MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 344 It-Tlieta, 11 ta' Lulju, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 344

It-Tlieta, 11 ta' Lulju, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.08 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 11 ta' Lulju, 2000

WERREJ MINUTI 103

KUNSENS GĦAL ATTI 103

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 103

TQEGĦID TA' KARTI 107

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI GĦAT-TWAQQIF TA' AWTORITA` TA' MALTA DWAR IL-KOMUNIKAZZJONI (KONSIDERAZZJONI MILL-ĠDID FIL-KUMITAT) MALTA COMMUNICATIONS AUTHORITY BILL (RECOMMITTAL IN COMMITTEE STAGE) 108 ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITA` MALTIJA DWAR L-ISTANDARDS (IT-TIELET QARI) MALTA STANDARDS AUTHORITY BILL (THIRD READING) 112 ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AFFARIJIET TAL-KONSUMATUR (IT-TIENI QARI) CONSUMER AFFAIRS (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 113

AĠĠORNAMENT 126

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 130

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB 141

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 343 li saret fil-11 ta' Lulju, 2000 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru XVII ta' l-2000 - Att dwar il-Privattivi Industrijali.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SKEJJEL SEKONDARJI - EDUC.

ASSESSMENT UNIT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk tlestiex ix-xogħol biex ikun hemm spazju aħjar għall-educational assessment unit kif intqal f'mistoqsija parlamentari numru 11940?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Jien informat li ħarġet l-offerta relattiva għal dawn ix-xogħlijiet u t-tenders sottomessi qegħdin jiġu evalwati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, jien kont tlabt lill-Ministru biex b'mod konfidenzjali jgħaddili l-informazzjoni ta kif imorru l-istudenti fl- iskejjel sekondarji skond studju intern ta' l-education assessment unit.

Nifhem u naqbel li din l-informazzjoni tkun konfidenzjali minħabba li m'hijiex idea tajba li nippubblikaw xi league tables ta' kif inhuma l- istudenti tagħna fid-diversi skejjel.

Nixtieq nistaqsih jekk huwiex f'pożizzjoni li jipprovdi din l-informazzjoni.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR LOUIS GALEA: Sur President, effettivament wara li kont tajt dik it- tweġiba, kont bgħatt instructions bil-miktub lid-director general ta' l- education biex jgħaddi din l-informazzjoni lill-Onor.

Interpellant.

Jekk m'iniex informat ħażin dan l-uffiċjal kien imsiefer u ġie lura l-bieraħ, pero` nerġa' infakkru.

SITI STORIĊI - PROĠETTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proġett tat-tempji ta' Ħal Tarxien mal-BOVI heritage trust?

Kien hemm progress fl-aħħar sitt xhur fuq proġetti bi sħab mas-settur privat?

ONOR.

LOUIS GALEA: F'dan l-istadju m'għandix progress x'nirraporta fiq it-tagħrif mogħti fil-mistoqsija parlamentari nru.

11939, imma naturalment qed nibqa' ninsiti għal konklużjoni definittiva tal-ftehim.

Jien naf li minn dak iż-żmien sal-lum kien hemm diversi laqgħat bejn id-direttur tal- mużewijiet u r-rappreżentat tal-BOVI heritage trust.

Jiena nnifsi ppresedejt aktar minn laqgħa waħda bejn iż-żewġ naħat biex naslu fuq ċerti dettalji u rrid ngħid li niddejjaq li wara kull laqgħa fejn suppost inkunu ftehemna fuq kollox, jerġa' jiġi għall-attenzjoni tiegħi xi punt li fuqu hemm diverġenza.

Pero` fl-aħħar inkontru li kelli maċ- chairman tal-Bank of Valletta ftehemna li l-materja għandna naqbduha t- tnejn li aħna biex din tiġi konkluża darba għal dejjem u ħadt gost li anke s-Sur Zahra minkejja xi diffikultajiet li jkun hemm anke mis-subalterni sew tiegħu u sew tiegħi, wera r-rieda li din l-inizjattiva tiġi kompletata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Waqt li bla dubju ta' xejn hemm qbil li huma dawn it-tip ta' skemi bejn il-pubbliku u l-privat li jistgħu jwassluna biex nimmaniġjaw aħjar ċerti siti storiċi, xtaqt nistaqsi jekk hemmx xi problema partikolari li minnha nistgħu nitgħallmu għal skemi oħra simili li żgur se jkollna bżonn.

Fuq l-istess linja, Sur President, xtaqt nistaqsi jekk sarx progress fuq ix-xogħol li qed isir fil-hypogeum liema xogħol nifhem li se jkun bi sħubija mal-fondazzjoni patrimonju Malti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-diffikulta` prinċipali fir-rigward ta' din l- iskema ġejja mill-qafas ta' kondizzjonijiet li jridu jiġu stabiliti għall- finijiet ta' l-ippreservar, il-konservazzjoni u r-restawr tas-siti konċernati.

Meta d-dipartiment tal-mużewijiet ikun miexi lejn id- direzzjoni li sit ta' valur storiku u ta' wirt, li anke huwa listed fuq il- world heritage list, jgħaddih taħt it-tmexxija ta' enti privata jew li m'hijiex governattiva, dejjem ikun hemm il-preokkupazzjoni ta' jekk humiex se jiġu segwiti l-prinċipji u l-kondizzjonijiet li huma internazzjonalment rikonoxxuti bħala l-bażi tal-konservazzjoni u ta' l-ippreservar u t- tmexxija ta' dawn is-siti.

Dawn huma kondizzjonijiet ta' ċerta strettezza li ħafna drabi jimpinġu fuq l-interessi kummerċjali tal-privat li jkun se jitgħabba bl-ispiża rikorrenti tat-tmexxija u anke bi spiża ta' ċerta entita` kapitali biex ikun jista' jagħmel upgrading tas-sit partikolari ħalli jippreżentah b'mod aktar attraenti u jkun jista' jattira lejh iktar viżitaturi.

Jien naħseb li dan kien il-punt prinċipali li baqa' ikaxkar id- diskussjonijiet s'issa.

Jekk id-dipartiment tal-mużewijiet u l-BOVI heritage trust jiftehmu fuq dawn il-kondizzjonijiet, naħseb li jkunu jistgħu jservu bħala mudell ta' kondizzjonijiet li nkunu rridu nittrattaw ma' entijiet oħrajn.

Għar-rigward ta' l-ipoġew irrid ngħid li ninsabu viċin li niftħuh, pero` m'hemmx il-ftehim li dan jitmexxa mill-fondazzjoni patrimonju Malti.

Irrid ngħid li oriġinarjament kienet tħajret din il-fondazzjoni, pero` sussegwentement ġiet espressa x-xewqa li tidħol fi sħab fuq siti u xi mużew ieħor u allura ma bqajniex insegwu dik il-linja.

Jiena fittixt li jkun hemm il-ħolqien ta' fondazzjoni oħra li tkun tista' tieħu t-tmexxija ta' l- ipoġew.

Fil-fatt l-abbozz għat-twaqqif ta' din il-fondazzjoni sar, pero` meta komplejna niddiskutuh internament fil-ministeru - u anke ssottomettejtu lill-heritage project group li jmexxi Dr. Ugo Mifsud Bonnici - ma kienx hemm qbil dwar il-partners li ġew suġġeriti biex jiffurmaw din il-fondazzjoni u allura għall-mument qegħdin inkomplu niddiskutu biex ikun hawn qbil fuq min għandu jmexxi.

Ir-raġuni hija li filwaqt li l-proposta li konna qegħdin nikkonsidraw kienet waħda ta' fondazzjoni li tmexxi l- ipoġew u mbagħad tieħu żewġ siti oħra - pero` li ma jkunux siti arkeoloġiċi biex dawn is-siti mir-rikavat ta' l-ipoġew tkun tista' tirrestawrahom u tagħmel użu minnhom għall-finijiet ta' l-espożizzjoni tal-wirt ta' pajjiżna - erġejt bdejt ningħata l-pariri li jekk wieħed kien se jagħti xi mansjoni fuq xi siti oħra lill-fondazzjoni li tieħu ħsieb l-ipoġew, allura dawk is- siti għandhom ikunu ta' l-istess natura neolitika u tat-tip arkeoloġiku.

Inħoloq b'hekk dan il-punt ta' dibattitu fl-intern ta' l-organi, inkluż id- dipartiment tal-mużewijiet, liema punt għadna ma solvejnihx.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Waqt li ċertament ħadd ma joħlom li jipprivatizza siti ta' wirt storiku, xtaqt nistaqsi jekk fuq l-esperjenza ta' pajjiżi oħra fejn saru skemi ta' sħubija bejn il-pubbliku u l-privat - bħal Spanja, l-Ingilterra, il-Ġermanja u l-Italja - nistgħux ngħidu li r-raġuni għat-tkaxkir tas-saqajn hija minħabba r-riluttanza li teżisti min-naħa ta' uffiċjali pubbliċi li jitilqu minn taħt il-kontroll tagħhom affarijiet li ilhom is-snin imexxu.

Jien naħseb li għandna x'nitgħallmu minn pajjiżi oħra fit-tajjeb u fil-ħażin.

It-tieni parti tal-mistoqsija tiegħi tirrigwarda l-fondazzjoni patrimonju Malti.

Din il-fondazzjoni kienet esprimiet xewqa qawwija li jinfetaħ mużew tal-kostumi.

Xtaqt nistaqsi hekk kienx hemm xi ċaqliq dwar dan il- proġett.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, naturalment lil min ikollu r- responsabbilta` li jħares ċertu patrimonju - u jkun ilu mgħobbi b'din ir- responsabbilta' għal ħafna snin - ma tistax tagħtih tort li jaħseb li dak li hu fdat lilu mill-Istat m'għandux jitlaq is-sovraintendenza tiegħu f'idejn terzi kif ġieb u laħaq.

Illum il-ġurnata fid-dipartiment tal- mużewijiet hemm grupp ta' uffiċjali li huma altament kwalifikati u motivati - għadhom ftit pero` nispera li n-numru jikber - li forsi qegħdin jibżgħu li meta għad m'hemmx liġi li tirregola l-għoti ta' dawn is-siti għat-tmexxija ta' terzi, ikunu qed jitilqu xi ħaġa minn idejhom ġo qafas li mhux ċar.

U allura jien forsi ninterpreta din ir-riluttanza tagħhom f'dan ir-rigward.

Naħseb li meta hawnhekk fil-parlament inkunu ġibna l-liġi u nkunu ftehemna fuq il-fatt li d-dipartiment tal-mużewijiet għandu jkun sovraintendenza b'saħħitha u organizzata li jkun jista' jaqdi dik il- funzjoni, u mbagħad ikun hemm mil-liġi l-poter li wieħed ikun jista' jilħaq ftehim ma' diversi enti oħrajn dwar it-tmexxija, allura ma jibqax ikun hemm aktar riluttanza.

Aħna mexjin fuq dan il-front tal-liġi u għad hemm xi kwestjonijiet li jridu jiġu diskussi ma' istituzzjonijiet importanti fil- pajjiż, pero` nispera li nsibu xi manjiera kif negħlbu dawn l-istess diffikultajiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, xtaqt nagħmel domanda lill-Ministru li għalkemm m'hijiex relatata mal-mistoqsija oriġinali, nitolbu biex jekk jista' jweġibha.

Għandi informazzjoni li nqalgħet xi kwestjoni bejn il-kap ta' l-iskola primarja ta' San Ġiljan u l-kunsill lokali ta' hemmhekk dwar l- entratura għall-uffiċini tal-kunsill lokali.

Bħalma jaf il-Ministru, il- kunsill lokali ta' San Ġiljan qiegħed jagħmel parti mill-iskola primarja ta' dak il-lokal u kemm ilha li nqalgħet din il-problema s-surmast ta' l- iskola lanqas biss irid jifħilhom aktar il-gate lil tal-kunsill lokali.

Jista' l-Ministru jekk jogħġbu jinformana ftit dwar l-aħħar żviluppi f'din il-kwestjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, l-ewwelnett xtaqt nirriferi wkoll għad- domanda li għamel aktar kmieni l-Onor.

Bartolo dwar il-mużew tal-kostumi.

Nista' ngħid li dwar dan s'issa għadna ma sibniex soluzzjoni.

Kien hemm diversi suġġerimenti, pero` għadna ma ftehmna fuq l-ebda wieħed minnhom.

Għar-rigward tal-kwestjoni ta' San Ġiljan, nista' ngħid li kellmuni kemm in-nies tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni kif ukoll is-sindku tal-lokal.

Huwa veru li hija problema għaliex l-uffiċini tal-kunsill lokali qegħdin fil-konfini ta' l-iskola nnifisha, u s-sitwazzjoni kif inhi lanqas togħġob lill-kunsill lokali ta' San Ġiljan, għaliex dawn jixtiequ li jew ikollhom uffiċini oħrajn jew inkella jekk se jibqgħu fuq is-sit ta' l-iskola, ikollhom l-uffiċini maqtugħin għalihom.

Din il-kwestjoni qiegħda tiġi diskussa bejn iż-żewġ naħat u ma niskantax li kultant ikun hemm xi diffikultajiet, pero` il-persuna li dejjem tibqa' responsabbli ta' l-iskola hija l-kap ta' l-istess skola.

Issa jekk dan ikollu xi bibien jew gates li ma jingħalqux, bilfors jibqa' preokkupat li jistgħu jinqalgħu xi diffikultajiet li jkun irid jirrispondi għalihom hu.

Madankollu jien ċert li kif ġew solvuti kwestjonijiet simili f'irħula oħra, tiġi solvuta wkoll din il-materja.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Xtaqt nistaqsi taħt liema dipartiment jew ministeru jaqa' Palazzo Spinola u jekk parti minnu tistax tiġi wżata mill- kunsill lokali.

Jien naf li l-kunsill lokali ta' San Ġiljan ilu li għamel talba biex ikun jista' juża Palazzo Spinola sa mill-bidu tat-twaqqif tiegħu fl-1994.

Jista' l-Ministru jgħid jekk din it-talba tistax tiġi kkonsidrata biex b'hekk l-uffiċini tal-kunsill lokali jkunu aktar fiċ-ċentru u n-nies ikunu jistgħu jinqdew aħjar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ir-risposta hija sempliċi.

Palazzo Spinola ma jaqax taħt il-ministeru ta' l-edukazzjoni.

MR SPEAKER: Il-Ministru Refalo.

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, Palazzo Spinola huwa okkupat kollu mill-ministeru u mid-dipartiment u hemm nies li anke qegħdin band'oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Safejn naf jien il-kunsill lokali ta' San Ġiljan għad m'għandux risposta definittiva dwar it-talba li kien għamel.

Jista' jiġi ċċarat x'inhi l-pożizzjoni fir-rigward tat-talba tal-kunsill lokali ta' San Ġiljan li parti minn Palazzo Spinola jintuża bħala uffiċċini?

(Interruzzjonijiet) It-talba mill-kunsill lokali ilha li saret mill-1994 filwaqt li l-ministeru għat-turiżmu tħajjar imur hemmhekk fl-1998.

MR SPEAKER: Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali): Il-policy dwar id-devoluzzjoni ta' proprjeta` lill-kunsilli lokali hija ċara.

Sakemm art jew bini ikunu qed jiġu okkupati minn xi ħadd li għandu titolu validu fil-liġi mogħti mill-gvern, kull talba pendenti ta' kunsill lokali ma tiġix ikkonsidrata qabel ma jiġi vakat il-post.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jgħid ta' min hi din il- proprjeta` li qed nitkellmu dwarha?

Safejn naf jien għad hemm kawża pendenti bejn il-gvern u l-Knisja dwar din l-istess proprjeta`.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: M'iniex qed nirriferi għat-titolu ta' proprjeta` imma qed ngħid li sakemm proprjeta` tkun okkupata, il-gvern ma jikkonsidrax li jgħaddi titolu.

Jiġifieri f'dan il-każ sakemm hemm il-ministeru għat- turiżmu, it-talba tal-kunsill lokali ta' San Ġiljan ma tistax tiġi kkonsidrata.

Apparti dan, hemm imbagħad il-problema l-oħra dwar ta' min hi l- proprjeta', kif qal sew l-Onor.

Interpellant.

Illum hemm sentenzi li joħolqulek problemi għat-trapass ta' dik il-proprjeta`.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra-

Avviż Legali Nru 123 ta' l-2000 - avviż ta' bidu fis-seħħ ta' l-Att ta' l-2000 li jemenda l-Att dwar ix-Xandir.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 121 ta' l-2000 - regolamenti tas-sena 2000 għall- għażla ta' applikanti għad-dħul fil-kors għall-grad ta' B.Sc (Hons) (Physiotherapy);

Lista tas-suġġetti obbligatorji u optional li jridu jagħmlu studenti f'diversi skejjel, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

17672; u

Lista tas-suġġetti obbligatorji u optional li studenti fil-junior lyceum iridu jagħmlu, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-ftehim li ntlaħaq ma' terzi dwar trasferiment ta' proprjeta` f'Manoel Island, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-proġett pilota ta' Moynihan House, St George's Bay, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI GĦAT-TWAQQIF TA' AWTORITA` TA' MALTA DWAR IL-KOMUNIKAZZJONI

MALTA COMMUNICATIONS AUTHORITY BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, qabel ma ngħaddi biex nipproponi t-Tielet Qari nitlob li jkun hemm recommittal ta' klawsola 32.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, on a point of order.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, biex isir recommittal hemm bżonn il-permess tal-Kamra u dan il-permess għadu ma ntalabx.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, il-Ministru qiegħed jitlob għal recommittal skond OP 104, liema ordni permanenti jgħid li wara li ssir it- talba, din tiġi ssekondata, issir il-mistoqsija, jekk ikun hemm xi oġġezzjoni jkun hemm spjegazzjoni fil-qasir min-naħa tal-ministru u min- naħa ta' min qiegħed jopponi, terġa' ssir il-mistoqsija u ngħaddu għall- istadju tal-kumitat.

Dan huwa dak li jgħid OP 104.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma OP 20 jgħid li:

"Ħlief bil-permess tal-Kamra, li jkun deċiż mingħajr emenda jew diskussjoni, l-ordnijiet tal-ġurnata għandhom jiġu ttrattati fl-ordni li jkunu fuq l-aġenda.".

U l-ewwel item li għandna fuq l-aġenda llum huwa t-Tielet Qari ta' dan l- abbozz ta' liġi mhux ir-recommittal.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, ħalli naraw x'jgħid OP 104.

Dan jgħid li:

''Meta abbozz ta' liġi jkun ġie rrapportat b'emendi jew mingħajr emendi, għandu jiġi ordnat li jinqara t-tielet darba f'dik il-ġurnata li tista' tiġi stabilita mill-Kamra, kemm-il darba l-Membru inkarigat minnu ma jixtieqx jipposponi l-konsiderazzjoni tiegħu jew ma ssirx mozzjoni għall-konsiderazzjoni mill-ġdid ta' l-abbozz ta' liġi sew kollu sew biss dwar dispożizzjonijiet partikolari jew dispożizzjonijiet proposti li għandhom jiġu msemmija mill-Membru responsabbli fil-mozzjoni tiegħu.".

Issa l-Ministru diġa` għamel il-mozzjoni u ressaqha u indika wkoll iż-żewġ klawsoli.

Dan l-ordni permanenti jkompli jgħid hekk:

"Jekk mozzjoni għall-konsiderazzjoni mill-ġdid ta' abbozz ta' liġi tkun opposta, l-Ispeaker għandu jippermetti dikjarazzjoni qasira ta' tifsir tar-raġunijiet għal dik il-konsiderazzjoni mill-ġdid mill- Membru li jipproponi u minn Membru li jopponi xi mozzjoni bħal dik rispettivament, u għandu mingħajr ebda diskussjoni oħra jqegħedha għall-vot.''.

Mr Speaker, qegħdin fl-istadju fejn il-Ministru ressaq mozzjoni biex ikun hemm konsiderazzjoni mill-ġdid ta' klawsola 32 u t-Tieni Skeda.

Is-Sedja issa tagħmel il-mistoqsija u ngħaddu għall-kumitat ta' din il-liġi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, OP 42 jgħid hekk:

''Id-diskussjoni fuq kwestjoni interrotta jew sostitwita kemm fil- Kamra, jew fil-kumitat tal-Kamra kollha, tista' titressaq mill-ġdid u l-mozzjoni jew ordni terġa' titqiegħed fuq l-aġenda għal ġurnata futura fuq mozzjoni wara avviż.''.

Mela f'dan il-każ irid isir avviż u jrid jidher fuq l-aġenda.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Bir-rispett kollu, qegħdin nitkellmu fuq recommittal fejn għandek ordni stabilit.

Il-każ li qed isemmi l-Onor.

Mizzi hu meta nkunu qegħdin f'nofs dibattitu u nieqfu f'nofsu u naqbżu fuq item ieħor.

Iva, f'każ li niddeċiedu li nieqfu f'nofs item u ngħaddu għal item ieħor fuq l-aġenda, ikun hemm bżonn il-permess tal-Kamra, pero` f'dan il- każ hemm ordni permanenti speċifiku dwar recommittal.

Lill-Onor.

Mizzi nistiednu jara OP 104 li jitkellem proprju fuq recommittal.

M'għandux għalfejn idur fuq ordnijiet permanenti oħrajn li m'għandhom x'jaqsmu xejn!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, dan li qed jintalab irid isir bil-permess tal-Kamra u inutli noqogħdu nduru ma' l-istanding orders.

Għalhekk jien nitlob ruling min-naħa tiegħek.

MR SPEAKER: Nimxu mal-proċedura stabilita f'OP 104.

Min jissekonda l- mozzjoni tal-Ministru?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi sabiex il-Kamra tgħaddi għall- konsiderazzjoni mill-ġdid fil-kumitat ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta.

Il-Kamra kienet sospiża fis-6.36 p.m. u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Kamra tgħaddi għall-konsiderazzjoni mill-ġdid fil-kumitat ta' l-Abbozz ta' Liġi għat-Twaqqif ta' Awtorita` ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division

VOTAZZJONI NRU: 247

FAVUR: 33

|Abela Anthony |Galea Mario | |Agius Francis |Galea Pace | | |Victor | |Asciak Michael |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores |Muscat Claude | |Dalli John |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Louis | |

KONTRA : 13

L-Onor.

|Abela Carmelo |Cuschieri Joseph| |Agius Chris |Dalli Helena | |Bartolo Evarist |Farrugia Angelo | |Brincat Leo |Gulia Gavin | |Buhagiar Charles |Herrera Jose' | |Chircop Karl |Mizzi Joe | |Coleiro Marie | | |Louise | |

Il-mozzjoni għaddiet.

KONSIDERAZZJONI MILL-ĠDID FIL-KUMITAT

ABBOZZ TA' LIĠI GĦAT-TWAQQIF TA' AWTORITA` TA' MALTA DWAR IL-KOMUNIKAZZJONI

MALTA COMMUNICATIONS AUTHORITY BILL

L-Ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

KLAWSOLA 32 U T-TIENI SKEDA - Revoka u riżervi.

CLAUSE 32 AND SECOND SCHEDULE - Revocation and savings

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Chairman, nipproponi din l-emenda:

''AU'' It-Tieni Skeda

(i) Fit-test Malti tal-paragrafu (a) tal-partita 5(2) il-kelma "ġenerali" għandha tiġi sostitwita bil-kelma "individwali"; u

(ii) fil-partita 5(4) fil-paragrafu (d) il-kliem "fejn ikun hemm" għandu jiġi sostitwit bil-kelma "tawtorizza" u qabel il-kliem "dan ma jurix" għandha tidħol il-kelma "meta".

Second Schedule

(i) In the Maltese text of paragraph (a) of item 5(2) the word "ġenerali" shall be substituted by the word "individwali"; and

(ii) in paragraph (d) of item 5(4) the word "Where" shall be substituted by the word "authorise", the word "is" shall be deleted and the words "he does not" shall be substituted by the words "when he does not".

Dan huwa sempliċement minħabba traduzzjoni ħażina li kien hemm f'din il- klawsola.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, dan juri biċ-ċar kemm kellha raġun l- oppożizzjoni meta waqt li konna qed niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi fl- istadju ta' kumitat, konna għedna li din il-liġi fiha ħafna żbalji.

Issa l- gvern kellu jiġi hawnhekk u jitlob recommittal biex jirranġa dak li kienet ġibdlet l-attenzjoni għalih l-oppożizzjoni.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Chairman, m'iniex se noqgħod nidħol f'diskussjonijiet, pero` tajjeb wieħed jgħid li minn liġi ta' 140 faċċata kulma nstabu żewġ kelmiet li riedu jinbidlu.

Naħseb li kulmin għandu l- iċken idea tal-prattika ta' dan il-parlament jaf kemm-il darba kellna recommittals fuq liġijiet ferm iqsar minn din.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru jkun jaf ukoll li r-recommittals dejjem saru bi ftehim u mhux kif sar din id-darba, u dan minħabba li l-gvern mhux qed jimxi mal-ftehim li sar fil-kumitat dwar ix-xogħol tal-Kamra rigward kif għandhom jiġu diskussi l-liġijiet.

U qed ngħid dan biex il-poplu Malti u Għawdxi jkun jaf għalfejn aħna opponejna għal dan ir-recommittal.

Aħna għajjatna division per prinċipju għaliex fl-istess laqgħa konna ftehemna kif kellhom jiġu diskussi l-liġijiet wara xulxin.

Il-Leader of the House qed jibqa' jinsisti li hemm liġi li għandha tiġi diskussa din il- ġimgħa meta fil-verita' ma kienx imissha li tiġi diskussa din il-ġimgħa.

U din hija r-raġuni għalfejn aħna opponejna għal dan ir-recommittal.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Chairman, il-liġi li qed jagħmel riferenza għaliha l-Onor.

Mizzi m'hijiex din li għandna quddiemna u għalxejn noqogħdu nipprovaw insibu raġuni fejn m'hemmx.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Iva, imma jien kont qed nagħti r-raġuni għalfejn aħna opponejna għar-recommittal ta' din il-liġi.

Meta l-Ministru Ċensu Galea kien whip, kien imur fil-kumitat dwar ix-xogħol tal-Kamra u jgħid "le" għal kollox.

Sieħbu, il-Prof.

Guido de Marco, li kien jipprova jsib triq minn fejn ngħaddu, kien isib l-oppożizzjoni ta' Dr Fenech nnifsu, li ried li huma jgħidu "le" għal kollox u fuq kollox.

(Interruzzjonijiet) Ara aħna mhux hekk nimxu!

THE CHAIRMAN: Is-Sedja ma tistax tippermetti debate f'dan il-mument.

L- Onor. Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jiena nixtieq niġbed l-attenzjoni u nfakkar li waqt l-istadju ta' kumitat ta' din il-liġi, l-oppożizzjoni kontinwament kienet qed tiġi akkużata b'telf ta' ħin.

THE CHAIRMAN: M'iniex se nippermetti rimarki li m'għandhomx x'jaqsmu mal- klawsola li għandna quddiemna.

Il-mistoqsija hija l-emenda ''AU'', kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda ''AU'' għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 32 u t-Tieni Skeda kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 32 u t-Tieni Skeda, kif emendata, għaddew u ġew ordnati biex isiru parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Fis-7.09 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta progress.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, skond OP 104 issa l-Ministru jressaq it-Tielet Qari.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Skużi, dak l-item tneħħa minn fuq l-aġenda għaliex kellna r-recommittal.

L-item li jmiss issa fuq l-aġenda huwa l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Konsumatur.

Fuq dan nitlob ruling.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, skond OP 104 ladarba jkun hemm rapport min-naħa tal-President tal-Kumitati, il-Kamra jerġa' jkollha quddiemha l- item li jkun imiss fuq l-aġenda, li f'dan il-każ huwa t-Tielet Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Allura rridu ngħaddu għat-Tielet Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

(Interruzzjonijiet) Safejn naf jien, hekk hi l-proċedura u dejjem hekk għamilna!

Meta jkun hemm recommittal u jsir ir-rapport lis- Sedja, imbagħad ngħaddu għat-Tielet Qari minnufih.

(Interruzzjonijiet) Imma x'inhi d-diffikulta`?

Ma nistax nifhem!

Dejjem hekk għamilna!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, nerġa' ngħid li OP 42 jgħid li:

"Id-diskussjoni fuq kwistjoni interrotta jew sostitwita kemm fil- Kamra, jew fil-kumitat tal-Kamra kollha, tista' titressaq mill-ġdid u l-mozzjoni jew ordni terġa' titqiegħed fuq l-aġenda għal ġurnata futura fuq mozzjoni wara avviż.".

Jiġifieri biex dan l-item jerġa' fuq l-aġenda jrid jerġa' jiġi b'avviż fuq mozzjoni.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, kieku veru qed nitkellmu fuq kwestjoni interrotta jew sostitwita kien ikollu raġun jirraġuna hekk l-Onor.

Mizzi, pero` f'dan il-każ japplika OP 104 li jitkellem dwar ir-recommittal.

F'dan l-artiklu hemm proċedura stabilita u preċiża għar-recommittal.

Issa għaddejna mir-recommittal u għalhekk japplika OP 104.

Jien għalija jekk it-Tielet Qari ma jsirx illum imma jsir għada filgħodu m'hijiex se taqa' d-dinja, pero` ma nixtieqx li jinbidlu l-proċeduri stabiliti ta' din il-Kamra.

Jekk il-proċedura fil-passat kienet dejjem hekk insegwuha - u dan jista' jivverifikah fi ftit ħin l-Iskrivan tal-Kamra - u jekk il-proċedura fil-passat kienet li t-Tielet Qari ma jsirx, ma ġara xejn, nagħmluh mument ieħor.

Jiena li qed ngħid huwa: Ejjew insegwu l- proċedura normali.

Jekk is-soltu wara recommittal ngħaddu għat-Third Reading, allura ngħaddu għat-Third Reading.

Jien m'iniex se ninsisti li bilfors isir issa, imma jekk il-proċedura tgħid li għandha ssir issa allura ninsisti li ssir issa.

MR SPEAKER: Mela nista' neħodha li qed naqblu biex ngħaddu għat-Tielet Qari?

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, kif teħodha li qed naqblu meta jien diġa` tlabtek għal ruling!

MR SPEAKER: Jekk m'hawnx qbil, allura ngħaddu għat-tieni item fuq l- aġenda.

(Interruzzjonijiet) (Għajjat) Il-Ministru Bonnici.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITA` MALTIJA DWAR L-ISTANDARDS

MALTA STANDARDS AUTHORITY BILL

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' Maltija dwar l-iStandards.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

GEORGE HYZLER (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex iħassar u jilleġisla mill-ġdid b'emendi l-Att dwar l-Awtorita` Maltija dwar l-iStandards" ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-abbozz ta' liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AFFARIJIET TAL-KONSUMATUR

CONSUMER AFFAIRS (AMENDMENT) BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-5 ta' Lulju, 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari huwa in possession.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, kif diġa` għedt, din hija liġi li se tkompli ssaħħaħ id-drittijiet tal-konsumatur.

Il-ġist wara d-diskors tiegħi huwa li d-drittijiet tal-konsumatur għandhom iservu wkoll bħala d-direzzjoni ta' x'inhuma d-dmirijiet għal min qiegħed fil-kummerċ.

Nixtieq issa ngħaddi għal punt ieħor li għadni ma semmejtx, u dan jirrigwarda l-irċevuta.

Huwa importanti li min ikun qed jixtri jifhem li biex huwa jħares il- jeddijiet kollha tiegħu permezz ta' din il-liġi, hemm bżonn li jkollu l- irċevuta.

Fid-diskors ta' l-introduzzjoni tiegħu, l-Onor.

Hyzler qal li kull konsumatur li jkollu lment u jmur quddiem l-awtorita` biex permezz ta' din il-liġi jieħu d-dritt tiegħu u ssir ġustizzja miegħu, irid ikollu l- provi ta' l-akkwist ta' dak l-prodott li fuqu jkun qed jagħmel l-ilment tiegħu quddiem l-awtorita` responsabbli, u għalhekk huwa importanti li l- konsumatur dejjem ikollu l-irċevuta.

Għalkemm hemm liġijiet oħra li jitkellmu dwar l-obbligu tal-konsumatur li jara li meta jixtri jingħata irċevuta, din il-liġi qiegħda tkompli ssaħħaħ l-istess osservanza, jiġifieri dik li l-konsumatur jara li tingħatalu irċevuta.

Issa hawnhekk m'aħniex qed nirriferu għall-obbligu ta' l-għoti ta' l-irċevuta li hemm fil-liġi tal-VAT jew inkella minħabba l-ħlas tat- taxxa imma qegħdin nirriferu għall-irċevuta f'dak li għandu x'jaqsam mal- konsumatur sabiex huwa jieħu dak li bi dritt huwa tiegħu.

Għaldaqstant il- konsumatur - u din forsi ma tantx issemmiet matul id-dibattitu - li ma jurix l-irċevuta bħala prova li jkun xtara il-prodott, meta jmur biex jmur jitlob l-after-sales service, se tkun biss kwestjoni ta' irġulija min-naħa tan-negozjant partikolari jekk jiġix emmnut.

Jiena wisq nibża' li hawn Malta għadu m'huwiex qed jinftiehem kemm huwa importanti li wieħed ikollu irċevuta u dan in-nuqqas ta' għarfien huwa ta' dettriment għall-konsumatur.

Jekk rridu li nsaħħu d-drittijiet u l-jeddijiet tal-konsumatur ma nistgħux ma nitkellmux fuq il-prinċipji fundamentali ta' x'jagħmel ix-xiri u x'jagħmel il-bejgħ; proċeduri tan-negozju normali.

Qed ngħid dan għaliex din il-liġi tittratta wkoll l-għaqdiet tal-konsumatur u qiegħda wkoll tinstiga bidla importanti ta' mentalita`, liema bidla fl-aħħar mill-aħħar issaħħaħ l-ekonomija kemm-il darba l-key players, jiġifieri l-imprendituri u l-konsumaturi, ikunu organizzati.

Pero` din il-bidla ma tkunx tista' sseħħ kemm-il darba norganizzaw biss l-imprendituri u ma nħarsux ukoll lejn il-konsumatur.

U dan irrid nisħaq dwaru għaliex naħseb li huwa hawnhekk li jenħtieġ li nibdew naħdmu.

Għandna l-għodda meħtieġa - id- dipartimenti, it-tribunal tal-konsumatur u issa anke din il-liġi - għandna mentalita` li qiegħda tinbidel fejn il-konsumaturi qegħdin jagħrfu aktar x'inhuma d-drittijiet tagħhom, u għandna wkoll is-settur tan-negozju li qiegħed jara li biex jirbaħ f'din il-kompetizzjoni kummerċjali huwa importanti li jkun lest li jagħti l-aħjar servizz lill-konsumatur.

U huwa għalhekk li jiena għedt li l-għaqdiet tal-konsumatur jilagħbu parti importanti, u jien nittama li għada pitgħada naslu sabiex anke permezz tal- kunsilli lokali naraw li jkollna promuturi ta' dan id-dritt tal-konsumatur.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Is-seduta ġiet sospiża fis-7.20 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tista' tkompli.

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Mr Speaker, nikkonkludi billi ngħid li jekk irridu li l-iżvilupp ekonomiku jkun aktar komplet, bilfors li rridu naraw li l- konsumatur jieħu d-drittijiet tiegħu, u dan iseħħ kemm-il darba jkun organizzat.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Refalo.

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, l-ewwelnett nibda billi nirringrazzja lill-Onor.

Herrera talli kkonċedieli li ma nsegwux l-alternanza għaliex għedtlu li xtaqt nagħmel intervent ta' ftit minuti aktar bħala korteżija għan-naħa ta' l-oppożizzjoni biex nagħtuhom notice li se nipproponu emenda fl-istadju tal-kumitat, liema emenda għandha x'taqsam mal-promozzjoni u servizzi provduti ġewwa fondi ta' time-sharing u dwar kuntratti ta' time-share.

Din hija liġi li qiegħda tipproteġi lill-konsumatur, u l-bejgħ, ix-xiri u l-promozzjoni tat-time-share ovvjament isir lill-konsumatur.

Issa l- konsumatur m'għandux nazzjonalita` u aħna hawnhekk m'aħniex qed nilleġislaw biss għall-konsumaturi Maltin imma anke għal dawk barranin, pero` f'dan il- każ partikolari forsi huwa aktar pertinenti li nilleġislaw għall- konsumaturi Maltin tat-time-share għaliex f'dawn l-aħħar xhur hemm min qed ibigħ it-time-share lill-Maltin u qed jinqalgħu ċerti problemi.

Jiena hawnhekk sempliċement qed nagħti notice biex in-naħa ta' l-oppożizzjoni tkun taf li fl-istadju ta' kumitat se nipproponu din l-emenda.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose` Herrera.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Mr Speaker, din il-liġi li għandna quddiemna qiegħed jemenda l-att ta' l-1994 dwar l-affarijiet tal-konsumatur u anke qiegħed jipprovdi ħwejjeġ oħra anċillari.

Jien m'iniex beħsiebni niddibatti l- abbozz kollu, xtaqt biss nagħmel ftit analisi tiegħu f'dak li għandu x'jaqsam mat-tribunal tal-konsumatur.

Dan it-tribunal ġie mwaqqaf permezz ta' l-att ta' l-1994 u b'din il-liġi qed inkomplu nemendawh.

Mr Speaker, irridu l-ewwelnett nifhmu li meta qegħdin nitkellmu fuq konsumatur bażikament qed nitkellmu fuq kulħadd għaliex kulħadd jieħu s- servizz ta' kulħadd u kulħadd jixtri mingħand kulħadd u allura naturalment din il-liġi tinteressa lil kulħadd.

U kif qed nipproteġu lilna nfusna minn abbużi mis-suq u mis-servizzi?

Jeżistu tliet forom ta' protezzjoni; id- dipartiment tal-konsumatur, il-kunsill u t-tribunal.

Hemm imbagħad il- liġijiet ġenerali li jiġu applikati b'mod normali mill-qrati ordinarji tagħna.

Il-kunsill qiegħed hemm - u huwa sewwa li qiegħed hemm - biex iżomm lill-ministru aġġornat u jagħtih parir dwar x'hemm bżonn isir u x'azzjoni jrid jieħu pero` ma jagħtix rimedji diretti lill-konsumatur; id-dipartiment jieħu inizjattivi biex jagħti rimedji, pero` kemm l-inizjattivi kif ukoll il-protezzjoni huma ndiretti għaliex kulma jagħmel hu li jinvestiga r- rapporti li jkunu sarulu, imma m'għandux snien biex jigdem; u t-tribunal li huwa l-organu jew l-istituzzjoni fi ħdan korp ta' liġi li għandu s-snien u li qiegħed hemm biex jigdem.

Hemm imbagħad provvedimenti oħra li jgħidu li l-ministru għandu dritt jagħmel regolamenti.

Fil-fatt diġa` jeżistu regolamenti stabbiliti f'artikli 7 u 9 - li l-iskop tagħhom qed jiġi mwessa' b'din il-liġi - fejn il-ministru, għal dak li jikkonċerna reklamar u servizzi, għandu dritt jistabbilixxi regolamenti minn qabel.

Jekk min ikun qed joffri dak is- servizz partikolari ma jaderixxix ruħu ma' dawk ir-regolamenti, id- dipartiment jista' jressqu l-qorti u jekk jinstab ħati li jkun ikkommetta reat kriminali, jista' jew jeħel ħabs jew inkella l-ministru jissospendilu l-liċenzja u jġiegħlu jagħmel garanzija mhux biss li fiha jgħid li se jaderixxi ruħu imma li anke se jara li l-konsumatur jiġi kkumpensat.

Dawn huma rimedji diretti lill-konsumatur li jiġu enforzati mhux mit-tribunal imma mill-qrati ordinarji.

Issa jiena mmur oltre u ngħid li b'din il-liġi jew mingħajrha, b'dawn ir- regolamenti u mingħajrhom, fuq il-prinċipji tal-kummerċ in bona fede, il- konsumatur quddiem il-qrati ordinarji diġa` kien kopert.

Il-Qorti tal- Kummerċ, li llum hija assorbita fil-qorti ordinarja, kellha ġurisdizzjoni mill-aktar wiesgħa mmaġinabbli b'kompetenza illimitata.

Illum din il- kompetenza ħaduha qrati ordinarji, biex jekk ikun hemm żlealta fl-atti tal- kummerċ, anke mhux mill-kummerċjant per se imma minn min qed jagħti s- servizz, bħal per eżempju mastrudaxxa, professjonist, eċċ., ikunu jistgħu jingħataw rimedji mill-qrati ordinarji.

Hekk kienet taħdem is-sistema, pero` kienet l-intenzjoni tal-gvern li jikkrea tribunal ad hoc li l-iskop tiegħu jkun li jagħti rimedji rigward ilmenti li normalment ġudizzjarment ma kontx tingħata rimedju għalihom.

L-iskop tat-tribunal kien sabiex jekk xi konsumatur iħoss li ma saritx ekwita` miegħu - mhux ġustizzja legali imma ekwita` - allura kien ikollu xi venue fejn jista' jressaq l-ilment tiegħu.

U fil-fatt dan it-tribunal, b'poteri limitati minħabba raġunijiet ovvji, seta' jindaga fuq ilmenti, kemm li setgħu jiġu trattati quddiem il- qrati, kif ukoll dawk li l-qrati ordinarji ma setgħux jidħlu fihom.

L-iskop tal-liġi kien sabiex inżidu l-kompetenza fuq affarijiet fejn qabel ma kenitx teżisti biex dejjem nagħtu aktar saħħa lill-konsumatur.

Jiena naħseb li l-aktar li l-konsumatur ġie effettwat fil-prattika minn din il-liġi huwa meta mar biex jibda jiġġieled għad-drittijiet tiegħu, għaliex kif għedt qabel, dan li hawn f'din il-liġi huwa kważi ripetizzjoni jew kjarifika ta' dak li diġa` kien jeżisti b'mod ġenerali fil-kodiċi tal- kummerċ.

Fl-opinjoni tiegħi, dak li huwa ġdid f'din il-liġi jemerġi l- aktar minn dan it-tribunal.

Dan it-tribunal seta' jara lmenti sa Lm500 u seta' wkoll jagħti kumpens morali sa Lm100, ħaġa li ma teżistix fil-liġi normali.

Illum, il-leġislatur, qed jipproponi li jagħmel emendi radikali għal dan it-tribunal, u għalhekk aktar kmieni jiena għedt li se nillimita d- diskors tiegħi preċiżament fuq dawn l-emendi.

Paragrafu (a) ta' subartiklu 16 (4) tal-liġi prinċipali titkellem dwar il- kompetenza tat-tribunal u tgħid li "fil-każ ta' bejgħ jew ta' servizz li jkun sar jew ingħata fil-fond tal-kummerċjant, fil-gżira fejn kien ikun jinsab dan il-fond;".

Jiġifieri hawnhekk qed jiġi definit "att ta' kummerċ", pero` imbagħad ariklu 20 qed tgħid li: "Tribunal ikollu ġurisdizzjoni li jisma' u jaqta' talbiet magħmula minn konsumatrui kontra kummerċjanti meta l-valur tat-talba, minbarra l-imgħax u l-ispejjeż, ma jkunx aktar minn ħames mitt lira Maltija, u meta t-talba jkollha x'taqsam ma', toħroġ minn jew tkun dwar: ix-xiri jew kiri minn konsumatur ta' oġġetti mingħand kummerċjant; l-għoti ta' servizzi minn kummerċjant lil konsumatur.".

Mela dawn iż-żewġ klawsoli qed jgħidu li għandna tribunal li għandu dritt jindaga, jeżamina u jisma' ilmenti li jikkonċernaw xiri, kiri jew servizz; bażikament kollox taħt il-kappa tax-xemx.

Illum ma konniex kuntenti b'dan u qed nipproponu li fejn qabel kien jingħad "meta t-talba għandha x'taqsam ma' jew toħroġ minn" issa jibda jingħad "toħroġ minn jew tkun dwar, sew direttament sew indirettament".

Jiġifieri bażikament qed ngħidu li fil-kummerċ it-tribunal għandu ġurisdizzjoni li jiddeċiedi fuq kollox mingħajr limiti abbażi biss ta' ekwita` kif iħoss hu; jagħmel il- proċedura hu u jmexxi hu.

Jiena m'iniex kuntrarju għal dan, pero` kif inhu kompost it-tribunal illum, jiena naħseb li għandna bżonn u nbiddlu l-kostituzzjoni tat-tribunal b'mod radikali għaliex fejn qabel dan it-tribunal kien dak li bl-Ingliż insejħu "petty court" - fil-kamp ċivili normali għandna t-tribunal għat- talbiet żgħar - illum dan it-tribunal se nżidulu l-kompetenza b'mod konsiderevoli, tant li minn Lm500 se titla' għal Lm1500.

Jiena nħoss li f'dan hemm xi ħaġa intrinsikament ħażina.

Ma nistgħux nibqgħu nittrattaw il-proċess ġudizzjarju b'mod leġġer mingħajr ma nżommu f'moħħna mhux biss dak li huwa tradizzjonalment aċċettat bħala proċess ġudizzjarju imma anke dak li trid il-Kostituzzjoni tagħna.

Il-Kostituzzjoni tagħna trid li fid-determinazzjoni tad-drittijiet ta' kwalunkwe, dan għandu jgħaddi proċess indipendenti u ħieles quddiem tribunal indipendenti u mparzjali.

Qed ngħid dan għaliex għal affarijiet żgħar huwa aċċettabbli demokratikament li jkollok tribunali ppreseduti minn chairmen li huma kkontrattati, imma meta mbagħad iżżid il-kompetenza, trid toqgħod attent għaliex jekk tmur oltre - u hawnhekk qed nitkellmu fuq Lm1500 plus Lm100 moral damages, jiġifieri Lm1600 - tkun qed tikkrea tribunal b'poteri enormi.

Issa ħalli naraw daqsxejn x'tgħid il-liġi dwar il-mod li bih huwa kostitwit dan it-tribunal u x'qed jiġri fil-prattika.

Skond artiklu 17 dan it-tibunal huwa kompost minn chairman li jkun maħtur mill-prim ministru, jirċievi remunerazzjoni li jistabilixxi l-prim ministru b'avviż fil-gazzetta, ikun maħtur biss għal tliet snin, jista' jitneħħa mill-Qorti ta' l-Appell fuq talba tal-prim ministru u jrid ikun avukat b'ħames snin esperjenza.

Issa fil-prattika ċ-chairman, almenu tat-tribunal ta' Malta - u m'iniex qed nikkritika lilu personalment - huwa part-time.

Mela għandek chairman li jipprattika l-professjoni fil-kamp ċivili u quddiemu jmorru klijenti li jista' jkollhom ukoll kumpanniji, ditti jew interessi li jistgħu jikkreawlu konflitt ta' interess.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, on a point of order.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Fis-7.20 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tista' tkompli.

L-Onor.

Herrera.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Mr Speaker, kont qed nitkellem dwar il-bżonn li titbiddel l-istruttura tat-tribunal tal-konsumatur u r-raġunijiet li jiena kont qed nagħti huma li llum dan it-tribunal, bil-kompetenza ġdida miżjuda fuqu, ma jistax aktar jitqies bħala tribunal tat-talbiet iż-żgħar.

Għedt ukoll li ma jistax ikun li jkollok chairman ta' tribunal prattikanti part- time bħala avukat għaliex jista' jkollu interessi konfliġġenti.

Mela għandna maġistrati li jaħdmu fiċ-ċivil li sal-bieraħ kellhom ġurisdizzjoni ta' Lm250 li l-ġurament tagħhom lanqas iħallihom jagħtu parir jew iżommu private practice u li l-pożizzjoni tagħhom hija garantita mill- Kostituzzjoni b'garanziji li ma jistgħux jiċċaqilqu jew jiġu shifted, imbagħad ikollok tribunal b'kompetenza li hija sitt darbiet aktar milli kellu l-maġistrat, jiddeċiedi kif irid għaliex m'huwiex marbut bil-liġi tal- proċedura, m'huwiex marbut bl-aħjar prova u m'huwiex marbut ma' l-obbligu li jagħti deċiżjoni spjegata, u ċ-chairman tiegħu huwa biss avukat part- time!

Dan m'huwiex aċċettabbli.

Nerġa' ngħid li m'iniex qed nikkritika li-chairman personali, li huwa l- kandidat Nazzjonalista l-Avukat Fenech, u lanqas ma jien qed ngħid li huwa xi bniedem diżonest, pero` qed ngħid li issa li se nżidu b'mod esaġerat il- kompetenza tat-tribunali tat-talbiet żgħar, ma jistax ikun li jkollna tribunali part-time, inkella trid tagħmel il-maġistrati part-time ukoll!

Kif jista' jkun ikollok tribunali part-time b'kompetenza daqstant wiesgħa?

Hemm bżonn li ċ-chairman ikun avukat full-time għaliex jista' jkollu - u jkollu - interessi konfliġġenti speċjalment jekk iċ-chairman jinzerta jkun kandidat ta' partit politiku.

Għaliex filwaqt li l-liġi tgħid li ċ-chairman ma jistax ikun membru parlamentari jew membru fil-kunsill, ma tgħidx li ma jistax ikun kandidat ta' partit politiku.

Bħallikieku jekk inti għandek xi interessi għaliex int deputat parlamentari jew kunsillier li tagħmel il- pjaċiri, ma jistax ikollok l-istess interessi jekk tkun kandidat ta' partit f'elezzjoni ġenerali!

Din etikament hija kompletament skorretta, ma tagħmilx sens u ġġib għajb lis-sistema ġuridika u ġudizzjarja tagħna.

Ma jistax ikollok din it-tip ta' set-up u n-nies ma jistax ikollhom fiduċja f'dawn it-tip ta' ġudikanti part-time.

Barra minn hekk jiena nemmen ukoll li jekk aħna se nkomplu nżidu l- kompetenzi ta' dawn it-tip ta' tribunali, ma jistax allura jkollok iżjed bniedem impjegat bil-kuntratt.

Il-Partit Nazzjonalista jemmen ħafna f'dawn it-tip ta' impjiegi bil-kuntratti u fil-fatt kien introduċiha fil-każ tal- permanent secretaries li tahom tliet snin kuntratt skond il-performance.

Hija ħaġa tajba fil-każ ta' l-amministrazzjoni li timxi bil-mod li jekk ma togħġbokx il-performance ta' persuna ma ġġeddidilhiex il-kuntratt, pero` ma tistax timxi hekk mal-ġudikanti; tagħmel imħallfin, maġistrati jew chairmen ta' bordijiet ġudizzjarji bil-kuntratt.

Għaliex kif tista' tgħid li ma jogħġbokx meta dan suppost li huwa indipendenti!

Biex ġudikant jaqdi l- funzjoni tiegħu, sakemm m'huwiex qed jiddeċiedi l-ħmerijiet bħal fil-każ tat-tribunal għal talbiet żgħar kif kienu oriġinarjament ikkreati ...

Huwa anti-kostituzzjonali li tappunta persuna b'kuntratt meta qed nitkellmu fuq tribunal li l-poteri tiegħu huma daqstant wiesa' u li m'għandu xejn x'jikkontrollah meta jiġi biex jiddeċiedi.

Jiena nfakkar lill-gvern li meta darba kien ġie kkreat tribunal għall- kontroll tal-prezzijiet u ċ-chairman tiegħu ma kienx maġistrat, il-Qorti Kostituzzjonali Maltija, f'kawża ppreżentata mill-Avukat Vanni Bonello kienet qalet li ma jistax ikollok tribunal ippresedut b'ċerti poteri minn persuna li m'hijiex ġudikant kif kontemplat fil-Kostituzzjoni.

Huwa veru li dak kien fil-kamp kriminali u dan huwa fil-kamp ċivili, pero` il- Konvenzjoni Ewropea u s-sentenzi ta' Strasbourg ma jagħmlux distinzjoni bejn iċ-ċivil u l-kriminal u allura l-analoġija tista' ssir.

Meta kien sar it-tribunal tal-familja konna qgħadna attenti li ċ-chairman ikun maġistrat, id-deċiżjoni jagħtiha l-maġistrat waħdu u l-membri, jiġifieri s-social workers u l-welfare officers li jpoġġu fuq il-board miegħu jagħtuh pariri, pero` jiddeċiedi l-maġistrat għaliex huwa indipendenti.

U l-istess garanziji rikjesti fil-liġi llum biex ikollok proċess indipendenti fi żmien raġjonevoli ħieles u indipendenti fil-kriminal, japplikaw ukoll - u hemm is- sentenzi ta' Strasbourg dwar dan - għall-kamp ċivili.

Qed nikkreaw tribunal ippresedut minn kandidat Nazzjonalista part-time, jagħmel xogħol privat u b'ġurisdizzjoni daqs tal-maġistrati meta dawn ta' l-aħħar huwa marbutin li lanqas jistgħu jagħtu parir, lanqas jistgħu jiċċaqilqu u saħansitra kważi lanqas jistgħu jmorru ġo bar għaliex ngħajruhom!

Nerġa' ngħid li dawn it- tip ta' tribunali ma jistgħux ikunu hekk.

Hemm imbagħad il-punt dwar kif jista' jitneħħa ċ-chairman.

Fil-liġi qed jingħad li biex il-prim ministru jkeċċi liċ-chairman l-ewwel irid jagħmel rikors quddiem il-qorti ta' l-appell.

Imma dik m'hi safeguard xejn għaliex xorta jibqa' l-fatt li wara tliet snin jista' jgħidlu li ma għoġbux u li m'huwiex se jġeddidlu l-kuntratt!

Allura jien qed nipproponi li biex ma ndaħħkux lin-nies u biex nuru serjeta` fil-proċess ġudizzjarju tagħna u nkomplu nsaħħu l-istess proċess ġudizzjarju - allavolja dan qed insejħulu tribunal tal-konsumatur xorta waħda huwa organu ġudizzjarju u jiddeċiedi bħall-qrati tal-maġistrati - dan nagħmluh b'ċertu mod li jkun imparzjali daqs il-qrati ordinarji.

U la wasalna sa dan il-punt irrid ngħid xi ħaġa oħra wkoll dwar il-mod li bih wessajna artiklu 2 fejn minbarra l-interpretazzjoni ta' konsumatur u kummerċjant, daħħalna wkoll il-kwestjoni tar-regolamenti dwar ir-reklamar.

Jekk qed inżidu din l-interpretazzjoni ma jagħmilx sens imbagħad li jkollok tribunal b'ġurisdizzjoni sa Lm1,500.

Jien naħseb li jrid isir hu li t- tribunal jingħata kompetenza ta' Lm3,000 jew Lm4,000, pero` ċ-chairman jew ikun maġistrat biex b'hekk ikollu l-indipendenza garantita mill- Kostituzzjoni, jew inkella niftehmu ż-żewġ naħat fuq dan il-punt - ma naħsibx li m'għandniex ma niftehmux fuq tribunal bħal dan - u nagħtu liċ- chairman ta' dan it-tribunal l-istess garanziji li hemm għall-maġistrati.

Hemm imbagħad affarijiet oħra li xtaqt ngħid rigward is-set-up ta' dan it- tribunal.

Aktar kmieni għedt li dment li t-tribunal kien ikkonċernat fuq affarijiet żgħar ta' ftit importanza ma kienx jimporta wisq x'kienet il-proċedura li tintuża, imma issa li qed inkabbruh b'dan il-mod m'huwiex sew li nagħmlu li l-proċedura jirregolaha ċ-chairman, li dan m'għandux bżonn ta' l-aħjar prova, li m'għandux dritt jaħtar periti, u li m'għandux jagħti motiv dettaljat fis-sentenza.

B'din il-liġi aħna qed naraw li mhux biss issir ġustizzja mal-konsumatur imma li ssir ġustizzja wkoll ma' min qiegħed ibigħ jew joffri servizz.

X'jiġifieri jkolli tribunal b'dawn il-poteri u b'din il- ġurisdizzjoni kollha li jiddeċiedi li m'hemmx għalfejn l-aħjar prova?

X'jiġifieri ma jimmotivax is-sentenza?

Jekk tkun xi ħmerija bħall-kawżi tad-distrett fejn tikteb erba' kelmiet fil-marġini, all right, imma hawnhekk qed nitkellmu fuq kawżi ta' Lm1,600.

X'jiġifieri bniedem jista' jeħel Lm1,600 mingħajr ma jingħata motiv ta' xejn?

Meta jien immur għand avukat biex nagħmel appell, dan kif se jidderiġili l-appell tiegħi?

Jekk ikun hemm froġa fuq forma tas-sentenza lanqas tista' tappella minnha!

Mela dan kważi huwa maġistrat super għaliex filwaqt li maġistrat tista' tikkontrollah għaliex tista' tappella, irid jagħtik sentenza, jiġġustifikaha u jimmotivaha u jrid joqgħod fuq l-aħjar prova, dan iċ- chairman jiddeċiedi kif irid, jivvinta r-regolamenti hu u lanqas biss tista' tattakkah b'xejn!

U fuq kollox huwa part-timer, jipprattika ta' avukat, qiegħed ukoll fil-politika u għandu ġurisdizzjoni ta' Lm1,600!

Dan m'huwiex aċċettabbli.

La aħna qed naqblu li nwessgħu din il-ġurisdizzjoni rridu naraw li nirranġaw dan it-tribunal għaliex huwa s-snien tal-liġi u ma jistax ikun li dan ma tista' tattakkah minn imkien minħabba l-liberta` assoluta li għandu.

Jien ngħid li m'huwiex tajjeb li nkomplu nwessgħu l-ġurisdizzjoni ta' dawn it-tribunali mingħajr ma nżidu l-kontrolli u mingħajr ma nagħtuhom semblance ta' qorti.

Issa għada pitgħada jiġi l-Ministru Gatt u jressaq emendi - u jien diġa` ktibt dwar dan u anke ddisktutejtu ma' membri tal- ġudikatura - fuq tribunali normali li jkollhom kompetenza daqs ta' dan li qed niddiskutu llum, għalkemm mhux assoluta daqshekk, u jkunu kollha part- timers bil-libera professjoni; jagħtu l-pariri u jiġġudikaw.

Jien naħseb li b'hekk se ndaħħku lin-nies bina u se tispiċċa s-serjeta` fil-qorti.

Is- sistema ġudizzjarja tagħna se tikkrolla kompletament jekk aħna se nippermettu li jsiru dawn il-ħmerijiet.

X'jiġifieri jkollna part-time justice?

Li jkollok tribunali b'poteri insinifikanti bħal meta jkollok kummissarju jaqta' t-tickets jew tribunali kif kienet oriġinarjament jiddeċiedi kawżi sa Lm250, well and good, imma li issa nibdew nimmiraw biex nispezzettaw il-qrati u nikkreaw dawn it-tribunali ad hoc biex nagħtu dawn il-pożizzjonijiet lil avukati ħbieb, kandidati u nies involuti fil-partit bħala rigal, m'huwiex aċċettabbli fis-sistema ġuridika tagħna.

Jien nemmen li jekk dan it-tribunal se nħalluh kif inhu, wara li jkun hemm l-ewwel kundanna lil xi ħadd biex iħallas xi Lm1,500 jew Lm1,600 kumpens b'xi sentenza ta' żewġ linji, mingħajr ebda motivazzjoni u mingħajr l-aħjar prova, se tqum kawża kostituzzjonali għaliex this is not the way to mite out justice.

Li jkollok ġustizzja spedita kif inhu intenzjonat hawn huwa tajjeb għaliex xi kultant il-qorti timxi b'ċerta solennita` żejda u huwa tajjeb li xi kultant ikollok xi kważi judicial tribunals li jiddeċiedu biss fuq dritt naturali u ekwita`, pero` meta se tmur oltre u tibda tinterpreta l-liġijiet u r-regolamenti inti, ma tistax tagħti din il- ġustizzja b'daqstant leġġerezza qisu xejn m'hu xejn għaliex jista' jkollok l-abbużi.

U din hija l-kritika tiegħi għal din il-liġi.

Aħna naqblu li għandna nsaħħu d-drittijiet tal-konsumatur.

Kulħadd huwa konsumatur, kulħadd jixtieq li jekk imur jixtri oġġett ma jingidimx u kulħadd jixtieq li jekk imur jitlob servizz ma jingħatax servizz ħażin jew inkella jekk jingħata servizz ħażin ikollu xi tip ta' rimedju.

Aħna naqblu mal-bżonn li l-konsumatur jiġi protett, pero` imbagħad m'għandniex immorru daqstant oltre li qisu xejn m'hu xejn u li qisna tlifna l-fiduċja assoluta fid-due process tradizzjonali tal-qrati tagħna ta' dawn l-aħħar għexieren ta' snin u f'daqqa waħda rridu nagħmlu dawn il-qrati tal-poplu.

Meta darba fis-snin 70 jew 80 xi ħadd minn din in- naħa semma' l-kelma qrati tal-poplu, min-naħa l-oħra qamet għagħa sħiħa għaliex qalu li b'daqshekk se ndaħħku lin-nies.

Issa hekk qed nagħmlu bil- mod il-mod; qed inkissru s-sistema ġudizzjarja tagħna kompletament u nikkreaw qrati tal-poplu.

Dawn huma l-qrati tal-poplu - part-time justice; insa l-proċedura u insa kollox.

Hemm imbagħad il-kwestjoni tat-taxxa ta' l-avukati.

X'jiġifieri li wara li żidna din il-kompetenza kollha m'hemmx taxxi ta' l-avukati?

Qisha li l- intenzjoni tal-leġislatur hi li jeskludi l-professjoni legali minn dawn it- tip ta' kawżi.

Għamilna dan l-istess żball fit-tribunali tat-talbiet żgħar, u issa qed nerġgħu nirrepetuh hawnhekk.

Meta darba bdejna ngerrxu lill-avukati mill-industrial tribunal qamet għagħa sħiħa, u issa qed nagħmlu l-istess ħaġa - qed neliminaw id-dritt ta' l-avukati li jipprattikaw f'dawn it-tribunali!

U min se joqgħod imur jaħdem b'xejn jew min se jqabbad avukat meta jekk jirbaħ il-kawża jrid iħallsu hu?

Dan kollu juri li d-dritt li tagħżel avukat biex jiddefendik f'kawża quddiem dawn it- tribunali qed jitnaqqas sostanzjalment, ħaġa li wkoll hija anti- kostituzzjonali.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Mr Speaker, qegħdin niddiskutu liġi li bla dubju tinteressana lkoll għaliex aħna lkoll konsumaturi.

Sħabi ta' qabli tkellmu fuq customer departments, fuq kif nistgħu nkunu aktar consumer oriented, fuq customer charters u saħansitra tkellmu anke fuq il-bżonn ta' ombudsman għall-konsumaturi, pero` jiena Ilejla xtaqt nitkellem dwar żewġ sezzjonijiet differenti ta' konsumaturi - it-tfal u kif dawn jiġu effettwati mir-reklamar, u l-konsumaturi li jagħmlu użu mill-kummerċ elettroniku.

Xtaqt nitkellem fuq dawn iż-żewġ sezzjonijiet partikolari ta' konsumaturi għaliex inħoss li huma l-inqas protetti - fil-fatt m'huma protetti xejn - u għaliex jeżistu problemi f'dawn iż-żewġ sezzjonijiet.

U dawn il-problemi mhux f'pajjiżna biss jeżistu.

Fil-fatt għadu kemm sar studju rigward l- effett tar-reklamar fuq it-tfal bl-isem ta' "spoonful of sugar - television food advertising aimed at children - an international comparative survey".

Minn dan is-survey ħareġ li f'ċerti pajjiżi li pparteċipaw m'hemmx regolamenti differenti għal dak li għandu x'jaqsam ma' reklami fuq ikel immirat għat-tfal u għal dak immirat lejn in-nies in ġenerali.

F'pajjiżna nistgħu ngħidu li ninsabu fl-istess sitwazzjoni u minkejja li llum qegħdin nemendew il-liġi ta' l-1994 xorta waħda m'aħna qed indaħħlu xejn li jittratta dan is-suġġett minkejja li nafu li saru studji li jitkellmu dwar il-bżonn li dan l-aspett jiġi tackled b'mod speċifiku.

Mr Speaker, naħseb li kulħadd jaqbel li t-tfal għandha tingħatalhom konsiderazzjoni speċjali fejn jidħol ir-reklamar għaliex dawn huma inqas kapaċi mill-kbar biex jifhmu eżatt l-iskop tar-reklamar u t-teknika tal- persważjoni li tintuża.

Nafu kemm-il darba aħna l-kbar stess naqgħu għal dawn ir-reklami, aħseb u ara t-tfal li jkunu għadhom ta' eta` impressjonabbli u ma jkunux jafu janalizzaw dak li jkunu qegħdin jaraw.

Kif diġa` għedt, f'pajjiżna u anke f'ċerti pajjiżi oħra, m'hemmx regolamenti jew code of practice sabiex iħarsu lit-tfal minn ċerti tip ta' reklami, pero` f'pajjiżi bħall-Iżvezja u n-Norveġja m'huwiex permess l-ebda tip ta' reklamar fuq it-televiżjoni li jkun dirett lejn tfal taħt it-12-il sena u lanqas huma permessi reklami waqt programmi tat-tfal.

Hemm imbagħad pajjiżi oħra bħall-Awstralja li ma jippermettux reklami waqt programmi tat- tfal li huma ta' eta` preschool u l-pajjiżi Skandinavi kollha fejn ma jistax isir sponsorship tal-programmi tat-tfal.

Jiena naħseb li l-għaqdiet tal-konsumaturi għandhom rwol importanti ħafna x'jagħmlu f'dan ir-rigward kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll f'dak internazzjonali għaliex mhux biżżejjed li nagħmlu liġijiet għalina meta nafu li llum it-tfal tagħna jistgħu jaraw programmi li jkunu ġejjin minn madwar id-dinja kollha.

U biex nassiguraw biżżejjed consumer protection għat-tfal tagħna fl-area tar-reklamar fuq it-televiżjoni l-approach irid ikun wieħed nazzjonali u jrid ikun kumplimentat ukoll b'wieħed globali.

Xtaqt hawnhekk insemmi problema oħra fit-tfal tagħna u li wkoll hija relatata direttament ma' dan li qed ngħid.

Qed nirriferi għall-problemi ta' saħħa bħal, per eżempju, l-obeżita`, il-hyperactivity u mard ieħor li huwa relatat ma' l-ikel.

Il-mod li bih nidraw nieklu meta nkunu għadna tfal, ħafna drabi jibqa' fina meta nikbru u nafu kif ċertu tip ta' ikel jikkawża mard tal-qalb, diabete u pressjoni għolja meta bniedem jikber.

Mill-istudju li semmejt aktar kmieni sabu - f'dan l-istudju ħadu sehem l-Awstralja, l-Awstrija, il- Greċja, il-Ġermanja, Franza, il-Belġju, id-Denimarka, il-Fillandja, in- Norveġja, l-Isvezja, ir-Renju Unit u l-Istati Uniti - li r-reklamar għall- ikel immirat għat-tfal kien l-iktar għoli fost reklamar ieħor.

Sabu wkoll li aktar minn nofs ir-reklami li jaraw it-tfal fuq it-televiżjoni huma reklami għal confectionery, għaċ-ċereali biz-zokkor u għall-ikel f'restaurants li jservu fast food.

Fil-fatt l-ewwel jiġu affarijiet ta' confectionery, imbagħad is-savoury snacks, imbagħad is-soft drinks u fl- aħħar il-kejkijiet u l-gallettini.

Jiġifieri min-naħa għandna l-health promotion unit tgħidilna li dan l-ikel huwa ħażin għal saħħitna u tagħmel sforzi kbar biex tipprova tipperswadi lin-nies ibiddlu l-lifestyle tagħhom ħalli jkunu aktar b'saħħithom, u min-naħa l-oħra naraw dan il-bumbardament kollu mmirat lejn it-tfal għal dan it-tip ta' ikel.

Mr Speaker, organizzazzjonjiet tal-konsumaturi li kkummentaw fuq dan l- istudju tkellmu fuq l-effett negattiv li qed ikollhom dawn ir-reklami u kemm dawn qed jippromwovu unhealthy diet minħabba li l-ikel irreklamat huwa għoli ħafna fix-xaħmijiet, fiz-zokkor u fil-melħ.

Min-naħa l-oħra dawn qegħdin jgħidu li r-reklami għall-ikel bżonnjuż bħalma huwa l-frott u l- ħaxix ma jeżistux.

Jien naħseb li m'hemm bżonn ta' ebda studju biex jgħidilna li ma jsirux reklami għal dan it-tip ta' ikel, kulma wieħed irid jagħmel huwa li jara r-reklami li jsiru.

F'dan l-istess studju sabu wkoll li l-iktar advertisers prolifiċi huma dawk tal-McDonald's. Jien qed ngħid dan kollu għaliex ma nistgħux minn naħa ngħidu li rridu nderru lit-tfal tagħna jieklu healthy food imbagħad min- naħa l-oħra jkollna dan il-baraxx kollu ta' reklami li jmur kontra dak kollu li qed jingħad.

Fl-analisi li saret sabu li 62% tar-reklami kienu għal prodotti high in fat, 50% għal dawk il-prodotti li huma high in sugar - f'dawn jista' jkun li kien hemm prodotti li kienu kemm high in fat kif ukoll high in sugar - u 61% għal prodotti li kienu għoljin fil-melħ.

Over all, 95% tar-reklami kienu għal ikel li huwa għoli fix-xaħmijiet, fiz- zokkor u fil-melħ.

Kif diġa` għedt, f'dan l-istudju sabu wkoll li fil-parti l-kbira tal- pajjiżi li pparteċipaw fih, hemm ftit, jew m'hemm xejn, regoli speċifiċi li jikkonċernaw ir-reklamar għall-ikel immirat għat-tfal iżjed minn dawk ir- regoli li japplikaw għar-reklamar in ġenerali.

Għaldaqstant biex nikkumbattu dan kollu għandna bżonn niżviluppaw il-promozzjoni ta' messaġġi nutrizzjonali pożittivi mmirati lejn it-tfal permezz tal-media.

Jenħtieġ li tingħata konsiderazzjoni speċjali fejn jidħol reklamar immirat lejn it- tfal għaliex dawn ikunu għadhom ma jafux janalizzaw ir-reklami, u ħafna drabi jemmnu kulma jaraw u jisimgħu.

Issa li nafu b'dawn l-istudji kollha u li hawn pajjiżi li ntroduċew ċerti restrizzjonijiet u regolamenti biex iħarsu s-saħħa tat-tfal tagħhom, hemm bżonn li naraw li dan il-prinċipju jkun imniżżel ukoll fil-liġi tagħna.

Jekk inħarsu lejn l-Unjoni Ewropea u lejn il-Konvenzjoni tad-Drittijiet tat-Tfal tal-Ġnus Magħquda naraw li dawn jgħidu li t-tfal għandhom ikunu ħielsa mill-esplojtazzjoni fi kwalunkwe aspett tal-welfare tagħhom.

U r- reklamar ukoll huwa esplojtazzjoni li għalkemm hija fina u insidjuża taf tagħmel ħsara daqs, jekk mhux ukoll aktar, minn esplojtazzjoni aktar straightforward.

Il-fatt li tmarrad lit-tfal permezz ta' brainwashing u nuqqas ta' kontrolli - nafu bil-mard li għandna f'pajjiżna kkaġunat mill- habits u t-tip ta' lifestyles li qed ngħixu - huwa ħażin daqs meta taħqarhom.

U huwa għalhekk li l-konvenzjoni għad-drittijiet tat-tfal tgħid li t-tfal għandhom ikunu ħielsa mill-esplojtazzjoni fi kwalunkwe aspett tal- welfare tagħhom.

KeIliema ta' qabli semmew il-bżonn li fl-iskejjel ngħallmu lit-tfal x'inhuma d-drittijiet tagħhom bħala konsumaturi u naħseb li r-reklamar għandu jkun wieħed mit-topics li ngħallmuhom; jekk se ngħallmuhom fuq il- konsumatur għandna ngħallmuhom ukoll fuq ir-reklamar.

Hemm bżonn li ngħallmu lit-tfal kif ikunu kritiċi u ma jibilgħux dak kollu li jaraw fuq ir-reklami.

Huwa x-xogħol tagħna l-ġenituri, ta' l-edukaturi u tal-media li ngħinu lit-tfal jiżviluppaw l-abilita` li jifhmu l-iskop tar-reklamar u ngħinuhom jiżviluppaw attitudni kritika lejn ir-reklamar u forom oħra ta' marketing.

Studji li jindirizzaw ir-reklamar u l-marketing minn perspettiva tal-konsumaturi għandhom ikunu parti mill-edukazzjoni tat-tfal sa minn eta` żgħira.

Id-dipartiment tal-konsumatur u l-għaqdiet tal- konsumaturi jistgħu jgħinu f'dan billi jagħtu informazzjoni u pariri lil dawn l-edukaturi.

Ħaġa oħra li narawha tiġri ta' kuljum hija dik li l-psikologi f'dan il- qasam jgħidulha l-must-have phenomenon.

Bħalissa, per eżempju, il-craze hija fuq il-Pokemons u minħabba l-bumbardament kbir ta' reklami li jsiru, it-tfal iħossuhom li huma mċaħħdin jew li huma inqas minn ħaddieħor jekk ma jkollhomx dak it-toy partikolari.

U l-mira ta' l-advertisers m'hijiex biss it-tfal żgħar imma anke t-teenagers, li min-naħa tagħhom jibdew jiffittaw lill-ġenituri tagħhom ħalli jixtrulhom dak il-prodott partikolari.

Ħaġa inkwetanti wkoll f'dan il-qasam tar-reklamar hija l-influwenza li l- businesses għandhom fl-iskejjel.

Dawn ipoġġu vending machines fil-canteens jew inkella jisponsorjaw xi attivitajiet jew jinkorraġġixxu lit-teachers sabiex jippremjaw lit-tfal b'vouchers li jissarrfu f'tip ta' ikel jew prodotti oħra partikolari.

Kieku dan l-isponsorship isir għal skopijiet tajba, ma fih xejn ħażin, li hemm ħażin huwa li t-tfal qed ikollhom informazzjoni kontrastanti; l-ewwel ngħidulhom li huwa ħażin li tiekol ikel li huwa għoli ħafna fil-fats bħalma huma l-hamburgers, imbagħad imorru l- iskola u jagħtuhom dawn l-affarijiet għaliex ikunu sponsored minn xi kumpannija partikolari.

Meta t-tfal ikunu għadhom żgħar, dawn se jibdew jistaqsu kif l-iskola jagħtuhom ċertu tip ta' ikel li d-dar ma jitħallewx jeħduh.

Dawn kollha huma affarijiet li bħala ġenituri joħolquna problemi għaliex iwasslu messaġġi differenti lit-tfal tagħna.

Jien ngħid li għandu jkun hemm regolamenti li jipproteġu lit-tfal minn ammont eċċessiv ta' reklamar partikolarment ta' prodotti bħalma huma dawn li qed insemmi.

Irridu nżommu f'moħħna li t-tfal irid ikollhom madwar 12- il sena biex jifhmu eżatt l-iskop tar-reklam u għalhekk reklamar indirizzat lejn tfal żgħar jista' jkun unfair u misleading.

L-istudju li semmejt aktar kmieni juri kif ċerti pajjiżi, in konsultazzjoni ma' organizzazzjonijiet tal-konsumaturi waslu għal forma ta' ftehim fuq restrizzjonijiet, bħal per eżempju, li ma jsirx reklamar waqt programmi għal tfal żgħar ta' preschool age, ma jsirx reklamar li ma jkunx immirat lejn tfal taħt it-12-il sena, ma jsirx reklamar immedjatament qabel jew wara programmi tat-tfal u li jkun hemm restrizzjonijiet fuq l-ammont ta' reklamar li jkun permess waqt programmi ta' tfal.

Jien naħseb li nistgħu nibdew nippruvaw indaħħlu xi ftit minn dawn il-kunċetti li qed insemmu hawnhekk u naraw kif immorru bihom, pero` li lanqas biss nindirrizzaw din il-problema naħseb li huwa nuqqas li se joħolqilna ħafna problemi jekk ma neħdux ħsiebu minnufih.

Issa ħalli ngħid xi ħaġa dwar dak li għandu x'jaqsam mal-kummerċ elettroniku.

Mr Speaker, aħna nifhmu li din għadha pjuttost sistema ġdida u allura għad m'għandna xejn fil-liġijiet tagħna li jitkellmu dwar dan, pero` konna nistennew li ladarba qed nemendaw il-liġi, indaħħlu xi ħaġa li titkellem proprju fuq dan it-tip ta' kummerċ.

Xtaqt hawnhekk nagħti statistika minn studju li għamlu Pricewaterhouse Coopers li jgħid li l-frodi permezz ta' transazzjonijiet bl-e-commerce jammontaw għal nofs il-frodi kollha li jsiru fl-Istati Uniti ta' l-Amerika, filwaqt li n-national criminal intelligence service tar-Renju Unit jgħid li l-problema ta' frodi permezz ta' l-internet kulma tmur qed tiżdied.

Il-gvernijiet madwar id-dinja jitkellmu ħafna dwar dan pero` xi kultant ikun biss lip-service.

Filwaqt li ċerti inizjattivi li ttieħdu huma ta' min ifaħħarhom, ħafna gvernijiet xorta għadhom ikaxkru saqajhom biex jirrispondu għall-isfida li din ir-rivoluzzjoni qed tippreżentalna.

Id-differenza hija ċara ħafna.

Jekk jiena mmur b'tal- linja jew immur naqta' xagħri naf li qed nintrabat b'arranġament fejn jien qed ningħata servizz u once li nkun sodisfatta bih, jien obbligata li nħallas tiegħu.

Dan huwa proċess sempliċi ħafna imma xi kultant niltaqgħu ma' xi ħadd li jkun diżonest jew inkompetenti u ma jagħtix dak is-servizz mistenni minnu.

U huwa hawnhekk fejn jidħlu d-drittijiet tal-konsumatur.

Fl-1266 kien sar l-ewwel attentat biex jiġi rregolat is-suq billi ntqal kemm kellu jkun il- qies korrett ta' l-inbid, tal-birra u tal-ħobż - dan kien sar permezz tal- Magna Carta - u minn dak iż-żmien din il-ġlieda biex iżżomm lin-negozjanti milli jidħku bil-klijenti ma waqfitx u llum hawn ħafna liġijiet li jgħidulna x'għandna nistennew meta nixtru xi affarijiet u għalxiex aħna ntitolati meta kuntratt ma jiġix onorat.

Meta l-Onor.

Hyzler kien qed jippilota din il-liġi semma diversi liġijiet li għamlu gvernijiet differenti f'dan il-qasam, pero` minkejja dawn il- liġijiet kollha, kull sena eluf ta' nies iħossuhom li jew ġew misruqa jew ma ġewx trattati xieraq minn min biegħilhom xi ħaġa jew tahom xi servizz.

U hawnhekk nerġa' lura għall-qasam tal-kummerċ elettroniku fejn qed naraw li qed ikun hemm ħafna każijiet ta' frodi.

Jien diġa` tkellimt mas- segretarju parlamentari Hyzler u għedtlu li ma nistax nifhem kif liġi li suppost qiegħda tipproteġi lill-konsumatur, fis-sena 2000 ma tagħmel l-ebda riferenza għall-e-commerce.

Huwa qalli li hemm white paper on the legislative framework for information practices u qalli wkoll biex nissuġġerilu xi ħaġa konkreta li tkun tista' tidħol f'din il-liġi.

Jien fil-fatt naħseb li hemm għad ta' affarijiet x'nistgħu nagħmlu.

Aħna ta' kuljum nisimgħu fuq il-pjaċir tax-shopping permezz ta' l- internet, dak li llum qegħdin insejħulu armchair shopping.

L-avukati, forsi mhux b'daqstant dwejjaq, qegħdin jgħidulna li dan il-qasam huwa a potential minefield għall-konsumaturi.

Fil-fatt rapport li deher dan l- aħħar fil-consumers international jitkellem fit-tul fuq il-pitfalls li hemm f'dan il-qasam.

Anke l-Euorpean media forum għadha kif ħarġet rapport fejn qiegħda tgħid lill-kumpanniji tal-credit cards biex jipprovdu protezzjoni għat-transazzjonijiet kollha li jaqbżu l-Lm25 minflok il-Lm100 li hemm speċifikat fil-Consumer Credit Act ta' l-1974.

Din il-leġislazzjoni tipproteġi lill-konsumatur kontra min joħroġ il-card bl-istess mod kif tippreteġih kontra r-retailer li jkun biegħ xi ħaġa difettuża jew mhux skond id-deskrizzjoni mogħtija.

Fil-fatt waħda mill-protezzjonijiet importanti li shopping sites ta' reputazzjoni jagħtu hija l-assigurazzjoni li l-flus ma jitteħdux mill-account tal-konsumatur sakemm l-oġġett li jkun xtara jasallu.

Problema oħra li jiffaċċjaw dawk li jużaw dan il-metodu biex jixtru hija li ħaddieħor jista' jieħu l-card details u jużahom biex jixtri hu.

Huwa importanti li lin-nies ngħidulhom dawn l-affarijiet ħalli jkunu jafu għalxiex qed jidħlu meta jixtru b'dan il-mod.

Ħaġa oħra li wieħed tajjeb ikun jaf qabel ma jixtri minn fuq l-internet huwa dak li jgħidulu r-real world address u t-telephone number tar-retailer li suppost ikun ippubblikat fuq is-site.

F'nuqqas ta' dan it-tagħrif m'huwiex possibbli li tittieħed azzjoni legali jekk jirriżulta xi difett fl-oġġett mixtri.

Fir-rapport li rriferejt għalih aktar kmieni jissemmew il-problemi li jistgħu jinqalgħu fejn il-konsumaturi jużaw websites barra l-pajjiż u ħafna jispeċifikaw li f'każijiet bħal dawn għandhom japplikaw il-liġijiet nazzjonali tagħhom.

Pero` fil-każ tagħna aħna m'għandniex u kien għalhekk li lill-Onor.

Hyzler staqsejtu kif bqajna ma dħalniex f'dan l-aspett fil-liġi tagħna.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Sur President, bil-permess ta' l-Onor.

Dalli nixtieq nagħmel point of explantation.

Jekk wieħed iħares lejn klawsola 7 jara li hemm il-poter tal-ministru li jagħmel regolamenti għal distance- selling, li probabbilment ikunu ntiżi biex jirregolaw dan il-qasam.

Il- problema hija x'se jkun fihom ir-regolamenti.

Jiġifieri hemm maħsub li jingħata l-poter lill-ministru biex jagħmel dawn ir-regolamenti, pero` sakemm naslu għalihom aħjar naħsbuha ftit.

ONOR.

HELENA DALLI: Nirringrazzja lill-Onor.

Hyzler ta' l-ispjegazzjoni, pero` kif jaf, jiena dik rajtha u xorta waħda naħseb li meta għandna dawn l- esperjenzi ta' pajjiżi barranin u la qegħdin nemendaw din il-liġi, għandna naħsbu għal dawn l-eventwalitajiet u nagħmlu xi ħaġa konkreta.

Qed nieħu gost nara lis-segretarju parlamentari jaqbel miegħi.

Sur President, kont qed ngħid li l-aħħar ħaġa li dawk li qegħdin fl- industrija tal-credit cards ikunu jridu hija li l-liability tagħhom tiżdied għal Lm100, pero` min-naħa l-oħra jridu jqisu wkoll li jekk madwar nofs it- transazzjonijiet li jsiru bl-internet ikunu għal inqas minn Lm100, allura bilfors li jrid isir xi ħaġa biex jiġi protett il-konsumatur.

Irridu ngħidu li tnaqqis f'dan il-limitu flimkien ma' twaqqif ta' online arbitration service li jkun sempliċi imma li jorbot, jista' jgħin is- sitwazzjoni, u l-banek ikun jaqblilhom għaliex jekk ikun hemm aktar xiri ta' dan it-tip huma jagħmlu aktar profitti mill-credit card fees.

L- Ingilterra dan l-aħħar kienu qed jgħaddu l-electronics communication bill li qed tagħti legal recognition lill-firem elettroniċi wkoll.

Fit-teorija din tfisser li ladarba għandek electronic signature via software fuq il- computer, tista' tagħmel transazzjonijiet u tiffirma a legally binding agreement on line li jista' min-naħa l-oħra ma tkunx aħbar tajba għall- konsumatur minħabba l-fatt li qed tintrabat b'mod aktar mgħaġġel.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinstema'.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Nipproponi li l-Onor.

Helena Dalli tkompli bid- diskors tagħha.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE MIZZI: Nissekonda.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Helena Dalli tkompli tinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

Il-mozzjoni m'għaddietx.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, niġbidlek l-attenzjoni għan-nuqqas ta' quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Fit-8.50 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Hawn quorum u għalhekk is-seduta tista' tkompli.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, quddiemna għandna abbozz ta' liġi li jemenda l-Att ta' l-1994 dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u affarijiet oħra relatati miegħu.

Meta jiġi ppreżentat abbozz ta' liġi, l-ewwel ma wieħed iħares huwa lejn l-għanijiet u r-raġunijiet tiegħu, u l-għan ta' dan l- abbozz huwa "sabiex jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u l-Att dwar Bejjiegħa Bieb b'Bieb, u biex jirregola l-obbligazzjonijiet dwar il- prodotti u l-użu ta' espressjonijiet mhux ġusti fi transazzjonijiet konsumistiċi u biex jipprovdi dwar affarijiet anċillari jew konsegwenzjali għal dan kollu.".

Meta wieħed jaqra dawn l-għanijiet u r-raġunijiet l- ewwel ħaġa li jagħmel hija li jistaqsi min huwa l-konsumatur u xi rridu nfissru bil-kelma "konsumatur".

U r-risposta hi li l-konsumatur huwa kulħadd għaliex b'xi mod jew ieħor kulħadd jixtri xi prodott, kulħadd juża xi tip ta' servizz u kulħadd b'xi mod jew ieħor jiġi bżonn xi servizz professjonali.

Meta wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn l-abbozz li għandna quddiemna, mill- ewwel jistaqsi jekk dak li qed jiġi propost fih huwiex biżżejjed biex il- konsumatur jiġi protett u biex jiġu msaħħa d-drittijiet tiegħu.

Wieħed awtomatikament jistaqsi wkoll jekk b'dak li qed nipproponu f'din il-liġi, il-kummerċjant, jew bejjiegħ jew professjonist li qed joffri servizz, huwiex qed jiġi marbut biżżejjed b'mod legali biex jirrispetta d-drittijiet tal-konsumatur.

L-esperjenza tul is-snin għallmitna li minkejja li saru diversi liġijiet u minkejja li dawn l-istess liġijiet ġew anke emendati, id- drittijiet tal-konsumatur f'pajjiżna għadhom m'humiex qed jiġu mħarsa biżżejjed u lanqas hemm rimedji b'saħħithom biżżejjed.

Apparti minn hekk, donnu li lanqas hawn kuxjenza biżżejjed mill-konsumatur inniffsu dwar id- drittijiet tiegħu stess.

U anke min forsi għandu kuxjenza dwar drittijietu bħala konsumatur, isibha diffiċli biex jagħmel użu mis-servizzi li jagħtu l- għaqdiet tal-konsumaturi u jsibha diffiċli wkoll sabiex jieħu l-passi legali li tipprovdilu l-liġi.

Pero` dwar dan inkun nista' nitkellem aktar 'il quddiem f'aktar dettall.

Jien naħseb li wieħed ma jistax bl-aktar mod kunfidenti jgħid li b'dak li qed nagħmlu f'din il-liġi qegħdin insaħħu biżżejjed id-drittijiet tal- konsumatur.

U apparti d-drittijiet tal-konsumatur versus il-bejjiegħ, il- kummerċjant u l-professjonist, xtaqt li l-ewwel u qabel kollox nitkellem dwar id-drittijiet tal-konsumatur versus id-dipartimenti governattivi u versus il-korporazzjonijiet li l-għandu sehem fihom il-gvern.

Jien naħseb li l-ewwel eżempju ta' kemm verament aħna nemmnu li l-konsumatur għandu jkollu saħħa fid-drittijiet tiegħu għandu jingħata mill-korporazzjonijiet li l-gvern għandu sehem fihom u anke mill-istess dipartimenti u awtoritajiet governattivi li jagħtu servizz, xi kultant anke bi ħlas.

Insemmi per eżempju, l-awtorita` ta' l-ippjanar u l-awtorita` tad-djar.

Jien naħseb li huwa tajjeb li f'dan il-mument wieħed idur dawra ma' dawn il-korporazzjonijiet u dipartimenti biex jara jekk humiex tassew qegħdin jagħtu servizz kif jixraq lill-konsumatur.

Per eżempju, jekk nieħdu l- water services corporation nafu kemm kontinwament jinqalgħu diffikultajiet fejn jidħlu l-kontijiet mibgħuta minn din il-korporazzjoni li magħhom imbagħad ikun hemm il-kontijiet ta' l-Enemalta u nafu li minkejja li hemm il-customer care service, ħafna konsumaturi li jkollhom complaint dwar kontijiet jiltaqgħu ma' ħafna diffikultajiet.

Saħansitra diversi drabi - u dan taħt gvernijiet differenti - ikun hemm każijiet fejn il-konsumatur tant ma jsibx refuġju fil-complaint li jkun qed jagħmel, li jispiċċa javviċina lil xi membru parlamentari, sew min-naħa tal-gvern u sew min-naħa ta' l- oppożizzjoni, u ma kenitx darba jew tnejn, anzi kienu ħafna drabi li l- complaint tagħhom jispiċċa jitressaq f'din il-Kamra, permezz ta' mistoqsija parlamentari sabiex il-każ tagħhom ikun investigat b'mod effiċjenti.

Huwa ta' għajb li biex konsumatur ta' korporazzjoni li toffri servizz uniku f'pajjiżna jinqeda, irid imur għand membru parlamentari, jagħtih il- kont u joqgħod jissemma fil-parlament.

Irridu naraw kif insaħħu l- mekkaniżmu sabiex il-konsumatur ma jkollux għalfejn jirrikorri għal dawn il- miżuri biex jinqeda.

Kemm-il darba jingħad li dawn il-korporazzjonijiet għandhom ħaddiema żejda, jiġifieri jien ma narax għaliex il-konsumatur imbagħad m'għandux jinqeda kif jixraqlu.

Jekk mhux se jkunu l- korporazzjonijiet tal-gvern - hawnhekk qed nieħu l-eżempju tal-water services corporation - li jkunu minn ta' quddiem nett biex jagħtu eżempju li lesti jagħtu servizz ġust, ġenwin, reali u kontinwu lill-konsumatur bl- aktar mod effiċjenti, ikun diffiċli li nistennew li kummerċjanti, bejjiegħa u professjonisti oħra jagħmlu dan.

Il-gvern għandu saħħa enormi biex jenforza dak li jrid jagħmel u jiena nemmen li b'determinazzjoni dan jsita' isir u m'għandniex għalfejn naqgħu f'ċerti assurditajiet bħal dawk li semmejt aktar qabel.

L-istess imbagħad jista' jingħad għall-Maltacom.

Hemmhekk l-istess issib diffikultajiet kif il-konsumatur li jirċievi l- kont ikun jista' jwassal l-ilment tiegħu.

Jien naħseb li wasal iż-żmien sabiex naraw kif niffaċilitaw il-ħajja tal-konsumatur li wara kollox qed iħallas sabiex dawn il-kumpanniji jkunu jistgħu jibqgħu mexjin.

Nafu li f'dawn il-korporazzjonijiet jeżistu customer care services li jagħtu servizz tajjeb, pero` għad hemm ħafna xi jsir.

Per eżempju, jien personalment niltaqa' ma' nies anzjani, persuni b'diżabilita` u nies illitterati li ma jkunx faċli għalihom li jifhmu l-kont minkejja li dan ikun mibgħut b'mod dettaljat ħafna.

Għalhekk naħseb li wasal iż-żmien sabiex dawn il-korporazzjonijiet, apparti mill-customer care units, joffru wkoll servizz lil dawn in-nies u jinvestigawlhom il-complaint tagħhom u anke jagħtuhom risposta.

Dawn it-tip ta' servizzi jingħataw minn kumpanniji privati f'pajjiżi kbar Ewropej u ma narax għalxiex f'pajjiżna, li huwa magħruf bħala pajjiż li jħares l-aspett soċjali, m'għandniex nibdew nintroduċu dawn it-tip ta' servizzi.

Wara kollox, il-konsumatur li jkun qed jixtri prodott jew servizz għandu jkun rispettat u jingħata l-aħjar possibbli.

L-istess jista' jingħad fejn tidħol l-Enemalta, li wkoll hija kumpannija li l-gvern għandu shareholding fiha u li għandha monopolju assolut fis- servizz li tipprovdi.

Apparti mill-fatt li meta wieħed imur b'complaint fuq kont, jiltaqa' ma' ċerti diffikultajiet, l-aktar li huwa nġust huwa l- fatt li meta jkun hemm xi power failure, din il-korporazzjoni ma tidħol liable għal xejn.

Ħafna drabi, wara power failure il-vultaġġ jiġi lura b'saħħtu tant li jikkawża ċerti ħsarat, fost l-oħrajn fl-appliances.

Bil- liġi kif inhi llum l-ebda konsumatur li qed jieħu servizz mingħand l- Enemalta ma jista' b'xi mod ifittixha.

Filwaqt li nifhem is-salvagwardja li għandha jkollha l-Enemalta, nifhem ukoll lil dak il-ħaddiem li biex ikun xtara ċerti affarijiet ikun bata u għamel ħafna sagrifiċċji imbagħad jispiċċa bl-appliances bil-ħsara, u agħar minn hekk, jispiċċa mingħajr rimedju.

Jiena hanwhekk irrid infaħħar il-pass li ħadet il-Maltacom li jekk wieħed japplika għal telephone u dan ma jingħatalux fi żmien xahar, ikollu dritt ifittex lill-kumpannija.

B'hekk il-konsumatur li qed ħallas biex jingħata s-servizz m'għandux għalfejn joqgħod jiċċensura u jadura lil dak u lill-ieħor.

Fl-aħħar nett xtaqt nitkellem dwar id-dipartimenti tal-gvern, speċjalment dawk li taħthom jaqgħu s-servizzi soċjali.

Nafu l-problemi li jiltaqgħu magħhom nies pensjonanti, romol u dawk li jirċievu xi tip ta' benefiċċju soċjali meta jkollhom xi complaint.

MR SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin għall-aġġornament.

Tibqa' in possession?

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru Ċensu Galea sabiex iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.20 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, l-Erbgħa 12 ta' Lulju, 2000 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Awtorita' ta' Malta dwar ir-Riżorsi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' ta' l-Istatistika ta' Malta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali -Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni; u

Abbozz ta' Liġi għat-Twaqqif ta' Awtorita' ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Artiġjanat - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Borg

ONOR.

CARMELO BORG: Sur President, f'dawn l-aħħar tliet ġimgħat waqt il- ħin tal-mistoqsijiet innotajt xi affarijiet li kien ili nħosshom f'dan il- parlament.

Qed nirriferi għan-nuqqas ta' tmexxija serja li qiegħda ssarraf fi tbatija żejda fuq il-poplu tagħna.

Nafu li l-qagħda finanzjarja li ninsabu fiha bħalissa hija riżultat ta' hekk, pero` minkejja dan xorta waħda dawn in-nuqqasijiet għadhom jirrepetu ruħhom.

Żewġ okkażjonijiet fejn innotajt dan in-nuqqas kien meta qamet ġo dan il-parlament il-problema tar-rimi ta' l-iskart domestiku fid-Dwejra.

Meta jien kont ġbidt l-attenzjoni tal-Ministru għall-Ambjent għall- applikazzjonijiet pendenti li hemm quddiem l-awtorita` ta' l-ippjanar sabiex barrieri jibdew jintużaw għal dan l-iskop, kien qam l-istess ministru u qalli li wieħed irid joqgħod attent minn dan minħabba l- kontaminazzjoni ta' l-ilma.

Issa dan l-argument ma jreġix għal żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett għaliex l-aħjar ilma ta' Għawdex ma jitlax min-naħa tal-punent fejn hemm dawn il-barrieri imma jitla' min-naħa tal-lvant ta' Għawdex, jiġifieri l-inħawi tan-Nadur u x-Xagħra, u t-tieni nett l-iskart li għandu x'jaqsam ma' l-industrija tal-bini fil-parti l-kbira tiegħu huwa magħmul minn materjal naturali, liema materjal mhux se jagħmel ħsara lill- aquifer.

Il-fatt li jintqalu dawn l-affarijiet minn ministru responsabbli mill-ambjent jindika li l-istess ministru ma jifhimx f'xogħlu.

Sur President, din hija problema li m'hemmx soluzzjoni waħda biss għaliha imma hemm diversi soluzzjonijiet.

U waħda mis-soluzzjonijiet hija li l- barrieri li llum hemm vojta jerġgħu jibdew jiġu mimlija bl-iskart li ġej mill-industrija tal-bini, liema skart huwa magħmul minn materjal li oriġinarjament ġie mill-istess barrieri.

Soluzzjoni oħra hija li parti minn dan l-iskart jiġi riċiklat u jerġa' jintuża fl-istess industrija u parti oħra jiġi maħdum u jintuża sabiex bih tibbilanċja l-ħamrija jew it- tafal u b'hekk tkun qiegħed tolqot żewġ għasafar b'ġebla waħda.

Minn banda tkun sibt post fejn tarmi dan l-iskart u fl-istess ħin tkun qed tibbilanċja l-ħamrija u t-tafal.

Pero` minn dan il-parlament stess sirna nafu li l- awtorita` ta' l-ippjanar qiegħda tikkontrolla hi fejn għandu jintrema dan it-tip ta' materjal, u dan meta m'għandhiex informazzjoni biżżejjed.

L- ewwelnett m'għandhiex il-klassifikazzjoni tar-raba' - nafu li jeżistu diversi tipi ta' raba' - u t-tieni nett m'għandhiex id-dettalji ta' liema raba' hu tajjeb li tista' titfa' ħamrija fuqu, liema raba' hu tafli li tista' tibbilanċjah, u liema raba' huwa xagħri uli tista' tirranġa l- ħamrija fuqu mingħajr ma tagħmel ħsara lill-pjanti indiġeni.

U l-ħażin hawnhekk qiegħed fil-fatt li minkejja li l-awtorita` ta' l- ippjanar m'għandhiex dan in-know-how, xorta waħda qegħda tikkontrolla hi.

Fejn qabel dan ix-xogħol kien f'idejn id-dipartiment ta' l-agrikoltura, illum qiegħed f'idejn l-awtorita` ta' l-ippjanar u dan minkejja li d- dipartiment ta' l-agrikoltura għandu materjal fuqhiex jaħdem ferm aktar milli għandha l-awtorita`.

Irrid ngħid hawnhekk li f'Għawdex għandna nies li huma ntiżi f'dan is-suġġett u jafu liema raba' hi tajba biex twaddab ċertu materjal fih u liema raba' jew xagħri mhux tajjeb biex twaddab ċertu materjal fih, pero` dawn qegħdin jitħallew jagħmlu xogħol ieħor li m'għandu x'jaqsam xejn ma' l-istudju li jkunu għamlu.

U hija ħasra għaliex qiegħed jiġri li xogħol li suppost isir minn nies esperti f'dak il-qasam qiegħed isir minn nies li jew m'għandhom xejn esperjenza jew inkella għandhom ftit knowledge dwar dak il-qasam, bil-konsegwenza li l-affarijiet ma jsirux sew.

Ħalli nagħti eżempju.

Dan l-aħħar beda jitferrex materjal tal-barrieri fuq raba' xagħri.

Għal ċerti nies dan ma jfisser xejn pero` meta tidħol fil-fond issib li fuq dak il-ftit raba' xagħri jkun hemm pjanti indiġeni li bil-materjal li jkun qiegħed jitferrex fuqhom ikunu qegħdin jinqerdu.

Barra minn hekk il- materjal li qiegħed jintefa' hemmhekk m'huwiex ibbilanċjat, bil-konsegwenza li l-prodott li qiegħed jinżera' fih mhux qiegħed ikun ta' suċċess.

Mela filwaqt li qegħda ssir il-ħsara minħabba li l-pjanti indiġeni qegħdin jinqerdu għal kollox u għal dejjem, il-prodotti agrikoli li qegħdin jinżergħu, minħabba li l-materjal li qed jintefa' m'huwiex ibbilanċjat, mhux qed iħalli r-riżultati mixtieqa.

Sur President, jiena bħala rappreżentant tal-poplu, inweġġa' meta nara l- poplu fiex jinsab minħabba deċiżjonijiet żbaljati li qegħdin jittieħdu minn dan l-istess parlament.

Din għalija m'hijiex serjeta` u jekk verament irridu nnaqqsu l-piżijiet minn fuq dahar il-poplu tagħna jeħtieġ li nieħdu l-affarijiet b'aktar serjeta` u x-xogħol nibdew nagħtuh lil dawk in-nies li jkunu kapaċi jagħmluh ħalli b'hekk il-poplu jkun qed jieħu l-aħjar servizz għal flusu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, fl-aġġornament tal-bieraħ jiena tkellimt dwar il-proġett tal-Kottonera u dwar l-iskandli li ħerġin minn dan il- proġett, fosthom li Sant' Anġlu se jispiċċa.

Jidher li l-appelli li qed nagħmel lin-nies tal-Kottonera m'humiex jaqgħu fuq widnejn torox għaliex dawn l-istess residenti lesti li jagħtu sehmhom biex ma jħallux lil min m'għandux għal qalbu l-interess tal-Kottonera jkisser l-arkitettura storika li għandna f'dawk l-inħawi.

Fl-istess aġġornament tkellimt ukoll dwar it- trab iswed li qed ikun hemm fil-Fgura u anke dwar xi testijiet li saru u li r-riżultat tagħhom għadu ma ħariġx fil-beraħ.

Jien minn hawnhekk inħeġġeġ sabiex meta ssir xi forma ta' protesta dwar dan jieħu parti fiha kulħadd.

Nista' ngħid li jiena, kemm bħala kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni għall- ambjent kif ukoll bħala deputat li ġej minn dak id-distrett se nkun wieħed minn ta' quddiem f'din il-protesta.

Sur President, illum f'din l-ewwel opportunita` li għandi xtaqt nitkellem dwar ir-riżoluzzjoni ta' l-artijiet li kienet qed tiġi diskussa f'dan il-parlament.

Qed ngħid "fl-ewwel opportunita`" għaliex din ir- riżoluzzjoni għaddiet minn dan il-parlament fis-seduta ta' dalgħodu u sakemm kienet għadha qed tiġi diskussa ma stajtx nitkellem dwarha fil-ħin ta' l-aġġornament għaliex kien iqum xi ħadd u jgħid li jien out of order u kien ikollu raġun.

Għaliex waqt li kont qed nitkellem dwar din ir- riżuluzzjoni rriferejt għall-awtorita` ta' l-ippjanar, qam l-Onor.

Mugliett u qal li kont qiegħed out of order meta fil-fatt ma kontx, aħseb u ara meta veru nkun out of order kemm se jqumu aktar!

U fil-fatt, kif kont spjegajt, l-awtorita` ta' l-ippjanar kellha x'taqsam mar-riżoluzzjoni li konna qegħdin niddiskutu.

Tant hu hekk li kien hemm anke kelliema min-naħa tal-gvern li daħħlu fl-argumenti tagħhom lill-awtorita` ta' l-ippjanar, fosthom l-Onor.

Mario Galea, pero` l-Onor.

Mugliett ma qamx jgħid li l- Onor. Galea kien qiegħed out of order.

U allura bilfors ikolli ngħid li r- raġuni għalfejn l-Onor.

Mugliett qam jgħid li jien kont out of order kienet li l-verita` kienet qed tweġġgħu.

Jien kont qed nitkellem mill-esperjenza ta' x'qed jiġri fil-pajjiż kemm mil-lat ta' spekulazzjoni ta' artijiet kif ukoll mil-lat ta' kif qed taġixxi l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Waħda mill-affarijiet li tkellimt fuqhom jien kienet il-mod li bih kienet se tingħata l-art lill-iscouts u għedt li kif kien il-kuntratt kien hemm lok ta' abbuż.

U tant kelli raġun f'dak li kont qed ngħid li n-naħa tal- gvern aktar 'il quddiem ressqet emenda dwar dan.

Kont ukoll ġbidt l- attenzjoni għall-fatt li ma kien hemm xejn li jitkellem dwar il-landscaping u anke hawnhekk saret emenda fejn daħlet klawsola li titkellem dwar dan.

Waqt id-diskussjoni jien kont għedt li anke meta l-awtorita` ta' l-ippjanar toħroġ permess u tgħid li għandu jsir landscaping, fil-verita` dan il- landscaping ma jsir qatt.

Ħalli nagħti eżempju realistiku.

Fil-power station ta' Delimara kellu jsir il-landscaping, pero` minkejja li għaddew ħafna snin, għadu ma sar xejn.

Għalhekk jien għedt li għandna nagħtu perijodu ta' żmien li fih wieħed irid jagħmel il-landscaping.

Dan is-suġġeriment ġie milqugħ min-naħa tal-gvern u fil-fatt iddaħħlet klawsola li tgħid li l-landscaping għandu jkun lest wara perijodu stipulat minn meta joħroġ il-permess.

U hawnhekk xtaqt nagħmel parentesi żgħira u nitlob sabiex tittieħed bis-serjeta` t-talba li qed issir minn diversi nies sabiex tinstab art li fuqha jkun jista' jsir mużew tat-trasport.

Sur President, minkejja l-fatt li ħafna mis-suġġerimenti li kont għamilt jien waqt dak id-dibattitu ġew aċċettati min-naħa tal-gvern u anke tressqu emendi, ir-reazzjoni ta' wieħed mill-kelliema tan-naħa tal-gvern kienet sempliċement biex jipprova joskurani.

Se nikkwota hawnhekk silta mir- rapport li deher fuq "The Malta Independent" tal-lum fejn jingħad hekk:

"Dr. Mifsud Bonnici reacted to Joe Mizzi's accusation about Cottonera and said that work was indeed done to provide the area with a football ground.

Anyway, Mr. Mizzi was a minister for 22 months and yet did nothing about this issue.".

Huwa veru li jien kont ministru għal 22 xahar pero` ma kontx jien li qabel l-elezzjoni ta' l-1992 wegħdt li se jsir ground tal-football u saħansitra twaħħlet tabella fejn intqal li kien se jsir ground tal-football!

Kien għamel hekk l-ex ministru ta' l-edukazzjoni, Ugo Mifsud Bonnici, biex minn dan kollu baqa' ma sar xejn.

Imma ħalli issa ngħidlu x'għamilt jien fit-22 xahar li domt ministru.

L-ewwelnett jiena kont nagħmel parti minn kumitat soċjo-ekonomiku li kien qed iħejji rapport għan-naħa t'isfel ta' Malta.

Dan il-kumitat kien qed jaħdem flimkien mal-kunsilli lokali, l-għaqdiet politiċi u l-għaqdiet reliġjużi tan-naħa t'isfel ta' Malta sabiex isir pjan soċjo-ekonomiku għal dik in-naħa.

Minn dak ir-rapport irriżulta li l-ground ta' Verdala għandu jiġi rranġat sabiex ikun jista' jiġi wżat mill-club tas-St.

Georges, pero` minħabba kwestjoni ta' finanzi u affarijiet oħra, dan kellu jinbidel fi sports complex għall-area kollha.

Dan ir-rapport kien ġie diskuss u kien anke ġie maqbul li kellha ssir action committee sabiex tibda tfassal il- prijoritajiet.

Dak hu li għamilt jien!

Is-silta minn "The Malta Independent" li kkwotajt aktar kmieni turi kif qabel kellna ministru ta' l- edukazzjoni li jgħaddi ż-żmien bin-nies, u issa hawn ieħor li qed jagħmel l- istess.

Jien nista' ngħid li kull darba li kien hemm xi ħaġa li biha kienet se tiġi affettwata l-Kottonera, dejjem affrontajt sidri u ma bżajt minn ħadd.

Jiftaħar tant bil-kultura, imbagħad ma ħareġ jgħid xejn fuq il- bini storiku li qed jaqa'!

Baqa' b'ħalqu magħluq!

Fit-22 xahar li l-Partit Laburista għamel fil-gvern, jiena u l-ministri sħabi konna ngħaqadna flimkien sabiex naraw kif nistgħu ngħollu l-livell tal-Kottonera.

Mr. Speaker, dan joqgħod isemmi ħafna kotba u stejjer, imbagħad kotba li jsemmu l-verita` u r-realta` tal-politiċi bħalma kiteb Lord Nolan ma jsemmihomx!

U jiena nista' nitkellem dwar dan għaliex diġa` esperjenzajtu, darba meta d-driver ta' l-ex-ministru Mifsud Bonnici tefagħli l-bieb tad-dar ġewwa għaliex tkellimt fuq it-traffikar tad-drogi u darba oħra meta t-tifel tiegħi kien involut f'inċident tat-traffiku u kien jinsab f'qagħda gravi u xi ħadd minn ta' l-SAG ċempel mal-ewwel lis-surġent id-depot tal-pulizija, li dan min-naħa tiegħu ċempel lil ta' Radio 101 biex b'hekk l-aħbar kienet ixxandret fuq ir-radju qabel ma kienet għadha waslet l-ambulanza!

Sur President, ħalli issa, wara li għedt x'għamilt, ngħid x'għamiltx.

Taf x'ma għamiltx jien?

Ma qabbadtx driver miegħi li għandu konnessjoni mad- droga u ma kont ċempiltx f'xi għassa biex jitilqu lil xi ħadd li jkun wettaq reat kriminali.

Anzi, meta jien kont ministru kont tajt struzzjonijiet biex jekk xi ħadd imur f'xi għassa tal-pulizija u jsemmi ismi jgħidulu li għandhom ordni mingħandi sabiex jimxu miegħu skond il- liġi.

Jien qatt ma pproteġejt lil xi ħadd li kien akkużat li seraq xi pittura tal-Caravaggio, u qatt ma pproteġejt jew iddefendejt lil xi kriminal.

U dawn l-affarijiet mhux meta kont ministru biss m'għamilthomx, imma lanqas issa li qiegħed fl-oppożizzjoni.

U lanqas qatt ma nqdejt bil- parlament jew b'xi għaqda filantropika biex nagħti xi fridges għaliex tkun waslet l-elezzjoni!

Jiena li għamilt għamiltu biex ngħin lin-nies tal- Kottonera għaliex inqis ruħi bħala wieħed minnhom.

Jien ġej minn familja ta' ħaddiema u naf x'jiġifieri tbati.

Kulħadd jaf kif jiena u l-familja tiegħi ngħixu u għalhekk meta nitkellem dwar il-Kottonera ma nitkellimx sempliċement għaliex jien qed nirrappreżenta lin-nies ta' hemmhekk imma għaliex ngħaddi mill-istess tbatija li jgħaddu minnha huma u allura nista' nifhimhom aktar.

Sur President, jien niftakar li lill-ex ministru ta' l-edukazzjoni Mifsud Bonnici kont għedtlu li f'ħaġa waħda żgur li jirnexxi, jekk jieħu sehem f'xi reċita li għandha x'taqsam mal-Ġimgħa l-Kbira u jaħdem il-parti ta' Pilatu!

U lil dan li qiegħed f'din il-Kamra u ġie jipprova jattakkani u mingħalih jikkuljunani biex jipprova jiġbor ġieħ ħaddieħor ngħidlu l-istess ħaġa li kont għedt lill-ex ministru ta' l-edukazzjoni Mifsud Bonnici.

L- unika parti li jista' jaħdem, minkejja li jiġi f'dan il-parlament u jipprova jirriferi għall-kotba u juri li hu filosofu u li jemmen bl- arkitettura imbagħad ma jitkellem xejn fuq il-proġett tal-Kottonera, hija l- parti ta' Pilatu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, l-Erbgħa, 12 ta' Lulju, 2000 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SKEJJEL - SUPPORT STAFF

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid matul is-sena skolastika li waslet biex tintemm xi twettaq mir-rakkmandazzjonijiet tar-rapport tal-working group dwar is- support staff fl-iskejjel ta' l-Istat li hemm riferenza għalih f'mistoqsija parlamentari numru 178?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li r-rapport dwar is-support staff requirements in state schools ġie studjat mill-Office of Review fi ħdan il- Ministeru ta' l-Edukazzjoni.

Sar survey fiżikament dwar l-istaff kollu li mhumiex teaching grades li hemm f'kull skola individwali biex seta' jkun magħruf in-nuqqasijiet attwali f'kull skola.

Instab li, f'xi skejjel, kien hemm ħtieġa ta' tqassim aħjar tal-personnel konċernat.

Saru diversi aġġustamenti biex jakkomodaw aħjar il-ħtiġiet ta' kull skola.

Pass importanti kien l-introduzzjoni tal-pożizzjoni ta' school secretary fl-iskejjel intitolati għalihom - 59 b'kollox.

Dawn is-segretarji ntgħażlu wara sejħa għal applikazzjonijiet, ġew appuntati u bdew jiffunzjonaw diġa'.

Bħala riżultat kien hemm xi ċaqlieq żgħir ta' skrivani skond il-ħtiġiet.

Sar survey ukoll tal-ħaddiema li jnaddfu u dawk li jagħmlu xogħol ta' manutenzjoni biex ikun hemm l-aħjar tqassim possibbli fiċ-ċirkostanzi.

Ġew impjegati casual cleaners u casual clerks għal fejn kien hemm xi nuqqas.

Sadanittant is-sitwazzjoni qegħda kontinwament taħt osservazzjoni biex il- bżonnijiet ta' l-iskejjel ikunu moqdija tajjeb.

SKEJJEL - TAS-SNAJJA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Fl- iskejjel tas-snajja' kemm suġġetti jkollu jagħmel l-istudent?

Liema optional?

Liema obbligatorji?

Kemm lezzjonijiet għal kull suġġett kull ġimgħa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s-suġġetti fl-Iskejjel tas-snajja' huma:

|Suġġetti |Optional |Numru ta'| | |Obligaotr|Lezzjonij| | |ji |iet | | | | | |Technical |xejn |8 | |Education |kollha | | |Technical |xejn |4 | |Design |kollha | | |Physics |xejn |3 | | |kollha | | |Mathematics|xejn |4 | | |kollha | | |English |xejn |4 | | |kollha | | |Maltese |xejn |3 | | |kollha | | |Religion |xejn |2 | | |kollha | | |Social |xejn |1 | |Studies |kollha | | |Geography |xejn |1 | | |kollha | | |History |xejn |1 | | |kollha | | |Computer |xejn |1 | | |kollha | | |Physical |xejn |1 | |Education |kollha | | |Appreciatio|xejn |2 | |n |kollha | |

SKEJJEL SEKONDARJI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Fl- iskejjel sekondarji Lorenzo Manche', Fra Diego Bonanno, Maria Theresa Nuzzo u San Ġużepp (Kordin) u Furtu Selvatico, kemm suġġett jkollu jagħmel l- istudent?

Liema?

Liema obbligatorji?

Liema optional?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

JUNIOR LYCEUMS - SUĠĠETTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fil-Junior Lyceums, kemm suġġetti jkollu jagħmel l- istudent?

Kemm u liema huma obbligatorji?

Kemm u liema huma optional u kemm lezzjonijiet fil-ġimgħa dedikat għal kull suġġett?

ONOR.

DJAR - TISWIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' d-dipartiment jara li jsiru x-xogħlijiet ta' manutenzjoni fl-appartament li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għall-azzjoni meħtieġa.

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jekk jogħġbu jirrimedja bil-permessi meħtieġa għat-talba TL/V/33/99?

Peress l-bżonn ta' dawn il-permessi huma wieħed urġenti, jista' l- Ministru jara li ma jkunx kawżat aktar dewmien?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-talba TL/V/33/99 ġiet riferuta lill-Uffiċċju tal-Pulizija dwar Permessi tal-Ħwienet, fil-5 ta` Ottubru, 1999, fejn beda il-proċess.

Din l-applikazzjoni ġiet ipproċessata mid- Dipartimenti tal-Gvern ikkonċernati kollha, u fit-23 ta` Novembru, 1999, intbagħtet fid-Distrett Nru. 9, tal-Mosta, biex iwaħħlu r-rapport tad- Distrett, flimkien man-neighbours consent form.

Peress li kien hemm gar li oġġezzjona għal din it-talba, fl-24 ta` Marzu, 2000, l-applikazzjoni ġiet riferuta għal konsiderazzjoni tal-Bord tal-Pariri dwar Liċenzji tal- Pulizija.

TIĠRIJIET TAŻ-ŻWIEMEL - KUMITAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma, iva jew le, jekk hux se jkun huwa l-Prim Ministru li se jaħtar il-kumitat tat-tmexxija tat-triġijiet taż-żwiemel fil-Marsa jew xi persuni qrib tiegħu?

Jekk fl-affermattiv, x'inhuma r-raġunijiet?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposti li ngħataw għall-mistoqsijiet parlamentari numri 17585 u 17586.

WSC - ARLOĠĠ TAD-DAWL

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li l-arloġġ tal-ilma tad-dawl tal- inkwilini, li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, jiġu ċċekkjati mill-korporazzjonijiet responsabbli peress li minkejja li diġa' sar rapport minnhom għadu ma ġara xejn?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet mgħoddija lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma sabiex tittieħed l-azzjoni meħtieġa.

INTERNATIONAL TAX MEETING - DELEGAZZJONI MINISTERJALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Minn min kienet komposta d-delegazzjoni ministerjali li attendiet l-International Tax Meeting organizzata mill-OECD bejn id-29/03/2000 f'Pariġi?

Saru interventi/diskorsi min-naħa tad-delegazzjoni Maltija?

Jekk iva, jista' jitqiegħed id-diskors fuq il-Mejda tal-Kamra?

Kien hemm komunikat finali fi tmien il-laqgħa?

Jekk iva, jista' jiġi mqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li d-delegazzjoni kienet komposta minni, l-attorney general, il-President tal-MFSC, uffiċjal tad-dipartiment tat-taxxa u l-Ambaxxatur Malti għal Franza.

Jiena għamilt il-kummenti tiegħi waqt d-dibattitu fil-laqgħat u ma sarux diskorsi.

Il-komunikat li nħareġ huwa pubbliku u jista` jinkiseb.

BORZA TA' MALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Billi tħabbar f'sezzjoni ta' l-istampa lokali li l-gvern kien beħsiebu jqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra l-legali notice li tiġbor diversi tibdiliet għar-regoli tal- Borza ta' Malta, dan ifissirx li t-talba bil-miktub ta' l-istockbrokers Maltin ġiet abbandunata għal kollox?

Meta mistennija jiġu fis-seħħ dawn ir-regolamenti ġodda?

Dan ifissirx ukoll li l-kunsill tal-Borza ta' Malta ma laqgħax it-talba ta' l-istockbrokers Maltin biex dawn it-tibdiliet jiġu ntrodotti fuq medda ta' żmien bħalma ġara f'każi oħrajn li liberalizzazzjoni bħal telekomunikazzjoni, eċċ?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ma naħsibx li għandi x`inżid mar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 17764.

OECD - FISCAL AFFAIRS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Billi Jeffrey Owens, head of fiscal affairs ta' l-OECD, dan l-aħħar qal li meta ġew eżaminati d-diversi ġurisdizzjonijiet in konnessi mal-harmful tax competition list li ġabret l-istess OECD, kull ġurisdizzjoni li ġiet reviewed ġiet assigned contact country fl-OECD innifsu li miegħu saru diversi diskussjonijiet bilaterali, jista' l-Ministru jgħid liema kien l- assigned OECD contact country li ġie assenjat lill-pajjiżna?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-contact country li ġiet assenjata Malta kienet il-Ġermanja.

RABAT - WASHOUTS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 17613?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li matul il-perijodu imsemmi ma sarux ebda washouts fir-Rabat, Malta.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET - REKLAMAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 17593, li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru għall-Ambjent u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe': b'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 17190, jista' jgħid x'inhija l-policy tal-gvern għar-reklamar ta' art għal skopijiet agrikoli?

X'policy għandu l-gvern għal dan il-għan u liema huma s-siti f'Malta u Għawdex li fil-mument qed jiġi reklamat bil-permessi meħtieġa ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 17190 fejn spjegajt il-policy ta` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar skond il-provvedimenti tal-liġi sabiex tissalvagwardja l-ambjent kontra perikli potenzjali minn dan it-tip ta` żvilupp.

Ninsab informat ukoll li s'issa għad ma ħareġ l-ebda permess li jissanzjona reklamar ta` art għal skopijiet agrikoli.

PITKALIJA ĊENTRALI - ĦAXIX/FROTT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu l-prezzijiet medji tal-prodotti tal- ħaxix u frott li l-bdiewa daħlu fil-Pitkalija Ċentrali għax-xahar ta' Ġunju, 2000?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni mitluba għada qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL - MANUTENZJONI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 17706 dwar l-iskola primarja ta' Ħal Luqa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li t-Taqsima Bini ta' Skejjel tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni lestiet offerta għal xogħlijiet ta' ġebel u konkos li għandhom iwasslu għat-tkabbir u t-tiġdid ta' l-Iskola Primarja ta' Ħal Luqa.

Fil-preżent qegħdin jinkisbu l-awtorizzazzjonijiet meħtieġa biex tali offerta tkun ippublikata.

Darba jiġi appuntat kuntrattur mid-Dipartiment tal-Kuntratti jkun jista' jingħata bidu għax-xogħol imsemmi.

HOUSING AUTHORITY - CHAIRPERSON

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa s-salarju nkluż il-fringe benefits taċ-chairperson tal-Housing Authority u taċ-chairperson ta' l-SWDP?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ic-chairperson ta' l-Awtorita' tad-Djar tirċievi s- somma ta' Lm7,000 bħala remunerazzjoni.

Bħal kull membru ieħor tal-bord hija intitolata għall-hospitality allowance sa massimu ta' Lm150 fis-sena u child care allowance sa massimu ta' Lm80 fix-xahar.

Għandha l-użu bla ħlas ta' karozza uffiċjali, tal-mobile phone u tat- telefon tad-dar.

Rigward l-informazzjoni mitluba dwar ic-Chief Executive Officer tal-SWDP nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li jien tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 13032.

MADLIENA - TRIQ IL-VEDUTA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid għaliex l-Awtorita' ta' l-Ippjanar bidlet il-livelli ta' Triq il-Veduta, Madliena sabiex tinqeda persuna meta b'dan il-mod qiegħed joħloq inkonvenjent kbir għar-residenti l-oħra?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-triq li rrifera għaliha l-Onor.

Interpellant minn dejjem kienet iddisinjata b`iżjed minn talut wieħed, parti taqleb lejn Triq il-Majjistral u parti lejn Triq il-Markiż J. Scicluna.

Sabiex il-ksur tat-taluti ta` din it-triq ikun iktar uniformi, inħass il-bżonn li jsir tibdil żgħir fin-naħa ta` Triq il-Majjistral.

Dan sar wara studju tekniku u dettaljat, filwaqt li ttieħed ħsieb li ma jinħoloq l-ebda inkonvenjent għar-residenti tat-triq.

MADLIENA - TRIQ IL-MAJJISTRAL

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jivverifika r-raġuni għaliex Triq il- Majjistral, l-Madliena ġiet imblukkata minn xi persuni irresponsabbli u li tittieħed azzjoni minnufih ħalli din it-triq terġa' tinfetaħ?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li s-sit kien spezzjonat u jidher illi l-art madwarha li ttella' l-ħajt kienet ġiet esproprijata bis-sistema ta` request for expropriate on behalf of third parties.

Id-dipartiment qed ikompli jinvestiga s-sitwazzjoni biex jiġi stabbilit x`wassal biex jittella' dan il-ħajt u biex sussegwentament jittieħdu l- passi meħtieġa dwar il-każ.

VRT TEST

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu dawk il-vetturi li għamlu l-VRT sal-lum?

Kemm jammonta n-numru ta' vetturi li għadhom ma għamlux l-VRT?

Jista' jgħid ukoll kemm min dawn huma vetturi privati, dawk tal-gvern u tal-korporazzjonijiet pubbliċi u entitajiet governattivi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li minn mindu ġie ntrodott il-vehicle roadworthiness test jiġifieri mill-1 ta` Ottubru.

1999 sal-31 ta` Mejju, 2000 kien hemm 59,637 vettura li għamlu il-vehicle roadworthiness test.

WSC - KONTIJIET

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-kontijiet tad-dawl u l-ilma pendenti xahar b'xahar u lokal b'lokal, li għadhom ma waslux għand il- konsumatur?

Liema huma dawk il-kontijiet li jridu jitqassmu lill-konsumatur?

Ta' liema xhur u f'liema lokalitajiet?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sakemm ma ningħatax raġuni valida għaliex qed tintalab informazzjoni daqshekk dettaljata, ma narax il-ħtieġa li l- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għandha toqgħod tiġbor dawn id- dettalji kollha, meta l-ħin u r-riżorsi umani involuti jistgħu jiġu utilizzati aħjar.

Tajjeb li ngħid li huwa l-pjan tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma li sa l-aħħar tas-sena l-backlog tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma jkun ġie cleared.

TA' ĠIORNI - TRIQ JEAN HOUEL

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jieħu l-passi biex il- gallarija ta' Flat 9, Blk G, Triq Jean Houel, Ta' Ġiorni, issirilha l- manutenzjoni meħtieġa peress li hija ta' perikolu għan-nies u min ħin għal ieħor hemm il-biża' li partijiet minnha taqa' għal isfel?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għall-azzjoni meħtieġa.

MALTACOM - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li wħud mis-securities tal-Maltacom mhux qed jingħataw il-vacation leave annwali ntitolat lilhom?

Jaf il-Ministru li minn fost il-ħaddiema hemm min għandu vacation leave annwali akkumulat ta' tliet snin?

Jista' jikkonsidra li tingħata għażla lill-ħaddiema jekk jitħallsux jew inkella jingħatawx bħala leave il-ġranet dovuti lilhom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

CHILDREN ALLOWANCE - TNAQQIS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari numru 17713?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 17713.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tingabar u r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

PENSJONIJIET - TNAQQIS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari numru 17712?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 17712.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni għadha qed tinġabar u r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

PENSJONIJIET - TNAQQIS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari numru 17711?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 17711.Ninforma lill-Onor.

BENEFIĊĊJU TAL-MARD

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari numru 17710?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numri 17710.

Ninforma lill-Onor.

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 17696, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-proġett pilota ta' Moynihan House kif ippreżentat mit-taqsima proprjeta' tal-gvern?

ONOR.

TONIO BORG: Kopja tal-proġett pilota ta` Moynihan House kif ippreżentat mit-Taqsima Proprjeta` tal-Gvern tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

MIDI - FTEHIM

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 17723?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kopja tal-ftehim li ntlaħaq ma' terzi dwar trasferiment ta' proprjeta' f'Manoel Island tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Ftehim dwar postijiet vakanti oħra dalwaqt jiġi konkluż.

DINGLI - TRIQ GIAN MARIA ABELA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 17705, jista' l-Ministru jivverifika l-fatti mal-kunsill lokali ta' Ħad-Dingli għax fil-fatt jeżisti culvert kbir fi Triq San Pawl tal-Pitkali li jagħti għal Triq Gian Maria Abela filwaqt li minn din it- triq jgħaddi kwantita' kbira ta'ilma tax-xita?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li Triq San Pawl tal-Pitkali ġiet spezzjonata mid-Dipartiment mas-Sindku tal-kunsill tal-lokal u rriżulta li mill-ħajt ta` proprjeta` li tagħti għal ġo din it-triq hemm żbokk antik li jista` jkun kien jieħu l-ilma mill-artijiet ta` wara.

Għalhekk id-dipartiment se jkompli jara dan l-iżbokk minn fejn ġej biex jiġi determinat jekk hemmx catchment fuqu, u jekk jirriżulta li jrid isir culvert biex jingħaqad miegħu fit-toroq eżistenti, x-xogħol meħtieġ ikun jista` jsir.

ST JAMES CAVALLIER - PERIT RICHARD ENGLAND

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 17603, jista' l-Ministru jagħti dettalji ta' x'tip ta' servizz ta l-Perit Richard England għall-ħlas tas-somma ta' Lm65,900 bħala konsulenza għal proġett ta' Bieb il- Belt?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-servizz tal-konsulenza tal-Perit Richard England għall-Proġett ta' Bieb il-Belt jinkludi:

- disinn preliminari ta' l-Opera House, Pjazza Ħelsien u tal-bus terminus; - sottomissjoni ta' l-applikazzjoni 'outline' lill-Awtorita' ta' l- Ippjanar; u - diskussjonijiet ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar qabel ma ħareġ il- permess.

FURJANA - PLAYING FIELDS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu pproġettat li jsir u meta hu maħsub li jitlestew ix-xogħlijiet fil-King George VI playing fields, Furjana?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ix-xogħol li hu ppjanat li jsir fil-King George VI playing fields Furjana, huwa upgrading komplet ta' dan il-post rikreattiv.

Se jsiru passaġġi ġodda b'pavimentar ġdid, areas bil-ħamrija, bandli ġodda, dwal u street furniture oħra.

Ix-xogħol inbeda bil-ħaddiema ta' l- ewwel distrett u bħalissa qed niddiskutu programm ta' xogħol biex jiġi stabbilit meta ser jitlesta matul is-sena d-dieħla.

NATIONAL COMPUTING CENTRE - EŻAMIJIET

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid għaliex l-istudenti kollha li għamlu eżamijiet għal diploma computer studies tan-National Computing Centre (NCC) f'Manchester baqgħu ma ntgħażlux fl-interviews għal system support officers fil-MITTS?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ARMATA - IMPJEGATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' personnell ta' l-Armata li attendew għal kors barra minn Malta f'dawn l-aħħar għaxar snin?

X'tip ta' kors kien u kemm minn dawn is-suldati għadhom fl-Armata llum?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li l-informazzjoni mitluba, li hi mifruxa fuq għaxar snin, qed tinġabar.

Dik l-informazzjoni li tista' tinħareġ se tingħata fi tweġiba f'xi seduta oħra.

ARMATA - IMPJEGATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm telqu suldati wara li rriżenjaw mill-Armata s-sena l- oħra u din is-sena?

X'kien ir-rank tagħhom?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-Att dwar il-Forzi Armati ta' Malta ma jagħtix lis-suldat dritt ta' riżenja.

Jista jiġi maħlul mis-servizz taħt sistema ta' discharge by purchase jew tmiem ta' servizz għal raġunijiet ta' kompassjoni.

Fl-1999 kien hemm ħames discharges by purchase (surġent, lance bombardier u tliet gunners) u gunner li temm is-servizz għal raġunijiet ta' kompassjoni.

Fis-sena 2000 kien hemm tliet gunners li ġew discharged by purchase.

ARMATA - IMPJEGATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk is-suldati li qed jagħmlu għassa madwar il-ħabs humiex qed jingħataw x'jieklu u x'jixorbu, waqt ix-xift tagħhom u x'tip ta' protezzjoni mix-xemx qed tipprovdilhom l-Armata?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li s-suldati li qegħdin jagħmlu għassa madwar il-ħabs jaħdmu fuq xift normali bħal suldati oħra.

Biex dawn is-suldati jiġu protetti mix-xemx, l-awtoritajiet tal-ħabs ipprovdew strutturi li diġa' kienu f'posthom meta s-suldati bdew l-għassa.

GĦARAB - VIŻA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi żviluppi dwar il-viża li se jibda jkollhom bżonn l-Għarab biex jidħlu Malta?

ONOR.

JOE BORG: Peress li d-domanda titratta d-dħul f'Malta ta' ċittadini minn pajjiżi Għarab, u għalhekk tikkonċerna il-qasam ta' l- immigrazzjoni, li jaqa' taħt il-Ministeru ta' l-Intern, nitlob lill- Onor.Interpellant jagħmel id-domanda tiegħu lill-Ministru konċernat.

PULIZIJA - MWIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm mietu persuni traġikament sena b'sena f'dawn l-aħħar ħames snin?

X'kienet il-kawża tal-mewt f'kull każ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant beda jinżamm taħt forma kompjuterizzata mill-1998 u huwa kif ġej:

|Kawża |1998 |1999 |2000*| |tal-mewt | | | | |Omiċidji |7 |12 |4 | |Inċidenti |16 |12 |8 | |tat-traffiku | | | | |Suwiċidju |11 |23 |8 | |Oħrajn |21 |21 |20 |

* Sa l-10.07.2000

PULIZIJA - FIRE ENGINES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Billi l- pulizija żammet taħt il-control tagħha żewġ fire engines għal crowd control speċjalment waqt il-logħob tal-football, jista' l-Ministru jgħid kemm hemm pulizija detailed biex jaħdmu fuq dawn iż-żewġ vetturi?

X'joqogħdu jagħmlu dawn meta l-vettura ma tkunx qed tintuża?

Kemm qed jiswew lill-korp dawn iż- żewġ vetturi biex jinżammu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-membri ta` l-SAG li għandhom il- ħila fl-immannġar ta` dawn il-vetturi, meta ma jkunux meħtieġa sabiex joperaw dawn il-vetturi, jagħmlu xogħol bħal kull membru ieħor ta` din l- Iskwadra.

Fir-rigward ta` spejjeż li dawn il-vetturi qed jiswew lill-korp tal-pulizija, ninsab informat li bħalma hu l-każ f`kull vettura oħra, dawn huma għal fuel, maintenance u meta jkun meħtieġ tiswijiet ta` ħsarat li jistgħu jinqalgħu minn żmien għal ieħor.

ĦAMRUN - VICTOR TEDESCO STADIUM

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Kif beħsiebu jgħin il-Gvern fit-tkomplija ta' xogħlijiet fil- Victor Tedesco Stadium, Ħamrun?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

DIPARTIMENT TAL-VAT

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' multa li ġabar id-Dipartiment tal-VAT matul is-sena 1999 sa Ġunju 2000?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-ammont ta' multi li ġabar id-dipartment f'każ ta' kompromess skond l-Artikolu 84 ta' l-Att ta' l-1998 dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud mill-1 ta' Lulju, 1999 meta bdiet titħaddem l-iskema sat-30 ta' Ġunju, 2000 kien ta' Lm44,200.

SIDIEN TA' ĦWIENET - IRĊEVUTI TAL-VAT

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' sidien ta' ħwienet li ġew imħarrka minħabba li ma ħarġux irċevuti tal-VAT matul is-sena 1999 sa Ġunju 2000?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' sidien ta' ħwienet li bejn l-1 ta' Jannar, 1999 u t-30 ta' Ġunju, 2000 ġew imħarrka għax ma ħarġux irċevuta tal-VAT kien 117.

SIDIEN TA' RESTAURANTS - RIĊEVUTI TAL-VAT

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' sidien tar-restaurants li ġew imħarrka minħabba li ma ħarġux irċevuti tal-VAT matul is-sena 1999 u sa Ġunju 2000?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' sidien ta' restaurants li bejn l-1 ta' Jannar, 1999 u t-30 ta' Ġunju, 2000 ġew imħarrka għax ma ħarġux irċevuta tal-VAT kien 13.

STREET HAWKERS - RIĊEVUTI TAL-VAT

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' street hawkers (inkluż dawk li jbiegħu fl-open markets) li ġew imħarrka minħabbba li ma ħarġux irċevuti tal-VAT matul is-sena 1999 u sa Ġunju 2000?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' street hawkers, inkluż dawk li jbiegħu fl-open markets, li bejn l-1 ta' Jannar, 1999 u t-30 ta' Ġunju, 2000 ġew imħarrka għax ma ħarġux irċevuta tal-VAT kien 78.

BORD TAT-TRAFFIKU - MEMBRI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 17699, kif jista' jkollok bord jiffunzjona biċ-chairman biss mingħajr membri?

Liema kienet l-aħħar sena li l-bord tat-traffiku kellu l-membri tiegħu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-funzjonijiet tal-Bord għall- Kontroll tat-Traffiku mistennija jkunu nkorporati fl-Awtorita` dwar it- Trasport ta` Malta li mistennija titwaqqaf dalwaqt.

FGURA - MUŻEW

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li fit-Triq Karmelitani, l-Fgura issa nbena l-mużew tat-tfal, jista' l-Ministru jtawwal l-aċċess ta' one way minħabba l- perikolu tat-traffiku?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Se ngħaddi dan is-suġġeriment lill-Bord għall- Kontroll tat-Traffiku biex nara x'jista' jsir.

PULIZIJA - REATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm ġew irrapportati reati ġo Paceville din is-sena u kemm minnhom ġew allegatament konnessi minn persuni taħt is-16-il sena?

X'kien l-allegat reati?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul din is-sena, sa l-10 ta` Lulju, il-pulizija ta` San Ġiljan kellha 192 rapporti ta` reati li jidhru li seħħew ġewwa Paċeville.

Dawn ir-reati jinkludu, attentat ta` serq, offiżi fuq il-persuna, ħsarat, falsifikazzjoni, reati sesswali u serq.

Minn dawn kien hemm rapport wieħed ta` offiża fuq il-persuna, fejn kien allegat li ġie mwettaq minn persuna taħt is-16-il sena.

DJAR - IMĠARR

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jinformani meta r- residenti ta' l-HOS 990/83 ta' l-Imġarr, Malta jkunu jistgħu jixtru d-dar tagħhom skond l-iskemi preżenti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Peress li l-Awtorita' tad-Djar m'għandhiex it- titolu legali fuq l-art ma tistax tagħmel il-kuntratt finali mal- benefiċċjarji.

Pero', il-benefiċċjarji kellhom opportunita' li japplikaw taħt skema ta' l-Awtorita' tad-Djar biex jifdu ċ-ċens - kumpens għall-okkupazzjoni - b'rata sussidjata u b'hekk ma jħallsux aktar ċens - kumpens għall- okkupazzjoni.

Dawn il-benefiċċjarji m'applikawx taħt din l-iskema.

Illum il-benefiċċjarji jistgħu japplikaw biex jifdu ċ-ċens - kumpens għall-okkupazzjoni - bir-rata legali.

QORTI - GENERATOR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor Interpellant li r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ARVID PARDO - MONUMENT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jikkontempla li jsir mafkar jew tip ieħor ta' monument f'ġiħ Arvid Pardo?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif diġa' kont weġibt fil-mistoqsija oriġinali ta' l- Onor. Membru, is-suġġett qed jiġi kkonsidrat.

ILSIEN MALTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jikkonsidra li terġa' tiġi proposta l- liġi li kellha "ssaħħaħ il-qagħda ta' l-ilsien Malti u l-identita' nazzjonali Maltija li kienet tressqet għall-ewwel darba fis-17 ta' Ottubru, 1989 u d-dibattitu fuqha kien twaqqaf fuq talba ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien u mingħajr qatt ma tkompla?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-kwestjoni se tkun għall-attenzjoni tal-bord rikostitwit dwar l-Ilsien Malti li hu presedut mill-Professur Albert Borg.

ACCOUNTANTS/AWDITURI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 17749 dwar accountants u awdituri din tikkonċerna l-ministeru per se u mhux lill-entitajiet ikkonċernati, tista' ġentilment twieġeb mill-ġdid?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ma jirriżultalix li l-ministeru per se uża s- servizzi ta' konsulenti u/jew rappreżentanti ta' ditti ta' accountants u awdituri biex isir monitoring jew tracking tal-performance ta' diversi korporazzjonijiet parastatali.

MISTOQSIJA GĦAL TWEĠIBA BIL-MIKTUB

PULIZIJA - IMPJEGAT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk il-persuna li isimha qed jintbagħat separatament u li kienet pulizija u kienet għaddiet bord mediku hijiex se terġa' tiddaħħal lura fil-korp billi instabet medikament b'saħħitha biex tirriżumi postha fil-korp?

Jekk se tiddaħħal, meta, u jekk le, għaliex?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet li jien tajt għall-mistoqsijiet parlamentari numri 11356 u 14556.