MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 617 It-Tnejn, 15 ta' Ottubru, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 617

It-Tnejn, 15 ta' Ottubru, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 15 ta' Ottubru, 2001

WERREJ MINUTI 609

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 609

TQEGĦID TA' KARTI 614

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PATRIMONJU KULTURALI (IT-TIENI QARI)

CULTURAL HERITAGE BILL (SECOND READING) 615

AĠĠORNAMENT 641

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 645

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 616 li saret fl-10 ta' Ottubru, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

SERVIZZI VETERINARJI – LAQGĦAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm laqgħat saru mad-dipartiment tas-saħħa u mal-bejjiegħa tal-laħam dwar l-Abbozz ta' Liġi Nru. 82?

X'ilmenti tqajmu u x'osservazzjonijiet saru mill-bejjiegħa verbalment u uffiċjalment?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nissuġġerixxi lill- Onor. Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

L-Onor.

Interpellant jaf daqsi li bħalissa fi stadju ta' kumitat qegħdin niddiskutu l-istess liġi li tagħti poteri li jinħarġu avviżi legali, liema avviżi legali jiġu diskussi mal-koperattivi u ma' l-individwi interessati qabel jidħlu fis-seħħ.

Ma naħsibx li hawn xi ħadd li hu kontra l-prinċipju ta' farm to table, il-kunċett li jiggarantixxi food safety fil-proċess kollu tal-provista ta' l-ikel, speċjalment fil-każ tal-produtturi u l- proċessuri, liema proċess lil dawn għandu jgħinhom iżidu l-bejgħ tal- prodotti tagħhom.

Jiena persważ li kull min jixtieq jissottometti l-kummenti tiegħu dwar dan l-abbozz ta' liġi se jkollu l-opportunita' kollha jagħmel dan.

MEDIGRAIN - QLIGĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien il-qligħ tal-Medigrain matul dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Il-qligħ tal- Medigrain matul dawn l-aħħar ħames snin kien kif ġej:

|1996 |Lm701,492 | |1997 | | | |798,305 | |1998 | | | |903,184 | |1999 | 1,005,277| |2000 | | | |859,660 |

Tajjeb jingħad li ammont sostanzjali mill-profitti li tagħmel il-kumpannija jmorru għand il-gvern f'forma ta' dividends, liema ammonti jmorru fil-fond konsolidat.

MEDIGRAIN – RE-SHIPMENT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid mis-sena 2000 'il hawn kemm żdied ir-re-shipment tal-qmuħ mill-Medigrain meta pparagunat mas-snin preċedenti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nassumi li l-Onor Interpellant qed jirriferi għat- transhipment.

Jekk dan huwa l-każ, jien informat li l-Medigrain ma tagħmilx transhipment.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma aħna lkoll nafu li l-Medigrain timporta l-qamħ u terġa' tesportah, u fl-fatt il-kumpannija għandha l-imħażen tagħha biex tkun tista' tagħmel dan it-tip ta' negozju.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-fatt f'dawn l-aħħar snin żviluppat il-prassi illi għall-qamħ li nimportaw minn barra, il-Medigrain toħroġ tender u l- prodott imur mill-ewwel fil-Kordin grain terminal, għar-raġuni li l- faċilitajiet li għandha l-Medigrain ftit li xejn jintużaw.

L-ewwelnett għax wara li nvestejna ħafna flus fih, il-grain terminal li hemm Kordin huwa ħafna aktar effiċjenti għal dan l-iskop; it-tieni għax it-terminal ta' Kordin huwa ferm aktar fond minn dak tal-Medigrain; u t-tielet għax il- faċilitajiet tal-Medigrain huma limitati u l-apparat li għandhom huwa pjuttost antik u mhux daqshekk prattikkabbli li wieħed jutilizzah.

(Interruzzjonijiet) Jien ngħid li xogħol il-Medigrain m'huwiex li tagħmel transhipment għax dan il-Kordin grain terminal tista' tagħmlu.

Jirriżulta wkoll li għal diversi snin il-possibbilta' li tagħmel daqshekk transhipment ta' qmuħ minn Malta ma baqgħatx daqshekk attraenti għal diversi raġunijiet, kemm għax kien waqa' l-prezz - u allura ma kienx jirrikjedi spiża kbira biex il-qamħ jiġi stored, u ħafna pajjiżi bdew jistorjaw huma - kif ukoll peress li ħafna pajjiżi madwarna laħqu żviluppaw il-faċilitajiet tagħhom u allura ma kienx daqshekk neċessarju li jiġu utilizzati vapuri kbar ħafna li jidħlu Malta biex jiddepożitaw il- qmuħ f'post ċentrali u mbagħad minn hemmhekk dan jiġi distribwit għal postijiet u portijiet oħra madwar ir-reġjun.

Din hija r-raġuni li l-Kordin grain terminal qiegħed jintuża primarjament għal skopijiet lokali, kemm dawk ta' importazzjoni ta' qmuħ li jintużaw għall-konsum tal-poplu Malti kif ukoll dak li jintuża bħala għalf għall- annimali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri l-Ministru qed jgħid li ma kenitx il- prattika f'dawn l-aħħar snin li l-Medigrain tagħmel dan it-tip ta' kummerċ?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Le, ix-xogħol ta' transhipment kien isir mill- Kordin grain terminal, fejn kien hemm faċilitajiet tajbin biżżejjed biex jaqdu l-ħteġijiet lokali u fejn kien ikun hemm xi surplus capacity kien imur għat-transhipment.

Jiġifieri bħalma għandek it-transhipment ta' containers minn pajjiż għal pajjiż u jieqfu fil-freeport ta' Malta, l-idea kienet l-istess ħaġa li jiġi utilizzat il-Kordin grain terminal.

Kif diġa' għedt, il-Medigrain hija bħalissa l-importatur statali tal-qmuħ.

Xogħolha huwa li toħroġ it-tenders, tara li jkun hawn supply biżżejjed, tara li jkun ta' kwalita' tajba biżżejjed, tara li s-supplies jiġu fil-ħin u malli jidħol il-vapur tal-qamħ, il-prodott mill-ewwel imur il-Kordin grain terminal.

Din is-sistema nstabet li hija ħafna aktar adatta għaż- żmenijiet tal-lum – qed nitkellmu fuq dawn l-aħar ħames snin - milli kienet fiż-żmenijiet ta' qabel.

MEDIGRAIN - PRIVATIZZAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-privatizzazzjoni tal-Medigrain, il-gvern Nazzjonalista se jipprivatizzaha 100% din il-kumpannija bl-istorage facilities b'kollox?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, għadu kmieni biex wieħed jitkellem dwar il-privatizzazzjoni tal-kumpannija Medigrain.

ENEMALTA - ĦAŻNA TA' FUELS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hija l-ħażna tal-petrol, diesel u fuel ieħor fil-mument u għalkemm isservi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba hija kif ġej:

|PRODOTT|TUNNELLATI |ĠIMGĦAT | | |METRIĊI | | |Petrol |16,100 |23 | |Diesel |30,600 |20 | |Gasoi | | | | |150,000 |150 | |Jet A1 |52,000 |30 | |Fuel |81,000 |17 | |Oil | | |

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Hemm xi ħsieb li nkomplu nsaħħu din il-ħażna, anke fid-dawl ta' kif qed jiżviluppaw ċerti ċirkostanzi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, il-gvern ilu responsabbli mill-ħażna taż-żjut mill-bidu tas-snin '70, meta bażikament il-gvern tal-Perit Mintoff kien innazzjonalizza s-sistema tal-fuel supplies – niftakru li dak iż-żmien kien għad hawn il-BP, l-ESSO u x-Shell - bid-diversi postijiet ta' ħażna jiġu f'idejn il-gvern.

Għalkemm saru xi żviluppi u anke d-domanda baqgħet dejjem tiela', dejjem bqajna b'ammont ta' ħażna illi fuq livell internazzjonali m'hijiex għolja daqs dik ta' pajjiżi oħra.

Fil-fatt wieħed mill-punti li ġie diskuss fl-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea hi li hemm bżonn insaħħu l-ħażna taż-żjut biex din titla' għal madwar tliet xhur.

L-idea tagħna hi li din indaħħluha bil-mod il-mod – għax naturalment wieħed irid jibni l-faċilitajiet, u l-Enemalta għandha l-pjani biex tibni dawn il-faċilitajiet u tiżviluppa oħrajn li diġa' qed tuża – u fil-fatt tlabna transition period ma' l-Unjoni biex in due time niġu in line.

Din hija xi ħaġa li żżid is-security of supply – u jien ngħid li jagħmel sens li aħna nirrispettaw normi internazzonali li l-ebda gvern s'issa ma rrispetta f'dawn l-aħħar 20 jew 30 sena biex ikollna security of supply adegwat u adatta għal pajjiżna – imma rridu nifhmu wkoll li kull delivery ta' fuel trid tiġi bil-baħar u dan kultant jiddependi mill-elementi.

Veru li fi Sqallija hemm raffinerija - u allura fi żmien 12-il siegħa teknikament wieħed jista' jġib vapur bil-fuel minn hemmhekk meta jkollu l-veru bżonn - imma rridu naraw li jkollna ħażna biżżejjed biex kemm jista' jkun tkun taqdi l-ħteġijiet tagħna.

Fil-freeport hemm post privat ta' l-oil tanking li jaħżen u jħallat fuel għal ħteġijiet internazzjonali.

Fil-fatt minn mindu nbena madwar ħames snin ilu għaddej xogħol tajjeb u dan indirettament iżid il-ħażna għal pajjiżna, għalkemm din hija għall-ħteġijiet kummerċjali ta' l-Oiltanking GmbH, kumpannija minn Hamburg, li topera stallazzjoni moderna fil-feeport - għandha anke laboratorju - għal ħteġijiet internazzjonali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' l-Ministru jgħid jekk isirux inspections partikolari biex jiġi ċċekjat il-fuel li jidħol f'pajjiżna?

Għax kultant ikollna rapporti li l-kwalita' inferjuri ta' fuel qed tikkawża ħsarat fil- makni tal-karozzi.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-fuel jinxtara skond specifications u jinxtara by tender.

Issa d-diesel li qed jiġi importat dan l-aħħar qed ikun ta' kwalita' għolja.

Fil-fatt għall-ewwel ftit xhur ta' din is-sena dan id- diesel kien jiġi importat mil-Libja u mbagħad kien hemm xi ħsarat min-naħa tal-Libja u kellna nixtru diesel minn postijiet oħra.

Issa qed nerġgħu nġibu l-istess diesel bħal dak li konna nġibu fil-bidu tas-sena.

Il- kontenut ta' sulphur li fih dan id-diesel huwa ta' 0.5% biss, ferm inqas minn dak li konna nġibu qabel, li kien fih xi 3%, u allura jikkaġuna inqas problemi, inqas dħaħen u inqas ħsara.

Rigward il-fuel tal-power stations għandna agreement ma' l-ENEL ta' l- Italja u qegħdin ukoll nikkombinaw ċertu xiri ta' fuel li huma jixtru għall- power stations tagħhom.

Aħna nieħdu mill-istess kwalita' ta' fuel u allura dan iwassal biex ikollna fuel ta' kwalita' li aktar tista' toqgħod fuqu milli kieku daqqa tixtri mingħand wieħed u daqqa tixtri mingħand ieħor.

Jirriżulta wkoll li t-tip ta' fuel li qed jinħaraq fil-power station tal- Marsa – u anke f'dik ta' Delimara - iħalli inqas problemi ta' black dust.

L-aktar li ttaffiet kienet bil-precipitators li bdew jitħaddmu tard is-sena li għaddiet, pero' huwa kwalita' ta' fuel li huwa ferm aktar adattat għall- ħteġijiet tagħna u allura b'dan il-mod stajna nnaqqsu l-effetti negattivi fuq l-ambjent, speċjalment fil-lokalitajiet tal-madwar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru għandu rapporti dwar xi spiża tinvolvi biex jinbnew strutturi ħalli jkollna ħażna li tkun tlaħħaq mal-bżonnijiet ta' pajjiżna?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Bħalissa l-ispiża biex wieħed jagħmel maintenance ta' l-istorage tanks qed tkun ta' bejn Lm0.5 miljun sa Lm0.8 miljun fis- sena.

Naturalment din l-operazzjoni, skond l-estimi ta' l-Enemalta, tvarja minn sena għal sena skond x'ikun qiegħed isir.

Fl-NPAA hemm stmat li se jintnefqu bejn Lm4 u Lm5 miljun fuq firxa ta' snin biex filwaqt li nkunu qed inbiddlu l-faċilitajiet tagħna nkunu qed inkabbruhom ukoll.

L- iskop hu li in the long term il-ħażna tal-fuel f'Birżebbuga tiġi discontinued u jiġu żviluppati postijiet oħra.

Nista' ngħid li bħalissa hemm diskussjonijiet mal-planning authority fejn dan jista' jsir, kif jista' jsir u x'tip ta' xogħol wieħed jista' jippjana għalih.

Jiġifieri bħalissa qegħdin fi stadju ta' ppjanar biex dan jibda jiġi implimentat mis-sena d-dieħla ladarba l-pjani jkunu aċċettati wkoll mill-awtorita' ta' l-ippjanar.

ENEMALTA - ĦAŻNA TAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hija l-ħażna taż-żejt fil-mument u għall-kemm xhur se sservi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija ta' qabel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Hemm xi raġuni partikolari għala l-ħażna ta' fuel oil hi ta' 17-il ġimgħa meta fil-każ tal-gas oil għandna ħażna ta' 150 ġimgħa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, qed nitkellmu fuq ħażna ta' petrol ta' 23 ġimgħa u ħażna ta' diesel ta' 20 ġimgħa, jiġifieri mhux daqshekk ftit.

Naturalment fejn jidħol il-gas oil, li primarjament jintuża fil-power station, peress li għandna dan il-kuntratt li qegħdin nagħmlu ma' l-ENEL, għandna ħażna ta' 150 ġimgħa, u dan jissupplixxi parti sostanzjali mill- ħteġijiet li nużaw għall-ġenerazzjoni tad-dawl.

Naturalment wieħed irid ukoll jiftakar illi meta jaħżen aktar fuel, għandek aktar kapital wieqaf u allura għandek spiża akbar ukoll.

Naturalment il- korporazzjoni tipprova tibbilanċja dawn l-għanijiet kollha, pero' irrispettivament minn dan, jiena diġa' għedt illi l-ħażna li qegħdin nimmiraw għaliha hija li jkollna ħażna ta' tliet xhur, li tkun constant, biex jekk Allaħares qatt jinqala' xi ħaġa madwar id-dinja u jkun hemm xi hitch fis-supply, inkunu nistgħu ngħidu li għandna ħażna ta' tliet xhur.

Issa din il-ħażna ta' tliet xhur hemm skop ieħor warajha u din tajjeb li ngħidha.

Jekk il-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea kollha jżommu din it-tip ta' ħażna, jistgħu jgħinu lil xulxin aħjar ukoll.

Veru li aħna pajjiż żgħir, pero' jista' jkun li aħna jkollna bżonn supply ta' fuel f'ċerti ċirkostanzi u billi aħna nkunu membri fl-Unjoni u allura nkunu soġġetti għad-direttiva li timponi ċerta ħażna, din twassal ukoll għal security of supply aktar adegwata.

MCAST

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta beħsiebu jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

ISTITUZZJONIJIET POST-SEKONDARJI - GĦALLIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb għal mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Matul is-sena skolastika li għaddiet kellna dawn l- għalliema jgħallmu f'istituzzjonijiet post-sekondarji:

|Istituzzjoni |Għallie| |Post-Sekondarja |ma | | |2000-20| | |01 | |Paolino Vassallo Upper |76 | |Lyceum | | |Fellenberg Training |16 | |Centre | | |E.Cremona Art & Design | 8 | |Nautical School | 7 | |Mikielanġ Sapiano |55 | |Technical Institute | | |MA Refalo Gozo Centre |68 | |for Further Studies | | |Salvatore Dimech School | | |for Craftsman Mosta |12* | |Umberto Calosso Trade | 32* | |School St. Venera | | |Stefano Zerafa Trade | 28* | |School Naxxar | | |Giovanni Curmi Higher |91 | |Secondary | | |C. Carbonaro Hairdressng|11 | |& Beauty Therapy | | |Moher Theresa College |16 | |(Health Care) | | |Pre School Education | 5 | |College of Agriculture | 4 | |Total |429 |

* Dawn huma l-għalliema tal-livell sekondarju li xi wħud minnhom jiddedikaw parti mill-ħin għal korsijiet post-sekondarji.

Mill-istituzzjonijiet li ġew assorbiti mill-MCAST, applikaw sabiex jgħallmu fl-istituti ta' l-MCAST dan in-numru ta' għalliema kif ġej:

|Paolino Vassallo Upper|51 | |Lyceum | | |Fellenberg Training | 2 | |Centre | | |E.Cremona Art & Design| 8 | |Nautical School | 3 |

Mill-istituzzjonijiet l-oħra, li xi uħud biss mill-korsijiet li joffru ġew assorbiti mill-MCAST, 39 applikaw sabiex jgħallmu fl-istitut ta' l-MCAST.

SKEJJEL PRIMARJI – NUQQAS TA' GĦALLIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

28367, la m'hemmx nuqqas ta' għalliema kif qed jgħid il- Ministu, kif jirriżulta li mill-bidu tas-sena skolastika saru diversi rapporti li studenti tal-primarja mhux qed ikollhom għalliema?

F'liema skejjel primarji kien hemm assenteiżmu min-naħa ta' l-għalliema?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-ewwel jiem ta' l-iskola, kull klassi fl- iskejjel primarji kellha għalliem assenjat għaliha.

Xi għalliema rrapportaw morda u f'xi każi oħra xi għalliema ġodda informaw lill- awtoritajiet li ma kenux se jaċċettaw l-impjieg offrut lilhom, u minflokhom intbagħtu għalliema oħra minnufih.

L-għalliema li rrapportaw morda kienu mill-iskejjel ta' Cospicua, Gudja, Paola A, Safi, Senglea.Tarxien, Attard, Mellieħa, Rabat A, Rabat B, Sliema, St Paul's Bay, Lija, Mtarfa, Nadur, Għajnsielem, Xewkija, Rabat.

SAN PAWL IL-BAĦAR - TRAFFIKU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid hemmx xi ħsieb li Triq San Pawl f'San Pawl il-Baħar tingħalaq għat-traffiku u t- traffiku jibda jgħaddi minn Triq San Ġorġ u jkompli jgħaddi minn Triq Parades?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Le.

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ - TARMAC

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid hemmx xi ħsieb li xatt il-palm f'Baħar iċ-Ċagħaq jinkesa bit-tarmac?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li f'xatt il-palm ser isir resurfacing mill-kunsill lokali.

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ - TRAFFIC MANAGEMENT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jieħu passi ta' traffic calming u traffic management f'xatt il-palm Baħar iċ-Ċagħaq biex jitrażżan l-ispeed eċċessiv li jista' jkun ta' periklu għar-residenti ta' l-inħawi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li diġa' qed jittieħdu l-passi neċessarji biex ix-xogħol meħtieġ isir.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' studenti li qagħdu għall-eżami tal-MATSEC f'Settembru 2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

28629; u

Tagħrif dwar l-għadd ta' studenti Għawdxin li se jiggradwaw f'Novembru 2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

28779; u

f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-eta` tal-persuni li korrew fuq il-post tax-xogħol bejn Jannar u Awissu 2001, bi tweġiba għal mstoqsija parlamentari nru.

Tagħrif dwar l-għadd ta' persuni li rċevew pensjoni għal invalidita` f'Settembru 2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

28729; u

Tabella li turi l-għadd ta' persuni li kellhom il-karta r-roża bejn l- 1996 u Settembru 2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' pjanta li turi diversi toroq f'Tal-Ħandaq li fihom ser isir xogħol ta' bini u kisi, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari (W)300; u

f'isem il-Ministru għall-Ambjent inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Solid waste management strategy għall-gżejjer Maltin, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar refurbishment tal-medical stores fl-Isptar San Luqa, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

28716; u

f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali nqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

KLBL 53/16/2001 - Bye-Laws ta' l-2001 li jemendaw bye-laws dwar reklami fuq għamara tat-toroq (San Ġwann);

Tabella li turi l-inkjesti maġisterjali pendenti, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

28625; u

Tagħrif dwar l-għadd ta' mandati ta' inibizzjoni ppreżentati fil-Qorti tal-Maġistrati ta' Għawdex bejn Ġunju u Ottubru 2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Borg.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd u l-grad ta' kull impjegat fil-ministeru, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PATRIMONJU KULTURALI

CULTURAL HERITAGE BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-10 ta' Ottubru 2001.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi huwa in possession.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, meta l-ġimgħa l-oħra kont bdejt nitkellem fuq dan l-abbozz ta' liġi, irriferejt għar-rimarki li saru min-naħa tal- gvern f'dan ir-rigward kif ukoll għall-għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l- abbozz ta' liġi li jgħidu hekk:

"L-għan ta' dan l-abbozz hu sabiex jagħmel provvedimenti ġodda minflok l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Antikitajiet.

Dawn id- disposizzjonijiet għandhom l-iskop li jiġu promossi l- amministrazzjoni, il-konservazzjoni u r-restawr tal-patrimonju kulturali nazzjonali kif ukoll li jiġu ggarantiti l-aċċessibilita` u apprezzament ikbar tat-teżori kulturali.

Dan jiżgura li l- ġenerazzjonijiet preżenti u futuri jkunu jistgħu jiksbu benefiċċju kulturali u edukattiv ikbar mill-patrimonju Malti.

Aktar minn hekk, l-abbozz jipprevedi l-ħolqien ta' istituzzjonijiet pubbliċi ġodda u funzjonijiet regolatorji li permezz tagħhom tista' tinkiseb armonizzazzjoni akbar fis-settur tal-patrimonju kulturali ta' Malta.".

L-oppożizzjoni Laburista għandha raġun tivvota kontra dan l-abbozz ta' liġi għax l-għanijiet u raġunijiet tiegħu żgur li m'humiex se jintlaħqu, u dan għal diversi fatturi, fosthom għaliex fil-verita` qed nagħmlu dan kollu biex inwaqqfu iktar awtoritajiet ħalli npoġġu fihom lil tal-qalba.

Ħlief taħwid u tgħaffiġ f'dan il-qasam m'huwiex qed isir!

Dan m'iniex qed nivvintah jien, u biex nuri kemm dan li qed ngħid huwa minnu se nipprovah.

Ħalli nibda biex nikkwota dak li ġie rrapportat f"The Malta Independent" ta' nhar is-Sibt, l-14 t'Ottubru fuq dak li qalet Din l-Art Ħelwa, li żgur kulħadd jaqbel miegħi meta ngħid li qed tagħti sehem imprezzabbli u li kieku ma kienx għal din il-fondazzjoni, ħafna mill-patrimonju kulturali Malti ntilef.

Fil-fatt il-gazzetta qalet hekk:

"Din l-Art Ħelwa says that the Cultural Heritage Bill is bureaucratic, complex and top-heavy."

Irrid nerġa' nenfasizza li dan mhux aħna bħala oppożizzjoni qed ngħiduh imma Din l-Art Ħelwa, li kif għedt diġa', qed tagħti ħafna f'dan il-qasam.

Fil-fatt jien naċċetta kull kritika li tagħmel din il-fondazzjoni, anke jekk ma nkunx naqbel magħha, kif aċċettajt il-kritika li għamlet lili fuq permess li ħareġ mill-awtorita` ta' l-ippjanar, u sewwa għamlet li talbet investigazzjoni fuq dan il-każ.

Din il-fondazzjoni talbitni indirettament biex nagħti spjegazzjoni fuq din il-ħaġa, pero` jien m'iniex se nagħti din l-ispjegazzjoni issa imma iktar 'il quddiem u nwiegħed li kulħadd se jkun jaf ir-raġuni li għaliha m'iniex qed nagħti din l-ispjegazzjoni issa.

Imma issa ħalli nkompli fejn ħallejt.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jgħid li l-uniku individwu li se jkun responsabbli minn dan il-qasam huwa l- ministru.

Jiġifieri issa dan il-qasam se jsib ruħu f'sitwazzjoni agħar milli qiegħed fiha llum, u se nispjega għaliex.

(Interruzzjonijiet) Għax xorta inti u l-alleati tiegħek se tibqgħu tikkmandaw, Ministru!

U dan minkejja li dawn in-nies għamlu affarijiet li żgur imorru kontra l-wirt nazzjonali Malti, pero` dwar dan nitkellem iktar tard.

Mr Speaker, wieħed mill-għanijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa li x- xogħol ta' restawr jibda jsir aħjar, pero` diġa' għandna eżempju ċar dwar kemm falla dan il-gvern fil-qasam tar-restawr.

Fil-fatt minn dak li rajna jiġri fiċ-ċentru tar-restawr f'Ta' Bighi, il-gvern uriena li jekk tkun arroganti, jekk tagħmel l-affarijiet ħżiena u tgħid li huma tajbin u jekk teħodha kontra min jikkritikak, saħansitra kontra n-non-governmental organisations, li huma ntiżi f'dan il-qasam, issib lill-ministru jaqbeż għalik u jgħid li jrid għaxra bħalek!

Hawnhekk qed nirriferi partikolarment għal Dr Cannataci.

Issa għal min ma jafx, din il-kwestjoni kollha bdiet meta l-oppożizzjoni ħasset li huwa fl-interess tal-pajjiż li tiġbed l-attenzjoni ta' min hu konċernat għall-bini illegali li hemm ġewwa Ta' Bighi, li mhux biss iħassar il-wirt kulturali ta' pajjiżna imma jagħti skandlu lill-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Imma għax l-oppożizzjoni ġibdet l-attenzjoni għal dawn l-irregolaritajiet, bil-wiċċ tost kollu ħareġ Dr Cannataci jgħid li jien u l-Onor.

Evarist Bartolo qed nagħmlu minn kollox biex nostakolaw ix-xogħol siewi li qed isir miċ-ċentru tar-restawr.

Dr Cannataci kompla jgħid li jien tant qed nagħmel pressjoni fuq l- awtorita` ta' l-ippjanar li din saħansitra ħarġet stop notice fuq ix-xogħol ta' restawr li kien qed isir f'Villa Bighi u allura x-xogħol kellu jieqaf.

Dr Cannataci qal ukoll li jien ingħaqadt f'kampanja ta' gideb li qed imexxi l-Onor.

Evarist Bartolo.

Jien lil Dr Cannataci nistaqsih: X'kampanja hi din li qed issemmi?

U dan x'gideb hu?

Skond Dr Cannataci, l-applikazzjoni tressqet quddiem l-awtorita` ta' l-ippjanar is-sena l-oħra, u billi l-bini kien fi stat perikoluż, ċerti xogħlijiet kellhom isiru b'urġenza biex il- bini ma jkomplix jiġġarraf, b'konsegwenzi koroh għall-ħaddiema.

Imbagħad fl-aħħarnett Dr Cannataci rrimarka li kien wasal iż-żmien li jien u l-Onor.

Bartolo naqtgħu l-partiġjaniżmu fil-konfront taċ-ċentru għar-restawr darba għal dejjem u minflok nagħtu l-appoġġ tagħna għax-xogħol mill-aktar siewi li qed isir minn dan iċ-ċentru.

Issa jien għandi evidenza li turi li l-awtorita` ta' l-ippjanar qalet li mhux veru li dan il-bini kien perikoluż.

Fil-fatt il-fondazzjoni Wirt Artna qablet ma' dak li għedna kemm jien kif ukoll l-Onor.

Bartolo, u jekk wieħed iħares lejn il-gazzetti jsib li din il-fondazzjoni ħarġet tikkundanna u tiddeplora x-xogħol illegali li sar f'Ta' Bighi.

Wirt Artna qalet li l-estensjoni riċenti li saret fl-isptar Ta' Bighi mhux biss tnaqqas il-mertu u l-bilanċ ta' l-estetika u ta' l-arkitettura ta' dan il- bini neoklassiku, li hu xogħol ir-Royal Engineer George Whitmore, imma wkoll tistona meta tħares lejha min-naħa tar-Ricasoli u tal-Belt Valletta.

Wirt Artna qalet ukoll li hija temmen li l-istqarrijiet pubbliċi li għamel Dr Cannataci bħala chairman taċ-ċentru nazzjonali tar-restawr huma irresponsabbli u qed idgħajfu l-operat ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Mela, Mr Speaker, huwa Dr Cannataci li qed idgħajjef lill-awtorita` ta' l- ippjanar u li qed iħassar il-wirt kulturali ta' pajjiżna!

Għal Wirt Artna, l-iskuża fjakka ta' Dr Cannataci li parti mill-Isptar Ta' Bighi kienet se tiġġarraf, ma tiġġustifikax l-azzjonijiet abbużivi li saru.

Din il- fondazzjoni żiedet tgħid li minn informazzjoni li għandha, jirriżulta li l- ewwel beda x-xogħol u kien biss wara li tressqet applikazzjoni quddiem l- awtorita` ta' l-ippjanar biex dan ix-xogħol isir.

Issa jien ma nistax nifhem kif meta dan il-gvern jiftaħar tant bit- trasparenza u jiftaħar tant li jagħmel l-affarijiet kif suppost, minkejja li jkollu l-provi f'idejh li min suppost qed jagħti l-eżempju qed iħassar wirt pajjiżna, imbagħad joħroġ il-ministru u jgħid li jrid għaxra bħalu!

Meta tara dan kollu, kif tista' temmen li l-ministru qed iressaq dan l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna għax irid jipproteġi l-patrimonju kulturali tagħna?

Kif jgħidu, mill-paroli għall-fatti hemm baħar jikkumbatti!

Imbagħad biex iktar ikompli jitfa' l-melħ fuq il-ferita, sieħbu l-ministru għall-ambjent kien bagħat lil Dr Cannataci u lil xi persuna oħra biex jiffirmaw charter ġdid dwar ir-restawr.

Imma intom tistgħu tifhmuhom dawn l-affarijiet!

Wara dak l-iskandlu Dr Cannataci mhux biss messu rriżenja imma messu kien il-ministru stess li tajru minn hemm!

Imma minflok ma l-ministru ċanfar lil Dr Cannataci u warrbu minn hemm, ippremjah billi bagħtu jiffirma charter ġdid dwar ir-restawr, affarijiet li ma jitwemmnux!

Biex nuri kemm dak li qed ngħid jien huwa minnu, għandi quddiemi rapport miċ-chairman tad-development control commission, Victor Torpiano, li jgħid li ma jaqbel xejn ma' dak il-bini li ttella' hemmhekk.

Pero` minkejja li dan ir-rapport ġie quddiem l-awtorita` ta' l-ippjanar, jidher li kulma se jsir huwa li jitwaqqa' sular minn dak li nbena u mill-bqija jibqa' kollox kif inhu llum.

Jien ma nistax għaliha kif meta ma taqbilx ma' xi ħaġa li jkun qed jipproponi rappreżentant tal-gvern li hemm fl-awtorita` ta' l- Ippjanar, dan jgħidlek li m'intix qed taqbel miegħu minħabba li għandek xi intenzjoni li tostakola lill-gvern.

U mbagħad, billi hu jagħmel kollox skond dak li jaqbel lill-gvern tiegħu jew lil xi erbgħa minn tal-qalba, dak ma ġara xejn għax jgħidlek li dan qed isir fl-interess nazzjonali.

Mela hekk sew għax bl-iskuża ta' l-interess nazzjonali, ir-rappreżentant tal- gvern li hemm fuq il-bord ta' awtorita` ta' l-ippjanar qed iħalli l- ħneżrijiet għaddejjin, anzi jkun hu li jgħinhom jgħaddu!

Jien, bħala rappreżentant ta' l-oppożizzjoni, meta nara li xi ħaġa li tkun se tħassar il-wirt storiku u l-patrimonju kulturali ta' pajjiżna, inħoss li huwa l-obbligu tiegħi li nġib din il-ħaġa għall-attenzjoni ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Imma minkejja l-ftaħir li ftaħru l-membri tan-naħa l-oħra fuq kemm l-awtorita` ta' l-ippjanar qed tagħmel xogħol siewi u fuq kemm qed tipproteġi l-patrimonju kulturali tagħna, fil-fatt li qed ikun hemm huwa ħafna paroli, paroli u paroli u fatti xejn.

Ftit ilu lili waslitli informazzjoni - u l-ministru ta' l-edukazzjoni jaf b'dan - li fit-triq ta' l-airport hemm xi fdalijiet mit-Teatru Rjal u xi megalithic remains oħra mit-tempji ta' Ħal Tarxien għax il-bravu Perit Buhagiar qabad il-fdalijiet li kien għad fadal mit-Teatru Rjal u radamhom hemm.

Jien min-naħa tiegħi ġbidt l-attenzjoni għal dan il-każ ħalli jiġi investigat u filwaqt li meta marru l-ewwel darba fuq il-post qalu li ma sabu xejn, it-tieni darba dak li kont qed ngħid jien ikkonfermawhuli.

Fil-fatt hawnhekk għandi rapport li juri biċ-ċar li dak li kont qed ngħid jien huwa minnu.

Suppost li saret xi laqgħa biex jinħatru dawk li se jkunu responsabbli minn dan il-każ, pero` jien nistaqsi lill-ministru: Minn dakinhar 'il hawn x'sar?

X'passi ttieħdu?

Bil-paroli għedna li se nagħmlu l-investigazzjonijiet u se nieħdu l-passi neċessarji imma fil-verita` kollox mirdum baqa', u mela niġu hawn u noqogħdu nibku d-dmugħ tal- kukkudrilli!

Issa nixtieq li l-poplu Malti u Għawdxi jiftaħ widnejh sew għal dan li se ngħid, u min irid jista' jikkonferma huwa stess jekk dak li se ngħid huwiex minnu jew le.

Issa se niġi biex nitkellem fuq wirt patrimonju dinji, u hawn qed nirriferi għall-Imnajdra.

Ta' min jgħid li qabel ma seħħ il-każ ta' vandaliżmu fl-Imnajdra, kien hemm persuna li kellha enforcement notice fuq binja - m'iniex se ngħid fiex kienet tikkonsisti din il-binja - u din kienet għal direct action.

Imma peress li din il-persuna għandha ċerta saħħa, meta ntbagħtu n-nies biex iwaqqgħu din il-binja, xi ħadd ċempel malajr lis-segretarju tal-bord u min- naħa tiegħu dan ċempel lil min kien se jwaqqa' din il-binja biex jieqaf minnufih.

Din hija xi ħaġa li qatt ma ġrat imma dakinhar ġrat u fil-fatt ix-xogħol waqaf ħesrem.

Imma minkejja dan kollu, dik il-binja twaqqgħet wara xi ftit jiem u ftit wara ġara dak li ġara fl-Imnajdra.

Ta' min jgħid li din il-persuna ġiet arrestata u kien hemm suspetti serji li din il-persuna setgħet kienet involuta fl-att vandalu li sar ġewwa l- Imnajdra - anzi mhux suspetti serji biss kien hemm - u jien nitlob li jiġu ppubblikati l-investigazzjonijiet kollha li saru, bil-fingerprints li ħadu b'kollox fuq dan il-każ, għax din il-persuna tant hi b'saħħitha li jidher li qed tiżgiċċa wkoll.

F'gazzetta lokali ġie rrapportat li peress li m'hemmx evidenza biżżejjed, din il-persuna ma tistax titressaq quddiem il- qorti.

Pero` dan m'hu veru xejn u wisq nibża' li mhux frame-ups qegħdin isiru imma talli qed isiru affarijiet li jipproteġu lil ċerti nies għax din il-persuna għandha saħħa kbira fil-Partit Nazzjonalista, dik hi l-verita`!

Sur President, dan li qed ngħid jien għandu jiġi investigat b'mod trasparenti u mhux nagħmlu investigazzjoni biex ngħattu l-affarijiet, bħalma ġara fil-każ tal-kummissarju fejn l-attorney general, minflok ma qal li għandna nieħdu l-passi meħtieġa, qal li għandna naraw kif ġiet leaked l- informazzjoni.

Imma dan il-pajjiż hekk jimxi, anke f'xi ħaġa importanti bħal din.

Noqogħdu nibku d-dmugħ tal-kukkudrilli, noqogħdu nispekulaw u nwaħħlu fil-kaċċaturi u fin-nassaba, imbagħad il-verita` nipprovaw ngħattuha peress li din il-persuna b'saħħitha.

Dawn l-affarijiet huma tal- mistħija u naħseb li m'għandix tort li wara li nara dan kollu, ma nemminx li l-gvern Nazzjonalista jrid jipproteġi l-patrimonju kulturali ta' pajjiżna bis-serjeta`.

Il-verita` hi li l-gvern Nazzjonalista jgħid ħafna paroli u jagħmel kollox għad-deher u mbagħad fir-realta` ma jagħmel xejn.

Jien jiddispjaċini li għandi ħin limitat għax ma nilħaqx ngħid dak kollu li għandi xi ngħid, pero` m'hemmx x'tagħmel u għalhekk se ngħaddi biex ngħid xi ħaġa dwar il-proġett tal-Kottonera.

Kif jaf kulħadd, il-Forti Sant'Anġlu huwa wirt kulturali internazzjonali, pero` kif jista' l-heritage advisory board jipproteġi l-wirt kulturali nazzjonali tal-Forti Sant'Anġlu meta l-membri ta' dan il-bord huma advisers ta' l-investituri!

Naturalment dawn l-ewwel huma, it-tieni huma, it-tielet huma u jekk jibqa' huma wkoll!

Minkejja li hawn deputat li ġej mill- Kottonera li jgħid li l-imħażen li hemm fil-Forti Sant'Anġlu nbnew fi żmien l-Ingliżi - qed nirriferi għall-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici - l-istoriċi jġibu diversi provi biex juru li dan il-bini nbena fi żmien il-Kavallieri jekk mhux qabel ukoll.

Fil-fatt jien għandi cuttings mill-gazzetti miktuba minn nies li huma speċjalizzati f'dan il-qasam, li jgħidu ċar u tond li dak li qed jgħidu l-Onor.

Mifsud Bonnici u l-ministru għall-ambjent m'hu veru xejn għax dawn l-imħażen għandhom storja twila u allura għandhom jiġu ppreservati.

Imma kemm l-Onor.

Mifsud Bonnici, kemm l-Onor.

Zammit Dimech kif ukoll ministri oħra tal-gvern qed jiġu jaqgħu u jqumu minn dan kollu u qed jibqgħu jinsistu li dawn l-imħażen m'għandhomx storja, li l-bini ta' dawn l-imħażen huwa perikoluż u li allura għandhom jaqgħu.

Jien diġa' sfidajt u se nerġa' nisfida lil kulmin qed jgħid li dan il-bini huwa perikoluż.

Le, m'hu veru xejn li dan huwa bini perikoluż u li huwa fil-periklu li jaqa'.

Meta kien hemm fil-gvern il-Partit Laburista, kont jien li kont responsabbli minn dan il-bini għax dan kien bini li kien jaqa' taħt il-Maltacom, u fil-fatt kien hemm in-nies jaħdmu ġo fih u kien hemm ukoll l-arkivji hemmhekk.

Veru li l-maħżen ta' fuq kellu xi biċċiet mis- saqaf imkissrin minħabba li t-tfal kienu kissruh bil-bricks li kienu jitfgħu fuqu, pero` m'hu veru xejn li l-imħażen ta' taħt kienu perikolużi.

Din hija gidba faħxija u jien lest li nagħti x-xiehda bil-ġurament u nġib lil min kien jaħdem hemmhekk biex jagħti x-xiehda tiegħu li m'hu veru xejn li dan is-saqaf kien perikoluż.

Fil-fatt sussegwentement jien kont għaddejt dan il-bini lis-civil protection biex il-Malta maritime authority jkollha ċentru hemmhekk, u hekk sar.

Li kieku dan il-bini kien perikoluż verament, żgur li s-civil protection ma kienx se jiftaħ ċentru hemmhekk.

Ta' min jgħid ukoll li meta ressaqna t-talba li t-twieqi li hemm f'dan il- bini jinfetħu bħala bibien biex il-laneċ li jidħlu fil-menqa jkunu jistgħu joħorġu minn hemmhekk, lanqas biss kienu tawna permess għal dan l-iżvilupp.

Imma issa, Alla jbierek, l-awtorita` ta' l-ippjanar, bil-barka tal- heritage advisory board, ħarġet il-permess biex dan il-bini jkun jista' jaqa'.

Issa għax aħna għedna li jekk dan il-bini jitħalla jaqa' se ssir ħsara kbira lill-wirt storiku ta' pajjiżna, qed niġu akkużati - u ħafna drabi dawn l-akkużi qed isiru direttament għalija - li aħna qegħdin nostakolaw u li qed nagħmlu minn kollox biex il-proġett tal-Kottonera ma jsirx.

Anke meta kont ngħid li dak il-bini li se jitla' minflok dawk l-imħażen m'huwiex se jaqbel mal-wirt kulturali ta' dawk in-naħat, kienu jgħajruni li rrid nagħmel l-ostakli meta dan mhux jien biss għedtu jew l- oppożizzjoni biss qalitu.

Ħalli naraw x'qalet il-fondazzjoni Din l-Art Ħelwa fil-fuljett tagħha dwar dan il-bini:

"The construction of a transparent lightweight building and belvedere for Fort St. Angelo is extremely insensitive and lacks respect and understanding for the historic port and its setting."

Mela allura dak li konna qed ngħidu aħna huwa minnu u ma konniex qed nivvintaw.

Saret ħafna kritika għal dak li se jagħmel il-gvern, pero` min- naħa tiegħu l-gvern baqa' jwebbes rasu sakemm spiċċa biex waqqa' dawk l- imħażen, li nerġa' ngħid kienu wirt pajjiżna.

Anzi l-gvern kien lest li jeqred dawn l-imħażen mingħajr ma lanqas biss kien indenja ruħu jieħu xi filmati tagħhom qabel ma jaqgħu, iżda bis-saħħa ta' l-intervent li sar min- naħa tar-rappreżentant ta' l-oppożizzjoni fi ħdan l-awtorita`, rikordju tagħhom ġie salvat qabel ma kien too late.

Jien m'iniex kontra l-proġett tal-Kottonera, pero` li nħassru l-wirt storiku u kulturali ta' pajjiżna biex ikun hemm xi ħadd li jispekula hija vili.

Anke l-NGOs li huma favur li nżommu l-wirt kulturali kollha jaqblu ma' l- oppożizzjoni, u dan iktar ikompli jikkonferma l-fatt li mhux aħna li qegħdin fl-iżball imma huwa l-gvern li qiegħed fl-iżball.

Pero` lin-naħa tal-gvern dan ma jaqtgħalhomx qalbhom u jibqgħu jigdbu, jivvintaw u jaraw ma xiex jaqbdu biex iġiegħlu lill-poplu jemmen li huma qegħdin fis-sewwa u li hija l-oppożizzjoni li qiegħda fil-ħażin.

Dawn saħansitra waslu biex akkużaw lilna li meta konna fil-gvern bejn l-1996 u l-1998, konna tlabna permess sabiex jitwaqqgħu dawk l-imħażen.

Fil-fatt fil-faċċata ta' quddiem ta' "il-mument" ta' l-20 t'Awissu tas-sena l-oħra kien hemm dan il-kliem b'ittri kbar:

"Ipokresija Laburista dwar il-Kottonera - Jattakkaw it-twaqqigħ tal- bini fix-xatt tal-Birgu meta huma applikaw biex iwaqqgħu l-istess bini! "

Naturalment hawnhekk "il-mument" kien qed jirriferi għall-imħażen storiċi li qed insemmu.

F'dan l-artiklu ntqal ukoll li dan sar minkejja li meta kien hemm fil-gvern il-Partit Laburista, bħala l-wieħed li kont responsabbli għall-politika u għall-ippjanar ambjentali, b'mod espliċitu jien kont għedt li aħna ma rridux li jsir bini hemmhekk minħabba l-wirt storiku.

Imma x'kien dak li ġiegħel lil "il-mument" tikteb artiklu dwar dan u li Radio 101 u NET Television għamlu ġurnata sħiħa jtambru fuq dan u fuq kemm aħna ipokriti?

Fil-fatt nafu li l-Onor.

Michael Bonnici għamel interpellanza u staqsa jekk xi darba fl-awtorita` ta' l-ippjanar kienx hemm applikazzjoni dwar it- twaqqigħ ta' xi bini għal skop ta' żvilupp fil-Vittoriosa waterfront, maġenb il-Caraffa stores.

L-Onor.

Membru staqsa wkoll meta saret din l- applikazzjoni, minn min saret, jekk kienx ħareġ il-permess u jekk tistax tingħata kopja tal-permess mar-risposta.

Ir-risposta tal-ministru kienet din:

"Ninsab informat li saret applikazzjoni lill-awtorita` ta' l-ippjanar għat-twaqqigħ ta' bini li kien imiss ma' Caraffa stores.

Din l- applikazzjoni saret fid-19 ta' Settembru, 1997 mit-taqsima tax- xogħlijiet.

Il-permess tat-twaqqigħ inħareġ fid-9 ta' Jannar 1998, wara l-permess tal-kumitat konsultattiv dwar il-wirt storiku u l- kumitat tekniku tal-Cottonera rehabilitation project.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-permess relatat ma' l- applikazzjoni msemmija".

B'din it-tweġiba f'idu, l-Onor.

Michael Bonnici mar jiġri għand "il-mument" u qalilhom: Fittxu oħorġu artiklu li juri l-ipokresija tal-Partit Laburista għax meta kienu fil-gvern huma kienu applikaw għal permess biex iwaqqgħu l-Caraffa stores!

Meta rajt dan kollu jien mort niċċekkja l-affarijiet għax kont naf li ma sarx hekk, u meta ndunajt x'ġara qbadt nidħak.

Għaliex?

Għax l-Onor.

Michael Bonnici ħa żball u ma ndunax li aħna konna applikajna għal permess biex inwaqqgħu latrina!

Dawn tant kienu aljenati jipprovaw joskuraw u jħammġu lill-Partit Laburista, li ħasbu li aħna konna applikajna biex inwaqqgħu l-Caraffa stores mentri aħna konna applikajna biex inwaqqgħu latrina!

Kif indunajt b'dan l-iżball, jien sfidajt lill-ministru għall- ambjent, lill-Onor.

Michael Bonnici, lid-diriġenti ta' Radio 101 u lid- diriġenti ta' NET Television biex jekk jipprovaw li m'iniex qed ngħid il- verita` nirriżenja mill-parlament jien u jekk jirriżulta li jien qed ngħid il-verita` jirriżenjaw huma mill-kawża.

Pero` ħadd minnhom ma tkellem, biex taraw kemm dawn għandhom għal qalbhom il-wirt kulturali ta' pajjiżna!

Kif qed naraw hawnhekk, dawn in-nies għandhom għal qalbhom biss il- propaganda u li jkollhom il-kontroll assolut.

Għal min forsi m'huwiex qed jemminni, jien lest li nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' l-applikazzjoni li għamilna biex inġibu l-permess li nwaqqgħu din il-latrina.

Il-membri tan-naħa l-oħra moħħhom biss li jipprovaw joskuraw lill-oppożizzjoni waqt li jgħidu kemm iħobbu l-kultura, pero` fir-realta' ħlief ikissru ma jagħmlux.

Jien diġa' ġibt eżempju biex nuri kemm intilef wirt storiku, partikolarment matul dawn l-aħħar tliet snin, u l-gvern qed ikompli dejjem jeqred dan il-wirt storiku, bil-barka ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar, tal-heritage advisory committee u tal- ministri.

Anzi dan m'huwiex kollox għax illum, fil-konfront ta' dak li qed jeqred il-wirt storiku ta' pajjiżna qed ngħidu li rridu għaxra bħalu, jekk mhux qed inħalluh ukoll idaħħal xi bażużlu Nazzjonalist jaħdem hemmhekk bla ktieb tax-xogħol waqt li jkun qed jirreġistra għax-xogħol!

M'għadx fadalli wisq iktar ħin u għalhekk se nagħmel l-aħħar punt billi nkompli nuri kemm l- Onor. Membri tan-naħa l-oħra għandhom għal qalbhom il-kultura u l- patrimonju Malti.

Sur President, meta f'bajja ġewwa Għawdex intefa' ramel li jiġi mill- kostruzzjoni tgħidx kemm inqala' paniku minħabba li qalu li dan iħassar l- ambjent.

Veru li min għamel hekk għamel żball, pero` jekk infittxu fl- istructure plan li timxi fuqu l-awtorita` ta' l-ippjanar, insibu li hemmhekk ma sar xejn kontra l-liġi għax kif tgħid ittra li dehret f'"The Times" tad-9 ta' Settembru, miktuba minn Peter Gatt, jidher ċar li r-ramla li fiha ntefa' dan ir-ramel m'hijiex magħmula mir-ramel tal-baħar imma minn ramel ġej mit-trab tal-ġebel.

Fil-fatt min kiteb dik l-ittra wera din l- ironija u semma' li hemm bżonn li wieħed jara x'jagħmel għax fl-awtorita` ta' l-ippjanar hemm ċerti affarijiet li sejrin ħażin.

Nerġa' ngħid li jien ma naqbilx li ramel li jkun ġej mill-kostruzzjoni jintefa' f'xi bajja, pero` min għamel hekk mexa skond l-istructure plan stess, u infatti sal-lum għadu ħadd ma ħareġ jisfida dak li hemm miktub f'dik l-ittra, għax dik hi l- verita'.

Imma insomma, forsi sar dan il-fuss kollu għax il-kunsill lokali nvolut f'dan il-każ huwa wieħed b'maġġoranza Laburista!

Ara meta l-istess kunsill lokali kien qajjem kwestjoni dwar barumbara li kienet se titwaqqa' minħabba li sostna li din m'għandhiex titwaqqa' għax hija parti mill-wirt kulturali ta' pajjiżna, minkejja li fil-bidu anke l- heritage advisory committee kien qabel li din m'għandhiex titwaqqa', imbagħad għax il-perit kompla jagħmel pressjoni li din il-barumbara kienet ta' periklu u għandha titwaqqa', dan il-kumitat ġie jaqa' u jqum mill- kunsill lokali ta' Sannat u minn kulħadd u aċċetta li din titwaqqa'.

Ikollna ngħidu li f'dan il-każ il-heritage advisory committee ntuża fit- tattika ta' "ħokkli dahri biex inħokklok dahrek".

Ma jistax ikun li nibqgħu mexjin hekk.

Lanqas ma jista' jkun li nibqgħu naħsbu li għax inwaqqfu awtorita` allura se nibdew mexjin tajjeb, iktar u iktar meta nafu li l-istess nies li abbużaw qabel se jkunu f'din l-awtorita`.

Jekk ma jkollokx rieda li tipproteġi l-patrimonju kulturali nazzjonali verament, ikun inutli wkoll li tagħmel abbozz ta' liġi bħal dan li għandna quddiemna.

Irid ikollok ir-rieda biex timxi, u din hija xi ħaġa li dan il-gvern m'għandux, mhux f'dan il-qasam biss imma anke fejn jidħol il-qasam ambjentali.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn l-ambjent ta' pajjiżna, malajr jinduna li kullimkien sar miżbla u li kullimkien hawn it-telqa.

Din hija s-sitwazzjoni li għandna f'pajjiżna llum.

Mr Speaker, biex il-gvern jipprova jagħti l-impressjoni li qed jaħdem f'dan il-qasam qed jara kif jitfa' l-akkużi fuq l-oppożizzjoni.

Per eżempju, kellna lill-Onor.

Francis Agius, li fost affarijiet oħra qal li l- oppożizzjoni donnha hija ossessjonata kontra t-twaqqif ta' l-awtorita` li se titwaqqaf f'dan il-qasam.

Iva, aħna ossessjonati kontra t-twaqqif ta' l- awtorita' li se titwaqqaf f'dan il-qasam, għax ma jistax ikun li l-istess nies li qed jgħaffġu se jitpoġġew fuq din l-awtorita` bil-barka tal-gvern u jkollhom paga aħjar.

Intom ossessjonati li ddaħħlu lil tal-qalba f'din l- awtorita` u mhux veru li moħħkom fil-kultura!

Imbagħad jaqbeż l-Onor.

Michael Bonnici u jappella biex l-oppożizzjoni ma tkunx aktar distruttiva!

Hawn ta' min jgħid li jekk ma taqbilx ma' xi ħaġa li jkun qed jgħid l-Onor.

Bonnici fl-awtorita` ta' l-ippjanar, malajr jgħidlek li għandek intenzjoni li tagħti l-gambetti.

Iżda kulmin hu midħla ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar jgħidlek li l-Onor.

Bonnici moħħu biss fl-iżvilupp għax il-kultura u l- ambjent ftit jinteressawh!

(Interruzzjoniijet) Veru li lili akkużawni b'xi ħaġa u jien ma nsibx problema li nirrispondi għal dan, pero` llum għad fadalli biss żewġ minuti u m'għandix ħin x'nitlef.

Sur President, nikkonkludi dan id-diskors billi nsemmi l-attitudni ta' ċerti periti li jissapportjaw lin-naħa tal-gvern, b'mod speċjali lis- segretarju parlamentari u lill-ministru responsabbli mill-awtorita` ta' l- ippjanar.

Biżżejjed ngħid li f'"il-mument", il-Perit Robert Musumeci ħareġ bi ħrafa u qal li d-disinn jirbaħ fuq l-antikita` u l-istorja.

Dan juri kif il-Partit Nazzjonalista jħares verament lejn il-wirt kulturali għax jemmen li d-disinn jirbaħ fuq l-antikita` u l-istorja.

U għall-Partit Nazzjonalista, il-propaganda tirbaħ fuq kull ħaġa, basta jiggwadanja l- istess Partit Nazzjonalista.

Fl-aħħarnett, Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja internal memo ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar datat 30 ta' Marzu 2001 rigward San Ġakbu dump f'Santa Luċija.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

MR SPEAKER: Il-Ministru, on a point of explanation.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, il-kelliem preċedenti rrifera għal xi persuni li jiġu nnominati fuq ċerti bordijiet biex ikollhom paga aħjar u qal xi kliem ieħor f'dan is-sens.

Min kien qed jisimgħu seta' ħaseb li kien qed jirriferi għal Dr Cannataci, u għalhekk irrid ninforma lill-Kamra li Dr Cannataci jservi fiċ-ċentru tar-restawr mingħajr ħlas.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, forsi Dr Cannataci ma jieħu xejn minn hemmhekk imma minn x'imkien ieħor idaħħalhom żgur!

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Ministru Refalo.

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, kif nafu, l- oppożizzjoni m'hijiex qed taqbel ma' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Qed tgħid li ma taqbilx minħabba l-mod kif inhuma mfassla l- istrutturi ta' dan l-abbozz ta' liġi għax skond hi m'humiex trasparenti, qed jgħabbu lill-pajjiż b'piż finanzjarju u huma paraventu.

Pero` min sema' dan id-dibattitu - u jien qgħadt attent ħafna għal dan id-dibattitu u segwejtu kemm minn din il-Kamra kif ukoll mill-uffiċċju tiegħi - baqa' ftit bil-kurżita` għax f'qalbu għamel dawn il-mistoqsijiet.

L-oppożizzjoni xi trid?

Ma' xiex taqbel?

X'alternattiva qed tressaq għal dan l-abbozz ta' liġi?

X'għażla oħra qed tipproponi lil din il-Kamra?

Fiex temmen?

Dwar dan ma smajna assolutament xejn u filwaqt li smajna ħafna dwar x'm'għoġobhomx, dwar x'iridu ma smajna assolutament xejn.

L-Onor.

Brincat qalilna li dan l-abbozz ta' liġi tant huwa mbażwar mill- ġuf li l-ebda rtokkar u l-ebda serje ta' emendi ma jistgħu jsalvawh.

L- oppożizzjoni trid abbozz ta' liġi mfassal mod ieħor.

S'issa smajna ħafna kelliema ta' l- oppożizzjoni jitkellmu f'dan id-dibattitu.

Ovvjament għad fadal oħrajn li se jitkellmu min-naħa ta' l-oppożizzjoni, pero` jistgħu dawn is-sinjuri kollegi tagħna jagħmlu tajjeb għan-nuqqas tal-kelliem prinċipali tagħhom u tal-kelliema l-oħra mill-frontbench ta' l-oppożizzjoni u jgħidulna eżattament x'iridu ħalli naraw hemmx xi punti ta' konverġenza?

B'hekk almenu nkunu nistgħu nuru lill-poplu - kif xtaqt anke meta ddibattejna l- vandaliżmu ta' l-Imnajdra - li dwar il-kultura teżisti konverġenza u politika li nistgħu naqblu dwarha u li lkoll għandna rieda unanima li permezz tagħha nkunu nistgħu nħarsu b'mod aħjar lejn dak li Malta u Għawdex jippossjedu fil-qasam kulturali.

Għalhekk jien nerġa' nistaqsi lill- oppożizzjoni xi trid, fiex temmen u x'qed tissuġġerixxi.

Jien nitlobha biex tħalliniex bil-kurżita` imma tgħidilna dan ċar u tond għax jien nisma' xi ħaġa mingħand wieħed, nisma' xi ħaġa oħra mingħand l-ieħor ...

Per eżempju, għadni kemm smajt lill-Onor.

Mizzi li tkellem fuq kollox ħlief fuq dan l-abbozz ta' liġi, imma dwar xi trid in-naħa ta' l-oppożizzjoni għadna ma nafu assolutament xejn.

Mr Speaker, f'dan l-intervent tiegħi se nipprova ninduna x'hemm f'moħħ l- oppożizzjoni, pero` nista' nkun żbaljat, allavolja se niċċita minn dak li qalu l-membri ta' l-oppożizzjoni.

Biss qabel ma nagħmel dan naħseb li huwa d-dmir tiegħi li nifraħ mal-kollega tiegħi l-Onor.

Louis Galea talli rnexxielu jasal ħafna iktar 'il bogħod milli rnexxieli nasal jien meta kont responsabbli mill-kultura, qasam ewlieni li jissarraf f'ħafna aspetti ta' l- identita` nazzjonali ta' pajjiżna.

Kif qalet anke l-fondazzjoni Din l-Art Ħelwa - allavolja l-Onor.

Mizzi ma kkwotax dan id-diskors - dan l-abbozz ta' liġi huwa avvanz kbir kemm f'dik li hi tmexxija, kemm f'dak li hu ħarsien, kemm f'dik li hi konservazzjoni kif ukoll f'dik li hi organizzazzjoni tal-wirt kulturali ta' pajjiżna.

Biex inkun qed ngħid kollox, Din l-Art Ħelwa qalet ukoll li dan l-abbozz ta' liġi huwa burokratiku żżejjed u għamlet kritika oħra ta' dan it-tip imma qalet ukoll li dan l-abbozz ta' liġi huwa avvanz kbir, u ma nafx kif l-Onor.

Mizzi ma kkwotax lil Din l-Art Ħelwa meta qalet dan il-kliem ukoll, forsi bi żvista jew għax nesa!

Minħabba li Malta u Għawdex għandhom ħafna wirt kulturali u ħafna mill-wirt kulturali li għandhom huwa world heritage, aħna m'għandniex inżommu l-kustodja tiegħu għall-poplu Malti u Għawdxi biss imma għall- umanita` kollha.

M'inix qed infaħħar lill-kollega tiegħi l-Onor.

Louis Galea għax dan semma x'għamilt u x'm'għamiltx meta kont responsabbli minn dan il-qasam jien imma qed infaħħru għax dan m'għamilx bħal ta' qablu, jiġifieri sab abbozz ta' liġi lest u waqaf hemm.

Fil-fatt l-Onor.

Galea sab abbozz ta' liġi lest, ra x'għamlu ta' qablu u bena fuq ix-xogħol li għamel kulmin kien qablu.

Jien infakkar lill-Kamra li fit-3 ta' Settembru, 1996 kien tressaq abbozz ta' liġi ieħor, liema abbozz kien tfassal fi żmieni wara sentejn ta' stħarriġ u ta' studju intensiv li matulhom ipprovajna naslu għal kunsens u għal soluzzjoni prattika ħafna.

Għaliex?

Għax aħna riedna nbiddlu s- sistemi, riedna nbiddlu l-mentalita` tan-nies li jmexxu l-mużewijiet ta' Malta u Għawdex u riedna wkoll inbiddlu l-prattiċi mimlija għanqbut li sfortunatament għadhom jirrenjaw sal-lum fid-dipartiment tal-mużewijiet.

Dan id-dipartiment huwa mimli nies bravi, anzi ħafna minnhom huma bravissimi, kemm f'dak li hu għerf, kemm f'dak li hu studju kif ukoll f'dik li hi riċerka, pero` dawn in-nies huma kollha neqsin minn kull sengħa jew minn kull prattika ta' management, ta' soluzzjonijiet prattiċi jew inkella ta' għarfien li l-mużewijiet huma xi ħaġa ħajja u huma ta' kulħadd, jiġifieri m'humiex qegħdin hemm għall-professuri u għal min jifhem biss.

Ta' min jgħid ukoll li l-mużew m'huwiex biss mezz ta' tagħlim imma huwa anke mezz ta' qligħ ta' flus, liema flus jistgħu jiġu investiti fit-titjib u fl-immodernizzar ta' l-istess mużewijiet.

Sfortunatament is-sitwazzjoni kif inhi llum ma tippermettix li dak li jaqla' l-mużew iżommu l-mużew.

Ara fi żmieni, jiġifieri meta kont responsabbli għall-kultura jien u allura l- mużewijiet kienu jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tiegħi, kont sibt mezz kif dawk il-flus li jaqilgħu l-mużewijiet - mhux mill-fees tad-dħul imma minn attivitajiet oħra - nutilizzahom għat-titjib ta' l-istess mużewijiet.

Per eżempju, ġieli konna nħajru lill-operaturi fil-qasam tat-turiżmu - u forsi dan kien jirnexxieli nagħmlu għax kelli relazzjoni tajba ma' l-operaturi tat-turiżmu - jużaw il-mużewijiet għall-attivitajiet tagħhom, u ta' dan qatt ma kont nitlobhom flus għax kont naf li jekk nagħmel hekk, il-flus kienu se jmorru dritt għall-erarju.

Allura jien kont nistaqsi lill-kuratur x'għandu bżonn u jekk, għall-grazzja ta' l-argument, dak li jkollu bżonn ikun jiswa Lm1,000, kont nitlob lill-operaturi biex jixtrulna dan l-oġġett minflok ma jħallsuna bil-flus.

Per eżempju, il-computers tal-mużew marittimu b'dan il-mod inxtraw u fil-fatt qabel ma introduċejt din is- sistema jien lanqas kien hemm computer wieħed f'dan il-mużew, imma kienet saret konferenza hemmhekk u minflok ma ħallsuna bil-flus talli krew il- post, tawna l-computers, skond kif ried il-kuratur.

Niftakar ukoll li meta Lord Thompson of Leeds għamel reception fil-mużew tal-fine arts u dan staqsiena kemm għandu jagħtina, aħna billi konna nafu li f'Għar Dalam kien hemm bżonn li ssir display board ta' l-istrata kollha u ta' l-għadam ta' l-annimali kollha li jinstabu minn żmien għal żmien, tlabniehom iħallsulna din id-display board, li kienet tiswa xi Lm800.

Huwa b'dan il-mod li rnexxielna nattrezzaw lill-mużewijiet tagħna aħna.

Fi żmieni kienu jiġu organizzati wkoll numru ta' exhibitions f'Londra u f'Firenze biex nuru l-kultura li għandna aħna bħala pajjiż, u bi pjaċir ngħid li din hija xi ħaġa li qed tkompli ssir ukoll.

Fil-fatt ix-xahar id- dieħel jien se nkun preżenti għal waħda minn dawn l-exhibitions li din id- darba se ssir ġewwa Brussels.

Mr Speaker, l-abbozz ta' liġi ta' l-1996 introduċa għadd ta' prinċipji u sistemi innovattivi li sabu posthom ukoll f'dan l-abbozz ta' liġi li qed inressqu llum.

Biżżejjed ngħid li l-abbozz ta' liġi ta' l-1996 kien fetaħ it-triq għad-demokratizzazzjoni tal-mużewijiet u tal-wirt kulturali, kien daħħal il-kunċett ta' guardianship - u dan il-konċett iddaħħal anke f'dan l- abbozz ta' liġi - kien fittex is-sħubija tas-settur privat u kien saħansitra introduċa l-ewwel żerriegħa tal-konċett ta' sovrintendenza, liema konċett ġie żviluppat tajjeb ħafna fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Dan l-abbozz ta' liġi kien waqqaf ukoll organizzazzjoni, li issa qed insejħulha aġenzija, u fuq kollox kien irnexxielu jilliberalizza u ma jħallix l-id tqila ta' l-amministrazzjoni governattiva żżomm lura u tmexxi b'pass ta' nemla jew inkella b'pass ta' granċ f'dak kollu li għandu x'jaqsam mal-mużewijiet.

Is-suċċessur tiegħi, l-Onor.

Bartolo, kien sab dan l-abbozz ta' liġi lest, pero` minkejja dan kollu, meta kont nistaqsih x'se jsir minn dan l-abbozz ta' liġi, huwa kien dejjem iweġibni li qed jistudjah.

Jien kont għamiltlu domandi parlamentari fuq dan l-abbozz ta' liġi, imma sfortunatament dak l-abbozz ta' liġi baqa' hemmhekk mingħajr ħadd ma segwih.

Fil-fatt sal-lum dan l-abbozz ta' liġi sfar, tgħidx kemm inġema' trab fuqu u kellha tkun il-bidla fil-gvern biex bis-saħħa ta' l- Onor. Louis Galea, komplejna nibnu fuqu.

Illum sirna nafu li l-istudju li kienu jgħidu li qed jagħmlu l-membri ta' l- oppożizzjoni fuq dak l-abbozz ta' liġi, dan kien jikkonsisti biss f'li jaraw kif jistgħu jittrattjenu l-affarijiet dejjem iktar, u jien naħseb li dan kienu jagħmluh biex jipprovaw inessu lil ċerti non-governmental organisations, bħal Din l-Art Ħelwa u l-Fondazzjoni Wirt Artna, li l-gvern Nazzjonalista kien ħejja abbozz ta' liġi biex il-qasam kulturali jiġi protett u aġġornat skond il-ħteġijiet tas-seklu 21.

Bħal dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llum, l-abbozz ta' liġi li kien ħejja l-gvern Nazzjonalista kien isieħeb lin-non-governmental organisations fil-ħarsien tal-wirt kulturali u fl-organizzazzjoni tal-mużewijiet.

Pero` kellu jkun id-diskors ta' l-Onor.

Herrera li lluminana dwar ir-raġuni vera li għaliha l-gvern Laburista ma kienx kompla jibni fuq dak li sab lest u li dan il- partit, illum fl-oppożizzjoni, se jivvota kontra dan l-abbozz ta' liġi.

L- Onor. Membru qalilna li l-oppożizzjoni se tivvota kontra dan l-abbozz ta' liġi għax huwa liberali wisq.

Ara mbagħad l-Onor.

Mizzi mhux hekk qal imma qalilna li l-oppożizzjoni se tivvota kontra dan l-abbozz ta' liġi għax bih kulma jaqa' taħt dan il-qasam se jkun jiddependi mill-ministru, allavolja mhux dan hu l-każ.

Imma l-Onor.

Herrera, għax qara dan l-abbozz ta' liġi tajjeb, jaf li huwa liberali u huwa qal ukoll li hu kontra devoluzzjoni.

L- Onor. Herrera ma qabel xejn ma' dan l-abbozz ta' liġi għax skond hu, il- ministru m'huwiex se jibqa' l-bniedem responsabbli, anzi addirittura qiegħed jabdika r-responsabbilta` tiegħu.

L-Onor.

Membru qal ħafna iktar minn hekk fid-diskors tiegħu.

Per eżempju, fost affarijiet oħra l-Onor.

Herrera qalilna li l-Partit Laburista, dak li sa ftit snin ilu kien isejjaħ lilu nnifsu "ġdid", għandu ħafna ideat konservattivi, u l-Onor.

Herrera u ħafna minn sħabu għadhom isostnu t-teżi żbaljata li għax il-Kostituzzjoni tgħabbi lill-ministru b'ċerta responsabbilta`, il-fatt li twaqqaf aġenzija jew inkella awtorita`, kif qed jagħmel dan l-abbozz ta' liġi, huwa ksur tal-Kostituzzjoni.

Għaliex?

Għax skond l-Onor.

Herrera kollox għandu jibqa' f'idejn il- ministru, kollox għandu jibqa' katina waħda li tibda mill-ministru u tispiċċa għand il-ministru.

M'hemmx għalfejn ngħidu li l-Onor.

Herrera huwa żbaljat, pero` fl-istess ħin għandu raġun jiddeskrivi lill-partit tiegħu bil-mod kif iddeskrivieh għax ċertament il-Partit Laburista f'dan il- qasam huwa partit konservattiv, mhux għax qed iżomm il-prinċipji imma għax qed jippreferi jibqa' jgħix fi żmien ta' l-għerien.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax li inti tkun taf f'liema sitwazzjoni meskina jinsabu l-mużewijiet illum u ma tagħti l-ebda alternattiva biex din is-sitwazzjoni tinbidel, allura tassew trid tkun għadek qed tgħix fi żmien l-għerien.

Kif qalilna l- Onor. Herrera, il-partit Laburista huwa kontra d-devoluzzjoni tal-poter u kontra d-deċentralizzazzjoni.

Fil-fatt ilkoll niftakru li għall-ewwel il-Partit Laburista kien kontra l- kunsilli lokali u meta kien fil-gvern ma tantx għenhom wisq, anzi għafashom kemm felaħ.

Il-Partit Laburista ma jemminx fil-prinċipju tas- sussidjarjeta` lanqas u jrid ikun hu biss l-għajn tal-poter u ċ-ċentru ta' kollox u dak li jsir irid isir mill-ministru, għandu jagħmlu l-ministru u għandu jordnah il-ministru.

Għall-kuntrarju, għall-grazzja t'Alla aħna nemmnu li dawn huma prattiċi antikwati.

Aħna nemmnu li m'għandniex il- monopolju ta' l-għerf u li għalhekk għandna nissieħbu ma' min huwa espert, ma' min għandu rieda tajba u ma' min għandu ċerti kapaċitajiet.

Kif għedt kemm-il darba f'dan il-parlament - u ma niddejjaqx nerġa' ngħidha - huwa żball kbir li f'pajjiż żgħir bħal tagħna fejn hawn tant ftit nies, niskartaw l-għerf u l-kapaċitajiet li għandhom ċerti nies minħabba raġunijiet ta' politika.

Jien dan qatt m'għamiltu, u fil-fatt xi drabi ġejt ikkritikat għax m'għamiltux.

Meta ninnomina lill-membri fuq xi bord, jien ninnomina lil dawn il-membri skond il-kapaċitajiet u skond l- esperjenza li għandhom u ma noqgħodx inħares lejn affarijiet oħra.

Jien, li nemmen fil-liberalizzazzjoni u fil-kompetizzjoni, nemmen ukoll fis-sehem tas-settur privat, iżda fuq kollox u qabel kollox nemmen fil-kapaċita` tal- bniedem mingħajr distinzjoni.

Madanakollu mid-diskors li għamel l-Onor.

Herrera l-ġimgħa li għaddiet jidher li l-Partit Laburista jrid iżomm ir- riedni f'idejh b'setgħa u ma jippermetti li jiċċaqlaq xejn jekk l-ordni ma jiġix minn fuq.

Fil-fatt jien ngħid li din hija l-vera raġuni li l-partit konservattiv Laburista m'huwiex qed jaqbel ma' dan l-abbozz ta' liġi u li se jivvota kontrieh.

Ngħid għalija, jekk nasal biex nara xi difett f'dan l-abbozz ta' liġi, forsi nara li dan l-abbozz ta' liġi la qed jagħti devoluzzjoni biżżejjed u lanqas huwa liberali biżżejjed.

Jien ngħid ukoll li forsi stajna nifirxu s- setgħa u s-sussidjarjeta` ftit iktar, pero` lil sieħbi ma nlumux li m'azzardax jagħmel dan il-pass kbir u li qiegħed jagħmel il-pass safejn ilaħħaq.

Dan huwa l-ewwel pass serju li qed isir favur il-wirt kulturali u l-mużewijiet, u forsi ma jridx li l-pass ikun kbir iżżejjed.

Iżda sfortunatament l-oppożizzjoni trid l-istatus quo.

Il-gvern preżenti mhux biss ippreżenta dan l-abbozz ta' liġi imma ppreżenta wkoll strateġija u pjan għall-wirt kulturali, imma donnu xejn m'hu qed jogħġob lill- oppożizzjoni.

L-oppożizzjoni trid tmexxi l-mużewijiet bħalma kienu jmexxuhom fi żmien l-għanqbut u fi żmien id-dinosawri.

Imbagħad tismagħha tilmenta, kif għamlet illum, fuq in-nuqqasijiet li hemm fil-mużewijiet, fosthom li dawn ma jingħatawx finanzjament.

Għandu jkun l-oppożizzjoni nsiet li matul dawk it-22 xahar li kienet fil-gvern naqqset il-budget kapitali tal-mużewijiet bin-nofs, u minkejja li naqqset il-budget kapitali bin-nofs lanqas kienet kapaċi tonfoqhom kollha.

Għandu jkun l-oppożizzjoni nsiet ukoll li filwaqt li meta telgħet fil-gvern fl-1996 sabet għadd ta' proġetti mexjin, hija ma rnexxielha tlesti xejn ħlief sular wieħed tal- mużew ta' l-arkeoloġija.

Mr Speaker, il-futur tal-mużewijiet huwa fis-sħubija mas-settur privat, u din is-sħubija m'għandhiex tikkonsisti f'li wieħed jitlob il-karita` lill- ieħor.

Jien naf - u nixtieq li hawnhekk il-membri ta' din il-Kamra jisimgħu x'se ngħid b'attenzjoni - li f'pajjiżna hawn Maltin li huma lesti li jinvestu anke Lm1 miljun fi proġett li jsaħħaħ il-wirt kulturali ta' pajjiżna, pero` hawn xi ħadd li jaħseb li ġej xi investitur jew li se jitfaċċa xi Malti bħalna biex jinvesti f'dan il-qasam jekk l-affarijiet jibqgħu kif inhuma?

L-investiment jersaq jekk l-investitur jara skop ta' qligħ, u l-istat għandu jissieħeb ma' l-investitur mhux biex jagħmel qligħ, allavolja dak m'huwiex dnub, imma biex jiġu ffrankati flus pubbliċi u biex il-proġetti li jagħmlu l-istat u l-investitur flimkien itejbu u jsaħħu l- wirt kulturali.

Naturalment huwa tajjeb ukoll li tingħata opportunita` ta' qligħ lill-investitur, imbasta l-istat iżomm il-proprjeta` kif ukoll l- aħħar kelma dwar dak kollu li għandu x'jaqsam mal-ħarsien tal-wirt kulturali.

Meta kont il-ministru responsabbli mill-kultura, jien kont għaddejt mill-frustrazzjonijiet kollha li jeżistu taħt il-kappa tax-xemx, u naf li hemm mod u mezz kif, per eżempju, it-turiżmu jista' jkun ta' ġid kbir għal dan il-qasam tal-wirt kulturali.

Fil-fatt it-turiżmu huwa marbut mill-qrib ħafna mal-wirt kulturali, u bla ebda dubju jekk it-turiżmu jkun managed ma' mużewijiet managed tajjeb, dawn joffru lifeline u mezz ta' finanzjament lill-mużewijiet.

It's about time li meta nkunu qed nagħmlu investiment li jqum il-flus fil-mużewijiet u fis- siti storiċi, ma nibqgħux lura milli nirrivedu l-fees tad-dħul u mhux nagħmlu kif għamilna fl-Ipoġew fejn ħallejna l-fee miżera ta' Lm1.

Biss biss meta tħalli l-prezzijiet baxxi għad-dħul fil-mużewijiet, tkun qed twassal il-messaġġ li l-affarijiet li jkun hemm f'dak il-mużew jew f'dak il- post storiku ma jkunux jiswew iktar minn daqshekk, u allura tkun qed tnaqqas il-valur tal-post innifsu.

Jien m'iniex qed ngħid li t-tibdil fil- prezzijiet għandu jsir overnight, anzi għandu jingħata ż-żmien, anke għaliex ħafna min-nies li jmorru jkunu turisti u allura ħafna drabi t-tour operators ikunu jridu jagħmlu l-costings minn sena u nofs qabel, pero` meta jsir investiment, dak l-investiment ikun irid jiġġenera l-flus biex imbagħad dawk l-istess flus jerġgħu jmorru f'investiment ieħor.

Fi żmieni kienu saru ħafna proġetti u niftakar li minħabba li l-mużewijiet ma tantx kienu kapaċi f'dan il-qasam, jien kont qabbadt lill-MSU jippreparaw proġett, jagħmlu l-workings kollha u l-parti teknika kienet titħalla - kif suppost għandha titħalla - f'idejn il-kuraturi tal-mużew.

Waħda mill-affarijiet li qalet l-Onor.

Rita Law f'dan id-dibattitu hija li fil-mużew ta' Għar Dalam hemm ħadida mgħawġa.

Jien niftakar li meta kont ministru kont żort dan il-mużew fejn hemmhekk iltqajt ma' Dr Zammit Maempel, bniedem dedikat ħafna, u kien laqatni l-fatt li l-bieb ta' Għar Dalam ma kienx fin-nofs.

Min-naħa tiegħi, jien rajtha stramba ħafna din il- biċċa li bieb ta' mużew ma jkunx fin-nofs u għalhekk staqsejt lill-kuratur Dr Zammit Maempel dwar dan, u dan spjegali li l-bieb m'huwiex qiegħed fin- nofs għax fl-1927 ġie mibni biss nofs mużew minħabba li beżgħu li t-toqol tal-bini seta' jisfronda Għar Dalam.

Meta smajt dan jien niftakar li mort lura l-ministeru, ċempilt lill-Perit Michael Falzon u għedtlu b'dak li kont smajt, u dan qalli li llum jeżistu ħafna sistemi kif tibni u li għalhekk tista' tibni fuq kollox mingħajr l-ebda periklu.

Għalhekk aħna ħriġna t- tenders, qabbadna lill-MSU jagħmlu dan il-proġett u sakemm spiċċajt minn ministru, it-tieni parti tal-binja li kellha ssir 70 sena qabel saret u fl- aħħar il-mużew t'Għar Dalam minflok nofs mużew ġie mużew sħiħ.

Pero` l- proċeduri tal-mużewijiet tant idumu li huwa biss ftit tax-xhur ilu li saru l-latrini f'dan il-mużew.

Jien m'iniex qed inlum lill-impjegati li hemm fil-mużewijiet għal dan id-dewmien, anzi kif għedt diġa', dawn huma nies bravi ħafna, imma possibbli li s-sinjuri kollegi tagħna ta' l-oppożizzjoni hekk iridu; li nibqgħu f'din is-sitwazzjoni?

Kważi tista' tgħid li kull kelliem ta' l-oppożizzjoni tkellem dwar iċ- ċentru tar-restawr, imma sfortunatament dan iċ-ċentru ġie ppersonalizzat f'isem Dr Cannataci, liema individwu ma kellix il-pjaċir li nkun nafu waqt li kont ministru responsabbli mill-kultura.

Fil-fatt il-proġett li sar fuq dan iċ-ċentru nbeda fl-1995.

Matul dik is-sena aħna konna tlabna Lm900,000 mill-protokoll Taljan għal dan l-proġett, u din l-għotja ġiet approvata fl- aħħar ta' l-1996, jiġifieri fi żmien gvern Laburista.

Jien niftakar li bl- għajnuna tal-ministru għall-affarijiet barranin - li dak iż-żmien kien il- President Guido de Marco - bdejna niksbu diversi scholarships u b'hekk bdejna nibgħatu liż-żgħażagħ tagħna jistudjaw barra biex jippreparaw għal meta ċ-ċentru tar-restawr jibda jaħdem, pero` matul it-22 xahar li dam fil- gvern il-Partit Laburista ma ġara assolutament xejn f'dan il-qasam u li kieku ma nbidilx il-gvern konna nitilfu dawk il-flus kollha li konna ngħatajna kif ukoll l-opportunita` li f'pajjiżna jkollna ċentru tar- restawr.

Issa llum qed nisimgħu l-kritika fuq persuna waħda li hemm f'dan iċ-ċentru, u dan minkejja li kulħadd jaf li jekk hemm xi ħadd li għandu jagħmel il-kritika, din għandna nagħmluha aħna għall-fatt li matul it-22 xahar li għamel fil-gvern il-Partit Laburista mhux talli ma sar xejn f'dan il-qasam imma talli konna qed nirriskjaw li nitilfu dawk id-Lm900,000 li ngħatajna mill-protokoll Taljan.

Mr Speaker, smajt lill-Onor.

Noel Farrugia jitkellem fuq il-patrimonju rurali b'ċerta attenzjoni u tajtu raġun meta dan qal li meta nitkellmu fuq il-patrimonju tagħna m'għandniex inħarsu biss lejn Ħaġar Qim, lejn Għar Dalam, lejn ir-Roman Villa u lejn is-swar imma għandna nħarsu wkoll lejn il- kampanja.

Pero` għal darb'oħra fid-diskors tiegħu l-Onor.

Farrugia reġa' nsista fuq kemm huwa importanti li f'pajjiżna ndaħħlu l-agrituriżmu u kif għedt kemm-il darba, aħna ma jistax ikollna l-agri-turiżmu hawn Malta.

Għaliex?

Għax l-agri-turiżmu jikkonsisti f'li t-turisti li jiġu Malta minħabba l-agrikoltura jgħixu fl-irziezet, u kif nafu f'pajjiżna lanqas il- bdiewa u r-raħħala tagħna ma jgħixu fl-irziezet, jew biex inkun eżatt huma ftit ħafna dawk il-bdiewa u r-raħħala li jgħixu fl-irziezet, aħseb u ara kemm se jgħixu fl-irziezet it-turisti!

Issa jekk għall-Onor.

Farrugia l- agrituriżmu jikkonsisti f'dak kollu li għandu x'jaqsam mal-kampanja, mal- pajsaġġ, man-natura, ma' l-industrija tal-fjuri u ma' l-industrija ta' l- inbid, dak huwa argument ieħor u f'dak il-każ iva, Malta tista' toffri agri- turiżmu, pero` teknikament pajjiżna ma jistax joffri dan it-tip ta' turiżmu.

Wieħed ma jistax ma jsemmix il-fatt li l-awtorita` dwar it-turiżmu qed taħdem ma' għadd ta' kunsilli lokali biex issebbaħ il-pajsaġġ Malti u Għawdxi.

Biżżejjed insemmi, per eżempju, li din l-awtorita` qed taħdem fi proġett ta' restawr tal-ġonna tal-Buskett u qed taħdem ukoll fuq ir-restawr tal-mużew tar-Roman Villa.

Fil-fatt l-awtorita` dwar it-turiżmu tixtieq taħdem anke fuq proġetti oħra mad-dipartiment tal-mużewijiet, iżda sakemm il-mużewijiet ma jkunux attrezzati bi staff li jkollu ħiliet maniġerjali jew almenu sakemm dan l-abbozz ta' liġi jgħaddi minn dan il-parlament u jibda jitħaddem, l-awtorita` bilfors ikollha żżomm lura għax s'issa l- mużewijiet ma jistgħux ikampaw b'iktar minn proġett wieħed.

Mr Speaker, forsi taħseb li jien kont iebes ma' l-istaff tal-mużewijiet imma fil-fatt jien naħseb li qed ngħid il-verita`.

Nerġa' nirripeti li l- impjegati li hemm jaħdmu fil-mużewijiet huma kollha nies bravi u kapaċi fil- professjoni tagħhom, u jien ma nistax nippretendi iktar minnhom għax ejjew ngħiduha kif inhi, kif nista' nippretendi minn min lanqas biss għandu training maniġerjali jew training ta' project management li jirnexxielu jlesti proġett jew pjan?

Jien kont sibt is-sotto refugio fl-MSU sakemm finalment ressaqt l-abbozz ta' liġi ta' l-1996.

Naturalment m'huwiex tajjeb li ssib dak it-tip ta' sotto refugio, pero` ma kellix alternattiva oħra sakemm ma kienx għadu tressaq quddiem dan il-parlament dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, liema abbozz ta' liġi qed isib is- soluzzjoni.

L-oppożizzjoni għamlet kritika ħarxa - għalkemm nofs din il-kritika ma kenitx fuq l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna - fuq il-fatt li l- affarijiet m'humiex sejrin tajjeb f'dan il-qasam.

Jien naf li l-affarijiet m'humiex sejrin tajjeb f'dan il-qasam, u dan għedtu minn hawn stess kemm meta kont il-ministru responsabbli mill-kultura kif ukoll meta kont qiegħed fl-oppożizzjoni, imma issa li qed nipproponu s-soluzzjonijiet, għaliex l- oppożizzjoni se tivvota kontra?

Sfortunatament donnha l-oppożizzjoni trid l-istatus quo, pero` m'hijiex qed tgħidilna eżattament xi trid.

Huwa l- Onor. Herrera li mar oltre meta qalilna li dak li hemm bżonn huwa gvern li jagħmel bulldozing u jgħaddi minn fuq kulħadd mingħajr rispett ta' xejn u ta' ħadd.

Almenu jien fhimt li dan kien l-argument ta' l-Onor.

Herrera, u hekk ktibt fl-artiklu li ġie ppubblikat il-bieraħ għax fil-fatt huwa hekk qal u hekk ġie rrapportat li qal fil-gazzetti.

Imma jien nistaqsi: Dan huwa l-mod kif għandna nimxu f'dan il-parlament; li ninsew ir-regoli u ninsew kollox?

Nispera li bil-mod il-mod m'aħniex mexjin back to the bad old days ta' l-Old Labour.

Is-16-il sena li l-Partit Laburista tal-Perit Mintoff u ta' l-Avukat Karmenu Mifsud Bonnici għamel fil-gvern jien għexthom fl-oppożizzjoni u dawn ma kenux ċajta.

Allaħares dan il-pajjiż jerġa' jmur lura għal dawk iż-żmenijiet.

Wieħed irid joqgħod attent meta jgħid ċerti affarijiet f'dan il-parlament u jikteb artikli fuq il-vjolenza li kienet teżisti f'dawk iż-żmenijiet, kif qrajna riċentement, u nisperaw li l-Partit Laburista ma jridx jerġa' jmur lura għal dawk iż-żmenijiet.

Mr Speaker, nerġa' ngħid li jekk għandi nressaq xi kritika għal dan l- abbozz ta' liġi, din hija li forsi nistgħu nkunu iktar liberali.

Per eżempju, jien qrajt l-ittra li kiteb il-president ta' Din l-Art Ħelwa, il- ħabib tiegħi Martin Scicluna, u l-istess domanda li għamilt lill- oppożizzjoni jien se nagħmilha lilu.

Din l-Art Ħelwa għamlet serje ta' domandi, imma jekk stess tieħu tweġiba għal din is-serje ta' domandi, b'daqshekk x'se tieħu?

Kieku kont membru ta' Din l-Art Ħelwa jien kont inressaq proposti fejn irrid nibdel u mhux nistaqsi serje ta' domandi għax inti trid tikkritika, issaħħaħ il-kritika tiegħek, tagħti r-raġunijiet għall-kritika tiegħek, toffri l-alternattivi u l-proposti tiegħek u mhux tistaqsi d-domandi.

Min-naħa tiegħu, kif għedt diġa', l-Onor.

Mizzi ikkwota lil Din l-Art Ħelwa biss fejn ftakar, jiġifieri meta din il- fondazzjoni qalet li dan l-abbozz ta' liġi huwa bureaucratic u top-heavy, u għandu jkun nesa li din il-fondazzjoni ammettiet li permezz ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, qed nagħmlu pass 'il quddiem.

Issa ħalli ngħaddi biex ngħid xi ħaġa dwar il-wirt kulturali li qiegħed f'idejn il- Knisja Kattolika, Sur President.

Dan l-abbozz ta' liġi qed jittratta lill-Knisja bl-ikbar rispett, pero` jien nixtieq li f'dan il-qasam, min-naħa tagħha anke l-Knisja tittratta lill-poplu Malti u Għawdxi bl-ikbar rispett.

M'iniex qed ngħid li l-Knisja qed tiddispetta b'xi mod lill-poplu, imma naħseb li hemm bżonn li turih xi ftit iktar rispett, u se nispjega kif.

Il-wirt kulturali tal-Knisja ma ġiex min-negozju li għamlet imma tista' tgħid li ġie kollu mill-ġbir u mill- għotjiet tal-fidili, jiġifieri dan inġabar mill-poplu.

Jien nemmen li dan il-wirt kulturali għandu jibqa' tal-Knisja, imma fl-istess ħin jidhirli li l-Knisja għandha tpoġġi dan il-wirt għas-servizz tal-komunita` wkoll billi, per eżempju, jiġi misluf għall-wirjiet u jiġi esebit fl-istess knejjes u kappelli.

Jien naf kemm jintnefqu flus fir-restawr tal-pitturi li jinsabu ġol-knejjes, u hawn ta' min jgħid li meta kont il-ministru responsabbli mill-kultura, wara ħafna tbatija rnexxieli nagħmel il-kondizzjoni - u din kienet l-unika kondizzjoni li għamilt - li jekk ikun hemm bżonn li dawk il- pitturi u x-xogħlijiet artistiċi li jkunu ġew irrestawrati mill-Istat jiġu esebiti f'xi wirja, min-naħa tagħha l-Knisja tippermetti dan u mhux dan il- wirt jibqa' ma joħroġ qatt għall-pubbliku.

Niftakar li fi żmieni, wara li għaddejt minn martirju ikbar minn dak li għadda San Ġwann, kont irranġajt biex il-kapolavur tal-Caravaggio, li kien qed jitmermer, jintbagħat Firenze, u fil-fatt dan ġie rrestawrat mingħajr l-infiq ta' ebda sold.

Il-Knisja għandha ħafna patrimonju u biex iżżomm kollox fi stat tajjeb jeħtieġ restawr kontinwu, pero` l-knisja m'għandhiex biżżejjed flus biex tagħmel dan, iktar u iktar meta nqisu li biex isir dan ix-xogħol jeħtieġu flus kbar.

Pero` min-naħa l-oħra, il-Knisja m'għandhiex tistenna li kollox isir mill-Istat imma għandha tkun proattiva u tiġġenera l-flus tagħha mill- wirjiet u minn attivitajiet in konnessjoni mal-wirt kulturali li tippossjedi.

Jien m'iniex qed nippretendi li issa l-Knisja tibda titlob xi fee għad-dħul fil-knejjes, għax wara kollox il-knejjes huma postijiet tat- talb u tempji t'Alla u għalhekk m'għandhomx jiġu kkummerċjalizzati, pero` hemm diversi mezzi oħra kif il-Knisja tista' tiġġenera l-fondi.

Klawsola 12 ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed torbot lill- ministru li jħejji strateġija nazzjonali dwar il-patrimonju kulturali.

Fil- fatt il-Ministru Galea diġa' lesta dan id-dokument u, jekk m'iniex sejjer żball, qiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra ftit wara l-Għid.

Ġaladarba qed insemmi dan id-dokument, nixtieq li l-ministru jikkonsidra s-suġġeriment tiegħi li meta l-ministru responsabbli mill-kultura jabbozza din l- istrateġija, din tiġi dibattuta fil-Kamra biex anke l-Kamra jkollha l- opportunita` li taqsam l-opinjonijiet u l-fehmiet tagħha dwar kif hi tara li għandha tkun l-aħjar strateġija għall-kultura.

Dan l-abbozz ta' liġi jgħid li l-obbligu tal-ministru hu li jippreżenta strateġija kull ħames snin u għalhekk m'għandniex nikkonfondu dan l-obbligu mad-dibattitu l-ieħor li għandu jsir minn din il-Kamra kull sena dwar l-estimi ta' l-entijiet imwaqqfa minn dan l-abbozz ta' liġi.

Jien nixtieq li l-kollega tiegħi jistudja ftit dan is-suġġeriment għax naħseb li huwa ta' ġid li l-Kamra tad- Deputati tiddiskuti strateġija dwar il-patrimonju tal-pajjiż.

Jien bniedem ottimist u forsi sakemm naslu għat-tmiem ta' dan id-dibattitu, il-kelliema tan-naħa l-oħra joffru xi alternattivi għall-proposti tal-gvern.

B'hekk l- ewwelnett naraw x'inhi l-politika tagħhom f'dan ir-rigward u t-tieni nett naraw jekk ikunx hemm xi punti ta' konverġenza.

Nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi nerġa' nifraħ lil sieħbi l- Ministru Louis Galea u nawgura li b'dan l-abbozz ta' liġi l-ħarsien tal- wirt kulturali jieħu l-ispinta li għandu bżonn, l-ispinta mistħoqqa u l- ispinta li timmerita lill-patrimonju kulturali kbir li għandu dan il-pajjiż u li bih aħna għandna nkunu kburin.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Sur President, l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu llum qed jieħu post l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Antikitajiet.

Ta' min jgħid li dan l-abbozz ta' liġi se joħloq mekkaniżmu ġdid u xogħlu se jikkonsisti fl-amministrazzjoni, fil-konservazzjoni u fis-sovrintendenza tal-patrimonju kulturali Malti.

B'dan l-abbozz ta' liġi qed nerġgħu naraw lil dan il-gvern jagħmel dak li dara jagħmel, jiġifieri jitfa' r- responsabbiltajiet fdati lilu fuq entitajiet ġodda biex b'hekk ikun jista' jabdika minn ċerti responsabbiltajiet.

Fil-fatt f'dan l-abbozz ta' liġi qed jinħoloq korp ġdid li se jkollu l-poteri li jagħmel kuntratti, jikseb, iżomm u jiddisponi minn kull xorta ta' proprjeta`, u bil-ħolqien ta' dan il- korp il-ġdid qed neħilsu lid-dipartiment tal-kultura mill-ħidma u mir- responsabbilta` li s'issa dejjem kellu.

Huwa importanti ħafna li niggarantixxu li l-patrimonju kulturali ta' pajjiżna jibqa' jitgawda mill-ġenerazzjonijiet preżenti u futuri, u għalhekk naħseb li lkoll naqblu li għandu jkun hemm l-għodda neċessarja biex dan il-wirt imħolli lilna mill-antenati tagħna nħarsuh, nindokrawh u nippreżervawh mill-aħjar li nistgħu għal dawk li jiġu warajna.

Dan li qed ngħid għandu jissaħħaħ iktar fid-dawl ta' dak li ġara riċentement fuq it- tempji storiċi ta' l-Imnajdra.

L-attakk barbaru li sar fuq dawn it-tempji megalitiċi żgur li kompla qajjimna mir-raqda u fakkarna fl-impenn tagħna li nħarsu dan il-wirt tant antik ta' pajjiżna.

Sur President, fi klawsola 2 ta' dan l-abbozz ta' liġi, fejn hemm it- tifsira tal-kliem hemm miktub li l-frażi "patrimonju kulturali" tfisser:

"... oġġetti mobbli jew immobbli ta' importanza artistika, arkitettonika, storika, arkeoloġika, paleontoloġika u reliġjuża u tinkludi wkoll proprjeta` kulturali u informazzjoni jew data relattivi għall-patrimonju kulturali;".

Minn din it-tifsira qed naraw li f'dan il-pajjiż għandna lista vasta u rikka li taqa' taħt din il-kategorija.

Ta' min jgħid li l-aġenzija li se titwaqqaf permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi se jkollha l-poter li tikkontrolla l-wirt kulturali li jeżisti fil-knejjes tagħna, li ħafna minnu hu proprjeta` tal-knisja u mhux ta' l-Istat.

Kif nafu, il-knejjes tagħna huma mogħnija b'patrimonju kulturali mill-iktar rikk u naħseb li jekk nagħtu ħarsa ħafifa lejn dak li jeżisti fil-knejjes ta' pajjiżna żgur li nirrealizzaw li nikkompetu sew ma' bliet li fid-dinja huma magħrufa għar-rikkezzi kulturali li għandhom.

Huwa biżżejjed li wieħed isemmi l-konkattidral ta' San Ġwann li hemm ġewwa l-Belt, li dejjem ġie rikonoxxut li għandu importanza kbira fil-qasam kulturali ta' pajjiżna.

Nista' nsemmi wkoll il-knisja parrokkjali tal-Birgu, li sentejn ilu għalqet 900 sena mit-twaqqif tagħha.

Il-wirt kbir li jeżisti f'din il- knisja ilu jiġi rikonoxxut, u xiehda ta' dan huwa l-ammont kbir ta' turisti li jżuru lil din il-knisja kuljum.

Fil-fatt ta' min jgħid li minbarra l-importanza arkitettonika u storika li għandha l-knisja tal-Birgu, li hi ddedikata lil San Lawrenz, wieħed jista' jsib ukoll oġġetti li huma marbuta mal-kavallieri, b'mod partikolari mal- Granmastru La Vallette.

Ftit tas-snin ilu l-ministeru tat-turiżmu kien qed jippjana li ssir wirja fid-Dar tal-Mediterran ta' l-istatwi sagri.

Dakinhar kien hemm interess kbir fost id-dilettanti tal-knejjes dwar dan, pero` niftakar li kien inqala' ntopp li kien ħassar din il-wirja.

Jien ċert illi li kieku din il-wirja saret, din kienet tkun waħda mill-iktar wirjiet iffrekwentati.

Il-wirt reliġjuż li jeżisti f'pajjiżna għandu dimensjoni ħafna iktar wiesgħa mill-istatwi titulari, iktar u iktar meta niftakru li l-istorja tar-reliġjon f'dan il-pajjiż tmur lura għal ħafna u ħafna mijiet ta' snin.

Jien ċert li l-awtoritajiet reliġjużi qed jippreservaw dan il-wirt tant importanti bl-aħjar mod, fosthom dawk il- manuskritti antiki li jagħtu t-tagħrif tant neċessarju fuq kif daħlet ir- reliġjon f'pajjiżna u kif imxiet matul is-snin.

Sur President, fost il-ħafna knejjes antiki f'pajjiżna hemm dik ta' Santa Tereża li tinsab ġewwa Bormla u li hija mmexxija mill-patrijiet Tereżjani.

(Interruzzjonijiet) Kif qed jgħidli sieħbi l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, kumbinazzjoni llum taħbat il-festa ta' Santa Tereża.

Ta' min jgħid li minkejja li fil-knisja ta' Santa Tereża ta' Bormla m'hemmx iktar minn sitt patrijiet, matul dawn l-aħħar xhur dawn għamlu xogħol strutturali kbir sabiex din il-knisja u l-kunvent li hemm magħha jinżammu fi stat xieraq.

Naħseb li kulmin żar din il-knisja xi darba jew oħra nnota li hemmhekk hemm ħafna graffiti ta' xwieni li jmorru lura għal ħafna u ħafna snin.

Hawnhekk nixtieq nagħmel suġġeriment żgħir billi nissuġġerixxi li l-gvern jew id- dipartiment konċernat jibgħat f'dawk il-knejjes fejn jinsab dan il-wirt storiku kollu lil xi espert li jagħti pariri dwar kif dan il-wirt storiku għandu jinżamm.

Fil-fatt ftit tas-snin ilu kienet saret talba mill- patrijiet Tereżjani stess ta' din il-knisja ta' Bormla biex dan il-graffiti li jeżisti fuq il-faċċata tal-knisja kif ukoll fil-kunvent ta' Santa Tereża ma jintilifx għax tkun verament ħasra li xi ħaġa li tifforma parti mill- istorja ta' pajjiżna tintilef.

Sur President, kif diġa' għedt, pajjiżna jista' jiftaħar b'ġid kulturali enormi.

Iċ-ċivilta` ta' pajjiżna tmur lura għal ħafna u ħafna sekli u għalhekk ta' bilfors li l-gżira tagħna hija mogħnija b'wirt storiku kbir.

Sfortunatament m'ilniex wisq ma rrealizzajna kemm huwa importanti li nħarsu l-wirt storiku tagħna bil-konsegwenza li matul is-snin tlifna ħafna minn dan il-wirt illi kieku għadna ngawduh sal-lum u għad iridu jgawduh ta' warajna.

Madanakollu pajjiżna xorta huma mogħni b'ħafna ġid kulturali u jkunu ħafna dawk it-turisti li jżuru dan il-wirt, speċjalment dak li ġej minn żminijiet il-qedem, bħall-hypogeum u l-Imnajdra.

Ma nistax ma nfakkarx f'dak li ġara ftit tax-xhur ilu fuq it-tempju ta' l-Imnajdra fejn persuni bla kuxjenza, li jien insejħilhom kriminali, wettqu sfreġju sħiħ fuq dan it-tempju li huwa rikonoxxut mad-dinja kollha.

Ta' min ifakkar ukoll li minkejja li issa għaddew ix-xhur minn mindu sar dan l-attakk barbaru, ħadd għadu ma tressaq akkużat b'dan l-iskandlu.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħira u nifraħ lill-gazzetta "The Times" għall-kampanja li din għamlet sabiex jinġabru fondi biex tissewwa l- ħsara li saret fl-Imnajdra.

J'Alla dawn l-inizjattivi jibqgħu jittieħdu mhux biss kull meta jsir xi sfreġju bħal dan iżda tul is-snin sabiex il- bżonnijiet li jinqalgħu minn żmien għal żmien fit-tempji u fil-mużewijiet ikunu jistgħu jiġu sodisfatti.

Il-verita' hi li aħna għandna wirt kbir li ġie mħolli lilna mill-Kavallieri, pero` naħseb li l-ikbar ġojjell jew l- iktar wieħed li huwa apprezzat huwa l-Konkatidral ta' San Ġwann, li kif għedt diġa', huwa ġawhra mill-iktar importanti u għalhekk huwa tajjeb li nindokraw dan il-post bis-serjeta` sabiex jibqa' jitgawda.

Nafu li ftit tax-xhur ilu saru anke xi xogħlijiet biex l-art ta' l-irħam ma jiġrilhiex ħsara minħabba n-numru kbir ta' turisti li jżuru dan il-post.

Sur President, ftit tal-ġimgħat ilu kont Londra, u kif jaf kulħadd, Londra hija mimlija storja wkoll għax għandha ħafna wirt storiku.

Fil-fatt tara ħafna queues twal ta' turisti sabiex dawn jidħlu jżuru xi mużew jew xi kattidral milli hemm hemmhekk.

Wara li dħalt f'uħud minn dawn il- mużewijiet u l-kattidrali, jien għedt bejni u bejn ruħi: Min jaf x'jgħidu dawn it-turisti li kieku kellhom iżuru Malta?!

Għax il-knejjes, il- kattidrali u l-mużewijiet li għandna aħna żgur li huma ħafna iktar importanti minn uħud minn dawk li hemm f'Londra.

Nixtieq nistaqsi wkoll kif filwaqt li biex tidħol fil-mużewijiet ta' barra minn Malta trid tħallas ammonti ta' flus mhux ħażin, hawn Malta l-fee biex tidħol f'mużew hija verament baxxa.

Jien naħseb li għandna nagħmlu użu ferm ikbar mill-assi kulturali li għandna u mhux biss nippreżervawhom u nindokrawhom għal ta' warajna iżda naraw ukoll hemmx xi possibbilta` li nieħdu gwadann finanzjarju minn dawn l-assi.

Qed ngħid dan mhux biex noqogħdu nagħmlu l- qligħ mill-mużewijiet, imma kieku l-fee togħla xi ftit, b'dawk il-flus inkunu nistgħu nagħmlu l-manutenzjoni li jkunu jeħtieġu minn żmien għal żmien il-mużewijiet.

Sur President, kif għedt diġa', il-Kavallieri ħallew patafjun ta' wirt storiku madwar Malta kollha, pero` żgur li l-ikbar wirt ħallewhulna fil- Kottonera, fil-Belt u fl-Imdina.

Minkejja li għadda dan iż-żmien kollu, l- Imdina rnexxielha tibqa' sabiħa, ħajja u fl-istat oriġinali tagħha, għalkemm forsi dan seħħ anke bis-saħħa ta' l-impenn tar-residenti li jgħixu f'din il-belt.

Il-fatt li l-Imdina jżuruha ħafna Maltin u barranin juri l- importanza li għadha tgawdi din il-belt minħabba li l-wirt storiku li hemm hemmhekk huwa mħares bis-serjeta`, pero` sfortunatament ma nistgħux ngħidu l-istess għall-bliet tal-Kottonera.

Kif ilkoll nafu, il-bliet tal- Kottonera, b'mod partikolari l-Isla u l-Birgu, inbnew mill-kavallieri fejn fihom għexu għal ħafna snin.

Il-bliet tal-Kottonera kellhom patrimonju kulturali kbir li ġie mħolli lilna mill-Kavallieri, pero` matul l-ewwel żewġ gwerer tlifna ħafna minn dan il-patrimonju u komplejna nitilfu minnu minħabba n-nuqqas ta' kuxjenza li għandna lejn il-ħarsien tal-wirt storiku.

Per eżempju, it-twaqqigħ ta' Carracca stores fil-Birgu huwa xiehda tajba biżżejjed biex nuru kemm għad għandna nuqqas ta' kuxjenza lejn il-ħarsien tal-wirt storiku.

L-Onor.

Membru li se jitkellem warajja żgur li m'huwiex se jaqbel ma' dan li se ngħid jien għax diġa' tkellem f'dan ir-rigward, pero` aħna, bħala oppożizzjoni, kemm-il darba ressaqna l-ilmenti tagħna għall-mod kif twaqqgħu l-Carracca stores.

Meta twaqqgħu dawn l-imħażen storiċi kemm il- membri tal-gvern kif ukoll l-awtorita` ta' l-ippjanar qalu li dawn ma kenux ta' valur storiku.

Ta' min jgħid ukoll li dakinhar li twaqqgħu l-Carracca stores, il-heritage advisory committee tal-planning authority ħareġ jgħid li kien impossibbli li dawn l-imħażen ma jitwaqqgħux għax kienu fi stat mill-iktar delapidat u barra minn hekk, dawn ma kellhomx valur storiku għax inbnew meta konna taħt l-Ingliżi.

Madanakollu minn studju li sar fuq l-istorja ta' pajjiżna toħroġ il-verita` - u sieħbi l-Onor.

Joe Mizzi tkellem fuq dan - jiġifieri li dawn l-imħażen inbnew mill-Kavallieri.

Ħalli nikkwota biċċa żgħira mir- rapport li deher f'"The Times" fuq dak li kellu xi jgħid Fr Eugene Paul Theuma, li huwa studjuż ta' l-istorja ta' Malta:

"The discussion about the Carracca stores is as hot as ever.

The allusion that the structure is purely from the British era is misleading and a cause of preoccupation, since if reporting is to be based on purely superficial grounds most of our historical sites may end up demolished eventually, especially those sites that are less known or have little attraction or are otherwise considered derelict.

The Carracca stores are a point in question.

The buildings that developed around them and on top have completely obscured these massive arch and slab halls from the Knights' period."

Issa ħalli ngħid xi ħaġa fuq il-Forti Sant'Anġlu li jinsab fil-Kottonera u li wkoll ilu mibni minn żmien il-Kavallieri, Sur President.

Sfortunatament dan il-forti dam abbandunat għal ħafna snin, u fil-fatt kulmin iżur dan il- forti llum ikun jista' jara b'għajnejh l-isfreġji li saru matul is-snin fuq dan il-ġojjell li tħalla lilna mill-kavallieri.

Illum il-Forti Sant'Anġlu reġa' waqa' f'idejn il-Kavallieri u minkejja l-patt li sar mal-gvern sabiex isir ir-restawr li hemm bżonn fuq dan il-forti li hu mimli tant bi storja, safejn naf jien dan baqa' ma sarx.

Għalhekk nistaqsi lill-ministru jekk il- gvern huwiex qed isegwi dak li qed isir f'dan il-forti.

Jien ma qbiltx li forti bħal dan tlaqnieh minn idejn il-gvern u jeħtieġ li jsiru x-xogħlijiet ta' restawr meħtieġa llum qabel għada, ħalli mhux biss inkunu nistgħu ngawduh illum imma jkun jista' jkompli jitgawda minn dawk li għad iridu jiġu warajna.

Sur President, almenu matul dawn l-aħħar snin wasal biex kulħadd irrealizza li l-Birgu li hija mimlija patrimonju storiku u hija waħda mill-isbaħ ġawhriet ta' pajjiżna.

Jien semmejt il-Forti Sant'Anġlu, pero` żgur li l- Birgu m'huwiex magħmul mill-Forti Sant'Anġlu biss u hemm ħafna u ħafna iktar x'tara u x'tapprezza bħala wirt storiku.

Fil-fatt jien naħseb li r- residenti tal-Birgu kienu fost l-ewwel nies li ndunaw li l-belt li jgħixu fiha hija ġawhra għal pajjiżna, u żgur li min żar il-Birgu matul dawn l- aħħar xhur innota t-trasformazzjoni li saret f'din il-belt.

Min qatt ma ried jaf bil-Kottonera, issa f'daqqa waħda qed japprezza dak li hemm f'dawn il-bliet u qed jinvesti fihom.

J'Alla li minn dan l-investiment li qed isir fil-Kottonera jiggwadanjaw ir-residenti t'hemmhekk għax m'hux sew li filwaqt li għal ħafna snin ħadd ma ried jaf bihom issa, f'daqqa waħda, il-ftit li jistgħu jieħdu minn dan l-investiment, ir-residenti tal- Kottonera jitteħdilhom ukoll.

Jien nistenna li l-gvern iżid il-ħidma tiegħu fil-Kottonera f'dak li għandu x'jaqsam ma' restawr.

Per eżempju, wieħed ma jistax ma jsemmix il-Palazz ta' l-Inkwiżitur, li għalkemm huwa mimli storja, m'huwiex qed jiġi apprezzat biżżejjed.

Jien nistaqsi kemm qed nieħdu studenti u turisti jżuru dan il-post.

Ma rridx ninsa nsemmi wkoll il-kilometri sħaħ ta' swar li jdawru l-Kottonera.

Żgur li kieku dawn is-swar kienu f'xi pajjiż ieħor kien isir użu aħjar minnhom.

Naf li biex tirrestawra s-swar kull meta jkun jeħtieġ trid flus kbar, pero` naħseb illi kieku noħolqu xi tip ta' attivita` li tħalli ċertu qligħ madwar is-swar, inkunu qed nagħmlu tajjeb għall-ispejjeż kbar li jirrikjedi r- restawr ta' l-istess swar.

Naturalment minbarra l-bini, il-Kavallieri ħallewlna diversi affarijiet oħra , fosthom pitturi, skultura u statwi.

Dawn kollha jagħmlu parti mill-wirt patrimonjali ta' pajjiżna u jien nittama li jeżisti xi tip ta' inventarju ta' dan il-wirt li jinsab imferrex madwar Malta u Għawdex kollu.

Kulmin huwa mill-Kottonera żgur li jiftakar il-pittura li kien hemm fil- mina ta' Santa Liena, pero` sfortunatament wara li kien sar xogħol ta' restawr fuqha, il-pittura oriġinali m'għadhiex hemm u llum insibu biss replika ta' din il-pittura.

L-istess nistgħu ngħidu għall-pittura li kien hemm fil-kappella ta' San Ġwann t'Għuxa, liema pittura kienet saret fi żmien il-Kavallieri, u llum min iżur din il-kappella jara biss ir-replika ta' din il-pittura.

Jien nispera li almenu dawn il-pitturi oriġinali li kien hemm fil-Kottonera jinsabu f'post sikur.

Il-verita' hi li kulmin iżur il-bliet tal-Kottonera żgur li jinnota l-ammont kbir ta' statwi u niċeċ li hemm fil-kantunieri tat-toroq, u dan minkejja li tlifna ħafna minn dan il- wirt storiku.

Fil-fatt ħafna min-niċeċ illum jinstabu vojta għax l-istatwi li kien hemm fihom insterqu u jagħmlu parti minn xi kollezzjoni privata.

Jien nistaqsi jekk qattx saru xi sforzi mill-gvern preżenti jew minn gvernijiet preċedenti biex jaraw x'sar minnhom dawn l-istatwi jew almenu jaraw li ssir replika tagħhom.

Sur President, aħna nistgħu niftaħru li f'pajjiżna għandna 39 mużew, li minnhom 21 huma mużewijiet pubbliċi filwaqt li 12 huma tal-knisja.

Fost il- mużewijiet pubbliċi għandna tnejn li jesebixxu oġġetti li ġejjin minn żmien il-preistorja, tlieta li jesebixxu xogħlijiet ta' l-arti u ta' l-istorja li jeħduna lura sas-seklu 15, żewġ mużewijiet li jikkonċernaw l-istorja naturali, wieħed li jikkonċerna l-forklor u mbagħad għandna wkoll il-mużew marittimu.

Minbarra dawn il-mużewijiet imbagħad għandna wkoll ħames siti arkeoloġiċi, pero` sfortunatament dawn is-siti m'humiex iffrekwentati mill- Maltin u l-Għawdxin u mit-turisti daqskemm hu mixtieq u żgur li nistgħu nagħmlu ħafna iktar sabiex iżuruhom iktar nies.

Huwa veru li mill-150,000 viżitatur li żaru l-mużewijiet fl-1997, fl-1997 din il-figura telgħet għal 510,000, pero` żgur li nistgħu nkomplu ngħollu din il-figura.

Huwa importanti ħafna li nħeġġu lil min jirreklama lil Malta bħala destinazzjoni turistika biex ma jagħtix l-impressjoni li l-uniċi attrazzjonijiet li wieħed isib f'pajjiżna huma biss tnejn; il-baħar u x-xemx.

Kif nafu aħna lkoll, pajjiżna għandu wirt kulturali vast ħafna, u żgur li jekk irridu, nistgħu noħolqu niche market ta' turisti li huma interessati fil-qasam kulturali.

Nafu kemm hu kbir in-numru ta' turisti li jinteressahom il-wirt u l-patrimonju ta' pajjiżi differenti.

Irridu nżommu f'moħħna wkoll li 50% tat-turisti li jżuru pajjiżna għandhom iktar minn 50 sena, u allura dawn ifittxu esperjenzi differenti mill-baħar u x-xemx.

Minbarra dawn il-mużewijiet, is-siti arkeoloġiċi u l-knejjes, f'pajjiżna wieħed jista' jsib ukoll numru kbir ta' postijiet storiċi li forsi huma ftit dawk li jafu bihom.

Bħala eżempju ċkejken nista' nsemmi kappella ġewwa Bormla li tinsab imħaffra fil-blat, liema kappella mingħalija hija ddedikata lill-Madonna tas-Sokkors.

Niggarantilek, Sur President, li f'Bormla hemm residenti li lanqas biss jafu b'din il-kappella, li għandha storja interessanti ħafna warajha.

Wieħed jista' jsemmi wkoll Bieb is- Sultan, jew kif inhu magħruf Notre Dame Gate.

Dan huwa wieħed minn dawk il- bibien majestużi li jagħtu għal ġewwa l-Kottonera u jagħmlu parti mill- iswar.

Għal ħafna snin dan il-bieb kien qed jiġi wżat biex ħaddiema jagħmlu xogħlijiet differenti fuqu, iżda għall-grazzja t'Alla, minn ftit tas-snin 'l hawn, dan għadda f'idejn tajba għax ġie mgħoddi f'idejn il- Fondazzjoni Wirt Artna.

Għalkemm sal-lum Bieb is-Sultan għadu magħluq, ċert li fiż-żmien li ġej dan il-bini majestuż se jiżdied mal-lista twila tal-patrimonju storiku u kulturali li jeżisti fil-Kottonera għax hekk kif din il-fondazzjoni ħadet ħsieb il-Forti Rinella ġewwa l-Kalkara, jien persważ li se tagħmel l-istess fir-rigward ta' Notre Dame Gate.

Sur President, bħala parti mill-patrimonju kulturali ta' dan il-pajjiż wieħed jista' jsemmi wkoll il-festi reliġjużi u dak kollu li huwa konness magħhom.

Jien naħseb li fuq quddiem nett għandna nsemmu lill-baned, li huma mferrxin ma' kull belt u raħal ġewwa pajjiżna.

Żgur li ma teżisti l- ebda belt jew raħal f'Malta u Għawdex li m'għandux il-banda tal-lokal tiegħu, pero` l-fatt li qed ifaqqsu iktar baned f'dawk il-bliet u l-irħula li diġa' għandhom banda tagħhom, m'huwiex qed jagħmel ġid lill-wirt kulturali ta' pajjiżna.

Minkejja li fiż-żmenijiet tal-lum kulħadd għandu dritt li jifforma banda ġdida għax wara kollox il-liġi tippermetti dan, l- ispejjeż kbar involuti li jridu jinġabru mill-istess sors m'humiex qed iħallu spazju li l-prodott jitjieb.

Minbarra dan wieħed irid isemmi wkoll il-piki u l-inkwiet li qed ikun hemm kull fejn hemm iktar minn banda waħda u kull fejn għandna iktar minn festa waħda fl-istess raħal.

Jekk ma rridux naslu għal sitwazzjoni fejn l- istaġun tal-festi jispiċċa jew ikun wieħed żgħir ħafna, għandna naraw li l- piki u l-ġlied li jinqala' waqt il-festi jispiċċa.

Ilkoll nafu li din is- sena l-festa ta' Kristu Re ta' Raħal Ġdid ma saritx minħabba dawn il-piki u dan il-ġlied, u b'dispjaċir ngħid li l-istess se jiġri fir-rigward tal- festa ta' San Ġużepp fil-Kalkara għax diġa' nafu li s-sajf li ġej din il- festa m'hijiex se ssir.

Jekk m'aħniex se nżommu ċerti kontroll meta jkunu qed jiġu ċċelebrati l-festi tal-bliet u ta' l-irħula tagħna, dan il-wirt żgur li m'huwiex se jibqa' b'saħħtu daqskemm hu b'saħħtu llum.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa dwar il-kwestjoni tal-privatizzazzjoni tal-lottu pubbliku.

Sur President, fl-imgħoddi kienet drawwa li l-każini tal-baned ikollhom banka tal-lottu li minnha jieħdu ammont sostanzjali ta' flus bħala sussidju.

Fil-fatt il-baned l-antiki għadhom sal-lum igawdu minn dan is- sors ta' dħul, iżda bil-miġja tal-privatizzazzjoni tal-lottu pubbliku l- kumitati tal-baned kollha ta' Malta u Għawdex huma preokkupati dwar il- futur ta' dan is-sors ta' income.

Jien, bħal deputati oħra f'din il-Kamra, kelli l-okkażjoni li niltaqa' m'uffiċjali li qegħdin f'kumitati differenti tal-baned fid-distrett tiegħi, u dawn kollha jinsabu preokkupati dwar x'se jiġri issa li l-lottu pubbliku se jiġi pprivatizzat.

Għalhekk huwa tajjeb li nitkellmu ċar u lil dawk il-voluntiera li jaħdmu fil-baned tal-każini u li huma tant iddedikati li qed iżommu l-baned tagħna ħajjin infehmuhom x'se jiġri minn dan is-sors finanzjarju li sal-lum dejjem ħadu minnu.

Aħna lkoll nafu li dawn in-nies m'huma qed jagħmlu xejn għall-gwadann personali tagħhom imma qed jaħdmu bl-uniku għan li jkattru l-kultura mużikali fil-belt jew fir-raħal tagħhom, u allura m'hux sew li nħalluhom qalbhom imtertqa minħabba li ma jafux x'se jiġri minn dan id-dħul li s'issa għadhom igawdu minnu.

Ikun tajjeb jekk xi ħadd jgħid ċar u tond jekk il- banek tal-lottu tal-każini tal-baned humiex se jibqgħu u jekk dan il-mezz ta' għajnuna finanzjarja huwiex se jispiċċa.

Jien nistaqsi wkoll x'se jiġri mill-għajnuna finanzjarja li sal-lum għadha tingħata lill-għaqdiet sportivi mid-dipartiment tal-lottu pubbliku u jekk din it-tip ta' għajnuna hijiex se tispiċċa wkoll meta l-lottu pubbliku jiġi pprivatizzat.

Sur President, fid-diskors tiegħi aċċennajt għall-wirt kulturali vast li jeżisti fil-Kottonera u semmejt ukoll il-mod kif tħallew jitwaqqgħu l- Carracca stores bi skuża jew oħra.

Żgur li kulħadd jiftakar l-intervent li kienet għamlet l-awtorita` ta' l-ippjanar meta xi xogħol li kien qed isir fi Scamps Palace ma kienx tal-livell mitlub.

Issa qed nistennew iktar xogħol marbut mal-proġett tal-Kottonera u jekk m'aħniex se noqogħdu b'seba' għajnejn għall-mod kif se jsir ix-xogħol, żgur li se jintmissu binjiet oħra storiċi, għal darb'oħra bl-iskuża li jinsabu fi stat delapidat jew inkella li m'għandhom l-ebda valur storiku.

Fl-editorjal ta' "The Times" tat-3 ta' Ġunju, 2000 taħt it-titlu "Concern for Cottonera" hemm miktub dan il- kliem:

"The general secretary of Din l-Art Ħelwa, Mr Martin Galea, worries that unless very tightly supervised, the restoration of outstanding historical sites will not be up to the required standard.

Din l-Art Ħelwa seems to be particularly concerned with proposals drawn up fo the menqa and toqba areas, where facades include glass and steelframe structures painted in metallic grey and a choice of building materials that are out of place with the surrounding area.

Some intentions for Fort St Angelo also come in for criticism.

On the other hand, Mr Galea does concede that a serious attempt has been made to improve, rehabilitate and redevelop the Vittoriosa and Senglea waterfronts.

Din l-Art Ħelwa's preoccupation has its validity.

It would be criminal if any restoration works of historical buildings were not tightly supervised.

There is no reason to believe that they will not be, even if the past has thrown up examples of a glaring lack of taste and insensitivity.".

Fl-aħħarnett ngħid li l-wirt kulturali u storiku li tħalla lilna minn ta' qabilna għandna nindokrawh u nħarsuh sabiex ingawduh aħna, igawduh uliedna u jkomplu jgawduh dawk li għad iridu jiġu warajna.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Sur President, quddiemna għandna abbozz ta' liġi li għall-ewwel darba qed iħares il-patrimonju tagħna b'mod komprensiv.

Naħseb li jekk hawn xi ħaġa li qablu fuqha ż-żewġ naħat tal-Kamra matul dan id-dibattitu, huma qablu dwar kemm hu vast il-patrimonju Malti, liema patrimonju, fost affarijiet oħra, huwa magħmul minn tempji, knejjes, monumenti arkitettoniċi, swar, fortifikazzjonijiet, statwi, dekorazzjonijiet, tiżjin, pittura, għamara antika u manuskritti.

Ovvjament imbagħad jeżistu diversi tipi oħra ta' patrimonju, pero` dawn ma jaqgħux taħt l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna imma jaqgħu taħt strutturi oħra, u fost dawn nistgħu nsemmu l-patrimonju ta' l-ilsien u patrimonju ieħor kulturali, bħall-baned tal-festi li aċċenna għalihom anke l-Onor.

Agius, li tkellem qabli.

Dan l-abbozz ta' liġi suppost li għandu jindirizza oqsma oħrajn li mhux dejjem jiġuna f'moħħna.

Per eżempju, il- kunċett ta' streetscape u l-mod kif tiġi mqassma dar ukoll huwa parti mill- patrimonju tagħna.

Min jipprova janalizza jekk dan l-abbozz ta' liġi huwiex tajjeb jew le, l- ewwel ħaġa li jrid jistaqsi huwa dan: Xi strutturi għandna bħalissa biex inħarsu l-monumenti u l-abbozz ta' liġi propost x'qed jipprova jbiddel fl- istrutturi eżistenti?

Se nagħmel mistoqsija li se nipprova nirrispondieha jien stess, ċioe` xi strutturi għandna llum il-ġurnata sabiex inħarsu l- monumenti u l-bqija tal-patrimonju ta' pajjiżna?

L-ewwel ma jiġik f'moħħok huwa d-dipartiment tal-mużewijiet, dipartiment pjuttost kbir li jħares lejn aspetti differenti tal-patrimonju tagħna, fosthom lejn l-arkeoloġija, lejn il-fine arts, lejn il-monumenti, lejn il-palazzi u lejn l-għexieren ta' mużewijiet li għandna f'pajjiżna.

Imbagħad għandek oqsma oħrajn li jħarsu l-patrimonju tagħna, fosthom ir-restoration unit li jinsab fid-dipartiment tax-xogħlijiet u li darba kien jissejjaħ bħala antiquities section, l- awtorita` ta' l-ippjanar, li tidħol ħafna fil-ħarsien tal-patrimonju tagħna, il-kummissjoni arti sagra, li tieħu ħsieb il-patrimonju li jaqa' taħt il-knisja u Din l-Art Ħelwa, għax irridu nenfasizzaw li anke n-non- government organisations għandhom kontribut kbir x'jagħtu fil-ħarsien tal- patrimonju tagħna.

Dan l-aħħar żviluppaw ukoll il-Valletta rehabilitation committee - li twaqqaf fl-aħħar tas-snin tmenin meta l-Partit Nazzjonalista kien tela' fil- gvern bil-wegħda li jirrestawra l-Belt Valletta - il-Cottonera rehabilitation committee u l-Imdina rehabilitation committee, li anke l- membri tan-naħa l-oħra semmew li qed jagħmel xogħol tajjeb.

Għandna wkoll il-kunsilli lokali li min-naħa tagħhom qed jidħlu f'dak li hu restawr u bis- sistema tad-devoluzzjoni qed jieħdu f'idejhom ċerti proprjetajiet biex imexxuhom huma.

Per eżempju, bħalissa qed tiġini f'moħħi Dar il-Kejka li tinsab ġewwa Ħal Tarxien, liema dar l-ewwel ġiet irrestawrata u mbagħad ittieħdet mill-kunsill lokali ta' Ħal Tarxien, li min-naħa tiegħu għaddieha lil non-governmental organisation, anke biex tkun użata, għax biex tħares u tikkonserva l-patrimonju tagħna ma tistax tagħmel xi ħaġa aħjar milli tirrestawrah u ssiblu użu partikolari.

Hemm ukoll il-Fondazzjoni Patrimonju Malti, li tagħmel esebizzjonijiet li kulħadd qed jiftaħar bihom u dik il-fondazzjoni li waqqaf il-gvern biex jiġi rrestawrat il- konkattidral ta' San Ġwann, jiġifieri għandna ħafna strutturi li kollha qed jagħtu l-kontribut siewi tagħhom.

Ta' min isemmi wkoll iċ-ċentru Malti għar-restawr, li bħala struttura forsi huwa l-aħħar evolviment, liema ċentru minkejja li ilu ftit żmien biss imwaqqaf, diġa' beda jagħti l-kontribut tiegħu.

Meta tħares lejn dawn l- entitajiet kollha u tara r-responsabbiltajiet differenti li huma għandhom, tirrealizza li l-istruttura diġa' teżisti, u forsi teżisti anke xi ftit b'mod komplikat ukoll.

Ikun tajjeb ukoll jekk wieħed jara x'liġijiet għandna li jirrigwardaw dan il-qasam.

L-ewwel liġi li wieħed għandu jsemmi hija l-liġi ta' l-antikitajiet, li issa tant ilha hemm li kulħadd qed jgħid li saret outdated.

Fil-fatt jien naħseb li l-iktar liġi li għandha saħħa fil-ħarsien tal-patrimonju hija l-liġi ta' l-ippjanar.

Imbagħad hemm ukoll il-liġi ta' l-ambjent, pero` naħseb li l-iktar liġi li għenet sabiex ċertu patrimonju jibqa' u jkun ikkonservat, din hija l-liġi ta' l-ippjanar.

Biżżejjed insemmi li kienet il-liġi ta' l-ippjanar li ħarġet bil-konċetti ta' l-urban conservation areas, tal-listings u tal-kategorizzar u bdiet anke tagħmel l-inventarju tagħha, jiġifieri żgur li din il-liġi mliet il- ħafna vojt li kien għadu jeżisti f'dan il-qasam.

Sur President, matul dan id-dibattitu saret il-kritika - forsi mhux daqstant mill-kelliema tal-lum - li qed noħolqu ħafna strutturi burokratiċi li se jibdew jagħmlu dak li l-gvern m'huwiex qed jagħmel.

Intqal ukoll li l-membri tan-naħa tal-gvern qed jiżvestu mir-responsabbilta` tagħhom, qed ifarfru l-accountability tagħhom u qed jistaħbew wara dawn il-quangos, li ċ- chain of command tagħhom għadha m'hijiex ċara.

Xi ħaġa oħra li qalulna hija li l-istrutturi li qed noħolqu huma top-heavy.

Jekk b'xi mod jew ieħor tkun involut fit-tmexxija ta' dan is-settur, bħalma huwa l-kollega tiegħi l-Onor.

Louis Galea, u tibda tara ċerti affarijiet li ma jkunux qed jiffunzjonaw, l-ewwel mistoqsija li tiġik f'moħħok hija: Ta' min hi r- responsabbilta`; tad-dipartiment tal-mużewijiet jew ta' l-awtorita` ta' l- ippjanar?

Huwa diffiċli biex tagħti risposta għal din il-mistoqsija.

Forsi hawn min jagħti risposta għal din il-mistoqsija billi jgħid li hija l- awtorita` ta' l-ippjanar li hija l-ogħla istituzzjoni f'dan il-qasam.

Fil- fatt jista' jkun li hekk hu.

Wara kollox l-awtorita` ta' l-ippjanar hija struttura li żviluppat u hija mogħnija b'nies kapaċi u b'budget tajjeb u għalhekk forsi minħabba li għandha din il-prassi kollha, din l-awtorita` hija l-iktar waħda li għandha l-iktar snien u li jirnexxielha timpinġi fuq il-ħarsien tal-patrimonju tagħna.

Kif għedt diġa', l-awtorita` ta' l- ippjanar għandha s-sistema tal-klassifikazzjoni tagħha, għandha l- inventarju tagħha u għandha elenku ta' metodoloġiji, pero` wieħed għandu jistaqsi - iktar u iktar min għandu ċerta esperjenza ta' strutturi simili barra minn Malta - jekk għandhiex tkun l-awtorita` ta' l-ippjanar li tkun l- ogħla awtorita` għall-ħarsien tal-patrimonju tagħna.

Per eżempju, il- pajjiżi kollha li għandhom prattika ta' konservazzjoni antika kollha għandhom xi sistema ta' sovrintendenza.

Forsi hawnhekk ikun hawn min jistaqsi wkoll: Allura llum qed nipproponu dan l-abbozz ta' liġi sabiex innaqqru xi ħaġa mill-awtorita` ta' l- ippjanar?

Din hija mistoqsija rilevanti, pero` kulma se jagħmel dan l- abbozz ta' liġi huwa li jiddefinixxi l-irwoli differenti li għandha l- awtorita` ta' l-ippjanar, jiġifieri lil din l-awtorita` m'hu se jitnaqqrilha xejn.

Jien niftakar li meta tela' fil-gvern il-Partit Nazzjonalista fl-1987, kont naħdem fid-dipartiment tax-xogħlijiet, l-ewwel bħala student worker u mbagħad bħala ggradwat, u dak iż-żmien konna fil- bidu tal-proċess li nidentifikaw l-urban conservation areas.

Sa dak iż- żmien ma kien jeżisti xejn tant li lanqas biss kienu jeżistu pjanti li jindikaw kif u safejn infirex l-iżvilupp f'pajjiżna.

Għalhekk aħna kellna nibdew mill-bidu nett, u dan irnexxielna nagħmluh billi aġġornajna l- pjanti, poġġejniehom fuq pjanti diġitali, immarkajna l-iżvilupp l-antik u l- iżvilupp il-ġdid u mmarkajna l-urban conservation areas kif ukoll dak li għandu l-iktar valur fl-urban conservation areas.

Fil-fatt jien ma nistax nifhem lil min illum jiġi jgħid li l-patrimonju ta' pajjiżna huwa mitluq għax fl-1987 lanqas konna nafu x'inhu patrimonju f'dak li għandu x'jaqsam m'urban conservation areas, ma' townscapes u m'affarijiet simili.

Minn dak iż-żmien l-awtorita` ta' l-ippjanar evolviet f'dan kollu u kieku ma ġarax hekk, kieku llum min jaf kemm twaqqgħu gallariji ta' l-injam u min jaf kemm twaqqa' bini storiku għax qabel dawn ma kienu mmarkati mkien, ma kien hemm xejn fil-liġi li jżommok milli tibdilhom.

Għalhekk Allaħares ma kienx hemm l-awtorita` ta' l-ippjanar li stabilixxiet dan kollu.

Forsi ġieli kien hemm deċiżjonijiet dibattibbli, pero` kemm kien ikun hemm iktar affarijiet dibattibbli li kieku ma twaqqfitx l-awtorita` ta' l-ippjanar!

Irrid nagħmilha ċara wkoll li żgur li dan l-abbozz ta' liġi m'hu se jnaqqas u m'hu se jbiddel xejn minn dak kollu li evolviet l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Kif għedt diġa', kulma se jagħmel l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa li se jiddefinixxi dak li għandu jkun ir-rwol ta' l-awtorita` ta' l- ippjanar, jiġifieri jekk għall-grazzja ta' l-argument, wieħed ikollu palazz storiku u jkun jixtieq jagħmel żvilupp t'estensjoni u ta' restawr fih, dan l-abbozz ta' liġi qed jiddefinixxi li hija l-awtorita` ta' l-ippjanar li għandha r-rwol li tiddeċiedi kemm għandha tkun kbira din l-estensjoni jew jekk wara kollox għandhiex issir jew le.

Ara jekk imbagħad niġu għar- restawr, f'dak il-każ ir-responsabbilta` tal-metodoloġija hija tas- sovrintendenza.

Għalfejn?

Għax ħafna drabi fil-qasam tar-restawr waħda mill-iktar affarijiet importanti huwa li inti żżomm database tal- metodoloġija li tkun ġiet żviluppata u applikata fi proġetti differenti.

Biex niftehmu aħjar, jekk, per eżempju, jien inkun restawratur u nkun se nagħmel xi xogħol fuq swar jew fuq tempji, l-ewwel ħaġa li suppost nistaqsi hija: B'liema metodu sar dan ix-xogħol fuq patrimonju simili?

Jekk tkun teżisti database dwar dan huwa faċli għar-restawratur li jkun jaf x'metodu ntuża u x'materjal ġie applikat fuq patrimonju simili, u mbagħad sta għalih li jiddeċiedi jekk il-metodu li jkun intuża jkunx tajjeb jew ħażin.

Fil- fatt hija s-sovrintendenza biss li kapaċi tagħmel din it-tip ta' database, liema database sal-lum għadha ma teżistix.

Iktar ma jsiru proġetti ta' ħarsien, ta' restawr u ta' konservazzjoni tal-patrimonju Malti u Għawdxi, iktar jikber il-bżonn li tibda tinġabar din it-tip ta' database, jiġifieri aħna altro che m'aħniex qed nipprovaw nisparpaljaw xi ħaġa eżistenti.

Sur President, ħafna mill-patrimonju ta' pajjiżna jinsab f'idejn il-Knisja.

Kulħadd japprezza l-fatt li l-patrimonju li jeżisti f'idejn il-knisja huwa kemm ta' livell kif ukoll ta' valur għoli daqs, u f'xi każi anke ogħla, minn kwalunkwe patrimonju ieħor, pero` minħabba l-awtonomija li għandha l- Knisja u anke minħabba l-fatt li hija ġeluża ħafna għal din l-awtonomija, ma jeżistux sistemi li permezz tagħhom nassiguraw li anke dan il-patrimonju jkun imħares.

Min-naħa tiegħu, dan l-abbozz ta' liġi qed jagħraf li l- Knisja għandha ċerta responsabbilta` f'dan ir-rigward u għalhekk qiegħed jiddelega r-responsabbilta` tal-ħarsien tal-patrimonju tal-knisja fil- kummissjoni tal-Knisja.

Għalkemm fil-passat kien hawn xi forma ta' inventarju tal-patrimonju tal-Knisja, dan l-inventarju kien jikkonċerna biss dak il-patrimonju li kien jaqa' taħt il-kurja u sal-lum ma kien hawn l- ebda struttura jew klawsola fl-ebda liġi li tindirizza l-ħarsien tal- patrimonju kollu li huwa proprjeta` ta' l-ordnijiet tal-Knisja.

Dan l- abbozz ta' liġi, għall-ewwel darba, qed jindirizza dan it-tip ta' ħarsien billi qed jgħid min għandu jibda jħares il-patrimonju kollu li huwa proprjeta` ta' l-ordnijiet tal-Knisja.

Il-ħaġa prinċipali li qed jagħmel dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa li qed joħloq strutturi ġodda, u qed jipproponi struttura li tiddistingwi l-irwoli differenti li għandu d-dipartiment tal-mużewijiet għax dan id-dipartiment tant għandu funzjonijiet li kważi hija xi ħaġa impossibbli li jwettaq l-aġenda tiegħu kollha.

Per eżempju, fost il- funzjonijiet li għandu d-dipartiment tal-mużewijiet insibu li dan irid jagħmel inventarju tal-patrimonju Malti u Għawdxi, jagħmel inventarju tal- metodoloġija tal-proġetti, jordna l-iskavar u jagħmel monitoring tiegħu, jirrestawra, ifassal il-budgets, jorganizza l-exhibitions, jagħtihom pubbliċita` u jimmassimizza d-dħul mis-siti storiċi u arkeoloġiċi.

Ġaladarba qed insemmi d-dħul mis-siti storiċi u arkeoloġiċi rrid nagħmel parentesi żgħira u ngħid li d-dħul li jirċievi d-dipartiment tal-mużewijiet mill-fees li jħallsu n-nies meta jżuru dawn is-siti storiċi u arkeoloġiċi ma jistax iżommhom id-dipartiment imma dawn il-flus imorru fil-fond konsolidat, u allura d-dipartiment tal-mużewijiet ftit li xejn jibqagħlu inċentiv biex jimmassimizza d-dħul tiegħi.

Mill-esperjenza tiegħi nista' nirrimarka wkoll li s-sistema li jużaw id- dipartimenti tal-gvern biex jippubbliċizzaw xi attivita` ma tantx tattira nies u ħafna drabi l-għan ta' din il-pubbliċita` ma jintlaħaqx.

Per eżempju, din li se nsemmi hija xi ħaġa żgħira imma hija importanti ħafna.

Għaliex meta tidħol f'mużew ġewwa pajjiżna ma ssib l-ebda printed material li jindikalek dak li jkun qed jiġi esebit?

Din hija xi ħaġa li f'Malta biss ma ssibhiex.

Forsi dan ma jsirx minħabba li m'hemmx nies addattati biżżejjed f'dan il-kamp, forsi wkoll li dan ma jsirx minħabba li m'hemmx inċentiv biżżejjed, pero` naħseb li l-problema prinċipali hija l-mindset taċ-ċivil għax ħafna drabi ċ-ċivil jibqa' juża l-metodoloġiji li jkun wiret matul iż-żminijiet u ma jaddattax ruħu għall-metodoloġiji moderni biex jiġbed iktar viżitaturi lejn is-siti storiċi u arkeoloġiċi tagħna.

Jien naħseb li meta l-ministru kien qed jagħmel id-drafting ta' dan l- abbozz ta' liġi, huwa żamm f'moħħu li d-dipartiment tal-mużewijiet għandu wisq funzjonijiet u għalhekk ippropona li jinħolqu tliet strutturi; is- sovrintendenza, li tagħmel l-inventarju u tħares il-metodoloġija, l- aġenzija "Patrimonju Malta", li se ssir is-sid tal-mużewijiet u s-siti storiċi li għandna f'pajjiżna, u ċ-ċentru Malti għar-restawr.

Barra minn hekk dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed joħloq kumitat ta' garanzija biex iressaq dawn it-tliet strutturi viċin xulxin kemm jista' jkun ħalli jkunu jistgħu jaħdmu flimkien.

Ir-responsabbilta` tar-restawr tal-patrimonju Malti u Għawdxi llum taqa' taħt diversi ministeri differenti, u fil-fatt hemm parti mill-patrimonju li r-responsabbilta` tar- restawr tiegħu ma jaqa' taħt l-ebda ministeru għax jaqa' taħt il-knisja, li għandha obbligu żgħir ħafna li titkellem ma' l-istrutturi tal-gvern dwar il- patrimonju li jaqa' taħtha.

Illum hemm id-dipartiment tal-mużewijiet li jaqa' taħt il-ministru responsabbli mill-kultura, hemm ir-restoration unit li jaqa' taħt il-ministru responsabbli mill-ambjent, hemm l-awtorita` ta' l- ippjanar li taqa' taħt il-ministru responsabbli mill-home affairs u mbagħad hemm dak il-patrimonju li jaqa' taħt il-knisja.

Imma aħna b'dan il-mod nistgħu nħarsu l-patrimonju tagħna verament, Sur President?

Jien ma nafx kif il-membri tan-naħa l-oħra qed jgħidu li qed innaqqru u nneżżgħu sistema li qed taħdem filwaqt li qed noħolqu struttura biex nipprovdu jobs for the boys.

Hija r-responsabbilta' tal-ministru li jara jekk il-mużewijiet u s-siti storiċi u arkeoloġiċi humiex qed jiġu managed tajjeb u jekk hux qed ikun hemm koordinazzjoni bejn l-entitajiet li jaqgħu taħt dan il-qasam, u żgur li jekk il-ministru jara ċerti nuqqasijiet, jipprova jwaqqaf struttura li tkun tindirizza l-ħtiġijiet li jkunu jeżistu.

Għalhekk wieħed jiskanta meta f'dan il-pajjiż ikollok personalitajiet, bħall-president ta' Din l-Art Ħelwa, li jesprimu d-dubji tagħhom dwar kemm dan l-abbozz ta' liġi, meta jsir liġi, se jkun effikaċi.

Jien nistaqsi: Għaliex il-president ta' Din l-Art Ħelwa esprima dawn id-dubji, bħallikieku llum għandna xi sistema li hi effikaċi?

Jien ħdimt kemm fl-antiquities section kif ukoll fil-Valletta rehabilitation committee u mill-esperjenza nista' ngħid li s-sistema li għandna llum m'hijiex qed taħdem.

Il-president tal-Fondazzjoni Din l-Art Ħelwa qal ukoll li dan l-abbozz ta' liġi huwa burokratiku u top-heavy.

Hija xi ħaġa ta' l-iskantament kif il- president ta' Din l-Art Ħelwa qed idoqq l-istess diska ta' l-oppożizzjoni, jew inkella, kif l-oppożizzjoni qed iddoqq l-istess diska tal-president ta' Din l-Art Ħelwa, u wieħed malajr jistaqsi: L-aġenda ta' Din l-Art Ħelwa hija allaċċjata ma' dik ta' l-oppożizzjoni?

Forsi għax fil-passat il- president ta' din il-fondazzjoni kien konsulent tal-kap ta' l-oppożizzjoni, li dak iż-żmien kien prim ministru?

Is-Sur Scicluna, tipikament bħala persuna li ġejja mill-armata, staqsa fejn hi ċ-chain of command f'dan li qed nagħmlu.

Għaliex għamel din il-mistoqsija s-Sur Scicluna?

Jaqaw bħalissa għandna xi chain of command?

Jien diġa' semmejt x'inhi s- sitwazzjoni preżenti.

Per eżempju, ħafna drabi l-awtorita` ta' l-ippjanar tgorr li meta jkun qed jiġi diskuss jekk għandux jinħareġ permess ta' żvilupp fuq xi palazz jew fuq xi ħaġa storika oħra, jibagħtu għall- uffiċjali tad-dipartiment tal-mużewijiet, u dawn ma jiġux.

Ta' min isemmi wkoll li filwaqt li l-awtorita` ta' l-ippjanar għamlet inventarju tas-siti storiċi u arkeoloġiċi li hawn imferrxin ma pajjiżna, id- dipartiment tal-mużewijiet m'għandux dan l-inventarju.

Jien nistaqsi: Din hija ċ-chain of command li teżisti llum?

Din hija ċ-chain of command li qed niddefendu?

Il-membri ta' l-oppożizzjoni qed jikkontradixxu lilhom infushom għax filli qed jgħidu li dan l-abbozz ta' l-liġi qed jistabilixxi ministeru b'saħħtu ħafna u filli qed jgħidu li dan l-abbozz ta' liġi qed jiżvesti mir-responsabbilta`.

Ma jistax ikun li tkun qed tiżvesti mir- responsabbilta` u fl-istess ħin tistabilixxi ministeru b'saħħtu; jew waħda jew l-oħra.

Il-membri ta' l-oppożizzjoni jgħidulna li huma jemmnu f'sistemi ċentralizzati, pero` s-sistemi ċentralizzati jagħtu saħħa tremenda lill-ministeru.

Huma jistaqsu wkoll għalfejn qegħdin inwaqqfu dawn it-tip ta' strutturi li qed insejħulhom quangos jew non-departmental public bodies, qisu l-ewwel darba li dawn qed jitwaqqfu.

Jien infakkarhom li anke fi żmienhom twaqqfu strutturi simili, u fosthom nista' nsemmi l-korporazzjoni Maltija għall-iżvilupp u l-Enemalta.

Dawn l- istrutturi jitwaqqfu meta jkun irid jinstab bilanċ bejn l-effiċjenza ta' dipartiment u bejn l-effiċjenza ta' non-departmental public body.

Min jaf kemm-il darba ġejna hawnhekk u smajna lill-Onor.

Bartolo jikkritika l-fatt li l-budget tal-mużewijiet ma jintnefaqx.

Dan jiġri minħabba li ma jkunx hemm struttura effiċjenti.

Aħna għandna ċajta bejnietna li t-timeframe tad- dipartiment tal-mużewijiet hija l-istess timeframe tan-nies ta' l- arkeoloġija, bil-millennji, pero` llum il-ġurnata ma tistax taħdem b'dik it- tip ta' mentalita.

Sur President, illum il-pajjiż għandu ħteġijiet ġodda, anke minħabba l- ħolqien tal-kunsilli lokali.

Per eżempju, illum min għandu r- responsabbilta` li jikkoordina mal-kunsilli lokali meta dawn ikunu qed jagħmlu xi xogħol li għandu x'jaqsam mal-patrimonju Malti?

Issemmiet ukoll l-accountability u min se jibda jikkontrolla dawn l-istrutturi.

Jien naħseb li huwa tajjeb li kull struttura li se titwaqqaf se jkollha l- obbligu li tagħmel pjan strateġiku li timxu fuqu għax dan minnu nnifsu joħloq ċerta accountability.

Ma nafx jekk dan il-pjan strateġiku u l-voti ta' dawn l-istrutturi humiex se jitressqu quddiem dan il-parlament, pero` almenu l-parlament dejjem għandu ċ-ċans li jidħol fl-operat ta' kull struttura mwaqqfa fil-gvern.

Ta' min jgħid ukoll li filwaqt li l-awditur se jibda jieħu ħsieb l-infiq ta' dawn l-istrutturi, il-ministru tal-finanzi se jkun il-bniedem responsabbli meta dawn l-istrutturi ikunu qed jippreżentaw il-budget.

Ovvjament imbagħad anke l-ministru tal-kultura se jkollu ċerta responsabbilta` f'dan il-qasam għax huwa dan il-ministru li se jieħu ħsieb dawn l-istrutturi u fl-aħħar mill-aħħar il-bord li jiġi mwaqqaf se jkun accountable għall-ministru tal-kultura.

Jiġifieri allura llum aħna qed ngħidu li per eżempju, fl-MIA, fit-transport authority jew fil-maritime authority m'hemmx sistema ta' accountability?

Jien naħseb li ta' min jistaqsi kemm ireġi dan l-argument li qed tagħmel l-oppożizzjoni.

Sur President, l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa evoluzzjoni naturali tal-liġijiet li għandna, fosthom ta' l-Antiquities (Protection) Act u tat-Town and Country Planning Act.

Ta' min isemmi li wara l- indipendenza kien hemm evoluzzjoni sħiħa biex nibdew nistabilixxu strutturi li jħarsu l-patrimonju.

Fil-fatt fis-sittinijiet twaqqaf l-Antiquities Act u beda jinkiteb ukoll it-Town and Country Planning Act.

F'din il-liġi ta' l-aħħar kien hemm anke sistema ta' inventarju mdaħħla fiha, pero` meta tela' fil-gvern il-Partit Laburista, qatt ma daħħal dan l-Att - li sa dak iż-żmien kien għadu abbozz ta' liġi - fis-seħħ.

Imbagħad daħlu fis-seħħ ukoll il-liġi ta' l-ambjent u l-liġi ta' l-ippjanar.

Żgur li l-gvernijiet Nazzjonalisti għandhom l-ikbar record f'dak li huwa ħarsien tal-patrimonju Malti, u dan kemm fil-leġislazzjoni kif ukoll fin-numru ta' proġetti.

Sur President, l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jrid jindirizza ċerti evoluzzjonijiet ġodda, fosthom il-mod kif isiru l-proġetti.

Illum saret prattika li l-proġetti li jsiru fil-pajjiż ikunu 'l fuq minn xi ministeru individwali imma jkunu proġetti nazzjonali, bħall-proġett ta' Manoel Island, ta' Tigne` u tal-Kottonera.

Jekk ma jkollokx sovrintendenza b'saħħitha, jista' jkun li dawk l-interventi li jkunu qed isiru ma jsirux kif suppost.

Kellna proċessi li minkejja li setgħu ħallew ġid enormi, dawn twaqqfu.

Diġa' semmejt it-Town and Country Planning Act, pero` mbagħad kellna proċessi oħrajn li evolvew, bħall-awtorita` ta' l-ippjanar u l- Valletta rehabilitation committee.

F'dan id-dibattitu saret ħafna kritika fuq iċ-ċentru tar-restawr.

Imma ċ- ċentru tar-restawr huwa ħażin?

Ta' min jgħid li ċ-ċentru tar-restawr twaqqaf mill-gvern Nazzjonalista fl-1994 fejn beda jevolvi t-terms of reference u saret anke applikazzjoni għall-fondi mill-Gvern Taljan.

Meta mbagħad fl-1996 tela' l-gvern Laburista u wiret dan iċ-ċentru, huwa ħatar kumitat ġdid, tefa' lil dan iċ-ċentru f'Villa Bighi, li kienet immirata biex tkun is-sede tal-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija, pero` mbagħad waqaf hemm, jiġifieri ħalla liċ-ċentru Malti għar-restawr jorqod hemmhekk.

Hekk kif fl-1998 reġa' tela' l-gvern Nazzjonalista u ra li kien hemm kollox wieqaf f'dan iċ-ċentru, huwa ħa l-opportunita` li jieħu Lm900,000 mill-fondi tal-gvern Taljan - liema konna se nitilfuhom fi ftit xhur li kieku m'għamilniex xi ħaġa - u mill-ewwel iddeċidejna li ċ-ċentru tar-restawr għandu jmur fejn kien qabel, jiġifieri fil-Bighi trade school filwaqt li l-kunsill Malti għax-xjenza u t-teknoloġija jerġa' jmur f'Villa Bighi, jiġifieri jinħoloq speċi ta' campus teknoloġiku.

Aħna għarafna kemm huwa importanti li noħolqu l-environment neċessarju fejn ikun qed isir ir- restawr għax ħafna drabi jkunu meħtieġa spazji kbar biex isir dan ix- xogħol.

Matul dan id-dibattitu saret ukoll il-kritika li ċ-ċentru tar-restawr qiegħed hemmhekk għal 15-il ruħ, u jien naħseb li dan huwa ferm 'il bogħod mill-verita`.

Biżżejjed ngħid li meta fid-19 ta' Lulju, 1999 infetaħ l- ewwel kors preparatorju, għalih irreġistraw 157 student u minn dak iż-żmien sal-lum saru erba' korsijiet li għalihom attendew 400 student.

Fl-4 t'Ottubru ta' l-istess sena nfetaħ għall-ewwel darba l-kors tal-baċellerat fl-istudji tal-konservazzjoni u tar-restawr, u llum dan il-kors qiegħed fit- tielet sena.

Min-naħa l-oħra, f'Lulju ta' din is-sena nbeda l-ewwel kors pilota f'livell vokazzjonali.

Qed jgħidulna li aħna qed inwaqqfu ħafna strutturi ġodda.

L-ewwelnett iċ- ċentru Malti għar-restawr issa ilu hemm seba' snin u kulma qed jagħmel dan l-abbozz ta' liġi huwa li qed jagħti lil dan iċ-ċentru personalita` ġuridika.

Aħna la ħallejna dan iċ-ċentru in a vacuum u lanqas ħloqnielu xi ħaġa ġdida u kulma għamilna huwa li poġġejnieh f'katina ma' strutturi oħrajn, fosthom ma' l-universita` u mal-kulleġġ vokazzjonali, għax issa ċ- ċentru Malti għar-restawr qiegħed iħarreġ lill-istudenti tiegħu anke fit- teknoloġija u fit-teknika ta' kif isir ir-restawr fil-ġebla.

Ta' min jgħid ukoll li n-numru ta' studenti full-time f'dan iċ-ċentru tela' għal 80 u filwaqt li tlestew ħafna mix-xogħlijiet li kien hemm bżonn, intnefqu l-flus kollha li ġew mill-protokoll Taljan.

Jien naħseb li din hija xi ħaġa tajba għax kieku konna nitilfu kważi Lm1 miljun f'tagħmir li jqum il-flus li naturalment mingħajru ma jistax ikollok ċentru ta' restawr modern.

Hija ħasra li f'dibattitu bħal dan, hawn min qed jinkwadra d-diskors tiegħu dwar iċ-ċentru tar-restawr fuq persuna waħda; is-Sur Joe Cannataci.

Jien ħafna drabi nibqa' mmeraviljat bl-interess ġenwin li ssib f'uħud min-nies biex jaqbdu l-istudji tar-restawr, pero` hawn min dan donnu jinsieh u moħħu biex jitfa' t-tajn fuq iċ-ċentru Malti għar-restawr.

Hawn min qed jinsa wkoll kemm dan qed jissodisfa l-aspirazzjonijiet taż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin għax filwaqt li qabel, meta konna nisimgħu bil-kelma "restawr", kien jiġina f'moħħna biss ir-restawr tal-ġebel, illum dan iċ-ċentru qed jgħallimna li r-restawr jista' jsir ukoll fuq affarijiet oħra, fosthom fuq il-pittura, fuq iċ-ċeramika, fuq l-injam u fuq id-drapp.

Il-viżjoni tagħna hi li minn dan iċ-ċentru nagħmlu ċentru reġjonali.

Jien dejjem ngħid li jekk pajjiżna għandu jinvesti f'xi ħaġa bil-għan li fil-futur ikollna ekonomija soda, huwa għandu jinvesti fl-edukazzjoni mill-aspett internazzjonali, u żgur li dan iċ-ċentru għandu ħafna x'jagħti f'dan il- qasam.

Għalhekk jien nappella biex noqogħdu attenti li ma noqtlux lil dan iċ-ċentru bil-kritika li nagħmlu fuqu.

Wara kollox kulmin ikun irid ikun ġenwin, żgur li jammetti li ċ-ċentru Malti għar-restawr qed jilqa' l- aspirazzjonijiet ta' ħafna individwi.

Kif għedt diġa', matul dan id-dibattitu kien hemm min qanqal id-dubji dwar jekk l-iskop veru ta' dan l-abbozz ta' liġi huwiex li jinħolqu jobs for the boys.

Kellna wkoll lil min tefa' t-tajn fuq l-operat ta' ċerti nies.

Jien inħoss li l-patrimonju ta' pajjiżna jistħoqqlu ħafna aħjar minn din id- diskussjoni li kellna.

Nisimgħu lil ħafna jgħidu li jekk għandu xi ħaġa dan il-pajjiż, dawn huma r-riżorsi umani, pero` jien ma nħobbx nieqaf hemm u ngħid li minbarra r-riżorsi umani pajjiżna għandu patrimonju kbir, li ħafna drabi żviluppah l-istess riżors uman, liema riżors uman ma kienx dejjem Malti, u fil-fatt il-patrimonju tagħna iktar ikompli jsir rikk meta tikkonsidra li fih hemm influss ta' kulturi oħrajn.

Waħda mill-affarijiet li qed tinkwetani hija - u tinkwetani għax għaddejt minn din l-esperjenza meta konna ppubblikajna white paper - li bħalma ġara drabi oħra, tiġi ppubblikata l-white paper u filwaqt li inti tibda tistenna li se jkollok xi kontribut kbir min-non-governmental organisations, dawn jaqbdu u jieħdu stand li xi kultant lanqas tkun taf minn fejn iġibuh, u fuq kollox tispiċċa biex l-analisi vera tal-white paper li tkun qed tiġi proposta tibqa' ma ssirx.

Ara fil-każ ta' l-abbozz ta' liġi dwar l- isports, in-non-governmental organisations qed jagħmlu l-analisi tagħhom u s'issa kellna rispons tajjeb, liema rispons qed nevolvuh, pero` huwa tajjeb li wieħed jenfasizza l-istand li qed tieħu l-oppożizzjoni fuq il-white papers li qed ikunu ppubblikati.

Għalxiex qed ngħid dan?

Għax l- oppożizzjoni qiegħda tkun totalment assenti mill-proċess ta' konsultazzjoni, u meta nara dan l-atteġġjament jien bilfors ikolli nistaqsi: Aħna rridu li jkollna liġijiet tajbin verament jew qed noqogħdu gallerija billi l-ewwel naraw x'se jgħidu n-non-governmental organisations u mbagħad nagħtu l-aħħar daqqa ta' mannara biex nieħdu kapital politiku minnha?

Għax donnu hekk qed isir.

Kif għedt diġa', il-patrimonju ta' pajjiżna jistħoqqlu ferm aħjar.

Jien li kont involut fil-preparazzjoni ta' dan l-abbozz ta' liġi, naf li dan huwa pass onest li qed isir bil-għan uniku li jiġu stabiliti l-istrutturi li qed jaħdmu.

Nispera li almenu l-kelliema ta' warajja jitkellmu dwar l-operat li qed nistennew li se jkollhom dawn l-istrutturi għax wara kollox, din għandha tkun id-diskussjoni.

F'din id-diskussjoni m'għandniex nisimgħu dwar x'patrimonju għandha l-belt jew ir-raħal tagħna u lanqas m'għandna nisimgħu dwar x'għamel il-ministru preċedenti imma għandna nwieġbu għal dawn il-mistoqsijiet: L-istruttura li qed noħolqu hija l-aħjar struttura jew le?

Kif nistgħu nirranġawha?

Jien nappella biex min se jkompli jitkellem f'dan id-dibattitu jkollu l-interess ġenwin li jagħti l-kontribut tiegħu ħalli dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jiġi mtejjeb u ma jkollux l-interess li jgħajjar, li jitfa' t-tajn, li jikkritika l-aġenda tal-gvern, li jsemmi l-imħażen tal-Kottonera li twaqqgħu jew inkella lis- Sur Joe Cannataci.

Dawn huma argumenti li xbajna nisimgħuhom u żgur li għandna fora aħjar fejn nagħmluhom.

Għalhekk ejjew nagħrblu flimkien l- istrutturi differenti li għandna, il-funzjonijiet tagħhom, kif jista' jkun hemm koordinazzjoni bejniethom u kif jistgħu jkunu iktar accountable.

Jien naħseb li l-Ministru Galea huwa lest li jilqa' l-proposti li jsiru ġenwinament bil-għan li dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jiġi mtejjeb.

Wara kollox l-interess tagħna huwa li jkollna struttura effikaċi li verament tħares il-patrimonju ta' pajjiżna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Mr Speaker, ma nafx għandix ħin biżżejjed biex niżvolġi l-argumenti tiegħi, pero` jien se nipprova nagħmel dan xorta waħda.

Illum qed nitkellmu dwar abbozz ta' liġi ġdid li suppost l-intenzjoni tiegħu hija li jagħmel provvedimenti sabiex il-patrimonju Malti jiġi mħares u sfruttat aħjar.

Kulħadd jaqbel li l-patrimonju tagħna huwa wirt li ħallewlna ġenerazzjonijiet sħaħ, wirt li kulħadd jammetti u jħoss li huwa importanti għall-pajjiż.

Jekk wieħed sempliċement iħares lejn id- dimostrazzjoni li saret meta dan l-aħħar sar dak l-isfreġju fuq l-Imnajdra, isib li din id-dimostrazzjoni ġibdet nies minn kull sfera tal-ħajja Maltija, li jaqblu jew ma jaqblux politikament, inġabru f'bieb il-Belt biex jipprotestaw għall-aġir ta' xi vandali li għamlu ħsara lill-parti mill-wirt kbir li għandu pajjiżna.

Kull Malti huwa kburi bil-patrimonju ta' pajjiżna, u jien persważ li kull Malti jista' jagħmel 15-il minuta jitkellem dwar il-patrimonju Malti, li huwa tant rikk u vast.

Madanakollu jiddispjaċini ngħid li ħafna drabi neħduh wisq for granted tant li kulħadd jammetti li m'għandu protezzjoni ta' xejn.

MR SPEAKER: Onor. Buhagiar, jiddispjaċini imma jkolli nwaqqfek hawn għax sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta 16 t'Ottubru, 2000 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Lotteriji u Logħob Ieħor – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Inbid - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika - Tieni Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar is-Servizzi Veterinarji - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti; Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Liċenzji tal-Kummerċ - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta` fl-Ikel - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, illum xtaqt nieħu l-okkażjoni u nirrispondi għal artiklu li deher il-bieraħ fil-ġurnal ''Il-Mument'', fejn Jean Pierre Debono qal li l-kunsill lokali ta' Ħal-Luqa huwa maħkum minn taħwid u paniku.

Jien nista' ngħid mill-bidunett li jew l-artikolista huwa konfuż fl-ideat tiegħu, jew qed jipprova jħawwad il-fatti jew qed joħloq storja biex jagħti l-impressjoni li l-kunsill lokali ta' Ħal-Luqa mhux miexi tajjeb.

Irrid ngħid li minkejja li qed jiffaċċja dejn li jammonta għal madwar Lm138,000 bejn dejn pendenti u overbudgeting, dan il-kunsill qed jaħdem bis-sħiħ biex iwettaq il-programm li fuqu ġie elett.

Fost l-affarijiet li ntqalu f'dan l-artiklu hemm li jien qed nipprova nagħmel xi kapital politiku mill-kunsill lokali ta' Ħal-Luqa.

Jien bħala l- ispokesperson min-naħa ta' l-oppożizzjoni dwar il-kunsilli lokali tinteressani l-ħidma tal-kunsilli lokali ta' kull lokalita' u ngħin lil kull kunsill li jitlobni l-assistenza.

Ċertament huma kunsilli b'maġġoranza Laburista l-aktar li jagħmlu riferenza għall-assistenza tiegħi.

Dan nistqarru pubblikament, imma jekk dan jikkonsidrawh bħala kapital politiku, allura jistgħu jkomplu jiktbu artikli kemm iridu għax jien hekk beħsiebni nibqa' nagħmel!

Rigward il-handyman li ġie mpjegat mal-kunsill lokali, tajjeb li ngħid li l- impjieg tiegħu huwa xprunat fuq inizjattiva tal-kunsill biex jikkontrolla l- ispiża ħalli b'xi mod jindirizza konkretament il-problema tad-dejn li wiret mill-kunsill preċedenti Nazzjonalista.

L-impjieg ta' dan il-handyman m'hu xejn għajr twettiq ta' politika mfassla mill-gvern Nazzjonalista u mill-Ministru Lawrence Gonzi - il-ministru responsabbli mill-qasam soċjali u tax-xogħol - fejn nies li jkollhom 'il fuq minn 40 sena - allura jkunu aktar diffiċli biex jimpjegaw ruħhom - jiġu ngaġġati mill-kunsilli lokali, bil-kunsill iħallas nofs il-paga u n-nofs l-ieħor titħallas mill-ETC.

Minkejja li hija inizjattiva ta' gvern Nazzjonalista, dak li jagħmel sens ma tistax tgħid li huwa ħażin, u dan il-kunsill li huwa mmexxi minn maġġoranza Laburista, għamel sew meta għamel użu minn din il-policy.

Fuq kollox huwa tajjeb li wieħed jgħin lill-ħaddiema ta' 'l fuq minn 40 sena, li huma l-core unemployed u huwa l-iktar diffiċli biex issibilhom impjieg fiċ-ċirkostanzi tal-lum.

Issa ta' min jgħid li l-unika oġġezzjoni li donnu sab dan l-artikolist huwa l-fatt li l-bniedem li ġie ngaġġat huwa bniedem ta' tendenzi Laburisti.

Tajjeb li wieħed jgħid li din l-istess persuna kienet se tkun ingaġġata ma' kunsilli oħrajn f'lokalitajiet oħrajn u ovvjament għażlet li tkun impjegata ġewwa Ħal-Luqa għaliex huwa eqreb u allura jiffranka ħafna spejjeż ta' trasport.

Effettivament ma naħsibx li wieħed għandu joqgħod jidħol fil- mertu jekk bniedem għandux tendenzi Laburisti jew le.

Dan għandu dritt daqs kulħadd li jaħdem u għandu dritt li jibbenefika minn dak li l-gvern ikun qed jagħmel.

Il-fatt hu li dan għandu l-kwalifiki kollha stipulati mil- liġi, huwa bniedem li m'għandekx xi tgħid fuqu u naħseb li m'għandniex noqogħdu ngħidu li dan inzerta ħu kunsillier.

Barra minn hekk huwa deplorabbli l-fatt li ħaddiem li ilu għal żmien twil unemployed, li llum għalaq l-40 sena, il-ħajja tiegħu qed jagħmluhielu iktar diffiċli għax ismu qed jixxandar fuq il-media, sempliċement għall-inklinazzjonijiet politiċi tiegħu u tal-familja tiegħu.

Punt ieħor li tqanqal f'dan l-artiklu kollu - u jekk tagħsarhom mhux żgur hemm tliet punti li wieħed jista' jitkellem u jagħmel riferenza għalihom – hu fejn qed jipprova jgħid li d-dejn li wiret il-kunsill il-ġdid ma tħalliex mill-kunsill preċedenti nazzjonalista.

Min jaf il-fatti mill- ewwel jasal għall-konklużjoni ta' l-affarijiet.

Fl-1998 il-Partit Laburista ma kienx qed jikkontesta b'rappreżentanza diretta fil-kunsill lokali lokali ta' Ħal-Luqa u l-indipendenti kienu rebħu l-maġġoranza tal-voti.

Dakinhar il-kunsill lokali kien magħmul minn erbgħa indipendenti u tlieta nazzjonalisti.

Fost dawk l-indipendenti li telgħu kien ġie elett John Schembri li jiġi ħu l-mara tiegħi.

Jiena naħseb li għandu dritt jipparteċipa u jaħdem għal-lokalita' tiegħu daqs kull resident u ċittadin ieħor tal-lokalita' ta' Ħal-Luqa, u peress li ġab il-maġġoranza tal-voti sħabu stess ivvotawlu biex ikun is-sindku.

Jekk m'inix sejjer żball kien hemm viċi-sindku min-naħa tal-Partit Nazzjonalista, jiġifieri l-affarijiet kienu mexjin b'ċertu arranġament amikevoli wkoll minn għaliex l-indipendenti setgħu għażlu viċi-sindku min- naħa tagħhom pero' safejn naf jien dan ma sarx.

Fost il-membri ta' l- indipendenti li kienu eletti kien hemm l-ex-sindku, Michael Cachia, li dan kien l-inqas wieħed li ġab voti fost l-indipendenti.

Kif żviluppaw l- affarijiet jidher biċ-ċar li dan Michael Cachia ma setax iniżżel il-fatt li ma baqgħax sindku, u wara ċertu żmien għamel xi arranġament mal-kunsillieri l-oħra Nazzjonalisti, għaddew mozzjoni mill-kunsill, li allura mbagħad ġiet maġġoranza bil-maqlub u John Schembri tneħħa minn sindku.

Is-sindku mbagħad sar dan Michael Cachia għaliex hu ġie vvotat min-naħa tal- kunsilliera Nazzjonalisti biex ikun hu bħala sindku u effettivament imbagħad Ħal-Luqa, minkejja x-xewqa tal-maġġoranza tal-votanti, s- sitwazzjoni nqalbet u effettivament fir-realta' l-kunsill lokali beda jitmexxa minn kunsilliera Nazzjonalisti u Michael Cachia bħala s-sindku minkejja li ma kellhomx il-maġġoranza tal-voti.

Dan ifisser li d-dejn li wiret il-kunsill preżenti sar mill-overbudgeting li kien sar lejliet l- elezzjoni u allura kien kollu wirt ta' kunsill immexxi minn Nazzjonalisti.

Din hija l-verita', u dan kulħadd jafu fil-lokalita' ta' Ħal-Luqa.

Mr. Speaker, f'dawn is-snin kollha jiena qatt ma ħadt xi aġġornament biex nispjega dan id-dettall, u qed nagħmel dan illum għax artikolist, li ma jafx l-affarijiet kien inhuma mexjin fil-lokalita', ħass li għandu jagħmel dawn ir-riferenzi diretti.

Jien ukoll qed inkun dirett ħafna f'dak li qed ngħid, u dan ma niddejjaqx ngħidu barra, jiġifieri dan mhux qed ngħidu hawn biex b'xi mod nuża l-privileġġ parlamentari.

Jekk xi ħadd iħossu libellat jista' jagħmilli libell – ikun ieħor ma' l-oħrajn li għandna – u nista' nassigurah li nirrinunzja għal kwalunkwe protezzjoni tal-parlamentari f'dan ir-rigward.

Wara li forsi poġġejna dan kollu fil-perspettiva kollha tiegħu biex nirrispondi lil dan l-artikolist, tajjeb li wieħed jgħid li l-Partit Laburista, għax huwa responsabbli fl-aġir tiegħu, qabel mal-proposta tal- ministru tal-kunsilli lokali li għandu jkun hemm sorvelja u kontroll dwar l- infiq tal-kunsilli lokali biex nassiguraw li dawn ma joperawx b'deficit u li dawn joperaw fil-parametri tal-liġi.

Tant qbilna ma' dan li hemm propost biex is-suġġeriment li ġie min-naħa tal-ministru jkun diskuss fil-public accounts committee.

Nemmnu dan għaliex inħossu li l-ebda kunsill m'għandu jopera barra l-parametri tal-liġi.

Hawnhekk irrid ngħid li filwaqt li nemmnu li għandu jkun hemm element ta' kontroll, huwa importanti ħafna li l-kunsilli li wirtu dejn minn kunsill preċedenti iktar u iktar meta ma kellhom l-ebda kontroll u influwenza fuq il-kunsill preċedenti, m'għandhomx ikunu mxekklin milli jwettqu l-programm tagħhom.

Dan qed ngħidu fl-akbar interess ta' l-istess kunsilli, huma min huma l-kunsilli u mmexxija minn liema maġġoranza.

Il-programm li fuqu ġew eletti għandu jitwettaq u f'dan ir-rigward il-kunsilli – hemm madwar xi 15- il kunsill – li jinstabu f'dawn it-tip ta' problemi finanzjarji għandhom fuq bażi individwali - għaliex kulħadd għandu l-każ partikolari tiegħu - ikun hemm element ta' diskussjoni mhux biex nissanzjonaw lil min kiser il- liġi imma biex il-problema li għandhom dawn il-kunsilli tkun indirizzata.

Jien nemmen li tramite r-riżorsi li għandu l-gvern ċentrali, id- dipartimenti u l-entitajiet, ħafna mill-problemi jistgħu jiġu prattikament u b'mod prammatiku ndirizzati b'mod li l-kunsilli preżenti ma jkunux mfixkla mill-qadi ta' dmirijiethom.

Ma rridux ninsew li l-kunsill bħala kunsill huwa f'kuntatt kontinwu mar-residenti.

Jekk naqblu ma' dan irridu nassiguraw li t-titjib fil-kwalita' ta' ħajja tar-residenti li jista' jiġi ġġenerat mill-kunsilli lokali m'għandux ikun imxekkel.

Irridu naċċettaw li kunsill m'huwiex xi entita' jew repubblika indipendenti imma huwa parti mill-amministrazzjoni sħiħa tal-pajjiż u għaldaqstant għandu jaġixxi u jimxi skond il-parametri stabbiliti.

Mill-banda l-oħra rridu nifhmu li l-esperiment f'dawn l-aħħar tmien snin wera li kien hemm min forsi aġixxa bħal żiemel maħrub - u forsi kien hemm diversi raġunijiet għaliex aġixxa hekk - u forsi qabeż u kien hemm violation tal-liġi, pero' dan m'għandux ibatih il-kunsill li jkun ġie elett it-tieni jew it-tielet darba.

M'għandux dak il-kunsill jidher li m'hu qed jagħmel xejn minħabba l-fatt li sempliċement ried iħallas għad-dnubiet ta' dawk preċedenti.

Kull każ għandu jiġu kkonsidrat individwalment, u qed ngħid hekk għaliex kunsill li wiret il-problemi li ħoloq hu stess preċedentement jew kunsill bl-istess maġġoranza naħseb li hemm m'għandux isib is-solljev li qed nissuġġerixxi.

Qed ngħid individwalment ukoll biex tiġi individwata u indirizzata ċ-ċirkostanza ħalli l-proċess tal-kunsilli lokali, li qed inħarsu lejh bħala parti integrata mill-politika u mill- ħajja soċjali ta' pajjiżna, ikompli miexi 'l quddiem.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Mr Speaker, żewġ sekli u nofs ilu, qassis protestant predikatur Amerikan qal li l-intolleranza hija s-saħta ta' kull żmien u ta' kull stat.

U jekk wieħed illum iħares lejn is-sitwazzjoni li tinsab fiha d-dinja wieħed jista' jżid li l-intolleranza mhux biss hija s- saħta ta' kull żmien u ta' kull stat imma hija s-saħta tad-dinja kollha.

Mr Speaker, kienet ukoll il-Prinċipessa Diane li ftit taż-żmien ilu qabel ma mietet qalet li l-ikbar problema tad-dinja llum hija l-intolleranza li ħadd ma jittollera lil ħaddieħor.

Mr Speaker, jekk f'pajjiżna rridu li jkollna poplu tolleranti bilfors li rridu nibdew naraw li l-mexxejja ta' dan il-pajjiż ikunu mexxejja tolleranti u mexxejja li juru t-triq.

Importanti li ż-żewġ partiti mhux biss ikollhom mexxejja tolleranti imma l-partiti stess iridu jkunu huma stess tolleranti.

Jien kburi li nifforma parti minn partit li huwa tolleranti u dan jurih il-każ ta' dan l-aħħar fejn jien kont l-uniku deputat f'din il-Kamra li fil-free vote li kellna dwar il-każ ta' l- impeachment ta' l-imħallef vvota mhux skond l-andament tal-partit tiegħu imma skond il-kuxjenza.

Mhux biss nikkonferma li qatt, kemm qabel u kemm wara din il-votazzjoni, ma l-partit tiegħi ma mponiex fuqi xi ideat li kienu fissi imma nikkonferma li wara d-deċiżjoni li ħadt kelli r-rispett ta' sħabi ta' din in-naħa tal-Kamra dwar il-mod kif ivvotajt.

Huma rrispettaw id-deċiżjoni tiegħi u jien irrispettajt id-deċiżjoni tagħhom.

Hekk għandu jkun partit serju, li jkun lest li jagħti eżempju liċ-ċittadini kollha u lill-pajjiż biex ma naqgħux fl-intolleranza li llum stess qed naraw kemm qed iġġib ħsara fid-dinja.

Il-partit li nifforma parti minnu huwa tolleranti għall-ideat kollha li joħorġu mill-membri tiegħu, mhux fuq dan il-każ biss imma nikkonferma kemm aħna liberi fid-diskussjoni li jkollna li niżvolġu ideat ġodda.

Il-partit iħeġġiġna niżvolġu kull idea li tiġina u nippreżentawha għad-diskussjoni għaliex il-partit tagħna jaf li minn ideat oriġinali bħal dawn ikun lest li jibbaża l-aġġornament tal-politika tiegħu.

Jien nikkonferma li f'dan il- partit għandna mexxej li lest jittollera lil kulħadd, lest jittollera ideat ġodda, anzi jieħu gost b'min joħroġ b'ideat ġodda li jagħtu sfog għal diskussjoni serja u produttiva.

Nikkonferma li d-deċiżjoni li ħadt kienet verament ħielsa u nikkonferma li l-ħsieb tiegħi kien oriġinali u ma ġewx imposti fuqi xi ħsebijiet minn ħaddieħor.

Ħadd ma beżżagħni, kemm qabel din id-diskussjoni u wisq iżjed wara.

Ma kelli lil ħadd min iħarisli bl-ikrah, anzi nikkonferma li wara d-deċiżjoni li ħadt u wara l-vot li esprimejt fil- parlament kelli ħafna telefonati kemm minn nies li jaqblu mal-partit tagħna u kemm minn nies li ma jaqblux mal-partit tagħna li ferħuli għall- kuxjenza u l-kuraġġ li wrejt li nesprimi l-opinjoni tiegħi.

Issa jekk hijiex opinjoni tajba li jaqblu magħha jew opinjoni ħażina mhux il-punt.

Il-punt hu li dawn awgurawli għall-kuraġġ li wrejt.

Ma setax ikolli l- kuraġġ li wrejt kieku ma kellix warajja l-fiduċja li għandi partit li lest li jittollera dawn l-ideat u din il-pożizzjoni.

Mr Speaker, għall-kuntrarju għandna partit in-naħa l-oħra li huwa prużuntuż u li jippretendi li huwa partit tolleranti.

Issa ta' min igħid li dan l- impreachment ta' l-imħallef juri biċ-ċar kemm huwa partit intolleranti.

Jekk tibda anke mid-diskussjoni nnifisha meta kienet free vote kulħadd suppost li jesprimi l-opinjoni tiegħu kellna diskussjoni min-naħa l-oħra tal-Kamra li kienet diskussjoni monotona, diskussjoni maħsuba minn qabel li tpinġi ikrah persuna li konna qed nitkellmu fuqha.

Din id-diskussjoni wriet kemm il-Partit Nazzjonalista, anke meta suppost ikun hemm free vote, huwa partit intolleranti u f'dan il-każ impona l-frosta fuq kull membru tiegħu.

Min ma kienx lest li jivvota skond il-Partit Nazzjonalista fil- gvern kellu bilfors joqgħod il-bogħod mill-Kamra tar-Rappreżentanti biex jastjeni mill-vot tiegħu.

Mr Speaker, jekk hemm xi ħaġa li turi l-intolleranza u l-inkonsistenza fil- ħsieb kien artiklu li deher il-bieraħ f''Il-Mument".

Għax jien f'każ ta' free vote iddeċidejt li nivvota skond il-kuxjenza tiegħi pinġuha li fil- Partit Laburista hemm xi firda.

Dan il-kunċett fih innifsu juri l-istaġnar u l-konservatiżmu fil-ħsieb tal-Partit Nazzjonalista.

Dan huwa partit li m'huwiex kapaċi jiddistingwi bejn ħaġa u oħra.

Il-makkinarju tal-Partit Nazzjonalista uża dan il-każ b'mod partiġġan biex jagħti l-impressjoni li fil-Partit Laburista hemm xi firda.

Jien ngħid li fil-Partit Laburista hemm għaqda sħiħa u hemm liberta' sħiħa li naġixxu skond il-kuxjenza tagħna f'każi bħal dawn.

Il-firda tinsab biss fil-ħsieb tal-Partit Nazzjonalista li minn banda jħeġġeġ biex dak li jkun jivvota skond il-kuxjenza imma mbagħad min-naħa l-oħra jikkritika lil min ikun għamel hekk biex jipprova jinsinwa li hemm xi firda fil-Partit Laburista.

Mr Speaker, dan juri kemm il-Partit Nazzjonalista huwa stagħġnat u huwa magħluq fl-ideat antiki.

Il-partiġġaniżmu għalihom jirbaħ f'kollox u m'hemmx lok għal ideat ġodda.

U fid-diskussjoni rajna kantaliena waħda mingħajr l-iċken idea ġdida biex id-diskussjoni tieħu svolta bilanċjata.

Dan jagħti spjegazzjoni għaliex pajjiżna huwa stagħġnat u mingħajr ideat f'kollox inkluż fl-ambjent.

Kelliem jew kittieb ieħor, ċertu Alistair Crawley qal li l-intolleranza hi xhieda ta' impotenza u dan jixraq li wieħed jgħidu għall-Partit Nazzjonalista, għaliex dan jista' jingħad għal partit li ma jistax jittollera li xi ħadd li joħroġ b'xi ideat differenti.

U dan huwa sinjal ta' kemm huwa partit li m'huwiex kapaċi li jkollu poter li joħloq ideat ġodda.

Mr Speaker f'dan il-pajjiż il-politikanti huma dejjem ikkritikati.

Jekk politikant jimxi skond l-ideat tal-partit tiegħu fil-gazzetti jispiċċaw isejħulu zombie, jekk imbagħad xi politikant jaħseb b'mod differenti allura dan il-politikant jgħidu li qed joħloq firda fil-partit.

Jien nikkonkludi billi ngħid li pajjiżna għandu bżonn nies li jkollhom ideat ġodda.

Hemm bżonn li jkun hemm tolleranza iżjed miż-żewġ partiti.

Pajjiżna għandu bżonn nies li kapaċi jgħidu x'inhi l-verita' mingħajr biża' li jiġu kkritikati u għandu bżonn li jkun jaf x'inhuwa s-sewwa mingħajr taħwid u inċertezza.

Pajjiżna għandu bżonn li jkun pajjiż fejn il-partiġġaniżmu jżomm il- proporzjonijiet tiegħu, mhux il-partiġġaniżmu jiżboq kollox.

F'pajjiżna tagħmel x'tagħmel jipprovaw jużaw il-partiġġaniżmu biex ipinġuk ikrah.

Mr. Speaker, l-artiklu tal-bieraħ kien miktub minn ġurnalista, u hawnhekk irrid ngħid li pajjiżna għandu bżonn ġurnalisti li jipprovaw jiċċaraw l- affarijiet, jipprovaw jedukaw il-poplu, jipprovaw jagħtu lill-poplu viżjonijiet ġodda, ideat ġodda li jħarsu 'l quddiem.

F'pajjiżna m'għandniex bżonn ġurnalisti parassiti.

Aħna għandna ġurnalisti li huma kapaċi joħolqu xi ħaġa ġdida jew joħorġu b'xi ħaġa intelliġenti, imma mbagħad ikollna ġurnalisti li jkunu parassiti minħabba li jgħixu fuq l-injoranza u l- inċertezzi tal-qarrejja tagħhom.

Jien nawgura li f'dan il-pajjiż ikollna iżjed tolleranza fl-ideat u mhux biss fiċ-ċittadini imma wkoll f'dawk li jedukawhom, dawk li jinformawhom u f'dawk li jmexxuhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għad t-Tlieta 16 ta' Ottubru 2001 fid-9.00 a.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SKEJJEL - PEMBROKE JUNIOR LYCEUM

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti indikazzjoni ta' meta mistenni li jitlesta x-xogħol fuq il-junior lyceum ta' Pembroke u meta l-istudenti li qegħdin temporanjament jagħmlu form II f'Tas-Sliema mistennija jintbagħtu lura f'din l-iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li hu ppjanat li x-xogħol fuq il-junior lyceum ta' Pembroke jitlesta sa Settembru 2003.

L-istudenti li qegħdin temporanjament jagħmlu form II Tas-Sliema mistennija jintbagħtu lura f'din l-iskola għal form III f'Settembru 2002.

CHILDRENS ALLOWANCE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jinvestiga lment li wasalli li lill- familja - dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament – qalulha li għalkemm l-investigazzjonijiet dwar l-intitolament tagħhom għaċ-children allowance ġew mitmuma mhumiex ser jitħallsu qabel Novembru għax allegatament ma hemmx flus?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-familja ndikata mill-Onor.

Interpellant ġiet informata bil-miktub dwar il-każ tagħha, inkluż il-fatt li l-allegazzjoni li m'hemmx flus hija invenzjoni bla bażi ta' xejn.

TAŻ-ŻWEJT - TRIQ ALESSJU XUEREB -

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-gvern ċentrali jagħti l-għajnuna meħtieġa lill- kunsill lokali San Gwann biex tiġi rranġata Triq Alessju Xuereb Taż-Żwejt billi mill-mod li bih taqleb it-triq kull meta jkun hemm xita qalila jispiċċa jkun hemm flooding ta' ħafna garages li jinsabu taħt il-livell tat- triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tajt struzzjonijiet lid-dipartiment tat-toroq biex flimkien mal-Kunsill jara kif din il-problema ta` flooding tista` tiġi riżolta.

TAŻ-ŻWEJT - BUS SHELTER

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid hemmx xi ħsieb li jsir bus shelter għall-passiġġieri ta' bus 65 qrib taż-Żwejt, kif ukoll li jitwaħlu sinjali bil-ħinijiet meta jgħaddu l-buses minn dawk l-inħawi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li t-twaħħil ta` bus shelters issa għadda f`idejn il-kunsill lokali u għalhekk it-talba għandha ssir lill- kunsill lokali ta` San Ġwann.

Fir-rigward ta` twaħħil ta` timetables għandi pjaċir ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan l-eżerċizzju fil-preżent qed isir u hemm ħsieb jitwaħħlu r-rotot kollha ta` Malta u Għawdex issa li bdiet topera l-iskeda tax-xitwa.

IKLIN – TRIQ IL-WIED - KAROZZI TAL-LINJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jistgħux jiġu milqugħa l-ilmenti ta' diversi residenti ta' l-Iklin biex ikun hemm servizz ta' karozza tal- linja li jgħaddi minn Triq il-Wied kollha?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li għalissa m'hemm l-ebda ħsieb li tiġi ntrodotta rotta ġdida fil-lokalita` msemmija.

TAXXI INTERNI - REFUNDS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jilqa' t-talba tal-persuna li dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament biex id-dipartiment tat-taxxi interni jagħmel settlement dwar refunds li ilhom pendenti mis-sena 1991 u li suppost li ġew finalizzati xi sentejn ilu?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ma naħsibx li għandi nagħti Informazzjoni kunfidenzjali.

Jekk l-Onor.

Interpellant ikun awtorizzat mit-taxpayer allura r-risposta tingħata lilu privatament.

Jekk irid jista' jmur sat-taxpayer service u jkun jista' jinqeda.

PRINCIPAL TECHNICAL OFFICER

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

28533, jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-persuna magħżula u x'salarju u kundizzjonijiet ingħata?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-proċess ta` l-għażla għadu ma ġiex eżawrit u r-riżultat ta` l-interview għadu mhux pubblikat.

L-eventwali persuna magħżula jiġi appuntat fil-grad ta` principal technical officer, kif indikat fis-sejħa għal applikazzjoni fuq skala 9 b`salarju ta` Lm5,274 fis-sena li jitla` b`increments annwali ta` Lm192 sa Lm6,426 fis- sena u bil-kundizzjonijiet normali tas-servizz mal-gvern.

ETC - ĦADDIEMA ILLEGALI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

28482, jista' l-Viċi Prim Ministru jispjega kif minn 3,752 rapport ġew spezzjonati 2,846, jiġifieri ma' saritx spezjoni għal 906 rapport?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-figuri mogħtija in konnessjoni mal-mistoqsija parlamentari nur.

28482 kienu dawk sa l-aħħar ta' Awissu 2001.

Il-bilanċ li għadu qed jiġi pproċessat jammonta għall-585 każ.

It-321 każ l-ieħor, minn total oriġinali ta' 3,752, kellhom jiġu mwarrba kawża ta' nuqqas ta' informazzjoni/dettalji; rapporti meqjusa "infondati' wara li ġew imqabbla mad-database ta' l-ETC

MCAST - GĦALLIEMA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-Onor.

Membru japprezza li jien m'inix l-awtorita` kompetenti biex nidħol fir-raġunijiet li għalihom applikanti jintgħażlu jew ma jintgħażlux biex jimlew vakanzi avżati fl-MCAST.

Il-kulleġġ jippubblika r-riżultati ta' l-intervisti meta l-proċess ta' l-għażla jkun definitivament konkluż.

Kull għalliem tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni li applika biex jgħallem l- MCAST u ma ġiex magħżul ingħatalu post alternattiv skond il-kompetenzi tiegħu.

Il-persuna msemmija tista' dejjem tirrikorri għall-passi stabiliti bil- liġijiet eżistenti.

MCAST - INSTITUTE OF BUSINESS AND COMMERCE

L-ONOR.

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ż-żewġ assistenti kapijiet ta' l-istitut għan-negozju u kummerċ ta' l-MCAST għandhom il-kwalifiki meħtieġa kif mitlub fis-sejħa għal applikazzjoni għal postijiet konċernati.

PULIZIJA – BIRŻEBBUGA – BAR

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Peress li hemm lmenti minn kostitwenti tiegħi li l-ħanut Power bar biswit l-għassa tal-pulizija ta' Birżebbuġa qed jibqa' miftuħ aktar milli permess, b'mod li qed idejjaq lil ħafna ġirien matul il-lejl, jista' l-Ministru jgħid għaliex il-pulizija ta' Birżebbuġa mhux qed tieħu l-passi li għandha tieħu skond il-liġi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-pulizija dejjem aġġixxiet, kemm quddiem il-qorti kif ukoll quddiem il-bord ta` pariri dwar liċenzji tal- pulizija, fuq l-ilmenti li rċeviet dwar il-ħanut li rrifera għalih l-Onor.

Interpellant.

INKJESTI PENDENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nur.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li sal-lum, 15 ta' Ottubru 2001, in- numru ta' inkjesti pendenti huwa ta' 513.

Din il-figura ma tinkludix numru ta' inkjesti, li xi wħud mill-maġistrati ma jixtequx jgħaddu informazzjoni dwarhom lill-amministrazzjoni tal-qrati.

L-informazzjoni mogħtija tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

UNIVERSITA' - MEDIĊINA U KIRURĠIJA

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

28497, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopji taċ-ċertifikati oriġinali li bihom 14- il student barrani ġew aċċettati għall-kors tal-mediċina u kirurġija fil- kors li beda din is-sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-pożizzjoni ta' l-universita` hi li informazzjoni dwar kwalifiki ta' individwi hi meqjusa bħala kunfidenzjali u għaldaqstant mhux f'pożizzjoni li npoġġi kopja taċ-ċertifikati oriġinali ta' l- istudenti.

L-universita` ma jkollha ebda diffikulta` li tati l-informazzjoni kollha lil kull awtorita` kompetenti skond il-liġi li tkun trid tistabilixxi li d- dħul ta' l-istudenti sar kollu kemm hu skond ir-regolamenti.

AĊĊIDENTI FUQ IL-POST TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

28139, jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti dettalji dwar l-etajiet tagħhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l-etajiet tal-persuni li l-każ tagħhom ġie verifikat matul Jannar u Awissu ta' din is-sena u ta' dawk li sofrew korrimenti fatali.

SERVIZZ PUBBLIKU - IMPJEGATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

27774, jista' l-Ministru jwieġeb għad-dipartimenti u entitajiet l-oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li t-tagħrif diġa' ngħata fit-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

28166 f'seduta 606.

SEC/MATSEC - RESITS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif dwar in-numru ta' studenti li qagħdu għall- eżami tas-SEC/MATSEC fis-sessjoni ta' Settembru u r-riżultati miksuba suġġett b'suġġett kif mgħoddi lili mill-uffiċċju tal-MATSEC tpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra.

Mogħti l-parir mill-bord tal-MATSEC biex ma nagħtix it-tagħrif mitlub skola skola.

SERVIZZ PUBBLIKU - IMPJEGATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

27774, jista' l- Ministru jwieġeb għad-dipartimenti u l-entitajiet l-oħra li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PULIZIJA - STRIP AND SEARCH

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm-il strip and search saru mill-pulizija matul 2001?

X'inhuma l-kriterji adattati fi proċeduri ta' strip and search?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul l-ewwel disa' xhur ta` din is-sena, il-pulizija għamlet 440 strip search minħabba abbuż ta` droga.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tagħrif li diġa` tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

SAĦĦA – IMPJEGATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

27774, jista' l-Ministru jwieġeb għad-dipartimenti u l-entitajiet l-oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat illi minn Settembru 1998 sal-lum kien hemm sitt persuni li ġew impjegati fi gradi industrijali fl-entitajiet li jaqgħu taħt dan id-dekasteru kif jidher hawn taħt:

|Ministeru |Grad |Numru | |tas-Saħħa | |ta' | | | |impjega| | | |ti | |Fondazzjoni| | | |għas-Serviz| | | |zi Mediċi | | | |1998 | |Nil | |1999 |Office | | | |Assistant |1 | | |Messenger | | |2000 |Messenger |1 | |2001 | |Nil | |Sptar | | | |Zammit | | | |Clapp | | | |1998 | |Nil | |1999 |Domestic |3 | | |Help | | |2000 | |Nil | |2001 | |Nil |

Rigward il-persuni fi gradi industrijali li ġew impjegati mas-servizz pubbliku għall-istess perjodu nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba mogħtja mill-Prim Ministru għal mistoqsija parlamentari nru.

VALLETTA REHABILITATION PROJECT

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

TURIŻMU – IMPJEGATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tat-Turiżmu: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru 27774, jista' l-Ministru jwieġeb għad-dipartimenti u entitajiet l-oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Informat li bejn Settembru 1998 sal-lum daħlu 28 persuna mas-servizz pubbliku u l-awtorita' tat-turiżmu fi gradi industrijali.

Il-gradi tagħhom u s-sena meta daħlu huma kif jidhru hawn taħt:- |Dipartiment | | | |tat-Turiżmu:| | | |Sena |Grad |Numru | | | |ta' | | | |Impjega| | | |ti | |1998 | | | |(06/09/98 – |xejn |0 | |31/12/98) | | | |1999 |xejn |0 | |2000 |Labourer | | | |(Ex |26 | | |Impressed | | | |Driver) | | |2001 |xejn |0 | |Awtorita' | | | |tat-Turiżmu:| | | |2001 |Ex | | | |Impressed |2 | | |Drivers | |

AGRIKOLTURA – IMPJEGATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall- Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab informat illi minn Settembru 1998 sal-lum, daħlu 51 persuna fi gradi industrijali fid-dipartimenti li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħi li huma maqsumin kif ġej:

|Sena |Grad |Nru | | | |ta' | | | |Impjega| | | |ti | |1998 (6 ta' | | | |Settembru - |Xejn |0 | |31 ta' | | | |Diċembru) | | | |1999 |Xejn |0 | |2000 |Butcher |6 | | |Labourer (Ex|2 | | |AWTS) | | |Labourer (Ex| | | |Impressed |41 | | |Driver) | | | |2001(1 ta' | | | |Jannar - |Butcher |2 | |8 ta' | | | |Ottubru) | | | |Total | |51 |

Dawn il-51 huma fost il-574 impjegat imsemmija fit-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

FGURA - TRIQ HOMPESCH

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti breakdown fl-istima ta' l-infiq ta' Lm600,000 fil-proġett tat-Triq Hompesch fil-Fgura?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-valur tax-xogħol li hu propost li jsir fi Triq Ħompesch huwa mqassam kif ġej:

|Xogħol ta` bini | | |mill-ġdid mit-triq, |Lm506,720 | |ta` asfalt u bankini | | |Xogħol ta` servizzi | | |nkluż il-bini |Lm128,419 | |tal-water culverts | | |Xogħol ta` tabelli u | | |street furniture |Lm 2,618 |

FGURA - HOMPESCH ROAD

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra inviti, aġenda u minuti tal-laqgħat kollha ta' konsultazzjoni għax-xogħol fuq Hompesch Road li saru bejn is-17 ta' Novembru 2000 u t-3 ta' Settembru 2001 mal-kunsilli lokali tal-Fgura u d-dipartiment tat-toroq, jew mal-ministeru tat-trasport?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Le.

FGURA - HOMPESCH ROAD

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li nbidlet ir- rotta tat-traffiku alternativa waqt l-implimentazzjoni tax-xogħol fuq Hompesch Road minn dik li kienet miftiehma fl-laqgħa tat-18 ta' Lulju 2001 ma' l-entitajiet konċernati?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li ma sar l-ebda tibdil fir-rotta tat- traffiku minn dak li kien miftiehem fil-laqgħa ta` Lulju 2001.

Ta` min isemmi iżda li l-karozzi ż-żgħar setgħu sabu toroq alternattivi waqt l-implimentazzjoni tax-xogħol u dan ukoll kien previst li seta` jsir fil-laqgħa msemmija.

ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI – IMPJEGATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

27774, jista' l- Ministru jwieġeb għad-dipartimenti u l-entitajiet l-oħra li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi fl-entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi, u cioe' fil-Malta arbitration centre, minn Settembru 1998 sal-lum ġiet impjegata persuna waħda fi grad industrijali.

Dan beda l-impjieg tiegħu fis-27 ta` Jannar, 2000.

SKEJJEL – TARXIEN – MARIA GORETTI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l- Ministru jgħid meta se jsiru lockers fl-iskola ta' Marija Goretti, Tarxien, meta s-sena l-oħra l-istudenti ta' form 4 ħallsu l-Lm10 u sal-lum għadhom bla lockers?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-iskola ma talbet lill-ebda studenta biex tħallas Lm10.00 għal-locker kif imsemmi fil-mistoqsija parlamentari.

Il-kunsill iddeċieda li t-88 locker li ser jintużaw din is-sena jinkrew Lm1.00 kull term u din il-policy ġiet spjegata lill-ġenituri f'laqgħa li saritilhom fil-5 ta' Settembru.

Informat ukoll li l-kunsill ta' l-iskola sekondarja tal-bniet Maria Goretti adotta policy biex jiġu evitati basktijiet tqal u daħlet l-idea li jinxtraw lockers.

Dan hu proġett li mistenni jieħu ħames snin sakemm jinfirex ma' l- iskola kollha.

Is-sena l-oħra saret fun run biex jinġabru flus għal dan il-għan u l-iskola rnexxiela tidħol għall-ispiża ta' 88 locker li 68 minnhom inkrew minn tfal tal-form 2 u 20 minn fost it-tfal tal-form 3 li ttellgħu bix-xorti.

SKEJJEL – ĦAMRUN – MARIA REĠINA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l- Ministru jgħid meta se jsiru lockers fl-iskola ta' Maria Reġina Ħamrun, meta l-istudenti tal-form 5 f'din l-iskola ilhom sentejn li ħallsu Lm10 u sal-lum għadhom bla lockers, meta fil-fatt dalwaqt se joħorġu mill-iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-lockers fil-junior lyceum Maria Reġina ilhom jeżistu u jintużaw għal xi snin.

Fil-bidu ta' kull sena skolastika l- istudenti jiġu assenjati locker fil-klassi jew fil-kuridur l-aktar viċin tal-klassi li jkunu qegħdin jużaw fis-sena kurrenti.

Sad-9 ta' Ottubru 2001 l-istudenti kollha tal-form 5 ġew assenjati l-lockers li għandhom għad- dispożizzjoni tagħhom din is-sena skolastika.

REVIŻJONI TAL-KERA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'rifernza għat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

28479, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk jistgħux jiġu riveduti kirijiet ta' qabel it-13/3/1987 bil-għan li dawk li diġa' qed jiġu riveduti jkunu jistgħu jinżammu baxxi kemm jista' jkun?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat illi l-kirjiet kollha, kemm dawk ta' wara l-1987 kif ukoll dawk ta' qabel, huma regolati mill-kuntratt ta' kera li kull inkwilin jiffirma wara li jiġi allokat post.

DJAR – VALLETTA - LIFT

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid hemmx il-ħsieb li jsir lift fl-appartament f'door 1 Triq Saint John Cavalier Valletta, peress li hemm persuni b'mard kroniku serju fis-sulari ta' fuq?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li m'hemm ebda applikazzjoni ma' l- awtorita' tad-djar għal stallar ta' lift fil-post indikat mill-Onor.

Interpellant.

ĠBID TA' FILMS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm inġibdu films parzjalment/totalment f'pajjiżna sena b'sena f'dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li statistika dwar produzzjoni awdjoviżivi barranin li jinħadmu f'pajjiżna bdiet tinżamm mill-kummissarju tal-films mis-sena l-oħra.

Għaldaqstant it-total approssimattiv ta' films minn produtturi barranin li nġibdu f'Malta bejn l-1991 u l-1999 kien ta' 11.

Fl-istess perijodu nġibdu erba' sensiliet għat-televiżjoni u 11-il riklam barrani.

Matul is-sena 2000 f'pajjiżna nġibdu ħames films, żewġ sensiliet għat-televiżjoni u ħames riklami.

MARSA - SIĠAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk is-siġar li nqalgħu dan l-aħħar mill-Marsa tneħħewx bil-permess ta' l-awtoritajiet konċernati?

Jista' jgħid ukoll x' sar minnhom dawn is-siġar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li dan l-aħħar inżabru xi siġar fil-kumpless sportiv tal-Marsa.

Xi friegħi mejta nqatgħu waqt l-istess eżerċizzju.

Ma jirriżultax li nqalgħu xi siġar ħajjin.

VALLETTA - TRIQ MELITA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'xogħlijiet qed isir bħalissa fi Triq Melita l-Belt?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li x-xogħlijiet li qegħdin isiru fi Triq Melita, il-Belt jikkonsisti f`xogħol biex jitjiebu s-servizzi.

Dan ix- xogħol qed isir mill-kunsill tal-Belt.

MALTA RACING CLUB

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid matul l-istaġun 2000 - 2001, kemm saru laqgħat mill- Malta racing club għall-owners u l-membri?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li saru żewġ laqgħat mill-Malta racing club għall-owners u l-membri.

Ta' min jgħid li l-kumitat tat-tmexxija tal-Malta racing club hemm rappreżentanti ta' l-owners/membri magħżula mill-istess owners wara sejħa għal dan l-iskop.

B'hekk l-owners u l-membri għandhom vuċi kontinwa fil- laqgħat tal-kumitat.

PIXXINA NAZZJONALI – IMPJEGATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jispjega għaliex ġew impjegati aktar ħaddiema fil-pixxina meta kien intqal li sakemm titwaqqaf il-kumpanija li ser tmexxi l-pixxina mhux ser jiġu mpjegati aktar nies?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ġie mpjegat ħaddiem part-time fil-gym.

Din il-ħtieġa nħasset minħabba ż-żieda fis-sħubija ta' nies li jiffrekwentaw il-gym.

Ġew impjegati wkoll żewġ cleaners wara li ttieħdet deċiżjoni li x-xogħol ta' tindif isir min-nies li jkunu taħt il-kontroll tal-pixxina.

Wieħed japprezza li l-użu tal-pixxina qiegħed dejjem jiżdied, u jekk tinħass il-ħtieġa li jiġu mpjegati aktar nies ma tistax tistenna sakemm jiġu finalizzati l-formalitajiet kollha sakemm tibda topera l- kumpanija.

FGURA - HOMPESCH ROAD

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-inviti, agenda u minuti tal-laqgħat kollha tal-konsultazzjoni għax-xogħol fuq Hompesch Road li saru bejn is-17 ta' November 2000 u l-3 ta' Settembru 2001 mal-kunsilli lokali, Fgura u d-dipartiment tat-toroq, korporazzjonijiet u dipartimenti oħra dwar aspetti tekniċi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għal mistoqsija parlamentari nru.

COASTLINE - BOZOZ

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x' inhi r-raġuni li l-ammont ta' bozoz fil-coastline, Salini li għadhom kif ġew stallati u inawgurati mhumiex jixegħlu?

Jista' l-Ministru jieħu l-passi biex dawn il-bozoz jinxtgħelu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-bozoz li qiegħed jirriferi għalihom l-Onor.

Membru, qed jiġu nvestigati biex tiġi stabilita' l- problema teknika li żviluppat fihom.

Qiegħed isir kull sforz biex id-dawl f'din it-triq jiġi għan-normal.

PULIZIJA - LIĊENZJI TA' NEGOZJI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien hemm liċenzji ta' negozji li ġew irtirati mis- sidien tagħhom jew li ġew trasferiti minn fuq isem għal ieħor separatament sena b'sena mill-1995 sal-lum?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi n-numru ta' liċenzji ta' negozju li ġew irtirati u trasferiti mis-sidien tagħhom mill-1995 sat-30 ta' Settembru 2001 kienu kif ġej:

| |199|199|199|199|199|200|200| | |5 |6 |7 |8 |9 |0 |1 | |Liċen| | | | | | | | |zji | | | | | | | | |ta' | | | | | | | | |negoz| | | | | | | | |ju li|426|249|214|188|263|188|113| |ġew | | | | | | | | |iriti| | | | | | | | |rati | | | | | | | | |Liċen| | | | | | | | |zji | | | | | | | | |ta' | | | | | | | | |negoz|438|413|319|330|220|249|194| |ju li| | | | | | | | |ġew | | | | | | | | |trasf| | | | | | | | |eriti| | | | | | | |

LIKWIDAZZJONI TA' KUMPANNIJI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm applikaw kumpaniji/partnerships għal-likwidazzjoni ta' l-intrapriża tagħhom sena b'sena mill-1995 sal-lum?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' soċjetajiet kummerċjali li ġew xolti mill-1998 sas-sena 2001 huma kif ġej:

|1998 |732 | |1999 |375 | |2000 |585 | |2001 (sal-31 ta' |375 | |Awissu) | |

Peress li records għas-snin 1995, 1996 u 1997 iridu jiġu kompilati manwalment minn sorsi differenti jingħataw aktar 'il quddiem.

TARXIEN - PLAKKA KOMMEMORATTIVA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jaf l- Ministru li l-plakka kommemorattiva ta' l-ex Prim Ministru Taljan Francesco Crispi twaħħlet erronjament fuq dar li ġġib in-numri 25/26 Triq il-Kbira, Tarxien u mhux fuq id-dar indikata fir-risposta li kien tani għal mistoqsija parlamentari nru.

25713 (seduta 37) jew fl-invit li nħareġ għall- okkazjoni tal-kxif ta' din il-plakka?

Informat il-Ministru li jidher li n- numri tad-dar fejn kien jgħix f'Ħal Tarxien l-imsemmi ex-prim ministru Taljan fil-fatt jidher li ġew erronjament dupplikati fuq il-fond fejn attwalment twaħħlet din il-plakka?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-problema ta' liema dar attwalment għex fiha Francesco Crispi ġiet solvuta permezz ta' riċerka f'dokumenti depożitati f'Malta, kitba ta' storiċi Maltin u ritratt ipprovdut min-neputi ta' Francesco Crispi li jgħix fl-Italja.

Dan minħabba li matul iż-żmien in- numri ta' bibien ta' Triq il-Kbira Tarxien ġew mibdula kemm-il darba u per konsegwenza wieħed ma' jistax jorbot fuq in-numri eżistenti.

PENSJONI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li jiġi nvestigat il-każ ta' anzjana - partikolaritajiet tagħha qed jintbagħtu separatament - li għamlet disa' snin u nofs taħdem u issa spiċċat bla pensjoni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna minnu ndikata ġiet informata bil-każ.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk mara separata li bħala proprjeta' għandha dar u garage, għandhiex dritt li tieħu r-relief kollu?

Jista' l-Ministru jgħid x'benefiċċji tas-sigurta' soċjali għandha dritt għalihom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninfoma lill-Onor.

Interepllant li d-dar tar- residenza u garage għal użu privat ta' l-applikant ma jitteħdux fil- konsiderazzjoni tal-kalkolu tad-dħul għall-għoti ta' assistenza soċjali.

Il-liġi dwar is-sigurta' soċjali tipprovdi għall-ħlas ta' numru ta' benefiċċji, li biex wieħed jikkwalifika għalihom irid jissodisfa diversi kundizzjonijiet speċifiċi.

Għalhekk fin-nuqqas ta' dettalji speċifiċi, mhux possibbli li nagħti risposta dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija.

Nissuġġerixxi li l-persuna li rrifera għaliha l-Onor.

Interpellant tingħata parir tkellem l-uffiċjal inkarigat fl-uffiċċju distrettwali tad-dipartiment tas-sigurta' soċjali.

UNIVERSITA' – SUSSIDJI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx ħsieb li jingħata sussidju fuq il-prezz tal-biljetti tal-karozzi tal-linja għal żgħażagħ li jattendu l-universita' u li jkollhom biss Lm 60 stipendju?

ONOR.

LOUIS GALEA: Le, m'hemmx ħsieb.

ETC - BORD TA' L-APPELL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li l-każ ta' l- appell ta' ġuvni li ġie maqtugħ mir-reġistru tax-xogħol u qiegħed jistenna li jibagħtu għalih mill-bord ta' l-appell, jitmexxa mill-aktar fis peress li barra li dan il-ġuvni m'għandu l-ebda dħul għandu wkoll tarbija?

Jista' din il-persuna tiġi nformata bl-aħħar żvillupi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-appelli quddiem l-awtorita' nazzjonali tax- xogħol jinstemgħu wara xulxin skond l-ordni li jkunu waslu għand l- awtorita'.

Ninsab informat li l-appell tal-persuna ndikata mill-Onor.

Interpellant imissu jinstema' fit-23 ta' Ottubru 2001.

PENSJONI TAL-WENS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li l-każ quddiem l- appell għall-pensjoni tal-wens ta' persuni li d-dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament jitmexxa minħabba l-urġenża ta' dan il-każ?

Jista' dan is-sinjur jiġi nformat bl-aħħar żvilluppi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ tal-persuna konċernata diġa' tressaq quddiem l-arbitru maħtur skond artikolu 107 ta' l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Kap) 318 li ddeċieda li jitlob aktar informazzjoni.

Għaldaqstant irrimanda l-każ għal data oħra u għalhekk inħoss li ma nistax nintervjeni f'dan il-mument peress li l-każ għadu sub judice.

MEDIĊINA MADOPAR – OUT OF STOCK

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jindika għalfejn il-mediċina Madopar qiegħda tkun out of stock fl- ispiżeriji tal-gvern?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li l-GPS jixtri tlIet dosi ta` Madopar:

Levodopa 200mg with Benserazide 50mg - jinstab in stokk kemm fil-GPS kif ukoll fl-ispiżerija tal-gvern.

Levodopa 100mg with Benserazide 25mg - jinstab in stokk fl-ispiżerija tal- gvern wara li sar tqassim aħjar ta` stokk bejn l-ispiżeriji.

Il-GPS iltaqa` ma problemi biex jixtri stokk għax ma kien hemm l-ebda offerta għat- tender.

Riċentement il-GPS ikkonferma ordni li mistennija fi żmien ġimgħa.

Levedopa 50mg with Benserazide 12.5mg - jinstab in stokk fl-ispiżeriji tal- gvern wara li waslet konsenja fil-11 ta` Settembru 2001.

L-istokk li wasal tqassam kollu fl-ispiżeriji tal-gvern biex jilqa` għad-domanda wara li kien hemm nuqqas temporanju ta` din id-dosa fix-xahar ta` Awissu.

QORMI – TRIQ IL-PALAZZ L-AĦMAR

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux il-ħsieb tal-gvern li jdejjaq Triq il-Palazz l-Aħmar f'Ħal Qormi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jista` l-Onor.

Interpellant jivverifika l-isem tat- triq peress li ma jidhirx li f'Ħal Qormi hemm Triq il-Palazz l-Aħmar.

PULIZIJA – FESTA TA' SANT'ELENA - PERMESSI

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm tħallsu permessi waqt il-festa ta' Sant'Elena biex ħwienet tax-xorb u każini setgħu joħorġu mwejjed u siġġijiet fuq il-bankina barra l-ħwienet imsemmija?

Jista' jsemmi liema kienu dawn il-ħwienet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-postijiet ta` negozju li kellhom permessi sabiex joħorġu mwejjed u siġġijiet fuq il-bankina fil- perijodu tal-festa ta` Sant`Elena, Birkirkara, kienu: St. Helen`s band club; Xixu bar; Savannah bar; Alliance bar; Sunny bar; Majestic bar u Gove bar.

AWTORITA' TAT-TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-membri ta' l-awtorita' tat-trasport?

It-trasport planning unit ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar tifforma parti minn din l-awtorita' tat-trasport?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-membri ta' l-awtorita' tat- trasport huma kif ġew imħabbra fil-Gazzetta tal-Gvern Nru.17143 fl-20 ta` Settembru 2001.

It-transport planning unit tifforma parti mill-awtorita` ta` l-ippjanar.

ENEMALTA – METERS TAD-DAWL

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x' inhi r-raġuni illi l-Enemalta qed iddum ix-xhur biex tripprovdi meters tad-dawl lil dawk l-għandhom bżonn dan is-servizz?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li d-dewmien imsemmi huwa kagunat prinċipalment minħabba materjal li ilu ordnat u li ħa aktar milli kien mistenni biex jidħol Malta.

INSTITUTE OF WATER TECHNOLOGY

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari nru.

28426, jista' l-Ministru jgħid xi flus qiegħed iddaħħal l-institute of water technology għall-użu tal-faċilitajiet tiegħu minn kumpanniji privati?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li l-flus li jdaħħal l-institute of water technology mill-faċilitajiet provduti lill-kumpaniji privati jiddependi minn numru ta' fatturi, bħan-nnumru u daqs tal-lecture/training rooms, it-tul ta' użu u l-apparat jew support services meħtieġa.

Ir-rati li japplikaw għal kull ġurnata ta' użu huma dawn:

workstation - Lm5; kamra li tesa' 15-il persuna - bejn Lm10 u Lm15; kamra li tesa' bejn 20 u 25 persuna - bejn Lm15 u Lm20; kamra li tesa' bejn 30 u 35 persuna - bejn Lm30 u Lm40 u kamra li tesa' 150 persuna - bejn Lm50 u Lm60.

Il-ħlas għal faċilitajiet bħal secretarial support services, photocopying u użu ta' apparat isir ħlas separat għalihom.

Fl-aħħar nett ta' min jgħid li l-proċedura li juża l-institute of water technology biex tikri dawn il-faċilitajiet hija l-istess bħal dik li kienet tintuża meta l-Onor.

Interpellant kien il-ministru responsabbli mill- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

ISLA - IMĦAŻEN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk l-imħażen li hemm taħt it-Triq tal-Maċina l-Isla humiex mikrija?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fit-Triq 31 ta` Marzu, li tiġi taħt it-Triq tal-Maċina l-Isla, hemm ħames garaxxijiet/mħażen tal-gvern.

Erbgħa minnhom huma mikrija filwaqt li wieħed huwa okkupat illegalment minn terzi persuni.

Qed jittieħdu l-passi neċessarji biex dan ta` l-aħħar jiġi żgumbrat.

WASTE MANAGEMENT - TENDER

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid min huma l-kumpaniji li ġew short-listed għat-tender tal- waste management?

Meta se jitlesta l-proċess ta' l-aġġudikazzjoni?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant fl-ewwel parti tal-mistoqsija tiegħu ser tingħata fil-futur.

Dwar il-proċess ta' l-aġġudikazzjoni, dan qed isir fl-iqsar żmien possibli.

TRIQ IĊ-ĊIRKEWWA – INĊIDENTI

L-ONOR.

FREDRICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għar-risposta għal mistoqsija parlamentari nru.

28496 fejn il-Ministru ta' l-Intern informa lill-Kamra li matul l-aħħar sentejn u disa' xhur ġew irraportati 152 inċident tat-traffiku fi Triq iċ- Ċirkewwa, jista' l-Ministru jara x'miżuri jistgħu jittieħdu biex kemm jista' jkun jitnaqqsu dawn l-inċidenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li dawn l-aħħar snin saru diversi xogħlijiet fit-triq taċ-Ċirkewwa biex it-traffiku jkun jista' jgħaddi aħjar mit-triq.

Fil-preżent għaddejjin diskusjonijiet bejn it-traffic control board u d- dipartiment tat-toroq sabiex possibbilment tinbena centre strip li tiddividi din it-triq f`żewġ kareġġjati.

SKEJJEL – BORMLA - SKOLA E. SERRACINO INGLOTT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux minnu li hemm nuqqas ta' għalliema fl-iskola E. Serracino Inglott Bormla għas-suġġetti tal-Fiżika (form 3) u home economics (form 5)?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għalliema li ntbagħtu ma aċċettawx li jaħdmu fl-iskejjel ta' l-Istat.

Qed jittieħdu l-passi biex dawn il-vakanzi jimtlew b'għalliema oħra.

VAPURI MILITARI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid min ta l-ordni biex il-vapuri militari Ingliżi, kif wkoll Amerikani, salpaw 'il barra minn xtutna hekk kif sar dak id-diżastru fl- Amerika?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li d-deċiżjoni ttieħdet mill- awtoritajiet navali konċernati

WASTE MANAGEMENT STRATEGY

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-waste management strategy kif approvat mill-kabinett?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l- waste management strategy report kif approvat mill-Kabinett, u qed inqassam ukoll kopja lil kull membru.

ŻABBAR - LABOUR ROAD

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li ssir spezzjoni f'Labour Road, Żabbar għaliex għalqa f'din it-triq qed isservi ta' miżbla?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tajt struzzjonijiet biex issir spezzjoni mill-ispetturi tad-dipartiment għall-ħarsien ta' l-ambjent.

GOZO CHANNEL – CATERING

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk is-servizzi tal-bars u l-catering, b'mod ġenerali li hemm fuq kull vapur tal-Gozo Channel, humiex qegħdin jitmexxaw mill-Gozo Channel jew mill-privat?

Il-ħaddiema li hemm jaħdmu f'din is-sezzjoni huma mal-Gozo Channel jew mal- privat?

Kemm huwa n-numru ta' ħaddiema li jaħdmu f'din is-sezzjoni u x'inhuma l-kundizzjonijiet ta' l-impjeig tagħhom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li matul is-sena 2000 il-Gozo Channel ħadet f'idejha l-bejgħ li jsir mill-bars li hemm fuq il-vapuri tagħha.

Dan il-pass ittieħed sabiex il-kumpanija tiżgura ruħha li s-servizz jitjieb, jintlaħqu l-istandards mixtieqa u jkun hemm aktar kontroll.

Fil-fatt il- kuntrattur privat għadu jforni l-bars bil-provisti meħtieġa kif ukoll hija fir-responsabbilta' tiegħu li jżomm store fuq l-art u jagħmel il-kunsinni lill-vapuri skond l-esiġenzi tal-kumpanija.

Il-prezzijiet ta' l-oġġetti pprovduti jiġu negozjati mill-Gozo Channel direttament mal-fornitur.

L-impjegati tal-barijiet kollha huma tal-kuntrattur privat li min-naħa tiegħu jissuplixxi n-nies fuq il-vapuri tal-kumpanija skond l-esigenzi tas- servizz.

Għaldaqstant dawn l-impjegati jaqgħu direttament fir- responsabbilta' ta' min jimpjeghom.

Tajjeb jingħad li ladarba dawn l-impjegati jkunu fuq il-vapuri, jiġu utilizzati f'emergency drills skond is-safety managemenrt system tal-Gozo Channel.

Għal dan il-għan dawn l-impjegati qed jiġu mħarrġa f'basic skills li jinkludu sea-survival, first-aid and fire-fighting.

GĦAWDEX – NADUR - TRIQ TAX-XINI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid x'inhi r-raġuni li Triq tax-Xini limits Nadur, Għawdex għadha sal-lum, wara tliet snin, ma ġietx asfaltata.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninsab informata illi x-xogħlijiet fi Triq tax- Xini limits Nadur, Għawdex huma mdaħħla fil-business plan għas-snin 2002-4.

BORMLA - DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li jsiru x-xogħlijiet neċessarji sabiex id-drenaġġ fi Triq l- Ajkla Bormla ma jfurx u b' konsegwenza jispiċċa f'numru 15 Triq Hanover Bormla?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li minħabba li l-kuntratt oriġinali tax-xogħol fi Triq Hanover kien abbandunat mill-kuntrattur, inħareġ kuntratt ieħor sabiex dan ix-xogħol ta' tiswija jsir kemm jista' jkun malajr.

GĦAWDEX - NADUR - TRIQ TAX-XEMMIEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid x'inhi r-raġuni li Triq Tax-Xemmiex fin-Nadur, Għawdex għadha sal-lum bla drenaġġ u asfalt?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninsab informata illi x-xogħlijiet fi Triq tax- Xemmiex fin-Nadur, Għawdex huma nkluża fil-business plan għas-snin 2002-4.

GĦAWDEX - WIED TA' SAN BLAS - WORK ORDER

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-work order għar-rigward ta' bini ta' ħitan fil-Wied ta' San Blas, Nadur, Għawdex, li kienet ġiet approvata sabiex issir l-istess xogħol mill-kunsill lokali tan-Nadur, Għawdex b'materjal u ġebel provdut mill-istess kunsill, pero' bil-ħaddiema taċ- CMU ġiet kanċellata?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li dan ix-xogħol ma setax isir prinċipalment minħabba diffikultajiet tekniċi.

BANKEK LOKALI - JOINT ACCOUNT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jara x'possibbilta' hemm li ssir xi ħaġa sabiex tiġi rranġata s- sitwazzjoni fejn koppja li jkollha joint account f'xi bank lokali u jmut wieħed mill-partijiet il-flus ma jiġux iffriżati, u allura tinħoloq speċi ta' survivor's rule?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li r-raġuni għala flus li jkunu depożitati f'joint accounts ta' koppja miżżewġa jiġu ffriżati mill-banek meta xi wieħed mill-partijiet imut hi l-banek ikunu jridu jaċċertaw irwieħhom li dawn il-flus imorru għand min verament hu ntitolat għalihom.

Hekk kif il-werrieta juru lill-banek id-dokumenti neċessarji dawn il-flus jiġu allokati lilhom minnufih u mingħajr dewmien.

Ta' min jgħid ukoll li pagamenti għal spejjeż ta' funerali u għal ħlasijiet ta' taxxa jitħallew isiru minn kontijiet li jkunu ffriżati.

Barra minn hekk kontijiet li jkunu f'isem il-parti ħajja qatt ma jkunu ffriżati.

MEDICAL STORES

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

BAĦRIJA – DAWL

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li l-bozza pubblika li qiegħda quddiem id- dar Emerald, Saveria Bianco Street, Baħrija titranġa peress li ilha bil- ħsara għal diversi ġimgħat minkejja li ġiet rapportata diversi drabi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-manutenzjoni meħtieġa fuq il- bozza li qed issir riferenza għaliha saret.

GĦAWDEX - MANDATI TA' INIBIZZJONI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid f'Għawdex, xahar b'xahar, kemm ġew preżentati mandati ta' inibizzjoni quddiem il-qorti minn Ġunju 2001 sal- ġurnata tal-lum?

Kemm minn dawn ġew quddiem il-Maġistrat P. Coppini u kemm quddiem il-Maġistrat Tonio Micallef Trigona?

Kemm minn dawn ġew milqugħa u kemm ġew miċħuda?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

KAWŻA KONTRA INIDIVIDWU

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari nru.

28545, jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' passi legali ttieħdu u f'liema stadju waslu fil-każ tal-persuna imsemmija?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PERSUNI BOARDING OUT

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew boarded out persuni fl-aħħar tmien snin, sena b'sena u lokal b'lokal?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-dipartiment tas-sigurta' soċjali minn din is- sena, beda jżomm statistika, lokal b'lokal, ta' kemm persuni jirċievu pensjoni għal invalidita'.

Din il-pensjoni kontributorja tingħata lil persuni li jkunu ġew ċertifikati minn bord mediku tad-dipartiment li huma nkapaċi għal xogħol xieraq għal mill-anqas tliet snin.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi n-numru ta' persuni, lokal b'lokal skond il-kunsilli lokali li fl-aħħar ta' Settembru 2001 kienu qed jirċievu l-pensjoni għal invalidita'.

BOWSER ADVERT

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kif ingħatat it-tender għall-bowser advert no. 49/2001.

Min kienu t-tenderers li tefgħu l-offerti u l-ispiża għal kull offerta mitfugħa?

Liema waħda ġiet magħżula?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-orħos offerta għaż- żewġ zoni flimkien kienet ta' Joseph Ghigo, iżda peress li ma kienx attrezzat biżżejjed bil-makkinarju mitlub fit-tender u ma setgħax ilaħħaq mat-tnejn, il-gvern aċċettalu l-offerta għad-distrett ta' nofsinhar biss bir-rata ta' Lm39.90.

It-tieni l-orħos offerta għaż-żewġ zoni flimkien kienet ta' Greenlines.

Peress li r-rata waħda li offrew għad-distrett tat-tramuntana kienet it- tieni l-orħos, din id-ditta kienet offruta l-kuntratt tat-tramuntana bil- kundizzjoni li tnaqqas r-rata tagħha, għat-tramuntana għall-medja tat- totali li huma offrew għaż-żewġ lokalitajiet flimkien li tammonta għar-rata ta' Lm48.75.

Il-lista ta' kuntratturi li tefgħu l-offerti tagħhom huma kif imniżżel hawn taħt:

|Kuntratt|Nru|Tramun|Nofsin|Nofsinh| |ur |tat|tana |har |ar/ | | |-Te| | |Tramunt| | |nde| | |ana | | |r | | | | | | |Rata |Rata |Rata | |Polisal |1 |Lm55.0|Lm75.0|Lm130.0| | | |0 |0 |0 | |Sebastia|2 |Lm54.0|Lm50.6|Lm104.6| |n Borg | |0 |0 |0 | |Gen. |3 |Lm54.0|Lm51.0|Lm105.0| |Ecologic| |0 |0 |0 | |al Serv.| | | | | |William |4 |Lm49.5|Lm49.5|Lm | |Bugeja | |0 |0 |98.00 | |Espedito|5 |Lm53.0|Lm55.0|Lm105.0| |Briffa | |0 |0 |0 | |Greenlin|6 |Lm49.7|Lm49.7|Lm | |es Env. | |5 |5 |97.50 | |Serv. | | | | | |Joseph |7 |Lm44.5|Lm39.9|Lm | |Ghigo | |0 |0 |84.40 |

TOROQ ARTERJALI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hu ppjanat li tibda l-fażi A2 tal-programm tax-xogħol fit-toroq arterjali?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li x-xogħol fuq il-fażi A2 jibda wara li jsir progress sostanzjali fit-tlestija tal-fażi A1.

FURJANA - SENIOR CITIZENS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

28588, jista' l-Ministru jgħid jekk fil-fond imsemmi wżat mill-Floriana senior citizens jgħaddi f'idejn l-istess għaqda?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni għandha korrispondenza għaddejja mad-dipartiment ta' l-estates management biex l- ewwel tirregolarizza l-pożizzjoni tal-fond numru 46/47, Triq San Publiju, Floriana, skond il-liġi.

Id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni qed tistenna l- pariri mitluba.

ĦABS ĊIVILI - PRISONERS VISITORS BOARD

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid meta ġie ppubliakt l-aħħar rapport mill-prisoners visitors board?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-aħħar rapport annwali formali li ġie ippreżentat mill-bord tal-viżitaturi tal-ħabs kien għas-sena 1996.

MARSA - SKOLA F.X. ATTARD

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk saritx talba mill-iskola F.X. Attard tal-Marsa biex jintbagħat teacher ieħor tal-maths għall-form 3?

Jekk saret din it- talba, hemm possibbilta' li dan it-teacher jintbgħat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-iskola sekondarja tal-Marsa FX Attard għandha l-għalliema tal-matematika meħtieġa biex jgħallmu lill-klassijiet kollha, inkluża l-form 3.

Informat li t-talba li jintbagħat għalliem ieħor extra fl-iskola ma ġietx aċċettata.

QORMI – TRIQ IL-PALAZZ L-AĦMAR

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid peress li fi Triq il-Palazz l-Aħmar Qormi, hemm kamra biswit Dar is-Sammaritan li, skond kif jien informat, hija mimlija b'materjal jew gasses li huma combustible, x'inhuma l-prekawzjonijiet li ġew imposti biex din il-kamra ma tkunx ta' periklu għar-residenti u l- iskola li hemm fil-qrib?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

GĦAWDEX - NADUR

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid x' inhi r-raġuni li, għalkemm fl-inħawi ta' Kuxxina fin- Nadur, Għawdex kienet inħarġet il-work order sabiex il-ħitan tas-sejjieħ jinbnew mill-kunsill lokali tan-Nadur, Għawdex mill-ħaddiema tal-gvern, l- istess Ministru baqa' ma pprovdiex il-ħaddiema għall-istess xogħol lill- kunsill lokali tan-Nadur, Għawdex u addirittura l-istess gvern ċentrali pproċeda biex jagħmel dan ix-xogħol huwa permezz tal-ħaddiema taċ-CMU?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li t-talba għax-xogħol li qiegħed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant ma setgħetx tintlaqa' peress li l- kunsill talab li x-xogħol jitlesta fi żmien qasir ħafna u d-dipartiment konċernat dak iż-żmien kellu diffikultajiet biex jassenja ħaddiema mħarrġa f'din is-sengħa.

RAĦAL ĠDID – SKOLA ĠUŻE' D'AMATO

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jindaga biex jara fiex wasal il-proċess ta' konsultazzjoni bejn il-kunsill lokali Paola u l-ministeru ta' l-edukazzjoni dwar it-talba ta' diversi ġenituri li t-tfal tagħhom jattendu l-iskola Ġuże D'Amato f'Raħal Ġdid sabiex dawn l-istudenti jkollhom aċċess u dritt jużaw il-ground ta' Pace Grasso, Paola fil-ħin tal-break stante li l-iskola tagħhom m'għandhiex ground daqshekk kbir u ma tinsabx 'il bogħod mill- iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li din il-kwistjoni ilha tiġi segwita mill- uffiċċju tas-segretarju parlamentari.

L-iskejjel tal-lokal kienu ilhom għal dawn l-aħħar seba' snin ma jitħallewx jagħmlu użu mill-ground Pace Grasso minħabba li l-Malta football association kienet qiegħda tinsisti li tiġi kompensata mill-istess skejjel għall-użu tal-ground.

Fuq inizjattiva personali tas-segretarju parlamentari saru diversi laqgħat kemm mal-Malta football association u kemm ma' l-awtoritajiet ta' l-iskejjel konċernati.

Informat li issa ntlaħaq ftehim sabiex l-iskejjel jitħallew jagħmlu użu mill-ground mingħajr ħlas waqt il-ħinijiet ta' l-iskola.

F'dawn il-ġranet ġiet preparata time-table ta' kif ser jintuża l-ground mill-awtoritajiet u l-istudenti ta' l-iskejjel.

Hu ttamat li dan il-programm jidħol fis-seħħ fil-ġranet li ġejjin.

BENEFIĊĊJU GĦALL-MARD KRONIKU

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huma dawk in- nies li tilfu d-dritt li jikkwalifikaw għall-benefiċċju tal-mard kroniku matul dawn l-aħħar 12-il-xahar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dritt għall- għajnuna tal-mard li titħallas taħt l-att dwar is-sigurta' soċjali, jiddependi fost ħwejjeġ oħra fuq it-test tal-mezzi u ċ-ċirkostanzi tal- familja.

Jista' jkun hemm diversi tibdil fiċ-ċirkostanzi tal-benefiċċjarju, bħal per eżempju: mewt; wirt; żidied fir-riżorsi kapitali, jew fid-dħul; tibdil fin- numru tal-membri tal-familja tal-benefiċċjarju konċernat.

Għalhekk mhux possibbli li tingħata t-tweġiba għal din il-mistoqsija.

KARTA R-ROŻA

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huma dawk in- nies li għandhom il-karta r-roża din is-sena?

Kemm kien dan in-numru għas- sena 1996, 1997, 1998, 1999 u 2000?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dipartiment ma jżommx statistika ta' kemm hemm karti r-roża validi f'perjodu partikolari dan għaliex wara li tagħlaq il-validita' tagħha din tista' tiġi mġedda fi kwalunkwe żmien.

Id-dipartiment iżomm statistika ta' kemm jinħarġu karta roża, sena b'sena, u ċ-ċifri huma kif indikat fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

MARITIME LICENCE COURSE

L-ONOR.

FREDRICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jsir il-Maritime licence course f'Għawdex, mill-Maritime institute (MSAST) li ċertifikat tiegħu qed jiġi mitlub mill-awtorita' marittima biex wieħed ikun jista' japplika għal- liċenzja biex ikun jista' jopera opra tal-baħar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-istitut marittimu ta' l-MCAST għandu l- ħsieb li jagħmel kors f'Għawdex li jwassal għal ċertifikat li qed jiġi mitlub mill-awtorita` marittima biex wieħed ikun jista' japplika għal- liċenzja biex wieħed ikun jista' jopera opra tal-baħar.

GĦAWDEX - TFAL B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

FREDRICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm każi pendenti ta' tfal b'diżabilita' minn Għawdex li jridu jiġu proċessati mill-istatementing moderating panel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li hemm 26 każ pendenti ta' tfal b'diżabilita` minn Għawdex li qed jistennew biex jiżu pproċessati mill- istatementing moderating panel.

GĦAWDEX - STUDENTI GRADWATI

L-ONOR.

FREDRICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm se jiggradwaw studenti minn Għawdex f'Novembru li ġej f' kull fakulta' u istituzzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjon mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

AFFARIJIET BARRANIN - IMPJEGATI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' l-impjegati kollha, inklużi industrijali, grad bi grad u dipartiment b'dipartiment, li kien hemm fid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu fl-1 ta' Jannar 1998 u fl-1 ta' Ottubru 2001?

Jista' l-Ministru jindika jekk hemmx minnhom li huma meqjusa żejda u jekk jeżistux vakanzi f'xi kategoriji ta' mpjegati?

ONOR.

JOE BORG: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra t-tagħrif mitlub mill- Onor. Interpellant.

M'hemmx impjegati li huma meqjusa żejda, anzi hemm postijiet vakanti fil-gradi ta' ambaxxatur, second secretary, policy officer, senior legal officer, junior legal officer u MIC support officer.

RIĊERKI TESTAMENTARJI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jispjega għaliex ċerti riċerki testamentarji qegħdin idumu aktar minn erba' ġimgħat?

Jista' jispjega għaliex meta ma kenux isiru bil- computer kienu jdumu inqas?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-applikazzjonijiet għar-riċerki testamentarji li qed idumu madwar erba` ġimgħat biex joħorġu huma proprju dawk ir-riċerki li kienu jsiru manwali u li għad baqa` xi ftit minnhom biex joħorġu.

Qed isir dak kollu possibbli u hemm ippjanat illi dan il-back log jinqata` fi żmien ġimgħatejn oħra.

Dwar ir-riċerki li qed isiru bil-computer, naħseb li l-Onor.

Interpellant jaf tajjeb li skond provvedimenti tal-Legal Notice 261/00 id-dipartiment huwa marbut li dawn ir-riċerki testamentari joħorġu fi żmien sebat ijiem ta` xogħol.

Din ir-rabta' qatt ma kienet teżisti qabel.

Il-pubbliku żgur li qed igawdi mis-sistemi ta` kompjuterizzazzjoni li r-reġistru pubbliku qed jagħmel użu minnhom illum.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

ĦAL QORMI - TAL-ĦANDAQ

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jinbeda x-xogħol ta' bini u kisi tad-diversi toroq fiż-zona industrijali, Tal-Ħandaq, Ħal Qormi?

Liema huma t-toroq li se jinbnew u liema huwa t-torq li se jinksew?

Meta huwa ppjanat li jitlesta dan ix-xogħol?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li t-tender biex isir ix-xogħol indikat mill-Onor.

Interpellant ġiet aġġudikata u qegħdin isiru preparamenti biex ix-xogħol ikun jista` jinbeda.

Peress li t-toroq fil-lokalita` m`għandhomx isem, qed inpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra pjanta li turi t-toroq li fihom ser isir ix-xogħol.