MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 19 L-Erbgħa, 2 ta' Diċembru, 1998 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 19

L-Erbgħa, 2 ta' Diċembru, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.04 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 2 ta' Diċembru, 1998

WERREJ MINUTI 1068

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 1068

TQEGĦID TA' KARTI 1074

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA

GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 1999 1075

AĠĠORNAMENT 1097

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 1098

MINUTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Hemm korrezzjonijiet għall-minuti?

L- Onor. Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Korrezzjonijiet għall-minuti m'għandix pero', kif għidt il-bieraħ, irrid nerġa' nirripeti li ġaladarba s-seduta suppost għandha tibda fis-6.00 p.m., m'għandniex nibdewha iktar tard.

Aħna obbligati li nibdew fil-ħin stipulat.

MR SPEAKER: Fil-fatt il-bieraħ is-Sedja għamlet appell biex kemm jista' jkun nibdew fil-ħin.

Il-minuti jistgħu jiġu kkonfermati?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 18 li saret fl-1 ta' Diċembru, 1998 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

AIR MALTA - FLOTTA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm fil-fatt huwa n-numru ta' ajruplani li fil- mument jifformaw il-flotta nazzjonali ta' l-Air Malta?

Kemm minn dawn huma mikrija temporanjament u għal liema destinazzjoni joperaw?

X'inhuwa l-fuel u l-maintenance cost comparison ta' dawn l-ajruplani li l- Air Malta qed tikri meta mqabbla ma' l-ajruplani l-oħra tagħha?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Bħalissa l- flotta ta' l-Air Malta hija magħmula minn dawn l-ajruplani:

Airbus A320 - 2 Boeing B737/200 - 2 Boeing B737/300 - 3 Boeing 737/300 - 3

Minn dawn l-aħħar tliet ajruplani, tnejn huma mikrija mingħand l-Ansett ta' l-Awstralja u wieħed mingħand l-MAS tal-Malasja.

Dawn l-ajruplani jintużaw fuq in-network tal-kumpannija skond kif meħtieġ minn żmien għal żmien.

Peress li l-informazzjoni mitluba dwar fuel u maintenance costs huma dettalji ta' natura kummerċjali, jinħass li m'huwiex fl-interess tal- kumpannija li din l-informazzjoni tixxandar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'inhuma r-raġunijiet li għalihom il-linja ta' l-ajru ma baqgħetx tiffunzjona bl-RJ70s?

Huwa veru li dawn l-ajruplani kellhom impatt ħażin u kienu ta' detriment għall-attivita' ekonomika tal-linja nazzjonali ta' l- ajru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-fatt l-ajruplani RJ70s - u anke l-RJ85s - bħalissa qed jintużaw mill-Azzurra Air, li waħda mill-funzjonijiet tagħha hija li toffri ċerti servizzi fl-Ewropa li ma tistax tagħmel hawnhekk.

Ikun tajjeb jekk wieħed jgħid li bħalissa l-Azzurra Air qed topera minn belt għall-oħra fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea - xi ħaġa li l-Air Malta ma tistax tagħmel - u qed tinżel saħansitra fl-ajruport ta' Londra u ta' Stansted minħabba li dawn l-ajruplani għandhom il-faċilita li jitilgħu u jinżlu f'short runways.

Minħabba dawn ir-raġunijiet inħass li bħala replacement għandhom jinkrew ajruplani oħra u fil-fatt bħalissa qed jintuża l-Boeing 737/300 għax, apparti li l-Air Malta diġa' għandha esperjenza twila ta' dan it-tip ta' ajruplan, il-Boeing għandu load factor iktar għoli.

Naturalment fis-servizzi li toffri l-Air Malta dejjem jibqa' jkun hemm ċertu trade-off bejn dawk il-flights li jkunu frekwenti - u jkollhom numru inqas ta' passiġġieri milli jkun jesa' l-ajruplan - u bejn dawk il-flights li ma jkunux daqstant frekwenti u jkollhom numru ikbar ta' passiġġieri.

Ċertament imbagħad hawn wieħed irid dejjem jeżamina jekk ikunx għaqli li wieħed juża ajruplani iżgħar u jżid il-frekwenza tal-flights; jew jekk ikunx aħjar li wieħed ikollu seat factor iktar għoli ħalli jkun jista' jikkompeti iktar meta jkollu ċertu volum ta' xogħol.

Bħalissa l-Air Malta qed tipprova tiżviluppa l-hubbing ukoll u naturalment dan jirrikjedi element ta' frekwenza ta' servizzi b'ajruplani żgħar.

Pero' f'dan l- istadju, peress li hemm domanda mill-Azzurra Air biex tespandi - u fil-fatt s'issa għandha b'kollox seba' ajruplani - inħass li jkun iktar għaqli li dawk l-ajruplani li għandhom il-faċilita' li jitilgħu u jinżlu f'short runways jintużaw mill-Azzurra Air, anke b'ċertu benefiċċju għall-Air Malta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jista' l-Ministru jgħidli xi żvantaġġi qed tiffaċċja bħalissa l-Air Malta peress li pajjiżna għadu m'huwiex membru ta' l-Unjoni Ewropea?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Dan il-punt huwa importanti ħafna u jirrikjedi ċerta strateġija f'dak kollu li għandu x'jaqsam ma' l-Azzurra Air.

Fil- fatt bħalissa l-ikbar żvantaġġ li għandha l-Air Malta huwa li din m'għandhiex il-permess li, per eżempju, tgħabbi passiġġieri minn Ruma għal Brussels, u dan għas-sempliċi raġuni li pajjiżna m'huwiex membru ta' l- Unjoni Ewropea.

Fil-linji ta' l-Unjoni Ewropea hemm deregulation qawwija tant li llum dawn joperaw b'sistema, li huma jsejħulha "third package", fejn ikunu jistgħu jagħmlu ċertu hopping minn belt għall-oħra u naturalment b'hekk ikunu iktar kompetittivi.

Madanakollu għall-Air Malta jkun ta' vantaġġ kbir li ġaladarba nidħlu fl-Unjoni Ewropea, peress li l-kumpannija tagħna hija bbażata fin-naħa t'isfel ta' l-Ewropa - u allura hemm distanza itwal biex tmur minn Malta għal Londra milli, per eżempju, minn Pariġi jew minn Brussels għal Londra - tkun tista' tikkombina ċerti flights mhux biss għal destinazzjoni waħda, bħal ngħidu aħna minn Malta għal Londra, imma wkoll tkun tista' tinżel Brussels ħalli tniżżel u ttella' l-passiġġieri minn hemmhekk.

(Interruzzjonijiet) Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandu ħabta jgħid li jien ngħid il-ħmerijiet pero' jiddispjaċini għalih jekk ma jirrealizzax li dan li qed ngħid huma fatti.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom no cross debate.

Onor. Bonnici, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, sfortunatament ninsabu f'sitwazzjoni fejn, anke meta nitkellmu fuq daqstant affarijiet ovvji, l-Oppożizzjoni tgħaddas rasha fir-ramel u ma tagħtix każ tas-sitwazzjoni reali.

(Interruzzjonijiet) Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandu ħabta, donnu ffissat, li kulma tgħid din in-naħa fuq il-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea huwa bilfors ħmerija - fil-fatt bħalissa hekk qed jgħidli - imma l-fatti stess juru li l-iżvantaġġi li hemm minħabba li pajjiżna m'huwiex membru ta' l- Unjoni Ewropea ...

(Interruzzjonijiet) Jien niskanta kif il-Kap ta' l- Oppożizzjoni lanqas biss għandu d-diċenza li jħallini nispiċċa dak li qed ngħid!

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, żommu l-ordni.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nappella lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni biex iżomm il- kalma, anke għall-benefiċċju tad-diskors li għad irid jagħmel iktar tard!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

Bħalissa l- Ministru qed iwieġeb għad-domanda supplimentari li saritlu.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Meta fl-1996 kien ġie hawn Malta Neil Kinnock, l-ex- Labour Party leader ta' l-Ingilterra, u ddiskutejna l-problemi li tiltaqa' magħhom l-Air Malta, dan qalli li sakemm nibqgħu fuq it-triq ta' accession, it-third package ikun jista' jiġi mogħti lilna.

Imma minkejja li minn dakinhar għaddew sentejn bqajna fejn konna u dan kollu minħabba l- irresponsabbilta' tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni, li għandu din il-fissazzjoni li kulma hu fl-Ewropa bilfors li huwa ħażin.

Jien ma nistax nifhem għaliex hawn dan it-tip ta' atteġġjament meta jkun għaqli ħafna għal-linja nazzjonali tagħna li tibbenefika minn din is-sistema hi wkoll.

Mr Speaker, ta' min jgħid li l-kompetituri ta' l-Air Malta, bħalma per eżempju huma l-Alitalia u l-British Airways, jippermettu li wieħed jaqbad ajruplan minn hawnhekk għal Ruma, imbagħad jaqbad British Airways li jkun sejjer lejn l-Ingilterra, dan iniżżel u jerġa' jgħabbi passiġġieri minn Brussels u mbagħad jibqa' sejjer Londra.

Fil-fatt jien stess għamilt dan it-tip ta' flight imma sfortunatament l-Air Malta ma tistax tuża din is- sistema.

Biex jipprova jnaqqas dan l-iżvantaġġ, il-gvern preċedenti kompla jikkonċentra fuq l-Azzurra Air - fil-fatt dik hi l-funzjoni ta' l-Azzurra Air, li tipprova tnaqqas dak l-iżvantaġġ - imma xorta jibqa' l-fatt li l- Air Malta hija ristretta li topera from point to point, jiġifieri minn Malta għal belt waħda, u m'hijiex qiegħda f'pożizzjoni li tapprofitta ruħha minn dak li jistgħu jagħmlu l-kompetituri tagħha.

Jien nispera li ma ndumux ma nkunu nistgħu nagħmlu tajjeb għal dan l- iżvantaġġ ġaladarba llum erġajna qegħdin fit-triq tas-sħubija.

Sfortunatament bil-friża ta' l-applikazzjoni ta' Malta, aħna ffriżajna wkoll ċertu żvilupp li setgħet għamlet l-Air Malta.

Dan biex ma nerġax insemmi wkoll - għax din diġa' tkellimt fuqha l-bieraħ - li s-Sea Malta u dak kollu li għandu x'jaqsam mat-trailers jinsabu fl-istess sitwazzjoni, u dan kollu għaliex, kif qalet l-Unjoni Ewropea fir-rapport li ppreżentat lill-Gvern preċedenti, aħna meqjusin bħala third country.

Iva, aħna hekk meqjusin mill-Unjoni Ewropea, bħala third country, u għalhekk m'għandniex dritt għall-benefiċċji li toffri l-Unjoni għax, kif jgħidu, ta' ġewwa ġewwa u ta' barra barra u min jibqa' barra m'għandux dawn id-drittijiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, peress li l-Ministru qed isemmi l- benefiċċji kbar li l-linja ta' l-ajru lokali jkollha jekk kemm-il darba nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea fl-anno mai, jista' forsi jikkonferma li mbagħad it-traffiku u n-negozju tal-linja nazzjonali ta' l-ajru jkunu jistgħu jużufruwixxu minnu linji ta' l-ajru internazzjonali oħra, bħalma huma l-Alitalia, il-Lufthansa u l-British Airways, bil-konsegwenza li mbagħad l-Air Malta tkun trid tikkompeti ma' dawn il-linji kbar u ma jkollha l-ebda monopolju fuq ix-xogħol li għandha?

Il-Ministru ma jaħsibx li mbagħad linja ta' l-ajru żgħira bħal dik ta' l-Air Malta tinbela' minn xi linja oħra - bħalma qegħdin jagħmlu mergers bejn is-Sabena Airlines u l- iSwiss Air bħalissa - għax ma tkunx kapaċi tikkompeti ma' dawn il-linji kbar fit-traffiku li jidħol u joħroġ minn Malta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, din hija mistoqsija interessanti wkoll.

Irridu nifhmu li l-Air Malta għandha ajruport wieħed ...

ONOR.

MEMBRU: Issa jew tgħid "iva" jew tgħid "le" u mhux tagħmel xi nofs siegħa titkellem!

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, jien li qiegħed nipprova nagħmel huwa li nirrispondi pero' hawn kategorija ta' nies li r-risposti jriduhom "iva" jew "le", tip ta' risposta ta' ftit ħsieb.

Kif kont qed ngħid li aħna għandna ajruport wieħed f'Malta u għalhekk bis- sistema li qed nużaw illum għandna l-iżvantaġġ li l-pajjiżi l-oħra jgħidulna: Aħna ma nistgħux nirsistu biex intom tkunu tistgħu tmorru f'iktar minn belt waħda fi vjaġġ wieħed għax aħna f'belt waħda biss nistgħu niġu għandkom.

Madanakollu jekk kemm-il darba pajjiżna jsir membru ta' l- Unjoni Ewropea aħna ningħataw id-dritt li noperaw għal iktar minn belt waħda.

Mr Speaker, jien ma nistax nifhem għaliex l-Onor.

Vella qal li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea, it-traffiku u n-negozju tal-linja nazzjonali ta' l-ajru tagħna jkunu jistgħu jużufruwixxu minnhom linji ta' l-ajru internazzjonali oħra li huma ikbar minnha meta diġa' hawn diversi linji internazzjonali ta' l-ajru li joperaw lejn Malta, fosthom il-Lufthansa, is- Swiss Air u l-Alitalia.

Jiġifieri ma nafx għaliex qed ikun hemm din l- ispeċi ta' biża' mill-babaw li jekk aħna nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea din b'xi mod jew ieħor se tpoġġi lil pajjiżna f'xi żvantaġġ jew f'kompetizzjoni iktar qalila milli qegħdin fiha bħalissa.

Il-kompetizzjoni diġa' qiegħda hemm u jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea nkunu f'pożizzjoni aħjar li nisfruttaw is-sitwazzjoni tal-linja nazzjonali ta' l-ajru tagħna.

It-tieni mistoqsija li għamilli l-Onor.

Interpellant huwa jekk naħsibx li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea, l-Air Malta tkun tista' tinħataf jew tinbela' minn xi kumpannija oħra.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Interpellant staqsa jekk l-Air Malta jkollhiex xi periklu li tinbela' minn xi linja internazzjonali oħra.

L-ewwelnett irrid ngħid li aħna nippreferu li jkun hemm strategic alliances.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jidħak, u għandu għaliex jidħak għax fil-każ tal-Maltacom hu, li kien wieħed mill- prime movers, minflok fittex li jagħmel strategic alliance biegħ ix-shares lil institutional investors li kien moħħhom biss kif se jagħmlu l-profitt mil-lum għal għada.

(Interruzzjonijiet) Sfortunatament dawn it-tip ta' investituri m'humiex f'pożizzjoni li jagħtu kontribut dirett through a strategic alliance u l-gvern preċedenti bilfors kien short-sighted la ra l- affarijiet b'dak il-mod.

Jien naħseb li l-Air Malta għandha bżonn tifforma strategic alliances u tajjeb ngħid ukoll li jien naf li matul l-amministrazzjoni preċedenti, meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien prim ministru, kienu qed isiru diskussjonijiet ma' diversi linji internazzjonali ta' l-ajru biex ikun hemm dawn it-tip ta' strategic alliances.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx cross debate.

Kompli, Onor. Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Huwa evidenti li dan sar għax il-prim ministru ta' dak iż-żmien induna bl-iżball li għamel u ta struzzjonijiet biex ikunu jistgħu jiġu fformati dawn l-istrategic alliances minflok ma ssir dik it- tip ta' privatizzazzjoni parzjali li seħħet fil-Maltacom li esponiet lil pajjiżna għal element ta' ċerta instabilita' li fl-opinjoni tiegħi ma kellniex bżonnha.

Jien naħseb li anke fil-każ tal-Maltacom kien ikun aħjar li kieku nstab strategic investor li kien jikkontribwixxi direttament mhux biss billi jkabbar in-network anke internazzjonalment imma wkoll billi jpoġġi xi membru jew tnejn minn tiegħu fuq il-bord tad-diretturi ħalli aħna nkunu nistgħu nitgħallmu minn esperjenza barranija.

Pero' mhux hekk ġara u fil-fatt illum il-bord tal-Maltacom huwa kompost minn Maltin biss.

Assolutament ma nara l-ebda periklu li ġaladarba nsiru membri ta' l- Unjoni, l-Air Malta se tinbela' minn linji internazzjonali ta' l-ajru oħra.

Anzi fil-fehma tiegħi l-pożizzjoni tal-kumpannija tkun tista' tissaħħaħ iktar għax ikollha dritt tagħmel ċerti operazzjonijiet li s'issa - jew aħjar sakemm nibqgħu barra mill-Unjoni - m'għandhiex dritt li tagħmel.

Kif għidt diġa', tlifna opportunita' tad-deheb - u niftakar lil Neil Kinnock, EU Commissioner for Transport, jgħidilna li m'hemm l-ebda problema li jingħatalna t-third package ġaladarba nibqgħu fit-triq ta' sħubija -għax ovvjament imbagħad mal-friża ta' l-applikazzjoni għal sħubija sħiħa fl-Unjoni, ffriżajna wkoll dak il-progress kollu li kien antiċipat li jsir.

Sfortunatament din hi s-sitwazzjoni llum, pero' jien naħseb li jekk inħarsu 'l quddiem inkunu kapaċi nsaħħu l-pożizzjoni tal-linja nazzjonali ta' l-ajru tagħna kummerċjalment biex tirrendi iktar u fl-istess ħin intejbu iktar lis-settur tat-turiżmu.

Għalhekk għandna nisfruttaw kull opportunita' li tiġina, mhux bħalma għamilna fil-passat, fejn ġejna mċaħħda minn diversi vantaġġi minħabba li ffriżajna l-applikazzjoni għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jista' l-Ministru jgħidilna x'wassal għat-titjib tal-performance ta' l-Air Malta din is-sena?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Din hija mistoqsija interessanti wkoll.

Jien ma niddejjaqx ngħid dak li huwa rilevanti.

Fil-fatt huwa rilevanti li matul is-sena preċedenti l-Azzurra Air kienet għadha fl-ewwel sena ta' start-up tagħha u, minħabba li sabet ċerti diffikultajiet sakemm tistabilixxi r- rotot u anke l-passiġġieri li kellha bżonn, din ikkawżat ukoll xi ftit telf.

Madanakollu - u hawnhekk qed nitkellem fuq l-istrategic alliances li kont qed insemmi ftit ilu - l-Air Malta irnexxielha tinnegozja alleanza ma' l-Alitalia u b'effett immedjat l-Azzurra Air bdiet tuża d-distribution network ta' l-Alitalia wkoll.

Dan jien qed ngħidu biex nuri kemm huwa importanti li jkollok dawn it-tip ta' links.

Ir-raġuni prinċipali li għaliha l-Air Malta marret tajjeb din is-sena meta mqabbel mas-sena ta' qabel huwa bla dubju ta' xejn li l-performance ta' l-Azzurra Air hija ferm aħjar milli kienet is-sena ta' qabel.

Hawn ikun tajjeb jekk ngħid ukoll li meta wieħed jibda linja ta' l-ajru ġdida, bħalma għamilna bl-Azzurra Air, mhux l-ewwel darba li matul is-snin tal-bidu - naturalment meta jkollok ċertu tip ta' espansjoni dik tkun pjuttost riskjuża - tinħoloqlok din it-tip ta' diffikulta'.

Bi pjaċir ngħid li mir-rapporti li nirċievi mill-Air Malta kull ġimgħa ninnota li issa l-Azzurra Air qed topera viċin ħafna tal-full capacity tagħha, bis- seba' ajruplani li għandha, u fejn qabel l-Air Malta kienet tgħaddilha l- flus hi, illum l-Air Malta qed tieħu anke ċertu revenue minnha.

Ħaġa oħra li jkun tajjeb li ngħidha wkoll hija li matul din is-sena kien hemm anke a marginal increase fil-passiġġieri li ġarret l-Air Malta, u dan huwa tajjeb ukoll, pero' jibqa' l-fatt li sa llum l-Air Malta għadha qed tkun esposta biss għat-turiżmu ta' Malta minħabba r-restrizzjonijiet biex tidħol fis-suq Ewropew.

Jien naħseb li biex innaqqsu ċerti riskji jkun ferm aħjar li l-Air Malta, matul ix-xhur tax-xitwa meta l-ajruplani tagħna jkunu relattivament under-utilised - dan bil-kontra ta' dak li jiġri fis- sajf meta tant ikollna domanda kbira li jkollna nikru iktar ajruplani - ikunu jistgħu joperaw fl-isfera Ewropea jġorru l-passiġġieri minn belt għall-oħra.

Imma kif għidt diġa' sfortunatament sa llum dan għadu ma jistax isseħħ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Karmenu Vella.

ONOR.

KARMENU VELLA: Mr Speaker, xtaqt nikkoreġi ftit lill-Ministru, fis- sens li l-profitt jew it-telf tal-core business ta' l-Air Malta bl-ebda mod m'huwa marbut ma' l-operazzjonijiet ta' l-Azzurra Air - jiġifieri meta xi snin ilu l-Air Malta kienet qed tagħmel it-telf, dan ma kienx ġej minħabba li l-Azzurra Air kienet qed tagħmel it-telf - u jekk illum l-Air Malta qed tagħmel il-profitti, dan mhux qed jiġri minħabba li naqas it-telf ta' l- Azzurra Air.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien qed nitkellem fuq l-operazzjonijiet kollha ta' l-Air Malta.

Issa l-Air Malta ma tikkonsistix biss f'numru ta' ajruplani li jġibu passiġġieri hawnhekk u jeħduhom postijiet oħra.

Huwa fatt li l- Air Malta għandha shareholding qawwi fl-Azzurra Air u għalhekk huwa ovvju li jekk l-Azzurra Air ma tkunx sejra tajjeb, din taffettwa wkoll lill-Air Malta.

(Interruzzjonijiet) Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħidli: X'għandu x'jaqsam!

Allura jien bilfors ikolli nikkonkludi li l-Kap ta' l- Oppożizzjoni ma fehem xejn dwar kif linji kummerċjali joperaw.

Hawn aħna m'aħniex qed nitkellmu fuq il-Metalfond imma qed nitkellmu fuq il- kumpannija nazzjonali ta' l-ajru u fuq sussidjarja tagħha u għalhekk huwa ovvju li jekk il-kumpannija ppompjat miljuni ta' liri fiha, din bilfors affettwat ir-return tagħha.

(Interruzzjonijiet) Iċ-chairman ta' l-Air Malta, li tani dawn ir-rapporti, huwa l-istess chairman li jagħti rapporti lill-Onor.

Karmenu Vella - Issa jekk l-Onor.

Vella ngħata rapporti differenti għandu jiġbidli l-attenzjoni b'dan! - u mir-rapporti li ngħatajt dan l-aħħar jirriżulta li l-Air Malta kellha problema minħabba l- Azzurra Air.

Jien ma naħsibx li huwa fair lanqas li issa, għaliex qegħdin fuq in-naħa ta' l-oppożizzjoni, donnu nqaleb kollox ta' taħt fuq!

Ikun aħjar jekk nanalizzaw l-affarijiet b'mod kawt u b'mod li naraw l-iskala ta' l-operazzjoni kollha.

(Interruzzjonijiet) Iva, l-Air Malta kienet bdiet tiffaċċja diversi diffikultajiet minħabba li l-Azzurra Air kellha l-istart- up problems tagħha.

Sakemm l-Air Malta rnexxielha tinnegozja alleanza ma' l-Alitalia dawk il-problemi affettwaw ir-riżorsi ta' l-Air Malta, li finalment wasslu għal telf.

MR SPEAKER: Onor. Bonnici, jekk jogħġbok ikkonkludi għax sar il-ħin.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, punt ieħor li nixtieq nagħmel huwa li jien kelli l-impressjoni li meta mar il-Libja, l-ex-Ministru Karmenu Vella kien għamel arranġamenti sabiex l-Air Malta tieħu l-flus li kellha tieħu; u kont verament sorpriż meta, hekk kif ilħaqt ministru, sibt li sa llum l- Air Malta mhux talli għad trid tieħu t-Lm12 miljun li kellha tieħu fl-1996 imma talli għad trid tieħu Lm13 miljun oħra biex tiġi square.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOSEF BONNICI: Kuntrarjament għal dak li kien jgħid il-gvern preċedenti, l-Air Malta sa llum għad ma rnexxilhiex teħles minn din il- problema.

ONOR.

KARMENU VELLA: Point of order, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella, on a point of order.

ONOR.

KARMENU VELLA: Mr Speaker, il-Ministru qed jiżgwida lil din il- Kamra għax hu jaf li jekk irid jista' jmur il-Libja llum stess u jġib il- flus dovuti lill-Air Malta.

Sa ġimgħa, ġimgħatejn, tlieta oħra dawn jerġgħu jibdew telgħin.

Jien ngħid li l-Ministru għallinqas qiegħed f'pożizzjoni li jista' jikkonferma li aħna ġibna xi ħaġa mil-Libja, għax huma xebgħu telgħin u neżlin u qatt ma ġabu xejn!

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' karti.

Il-Ministru Gonzi.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Skema maħruġa mill-Awtorita' tad-Djar dwar għajnuna finanzjarja għal xogħlijiet ta' titjib fir-residenzi okkupati minn persuni b'diżabilita', bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 1669;

Tabella li turi l-għadd ta' telefonati, flimkien man-natura tagħhom, li saru fuq is-supportline 179, bejn Ottubru 1997 u Ottubru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 1699; u

f'isem il-Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tabella li turi l-għadd ta' operaturi, skond it-tip ta' negozju, reġistrati mad-Dipartiment tat-Taxxa tad-Dwana u tas-Sisa fit-13 ta' Novembru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 1186.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-presidenti tal-kunsilli skolastiċi ta' l-iskejjel ta' l-Istat, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 175 mogħtija f'seduta numru 6 li saret fit-3 ta' Novembru 1998.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, bil-pjaċir kollu nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra t-tariffi li ġejt mistoqsi npoġġi dwar ir-reviżjoni li saret biex insewwu nġustizzja kbira li kienet saret, ċioe':

Tagħrif dwar tariffi tad-dawl, ilma u drenaġġ, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 1856; u

Tagħrif dwar id-dħul tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għall- perjodu bejn l-20 ta' Jannar 1992 u t-30 ta' Settembru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 1865;

Tabella li turi d-dħul qabel it-taxxa tal- Korporazzjoni Enemalta minn pitrolju, elettriku u gass bejn l-1990 u l-1997, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 1866.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 1999

MR SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq, nistieden lill-impjegati tal-Public Broadcasting Services jidħlu fil-Kamra sabiex jittrasmettu d-diskors tal- Kap ta' l-Oppożizzjoni dirett fuq it-televiżjoni.

L-impjegati tal-PBS daħlu fil-Kamra u bdew jaqdu d-dmirijiet tagħhom.

MR SPEAKER: Illum il-Kamra għandha quddiemha l-kontinwazzjoni tad- diskussjoni fuq il-Mozzjoni biex tmur f'Kumitat ta' Provvista għal Konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' Spiża għas-Sena 1999.

Skond il-ftehim milħuq, is-seduta tal-lum għandha tintemm fit-8.30 p.m. u d-diskors ikun eżenti mil-limiti ta' ħin għad-diskorsi.

Għalhekk issa nitlob lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, l-Onor.

Alfred Sant, biex jibda d- diskors tiegħu.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, diġa' għidtha darbtejn - u nerġa' ngħidha għat-tielet darba llejla - li d-diskors li smajna bħal-lum ġimgħa mill-Onor.

John Dalli dwar il-budget għall-1999 faqa' l-bżieżaq li l-Onor.

Eddie Fenech Adami kien nefaħ qabel, waqt il- kampanja elettorali ta' din is-sena.

Fl-aħħar trid toħroġ il-verita'.

L- Onor Fenech Adami u sħabu, per eżempju, kienu jgħidulna li mhux veru teżisti problema ta' deficit strutturali fil-finanzi tal-gvern u li dik kienet ħrafa tal-Partit Laburista.

L-Onor.

Fenech Adami u anke l-Onor.

John Dalli kienu jgħidulna illi kien il-Gvern Laburista li ħaffer il-ħofra finanzjarja u żied id-djun bil-kbir.

Kien hemm anke sforz sħiħ biex din in- naħa tal-Kamra jpinġuha bħala n-naħa tax-xjaten, bla kuxjenza soċjali u li għalhekk żidna 33 taxxa minbarra t-tariffi tad-dawl u l-ilma.

Imbagħad qalu wkoll, Sur President, illi fejn Gvern Laburista xerred dlam u biża', Gvern Nazzjonalista kien se jerġa' iġib il-fiduċja fil-pajjiż u kien se joħloq ix-xogħol u proġetti ġodda.

Qalulna illi Gvern Nazzjonalista kien se jagħti benefiċċji soċjali ġodda lill-poplu, kien se jnaqqas it-taxxi u kien se jimpjega lill-impressed kollha mal-gvern.

Ħaġa oħra li kienu qalulna kienet li Gvern Nazzjonalista kien se jerġa' jitlaq bl-applikazzjoni għal sħubija sħiħa ma' l-Unjoni Ewropea u b'hekk kien se jibda jirċievi l-miljuni u l-miljuni minn Brussels.

Dawn kienu l-bżieżaq li damu jintefħu.

Konna nisimgħuhom f'dan il- parlament, konna nisimgħuhom fuq il-media, konna nisimgħuhom fil-meetings u kullimkien.

Tajjeb illi anke nikkwota xi siltiet speċifiċi minn dak li kien jingħad.

Per eżempju, fl-20 ta' Jannar, 1997 l-Onor.

Fenech Adami kien qal hekk:

"Din tal-ħofra fil-finanzi tal-gvern hi ħrafa.''

U kompla jgħid li:

'Il-Gvern Laburista mhux veru li wiret pajjiż mimli ħofor iżda pajjiż li kien miexi 'l quddiem b'ritmu mgħaġġel u mgħaġġel ħafna.".

Nistgħu nikkwotaw x'qal, per eżempju, il-Ministru Dalli, fl-14 ta' Ottubru 1997, dak iż-żmien fl-oppożizzjoni.

Qal hekk:

"Il-ħofra li l-Gvern Laburista qed jgħid illi hemm fil-finanzi tal- pajjiż ħaffirha hu stess apposta biex jipprova jagħti vantaġġ politiku lilu nnifsu."

Dawn kienu t-tip ta' diskorsi li kienu għaddejjin bir-radam.

Imma issa jidher ċar li d-diska nbidlet bil-kbir għax, ngħid għalija, bqajt impressjonat b'siltiet minn dak li smajna bħal-lum ġimgħa, u jekk tippermettili, Sur President, se nikkwotahom.

Il-Ministru Dalli, per eżempju, qal:

"Il-qagħda tal-finanzi pubbliċi hija waħda mwiegħra.".

Issa din mhux l-Onor.

Leo Brincat jew jiena għidniha imma qalha l-Ministru Dalli bħal-lum ġimgħa.

Il-Ministru kompla hekk:

"Biex tersaq qrib li ssib soluzzjoni trid tagħraf li l-qagħda finanzjarja preżenti hija riżultat ta' difetti kbar strutturali li nbnew fuq xulxin tul ħafna snin.".

Meta smajt il-kliem "ħafna snin" jiena għidt li ċertament dan ma jfissirx is-sentejn li għaddew minn Ottubru ta' l-1996 imma ħafna qabel, jiġifieri meta ministru tal-finanzi dak iż-żmien kien l-Onor.

John Dalli, l-istess bniedem li l-ġimgħa li għaddiet, bil-prosopopea kollha, uriena kemm ippontifika li huwa kompetenti f'dawn l-affarijiet.

Il-Prim Ministru dakinhar kien l-Onor.

Eddie Fenech Adami, li qalilna li l-ħofra kienet ħrafa.

Ħalli naraw x'qal aktar l-Onor.

Dalli bħal-lum ġimgħa.

Qalilna:

"Dan l-iżbilanċ rikorrenti huwa problema kbira għax ifisser li qed nisselfu biex nieklu.

Biex ikollna sitwazzjoni finanzjarja vijabbli, dan l-iżbilanċ rikorrenti jrid jinqaleb kemm jista' jkun malajr f'bilanċ pożittiv.".

Imbagħad kompla jgħid:

"Nistgħu nagħmlu ta' bir-ruħna li m'hawnx problema u nibqgħu nippretendu l-manna ta' kuljum.".

Imma skużi!

L-Onor.

John Dalli fl-14 ta' Ottubru, 1997 ma kienx qal li l- ħofra li hemm ħaffirha Gvern Laburista stess?

Kif issa marret is-snin lura u saret strutturali?

Hawn għandna konferma li dak li qal l-Onor.

John Dalli sena u nofs ilu m'għadux jgħodd.

Issa rebħu l-elezzjoni, irnexxielhom jaraw kif jimmaniġjaw mal-Perit Mintoff biex joħolqu l-problemi u qegħdin fil-gvern, u dak li kienu jgħidu sena ilu m'għadux jgħodd.

Mela dak li qalu qabel spiċċa u issa qed nibdew nifqgħu l-bżieżaq u ż-żejt tiela' f'wiċċ l- ilma.

Effettivament meta tagħsar kollox u tistaqsi x'ħareġ minn dan il- budget, issib li huma kkonfermaw bil-kbir il-verita' li konna ngħidu aħna.

Apparti minn hekk, wara li akkużawna bi 33 taxxa u li ma kellna l-ebda qalb u kuxjenza soċjali, issa qed jgħidulna li se jintaxxaw ix-xogħol, qed jgħidulna li se jżidu t-taxxa fuq il-konsum ta' eluf u eluf ta' prodotti u servizzi, permezz tal-VAT, u żiedu t-taxxa fuq il-petrol u fuq is- sigaretti, li ċertament m'hijiex taxxa fuq is-sinjuri.

Allura l-affarijiet qed jiċċaraw ruħhom.

Veru li naqqsu t-tariffi tad-dawl u l-ilma li konna ssettjajna fl-aħħar budget u li wara emendajna, imma anke hawn il-wegħda li kien għamel l-Onor.

Eddie Fenech Adami ġiet miksura.

Fit-28 ta' Ġunju ta' din is-sena, l-Onor.

Fenech Adami kien wiegħed li jekk il-Partit Nazzjonalista jitla' fil-gvern se jreġġa' t-tariffi tad-dawl u l-ilma lura għal dak li kienu qabel Settembru ta' din is-sena.

Issa tal- Partit Nazzjonalista qed jipprovaw jgħidu li m'huwiex veru li saret din il- wegħda.

Sa ħarġu anke tape, u min jaf kemm damu jilagħbu b'dak it-tape, Sur President!

(Interruzzjonijiet).

Sur President, qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

"Kopja ta' "The Times" tat-Tnejn, 29 ta' Ġunju, 1998"

F'din il-ħarġa tal-gazzetta mhux biss fit-title ta' l-artiklu imma wkoll ir- rapport innifsu jagħmilha ċara u tonda li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern kien se jreġġa' t-tariffi tad-dawl u l-ilma għal kif kienu f'Settembru tas- sena li għaddiet.

U jekk iqum xi punt li dan intqal minn gazzetta, jiena ngħidilhom li kellhom iż-żmien kollu biex jgħidu li mhux veru, għax b'kumbinazzjoni, fl-istess paġna 5 tal-gazzetta "The Times" tad-29 ta' Ġunju ta' din is-sena, hemm rapport sħiħ fejn il-Partit Nazzjonalista qiegħed jiċħad rapport li kien deher f'gazzetta oħra.

Mela dak ir-rapport li kien deher f'gazzetta oħra ċaħduh dakinhar stess u dan ir-rapport baqgħu ma ċaħduhx sa wara l-elezzjoni!

U din nixtieq inpoġġiha fuq il-Mejda tal- Kamra biex nikkonferma li anke hawnhekk għandna wegħda miksura.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Imbagħad hemm ukoll l-istrateġija tal-budget fiha nnifisha, Sur President.

Jekk wieħed iħares lejha, issa m'għadhomx ix-xjaten Laburisti li qed imexxuh lill-pajjiż imma l-anġli Nazzjonalisti!

Il-kuxjenza soċjali qiegħda kollha nkarnata hemmhekk u allura wieħed jistenna li l-budget ikollu kuxjenza soċjali qawwija u li se jkun qed jiddefendi bil-kbir lill- ħaddiema, lin-nies tax-xogħol, lill-impjegati, lill-pensjonanti u lill- anzjani.

Meta tifli t-tifsira soċjali ta' dan il-budget issib li dak li ta - jew taparsi ta - il-Gvern Nazzjonalista b'id waħda, bħat-tariffi tad-dawl u l-ilma, reġa' ħadu bil-kbir bl-id l-oħra, u hawn ħa ħafna u ħafna aktar milli ta.

Ikun tajjeb li ngħidu wkoll, Sur President, illi waħda mill-problemi li niffaċċjaw meta nħarsu lejn dan il-budget hija l-problema tal-kredibbilta'.

Jekk qed nitkellmu fuq deficit strutturali - u issa qed jgħiduha tan-naħa l- oħra - qegħdin ngħidu li din il-ħofra ħoloqha xi ħadd, u ċertament ma ħoloqhiex - u kellna ammissjoni ta' l-Onor.John Dalli nnifsu - il-Gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 imma ħoloqha l-Gvern Nazzjonalista ta' qabel, għax mill-1987 'il quddiem hu kien in charge, u kienu l-istess nies fl-istess karigi li ħolqu din il-ħofra.

U allura l-kredibbilta' tiġi minn kif se jsolvuha din.

Imma mbagħad iqum punt ieħor, Sur President.

Għal min jifli d-diskorsi tal-budget - u jien inzertajt wieħed minnhom - jinduna li l-kliem li smajna ta' kif se jsolvu l-problema diġa' smajnihom f'budget speeches oħra ta' qabel l-1996.

L-istrateġija, jekk hemm waħda, li qal li se jsegwi l-Onor.

John Dalli, kien diġa' qalha darb'oħra.

Meta kien qed jippreżenta l-budget ta' l-1993, il-ministru tal-finanzi ta' dak iż- żmien - li nzerta John Dalli taħt il-prim ministru ta' dak iż-żmien, li nzerta Eddie Fenech Adami - kien qal hekk:

"L-oġġettivi li se npoġġu quddiemna għall-ħames snin li ġejjin huma li d-deficit tal-gvern jinżamm inqas minn 3% tal-prodott gross domestiku.".

Fl-1992 qalilna li:

"L-oġġettivi li se npoġġu quddiem dawn il-ħames snin li ġejjin huma li d-deficit tal-gvern jinżamm inqas minn 3% tal-prodott gross domestiku.".

Għaddew sitt snin u mhux biss ittrippla d-deficit, imma l-poplu Malti jgħid li għaxxaqha dan il-bniedem.

U jista' jmur f'"Xarabank" u joqgħod jieħu char-a-bancs ta' supporters minn Ħal Qormi biex iċapċpulu imma l-poplu Malti u Għawdxi mbagħad m'huwiex kollu char-a-bancs ta' Ħal Qormi!

Il-poplu se jħares lejn ir-riżultati u jifhem li jekk sitt snin ilu ppjana b'dan il- mod, issa wassalna fejn wassalna.

Ma jistax jaħbi aktar issa.

Din ammisjoni tiegħu stess.

Għalhekk infaqgħu l-bżieżaq, Sur President, u għalhekk tajjeb illi nifhmu dak li ġara tassew fl-aħħar snin.

Waqt li l-budget tal-gvern taħt Dr. Fenech Adami baqa' jintefaħ, beda dieħel staġnar sħiħ fl-ekonomija.

U dak li ġara fl-ekonomija bejn l-1992 u l-1996 kellna niffaċċjawh aħna fl-1996.

Ġara li l-investiment minn barra ma daħalx u ma kibirx.

Ma kellniex investiment veru u produttiv minn barra.

Ġara wkoll illi l-industrija bdiet taqta' nifisha.

Ġara wkoll illi t- turiżmu l-ewwel laħaq il-quċċata sa l-1994 u mbagħad qata' nifsu bis- sitwazzjoni li beda joħloq il-Gvern Nazzjonalista.

Biex tkompli tgħaxxaqha daħlet it-taxxa tal-VAT u t-turiżmu qalagħha fuq rasu.

L-industrija għas- suq lokali wkoll qalgħatha fuq rasha u l-kummerċ intern beda jiddependi dejjem aktar u aktar min-nefqa tal-gvern.

Issa għaliex il-Gvern Nazzjonalista daħħal it-taxxa tal-VAT dak iż-żmien?

Għax kellu bżonnha?

Le, mhux għax kellu bżonnha imma għax ried jingħoġob ma' l-Ewropej ta' Brussels, dawk li tant jogħġbu lill-Prof.

Josef Bonnici, li fil-question time jeħdilna nofs siegħa jitkellem fuqhom.

Sur President, dak iż-żmien ma kienx hemm bżonnha t-taxxa tal-VAT.

Din għenet biex min-naħa tħarbat it-turiżmu u min-naħa l-oħra tkisser l- industrija lokali.

Imbagħad il-kummerċ intern sar jiddependi aktar u aktar min-nefqa tal-gvern li baqgħet tiżdied.

Effettivament id-daqqa kbira li qalgħet l-industrija lokali bejn l-1994 u l-1996 kienet qed twassal biex ikun hemm anke pressjoni fuq l-impjiegi.

Fl-istess żmien inzerta li konna resqin lejn sitwazzjoni fejn l-industrija għall-esportazzjoni kienet qed tiffaċċja diffikultajiet.

Aħna konna ilna nwissuhom sa milll-1993 u l-1994.

Konna ngħidulhom li l-ekonomija bħalissa qisha Boeing, miexi biss fuq mutur wieħed meta suppost għandu tlieta għaddejjin, li qed jaqsam l- Atlantiku.

U niftakar li l-Prof.

Josef Bonnici kien jiddieħaq bina dak iż- żmien.

Spiċċajna illi l-uniku mutur li konna għaddejjin fuqu, li kien it- turiżmu, anke hu beda jogħtor u l-unika ħaġa li żammet il-vapur għaddej kienet sempliċement in-nefqa tal-gvern li ma baqgħetx sostenibbli aktar.

Il- gvern beda jgħatti minn hemm u minn hawn, f'dak li għandu x'jaqsam ma' kif se jdaħħal id-dħul u kif se jonfoq, imma kien wasal fi żmien li ma setax jibqa' aktar isoff il-flus mill-korporazzjonijiet falluti, bħall-Enemalta u l-Airmalta.

Kullimkien kien beda jiġġamja.

U din hija ħaġa li wasslet biex f'Ottubru ta' l-1996 tissejjaħ elezzjoni bikrija.

Kienu f'pożizzjoni fejn kieku sejħu l-elezzjoni meta kellhom isejħuha kien ikollhom jagħmlu budget u kien ikollhom jammettu l-falliment ta' dak li John Dalli kien ipproklama fl-1992.

Aħna nibqgħu ninsistu li n-nies li huma responsabbli llum għall- finanzi u għat-tmexxija tal-gvern kienu l-istess nies li kienu responsabbli għall-iġġammjar finanzjarju fis-sistema ta' pajjiżna.

X'għamilna meta ffaċċjajna din is-sitwazzjoni f'Ottubru ta' l-1996?

Jien nammetti li dak li għamilna ma kienx popolari, kien iebes.

Nammetti wkoll li min-naħa ta' l-Onor.

Eddie Fenech Adami kien hemm opportuniżmu totali biex jipprova jimmanipula s-sitwazzjoni li żviluppat.

Imma ħalli nipprovaw nifhmu issa l-istrateġija finanzjarja u ekonomika.

L-ewwelnett fhimna li kien hemm ħtieġa kbira li għallinqas wieħed mill-muturi jerġa' jibda jaħdem tajjeb.

U għalhekk għamilna minn kollox biex nagħtu spinta 'l quddiem lit- turiżmu ħalli dan iżomm il-vapur għaddej sakemm jibdew jirpiljaw is-setturi l-oħra.

Marbuta ma' din is-soluzzjoni kien hemm ċertament il-ħtieġa li nneħħu - u neħħejna - it-taxxa tal-VAT li kienet qed timponi piżijiet kbar u mhux sostenibbli fuq it-turiżmu.

Hemmhekk iffaċċjajna l-problema li kienet dehret ċara ħafna, id-deficit tal-gvern.

Matul is-snin, il-gvern kien tħalla f'sitwazzjoni fejn kollox inħariġlu 'l barra u kien qiegħed jiżdied id-dejn u d-deficit fil-pajjiż.

Allura tlaqna fuq it-triq li nrażżnu l- ispiża tal-gvern u naqtgħu l-ħela biex inżidu d-dħul tal-gvern.

Hawnhekk inqala' t-tgħajjir kollu li kellna nilqgħu għalih għal xhur sħaħ.

Kienu jgħidulna li aħna m'għandniex kuxjenza soċjali, li qegħdin niġġammjaw il- pajjiż u li qegħdin noħolqu sfiduċja fil-pajjiż.

Kien hemm is-soltu konfoffi li nafu bihom u t-tradimenti li ġraw, imma l-punt kollu kien li ma kienx hemm triq oħra ħlief dik li jekk tabilħaqq ridna nimxu b'serjeta` - u dan huwa punt li nibqgħu nisħqu fuqu - kien hemm bżonn li l-finanzi tal- gvern jerġgħu jitreġġgħu fuq bażi li tkun soda.

Kienet triq serja u iebsa u ddeċidejna li nimxuha, u mxejna fuqha.

Imbagħad min-naħa l-oħra kien hemm bżonn li fiż-żmien li konna qegħdin niksbu lill-industrija nagħtuha ċ-ċans li tirpilja, kemm dik li tipproduċi għas-suq lokali u kemm dik orjentata għall-esportazzjoni.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-industrija ta' l-esportazzjoni, kienet aktar faċli li tagħtiha n-nifs ħalli tirranka.

L-industrija li taħdem għas-suq lokali kien hemm bżonn li nagħtuha n-nifs ħalli tibdel l-istrutturi tagħha, ħalli timmodernizza ruħha ħalli tkun tista' mbagħad tikkompeti anke fuq is-suq lokali ma' prodotti importati minn barra.

Dak li aħna sejjaħnilu ristrutturar ta' l-industrija lokali kien maħsub biex jieħu ż-żmien.

Kien marbut mal-fatt li neħħejna l-VAT u erġajna daħħalna ċerta protezzjoni ġdida li kienet ġiet żmantellata bil-VAT.

Dan sar biex l-industrija lokali jkollha n-nifs li tista' tibdel l-istrutturi tagħha u ssir kompetittiva.

Imbagħad parti mill-istess strateġija kienet li aħna nistimolaw u noħolqu proġetti ġodda li minnhom infushom ikollhom sens ta' inizjattiva, li jkollhom l-investiment u li bl-għajnuna tal-gvern joħolqu l-ġid aktar 'il quddiem.

Allura konna qed niżviluppaw il-proġetti li qanqlu interess u kontroversja wkoll.

Dawn kienu proġetti marbuta mat-turiżmu imma proġetti li joħolqu assi ġodda, assi produttivi fil-pajjiż, li jistgħu jżommu u jsostnu attivita` ġdida u meħtieġa.

Din kienet il-bażi li minnha ridna nitilqu għax aħna nemmnu li fuq bażi bħal din ridna ntejbu, insaħħu u nkabbru l-qafas soċjali.

Ma tistax tibbaża l-qafas soċjali u tkun serju jekk il-qafas ta' assistenza u ta' solidarjeta' soċjali jkun ibbażat fuq pedamenti ekonomiċi u finanzjarji mherrija u msewsa.

Aħna ridna li nkunu qegħdin insaħħu l-qagħda finanzjarja u ekonomika tal-pajjiż imma fl-istess waqt inkunu qed inlestu biex nibnu qafas ta' appoġġ soċjali ġdid, ta' solidarjeta' soċjali ġdida, li tkun tassew moderna u li tassew tasal.

Jiena ngħid b'wiċċi minn quddiem illi din l-istrateġija kienet bdiet tagħti riżultati, Sur President.

Apparti milli t-turiżmu mexa 'l quddiem bil-kbir u apparti milli l-industrija ta' l-esportazzjoni imxiet 'il quddiem ukoll, kien hemm anke aspetti oħra li wrew illi l-iebes kien għadda.

Per eżempju, matul l-ewwel disa' xhur ta' din is-sena, it-turiżmu żied b'5.5%.

Issa veru hemm l-argument illi daħlu flus anqas, imma jekk wieħed imbagħad jiċċekkja l-lags ta' kif jidħlu l-pagamenti fit-turiżmu ma kif jaħdem il-Bank Ċentrali se jsib illi effettivament mhux veru naqsu, imma l-flus żdiedu.

L-industrija ta' l-esportazzjoni wkoll żdiedet fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena, u din żdiedet b'£m66 miljun.

Dan wara li fl- aħħar sena ta' tmexxija Nazzjonalista, l-industrija ta' l-esportazzjoni kienet qiegħda tiżloq u taqa' lura.

Fis-servizzi, Sur President, il-valur miżjud f'pajjiżna żdied b'9.7%.

In- numru ta' kumpaniji reġistrati fil-pajjiż matul l-ewwel disa' xhur ta' din is-sena żdied b'279.

Fl-istess ħin kien hemm ħidma konsiderevoli fil- Freeport u żieda f'din il-ħidma waqt illi rreġistrajna titjib fl-ekonomija - illi kien għadu marġinali imma kien jinħass fil-kummerċ intern - li kibret b'termini reali b'7.6%.

Issa naf illi fl-Economic Survey, taħt l- ispirazzjoni tal-Prof.

Bonnici kien hemm ċerti logħob bil-kliem biex is- 7.6% żieda reali ppruvaw iniżżluha għal-2.6%.

Kieku naħdmu bl-istess irtokki għal dak illi ġara fl-1995 u 1996, b'mod reali l-ekonomija kienet tinżel bejn -2% u -3%.

Imma dawk ma jaħdimhomx il-Prof.

Bonnici.

Ir- realta' hi li f'termini reali, l-ekonomija fl-ewwel disa' xhur ta' din is- sena żdiedet b'7.6%.

Imbagħad kien hemm ukoll żieda ta' £m16.2 miljun fid- dħul mill-impiegi.

Dawn huma kollha riżultati li mhux qed ngħiduhom aħna imma joħorġu mill-economic survey illi ġie ppublikat mill-gvern innifsu.

Xi ħaġa kruċjali għall-pajjiż kien il-fatt li rnexxielna li l-isbilanċ fil-kont tal-pagamenti - jiġifieri kemm inbiegħu barra mqabbel ma dak illi nixtru minn barra - naqqasnieh bin-nofs.

U din kienet xi ħaġa importanti għax anke hawn fl-1996 konna qegħdin niżolqu 'l isfel lejn il-ħondoq.

Kien hemm żbilanċ dejjem jikber bejn dak illi nixtru minn barra - li nħallsu għalih - u dak illi nistgħu nbiegħu lil barra - u allura jidħlu l-flus biex inħallsu dak illi nixtru minn barra.

Min-naħa l-oħra wkoll, konna resqin - u hawnhekk daħal il-fattur politiku - lejn it-twettiq tal-proġetti l-kbar illi kienu se jkomplu joħolqu momentum ġdid fil-pajjiż.

Dan jorbot mat- titjib fit-turiżmu, mat-titjib fl-industrija ta' l-esportazzjoni u mat- titjib fl-industrija lokali ħalli l-iżvilupp ta' l-ekonomija tagħna ma jkunx jiddependi aktar min-nefqa tal-gvern.

Aktar ma gvern jonfoq, anqas ikollu flus biex iħallas u allura jikber id-deficit u tikber il-ħofra li issa ammettew li teżisti.

Imma mbagħad issir kruċjali l-mistoqsija: X'sar mill-budgeting tal-gvern u x'sar f'termini ekonomiċi finanzjarji?

X'kien ir- riżultat ta' dak illi ħadem fuqu l-Gvern Laburista biex iżomm lura din il- mewġa dejjem tikber ta' nefqa tal-gvern li m'hijiex qed tkun imqabbla bid- dħul tal-gvern?

Hawnhekk kellna l-propaganda Nazzjonalista għaddejja f'dawn l-aħħar ġimgħat illi ma rnexxejniex f'dan il-qasam, u illi għalkemm għamilna budgeting għal deficit ta' Lm80 miljun, effettivament - skond Dr. Fenech Adami u skond il-Ministru John Dalli - spiċċajna b'deficit ta' kważi Lm170 miljun.

Din kienet id-diska tal-propaganda Nazzjonalista.

Imbagħad arahom jgħidu kemm telgħu d-djun fi żmien il-Gvern Laburista!

Għax bħal dak li qallu tagħmel id-djun biex tagħmel id-djun?

Jien għidt: Imma possibbli li kien hawn din id-diverġenza kollha bejn Lm80 miljun u Lm170 miljun?

Imbagħad effettivament irriżultat ftit inqas.

Issa naf li hawn ħafna metodi ta' dak li bl-Ingliż jissejjaħ creative accounting.

Dan hu mod kif tagħmel l-accounts b'mod illi tagħti impressjoni mod u tkun impressjoni oħra.

F'dan il-każ jiena nifraħ lill-Ministru John Dalli għall-eżerċizzju ta' creative accountancy bellezza li għamel fuq il-budget tal-gvern.

Jiena ngħid li mhijiex responsabbilta' illi timxi b'dan il-mod.

Mhijiex responsabbilta' illi tagħmel dawn it-tip ta' maniġġji u manipulazzjoni tan- numri biex toħloq xi ħaġa li politikament forsi hija effettiva imma fir- realta' mhijiex serja.

U l-akbar kritika li tista' tagħmel għal dan il- budget hi li dan m'huwiex budget serju.

Jiena ħarist lejn in-numri kollha li ġew preżentati u bdejna naħdmu ftit fuqhom.

Jirriżulta, Sur President, illi l-Ministru John Dalli - forsi spirat mill-appoġġ li kellu fuq "Xarabank" mix-char-a-bancs li tella' minn Ħal Qormi - bidel b'mod sostanzjali l-mod kif jippreżenta l-finanzi u n- numri tal-gvern.

Bidel il-kejl illi għamel ta' x'inhu d-deficit tal-gvern din is-sena ma' kif kellu jinħadem.

U allura aħna pprovajna naraw jekk in- numri li ġew preżentati humiex ta' l-istess livell meta npoġġuhom fuq l- iskala li fuqha ġew preżentati s-sena li għaddiet.

Il-gvern qiegħed jgħid li s-sena d-dieħla se jkollna deficit ta' Lm130 miljun u li din is-sena l- Gvern Laburista kellu deficit ta' Lm170 miljun.

Dawn m'huma xejn ħlief ħrejjef.

Ħdimna n-numri, Sur President, u għidna li hemm bżonn illi l- ispiża kif qegħda tintwera għal din is-sena tiġi aġġustata skond kif preżentajniha aħna s-sena li għaddiet.

Jekk aħna s-sena li għaddiet għidna li se jkun Lm80 miljun minn taħt, il-kejl qiegħed isir fuq dak illi għidna aħna jew inbidel?

U jirriżulta li bidlu l-kejl.

Allura għidna: It's only fair illi l-kejl illi wżawjna s-sena li għaddiet nużawh biex naraw kif ħareġ l-out-turn ta' din is-sena u nużawh ukoll biex naraw kif se jkun l- out-turn tas-sena li għaddiet.

Ħdimna l-eżerċizzju u l-ewwelnett irriżultalna, Sur President, illi fl-ispiża ta' din is-sena - qegħdin jgħidu li ħarġet din is-sena; veru li ħarġet din is-sena imma m'hijiex parti mill-ispiża vera ta' din is-sena - hemm spiża - u issa ngħid x'inhi - li huma kollha arretrati ta' qabel din is-sena.

Lott kbir minnhom huwa attribwibbli għal qabel l-1996.

Ħalli ngħidhomlok, Sur President.

Per eżempju, hemm stmati Lm300,000 arretrati tal-korp tal-pulizija.

Hemm arretrati fuq Għawdex li jammontaw għal Lm573,000 li tħallsu din is-sena imma mhux għax-xogħol li sar din is-sena.

Hemm arretrati ta' Lm3.5 miljun f'pagi taċ-ċivil li mhumiex attribwibbli għal din is-sena.

Hemm arretrati tal-VAT - refunds tal-VAT li żgur m'humiex attribwibbli għal din is-sena għax ma kienx hemm VAT - li jammontaw għal Lm6 miljun.

Hemm arretrati ta' Lm1.2 miljun tal-public works li mhumiex attribwibbli għal din is-sena.

Hemm arretrati tal-land and construction li jammontaw għal Lm138,000.

Hemm arretrati ta' l-ilma - mhux ta' din is-sena imma tas-snin ta' qabel - stmati Lm7 miljun.

Hemm arretrati tas-saħħa stmati Lm1.2 miljun u hemm arretrati fuq biedja u sajd ta' Lm81,000.

B'kollox dawn l-arretrati jammontaw għal kważi Lm20 miljun.

Dawk m'humiex ta' din is-sena imma huma spejjeż li 95% tagħhom huma attribwibbli għall-Gvern Nazzjonalista qabel l- 1996.

(Interruzzjonijiet) Dawn il-figuri lest inpoġġihom fuq il-Mejda tal- Kamra.

Imbagħad, Sur President, inħarsu ftit lejn l-ispiża kapitali u naraw li anke hawn għamlu aġġustament ta' l-ispiża kapitali.

Dawn iddeċidew li dak li aħna konna se nagħmlu budgeting tiegħu s-sena d- dieħla jonfqu din is-sena.

Fuq l-IPSE u fuq il-Gozo ferries daħlu fl- accounts Lm12.5 miljun extra.

Dawk ma kenux se jiġu budgeted għal din is- sena.

L-Onor.

John Dalli jiddeċiedi hu x'għandu jagħmel - affari tiegħu! - imma mhux iwaddabhom fuq il-budget ta' llum u jgħid li dawk huma parti mill- budget!

(Interruzzjonijiet) Dan hu creative accounting u dan qatt m'hu aċċettabbli, imkien.

Imbagħad id-deċiżjonijiet li ħadu wara Settembru ta' l-1998 - huma ħaduhom dawn u affari tagħhom, imma ejjew inkunu ċari x'qed ngħidu issa - jammontaw bejniethom għal Lm4.5 miljun.

Mela b'kollox fuq l- ispiża kapitali għandek aktar minn Lm17-il miljun li m'humiex attribwibbli għall-budget kif ippjantah il-Gvern Laburista.

Meta mbagħad innaqqsu l-Lm20 miljun ta' l-ispiża rikorrenti li m'għandhomx x'jaqsmu mal-budget ta' din is-sena, u meta nnaqqsu s-Lm17-il miljun oħra ta' spiża kapitali li m'huwiex attribwibbli lanqas għal din is-sena b'dan il-mod, hemmhekk l- affarijiet jibdew jinbidlu.

Dan ifisser illi fuq il-bażi ta' kif inħadmet is-sena li għaddiet, il-Gvern Laburista ma laħaqx it-Lm80 miljun li kien qed jaħseb bħala deficit, imma laħaq Lm93 miljun.

Jiġifieri hemmhekk waqajna lura.

Imma mbagħad trid tagħmel kejl ieħor, Sur President, għax biex tkun taf eżattament kif qed jgħaddu dawn iż-żewġ gvernijiet, minn dawn id-deficits irridu nneħħu l-fondi li qed jidħlu minn bejgħ ta' government assets.

Jekk aħna daħħalna somma mill-bejgħ tax-shares tal-Maltacom, dik l-operazzjoni neħħiha min-nofs għax dik se tagħmilha darba u mhux se jkollok l-istess operazzjoni s-sena d-dieħla.

Bl-istess mod, mill-budget tal-Gvern Nazzjonalista tas-sena d-dieħla ejjew inneħħu l-fondi tal-privatizzazzjoni.

Veru li ma nafux x'se jipprivatizzaw - għaliex dawn in-nies tant jippjanaw tajjeb għat-tul li għas-sena d-dieħla lanqas qalulna x'se jipprivatizzaw! - imma biex inkunu nafu fejn qegħdin bħala budgeting irridu nneħħu kemm mill- ispiża ta' din is-sena u kemm mill-ispiża tas-sena d-dieħla l-fondi li l- gvern se jdaħħal mill-privatizzazzjoni.

Allura jekk naħdmu b'dan il-mod, mat-Lm93 miljun tal-Gvern Laburista rridu nżidu l-fondi li daħħal il-Gvern Laburista mill-operazzjoni ta' privatizzazzjoni tal-Maltacom; u mad- deficit li qed jgħid l-Onor.

John Dalli li s-sena d-dieħla se jkollhom irridu nżidu s-Lm60 miljun li l-Ministru qed jgħid li se jdaħħal mill- privatizzazzjoni.

Meta naħdmu fuq dik il-bażi, allura l-budgetary gap tal- Gvern Nazzjonalista jidher iżgħar qabel ma tagħmel il-privatizzazzjoni mill- Gvern Laburista - għaliex aħna ġibna Lm93 miljun u huma ġabu Lm78 miljun - u allura jidher aħjar, imma meta ddaħħal il-fondi tal-privatizzazzjoni u tagħmel Lm35 miljun min-naħa u s-Lm60 miljun min-naħa l-oħra x'issib, Sur President?

Issib li d-deficit reali li qed jagħmel budgeting għalih John Dalli s-sena d-dieħla huwa ogħla mid-deficit li aħna ġibna din is-sena.

Id- deficit reali tas-sena d-dieħla se jkun Lm138 miljun meta d-deficit reali ta' din is-sena kien Lm128 miljun, żieda ta' aktar minn 8%.

Allura, meta tara din il-figura bilfors ikollok tinkwieta u tgħid x'inhu għaddej.

Sur President, qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

comparison of outflows and projections 1998-1999 government revenue and expenditure.

Issa jiena nemmen li dawn l-istimi li saru huma konservattivi, fis-sens li aktar jagħfsu fuq il-performance tal-Gvern Laburista u qegħdin jieħdu dak li qed jgħid l-Onor.

John Dalli at face value.

Imma li l-Ministru tal- Finanzi jiġi hawnhekk u fis-sitwazzjoni ta' deficit li jinsab fiha l-pajjiż jibbaġġitja għas-sena d-dieħla għal żieda fid-deficit reali, allura mbagħad bilfors li wieħed ikollu jitħasseb u jqajjem il-mistoqsijiet, aktar u aktar għaliex waħda mill-affarijiet li tibqa' tistaqsi hija: Is-Lm60 miljun li qed jistma' l-gvern, kif se jġibhom?

Il-privatizzazzjoni ta' l-assi li qed jitkellem dwarhom għaliex ma qalx x'inhuma?

Nerġgħu mmorru fuq il-punt li tlaqna minnu, li l-istess John Dalli u l-istess Eddie Fenech Adami kienu responsabbli bejn l-1992 u l-1996 għad-deficit li għandna fil-pajjiż.

Illum għandna ħafna propaganda għaddejja li mexjin tajjeb u li l-affarijiet qegħdin under control u meta tanalizza l-figuri u ċ-ċifri ssib bil-maqlub.

Dawn qegħdin jippjantaw biex ikomplu jżidu l-ħofra u jakkużaw lilna li qed nagħmlu hekk.

Issa l-problema kollha hija problema ta' serjeta'.

Veru li hawn min jgħid li aħna dejjaqna lill-Maltin u l-Għawdxin, għaliex ngħidulhom li rridu nkunu serji, imma meta qed nitkellmu dwar problema kbira bħal din nistennew li għallinqas ikun hawn serjeta' f'dak li qed isir.

U fil-budget li ġejna ppreżentati bih m'hawnx serjeta' għaliex il- figuri li qegħdin jiġu ppreżentanti ma jitwemmnux.

M'humiex kredibbli.

Ħa nagħtik eżempju, Sur President.

Nieħdu l-ħlasijiet li l-gvern qiegħed jgħid li se jagħmel lill-knisja għall-iskejjel tagħha s-sena d-dieħla.

Qed iżomm l-istess figura għas-sena d-dieħla li għamel din is-sena, jiġifieri kważi Lm6.6 miljun.

Allura jiena nistaqsi: Imma kif se jagħmilha din il-ħaġa?

Ma jafx li l-pagi se jiżdiedu?

Ma jafx li n-numru ta' studenti fl-iskejjel tal-knisja x'aktarx żdiedu?

Jiġifieri se jħallasha inqas lill-knisja?

Jew inkella se jagħmel kif kien għamel fl-1996, meta dħalna aħna fil-gvern u sibna li kien hemm mal-¥1.5 miljun li għadhom ma tħallsux lill-iskejjel tal-knisja?

Fil-fatt l- ewwel ħaġa li qalli l-Arċisqof meta ltqajt miegħu kienet: Ħallsuhomlna lura dawk il-flus għax l-oħrajn ilhom iżommuna mdendlin ma nafx kemm!

Allura din serjeta' li jibbaġittja fuq xi ħaġa li jaf li ma tistax issir?

Se nibqgħu għaddejjin bl-istess storja li naħbu l-ispejjeż u mbagħad dawn jammontaw minn sena għal sena u l-arretrati jitilgħu?

L-istess nistgħu ngħidu għall-argument dwar l-income tax.

Ippjanaw dħul mill-income tax ta' ¥15-il miljun aktar minn din is-sena.

Il-bieraħ kellna laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi u staqsejna dwar kif isiru u kif saru l-istimi ta' l-income tax u kif saru l-istimi tal-VAT fl-1996.

L-informazzjoni li ħarġet iġġiblek għajnejk wara widnejk.

Id- dipartiment jgħid ħaġa u l-Ministru jgħid xi ħaġa oħra, u trid tgħaddi tal- Ministru.

Veru li "Xarabank" huwa mod u l-ministeru tal-finanzi huwa mod ieħor imma per carita, se nibqgħu nqisu l-budget tal-gvern qisu kien "Xarabank"?

Dan juri li m'hemmx serjeta', aktar u aktar meta nħarsu lejn il-projezzjonijiet.

Waħda mill-affarijiet li ftaħru biha hija li qed jagħmlu projezzjoni ta' x'se jiġri tliet snin, erbgħa, ħamsa, sitt snin oħra.

Jiena dawn it-trends eżaminajthom u nista' ngħid li kulma għamlu huwa li raw it-trends taż-żmien li għadda u baqgħu jtellgħuhom 'il fuq b'ċerti growth rates kemm se tibdel l-ekonomija ħalli jżommu n-numri wieħed fuq l-ieħor.

Din m'hijiex serjeta'.

Ma tistax taħdem b'dan il-mod.

Aħna konna għamilna studju ta' dan it-tip u jiena l-ewwel wieħed għidtilhom li dawn m'għandniex noħorġuhom, għaliex ma jikkonvinċux.

Lili żgur li ma kkonvinċunix, u anqas u anqas jikkonvinċini x-xogħol li ħareġ bih l-Onor.

John Dalli li jippreżenta ruħu kullimkien fil- pajjiż!

Dawn assolutament huma figuri sempliċement telgħin 'il fuq u m'hemm l-ebda feeling jew sentiment ta' kif tassew jiżviluppaw u qegħdin jiżviluppaw id-dipartimenti u ministeri differenti fix-xogħol tagħhom, fil- ħidma tagħhom u fl-ispiża tagħhom.

Dan apparti mill-fatt li waħda mill-problemi li għandi b'dawn il-figuri hija li anke meta tħares lura issib li l-figuri m'humiex korretti.

M'humiex korretti għar-raġuni li meta tara x'kienet l-ispiża tal-gvern qabel l-1996, fejn juruna l-flus li ħarġu, l-arretrati ma jidhru mkien u m'huma allokati mkien.

Hemm l-arretrati tal-public works department u l-arretrati tad- dipartiment tas-saħħa matul is-snin li fihom l-Onor.

John Dalli kien ministru tal-finanzi u l-Onor.

Eddie Fenech Adami kien prim ministru.

Dawn ma jidhrux.

Aħna kkalkolajna kemm kienu u hemm estimate li l-arretrati li nġemgħu f'dawn il-ministeri fuq erba' snin jitilgħu għal Lm30 miljun.

Dawn baqgħu fil-kexxun.

In-nefqa saret bejn l-1993 u l-1996, imma għaliex qatt ma tħallset ma dehritx fit-trends li ppreżentaw fil-budget.

Imma din x'serjeta' hi!

L-istess nistgħu ngħidu għad-dħul tal-gvern.

Fid-dħul tal-gvern hemm imdaħħla il-flus li qabel l-1996 il-gvern ta' l- Onor. Fenech Adami kien idaħħal mill-korporazzjonijiet pubbliċi.

Issa waħda mill-affarijiet li kienet qiegħda tiġri hemmhekk hija li l- korporazzjonijiet diġa' jkunu mgħobbija bl-ispejjeż u bil-problemi tagħhom u l-gvern, biex jaħbi l-problema tiegħu, jeħdilhom il-flus tagħhom, huma jkollhom imorru jiddejnu għand il-banek u l-gvern ma jidhirx li qed jiddejjen.

Issa l-aktar illi ħarġet ċara din il-ħaġa kienet fil-każ ta' l- Enemalta.

Fl-1996 il-gvern qal li se jdaħħal Lm3 miljun mill-Enemalta u ma daħħal xejn.

U l-bieraħ, meta konna fil-Kumitat tal-Kontijiet Pubbliċi, staqsejna lit-technicians tal-finanzi dwar kif ġrat din il-ħaġa.

Huma qalulna li hemmhekk il-gvern kien diġa' qed jieħu 15% tad-dħul ta' l-Enemalta bil-VAT, il-prezz taż-żejt inzerta tela' dak iż-żmien u l-Enemalta kienet dahra mal- ħajt.

Ftit qabel kienu qalulna illi waħda mir-raġunijiet l-għaliex l- istima ta' l-income tax kienet marret żmerċ kienet għax l-Enemalta ma kenitx ħallset il-PAYE ta' l-impjegati tagħha fl-1996 għax ma kellhiex flus.

U meta tħares imbagħad lejn l-1995, l-1994 u l-1993 issib illi l-flus li l-gvern qed jgħid li daħħal fil-fatt kienu flus misruqa, miġbuda u msoffija minn dawn il-korporazzjonijiet.

Allura kif tista' tħares lejn dak ir-revenue bħala revenue attwali u veru tal-gvern?

Jiena ngħid illi m'hemmx serjeta' fil-mod kif ġew preżentati u proġettati, u hemm bżonn li l- Ministru tal-Finanzi jinsa ftit il-creative accounting li tgħallem u jmur aktar għall-bażiku.

Fuq il-bażi ta' creative accounting li jaħdem bih hu, qed jaħbi l-fatt li qed jippunta li għas-sena d-dieħla jkollna deficit reali akbar mid-deficit ta' din is-sena.

Fil-budget ma ħarġet assolutament l-ebda proposta serja dwar kif se jrażżan in-nefqa u ċ-ċavetta tal-problema hija kif se trażżan in-nefqa tal-gvern.

U wara l-propaganda li għamlu f'din l-aħħar sena n- Nazzjonalisti, politikament għandhom problema biex jagħmluha din il-ħaġa.

Aħna konna għamilna tliet kumitati tal-kabinett biex jaħdmu fuq din il-ħaġa u nista' ngħid li għalkemm ovvjament kien għad baqa' ħafna x'isir, kienu bdew jagħtu r-riżultat.

Il-Ministru John Dalli, fis-sapjenza tiegħu, m'għoġbitux din is-sistema u issa qed jgħid illi se jaħdem b'mod illi jkun hemm rappreżentanti tad-dipartiment tal-finanzi jduru d-dipartimenti u jaraw kif jistgħu jsolvu u jnaqqsu l-ispiża.

Kull min jaf kif jaħdem il- gvern jista' jgħid minn qabel li din m'hi xejn ħlief farsa mill-bidu sa l- aħħar.

Imma mbagħad ara għal xiex dar il-Ministru Dalli, għallinqas verbalment, f'dak li għandu x'jaqsam ma' kif se jikkontrolla n-nefqa tal-gvern u dan wara r-rettorika politika ta' l-aħħar snin li aħna bla kuxjenza soċjali, li aħna nsejna lill-ħaddiema u li huma t-tarka tal-ħaddiema, li huma l-qalba tagħhom u jifjorixxu għall-ħaddiema.

Ara kif tkellem il-Ministru Dalli kemm dwar il- ħaddiema tal-gvern u kemm dwar il-ħaddiema tat-tarzna.

Lill-ħaddiema tal- gvern qalilhom li ma jagħmlux xogħolhom u għall-ħaddiema tat-tarzna qal li huma antikwati.

Imma ejja nikkwotaw ftit.

L-Onor.

John Dalli qal hekk bħal-lum ġimgħa:

''Se nitkellmu mal-unions biex nindirizzaw il-problema ta' nies żejda mal-gvern f'ċerti gradi.

Hekk naraw kif se jinqata' l-iskandlu ta' ħaddiema fis-settur pubbliku mal-gvern u mal-parastatali li jkunu d- dar jew fuq xogħol sa kmieni filgħodu waqt li l-paga tkun għaddejja fuq ix-xogħol li suppost jagħmlu mal-gvern.''.

Araw kemm inbidel id-diskors mll-elezzjoni 'l hawn Sur President!

Fix- xhur ta' qabel l-elezzjoni, meta konna għaddejjin bi programmi veru diffiċli biex nikkontrollaw dawn l-abbużi, dik in-naħa kienu jxewxu u jakkużawna li qegħdin nagħmlu affarijiet kontra l-qalb tajba u li konna kefrin!

Issa nbidel id-diskors!

Imbagħad kemm qalulna li ttradejna lill-ħaddiema tat-tarzna, li stradikajnilhom l-overtime u li neħħejnilhom il-kunsill!

Se nerġa' nikkwota x'qal il-Ministru John Dalli bħal-lum ġimgħa fuq il-ħaddiema tat- Tarzna.

Ftaħar li:

"Għal snin sħaħ għamilna ħilitna biex inwieżnu t-tarznari lejn vijabbilta`.

Jiddispjaċina ngħidu li kienet nieqsa l-koperazzjoni min- naħa tat-tarznari biex jagħmlu dak li huwa meħtieġ biex isiru r- riformi li hemm bżonn.

Investejna ħafna flus biex inwaqqfu fabbriki li jipproduċu x-xogħol alternattiv għal dawn il-ħaddiema iżda r- reżistenza li jiċċaqilqu u l-insistenza li jġorru etika ta' xogħol li falliet kull fejn kienet ipprattikata farrket dawn il- possibbiltajiet."

Kemm inbidel id-diskors mill-elezzjoni 'l hawn, Sur President!

Issa r- realta` x'inhi?

Ir-realta` hi li veru hemm bżonn li jiġi mmodernizzat ix- xogħol li jsir fit-tarznari.

U aħna għamilna ħidma kbira, li kienet diffiċli, biex insolvu din il-problema b'koperazzjoni mal-ħaddiema tat- tarzna.

U n-Nazzjonalisti akkużawna fuq din il-ħaġa.

Imma skużi!

Li l- Ministru John Dalli jiftaħar bil-proġetti li taparsi ġab għall-ħaddiema tat- tarzna m'hu xejn ħlief daħk fil-wiċċ.

Għax jekk kellhom raġun fuq ħaġa waħda l-ħaddiema tat-tarznari, kellhom raġun preċiżament fuq it-taparsi proġetti li ġab il-Ministru John Dalli li huma l-Malta Win Containers Ltd u l-Malta Gantry Mfg.

Ltd.

Il-Malta Win kellha tkun taparsi fabbrika hawn Malta li tipproduċi l-containers, u l-Ministru Dalli, kien nefaq $US9 miljun biex jixtri l-equipment - ma nafx minn fejn inxtara dan - u ssettja l-fabbrika.

Irriżulta li biex tixtri l-materja prima għall-containers ħalli taħdem hawn Malta, ix-xirja tal-materja prima biss tiġi ogħla mill- prezz ta' container lest ġej miċ-Ċina.

Assolutament ma kien hemm l-ebda vijabilita` f'dak il-proġett.

(Interruzzjonijiet) Eżatt, qed jgħid bħal tat-tessuti.

Prosit!

Dak li ried jagħmel.

Ried jagħmel l-istess ħaġa mal- ħaddiema tax-Shipbuilding.

Mela tinsisti $US9 miljun f'makkinarju tal- containers u biex tixtri l-materja prima tiġik ogħla minn container mixtri miċ-Ċina!

Hemm riedhom imorru lill-ħaddiema tat-tarznari.

Hemmhekk riedhom jitgħallmu l-prattika differenti.

U effettivament x'ġara?

Ġara li l- ħaddiema li riedu jmorru hemm indunaw x'inhu għaddej.

Issa l-equipment kollu qiegħed maqbud u magħluq.

(Interruzzjonijiet) Inbidlet issa d-diska.

Il-Ministru Dalli qed jgħid illi l-ħaddiema ma ridux imorru jaħdmu.

Iwaħħlu fil-ħaddiema fuq xi ħaġa fejn veru kellhom raġun il-ħaddiema f'dan il-każ!

Min hu daqshekk miġnun li jmur jaħdem f'fabbrika fejn jaf li l- materja prima diġa` hija ogħla mill-prodott lest!

L-ebda accountant ma jmur jagħmilha din il-ħaġa, u l-ebda ħaddiem tat-tarzna ma jmur jagħmilha din, u għandu raġun ma jagħmilhiex!

(Onor. Membri: Hear, hear) Effettivament l- equipment tal-Malta Win qiegħed magħluq f'maħżen u issa ġie valutat b'xi $US1miljun.

Fl-1995, 1996 ipprovaw iġibu ħaddiema Ċiniżi biex jaħdmu fuqhom u mbagħad wara skandalizzaw ruħhom bija għax għidtilhom biex inġibu ftit ħaddiema barranin jaħdmu mat-tarzna biex ngħaġġlu t-trawlers.

Imbagħad kien hemm il-proġett l-ieħor tal-Malta Gantry Mfg.

Ltd, tal- krenijiet.

Mill-ġdid dan kien investiment kbir illi mbagħad irriżulta li x-xogħol u l-kuntratti huma ffinanzjati minn Malta u x-xogħol jingħata kollu b'subcontract lil kumpannija sussidjarja tal-Malta Gantry u jinħadem l-Italja.

Is-sogri kollha għal Malta, ix-xogħol kollu għall-Italja u t- telf kollu għal Malta.

U din hija l-verita', xejn aktar xejn inqas.

Issa effettivament jiena ngħid illi meta tittratta lill-ħaddiema b'dan il-mod bilfors illi se jkollok reazzjoni kerha.

B'kollox, minn dawn iż-żewġ proġetti li semma' l-Ministru Dalli fl-aħħar budget il-pajjiż tilef mas-£m6 miljun, Sur President.

U l-Onor.

Dalli għandu l-wiċċ jiġi hawn jattakka lill-ħaddiema fuq din il-ħaġa u wkoll jgħid xi proġetti ġodda u xi proġetti kbar konna qed inġibu!

U dan huwa l-punt kollu, Sur President.

Mhux kredibbli dan il-budget, mhux kredibbli l-Ministru tal-Finanzi u mhux kredibbli l-Prim Ministru.

M'hemmx serjeta'.

Apparti mill-fatt illi m'hemm l-ebda ideat veri dwar kif se jikkontrolla l-ispiża l-gvern, ma ħariġx b'ideat ġodda ħlief taxxi ġodda.

Kienu jgħidu għalina li dejjem inżidu t- taxxi u min-naħa tagħhom ma ħarġux ideat ġodda għal kif se jiftħu l- imjiegi.

Strateġija ekonomika hija nieqsa għal kollox.

Imbagħad wieħed jitkellem ftit dwar iż-żieda fit-taxxi.

Ejjew ninsew il- petrol u s-sigaretti għal ftit u nħarsu lejn żewġ taxxi li ta' min isemmi.

Waħda minnhom it-taxxa tal-bolla balla.

Kien hemm żmien meta n- Nazzjonalisti kienu jgħidu li t-taxxa tas-sigurta' soċjali hija bolla balla.

U kienu jgħidu li din hija taxxa li daħħal Gvern Laburista għax qalbu mhux mal-ħaddiema, u li huma qalbhom mal-ħaddiema u jżommuhom fuq il- pavru.

Issa dawn żiedu l-bolla balla.

Iridu wkoll idaħħlu t-taxxa tal- VAT.

Issa mill-ġdid, mhux biss hemm element ta' ipokrezija f'din il-ħaġa imma hemm ukoll element ta' nuqqas ta' kuxjenza soċjali.

Ejja nibdew bit- tifsira taż-żieda fil-bolla.

Sa ftit taż-żmien ilu jiena kont naħseb illi hawn consensus f'dan il-pajjiż kontra żieda fl-income tax.

Kont naħseb illi l-partiti politiċi - għax anke l-Partit Laburista ma jaqbilx ma żieda fl- income tax - it-trade unions, l-għaqda tal-kummerċ u ħadd ma jaqbel ma żieda fl-income tax.

Anke l-knisja ma taqbilx maż-żieda fl-income tax.

Għandna consensus totali fil-pajjiż.

Hawnhekk għal Malta biex ikollna free lunch kulħadd consensus kieku!

Issa mbagħad toqgħod tgħid: Imma l-income tax xi tfisser?

L-income tax mhux taxxa fuq id-dħul?

Dażgur!

L-income tax hija taxxa fuq id-dħul.

U effettivament, il-bolla balla x'inhi?

Hija wkoll taxxa fuq id-dħul, għax joħroġlok biċċa mid-dħul tiegħek.

Minflok joħroġulek minn fuq, joħroġulek minn isfel.

Imma mbagħad x'inhi d- differenza bejn il-bolla balla u l-income tax?

It-tnejn huma taxxa fuq l- income.

It-tnejn huma ċċarġjati fuq min jiddikjara l-income imma l-bolla balla tiġi ċċarġjata biss fuq id-dħul mix-xogħol, mill-impjieg.

Allura f'daqqa waħda dan il-gvern illi għandu kuxjenza soċjali kbira - u aħna li ma nistgħux nikkompetu miegħu fil-kuxjenza soċjali - għażel il-bolla balla li tapplika biss għall-ħaddiema bil-paga.

Hekk ninterpretha jien.

Il-bolla balla hija income tax fuq il-ħaddiema bil-paga.

Ara lil min għandu qligħ, mhux se jżidlu l-income tax b'din.

Min għandu dħul ta' tip differenti m'għandux l-bolla balla fuqu.

Jistgħu jispjegawlna ftit fejn hi l-kuxjenza soċjali f'din il-ħaġa?

Jiena nemmen li ħaġa bħal din qegħda xokkanti fil- fatt. Għandna lil min jiftaħar b'dan il-mod b'kuxjenza soċjali, iġib in- nies f'"Xarabank" biex iċapċpulu fuq il-kuxjenza soċjali imma mbagħad, meta jiġi biex jiddeċiedi, jagħmel l-income tax għall-ħaddiema bil-paga biss.

Tajjeb li ngħidu li aħna, Sur President, nafu minn fejn ġie dan is- suġġeriment.

Meta konna fil-gvern issuġġerewulna wkoll, kemm għal budget ta' l-1997 u kemm għal budget ta' l-1998.

Għaliex aħna m'għandniex kuxjenza soċjali u għaliex aħna nqtajna minn mal-ħaddiema, aħna għidna: Le, żieda bolla balla se tkun taxxa fuq l-income għall-ħaddiema li għandhom paga biss u allura ma nagħmluhiex.

Imma għandu jkun irid ikollok kuxjenza soċjali biex tagħmel bolla balla fuq il-ħaddiema!

Dik hi l-konklużjoni tiegħi din id-darba.

Issa wkoll, Sur President, din se jagħmluha biex iżidu d-dħul tal-gvern.

Hawnhekk jerġa' jqum l-argument dwar kemm huwa serju l-gvern f'dak li qed jgħid u jagħmel.

Dħul mit-taxxi ġodda, dħul mit-tnaqqis fin-nefqa tal-gvern u l-punt l-ieħor hu l-kontroll ta' l-evażjoni tat-taxxa.

Hawnhekk kellna ħafna materjal mingħand il-Ministru għaliex il-budget jitkellem dwar kif se jikkontrolla l-evażjoni tat-taxxa.

Skond dak li qalilna l-Ministru John Dalli, mill-income tax qed jipprevedi li se jdaħħal Lm124 miljun is-sena d- dieħla.

Din is-sena qed jgħidu li se ndaħħlu Lm114 miljun mill-income tax.

Issa li hemm stramb fl-istima hija li sa Lulju ta' din is-sena l-uffiċjali tal-ministeru tal-finanzi kienu qed jgħidu li l-gvern se jdaħħal - jew seta' jdaħħal - Lm115-il miljun mill-income tax is-sena d-dieħla.

Mela sa Lulju kienu qed jgħidu li se jdaħħlu Lm115-il miljun u f'Novembru qed jgħidu li se jdaħħlu Lm124 miljun.

Issa din m'hijiex kwestjoni tal- politika imma hija kwestjoni ta' kemm inti serju biex tagħmel l-istimi tiegħek.

L-argument hu li minn Lulju sa Novembru l-istima żdiedet b'Lm9 miljun.

Kif żdiedet b'Lm9 miljun?

Jien ma nistax ma niftakarx dak li ntqal il-bieraħ fil-Kumitat dwar il- Kontijiet Pubbliċi, fejn id-dipartiment jagħmel stima u l-Ministru jżidlu l- istima biex jipprova jirranġa l-affarijiet.

U serja din il-ħaġa, għax jekk id-dħul se jidħol minn iktar kontroll fuq l-income tax, allura bilfors trid tħares lejn ir-riżorsi tad-dipartiment tat-taxxi interni u tistaqsi: X'se jagħmlu dawn biex iżidu r-riżorsi ta' l-inland revenue ħalli dawn ir- riżorsi jkunu jistgħu jlaħħqu ma' din iż-żieda fl-istima li qed jagħmlu?

Jew forsi l-Ministru John Dalli għaddej bit-tricks li kien jagħmel sa l- 1996, fejn jgħolli, jgħolli u jgħolli l-figuri ħalli mbagħad naraw x'jiġri wara?

Issa jirriżulta, Sur President, illi effettivament kemm f'dak li għandu x'jaqsam mal-personnel ta' l-inland revenue u kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' riżorsi li qegħdin fl-inland revenue il-figura li l-gvern qed jgħid li se jonfoq is-sena d-dieħla hija pressappoco l-istess bħal dik illi kien hemm din is-sena.

Mela r-riżorsi se jibqgħu l-istess.

Issa hemm ħafna kliem li se jħarrġu lin-nies aħjar u li se jkollhom inċentivi aħjar u meta tifli din il-ħaġa ...

Anke l-argument, per eżempju, li l-FSS se tħaffef ix- xogħol m'hu veru xejn.

F'ħafna każi l-FSS qed iddewwem ix-xogħol għax in- nies li jirċievu l-FSS tant tħawdu fuqha, inkluż jien, illi lanqas qed jimlewha tajjeb il-formola.

Imma ħalliha dik.

Mela l-istess riżorsi se jkunu qegħdin jaħdmu biex suppost iġibu Lm9 miljun iktar.

Allura hawnhekk imbagħad bilfors tgħid li hawn logħba għaddejja.

U tajjeb illi nirriferi għal dak li konna qed nagħmlu aħna bħala gvern.

L-Onor.

Leo Brincat, li dak iż-żmien kien ministru tal-finanzi, kien ġab espert Ingliż f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-income tax.

Kien jismu Keith Deacon, illi kien ta ħarsa sħiħa lejn ix-xogħol li għaddej fid-dipartiment Dan kien espert Ingliż li għamel żmien twil jaħdem b'sistemi Ingliżi ta' inland revenue u kien ukoll konsulent tal-pajjiżi differenti dwar kif tista' titejjeb l-inland revenue b'mod li ddaħħal dejjem iktar flus.

Dan ħares tajjeb lejn ix-xogħol li għaddej Malta u wasal għall-konklużjoni li iva, veru, hemm lok sħiħ biex tikkontrolla aħjar l-evażjoni u biex ittejjeb it-throughput tax-xogħol li jkun għaddej, bil-mod illi tkun tista' ġġib iktar flus mill-income tax, għax l-assessments joħorġu iktar u jkollok nies li jistgħu jaħdmu iktar, li jkunu jgħaġġlu u jdaħħlu l-flus.

Ħares lejn ix- xogħol li għaddej u ta pariri sħaħ dwar kif jista' jitjieb ix-xogħol, u konna beħsiebna nimxu fuq il-pariri tiegħu.

Waħda mill-affarijiet li kien issuġġerixxa kienet illi biex intejbu x-xogħol tagħna kien hemm bżonn ta' żieda fl-investigaturi illi hemm fid-dipartiment u kien qal li kien hemm lok anke għal żieda ta' 40 investigatur.

Issa hija ħaġa ċara li m'hijiex faċli li ddaħħal 40 investigatur f'daqqa waħda, u ma naħsibx li konna se nagħmluha, imma kien qed isir kien pjan biex bil-mod il-mod inżidu n-numru ta' investigaturi fl-inland revenue.

U anke kien beda xogħol biex nies li jaħdmu f'oqsma oħra tad-dipartiment u l-ministeru tal-finanzi jintbagħtu l- inland revenue department u s-CET department ħalli jkunu jistgħu jikkonċentraw u jżidu l-ħidma f'dan il-qasam.

Jiena flejt l-estimi tal- ministru tal-finanzi f'din il-ħaġa imma jidher li m'hemm xejn.

Biex inkun għidt kollox, is-Sur Deacon kien għamel ħafna rakkmandazzjonijiet dwar kif għandhom jimxu l-affarijiet imma minn dan ma ħareġ xejn f'dak li qal il- Ministru.

Ma nafx jekk qrahx ir-rapport tiegħu.

U tajjeb li ngħid li mhux imbilli titkellem fuq l-evażjoni tat-taxxa imma jrid ikollok ir-riżorsi u l- materjal, trid tkun lest tpoġġi n-nies ħalli tmexxi l-affarijiet.

Imma minn dan kollu ma ġara xejn.

M'hemmx serjeta'.

Imma l-agħar żball tal-budget, Sur President, huwa li qed idaħħal mill- ġdid it-taxxa tal-VAT.

Aħna nafu bl-ossessjoni tal-Partit Nazzjonalista fuq l-Ewropa imma ejja nfakkru li dan il-pajjiż diġa' kellu esperjenza tal- VAT.

Bejn l-1994 u l-1996 dan il-pajjiż kellu esperjenza tal-VAT u jiena se nfakkar x'kienu r-riżultati tagħha.

L-ewwelnett kellna staġnar ekonomiku sħiħ, qisu a creeping paralysis.

Diġa' kien hemm il-makni tal- Boeing li kienu qegħdin jikkrollaw - dak iż-żmien il-Prof Josef Bonnici kien jgħidilna li dan mhux veru - imma wara l-1994/1995 mhux talli l-muturi bdew jaqtgħu talli anke l-mutur il-kbir tat-turiżmu beda jinqaras.

Ix- xogħol tal-manifattura wkoll qala' daqqa 'l isfel u kellna żieda sostanzjali fl-ispejjeż tan-negozju.

Fil-fatt, ħaġa li qatt ma tintqal hawn ġew min-naħa tan-Nazzjonalisti hija li l-amministrazzjoni tal-VAT minnha nfisha żżid l-ispiża tan-negozju bejn 1% u 3%.

Aktar ma tkun kbir inqas għandek spejjeż; aktar ma tkun żgħir il-persentaġġ ta' l-ispiża aktar jitlagħlek.

Mela 3% ta' l-ispiża għal negozju żgħir ġejja biss mill-amministrazzjoni tal-VAT.

Għalhekk in-knock- on effect tal-VAT qiegħed preċiżament fiż-żieda tal-prezzijiet.

Infakkar ukoll fis-self-employed iż-żgħir, fid-daqqa li qalgħu bil-VAT bejn l- 1995/1996 u li għadhom qegħdin iħossuha sal-lum.

Fl-aħħarnett mbagħad hemm iż-żieda fl-evażjoni tat-taxxa.

Fis-sitwazzjoni Maltija, minnha nnfisha l- VAT iddaħħal evażjoni tat-taxxa estensiva.

Din niftakruha u żgur li ħafna Maltin jiftakruha.

Jekk tidħol f'ħanut jistaqsuk jekk il-prezz tridux bil- VAT jew bla VAT - biz-zokkor jew bla zokkor!

Hawhekk ikolli nerġa' nirriferi għal-laqgħa tal-Public Accounts Committee tal-bieraħ fejn konna qegħdin nitkellmu mat-tekniċi.

Magħna kien hemm min-naħa l-Onor.

Austin Gatt, l-Onor.

George Hyzler u l-Onor.

Claude Muscat; u fuq in-naħa tagħna konna l-Onor.

Leo Brincat, l- Onor. Charles Mangion, l-Onor.

Joe Cilia u jiena.

Dak il-ħin ma konniex qed nitkellmu fuq bażi politika imma fuq bażi teknika u it came out in the wash, kif jgħidu bl-Ingliż, l-evażjoni li kienet qiegħda tiġi reġistrata fi żmien it-taxxa tal-VAT.

Ħarġet b'mod ċar li effettivament, skond it- tekniċi tad-dipartiment biss - għax jiena ngħid li qed jagħmlu under estimation - kien hemm mill-inqas 10% ta' evazjoni għaddejja.

Imma din kienet l-10% li qabdu huma, jiġifieri la qabduha huma trid tgħid li hemm xi erba' darbiet fuqha din il-biċċa xogħol.

Allura tajjeb niftakru illi l-VAT kienet daħlet għax Dr. Fenech Adami ried akkost ta' kollox jidħol fl-Ewropa.

Kienu qed iżommu fuq iz-zuntier dak iż-żmien.

Kien għadu ma ffriżax l-applikazzjoni l-gvern - kienu qed jiffriżawha l-Ewropej dak iż- żmien - u effettivament, biex jurihom li hu aktar Ewropew mill-Ewropej, jew aktar kattoliku mill-Papa, ried ''jirraxxja'' l-VAT 'il quddiem.

Jiena ngħid li dik daħlet fuq id-diktat ta' l-Ewropej ta' Brussels u llum se terġa' tidħol għall-istess raġuni.

Se jdaħħluha biex jingħoġbu ma' l- Ewropej ta' Brussels.

U nerġa' ngħid hawn li d-dħul ta' din it-taxxa se jerġa' jkollu l-istess effett fuq l-ekonomija.

Kien daħaq bija l-Prof.

Josef Bonnici meta għidtlu bil-makni li kienu qegħdin iduru ħażin u issa se jerġa' jiġri l-istess ħaġa.

Konna wasalna biex nitilqu u issa reġgħu se jdaħħlu l-VAT u mill-ġdid l-ajruplan se jerġgħu jagħtuh skoss lura.

Jiena ngħid: Dan il-ġenn għalfejn?

Jgħid x'jgħid il-Ministru Dalli, is-CET qed taħdem.

Il-problema li kienet qed tinqala' f'nofs din is-sena kienet problema politika u mhux problema ekonomika.

Il-problema politika kienet il- konfoffa li qalgħu mal-Perit Mintoff.

Kollox kien tiela' għall-fiduċja 'l quddiem u issa waqaf kollox.

Dik hi l-verita'.

(Onor. Membri: Hear, hear) U issa għaddejjin bl-istorja tal-VAT u naraw x'se jiġri.

Qed inwissuh hawn.

Aħna lesti nagħtuhom l-għajnuna kollha tagħna biex nagħmlu s-CET taħdem aħjar imma d-dħul tal-VAT se toħloq problemi kbar mill-ġdid.

Id-dħul tas-sisa kellha effett pożittiv fuq l-ekonomija.

U lill-Ministru nirriferih għall-istudju li sar mill-economic planning division tal- ministeru tal-finanzi u l-kummerċ.

Sur President, dan hu rapport dwar x'inhuwa l-impatt tas-sisa fuq l- ekonomija komparata mal-VAT.

Dawn huma l-istess nies li għandu llum.

Dan kien rapport finalizzat f'Lulju ta' l-1998 li tkellem ċar.

Wera illi bid- dħul tas-sisa l-familji li l-anqas jaqilgħu, jiġifieri dawk li jaqilgħu bejn Lm70 u Lm90 fil-ġimgħa, kien se jkollhom titjib fid-dħul tagħhom ta' Lm2.26c.

Din hija xi ħaġa li nħadmet.

(Interruzzjonijiet) Il-Prof.

Bonnici qed jgħid li għadu ma raħx ir-rapport.

Iċċekkja!

(Interruzzjonijiet) F'Lulju ta' l-1997.

Issa jekk is-sisa se jkollha dan l-effett, id-dħul tal- VAT se jaħdem bil-maqlub.

L-għoli tal-ħajja li se jidħol bil-VAT se jkollu l-aktar impatt fuq il-familji li għandhom dħul medju jew baxx.

U m'hemmx dubju li ħafna mill-prodotti li se jintlaqtu se jiżdiedu bejn 5% u 15% u bl- istess mod se tiżdied range sħiħa ta' servizzi li se jintlaqtu b'dan il- mod.

Issa mhux se jkun hemm biss dan l-impatt fuq l-għoli tal-ħajja - u dan huwa budget inflazzjonista f'dan is-sens - imma se jkun hemm ukoll daqqa kbira fuq l-industrija li taħdem għas-suq lokali.

X'se jiġri, Sur President?

Se jerġa' jiġri l-istess effett li kellna fl-1995.

Fejn hemm marġinu ta' kompetittivita' illi għandha l-industrija lokali fuq is-suq lokali, komparata ma' l-importazzjoni minn barra, dan issa f'daqqa waħda, lampa u stampa, se jtir.

Il-kalkoli huma kemm se tonqos il- kompetittivita' ta' l-industrija lokali fuq is-suq lokali bid-dħul tal-VAT, settur b'settur.

Fil-kimika se jkun hemm tnaqqis ta' 9.7% imqabbel ma' l- Ewropej.

Bit-tneħħija tas-sisa u dħul tal-VAT se jkun hemm tnaqqis ta' 11.6% fil-kompetittivita' ta' l-industrija tal-metalli.

Fil-qasam tal- makkinarju għas-suq lokali, bit-tneħħija tas-sisa u d-dħul tal-VAT se jkun hemm tnaqqis ta' kompetittivita' ta' 13% meta mqabbel mal-makkinarju mportat minn barra.

Fil-qasam tal-ġild, se jkun hemm tnaqqis fil- kompetittivita' ta' l-industrija lokali għas-suq lokali mqabbel ma' l- industrija tal-ġild minn barra ta' 13%.

Fil-qasam ta' l-istampar, l- industrija lokali għas-suq lokali se tnaqqas il-kompetittivita' tagħha bi 13% mill-1 ta' Jannar minħabba t-tneħħija tas-sisa u d-dħul tal-VAT.

Fil- qasam ta' l-għamara, hawnhekk 2% biss imqabbel ma' l-oħra.

It-tessili Maltin fuq is-suq lokali se jitilfu l-kompetittivita' tagħhom bit-tneħħija tas-sisa u d-dħul tal-VAT b'14% imqabbel ma' tessili ġejjin mill-Ewropa.

Fil-qasam tax-xorb, f'dak li għandu x'jaqsam ma' beverages, se jkun hemm tnaqqis ukoll.

Il-produzzjoni lokali se titlef 6% mill-kompetittivita' mqabbel ma' l-importazzjoni li ġejja mill-Ewropa.

Fil-qasam tal-ħwejjeġ, il- produzzjoni Maltija se titlef 11% mill-kompetittivita' tagħha mqabbla mal- ħwejjeġ ġejjin mill-Ewropa.

Fil-qasam tal-lastiku...

(Interruzzjonijiet) Ma qed nivvinta xejn.

L-Onor.

Dalli qed jgħid li qed nivvintahom.

Nirriferih għall-istudju li kien sar f'Lulju ta' l-1997 u jkun jaf li l- industrija tal-lastiku fis-suq lokali se titlef il-kompetittivita' tagħha b'9% komparata ma' prodotti tal-lastiku ġejjin mill-Ewropa.

U fost industriji mixxellani, inkluż l-artiġġjanat - Għawdex se jintlaqgħat bil- kbir fuqha din - se jkun hemm telf ta' kompetittivita' ta' 10% mqabbel ma' l-importazzjoni ġejja mill-Ewropa.

F'dawn il-fabbriki li semmejt jaħdmu bejn 3,000 u 5,000 ruħ u b'daqqa ta' pinna se nkunu qegħdin nagħtu blank cheque lill-industrija Ewropea biex tesporta bl-addoċċ lejna għaliex qegħdin nimminaw il-kompetittivita' ta' l-industrija lokali.

U għaliex din l-istraġi?

Biex nagħtu vantaġġ għall-esportaturi Ewropej?

Veru li rridu nilliberalizzaw b'ċertu sens, imma dan sens li f'daqqa waħda ttajjar kollox min-nofs?

Aħna konna qegħdin nippjanaw biex nilliberalizzaw fuq bażi ta' ħames snin għal seba' snin, Sur President.

U konna se nilliberalizzaw billi fuq bażi ta' ħames, seba' snin, sena wara l-oħra - u konna se nibdew fl-1 ta' Lulju tas-sena d-dieħla - is-sisa tibda tiela' pass wara l-ieħor biex ikun hemm l- istess taxxi.

Iva, pass wara pass, u mela f'daqqa waħda!

(Interruzzjonijiet) Mela f'daqqa waħda nbiegħu ċ-ċans li lanqas noħolqu atmosfera u ambjent f'ejn tassew inkunu nistgħu nirristrutturaw l- industrija!

L-Onor.

Dalli għandu lanqas qara r-rapport li qed nitkellem dwaru u ma jistax jitkellem fuqha l-biċċa xogħol.

U x'ġara, Sur President?

Wara kollox, x'inhu dan kollu?

Dr Fenech Adami u sħabu kienu jgħajruna li min-naħa tagħna aħna konna qegħdin inneħħu l-protezzjoni mingħajr ma nibbenefikaw mill-fondi ta' sħubija sħiħa.

Dak kien il-vantaġġ.

Imma skużi, huma x'qed jagħmlu?

L- ewwelnett il-fondi ta' l-Ewropa ma rajthom imkien jien - żgur li mhux ġejjin miljuni - u f'daqqa waħda mbagħad se jkunu qegħdin f'pożizzjoni li mil-lum għal għada l-protezzjoni serja kollha li kien hemm se jneħħuha.

U dan fl-interess ta' min?

Jien ngħid li dan m'hu xejn ħlief ġenn.

U mmur aktar 'il bogħod minn hekk.

Jien ngħid li dan il-gvern qed ibigħ l- interessi tal-fabbriki Maltin, qiegħed ibigħ l-interess ta' Malta u qiegħed jittradixxi l-interess ta' Malta bl-aktar mod ċar.

Minflok jaħdem b'serjeta` ħalli tassew ikun hawn ambjent li fih jista' jkun hemm ristrutturar ħalli nilliberalizzaw bis-sens u bil-għaqal, f'daqqa waħda l- affarijiet qed isiru pum paqq, mingħajr ebda ċans li jadattaw l-industriji tagħna.

Jien nistaqsi wkoll x'se jiġri dwar il-levies.

Fl-1996 konna sibna commitment, impenn tal-Gvern Nazzjonalista, fejn kellhom itiru bejn 300 u 400 levy.

X'se jiġri minnhom?

Il-periklu qiegħed ċar.

Illi bl-istess mod li qed jagħmlu minn kollox biex mingħalihom jindiegħsu ma' l-Ewropej, u allura jdaħħlu l-VAT ħalli jidhru sbieħ magħhom, se jagħmlu l-istess ħaġa bil-levies.

Għax l-Ewropej se jerġgħu jagħmlu pressjoni fuqna biex intajru dawk il-levies.

U jiena nista' nimmaġina illi hekk se jagħmlu, għax huma l- impenn għamluh.

L-impenn għamluh u għalhekk tradiment.

Min naħa se jkunu qed ineħħu l-protezzjoni li għandha l-industrija lokali u min-naħa l-oħra se jmorru aktar 'il quddiem minn hawn u ftit ieħor biex anke l-levies ineħħu.

Issa, Sur President, jiena ma noqgħodx niftaħar u niddandan li niltaqa' ma' D'Alema, imma nifhem xi ħaġa dwar kif taħdem il-loġika Ewropea.

Waħda mill-affarijiet illi taħdem hija li iktar ma jidhru kattoliċi aktar mill-Papa, aktar se jibqgħu jistennew fuq iz-zuntier tal- knisja!

(Interruzzjonijiet) Hekk se jiġri.

Aktar ma jipprovaw jindiegħsu u jitħabbu ma' l-Ewropej aktar se jibqgħu fuq iz-zuntier!

Tajjeb ngħidu xi ħaġa wkoll, Sur President, fuq il-mod kif il-VAT se tolqot lit-turiżmu, għax waħda mill-affarijiet li qed issemmu hija li l-VAT m'hijiex se tolqot lit-turiżmu.

Issa tajjeb li nifhmu ftit kif se tolqot lit-turiżmu għax l-argument hu li peress li l-akkomodazzjoni se tkun 5%, allura t-turiżmu se jkun qiegħed eżentat mill-problema tal-VAT.

Jiena naħseb li jkun tajjeb jekk il-gvern jagħmel stqarrija issa stess li dak li qed jintqal...

Effettivament din is- sena se jkun hekk, għax imbagħad sentejn, tliet snin oħra l-VAT se tidħol bi 15% fuq it-turiżmu wkoll.

(Interruzzjonijiet) Qed jemmnuha din il- ħaġa.

Imma mbagħad wieħed ikun jista' jitkellem aktar 'il quddiem u jgħid: Għaliex l-all-inclusive qed tidħol VAT ta' 15% fiha?

Din hija xi ħaġa li ma titwemminx.

Veru li kien hemm pressjoni minn ċerti restoranti fuqha, imma hawn hi l- problema tal-VAT, li toħloq struttura fejn in-negozji jikkompetu ma' xulxin, min se jkollu l-istess taxxi fuq xulxin, għax mingħalihom li mhux huma se jħallsuha imma jħallasha l-konsumatur.

Mhux xorta se taqlagħha x'imkien jew ieħor?

U l-all-inclusive m'hemmx dubju li hija waħda mill- cutting edges tat-turiżmu Malti.

Hija waħda mill-areas fejn hemm ċans li nimxu 'l quddiem.

Allura din tintaxxaha at 15%?

Fejn huwa s-sens loġiku ta' strateġija turistika li tagħmel sens?

(Interruzzjonijiet) Mhux xorta!

Il-Ministru qed jgħidli: Biċċa mill-all-inclusive.

Issa biċċa u kollha, mhux xorta la qed tgħabbiha b'taxxa ta' 15%!

Mela t-turist l-Ingilterra se joqgħod jgħid: Ara, iva, irridu nżommu ruħna fair mar-restoranti f'Malta!

Dak iħares lejn il-prezz u jħares lejn il-pakkett, xejn aktar.

Hawn irridu nifhmu li qed ngħixu f'dinja globalizzata, jiġifieri mhux kif taħseb int, li għax sempliċement ta' Ħal Qormi jiġu bix-char-a-banc allura kollox jgħaddi!

(Onor. Membri: Hear, hear)

Hemm ukoll l-argument tal-VAT fuq is-servizzi li għandhom x'jaqsmu mat- turiżmu.

Lil min se jaffetwaw l-iktar il-15% tas-servizzi fuq servizzi ta' turisti li ma jiġux hawn għal accommodation?

Ejjew inħarsu lejha din, Sur President.

Mela min qiegħed f'accommodation f'lukanda m'għandux 15% imma għandu 5%, imma min jiġi Malta u m'għandux accommodation jeħilha.

U min huma dawn it-tip ta' turisti?

Il-passiġġieri tal-cruise liners.

Dawn se jiġu hawn Malta u s-servizzi fuqhom se jkunu ta' 15%.

U dan ukoll, suppost cutting edge ieħor ta' kif aħna rridu niżviluppaw it-turiżmu.

Mela l-15% minnufih se jkollha impatt fuq il-prezz illi bih tiġi evalwata vaganza ta' cruise hawn Malta.

Imma dawn l-affarijiet possibbli li ma naħsbuhomx?

Possibbli li ma jinteressawniex?

Għax allura se nerġgħu nispiċċaw bħal qabel illi nħarsu lejn l-industrija produttiva u nħarsu lejn it-turiżmu produttiv bħala l-baqra li minnha taħleb.

U tajjeb illi nsemmu kif jikkomparaw ċerti rati ma' pajjiżi oħra ladarba tiġi ntrodotta l-VAT ta' 15%.

Per eżempju, ir-rata fuq ikel fir-restoranti qed issir ogħla hawn Malta mir-rata fuq ikel f'Orlando l-Amerka u ogħla mir-rata fil-Canary Islands, f'Ċipru, fil-Greċja, fl-Italja u fi Spanja.

Aħna se jkollna rata ta' VAT fuq l-ikel ogħla minn tagħhom.

Inħarsu fuq il-kiri tal-karozzi.

Il- gżejjer Canary u Ċipru se jkollhom rata irħas minn tagħna.

Jekk imbagħad inħarsu fuq il-ġiti lokali, hawnhekk jorbot minnufih mal-cruise liners, araw!

Ir-rata tal-VAT ta' 15% tagħna se tkun ogħla mill-gżejjer Canary, minn Ċipru, mill-Greċja, mill-Italja u minn Spanja.

Issa ma nifhmux li eluf u eluf ta' nies jgħixu mill-qasam tat-turiżmu hawn Malta?

Ma nifhmux li rridu, akkost ta' kollox, inżommu l-kompetittivita' f'dan il-qasam?

Ma nifhmux illi kieku f'Ottubru ta' l-1996 ma tajniex mill-ewwel is-sinjal illi l-VAT ta' 10% fuq it-turiżmu se taqa', kieku ma konniex nirpiljaw?

Veru li kellna ministru, l-Onor Karmenu Vella, li ħadem ħafna u ħadem tajjeb f'dan il-qasam, imma kieku kellha ma tagħtihx il-backing id- deċiżjoni ekonomika u finanzjarja li ntajru t-taxxa fuq it-turiżmu, kieku

kien ikollu problemi kbar.

Allura kif issa meta l-mutur forsi reġa' beda jitlaq, qed indaħħlu fih dan iż-żrar mill-ġdid?

Sempliċement biex nogħġbu lill-Ewropej ta' Brussels.

Sur President, irridu nibqgħu attenti fuq din il-ħaġa għax fejn jidħol it-turiżmu Malta trid iżżomm ruħha kompetittiva fil-prezz.

Jekk toqgħod tgħabbi t-taxxi u l-ispejjeż fuq it-turiżmu m'hijiex se taħdem bħala strateġija, aktar u aktar għax ma jreġix l- argument li bid-dħul tal-VAT se jkun hemm dħul aktar milli hemm bis-sisa.

Dan huwa argument li ilu jiżviluppah ad nauseam il-Ministru John Dalli, u l-bieraħ fhimna kemm jiswew dawn l-argumenti meta f'daqqa waħda qalulna fil- Public Accounts Committee li l-istima ta' Lm110 miljun li kellu fl-1996 kienet stima li sempliċement għolla hu fuq dak li kien tah id-dipartiment.

Imbagħad minfuq jibdew jgħidu li l-flus ma ġabuhomx fl-1996 għax il-Partit Laburista kellu propaganda qawwija għaddejja kontra l-VAT!

(Interruzzjonijiet) M'hu veru xejn.

M'hu veru xejn.

Kienet stima esaġerata magħmula għal ta' l-apposta biex taparsi jiġu bbilanċjati l- kotba.

Il-VAT u s-sisa qegħdin fl-istess ilma bħala dħul.

Tant hu hekk li daqs erba' ġimgħat ilu kont qed nisma' lill-Ministru Dalli jitkellem hawn f'din il-Kamra u kien qal illi kieku ħallejna l-VAT għaddejja bir-rata li kienet qabel, fuq il-bażi ta' l-ekonomija kif inhi llum, kien ikun qed idaħħal bejn Lm30 miljun u Lm40 miljun aktar milli daħħal bis-CET.

Kieku qed iddaħħal Lm30 miljun u Lm40 miljun aktar mill-ekonomija kif inhi llum, ma kontx tkun qiegħed tgħakkes aktar il-puchasing power fil-pajjiż?

Ma kenitx tkun aktar qawwija d-daqqa li kienu jaqilgħu n-negozji f'Malta illi qed jgħidu li m'għandhomx bejgħ?

Imma apparti minn hekk, ejja nassumu li kellu raġun, jiġifieri Lm30 jew Lm40 miljun, allura għaliex m'għamilx Lm30 miljun u Lm40 miljun aktar fuq l- estimi ta' din id-darba?

Għax l-istima li qed jagħmel fuq il-VAT qiegħda fl-ilma ta' Lm80 miljun, l-istess ilma tas-CET.

(Interruzzjonijiet) Il- Prof. Bonnici qed jgħid għax l-ekonomija ġġamjata.

Jiena qed niskanta li ġġamjata għax suppost li minn Settembru 'l hawn telqet 'il fuq!

Il-Prim Ministru ilu tant jgħid li daħlet fiduċja ġdida fil-pajjiż, allura kif iġġamjata l-ekonomija?

(Onor. Membri: Hear, hear) Qed jgħidilna li għadha ġġamjata l-ekonomija.

Suppost illi malli daħlu huma daħlet arja ta' fiduċja fil-pajjiż, kollox miexi 'l quddiem!

Issa qed jagħmlu ammissjoni oħra li l-ekonomija hija ġġamjata.

Prosit, Prof. Bonnici!

Prosit!

Iġġamjata l-ekonomija.

Ma ninsewx, Sur President, illi komplikazzjoni oħra hija li l-istess ministru tal-finanzi li kellna fl-1995/1996 reġa' qiegħed hemm illum.

Issa anke hawn Lm80 miljun qed jgħid, jiġifieri żammha fuq l-istess livell tas- CET ta' qabel.

Allura joħroġ l-istess argument illi effettivament dan il- budget m'huwiex preparat b'mod serju teknikament u allura bilfors joħloq dubji dwar kemm se jimxi 'l quddiem.

Se jerġa' jkollok l-istess problemi li kellek fl-1996 meta ttargitjajt hemm u waqaft b'sabta hemm.

Issa l-Ministru tal-Finanzi diġa' qiegħed jaċċetta li se jkollu deficit is-sena d-dieħla li hu ogħli mid-deficit ta' din is-sena, allura given that, bilfors se jkollna l-problemi.

Nagħtih twissija jien illi jgħid x'jgħid hu, ir-realta' hemm qiegħda, u ma jistax jaħrabha.

Qabbel like with like, l-istess ma' l- istess, jiġifieri l-VAT kif qed jippjantaha hu u kif ippjantaha qabel, u s- CET kif ippjantata u mexxiha l-Gvern Laburista biex fl-istess ilma tagħtih dħul.

U li joqgħod jibbaża fuqha biex mingħalih jilqa' għad-deficit strutturali li bena hu stess, qiegħed juri nuqqas ta' serjeta'.

Effettivament, hawnhekk għandi nota fuq l-evażjoni tat-taxxa, għaliex l- ewwel kien hemm ċertu xettiċiżmu meta għidt li l-VAT toħloq l-evażjoni tat- taxxa.

Meta nisma' dan il-kliem niftakar f'dak li qalilna Lamberto Dini, il- Ministru ta' l-Affarijiet Barranin Taljan, li kien gvernatur tal-bank ċentrali ta' l-Italja.

Dan fetħilha fuq il-VAT, u qalilna bil-problemi u l- evażjoni li toħloq.

Qalilna bil-problemi kbar li ħolqot u qed toħloq fl- Italja u jħares lejha ta' tekniku, f'sens ta' evażjoni ta' taxxa u f'sens tal-komplikazzjonijiet li toħloq biex tmexxiha.

Għamilha ċara wkoll li l- uniku raġuni li jara għaliex il-VAT għandha tibqa' fl-Italja kienet preċiżament għaliex huma membri ta' l-Unjoni Ewropea, xejn aktar u xejn anqas.

Sur President, aħna ngħidu li ma nistgħux nibqgħu b'din il-loġika tal-vavi li ngħidu li biex ningħoġbu ma' l-Ewropej għandna ndaħħlu l-VAT.

Imbagħad hemm xi lat ieħor li rridu nitkellmu dwaru, li hu l-impatt soċjali li se jkollha l-VAT.

Tkellimna fuq il-bolla balla, tkellimna fuq il-VAT u se nsemmu issa l- għoli tal-ħajja li se jirriżulta mill-VAT, magħquda mal-petrol, għax il- petrol se jkollu multiplier effect fil-pajjiż.

Ma jidhirx li kien hemm jew hemm ħsieb dwar kif se nilqgħu għal din il-ħaġa minn issa.

Jiena naħseb li l-problema li dan il-gvern għandu jiffaċċja hija l-impatt inflazzjonista ta' dan il-budget.

Fl-1994/1995 il-VAT kellha impatt ta' 4% sa 5% fuq l- għoli tal-ħajja, u jidher ċar li se jkun hemm l-istess tip ta' effett, jekk mhux aktar.

(Interruzzjonijiet) Is-CET kellha 2% delayed action.

Allura waħda mill-affarijiet li rridu nħarsu lejha hija preċiżament kif il-gvern se jilqa' għall-kwestjoni ta' l-għoli tal-ħajja.

Ħalli nħarsu issa lejn il- proġetti li konna tkellimna dwarhom bħala Gvern Laburista.

Anke hawn, il- politika li miexi biha l-gvern ta' Fenech Adami fuq il-proġetti mhi ċara xejn.

Ħalli nibdew bil-yacht marina tal-Kottonera.

Kif taf, Sur President, kien hemm arranġament lest, kien hemm investiment Amerikan on line, u li kien se jwassal biex ikun hemm investiment ta' mill- inqas ¥6 miljun ħalli l-mollijiet tal-Birgu jiġu żviluppati bħala marina.

Kien se jkun hemm żvilupp indipendenti marbut tal-baċir nru.

1 u kien se jkun hemm eventwalment l-iżvilupp ta' Sant'Anglu, imma dan kollu waqa' lura.

Aħna konna qegħdin ninsistu li jkun hemm tliet proġetti differenti u kull proġett jitlaq bir-rata tiegħu, mhux noqogħdu nistennew il-proġetti jitilqu kollha f'salt, għaliex inkella nispiċċaw li kollox jimxi bl-ispeed baxx bħall-aktar vagun li jimxi bil-mod.

Dak il-proġett ma rnexxilniex ngħadduh mill-parlament u nqalgħu l-komplikazzjonijiet li nqalgħu.

Kellna l-bravi tal-Partit Nazzjonalista li kellhom proġetti differenti u issa qed nistennew dawn il-proġetti jimmaterjalizzaw.

Għaddew sitt xhur minn fuq il- proġett tal-yacht marina tal-Kottonera u meta mmorru hemm fil-għaxija ma nsibu xejn, kollox fid-dlam.

Issa qed jgħidulna li se jgħaqqdu kollox f'salt, jiġifieri l-baċir nru.

1, il-marina tal-Birgu u l-affarijiet l-oħra se jkunu proġett wieħed.

U anke hawn allura, hemm bżonn li jsir xi ħaġa, hemm bżonn li niċċaqilqu.

Imma li jinkwetani hu dak li qal il-Ministru Dalli fil-budget speech tiegħu.

Dan qal, jekk fhimtu tajjeb, li mhux se jitħaddem l-ispirtu ta' gwadann kummerċjali.

X'jiġifieri?

Jiġifieri mhux se jkun hemm yacht marina kummerċjali għaddejja?

Mhux se jkun hemm proġett illi minnu tabilħaqq nipprovaw noħolqu l-impjiegi?

Għax l-idea kollha tal-yacht marina kienet preċiżament dik, li mhux biss ikun hemm użu tal-mollijiet imma jkun hemm użu li joħloq impjiegi għan-nies tal-Kottonera.

U tajjeb li nagħmluha ċara issa li dawk il-qaddisin li jridu jipproteġu lill-Birgu u lill-Kottonera għax iridu jmorru jgħumu fil-port, issa m'huma qed jgħidu xejn u ħallew kollox għaddej.

Diġa' tlifna sitt xhur fuq proġett importanti, Sur President.

L-istess fuq il-proġett ta' Manoel Island.

Kieku ma kienx hemm problemi għaddejjin, il-proġett ta' Manoel Island kien lest biex sas-sajf li għadda jkun għadha mill-parlament.

Kellna kollox issettjat.

(Interruzzjonijiet) Il-Prim Ministru qed jgħid li m'hu veru xejn.

Ovvjament lanqas biss qara d-dokumenti!

Aħna kellna d-draft agreement lest u konna mexjin biex fis-sajf jgħaddi mill-parlament.

Anke hawn issa qed jgħidulna li se jiġi s-sena d-dieħla.

U din hija problema.

Aktar ma jiddewmu l-proġetti, aktar se jkun hemm telqa fil-pajjiż għax il- proġetti kienu parti mill-mod kif inżommu u nkabbru l-economic growth ħalli d-dħul tal-gvern jiżviluppa skond dak it-tkabbir.

Jidher ukoll li l-gvern abbanduna l-ħsieb li tinbena yacht marina f'Għawdex (Interruzzjonijiet) Qed jgħiduli: Ereżija.

Mela abbandunawha żgur, Sur President!

(Interruzzjonijiet) Mela qed nikkonfermaw li abbandunaw il-proġett tal-yacht marina f'Għawdex; u l-Għawdxin kollha jirrimarkaw fuqha din.

(Interruzzjonijiet) Imbagħad hemm il-proġett dwar il-cruise liners.

Fil-ġenn tiegħu dwar l-Ewropa, dak kollu li qed jingħad dwar id-duty free qed jaffettwa ħażin jew se jaffettwa ħażin il-proġett tal-cruise liners.

Hemmhekk kien maħsub illi jkun hemm sezzjoni sħiħa ta' duty free, imma jidher ċar li m'hemmx futur għad-duty free hemmhekk, u allura anke hemm, l- informazzjoni li qed tinstema' hija li minflok se jkollna investiment barrani ġej se jkun kollu investiment tal-kostrutturi lokali.

(Interruzzjonijiet) Issa jkun tajjeb li ninnotaw ukoll, Sur President, illi l-Unjoni Ewropea diġa' qed tgħid li fejn jitneħħew id-duty free hemm bżonn li l-ajruporti jżidu n-nollijiet tagħhom.

Mela araw kemm qegħdin tajjeb aħna!

Qegħdin diġa' nagħtu sinjal li se nneħħu d-duty free u allura l-barranin li kienu se jinvestu fil-proġetti qed jinġibdu lura, u mhux imbilli jgħid il-Ministru Zammit Dimech.

Min-naħa l-oħra mbagħad is-sinjal li ħiereġ mill-Unjoni Ewropea - u li naħseb se nibdew nagħmluha aħna wkoll - huwa li ngħollu n-nollijiet fl-ajruport ħalli nikkompensaw għat-telf tad- duty free.

Imbagħad tara kemm inkunu qegħdin nagħtu iktar għajnuna lit- turiżmu!

(Interruzzjonijiet)

Jiġifieri semmejt il-proġetti għal din ir-raġuni, Sur President, li minn dak kollu li qed nara m'hemmx stimolu ċar għall-iżvilupp ekonomiku f'dan il- budget.

Dan il-budget jitkellem dwar kif se jipprova jibbilanċja l-kotba b'mod li m'huwiex preżentat serju u professjonali.

Dan il-budget qiegħed jitkellem biex iżid it-taxxi fuq il-ħaddiema - u qed iżid it-taxxi - iktar milli jżidhom fuq min jiflaħ l-iktar.

Apparti minn hekk imbagħad dan il- budget mhux qiegħed jippreżenta jew jikkonferma l-ideat ġodda li kellna aħna u li konna qed immexxu 'l quddiem aħna biex jiżdied it-tkabbir ekonomiku.

Imma nixtieq nagħlaq, Sur President, fuq l-aspett soċjali ta' dan il- budget.

Lilna attakkawna li aħna xjaten u li m'għandniex kuxjenza soċjali.

Issa induru fuq dan il-gvern u nistaqsuh dwar fejn qegħda l-kuxjenza soċjali tiegħu.

Il-kuxjenza soċjali tiegħu kienet sempliċement tikkonsisti filli ddur fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma u tara kif tirranġahom 'l hemm u 'l hawn?

Dik hi l-kuxjenza soċjali?

Issa naraw il-kontijiet il-ġodda kif se jintlaqgħu, għax there's a slip bejn it-tazza u x-xoffa.

Jiġifieri ma neħodhiex bi kbira x'se jiġri meta jaslu l-kontijiet u naraw x'se jintqal.

Imma apparti minn dan l-argument kollu, imbagħad hemm l-aspett u d- dimensjoni soċjali.

L-ewwelnett il-gvern qed jgħolli l-petrol fi żmien meta l-prezz taż-żejt internazzjonalment huwa l-aktar baxx.

Mela fi żmien fejn iż-żejt veru niżel rock bottom internazzjonalment, il-gvern għolla l-petrol m'għola s-smewwiet.

Dan apparti mill-fatt illi l-petrol li ma jagħmilx daqshekk ħsara għall-ambjent, qed jiġi charged relattivament aktar mill- petrol li m'huwiex tajjeb għall-ambjent.

Imbagħad il-bżar fl-għajnejn.

Per eżempju taparsi ngħatat għajnuna lil familji b'ġenitur wieħed.

Jekk fhimt tajjeb kif se taħdem, se jtellgħu l-eżenzjoni tat-taxxa għal familja b'ġenitur wieħed sa Lm4,000 b'ċerti kondizzjonijiet.

Fost il- kondizzjonijiet hemm li dawn l-Lm4,000 ma jinkludux ħlas ta' manteniment mill-ġenitur l-ieħor.

Jien ma nifhmux argument bħal dan.

Jekk familja b'ġenitur wieħed qed tirċievi Lm4,000 - ġej minn fejn ġej dan is-sors - għaliex qed tiddistingwi bejn min għandu Lm3,900 bla manteniment u Lm3,900 li jinkludu l-manteniment?

Assolutament ma tagħmilx sens u turi li lanqas biss jifhmu l-konċett ta' familja b'ġenitur wieħed u lanqas qed iqisu li familja b'ġenitur wieħed hi familja u trid tiġi kkonsidrata bħala unit ta' familja.

M'għandekx toqgħod tiddistingwi minn fejn ġej l-income ta' dik il- familja.

Imbagħad il-każ tal-familji b'iktar minn ħamest itfal.

Hawnhekk għandna miżura brillanti għax qed jiġi propost li familji b'aktar minn ħamest itfal - mhux b'ħamest itfal għax kien hemm min ħaseb li familji b'ħamest itfal, imma familji b'aktar minn ħamest itfal, jiġifieri jrid ikollok sitt itfal u aktar - jibbenefikaw minn children allowance wara li jiġi aġġustat is-ceiling fuq il-bażi ta' Lm13,000 minflok Lm10,000.

U jien staqsejt lili nnifsi: Imma kemm għandna familji li għandhom aktar minn ħamest itfal?

Iċ-ċensiment ta' l-1995 ma jagħtikx statistika fuq kemm hemm familji b'aktar minn ħamest itfal imma jagħtik breakdown ta' households u kemm hemm nies fil-households.

U jirriżulta li żgur li familji li għandhom aktar minn ħamest itfal ma jistgħux ikunu aktar minn 455.

Jiġifieri din il- miżura se tiġi tapplika għal massimu ta' 455!

Dan x'ċajt hu?

B'min qegħdin niddieħku?

Imbagħad għandna l-proposta l-oħra li nnaqqsu t-taxxi fuq il-barranin li jixtru l-proprjeta` f'Malta.

Kollox sew, inaqqsuhom jekk iridu jnaqqsuhom, imma għaliex u x'insensittivita` hi din li fl-istess ħin li qed tnaqqas taxxi fuq il-barranin li jixtru dar ġdida jew jikru dar ġdida f'Malta, qed iżżidha fuq min qiegħed jibni jew jixtri hawn Malta permezz tal-VAT?

X'inhu l-ħsieb warajha din?

M'hemmx għalfejn ngħidu, hemm ukoll dak is-sussidju l-ieħor - jekk tista' tqisha bħala parti mill-kuxjenza soċjali - għall-Maltin li jmorru Għawdex wara t-8.00 p.m. bejn Ottubru u Marzu.

Din bellezza, veru inċentiv għall- industrija tar-rave parties f'Għawdex!

Ċerti miżuri veru jimlew il-ħin li jrid jitkellem il-Ministru Dalli, biex ikollu xi jgħid.

Li ndaħħluhom f'budget veru nkunu qegħdin inġebbdu ċ-chewing gum 'il bogħod wisq.

Bżar fl- għajnejn!

Kif inhu bżar fl-għajnejn l-argument l-ieħor li żied il-flus lill- kunsilli lokali.

M'hu veru xejn, Onor. Gatt.

Żdiedet l-allokazzjoni lill- kunsilli lokali imma trid tnaqqas minnha l-15% tal-VAT u l-inċidenza fuqha u tara kif hemm tnaqqis fil-vot tal-kunsilli lokali.

Dan iwassal għall- konklużjoni illi fir-realta' l-problema ta' dan il-budget hi li ma hemm l- ebda indirizz soċjali serju.

X'inhu t-trigger tagħha din?

X'inhu l-punt li jenfasizzaha?

L-argument ta' kif ġiet ittrattata l-edukazzjoni.

Kemm jgħidulna li konna bla kuxjenza soċjali aħna.

Jekk kien hemm xi ħaġa li tajniha prijorita' - naħseb din kulħadd ikollu jistqarraha - kienet preċiżament l-edukazzjoni, fejn bqajna nżidu b'impenn il-voti, speċjalment il-voti kapitali.

(Onor. Membri: Hear, hear) Imma ejja naraw, l- ewwelnett, l-istipendji.

Kemm kellna attakki fuq l-istipendji u l-istipendji sħaħ!

Issa ġie kkonfermat li din hija wegħda minsija għall-istudenti ta' l-Universita' - forget it li l-istipendji se jiġu kif kienu qabel Ottubru ta' l-1990 - imma aktar minn hekk imbagħad jiena skantajt meta rajt il-vot fuq l-istipendji li għandu x'jaqsam ma' l-istudenti tas-sixth form u tal-junior college, li minn Lm1.5 miljun tnaqqas għal Lm1.3 miljun.

Issa safejn naf jien żdiedu l- istudenti fil-junior college u s-sixth form.

U x'se jiġri mbagħad minn dawk iż-żgħażagħ l-oħra illi m'humiex qegħdin l-universita', m'humiex qegħdin l- junior college, m'humiex qegħdin fis-sixth form, għandhom edukazzjoni post sekondarja importanti u jistħoqqilhom illi jkollhom stipendji?

Dawn għadhom għaddejjin b'Lm5 fix-xahar.

Dan hu l-bilanċ li qed inżommu bejn l-studenti?

Mela jgħidu li issa se jagħtuhom stipendji sħaħ u ma jagħtuhomx sħaħ; u lil dawn tnaqqsilhom il-vot li hemm.

Imma mbagħad anke f'dak li għandu x'jaqsam mal-voti kapitali fil-qasam ta' l-edukazzjoni, il-budget qed inaqqas in-nefqa fuq estensjoni u titjib ta' l-iskejjel, speċjalment l-iskejjel tas-snajja, b'Lm400,000 din is-sena, kważi nofs miljun lira.

Hemm tnaqqis ukoll fit-taħriġ fl-informatika u fil- computers għall-istudenti fl-iskejjel tal-gvern.

Daqshekk tasal il-kuxjenza soċjali!

Dan il-budget qed inaqqas in-nefqa fuq computers fl-iskejjel tal- gvern minn Lm800,000 għal Lm570,000, kważi Lm300,000 ta' tnaqqis.

Allura minn hawn joħorġu l-prijoritajiet imbagħad.

Il-prijoritajiet ta' dan il- gvern fejn qegħdin?

Qegħdin fit-tnaqqis fil-voti ta' l-edukazzjoni għall- poplu?

U allura aktar u aktar dawn l-affarijiet iridu jiġu enfasizzati.

Dawn attakkawna għal żmien twil illi m'għandniex kuxjenza soċjali u li m'għandniex qalb soċjali u min-naħa tagħhom issa qegħdin juru fejn qatgħu qalbhom.

Hemm ukoll il-qasam ta' l-anzjani u l-pensjonanti.

Jiena għadni ma smajtx stqarrija ċara u tonda li tgħid illi l-pensjonijiet tas-servizzi ingliżi, pass wara l-ieħor fiż-żmien li ġej, se jibqgħu jiġu rranġati biex il-pensjonanti tas-servizzi ingliżi jgawdu mill-pensjoni taż-żewġ terzi.

Din konna qed nagħmluha aħna.

Aħna konna wegħdniha u konna qed inwettquha.

Imbagħad l-argument ta' kif se jolqot lill-anzjani u lill-pensjonanti, speċjalment lill-pensjonanti, il-ftehim kollettiv li għadu kemm ġie ffirmat maċ-ċivil u li daħal fil-budget.

Għall-1996, 1997 u 1998 hemm il-ftehim li ż-żidiet jittieħdu bħala lump payments, jiġifieri f'dak li għandu x'jaqsam mal-pensjonijiet ma jorbotx.

Allura l-pensjonanti mhux se jkollhom back payments fuq il-pensjoni tagħhom.

Imma mhux hekk biss.

Din il-ħaġa se taffetwa ħażin ukoll lil dawk il-pensjonanti li jaħdmu mal-privat u li l- pensjoni tagħhom hija marbuta ma' gradi fiċ-ċivil.

Dawn il-pensjonanti li d-definizzjoni tal-pensjoni tagħhom tintrabat ma' x'ikun qiegħed jingħata l- grad fiċ-ċivil, peress li dawn il-gradi qegħdin jiġu allaċċjati biss ma' lump payments, huma wkoll għal dawn it-tliet snin li għaddew m'humiex se jkollhom aġġustament tal-pensjoni tagħhom.

Huwa veru li meta aħna konna fil-gvern konna qegħdin nitkellmu mal-unions fuq dawn il-linji, u din kienet waħda mill-problemi li konna qegħdin inħarsu lejn l-implikazzjoni tagħha, imma skond tan-naħa l-oħra aħna m'għandniex qalb soċjali jew kuxjenza soċjali!

Aħna konna qegħdin inqisu l- komplikazzjoni ta' din il-ħaġa u għalkemm ma tkellimnihiex mal-kap taċ- ċivil, għal raġunijiet li m'hemmx għalfejn noqgħod nispjegahom hawnhekk, kienet waħda mill-konsiderazzjonijiet li konna qegħdin inżommu f'moħħna biex naslu għal ftehim fuq iċ-ċivil.

Mela min-naħa jgħidu li għandhom kuxjenza soċjali u jaqblu u jiddefendu l-anzjani u l-pensjoni u min-naħa l- oħra jagħmlu ftehim li qed jiftaħ triq ġdida biex id-drittijiet tal- pensjonanti, speċjalment dawk li huma marbuta mal-gradi fiċ-ċivil, ikunu mminati bil-kbir.

Fl-aħħarnett hemm l-argument kollu kif il-VAT se tolqot lill-anzjani u lill-pensjonanti.

Bħalma ġara fl-1995/1996, il-VAT se jkollha impatt l- aktar dirett fuq il-ħajja ta' l-anzjani, dawk l-aktar li jiddependu minn ċerti servizzi.

Ħafna nies ibajdu huma d-dar tagħhom imma jekk ikollok 70, 75 jew 80 sena m'intix se tbajjad inti.

Lanqas m'inti se tirranġa l-fridge jew it-television set inti u trid lil xi ħadd li jagħmillek dak is- servizz.

Għalhekk minnufih dawn se jerġgħu jintlaqtu bit-taxxa ta' 15%.

Bejn l-1994 u l-1996 kienu l-anzjani li ntlaqtu l-aktar bit-taxxa tal-VAT għax is-servizzi l-aktar li jmissu f'din il-ħaġa.

Allura hawnhekk aktar u aktar se jintlaqtu bil-kbir.

Irrid nagħmilna ċara hawnhekk li l-gvern jidher li għandu l-intenzjoni li jdaħħal it-taxxa tal-VAT bi proklama.

Din aħna se nirreżistuha bil-kbir.

Din hija miżura li tmur kontra l-Kostituzzjoni, hija miżura li teqred il- mod kif dan il-parlament jikkontrolla l-affarijiet u assolutament hija mod dittatorjali kif immexxu l-affarijiet.

(Onor. Membri: Hear, hear) Meta qed nitkellmu fuq bidla fil-petrol, fuq bidla fis-social security jew fuq tibdil f'xi rati tista' tintuża l-proklama imma meta qed iddaħħal konċett ġdid u struttura sħiħa ta' taxxa mingħajr ma jkun hawn il-monitoring u d- diskussjoni fil-parlament, allura effettivament qegħdin ngħidu li dan il- parlament qed jitpoġġa fil-ġenb u qed jiġi mminat.

U l-oppożizzjoni se tieħu l-passi kollha meħtieġa biex tassigura li jkun hemm reżistenza sħiħa fuq din.

(Onor. Membri: Hear, hear) Xtaqt nagħmel riferenza wkoll għal ċerti kategoriji soċjali importanti li kienu qegħdin fil-qalba ta' kif aħna, min-naħa tagħna, konna qegħdin naraw il-budget.

Bil-bidla fiċ- ċirkostanzi ekonomiċi u soċjali li jkun hemm fil-pajjiż, jiġri li jkun hemm kategoriji soċjali oħra li jieħdu aktar rilevanza soċjali.

Fil-fatt aħna konna wegħidna li 20% tal-fondi tal-privatizzazzjoni għall-1999 jiġu allokati għal proġetti li jkunu proġetti soċjali indirizzati lejn kategoriji speċjali tal-pajjiż - konna ndikajna l-familji li għandhom persuni bi bżonnijiet u l-biża' li jkollhom dawn dwar x'se jiġri meta jmutu l-ġenituri - u konna għidna li parti minn dawn il-fondi għandhom imorru biex jiġi mniedi proġett li jieħu ħsieb dan il-biża'.

Dan kien bidu imma konna se nibdewh dan il-proġett.

Konna tkellimna dwar il-familji li għandhom ġenitur wieħed u t-tfal tagħhom; u ċertament li ma konniex qed naħsbu b'din it-taparsi miżura li ddaħħlet f'dan il-budget.

Konna tkellimna wkoll dwar il-familji li għandhom problemi ta' housing l-aktar akuti u konna għidna li hemm bżonn li nagħmlu proġetti speċjali fuqhom.

Konna wegħidna wkoll li nwettqu proġetti speċifiċi għall-ħaddiema li jinsabu qegħda u jew għandhom iktar minn 40 sena u qed isibu problema biex jerġgħu jinserixxu ruħhom fid-dinja tax-xogħol jew inkella għadhom kemm ħarġu mill-iskola u ma jistgħux ikunu ppostjati fid-dinja tax-xogħol.

Għal dawn il-kategoriji konna mpenjati li noħolqu 20% tal-fondi tal- privatizzazzjoni u ngħadduhom lilhom.

Jien iċċekkjajt biex nara jekk jingħatawx importanza dawn in-nies u effettivament huma emarġinati fis- soċjeta' tagħna.

Huma emarġinati wkoll f'dan il-budget, għax jew ma jissemmewx jew jissemmew b'mod li huwa sempliċement window-dressing.

U tajjeb li nkomplu nisħqu li l-Partit Laburista jibqa' impenjat fiż-żmien li ġej li jagħti kull appoġġ u kull għajnuna lil dawn il-kategoriji soċjali li jeħtieġu u għandhom bżonn din l-għajnuna.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Ma nistax nersaq lejn it-tmiem ta' dak li għandi xi ngħid, Sur President, mingħajr ma nsemmi l-kwestjoni tal-politika Ewropea.

Tajjeb li nagħmilha ċara mill-ġdid li l-konvinzjoni tagħna tibqa' ferma.

It-triq li qed isegwi Eddie Fenech Adami fil-qasam Ewropew hija diżastruża għall-pajjiż.

Qed iżżomm u żammet lill-pajjiż imdendel għal snin twal.

Qed isservi sempliċement biex il-prijoritajiet nazzjonali f'pajjiżna jibqgħu moħbija u distorted u mgħawġa u qiegħda sservi wkoll biex tagħti impressjoni kompletament falza ta' x'inhija l-isfida Ewropea.

L-isfida Ewropea ta' dan il-pajjiż m'hijiex l-isfida li taparsi nidħlu jew ma nidħlux imma hija li tabilħaqq nimmodernizzaw l-istrutturi, ta' kif naħdmu, ta' kif inġibu ruħna u ta' kif ngħixu.

Irridu ninserixxu ruħna tabilħaqq fil-ħajja Ewropea b'mod li nibqgħu Maltin u b'mod li f'pajjiżna napplikaw politika li tkun tassew adattata għaċ-ċirkostanzi tagħna u li tkun tassew tirrifletti dak li nistgħu nikkontribwixxu lill-Ewropa u lill-Mediterran.

M'huwiex minnu li sħubija sħiħa fiċ-ċirkostanzi ta' llum u fiċ-ċirkostanzi previdibbli tagħtina l-opportunita' li nilħqu dawn l-għanijiet.

Bil-maqlub, hemm sens ta' inferjorita' bażika fil-ħsieb illi Malta, jekk ma tkunx membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea, ma tistax tgħix jew tiżviluppa.

Huwa ħsieb kompletament aljen għal kif għandna nimxu 'l quddiem f'dan il-pajjiż.

Għandna nimxu 'l quddiem fuq il-bażi tar-riżorsi tagħna fi ħbiberija mill-qrib ma' kull min għandu x'jaqsam magħna u b'mod li dak li nagħmlu u ngħidu jkun jirrifletti r-realta' tagħna.

Meta jitkellmu dwar sħubija sħiħa fl-Ewropa, in- Nazzjonalisti qegħdin juru mhux biss nuqqas ta' viżjoni dwar x'għandu jkun ir-rwol Ewropew ta' Malta imma wkoll nuqqas ta' realiżmu dwar kif għandna naħdmu biex tabilħaqq nimmodernizzaw lil pajjiżna.

U l-modernizzazzjoni li hemm bżonn trid tinħadem mill-Maltin għall-Maltin waqt li tifrex u tkompli tkabbar ir-relazzjonijiet tagħna fuq qafas wiesa', kemm ma' l-Ewropej u kemm mal-bqija tal-pajjiżi tal-Mediterran.

L-istrateġija li miexi biha dan il-gvern hija strateġija falza u żbaljata li ma tistax trendi.

Se ddaħħalna fi sqaq li nibdew nimplimentaw politika li taparsi tkun il- politika ta' l-Ewropej fl-Ewropa, li ma tgħoddx għalina u li m'hijiex se tpoġġina f'pożizzjoni li tassew inkunu qegħdin inrendu b'mod modern.

Hija politika li tkompli temarġinana.

Mhux veru tiftaħ chances li aħna nikkontribwixxu b'mod tajjeb u b'mod serju għall-iżvilupp ta' l-Ewropa.

Li hemm bżonn fil-qasam Ewropew hija politika li konna qed nippruvaw insegwu aħna, u konna bdejna b'dik it-triq.

Kienet triq li trid iż-żmien, trid in- nifs u kienet triq li trid tinħadem ukoll bil-galbu.

X'galbu hu?

Huwa l- galbu illi meta nkunu qegħdin naraw kif l-ekonomija tagħna trid tinbidel mhux nibdew ngħidu li nistgħu ninsew il-biedja u lill-ħaddiema li jaħdmu fl- industrija lokali u nqisuhom bħala expendable għax se jkun hemm affarijiet oħra x'imkien xi darba.

Lil dawn in-nies irridu nagħtuhom rabta sħiħa ma' l- iżviluppi li jkunu għaddejjin biex ikunu empowered, illi r-realta' tagħhom ibiddluha magħna u jbiddluha bħala parti minn sforz nazzjonali.

U dik kienet preċiżament l-istrateġija li fuqha ridna nirristrutturaw l- industrija, illi l-industrija lokali mhux neqirduha imma nagħtuha ċ-ċans illi tiftaħ l-operazzjonijiet tagħha, illi tibdel l-operazzjonijiet tagħha u jkollha l-għan li tkun tista' tikkompeti tabilħaqq f'qafas u fi spazju Ewropew.

Dawn huma affarijiet li huma importanti li ngħiduhom u nibqgħu nenfasizzawhom.

Jiena nagħmilha ċara illi l-mod li telaq bih dan il-gvern, li jerġa' mill- ġdid taparsi jneħħi mill-freezer l-applikazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea u jpoġġiha fil-micro-wave, u mingħalih li b'dan il-mod se jkun qiegħed jimxi 'l quddiem, dan m'hu veru xejn.

L-għanijiet stess ta' ristrutturar li konna qed nipproponu aħna huma għanijiet li bħalissa, bil-politika mibdula, qed jerġgħu jitpoġġew lura.

Il-politika taparsi ġdida ta' l-Unjoni Ewropea li għandu l-partit fil-gvern minflok qiegħda tgħin biex l-ekonomija tagħna tqarreb lejn l-Ewropa, qed tagħmel bil-maqlub.

B'dan il-mod qed jiġu fudged - oġġett fudged, jiġifieri mħawwad u mżelleġ - oġġettivi ċari li konna qed inpoġġu quddiem il-ħaddiema Maltin, quddiem in-negozjanti Maltin u quddiem l-investituri Maltin.

Konna qed ngħidulhom: Ara, f'temp ta' ħames, seba' snin irridu nilħqu dawn l-oġġettivi u nistgħu nilħquhom flimkien għax huma oġġettivi settorali li m'għandkomx għalfejn tinkwetaw minn affarijiet oħra wiesa' illi jistgħu jaffettwawlkom il-pożizzjoni tagħkom.

Kien qafas illi n- naħat kollha jkunu qed jaqblu u jipparteċipaw fih.

Imma issa bil-maqlub.

Issa hemm taparsi l-għan illi Malta trid tidħol politikament fl-Unjoni Ewropea, u ma jafux meta tista' tiġri din il-ħaġa.

L-Ungerija, il-Polonja u pajjiżi l-oħra bħalissa qegħdin jippruvaw jgħafsu fuq l-Ewropej biex jagħtuhom data meta jistgħu jidħlu.

Dawn daqqa jgħidulhom fl-2002, daqqa jgħidulhom fl-2003, daqqa jgħidulhom fl-2005 u daqqa jgħidulhom fl-2007 u sadanittant dawn jibqgħu mdendla.

Aħna l-għaqal jgħidilna: Ejja nagħmlu oġġettivi li huma maqbula ma' l-Ewropej, li nistgħu nilħquhom u, meta nilħquhom imbagħad, jekk il-poplu jibqa' jinsisti jew irid illi jidħol jew ma jidħolx ikollu options aktar qawwija f'idu.

Meta fl-istess ħin u bl-istess mod imbagħad ikun hemm is-sentiment sħiħ li nistgħu nikkoltivaw ħafna aktar milli nagħmlu mod ieħor ir-rabtiet tagħna ma', per eżempju, il-pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq u ma' l-Istati Uniti.

Jiena nemmen li strateġikament il-politika tagħna trid tkun marbuta fuq tliet saqajn, fuq tliet pedestalli; min-naħa ma' l-Unjoni Ewropea, min-naħa l-oħra mal-pajjiżi Għarab ta' l-Afrika ta' Fuq u min-naħa l-oħra ma' l- Istati Uniti.

U fil-ftit ta' żmien li konna fil-gvern tajna prova li dawn l- affarijiet jistgħu jiġru.

Aħna tajna prova mhux billi għidna lil kull cruiser Amerikan u kull destroyer Amerikan u kull aircraft carrier Amerikana jiġi l-Belt, anzi kien hemm ħafna fejn għidnilhom le.

Imma min-naħa l-oħra rabbejna rispett ġdid ma' l-Amerikani u rabbejna wkoll rabtiet ġodda ma' l-Amerikani.

(Onor. Membri: Hear, hear) U jiena nemmen li din hija t-triq li rridu nimxu fuqha, rabta sħiħa u tajba ma' l-Unjoni Ewropea f'qafas maqbul u dirett tajjeb, rabta sħiħa u dejjem aħjar mal-pajjiż Għarab, speċjalment il-Libja, u rabta ma' l-Istati Uniti.

U b'dan il-mod imbagħad l-options quddiem il- Maltin fil-kontest Ewropew jiġu aktar ċari għax inkunu qed naħdmu b'mod ippjanat, li huwa ffokat u li tabilħaqq ikun jista' jiġi kkontrollat u maħdum mill-Maltin għall-Maltin.

Jiena nagħmilha ċara li kif qed jiġri llum, kif miexja l-politika tagħna llum, se jkollha effetti anke ħżiena fuq l-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna.

Waqt li żżelleġ l-oġġettivi, u waqt li tħarbat it-timeframes tkun qiegħed bl-istess mod twaqqa' lura l-impatt u l-importanza tal-modernizzazzjoni li pajjiżna għandu bżonn bħall-ħobż.

Ta' faċċata kienu jidħku bina meta konna ngħidulhom l-importanza tal-kelma "modern" u kemm irridu nibnu pajjiż modern, imma aktar ma nisma' u aktar ma naqra u aktar ma nifli d-dokumenti u l-politika li jippreżentawlna...

U dan jinkludi dan il-budget, li fl- opinjoni tiegħi huwa teknikament diżastruż u maħdum ħażin.

Dan il-budget se jħallina lampa stampa quddierm il-problema tad-deficit u mhux veru li għandu kuxjenza soċjali għax huwa budget imminat bl-affarijiet li jidhru sbieħ, imma minn taħt mhux veru jipproteġi l-interessi tal-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Quddiem eżerċizzju bħal dan inkompli nikkonferma kemm kienet tajba t-triq tal-Partit Laburista fil-politika ekonomika tiegħu, iebsa kemm kienet iebsa, u kemm għad baqgħalna kontribut x'nagħtu biex tabilħaqq dan ikun pajjiż modern li jkun miexi fl-interess tal-Maltin u l- Għawdxin kollha.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Nirringrazzja lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni għad-diskors tiegħu u nirringrazzja lit-television crew tal-PBS u nitlobhom biex jirtiraw.

Fit-8.30 p.m. il-crew tat-televiżjoni tal-PBS irtira mill-Kamra.

MR SPEAKER: Jekk jogħġbu, il-Ministru għall-Politika Soċjali jressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, il-Ħamis, 3 ta' Diċembru, 1998 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita';

Mozzjoni ta' Proċedura dwar is-seduti konnessi mad-diskussjoni ta' l-Estimi Ġenerali għas-sena 1999 u l-Estimi Supplimentari għas-sena 1998.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali (Nru 2) - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 3) - it- Tieni Qari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, il- Ħamis, 3 ta' Diċembru, 1998 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif kommunikata mill- Ministru.

Fit-8.31 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

AIR MALTA - AJRUPLANI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm fil-fatt huwa n-numru ta' ajruplani li fil- mument jifformaw il-flotta nazzjonali ta' l-Air Malta?

Kemm minn dawn huma mikrija temporanjament u f'liema destinazzjonijiet joperaw?

X'inhuma l-fuel u l-maintenance cost comparison ta' dawn l-ajruplani li l- Air Malta qed tikri meta mqabbla ma' l-ajruplani l-oħra tagħha?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Bħalissa l-flotta ta' l-Air Malta hija magħmula minn dawn l-ajruplani:

Airbus A320 - 2 Boeing B737/200 - 2 Boeing B737/300 - 3 Boeing 737/300 - 3

Minn dawn l-aħħar tlett ajruplani, tnejn huma mikrija mingħand l-Ansett ta' l-Awstralja u wieħed mingħand l-M.A.S. tal-Malasja.

Dawn l-ajruplani jintużaw fuq in-network tal-Kumpannija skond kif meħtieġ minn żmien għal żmien.

Peress li l-informazzjoni mitluba dwar fuel u maintenance cost huma dettalji ta' natura kummerċjali, mhux fl-interess tal-kumpannija li din tixxandar.

BAĦRIJA - ĠNIEN AMARGA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 22 (Seduta Nru. 4) dwar l- estensjoniiet tad-drenaġġ fil-Baħrija, jista' l-Ministru jinformani meta se jibda l-istudju li rrifera għalih u meta huma maħsuba li jsiru x-xogħlijiet fil-futur qarib, ċioe' f'liema xahar u sena?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li d-Dipartiment tad- Drenaġġ beħsiebu jissottometti studju preliminari għall-approvazzjoni lill- Komunita' Ewropea sabiex din tiffinanzja l-imsemmi proġett taħt waħda mill- iskemi provduti fi ħdana għat-titjib ta' l-ambjent.

B'hekk l-istudju finali jkun jista' jinbeda meta t-talba mressqa mid-Dipartiment tad-Drenaġġ tiġi milqugħa.

Naturalment ix-xogħlijiet ikunu jistgħu jinbdew biss, wara li l-istudju jiġi konkluż u d-disinn tas-sistema finalizzat.

DISTRETT NRU.

12 - ESTENSJONIJIET TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 23 (Seduta Nru. 4) ċioe' dwar xogħlijiet fuq estensjonijiet li hemm bżonn isiru fit-12-il distrett, jista' l-Ministru ġentilment jinformani, triq triq, meta huwa pprogrammat li l-kuntratturi jibdew ix-xogħlijiet?

Min huma l-uffiċjal responsabbli minn dawn ix-xogħlijiet u ma' min jistgħu jikkomunikaw ir-residenti kemm-il darba jkollhom bżonn iressqu x'ilmenti dwar dawn ix-xogħlijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat illi dawn il-kuntratti huma maħsubin għall-bidu tas-sena li ġejja.

Il-persuni nkarigati huma l-periti u l-uffiċjali tekniċi tad-Dipartiment tad-Drenaġġ.

PULIZIJA - ARMI REĠISTRATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' armi, snieter, eċċ reġistrati bil- permess jew liċenzjati mill-pulizija?

Kemm minn dawn l-armi huma permessi li jintużaw għall-kaċċa u għall- avvenimenti sportivi ta' l-isparar?

X'kienu l-istess numru ta' armi f'pajjiżna matul dawn l-aħħar 12-il sena, sena b'sena?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija, nirreferi lill- Onor. Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 246 f'Seduta 9.

Minn numru totali ta' armi reġistrati mill-Pulizija fil-31 ta' Ottubru, 1998, ninsab informat li 41,633 jintużaw għal kaċċa jew avvenimenti sportivi ta' l-isparar.

Ninsab informat ukoll illi l-Pulizija ma żżommx l-istatistika mitluba fl- aħħar parti tal-mistoqsija.

DISTRETT NRU.

12 - BOZOZ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jkompli jwieġeb għall-mistoqsija parlamentari numru 21 (Seduta Nru. 4)?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jidhirli li l-mistoqsija li għaliha qed jirriferi l- Onor. Interpellant diġa' weġibtha.

Jekk l-Onor.

Membru qed jirriferi għall-istallazzjoni ta' bozoz ġodda, il- proċedura tinsab fi stadju ta' evalwazzjoni.

WIED QLEJGĦA - RIABILITAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 19, għaliex qed jingħad li l-proġett kien beda taħt l-Amministrazzjoni Nazzjonalista meta l-Istitut ta' Bari li ddisinjaw il-proġett kien involut biss matul l-Amministrazzjoni Laburista fuq dan il-proġett?

Jikkonsidra l-Ministru li huwa aħjar li jinforma lill-Kamra bil-programm ta' xogħlijiet fuq dan il-proġett għal matul is-sitt xhur li ġejjien skond il-programm imħejji mid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura u l-imsemmi Istitut Aggronomiku ta' Bari u l-permessi ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nikkonferma li l-proġett kien beda fl-1996, jiġifieri fi żmien amministrazzjoni Nazzjonalista, billi kien tħammel Wied il- Fiddien mill-Forzi Armati ta' Malta bil-koperazzjoni tal-Missjoni Militari Taljana f'Malta.

F'dawn is-sitt xhur li ġejjin, skond kemm jippermetti t-temp se jitkompla t- taħmil tal-wied bejn il-pont ta' l-Għemmieri u l-pont tas-Salib.

Se jitkompla wkoll ix-xogħol fuq is-slieħ tal-ħitan permezz tal-gabjuni u t- terramesh fl-istess medda tal-wied.

PERSUNA B'DIŻABILITA' - RESERVED PARKING

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslet l- applikazzjoni għal reserved parking tal-persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

Jaf il-Ministru li din il-persuna li għandha problemi ta' mobility toqgħod fi triq li minnha tidħol għal qalba ta' Paceville u minħabba nuqqas ta' parking u kontestazzjonijiet oħra b'konnessjoni tat-traffic tagħmilha diffiċli li toħroġ minn ġewwa darha anke f'każijiet urġenti ta' mard?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: 1.

L-applikazzjoni li saret riferenza għalija f'din il-mistoqsija parlamentari ġiet miċħuda mill-Bord għall-Kontroll tat- Traffiku fuq rakkomandazzjoni tal-Bord Keep Clear tal-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' wara li anke saret żjara fid-dar ta' l- applikanta.

L-ittra li tinforma lil din l-applikanta b'din id-deċiżjoni ġġib id- data tas-17 ta' Ottubru, 1997.

EX-DEPUTAT DOM MINTOFF - LAQGĦAT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk kellux laqgħat jew kuntatti ma' l-ex Deputat Dom MIntoff mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

Il-laqgħat jew kuntatti imsemmija li kellu, jekk kellu: (1) fuq liema livel saru; (2) meta saru u fejn; (3) x'suġġetti politiċi nazzjonali u internazzjonali ġew diskussi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-tweġiba hija fin-negattiv.

IMPJIEGI - ĦADDIEMA IMPRESSED

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb tal-Gvern li l-ħaddiema impressed mal-Gvern isiru tal-post mal-gvern?

Jekk huwa l-ħsieb, jista' l-Ministru jgħid meta se ssir din il-miżura?

Jekk m'huwiex il-ħsieb tal-gvern x'inhi r-raġuni?

Fil-preżent kemm jammontaw il- ħaddiema impressed u minn liema lokalitajiet ġejjien?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 1115.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, l-informazzjoni mitluba qegħda tinġabar u tingħata tweġiba f'xi seduta oħra.

OQSMA RESIDENZJALI - GARAXXIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb tal-Gvern li l-garages tal-gvern fl- oqsma residenzjali li huma mikrija jiġu mixtrija mill-inkwilini?

Jekk huwa l-ħsieb, jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' skema se tinħoloq u liema huma l- ewwel oqsma residenzjali li se jgawdu minn din l-iskema?

ONOR.

TONIO BORG: Il-Gvern qed jikkonsidra diversi skemi, inkluż dik fejn garaxxijiet li l-kera tagħhom tinġabar mid-Dipartiment ta' l-Artijiet, ikunu jistgħu jinxtraw mill-kerrejja.

Peress li dan il-proċess għadu fi stadju preliminari għad mhux il-waqt li jingħataw aktar dettalji.

EX DEPUTAT DOM MINTOFF - LAQGĦAT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim MInistru jgħid x'tip ta' laqgħat u kuntatti saru mis-6 ta' Settembru, 1998 sal-lum ma' l-ex Deputat Dom Mintoff?

Jista'l-Viċi Prim Ministru jgħid: (1) fuq liema livell saru; (2) meta saru; u (3) x'suġġetti politiċi nazzjonali u internazzjonli ġew diskussa?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Irrid nattira l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant kif ukoll ta' l-iskrivani tal-kamra li din l-interpellanza mhix konformi ma' l-ordni 26 ta' l-ordnijiet Permanenti tal-kamra.

EX DEPUTAT DOM MINTOFF - LAQGĦAT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim MInistru jgħid jekk sarux laqgħat jew kuntatti ma' l-ex Deputat Dom Mintoff mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

Jekk saru dawn it-tip ta' laqgħat jew kuntatti, jista' l-Prim Ministru jgħid: (1) fuq liema livell saru? (2) meta saru? (3) x'suġġetti politiċi li huma ta' interess nazzjonali ġew diskussa?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nippresumi li d-domanda ta' l-Onor Interpellant hija dwar kuntatti jew laqgħat li jiena seta kelli mal-Perit Dom Mintoff mill-5 ta' Settembru 'l hawn.

Ir-risposta hija fin-negattiv.

TAXXI INTERNI - CAPITAL GAINS TAX

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm inġabret provisional capital gains tax, sena b'sena, minn meta ġiet introdotta din il-forma ta' tassazzjoni minn Gvern Nazzjonalista 'il hawn?

Kemm minn dawn it-totali nġabru in konnessjoni ma' trasferimenti: a) ta' proprjeta' immobbli inter vivos; b) ta' proprjeta' immobbli causa mortis; u c) ta' ishma/stocks jew assi simili?

ONOR.

JOHN DALLI: Minn meta ġiet introdotta t-taxxa fuq qligħ kapitali fil-25 ta` Novembru 1992, taxxa proviżorja miġbura minn din il-forma ta` tassazzjoni kienet din:

Sena Bazi Ammont Lm

1992 7,029 (25\12\92 - 31\12\92 1993 2,716,687 1994 5,616,568 1995 8,061,020 1996 6,033,446 1997 5,729,045 1998 4,449,271 (1\1\98 - 31\10\98)

L-informazzjoni mitluba fit-tieni parti tal-mistoqsija mhuz possibbli li tingħata għaliex il-pagamenti dwar ħlas proviżorju tat-taxxa kapitali ma jiġux rekordjati skond it-tip ta` trasferimenti iżda taħt taxxa minn qligħ kapitali (CGT).

KOPERATTIVI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn kooperattivi bħalissa f'pajjiżna?

Kemm twaqqfu koperattivi, sena b'sena, mill-1990 'il hawn?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru tal-Politika Soċjali.

TAXXI INTERNI - ĦLAS TA' TAXXI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm għandu każijiet pendenti quddiem il-Qrati ta' Malta u Għawdex kif ukoll quddiem tribunali dwar kwestjonijiet marbutin mal- ħlas/ġbir/refunds ta' taxxi?

X'tip ta' taxxa hija nvoluta f'kull każ, per eżempju, suċċessjoni/income tax/CET/levies, eċċ?

ONOR.

JOHN DALLI: In-numru ta` każijiet pendenti quddiem il-Qrati u Tribunali huwa kif ġej:

Qrati Tribunali

Dwar Taxxa fuq id-Dhul 97 56 Dwar Taxxa fuq Dokumenti u Trasferimenti 3 45 Dwar Taxxa tal-Mewt u tad-Donazzjoni 1 11 Dwar Taxxa tad-Dwana u tas-Sisa (CET) 1 189 Dwar Taxxa fuq Valur mizjud (VAT) 23 1,100 Dwar Expenditure Levy 6 5 Dwar evazjoni\pagament ta` dazju dovut 263 --

SIGURTA' SOĊJALI - KONTRIBUZZJONIJIET TAN-N.I.

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu każijiet pendenti quddiem il-Qrati ta' Malta/Tribunali relattivi għal ġbir ta' arretrati fil-ħlasijiet tal-kontribuzzjonijiet tan-National Insurance?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 64 li fiha ngħatat l-informazzjoni mitluba.

TAXXI INTERNI - RIFUŻJONI TA' TAXXA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm individwi u ditti separatmaent li għandhom jirċievu refunds ta' taxxa mħallsa żejda, sena b'sena, mill-1990 'il hawn?

Kemm huma l-ammonti dovuti għal kull sena msemmija?

ONOR.

JOHN DALLI: L-informazzjoni mitluba qed tiġi murija fit-tabelli A u B.

Tabella A

Refunds dovuti fuqħlas żejjed ta` taxxa fuq id-dħul mill-1990 `l hawn: Sena ta` Individwi Kumpanniji Total Stima Numru Ammont Numru Ammont Numru Ammont

90 228 93,537 36 104,840 264 198,377 91 143 85,944 24 85,251 167 171,195 92 237 108,635 20 41,026 257 149,661 93 464 328,180 34 208,324 498 536,504 94 1,053 446,474 46 177,250 1,099 623,724 95 2,994 1,747,260 123 1,082,716 3,117 2,829,976 96 5,689 2,639,615 196 1,274,826 5,885 3,914,441 97 23,924 5,650,665 456 2,071,672 24,380 7,722,337 98 223 128,816 39 160,570 262 289,386 99 68 45,395 3 1,676 71 47,071

Total 35,023 11,274,521 977 5,208,151 36,000 16,482,672

Dan juri refunds dovuti dwar kontijiet li ġew assessjati sas-16 ta` Novembru, 1998.

Tabella B

Talbiet ta` ħlas lura ta` taxxa (refunds) fuq dokumenti u trasferimenti mill-1990 `l hawn.

Sena Numru ta` Talbiet L-Ammonti Dovuti

1993 12 7,400 1994 10 6,000 1995 22 13,400 1996 25 17,500 1997 13 10,400 1998 37 24,100

Dawn it-talbiet kollha jikkonċernaw individwi ħlief talba waħda biss li tikkonċerna kumpannija li għamlet it-talba fl-1997.

CET - PERSUNI REĠISTRATI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm bħalissa persuni, individwi u kumpanniji/ditti li huma reġistrati mad-Dipartiment tas-CET?

Kif inhuma mqassmin dawn il- persuni/entitajiet, per eżempju, tobba, avukati, electricians, panel beaters, eċċ?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor Interpellant li fit-13 ta` Novembru, 1998 kien hemm b`kollox 44,897 operaturi tan-negozju rreġistrati mad-Dipartiment tat-Taxxa tad-Dwana u tas-Sisa.

Dawn l-operaturi huma mqassmin kif jidher fil-listi li tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

ETC - PERSUNI JIRREĠISTRAW

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni 'l fuq min 40 sena jirreġistraw għax-xogħol illum?

Jista' l-Ministru jagħti breakdown taż-żmien li ilhom jirreġistraw?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: F'Ottubru 1998 in-numru ta' persuni 'l fuq minn 40 sena li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol mal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ kien ta' 2,729.

It-tabella ta' hawn taħt turi l-perjodu taż-żmien li ilhom jirreġistraw għax-xogħol.

PERJODU OTTUBRU 1998

0 - 1 sena 1,092 1 - 2 snin 548 2 - 3 snin 376 3 - 4 snin 185 4 - 5 snin 146 5 snin u 'l fuq 382

TOTAL 2,729

L-aħħar figuri ppublikati huma ta' Settembru 1998.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol sa l-aħħar ta' Ottubru 1998?

Kemm min dawn kienu persuni li qed jirreġistraw għall-ewwel darba?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' persuni li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol mal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħrig fl-aħħar ta' Ottubru, 1998 kien ta' 7,288.

Minn dawn kien hemm 510 persuna li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol għall- ewwel darba.

SAĦĦA - KAŻI TA' LEGIONELLA

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jikkonferma jekk kienx hemm xi każi ta' legionella li saritilhom din id-djanjosi dan l-aħħar?

Kemm kien hemm każi?

F'liema hotel kienu alloġġjati u ta' liema nazzjonalita' kienu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mill-bidu ta' Mejju ta' din is-sena sa llum kien hemm hames kazijiet ikkonfermati ta' legionnaires disease.

Erbgha minnhom kienu barranin: tnejn Inglizi, wiehed Skoċċiż u wahda Awstrijaka.

Kaz iehor kien f'cittadin Malti li x'aktarx is-sors huwa minn barra minn Malta.

Informazzjoni fuq il-lukandi hija konfidenzjali izda nista' nghid illi l-barranin involuti kienu alloggjati f'erbgħa lukandi differenti.

WIED IL-GĦAJN - DAY CENTRE

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jispeċifika taħt min suppost jaqgħu r-responsabilitajiet tad-dining room tad-Day Centre ta' Wied il- Għajn - tad-diriġenti tad-day centre jew tal-caterers?

Rigward l-istess ċentru, jista' l-Ministru jgħid meta se tibda tintuża s- swimming pool diġa' fornuta?

X'ammonti ta' care workers u residenti hemm f'dan iċ-ċentru ta' Wied il-Għajn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Meta nfetaħ iċ-Ċentru tat-Taħriġ ta' Wied il- Għajn, saru arrangamenti biex id-dining room taqa' taħt ir-responsabbilita' tal-Catering Manager li tieħu ħsieb il-kċina, waqt li d-day centre jaqa' taħt ir-responsabbilita' ta' l-Acting Head tad-day centre.

Hemm ftehim ukoll li kull meta l-persuni b'diżabilita' jkollhom bżonn jagħmlu użu mid- dining room, dawn jitħallew jużawha liberament.

Qabel ma s-swimming pool tibda tintuża, din għandha bżonn li ssirilha tiswija minħabba xi konsenturi li għandha fil-qiegħ.

M'hemmx dubbju li meta jkun il-waqt, is-swimming pool tiġi rranġata biex isservi l-bzonnijiet tal-persuni b'diżabilita' mhux biss taċ-Ċentru ta' Wied il-Għajn imma taċ- ċentri l-oħrajn.

In-numru ta' persuni b'diżabilita li qed jattendu ċ-ċentru huwa 57 u dawn qed jieħdu ħsiebhom 12-il impjegat li l-gradi tagħhom huma dawn:

1 Acting Head taċ-Ċentru 1 Assistant Head 1 Care Worker 4 Assistant Care Worker 4 Casual Care Worker 1 Casual Social Assistant

F'dan iċ-Ċentru hemm ukoll servizz ta' nurse.

SKEJJEL - KALKARA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jerġa' jiftaħ mill-ġdid il- canteen fl-Iskola Lorenzo Gafa', fil-Kalkara?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li minħabba n-numru limitat ta' studenti ma rriżultax vijabbli canteen fl-iskola.

SKEJJEL - GĦALLIEMA

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex għalliem partikolari, li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, li qed jgħallem fil-Primarja ta' Raħal Ġdid qed jitlaq kmieni mill-klassi ripetutament?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mhux minnu li l-għalliem imsemmi jitlaq kmieni mill-iskola riputatament.

L-unika darba li ħareġ kmieni kien meta ġie msejjaħ fuq xogħol mid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

ABBUŻ MID-DROGA U L-QGĦAD

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid jekk sarx xi studju dwar jekk hemmx xi korelazzjoni bejn l-abbuż mid-droga u l-qgħad?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Agenżija sedqa qatt ma għamlet studju dwar jekk hemmx korrelazzjoni bejn l-abbuż mid-droga u l-qagħad.

Iżda, mill-istatistika li tinġabar miċ-Ċentru ta' ditossifikazzjoni ta' l- Aġenzija sedqa, wieħed jista' jasal għal stampa ċara ta' żviluppi f'dan ir- rigward.

Fil-fatt, skond din l-istatistika, 48% (jew 362 individwi li użaw dan is-servizz fl-1997 (jiġifieri 741 persuna), kienu qiegħda.

DROGA - STUDJU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx xi studju dwar jekk hemmx xi korelazzjoni bejn l-abbuż mid-droga u t-tip ta' xogħol li jagħmlu dawk li jabbużaw mid-droga?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Aġenzija sedqa qatt ma għamlet studju dwar jekk hemmx xi korrelazzjoni bejn l-abbuż u t-tip ta' xogħol li jagħmlu dawk li jabbużaw mid-droga.

Iżda, fl-1996 ġie kkummissjonat studju mit-taqsima Riċerka w Evalwazzjoni fi ħdan l-Aġenzija Sedqa, fuq l-attitudnijiet ta' impjegati fi gradi maniġerjali lejn l-użu tad-droga u l-alkoħol fuq il-post tax-xogħol.

Madwar 200 impjegat fi grad maniġeriali minn 666 kumpanija pparteċipaw f'dan l-istudju.

Skond ir-rapport dwar dan l-istudju, 5% tal-parteċipanti qalu li kienu jafu b'ħaddiema li jużaw id-droga fuq il-post tax-xogħol, filwaqt li 13.6% qalu li kienu jafu b'ħaddiema li jużaw id-droga barra mill-post tax-xogħol.

DROGA - STUDJU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid jekk sarx xi studju u jekk hemmx xi korelazzjoni bejn l-abbuż mid-droga u l- lokalitajiet differenti f'Malta u f'Għawdex?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Aġenzija sedqa qatt ma għamlet studju dwar jekk hemmx korrelazzjoni bejn l-abbuż mid-droga u l-lokalitajiet differenti f'Malta u f'Għawdex.

Iżda, ta' min jinnota li tinġabar statistika b'mod regolari miċ-Ċentru ta' ditossifikazzjoni ta' l-Aġenzija sedqa, li fost l- oħrajn, tikkunsidra l-lokalita' tar-residenza ta' l-individwi li qed isegwu kura.

Filwaqt li f'din l-istatistika hemm xi lokalitajiet li huma aċċentwati, jidher li l-lokalitajiet tar-residenza ta' l-individwi li qed isegwu kura f'dan iċ-Ċentru huma mifruxa prinċipalment fuq iż-żoni l-aktar urbanizzati ta' pajjiżna.

Wieħed, iżda, irid iżomm f'moħħu li f'dan il-każ qed nitkellmu biss fuq individwi bi problema ta' dipendenza li qed jirċievu kura partikolari.

M'hemmx dubju li hemm numru sinifikanti ta' dipendenti u nies li jużaw id- droga b'mod esperimentali li mhumiex f'kuntatt ma' l-ebda servizz terapewtiku.

Għaldaqstant, wieħed ma jistax jikkunsidra din l- informazzjoni bħala rappreżentattiva tas-sitwazzjoni totali.

L-validita' ta' din l-informazzjoni hija fl-użu tagħha bħala indikatur ta' l-aspetti demografiċi tal-popolazzjoni ta' individwi li jabbużaw mid-droga.

PERSUNI B'DIŻABILITA' - SUSSIDJU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid kif taħdem l-iskema li tgħin persuni b'diżabilita' li jkunu jixtiequ jingħataw sussidju biex jinstallaw lift f'darhom?

X'inhuma r-rikjesti biex jingħata dan is-sussidju?

Min iżur id-dar ta' l-applikkant meta ssir talba bħal din?

Kemm bejn wieħed u ieħor idum l-applikant minn meta japplikaw sa meta jieħu s-sussidju?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Awtorita' tad-Djar għanda Skema - Skema Wieħed - biex persuni b'diżabilita' jistgħu japplikaw biex jaddattaw ir-residenza tagħhom għad-diżabilita' partikolari tagħhom Kopja ta' l-iskema tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

Minn hu nteressat li jibbenefika taħt din l-iskema għandu jiġbor formola mill-uffiċju ta' l-Awtorita' tad-Djar, il-Furjana jew mill-Kummissjoni għall-Persuni b'Diżabilita', Sta Venera u jirritornaha lill-Awtorita' tad- Djar flimkien mad-dokumenti rikjesti.

Din l-applikazzjoni tiġi proċessata minn Kumitat magħruf bħala 'Kumitat tal- Housing Authority għall-Persuni b'Diżabilita'' li jagħmel ir- rakomandazzjoni tiegħu liċ-Chairman ta' l-Awtorita' tad-Djar fuq il-każ.

Normalment, iċ-Chairman jaġixxi fuq din ir-rakomandazzjoni.

Fost dan il-proċess, żewġ social workers u l-manager tal-Physiotherapy jagħmlu assessment dwar il-persuna b'diżabilita' u l-ambjent fejn tgħix din il-persuna.

Kif l-Awtorita' tad-Djar tirċievi din ir-rakomandazzjoni tibgħat perit fuq il-post biex jagħti il-parir tekniku u anke jagħmel stima tax-xogħlijiet.

Peress li dan il-Kumitat jiltaqa' darba fix-xahar fiċ-Ċentru Ħidma Soċjali, Sta Venera, l-applikazzjoni tieħu madwar xahrejn biex tiġi finalizzata.

Il- ħlas tas-sussidju isir hekk kif l-applikanti jipproduċu l-kontijiet tax- xogħlijiet li saru.

GOZO CHANNEL - PASS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid jekk hemmx il-ħsieb li persuni li jgħixu Malta li jkollhom xi qraba jgħixu f'Għawdex jingħataw pass biex jaqsmu?

Jekk ir-risposta hi fl-affermattiv, dan il-pass se jingħata lil persuna li tgħix f'Malta li jkollha l-għarus/għarusa Għawdxija?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għad-Diskors tal-Budget 1999 fejn ġew spjegati l-miżuri sostanzjali li se jidħlu fis- seħħ fl-1 ta' Jannar, 1999 għar-rigward ta' tnaqqis fin-nollijiet u ħruġ ta' passes għat-trasport tal-baħar bejn Għawdex u Malta.

EDUKAZZJONI - SKRIVANI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li fil-futur jagħti xi żieda lill-part-time clerks fl-iskejjel, imqar lil dawk li jkunu ilhom numru ta' snin impjegati f'dan il-grad?

Jaħseb il-Ministru li l-paga li jieħdu ma tirriflettiex biżżejjed ix-xogħol li jagħmlu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jiddispjaċini li f'dan l-istadju ma nistax inwieġeb b'mod definit peress li l-materja ma tiddependix direttament minni.

B'danakollu beħsiebni nżomm il-preokkupazzjoni ta' l-Onor.

Membru f'moħħi f'kull diskussjoni li tista' ssir f'dan ir-rigward.

DAWL/ILMA - RATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-konsiderazzjonijiet partikolari li ħa l-Gvern fir-rigward tar-romol, pensjonanti, familji b'ġenituri wieħed u ommijiet xebbiet fl-introduzzjoni tar-rati l-ġodda tad- dawl u l-ilma?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Meta l-Amministrazzjoni preżenti ntroduċiet ir-rati l-ġodda tad-dawl u ta' l-ilma, din ħadet ħsieb id-diversi kategoriji tas- soċjeta'.

Dan joħroġ ċar mill-fatt li kull kategorija gawdiet minn roħs sostanzjali meta mqabbel mal-kontijiet bla kuxjenza li Gvern Laburista għabba bihom lis-soċjeta' Maltija inklużi r-romol, pensjonanti, familji b'ġenitur wieħed u ommijiet xebbiet.

PERSUNI BI BŻONNIJIET SPEĊJALI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid x'qiegħed jagħmel il-Gvern biex jassigura li kull bini pubbliku u tal-privat ikun aċċessibli għal persuni bi bżonnijiet speċjali?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-gvern u s-Soċjeta' Maltija jridu jaħdmu fuq ħames livelli biex jassiguraw li postijiet miftuħa għall-pubbliku, kemm dawk li huma tal-Gvern kif ukoll dawk li huma tal-privat, ikunu aċċessibli għal kulħadd, inkluż persuni li għandhom diżabilita'.

Dawn ħames livelli huma:

a) EDUKAZZJONI lill-periti u dawk li jaħdmu fl-industrija tal-bini.

F'dan il-qasam għalkemm saru kuntatti, għad hemm ħafna aktar x'isir l-aktar mal- Fakulta' tal-Arkitettura.

Il-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' se terġa timpenja ruħha fil-futur qarib f'dan ir-rigward.

b) INFURZAR tal-policies tal-Pjan ta' Struttura mill-Awtorita' tal- Ippjanar.

c) REGOLAMENTI TAL-BINI li jassiguraw dan.

Fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista preċedenti kien twaqqaf kumitat biex jaħdem fuq dawn ir- regolamenti u l-abbozz tagħhom kien tlesta.

Sfortunatament, dan il-proċess ma tkompliex u l-kummissjoni se taħdem biex dawn ir-regolamenti mportanti jingħataw is-saħħa legali u jibdew jiġu nforzati.

d) Fi żmien l-Amministrazzjoni Laburista preċedenti twaqqfet Accessibility Unit fi ħdan il-Ministeru tax-Xogħlijiet Pubbliċi biex bini tal-gvern miftuħ għall-pubbliku jsir aċċessibli għal kulħadd.

Fl-opinjoni tal- kummissjoni din il-unit għadha mhijiex tiffunzjona sew u l-istess kummissjoni se taħdem biex dan ix-xogħol tal-unit jibda jsir b'mod aktar effettiv.

e) Fl-aħħar nett hi l-opinjoni tal-Kummissjoni li LIĠI OPPORTUNITAJIET INDAQS (PERSUNI B'DIŻABILITA') li mistennija li tgħaddi s-sena d-dieħla se tagħti aktar saħħa lill-persuni b'diżabilita', l-għaqdiet tagħhom u lill- kummissjoni stess biex, safejn hu raġjonevoli skond l-istess liġi, bini miftuħ għall-pubbliku ikun aċċessibbli għal kulħadd.

MIŻURI TA' HEALTH AND SAFETY

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid x'qiegħed jagħmel id-dipartiment biex f'bini pubbliku bħal skejjel, dipartimenti kif ukoll fi stabbilimenti privati jiġi assigurat li jkun hemm faċilitajiet li jipprovdu l-health and safety ta' dawk li jagħmlu użu mill-bini u stabilimenti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sal-lum l-ispetturi ta' l-Occupational Health & Safety Unit ma jagħmlux bħala regola żjarat f'postijiet tax-xogħol li jiffurmaw parti minn Dipartimenti tal-Gvern, għalkemm, kemm il-darba saru zjarat f'postijiet bħal dawn minħabba f'xi xogħol partikolari li jkun qiegħed isir fihom.

Ninsab informat li d-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni għandu education officer inkarigat mis-saħħa u sigurta' fl-iskejjel.

Diversi dipartimenti tal-gvern għandhom ukoll uffiċjali inkarigati minn Health & Safety.

L-ispetturi ta' l-OHSU għandhom l-inkarigu bil-liġi li jispezzjonaw postijiet tax-xogħol.

Postijiet residenzjali li m'humiex postijiet ta' xogħol ma jaqgħux taħt il-kontroll tagħhom.

SAĦĦA - PERSUNI LI GĦANDHOM ID-DIJABETE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' policy nazzjonali ta' screening regolari għandu d-dipartiment għal dawk iċ-ċittadini li jbatu mill-kondizzjoni tad- dijabete u għal dawk li jistgħu jitqiesu bħala at high risk?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 1693 qed tinġabar.

Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

BORD MEDIKU

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar il-każ ta' persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

Għaliex din il-persuna għaddewha bord minkejja li qatt ma talbet biex tagħmel dan u minkejja li t- tabib qal li tista' terġa' tibda taħdem?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-persuna konċernata kienet ilha għal xi żmien ma tirrapporta għax-xogħol minħabba f'mard.

Skond ir-regolamenti ta' l-Estacode (4.3.2.2.) tressqt quddiem Bord Mediku tad-Dipartiment tas-Saħħa li sabha mhijiex tajba għax-xogħol.

Hija oġġezzjonat u ppreżentat ċertifikat mediku biex turi li għadha tiflaħ taħdem.

Għalhekk qed jittieħdu l-miżuri neċessarji biex din il- persuna tiġi eżaminata mill-ġdid, kif inhu mitlub mill-Estacode.

AMBJENT - AIR POLLUTION

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'qiegħed jagħmel il-Gvern biex tiġi kkalkolata l- air pollution fl-irħula u l-ibliet, b'mod partikolari f'dawk li jinsabu ħdejn jew f'zoni industrijali?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li d-Dipartiment għall- Ħarsien ta' l-Ambjent lesta studju preliminari fuq il-kwalita' ta' l-arja f'żoni urbani.

Dan l-istudju ser jiġi mifrux biex ikopri aktar zoni, kif ukoll biex ikopri aktar parametri.

Għal dan il-għan għadu kemm ingħata tender għax-xiri ta' makkinarju ta' monitoraġġ, kif ukoll kienet ippubblikata sejħa għar-reklutaġġ ta' Uffiċjal Ambjentali biex jaħdem fuq il-monitoraġġ tal-kwalita' ta' l-arja.

SKEJJEL - SAN ĠILJAN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jistgħu l-awtoritajiet edukattivi jitolbu lill-awtoritajiet kompetenti jieħdu l-passi meħtieġa biex tiżdied is-sigurta' għat-tfal ta' San Ġiljan li jmorru l-iskola primarja tal-post u ssir zebra crossing, isiru t-traffic lights u miżuri oħra ta' traffic calming għal dawk it-tfal li jaslu l- iskola min-naħa tat-Tiguglio?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fil-każ tat-tfal li jaslu l-iskola min- naħa tat-Tiguglio dawn ġeneralment jiġu bil-privates li jieqfu mal-ħajt ta' l-iskola u t-tfal jibqgħu telgħin it-taraġ mingħajr ma jkollhom għalfejn jaqsmu t-triq.

Fil-każijiet ta' dawk it-tfal li jaslu l-iskola bil-mixi, fi triqthom lejn l-iskola hemm traffic lights u zebra crossing biżżejjed biex jistgħu jiġu wzati ħalli jaqsmu t-triq mingħajr periklu.

SKEJJEL - SAN PAWL IL-BAĦAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex ħin qed tiġbor it-tfal ta' Burmarrad il- karozza pprovduta mid-Diviżjoni biex teħodhom l-iskola primarja ta' San Pawl il-Baħar?

Mil-liema postijiet differenti tgħaddi l-karozza u mnejn tiġbor it-tfal u f'kull każ, fi x'ħin tiġbor it-tfal filgħodu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li t-tfal ta' Burmarrad li jmorru l-iskola primarja ta' San Pawl il-Baħar jibdew jinġabru fis-7.00 a.m. meta l-iskola tibda fis-7.45.

Filgħodu meta l-karozza titlaq minn Burmarrad lejn l- iskola tieqaf f'dawn il-postijiet imsemmija: (Għajn Rihana/Panorama Bar/Banka tal-Lottu/Premier Car Sales/Petrol Station/Price Club).

Informat ukoll li dawn l-arranġamenti ġew fis-seħħ wara qbil bejn l-uffiċċjal inkarigat mit-trasport tat-tfal u l-ġenituri tat-tfal tal-lokal.

SWDP - TELEFONATI FUQ IL-HELPLINE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu telefonati jitolbu l-għajnuna fuq il-helpline ta' l-SWDP minn Ottubru, 1997 sa Ottubru, 1998, xahar b'xahar?

X'tip ta' għajnuna ntalbet f'dawn it- telefonati?

L-għajnuna mitluba tiġi kklassifikata f'kategoriji differenti?

X'inhi kull kategorija u kemm kien hemm każi f'kull kategorija?

X'tip ta' għajnuna ngħatat bħala follow up għal dawn it-telefonati?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tabella li tipprovdi l-informazzjoni mitluba mill- Onor. Membru tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Bħalma jista' jinnota l-Onor.

Membru, din l-informazzjoni hija kklassifikata skond in-natura tat-telefonata.

Irrid niċċara, iżda, li n- numru ta' telefonati mhux neċessarjament jindikaw numru ta' każi ġodda, imma jirriferu għall-kontijiet tat-telefonata ġenwina li tkun daħlet fis- supportline 179.

Ikun hemm persuni li jċemplu ripetutament.

It-tip ta' għajnuna li ntalbet kienet tiddependi fuq il-każ li dwaru jċemplu l-klijenti fuq il-179.

Il-voluntiera huma mħarġa biex ma jagħtux pariri jew isolvu l-problemi tal-klijenti, pero' dmirhom huwa li jisimgħu u jifhmu lil min iċempel, u joffru support psikoloġiku f'forma ta' "empathy".

Il-voluntiera huma f'pożizzjoni li joffru informazzjoni li tkun tista' tgħin lill-klijent isib soluzzjoni għal problema tiegħu.

Il-voluntiera jistgħu joffru informazzjoni dwar servizz ta' support offrut minn kważi kull għaqda volontarja li hawn f'pajjiżna, dwar aġenziji tas-social work, dwar servizzi mill-isptar, dwar servizz ta' terapija għall-familja, dwar servizz legali bla ħlas fost oħrajn.

Il-voluntiera fis-support line 179 mhumiex f'pożizzjoni li jistgħu jagħtu għajnuna fit-tul (long term) u, f'każ ta' persuni li jkollhom bżonn attenzjoni professjonali fit-tul, kif diġa' għidt, dawn jiġu riferuti (jekk huma jaċċettaw) lill-aġenziji partikolari skond il-każ, jew inkella jiġu mfiehma kif jistgħu jirriferu lilhom infushom fl-aġenziji partikolari.

SANTA VENERA - ĊENTRU ĦIDMA SOĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm mastrudaxxi, electricians u ħaddieda biex jipprovdu servizz ta' xogħol fiċ- Ċentru Ħidma Soċjali, f'Santa Venera?

Liema ħinijiet jaħdmu?

X'xogħol għamlu fl-aħħar xahar?

Min hu responsabbli biex jara li dawn il-persuni fil-fatt jidħlu għax-xogħol jaħdmu s-sigħat dovuti u jagħmlu x-xogħol mistenni minnhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-ħaddiema fit-Taqsima tal-Manutenzjoni fiċ-Ċentru Ħidma Soċjali huma:

Assistant Technical Officer - wiehed (1) Senior Tradesman - erbgha (4) Tradesman - tnejn (2) General Hand - tlieta (3) TOTAL - ghaxra (10)

Dawn il-ħaddiema jidħlu għax-xogħol fis-07.00 a.m. u jispiċċaw fil-16.45 p.m..

Fl-aħħar xahar, dawn il-ħaddiema għamlu xogħol għad-Dipartiment Ħarsien tal-Familja a bażi ta' requisition orders, u xogħol ieħor għall-Adult Training Centres, għall-Ministeru tal-Politika Soċjali u għas-servizz tat- telecare.

Dawn il-ħaddiema huma fuq il-kotba tad- Dipartiment Ħarsien tal-Familja u jinżamm kontrol fuq l-attendenza għax-xogħol skond ir-regolamenti.

DIPARTIMENT TAX-XOGĦLIJIET - ĦADDIEM

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jistgħu jittieħdu passi biex il-persuna, li isimha qed jintbagħat separatament, jitħalla jagħmel ix-xogħol tant meħtieġ li kien qed jagħmel fl-iskola sekondarja Lily of the Valley, fil-Mosta fejn ġie ttrasferit mid- Dipartiment tax-Xogħlijiet fix-xhur li għaddew?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħti aktar informazzjoni dwar din il-persuna partikolari.

PA - LUKANDI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-lukandi li ngħataw permess jitilgħu 'il barra miż-zona tal-bini?

Fejn jinsabu?

Meta ngħataw il-permessi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li minn kemm ilha mwaqqfa l-Awtorita' ta' l-Ippjanar dawn il-lukandi ġodda ngħataw permess għall-iżvilupp barra miż-żona ta' l-iżvilupp: -

Solemar Mellieha 1993 San Lawrenz San Lawrenz, Mellieha 1996

Fir-rigward tal-lukanda San Lawrenz, ġie mġedded il-permess ta' żvilupp li ngħata qabel ma ġiet fis-seħħ l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Ingħataw ukoll permessi ta' estensjonijiet lil dawn il-lukandi: -

Coastline Salina, Naxxar 1993 Seabank Mellieha 1995 Cornucopia Xaghra, Gozo 1996

RAĦAL ĠDID - ĦAJT PERIKOLUŻ

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid xi prekawzjonijiet qiegħed jieħu biex ħajt perikoluż maġenb iċ-Ċentru Laburista f'Raħal Ġdid fuq il-ħanut tal-Gala ma jibqax fl- istat li qiegħed minħabba l-periklu li jista' jaqa'?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-Pulizija fl-għassa ta' Raħal Ġdid ma kellha l-ebda rapport dwar il-ħajt perikoluż li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant.

Madankollu, il-Pulizija se tieħu l-passi neċessarji biex jekk jirriżulta li l-ħajt hu fi stat perikoluż, dan il-periklu jitneħħa.

TRASPORT PUBBLIKU - ROTTA NR.

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex qiegħed jinżamm il- ħin tar-rotta Nru. 8 (tal-Gudja) peress li qiegħed ikun hemm ħafna ilmenti mir-residenti?

Jekk le, x'pożizzjoni se tieħu l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li dan l-aħħar is-servizz ta-Rotta Nru. 8 beda jaħdem fuq bażi ċirkolari bir-riżultati li naqsu l-ilmenti msemmija mill-Onor.

Interpellant.

RAĦAL ĠDID - DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 664 biex isir id-dawl f'Paola Hill, Raħal Ġdid, fejn kien sar il-proġett ta' Sare', fejn kien inqala' double arm pole mis-central strip biex jitwaħħlu single pole fuq kull naħa tat-triq, li bi ftehim mal-kunsill lokali ta' Raħal Ġdid kienu saru l-pipes?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jekk l-Onor.

Interpellant qed jitlob biex jiġi nstallat dawl ġdid, it-talba se tiġi mgħoddija lill-korporazzjoni.

GUDJA:TA' XLEJLI - PROJECT AREA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda l- project area ta' Xlejli, fil-Gudja, fejn kien se jsir ġnien u bandli?

Il- kuntrattur intgħażel?

Jekk iva, għaliex il-proġett għadu ma bediex?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat li t-tender ingħatat u x-xogħol jinsab fl-idejn taħt is-superviżjoni tad-Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar.

ENEMALTA/WSC - OPERAT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari tiegħi numru 1382, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopji tal- handout li juru s-simulation exercise li ġew mgħoddija lill-ġurnalisti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SALINA - DAWL

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx ħsieb li jsiru dwal fit-Triq tas- Salina biex jitnaqqas il-periklu li hemm speċjalment fil-liwja kerha li hemm u li ta' kull ġimgħa jsir inċident?

Jekk l-Ministru jqies li l-ispiża hija kbira wisq, jista' l-Ministru jara hemmx possibbilta' li jsiru dwal bis-solar system?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li t-talba ta' l-Onor.

Interpellant qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

ENEMALTA - DAWL FIL-MINI TA' REGIONAL ROAD

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jikkordina ma' l-Enemalta sabiex jiżdiedu id-dwal speċjalment taħt il-Mini ta' Regional Road u dik ta' taħt ir-runway ta' l- ajruport internazzjonali ta' Malta, sabiex jiġu evitati diżgrazzji?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li fil-każ taż-żewġ mini msemmija, il- korporazzjoni diġa' ipprogrammat il-manutenzjoni meħtieġa u hemm il-ħsieb illi tali xogħol jibda fl-iqsar żmien possibbli.

PEMBROKE - IMPJANT TAR-REVERSE OSMOSIS

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Billi fl-impjant tar-reverse osmosis f'Pembroke kien hemm problema ta' ħsejjes li kienu ta' inkonvenjent kbir għar-residenti tal- lokal, jista l-Ministru jgħid jekk din il-problema issa hijiex solvuta jew le?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat illi l-problema li għaliha qed jalludi l-Onor.

Interpellant jidher li m'għadhiex tinħass peress li l- Korporazzjoni ta' l-Ilma ma kelliex ilmenti f'dan ir-rigward.

POLYMETRIC CO.

LTD. - RO's

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: L-Amministrazzjoni Laburista preċedenti kienet implimentat proġett fejn l-immaniġġjar tas-sistema tar-reverse osmosis fil-pajjiż għaddiet mingħand il-Polymetric Co Ltd għal għand management Malti, jista' l-Ministru jgħid din il-miżura kemm iffrankat flus lill-korporazzjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant illi tweġiba għal din il-mistoqsija parlamentari tingħata f'xi seduta oħra.

WSC - GĦAWDEX

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-proġetti li hemm maħsuba mill-Water Services Corporation f'Għawdex għal din is-sena finanzjarja?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Għal dak li jirrigwarda lil Għawdex, il- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma matul is-sena finanzjarja 1998/1999, qed tippjana li twettaq proġett ta' tqegħid ta' kanen għal tul ta' tmien kilometri.

Dan il-proġett se jikkonsisti f'estensjonijiet u tibdil ta' kanen qodma u jinkludi wkoll xogħlijiet f'toroq kif propost mill-Gvern Ċentrali u l-kunsilli lokali.

WSC - DĦUL

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena mit-twaqqif tagħha, kif kien ir-revenue mis-sorsi differenti tal-Water Services Corporation?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

ENEMALTA - REVENUE

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid sena b'sena tul l-aħħar seba' snin kif kien ir-revenue tal-Korporazzjoni Enemalta mis-sorsi differenti li għandha?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nassumi li meta l-Onor.

Interpellant qed jitlob ir- revenue, irid ifisser iċ-ċifri dwar qligħ jew telf ta' kull diviżjoni.

Dan qed ngħidu għax b'revenue wieħed jista' jifhem id-dħul biss mingħajr ma jitnaqqsu l-ispejjeż.

L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

WSC - SORSI TA' L-ILMA

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid minn fejn qed joriġina l-perċentaġġ ta' ilma li qiegħed jinġabar skond is-sorsi differenti?

ONOR.

Interpellant li tweġiba għal din il-mistoqsija diġa' tajtha meta saret il-mistoqsija parlamentari numru 744.

DJAR - KAŻ TA' HOUSING

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid x'sar mill-każ fuq housing li dwaru qed nibgħat informazzjoni u ritratti separatament li juru l-gravita' tal-post?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jiena nformat illi l-applikazzjoni ndikata qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' l-oħrajn kollha li hemm pendenti, u fid-dawl tan- numru limitat ta' postijiet li jkollu d-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali.