabi ż-żgħir jgħidlek: Issa jien se noqgħod inħabbel moħħi kif nistgħu niffrankaw ftit liri meta ħaddieħor qed jarmi l-mijiet ta' l-eluf u l-miljuni?!

Għalhekk, kif għedt diġa', il-messaġġ li jwassal min ikun qiegħed fuq nett huwa importanti ħafna, mhux biss fl-istil ta' ħajja pubblika li jgħix imma saħansitra fl-istil ta' ħajja privata li jgħix.

Per eżempju, żgur li tkun qed tagħti impressjoni ħażina jekk l-ewwel tiddikjara li ma taqlax salarju, lanqas il-minimum wage, imbagħad tidħol fil-Parlament u wara sentejn membru parlamentari tibda tiġri b'karozzi lussużi u tibni villa enormi.

Dak li jkun żgur se jikkonkludi li jew mhux veru li inti ma kontx taqla' salarju qabel ma dħalt membru parlamentari jew inkella li qed ikollok dħul minn x'imkien ieħor, u huwa f'dawn il-każijiet fejn tinbet il- perception tal-korruzzjoni.

Il-perception tal-korruzzjoni tista' tinbet ukoll meta n-nies jaraw lil xi membru parlamentari jieħu l-kampanja elettorali bħala l-ħajja u l-mewt għalih għax in-nies jibdew jistaqsu: Imma dak li qed jagħmel, dan veru qed jagħmlu bi mħabba għan-nazzjon u għax veru jrid jagħti kontribut lill-pajjiż, jew inkella qed juża lill-Parlament bħala mezz kif idaħħal it-tripplu, erba' darbiet iktar jew għaxar darbiet iktar mis-salarju li kien idaħħal qabel ma sar membru parlamentari?

Jien qed nitkellem b'dan il-mod għax dan huwa d-diskors li jgħidu n-nies fit- toroq.

Hekk kif membru parlamentari jinduna li l-istil ta' ħajja li jkun qed jgħix ma jkunx jirrifletti l-mezzi ta' l-għajxien tiegħu, huwa għandu jispjega r- raġunijiet li għalihom ikun qed jgħix dik it-tip ta' ħajja - għax wara kollox, dan seta' kiseb kemxa flus ġmielha minn xi wirt li jkun ħallielu l- bużnannu - biex b'hekk ineħħi minn moħħ in-nies dawk il-ħsebijiet li jitfgħu dell ikrah fuq il-Parlament.

Mr Speaker, min għandu l-poter f'idejh - u llum il-ġurnata l-membri parlamentari u l-kunsilliera għandhom il-poter f'idejhom - jista' jwettaq korruzzjoni jew biex ipatti għal xi obbligazzjoni li jista' jkollu jew inkella biex joħloq obbligazzjoni ħalli mbagħad din tissarraflu f'iktar akkwist ta' ġid.

Thomas Jefferson, il-famuż kittieb taċ-charter tal- Kostituzzjoni Amerikana, jgħid hekk:

"Whenever a man has cast a long eye on them ..."

- u hawnhekk Thomas Jefferson qed jirriferi għall-poteri -

"... a rottenness begins in his conduct.",

jiġifieri meta wieħed jitfa' għajnejh fuq il-poteri li jkollu u jagħmel minn kollox biex ma jitwarrabx minn dawn il-poteri, hemmhekk jibda dieħel it-tħassir fil-kondotta tiegħu.

Mr Speaker, matul dan id-dibattitu saru interventi interessanti ħafna, u peress li tkellmu diversi membri parlamentari legali fuq l-aspett legali ta' dan l-abbozz ta' liġi, jien qed nitkellem iktar fuq il-lat etiku ħalli wieħed jifhem għaliex aħna, bħala membri parlamentari, qed inressqu dawn l- abbozzi ta' liġi.

Madanakollu jiddispjaċini ngħid li filwaqt li smajna interventi serji ħafna minn sħabi, fosthom mill-Onor.

Anġlu Farrugia, mill- Onor. Jose` Herrera, mill-Onor.

Marie Louise Coleiro u mill-Onor.

Charles Mangion, li rriflettew bis-serjeta` fuq x'inhuma l-poteri u l-constraints ta' dan l-abbozz ta' liġi, bir-rispett kollu smajna żewġ interventi pwerili li fl-opinjoni tiegħi, lanqas jagħmlu dehen lil dan il-Parlament.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax, per eżempju, jien ma nistax nifhem kif filwaqt li suppost f'din il-Kamra qed nitkellmu fuq il-korruzzjoni bl-iktar serjeta` u qed nipprovaw indaħħlu kampanja ta' ndafa f'moħħ in-nies, qamu żewġ membri parlamentari min-naħa l-oħra biex jipprovaw jagħmlu political mileage billi qagħdu jsemmu każijiet ta' korruzzjoni li ġraw fil-passat.

Apparentement illum il-gvern Nazzjonalista, minħabba li kulħadd jaf kif inhu qiegħed bħalissa, qed jipprova jaljena l-opinjoni pubblika, imma jien jiddispjaċini li min jippretendi ċertu pompożita`, imbagħad jaqa' f'ċerti dettalji.

Per eżempju, smajna lil min isemmi l-inkjesta li kien saret fuq il-Mid-Med Bank snin ilu, wara li kien hemm fil-gvern il-Partit Laburista.

Jien nistaqsi: Għalfejn qed nitkellmu b'dan il-mod?

U allura, l-Onor.

Membru li tkellem fuq dan il-każ, għaliex ma kompliex jispjega għalfejn l- ex-Imħallef Anastasi - li llum huwa mejjet - u l-gvern ta' dak iż-żmien ħallew dan il-każ fuq l-ixkaffa għal snin sħaħ tant li mbagħad spiċċa biex waqa' bi preskrizzjoni?

Minflok ma għamel l-akkużi, kien ikun aħjar li kieku dan l-Onor.

Membru spjega x'ġara, jekk jaf.

L-istess Onor. Membru semma wkoll il-każ tal-Lay Lay.

Possibbli li hawn min jiġi f'dan il-Parlament jipprova jħammeġ lill-membri tan-naħa l-oħra b'affarijiet li jmisshom iħammġu ħafna iktar lil min qed jgħidhom?!

Kulħadd jaf li meta dan il-każ tressaq quddiem il-qorti, ġie ddikjarat li min għamel l-akkużi, jiġifieri Ivan Camilleri u s-Sur Degiorgio, lanqas kellhom il-guts imorru l-qorti biex jiddefendu l-akkużi tagħhom u spiċċaw biex tilfu l-kawża hands down, u għalhekk ma nistax nifhem kif illum qed jiġi Onor. Membru min-naħa l-oħra jgħidilna li l-Gvern Laburista ta' bejn l- 1996 u l-1998 kellu għalfejn jistħi fuq il-kwestjoni tal-Lay Lay, u dan iktar u iktar ma nifhmux meta naf li hemm mistoqsijiet kbar wara l-każ ta' Sciberras Grioli, anke minħabba l-fatt li l-Prim Ministru ma ċaħadx li f'okkażjoni minnhom ammetta li kien jaf li dak li kien qed jagħmel Sciberras Grioli kien ħażin, imma kien obbligat lejh.

Jien nistaqsi: Possibbli li huwa dan il-mod li bih nixtiequ niddibattu hawn ġew?!

Mr Speaker, jekk hawn ġew nixtiequ niddibattu b'dan il-mod, allura jien se mmur kontra dak li għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi u nerġa' nfakkar dawk il-każijiet li taw isem ħażin lil dan il-Parlament billi lill-Onor. kollega tiegħi ngħidlu - insomma, aħjar ngħidlu Onor. Dottor għax dan hekk iridha - Għaliex ma ssemmix kif inbena ċ-ċentru tal-Partit Nazzjonalista ġewwa Tal- Pieta`!

Jekk huwa ma jafx kif inbena dan iċ-ċentru, jien malajr ngħidlu.

Huwa semma lil Lorry Sant, Alla jagħtih miljun ġenna, kif Alla jagħti miljun ġenna lil Karmenu Caruana, pero` jien ikolli nsemmi l-fatt li Karmenu Caruana kien jibgħat għall-kuntratturi u jgħidilhom: Isma', jekk kemm-il darba tagħmlulna s-saqaf b'xejn jew inkella jekk tibnulna din il- biċċa b'xejn aħna nagħtukom dan il-kuntratt!

Jew inkella jekk tagħmlu tliet xhur taħdmu f'din l-istamperija - għax dak iż-żmien iċ-ċentru tal- Partit Nazzjonalista kien għadu jikkonsisti biss fi stamperija - nagħtikom impjieg ta' pulizija.

Dawn l-affarijiet ma jafhomx l-Onor.

Dr Jason Azzopardi?!

Għax jekk ma jafhomx, ikun aħjar jekk imur ifittixhom, kif ifittex ukoll biex ikun jaf x'kien għamel il-gvern tiegħu ma' Gaul, li b'Lm100 kien tah lil Kemmuna għal 150 sena.

Dan kien jew ma kienx abbuż tal-poter?!

Din kienet jew ma kenitx korruzzjoni?!

Mr Speaker, dawn l-affarijiet m'għandhomx jerġgħu jirripetu ruħhom f'dan il- pajjiż, u huwa għalhekk li aħna qed ngħidu: Ejjew inħalluh il-passat!

Ejjew nimxu u nagħmlu l-liġijiet mingħajr ma noqogħdu naqilgħu dawn l- affarijiet, li jħammru wiċċ kull membru parlamentari serju li kien hawn fil- Parlament matul dak iż-żmien!

Jien lil Dr. Onor. Jason Azzopardi ngħidlu: Taf min kien Poulson?

Poulson kien dak il-ħabib li kellu l-gvern tiegħek u li nkitbu sa kotba sħaħ fuq il-korruzzjoni tiegħu!

Poulson kien dak il- bniedem li kien involut fit-taparsi bini ta' l-isptar ta' Għawdex li kien bena l-Gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien!

Poulson tant hu famuż għall- ħmieġ tiegħu li l-ktieb "Standards in Public Life - 20th Century Cases of Misconduct and Current Public Opinion", li bdiet toħroġ il-kummissjoni ta' Lord Nolan, liema kummissjoni se nitkellem fuqha iktar 'il quddiem, jgħid hekk fuq dan il-bniedem:

"Financial impropriety on a major scale was however revealed in the early 1970s.

The architect John Poulson befriended civil servants, local councillors, local council officials, nationalised industry, national health service employees and members of parliament, paid them varying amounts in cash and kind, and then used their influence to secure contracts.".

Fil-fatt wieħed minn dawn il-kuntratti kien proprjament il-kuntratt li tah il-Partit Nazzjonalista għall-isptar ta' Għawdex, Mr Speaker!

Jien ma nistax nifhem kif l-Onor.

Dr. Jason Azzopardi nsiehom dawn l-affarijiet!

Imbagħad dan il-ktieb ikompli jgħid hekk:

"As a result of their involvement with Poulson, officials in central and local government and prominent local politicians were imprisoned, as was Poulson.

The then Home Secretary Reginald Maudling and two other MPs were criticised by a House of Commons select committee.".

Kif qed taraw, jekk tridu li noqogħdu naqilgħu l-ħmieġ, aħna nafu kif naqilgħuh il-ħmieġ!

Lill-Onor.

Dr. Jason Azzopardi jien ngħidlu wkoll: Inti kif tispjega l-fatt li ministru tal-gvern preżenti waqqa' deċiżjoni li ħa t-tendering committee ta' l-isptar San Raffaele?!

X'hemm wara dan kollu?!

Għax il-poplu, bir-raġun, jibda jaħseb u jistaqsi xi skopijiet hemm wara dan kollu.

U ġaladarba l-Onor.

Dr. Jason Azzopardi jaħseb li huwa bravu daqshekk, jien stennejtu jispjegalna wkoll kif seħħew il-każijiet tad-Daewoo u tal-Mid-Med Bank, li semmew sħabi.

Lil Dr. Onor. Jason Azzopardi jien ngħidlu wkoll li minkejja li jattendi għal ħafna laqgħat barra minn Malta, ma jafx x'inhu jingħad, per eżempju, dwar il-privatizzazzjoni li qed jagħmel dan il-gvern bil-moħbi tant li ministru lanqas biss jaf x'inhu jagħmel ministru ieħor, u għalhekk se ngħidlu kif jaħsbuha l-awtoritajiet parlamentari tal-lum dwar il-privatizzazzjoni billi nikkwota wieħed mir-rapporti tal-44th Commonwealth Parliamentary Association ta' New Zealand, li fost affarijiet oħra jitkellem fuq il-bżonn "to maintain accountability to parliament in an era of corporatisation and privatisation."

Fil-fatt dan ir-rapport jgħid hekk:

"The majority view emphasized ..."

- hawnhekk dan ir-rapport kien qed jirriferi għall-membri parlamentari li kienu preżenti għal din il-laqgħa -

"... that corporatisation and privatisation should not create a chance of disposing of public enterprises to friends or relatives of public officers."

- This sounds familiar, Mr Speaker!

Donnu min qed jismagħna qed jobsor li smajna xi ħaġa bħal din! -

"The process should aim at pleasing the people who are being served and not to be an opportunity for the unscrupulous and greedy few who are connected to the decision makers.

To ensure a transparent and responsible disposal of public enterprises, the members emphasized the need to involve parliament right from the beginning.

Parliaments are the institutions that have legislative and oversight powers and are a very crucial line of defence to safeguard populations.".

L-Onor.

Dr. Jason Azzopardi jmur ħafna laqgħat barra u naħseb li dawn l- affarijiet jafhom, imma għal xi raġuni jew oħra ma ħassx li kellu għalfejn jgħidhom.

Insomma, ejjew ngħiduha kif inhi, fil-grupp parlamentari tiegħu ma tantx għandu ċans jitkellem fuq dawn l-affarijiet għax lanqas biss jiltaqgħu, imma jien persważ li meta kien se jsir il-bejgħ tal-Mid-Med Bank, huwa staqsa kif minkejja li kien se jsir bejgħ importanti bħal dan, il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi lanqas kien jaf x'qed jagħmel il- Ministru tal-Finanzi.

Jekk irridu noqogħdu nsemmu l-passat, nistgħu nkomplu nsemmu, pero` issa ħalli nerġa' niġi għal dak li kont qed ngħid qabel.

Mr Speaker, il-pajjiż ilu jħoss li hemm bżonn li jkun hemm ċertu kontroll biex tiġi evitata l-korruzzjoni għax hija tendenza naturali tal-bniedem li jipprova jara kif se jagħmel biex jakkwista iktar flus u poter.

Madanakollu aħna ma qbilniex mal-pass li għamel il-Gvern Nazzjonalista li waqqaf kummissjoni kontra l-korruzzjoni fi ħdanu stess għax ma jagħmilx sens li meta kummissjoni tiġi biex tattwa d-deċiżjonijiet tagħha, tkun tiddependi mill-istess Prim Ministru li waqqafha.

Għalhekk aħna konna għedna mill-bidu nett li m'għandniex fiduċja f'din il- kummissjoni, anzi morna pass iktar 'il quddiem u pproponejna li minflok din il-kummissjoni jitwaqqaf tribunal ta' l-inġustizzji li jkollu l-poter li jagħti l-kumpens hu stess u ma jkollux għalfejn jirrikorri għand il-prim ministru bir-riskju li dan, għax ma jkollux grazzja ma' wiċċ dak li jkun se jingħata l-kumpens, ma jaċċettax it-talba tat-tribunal, kif fil-fatt ġara f'ħafna każijiet li tressqu quddiem il-kummissjoni bil-konsegwenza li ħafna baqgħu ma ħadux il-kumpens li kellhom jieħdu.

Ara bit-twaqqif ta' tribunal ta' l-inġustizzji, kien ikun hemm iktar awtonomija u kien hemm ċans ikbar li l-individwu jieħu dak li jkun ħaqqu.

Mr Speaker, donnu ħadd mill-Membri tan-naħa l-oħra m'għandu interess li jitkellem f'dan id-dibattitu għax kulma tkellmu membri min-naħa l-oħra kienu biss tnejn, u hawnhekk qed niftakar il-kritika li għamel lill-Partit Laburista wieħed minn dawn l-Onor.

Membri.

Fil-fatt dan l-Onor.

Membru qal li fi żmien il-Partit Laburista kien hemm korruzzjoni istituzzjonalizzata.

Jien naħseb li kien ikun aħjar li kieku dan l-Onor.

Membru qalilna kemm tqassmu fridges u washing machines fid-distrett tiegħu mill-Community Chest Fund lejliet l-elezzjoni u kemm dawn l-appliances ġew għand nies li tant ma kellhomx bżonnhom li spiċċaw biex biegħuhom!

Din ukoll hi korruzzjoni.

Dan ukoll huwa mod kif titfa' l-flus tal-poplu fejn mhux suppost biex tirbaħ il- voti.

U jekk nibdew insemmu l-każijiet tal-passat ma nieqfu qatt, u fil-fatt jien għalhekk staqsejt għalfejn se ninżlu f'dan il-livell li noqogħdu nsemmu l- każijiet tal-passat, pero` jekk imbagħad noqgħod naqla' d-daqqiet ta' sieq, ma nistax ma nagħtix imqar daqqa waħda jien, iktar u iktar meta qed tipprova tingħata l-impressjoni li l-membri tan-naħa l-oħra huma qaddisin bir-raġġiera u aħna l-membri ta' din in-naħa xjaten bil-qrun, bid-denb u bil-foxxna f'idejna.

Aħna mhux ilkoll umani?!

U allura ejjew nammettu li fil-passat saru l-iżbalji minna lkoll kemm aħna!

Issa lilna, il-membri ta' din in-naħa, qed jgħidulna biex nagħmlu l-apoloġiji fuq dak li għamilna fil- passat.

Jien nistaqsi: Minn fejn se nibdew bl-apoloġiji tagħna; minn dak li sar fi żmien Strickland fejn kienu jitfgħulu s-soldi warajh kull fejn imur biex iġennuh?!

Jew inkella minn meta kienu ddaħħlu l-corrupt practices fejn kienu jheddulek ruħek jekk ma tivvotax lill-Partit Nazzjonalista?!

Tistgħu tgħiduli x'korruzzjoni kien hawn fil-pajjiż li kienet ikbar minn dik li kienu jheddulek ruħek jekk ma tivvotax lill-Partit Nazzjonalista?!

Min se jagħmel apoloġija fuqha din?

Aħna lesti li nagħmlu apoloġija lill-poplu, pero` aħna rridu wkoll li lill-poplu ngħidulu li rridu nimxu 'l quddiem u ma rridux noqogħdu nagħżqu fl-ilma; dak li jgħidulu water treading, fejn taparsi nkunu qed nimxu fl-ilma u fil-verita` nkunu qed nibqgħu fejn inkunu, qisna xi ħmar tas-sienja.

Il-Partit Laburista huwa partit progressiv li jrid jara l-ġid u l-indafa f'dan il-pajjiż, u fit-22 xahar li għamilna fil-gvern tajna xiehda li dan hu li rridu.

Fil-fatt kien għalhekk li l-membri tan-naħa l-oħra u dawk kollha li jappoġġjawhom qabdithom ferneżija matul dawk it-22 xahar u ma ridux li nkomplu mmexxu lill-pajjiż aħna; għax l-indafa u l-integrita` bdew jidhru.

Imma kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, jekk irridu nimxu 'l quddiem għandna nħallu l-problemi kollha fil-ġenb u naraw biss kif se neqirdu l-korruzzjoni, li tolqot l-ekonomija u l-investiment tal-pajjiż.

Jew issa se ngħidu li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea, il-korruzzjoni f'pajjiżna se tinqered u se jkollna l-indafa wkoll?!

Għax naħseb li ma fadalx wisq biex nibdew ngħidu hekk ukoll.

Il-Membri tan-naħa l-oħra qalulna li huma waqqfu ħafna istituzzjonijiet, mhux bħalna.

Min ma waqqafx istituzzjonijiet?

Aħna, li per eżempju, iġġelidna tooth and nail biex inwaqqfu l-Public Accounts Committee?!

Fil- fatt jien kont li ġġelidt biex jitwaqqaf dan il-kumitat, u dan ngħidu kemm b'umilta` kif ukoll b'ċertu ftaħir.

Aħna konna li ġġelidna biex jitwaqqaf il-Public Accounts Committee għax il-Membri tan-naħa l-oħra tgħidx kemm kaxkru saqajhom minħabba li l-Ministru ta' l-affarijiet barranin ta' dak iż- żmien, l-E.T. il-President Guido de Marco, kien ried li jitwaqqaf il- Foreign Affairs Committee, pero` aħna konna ħassejna mill-bidu nett li l- Public Accounts Committee kellu jitwaqqaf malajr kemm jista' jkun ħalli jkollna post fejn inkunu nistgħu nperrċu l-affarijiet.

Biex inkun fair, irrid ngħid ukoll li finalment kien hemm kooperazzjoni totali miż-żewġ naħat tal-Kamra biex jitwaqqaf il-Public Accounts Committee, inkluża l-kooperazzjoni ta' l-Onor.

Gonzi, li dak iż-żmien kien Speaker, u fil-fatt mhux biss irnexxielna nwaqqfu l-Public Accounts Committee imma wkoll il-kumitati l-oħra ta' dan il-Parlament.

Ta' min iżid jgħid li bejn l-1990 u l-1996 aħna, il-Membri ta' din in-naħa, konna ntrabatna li jekk stess jinbidel il-gvern, konna se nibqgħu nżommu dawk ir- regolamenti li konna qed nagħmlu dak iż-żmien, fosthom, per eżempju, li jekk tliet membri tal-Public Accounts Committee jitolbu inkjesta, din l- inkjesta għandha ssir, allavolja dawn it-tliet membri jkunu f'minoranza, u għalhekk morna oltre minn dak li għamel il-Public Accounts Committee Ingliż.

Kif qed naraw, jekk kemm-il darba nagħmlu l-affarijiet flimkien u ma noqogħdux inniggżu lil xulxin jirnexxielna nagħmlu dak kollu li rridu.

Mr Speaker, aħna, bħala Partit Laburista, waqqafna wkoll kummissjoni fi ħdan il-partit tagħna stess biex nassiguraw li l-membri parlamentari tagħna jġibu ruħhom politikament korrett, u bdejna naraw ir-riżultati.

Fil-fatt b'unur ngħid li aħna konna l-ewwel partit politiku ta' dan il-pajjiż li waqqaf kummissjoni ta' dixxiplina u ta' viġilanza fi ħdanu stess.

Ara l- Membri tan-naħa l-oħra qatt ma waqqfu xi kummissjoni simili minkejja li aħna stedinnihom kemm-il darba biex jagħmlu dan.

Allura kif jista' jiġi xi ħadd jgħidilna li aħna, bħala partit, ma għamilna xejn biex neqirdu l- korruzzjoni, u li kien il-Partit Nazzjonalista li għamel kollox?!

Dan huwa kollu paroli vojt li jingħad sempliċement għall-gallerija, biex mingħalina ntellgħu l-points, imma l-istorja u l-fatti qegħdin hemmhekk u ħadd ma jista' jmerihom.

Mr Speaker, ħaġ'oħra li għamilna aħna meta konna fil-gvern - u kien unur għalija li kelli l-okkażjoni li nagħmel dan - kien li ġibna lill-famuż Lord Nolan hawnhekk, li kien il-bniedem li ġie mqabbad mill-Parlament Ingliż biex jagħmel rapport fuq l-istandards in public life, u għamilna public lecture.

Issa hawn forsi jkun hawn min jgħid: Billi ġibtu lil Lord Nolan hawnhekk?!

Dan huwa veru, pero` huwa veru wkoll li aħna rridu nimxu skond dak li rrakkmanda hu, u minkejja li dalwaqt jiskadieli l-ħin li għandi għad- dispożizzjoni tiegħi, nixtieq insemmi xi ftit mill-prinċipji li tkellem fuqhom Lord Nolan, anke għaliex filwaqt li issa aħna se nagħmlu r- regolamenti, ma nafux fuq xiex se nimxu, x'se jkunu l-kriterji, min se jkun dak li jiddeċiedi x'inhi korruzzjoni u x'm'hijiex korruzzjoni, fejn huma n- normi, x'inhuma l-parametri, fejn tibda u fejn tispiċċa l-korruzzjoni, fejn tibda u tispiċċa n-negliġenza u safejn nistgħu naslu.

F'wieħed mid- dokumenti tiegħu, Lord Nolan qal hekk:

"Holders of public office should take decisions solely in terms of public interest.

They should not do so in order to gain financial or other material benefits ..." u dan li ġej ikun tajjeb jekk nisimgħuh sew, Mr Speaker! -

"... for themselves, their family or their friends.",

għax hawn ġew meta ssemmi lit-tfal, lin-neputijiet u lill-ħbieb tal-ħbieb kulħadd jibda jaqbeż.

Dan mhux jien qed ngħidu imma Lord Nolan, jiġifieri jekk wieħed jinnota li wlied xi membru parlamentari, ħutu, ħbiebu jew il- ħbieb ta' ħbiebu qed jiħxienu, anke jekk stess huwa jibqa' rqiq, ta' min jinvestiga.

Mr Speaker, Lord Nolan ma indirizzax lill-membri parlamentari biss imma anke lis-civil servants, mill-ikbar sa l-inqas wieħed, fejn fost affarijiet oħrajn dan qal li dawn m'għandhomx ipoġġu ruħhom f'pubblikazzjonijiet finanzjarji m'individwi jew m'organizzazzjonijiet li jistgħu jinfluwenzaw il-qadi ta' dmirijiethom fl-aspett uffiċjali.

Lord Nolan tkellem ukoll fuq l-objectivity, fuq l-accountability, fuq l-openness, fuq l-honesty u fuq il- leadership.

M'għandix ċans nidħol f'kull ħaġa li qal fid-dettal, pero` minkejja li dak kollu li qal jidher ovvju, fil-prattika dawn l-affarijiet mhux dejjem jitwettqu.

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi d-diskors tiegħi billi nistaqsi: Billi ngħaddu dan l-abbozz ta' liġi mill-Parlament, aħna se nbiddluhom is-sistemi tagħna?

Il-gvern se jbiddel il-mod kif qed jaħdem u se jnaqqas il-lok ta' abbużi u ta' korruzzjoni?

Jien nistaqsi wkoll: Billi ngħaddu dan l-abbozz ta' liġi mill-Parlament, il-gvern se jnaqqas il-lok li l-poplu jissuspetta li qed issir il-korruzzjoni, anke jekk fil-verita` din ma tkunx qed issir?

Per eżempju, jien semmejt il-mod kif qed jipprivatizza l-gvern preżenti u t- taħdidiet li qed isiru bil-moħbi, u semmejt ukoll x'qed jirrikmandaw il- membri parlamentari fi ħdan il-Commonwealth Parliamentary Association.

Pero` jien nistaqsi: Il-Parlament fejn hu involut?

Min qed jiskrutinja x'qed isir?

Il-każ ta' l-HSBC issa għadda u mar għand ix-xjaten, pero` issa x'qed jiġri?

Min qed jinnegozja?

Hemm tanġenti?

Hemm perkaċċi?

Ma nafx.

Issa hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq xi kwart kunserva imma qed nitkellmu fuq miljuni kbar ta' liri.

Aħna niftakru li minkejja li kien fatt magħruf minn kulħadd li l-ajruplani RJ 70s ma jiswewx tebaq fwiedhom, meta tlajna fil-gvern aħna, sibna ordni ta' erba' ajruplani oħra ta' dan it-tip.

Meta sirt ministru u kont sejjer inżur lil Rifkind, il-foreign minister Ingliż, kienu ppreparawni minn hawnhekk li dan se jistaqsini fuq dawn l-ajruplani, u fil-fatt lanqas ilħaqt iltqajt miegħu Brussels li ma qallix biex niltaqa' miegħu f'Londra, u kif dħalt fl-uffiċċju tiegħu ġewwa Londra mal-ewwel staqsieni x'se nagħmlu fuq l-RJ 70s.

Jien, min-naħa tiegħi għedtlu: Xi tridna nagħmlu jekk ta' qabilna kienu diġa' tefgħu xi Lm1 miljun kapparra fuqhom?!

Aħna għadna sal-lum imsallbin b'dawn l-ajruplani, u jien ma nemminx li min ordnahom kien daqshekk ċuċ li ma kienx jaf li fl-Awstralja kien hemm rapporti li dawn it-tip t'ajruplani ma jistgħux itiru fil-għoli ħafna minħabba li jiġu kkaġunati ċerti problemi meta jinġema' s-silġ fuq il- ġwenħajn ta' dawn l-ajruplani.

Fil-verita` min ordna dawn l-ajruplani kien jaf kollox, u jien m'iniex se noqgħod insemmi x'kienu l-perkaċċi, x'ġara wara li dawn l-ajruplani ġew ordnati u min kien involut fix-xiri ta' dawn l- ajruplani għax dawn huma affarijiet li kulħadd jafhom, pero` żgur li m'hemmx trasparenza f'din il-kwestjoni kollha.

Imbagħad xi ngħidu għall-konsulenzi li qed jagħti dan il-gvern, Mr Speaker?

Quddiemi jien għandi ittra li ġiet indirizzata lili u li ssemmi persuna li minkejja li għadha kif iggradwat ħames xhur ilu, din diġa' sabet postha mal- gvern bħala policy officer.

Imma l-iktar ħaġa li tinkwetani lili hija li dawn l-affarijiet qed jikkorrompu l-imħuħ tan-nies, u dan li qed ngħid tant hu minnu, li din il-persuna li bagħtitli din l-ittra tafu kif spiċċat l- ittra tagħha?

Fil-fatt hija spiċċat l-ittra tagħha billi qaltli hekk:

"Qed tara, Onor. Vella, x'differenza minna!

Aħna ma nitgħallmu qatt!"

Kif qed taraw, din il-persuna spiċċat l-ittra tagħha billi bagħtitli l- messaġġ li aħna għandna nkunu korrotti u għandna nemmnu fin-neputiżmu bħal ħaddieħor għax inkella ma jivvotawlniex.

Din hija l-ikbar akkuża serja li qed nagħmel f'dan il-kontest; li b'dan l-aġir qed nikkorrompu l-mentalita` tan-nies għax qed indaħħlulhom il-mentalita` li għandhom jibqgħu jsiru l- pjaċiri, li għandu jibqa' jsir in-neputiżmu u li għandha tibqa' ssir il- korruzzjoni, u meta wara l-elezzjoni li jmiss il-Partit Laburista jieħu l- gvern f'idejh, irid jiffaċċja din il-mentalita`, li issa ilha s-snin tiġi korrotta.

Illum din il-mentalita` tant daħlet 'il ġewwa li kulħadd qed jittama li jiggwadanja job mal-gvern, li jiggwadanja transfer biex imur jaħdem x'imkien ieħor aħjar jew inkella li jiggwadanja l-kuntratti.

Fil-fatt matul dawn l-aħħar snin rajna lill-gvern Nazzjonalista joħloq kemm Alla ħalaq impjiegi f'awtoritajiet li joħloq hu stess biex idaħħal jaħdmu hemm lill-ħbieb u lill-ħbieb tal-ħbieb bħala chairpersons biex żgur ikunu komdi u sostnuti.

Issa hawn ma rridux ninsew li meta persuna tinħatar chairperson, din mhux biss tingħata paga tajba imma tingħata wkoll il-perks fejn jekk, per eżempju, iċ-chairperson tkun mara u jkollha tfal żgħar, tingħata s-servizz ta' nanny biex tieħu ħsieb lit-tfal, u jekk il-Ministru tal-Finanzi jiddeċiedi li jibda jintaxxa l-perks, imbagħad il-gvern jara kif jagħmel biex jagħti lil dawk li jingħataw il-perks xi ħaġa żejda ħalli dak li jeħdilhom żgur li jerġa' jagħtihulhom lura.

Nistgħu nagħmlu liġijiet kemm irridu, imma jekk aħna m'aħniex se nbiddlu l- mentalita` li daħħal il-Gvern Nazzjonalista lill-poplu Malti u Għawdxi u m'aħniex se niġbdu linja dritta biex dan il-pajjiż ma jitħammiġx iktar bil- korruzzjoni u bin-neputiżmu, m'aħniex se nimxu 'l quddiem.

F'pajjiżna hawn kultura kbira ta' korruzzjoni u ta' neputiżmu fejn jekk ma jkollokx għajnejk blu bħal tal-Membri tan-naħa l-oħra, ma jkollokx ċans timxi u jekk tkun trid tagħmel xi ħaġa minn din in-naħa, tkun trid bilfors tissieħeb ma' xi ħadd min-naħa l-oħra, tagħmel gamorra bejnek u bejnu u tagħtih sehmu biex tmexxi.

Din hija xi ħaġa tal-waħx u tal-biki, u nħoss li l-poplu Malti u Għawdxi għandu jifhem darba għal dejjem li ma nistgħux inkomplu mexjin b'dan il-mod għax wara kollox id-dannu hu stess qed ibatih permezz ta' l-amministrazzjoni ħażina ta' dan il-gvern kif ukoll permezz ta' flusu għax il-flus li qed jintnefqu b'dawn it-tip ta' abbużi huma flus li qed iħallashom il-poplu Malti u Għawdxi f'taxxi.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, nixtieq niġbed l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Billi l-Onor.

Silvio Parnis qed jiġbed l-attenzjoni għal nuqqas ta' quorum is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Fis-7.27 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, jien ukoll ħassejt li għandi nitkellem dwar l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili għax huwa importanti li kull wieħed u waħda minna jagħti l-opinjonijiet tiegħu dwar abbozz ta' liġi bħal dan.

F'dan il-Parlament ngħaddu ħafna liġijiet, pero` sfortunatament ftit ikun hemm każi fejn dawn il-liġijiet jiġu attwati bis-serjeta`.

F'pajjiżna l-korruzzjoni tinħass, u għalhekk ikun tajjeb jekk kull wieħed u waħda minna noħorġu bi proposti u b'ideat tajbin għal dan l-abbozz ta' liġi, li tant huwa importanti.

Huwa veru li kull abbozz ta' liġi li jitressaq quddiem dan il-Parlament huwa importanti, pero` dan l-abbozz ta' liġi huwa importanti għax irid jibdel il-mentalita` ta' wħud mill-Maltin u l-Għawdxin li jippretendu li jieħdu anke dak li m'huwiex ħaqqhom li jieħdu.

L-għanijiet u raġunijiet ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, li huwa magħmul minn biss ftit paġni, jgħidu hekk:

"L-għan ta' l-Abbozz hu biex jintroduċi d-dritt li jintalab kumpens għal danni kaġunati permezz ta' korruzzjoni.".

Huwa biss min bata xi inġustizzja li jista' jgħid verament xi tfisser il- kelma "inġustizzja".

Jien dejjem ngħid li l-iktar nies li jbatu inġustizzji huma nies innoċenti u l-iktar li jgawdu minnha huma nies li għandhom moħħhom jilħqilhom.

Il-Partit Laburista ġie mgħajjar kemm-il darba li kellu fi ħdanu nies korrotti, u forsi l-makna ta' pubbliċita` tal- Partit Nazzjonalista kienet l-iktar makna ta' pubbliċita` effettiva biex jasal dan il-messaġġ.

Issa hawnhekk jien ma jien se nagħmel l-ebda akkuża fuq jekk hijiex ġejja xi riħa ta' korruzzjoni min-naħa ta' min qed imexxi lil dan il-pajjiż, u li se ngħid biss huwa li nittama li permezz ta' dan l- abbozz ta' liġi, kulmin ikun sofra xi inġustizzja jingħata d-dritt li jitlob kumpens u fuq kollox jieħu dak li bi dritt huwa tiegħu għax jien nemmen li hemm nies li għandna ngħinuhom verament u għandna nuruhom li tista' ssir ġustizzja magħhom ukoll.

Per eżempju, il-bieraħ, waqt li kont qed nagħmel il-home visits, żort dar f'kantuniera li qiegħda f'St Michael Street ġewwa l-Marsa.

Fil-fatt f'din id-dar tgħix familja fejn il-missier, li għad għandu biss 44 sena, jgħaddi l-ġurnata kollha fis-sodda minħabba marda kiefra li ħakmitu.

Dan il- bniedem qisu qiegħed f'ħabs għax minħabba t-taraġ, lanqas biss jista' jinżel isfel u għalhekk nistgħu ngħidu li dan jinsab priġunier f'daru stess.

Issa jien nistaqsi: Possibbli li kulmin ħa xi terran mingħand il- gvern kollha kienu ħaqqhom jieħdu dan il-post iktar milli ħaqqu dan l- individwu?

Jien m'iniex qed insemmi lil din il-familja minħabba l-kulur politiku tagħha għax meta tara każ soċjali bħal dan ftit jibqgħalek interess tara jekk din il-familja hijiex Laburista jew Nazzjonalista.

Il- missier ta' din il-familja ilu jitħabat ħafna biex forsi jingħata terran mingħand il-gvern bit-tama li l-ħajja tiegħu ssir iktar faċli, pero` forsi leħnu m'huwiex b'saħħtu daqs ta' ħaddieħor jew inkella ma jdejjaqx lil min hu responsabbli mit-tqassim tal-postijiet tal-gvern daqskemm idejqu ħaddieħor.

Aħna, fil-ħajja politika tagħna, niltaqgħu ma' nies li jiġu għandna ta' spiss biex jitolbuna l-istess ħaġa - u fil-fatt għandna l-Membri Parlamentari kważi dejjem jiġu l-istess nies - filwaqt li mbagħad niltaqgħu ma' nies oħrajn li jitolbuna xi ħaġa darba u jieqfu hemmhekk bir-riżultat li ħafna drabi min ikollu wiċċu jagħtih, jieħu dak li jkun ħaqqu iktar minn ħaddieħor li forsi jkun iktar mistħi.

Ovvjament min jaf kemm hawn każijiet oħra bħal dan li għadni kemm semmejt, u għalhekk huwa importanti li bħala pajjiż, nagħmlu xi ħaġa biex issir ġustizzja ma' kulmin qed isofri.

Aħna l- Membri Parlamentari kollha umani, u nispera li għax se ngħaddu abbozz ta' liġi dwar il-korruzzjoni, in-nies ma jaħsbux li aħna kollha anġli bil- ġwienaħ, pero` rrid ngħid li kien il-Partit Laburista, permezz tad-deputat mexxej Laburista Dr Joe Brincat, li introduċa s-sistema tal-punti fil-qasam tal-housing, u fil-fatt Dr Joe Brincat, għax ħass li kellu jintroduċi din is-sistema tal-punti biex issir iktar ġustizzja u jkun hemm iktar trasparenza, kien saħansitra spiċċa biex tilef postu fil-Parlament.

Il-Partit Laburista, minkejja d-difetti tiegħu, sa mill-bidu tat-twaqqif tiegħu ipprova jagħmel ġustizzja ma' kulmin kien ħaqqu f'dan il-pajjiż, u dan urieh bil-fatti kemm-il darba.

Ara taħt gvernijiet Nazzjonalisti, in- nies tagħhom ikunu jafu minn qabel li se jieħdu post tal-gvern.

Per eżempju, jien naf b'każ fejn wieħed kien jgħid minn qabel ma tqassmu l- postijiet li se jieħu post Santa Luċija, u fil-fatt dan veru ħadu.

Naf ukoll b'każi fejn filwaqt li min kellu paga baxxa baqa' ma ħax post tal- gvern, min kellu paga tajba rnexxielu jakkwista post tal-gvern, u dawn l- affarijiet bilfors joħolqu d-dubji.

Jien nistaqsi: Minkejja li f'dan il- Parlament nitkellmu ħafna fuq il-ġustizzja soċjali, qed issir ġustizzja soċjali verament f'dan il-pajjiż?

U l-korruzzjoni vera qed neqirduha?

Il- Prim Ministru preżenti kien jgħid li meta jkun hemm fil-gvern il-Partit Nazzjonalista, il-korruzzjoni tinqered, pero` llum xorta waħda qed naraw ħafna każijiet ta' nies li qed ibatu inġustizzji.

Jien nistaqsi wkoll: Min kien ħaqqu jieħu post tal-gvern snin ilu u sal-lum dan baqa' ma ngħatalux, x'kumpens se jieħu?

Meta tressaq quddiem dan il-Parlament l- abbozz ta' liġi dwar il-persuni b'diżabbilta`, iż-żewġ naħat qablu ma' dan l-abbozz ta' liġi u fil-fatt għadda unanimament, pero` jien nistaqsi: Il- leħen tal-persuni b'diżabbilta` kemm qed jinstema' verament?

Sieħbi l-Onor.

George Vella kkwota ittra li rċieva mingħand persuna li wriet id-diżapprovazzjoni tagħha għar-rettezza li mexa biha l-Partit Laburista meta kien fil-gvern għax il-Partit Nazzjonalista, meta jkun fil- gvern, ma jimxix bl-istess mod.

M'ilux, waqt li kont qed inżur familja fid- dar tagħha, l-omm u l-missier talbuni biex biex għallinqas wieħed mit-tlett itfal li għandha ndaħħluh jaħdem mal-gvern, pero` jien ma nħobb inwiegħed xejn ħalli mhux imbagħad jitla' l-Gvern Laburista u jiġu jħabbtuli l-bieb għax jgħiduli li jien wegħdthom li jekk jitla' l-Partit Laburista fil- gvern, se ndaħħlilhom lit-tifel jaħdem mal-gvern.

Biex niftehmu, kieku nwiegħed lil dawn l-omm u l-missier li jekk jitla' fil- gvern il-Partit Laburista se ndaħħlilhom lit-tifel jaħdem mal-gvern u mbagħad ma nżommx kelmti, dawn ikollhom raġun jgħiduli li dħakt bihom, imma hawn Membri Parlamentari li għax ikollhom kilba għall-voti u għall-poter, jagħmlu dawn it-tip ta' wegħdiet, u hawn qed nirriferi għall-Membri Parlamentari taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Meta jkollok il-poter f'idejk, tista' taqa' daqs tazza ilma fit-tentazzjoni li twiegħed, imma din taf taħdem kontra tiegħek ukoll għax li wara li tkun waddabt il-ballun, fl- aħħar jerġa' jiġi ma' wiċċek.

Mr Speaker, jien nixtieq li f'dan il-pajjiż jasal żmien fejn in-nies tat- triq, il-ħaddiema, il-persuni b'diżabbilta` u l-anzjani jibdew iħossu li t- trasparenza qed tiġi attwata bis-serjeta` u mhux ippriedkata biss.

Il- Partit Laburista, fil-ftit xhur li għamel fil-gvern, ipprova jimxi bi trasparenza u min-naħa tiegħu, il-leader tagħna l-Onor.

Alfred Sant ipprova jagħmel xi ħaġa ġdida, ipprova joħloq mentalita` iktar moderna u iktar Ewropea, u fil-fatt kulmin fehem din it-tmexxija ġdida sab li kienet tajba.

Hekk kif il-Partit Laburista tela' fil-gvern, mal-ewwel wiegħed li se jkun gvern tal-Maltin u l-Għawdxin kollha, pero` l-poplu dan ma fehmux, u ma fehmux mhux għax ma fehmnihilux aħna.

Il-mandat tagħna kien ċar, imma l- problema kienet li min kellu interess li jfixkel ipprova jitfa' l-ħatab fin- nar billi bdew jgħidu lil-Laburisti: Wara li l-partit tagħkom ilu għaxar snin fl-oppożizzjoni, issa għax qiegħed fil-gvern u wasal it-turn tagħkom li takkwistaw xi ħaġa, qegħdin jagħlqulkom il-bibien ma' wiċċkom!

Fil-fatt għadna sal-lum niltaqgħu ma' Laburisti rrabjati minħabba li aħna, meta konna fil-gvern, imxejna b'mod rett u ma qagħdniex inħarsu lejn il- kulur politiku tan-nies, u forsi għamilna żball ukoll li lil min fi żmien il-Gvern Nazzjonalista ġie maqlugħ minn fuq il-post tax-xogħol tiegħu biex jeħodlu postu ħaddieħor, aħna m'għamilniex ġustizzja miegħu meta konna fil- gvern.

Fil-fatt anke jekk wieħed jara kemm ħarġu transfers fi żmien il- gvern Laburista, isib ...

(Interruzzjonijiet) Naħseb li daqskemm ħriġtu transfers intom ħareġ transfers il-Gvern Laburista!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom m'hemmx cross debates.

Onor. Parnis, jekk jogħġbok kompli bl-intervent tiegħek u indirizza lis-Sedja.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jekk l-Onor.

Membru jrid jgħid xi ħaġa, jien lest li nagħtih iċ-ċans li jagħmel dan, pero` ...

(Interruzzjonijiet) Jien m'għedtx li ma sar l-ebda transfer fis-sena u 11-il xahar li l-Partit Laburista għamel fil-gvern, pero` żgur li ma sarux transfers daqskemm saru fl-għaxar snin li għamel fil-gvern il-Partit Nazzjonalista.

(Interruzzjonijiet) Trid xi darba npoġġu bilqiegħda ħdejn xulxin u nibdew insemmu t-transfers li saru taħtkom?!

Ħares lejn il-Laburisti u ara kif inhuma indannati dawn għax aħna, meta tlajna fil-gvern, ma tajna transfer lil ħadd jew inkella tajna transfer lil ftit!

Fil-fatt illum jien nirrealizza kemm konna injoranti li ħallejna lin-nies tagħkom imexxu d- dipartimenti tal-gvern huma għax in-nies tagħna batew taħthom.

Meta ngħaddu dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna u jitla' fil-gvern il-Partit Laburista, jien inkun minn ta' quddiem nett li nara li ssir ġustizzja man-nies tagħna għax wara kollox kulħadd għandu dritt jgħix bħal ħaddieħor u mhux sew li hemm min ilu jbati inġustizzji għal snin sħaħ filwaqt li ħaddieħor mhux talli ma batiex matul dawn is-snin imma talli gawda kemm felaħ.

Jien m'iniex qed ngħid li se nagħmlu xi rivoluzzjoni kbira meta jitla' fil-gvern il-Partit Laburista, imma ħadd ma jista' jinnega l-fatt li kien hemm diversi nies li batew minħabba t-twemmin politiku tagħhom.

L-Onor.

Tonio Borg semma t-transfers, u jien nistiednu biex jgħidilna kif kienu ttrattati l-ħaddiema Laburisti u l-ħabsin taħt gvernijiet Nazzjonalisti.

Kif għedt diġa', meta konna fil-gvern aħna mxejna b'mod rett, pero` għax imxejna b'dan il-mod, in-Nazzjonalisti bdew jattakkaw u jidħku bin-nies tagħna għax bdew jgħidulhom li minkejja hemm fil-gvern il- Partit Laburista, xorta waħda n-Nazzjonalisti għadhom imexxu.

(Interruzzjonijiet) Iva, in-nies tagħna kienu jħossu li minkejja li kien hemm fil-gvern il-partit Laburista, kontu għadkom tmexxu intom, u fil-ħin tal-break intom kontu tmorru tikkukkanjaw kontra l-Laburisti, pero` jien ma rridx noqgħod insemmi x'sar u x'ma sarx taħt gvernijiet Nazzjonalisti għax inkella noħolqu polemiċi kbar.

Mr Speaker, ta' min isemmi wkoll x'qed isir fil-qasam ta' l-impjiegi taħt Gvern Nazzjonalista fejn minkejja li persuna tkun qed taħdem, għas-sempliċi raġuni li din tkun Nazzjonalista, jgħidulha biex titlaq minn dak l-impjieg u tmur tirreġistra ħalli mbagħad idaħħluha taħdem x'imkien ieħor li jkun aħjar.

U mbagħad xi ngħidu għall-ħaddiema li qed jidħlu jaħdmu f'dawn l- awtoritajiet li qed jinħolqu jew inkella għal min qed imexxi dawn l- awtoritajiet?

Minkejja li fost il-poplu Malti u Għawdxi hemm diversi nies li huma kapaċi jmexxu awtorita`, dawn l-awtoritajiet mhux dejjem qed jiġu mmexxija minn dawn in-nies għax f'dan il-pajjiż mhux kemm inti kapaċi jgħodd imma lil min taf.

Fil-fatt il-gvern Laburista pprova wkoll ineħħi din il-mentalita` minn fost il-poplu, pero` għax ipprova jagħmel hekk bata.

Illum qed joħroġ ħafna dmugħ tal-kukkudrilli minħabba li l-Gozo Channel qiegħda tfalli jew falliet.

Dażgur li tfalli l-Gozo Channel!

Imissha ma tfallix!

Staqsu lill-Onor.

Giovanna Debono jekk għandhiex biex tfalli l- Gozo Channel!

Il-Gvern Laburista kien għamel minn kollox biex irażżan in- nefqa pubblika ħalli jipprova jqajjem lil pajjiżna fuq saqajh, imma mbagħad kulħadd jaf x'rigal ħa għax għamel dan!

Il-karozzi, il-mobiles u l- affarijiet kollha li jinxtraw għall-Ministru jinxtraw minn flus il-poplu Malti u Għawdxi, u għalhekk dan l-infiq għandu jiġi kkontrollat.

Minkejja li l-Partit Laburista għandu l-iżbalji u d-difetti tiegħu wkoll għax ħadd ma jista' jgħid li hu perfett, kien hu li ħa l-inizjattiva li jwaqqaf bord ta' dixxiplina u viġilanza fi ħdanu stess, u fil-fatt, għax ressaq lil xi nies quddiem dan il-bord minħabba li dan huwa partit li jemmen fit- trasparenza, huwa tilef lin-nies.

Jekk il-Partit Nazzjonalista jemmen fit-trasparenza verament, jien nistiednu biex jaħtar bord ta' dixxiplina u viġilanza huwa wkoll, pero` ċertament ma kienx trasparenti, per eżempju, il-mod kif il-Mid-Med Bank, li kien bank tal-poplu Malti u Għawdxi, inbiegħ lill-HSBC bix-xejn.

Imbagħad xi ngħidu għall-fatt li issa l-anzjani se jibdew ikollhom iħallsu 75 ċenteżmu biex isarrfu l-pensjoni u 75 ċenteżmu oħra biex isarrfu ċ-ċekk tal- mard, jekk ikunu intitolati għalih?

Illum trid tagħmel wegħda biex tinqeda mill-HSBC, u dan mhux jien biss qed ngħidu imma l-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Żgur li l-poplu m'huwiex kuntent bil-mod kif sar il-bejgħ tal-Mid- Med Bank lill-HSBC.

Anke meta tkun se tiġi pprivatizzata xi entita` pubblika, huwa importanti li jkun hemm iktar trasparenza f'dak li jsir għax inkella jkollu raġun il-poplu Malti u Għawdxi li jitlef il-fiduċja fina l- Membri Parlamentari kollha.

Per eżempju, jien personalment, u persważ li anke Membri Parlamentari oħrajn, ma jeħdux gost li aħna l-Membri Parlamentari niġu mpoġġija kollha f'keffa waħda għax filwaqt li hemm minna min huwa shark mill-kbar, il-maġġoranza tal-Membri Parlamentari huma ġenwini u jagħmlu x-xogħol tagħhom fl-aħjar interess tal-pajjiż.

Mr Speaker, minkejja li l-Membri tal-Partit Laburista dejjem jiġu mpinġija bħala xjaten u l-Membri tal-Partit Nazzjonalista dejjem jiġu mpinġija bħala qaddisin, huwa fatt magħruf minn kulħadd li l-Partit Laburista dejjem emmen fil-ġustizzja u fit-trasparenza.

Sieħbi l-Onor.

George Vella semma l- martirju li għaddew minnu l-Laburisti tas-sittinijiet, u jien inżid ngħid illi li kieku llum dawn in-nies kellhom jieħdu kumpens għat-tbatijiet li għaddew minnhom minħabba li emmnu fil-Partit Laburista, min jaf x'kumpens jieħdu!

La jien u lanqas l-Onor.

Joseph Cuschieri, li qiegħed ħdejja, m'għexna f'dawk iż-żminijiet, imma l-istorja tas-sittinijiet xorta waħda ġiet imwassla lilna.

Kif għedt diġa', normalment huma dawk li l-iktar huma żgħar fis-soċjeta` li jsibu ruħhom vittmi tal-korruzzjoni.

Illum id-dipartiment tas-sigurta` soċjali qed jgħaddi lill-pensjonanti ta' dan il-pajjiż minn għarbiel.

Jien naqbel li m'huwiex sew li dak li jkun jitħalla jisraq, u fil-fatt meta xi kultant iċempilli xi ħadd biex jgħidli li jrid jagħti xi Lm1,000 lid- dipartiment tas-sigurta` soċjali minħabba li xi snin qabel ma kienx iddikjara l-flus li kellu l-bank, jien ngħidlu: Allura jien xi tridni nagħmillek?

Pero` min-naħa l-oħra ma naqbilx li għandna mmorru fl-estrem l- ieħor fejn għax xi anzjana tkun qalgħet xi 50 ċenteżmu iktar milli tkun iddikjarat, jaqtgħuha mil-lista ta' dawk li huma intitolati għall-kartuna r- roża u għall-pensjoni tal-mard, iktar u iktar meta lkoll nafu li qed isiru ħafna abbużi ikbar minn hekk, u dawn l-abbużi jitħallew jibqgħu jabbużaw għax ikunu backed minn xi nies kbar.

Biżżejjed insemmi lil min minkejja li jkun qed jaħdem, fir-reġistru tax- xogħol ikun jidher bħala li ma jaħdimx u allura jibqa' jirreġistra xorta waħda.

Issa hawnhekk jien qed nitkellem f'isem dawk in-nies li qed ibatu u li allura qed jersqu lejna l-Membri Parlamentari biex jingħataw ftit tama u għajnuna.

Hemm anzjani li titħassarhom meta kif għedt diġa', minħabba li ma jkunux iddikjaraw xi ħaġa żgħira, jaqtgħuhom mil-lista ta' dawk li huma intitolati għall-kartuna r-roża u għall-pensjoni tal-mard.

Fil-fatt ħafna minnhom jgħidulek: Jaħasra, jien kulma għandi l-bank huma biss xi Lm300 għall-funeral.

Anke meta ġieli jiġu l-anzjani għandi biex ngħinhom jimlew il-formola ta' l-income tax, ħafna drabi meta nistaqsihom xi flus għandhom il-bank, dawn jgħiduli li kulma għandhom flus il-bank huma xi Lm300 għall- funeral.

Għalhekk huwa importanti li meta niġu biex ngħaddu abbozz ta' liġi bħal dan, naraw li dan ikun abbozz ta' liġi li jkun qed jgħin u li jkun ta' wens għal min hu verament batut fis-soċjeta` tagħna għax inkella se nkunu ġejna hawnhekk biex naħlu l-ħin.

Jeħtieġ li meta ngħaddu dan l-abbozz ta' liġi, dawk li huma l-iktar batuti fis-soċjeta` tagħna jibdew iħossu li qed issir xi ħaġa, u jien nittama wkoll li abbozz ta' liġi bħal dan ikun pożittiv u nibdew nieħdu l-affarijiet bis-serjeta` verament.

Mr Speaker, sieħbi l-Onor.

George Vella tkellem dwar kif tqassmu l- affarijiet tal-Community Chest Fund lejliet l-aħħar elezzjoni.

Staqsuhom lin-nies tal-Kottonera kemm tqassmu fridges, cookers u washing machines ġol- Kottonera fl-aħħar xhur ta' qabel l-elezzjoni.

Dan jistgħu jgħiduhulna wkoll l-Onor.

Chris Agius u l-Onor.

Rita Law, li setgħu jaraw b'għajnejhom it-teatrini li kienu jsiru dak iż-żmien, u nixtieq li xi darba ssir xi statistika li turi f'liema l-iktar xhur tqassmu affarijiet tal-Community Chest Fund.

Jien m'iniex kontra li nqassmu l-affarijiet lil ħaddieħor, anzi jien wieħed minn dawk li kieku nista' nqassam kollox, pero` trid tara li inti tkun qed tagħti lil min ikun fil-bżonn verament u mhux tagħti lil min ikun jista' u mbagħad min ikun fil-bżonn jibqa' b'xejn.

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi nuri x-xewqa tiegħi li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu, kulħadd jifhem li dan il-pajjiż huwa tal-Maltin u l-Għawdxin kollha u għalhekk jekk irriduh jimxi 'l quddiem, jeħtieġ li naħdmu flimkien.

Fl-aħħar mill-aħħar, jekk għada pitgħada pajjiżna jkun imfarrak u mkisser bil-korruzzjoni, min se jiret dan kollu?

Mhux il-Gvern Laburista?

Għalhekk nittama li f'dan il-pajjiż issir xi ħaġa llum qabel għada għax il-poplu Malti u Għawdxi jixraqlu pajjiż nadif immexxi bi trasparenza u li jkun 'il bogħod mill-korruzzjoni.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, fil-ħajja tagħmel kemm tagħmel qatt ma jkun biżżejjed, u l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, minkejja l- laqta pożittiva tiegħu, wieħed jista' jgħid faċilment li huwa biss abbozz ta' liġi kosmetiku.

Li jgħodd m'huwiex kemm aħna l-Membri ta' dan il- Parlament ngħaddu liġijiet imma kemm il-liġijiet li nkunu għaddejna jkunu qed jiġu mħaddma u kemm ikunu qed jittieħdu passi kontra min jiksirhom.

Kemm jista' jkun, għandna naraw li ma jkunx hemm loophole waħda fil-liġi, u l-leġislatur għandu d-dover u d-dmir li fl-abbozz ta' liġi li jkun qed jippilota ma jagħmilx biss affarijiet kosmetiċi, li fihom infushom ikunu pożittivi, imma mbagħad l-essenzjal ma jindirizzahx.

Fl-opinjoni tiegħi, l- abbozz ta' liġi li qed niddiskutu llum qed jindirizza suġġett li huwa importanti ħafna għax il-korruzzjoni f'pajjiż korrott timmina u tolqot il- morali u l-ġustizzja ta' l-istess pajjiż b'mod dirett, hu liema pajjiż hu, anzi bil-korruzzjoni mhux biss il-morali u l-ġustizzja tal-poplu jiġu mminati imma anke l-gvernijiet.

Forsi hawn gvernijiet li jargumentaw li dawk in-nies li jkollhom ċertu poter ikollhom x'jiggwadanjaw mill- korruzzjoni, u fil-fatt dan huwa veru, imma l-poplu ta' dak il-pajjiż u l- pajjiż innifsu ma jkunux qed jiggwadanjaw imma jkunu qed jitilfu f'diversi oqsma, mhux biss fl-oqsma tal-moralita` u tal-ġustizzja imma anke fil-qasam tad-demokrazija.

Fil-fatt matul is-snin rajna kif pajjiżi ferm ikbar minna tant inħakmu bil- korruzzjoni, u d-demokrazija tagħhom tant ġiet mhedda minħabba din il- korruzzjoni, li f'dawn il-pajjiżi sar saħansitra kontro-stat kontra l-gvern u kien hemm anke każi fejn il-gvern ġie mneħħi b'forza mill-poplu.

F'kull pajjiż hemm limitu għal kollox, u meta inti jkollok poplu li titlob minnu s- sagrifiċċji u l-għajnuna biex tissaħħaħ is-sitwazzjoni ekonomika tal- pajjiż, u min-naħa tiegħu, il-poplu jibda jagħmel dawk is-sagrifiċċji u jagħti dik l-għajnuna, tkun trid tagħti rendikont lill-poplu u ma tkunx tista' taġixxi b'mod li filwaqt li tkun qed titlob dawn is-sagrifiċċji u din l-għajnuna mingħandu, imbagħad fl-istess ħin ikollok sezzjoni fl- amministrazzjoni jew fl-eżekuttiv ta' l-istess gvern li tkun għaddejja b'xalata t'abbużi li kulħadd jagħlaq għajnejh għalihom u kollox jibqa' għaddej.

Naturalment dan li qed ngħid jgħodd ukoll għal pajjiżna, u fil-fatt għalhekk id-demokrazija hija importanti, għax il-poplu wkoll għandu l- limiti tiegħu u mhux dejjem huwa lest li jissapporti tmexxija korrotta għal ħafna żmien fejn filwaqt li huwa jkun qed jintalab li jagħmel is- sagrifiċċju, l-erbgħa li jkunu viċin tal-poter ikunu għaddejjin xalata.

F'pajjiżna kien hemm drabi fejn kien hemm suspetti ta' korruzzjoni u saru kampanji sħaħ kemm kontra individwi li m'humiex politiċi kif ukoll kontra individwi politiċi, jiġifieri aħna m'aħniex qed nitkellmu dwar dan is- suġġett l-ewwel darba imma huwa suġġett li smajnieh kemm-il darba.

Isiru ħafna diskorsi kbar dwar il-korruzzjoni, imma l-importanti huwa li naraw ir- riżultati bil-fatti, jiġifieri mhux kemm isiru diskorsi kbar dwar il- korruzzjoni jgħodd imma li ma jkollokx pajjiż fejn l-amministrazzjoni eżekuttiva u l-poplu jkunu jgħumu fil-korruzzjoni.

Din hija l-iktar ħaġa fundamentali u importanti biex pajjiżna jkun jista' jimxi 'l quddiem, pero` minkejja dan, sena wara l-oħra nisimgħu b'nies li jiġu mċappsa bil-korruzzjoni għax sfortunatament ġieli jkun hemm każi fejn biex wieħed jieħu vantaġġ politiku jew inkella biex jagħmel eżerċizzju propagandistiku jpoġġi fuq mejda ħaruf ta' sagrifiċċju, li jista' jkun persuna.

Mr Speaker, jien inħobb nitkellem ċar u tond u għalhekk inħoss li għandi ngħid bla tlaqliq li peress li f'din id-dinja kulħadd huwa uman, jien moralment konvint li hawn sezzjonijiet tal-media li bil-kompliċita` ta' xi wħud mill-politiċi, huma lesti li jkissru u jissagrifikaw persuni għal mandat politiku, anke jekk deep down ikunu jafu li dak li jkunu qed jagħmlu, ma jkunx daqstant ġustifikat.

M'hemmx għalfejn ngħidu li dan imur kontra l-morali, u jmur iktar u iktar kontra l-morali Kristjana, li tant niftaħru biha f'dan il-pajjiż.

Mr Speaker, kull darba li tkun qed toqrob l-elezzjoni u tkun waslet il- kampanja elettorali, dejjem tqum l-issue tal-korruzzjoni għax il- politikanti jafu li kulmin jaqla' ħobżu b'mod ġenwin u kulmin iġib il-flus biex jgħajjex lill-familja tiegħu b'mod nadif, jiġu influwenzati faċilment bid-dikjarazzjonijiet li jsiru kontra l-korruzzjoni.

Per eżempju, jien infakkar li 15-il sena ilu l-Prim Ministru li għandna llum kien wiegħed iswed fuq l-abjad li bi gvern immexxi minnu, il-korruzzjoni kienet se tinqata' bl-għeruq u x-xniexel, u tant kienet saret enfasi fuq din id- dikjarazzjoni li l-Prim Ministru kien saħansitra qal ukoll li min ikun jaf li qed issir xi korruzzjoni u ma jiġġilidhiex, ikun korrott huwa wkoll.

Bla dubju ta' xejn, dawn huma dikjarazzjonijiet li jaqbel magħhom kulħadd, imma l-iktar ħaġa importanti m'hijiex li sempliċement taqbel ma' dawn id- dikjarazzjonijiet imma li tattwa dak li suppost tkun temmen fih.

Wara kollox, il-poplu ma jkejlekx b'dak li tgħid imma b'dak li tkun kapaċi tattwa, u meta tħares lejn it-13-il sena li l-Prim Ministru ilu jmexxi lil dan il-pajjiż, tistaqsi: Imma dak li wiegħed li se jagħmel il-Prim Ministru 14-il sena ilu, fil-fatt ġie attwat?

U x'inhuma r-riżultati, jew inkella, kif jgħidu l-Ingliżi, x'inhu l-bottom result ta' kollox?

Naħseb li lkoll naqblu li l-kliem li qal il-Prim Ministru 14-il sena ilu kien kliem sabiħ ħafna tant li tista' tgħid li dan kien kliem taz-zokkor, imma sforunatament sal-lum il-ġurnata dan il-kliem għadu ma sarraf assolutament f'xejn, u iktar 'il quddiem se nispjega għal xiex qed ngħid dan.

Illum kulħadd qed jirrealizza li f'dan il-pajjiż għadhom jeżistu ħafna mistoqsijiet dwar il-korruzzjoni, u hawn min saħansitra jemmen li matul dawn l-aħħar snin il-korruzzjoni mhux talli ma naqsitx u mhux talli ma nqatgħetx mill-għeruq u x-xniexel imma talli kibret u nfirxet ħafna iktar minn qatt qabel.

Fil-fatt huwa għalhekk li sal-lum għadhom ma ngħatawx tweġibiet ċari għall-mistoqsijiet li għadhom jeżistu dwar il-korruzzjoni.

Issa ħalli niġi biex nispjega għaliex il-wegħdi li għamel l-Onor.

Fenech Adami 14-il sena ilu qatt ma setgħu jiġu mwettqa.

Per eżempju, ħalli nsemmi każ li diġa' semmewh sħabi; il-każ tal-bejgħ tal- Mid-Med Bank lill-HSBC.

Illum kulħadd jammetti li l-bejgħ tal-Mid-Med Bank lill-HSBC ma sar bl-ebda trasparenza, u fil-fatt anke l-gvern tal-ġurnata qal li għandna nassiguraw li meta tkun se tiġi pprivatizzata xi entita` oħra, din il-privatizzazzjoni ma għandhiex issir bil-mod kif saret dik ta' l-HSBC, fejn fost affarijiet oħra li saru, daħal ministru ieħor minflok il- ministru li suppost kien responsabbli minn dan il-bejgħ u għaffeġ kollox waħdu.

Imbagħad xi ngħidu għall-qerq li sar waqt il-proċess tal-bejgħ tal- Mid-Med Bank u għal kemm ġew imwiegħda affarijiet matul dan il-proċess?!

Lill-ħaddiema ta' dan il-bank, biex jagħlqulhom ħalqhom, qalulhom li se jkollhom opportunitajiet kbar.

Qalulna wkoll li dan il-bank internazzjonali se jġib opportunitajiet kbar f'dan il-pajjiż.

Imma fil-fatt x'ġara u x'għamel l-HSBC malli wasal hawn Malta?

L-ewwel m'għamel kienet skema biex il-ħaddiema ta' dan il-bank jitilqu minn fuq il-post tax-xogħol tagħhom!

Wieħed ma jistax ma jsemmix ukoll il-fees kontra fees li introduċa dan il-bank lill-konsumatur tant li llum il-Malta Financial Services Centre qed tinvestiga lill-istess HSBC biex tara jekk dan il-bank jistax jintroduċi dawn il-fees kollha jew le.

Jien nistaqsi: Dawn huma l-opportunitajiet il-ġodda li ġab l-HSBC?

Jien qatt ma niftakar li l-Mid-Med Bank u l-Bank of Valletta, liema banek huma purament Maltin, daħlu fi kwestjonijiet daqstant jaħarqu mal-Malta Financial Services Centre minħabba l-miżati li jimponu fuq il-konsumaturi tagħhom, u meta qed insemmi lill-konsumaturi m'iniex qed nirriferi għal dawk il-businessmen li jmorru jiddepożitaw l-eluf ta' liri kuljum ġol-bank imma qed nirriferi partikolarment għall-pensjonanti u għal dawk li jgħixu bil-benefiċċji soċjali, li llum, biex isarrfulhom iċ-ċekk li jirċievu, qed jiġu ċċarġjati 75ċ.

Jien ma nafx x'interess kien hemm biex fil-proċess ġew imwegħda tant affarijiet sbieħ filwaqt li mbagħad meta dan il-bank beda jiffunzjona kulħadd induna li fil-verita` qed jiffunzjona b'mod totalment differenti minn dak li ġie mwiegħed.

L-istess nistgħu ngħidu għall-għoti tal-kuntratt ta' l-isptar San Raffaele fejn sal-lum jien għadni ma nistax nifhem kif il-kumitat tal-kuntratti jiddeċiedi mod u mbagħad jidħol ministru u jwaqqa' dik id-deċiżjoni.

Dawn huma affarijiet li għad irid ikun hemm risposta dwarhom għax hawnhekk aħna m'aħniex qed nitkellmu fuq ċenteżmi, fuq ftit eluf jew inkella fuq miljun 'l hemm u miljun 'l hawn imma qed nitkellmu fuq għexieren ta' miljuni.

Id-deputat mexxej tal-Partit Laburista, l-Onor.

George Vella, semma x-xiri ta' l-RJ 70s u l-irresponsabbilta` ta' min mar kontra l-pariri li ngħatawlu u ħa d-deċiżjoni li nixtru dawn it-tip t'ajruplani, biex għadna mwikkijin bihom sal-ġurnata tal-lum.

Fil-fatt illum l-AirMalta qed tara kif se tbigħ il-flotta kollha tagħha biex tixtri flotta ġdida oħra.

Iċ-ċittadini għandhom raġun jagħmlu l-mistoqsijiet dwar dawn l-affarijiet għax wara kollox, huma ċ-ċittadini li jħallsu t-taxxi.

Imbagħad xi ngħidu għall-każ tad-Daewoo?

Fuq dan il-każ l-istess; baħħ, ma tisma' xejn.

Meta kienet qed issir il-kampanja elettorali tal-kunsilli lokali, jien għamilt mistoqsija, imma baqa' ħadd ma weġibha.

Il-gvern preżenti raħħas id-diesel filwaqt li fl-istess żmien tħabbar il-budget u l-gvern qal li l- prezzijiet tal-petrol u tad-diesel se jkunu aġġustati skond il-prezzijiet fis-suq internazzjonali.

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Point of order, Mr Speaker!

MR SPEAKER: L-Onor.

Pullicino Orlando, on a point of order.

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Mr Speaker, jien nixtieq li roħos id- diesel għax għandi karozza diesel, pero` fil-fatt huwa l-petrol li raħas u mhux id-diesel.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: U iva, insomma!

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Le, imma għandna nkunu preċiżi, u ta' min jgħid ukoll li r-raġuni għaliex raħas il-petrol u mhux id-diesel hija li d-diesel huwa pollutant iktar mill-petrol, jiġifieri hemm raġuni ġenwina għal dan.

Barra minn hekk, jien ma nistax nimmaġina x'għandu x'jaqsam ir- roħs tad-diesel jew tal-petrol ma' l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu, li jitkellem dwar il-korruzzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri huwa in possession of the House u għalhekk għandu dritt li jkompli jitkellem.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jien nixtieq ikolli l-opportunita` li nisma' lill-Onor.

Pullicino Orlando jitkellem f'dan il-Parlament, għalkemm, jekk irid, għad għandu ċ-ċans li jitkellem fuq dan l-abbozz ta' liġi!

Mr Speaker, proprjament jien ridt nirriferi għall-petrol, jiġifieri nirringrazzja lill-Onor.

Pullicino Orlando talli ġibidli l-attenzjoni għall- iżball żgħir li ħadt.

(Interruzzjonijiet) Isbaħ milli tkun preċiż fil- ħajja m'hawnx!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Onor. Cuschieri, jekk jogħġbok kompli bid-diskors tiegħek.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, għandna sitwazzjoni fejn fis-suq internazzjonali hemm il-biża' li l-prezz tal-petrol se jogħla, fl-aħħar budget il-gvern ħabbar li l-prezz tal-petrol u d-diesel f'pajjiżna se jinbeda jaħdem fuq formola skond il-prezz internazzjonali u mbagħad fl- istess ħin illum il-gvern qed iraħħas il-prezz tal-petrol.

Issa biex niftehmu, jien m'iniex kontra r-roħs fil-prezzijiet.

Ħaddieħor jgħid: Ħalluhom ħalli jogħlew il-prezzijiet, imma jien m'iniex favur li l- prezzijiet jogħlew.

Huwa tajjeb li l-prezzijiet jorħsu, imma dan kollu għaliex ikun sar?

Per eżempju, aħna konna nsemmu l-hedging agreement, imma apparti l-hedging agreement, jista' jkun hemm xi ħadd li jkollu interess li jorħos il-petrol minħabba li, per eżempju, ikun hemm xi ħadd li xtara kumpannija tal-karozzi?

Jien ma nafx, u nixtieq li jkun hawn min iwieġeb.

(Interruzzjonijiet) Għandu jkun l-Onor.

Pullicino Orlando stenbaħ wara tliet snin u nofs!

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Dan l-argument qed jiġġebbed iż-żejjed.

Qed isiru allegazzjonijiet li raħħasna l-prezz tal-petrol għar-raġunijiet ta' korruzzjoni.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Għall-informazzjoni tiegħek, jien kulma qed nagħmel hija mistoqsija.

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Jien naħseb li l-kumpannija tal-karozzi li jixtri dak li jkun tkun timporta kemm karozzi petrol kif ukoll karozzi diesel, imma nerġa' ngħidlek li ġebbidt l-argument iżżejjed.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri huwa in possession of the House, u għalhekk nitolbu biex ikompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, jien għamilt mistoqsija ċara, liema mistoqsija se nerġa' nirripetieha.

Issa jekk l-Onor.

Pullicino Orlando jrid jerġa' jqum iwieġeb u jassigurani li m'huwiex hekk, jista' jagħmel dan, imma jien kulma qed nagħmel hija mistoqsija.

Dawn it-tip ta' deċiżjonijiet jittieħdu mingħajr l-ebda raġuni jew jittieħdu għax forsi jkun hemm xi ħadd li xtara kumpannija tal-karozzi u jkollu interess li jorħos il-petrol?

(Interruzzjonijiet) Jien qed nagħmel mistoqsija u issa nistenna tweġiba ħalli nkun nista' nserraħ moħħi u l-kuxjenza.

(Interruzzjonijiet) Jien qed nagħmel mistoqsija u ma semmejt lill-ebda individwu.

ONOR.

TONIO BORG: Dik id-deċiżjoni jeħodha l-gvern, liema deċiżjoni l- gvern preżenti diġa` ħadha, u nitlob lill-Onor.

Cuschieri biex jekk irid jitfa' d-dubji, jissostanzjahom billi fost affarijiet oħra, isemmielna għal liema kumpannija qed jirriferi.

Issa hekk jonqos, li noqogħdu nraħħsu l- petrol minħabba xi kumpannija!

Bħal dak li qallu li meta l-petrol jogħla, jogħla minħabba xi kumpannija wkoll!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, jien għamilt mistoqsija ċara u tonda.

(Interruzzjonijiet) Le, jien m'għamilt l-ebda allegazzjoni; kulma għamilt kienet biss mistoqsija.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri huwa in possession of the House u għalhekk nitolbu biex ikompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Ħadtuli kwarta mid-diskors tiegħi, u dan meta jien qed nagħmel sempliċement mistoqsija!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

TONIO BORG: Jekk l-Onor.

Cuschieri għandu xi ħaġa li jrid jissostanzja, nitolbu biex jissostanzjaha!

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Issa inti weġibtni u għalhekk serraħtli l- kuxjenza u l-morali tiegħi.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom ejjew inżommu l-ordni għax ma jistax ikun nibqgħu sejrin hekk.

Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: L-iStanding Orders jgħidu li min jagħmel allegazzjoni jrid jissostanzjaha, u l-Onor.

Cuschieri qed jagħmel din il-mistoqsija biex jinsinwa li l-gvern raħħas il-petrol biex jaġevola xi kumpannija li timporta l-karozzi.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Dan m'hu veru xejn, Mr Speaker!

Onor. Borg, inti m'intix qed tgħid il-verita`!

ONOR.

TONIO BORG: Iva, inti hekk qed tagħmel!

MR SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Cuschieri biex ikompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, jien għamilt mistoqsija li l- Ministru Tonio Borg weġibhieli, u jien nirringrazzjah talli weġibhieli għax b'hekk serraħli l-morali u l-kuxjenza.

Nittama biss li dak li qed jgħid huwa l-verita`, pero` jien għamilt mistoqsija, il-Ministru Tonio Borg refa' u se jibqa' jerfa' r-responsabbilta` tat-tweġiba li ta, u ta' dan jien nirringrazzjah.

(Interruzzjonijiet) Lili qed tgħaġġibni b'dan l- entużjażmu, Onor. Pullicino Orlando!

MR SPEAKER: L-Onor.

Pullicino Orlando, bil-permess ta' l-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Mr Speaker, l-ewwelnett nixtieq nirringrazzja lil sieħbi l-Onor.

Cuschieri tal-permess li tani biex nitkellem.

Fil-fatt jien nixtieq nitkellem biex ngħid lill-Onor.

Cuschieri li kull pajjiż qed jipprova jinkoraġġixxi lin-nies biex jużaw il-petrol minflok id-diesel għax il-petrol iniġġeż l-arja ħafna inqas mid-diesel.

(Interruzzjonijiet) Imma tiegħi diesel ukoll, Onor. Debono Grech!

Dak kien l-iskop li għalih il-gvern raħħas il-petrol, u ejjew ma nkomplux ninsinwaw affarijiet li ma jeżistux.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Onor.

Cuschieri biex, jekk jogħġbu, ikompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Allura l-Onor.

Membru qed jgħidli li jekk jien għandi karozza diesel, għandi narmiha?!

Prosit, kemm jirraġuna!

MR SPEAKER: Onor. Cuschieri, jekk jogħġbok kompli bid-diskors tiegħek.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, huwa tajjeb li jien għamilt din il- mistoqsija għax b'hekk il-Ministru Tonio Borg qam iweġibha u se jibqa' jerfa' r-responsabbilta` tat-tweġiba tiegħu, bħalma jien se nibqa' responsabbli għall-mistoqsija li għamilt.

Issa ħalli ngħaddi biex ngħid xi ħaġa fuq il-kunsilli lokali.

Jien naf li l-uffiċjali pubbliċi, fosthom is-sindki, il-kunsilliera u l- impjegati fid-dipartimenti tal-gvern, huma responsabbli minn għemilhom, pero` niddiżappunta ruħi meta nara li għalkemm isiru diversi akkużi fil- konfront tal-kunsilli lokali, meta lill-Ministru responsabbli mill-kunsilli lokali, li huwa wkoll il-Ministru li qed jippilota dan l-abbozz ta' liġi, membru parlamentari jagħmillu mistoqsija parlamentari dwar xi kunsill lokali, dan jgħidlek biex iġġib it-tweġiba mingħand il-kunsill lokali konċernat, iktar u iktar għax m'hemm l-ebda regola li torbot lill-kunsilli lokali li jwieġbu l-mistoqsijiet li jagħmlu l-membri parlamentari.

Jien nistaqsi: Fejn hi t-trasparenza f'dan il-Parlament?

Mela l-flus li qed jiġu vvotati lill-kunsilli lokali m'humiex flus pubbliċi li jiġu vvotati u approvati minn dan il-Parlament?

Allura b'liema dritt il-Ministru jġiegħel deputat imur għand il-kunsilli lokali biex ikun jaf xi ħaġa li tikkonċerna lilhom?

Aħna nafu li din m'hijiex prattika normali u l-Ministru qed juża dan l-atteġġjament biex ma jweġibx għad-diversi akkużi li qed isiru fil- mistoqsijiet parlamentari.

Mr Speaker, riċentement irċevejt ittra li l-Ministru rċieva kopja bħalha - u m'iniex se nagħmel mistoqsija parlamentari dwar dan għax naf li m'iniex se nirċievi tweġiba - liema ittra tittratta dwar kumpannija li m'iniex se niddejjaq insemmiha.

L-ewwelnett irrid nagħmilha ċara mal-ewwel li jien m'għandi l-ebda interess f'dan il-każ, u qed nitkellem biss fuq dan is- suġġett bħala kelliem għall-kunsilli lokali.

Fil-fatt din l-ittra titkellem dwar it-tender li ħareġ il-joint committee tal-kunsilli lokali tan-north district - jiġifieri dan il-joint committee jiġbor diversi kunsilli lokali fih - fuq il-famuża devoluzzjoni ta' twaħħil u tiswijiet ta' bozoz għax minn erba' tenders li ntefgħu, dan il-kumitat iddeċieda li jagħżel l-ogħla tender.

Jien naf li mhux bilfors l-irħas tender tkun l-aħjar waħda għax jista' jkun li t-tender tkun l-iktar waħda rħisa minħabba li jkun se jintuża xi materjal jew inkella jkun se jsir xi xogħol inferjuri, pero` din l-ittra qed tgħid - u jien nesiġi li ssir investigazzjoni dwar dan - li l-materjal u x-xogħol li ġie propost fl-irħas tender huma ta' kwalita` ogħla mill-materjal u mix-xogħol li ġie propost fl- ogħla tender.

Hawn irrid nenfasizza wkoll li d-differenza fil-prezz bejn l-irħas tender u l-ogħla tender m'hijiex ta' ftit ċenteżmi imma hija ta' eluf ta' liri.

Biżżejjed ngħid li l-prezz li qed titlob l-ogħla tender li ntefgħet huwa d- doppju ta' l-irħas tender.

Jien nittama li l-Ministru jitkellem fuq dan il- każ għax jekk ma jagħmilx dan, aħna se nerġgħu nqajmu dan il-każ.

Issa ħalli ndur għal dak li kont qed ngħid fuq l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna għax żgur li m'huwiex l-iskop ta' dan l-abbozz ta' liġi li jiġu diskussi ċerti każijiet individwali.

Mr Speaker, jien naħseb li m'għadux iż-żmien li jkun il-gvern biss responsabbli li jara li f'pajjiżna ma jkunx hawn korruzzjoni.

Huwa d-dover u d-dmir ta' kull ċittadin li jara li fil-pajjiż ma jkunx hawn korruzzjoni.

Illum ninsabu fid-disa' leġislatura ta' dan il-Parlament u għalhekk fl- opinjoni tiegħi, kellna ċans biżżejjed biex nimmaturaw politikament u biex nagħmlu dikjarazzjonijiet kontra l-korruzzjoni.

Jiddispjaċini ngħid li billi waqqafna kummissjoni dwar il-korruzzjoni li għandha l-fiduċja tal- gvern biss ma solvejna xejn, u jien naħseb li llum wasal iż-żmien li l- gvern u l-oppożizzjoni jpoġġu fuq l-istess mejda bis-serjeta` - u mhux b'gimmicks politiċi - biex l-ewwel u qabel kollox jiddeċiedu darba għal dejjem li s-suġġett tal-korruzzjoni, li huwa suġġett serju ħafna, ma jibqax jintuża bħala yo-yo bejn il-partiti politiċi għax fl-aħħar mill-aħħar b'hekk mhux il-partiti politiċi qed ibatu imma s-soċjeta` in ġenerali.

Aħna, li llum niftaħru tant fuq kemm il-poplu tagħna mmatura - u suppost aħna mmaturajna miegħu, anzi suppost aħna mmaturajna iktar mill-poplu għax nirrappreżentawh - għandna nifhmu li l-korruzzjoni timmina l-valuri, id- demokrazija u anke l-amministrazzjoni fil-pajjiż, u għalhekk huwa fl- interess ta' kulħadd, kemm fl-interess tal-poplu, kemm fl-interess tal- gvern, kemm fl-interess ta' l-oppożizzjoni, kemm fl-interess tal-partiti politiċi kif ukoll fl-interess tal-pajjiż li kemm jista' jkun il- korruzzjoni tiġi miġġielda u eliminata bis-serjeta`.

Hija ħasra li l-kummissjoni dwar il-korruzzjoni li għandna llum ma tgawdix il-fiduċja taż-żewġ partiti politiċi għax huwa d-dover tagħna lkoll li nibnu flimkien soċjeta` nadifa f'pajjiż li jkollu tmexxija nadifa verament.

Huwa importanti li jkun hemm qbil bejn il-partiti politiċi li jiġġieldu l- korruzzjoni ta' pajjiżna fuq l-istess mejda u bl-istess għodda, liema għodda għandha tkun f'idejn l-oppożizzjoni daqskemm għandha tkun f'idejn il- gvern tal-ġurnata, anzi jien nissogra ngħid li din l-għodda għandha tkun iktar f'idejn l-oppożizzjoni milli għandha tkun f'idejn il-gvern tal- ġurnata.

B'hekk biss nistgħu nassiguraw li l-ġid komuni u r-riżorsi ta' pajjiżna qed jintużaw u jitqassmu b'mod ġust, b'mod nadif u b'mod trasparenti u mhux b'sistema li ma tiddependix minn kemm taf jew x'ħaqqek imma tiddependi minn lil min taf, kemm inti b'saħħtek u kemm qiegħed viċin il-kurituri tal-poter.

Aħna l-politiċi b'hekk biss nistgħu nkattru l-fiduċja tal-poplu fina nfusna u b'hekk biss nistgħu nuruh li kulmin joffri lilu nnifsu għas-servizz tal- poplu u tal-pajjiż ikun qed jagħmel hekk b'ġenwinita` u mhux biex jistagħna hu u ta' madwaru.

B'hekk biss inkunu nistgħu nassiguraw ukoll li kull sfera tas-servizz pubbliku u l-amministrazzjoni ta' pajjiżna tkun qed taħdem b'mod nadif verament.

Naf li forsi min qed jismagħni ngħid dan il- kliem qed jaħseb li qed noħlom, imma jien ngħid li jekk dak li qed ngħid se nħalluh ħolm biss, aħna stess se nkunu qed inkissru dak li f'pajjiżna ksibna b'ħidmietna tul is-snin, jiġifieri l-ġustizzja, id-demokrazija u l- morali, li huma t-tliet pilastri li fuqhom isserraħ is-soċjeta` tagħna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, ħadt gost nisma' lill-Onor.

Cuschieri jikkonkludi d-diskors tiegħu billi semma l-ġustizzja, id-demokrazija u l- morali għax dawn huma tliet konċetti li jien nassoċjahom bl-iktar mod intimu mal-Gvern Nazzjonalista.

Naħseb li jkun tajjeb ukoll li wieħed jorbot dawn il-konċetti ma' kif żviluppat il-politika, speċjalment mill- 1987 'l hawn meta saret bidla kbira f'dan il-pajjiż.

Imma issa ħalli niġi biex nitkellem fuq l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llum.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llum huwa abbozz ta' liġi li jittekilja materja ta' importanza kbira fit-tmexxija ta' kull pajjiż bl- iktar mod ċar.

Id-diskors fuq il-korruzzjoni jista' jkun diskors politiku maħdum bi strateġija politika - u forsi f'dan il-pajjiż kellna wisq minn dan it-tip ta' diskors - u jista' jkun ukoll diskors li huwa indirizzat biex pajjiżna jkollu tmexxija serja b'mod li ċ-ċittadini jħossuhom sodisfatti u jħossu li għandhom il-mezzi biex jassiguraw li l-affarijiet isiru sew.

Jien naħseb li l-politikanti jridu joqogħdu attenti ħafna li ma jkunux huma stess li biex jakkwistaw xi vantaġġ immedjat, bl-azzjonijiet u bil-kliem tagħhom jagħmlu ħsara anke fil-mod kif in-nies iħarsu lejn il-ħajja politika ta' pajjiżna.

Mr Speaker, abbozz ta' liġi bħal dan qed jindirizza l-materja tal- korruzzjoni bl-iktar mod serju għax mhux biss qed jagħmilha ċara li l- korruzzjoni hija xi ħaġa ta' natura kriminali imma qed jagħti wkoll drittijiet ċivili lill-vittmi tal-korruzzjoni biex jaġixxu mhux biss kontra min ikun għamel l-att tal-korruzzjoni imma anke kontra min kellu d-dover li jassigura u jieħu azzjonijiet raġunevoli biex dak l-att ma jsirx.

Jien naħseb li anke bħala konċett, dan huwa konċett importanti f'pajjiż demokratiku, għax id-demokrazija ma tagħtix biss id-dritt li wieħed imur jivvota darba kull ħames snin imma tagħti wkoll id-dritt lill-Istat li jassigura li l-kontribut li ċ-ċittadini jagħtu permezz tat-taxxi li jħallsu jkunu qed jintużaw b'mod ġust u ma jkunux qed jiġu mċappsa bil-korruzzjoni.

Ħaġ'oħra li togħġobni f'dan l-abbozz ta' liġi partikolari hija li dan qed jagħmilha ċara li mhux biss uffiċjal tal-gvern jista' jagħmel att ta' korruzzjoni imma anke uffiċjal ta' xi korporazzjoni mwaqqfa bil-liġi.

Dan l-abbozz ta' liġi qed joħloq ukoll xibka li biha qed jagħti twissija lil kulmin jista' jkollu t-tentazzjoni li juża l-pożizzjoni tiegħu biex jagħmel xi att ta' korruzzjoni.

Kull att ta' korruzzjoni li jsir fil-pajjiż, dan ikun ta' ħsara għas- soċjeta` kollha, u għalhekk huwa tajjeb li l-Onor.

Cuschieri semma l- morali.

Jien nemmen ukoll li huwa importanti li f'dan il-pajjiż nagħmlu enfasi fuq is-sens ta' servizz lejn in-nazzjon li mhux biss għandhom il- politiċi imma għandu kulmin jaħdem fis-settur governattiv.

Nagħmlu ħażin jekk inħarsu lejn dan l-abbozz ta' liġi bħala abbozz ta' liġi li huwa kontra l-korruzzjoni biss għax fil-verita` dan l-abbozz ta' liġi huwa favur li jkollna moralita` pubblika għolja fil-livelli kollha tas-settur pubbliku tagħna u qiegħed ukoll joħloq drittijiet legali u ċivili għal min ikun qed ibati l-konsegwenzi tal-korruzzjoni, jiġifieri dan l-abbozz ta' liġi m'huwiex qed jistrieħ fuq il-liġi kriminali biss u jieqaf hemm.

Naħseb li l-introduzzjoni ta' dawn id-drittijiet ċivili turi li dan il-pajjiż qiegħed jieħu l-korruzzjoni bl-ikbar serjeta` għax b'hekk wieħed mhux biss jista' jieħu l-korruzzjoni mill-aspett kriminali tagħha imma anke mill-aspett ċivili.

Ta' min jgħid li dan l-abbozz ta' liġi qed jipprovdi wkoll perijodu ta' għaxar snin, li huwa perijodu pjuttost twil - u hekk għandu jkun - għall-vittmi ta' l-atti ta' korruzzjoni biex jieħdu dak li ħaqqhom, jiġifieri nistgħu ngħidu li dan l-abbozz ta' liġi qed jagħti ċans biżżejjed liċ-ċittadini li jkunu sofrew minn atti ta' korruzzjoni biex jieħdu dak li jkun ħaqqhom.

MR SPEAKER: Onor. Frendo, sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Iva.

MR SPEAKER: Grazzi.

Issa nitlob lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 22 t'April, 2002 fis- 6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kunsilli Lokali, Kap. 363; u

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea, Kap. 319

Mozzjoni għat-Tiġdid tat-terminu tal-Kummissjoni Permanenti kontra l- Korruzzjoni.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika - Kumitat;

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard. ---------------------------------------

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta` fl-Ikel - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pulizija ta' Malta - Kumitat Permanenti; Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Għaqdiet tal-Produtturi - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Avjazzjoni Ċivili (Ċertifikati ta' Operaturi ta' l-Ajru) - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Hawn rimarki?

Il-Ministru ta` l-Intern u l-Ambjent.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Mr Speaker, l- Onor. Geroge Vella, f'din il-Kamra, għamel interventi u staqsa dwar il- kondizzjonijiet ta` klandestini li jinsabu taħt detensjoni - kontra ħafna minnhom hemm ordni ta` deportazzjoni - kemm fil-kumpless tal-pulizija kif ukoll fil-kumpless ta` l-armata.

Biex ngħid il-verita` jiena ħadt gost li tqajmu ċerti punti għax naħseb li huwa tajjeb li f'dan il-Parlament jitqajmu ilmenti mhux biss dwar Maltin imma anke dwar barranin li jinsabu detenuti f'pajjiżna.

Ħadt gost ukoll li l-ombudsman, kif għandu dritt bil- liġi li għamilna aħna spontanjament, qiegħed jinvestiga ftit mill-ilmenti ħalli jekk nistgħu nirranġaw ċerti affarijiet nirranġawhom, pero` rrid ngħid li rridu nikkorreġu ċerti impresjonijiet ħżiena li forsi wieħed jista` jieħu wara d-diskors li għamel l-Onor.

Vella.

Mr Speaker, il-pajjiż huwa dak li hu, żgħir u limitat fir-riżorsi tiegħu, u f'daqqa waħda kellu quddiemu problema fejn ftit iżjed minn 200 persuna niżlu x-Xlendi f'Għawdex.

Dawn kienu klandestini li żiedu l-piż fuq il- korp tal-pulizija, meta wieħed iqis li diġa` kellna klandestini oħrajn detenuti mill-istess korp.

Naħseb jiena li ma nkunux qed nikxfu sigrieti għax kulħadd jaf li għal żmien twil taħt gvernijiet differenti, anke fi żmien l-amministrazzjoni l-oħra, id-detensjoni ta` l-immigranti illegali kienet tkun f'Ta' Kandja, fil-post li għandhom l-SAG li huwa l-istess post li ġie kkritikat mill-Onor.

Vella.

Anzi jekk immur iktar lura nista` ninformah li dawn il-klandestini, fi żmien, kienu anke jkunu miżmuma l- ħabs.

Jiġifieri dawn in-nies li d-dinja kollha ma tqishomx bħala kriminali xorta waħda kienu jinżammu l-ħabs.

Jien niftakar li xi żmien ilu kont għedt li mhux sew li dawn jibqgħu jinżammu f'Ta` Kandja, għedt ukoll li jiena kontra li dawn jinżammu l-ħabs jew fid-depot tal-pulizija, ħlief f'każ ta` emerġenza, anke jekk d-depot tal-pulizija mhux intenzjonat li jżomm nies iktar minn 48 siegħa.

Mentri ħafna minn dawn in-nies, minħabba li jqattgħu l-passaporti tagħhom qabel ma jiġu hawnhekk tkun diffiċli li jintbagħtu lura lejn pajjiżhom u allura jdumu ħafna iktar minn 48 siegħa.

Hawn min dam ix-xhur biex ġie ripatrijat, in parti tort tiegħu stess għax ikun qatta` d-dokumenti ta` l- ivjaġġar.

Kien għalhekk li wara ħafna taħbit, iġbed minn hawn u iġbed minn hemm, ġie identifikat post ġewwa Ħal Far li ġie inawgurat proprju fl-4 ta' Marzu li għadda.

Jiġifieri jekk kien hawn gvern li għamel xi ħaġa għad- detensjoni ta' l-immigranti illegali kien proprju dan il-gvern u għandi l- unur ngħid li kont jien li mbuttajt, anke wara rapport li kien hemm mill- ombudsman sabiex nagħlqu Ta' Kandja u niftħu ċentru ġdid ta` detensjoni fil- post li identifikajna ġewwa Ħal Far.

Fil-fatt, kif diġa` għedt, dan infetaħ fl-4 ta` Marzu li għadda.

L- intenzjoni kienet li kull min qiegħed f'Ta` Kandja jmur Ħal Far, fil-fatt hekk ġara, u nagħmlu refurbishment f`Ta` Kandja ħalli nkunu nistgħu nużawh f'każ li jkollna bżonn ta` iktar spazju.

F'dan il-post ġewwa Ħal Far, li anke ġabuh fuq it-television, għandhom il-kċina u hemm is-servizzi kollha meħtieġa u ġie mfaħħar anke minn għaqdiet mhux governattivi.

Mr Speaker, irrid ngħid li għal żmien twil ma kien jista` jidħol ħadd f'dawn il-postijiet ta` detensjoni.

Imbagħad ġew il-Jesuit Refugee Service u l-UNHCR.

Imbagħad kont intervjenejt jiena u tajt permess lill-bord tal- visitauri tal-ħabs biex ikunu jistgħu jżuru dawn il-postijiet ta` detensjoni, li strettament ma jaqgħux legalment fil-ġurisdizzjoni tal-bord tal-visitaturi tal-ħabs, ħalli jkunu jistgħu jaraw is-sitwazzjoni kif inhi, għax tajjeb li jkun hemm il-verifika.

Il-ministru ma jistax joqgħod jmur kull fejn hemm l-immgranti illegali biex jara jekk naqashomx xi ħaġa.

Allura huwa tajjeb li niftħu dawn il-postijiet.

U riċentement, wara li saret talba minn tar-Red Cross anke dawn jistgħu jmorru hemmhekk.

Naturalment ma jmorrux hemmhekk biex jissendikaw imma biex jaraw x'hemm bżonn ħalli jgħinuhom u jaraw jekk hux qed jiġu ttrattati tajjeb u jagħmlu r-rakkomandazzjonijiet tagħhom.

Kien għalhekk li aħna ftaħna dak il-post f'Ħal Far u rrid ngħid li llum is-sitwazzjoni hija din: Hemm 52 immigrant illegali fiċ-ċentru ta` detensjoni l-antik ġewwa Ta' Kandja, hemm 104 f'Lister Barracks ġewwa Ħal Far, hemm 65 fl-immigration centre l-ġdid li għadu kif infetaħ ftit iktar minn xahar ilu u hemm 56 Ħal Safi fil-barracks ta` l-armata.

Naturalment din hija soluzzjoni temporanja.

Issa meta tkun iffaċċjat b'sitwazzjoni bħalma ma kellna dan l-aħħar wieħed bilfors irid juża l-postijiet kollha li għandu available u sfortunatament, bħala emerġenza, kellna nerġgħu nużaw Ta` Kandja għax ma kienx hemm postijiet iktar fejn dawn jistgħu jinżammu.

Kulħadd jaf ikun bravu imma ħadd ma joffri soluzzjonijiet.

Issa jekk tgħidli jekk iniex kuntent bis-sitwazzjoni f'Ta' Kandja ngħidlek li le m'iniex kuntent u huwa proprju għalhekk li aħna għalaqnieh u ftaħna ċentru ġdid f'Ħal Far.

Imma f'sitwazzjoni ta` emerġenza l-kummissarju tal- pulizija bilfors kellu jieħu d-deċiżjoni li jiftaħ Ta` Kandja wkoll.

Issa altru tgħid li hemm xi defiċjenzi fis-sistema u altru li tiddiskrevih, kważi kważi, qisu xi kamp ta` konċentrament ta` Milosevic u tgħid li d- detenuti qed jitilfu l-piż u qed jingħataw l-ikel ta` fuq l-ajruplani.

Dan mhux minnu.

Mhux veru li jingħataw l-ikel ta` fuq l-ajruplani għax l-ikel li jagħtu fuq l-ajruplani, minħabba l-kostruzzjoni ta` spazju, jkun ftit.

Anzi l-ikel jintbagħat mill-kċina tad-depot u sabiex ma jiksaħx jitpoġġa ġo containers tal-ġablow.

Anke għall-ħabs hekk jagħmlu.

Ma naħsibx li huwa fair li niddeskrivu dan l-ikel bħala ikel ta` l-ajruplani għax jinbagħat f'containers tal-ġablow biex jibqa` sħun.

Mr Speaker, lil tar-Red Cross aħna għednilhom li jistgħu jdaħħlu tobba sabiex jgħinu lin-nies li għandhom problemi mediċi u safejn naf jiena dejjem inqdew medikament.

Fil-fatt intużaw anke l-health centres sabiex jieħdu ħsieb dawn id-detenuti li hemm f'Ħal Far u f'Ta' Kandja.

Issa nisperaw li ħadd ma jippretendi li għax huwa klandestin jiġi ppreferut addirittura mill-Maltin.

M'għandux jippretendi li għax hu klandestin imur fil-health centre u jaqbeż il-kju.

Ħadd m'għandu jippretendi li għax huwa detenut jiġi ppreferut mill-kondizzjoni li għandu ħaddieħor Malti li qiegħed iħallas it-taxxa u li qiegħed jistenna fil-kju biex jinqeda.

Fuq l- ikel irrid ngħid li fir-rigward taċ-ċentru f'Ħal Far hemm kċina fiċ-ċentru stess ħalli wieħed jevita li joqgħod iġib l-ikel mid-depot u fil-każ Ta` Kandja fejn m'hemmx kċina l-ikel jinġieb mid-depot tal-pulizija.

Dwar kemm jingħataw ħin ta' rikreazzjoni dawk detenuti f'Ta' Kandja jiena informat li jingħataw tliet kwarti kuljum u tlabt lill-kummissarju tal-pulizija jekk jistax iżid dan il-ħin ta` rikreazzjoni u jġibu għallinqas daqs dak ta` Ħal Far.

Wara kollox dawn huma nies detenuti u na ninsewx li kien hemm nies li ħarbu jew ipprovaw jaħarbu minn Ta` Kandja.

Proprju riċentement ipprovaw jaħarbu.

Issa ma jistax ikun li nikkritikaw lill-pulizija meta jaħarbu u fl-istess ħin nikkritikawhom għax iżommuhom ġewwa.

Dawn iżommuhom ġewwa anke għal raġunijiet ta` sigurta`.

Pero` jiena għedt lill-kummissarju tal- pulizija li jekk id-detenuti ta` Ħal Far għandhom ċertu ammont ta` sigħat li fihom jistgħu joqogħdu barra – hemmhekk għamilnielhom fejn jilgħabu l- basketball u hemm il-bandli f'każ li jkun hemm it-tfal – anke lid-detenuti f'Ta' Kandja, għalkemm dan huwa post temporanju, wieħed għandu jagħtihom aktar opportunita` joħorġu barra.

Mr Speaker, peress li iċ-ċentru f'Ħal Far huwa ġdid u ftaħnih proprju biex nagħlqu Ta` Kandja, lill-kummissarju tal-pulizija għedtlu wkoll li malli Ta` Kandja jisvojta, għax hemm nies oħra detenuti li m'għandhomx x'jaqsmu mal-każ tax-Xlendi u li dalwaqt jiġu deportati, dan jingħalaq u ma jkunx hemm bżonn iktar li nużawh.

Irrid ngħid ukolli li jiena informat li dawn jiġu fornuti bi ħwejjeġ, żraben, ikel u xorb, sigaretti, cards tat- telephone u affarijiet oħra ta` rikreazzjoni kemm mill-gvern kif ukoll mill- NGOs li qegħdin jgħinu f'dan il-qasam.

Nista` ngħid ukoll li televsion għandhom kemm f'Ħal Far kif ukoll f'Ta` Kandja u informat ukoll li kull darba li jkun hemm bżonn li jmorru l-isptar jew inkella fil-health centres dawn jittieħdu immedjatament.

Issa lill-pulizija waslitilha kunsinna ta` sodod ġodda, għax qabel kienu jintużaw is-sodod ta` l-armata, biex proprju ntejbu dawn il-kondizzjonijiet.

Issa jiena noqgħod għar-rapport li se jagħmel l-ombudsman dwar jekk nistgħux ntejbu iktar dawn il- kondizzjonijiet.

Jekk nistgħu ntejbuhom, ibqa` ċert li ntejbuhom.

Mr Speaker, fl-aħħarnett nixtieq nagħmel kummnet dwar dak li qal l-Onor.

Vella fil-konfront tiegħi meta qal:-

"L-affarijiet li smajt nispera li m'huwiex l-Onor.

Tonio Borg li qalhom u li għamilhom.".

Ma speċifikax x'inhuma dawn l-affarijiet.

Imbagħad qal ukoll li –

"M'għandniex nagħmlu kummenti li mhux se ngħidhom hawn u li ma jirriflettu xejn tajjeb fuq kollega tiegħi ...."

- qed jirreferi għalija -

"...li safejn naf jien meta kien fil-Kunsill ta' l-Ewropa kien fuq kummissjoni li kienet iddur il-ħabsijiet ta' l-Ewropa biex tara li s- sitwazzjoni tal-miżmuma fil-ħabsijiet tkun skond in-normi tad-diċenza u kont nippretendi li jkollu iktar widnejh lesti biex jisma` l- problemi u lil min qiegħed jipprova jagħti daqqa t'id ħalli l- affarijiet jitranġaw.".

Jiena ma nafx x'inhuma dawn l-affarijiet li sema` fuqi.

Ma nafx, forsi sema` li jien għamilt il-liġi tar-refuġjati sabiex għall-ewwel darba jkollhom id-drittijiet li ma jistgħux jinbagħtu lura sakemm ikollhom l- applikazzjoni tagħhom pendenti!

Forsi sema` li tajthom id-dritt li jistgħu jaħdmu, meta taħt gvernijiet differenti - kemm taħt il-gvern tagħhom u kemm taħt il-gvern tagħna - mhux biss ma konniex inħalluhom jaħdmu talli jekk japplikaw biex jaħdmu konna nneħħulhom l-istatus ta` refuġjat!

Jiena bħala ministru ta` l-intern kont insistejt li nosservaw l-obbligi internazzjonali tagħna biex jekk wieħed huwa rikonoxxut bħala refuġjat, sakemm tingħata s-sentenza ta` refuġjat, ma jistax jitkeċċa u konna waqqafna organu biex jiddeċiedi dawn l-affarijiet.

Barra ninnhekk waqt li qabel il-karti kienu jmorru Ruma u tgħidx kemm kienu jdumu biex jiġu lura Malta, waqqafna kummissarjat tar-refuġjati u tajnihom ukoll dritt ta` appell sabiex jekk ma jaqblux mas-sentenza tal-kummissarju jkunu jistgħu jappellaw mis-sentenza.

Jiġifieri ma nafx x'inhuma dawn l- affarijiet li sema` fuqhom.

Forsi sema` li jiena u l-Onor.

Gonzi se nagħtuhom id-dritt tar-relief.

Jiġifieri dawk ir-refuġjati li kieku kienu Maltin kienu jikkwalifikaw għar-relief għax mhux qed jaħdmu u huma head of households se nagħtuhom ir-relief ukoll.

Jista` jkun li qal hekk biex jipprovokani ħalli nara li l-affarijiet isiru sew.

Jekk għamel hekk, nirringrazzjah.

Pero`, mhux biex niftaħar, kemm ili ministru ta` l-intern bnjena ħabs ġdid għad-detensjoni ta` min jaħbat mal-liġi, bnejna lock-up ġdid ħalli min jiġi arrestat ikun ittrattat b'mod dinjituż għax kellna lock-up li kien iħammrilna wiċċna u issa bnejna detention centre ġdid għall-immigranti illegali.

Issa jekk tgħidli li Ta` Kandja m'huwiex perfett, naqbel miegħek li dan m'huwiex perfett u se naraw li kemm jista` jkun intejbu l-kondizzjonijiet, imma li wieħed jagħti l- impressjoni li dan huwa xi pajjiż tat-tielet dinja li ma jafx ikun ċivilizzat fil-konfront ta` min ikun detenut, kemm jekk hu Malti kif ukoll jekk hu barrani, naħseb li hija impressjoni żbaljata li jiena kelli l- obbligu li nikkorreġi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn iktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, nixtieq li f'dan il-Parlament nfakkar l-avveniment tal-holocaust li 54 sena ilu sar fuq il-Lhud.

Dan kien avveniment ikrah u kull min kellu l-okkażjoni li jżur il-kampijiet ta` konċentrament ta` Dachau, Bergen-belsen, Auschwitz u kampiijiet oħra seta` jara l-ħruxija u l-persekuzzjoni kontra l-poplu Lhudi li sfortunatament kien ilu għal żmien twil jiġi vvittimizzat.

Dan kien avveniment ħorribbli.

Tajjeb li bl-iktar mod qawwi ngħidu kemm kienet ħaġa ħażina din il- persekuzzjoni tal-popli, sempliċement għax huma l-poplu li huma u għalhekk tajjeb li tiġi mfakkra din il-ġurnata biex qatt u qatt ma jerġgħu jsiru dawn l-affarijiet fid-dinja ċivilizzata.

Nafu li madwar sitt miljun Lhudi ġew esterminati fi żmien it-Tieni Gwerra Dinjija u nisperaw li dawn it-tip ta' affarijiet ma jsiru qatt iktar, sew jekk tkun Lhudi u sew jekk tkun ta` xi nisel ieħor.

Dan it-tip ta` preġudizzju kontra poplu u kontra individwi li huma membri ta` poplu jmur kontra d-drittijiet fundamentali tal-bniedem u l-ġieħ li għandu kull bniedem u kull poplu li hawn f'wiċċ id-dinja.

Mr Speaker, tajjeb li b'wiċċna minn quddiem ngħidu li l-poplu Lhudi u l- Istat Iżraeljan għandhom d-dritt jgħix f'borduri siguri li jħallu lill- poplu Lhudi jilħaq il-milja tiegħu u jiżviluppa u jipparteċipa fil- komunita` dinjija li fil-fatt jagħmel parti minnha bħal kull poplu ieħor.

Pero` rrid ngħid ukoll li daqskemm għandu l-poplu Lhudi d-dritt illi jgħix f'borduri siguri – u hawn wieħed jikkundanna b'mod qawwi s-sistema ta` human bombs li jsiru fuq l-Istat Lhudi.

Ma naħsibx li xi ħadd se jirbaħ xi ħaġa b'dan it-tip ta' attivitajiet u azzjonijiet politiċi.

Għalhekk wieħed irid jikkundanna affarijiet bħal dawn għax f'dawn l-attakki jweġġgħu nies innoċenti.

Pero' wieħed irid ukoll jgħid b'mod ċar li fl-artijiet li huma viċin tal-poplu Lhudi jeżistu artijiet oħra tal-poplu Palestinjan u dan il- poplu għandu dritt għall-Istat tiegħu.

Issa ilu żmien twil, minn ftit wara t-tieni gwerra, li dan il-poplu ġie miċħud mill-identita` tiegħu u mid- drittijiet fundamentali ta` poplu u ta` Stat.

Kulħadd jaf li dawn la għandhom dritt għall-passaport biex ikunu jistgħu jivjaġġaw, la għandhom dritt għall-assistenza soċjali, la għandhom dritt ta` sigurta` u lanqas għandhom dritt għal servizzi mediċi.

Dan huwa poplu li sfortunatament huwa vittimizzat u kkalpestat b'mod li ma jixraqx lid-dinjita` tagħhom bħala poplu.

U tajjeb li ngħidu li dan huwa ħażin ukoll.

Jiena, li kelli l- okkażjoni nistudja kemm ma` studenti Lhud kif ukoll ma` studenti Palestinjani kienet iddejjaqni u tagħtini ġewwa li l-poplu Palestinjan m`huwiex stmat fid-drittijiet tiegħu daqs popli oħra.

Mr Speaker, tajjeb li ngħidu wkoll li l-politiku Malti huwa politiku matur u huwa konxju ta` dawn iċ-ċirkostanzi li qegħdin jiġru f'artijiet li, għalkemm huma 'l bogħod, m`humiex daqshekk 'il bogħod.

Il-politiku Malti huwa konxju ta` l- inġustizzji li jsiru, kemm ma` naħa kif ukoll ma` oħra, b'mod li poplu jew individwi jiġu mgħaffġa u ttrattati, kif jgħidu bl- Ingliż, bħala the underdogs u d-drittijiet fundamentali tagħhom, bħala poplu jew bħala bniedem, ma jiġux rispettati.

F'Malta nistgħu ngħidu b'wiċċna minn quddiem li t-tliet partiti politiċi, iż-żewġ partiti l-kbar u l-partit l-ieħor, jirrispettaw kemm id-dritt tal-poplu tal-poplu Iżrael li jgħix f'borduri siguri kif ukoll id-dritt tal-Palestinjani li jgħixu fl- Istat tiegħu bil-mexxejja tiegħu u bil-miżuri ta` sigurta` kemm soċjali kif ukoll miżuri finanzjari oħra li jħoss li għandu jieħu.

Meta l-komunita` Palestinjana f'Malta talbitna biex nuri s-solidarjeta` tagħna mal-poplu Palestinjan jiena kont wieħed minn dawk li mort għal dik il-mixja u b'mod paċifiku wrejt ix-xewqa li jkun hemm dan il-pass kbir 'il quddiem biex il-poplu Palestinjan jieħu d-drittijiet tiegħu.

Miegħi kien hemm membri oħra tal-partiti politiċi kollha f'Malta li ħassew ukoll li kien hemm inġustizzja bażika fejn il-poplu Palestinjan kien qiegħed iħossu li huwa the underdog u kellu raġunijiet reali u uffiċjali tiegħu li tista` tgħid li huma raġunijiet vera u kellu għalfejn jipprotesta għax kien qed ikun ukoll vittma tal-vjolenza.

Sfortunatament ir-reazzjoni mill-poplu Palestinjan, fejn individwi kienu qed jisplodu lilhom innifishom u jweġġgħu lin-nies, hija waħda kundannabbli wkoll u bl-ebda mod ma rrid ninftiehem li naqbel ma` dak li qed jagħmlu l- Palestinjani, anzi nikkundannah bl-iktar mod qawwi.

Pero` ma nafx kif meta l-partiti politiċi qegħdin jaqblu fuq din il-kwestjoni – ma tantx naqblu fuq kollox, imma fuq din il-kwestjoni qegħdin naqblu - l-ambaxxatur Lhudi għal Malta, bħalissa insejt x'jismu, qal li li l-politiċi Maltin huma naive.

Ma rridx noħloq polemiċi, pero` bl-ebda mod ma naċċetta li xi ħadd jgħid li l-poplu tagħna u l-politiċi ta` pajjiżna huma b'xi mod naive, u fl-opinjoni tiegħi kienet kelma żejda li qal l-ambaxxatur Lhudi.

Allura, to put the record straight jiena niċħad din it-tip ta` label li l-ambaxxatur Lhudi ta lill-politiċi Maltin.

Il-politiċi Maltin għandhom ħafna difetti – jien inkluż – pero` wieħed ma jistax ngħid li huma naive.

Dan kien proprju attakk fuq il-politiċi Maltin.

Jista` jkun li jkun hemm xi individwi li jiżbaljaw pero` bħala mhux sew titfa` l-klassi politika Maltija kollha taħt il-kappa ta` naive.

Jekk il-politiċi Maltin kienu naive għax kienu qed jitolbu li jkun hemm ġustizzja vera fl-art fejn twieled, għex u miet Sidna Ġesu Kristu u għax kienu qed juru xewqa li jkun hemm il-paċi f'din iz- zona tant imqallba u li jkun hemm withdrawal ta' l-azzjoni militari kontra l-postijiet Palestinjani mil-Lhud u li anke jkun hemm waqfiet minn dawn il-bombi mill-Palestinjani kontra l-Lhud, allura lill-Ambaxxatur Lhudi ngħidlu li kienu naive ukoll il-President Bush u s-Segretarju ta` l-Istat Amerikan Colin Powell għax dawn qed jitlob l-istess ħaġa.

Ngħidlu wkoll li kienu naive anke l-presidenza tal-kunsill ta' l-Unjoni Ewropea, il-Parlament Ewropew, il-Kummissjoni Ewropea u il-Kunsill tas- Sigurta' tan-Nazzjonijiet Magħquda li iktar minn darba ħareġ mozzjoni biex isejjaħ għall-irtirar tat-truppi Lhud mill-artijiet okkupati Palestinjani.

Naħseb ukoll li allura kien naive l-Qdusija Tiegħu l-Papa li talab biex ikun hemm din il-paċi f'din l-art imqaddsa.

Mr Speaker, huwa tajjeb li aħna l-politiċi nesiġu li l-unika triq 'il quddiem hija dik tad-djalogu strutturat.

Din il-kwestjoni m'hijiex kwestjoni li ttajjar jew tiddistruġġi naħa jew oħra.

Għandhom isiru laqgħat ta` djalogu strutturat mingħajr pre-kondizzjonijiet wara li jkun hemm dan il-withdrawal importanti u wara li jieqfu dawn il-bombi qerrieda biex is-sigurta' taż-żewġ naħat tkun assigurata.

M'hemm l-ebda triq oħra 'l quddiem.

Ħadd m'hu se jinżel mis-sema biex ilaqqagħhom lil dawn iż-żewġ popli.

Iridu jifhmu huma li the only way forward is to sit round a table and reach an agreement.

Dan rajnih fil-passat u jgħodd ukoll għall-futur.

Huwa tajjeb li l-gvern Malti qal li jaqbel mal-missjoni tas-Segretarju ta` l-Istat Amerikan, Colin Powell, biex iż-żewġ naħat jiddjalogaw għax naħseb li s-Segretarju ta` l-Istat Amerikan qiegħed f'pożizzjoni partikolari li jista` jlaqqa` ż-żewġ naħat ta` dawn il-popli li qegħdin f'dan il-konflitt imdemmi.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid li dwar dan il-konflitt, Malta waħedha ftit hu li tista` tagħmel.

Aħna bħala pajjiż żgħir nistgħu nsemmgħu leħinna, li għalkemm jinstema` l-effett tiegħu jkun limitat.

Pero` Malta bħala membru ta` l-Unjoni Ewropea jew bħala pajjiż kandidat ta` l-Unjoni Ewropea allinejat ruħha mal-pożizzjoni ta` l-Unjoni Ewropea li hija piu` o meno fuq dawn il-linji li jiena semmejt, u fl-isfera internazzjonali dan l- allinejament ikollu ħafna iktar saħħa milli jkollu pajjiż żgħir individwali waħdu.

Allura dan juri b'mod ċar li l-vuċi ta` Malta fl-Unjoni Ewropea, f'affarijiet internazzjonali, tista` tkun ħafna iktar qawwija milli hija bħalissa meta qed ngħumu waħedna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn 22 ta' April, 2002 fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

EUROPEAN UNION - WTO

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'referenza għall-aħħar laqgħa fil-Qatar (Doha) tal-WTO jista' l-Ministru jinfurmani kemm l-UE naqset special safeguards li huma uħud mill-forom ta' kontrolli fuq tal-biedja li timponi fuq il-pajjiżi membri tagħha għas- sentejn li ġejjien u għall 5 snin li ġejjien?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija nru.

31112 dwar l-istess materja waqt is-seduta nru.

EUROPEAN UNION – WORLD TRADE ORGANIZATION

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'referenza għall-aħħar laqgħa fil-Qatar (Doha) tal-WTO jista' l-Ministru jinfurmani kemm l-UE naqset dazji, tariffi tat-Taric li huma uħud mill- forom ta' kontrolli fuq tal-biedja li timponi fuq il-pajjiżi membri tagħha għas-sentejn li ġejjien u għall 5 snin li ġejjien?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

EUROPEAN UNION - WORLD TRADE ORGANIZATION

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'referenza għall-aħħar laqgħa fil-Qatar (Doha) tal-WTO jista' l-Ministru jinfurmani kemm l-UE naqset export refunds li huma uħud mill-forom ta' kontrolli fuq tal-biedja li timponi fuq il-pajjiżi membri tagħha għas- sentejn li ġejjien u għall 5 snin li ġejjien?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

ĦAMRUN - BANKINA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li quddiem l-istitut ta' Cini l-Ħamrun il-bankina ilha maqlugħa aktar minn 3 ġimgħat?

Peress li f'dan l-istitut hemm residenti anzjani, jista' jintervjeni sabiex ix- xogħolijiet meħtieġa jsiru mmedjatament u bla aktar telf ta' ħin u ta' nkonvejnjent għall-pedestrians?

Jekk fl-affermattiv meta?

ONOR.

AUSTIN GATT: Bħal ma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta` gvern lokali b`personalita` legali distinta u fil- qadi tal-funzjonijiet tagħhom jaġixxu skond il-prijoritajiet, esiġenzi u l- mezzi tagħhom.

Għaldaqstant nissuġġerixxi l-Onor.

Membru li jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill tal-lokalita` billi l-funzjoni li qed jirreferi għaliha, fil- fatt hija waħda mir-responsabbilitajiet tal-kunsilli.

PLANNING AUTHORITY – BEACH HOUSES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Peress li l-awtorita' ta' l-ippjanar ikkonfermat li mhux se jsir ebda żvilupp fejn hemm l-art agrikola fl-Għarmier fejn se jiġu żviluppati l- beach houses, jista' jassigurani li se jkun sostnut bis-serjeta u ċioe li jassigurani li fejn hemm art agrikola din ma tiġiex meqruda imma tibda tinħadem mill-bdiewa ta' l-inħawi?

ONOR.

TONIO BORG: L-awtorita` ta` l-ippjanar taqbel bis-sħiħ mal-politika li tipprotegi r-raba saqwi li hemm fl-inhawi tal-pjan ta` azzjoni tal- Marfa.

L-iżvilupp tal-art agrikola, in ġenerali, huwa ikkontrollat bil-policies tal-pjani lokali u tal-pjan ta` struttura.

L-awtorita` ma tidħolx fil- kwistjoni għandhiex titkompla tinħadem mill-bdiewa tal-lokal jew ta` lokalijiet oħra.

THE MALTA-EU STEERING AND ACTION COMMITTEE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir-raġunijiet li fil-laqgħat tal- MEUSAC ir-rappreżentanti tal-bdiewa, raħħala u sajjieda ma qablux mat-42 proposta għall-arrangamenti speċjali dwar is-settur tal-biedja lokali li l- gvern se jinnegozja ma' l-UE?

Għaliex il-gvern ma rrispettax il-pozizzjoni ta' dawn ir-rappreżentanti tal-bdiewa u estenda aktar id-diskussjoni fil- pajjiż?

ONOR.

JOE BORG: Nixtieq ngħid lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni li għandu mhix korretta.

Qabel il-laqgħa tal-MEUSAC, kienu saru żewġ turni ta' taħdidiet formali mar-rappreżentanti tal-bdiewa u raħħala dwar proposti li kien fassal il-gvern għal arranġamenti speċjali fil-qasam tal-biedja.

Dawn iż-żewġ turni saru oltre taħdidiet oħrajn mhux uffiċċjali li nżammu ma' uffiċċjali tal-gvern.

Wara dawn it-taħdidiet saret il-laqgħa tal-MEUSAC li għaliha kienu mistiedna r-rappreżentanti tal-bdiewa u raħħala, korpi kostitwiti, organiżżazzjonijiet mhux governattivi u rappreżentanti tal-gvern.

Il- laqgħa ħadet il-ħin tagħha u sar qbil dwar numru ta' tibdiliet għall- pożizzjoni li ġew miftiehma u aċċettati.

Il-pożizzjoni ta' Malta li kienet tirrifletti t-tibdiliet kollha ssuġġeriti waqt il-laqgħa tal-MEUSAC, ġiet aċċettata mill-kumitat tal-kabinett tal-ministri u ppreżentata lil- kummissjoni tal-Unjoni Ewropea għall-kummenti tagħha.

Il-pożizzjoni ta' Malta li ġiet diskussa fil-MEUSAC ma kinietx tinkludi dik il-parti li tirrigwardja it-tneħħija tal-levies u l-programm li jrid jipprepara l-gvern biex itaffi l-impatt ta' l-arranġamenti ġodda, filwaqt li jagħti ċans lill-bdiewa u raħħala sabiex iwettqu r-ristrutturazzjonijiet meħtieġa.

Peress li dan id-dokument kien għadu mhux lest f'dak l-istadju, ir-rappreżentanti tal-bdiewa u raħħala ma xtaqux li jikkonkludu l- pożizzjoni ta' Malta dwar il-biedja mingħajr ma jkun sar qbil fuq il-parti li tirrigwardja l-levies.

Ix-xewqa tar-rappreżentanti tal-bdiewa u raħħala kienet li l-qbil għandu jkun fuq il-pakkett kollu, cioe' kemm fuq il- pożizzjoni miftiehma kif ukoll fuq il-proposti li kien għad iridu jiġu mressqa.

Sar ftehim, pero', li f'każ ta' qbil fuq id-dokument li għad irid jiġi diskuss dwar il-levies, ma jkunx hemm il-ħtieġa li jerġa jiġi diskuss mill-ġdid l-ewwel dokument, cioe' dak li kien tressaq quddiem il-MEUSAC.

Għalhekk il-gvern altru milli rrispetta il-pożizzjoni ta' dawn ir- rappreżentanti tal-bdiew u raħħala.

QORMI - TRIQ 10 TA' SETTEMBRU

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'referenza għal mistoqsija parlamentari nru.

30795 dwar Triq l-10 ta' Settembru f' Ħal Qormi, u għat-tweġiba għaliha, fid-dawl tal- fatt li l-problema tal-għargħar f'din it-triq mhix kwistjoni tal-livell mal- wied kif indikat, iżda kwistjoni ta' kif taqleb it-triq minħabba li għadha mingħajr tarmac?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Waqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellanta għar- risposta parlamentari nru.

30795, tajt struzzjonijiet lid-direttorat għat- toroq biex fil-każ li din it-triq tista' tiġi rranġata mingħajr ma jiġu kkaġunati aktar problemi ta' għargħar fl-akwati, jittieħdu l-passi neċessarji biex ix-xogħol meħtieġ fiha jitwettaq.

ESTS – COURSE TA' STONE CARVERS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru bil-kundizzjonijiet mill-agħar li qed jaħdmu fihom studenti ta' l-ESTS li qegħdin fil-course ta' stone carvers?

Jaf li dawn qed jiġu mġiegħla jaħdmu kważi full time mal-privat bi ħlas ta' Lm53.16 fil-ġimgħa?

X'qed jagħmel id-dipartiment jew x'se jagħmel biex iwaqqaf dawn l-abbużi?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-iskultura u t-tinqix tal-ġebel tal-franka jiġġeneraw trabijiet fini minħabba n-natura tal-materjal innifsu u l-proċessi meħtieġa waqt ix-xogħol.

Informat li minħabba li n-numru ta' studenti li qed jattendu bħalissa huwa relattivament kbir, hemm il-ħsieb li l-workshop ta' l-artiġjanat fil-ġebel jitkabbar u jiġu stallati extractors skond il-ħtieġa.

Il-kors ta' stone carvers huwa ta' tlett snin u jifforma parti mill-iskema ta' l-apprendistat imsejħa extended skill training scheme.

Fl-ewwel sena tal-kors il-parteċipanti jridu jattendu l-istabbiliment edukattiv il-ġimgħa kollha u jirċievu stipendju ta' Lm40 fix-xahar.

Matul it-tieni u t-tielet sena l-apprendisti jattendu l-istabbiliment edukativ għal jumejn u ġurnata, rispettivament.

Matul dan il-perjodu l-apprendisti jirċievu stipendju ta' Lm40 fix-xahar mingħand id-dipartiment ta' l- edukazzjoni u Lm20.50 u Lm21.46 fil-ġimgħa fit-tieni u t-tielet sena rispettivament mingħand min qed jipprovdi t-taħriġ prattiku.

Għal aktar tagħrif l-Onor.

Membru tista' tirreferi lill-ETC li hi responsabbli mill-fażi ta' xogħol ta' l-apprendistat.

TESTIJIET TA' L-ARJA - AREA TA' MARSINA - QORMI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jaf il-Ministru li minkejja d-diversi mistoqsijiet u tweġibiet fil-pożittiv min-naħa ta' l-ministru dwar mugrufun li joħroġ minn laundry fl-area ta' Farsina, Ħal Qormi, il-problema għadha teżisti u saħħet in-nies għadha f'riskju?

X'inhuma r-raġunijiet li ma jittiħdux il-passi meħtieġa biex din il-problema tingħeleb darba għal dejjem?

X'testijiet saru min- naħa ta' l-awtoritajiet ta' l-arja biex tiġi iċċekkjata l-arja minħabba l- emissions?

X'tip ta' modifikazzjonijiet talab li jsiru, mill-kumpanija tan- negozji indikata u kif ġie mistqarr mill-ministru fit-tweġiba?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi spetturi tad-direttorat għall- ħarsien ta` l-ambjent għamlu 7 spezzjonijiet din is-sena fl-area indikata mill-Onor.

Interpellanti.

Ma jirriżultax li f`dawn il-ġranet u ħinijiet kien hemm emissjonijiet eċċessivi ta` dħaħen minn dan l-istabbiliment.

ENEMALTA - SUBSTATION

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid f'liema lokazzjoni se tiġi nstallata s- sub station ta' l-elettriku fl-akwata magħrufa bħala ta' Farsina f'Ħal Qormi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li l-korporazzjoni Enemalta ilha żmien tipprova takkwista art fl-inħawi ta' Farżina jew aktar preċiż lejn tarf Triq ix-Xitwa n-naħa ta' Tal-Ħammieri biex tinbena substation fuqha.

S'issa l-korporazzjoni għadha ma sabitx art u tapprezza jekk tingħata informazzjoni dwar art jew propjeta' oħra fl-inħawi msemmija li huma għall- bejgħ.

ENEMALTA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta l-korporazzjoni Enemalta se tieħu l- passi meħtieġa biex fl-area ta' Triq l-Iżbandola u t-toroq tal-madwar f'Ħal Qormi, tgħolli l-vultaġġ tad-dawl biex ir-residenti ma jibqgħux ibatu konsegwenzi ta' ħsarat fl-appliances ta' elettriku eċċ.?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li minn investigazzjonijiet li saru mill-korporazzjoni Enemalta jirriżulta li fl-area imsemmija hemm bżonn tinbena substation sabiex tiġi eliminata l-problema ta' vultaġġ baxx.

Fil- fatt il-proċess biex tinbena tali substation jinsab fl-ewwel stadju tiegħu.

HOUSING – OFFERTI GĦALL-APPARTAMENTI TAL-GVERN

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid hux se joħorġu b'offerti xi garages ġewwa l-housing estate magħruf bħala Ta' Farsina f'Ħal Qormi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Infurmat li l-awtorita' tad-djar m'għandiex proġetti dwar garaxxijiet fil-lokalita' indikata mill-Onor.

Interpellanti.

BANEK F'MALTA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Wara d-deċiżjoni tal-commonwealth li tissospendi lil Zimbabwe u li ministri u uffiċjali għolja tal-gvern tal-President Robert Mugabe ma jitħallewx isiefru u li jiġu iffurzati l-assi tagħhom, jista' jgħid jekk il-banek f'Malta ġewx mogħtija struzzjonijiet f'dan is-sens?

Saret riċerka biex jiġi żgurat jekk ministri/uffiċjali ta' Zimbabwe għandhomx flus investiti hawn?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuġġerixxi lill-Onor. interpellant jagħmel il- mistoqsija lill-ministru kkonċernat.

PETROL/DIESEL - PREZZIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid b'liema formula qed jiġi ffissat il- prezz tal-petrol u d-diesel kull 3 xhur għall-konsumatur?

Kif qed jiġi kkalkulat dan il-prezz?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-formula, li qed tiġi applikata għall-ewwel darba, tħares lejn iċ-ċaqlieq tal-prezz taż-żejt tul perjodu ta' tlitt xhur; f'dan il-każ mill-1 ta' Jannar sal-31 ta' Marzu ta' din is- sena.

F'dawn l-aħħar tlitt xhur, kien hemm ċaqlieq l-isfel fil-prezzijiet internazzjonali tal-petrol u tad-diesel.

Għaldqstant, u a bażi ta' din il- formula, il-prezz tal-petrol, kemm biċ-ċomb kif ukoll bla ċomb, ġie mraħħas b'ċentezmu kull litru għal 35 ċenteżmu il-litru għall-petrol bla ċomb u 38 ċenteżmu il-litru għall-petrol biċ-ċomb.

Il-prezz tad-diesel f'Malta huwa sinifikament orħos mill-prezz fuq is-suq internazzjonali.

Għal din ir-raguni ma saret ebda bidla fil-prezz ta' dan il-prodott li baqa' 21c5 kull litru.

SKOLA PRIMARJA - ŻEJTUN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'sar mill-ministeru u d-diviżjoni ta' l- edukazzjoni dwar l-ittra mibgħata mill-kunsill lokali Żejtun fid-data tal- 25 ta' Marzu 2002 dwar xogħol fl-iskola primarja B, Żejtun?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li minn naħa tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni ssejħet laqgħa bejn il-partijiet kollha konċernati li jinkludu l-uffiċjal inkarigat minn dawn ix-xogħlijiet mid-diviżjoni, il-kuntrattur, il-perit maħtur mill-kunsill lokali, is-sindku u s-segretarju ta' l-istess kunsill.

Din il-laqgħa saret nhar il-Ħamis 28 ta' Marzu, fejn l-ilmenti kollha msemmija fl-ittra ġew mgħoddija għall-attenzjoni tal-kuntrattur biex jiġu rranġati.

Il-kuntrattur aċċetta li jagħmel it-tibdiliet meħtieġa biex dawn jiġu 'in regola' ma' l-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt.

ENEMALTA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa stmat f'valur ta' flus is-serq tal-enerġija elettrika pprovdut f'sena sħiħa mill-Enemalta?

Kemm huwa stmat f'valur ta' flus l-ammont ta' enerġija elettrika pprovduta għall-sena sħiħa mill-Enemalta li għal xi raġuni jew oħra hi ma titħallasx tagħhom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li mhux possibbli li tingħata stima fi flus tas-serq ta' elettriku li jsir f'sena.

Dan għaliex il-korporazzjoni Enemalta tista' tasal biss biex tistma fuq bażi soda bejn dak li jkun ħareġ mill-power stations u dak li jkun ġie reġistrat fuq il-meters tal- konsumaturi.

It-telf jinqasam bejn technical lossess in the system of distribution u n-non technical losses.

Huwa stmat li ħamsa fil-mija jirrappreżetaw it-technical losses li jseżistu f'kull sistema ta' l-elettriku u għaldaqstant il-persentaġġ jista' jvarja.

Il-bilanċ jirrapreżenta in-non technical losses li fost oħrajn jinkludu s- serq ta' elettriku, meters difettużi, stimi baxxi, u meters li ma jinqrawx.

L-ahhar sena li kienet ġiet awditjata (Settembru 2000) it-telf kollu kien jammonta għal 17.33 fil-mija, li minnu madwar ħamsa fil-mija kienu technical losses.

Il-bilanċ ta' 12.33 fil-mija jirrappreżenta in-non technical lossess li jekk tieħu medja tar-rati li bihom jinbiegħ l- elettriku, il-volum stmat ikun qrib is-Lm6.8 miljun f'sena.

Jekk tieħu biss il-volum biex jiġi ġġenerat l-elettriku, l-ammont huwa stmat li jkun ta' Lm5.55 miljun.

PULIZIJA - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Mill-1 ta' Jannar 2002 sa llum jista' l-Ministru jgħid kemm saru ċitazzjonijiet minħabba ksur tal-liġi f'dawn il-grounds tal-football:

1 l-istadium nazzjonali 2 ic-centenary stadium 3 il-Gozo stadium 4 il-Victor Tedesco stadium 5 il-Hibernians ground f'Kordin Lema huma l-akkużi prinċipali?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi fil-perijodu speċifikat mill-Onor.

Interpellant, kien hemm 14-il persuna li ttieħdu proċeduri kriminali kontra tagħhom minħabba ksur ta` liġi fi grounds tal-football.

Dawn kienu jinvolvu 3 persuni fl-Istadium Nazzjonali, 2 fis-Centenary Stadium, 2 fil- Gozo Stadium, 6 f`Victor Tedesco Stadium u 1 fil-Hibernians Ground.

L- akkużi prinċipali kienu dwar imġieba abbużiva, kliem u ġesti oxxeni, dagħa u insulti.

REFEREES - NEFQA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Nirriferi għat-tweġiba għall-mistoqsijja tiegħi nru.

Jista' l- Ministru jgħid kemm s'issa hija l-ispiża għar-referees għal din is-sena tal- football?

Din is-sena żdiedu l-fees?

Kemm jitħallsu l-uffiċjali għal kull logħba?

Peress li l-istaġun se jispiċċa dal-waqt, il-gvern se jagħmel tajjeb għal dawn l-ispejjeż?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ħlas tar-referees normalment isir fl- aħħar ta' l-istaġun.

S'issa saru 88 logħba u mistenni li jsiru 20 logħba oħra sa' l-aħħar ta' l-istaġun.

Il-miżati għal kull logħba din is-sena żdiedu minn Lm7 għal Lm8 fil-każ tar-referees u minn Lm5 għal Lm5.50 fil- każ ta' l-assistenti tar-referees.

Il-Malta employees sports association għamlet talba lid-direttur taż-żgħażagħ u sport biex tingħata xi forma ta' għajnuna biex tagħmel tajjeb għal dawn l-ispejjeż.

Din it-talba għadha qed tiġi kkunsidrata.

PULIZIJA - TIPJIP

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Mill-1 ta' Jannar sa llum jista' l-Ministru jgħid kemm il-persuna ittellgħet il-qorti talli inqabdu ipejjpu:

1 f'karozzi tal-linja? 2 fl-isptarijiet? 3 fis-swali ta' divertiment/ċinema eċċ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi fil-perijodu imsemmi mill-Onor.

Interpellant kien hemm erba' (4) persuni li nqabdu jpejpu f'post fejn it- tipjip huwa projbit.

Dawn kienu fl-isptar San Luqa.

PULIZIJA – LIĊENZJI TA' BOUNCERS/GĦASSIESA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid dawk li jissejħu bouncers jew għassiesa tas-sigurta f'postijiet ta' divertiment għandhom bżonn liċenzja tal- pulizija?

Jekk le, ma jaħsibx li dawn jieħdu sehem f'xi kors organizzat mill-pulizija dwar kif jittrattaw in-nies, dwar kontroll fi ġlied, koperazzjoni mal-pulizija eċċ?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari nru.

MALTA EMPLOYEES SPORTS ASSOCIATION

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-kumitat li jmexxi l-malta employees sports association qed jipproponi li biex jitnaqqsu l-ispejjes tal- uffiċjali, jintużaw kemm jista' jkun uffiċjali tal-football (referees) li jaħdmu mal-gvern?

Saru xi taħdidiet uffiċjali mal-awtoritajiet tal- football dwar dan?

Jiffkonferma li hemm uffiċjali li jieħdu sehem fil- logħob waqt li jkunu xogħol u b'hekk qed jieħdu l-paga l-istess u anke ħlas għal logħba?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kumitat tat-tmexxija tal-Malta Employees Sports Association ilu jagħmel użu minn uffiċjali tal-football li jaħdmu mal-gvern u korpi parastatali għal diversi snin.

Ir-referees dejjem kienu u għadhom jitħallsu għal-logħbiet kollha li jirrefjaw inkluż dawk organizzati mill-Malta Employees Sports Association.

Bħalissa għaddejin taħditiet bejn il-kumitat tat-tmexxija tal-M.E.S.A. u uffiċjali tal-Malta Football Association u Malta Football Referees Association bl-iskop li jintlaħaq ftehim biex jitnaqqsu l-miżati tar-referees.

KUNSILL EDUKATTIV GĦAL GĦAWDEX - MCAST

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l- Ministru jwieġeb l-mistoqsija parlamentari nru.

32431 u ċioe jista' l- Ministru jgħid x'inhi l-fehma tal-kunsill edukattiv għal Għawdex dwar xi preżenza għandu l-MCAST f'Għawdex?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Il-kunsill edukattiv għal Għawdex huwa talfehma li jew (1) kull Istitut ta' lMCAST jkun jista' jagħti permess lilliskola postsekondarja Sir Mikelanġ Refalo biex tmexxi korsijiet li jkunu utli għallistudenti Għawdxin u listudenti jagħmlu listess eżamijiet jew (2) li lMCAST jiftaħ MCAST Gozo Centre f'post f'Għawdex.

SEXUAL HARASSMENT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fl-oqsma kollha li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' ministerjali tiegħek kemm kien hemm rapporti dwar sexual harassment minn kollegi tax-xogħol fis-sena 1999, 2000, 2001?

F'liema oqsma, kumpaniji pubbliċi, dipartimenti saru dawn ir-rapporti?

X'passi ttieħdu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li t-tagħrif mitlub qed jinġabar, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SIR ADRIAN DINLI JUNIOR LYCEUM

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f'hiex wasal ix-xogħol fuq il-junior lyceum Sir Adrian Dingli f'Pembroke?

X'hemm maħsub li jintemm mix-xogħol sa l-aħħar ta' Diċembru 2002?

X'xogħol se jsir fis-sena 2003?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li x-xogħol li qiegħed isir fil-junior lyceum Sir Adrian Dingli f'Pembroke hu ikkonċertrat fuq naħa waħda (wing 1) ta' l- iskola, u miexi b'ritmu tajjeb.

Bħalissa, ix-xogħol strutturali huwa kważi lest.

Jonqos xogħol strutturali konness mal-main staircase ta' dik in-naħa ta' l-iskola.

Issa bdiet il-fażi ta' stallazzjoni ta' servizzi, u dalwaqt ukoll jibda xogħol ta' finishes.

Minn Ottubru u matul 2003, huwa maħsub li jibda jsir xogħol konness man-naħa l-oħra (Wing 2) ta' l-iskola, kif ukoll it-tkomplija tal-parti ċentrali tal-bini.

ENEMALTA - SQAQ BORMLA - BORMLA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li tissewwa l-bozza li hemm fuq 39 Sqaq Bormla, Bormla?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet mgħoddija lill- korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

OPERAZZJONI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jara li l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, tkun tista issirilha l-operazzjoni li għandha bżonn?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Peress li l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija ta' natura personali, għandha tiġi segwita l-proċedura kif indikata fit-tweġiba għall-mistoqsija nru.

13567 f'seduta 235.

PULIZIJA - TRADING LICENCES

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid xi trading licences għandha l-kumpanija Starfruit Ltd?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħtini aktar dettalji sabiex inkun nista` nikseb it-tagħrif meħtieġ.