MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 846 It-Tlieta, 14 ta' Jannar 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 846

It-Tlieta, 14 ta' Jannar 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 14 ta' Jannar 2003

WERREJ

MINUTI 157

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 157

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR IN-NEGOZJATI GĦAS-SĦUBIJA TA' MALTA FL-UNJONI EWROPEA

U L-MISTOQSIJA TAR-REFERENDUM - KONTINWAZZJONI 163

AĠĠORNAMENT 187

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 845 li saret fl-14 ta' Jannar, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

SOCIAL WORKERS - POSTIJIET BATTALA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 37533?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninsab informat li fid-dipartimenti u l-aġenziji li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħi hemm total ta 39 vakanza ta' social workers.

ETC - DEREGISTRATION

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari tiegħi 37535 u jgħid kemm-il persuna nqatgħet mir-reġistru mill-1998 sal-lum?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' persuni li nqatgħu mir-reġistru minn Jannar 1998 sa Novembru 2002 kien ta' 5,603.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk dawk li jiġu struck off għandhomx dritt jappellaw?

Kemm kienu l-appelli fil- perijodu msemmi?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Iva, nikkonferma li dawk il-persuni li jinstabu jaħdmu f'xi post partikolari jew inkella jkunu mibgħuta biex jattendu għal xi kors u jonqsu milli jattendu għalih mingħajr ma jkollhom raġuni valida u sitwazzjonijiet oħra bħal dawn, jistgħu jiġu struck off mir-reġistru.

Naturalment, dejjem għandhom id-dritt jappellaw quddiem in-national employment authority, awtorita' indipendenti, li l-iskop ewlieni tagħha huwa li tiffunzjona bħala bord ta' appell mid-deċiżjonijiet li tkun qed tieħu l-ETC f'dawn il-każi.

Ċertament l-NEA tisma' il-każ u jekk jinstab li dik il-persuna li tkun ġiet struck off kellha raġun u dan ġie miċħud lilha, dik il-persuna tkun intitolata li isimha jerġa' jidħol fir-reġistru b'effett immedjat.

Jekk jinstab li l-individwu m'għandux raġun, hemm perijodu ta' żmien, jidhirli sitt xhur, li matulu ma jkunx jista' jirreġistra.

Biss hawnhekk m'għandix informazzjoni dwar in-numru ta' każi li marru quddiem l-NEA, kemm minnhom ġew milqugħa u kemm minnhom ġew miċħuda.

Pero' żgur li din it-tip ta' informazzjoni tingħata fir-rapport tal- korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ li regolarment jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidli jekk investigax il- każ tas-Sur Joe Vella mill-Kalkara li kien tkeċċa inġustament minn mal- kumpannija tal-films, għax sfortunatament dan il-bniedem għadu sal-lum ma ngħatax il-kumpens li kien ħaqqu?

Ma nafx għaliex imma wara din il- vendikazzjoni ma' Joe Vella, issa qed issir vendikazzjoni oħra ma' ibnu Josef.

Li naf hu li l-ETC bagħtet għalih biex jattendi għal żewġ korsijiet fl- istess perjodu u peress li seta' jattendi biss għal wieħed minnhom, riedu jaqtgħuh mir-reġistrazzjoni.

Naturalment dan informa lill-ETC dwar dan - fil-fatt għandi kopja quddiemi ta' l-ittra li kiteb lill-korporazzjoni – u lill-Viċi Prim Ministru nitolbu jinvestiga anke dan il-każ għax la ma kienx hemm provi biżżejjed, ma kienx hemm għalfejn li din il-persuna tinqata' mir-reġistru.

Forsi għax jiġi t-tifel ta' Joe Vella!

Irrid nirriferi wkoll lill-Viċi Prim Ministru għall-korrispondenza li ntbagħtitlu mill-GWU dwar tentattiv ta' tkeċċija ta' persuna mill-impjieg.

Nitolbu jinvestiga dan il-każ ukoll għax sfortunatament ħadd donnu m'hu f'pożizzjoni jagħraf min ħareġ acknowledgement ta' dik l-ittra, biex mingħalihom dan l-individwu jispiċċa ma jkunx jista' jappella, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Se nitkellem ftit mill-memorja bl-ordni tal-punti li semma' l-Onor.

Mizzi.

Jien kont investigajt il-każ partikolari tas-Sur Vella u kien irriżulta li dan l-individwu għandu dritt ifittex lill- employer għall-perjodu ta' żmien li dam sospiż jew maqtugħ mill-impjieg.

Pero' din m'hijiex xi ħaġa li għandhom jidħlu fiha b'xi mod jew ieħor id- dipartiment, l-ETC jew il-gvern.

Biss jekk m'iniex sejjer żball, dan kien reġa' ġie mpjegat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Le, kienu se jibagħtu għalih biex jerġa' jiġi mpjegat imma fil-fatt qatt ma bagħtu għalih.

Imbagħad wieħed li l-Viċi Prim Ministru jaf bih għax jaħdem mal-gvern, ikun hemmhekk ġranet sħaħ – nista' ngħidlu f'liema ġranet dan l-individwu jkun hemm u dan meta suppost ikun xogħol, bħal meta kien qed jinħadem il-film "Pinocchio" – iżda lil dan ħadd ma jkellmu!

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien ċert li l-liġi tagħti dritt lil dan l- individwu ifittex għad-drittijiet tiegħu.

(Interruzzjonijiet) Għandu l- liberta` kollha li jfittex għad-drittijiet tiegħu u għandu l-protezzjoni tal-liġi biex jagħmel dan.

Dwar il-każ tat-tifel li bagħtu għalih biex jattendi għal żewġ korsijiet fl- istess ħin, wieħed irid jivverifika l-fatti x'inhuma.

Jekk kien hemm raġuni valida għala wieħed ma setax jattendi għal kors, din ir-raġuni tiġi eżaminata u jekk jinstab li hija ġenwina, żgur tittieħed inkonsiderazzjoni.

Żgur li ħadd m'hu se jinqata' mir-reġistru sempliċement għall-gost u l- pjaċir li jinqata' imma jrid ikun hemm raġuni valida.

Jiena ma nafx il- fatti ta' dan il-każ partikolari pero` ninvestigah, Sur President.

L-Onor.

Mizzi għadu kemm tani dokument u qed jgħid li din hija acknowledgement ta' l-ittra li rrifera għaliha.

Milli qed nara, din hija indirizzata lili u ġġib id-data ta' l-20 ta' Marzu, 2002.

Fiha firma li ma nistax nagħrafha għax m'hijiex ċara, imma din m'hijiex ackowledgement imma ittra indirizzata lili.

Jien ma nafx x'inhu l-każ u nipprova ninvestiga.

(Interruzzjonijiet)

Dwar it-tielet każ li semmieli, normalment il-GWU mhux hekk tiktibli imma għandna proċedura stabilita'.

Fil-każ, lill-Onor.

Mizzi nitolbu jagħtini ftit aktar dettalji ħalli ninvestiga l-każ mingħajr problema ta' xejn.

FABBRIKI - ĦADDIEMA BIS-SENSJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis): staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari tiegħi 37565 u jgħid kemm għalqu fabbriki mill-1998 sal-lum u kemm kienu l-ħaddiema li tilfu x- xogħol?

Jista' jgħid kemm fetħu fabbriki ġodda fl-istess żmien u kemm ħadmu ħaddiema magħhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

KURA TA' L-ANZJANI - SERVIZZ TA' HOMEHELP

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis): staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari tiegħi 37569, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm anzjani li jieħdu s-servizz tal-homehelp?

Minn liema lokalita' huma u kemm ilhom jieħdu s-servizz u kemm għandhom sigħat?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' anzjani li jieħdu s-servizz tal-homehelp hu ta' 2726.

Hemm min ilu jieħu s- servizz sa mill-bidu, jiġifieri mill-1988.

Dan is-servizz ivarja minn sagħtejn fil-ġimgħa għal oħrajn li għandhom bejn tlieta u għaxar sigħat fil- ġimgħa.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-lokalitajiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Helen D'Amato, domanda supplimentari.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Jista' il-Viċi Prim Ministru jaġġornana ftit fiex wasal il-proġett tal-Vajrita f'Wied il-GĦajn?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: GĦal min forsi ma jafx, il-proġett tal-Vajrita huwa kumpless ta' bini li jinkludi fih ċentru ta' taħriġ għal persuni b'diżabilita`.

Dan għandu jinkludi wkoll żewġ sulari ta' kmamar li oriġinarjament kienu jifformaw parti minn kumpless turistiku.

Matul dawn l- aħħar tliet snin, varajna l-kunċett minn naħa tal-ministeru għall-politika soċjali biex għall-ewwel darba f'pajjiżna nintroduċu servizz ta' sheltered homes u flatlets li persuni b'diżabilita' jkunu jistgħu jokkupaw biex, filwaqt li jaqsmu bejniethom servizzi komuni li jkollhom bżonn, bħalma huma tindif, laundry, security, ikel, kċina u affarijiet bħal dawn, ikunu jistgħu jgħixu b'mod indipendenti.

Sal-lum servizz bħal dan ma jeżistix u l-esperti barranin li ġew Malta speċifikament biex jgħidulna kif nistgħu nindirizzaw il-preokkupazzjoni ewlenija ta' ġenituri ta' persuni b'diżabilita', u cioe' x'se jiġri mit- tfal meta huma jiġu neqsin jew jimirdu u ma jkunux jistgħu jieħdu ħsiebhom, tawna l-parir li għandu jkollna firxa ta' servizzi li jinkludu djar fil- komunita', pero' jinkludu wkoll il-kunċett ta' sheltered homes.

Kien għalhekk li tliet snin ilu bdejna bil-proċess biex iż-żewġ sulari ta' kmamar li kien fih il-kumpless tal-Vajrita jiġu kkonvertiti fi flats biex ikunu jistgħu jservu ħalli għall-ewwel darba fl-istorja ta' pajjiżna nkunu nistgħu nintroduċu dan is-servizz.

Bi pjaċir ngħid li dan is-servizz, li se jkun ta' kwalita' għolja kif jixraq għal każi bħal dawn, huwa ppjanat li jiġi inawgurat minn hawn u ġimgħatejn jew tliet ġimgħat oħra biex ikun jista' jilqa' l-ewwel klijenti fi ħdanu.

Dan se jagħtina wkoll għall-ewwel darba l-esperjenza ta' xi tfisser li twaqqaf servizzi ta' dan it-tip u mbagħad tmexxihom għall-ġid u għall-interess ta' persuni b'diżabilita'.

Irrid ngħid ukoll li għandna proġetti oħrajn maħsubin f'din il-linja, pero' għall-mument qed nillimita ruħi għall-proġett tal-Vajrita, li żgur se jkun pedina oħra li biha nistgħu niftaħru u li permezz tagħha qed nibdew inwieġbu għall-preokupazzjoni ewlenija ta' ġenituri ta' persuni b'diżabilita'.

Kien xieraq ukoll li dan il-proġett jiġi inawgurat f'din is-sena li qegħdin fiha, li kif taf il-Kamra hija ddikjarata bħala s-sena Ewropea għal persuni b'diżabilita' u l-pajjiżi Ewropej kollha ġew imħeġġa biex jieħdu inizjattivi favur persuni b'diżabilita'.

Din hija waħda mil-listi ta' attivitajiet li konna ppjanajna preċiżament biex Malta tkun tat is-sehem tagħha wkoll għall-persuni b'diżabilita`, anke fil-kuntest tas-sena Ewropea għal persuni b'diżabilita`.

MR SPEAKER: L-Onor.

D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: X'se jkunu l-kriterji biex persuni jkunu jistgħu jieħdu vantaġġ minn dan il-kumpless?

Huwa maħsub li jitħallew xi flats li jkunu jistgħu jintużaw on a short-term basis biex iservu bħala respite għal dawk il-familji li għandhom uliedhom b'xi diżabilita'?

Qed ngħid hekk fis- sens li jekk dawn ikunu jridu jieħdu xi ġimgħa mistrieħ jew ikollhom xi mpenji oħra, ikunu jistgħu jserrħu rashom li uliedhom ikunu qegħdin f'ambjent akkoljenti, ambjent li jirrispetta d-dinjita` ta' persuni b'diżabilita`.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: GĦal dak li għandu x'jaqsam ma' kriterju ta' dħul biex wieħed jibbenefika minn dan is-servizz, id-deċiżjoni kienet li fi ħdan il-board tal-management jitwaqqaf unit speċjalizzat ta' esperti, li jkunu jinkludu social workers u esperti oħrajn professjonisti fil-qasam, biex huma janalizzaw il-bżonnijiet partikolari ta' l-individwi li japplikaw biex jidħlu f'dan is-servizz u jistabilixxu kriterji li permezz tagħhom wieħed ikun f'pożizzjoni li jasal biex jiddeċiedi min għandu bżonn l-iżjed u min jista' jimmassimizza l-potenzjal ta' dan is-servizz.

Għalhekk dan il-bord se jgħin biex b'mod ġust u trasparenti - fis-sens ta' ekwita' fil-konfront ta' l-individwi li jkunu qed japplikaw, pero' b'salvagward għal dak li għandu x'jaqsam ma' aspetti ta' kunfidenzjalita' – jintgħażlu dawk il- persuni li se jkunu jistgħu jagħmlu użu minn dan is-servizz.

Biss noqogħdu attenti li ma niddupplikawx is-servizz ta' respite li għandna.

Fl-Imtarfa diġa' hemm respite centre li huwa mfassal preċiżament biex joffri akkomodazzjoni short term – dan jista' jfisser ftit ġranet li jistgħu anke jifirxu fuq numru żgħir ta' ġimgħat – lil persuni b'diżabilita' f'każ li l-ġenituri ma jkollhomx ma' min iħalluhom sakemm forsi jmorru l-isptar, isiefru jew anke jkollhom kriżi f'mument partikolari.

Hemmhekk hemm l-expertise neċessarja biex tipprovdi r- respite.

L-intenzjoni dejjem kienet biex il-proġett ta' l-Imtarfa jkun jispeċjalizza proprju fl-għoti ta' dan is-servizz partikolari.

Naturalment m'hemm xejn xi jżomm li anke fil-Vajrita, bħalma qed nagħmlu anke fil- proġetti tad-djar fil-komunita`, nipprovdu għal sodod li jistgħu jintużaw f'każ ta' urġenza fejn m'għandekx soluzzjoni oħra.

Id-djar fil-komunita`, bħalma huma Dar il-Wens, Dar Nazzareth u djar oħrajn lesti biex niftħuhom ukoll, jieħdu bħala residenti numru żgħir ta' persuni b'diżabilita` imma jinkudu wkoll il-possibilita`li f'każ ta' bżonn urġenti, jistgħu jipprovdu sodod ta' emerġenza f'każ ta' respite.

Iżda nenfasizza li l-kunċett tal-proġett tal-Vajrita m'huwiex ta' respite imma huwa ta' sheltered home, fejn persuna tista' tgħix b'mod indipendenti u tibbenefika minn servizzi komuni għal kulħadd.

Ir-respite bħala servizz qed jiġi pprovdut miċ-ċentru tar-respite ġewwa l-Imtarfa.

TURIŻMU – XIRI U KIRI TA' KAROZZI

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 37508 u jgħid kemm żdiedu l-karozzi mill-1996 'il hawn fil-ministeru tiegħu?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

POLITIKA SOĊJALI – XIRI U KIRI TA' KAROZZI

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 37507?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l-informazzjoni mitluba.

EDUKAZZJONI – XIRI U KIRI TA' KAROZZI

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 37504?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li fil-ministeru ta' l-edukazzjoni, in-numru ta' karozzi naqas minn 18 fl-1996 għal 13 fl-2002; fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni minn 106 vetturi niżel għal 80; waqt li fid-dipartiment tal-kultura minn tmienja niżel għal sitta, dejjem matul l-istess perjodu.

Informat ukoll li d-dipartiment ta' l-eżamijiet xtara karozza waħda ġdida fl-2000; id-dipartiment tal-libreriji u arkivji xtara karozza waħda fl-1999; filwaqt li fl-universita` inxtraw żewġ vetturi fl-1996, waħda fl-1997 u tnejn oħra fl-2001.

Il-Kavallier ta' San Ġakbu, li beda jopera fl-2000, għandu karozza waħda biss mikrija għandu.

Fl-MCAST, mill-2001 sal-lum inxtraw erba' karozzi ġodda u għandhom żewġ karozzi mikrija.

Il-fondazzjoni għas-servizzi edukattivi għandha karozza waħda mikrija taħt il-kuntratt tal-ministeru, filwaqt li l-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada kriet b'kollox erba' karozzi minn mindu twaqqfet, li tlieta minnhom għadhom jintużaw.

Informat ukoll li mill-1996 'il hawn fl-FIS, fil-PBS u fl-MCC ma żdiedet ebda karozza.

ŻIEDA FIL-PREZZ TAL-ĦALIB U Ċ-ĊANGA

ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 37496, jista' il-Ministru jwieġeb f'aktar dettall peress li l- produzzjoni tinvolvi aktar mill-għalf u l-ġwież?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għall-Servizzi Ekonomiċi) (f'isem l-Onor.

Ninu Zammit): Ċertament li l-ispejjeż minimi li żdiedu mis-sena 1999 sal- lum jistgħu jitnaqqsu b'titjib fl-effiċjenza.

UE – TROBBIJA TAL-FNIEK

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Inkwantu għar-rapporti li għandu l- ministeru dwar l-impatt tal-prezzijiet tal-biedja lokali meta mqabbla ma' dawk fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid kemm huwa l- prezz għall-produtturi tal-fniek fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea għal kull kilo jew fenek sħiħ?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): L- Onor. Interpellant imissu jaf li s-suq tal-fniek ma jaqax taħt l- organizzazzjoni komuni tas-suq fl-Unjoni Ewropea.

Għaldaqstant inħeġġu jikseb din l-informazzjoni mill-istatistika uffiċjali ta' kull pajjiż membru ta' l-Unjoni.

UE - PRODUZZJONI TA' L-GĦASEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Inkwantu għar-rapporti li għandu l- ministeru dwar l-impatt tal-prezzijiet tal-biedja lokali meta mqabbla ma' dawk fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid kemm huwa l- prezz għall-produtturi ta' l-għasel fil-pajjiżi ta' l-Unjoni għal kull flixkun?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Fl- Unjoni Ewropea ma teżistix dik li tissejjaħ common organisation market għall-għasel u għalhekk ma hemmx prezz stabilit.

Barra minn hekk hemm diversi tipi ta' għasel li jinġabar minn nettaru ta' diversi pjanti, li allura jġibu prezzijiet diversi.

L-għasel ukoll jiġi mħallat u jġib prezzijiet varji.

Il-prezz ta' l-għasel ivarja wkoll minn reġjun għall- ieħor fl-istess pajjiż.

MĠARR - TORRI TAL-LIPPIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 37682?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li x-xogħlijiet ta' tiswija fuq torrijiet bħat-Torri tal-Lippija jsiru mit- taqsima tar-restawr fi ħdan id-diviżjoni tax-xogħlijiet u għaldaqstant il- mistoqsija għandha tiġi indirizzata lill-ministeru għar-riżorsi u l- infrastruttura.

FONDAZZJONI GĦALL-ISKEJJEL TA' GĦADA - TRADES AND SERVICES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 37708?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Nirriferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 37735.

FONDAZZJONI GĦALL-ISKEJJEL TA' GĦADA - BUILDING AND ENGINEERING

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 37707?

ONOR.

ĊENTRU TAR-RESTAWR - MPJEGATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' issa l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 37681?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Lista bit-tagħrif mitlub fl-ewwel u t-tieni parti tal-mistoqsija qed titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

Informat li l-persuna indikata mhux qed tibgħat għall-impjegati tal-gvern biex jgħidilhom isiru mpjegati taċ-ċentru.

L-impjegati tal-gvern ikunu jistgħu jiġu assunti miċ-ċentru kif jipprovdi l-Att dwar il-Patrimonju Kulturali ta' l-2002 (Kap 445).

FONDAZZJONI GĦALL-ISKEJJEL TA' GĦADA – MPJEGATI GĦOLJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' issa l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 37710?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 37735.

FONDAZZJONI GĦALL-ISKEJJEL TA' GĦADA - PROJECTS AND CONTRACTS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' issa l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 37709?

ONOR.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - KONTIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm kontijiet tat-taxxa fuq dħul li kienu statute-barred fis-snin 1999, 2000, 2001 u 2002?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-dipartiment mhux konxju minn xi kontijiet tat-taxxa fuq dħul statute-barred fis-snin imsemmija fl-interpellanza.

Kull sena, id- diversi sezzjonijiet tad-dipartiment iduru u jipproċessaw dawk il-formoli li jkunu se jiġu preskritti sa l-aħħar tas-sena rispettiva.

SAN ĠWANN - TRIQ UGO CARBONARO - MAISONETTES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jikkonferma jekk il- maisonettes li nbnew fil-parti tal-wied ta' Ugo Carbonaro Str, San Ġwann, għandhomx permess tal-bini?

Meta nħarġu?

Hemm il-ħsieb li jinħarġu aktar permessi tal-bini, faċċata tal-parti mibnija tat-triq?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Huwa mifhum li l-Onor.

Interpellant qiegħed jagħmel riferenza għal tliet permessi - PA 5801/00 tad-19 ta` April, 2001, PA 2195/01 tat-13 ta` Awissu 2001 u PA 6235/00 tal-15 ta` Ġunju 2001.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, ninsab informat illi faċċata ta` dawn il-maisonettes jinsab barra il-limiti ta` żvilupp u għalhekk bil-policies tal-lum mhux possibbli jingħataw permessi għal bini residenzjali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR IN-NEGOZJATI GĦAS-SĦUBIJA TA' MALTA FL-UNJONI EWROPEA U L- MISTOQSIJA TAR-REFERENDUM - KONTINWAZZJONI

MR SPEAKER: Ninforma lill-Kamra li s'issa n-naħa tal-gvern ħadet 156 minuta u n-naħa ta' l-oppożizzjoni ħadet 143 minuta.

Aktar rimarki?

L- Onor. Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Grazzi, Sur President.

Fil-25 minuta li għandi għad- dispożizzjoni tiegħi, m'iniex se noqgħod nagħmel preamboli għad-diskors tiegħi u mmur mal-ewwel għall-oqsma li jien shadow minister tagħhom u li se jintlaqtu bl-isħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jekk din qatt isseħħ.

Mr Speaker, se nagħmel kontribuzzjoni fuq żewġ oqsma.

L-ewwel qasam li ilni ħafna nitkellem dwaru għandu x'jaqsam maċ-ċaqliq ħieles tal-ħaddiema ġewwa l-Unjoni Ewropea.

It-tieni qasam, li se nibda bih immedjatament, għandu x'jaqsam mal-common visa policy b'mod partikolari minħabba ċerti żviluppi li seħħew mill-1 ta' Jannar 'l hawn.

Sar tentattiv mill-gvern Nazzjonalista u mill-media kkontrollata mill-partit Nazzjonalista biex kemm jista' jkun possibbli ma jingħatawx pubbliċità l-iżviluppi li saru f'dan il- qasam.

Huwa magħruf li bis-sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea jkollna nadottaw il-common visa policy mill-ewwel ġurnata li Malta tissieħeb.

Almenu hekk suppost, imma kif qed jiġru l-affarijiet, dawn qed iseħħu qabel ma Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Dan kollu għandu x'jaqsam indirettament maċ-ċaqliq ħieles tal-persuni fil-pajjiżi msieħba fl-Unjoni Ewropea, kif ukoll mat-trattat ta' Schengen li kienu ffirmaw u rratifikaw fis-sistemi tagħhom il-pajjiżi diġa` msieħba fl-Unjoni Ewropea.

Dawk il- pajjiżi li jkunu jridu jissieħbu eventwalment ikollhom bilfors jiffirmawh u jirratifikawh fis-sistemi ta' siġurta` ta' pajjiżhom.

Sur President, naturalment dan jagħmel sens loġiku għall-Unjoni Ewropea għax ma jistax ikun li pajjiż wieħed jadotta regime ta' visa partikolari u pajjiżi oħrajn jadottaw regime ta' visa kompletament differenti minn ta' dak il-pajjiż ta' qabel.

Jew se jkun hemm harmonisation f'dak li għandu x'jaqsam mal-points of entry fl-Unjoni Ewropea jew inkella m'għandekx a common visa policy.

Dan ifisser li jekk l-Unjoni Ewropea tkun trid li fil-konfront ta' ċerti pajjiżi jkun hemm visa requirements, jiġifieri trid toqgħod tapplika u r- receiving country irid jaċċetta li dik il-persuna li ġejja minn dak it-tali pajjiż tkun tista' tidħol ġewwa pajjiżu.

Jiġifieri mhux kemm tirkeb ajruplan u tiġi lejn Malta.

Issa ħalliha li għalkemm technically speaking għandek bżonn visa, pero` mhux it-tip ta' visa li trid tapplika għaliha u trid toqgħod tistenna jiem jew ġimgħat sħaħ sabiex takkwistaha u, jekk il- pajjiż jaċċetta li jirċevik, allura eventwalment tista' tivvjaġġa.

Jekk tissieħeb fl-Unjoni Ewropea Malta jkollha tidħol fil-common visa policy ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan ikollu impatt fil-mod kif aħna noħorġu l- visas ġewwa pajjiżna.

Bħalissa rajna f'idejna għax jekk irridu u meta rridu nimponu r-rekwiżit tal-visa fil-konfront ta' ċerti pajjiżi u jekk ma rridux, ma nimponuhiex.

Per eżempju, bħalissa m'għandniex visa requirements minn pajjiżi ta' l-Ewropa tal-Punent, pero` għad għandna ċerti visa requirements minn pajjiżi ta' l-Ewropa tal-lvant.

Per eżempju, m'għandniex visa requirements minn pajjiżi ta' l-Afrika ta' fuq, ħlief għall-Alġerija, li dejjem kienet hekk.

Sal-31 ta' Diċembru tas-sena li għaddiet ma kienx hemm bżonn visa requirements mill-Eġittu, mit-Tuneżija, mill-Marokk u mit-Turkija, pajjiż Ewropew ukoll.

Iżda mill-1 ta' Jannar ġiet imposta l-visa requirement fuq il-Marokk, fuq l-Eġittu, fuq it-Turkija u fuq it-Tuneżija wkoll.

Dawn il- visa requirements ma ġewx imposti għal raġunijiet ta' sigurta`, imma proprju minħabba li l-gvern qed jipprepara lil dan il-pajjiż ħafna qabel iż- żmien għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Ħadd ma jista' jiċħadha din.

Min-naħa l-oħra min se jiċħad li għalhekk saru dawn l-affarijiet?

Jien nistaqsi x'vantaġġ ħa l-pajjiż billi impona din il-visa requirement fuq dawn il-pajjiżi li għadni kif semmejt, il-Marokk, l-Eġittu, it-Tuneżija u t-Turkija?

Dawn ġew imposti sempliċement għaliex it-Turkija, il-Marokk, it-Tunezija u l-Eġittu mhumiex imsieħba fl-Unjoni Ewropea.

Dik saret sabiex il-gvern iwitti t-triq għall-eventwali, jekk qatt isseħħ, sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Iżda ħallew barra pajjiż importanti ħafna.

Ħallew barra lil-Libja.

Meta sirt naf li ġew imposti dawn il-visa requirements fuq dawn il-pajjiżi kollha, jien bdejt nistaqsi lili nnifsi għaliex il-Libja tħalliet barra.

Huwa ovvju għalfejn il-Libja tħalliet barra għalissa, Sur President.

Il- Libja tħalliet barra għalissa għax il-gvern jaf li mal-Libja għandna rabtiet politiċi importanti.

Il-gvern li jrid iseħibna fl-Unjoni Ewropea, kieku jista', irid ikompli bir-relazzjonijiet kummerċjali tajbin li hemm bejn Malta u l-Libja u allura beża` jimponi l-visa requirements mal-Libja f'dan l-istadju.

Jiena nibda nistaqsi lili nnifsi: Għalfejn il-Marokk, għalfejn l-Eġittu, għalfejn it-Turkija u għalfejn it-Tuneżija?

Għalfejn ħallew il-Libja barra?

X'inhu l-għerf wara d-deċiżjoni sabiex tiġi imposta l-visa requirement fuq il-pajjiżi l-oħrajn?

Għadna lanqas biss imseħbin fl-Unjoni Ewropea u l-pajjiż għad irid jieħu deċiżjoni jisseħibx jew le.

Dan ifisser li dan li ġara mill-1 ta` Jannar 'il hawn sar kontra r-rieda tal-poplu.

Ir- rieda tal-poplu għad trid tiġi espressa f'elezzjoni ġenerali.

Minkejja li sal-lum, ma mponiex visa fuq il-Libja, jridu jew ma jridux, meta nissieħbu, jekk qatt nissieħbu, l-visa requirement iridu bilfors jimponuha wkoll fuq il-Libja.

U hija ovvja u nerġa` nirrepetiha li r-raġuni għalfejn ma poġġewx il-visa requirement fuq il-Libja issa għax huma sensittivi għall-valur kummerċjali u valur politiku li jeżisti bejn iż-żewġ pajjiżi, għax kieku kienu jimponuha bħalma imponewha mill-1 ta` Jannar fuq il-pajjiżi l-oħrajn kollha.

Lil-Libja ħallewha barra.

Pero` ma tantx tistgħu ddumu tħalluha barra lil-Libja.

Eventwalment ikollkom ukoll iddaħħluha.

Mr. Speaker, fuq kwestjoni ta` importanza bħalma hi l-common visa policy l- oppożizzjoni Laburista ħarġet stqarrija nhar il-Ġimgħa 10 ta` Jannar – issa dan li se ngħid mhux se ngħidu għax din l-iostqarrija ktibtha jiena bħala r- rappreżentant ta` l-oppożizzjoni fuq il-qasam ta` l-intern - u mbierek Alla l-PBS, ix-xandir tal-gvern, ma ndenjax ruħu li jxandarha fuq l-aħbarijiet, la f'dawk tat-8:00 p.m. u lanqas f'dawk tal-11:00 p.m. U baqgħu jagħmlu hekk is-Sibt u anke l-Ħadd sakemm finalment il-partit Laburista kellu jipprotesta mal-PBS u għadna qed nistennew din ir-risposta.

Jiddispjaċini wkoll, Sur President, li jkollok ġurnali li wkoll ma jippubblikawx dawn l- istqarrijiet.

Ħalliha li l-ġurnal tagħhom "In-Nazzjon Tagħna" mhux se jġibhom, imma kien hemm ġurnali oħrajn bl-Ingliż li lanqas biss indenjaw ruħhom jippubblikawhom.

Imma din b'kumbinazzjoni li l-PBS u ġurnali prominenti lanqas biss jippubblikaw stqarrijiet fuq kambjament importanti bħal dan?

Imbagħad nitkellmu dwar il-pluraliżmu fix-xandir u fil-ġurnaliżmu u dwar id-demokrazija ġurnalistika.

Ħoll xagħrek u ġib iż-żejt!

Aħna nibqgħu nenfasizzaw b'dan li se jsir, b`mod speċjali fil-konfront ta` pajjiż bħal-Libja - u l-oppożizzjoni hija vindikata mill-aġir tal-gvern li sal-ġurnata tal-lum ma imponiex il-visa fuq il-Libja – mhux se jkun ta` ġid u mhux se jkun ta` benefiċċju għal pajjiżna.

Issa jiena kont kemm-il darba smajt lill-ministru kkonċernat kif ukoll diversi kelliema tal-gvern li qalu li din tal-visa m'hijiex problema għax nistgħu noħorġu multiple visas.

Mela għalfejn ma qabdux u fl-1 ta` Jannar għamlu l-istess mal-Libja bħalma għamlu mal-Marokk, mat-Tuneżija, ma' l-Eġittu u mat-Turkija?

Mal-Libja m'għamlux hekk.

Dażgur, għax huma jafu l-valur kummerċjali u l-valur politiku bejn iż-żewġ pajjiżi u allura huma beżagħna.

Issa ta' min igħid li beżagħna kemm huma beżagħna, jridu jew ma jridux illum jew għada jkollhom bilfors jagħmlu l-visa requirement fuq il-Libja wkoll, u dan żgur li m'huwiex ta` benefiċċju għall-kummerċ bejn iż-żewġ pajjiżi speċjalment għall-operaturi Maltin li jridu jaħdmu ġewwa l-Libja kif ukoll għal-Libjani li jkunu jridu jkomplu joperaw kummerċjalment ġewwa pajjiżna.

Sur President, indur issa fuq il-kwestjoni taċ-ċaqlieq ħieles tal-ħaddiema ġewwa l-Unjoni Ewropea u l-ftehim monumentali u storiku li kien laħaq il- gvern Nazzjonalista ma` l-Unjoni Ewropea fis-sena 2001.

Biex wieħed jifhem l-impatt li se jkollu dan il-ftehim fuq is-suq tax-xogħol ġewwa pajjiżna wieħed irid jagħmel paragun bejn is-sitwazzjoni kif inhi llum u s- sitwazzjoni kif issir kieku kellu jiġi implimentat il-pakkett li laħaq ftehim fuqu l-gvern Nazzjonalista ma` l-Unjoni Ewropea.

Bħalissa ċittadin barrani, ikun min ikun, mill-Unjoni Ewropea jew minn barra l-Unjoni jista` jiġi jaħdem ġewwa pajjiżna mhux bi dritt imma b'konċessjoni tal-gvern Malti.

Din il-konċessjoni, by policy, hija soġġetta wkoll għal ċerti kriterji.

Dawn il-kriterji ma kenux saru b'kapriċċ.

Dawn kienu saru u ġew osservati metikolożament sabiex jipproteġu s-suq ċkejken tax-xogħol ġewwa pajjiżna.

Biex ċittadin mill-Unjoni Ewropea u kwalunkwe barrani jiġi jaħdem ġewwa pajjiżna bħalissa, jrid japplika għal work permit u mhux kemm jaqbad imur għand il-prinċipal u japplika biex jibda jaħdem.

Bħalissa, biex joħroġ dak il-permess, iċ-ċittadin mill-Unjoni Ewropea jew il-barrani irid jikkonvinċi lill-gvern li huwa se jagħmel xogħol li ma jafx jagħmel Malti.

Din nenfasizzaha għax din hija l-iktar bidla importanti li ssir jekk il- pakkett tal-gvern jiġi implimentat.

Ċittadin mill-Unjoni Ewropea jista` jiġi jaħdem ġewwa pajjiżna bi dritt u mhux b'konċessjoni tal-gvern, u dan mill-ewwel ġurnata li Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Agħar minn hekk se jkun jista` jagħmel xogħol li jaf jagħmel ċittadin Malti.

Mela x'qegħdin ngħidu?

(Interruzzjonijiet) M'hu żball xejn.

Tinterrompinix, imbagħad irrispondini wara.

Bħalissa ċittadin mill-Unjoni ewropea ma jistax jagħmel xogħol ta` waiter.

(Interruzzjonijiet) Mhux ħallina minnek, imbagħad wieġeb.

(Interruzzjonijiet) Turix għal liema partit tappartjeni.

Għalfejn qed tinterrompi?

(Interruzzjonijiet) Sur President, nitlob il-protezzjoni tiegħek.

(Interruzzjonijiet) Imbagħad spejgali fejn żbaljajt.

Sur President, bħalissa ċittadin mill-Unjoni Ewropea ma jistax jiġi jagħmel xogħol ta` waiter ladarba dak ix-xogħol jaf jagħmlu Malti.

Ma jistax jiġi jagħmel xogħol ta` skrivan jekk dak ix-xogħol jaf jagħmlu Malti.

Ma jistax jagħmel xogħol ta` mechanic jekk dak ix-xogħol ajf jagħmlu Malti.

Ma jistax jagħmel xogħol ta` tellar jekk dak ix-xogħol jaf jagħmlu Malti.

Issa x'se jiġri eventalment?

Bħalissa, apparti li ma jistax jagħmel xogħol li jaf jagħmel Malti, ma jistax anqas jiġi mpjegat f'kumpannija li timpjega lilu biss imma jrid ikun impjegat ukoll ma' ħaddiema Maltin.

Ir-rekwiżit li jrid ikun impjegat mal-ħaddiema Maltin huwa intenzjonat sabiex ikun jista' wkoll iħarreġ lill-Maltin fil-linja ta' speċjalizzazzjoni tiegħu.

Biex ċittadin ta' l-UE ikun jista' jiġi jaħdem bħalissa ġewwa pajjiżna, irid jispeċjalizza f'xogħol li ma jafx jagħmel Malti.

Issa l-Viċi Prim Ministru hawnhekk jaf li ilu magħruf snin twal u li jgħidulu anke d-dipartiment taċ- ċittadinanza, u li jiena anke bħala professjonista, meta jiġu jitolbu l- work permit, naf kemm hu diffiċli sabiex tingħata work permit b'mod partikolari jekk inti qed tipprova tagħmel xogħol li jaf jagħmel Malti.

Hu prattikament impossibli Sur President.

(Interuzzjonijiet) Ippermetili waħda.

(Interuzzjonijiet) Inti qed tipprova tfixkel għax jiena qed ngħid il- verita`.

Sur President, kif Malta tissieħeb fl-UE, ċittadini mill-UE ikunu jistgħu jiġu jaħdmu f'pajjiżna mhux biss mill-ewwel ġurnata li nissieħbu imma jkunu jistgħu jagħmlu wkoll xogħol li jaf jagħmel Malti.

Meta ngħidu li jkun jista' jiġi jaħdem f'pajjiżna mill-ewwel ġurnata ta' sħubija, dan mhux b'konċessjoni jkun jista' jagħmlu imma bi dritt.

Skond arranġament li għamel il-gvern Nazzjonalista ikun irid japplika għall- work permit, irid jissottometti l-work permit, pero` l-work permit irid joħroġ awtomatikament u jrid jibda jaħdem u jista' japplika għal oqsma ta' xogħol li jafu jagħmluh il-Maltin.

F'kull kategorija ta' xogħol, m'hemmx eċċezzjoni.

Dan m'għandux għalfejn jispeċjalizza aktar u ma jkollux għalfejn ukoll juri lill-gvern li hu se jiġi mpjegat ma' xi prinċipal jew ma' xi kumpannija li timpjega ċittadini Maltin ukoll.

Prinċipal jista' jimpjega ċittadin mill-UE mingħajr ma jkollu impjegati ċittadini Maltin miegħu.

Barra minn hekk, il-kwalifika tat-training tispiċċa wkoll għax la m'hemmx speċjalizzazzjoni aktar, m'hemmx xi tħarreġ ħaddiema Maltin aktar.

Dan se jagħmel tibdil totali fil-qasam ta' kif wieħed japplika biex jaħdem Malta minn ċittadini ta' l-UE.

Issa, il-gvern Nazzjonalista jiftaħar bl- arranġament li ġab xi perjodu ta' transizzjoni ta' seba' snin li matulhom il-gvern jista' unilateralment - u hekk hu - iwaqqaf l-influss ta' ħaddiema mill-UE f'każ li jkun hemm ċirkostanzi gravi li jistgħu joħolqu xi disruption fis-suq tax-xogħol.

Issa, Sur President, din il-kundizzjoni hija vagissima.

L-ewwelnett ma nafux x'inhuma dawn iċ-ċirkostanzi gravi, la ġew imfissra mill-UE u lanqas mill-gvern Nazzjonalista.

Il-gvern jista' iwaqqaf unilateralment jekk jidhirlu li hemm xi xokk fis-suq tax-xogħol pero` mbagħad irid imur ikellem l-UE u jridu jaslu fi ftehim.

(Interuzzjonijiet) fl-ewwel seba' snin jista' japplika ma' l-UE biex jaraw jekk jistgħux jirranġaw (Interuzzjonijiet) Issa, Sur President, dawn ġew biex mingħalihom ifixklu imma jiena se nibqa' għaddej.

Jiena se naqra dak li l-UE laħqet ftehim dwaru.

Il-wording tagħha eżatt huwa hekk:

"... seven year period during which Malta may apply safeguards on the right of EU workers to seek work in Malta.

Restrictions may be imposed unilaterally by Malta in urgent and exceptional cases where the inflow of EU workers puts a strain on the local labour market or parts of it.".

Dan hu l-arranġament!

(Interuzzjonijiet) Mela l-ewwel ikollok il-problema tinqala` imbagħad il-gvern unilateralment itella` l-barrieri.

Mhux hekk biss, talli imbagħad qalu li wara seba' snin għandna rimedju wkoll, għax jekk ikun jidhrilhom li hemm xi serious disruption fis-suq tax-xogħol, xorta waħda nistgħu nkellmu l-UE u naraw x'nirranġaw.

Jiġifieri wara s- seba' snin m'hemmx id-dritt tal-gvern li unilateralment iwaqqaf l-influss tal-ħaddiema, allura sakemm il-gvern jirranġa ma' l-UE, jekk jirranġa xi ħaġa, il-ħaddiema mill-UE jkomplu dieħlin, jaħdmu ġewwa pajjiżna u l-gvern Malti wara seba' snin ma' jkunx jista' unilateralment iwaqqaf il-ħaddiema milli jidħlu jaħdmu ġewwa pajjiżna.

Sur President, il-gvern Nazzjonalista jipprova jivvinta li aħna qed ngħidu li ġejja xi invazjoni ta' ħaddiema mill-UE.

Aħna qatt ma għedna hekk.

Aħna għedna li f'każ li jkun hemm ċaqlieq żgħir fis-suq tax-xogħol tagħna, dan kapaċi joħloq problemi ġewwa pajjiżna.

Jiena taf kif nirraġuna, u hemm ħafna jirraġunaw bħali, jekk għandek tliet vacanies li llum huma esklussivament riservati għall-ħaddiema Maltin, kif Malta tissieħeb fl-UE, dawk it-tliet opportunitajiet ta' xogħol se jkunu miftuħa għall- kompetizzjoni tal-ħaddiema mill-UE.

Ir-restrizzjonijiet li illum japplikaw, jibqgħu japplikaw għall-barranin li mhux imsieħba fl-UE, imma għaċ- ċittadini ta' l-UE, dawn ir-regolamenti mhux se jibqgħu japplikaw u allura, iva, Sur President, ix-xogħol li llum hu esklussivament riservat għall- ħaddiema Maltin se jinfetaħ beraħ għall-kompetizzjoni minn ħaddiema ta' l- UE.

Sur President, tan-naħa l-oħra ftaħru li ġabu xi konċessjonijiet u xi ftehim storiku fil-qasam ta' l-impjiegi imma mbagħad fil-qasam tas-self- employed x'ġabu?

Fil-qasam tas-self-employed il-gvern Nazzjonalista ma nnegozja xejn.

Jekk operatur illum mill-UE jixtieq jiġi jaħdem ġewwa pajjiżna, bħalissa ma jistax.

Illum ma tistax taqbad u tiftaħ negozju self-employed ta' mechanic – u qed insemmi mechanic bħala eżempju, imma hawn diversi kategoriji ta' xogħol fil-qasam tas-self-employed - pero` kif Malta tissieħeb fl-UE, dan se ikun jista' jagħmlu.

Jargumentaw kemm jargumentaw il-gvern Nazzjonalista u l-MIC - u qed insemmi lil ta' l-MIC għax dawn suppost jitkellmu fuq il-fatti biss imbagħad fejn jidhrilhom li l-gvern qiegħed fit- trouble, jagħmlu l-kummenti tagħhom ukoll biex jipprovaw ibenġluha – jibqa' l-fatt li ma saru assolutament ebda negozjati f'dan il-qasam.

Minħabba f'hekk, mill-ewwel ġurnata li Malta tissieħeb ġewwa l-UE, operaturi ta' negozji jkunu jistgħu jiġu jaħdmu u joperaw ġewwa pajjiżna mingħajr xkiel ta' xejn.

Ħarġu bil-ħrafa li mhux imbilli jkunu jistgħu jiġu jaħdmu, iridu japplikaw għall-istess liċenzji u għall-istess kundizzjonijiet li japplikaw self- employed Maltin.

Mur obsor!

Mhux bilfors!

Imma x'differenza tagħmel din?

Tagħmel differenza kbira, għax fil-fatt li se nitilqu rajna minn idejna.

Fil-qasam tas-self-employed illum għandna rajna f'idejna u nikkontrallaw aħna.

Kif Malta tissieħeb fl- Unjoni Ewropea dan ma jkunx il-każ.

Jistgħu jġibu perjodi ta` transizzjoni u nofshom isejħulhom derogi, għax il-fatt jibqa` li r-regolamenti li fuqhom hija mibnija l-Unjoni Ewropea, fosthom il-moviment ħieles ta` ħaddiema, ta` servizzi u ta` kapital, l-istess Unjoni Ewropea ma biddlithomx għalina.

Tatna xi perjodi ta` transizzjoni u meta jispiċċaw dawk il-perjodi jispiċċa kollox.

Fil-qasam tax-xogħol jista` jkollna riperkussjonijiet proprju għaliex nitilqu rajna minn idejna.

Illum id-deċiżjonjiet neħodhom ġewwa pajjiżi għax għandi rajja f'idejja, pero' dan ma jibqax il-każ meta nissieħbu.

L- ewwel ikollna seba` snin fejn nista' mmur inkellem lill-Unjoni Ewropea u ntella` l-barriera unilateralment u wara seba` snin dawn il-barrieri ma nkunx nista' ntellgħaħhom b'dan il-mod u rrid immur noqgħod ninnegozja ma` l-Unjoni Ewropea.

Hawnhekk jidher ċar li bl-arranġament li għamel ma` l- Unjoni Ewropea, il-gvern Nazzjonalista qiegħed jitlaq rajna minn idejna u jagħtih lill-Unjoni Ewropea.

Sur President, l-oppożizzjoni Laburista tisħaq li l-aħjar għażla għal pajjiżna hija l-partnership.

Fil-bidu n-nazzjonalisti kienu ċaħdu li jeżisti, kienu jistaqsu din minn fejn ġejja.

Illum nafu li l-Unjoni Ewropea stess titkellem dwarha u qegħda wkoll tipprepara sabiex tistituzzjonalizza l-kunċett ta` partnership fil-kostituzzjoni l-ġdida ta` l-Unjoni Ewropea.

Il-messaġġ li hemm wara l-partnership huwa li speċjalment fil-qasam tax- xogħol ġewwa pajjiżna, suq ċkejken ħafna, ma nitilfux il-kontroll minn idejna u ma nħallux rajna minn idejna.

Ikollna wkoll l-opportunita` li nikkontrollaw aħna s-suq tax-xogħol, nikkontrollaw aħna l-influss ta` ħaddiema mill-Unjoni Ewropea u ħaddiema oħrajn li m'humiex mill-Unjoni Ewropea sabiex kemm jista` jkun possibbli naraw li x-xogħol ġewwa pajjiżna jibqa` għall-Maltin l-ewwel u qabel kollox.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Ministru Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Ġustizzja u Gvern Lokali): Sur President, hija ħasra li l-Onor.

Mizzi ma ħalliex lill-Onor.

Gulia jkompli għaliex kien se jkompli jurina kemm meta niġu għad-deċiżjonijiet storiċi u kruċjali għall-futur ta` pajjiżna l-partit Laburista dejjem huwa partit li ma jagħrafx is-sinjali taż-żmenijiet.

Għal xi raġuni, li hija diffiċli li tifhem, mit-twaqqif tiegħu speċjalment minn żmien Dom Mintoff, meta dan il- pajjiż kellu jiddeċiedi l-futur tiegħu il-partit Laburista dejjem kien f'pożizzjoni li tmur kontra s-sinjali ta` l-istorja.

Eżatt wara li spiċċat it-tieni gwerra mondjali fl-Afrika, fl-Ewropa limitatament u fl-Asja maġġorment kien hemm moviment qawwi tal-pajjiżi kolonjali biex isiru indipendenti.

Bdejna b'movimenti fl-1946 u baqgħu għaddejjin sal-ħamsinijiet sakemm wasalna fis-sittinijiet.

Fi żmien meta pajjiżi ex-kolonjali kienu qegħdin jiġġieldu għall-indipendenza tagħhom, Malta taħt il-gvern Laburista kienet l-uniku pajjiżi li minflok talbet l- indipendenza marret għall-integration mar-Renju Unit.

Dan kien aġir kontra t-trend u kontra l-ħsieb kollu li jispiċċaw l-imperi u jispiċċaw il- kolonji.

Għall-partit Laburista s-sinjal taż-żmenijiet ta` dak iż-żmien kien li mmorru għall-integration.

Ġejna mbagħad għas-sittinijiet meta bis-saħħa tal-partit Nazzjonalista mxejna t-triq iebsa ta` l-indipendenza, liema triq riedet tfisser fiduċja kbira fil-poplu Malti, triq li ma kellniex warajha ekonomija assigurata, ma kellniex warajha xi bażi industrijali fuq xiex il-gvern seta` jserraħ moħħu li se jdawwar il-makna ekonomika tiegħu.

Din kienet indipendenza li ma ġietx meta l-gvern kellu bażi ta` dħul li jista` jgħid li se jibni l-pajjiż fuqu pero` kienet indipendenza li l-partit Nazzjonalista kien ilu jawspika l-għexieren ta` snin u li kienet espressjoni kbira tal-fiduċja fil-poplu Malti.

Dak iż-żmien il-partit Nazzjonalista mmexxi minn George Borg Olivier ried jgħid li aħna Maltin u li aħna poplu kapaċi mmexxu, poplu li kapaċi nikbru u poplu li għalkemm għandu pajjiż li forsi m'għandu xejn f'idejh, illum kapaċi jfendi għal rasu.

Meta kien hawn dan is-sinjal u l-partit Nazzjonalista talab referendum naqblux jew le ma l-indipendenza, id- direttiva tal-partit Laburista ta` dak iż-żmien kienet biex il-Laburisti jgħidu le.

Le hija espressjoni ta` sfiduċja fil-kapaċita` tal-poplu Malti.

Espressjoni tal-problemi, espressjoni tan-negazzjoni tal-kapaċita` tal- poplu Malti li verament hu ħawtiel, jista` jaħdem 'il quddiem u jaħtaf l- opportunita` li l-istorja tagħtih.

Anke s-sebgħinijiet u t-tmeninijiet, għalkemm mhux fuq l-istess livell, urew kif il-partit Laburista storikament jimxi kontra kif tkun miexja l- istorja.

Is-sebgħinijiet kien perjodu fejn il-poter beda jgħaddi mill-istat għaċ-ċittadin fid-diversi demokraziji.

Rajna mixja qawwiji fid-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Rajna ż-żarmar bil-mod il-mod tal-privileġġi ta` l-istat.

Rajna bil-mod il-mod il-liberaliżmu tax-xandir u fil-kummerċ pero' f'dan il-perjodu kollu tas-sebgħinijiet u tat-tmeninijiet, taħt gvern Laburista hawn Malta rajna kollox bil-kuntrarju u fost oħrajn rajna l- protezzjoniżmu fil-kummerċ, iċ-ċaħda tal-liberta` fix-xandir u ċ-ċaħda tal- liberta` tal-ħafna mid-drittijiet li konna ngawdu fis-sittinijiet.

Qed ngħid dan kollu għax illum, meta wkoll aħna ffaċċjati b'deċiżjonijiet importanti, kruċjali u storiċi għall-futur ta` pajjiżna, għal darb'oħra qed nerġgħu nsibu lill-partit Laburista li qed jgħid le għal dan il-pass.

Smajna ħafna diskorsi hawnhekk li kollha għandhom fil wieħed, li aħna m'aħniex kapaċi nfendu f'suq ikbar, li l-poplu Malti ma jistax jikkompeti u li l-poplu Malti mhux kapaċi jfendi fl-istrutturi kollha li jeżistu fi ħdan l-Unjoni Ewropea.

Intqal le għal sħubija għax aħna żgħar wisq u aħjar noqogħdu għal rasna.

Intqal iva għall-iżolament u le għall-parteċipazzjoni fl-Unjoni Ewropea.

Li mhux qed jagħraf il-partit Laburista huwa żmien storiku meta qed nieħdu dawn id-deċiżjonijiet.

Mhux qed jagħraf ukoll is-sinjali ta` dawn iż- żmenijiet u biex ngħidha bl-Ingliż, naħseb li din id-darba wkoll Labour will miss the boat as Labour has always missed the boat.

Hemm sfortuna fil- partit Laburista.

Hemm l-isfortuna li ma jemminx li l-poplu Malti huwa kapaċi li jaħdem f'dinja li llum m'hijiex id-dinja li kienet fil-passat.

Hija sfortuna li l-partit Laburista jemmen li l-poplu Malti m'huwiex kapaċi jfendi f'Ewropa magħquda.

Nerġa` ngħid li l-partit Laburista qatt m'għaraf is-sinjali ta` żmenijietna.

U s-sinjali ta` żmenijiet x'inhuma?

Xi ħadd jista' jiċħad li l-Unjoni Ewropea bit-tkabbir gradwali li sar mill- gwerra 'l hawn illum hija forza ta' paċi fl-Ewropa stess( Xi ħadd jista' jiċħad li l-Unjoni Ewropea llum hija forza kummerċjali qawwija, it-tieni forza kumerċjali wara l-iStati Uniti( Xi ħadd jista' jiċħad illum li l- Unjoni Ewropea, din il-forza kummerċjali, hi wkoll forza internazzjonali anke fil-paċi mondjali( Qed jifhmu l-partit Laburista li wara l-waqa' tal- ħajt ta' Berlin, meta ġiet l-opportunita` kbira biex l-Ewropa verament tingħaqad f'Ewropa waħda, kien hemm Ewropej fl-Ewropa li għarfu s-sinjali taż-żmenijiet u ħatfu l-mument biex dawk il-pajiżi ex-komunisti jibdew jintegrawhom fil-ħajja Ewropea u fis-sistema demokratika u kummerċjali Ewropea( Li kieku l-partit Laburista kien f'xi stat ex-komunist dawk ż- żmenijiet jiena nistħajjel li kienu jgħidu li issa li waqa' l-ħajt ta' Berlin u sirna liberi mill-komuniżmu m'għandniex immorru fl-Unjoni Ewropea imma għandna nżommu rajna f'idejna.

Li kieku l-partit Laburisa kien qiegħed f'xi wieħed minn dawn l-istati nistħajjel li kien jgħid li jippreferi joqgħod taħt il-komunisti u li jippreferi jibqa' bis-sistema li kienet qabel milli jipprova jesperjenza d-demokrazija.

Qed ngħid hekk għax tant il- partit Laburista Malti jgħix u jipprova jgħix fil-passat, u jibża' mill- futur li jien ma nistgħaġeb xejn li jippreferi jżomm it-tradizzjonijiet qabel ma jipprova jesperimenta fejn irid imur.

X'infissru meta ngħidu li l-partit Laburista jrid joqgħod barra mill-Unjoni Ewropea u x'infissru meta ngħidu li aħna jidhrilna li pajjiżna għandu jkun membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea?

L-ewwelnett it-tnejn naqblu li dak li jiġi deċiż fl-Unjoni Ewropea jaffettwa r-realta` politika kummerċjali u soċjali ta' pajjiżna.

Il-komunita` Ewropea hija mmexxija mill-kunsill tal- ministri fejn kull pajjiż għandu rappreżentant wieħed u fejn aħna se jkollna dak ir-rappreżentant li normalment ikun il-prim ministru jew il- ministru ta' l-affarijiet barranin.

Imma allura l-loġika ma tgħidlekx li aħna nistgħu naffettwaw dawk id-deċiżjonijiet iktar jekk ikollna lil Eddie Fenech Adami qiegħed hemmhekk ipoġġi mal-prim ministri l-oħra( Xi ħadd jemmen li bi prim ministru Laburista barra dan se jinfluenza fil-kunsill tal-ministri, li fl-aħħar mill-aħħar huwa l-korp li jiddeċiedi kollox fl- Ewropa, daqskemm jista' jinfluenza prim ministru li qiegħed ipoġġi ġewwa l- kunsill tal-ministri(

L-istruttura l-oħra importantissima li għandha l-komunita` Ewropea hija l- kummissjoni Ewropea fejn kull pajjiż għandu kummissarju Ewropew.

Aħna hawn Malta nafu lill-Verheugen u nafu li l-president ta' din I-kummissjoni huwa Prodi.

Aħna pajjiżna se jkollu kummissarju daqskemm għandha l-Ġermanja u daqskemm għandhom il-pajjiżi l-oħra.

Xi ħadd jista' verament jagħmel l- argument li aħjar ma jkollok xejn milli jkollok kummissarju anke jekk dan ma jkunx l-iktar b'saħħtu?

Xi ħadd jista' jemmen li jkun aħjar jekk tkun qiegħed barra u toqgħod titlob biex tagħmel xi ħaġa u jgħidulek le ma rridx nagħmel hekk(

Aħna nemmnu fermament li s-sħubija hija l-pass naturali li jmiss għal dan il-pajjiż Ewropew tagħna.

Sħubija tiggarantilna rappreżentanza fl-ogħla żewġ istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea fuq l-istess livell tal-pajjiżi l-oħra kollha, żgħar kemm huma żgħar, kbar kemm huma kbar.

Saru argumenti wkoll f'dan il-parlament għax ir-rappreżentanza tagħna fil-parlament Ewropew se tkun ta' ħames siġġijiet.

Kif nafu l-gvern Malti ġġieled għal sitt siġġijiet u ladarba nidħlu nistgħu nakkwistaw sitt siġġijiet biex niġu fuq il-livell tal-Lussemburgu.

Hawnhekk irrid ngħid li nafu wkoll li hawnhekk ir-rappreżentanza m'hijiex proporzjonali għax per eżempju l- Ġermanja, minkejja li għandha popolazzjoni ħafna ikbar minn tagħna, kull m'għandha fil-Parlament Ewropew hija 99 siġġu.

Aħna għandna popolazzjoni ta' bejn wieħed u ieħor 400,000 ruħ u huma għandhom popolazzjoni ta' 82 miljun ruħ, jiġifieri m'hemmx proporzjon.

Proporzjonalment għandna ħafna iktar aħna.

Huwa veru li fil-parlament Ewropew il-pożizzjoni ta' Malta vis- a-vis il-kompożizzjoni kollha hija ta' ħames siġġijiet kontra numru kbir ta' siġġijiet, pero` r-realta` hija wkoll li l-parlament Ewropew sal-lum huwa body konsultattiv u l-verita` hija wkoll li fis-sedji internazzjonali aħna dejjem urejna li kapaċi.

Ma nistgħux ninsew ukoll id-diskors li għamel il-President tal-Parlament Ewropew Pat Cox proprju f'dan il-Parlament fejn qal li min jgħid li l- pajjiżi żgħar m'għandhomx influenza fil-parlament Ewropew kulma jrid jagħmel hu li jħares lejh, li ġej mill-Irlanda, wieħed mill-iżgħar pajjiżi li hemm membri ta' l-Unjoni Ewropea u jintendi kemm pajjiżi żgħar għandhom influenza fl-Unjoni Ewropea.

Imma possibbli li jiġi argumentat f'dan il- parlament min-naħa tal-partit Laburista li aħna jkollna bħall-pajjiżi l- oħra kollha mħallef ta' prima stanza fil-qorti Ewropea, nominee fil-qorti ta' l-awdituri bħall-istess pajjiżi kollha?

Kulħadd għandu wieħed, kbar jew żgħar, u dawn jinfluenzaw ukoll.

Issa aħna ninfluwezaw l-aktar kieku kellna nkunu barra jew ninfluenzaw iktar jekk inkunu ġewwa(

Hemm ukoll il-kumitat tar-reġjuni, il-kumitat li jiġbor fih ir- rappreżentanti tal-kunsilli lokali u reġjonali Ewropej, fejn se jpoġġu fih is-sindki tagħna.

Huwa kumitat li llum u iktar ma jgħaddi ż-żmien se jkun il-kumitat kruċjali għall-politika soċjali lokali u għall-iżvilupp lokali.

Huwa kumitat li se jkun qed jamministra miljuni jekk mhux biljuni ta' Euros.

Possibbli li l-kunsilli lokali tagħna nemmnu li jmorru aħjar jekk noqogħdu barra mill-Unjoni Ewropea milli jekk ikunu rappreżentati fuq il- kumitat tar-reġjuni(

Jiena nemmen li l-pożizzjoni tal-partit Laburista hija iktar istigata mil- pika milli hija istigata bir-raġuni, għaliex il-pakkett li għandu quddiemu l-poplu Malti – u meta ngħid il-pakkett mhux qed ngħid il-pakkett finanzjarju, id-deal finanzjarja hija parti mill-pakkett sħiħ - kemm ta' l- acquis kollu li assumejna kif ukoll tad-derogi li ġibna u l-arranġamenti speċjali, huwa pakkett li għamel unur lill-gvern Malti li nnegozjah.

Huwa pakkett li jagħti assigurazzjoni lill-poplu Malti għal futur tiegħu.

Dan jiġri mhux mingħajr diffikultajiet, mhux mingħajr aġġustamenti li rridu nagħmlu fil-ħajja, pero` żgur li ma rridux nagħmlu l-appell għall-egoiżmu li għamel l-Onor.

George Vella fit-tmiem tad-diskors tiegħu fejn appella lill kull Malti u Għawdxi biex l-ewwel jara butu mbagħad jara pajjiżu.

Ara f'liema qiegħ wasal il-partit Laburista!

Mhux għax nistgħaġeb, din wara kollox hija l-politika li jemmen fiha Dr. Alfred Sant, politika li hija meħuda mill-kampanja elettorali li għamlu Clinton u Tony Blair.

Id- differenza bejn Alfred Sant u Bill Clinton u Tony Blair hi li dawk rebħu żewġ elezzjonijiet kull wieħed, Blair kapaċi jirbaħ it-tielet waħda u Alfred Sant spiċċa wara sentejn.

X'inhi l-għażla li għandna quddiemna?

Nemmen li m'hijiex fundamentalment għażla ekonomika, m'hijiex għażla ta' kemm se nkun aħjar jien personalment, m'hijiex għażla ta' settur ekonomiku kontra ieħor, pero` hija għażla ta' fejn irridu li pajjiżna jmur.

Fundamentalment qegħdin nistaqsu lill-poplu Malti: Int fejn temmen li huwa postok( Postok huwa waħdek f'nofs il- Mediterran, postok huwa waħdek taħseb għar-rasek bl-illużjoni li tgħid għax rajja f'idejja?

Issa fir-realta` m'għandek xejn rajk f'idejk, għax id- deċiżjonijiet illum jeħodhom ħaddieħor u int trid tbaxxi rasek.

Jew inkella postna hu fl-Unjoni Ewropea li qatt ma kienet b'saħħitha daqskemm hi llum, f'Unjoni Ewropea fejn is-sovranita` tagħna hija protetta, f'Unjoni Ewropea li tagħti lil pajjiżna l-iktar parteċipazzjoni wiesgħa?

Jew inkella postna hu f'Unjoni Ewropea li tiggarantixxi l-ġid ekonomiku wkoll pero` fuq kollox Unjoni Ewropea fejn il-poplu Malti jipparteċipa bid-dritt u bis-sħiħ fid- deċiżjonijiet kollha li jistgħu jaffettwaw il-futur tiegħu?

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, fil-fatt altru milli l-partit Laburista m'għandux fiduċja fil-poplu Malti.

Tant il-partit Laburista għandu fiduċja fil-poplu Malti li propju l-emenda li ressaq il-bieraħ id-deputat kap tibda billi tgħid li l-futur politiku u soċjali ta' Malta huwa marbut strettament mal-ħiliet u mal-kapaċitajiet tal-poplu Malti u Għawdxi kollu li f'għaqda sħiħa mal-pajjiżi kollha li jfittxu l-paċi u l-progress ekonomiku u soċjali u fil-ħarsien tal-prinċipji tad-demokrazija tad- drittijiet tal-bniedem.

L-emenda tipproponi li b'sens sħiħ sħiħ ta' solidarjieta` bejn il-popli jiġi mfittex il-ħolqien u ż-żamma tal-paċi tas- sigurta` u tal-prosperita` fost il-ġnus.

Altru milli m'għandiex fiduċja fil-poplu Malti.

Mr Speaker, apparti r-rikonoxximent fil-ħiliet tal-poplu Malti, gvernijiet Laburisti tal-passat ukoll urew il-fiduċja tagħhom fil-poplu Malti u l- Ministru Gatt ikun inġust li jpinġi stampa li m'għandix il-ħin inwieġeb.

Għal darb'oħra smajna li x-xemx tul iddiet fis-snin 60 imbagħad niżlet fis- snin 70 u fil-bidu tas-snin 80 u reġgħet telgħet fl-1987.

Din hija opinjoni miskina ta' min ma jirrikonoxxix li f'pajjiżna l-faqar neħħieh gvern Laburista, ta' min ma jirrikonoxxix li l-qasam soċjali li llum niftaħru bih mad-dinja kollha daħħluh gvernijiet Laburisti.

Min ma jirrikonoxxix il-ġid li għamel kull gvern li kien hawn, kemm Laburista kif ukoll Nazzjonalista, jista' jissejjaħ miskin u din hija verament ħasra.

Jekk wieħed janalizza ftit id-diskors kollu li ilu jintqal tul dawn l-aħħar snin vis-à-vis dak li għandu x'jaqsam l-Unjoni Ewropea nsibu li ż-żewġ partiti qed ngħidu li rridu nsaħħu r-relazzjonijiet tagħna ma' l-Unjoni Ewropea.

Anke l-partit Laburista hekk qed jgħid, imma qed jipproponi triq ta' partnership li wkoll issaħħaħ ir-relazzjoijiet tagħna ma' l-Unjoni Ewropea.

Dan qed nipproponuh għax hemm ċerti safeguards li aħna rridu u bl- hekk imsejħa negozjati li għamel il-gvern dawn is-safeguards ma ntlaħqux.

Kienet inġusta l-konklużjoni tal-Ministru Gatt li qal li d-deputat mexxej il-bieraħ appella lin-nies biex iħarsu l-interessi personali tagħhom qabel dawk tal-pajjiż.

L-ewwelnett nistaqsi: L-interess nazzjonali min jiddeċidih( X'inhu dan l-interess nazzjonali( Naħseb li fl-aħħar mill- aħħar kull wieħed u waħda minna għandna d-dritt bħala ċittadini ta' dan il- pajjiż li niddeċiedu x'inhu l-interess nazzjonali fl-ambitu li qegħdin fih ukoll.

Jiena ma nistax ngħid ninsa lili nnifsi kompletament fl-interess nazzjoanli.

Min jiddeċiedi x'inhu l-interess nazzjonali( L-ebda politiku ma jiddeċiedi x'inhu l-interess nazzjonali imma huwa l-poplu kollu li jiddeċiedi inkluż l-interessi tiegħu.

Wara kollox jekk kull wieħed u waħda minna ma narawx ukoll l-interess tagħna flimkien ma' l-interessi ma' l- interessi b'mod ġenerali tal-pajjiż inkunu qegħdin nonqsu.

Mr Speaker, il-partit Nazzjonalista ilu snin twal ipinġi l-Unjoni Ewropea bħala s-salvazzjoni u bħala s-soluzzjoni ta' kull problema.

Jien ngħid li tul is-snin għamel iktar ħsara lill-kawża ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea l-partit Nazzjonalista nnifsu li pinġa l-Unjoni Ewropea bħal dak li nsibu fl-antik testment, jiġifieri l-art imwegħda li tnixxi ħalib u għasel fejn il-problemi kollha finanzjarji u ekonomiċi se jissolvew.

Issa li nafu bejn wieħed u ieħor dak li suppost ġie negozjat, iktar u iktar inkomplu nikkonfermaw jew il-gideb li kien jintqal jew inkella t-taħwid kif ukoll it- tgħawwiġ tal-fatti li kienu jgħidu tul is-snin, u li sa ċertu punt għadhom jgħidu sal-lum.

L-iktar waħda famuża forsi hija tal-Lm100 miljun li jiġu b'mod awtomatiku malli nirriattivaw l-applikazzjoni tagħna.

Dawn suppost nirċevuh din is- sena pero' rriżulta kollu gideb u llum qed jiġri proprju bil-maqlub.

Irrid ngħid li l-partit Nazzjonalista dejjem poġġa fuq quddiem fil- propaganda tiegħu l-kantaliena li ż-żgħażagħ jew uliedna se jiggwadanjaw.

Issa għal-liema ulied qed jirreferi ma nafx.

Joqogħdu jsemmu ħafna diskors fl-arju dwar opportunitajiet kbar li toffri sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea mingħajr ma jgħidu b'mod konkret kif se jissarfu dawn l-hekk imsejħa opportunitajiet kbar u mingħajr ma jsemmu li jeżistu wkoll id- diffikultajiet.

Anke hawnhekk noqogħdu npinġu li din l-art tnixxi ħalib u l- għasel u li se ssolvilna l-problemi kollha waqt li aħna noqogħdu ċiċċi beqqi nistennw il-manna taqa' mill-ajru.

Mr Speaker, jiena ma rridx ninstema' negattiv u rrid nagħti l-istampa kif inhi.

Il-partit Laburista qatt ma qal li l-Unjoni Ewropea hija xi ħaġa negattiva, anzi kieku aħna għedna li hija xi ħaġa negattiva kieku m'aħniex qegħdin infittxu aħna stess politika li tqarribna ma' l-Unjoni Ewropea.

Fuq quddiem nett isemmu l-programmi edukattivi ta' l-Unjoni Ewropea.

Dawn huma programmi tajbin, u hawn irrid ngħid li anke aħna fil-gvern, mill-1996 sa l-1998, konna waqqafna set up fis-Socrates office.

Dan għaliex l-istess Unjoni Ewropea qed tgħid ma tridx tingħalaq fiha nfisha, u li dawn il- programmi għandhom jinfetħu anke għal pajjiżi oħrajn, għal studenti oħrajn, għal ħaddiema oħrajn minn pajjiżi differenti li m'humiex membri ta' l- Unjoni Ewropea.

Hija ħasra li xi ħadd jiġi jgħid li bi sħubija sħiħa biss bħala żagħżugħ jew inti bħala ħaddiem wieħed jista' jipparteċipa f'dawn il- programmi.

Tajjeb li nżommu l-perspettiva tagħhom dawn il-programmi.

Dawn huma programmi tajbin, programmi li huwa worth it li tagħmel esperjenza tagħhom għal ftit żmien, pero` ż-żagħżugħ mhux se jibqa' żagħżugħ għal dejem jew student għal dejjem.

Hija esperjenza tajba, hija esperjenza li tista' tiswik anke forsi għad-dinja tax-xogħol.

L-istess Unjoni Ewropea titkellem kif dawn il-programmi jistgħu jservu iktar meta wieħed jipparteċipa fihom.

Sal-lum stess anke l-istess pajjiżi membri u l-parteċipanti jilmentaw li minkejja li dawn huma programmi tajbin, dawn lanqas huma rikonoxxuti jiġifieri lanqas huma ċ-ċavetta għall-futur taż-żgħażagħ tagħna.

Issa dan qed ngħidu biex inkunu għedna kollox.

Huma programmi tajbin, pero` fl- aħħar mill-aħħar ejjew inżommu kollox fil-perspettiva tiegħu.

Aspett ieħor li jissemma hi dwar l-opportunita` li ż-żgħażagħ jista' ikollhom li jmorru jaħdmu barra minn pajjiżna.

L-ewwelnett, persuni li għandhom il-ħiliet neċessarji u li għandhon snajja' li forsi huma skarsi f'ċerti pajjiżi minkejja l-kobor tagħhom, dawn ukoll isibu l-opportunita` li jaħdmu barra minkejja li llum m'aħniex membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Irridu ngħidu wkoll li filwaqt li jista' ikun hemm żgħażagħ li jmorru jaħdmu f'pajjiżi oħrajn aħna se nkunu qed niftħu l- istess opportunitajiet għaż-żgħażagħ u għall-ħaddiema minn pajjiżi oħrajn.

Kif spjega tajjeb l-Onor.

Gavin Gulia, u mhux se nidħol fid-dettall għax diġa` tkellem fuqu hu, aħna ma nixtiqux niftħu l-bibien tagħna mhux għaliex nibżgħu milli niftħu imma minħabba n-nuqqas ta' opportunitajiet kif ukoll minħabba l-problemi li jeżistu, speċjalment f'pajjiżi qrib tagħna speċjalment l-Italja.

Jekk ikollna influss, żgħir kemm hu żgħir, dan ċertament se jaffetwa b'mod negattiv il-qasam tax-xogħol fil-pajjiż.

U l- qgħad fost il-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea ċertament li m'huwiex ta' min wieħed jiftaħar bih, speċjalment meta qed nitkellmu fuq żgħażagħ ta' taħt il-25 sena.

Jekk naraw l-aħħar ċifri tal-qgħad fost iż-żgħażagħ fil-pajjiżi membri nsibu li l-qgħad sa l-aħħar ċifri li ħarġu f'Novembru 2002 kompla jiżdied fil-każ ta' żgħażagħ taħt il-25 sena u allura tajjeb li npoġġu kollox fil- perspettiva tiegħu anke fuq il-qasam tax-xogħol.

F'dan il-każ għandna ngħidu li filwaqt li qed niftħu l-pajjiżna biex jiġu ħaddiema oħrajn, iż- żgħażagħ tagħna se jkollhom diffikultajiet biex jikkompetu ma' żgħażagħ ta' pajjiżi oħrajn.

Diffikultajiet mhux għaliex mhux kapaċi imma minħabba li hemm qgħad għoli li qed ikompli jiżdied.

Minkejja kull sforz li qed tagħmel l-Unjoni Ewropea - u dan wieħed jirrikonoxxih - ir-realta` hi li mhux qed jirnexxielha tilqa' għal dan il-qgħad li qed jikber minn sena għall-oħra.

Irridu naraw ukoll, per eżempju, kif jintlaqtu ż-żgħażagħ u l-familji tagħhom bl-impożizzjoni tat-taxxa tal-VAT fuq l-ikel, fuq mediċini, fuq kotba u fuq affarijiet oħrajn b'mod partikolari tagħmir mediku.

Meta żagħżugħ iħares jekk jaqbillux jew le bi sħubija sħiħa, fost oħrajn irid jara wkoll kif jintlaqat minn, per eżempju l-impożizzjoni tal-VAT fuq l- ikel u fuq il-mediċini.

Irridu naraw ukoll iż-żieda li jista' jkollna fit- taxxi jew inkella t-tnaqqis fil-benefiċċji soċjali.

Għaliex?

Qed ngħid dan għax l-istess Unjoni Ewropea għandha wkoll regolament fuq, per eżempju, kif ikun il-budget u l-bilanċi ta' kull gvern.

Dan l-aħħar kellna l- gvernijiet, per eżempju ta' l-Italja u tal-Ġermanja, ta' l-Isvezja u ta' Franza fejn dawn qed iwissuhom li m'humiex jagħmlu miżuri biżżejjed biex jissanaw il-bilanċi tagħhom.

Per eżempju l-Italja riedu jnaqqsu xi ftit mit- tassazzjoni li kellhom pero' l-Unjoni Ewropea kellha tiġbed l-attenzjoni għal dan kollu.

Meta jiġri dan, il-gvern x'ikollu jagħmel?

Jew jirtira l- miżuri jew inkella jkollu proprju jnaqqas ċerti benefiċċji li jkun qed jipprovdi dak il-ħin.

L-isfortuna hi li l-ħin tiegħi għalaq għaliex proprju ġirja waħda, pero` iva l-poplu Malti u Għawdxi quddiemu se jkollu għażla bejn li jżomm rajh f'idejh u bejn li jitlaq kollox minn idejh u jiddetta ħaddieħor.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Helen D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Grazzi, Mr Speaker.

Quddiemna għandna mozzjoni imressqa mill-gvern li telenka fatti preċiżi u reali u tpoġġi mistoqsija sempliċi lill-poplu Malti li jrid fi żmien qasir jiddeċiedi fuqha.

Il-gvern qed jistaqsi lil kull wieħed u waħda minna: Taqbel li Malta ssir membru fl- Unjoni Ewropea fit-tkabbir li jmiss b'data preċiża ta' l-ewwel ta' Mejju 2004?

Din hija mistoqsija sempliċi, mingħajr ħafna dawrien bid-diskors, ibbażata fuq snin sħaħ ta' xogħol biex seta jinkiseb pakkett ta' negozjati li jagħmel ġieħ mhux biss lil min innegozjah imma lill-poplu Malti kollu.

Imbagħad għandna kontro-mozzjoni li hija imressqa mill-oppożizzjoni li hija mibnija fuq ipotesi u fuq xewqat u rrid ngħid ukoll fuq nofs veritajiet.

Ipotesi u xewqat u hawn qed nirreferi għall-partnership li diġa` għaddiet it-test taż-żmien meta kien jisimhom Svizzera fil-Mediterran u dawn kellhom jiġu skartati għaliex ma kenux fattibbli.

Dan għaliex nafu li meta l-Partit Laburista mar jitkellem u jiddiskuti dwar it-trattat ta' assoċjazzjoni ta' 32 sena ilu, l-Unjoni Ewropea għamlithielu ċara.

L-ewwel ma qaltlu kien li jrid jerġa' idaħħal il-VAT, imbagħad qaltu wkoll li jekk irid zona ta' kummerċ ħieles ma jista' jipproteġi l-ebda settur, lanqas il-biedja.

Jgħidu xi jgħidu u jaħbu kemm jaħbu, jipprovaw jaħbu dan id-dokument, dan insibuh miktub iswed fuq l-abjad li l-ebda settur ma jista' jiġi protett.

L-oppożizzjoni taf ukoll li l-Isvizzera u n-Norveġja qed iħallsu prezz qawwi ħafna biex igawdu minn din iż-żona ta' kummerċ ħieles bħalma jkollna nħallsu aħna jekk nibqgħu barra.

L-Isvizzera u n-Norveġja kellhom jiftħu beraħ il-fruntieri tagħhom għall-moviment ħieles tal-ħaddiema, minkejja li huma barra u aħna, jgħid xi jgħid l-Onor.

Gavin Gulia, għax din hija xi ħaġa li jibqgħu jirrepetu minkejja kollox, ġibna arranġament speċjali f'dan il-qasam anke filwaqt li nkunu ġewwa.

Kellhom jiftħu beraħ is-suq tagħhom tal-proprjeta` u dan minkejja li huma barra u aħna ġibna arranġament speċjali filwaqt li nkunu ġewwa.

Dawn il-pajjiżi, Mr Speaker, iridu jħallsu l-miljuni lill-Unjoni Ewropea biex ikunu jistgħu jgawdu minn dan il-benefiċċju ta' zona ta' kummerċ ħieles.

Aħna, filwaqt li nkunu ġewwa se nieħdu miljuni biex aħna nkunu nistgħu nipparteċipaw iżda l-oppożizzzjoni dan kollu ma tgħidulniex u tibqa' tirripeti bħalma ntqal dalgħodu li bil-partnership ikollna inqas irbit, inqas obbligazzjonijiet u inqas piżijiet.

Li ma tgħidilniex l- oppożizzjoni hi li bil-partnership ikollna ħafna iktar riskji u jkollna ħafna u ħafna inqas benefiċċji.

Għadu kif tkellem l-Onor.

Abela u qal li l-programmi ta' l-Unjoni Ewropea huma tajbin u li dawn tiftagħhom għal kulħadd u aħna nistgħu nipparteċipaw.

Il-prezz li rridu nħallsu għalihom ma qalulniex.

U jien għad irrid nitlaqa' ma' sitwazzjoni fejn min hu barra jgawdi iktar minn min hu ġewwa.

Għad irrid niltaqa' ma' dik il-familja li tivvantaġġja lill-ġirien fuq l-ulied.

F'din il-kontro-mozzjoni nsibu wkoll li l-partit Laburista qed jitlob li minflok isir referendum għandha ssir elezzjoni ġenerali.

Mr Speaker, anke f'din inkompli nara n-nuqqas ta' serjeta`.

Il-gvern immexxi mill-partit Nazzjonalista għandu jkun ikkritikat u msejjaħ irresponsabbli jekk ma jsejjaħx referendum u mhux jiġi mitlub mill- oppożizzjoni stess biex jinjora din il-wegħda elettorali tiegħu.

U jien nagħmel mistoqsija: Kieku l-gvern jiddeċiedi li jaċċetta din il-proposta tal-partit Laburista li ma jagħmilx referendum kieku, bħalma ġara ħafna drabi oħra, il-partit Laburista jibda jesiġi li għandu jsir referendum u li r-riżultat ta' dak ir-referendum jibda jkun rispettat?

Din il-mistoqsija qed nagħmilha għaliex mhijiex sitwazzjoni unika.

Niftakru li l-oppożizzoni qalet le għal ħafna affarijiet.

Qalet le għal- liberalizzazzjoni tal-kummerċ imbagħad qalet iva.

Qalet le għal- liberalizzazzjoni tat-telekommunikazzjoni u mbagħad qalet iva.

Qalet le għall-pluraliżmu fix-xandir u mbagħad qalet iva.

Qalet le għall- parteċipazzjoni fil-kunsilli lokali u mbagħad qalet iva.

Qalet le għall- power station u mbagħad qalet iva.

Qalet le għall-isptar il-ġdid u mbagħad qalet iva.

U wara li għadda ż-żmien - imma kellu jgħaddi ż-żmien biex tgħid iva - imbagħad qalet iva, iżda hawnhekk għandna problema.

U proprju din il-ġimgħa, wara li għaddew seba' snin ta' kruċjati, l- oppożizzjoni qed terġa' tgħidilna iva oħra għal dak il-cavallo di battaglia li għamlet fl-1996 għall-kwestjoni tal-VAT.

U l-pajjiż kellu jħallas prezz qawwi għal dawn il-le kollha!

Il-pajjiż ma jiflaħx joqgħod jisma iktar il- "le" ta' l-oppożizzjoni biex imbagħad wara sitta, seba', tmienja, għaxar snin forsi jgħid iva.

U fil-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea l-pajjiż ma jistax joqgħod iktar għall-kapriċċ tal-le!

L-Onor.

Gatt qal we will miss the boat, imma we will miss the boat and we will miss the bus as well jekk inħallu ż-żmien jgħaddi.

Mr Speaker, il-partit Nazzjonalista, għax hu serju, impona kondizzjoni fuqu innifsu.

L-ebda Unjoni Ewropea ma imponithielu din, imma imponieha fuqu nnifsu.

Fil-programm elettorali ta' l-1998 lill-poplu Malti qallu: Meta n- negozjati jkunu lesti jien se nerġa' niġi għandek u se nħalli f'idejk biex, permezz ta' referendum, int b'responsabbilita`, b'kuraġġ, b'għaqal tiddeċiedi jekk tridx li pajjiżna jkun membru f'din l-Ewropa waħda jew le!

U mhemmx membru sħiħ.

Membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea ma teżistix, naqtgħuha mill-vokabularju tagħna għax jew inti membru jew m'intix.

Ur-risposta hija sempliċi.

Hija iva jew le.

Li nkunu ġewwa jew barra u m'hemmx triq tan-nofs.

Din ir-risposta trid tqis kemm l-interess personali iżda fuq kollox trid tqis l-interess nazzjonali għall-ġid tagħna llum u għada u iktar u iktar għall-ġid ta' wliedna.

Issa wasal iż-żmien li dik il-wegħda elettorali tkun imsarrfa u ta' partit serju li hu, il- gvern qed jgħaddi l-poter tiegħu lil kull Malti u Maltija biex jesprimi ruħu f'referendum.

U nerġa' ngħid fuq materja preċiża u reali.

Mr Speaker, tul dawn l-aħħar snin u anke l-bieraħ u llum smajna b'diversi biżat.

Wieħed jifhem u huwa naturali li wieħed jibża' minn dak li ma jafx x'inhu.

U sakemm ma konniex għadna nafu kif se jispiċċaw in-negozjati, kif se jkun il-pakkett finali, kif se jkunu l-arranġamenti speċjali, wieħed kien ġustifikat li jkollu ċerti biżat.

Iżda llum nafu x'inhuma l-kondizzjonijiet li se nidħlu bihom.

Nafu li hemm 77 arranġament speċjali li jagħtu kas id-diversi setturi li setgħet inħolqitilhom xi problema bid-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Nafu li hemm 77 arranġament speċjali li jagħtu kas tad-dettall.

U hija ħasra li llum għad hawn min, għall-interess partiġġjan, jibqa' jinjora l- ispjegazzjonijiet, jibqa' jinjora l-arranġamenti speċjali daqslikieku ma sarux u nibqgħu nirrepetu l-biżat, anzi nżidu magħhom daqslikieku n- negozjati qatt ma saru, daqslikieku m'għandniex l-iswed fuq l-abjad li jista' jaqrah kulħadd, u jibqgħu jiżirgħu l-inċertezza bil-gideb u nofs veritajiet.

Mr Speaker, m'aħna nippretendu prosit mingħand ħadd, iżda lanqas nippretendu li niġu hawn narmu dan il-pakkett u nqisuh ġurdien żgħir - anzi ma qalux li aħna ġrieden żgħar għax kien hemm żmien meta qaluhielna wkoll! - u ngħidu li huwa pakkett żgħir u insinifikanti!

Ma nistax ma niftakarx fl-għeneb qares ta' min xtaq iġib il-muntanji ta' l-Isvizzera hawn Malta u minflok ġab barriera.

Mr Speaker, tnejn minn dawn il-biżat li wieħed jista' jsemmi fihom infushom huma kontradittorji.

U hawnhekk qed nirriferi għall-fatt li jbeżżgħu lill- familji li l-ħajja se togħla mas-sema u fl-istess nifs ibeżżgħu li min jipproduċi f'Malta u lill-bdiewa li se jitneħħew il-levies u għalhekk se jitilfu ħobżhom.

U hawnhekk nara kutrumbajsa oħra.

Meta daħlu l-levies fl-1989, meta kien beda jiġi liberalizzat bil-mod il- mod is-suq u wara snin ta' projbizzjoni - u kienet meqjusa bħala miżura temporanja - dakinhar il-partit Laburista wkoll qalilna le għax dawn huma taxxi, jgħollu l-ħajja u l-familja Maltija se tbati l-konsegwenzi.

Illum il-partit Laburista jgħidilna li jrid iżomm il-protezzjoni u jikkritikana li qed indaħħlu l-levies.

Mela bl-istess argument, jekk il-levies jgħollu l-ħajja mela issa li se jitneħħew il-levies dan ifisser li l-ħajja se torħos, allura min se jgawdi, Mr Speaker?

Se jgawdi l-konsumatur.

Mr Speaker, l-oppożizzjoni l-ewwel jgħidu li se jneħħu l-levies u issa, għaliex qed jitneħħew, jgħidulna li jridu jżommuhom għax se jintilfu l- impjiegi.

Illum ilhom numru ta' snin li bdew jitneħħew il-levies u b'wiċċna minn quddiem ngħidu li ma kellniex id-diżastri li ħabbru l- Ġeremiji tal-partit Laburista.

M'iniex se noqgħod insemmi li l-majjal se jorħos tant, il-bajd se jorħos tant, l-għaġin ta' barra se jorħos tant, u l- għamara ta' barra se torħos tant.

Dan huwa importanti u l-familja Maltija se tibda tħoss l-effett tat- tneħħija tal-levies, iżda l-effett tat-tneħħija tal-levies iġib miegħu iktar minn tnaqqis fil-prezzijiet.

It-tneħħija tal-levies mhux biss iġġib magħha tnaqqis fuq il-prodotti li jkunu importati minn barra u li jġorru levy, imma tnaqqis fil-prezz tal-prodotti Maltin u għażla ikbar ta' prodotti ta' kwalita`.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid li l-poplu Malti għandu għażla kruċjali x'jagħmel, jew ġewwa jew barra.

Veru li l-vapur daħal fil-port, iżda issa dan il-vapur irridu nankrawh u jekk nankrawhx jiddependi minn kull wieħed u waħda minna.

Jien fiduċjuża li l-poplu Malti qed jieqaf, qed jaħseb, qed jiżen u se jiddeċiedi b'kuraġġ, b'għaqal u b'determinazzjoni li postna huwa fl-Unjoni Ewropea llum u dan għall-ġid personali tagħna, għall-ġid ta' wliedna u għall-ġid ta' pajjiżna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Grazzi, Mr Speaker.

Jien illum qgħadt nisma' lill- membri kollha li tkellmu, pero` qgħadt nisma' b'attenzjoni l-iktar lill- Ministru Gatt għax ħsibt li se jmiss is-suġġett tal-ministeru tiegħu, jiġifieri tal-ġustizzja in partikolari fost il-portfolio li għandu.

Imma hu ħareġ jattakka lill-partit Laburista għal dak li għamel - skond hu - fis-snin sittin.

Donnu nesa x'pożizzjoni kien jieħu l-partit Nazzjonalista fil-konfront tal-partit Laburista kull meta kien ikun fil-gvern.

Dan qed ngħidu biex wieħed ikollu record - m'iniex se ninħela biex nirrispondi dak li qal hu - li anke meta aħna konna fil-gvern bejn l-1996

u l-1998, in-naħa l-oħra bl-ebda mod ma riedet tikkoopera magħna u qatt ma riedet l-interess nazzjonali.

Issa ħa niġi għas-suġġett tal-ġustizzja.

Waħda mill-affarijiet li qed tinkwieta lil ħafna pajjiżi u anke pajjiżi Ewropej li qegħdin issa fl- Unjoni Ewropea huwa l-fatt li qed jiġi diskuss bis-serjetà dak li nsejħulu l-corpus iuris, jiġifieri qafas ta' liġijiet li japplikaw għal kulħadd u li jkollhom supremazija fuq il-liġijiet tal-pajjiżi membri.

Dan apparti li hemm dibattitu sħiħ biex tinkiteb kostituzzjoni Ewropea li tkun suprema fuq kwalunkwe kostituzzjoni miktuba - min għandu kostituzzjoni miktuba, u Malta għandha, iżda l-Ingilterra m'għandhiex kostituzzjoni miktuba - u allura tkun din il-kostituzzjoni Ewropea li tipprevali fuq kull kostituzzjoni.

Illum dan id-dibattitu qiegħed jikkarga fil-pajjiżi b'saħħithom bħall- Ġermanja u Franza.

Dawn għandhom interess li din il-kostituzzjoni tinkiteb biex iġġib raġunijiet oħra ta' supremazija, bħal affarijiet oħra li se nsemmi iktar 'il quddiem.

Li kieku Malta tkun membru ta' l-Unjoni Ewropea, kif iridu n-Nazzjonalisti, aħna mhux biss se niġu relegated imma se niġu negligible fil-konfront tas-saħħa ta' dan li qed ngħidu.

Fil-kamp tal-ġustizzja lokali llum nafu xi problemi għandna anke biex wieħed jiftaħ kawża minħabba t-tariffi esaġerati li għandna.

Anke l-istess Unjoni Ewropea rrimarkat lill-gvern Nazzjonalista dwar dawn l-oxxenitajiet li għamel, imma huwa ma rrispondiex għal dik il-warning fl-interess nazzjonali.

Hawnhekk qed nagħmel riferenza għal paġna 17 tal-Malta report tas-sena 2002, fejn qed jgħidu li kien hemm an increase in court tariffs li mhux talli ma għenux l-andament tal-qorti talli tefgħuh lura.

Imma dik hija kwestjoni oħra.

Sur President, f'każ li Malta tkun fl-Unjoni Ewropea anke l-kawżi li jkun hemm quddiem il-qorti, speċjalment kawżi ta' kummerċ, jistgħu jiġu effettwati.

Dan għaliex jekk kemm-il darba jkun hemm leġislazzjoni Ewropea, bħalma hemm u qed tkompli tikber f'dak li għandu x'jaqsam mal-kamp tal-kummerċ u jkun hemm deċiżjonijiet mill-qorti Ewropea, il-qorti Maltija trid tagħmel riferenza għalihom jekk kemm il-darba jkollha t-talba minn parti li tkun fil-kawża.

Allura dak kollu li nbena tul dawn is-snin fil- qrati tagħna, dak kollu li b'mod tradizzjonali aħna dejjem imxejna fuqu se jintrema b'mod assolut.

Apparti minn hekk, jien tkellimt ma' ħafna avukati anke minħabba dan id- dibattitu, u waħda mill-preokkupazzjonijiet kbar tagħhom hija l-fatt li tant se jkun hemm leġislazzjoni Ewropea, jekk Malta ssir membru fl-Unjoni Ewropea, li biex wieħed japplika u jkun jaf din il-massa ta' liġijiet, kull min qiegħed fin-negozju, miż-żgħir nett sal-kbir, litteralment irid ikollu avukat speċjalizzat fil-but tiegħu l-ħin kollu.

GĦaliex, ngħidu aħna, meta wieħed jagħmel kuntratti l-klawsoli li huma ndikati kollha huma marbutin mal-leġislazzjoni Ewropea.

Sur President, dan ifisser li meta nidħlu fl-Unjoni Ewropea, min għandu ħanut u forsi qed jagħmel negozju ma' xi ħadd barrani, issa bilfors irid jimpjega avukat full time li jkun speċjalizzat fuq leġislazzjoni Ewropea?

Dan irridu fil-pajjiż, li fejn konna mxejna issa nerġgħu mmorru lura?

Għax ħafna minnhom mhux talli ma jifilħux jagħmluha din, talli hija kważi impossibbli għalihom.

Jekk tara x'ġara f'pajjiżi oħra żgħar issib li kellhom problemi kbar biex ikunu jistgħu jżommu abreast ma' l-iżviluppi li qed iseħħu.

Tant huma abbundanti d-direttivi, il-leġislazzjonijiet, ir-regolamenti u r- rakkmandazzjonijiet li joħorġu mill-Unjoni Ewropea li huwa kważi impossibbli li persuna normali li hija self-employed jew industrialist żgħir iżomm ruħu aġġornat b'mod professjonali, jekk ma jagħmilx budget ad hoc għal dan li qed ngħidu.

Bil-politika ta' partnership tal-partit Laburista aħna ma jkollniex nidħlu f'din il-problema ta' massa ta' liġijiet biex nagħmlu l-kummerċ.

Aħna nkunu nistgħu nagħmlu l-kummerċ ma' l-Unjoni Ewropea mingħajr ma nifformaw part and parcel minn din is-sistema.

Il-prim ministru ġie jiftaħar li issa se jkollna imħallef fil-qorti Ewropea bħalma għandha l-Ġermanja, u se jkollna membru tagħna fil-qorti ta' l- awdituri.

What's in a name?

GĦalfejn qed nagħmluh dan?

Biex nagħtu promozzjoni lil xi ħadd ħalli jmur hemmhekk!

GĦal din ir-raġuni huwa importanti li pajjiżna jidħol membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea fejn jidħol il- qasam tal-ġustizzja?

Sur President, meta wieħed josserva l-iżviluppi li qed isiru anke fil-kamp kriminali, fejn aħna għandna l-proċedura tagħna wkoll, isib li hemm maħsub li jkun hemm proċedura kriminali waħda fil-qorti Ewropea.

Dan ifisser li aħna rridu nbiddlu kollox biex nimxu ma' dak li għad irid jiġi żviluppat, meta s-sistema tagħna mxiet tajjeb fil-kamp kriminali u fil-proċedura ċivili bil-liġijiet nazzjonali u b'dak kollu li żviluppa mid-deċiżjonijiet lokali.

Fl-introduzzjoni ta' dan id-dibattitu l-prim ministru semma x'qal xi kardinal.

Jien hawnhekk għandi x'qal isqof Ewropew Odd Bondevik li qal biex noqogħdu attenti u noqogħdu attenti ħafna għax il-power ta' l-Unjoni Ewropea tant qed tikber b'mod mhux kontrollat li hemm a great ethical responsibility li mhux qed tiġi indirizzata.

Dan qalu fit-8 ta' Jannar ta' din is-sena.

(Interruzzjonijiet) Dan huwa Norwegian bishop Odd Bondevik.

Ma nafx jekk iltqajtx miegħu Onor. Fenech Adami.

Naf li tiltaqa' ma' ħafna minn dawn.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Safejn naf jien huwa ex-prim ministru tan- Norveġja li kien ...

Imma mhux isqof, ma nafx li huwa isqof.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jien lest li ngħaddilu d-dokument biex jaqrah il- Prim Ministru.

GĦandi d-dokument hawn li jgħid: "Norwegian bishop Odd Bondevik has warned against the ever stronger powers that the EU is gaining."

Hawn qiegħed, tista' tarah.

Mela kumbinazzjoni kien hemm prim ministru Norveġiż!

Sur President, hawnhekk għandi miktub x'jiġri fil-qorti ta' l-awdituri.

Ma rridx li pajjiżi jkun part and parcel minn dan il-qorti ta' l-awdituri meta hawnhekk għandna rieħa ta' korruzzjoni kbira!

Nafu x'korruzzjoni kien hemm taħt Santer fil-European Union u x'għad irridu nisimgħu x'ġara taħt Prodi!

Diġà għaddejja r-rieħa li qed tinxtamm!

Ovvjament forsi għadu kmieni, imma dak li huwa dokumentat.

Per eżempju, x'ġara mill-president tal-qorti ta' l-awdituri tal-European Union, Carlson li nqabad - għax m'hemmx min jiċċekkja u hawn qed joħroġ dak li qed jgħid l- isqof tan-Norveġja - li kien qed jieħu żewġ ministeral salaries meta kien imissu jieħu waħda.

U xi ħadd induna.

Aħna ma rridux ikollna x'naqsmu ma' dawn!

Aħna rridu jkollna x'naqsmu bil-politika sinċiera li tkun fl- interess nazzjonali.

Sur President, for the record irrid ngħid hawnhekk li l-Onor.

Austin Gatt inzerta ma kienx wieħed minn dawk il-ministri li mas-snin semmew il- miljuni.

Kien wieħed li qagħad attent li ma jsemmix Lm100 miljun, Lm80 miljun, Lm54 miljun, hawn lista sħiħa!

Jien għoddejt xi 30 stqarrija jew intervisti minn ministri li, kieku tgħodd kemm issemmew miljuni fihom, ma nafx kemm-il-biljun jiġu dawn, mhux miljuni imma biljuni!

Ħalli nitkellem fuq il-kamp tal-ġustizzja.

Qalu li fil-kamp tal-ġustizzja morna tajjeb għax issa Malta acceded to the civil law convention on corruption.

Imma kien hemm għalfejn nidħlu membri sħaħ fil-European Union biex Malta tirratifika jew taġġorna l-liġijiet tagħha ma' dak li qed jindirizza l-forum internazzjonali f'dak li għandu x'jaqsam mar-rimedju ċivili meta persuna tkun vittma ta' korruzzjoni?

Il- Labour party ried li mmorru iktar minn hekk, imma n-Nazzjonalisti ma ridux jimxu magħna.

Aħna ridna li fejn għandu x'jaqsam il-korruzzjoni mhux talli nimxu mal-konvenzjoni, talli mmorru a step forward.

Aħna ridna li fejn għandha x'taqsam il-korruzzjoni ma jkunx hemm preskrizzjoni.

Din hija l-verità, Sur President.

Aħna rridu mmorru iktar 'ilquddiem jew irridu mmorru iktar lura minn dak li qed nitkellmu fuqu?

Allura xi ftaħir hu dan li tgħid li issa "Malta will be able to accede to the convention upon the adoption of amendment to civil code"?

So what!

Din setgħet issir faċilment, anzi konna nżidu ma' dak li hemm miktub.

L-istess ħaġa fuq il-konvenzjoni dwar il-protezzjoni ta' l-interessi finanzjarji tal-komunità.

In-naħa tal-gvern qed tgħid li rridu nemendaw il- kodiċi kriminali biex ikun jista' jindirizza każijiet fejn isiru kuntratti bejn employee u istituzzjoni internazzjonali billi jkollna headquarters f'pajjiżna ħalli jagħmel l-investigazzjonijiet neċessarji.

Dan stajna għamilnieh mingħajr ma' nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

L-istess ħaġa fuq il-financial intelligence unit.

Kien hemm għalfejn jgħidulna ta' Brussell li għandna nagħmlu financial intelligence unit?

Norway li mhix fil-European Union għandha a very efficient financial intelligence unit.

L-Isvizzera bilfors trid tkun suprema fil-kapaċità u fl-effiċjenza tagħha f'dak lil huwa financial intelligence biex iżżomm livell qawwi bħalma dejjem żammet f'dawk li huma interessi bankarji.

Kien hemm għalfejn niftaħru f'paġna 7 li issa qed nagħmlu bħalma għamlu pajjiżi fl-Unjoni Ewropea li emendaw il-money laundering Act.

Dan huwa insult dirett lejn il-leġislaturi li qegħdin hawn preżenti.

Għaliex ma kienx hemm għalfejn jgħidilna xi ħadd ieħor biex naġġornaw il-money laundering Act u nagħmlu a financial intelligence unit.

L-istess ħaġa rigward il-European Union convention li tittratta dwar l- assistenza dwar proċeduri kriminali.

Hemm European Union convention jew m'hemmx pajjiżna, li huwa sovran, indipendenti u newtrali, jista' jagħmel kull tip ta' arranġament ma' pajjiżi oħra u jista' jagħmel emendi fil- leġislazzjoni tiegħu fil-kamp kriminali biex ikollu assistenza dwar proċeduri kriminali.

Hemm bżonn naħdmu fuq il-mudell tal-konvenzjoni ta' l- Unjoni Ewropea li titkellem fuq il-mutual assistance on criminal matters biex ikollna leġislazzjoni tajba f'dan ir-rigward?

Jista' jkollna mudelli aħjar, bħalma semmejt jien, is-civil law convention on corruption.

Dawn huma punti li joħorġu minn dawk il-volumi kollha tal-Malta-EU negotiations li ġew ippreżentati.

Allura x'innegozjaw fuq il-ġustizzja?

Jien stennejt li għallinqas iċ-ċentru ta' l-arbitraġġ li għamilnieh flimkien, gvern u oppożizzjoni, nagħtuh statura internazzjonali.

Stennejt li dan jingħata iktar ġieħ u iktar prominenza ħalli l-pajjiżi li diġa` qegħdin fil-European Union jiġu jagħmlu l-arbitraġġi hawnhekk, u mhux spiċċa qisu ċimiterju!

Ilu mwaqqaf tant snin u bin-negozjati li għamlu dawn, bil-pakkett li suppost innegozjaw lanqas linja m'hawn dwaru.

Dort id-dokument kollu u ma sibt lanqas riferenza waħda għal dan iċ-ċentru ta' l-arbitraġġ li meta ddiskutejnieh f'dan il-parlament għamilnieha ċara li dan għandu jingħata statura internazzjonali, bħalma għandhom ġo Londra u fi New York.

Allura bilfors li wieħed ikollu jistaqsi x'innegozjaw fuq il- qasam tal-ġustizzja wara li damu s-snin jinnegozjaw il-pakkett.

Ma nnegozjaw xejn, anzi lesti li niżvestaw lilna nfusna billi narmu dak li huwa tagħna, dak li huwa skond il-kostituzzjoni ta' pajjiżna tarilhom ukoll!

(Interruzzjonijiet) Ġiet insulentata s-supremazija tal-liġijiet lokali u s-supremazija tal-Kostituzzjoni fuq il-liġijiet għax lanqas biss riferenza għaliha m'hemm.

Mr Speaker, iktar minn hekk wieħed irid jara x'kien qed jiġri f'dan il- pajjiż.

Filwaqt li konna qed ninnegozjaw kulħadd kien ferħan u kuntent li kien hemm xi pakkett tajjeb.

Fil-fatt huwa vojt f'dak li għandu x'jaqsam mal-ġustizzja.

Meta tikkomparah ma' pajjiżi oħra pajjiżna għandu bżonn l- għajnuna biex jipprova jiġi in line ma' min diġà qiegħed membru.

Imma lanqas hemm riferenza waħda fil-pakkett dwar x'jiġri jekk kemm-il darba ċittadin jew kumpannija Maltija tkun trid tagħmel kawża fil-qorti Ewropea.

Biżżejjed iċ-ċittadin Malti diġà huwa mgħobbi bit-tariffi tal-qrati Maltin li l-European Union diġà kienet ġibdet l-attenzjoni tal-gvern għalihom!

Imma x'għamel il-gvern fuq dawn it-tariffi, Mr Speaker?

M'għamel xejn, assolutament xejn!

Allura meta kumpannija Maltija tkun trid tagħmel kawża fil-qorti Ewropea se ningħataw xi tip ta' konċessjoni jew xi tip ta' assistenza jew id-drittijiet ta' avukati?

Ħadd ma jaf xejn.

L-avukati qaluli li għamlu xi seminar jew tnejn fejn kulħadd iparla u ħadd ma jaf xejn.

Marru ta' l-MIC jgħidu li għandhom jgħidu, però meta tmur tfittex ma ssib xejn.

Ma ssib xejn lanqas dwar jekk il-qrati tagħna humiex attrezzati għall-eventwalità tal-ġenn - għaliex din ġennata, u j'Alla ma tiġri qatt fiċ-ċirkostanzi li jinsab fihom pajjiżna llum - li pajjiżna jsir membru fil-European Union.

Allura x'pakkett hu dan?

Jien u dieħel fil-parlament illejla kien hemm persuna li qaltli: "Anġlu, jien immur nixtri dan il-pakkett li niekol għall- breakfast filgħodu, imma għallinqas ikun fih xi ħaġa, iżda tagħhom huwa assolutament vojt."

U din tatni din il-borża li fiha kien hemm dan il- pakkett vojt!

Dan li ġabu għal pajjiżna fin-negozjati, pakkett li tieħu fil-breakfast vojt!

U dan ġara mhux biss fil-kamp tal-ġustizzja imma f'ħafna oqsma.

Jekk inti ...

(Interruzzjonijiet) Idħak, idħak għaliex għandek raġun tidħak!

Din hija l-verità.

Jien jiddispjaċini għalikom!

Issa ħlejtu l-ħin ta' kulħadd u aħna ...

(Interruzzjonijiet) Ħalli nkompli.

Sur President, kulħadd jaf li minn mument għall-ieħor sejra tfaqqa' gwerra fl-Iraq u kulħadd jaf x'inhuwa għaddej fil-pajjiżi Ewropej dwar l-armata li trid tmur tiġġieled fl-Iraq.

Sal-lum għadhom qed jitkellmu.

Qed ngħid "sal-lum" għax meta bdiet il-European Union kellha għan kummerċjali fejn kellu x'jaqsam il-faħam, il-ħadid, l-isteel, imbagħad żviluppat fuq affarijiet oħra.

Issa qed jitkellmu fuq European Union politika, European Union b'kostituzzjoni waħda, European Union li jrid ikollha l-armata tagħha.

Allura apparti l-pakkett vojt li ġabulna, issa jrid ikollna armata tagħna li trid tintbagħat bilfors minn pajjiżna biex tiġġieled f'pajjiżi oħra?

Jekk dawn iġibu saħħta fil-pajjiż u nidħlu fil-European Union, il-Maltin li ma ridux imorru bħala voluntiera fir-rapid reaction force tal-European Union, se jintgħażlu bilfors biex imorru jiġġieldu l-gwerra ta' ħaddieħor?

Dan huwa l-pakkett li ġabu?

U għalhekk nieħu pjaċir nesebixxi dan il- pakkett vojt tagħhom, dak li jien għadni kif tkellimt fuqu.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando.

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Sur President, ħadd ma jista' jiċħad li jekk hemm entità li qed taħdem b'mod konkret biex ittejjeb l-istat ta' l-ambjent mondjali, din hija l-Unjoni Ewropea.

Ngħid "mondjali" bir- raġun.

Illum kulħadd jaf li tniġġis li joriġina minn pajjiżi fuq in-naħa l- oħra tal-globu jeffettwa lilna lkoll.

Wieħed jista' jistaqsi: B'daqshekk qed tagħmel xi ħaġa ta' barra minn hawn?

U bir-raġun.

L-Unjoni m'hi qed tagħmel xejn ħlief dmirha.

Imma ħaddieħor qed jagħmlu dan?

Ma rridx niżvija għax illum id-diskussjoni hija bbażata fuq kif is-sħubija se tolqot lil pajjiżna, u forsi mhux sew li nippuntaw subgħajna.

Imma jekk tħares lejn il-blokk ekonomiku kbir l-ieħor li hawn fid-dinja, l-Istati Uniti ta' l-Amerka tara li l-President Bush lanqas biss irid jirratifika l- protokoll ta' Kyoto.

Kif jaf kulħadd, dan jaħseb biex jitnaqqas l-ammont ta' tniġġis b'riżultat ta' attività industrijali, tniġġis li nafu li qed ikollu effett ferm negattiv fuq il-klima.

L-Amerka tipproduċi madwar terz tal-greenhouse gases tad-dinja.

Jista' jkun li Bush għandu prijoritajiet jew obbligi oħra x'jikkonsidra qabel is- saħħa tal-pjaneta tagħna?

Dan it-tip ta' rbit ma ssibux fis-sistema politika ta' l-Unjoni Ewropea.

Immorru lura għas-suġġett, x'se tfisser għall-ambjent ta' pajjiżna sħubija fl-Unjoni Ewropea?

Nafu li pajjiżna għandu problemi ambjentali li mhumiex żgħar.

Il-muntanja Magħtab tippersonifika l-kobor ta' din il-problema.

Hemm ħtieġijiet oħra kbar ħafna f'dan il-qasam, fosthom il-bżonn li nnaqqsu t-tniġġis ta' l-arja li niġbdu ma' kull nifs.

U xi ngħidu għall-baħar li qegħdin nixorbu minnu?

GĦax illum il-ġurnata ħafna mill-ilma tax-xorb joriġina mill-ilma tal-baħar, riżultat ta' l-attività ta' l-impjanti tar- reverse osmosis.

Il-baħar jipprovdilna wkoll serħan mis-sħana tas-sajf u għandu wkoll effett kbir fuq l-akbar industrija li għandna f'pajjiżna, dik tat-turiżmu.

Iż-żewġ naħat tal-Kamra u naħseb li kulħadd f'Malta jaqbel li l-istandards ambjentali tagħna għandhom jitijiebu u jitjiebu sew.

Imma dan għandu marbut miegħu prezz.

Fil-każ ta' Malta dan il-prezz jista' jlaħħaq il- mijiet ta' miljuni ta' liri f'investiment fuq medda ta' snin.

Per eżempju, nafu li fil-qasam tal-kontroll ta' skart solidu biss l-istima ta' l-ispiża hija ta' xi Lm70 miljun.

Dan il-piż normalment jitgħabba bih min iħallas it-taxxa.

Iżda fil-kontest tan-negozjati Malta talbet għall-appoġġ finanzjarju mill-Unjoni Ewropea.

Huwa fatt magħruf li ħadd ma jista' jiċħdu li l-fondi ta' l-Unjoni Ewropea għenu u għenu bil-kbir biex jitħallsu diversi proġetti ambjentali f'ħafna pajjiżi membri.

Malta argumentat li billi l-livell ta' żvilupp ekonomiku tagħha huwa baxx, meta mqabbel mal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, għandha tibbenefika sostanzjalment minn fondi li jappoġġjaw proġetti ambjentali.

Malta diġà kisbet fondi ta' qabel is-sħubija mill-Unjoni Ewropea biex tkun tista' tibni l-ewwel impjant għat-tisfijja tad-drenaġġ f'Għawdex.

Hija ħaġa magħrufa li l-Unjoni Ewropea se tagħmel tajjeb għal madwar 40% ta' l- ispiża totali b'għotja ta' madwar Euro3 miljun.

Hawnhekk se nikkwota lill- kollega tiegħi tan-naħa l-oħra l-Onor.

Anglu Farrugia.

Pajjiżna, iva, għandu bżonn l-għajnuna.

Dan qalu l-Onor.

Anġlu Farrugia stess.

L- għajnuna qed tingħatalna diġà mill-Unjoni Ewropea u se tingħatalna bil-kbir jekk aħna insiru membri tagħha.

L-akbar benefiċċju meta jkunu addottati l-istandards ambjentali ta' l- Unjoni Ewropea huma t-titjib fis-saħħa pubblika u t-tnaqqis fl-inċidenza ta' riskji għas-saħħa.

Hemm ukoll ovvjament it-titjib fid-dehra tal- pajjiż.

Dan kollu jissarraf fi kwalità ta' ħajja aħjar.

Nafu kemm hija għolja l-inċidenza ta' l-ażżma f'pajjiżna.

Studji juruna li l-inċidenza ta' l-ażżma hija ferm ogħla f'dawk il-lokalitajiet fejn hemm tniġġis akbar ta' l-arja, speċjalment minħabba pollution li tiġi minn inċidenza għolja ta' traffiku.

Hemm benefiċċji finanzjarji diretti meta wieħed jara li jkun hemm kontroll fuq it-tniġġis.

Dan jiġi minn infiq inqas għal dak li huwa kontroll ta' l- ambjent u kura ta' saħħa pubblika.

Irridu nifhmu li ambjent aħjar ifisser inqas mard.

Il-kummissjoni Ewropea kkummissjonat studju dwar il-benefiċċji finanzjarji li jistgħu jinkisbu minn pajjiżi kandidati jekk kemm-il darba dawn idaħħlu l-istandards ta' l-Unjoni Ewropea.

Fil-każ ta' Malta, dan l-istudju kkonkluda li l-Maltin jistgħu jiffrankaw madwar Euro10 miljun fis-sena jekk il-liġijiet ambjentali jkunu qed jiġu implimentati kif jixraq, u minbarra li ovvjament aħna nkunu nistgħu nużaw dawn il-flus biex inkomplu ntejbu l- ambjent tagħna, jistgħu jintużaw ukoll għal affarijiet oħra.

F'dan il-qasam, bħalma jagħmel anke f'oqsma oħra, il-partit Laburista qed jagħmel ħafna wegħdiet sbieħ, imma bħas-soltu m'hux qed jgħidilna kif se jwettaq dawn il-wegħdiet.

Jgħidulna, per eżempju, li meta u jekk jitilgħu fil-gvern, huma se jagħlqu l-miżbla tal-Magħtab fi ftit xhur, u mbagħad lanqas biss għadhom identifikaw sit ġdid għall-miżbla jew għall-famuża engineered landfill li tant iħobb isemmi l-kollega tiegħi l-Onor.

Mizzi.

(Interruzzjonijiet) Kellek tidentifika s-sit fejn se ssir l-engineered landfill u mhux ħafna kliem fieragħ, paroli u ħolm biss!

(Interruzzjonijiet) Għadkom lanqas biss għamiltuh l-istudju, imbierek Alla?!

About time!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

(Interruzzjonijiet) Kompli, Onor. Pullicino Orlando.

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Sur President, il-membri tan-naħa l- oħra m'humiex qed jgħidulna minn fejn se jiġu l-fondi jekk jitilgħu fil- gvern huma.

Tgħid se jgħollu t-taxxi?

Għax il-flus minn x'imkien iridu jiġu, u ta' min jiġbed l-attenzjoni tal-poplu Malti u Għawdxi għal dan il- fatt. Il-Membri tan-naħa l-oħra qed iwegħdu lill-poplu li jekk jitilgħu fil-gvern huma, se jagħmlu ħafna affarijiet sbieħ, imma jien ma nafx minn fejn se jġibu l-flus biex jagħmluhom dawn l-affarijiet sbieħ.

Nerġa` nistaqsihom lill-kollegi tiegħi tan-naħa l-oħra: Se tgħollu t-taxxi?!

ONOR.

JOE MIZZI: Le!

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Bejn kliem u fatti hemm baħar jikkumbatti.

Dan huwa qawl Malti addattat ħafna għall-partit Laburista Malti, u fil-fatt jien naħseb li tkun idea tajba jekk il-partit Laburista jikkonsidra li jaddottah bħala l-islogan tiegħu!

Sur President, il-poplu għandu quddiemu għażla ċara; jew it-triq dritta magħrufa u ppruvata ta' l-Unjoni Ewropea jew inkella triq li twassal għal dinja tal-ħolm.

Ħbieb, ejjew inħallu l-fantaxjenza għall-kotba u għall- films biss.

Din Malta tagħna qatt ma kellha l-opportunita` li jkollha kontroll fuq il-futur tagħha daqs illum, li ninsabu fuq l-għatba ta' l- Unjoni Ewropea .

Fil-fatt illum aħna diġa` niddependu mid-deċiżjonijiet li jittieħdu mill-Unjoni Ewropea, li kif diġa` għedt tikkonsisti fi blokk ekonomiku kbir fix-xena globali.

Missirijietna fejn qatt ħolmu li din il- gżira żgħira tagħna kien se jiġiha ċ-ċans li tipparteċipa fil-proċessi kollha li jwasslu għal dawn id-deċiżjonijiet imsemmija?

Ara jekk nibqgħu barra mill-Unjoni Ewropea, ikollna noqogħdu b'li jagħtuna, u din hija l- verita` tal-fatti.

Għalhekk, Sur President, ejjew ma nibqgħux naqgħu għaċ-ċajt.

Ejjew ma nibqgħux nitkellmu fuq il-politika ta' partnership.

Il-Membri ta' l- oppożizzjoni jitkellmu fuq l-imbierka politika ta' partnership bħallikieku din kienet xi ħaġa eżistenti, u dan meta lanqas huma ma jafu fiex tikkonsisti din il-politika u għadhom ma nnegozjaw xejn f'dan ir-rigward.

Fil-fatt dawn għadhom lanqas biss jafu jekk wara li jiċħdu l-opportunita` li pajjiżna jsir membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea, din l-unjoni hijiex se tkun lesta li tibda from scratch negozjati ġodda fuq ħolma; fuq il-ħolma tal- partnership.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L- Onor. Law.

ONOR.

RITA LAW: Sur President, fil-ftit ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi se nipprova niffoka fuq kif id-deċiżjonijiet li qed jittieħdu bħalissa se jolqtu lis-soċjeta` Maltija, partikolarment lill-familji Maltin..

Il-bieraħ filgħaxija ngħatajna dokumenti ħoxnin ħafna biex suppost inkunu nafu eżattament x'qed jiġi nnegozjat ma' l-Unjoni Ewropea, pero` jiddispjaċini ngħid li sebaħ dalgħodu u għadni qed inqalleb dawn id- dokumenti biex nipprova nsib xi benefiċċji li l-poplu Malti u Għawdxi se jibbenefika minnhom.

Fil-fatt s'issa għadni ma sibt l-ebda benefiċċju li se jgawdi minnu l-poplu tagħna jekk kemm-il darba pajjiżna jissieħeb fl- Unjoni Ewropea u kulma rajt huma taxxi, taxxi u taxxi.

L-ewwel dokument li nixtieq nikkummenta dwaru huwa Volum 9/13, li jitkellem dwar dak li għandu x'jaqsam ma' vehicles.

Hawnhekk jidher li l-gvern Nazzjonalista jista' jagħmel ftehim ma' l-Unjoni Ewropea biex mill-31 ta' Diċembru ta' l-2005 il-gvern idaħħal levy ta' 65% "of minimum rate on all heavy good vehicles" u mbagħad fl-1 ta' Jannar, 2006 idaħħal levy ta' 100% "of minimum rate on all heavy good vehicles".

Għalhekk jekk dan il-gvern se jdaħħal dawn it-taxxi kollha, ma nistax nimmaġina għalfejn ġie jiftaħar b'dan il-pakkett li nnegozja għax kulma qed isemmi hawnhekk huma biss taxxi.

Dan id-dokument jgħid ukoll li anke fuq l-ikel, li tant huwa essenzjali għall-familja Maltija, se tiddaħħal il-VAT.

Skond dan id- dokument, il-prezz ta' l-ikel diġa` huwa għali hawn Malta meta pparagunat mal-pagi u għalhekk jekk dan il-prezz se jkompli jogħla, il-familji Maltin se jsibu ċerti diffikultajiet fil-budget tagħhom.

Fil-fatt dan id-dokument jgħid hekk:

"Any increase in taxation on food would therefore have a direct and significant social impact.".

Imbagħad ikompli jgħid:

"Hence any increase in taxation on food would have a significant social and economic impact.".

Jiena ma nistax nifhem għaliex il-membri tal-partit Nazzjonalista qed jiġu jiftaħru b'dan il-pakkett ta' negozjati ma' l-Unjon Ewropea.

Se togħla wkoll il-mediċina u l-equipment li għandu x'jaqsam mal-mediċina.

Infatti diġa` bdejna nisimgħu li xi apparat partikolari tal-hearing aid diġa` għola b'Lm2.50.

Jien ma nistax nimmaġina kif il-poplu Malti u Għawdxi se jlaħħaq ma' din l-għoli tal-ħajja jekk jiġġennen u jivvota biex pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Sur President, id-dokument li għandna quddiemna qed idaħħal ħafna obbligi fil-pajjiż u kif jingħad fih stess, bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea minn welfare state se mmorru għal welfare society, bidla li żgur se teffettwa negattivament lil ħafna familji Maltin u Għawdxin.

Skond kif qed nifhem, jidher ukoll li hemm il-possibbilta` li l-poplu se jkun irid jibda jħallas meta jkun rikoverat fl-isptar il-ġdid li għadu qed jinbena f'Tal-Qroqq.

Issa se niġi biex ngħid xi ħaġa dwar il-gass u l-elettriku.

Waqt li kienet qed issir id-diskussjoni tal-budget dwar il-qasam soċjali l-membri Nazzjonalisti nisa tgħidx kemm għajtu, ħaduha kbira u skandalizzaw ruħhom meta jien għedt li l-gass u l-elettriku se jogħlew, pero` llum dak li bassart qed jidher ċar għax ġaladarba pajjiżna jissieħeb fl-Unjoni Ewropea se tiddaħħal taxxa ta' 5% fuq l-elettriku u taxxa ta' 15% fuq il-gas supplies.

Dan mhux Rita Law qed tgħidu imma qed jgħidu d-dokument li ftaħru li ġabu magħhom il-membri Nazzjonalista meta marru Copenhagen biex jagħmlu n-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea.

Għalkemm ma tantx qed jgħidulna b'mod ċar x'miżuri se jittieħdu f'dik li hija proprjeta` jekk kemm-il darba nsiru membri sħaħ ta' l-unjoni, hawnhekk hawn dokumentat li se tiddaħħal 5% duty on every transfer of land and building within the Maltese islands.

Barra minn hekk dan id-dokument qiegħed jgħid ukoll li hemm il-possibbilta` li tiddaħħal anke taxxa ta' 15% fuq bini ġdid u fuq l-art.

Issa ħalli nerġa` ndur biex ngħid xi ħaġa oħra dwar fuq l-ikel.

Fid- diskussjonijiet tal-budget il-Membri tan-naħa l-oħra semmewlna biss il- possibbilta` li jogħlew l-elettriku u l-gass jekk kemm-il darba nsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea, pero` fid-dokument li għandi quddiemi hawn lista sħiħa ta' prodotti li se jogħlew, u fost dawn nista' nsemmi l- ħobż, il-gallettini, id-dqiq, il-pasta, is-cereals, l-ikel tat-trabi, il- laħam frisk, it-tiġieġ, il-fniek, il-laħam iffriżat, iz-zalzett, il- luncheonmeat, il-bacon u l-ħut ippreservat.

Ara dawn l-affarijiet ma jsemmuhomx il-ministri u d-deputati Nazzjonalisti u meta jqumu biex jitkellmu ħlief ħafna paroli vojt fuq il-kavallieri u fuq affarijiet li lanqas biss għandhom x'jaqsmu ma' dan id-dokument ma jsemmux.

Wara kollox jien naħseb li qabel ma l-poplu Malti u Għawdxi jiġi biex jivvota fir- referendum, l-unika ħaġa li jixtieq ikun jaf hija kif se tiġi effettwata l- familja tiegħu bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea u mhux dwar x'għamlu l- kavallieri u kif Malta sabet il-pożizzjoni tagħha.

Fil-fatt minn dan id- dokument jirriżulta wkoll li anke l-ġobon, il-ħalib, il-patata, il-ħaxix, in-nuts, il-confectionery products, iz-zokkor u t-te` se jogħlew.

U mhux imbilli noqogħdu nidħku!

Issa mbilli toqogħdu tidħku intom min-naħa l- oħra?!

Tistgħu tħarsu lejn il-mera u tidħku kemm tridu!

Il-poplu Malti u Għawdxi żgur li m'hux qed jidħak.

Tafu min qed jidħak bħalissa?

Min jisma' xi bużullotta minn tagħkom, bħal meta ppruvajtu tbellgħuha lill- poplu li se ġġibu Lm100 miljun mill-Unjoni Ewropea u mbagħad ġejtu minn Brussels b'idejkom vojta!

Imbasta ilkom dawn is-snin kollha titnejku bil- poplu!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Law, jekk jogħġbok irtira dik il-kelma li għadek kemm għedt!

ONOR.

RITA LAW: Ma tantx għandna għaliex nitkażaw għax dik hija kelma Maltija!

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili Onor. Rita Law.

M'huwiex aċċettat li tingħad din il-kelma fil-Parlament.

ONOR.

RITA LAW: Hawnhekk jien qed nitkellem fuq affarijiet serji.

Ġaladarba fi ftit ġranet oħra se ġġiegħlu lill-poplu joħroġ jivvota fir- referendum, huwa obbligu tagħkom u tal-MIC li tfiehmu lill-poplu kull dettall li fih il-pakkett li nnegozjajtu ma' l-Unjoni Ewropea u kif dan se jolqot lill-familji tagħhom.

Hemm bżonn li l-poplu jkun jaf li bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea se jogħlew fil-prezz l-iktar prodotti u servizzi essenzjali.

U mela noqogħdu nitkażaw b'kelma Maltija?!

Wara kollox meta kien hemm ministru li tkaża b'affarijiet tan-nisa hu kien, u dakinhar is- Sedja ma waqqfitux!

THE DEPUTY SPEAKER: Fil-fatt dakinhar ġbidtlu l-attenzjoni lill-ministru konċernat ukoll.

ONOR.

RITA LAW: Sur President, ġaladarba llum għandna dawn id-dokumenti, jiena nixtieq inkun naf jekk mill-lum 'il quddiem meta l-Membri tal-partit Nazzjonalista jitkellmu man-nies humiex se jgħidulhom il-verita`.

Lill- partit Nazzjonalista ngħidlu li jekk mingħalih se jagħmel ir-referendum bl- għaġġla biex jaħbi l-verita` lill-poplu, m'huwiex se jirnexxielu għax aħna, ta' l-oppożizzjoni, se nfiehmu lill-poplu dawn id-dokumenti li għandna quddiemna.

Intom tidħku għax forsi għandkom bwietkom u żaqqkom mimlijin imma l-poplu, li qegħdin tisirqulu l-flus minn idejh, żgur li m'huwiex qed jidħak.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L- Onor. Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Sur President, fost affarijiet oħra l-emenda li ressqet in-naħa ta' l-oppożizzjoni f'dan il-Parlament tgħid li pajjiżna, bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, jista' jitlef in-newtralita` u l- ħelsien tiegħu, imma jekk wieħed iħares lejn artiklu 17 tat-trattat ta' Amsterdam isib li l-policy tad-difiża komuni ta' l-Unjoni Ewropea bilfors trid tirrispetta l-kostituzzjoni ta' kull pajjiż membru, u allura dan ifisser li ġaladarba pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea il- policy tad-difiża komuni ta' l-Unjoni Ewropea se jkollha tirrispetta wkoll il-Kostituzzjoni ta' Malta.

Artiklu 23 ta' l-istess trattat jitkellem ukoll dwar opt out clause li permezz tagħha kull pajjiż membru se jkun jista' jagħżel li ma jipparteċipax f'xi oqsma ta' din id-difiża komuni ta' l-Unjoni Ewropea.

Wieħed irid jgħid ukoll li fit-trattat tas-sħubija sħiħa ta' Malta fl- Unjoni Ewropea, għall-ewwel darba ġiet miżjuda dikjarazzjoni dwar in- newtralita`.

Fil-fatt meta l-Irlanda, l-Awstrija, il-Finlandja, u l- Isvezja ssieħbu fl-Unjoni Ewropea, minkejja li dawn il-pajjiżi wkoll għandhom in-newtralita` fil-Kostituzzjoni tagħhom, huma ma kenux żiedu din id-dikjarazzjoni dwar in-newtralita` fit-trattat ta' sħubija, liema trattat se jiġi ffirmat minn kull pajjiż li se jkun membru sa l-2004, jiġifieri minn 25 pajjiż.

Irrispettivament minn dak kollu li ilu jingħad, l-Unjoni Ewropea la għandha s-setgħa li ddaħħal il-lieva f'xi pajjiż membru tagħha, la għandha s-setgħa li ġġiegħel lil xi pajjiż membru tagħha jipparteċipa f'xi gwerra u lanqas se jkollha s-setgħa li tagħmel bażi militari f'pajjiżna.

L-Onor.

Anġlu Farrugia għadu kif semma l-gwerra li l-Istati Uniti qed tipprepara li tagħmel kontra l-Iraq, u fil-fatt hemmhekk qed naraw li filwaqt li l-Ingilterra, li hija membru ta' l-Unjoni Ewropea, qed tappoġġja lill-Istati Uniti, il-Ġermanja minkejja li hi membru ta' l-Unjoni Ewropea wkoll, assolutament ma tridx li jkollha x'taqsam ma' din il-gwerra.

Għalhekk wieħed m'għandux jipprova jqarraq bil-poplu.

Matul dawn l-aħħar snin l-Unjoni Ewropea waqqfet ukoll ir-rapid reaction force fil-policy tagħha ta' common defence, u Malta diġa` qiegħda tipparteċipa f'dawn il-missjonijiet umanitarji, liema missjonijiet huma approvati u awtorizzati mill-Ġnus Magħquda.

Hawnhekk irrid nagħmel il-punt li Malta pparteċipat f'dawn il-missjonijiet umanitarji għax riedet hi.

Fil- fatt kieku riedet, hija setgħet tagħżel li ma tipparteċipax fihom.

Issa hawn ta' min jagħmel parentesi żgħira u jgħid li Malta lanqas ipparteċipat fil-missjonijiet ta' peacekeeping imma pparteċipat biss f'missjonijiet umanitarji, u kull suldat jew uffiċjal li pparteċipa f'dawn il-missjonijiet għamel hekk għax ried hu, pero` nista' ngħid b'ċertu sodisfazzjon li l- informazzjoni li għandna hi li kien hemm ħafna iktar suldati li riedu jmorru milli fil-fatt marru.

Għalhekk ikun tajjeb jekk wieħed ma jallarmax lin-nies fuq dawn l-affarijiet imma jserrħilhom moħħhom.

Kulmin isegwi l- media internazzjonali u bħalissa qed isegwi l-qagħda fl-Iraq żgur li nduna waħdu li l-Unjoni Ewropea assolutament m'għandha l-ebda setgħa li tipparteċipa f'xi gwerra.

Bl-emenda li ppreżentat, l-oppożizzjoni qalet ukoll li hija tara li l- ftehim li ġie nnegozjat bejn il-gvern Malti u l-Unjoni Ewropea l-postijiet tax-xogħol tal-Maltin u l-Għawdxin se jkunu mhedda mill-barranin u li l- industrija tal-manifattura se tintlaqat ħażin.

Għalhekk hawn wieħed bilfors irid isemmi l-fatt li meta Malta ssir membru fl-Unjoni Ewropea, hija se tkun tista' tibbenefika mill-free trade agreements li din l-unjoni għandha ma' tant u tant pajjiżi.

Fil-fatt l-Unjoni Ewropea diġa` għandha diversi forom ta' ftehim ta' kummerċ, bħal preferential trade jew inkella customs union ma' madwar 100 pajjiż, u fost il-pajjiżi li l-Unjoni Ewropea għandha free trade agreements magħhom hemm, per eżempju, it-Tuneżija, il- Marokk, il-Ġordan, l-Israel, il-pajjiżi ta' l-European economic area, in- Norveġja, l-Islanda, il-Liechtenstein, l-Isvizzera, il-Messiku u l-Afrika t'Isfel.

Dan kollu xi jfisser, Sur President?

Kif nafu matul dawn l-aħħar snin, kemm taħt amministrazzjoni Laburista kif ukoll taħt din l- amministrazzjoni, l-ikbar problema li kellna kienet li iktar ma jgħaddi ż- żmien il-postijiet tax-xogħol fil-qasam tal-manifattura iktar qed jonqsu għax billi l-pagi tagħna baqgħu jogħlew għal sena wara l-oħra, il-prodott Malti f'pajjiżi barranin sar inqas kompetittiv, l-iktar mal-prodotti li ġejjin minn pajjiżi fejn għandhom cheap labour.

Illum il-kumpanniji Maltin qed ikollhom iħallsu d-dazju fuq il-materja prima li jimpurtaw minn pajjiżi oħra, pero` jekk kemm-il darba nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea, fuq il- materja prima li jimportaw il-kumpanniji Maltin minn xi pajjiżi m'hux se jitħallas iktar dazju, u dan ifisser li l-prodott finali se jiġi orħos.

Fil-fatt f'50 sena l-Unjoni Ewropea rnexxielha tagħmel free trade agreements ma' diversi pajjiżi terzi, u dan irnexxielha tagħmlu permezz tas- saħħa ekonomika li għandha.

Jekk insiru membri ta' l-Unjoni Ewropea, kemm jekk nimportaw kif ukoll jekk nesportaw il-prodott finali se jorħos, u dan ikun ifisser li n-numru ta' mpjiegi fil-qasam tal-manifattura jerġa` jiżdied.

Sur President, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi nirriferi għad- diskors li kien għamel il-president tal-Kummissjoni Ewropea Romano Prodi f'Settembru ta' l-1999 meta kien qal hekk:

"As a continent which has witnessed the most tragic events in history as a battle ground between sovran nations and totalitarian ideologies which have sent cohorts of innocent people to war or for planned extermination, the Europe of the 20th century is completing its mutation and is commencing the 3rd millennium having consolidated the instruments which offer everyone the promise of lasting peace.".

Bil-kelma "mutation", Romano Prodi ried ifisser li l-Unjoni Ewropea ttrasformat lill-pajjiżi membri tagħha kompletament għax filwaqt li qabel uħud mill-pajjiżi li llum huma membri tagħha kienu jiġġieldu fil-gwerer kontra xulxin, illum dawn qed jaħdmu flimkien għall-paċi.

Anke t-tniġġis ambjentali - li minbarra li jagħmel ħsara lill-ambjent, jagħmel ħsara wkoll lill-genes tagħna - iwassal għal mutation, u jien m'għandix dubju li meta l- pajjiżi, bħal dawk li huma membri fl-Unjoni Ewropea - u jekk Alla jrid, aħna dalwaqt inkunu magħhom - jiftħu r-riżorsi tagħhom sabiex jaħdmu flimkien bil-għan li jonqos it-tniġġis ambjentali, aħna u wliedna nkunu nistgħu ngħixu aħjar.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L- Onor. Hyzler.

ONOR.

GEORGE HYZLER (Segretarju Parlamentari): Sur President, nistgħu ngħidu li dan id-dibattitu qed iservi bħala opportunita` storika għal kull deputat li jifforma parti minn din il-Kamra għax għad jgħaddi ż-żmien u aħna l-Membri ta' dan il-Parlament inkunu nistgħu ngħidu li tajna sehemna fl-iżvilupp storiku ta' pajjiżna.

Mhux kull dibattitu joffri opportunita` bħal din, u billi dan id-dibattitu huwa landmark fl-istorja tal-parlament Malti, kulmin jipparteċipa fih, irrispettivament minn jekk dan ikunx jaqbel mal-mozzjoni li ppreżenta l-gvern jew le, iħoss ċertu sens ta' sodisfazzjon u ta' orgolju.

Madanakollu s-sens ta' sodisfazzjon u ta' orgolju minn min huwa favur u minn min huwa kontra din il-mozzjoni jkun differenti, kif kien differenti s-sodisfazzjon u l-orgolju ta' missirijietna li pparteċipaw f'dibattiti li wasslu għall-indipendenza ta' pajjiżna għax ovvjament dawk li kienu favur l-indipendenza, meta akkwistaw l-indipendenza u bdew jaraw il-frott tagħha kellhom livell ta' sodisfazzjon li kien differenti għal kollox minn dawk li opponew għaliha.

Fil-fatt, Sur President, huwa ironiku u stramb kif għal darb'oħra, il- partit Laburista reġa` qiegħed fuq in-naħa żbaljata ta' l-istorja.

Jidher li d-destin tal-partit Laburista huwa li jkun fuq dik in-naħa, destin li fl- aħħar mill-aħħar jagħżlu hu stess.

(Interruzzjonijiet) Nammetti li dan huwa avveniment li jien ili numru ta' snin nistennieh.

Niftakar li meta wara snin ta' titubar, l-Ingilterra kienet issieħbet fl-Unjoni Ewropea, li dak iż-żmien kienu jsejħulha bħala "l-komunita` ekonomika Ewropea", jien flimkien mas-Sur Joe Borg, li kien l-assistent personali tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni, li bħalissa qed jinterrompini, konna attendejna għall-ewwel darba għal konferenza li kienet saret dwar l-integrazzjoni Ewropea, liema konferenza kienet saret fl-1973.

M'hemmx għalfejn ngħid li konferenza bħal din offriet lili u lil dawk bħali l-opportunita` li nifhmu l-għaqal ta' min ħadem biex jitwettaq dan il-proċess, għax fl-aħħar mill-aħħar il-proċess għall-integrazzjoni Ewropea ma jieqafx imma huwa xi ħaġa kontinwa, bħal kwalunkwe proċess ieħor.

Infatti l-Unjoni Ewropea tal-lum m'hijiex l- istess Unjoni Ewropea ta' 30 sena ilu għax minn dak iż-żmien 'l hawn din żviluppat f'sens pożittiv.

Din il-konferenza lili servietni wkoll bħala opportunita` biex nifhem il-vantaġġi ta' din l-unjoni, mhux biss mill- aspett ekonomiku imma wkoll mill-aspett politiku għax l-Unjoni Ewropea hija wkoll entita` li taħdem favur il-paċi, kemm fir-reġjun Ewropew, li kif diġa` smajna fid-dibattitu tal-lum, huwa reġjun li sofra minn gwerer bejn in-nazzjonijiet Ewropej stess, kif ukoll fir-reġjuni l-oħra tad-dinja.

Sur President, fl-1979, jiġifieri ftit wara li ggradwajt bħala avukat, il- partit Nazzjonalista diġa` kellu l-viżjoni li jissieħeb fil-komunita` ekonomika Ewropea, u jien kont għażilt li nkompla nistudja proprju s- suġġett ta' l-integrazzjoni Ewropea.

Hemm stajt nifhem il-kunċetti li fuqhom kienet mibnija u li trid tkompli tinbena l-Ewropa, liema kunċetti frankament bħala avukat ma tantx kont espost għalihom.

Għaliex?

Għax ma ninsewx li dawn kienu kuċetti li kienu totalment aljeni għas-sistema ta' pajjiżna.

Infakkar li l-gvern ta' dak iż-żmien, tas-sebgħinijiet, kien iktar kien ixaqleb lejn sistemi ta' suq ikkontrollat milli lejn sistemi tas- suq ħieles.

Jiena bħala student fil-fatt stajt anke ngħix dan il-kuntrast.

Jien mort ngħix ġo l-Olanda li kien wieħed mill-pajjiżi fundaturi ta' l- Unjoni Ewropea u l-fatt li stajt immur ġo ħanut u nixtri dak li ridt, il- fatt li kien hemm diversi prodotti, il-fatt li l-prezzijiet kienu kompetitivi u stajt tikkompara u tagħżel dak li jaqbillek, frankament għalija dawn kienu affarijiet daqxejn aljeni għaliex hawnhekk ma konniex imdorrijin hekk.

Anzi niftakar - u din ma nafx għaliex bqajt niftakarha - li meta kont tlajt l-Olanda kont tellajt ammont ta' ċikkulata miegħi.

Naħseb li kont qed nipprova niftakar dak li ħallejt warajja.

Pero` bħala fatt dan l-episodju taċ-ċikkulata jfakkarni ftit fiex konna ngħixu dak iż- żmien.

Kien żmien meta inti biex tixtri ċikkulata kont ridt bilfors tixtri ċ-ċikkulata "Deżerta" li kienet tipproduċi kumpannija waħda li kellha l- monopolju tal-produzzjoni taċ-ċikkulata f'Malta.

Indipendentement minn kemm kienet tajba jew ħażina dik iċ-ċikkulata kienet l-uniku ċikkulata li kellna.

Dan irrid insemmih għax dak iż-żmien kien żmien fejn mhux biss kien hawn theddida għad-demokrazija, mhux biss kien żmien fejn id-drittijiet tal- bniedem kienu pjuttost imkasbra b'mod sistematiku, imma kien żmien meta l- poplu bħala konsumatur ma kellux għażla tal-prodotti li jixtri.

Konna nixtru bilfors dak li joħroġ mill-kunvent u konna spiċċajna li naraw kif nagħmlu biex min ikun sejjer barra ngħidulu biex jixtrilna "dak" il-prodott u jew il-prodott l-"ieħor".

Konna mmorru Sqallija u ndaħħku lin-nies bina.

Kienu jgħidu ġew il-Maltin.

Konna qisna kważi kważi l-imġewħin ta' l-Ewropa li frankament lili bħala Malti kienet tumiljani.

Anke issa meta niftakar fiha għadni numilja ruħi.

Meta qed insemmi dan m'iniex qed nitkellem fuq żmenijiet differenti, xi seklu ilu, imma qed nitkellmu fuq sistemi ta' gvern differenti.

Kellna sistema ta' gvern differenti u s-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea fost affarijiet oħra se tiggarantielna li ma mmorrux lura għal dik is-sistema` ta' gvern.

Dik kienet sistema ta' gvern li lilna kienet tumiljana.

Kienet sistema ta' gvern li bħala ċittadini żammitna lura u bħala konsumaturi ma ħallitilniex l-għażla li tant tagħmlilna tajjeb.

Allura meta qed nipprovaw nagħmlu kuntrast, il-kuntrast li qegħdin nagħmlu mhux xi wieħed ipotetiku.

Qed nagħmlu kuntrast reali bejn żewġ sistemi ta' gvern; is-sistema ta` gvern ta` suq ikkontrollat li kienet is-sistema li kien jemmen fiha l- partit Laburista sakemm ra d-dawl jew għamel u-turn bħad-diversi u-turns li għamel konstantament u s-sistema tas-suq ħieles li ppropona l-partit Nazzjonalista u li ħaddem wara l-1987.

Jekk wieħed jara kif ibbenefika l- konsumatur minn meta l-partit Nazzjonalista beda dan il-proċess malajr jifhem għaliex is-sħubija fl-Unjoni Ewropea hija xi ħaġa tajba.

Sur President, mingħajr tlaqliq ta` xejn jiena ngħid li s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea hija xi ħaġa tajba għall-konsumatur.

Il-konsumatur Malti jaqbillu b'din is-sħubija.

Meta nitkellmu fuq għaliex l-konsumatur Malti jaqbillu bis-sħubija bilfors infakkar li l-ewwelnett aħna tajna l-għażla meta lliberalizzajna l-kummerċ u l-importazzjoni.

Illum il-ġurnata tista` timporta li trid u m'għandekx bżonn tkellem ministri, m'għandekx bżonn iġġib import licences, m'għandekx bżonn tkellem ħbieb tal-ministri u m'għandekx bżonn tikkonsma dak li joħroġ il-kunvent għaliex s-suq huwa miftuħ.

Neħħejna ċerti monopolji u dan kien ta` benefiċċju għall- konsumatur.

Rajna x'ġara meta neħħejna l-monopolju u lliberalizzajna s- settur tat-telekomunikazzjoni.

Rajna x'ġara meta kellna l-pluraliżmu tax- xandir.

Dawn kollha kienu monopolji li lilna żammewna lura.

Naħseb li waħda mill-aktar affarijiet importanti li għamilna hija li ħriġna l-gvern mill-kummerċ.

Il-gvern ma baqax kemm jista' jkun parti mid-dinja tal- kummerċ.

Dan għamilnih billi bdejna l-proċess tal-privatizzazzjoni, ikkreajna awtoritajiet li jistgħu jikkontrollaw l-entitajiet li kienu responsabbli mill-kummerċ, anke dawk li baqgħu f'idejn il-gvern, u riċentement issoġġetajna l-kumpanniji kkontrollati mill-gvern għall-att tal- kompetizzjoni.

Meta nitkellmu fuq għażla tajjab li wieħed ifakkar li aħna daħħalna liġijiet u regolamenti li jassiguraw trasparenza f'kull sens tal- kelma, kemm għal dak li huwa reklamar, kemm għal dak li għandu x'jaqsam ma' garanzija u kemm għal dak li għandu x'jaqsam ma` kreditu li jingħata lill- konsumaturi.

Għaliex?

Għaliex fl-aħħar mill-aħħar il-konsumaturi dak li għandhom bżonn, li jkunu jafu x'qed jixtru u li jkun hemm trasparenza fil- mod kif jixtru.

Pero` apparti l-għażla assigurajna l-kwalita' wkoll u hawnhekk għamilna diversi liġijiet li għandhom x'jaqsmu ma' kwalita`.

Naturalment għandna l- consumers affairs Act li hija liġi importanti ħafna.

Għamilna regolamenti fuq ir-responsabilta` għall-prodotti difettusi permezz tal-product liability Act u għamilna wkoll ħafna liġijiet fuq l-istandards għax fl- aħħar mill-aħħar l-istandards huma importanti wkoll.

Aħna mhux l-awtorita` ta' l-istandards biss għamilna, imma ppublikajna numru kbir ta' standards li jwasslu biex aħna ngħixu aħjar.

GĦamilna liġijiet fuq is-safety għaliex huwa assolutament importanti li meta konsumatur imur ġo ħanut ikun moħħu mistrieħ li dak li jixtri jkun safe.

Ma` dawn m'hemmx għalfejn ngħidu jistgħu jiżdiedu ruxmata ta` affarijiet oħra li saru, per eżempju, fuq il- kwalita' ta' l-ambjent u l-ilma u ruxmata ta` affarijiet li għad iridu jidħlu.

Ta` min isemmi wkoll li fuq kollox għamilna regolamenti u politika biex iraħħsu il-prezzijiet.

L-ewwelnett bdejna l-proċess biex jitneħħew il- levies kważi kollha, liema proċess iwassal għar-roħs fil-prezzijiet.

Il- levies kienu qegħdin hemm biex inżommu l-prezzijiet artifiċjalment għoljin bl-idea li nipproteġu l-industrija Maltija.

Naturalment dawn il-levies kienu jikkreaw prezz artifiċjalment għoli li kienu jwasslu biex il-prodotti jogħlew fil-prezz.

Ma kenux qed iwasslu biex il-prodott Malti jitjieb u r- riżultat kien li l-konsumatur Malti kien qed ikollu prodott ogħla u ta' kwalita` inferjuri.

Fil-qasam tal-prezzijiet rajna wkoll kif bis-saħħa tal- liġi tal-kompetizzjoni nikkontrollaw l-abbuż ta' kumpanniji li kellhom ċertu saħħa u monopolju fis-suq u rristrinġejna dawk il-kumpanniji li pprovaw jidħlu fi ftehim li jista` jkun restrittiv.

Sur President, jiena nistaqsi: Minn dawn l-affarijiet kollha li għamilna favur il-konsumatur liema minnhom il-Partit Laburista, li jaspira li jkun fil-gvern, se jneħħi?

Mhux x'se jirranġa għax anke aħna stess nirranġawhom għax ovvjament wieħed maż-żmien bilfors irid jirranġa.

Pero` liema minn dawn il-liġijiet kollha li saru favur il-konsumatur u li kienu kollha liġijiet li kienu traspożizzjoni tad-direttivi Ewropej se jneħħu?

Jien konvint li kieku l-oppożizzjoni kellha tirrispondi tgħid li l-ebda waħda minn dawn il-liġijiet favur il-konsumatur m'hi se tneħħi.

L-Unjoni Ewropea xi tfisser f'dan kollu?

Ħafna jgħidulek: Imma aħna għandna bżonn li nkunu fl-Unjoni Ewropea biex nagħmlu dawn il-liġijiet?

Ir-risposta sempliċi hija li l-Unjoni Ewropea hija l-garanzija li dawk il-liġijiet li għandna llum u dawk il-liġijiet li jistgħu jkunu ta' benefiċċju għall-konsumatur u li l- Ewropa tqis li huma fundamentali jkollna bilfors nosservawhom u jekk kemm il-darba xi partit li jkun fil-gvern iqum filgħodu u jiddeċiedi li jirtira minn dawk l-obbligi li huwa għandu ċ-ċittadin għandu rimedju fl-Ewropa li jara li dak ma jistax isir.

Dan għalija huwa assolutament importanti għaliex qed tagħti s-saħħa liċ-ċittadin Malti li jieħu lill-gvern tiegħu quddiem entita` Ewropea biex jassigura li dak li jaqbel lilu jiġi osservat mill-gvern tiegħu.

Din mhux kulħadd jieħu gost biha għaliex dawk li ovvjament għadhom nostalġiċi għas-sistemi ta' l-antik, dawk li għadhom xi ftit jew wisq jgħixu fl-għanqbud ta' l-antik għadhom jixtiequ li dan l- irbit ma' jkunx magħhom.

Sur President, jien nixtieq nagħlaq billi nirringrazzja lil kull min ikkontribwixxa għal dan il-proċess.

Nirringrazzja lill-missierijietna li ġabulna l-indipendenza għax li kieku ma kienx għaliha ma konniex nistgħu nkunu fil-pożizzjoni li qegħdin illum.

Nirringrazzja lil kulmin ivvota għad- diversi programmi elettorali mill-1981 'il hawn li taw il-mandat lill- partit Nazzjonalista biex jinnegozja u jwassal għal sħubija, kif ukoll lil dawk kollha, partikolarment fis-servizzi ċivili, li kkontribwew billi għenu biex ibiddlu l-liġijiet u jwaqqfu l-istrutturi li kien hemm bżonn għal dawn il-bidliet li kellna bżonn nagħmlu.

Naturalment nirringrazzja lill-poplu Malti li għad jonqsu jivvota fir-referendum li aħna qed nipproponulu biex kif għamel kważi erbgħin sena ilu jifhem l-importanza tal-mument u jagħżel li pajjiżu jieħu postu mal-pajjiżi sħabu fl-akbar blokk ekonomiku tad- dinja.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l- Erbgħa, 15 ta' Jannar, 2003 fid-9:00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Riżoluzzjoni dwar in-negozjati għas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea u l- mistoqsija tar-referendum - Kontinwazzjoni

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Tpaċija u Netting f'każ ta' Insolvenza - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Mediċini - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Verifika Interna u Investigazzjonijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissarju għat-Tfal - Tieni Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ugwaljanza Bejn is-Sessi - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Sur President, jiena qatt ma nixba nsemmi l-wirt storiku kbir li għandna ġewwa pajjiżna.

Kemm jiena u kemm membri parlamentari oħra miż-żewġ naħat tal-Kamra tkellimna fuq dan il-wirt, liema wirt għandna biex nitkabbru u nitpaxxew bih.

Malta hija gżira żgħira ħafna imma bi storja kbira li tiżbokka dik ta' pajjiżi oħra, kemm dawk viċin tagħna u kemm dawk imbiegħda.

Bla dubju ta' xejn, il-Maltin bdew jifhmu l-ħtieġa li dan il-wirt storiku ta' pajjiżna jkun imsaħħaħ permezz ta' restawr li qed isir ġewwa fih.

Din il-ġawhra fil-Mediterran, bħalma ħafna jsejħu lil din il-gżira, għandha tkun ta' attrazzjoni kbira għal dawk kollha li għandhom għal qalbhom mhux biss il-wirt storiku ta' pajjiżhom imma l-wirt storiku tad-dinja.

F'pajjiżna għandna wħud mill-aktar bini antik li jeżisti fid-dinja; għandna l-bini ta' l-Imnajdra li sar fi żmien l-istone age, żmien meta l- bniedem ma kienx għadu għaraf li jista' jibni d-djar tiegħu imma kien juża l-għerien jew inkella xi struttura primitiva bil-ġebel li forsi kien jaqta' b'tant ħidma u bil-forza ta' idejn biss.

F'Malta għandna l-Imnajdra, Ħaġar Qim, il-Ġgantija, it-Tempji Neolitiċi, fdalijiet Rumani u mbagħad aktar riċenti, għandna l-fdalijiet ta' żmien il- kavallieri u żmien l-Ingliżi.

Jien niskanta kif hawn nies li għad m'għandhomx il-kuxjenza jew inkella l-għarfien ta' dan il-wirt storiku f'pajjiżna meta llum qrajna fil-gazzetta li saħansitra nħarqet il-gate ta' wieħed mit-tempji sbieħ li għandna ġewwa pajjiżna.

Jien inħoss għafsa ta' qalb kbira meta nisma b'dawn in-nies li mingħajr ebda edukazzjoni ta' xejn u mingħajr ebda rimors, qabdu u vvandalizzaw dawn it-tempji uniċi ġewwa d- dinja b'dan il-mod krudili.

Kieku aħna bdejna nippriservaw dawn il-monumenti minn żmenijiet l- imgħoddija, kieku żgur li Malta kienet tkun l-akbar attrazzjoni turistika fid-dinja imma disgrazzjatament, minħabba n-nuqqas kbir ta' edukazzjoni li hemm fost numru ta' ċittadini Maltin, dan ma ġarax.

Li kieku dawn in-nies kellhom il-kuxjenza li jagħrfu l-entita` vera tal-ħsara li qed issir partikolarment fit-turiżmu, li hu settur ekonomiku ewlieni f'Malta, kieku din il-ħsara forsi ma kinitx isir.

Kieku aħna l-Maltin għarafna l-valur ta' dan kollu u rrestawrajna dak li ħallewna missirijietna, kieku llum Malta hija ħafna u ħafna isbaħ milli hi llum.

Sur President, pajjiżna wkoll jirrappreżenta ż-żmenijiet ta' kull epoka mill-ħolqien tad-dinja.

Nafu wkoll, u għandna provi, li pajjiżna kien magħqud ma' kontinenti oħra.

Xhieda ta dan huma l-fdalijiet ta' l-annimali u bnedmin primittivi li nstabu f'pajjiżna.

Iżjed minn hekk, għandna wkoll diversi karatteristiċi tal-bini f'pajjiżna kif ukoll sistemi diversi ta' l- ilma u dawl naturali.

Ma nistax ma nsemmix il-ħsara li saret matul iż- żmenijiet minħabba l-egoiżmu tal-bniedem li jħares lejn il-bżonnijiet tiegħu nnifsu aktar minn dak il-wirt li kellu bżonn jippreserva, wirt li tħalla minn missierijietna.

Sur President, illum iċ-ċttadini Maltin qed jaraw u jindunaw li għandna bżonn nippreservaw il-kultura ta' pajjiżna.

Nafu li llum il-ġurnata, grazzi wkoll għall-għaqdiet li ppromovew diversi attivitajiet sabiex isir ir-restawr tal-bini storiku ġewwa pajjiżna.

Niftakar meta kienet twaqfet is- soċjeta' Din l-Art Ħelwa u dawn is-soċjetajiet kollha li għandna llum fosthom il-fondazzjoni Wirt Artna, il-fondazzjoni patrimonju Malti, li qegħdin jagħmlu ħilithom kollha biex jippreservaw dak kollu li hu ta' importanza storika f'pajjiżna.

Bla dubju ta' xejn, il-wirt storiku jitqassam fi tlieta, għandna t-tempji antiki u hawn nifraħ bil-liġi li għamilna matul is-sena l-oħra, liema liġi hi kompleta u tieħu post il-liġijiet l-oħra li kien hemm qabel fuq dan is- suġġett.

Illum għandna liġi li tabilħaqq tieħu ħsieb il-wirt storiku u l- membri tal-kummissjoni għandhom ir-responsabbilta` kbira fuq spallejhom li jippriżervaw u jikkonservaw dan il-wirt storiku li għandna.

Barra mit-tempji antiki, għandna wkoll il-bini storiku ta' palazzi, funtani u monumenti u ma nistax ma nsemmiex hawnhekk xi wħud minnhom, partikolarment is-swar li hija mdawwra bihom l-Belt Valletta u l-Kottonera li kienet fortizza tal-Kavallieri.

Nafu li qabel żmien il-Kavallieri, Malta kienet għarwiena minn kull difiża li seta' ikollha biex tilqa' għall- attakki mill-għadu.

Dawn is-swar li nbnew fi żmien il-Kavalieri jlaħħqu mili fuq mili ġewwa pajjiżna u sfortunatament, għad għandna xi wħud minnhom li għadhom verament ittraskurati.

Nifhem ukoll il-ħidma tal-ministeri b'mod speċjali dak ta' l-infrastruttura u riżorsi, li qiegħed jagħmel l- almu tiegħu within the financial limits li għandu pajjiżna – tajjeb li jingħad li r-restawr tas-swar jiġi jiswa miljuni kbar ta' liri – biex jirrestawra dawn il-bini.

Wieħed irid jikkunsidra l-ħidma intensiva li qed isir sabiex għall-futur, meta Malta għada, pitgħada se tissieħeb fl-aktar kamp kulturali wiesa' li hawn fid-dinja, l-Ewropa, aħna nkunu preparati għal dan l-influss ta' turisti li jista' ikollna għaliex meta nkunu ġewwa l-UE, aħna se nistennew u nittamaw li jkollna aktar turisti li jiġu jżuruna u japprezzaw l- postijiet tagħna u għalhekk, ikun importanti li dawn il-postijiet ma jibqgħux daqshekk traskurati.

Il-ħidma li qed issir kemm fis-swar, kemm fil- bini storiku u kemm fit-tempji huma xhieda tal-commitment kbir li għandu dan il-gvern, li barra l-affarijiet l-oħra bħal toroq u infrastruttura li jqumu ħafna miljuni ta' liri, sabiex il-wirt storiku ta' pajjiżna jiġi ppriżervat u jkun fi stat tajjeb ta' attrazzjoni.

Sur President, ma nistax ma nsemmix monumenti oħra li ħallewlna l- Kavallieri.

Nafu li l-Belt Valletta hija ġawhra minnha nnifisha.

Fil-fatt l-UNESCO tqis il-Belt Valletta bħala belt storika, waħda mill-bliet storiċi ta' l-Ewropa.

Il-gvern diġa` nefaq madwar Lm12 miljun sabiex jirrestawra diversi proġetti li qabel kienu traskurati jew fi stat ħażin sabiex dawn ikunu ta' attrazzjoni.

Ma nistax ma nsemmiex ir-restawr li qed isir fil- knejjes, partikolarment il-Knisja tal-Vitorja.

Nafu li bħalissa qed isir xogħol kbir ta' restawr bl-għajnuna ta' esperti Taljani li qed jieħdu pjaċir jagħmlu dan ir-restawr partikolarment fil-pitturi u fil-features ewlenin li għandhom dawn il-knejjes.

Dan l-aħħar kont qiegħed nitkellem ma' dawk in-nisa li qed jirrestawraw is-sala tal-paladini fil-Palazz.

Dawn għamlu biċċa xogħol sabiħa għalkemm din mhijiex lesta kompletament.

Dawn għamlu xogħol tajjeb fuq din il-pittura li ilha żmien twil mwaħħla bil- biljetti tal-lottu ħalli ma taqax u llum il-ġurnata, hija waħda mil-ikbar ġawhar li hawn ġewwa dan il-palazz.

Hemm ukoll bini ieħor, bħal fortizzi ta' Sant'Iermu, ta' Sant'Anġlu u Fort Ricasoli.

Dan l-aħħar issemmiet il-Fortizza ta' Sant'Iermu, li parti minnha hija delapitata għall-aħħar.

Hija ħasra li tara dak il-bini majestuż, li għal xi żmien kien il-mimmi ta' l-għajnejn u l-ikbar fortizza ta' Malta fiż-żmien il-kavallieri, f'dak l-istat.

Kienet il-MEPA li għamlet studju intensiv fuq din il-Fortizza ta' Sant'Ielmu u lestiet pjan ta' ħidma pero` min se jwettqu( Trid miljuni kbar ta' liri biex tirrestawra din il- fortizza u jiena ngħid li bla dubju ta' xejn, li bi sħubija ta' Malta fl- UE, l-UE se tagħti l-fondi biex għada, pitgħada, din il-fortizza hekk majestuża fid-daħla tal-port tagħna, tiġi restawrata.

Aparti l-UE, għandna nipprovaw inġibu l-fondi minn entitajiet oħra bħall-UNESCO biex din tiġi restawrata.

Nafu li l-UNESCO tat diversi miljuni ta' liri kbar lill-Eġittu biex jirrestawra l-piramidi u postijiet oħra madwar id-dinja.

Jiena nagħmel appell lill-gvern sabiex il-Fortizza Sant'Iermu tingħata attenzjoni spċeċjali, tingħata dik l-importanza li għaliha nbniet u tkun tista' tiġi utilizzata għal diversi attivitaijiet, kemm kummerċjali u kemm kulturali.

Ma nistax ma nsemmix forti Ricasoli.

Dan l-aħħar, forti Ricasoli kien miftuħ għall-pubbliku u dakinhar, il-pubbliku seta' jara x-xeni li saru biex inħaddmu ċerti films, xeni ta' żmien ir-Rumani, ta' żmien meta d-dinja kienet għadha qed tidħol b'mod kulturali u b'mod sostenibbli fix-xena tal- kultura.

Jiddispjaċini nara li forti Ricasoli għal xi żmien twil, minflok ġie ppreżervat, kien jintuża għal ħażna ta' containers u proprju hemm saret il-ħsara kbira li saret.

Dan il-bini ħaqqu jerġa' jiġi ppreżervat.

Jiena nifhem li l-industrija tal-films hija importanti ħafna għal pajjiżna għax tirriklama lil Malta mal-popli tad-dinja kollha, u għalhekk din tista' sservi sabiex dawn il-postijiet jiġu preżervati wkoll.

Ħasra li dak il-materjal kollu li tneħħa minn xi postijiet u biex saru xi toroq fil-viċinanza, ġie dumped u llum il-ġurnata lanqas biss jintgħaraf.

Naf li fi żmien l-Ingliżi, dawn il-postijiet kienu okkupati minnhom u kienu miżmuma tant tajjeb imma minn meta telqu l-ingiżi, dawn il-postijiet aħna ma ħadniex ħsiebhom.

Hija għarukaża li ttraskurajna daqshekk dawn il-postijiet u jiena nittama li l-impenn tal-gvern sabiex dawn il-postijiet jiġu restawrati iwassal għar- riżultati.

Għandna postijiet fejn diġa` qed isir restawr fuqhom u nsemmi, per eżempju, il-Manoel Island li ilha żmien tiġi ppjanata u programmata taħt diversi gvernijiet sabiex din ma tibaqx fi stat ta' abbandun u tiġi għall-istat oriġinali tagħha.

Nieħu pjaċir nara mill-Belt Valletta jew min-naħa ta' Marsamxett, dak l- iscaffolding kollu li qed isir biex aparti l-attivitajiet kummerċjali li qed jitħejjew, isir ukoll ir-restawr tal-kappella u tas-swar.

Jiena dort ħafna f'dan il-post għax għamilt żmien naħdem ġewwa l-isptar Lazzarett u naf kemm hemm features sbieħ li wieħed għandu jippreżerva.

Sa fl-aħħar, Sur President, għandna gvern li huwa kapaċi li jidħol b'ruħu u ġismu biex dan il-wirt storiku ta' pajjiżna jiġu preżervat.

Ma nistax ma nsemmix s- swar, partikolarment fejn kien restawrat is-St.

James Cavalier.

Illum il- ġurnata, hemm ħafna kummenti dwar kif ġie restawrat dan il-post, imma żgur li ġie kif ġie restawrat, taqbel u ma taqbilx ma' dak ir-restawr li sar, taqbel u ma taqbilx ma' dawn l-innovazzjonijiet li daħħlu biex dan il-post ikun jista' jitgawda minn ġewwa kif kien oriġinarjament u bil-features moderni li saru sabiex jintużaw partikolarment għal kultura, dan il-post hu gawhra oħra fil-Belt Valletta, gawhra li l-gvern Nazzjonalista nefaq ħafna flus fuqha.

Din hi attrazzjoni turistika sabiħa u importanti u nispera li postijiet oħra fil-Belt jiġu restawrati wkoll.

Infaħħar il-ħidma li qed isir mill-fondazzjoni Patrimonju Malti, Din l-Art Ħelwa u Wirt Artna.

Il-gvern m'huwiex qed joqgħod nieqes minn dawn l- attivitajiet ta' restawr imma nissel ukoll kuxjenza fost ċittadini Maltin, ċittadini Malti li huma verament responsabbli u li qegħdin jagħmlu - għas- spejjes parzjalment tagħhom jew billi jiġbru l-fondi huma stess – restawr.

Jeħtieġ li dawn l-għaqdiet jiġu supported, ikollhom aktar nies u aktar industriji li mill-qligħ tagħhom, jikkontribwixxu għal din il-ħidma intensiva.

Nissuġġerixxi lill-Ministru tal-Finanzi li fejn jara li dawn l- industriji jew kumpanniji kbar Maltin - li jista' jkollna iktar minnhom ġewwa pajjiżna fil-futur qarib - ikunu qed jikkontribwixxu għal dan l- iskop, dan jnaqsilhom dawn il-flus mit-taxxi li għandhom jagħtu għax wara kollox, dawn qed jagħmlu xogħol għal ġid tal-poplu Malti kollu.

Naħseb li meta naraw lil Din l-Art Ħelwa, il-fondazjoni Patrimonju Malti u l-Fondazzjoni Wirt Artna jonfqu daqstant flus f'dawn l-affarijiet, naħseb għandu jkun hemm riduzzjoni jekk mhux waiving tal-VAT – u taxxi oħra - fuq l-ispejjes tagħhom sabiex dawn in-nies ikomplu jiġu inkoraġġuti u bil-flus li jifrankaw, dawn ikunu jistgħu jintensifikaw il-ħidma tagħhom għal dan ir- restawr li qed insemmi.

Nittama li dan l-appell ma jaqax fuq widejn torox u nittama li l-gvern jifhem ukoll li, li kieku kellu jagħmel hu dan it-tip ta' xogħol, l-ispejjes jiġulu ħafna ogħla mill-flus li se jitlef mit-taxxi ta' dawn in-nies.

Jiġifieri, anke ekonomikament, jagħmel sens li dawn l- għaqdiet jingħataw l-għajnuna li semmejt.

L-aħħar ħaġa li rrid ngħid hija li hemm bżonn li l-poplu Malti, partikolarment it-tfal, jieħdu l-edukazzjoni tagħhom u f'din l-edukazzjoni ngħallmuhom japprezzaw dan il-wirt storiku ta' pajjiżna.

M'għandix dubju li fl-iskejjel qed isir din il-ħidma għax għandna ħafna għalliema u headmasters li fl-ispera edukattiva tat-tfal, iridu jdaħħlu f'moħħ it-tfal, l-għarfien u l-apprezzament fil-wirt storiku u kulturali ta' pajjiżna li veru jaf inaqqas tikka mill-ħin tas-sillabu skolastiku li jkollhom it-tfal pero` dan hu importanti wkoll għall-uliedna.

It-tfal għandhom jitrabbew minn eta` ċkejkna biex jibżgħu għal dak il-wirt li ħallew missirijietna.

Nagħlaq billi nagħmel appell speċjali, partikolarment lil dawk li huma responsabbli, biex kemm jista' jkun, dan il-wirt storiku ta' pajjiżna nkomplu napprezzawh u nibżgħu għalih.

Nisperaw li xi darba neliminaw il- vandaliżmu u nittamaw li Malta tkun gawhra, mhux fil-Mediterran biss, imma fid-dinja għax għalkemm Malta hi żgħira, hi għandha qalb kbira u tista' toffri kontribut siwi għal wirt kulturali u storiku tad-dinja.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l- Erbgħa, 15 ta' Jannar 2003, fid-9:00 a.m. bl-agenda kif komunikata mill- Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.