MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 843 L-Erbgħa, 18 ta' Diċembru 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 843

L-Erbgħa, 18 ta' Diċembru 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 18 ta' Diċembru 2002

WERREJ

MINUTI 1

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 1

TQEGĦID TA' KARTI 6

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 2003

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT U LI JITRESSAQ L- ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI (ORDNI PERMANENTI NRU 82) 7

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI (2003) (STADJI KOLLHA)

APPROPRIATION (2003) BILL (ALL STAGES) 38

ESTIMI SUPPLIMENTARI 2002

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI

TA' L-ESTIMI SUPPLIMENTARI 2002 40

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT U LI JITRESSAQ

L-ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI 2002 (ORDNI PERMANENTI NRU.

82) 41

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI (2002) (STADJI KOLLHA)

SECOND (2002) APPROPRIATION BILL (ALL STAGES) 42

AĠĠORNAMENT 43

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 44

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 842 li saret fit-18 ta' Diċembru, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

ĊENSIMENT TAL-BIEDJA – DĦUL GĦALL-BDIEWA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 37390 u jgħid jekk il-bdiewa hux se jkollhom 80% dħul mill- prodott tagħhom jew 60%?

Fuq liema kriterji?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija 37598.

ĊENSIMENT TAL-BIEDJA – BDIEWA PARTEĊIPANTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 37393 u jgħid kemm hu n-numru ta' bdiewa li fuqhom sar iċ- ċensiment imsemmi fil-budget?

Kemm minnhom huma part-time u kemm minnhom huma full-time u kemm Maltin u Għawdxin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lil-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija 37598.

ĊENSIMENT TAL-BIEDJA – ŻRIEGĦ TAL-ĦXEJJEX

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 37379 u b'riferenza għaċ-ċensiment tal-biedja msemmi fid- diskors tal-budget, jgħid kemm hi l-evalwazzjoni kkalkulata għaż-żriegħ tal-ħxejjex lokali, inkluż il-patata, għal kull tomna?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 37394, jista' l-Ministru jgħid kemm hu l-kalkolu ta' produzzjoni agrikola, staġun staġun, li ttieħdet fiċ-ċensiment tal-dħul tal-bdiewa, sabiex irriżulta għall-gvern li l-bdiewa jaqilgħu 80% mill-produzzjoni tagħhom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

ENEMALTA - SERVIZZ TA' DAWL – REF.

A 3745/02

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li tintlaqa' immedjatament talba għas-servizz tad-dawl – ref A3745/02 (Enemalta) - minħabba l-urġenza tal-każ?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet mgħoddija lill-korporazzjoni Enemalta sabiex tingħata l-attenzjoni relattiva.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-Ministru li parti sostanzjali mit-triq ta' ħdejn l-MCAST, f'Raħal Ġdid, kif ukoll it- triq ta' ħdejn l-iskola sekondarja tal-bniet f'Bormla, it-tnejn qegħdin fid-dlam.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li sfortunatament fil-każ ta' Bormla kien hemm xi kaċċaturi li sparaw fuq il-lampi.

Nafu bil-każ u nista' ngħid li dalwaqt jiġi kollox lura għan-normal.

Ħadt nota tat-triq l-oħra f'Raħal Ġdid sabiex inkun nista' ninvestiga, Sur President.

XOGĦLIJIET FIL-BIĊĊERIJA - SPIŻA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 37401, jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-programm ta' xogħlijiet fil-biċċerija u meta bdew u meta għandhom jispiċċaw?

Kemm fil-fatt swew s'issa x-xogħlijiet u xi tħallas s'issa?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Tweġiba tingħata f'seduta oħra minħabba li t-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' il-Ministru jgħid jekk ħarġetx tender biex jinxtara inċineratur?

Jista' jgħid ukoll jekk għadx hemm il-ħsieb li jintuża inċineratur wieħed għall-pajjiż kollu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, kien hemm diversi ħsebijiet dwar kif għandu jinbena dan l-inċineratur.

Kien hemm il-kunċett li wara li l-iskart tal-bhejjem jiġi maħruq, tista' tieħu minnu ċertu ammont ta' enerġija jew misħun.

Il-ħsieb kien li jkollok inċineratur li jkollu miegħu heat- recovery boiler, imbagħad ikun hemm speċi ta' turbina li jkollha condenser u minnha tieħu l-enerġija.

Dan kien se jkun speċi ta' combined cycle, bħal dak li għandna fil-power station.

Pero' meta wieħed jara l-ammont ta' materjal meħtieġ biex tagħmel din is-sistema, isib li f'pajjiżna m'għandniex primary material biżżejjed biex dan il-proġett nagħmluh cost- effective.

Fi kliem ieħor, tant l-ammont ta' fdalijiet ta' bhejjem huwa minimu, li ma jagħtikx il-faċilita' li taħarqu u tieħu minnu l-enerġija.

U biex inkunu ċerti dwar dan, telgħet delegazzjoni Maltija barra minn Malta biex tara x'jagħmlu pajjiżi oħra.

Sibna li fl-Ingilterra, per eżempju, jużaw it-tip ta' inċineratur li għadni kif semmejt, li jkollu miegħu heat-recovery boiler.

Jekk ikun hemm bżonn ta' extra fuel fil-heat-recovery boiler, jiġi mgħolli l-isteam, isir super- heated, dan jidħol ġo turbina u minn hemm tieħu l-enerġija.

Wieħed minn dawn l-inċineraturi li jaħdem bis-sistema ta' combined cycle irid madwar 2,000 tunnellata ta' meat and bonemeal, jiġifieri dak li kien jissemma' ħafna meta kien hawn il-kriżi tal-mad cow disease.

Fl-Ingilterra kien hemm l-użanza li l-fdalijiet tal-bhejjem jgħalluhom, jagħmluhom trab u jerġgħu jużawh bħala ikel għall-bhejjem.

Fil-fatt hemm diversi fabbriki li kienu jagħmlu l-meat and bonemeal u peress li minħabba l-kriżi tal-mad cow disease dan ma jistax jiġi esportat, qed jintuża bħala primary fuel fl- inċineraturi biex minnu jieħdu l-enerġija elettrika.

F'impjant bħal dan, li jenħtieġ biss madwar 7 MW, trid materja prima ta' madwar 2,000 tunnellata fil-ġimgħa.

F'pajjiżna tant hu żgħir l-ammont ta' materja prima, li fil-ġimgħa lanqas jaqbeż il-15% ta' l-ammont li semmejt.

Aħna rajna inċineraturi ta' tipi oħra li minnhom tagħmel użu ta' garbage billi tieħu l-karti jew kartun u dawn jinħarqu flimkien mal-partijiet ta' l- annimali li ma jintużawx għall-konsum.

Dan il-combined cycle plus incinerator ma jeħux iżjed minn 10 MW, imma mbagħad trid tqis ukoll li dan it-tip ta' impjant, fejn għandek incinerator, heat-recovery boiler plus it- turbina, jiġi jiswa madwar Lm20 miljun.

Dan ifisser li se tonfoq Lm20 miljun biex tagħmel dan it-tip ta' incinerator biex imbagħad tieħu minnu massimu ta' 10 MW meta nafu li b'Lm5 miljun nistgħu nixtru gas turbine u dan tieħu minnu madwar 37.5 MW.

Dan kollu jwassalni għall-konklużjoni li l- ewwelnett m'għandniex biżżejjed materja prima u t-tieni, li ma jaqbilx li tagħmel dan it-tip ta' inċineratur minħabba l-aspett tal-cost- effectiveness.

Allura l-ħsieb dar li l-uniku mod li jaqbel għal pajjiżna skond il-materjal li għandna aħna, huwa li jsir incinerator li minnu nieħdu l-misħun u l-istess misħun jintuża fil-biċċerija fil-proċess tal-qatla.

Għandi l-pjaċir ngħid li mill-financial protocol li ġie ffirmat dan l-aħħar ma' l-Unjoni Ewropea, li ovvjament huwa marbut mas-sħubija ta' Malta fl- Unjoni Ewropea, hemm allokat ammont ta' flus li bih jista' jinbena incinerator li juża l-primary product, jiġifieri l-intern tal-bhejjem, dak li s-soltu jintrema', kif ukoll il-bhejjem li jmutu, ħalli meta jinħarqu, nieħdu l-enerġija u mbagħad insaħħnu l-ilma u nużawh fl-istess biċċerija.

Iżda peress li nbidel il-kunċett, it-tender għadha ma ħarġietx ...

Għalkemm tisma' min jgħidlek li tajjeb li tieħu dak il-materjal biex minnu tieħu l-enerġija, skond l-evalwazzjoni li għamilna sibna li aħjar immorru għal inċineratur tat-tip konvenzjonali.

Għax anke l-boiler ma jaqbillekx toqgħod tixegħlu u titfih mhux bħall-gass.

Meta jkollok dan il-proċess jaqbillek kemm jista' jkun iżżommu miexi - jekk ikollok biżżejjed materja prima - sebat ijiem fil-ġimgħa.

Allura l-ħsieb huwa li naraw ċertu tip ta' incinerators li jieħdu l-kapaċita' li hija kważi ekwivalenti għall-ammont ta' materja prima, jiġifieri ta' laħmijiet u ta' skart ta' laħmijiet li għandna fil-pajjiż, ħalli b'hekk jinbena inċineratur ta' tip konvenzjonali u jkun jista' jitħaddem b'mod effiċjenti biex jipprovdi l-misħun għall- biċċerija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Frederick Azzopardi, domanda supplimentari.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Jista' il-Ministru jgħid x'ħidma qed issir biex jiġi żgurat li l-iskart ta' l-annimali ma jibqax joħloq tinġis ambjentali, b'mod partikolari fl-ilma ta' taħt l-art?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, peress li llum l-inċineratur li għandna m'huwiex qiegħed jaħdem, ir-ras kif ukoll is-sistema tan-nervituri tal- bhima qed jiġu mħallta ma' ċerta kimika - ħalli ma jkunx hemm min jerġa' jagħmel użu minnhom – u dumped fil-miżbla.

Naturalment aħna qegħdin nieħdu l-prekawzjonijiet kollha biex ma jkunx hemm contamination fil-water-table imma apparti minn hekk, il-miżbla m'hijiex qiegħda f'area fejn tista' faċilment tagħmel contamination tal-water-table.

Il-water-table tibda minn mal-baħar u l-parti tan-naħa ta' Burmarrad, fejn għandek a low-lying area.

Dik m'hijiex area li tista' taffetwa l-water- table bħal fejn kienet il-miżbla qabel f'Ħal Luqa.

(Interruzzjonijiet) Bil-miżbla kif kienet fiċ-ċentru tal-pajjiż u meta taf il-water-table kif inhi, issib li l-lens tagħha qiegħda iżjed ħoxna.

Fl-areas li qegħdin mat- tarf tal-kosta, teknikament għandek inqas ċans ta' contamination tal-water table.

Barra minn hekk, kif diġa' għedt, dan it-tip ta' materjal qed jiġi mħallat bil-kimika biex jiġi assigurat li l-ebda parti minnu ma tkun tista' terġa' tintuża bħala għalf għall-annimali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura dak li kien jgħid il-Ministru li kien ġie deċiż li se jsir inċineratur ...

Ovvjament il-Ministru ma kellux għalfejn jagħmel storja biex jgħidilna li m'huwiex vijabbli li jkollna inċineratur li jitħaddem bl-iskart.

(Interruzzjonijiet) Dik policy li kien aċċetta dan il-gvern u li kienet se tkun ġennata.

Minn fejn ġabha li r-rimi ta' skart bħal dan m'hemmx ċans li jikkontamina!

Għax skart bħal dan żgur jista' jikkontamina l-aquifer minħabba li meta tagħmel ix-xita, l-ilma jinżel 'l isfel u jikkontamina ruħu.

Mhux imbilli l-Ministru qed jgħid li dan qed jintrema' f'area li ma tikkontaminax ruħha.

F'dak il-każ ikun aħjar jekk il-Ministru jitkellem ma' l-esperti u flok ma noqogħdu nonfqu l-miljuni biex nagħmlu miżbla oħra, nagħmlu kif qed jgħid hu.

Pero' il-punt prinċipali huwa dan, Sur President.

Il-Ministru qed jgħid li l-fdalijiet tal-bhejjem għadhom qed jintremew fil- Magħtab u barra minn hekk jidher li dwar l-inċineratur fir-realta' għad m'hemm xejn għax lanqas għadha ħarġet it-tender biex nagħmlu inċineratur ta' tip differenti.

Jista' il-Ministru jikkonferma dan kollu?

Jista' jgħid ukoll jekk hemmx il-ħsieb li jkun hemm xi inċineratur nazzjonali minflok incinerator wieħed fil-biċċerija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, qabel xejn irrid ngħid li bħalma l- bhejjem u l-iskart tagħhom kienu jintremew fil-Magħtab bejn l-1996 u l- 1998, daqshekk ieħor illum għadhom jintremew hemmhekk.

Issa jekk inti trid toqgħod tiġbor l-iskart kollu tal-pajjiż, tagħmel il-kartun għalih u miegħu żżid dan l-ammont żgħir ta' materja prima li jiġi mill-iskart tal-bhejjem, dan trid bilfors tagħmlu at a cost.

Bil-flus tista' tagħmel kollox fid- dinja, anke jekk trid tagħmel power station taħt l-Imdina!

Mill-kalkoli li saru u milli rajna b'għajnejna, ma jaqbilx illi bl-ammont ta' materja prima li għandna tagħmel inċineratur ta' dan it-tip fejn tuża l-ħruq tal-materjal biex tiġġenera l-enerġija.

Jiena rajt tal-Greater London area per eżempju, Sur President.

Dawn għandhom kumpless fejn jiġbru l-iskart kollu u jaħarquh.

L-istess, dan m'huwiex cost-effective biex taħarqu kollu.

L-ewwelnett trid set-up kbir u barra minn hekk m'intix se tieħu ħafna enerġija minnu.

Ladarba nafu li b'Lm5 miljun tista' tixtri gas turbine u tieħu minnha 37.5 MW, ma jaqbillekx toqgħod tonfoq Lm20 miljun biex tieħu 10 MW.

Ladarba rajna b'għajnejna li dan it-tip ta' inċineratur m'huwiex cost-effective – u kien hemm l-esperti tagħna – tkun ġennata jekk tibqa' twebbes rasek u tibqa' miexi għal dak l-iskop meta ma jaqbilx.

Bil-materja prima u bis-size tagħna jaqbillek tagħmel conventional incinerator.

Issa biex tagħmel dan għandek standard incinerators u kulma jonqos hu li l-esperti jmorru jarawhom u jagħżlu s-size li jgħodd għalina.

Dan bħal meta jkollok turbina ta' 8 MW u oħra ta' 90 MW.

It-tnejn huma turbini pero' huwa inutli li inti tagħmel turbini ta' 90 MW meta taf li m'għandekx dan il-bżonn u skond is-size tad-domanda ma jaqbilllekx titla' għal 90 MW għax din teħodlok 25% tal-pajjiż.

Allura l-ħsieb hu li l-esperti jduru ħalli jaraw l-incinerators konvenzjonali li minnhom nieħdu l-misħun, biex imbagħad isibu wieħed tat-tip conventional li huwa skond l-ammont ta' laħam li jirriżulta mill-biċċerija u li jaqdi d-domanda tagħna.

Nerġa' ngħid li jekk inti tiddepożita dan il-materjal fil-qalba tal-pajjiż u dan se titfgħu f'Wied is-Sewda, per eżempju, fejn hemmhekk għandek il- boreholes u għandek il-qalba ta' l-aquifer - jew tieħdu lejn ta' Kandja, fejn għandek il-qalba - hemmhekk qed tieħu chance li tagħmel xi contamination.

Mhux billi l-Onor.

Mizzi qed ixengel rasu!

Jekk inti tieħdu f'tarf fejn l-aquifer ma jaffetwahulekx hemm differenza kbira.

Jekk ikollok tagħmel dan it-tip ta' xogħol f'Ta' Kandja jew f'Wied is-Sewda għandek ċans ta' contamination.

Għalhekk Wied is-Sewda huwa problema għax qiegħed lejn il-qalba ta' l-aquifer.

Meta inti tmur lejn it-tarf tal- pajjiż iċ-ċans ta' kontaminazzjoni huwa minimu.

Naturalment kollox tista' tagħmel għax jekk jien imbagħad immur hemmhekk u nagħmel injection bl-aċtu, per eżempju, huwa ovvju li se jkollok kontaminazzjoni.

Imma jekk dan se jkun fit-tarf tal-pajjiż, fejn teknikament iċ-ċans li tagħmel contamination ta' l-aquifer huwa remot u fejn dan il-materjal jitħallat ukoll mal- materjal tal-bini, għandek ċans minimu.

Tant hu hekk li anke bejn l-1996 u l-1998, ma kienx jgħaddilkom minn moħħkom li hemmhekk ma twaddbux il- materjal li jirriżulta mill-biċċerija.

Ovvjament l-esperti jgħidulek li hemmhekk kien l-uniku post fejn tista' twaddab dan il-materjal għax it-tekniċi jafu li hemmhekk għandek ċans remot ta' contamination ta' l-aquifer, speċjalment meta dan il-materjal m'intix titfgħu taħt il-blat, at sea level, imma tħalltu ma' materjal ieħor u ċ- ċans huwa remot ħafna li dak jagħmel contamination ta' l-aquifer.

Din kienet is-sistema li kellna fil-pajjiż, anke fi żmien l-Onor.

Interpellant, jiġifieri bejn l-1996 u l-1998, għax is-sewwa ħadd ma jista' jmerih, u sakemm jiġi biex jinbena l-inċineratur hekk se tibqa'.

Pero' irrid ngħid li fuq l-inċineratur konna sejrin fuq kunċett li taħraq il-materjal u l-enerġija li tieħu mill-ħruq tiegħu, tużaha biex iddawwar t- turbina u tieħu l-enerġija, pero' meta rajna l-affarijiet u rajna l-ammont minimu li għandna ta' materja prima u tara l-capital cost biex tagħmel kważi combined cycle, sibna li m'huwiex cost-effective li tagħmel dak it- tip ta' incinerator li huwa parti mill-combined cycle.

Allura s-sens komun jgħidlek li fil-pajjiż jaqbel li jsir conventional incinerator li jkun iddisinjat skond l-ammont ta' materja prima li għandna u skond l-użu li aħna nistgħu nieħdu mill-ħruq ta' dik l-enerġija.

U l-idea hi li mill- ħruq ta' dik l-enerġija jsir ammont ta' misħun biżżejjed li jkun jissodisfa l-ħteġijiet ta' l-istess biċċerija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Naċċerta lill-Ministru illi l-lecture li tani hu ma jaqbel xejn mal-lecture li tawni l-professuri li ppruvaw ifehmuni fuq l- aquifer u fuq il-miżbliet!

Pero' apparti minn hekk, il-Ministru jikkonferma allura illi kienu żbaljati d-deċiżjonijiet li ttieħdu qabel, ladarba qed jgħid li d-deċiżjoni nbidlet issa?

Għax jidher ċar li kien ċert li se jsir inċineratur, id-deċiżjoni kienet ittieħdet – dan kien anke ntqal f'risposta għal mistoqsijiet li kont għamilt jien – u issa għaddew erba' snin ...

(Interruzzjonijiet) Jiġifieri għaddew erba' snin, ma sar xejn fil-biċċerija, qgħadna narmu l-iskart fil-Magħtab, minkejja li l- ministru responsabbli mbagħad kien qal li hemmhekk ma kienx qed isir rimi ta' dawn l-affarijiet – mhux qed nirriferi għall-Ministru Ninu Zammit – u allura nixtieq inkun naf x'inhi l-pożizzjoni llum.

(Interruzzjonijiet) Lanqas ma qed nirriferi għall-ministru tas-saħħa għax ma naħsibx li huwa responsabbli mill-Magħtab.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Nixtieq niċċara l-pożizzjoni x'inhi.

Meta saret riferenza għal x'qiegħed jintrema' fil-Magħtab, kienet saret l-akkuża li kienu qed jintremew fdalijiet umani.

Ma naħsibx li l- Onor. Mizzi qed jirriferi għal dan, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Le, mhux qed nirriferi għal dak il-każ.

Dak kien każ speċifiku u kienet għaddejja nkjesta dwaru.

Dan m'għandu x'jaqsam xejn ma' dak li qed ngħid jien.

Il-Ministru Zammit Dimech, li dak iż-żmien kien responsabbli mill-ambjent, kien qed jispjega x'testijiet kienu se jsiru fil- Magħtab, imbagħad kien ħareġ li hemmhekk ma jintremewx affarijiet bħal dawn.

U kien hemm l-NGOs li qalulu li dan m'huwiex minnu għax hemmhekk jintrema' taħlit ta' dan.

Imma apparti minn dan, ħalli mmur għall- mistoqsija diretta, Sur President.

Jista' il-Ministru jgħid illum x'inhi l-pożizzjoni dwar x'se jiġri mill- materjal u mill-fdalijiet tal-bhejjem fil-biċċerija u jekk hux se jkun hemm inċineratur jew xi affarijiet oħra?

Jekk fil-każ se jkun hemm inċineratur, jista' jgħid meta se toħroġ it-tender għalih?

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, aħna tellajna magħna esperti li jifhmu, dawn m'humiex boloh, biex nivverifikaw dak li kien ġie magħmul meta ġiet magħmula d-draft tender.

Mid-draft tender irriżulta li morna naraw tliet tipi ta' incinerators u dawn ma jidħlux fil-parametri li għandna aħna.

L- iżjed waħda importanti hi l-ftit ammont ta' materja prima li għandna fil- pajjiż, jiġifieri l-ftit ammont ta' laħam li jirriżulta mill-biċċerija.

Wieħed irid jikkonsidra li l-ammont ta' dan it-tip ta' laħam irid ikun ammont kbir biex tutilizzah u tagħmel impjant li kważi jkun combined cycle u li minnu tieħu l-enerġija elettrika.

U mhux billi l-Onor.

Mizzi jiġi jgħid li dik it-tender kienet ħażina, Sur President.

L-Onor.

Interpellant qal li allura dik it-tender kienet ħażina.

Nerġa' nirrepeti li dik kienet draft tender u meta ġiet miflija minn nies li jifhmu u anke morna naraw b'għajnejna għalxiex kienet qed tirriferi din id- draft tender, irriżulta li kif kienet magħmula fuq proġetti eżistenti, dawk il-proġetti eżistenti ma jaqblux għaċ-ċirkostanzi tagħna.

Allura dak ma kienx ħażin.

Dan huwa tajjeb għal min irid jagħmel dak it-tip ta' kważi combined cycle.

Jiġifieri għal min għandu 2,000 tunnellata meat and bonemeal u jrid jiddisponi minnhom, għax ma jistax jesportahom u lanqas jista' jitfagħhom f'dumping site, jiġifieri bilfors irid jaħraqhom, jista' jutilizzahom b'dak il-mod.

Jien m'iniex qed ngħid li min għamel hekk fl- Ingilterra għamel xi ħaġa ħażina għax bil-materja prima li għandu hekk jaqbillu jagħmel.

Issa l-Onor.

Membru staqsieni x'se jiġri b'dan il-materjal.

L-inċineratur bilfors se jsir, dażgur li se jsir.

Nerġa' ngħid li l-inċineratur se jsir tat-tip konvenzjonali u jiġi mfassal u ddisinjat - ħalli forsi kulħadd jifhem u m'hemmx għalfejn jiġu l-esperti biex ifehmuna – skond l-ammont ta' materjal prima li jirriżulta mill-biċċerija.

Inutli tipprova tagħmel incinerator li jaħdem fuq 2,000 tunnellata fil-ġimgħa meta aħna bilkemm għandna 200 tunnellata.

Inutli toqgħod toħlom u tgħajjat x'qallek l-espert għax trid tara x'għandek f'idejk!

Jekk tista' tagħmel boiler u turbina ta' 900 MW, għalfejn tagħmel boiler u turbina ta' 900 MW meta l-maximum demand hija ta' 180 MW.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Buhagiar qed jgħidli bħalma għamilna fl-ilma, Sur President.

Onor. Buhagiar, issa li għaddew minn fuqna sentejn ta' nixfa, nistgħu ngħidu li kellna spare capacity biżżejjed biex stajna nissodisfaw id- domanda tan-nies mingħajr ma waqajna, bħalma kien ġara qabel l-1987, biex nagħmlu programm ta' qtugħ ta' l-ilma f'kull raħal ta' Malta.

U l-Onor.

Buhagiar jiftakar, għax huwa miż-Żurrieq ukoll, li meta kienet tkun ġejja l- festa ta' Santa Katerina, l-ilma konna niftħulu, tgħaddi Santa Katerina u nerġgħu nagħlqulu.

Tkun ġejja l-festa tal-Karmnu, niftħu l-ilma, tgħaddi tal-Karmnu u nagħlqulu.

Hekk konna nimxu, Onor. Buhagiar!

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Ċensu Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Estimi tad-dħul u l-ħruġ ta' l-awtorita' ta' Malta dwar il- komunikazzjoni għas-sena 2003;

Rapport annwali u financial statements ta' l-awtorita' ta' Malta għas- sena 2002;

Avviż Legali 381 ta' l-2002 – avviż ta' bidu fis-seħħ tar-regolamenti ta' l-2001 dwar l-assenjar ta' slots fl-ajruport;

Avviż Legali 383 ta' l-2002 – regolamenti ta' l-2002 li jħassru r- regolamenti dwar Malta Internet Exchange; u

Avviż Legali 384 ta' l-2002 - regolamenti ta' l-2002 li jemendaw ir- regolamenti dwar provdituri ta' servizzi għal internet u data networks oħra;

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 385 ta' l-2002 – avviż ta' bidu fis-seħħ ta' ċerti dispożizzjonijiet ta' l-Att ta' l-2002 dwar il-kunsill Malti għall- Kultura u l-Arti (Att Nru. V ta' l-2002); u

f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali nqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Avviż Legali 382 ta' l-2002 – avviż ta' bidu fis-seħħ ta' l-att ta' ċerti artikli ta' l-Att ta' l-2002 dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data (Att Nru XXVI ta' l-2001).

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 2003

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT U LI JITRESSAQ L- ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI (ORDNI PERMANENTI NRU 82)

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi:

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi:

"Illi s-somma ta' mhux iżjed minn ħames mija u tlieta u sittin miljun, sitt mija u wieħed u tmenin elf, ħames mija u sitta u tmenin liri Maltin (Lm 563,681,586) li tirrappreżenta l-ammont kollu tar-Riżoluzzjonijiet approvati mill-Kumitat ta' Provvista, kif dettaljati fl-Abbozz ta' l- Estimi Ġenerali 2003 taħt il-Voti 1, 2, 5 sa 11, 13 sa 48, u I sa XIV tiġi mogħtija għan-nefqa mill-Fond Konsolidat; u

Illi l-Ministru tal-Finanzi jressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l- Approprjazzjoni (2003).".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Fl-għeluq tad-diskors tal-budget, il-Ministru Dalli uża żewġ frażijiet li ta' min wieħed jirrifletti daqsxejn fuqhom.

Dawn il- frażijiet huma ''pajjiżna saħħaħniħ'' u ''pajjiżna ma jibqax lura''.

Jien meta nirrifletti ftit fuq din id-dikjarazzjoni li "pajjiżna saħħaħniħ", bla ma rrid nirrifletti fuq il-fatturi kollha li ġraw f'dan il-pajjiż matul dawn il-15-il sena li ilu dan il-gvern - bl-eċċezzjoni ta' 22 xahar li kien hemm il-gvern Laburista ħalli ma jmurx l-Prim Ministru jaħtafna u jgħid li rridu ninsew dawk it-22 xahar, altru minn hekk - u ngħid li kemm ilhom imexxu dan il-pajjiż li qegħdin jgħidu li saħħewħ, wieħed issib li d-dejn tal-pajjiż kiber minn sena għall-oħra.

Issa, jiena ma nistax nimmaġina pajjiż jissaħħaħ meta d-dejn qed jikber sakemm ma jkunx qed jiġi nvestit x'imkien li jirrendi pero`, fil-każ tagħna, d-dejn qiegħed jikber u m'hemm xejn x'juri u x'jagħmel tajjeb għal dak id-dejn.

Saħħaħna pajjiżna meta qegħdin inbiegħu l-assets tagħna kollha?

Min ikun komdu u jrid jissaħħaħ, ma jbiegħx l-affarijiet tiegħu.

Min qed ibiegħ l- affarijiet tiegħu jkun qed jiftaqar mhux jissaħħaħ.

Issa, dawn qegħdin jagħmlu minn kollox biex ineħħu s-sovranita` minn idejna biex b'hekk ineħħulna anke s-saħħa politika u jtuha f'idejn ħaddieħor.

Saħħaħna pajjiżna meta l-korruzzjoni marbuta mad-droga waslet anke biex kellna allegazzjonijiet ta' korruzzjoni fl-għola postijiet tal-ġudikatura?

Jekk dan huwa tisħiħ tal-pajjiż, allura jiena Napuljun!

Meta tara dan kollu, u tara t-turiżmu qed jonqos, l-investiment li kellu jiġi ma ġiex u dawn l- affarijiet kollha, jien ngħid li l-pajjiż mhux jissaħħaħ imma jiftaqar qiegħed.

Imma mbagħad l-Onor.

Dalli qalilna ''biex pajjiżna ma jibqax lura''.

Biex ma tibqax lura, trid timxi 'l quddiem, jekk waħdek jew inkella xi ħadd irid ikaxkrek.

Jekk ikaxkruk, inti se tinstelaħ, tingiref u titbenġel.

Jien inħoss li la l-poplu Malti ma jiflaħx jimxi 'l quddiem waħdu għax dan il- Gvern ġabu f'pożizzjoni ekonomika u finanzjarja li hija tal-biki u minħabba f'hekk, dan il-Gvern issa irid li l-poplu Malti jinġibed minn xi ħadd.

Min irid ikun jaf x'qed jiġri veru fil-pajjiż, mhux joqgħod jara l-istatistika tal-gvern imma jmur jitkellem man-nies tat-triq.

Kuljum nistaqsu lin-nies tat-triq u dawn jgħidulek kemm huma mbenġlin, mweġġgħin u finanzjarjament dgħajfin minħabba s-sitwazzjoni preżenti ta' pajjiżna.

Mela jekk kemm-il darba qed niġu mkaxkra biex immorru wara xi ħadd u ma nifilħux immorru warajh, jien ngħid li dan hu ġenn pero` tan-naħa l-oħra kellhom risposta anke għal dan, dawn bdew jgħidulna li l-UE se tgħina biex inkunu b'saħħitna biżżejjed sabiex nimxu 'l quddiem bħal popli l-oħra tal-UE.

Il-poplu kollu ttama li din l-għajnuna tiġi ħalli dan il-gvern li kien kissirlu pajjiżu, jkollu s-saħħa finanzjarja biex ikun kapaċi jerġa' jaqbad it-triq it-tajba u jimxi wara l-oħrajn ħalli jlaħħaq magħhom imma ma jweġġax.

Imma x'ġara?

Ġara li f'dawn il-ġranet kien hemm il-famuż għeluq tan-negozjati u jiena ma nistax nifhem kif il-Prim Ministru qal – nemmen li in his heart, ma emminx dak li qal – li l-pakkett huwa:

"adequate for Malta in today's circumstances and a fair deal for the people of Malta.".

U hawn ikkwotajt minn fuq il-website ta' l-MIC.

Qal ukoll li l-fondi huma sostanzjali u jien naf li l-Prim Ministru qal dan għax hu politiku.

Dan qisu ġeneral tilef il-battalja u ried ipoġġi daħka fuq wiċċu u jagħmel il- kuraġġ lin-nies tiegħu għax inkella jwaqqgħalhom il-moral kollu.

Il-Prim Ministru flok qal x'waħda waqagħu għaċ-ċajt, dan bilfors ried jgħid li dan kien deal tajjeb.

Jien mhux se naħli żmien mil-ftit li għandi biex noqogħod nerġa' nagħmel l-analiżi li tkellimt fuqha l-bieraħ pero` hu ċar li l- ammont ta' flus li ġejjin f'idejna sabiex nużawhom kif għandna bżonn u nnaqsu x'se nagħtuhom lura, se nispiċċaw bi Lm8 miljun biss f'idejna.

Meta mbagħad nikkonsidraw li bi sħubija sħiħa, aħna rridu nħallsu anke l- prezzijiet interni tas-suq Ewropew għall-prodotti li nixtru mingħandhom - bħalma huma l-ġobon, ċ-ċereali, r-ross, il-laħam u iz-zokkor - dan ifisser li aħna se nħallsu - dan mhux jien qed ngħidu, dan minn rapport taċ-CIAM ta' Bari li qiegħed f'idejn il-gvern - Lm6.5 miljun fis-sena biex inġibu l- istess ammont ta' affarijiet u dan ifisser li dawn iridu jonqsu minn dawk it-Lm8 miljun.

Aħna lanqas qegħdin inqisu li deħlin ukoll għal obbligazzjonijiet li nagħtu Lm70 miljun lill-bdiewa f'għaxar snin u Lm2.4 miljun lis-sajjieda, dawn saru biex jintrebħu l-voti għaliex aħna nafu li dawn mhumiex ġejjin mill-UE imma ġejjin mill-bwiet tal-poplu.

Jiena għalhekk qed ngħid li l-poplu li kien imkisser diġa` bil-mod kif tmexxiet l-ekonomija f'dan il-pajjiż matul dawn is-snin, qed nerġgħu nkomplu nkissruh billi inġegħluh jgħaġġel fil-vjaġġ tiegħu u billi jitgħabba bil-piżijiet ħalli jlaħħaq ma' dawk li ilhom li telqu żmien kbir qabilna.

Dan qed ngħidu mhux biex noqgħod nidħol fid-dettalji għax d- dettalji tkellimnihom diġa` imma dawn qegħdin jagħmlu bħalma ġara fi żmien El Sid, dan kien miet imma ċerti nies riedu jiġġieldu l-battalja u kienu jafu li jekk jgħidu li miet El Sid, jitilfu kollox.

Allura dan poġġew lil ġisem mejjet ta' El Sid fuq żiemel, għamlulu lasta ma' dahru u bdew ħerġin biż-żiemel bih ħalli l-oħrajn jaħsbu li għadu ħaj.

L-istess qed jagħmel dan il-Gvern bil-biedja u s-sajd għax jafu li bi sħubija sħiħa, dawn se jaqilgħu d-daqqa tal-mewt u ma jistgħux jibqgħu jikkompetu.

Bla kliem u bla sliem, illum stess tneħħa l-levy minn fuq il-larinġ meta suppost kellu jitneħħa ħmistax oħra u diġa` daħal ta' barra b'xi 8c irħas. (interuzzjonijiet).

Il-każ hu ċar, il-bidwi se jitkisser u l-gvern se jżid it-taxxi minn fuq dahar il-poplu biex inżomm il-bidwi ħaj u għalhekk semmejt lil El Sid, dan hu mod kif taparsi żżomm il-biedja Maltija ħajja.

Dan il-punt li qed nipprova noħroġ, min hu batut diġa` u min diġa` qiegħed mgħattan bil-piżijiet, - nerġa' ngħid tħarsux lejn l-istatistika imma tkellmu man-nies – se jkompli jbati.

Meta illum tordna xi mediċina lil xi ħadd, dan jistaqsik kemm hi.

Qatt ma kienu jgħiduhielna qabel din, illum qed jistaqsu hekk għax in-nies qed iħossuha l-għafsa.

Din mhux propaganda, dan huwa fatt, dan huwa l-aspett soċjali tal-ħajja Maltija.

Min jinqata' mill-bqija tal-poplu ma jistax iħosshom dawn l-affarijiet, min jiltaqa' man- nies kuljum iħoss u jara x'qed jiġri,tinduna li dawn m'għadhomx jieklu laħam jew jagħmlu kapriċċi daqs qabel.

Tiġux tgħidu bħalma ġieli qaluli li nhar ta' Sibt, ir-restaurants jkunu kollha mimlija.

Dak veru pero` hemm kategoriji differenti ta' nies.

Dan l-aħħar tkellmu fuq il-faqar moħbi f'Malta, mhux qed ngħid li hawn it-tallaba imma l-fqir tal-lum, minkejja li hu s-sinjur ta' l-antik, xorta fqir hu!

Min illum huwa mċaħħad u qed isib ruħu li jrid jirristrinġi minn dak li kien imdorri jagħmel għaliex iċ- ċirkostanzi qegħdin jissikkaw, għaliex irid jaħseb għall-edukazzjoni u s- saħħa tat-tfal, ma naħsibx li qiegħed komdu.

Min hu onest jaf x'qegħdin ngħidu.

Veru li hawn min hu sinjurun u qiegħed jarmi u jaħli l-flus u din hi l-problema tad-dinja, it-tqassim mhux ugwali tal-ġid fid-dinja.

Sfortunament, anke f'din in-naqra ħolqa li għandna aħna, hawn inugwaljanzi enormi.

Issa nigu għall-mistoqsija l-oħra, il-poplu jiflaħ aktar piżijiet?

Jiena nifhimha li gvern jipprova jattira l-investiment, jipprova jġib l-ekonomija fuq saqajjha, jipprova ġġib il-kummerċ ħalli jdawwar ir-rota u jdaħħal il- flus fil-kaxxa ta' Malta permezz tat-taxxi imma x'qed jiġri?

F'dan l-aħħar erba' snin, dan il-gvern beda jgħabbi bit-taxxi lill-poplu, sena wara l- oħra u se nsemmi ftit fatti.

F'Novembru 1999, il-petrol u d-diesel għamlulu l-VAT fuqu għaliex dan huwa regolament ta' l-UE.

Fuq it-telephone wkoll, issa dan bżonn illum u tiġux tgħiduli li qabel konna ngħaddu mingħajru.

Jien sakemm ilħaqt tabib lanqas kelli telephone d-dar, konna ngħaddu veru imma dawk kienu żminijiet differenti.

Illum ma tgħaddix mingħajr telephone u diġa` qed nisimgħu li se nnaqqsu l-internazzjonali - dik hija miżura tajba - imma mbagħad se ngħollu l-oħrajn.

Imbagħad meta?

Wara l- elezzjoni?

Mhux kulħadd jaf li dan għandu rapporti quddiemu biex it- telefonati lokali jogħlew sostanzjalment.

X'se jiġri jekk jogħlew dawn?

Min jiflaħ iżommu, iżommu u minn le, se jkollu jneħħih.

Is-saħħa, l-welfare u l-edukazzjoni neħħejnihom mill-exempt without credit.

Veru li l-konsumatur sa ċertu punt ma ħassx effett dirett imma l-fatt huwa li diġa` bdejna nneħħu aktar mill-benefiċċji li kien hemm fuqhom.

L- ikel fil-canteens tal-fabbriki u ta' l-iskejjel qabel ma kienx hemm VAT fuqhom.

Ladarba qed jiġru dawn l-affarjiet kollha, ovvja li l-ħajja qed togħla.

Il-gvern qed ikaxkar in-nies u jgħidilhom biex jimxu ħalli jlaħħqu ma' l-oħrajn li qegħdin ferm 'il quddiem.

Il-gvern qed ikompli jissikka u jagħti bil-frosta lill-poplu biex jipprova ilaħħaq ma' l-oħrajn.

Is-supply services ta' l-MMA ma jidħlux għand il-konsumatur imma wkoll qed jiġu ntaxxati.

Issa riċentement smajna dwar it-taxxi l-ġodda fuq l-gas, 5% u fuq l-elettriku, 15% imma dawn moħbijin għalissa għaliex skond ma qalilna l-Ministru, dawn se tassorbihom l-kumpanija.

Issa l-kumpanija diġa` in the red, diġa` mhix qed tiffunzjona kif suppost, kemm se ddum tissaportihom dawn sakemm ikollha tgħaddihom fuq il-konsumatur?

Forsi meta tgħaddi l- elezzjoni?

Sur President, magħhom trid tqis ukoll, li seba' snin oħra, se jkun hemm il- VAT fuq l-ikel u l-mediċini.

F'dan ir-rigward, hemm xi ħaġa li staqsejniha lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u ma rrispondiniex, fittixt fuq is- site ta' l-MIC u ma sibtx risposta u hawn se nistaqsi; X'sar rigward il- printed matter li kien jissemma fir-rapporti tal-gvern li kellu jkun bil- VAT ukoll?

Se jkun hemm VAT fuqu jew mhux se jkun hemm?

Rigward id-djar ġodda li kienu jissemmew fir-rapporti tal-gvern lill-UE, dawn se jkun hemm VAT fuqhom jew le?

Fuq il-bejgħ u x-xiri ta' l-art għall-bini kienu jissemmew fir-rapport ta' Malta lill-UE, sar qbil fuqhom dan?

Jien nixtieq li nkunu nafuhom dawn l-affarijiet!

Rigward il-vjaġġi bejn Malta u Għawdex u t-trasport tal-materjal tal- prodott agrikolu minn Għawdex għal Malta, se jkun hemm VAT fuqu jew le?

Ftehmu li ma jidħolx jew ftehmu li jidħol wara?

Hemm xi ħaġa moħbija?

Ikun tajjeb li nkunu nafu dawn l-affarijiet għax jekk imbagħad, one fine day, ifaqqgħu ma' wiċċna, il-poplu se jerġa' għal darba oħra jgħid kemm kont kredulun u vvutajtilhom.

Dawn se jerġgħu jidħku bil-poplu biex imbagħad, meta jkun tard wisq, nindunaw li kien kemm karti tal-logħob moħbija fil-komma ?

Grazzi.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, kull sena iżjed minn 2,000 ġuvni u tfajla qed itemmu l-edukazzjoni sekondarja tagħhom mingħajr ma jiksbu l- ħiliet meħtieġa biex jgħixu u jaħdmu fis-seklu 21.

Kulħadd jaf li bħalissa l-uniku mod kif l-iskejjel qed ikejlu l-ħiliet ta' l-istudenti u l-uniku kejl li jaċċettaw l-istituzzjonijiet edukattivi u dawk li jħaddmu, hu li l-istudenti jridu jgħaddu mill-eżamijiet tas-SEC fil- grad minn 1 sa 5 filwaqt li l-gradi 6 u 7 ma jiġux aċċettati la biex ikomplu jistudjaw u lanqas bħala kwalifiki biex jidħlu jaħdmu.

Issa l- mistoqsija li għandna nistaqsu hi; wara li jkunu attendew 13-il sena skola, kindergarten, skola primarja u sekondarja, kemm qed ikollna studenti li jgħaddu mill-eżamijiet tas-SEC?

Hawnhekk, jien se nieħu tlett suġġetti ewlenin biss, il-Malti, l-Ingliż u l-Matematika.

Jekk naraw x'ġara fis- sena skolastika li għadha kif għaddiet, naraw eżempju ċar ta' x'qed jiġri kull sena.

Fl-iskejjel primarji tal-gvern kien hemm 4,168 student li kienu qed jattendu l-aħħar sena ta' l-edukazzjoni primarja tagħhom.

536 minnhom lanqas biss ressqu għall-eżami ta' dħul fil-Junior Lyceum u meta tgħoddhom dawn il-536 ma' dawk li ressqu u m'għaddewx, issib 2,342, jiġifieri 56% tat- total, li m'għaddewx fit-tmiem l-edukazzjoni primarja tagħhom minn dawn it- tlett suġġetti ewlenin.

L-iżjed li qed jaqgħu lura huma s-subien Għawdxin fejn insibu li terz minnhom għaddew biss filwaqt li jekk inħarsu lejn il- kategoriji l-oħrajn, insibu li għaddew, 40% tas-subien Maltin, 48% tal- bniet Maltin u 56% tal-bniet Għawdxin.

Nerġa' ngħid minn 4,168 li temmew il- primarja s-sena li għaddiet, kien hemm 2,342, 56% tat-total, li m'għaddewx fil-Malti, fl-Ingliż u fil-Matematika.

Dawn l-2,342 jeżistu anke jekk il- Ministru Louis Galea ma jridx jarhom

Naraw daqsxejn x'ġara s-sena li għaddiet fl-iskejjel sekondarji.

Kien hemm 5,092 ġuvni u tfajla li temmew l-edukazzjoni sekondarja tagħhom u 1,101 minnhom, jiġifieri 22%, lanqas biss ressqu għal xi eżami tas-SEC, 1,338 oħra, jiġifieri 26%, m'għaddewx fl-eżami SEC tal-Malti, Ingliż u Matematika.

Mela dan ifisser li minn 5,092, 2,439 ġuvni u tfajla temmew l- edukazzjoni sekondarja tagħhom mingħajr ma għaddew minn xi eżami SEC tal- Malti, Ingliż u Matematika.

Nerġa' ngħid li dawn il-2,439 jeżistu u mhux qed nivvintahom jien.

L-iktar li jeħlu jew li lanqas biss joqogħdu għal dawn l-eżamijiet, anke f'dan il-każ, huma l-ġuvintur.

54% ta' dawk il- ġuvintur li temmew l-edukazzjoni sekondarja tagħhom, jew m'għaddewx jew lanqas biss ressqu għall-eżami SEC tal-Malti, Ingliż u Matematika.

42% tat- tfajliet li temmew l-edukazzjoni sekondarja tagħhom, jew m'għaddewx jew lanqas biss ressqu għall-eżami SEC tal-Malti, Ingliż u Matematika.

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni mhux talli mhux inkwetat li nofs iż-żgħażagħ tagħna qed itemmu l-edukazzjoni sekondarja tagħhom mingħajr ma jgħaddu f'dawn it-tlett suġġetti ewlenin imma talli ddikjara li din hija problema li ma teżistix u qal li din il-problema ħloqtha jien għax skond hu, f'Malta u Għawdex għandha fost l-aqwa sistemi edukattivi fid-dinja.

Interessanti li jumejn wara li l-Ministru Galea hawn ġew kien qed jiftaħar li għandna fost l-aqwa sistemi edukattivi fid-dinja, il-gvernatur tal-Bank Ċentrali, Michael Bonello ndirizza seminar jismu ''The Strengths and Weaknesses in Malta's Competitive Position''.

Proprju bħal-lum ġimgħa, dan qal dan il- kliem - se naqrah bl-Ingliż biex żgur ma niġix akkużat li għawwiġt xi kliem - :

''The last dimension of government efficiency in relation to competitiveness considered here is the adequacy of the education sector.

Malta scores a relatively low 61% of the EU average compared to 80% in other candidate countries.

Although Malta has relatively high pupil-teacher and school enrolment ratios, it scores less well in terms of literacy and of the availability of engineering and business skills.

There is also a gap in the knowledge transfer between educational institutions and industry and this is hampering productive innovation.".

Jiġifieri l-gvernatur tal-Bank Ċentrali nnifsu qed jgħid li għandna sistema edukattiva difettuża ħafna, għandna nuqqasijiet serji fil-qasam kemm tal- ħila li jafu jiktbu u jaqraw u tal-ħila fil-qasam ta' business u inġinerija u dik qed toħloqilna problema għall-ħolqien tal-ġid f'pajjiżna.

Mela altru milli għandna fost l-aqwa sistemi edukattivi fid-dinja!

Is-suċċess tas- sistema ma titkejjilx biss bin-numru ta' dawk li jirnexxu iżda wkoll bin- numru ta' dawk li jaqgħu lura.

Għandna nofs iż-żgħażagħ tagħna li qed jaqgħu lura fil-primarja u fis-sekondarja iżda l-Ministru Louis Galea ma jridx jarahom biex ma jmorrux iħassru l-istampa sabiħa li jrid jagħti.

L-aktar ħaġa nkwetanti f'dan kollu huwa li jekk lanqas jaċċetta li għandna problema, aħseb u ara kemm se jaħdem biex issib soluzzjoni għal din il- problema.

Jien personalment kont nistenna xi ħaġa aħjar minn persuna li għamlet żmien fil-kariga ta' ministru tal-politika soċjali.

F'dawn l-erba' snin, stennejt li dan se juża l-flus biex iħarreġ il-psikologi edukattivi u għalliema speċjalizzati biex jgħinu lit-tfal li qed jaqgħu lura iżda f'dan il-qasam morna lura flok 'l quddiem u m'għandniex persuni biex jgħinu lit- tfal fil-problemi u l-isfidi li qed dejjem jiżdiedu.

Għalhekk minn ġewwa stess qalulu li l-paroli kollu li għandu fid-dokumenti - li l-edukazzjoni trid tilħaq lil kulħadd biex ħadd ma jibqa' lura - se jibqgħu paroli biss sakemm iħarreġ psikologi edukattivi u għalliema speċjalizzati biex jgħinu studenti diżabbli u dawk li għandhom diffikultajiet biex jitgħallmu.

Għandna bżonn dawn in-nies mħarrġa iżda għandna bżonn ukoll ngħollu l- istandards fis-sistemi edukattivi tagħna ħalli niġbru iżjed żgħażagħ għax hekk biss, nistgħu nagħtuhom l-opportunita` jirnexxu fis-seklu 21.

Ilkoll kemm aħna responsabbli li ngħollu dawn l-istandards u l-kwalita` ta' l- edukazzjoni li qed tingħata u l-mira ewlenija hija li nilħqu l-akbar numru ta' tfal u żgħażagħ.

Hekk biss nagħtuhom futur f'pajjiżna u fid-dinja.

Hija krudelta` li wara li nħallu nofs it-tfal u ż-żgħażagħ tagħna jaqgħu lura, jkun hawn min jgħidilhom li s-soluzzjoni hi fl-istilel ta' sħubija sħiħa fl-UE.

Il-ħajja għal dawn it-tfal u ż-żgħażagħ li qed jaqgħu lura se ssir iżjed diffiċli bir-regoli ta' sħubija sħiħa fl-UE billi l-gvern - għax s'issa ma smajniex mod ieħor u norbot anke ma' dak li kien qed jgħid l- Onor. George Vella - donnu aċċetta li jdaħħal il-VAT fuq il-kotba.

Dan il- gvern qagħad jiftaħar li neħħa l-VAT minn fuq il-ballet u l-pjanu u hawn ġew ma kellux il-kuraġġ jgħidilna jekk aċċettax li jdaħħal il-VAT fuq il- kotba u l-materjal stampat kif jiġri fil-pajjiżi ta' l-UE ħlief l-Irlanda u r-Renju Unit.

Din it-taxxa fuq il-kotba u l-materjal stampat hija meqjusa li tagħmel l-iżjed ħsara lil dawk li proprju qed jaqgħu lura fil-kitba u fil-qari għax tgħolli l-ispejjeż ta' l-edukazzjoni u tagħmilha iżjed diffiċli għal dawk bi dħul baxx u medju, biex ilaħħqu ma' l-ispejjeż edukattivi.

Il-gvern ma qalilna xejn dwar il-VAT fuq il-ħafna tagħmir li jużaw il- persuni b'diżabilita`, tagħmir bħal hearing aids u l-bastun abjad għal dawk neqsin mid-dawl.

X'se jagħmel il-gvern dwar id-direttiva 2002/38/EC ta' l- UE li se tidħol fis-seħħ sa mill-ewwel ta' Lulju tas-sena 2003 fil-pajjiżi membri ta' l-UE?

Din id-direttiva se ddaħħal il-VAT fuq is-servizzi ta' l- informazzjoni u attivitajiet kulturali, artistiċi, sportivi, xjentifiċi, edukattivi u rikreattivi.

Tipika tal-gvern li jieħu pass biex issa taparsi neħħa l-VAT fuq il-ballet u l-pjanu imbagħad ikollu jerġgħu jdaħħalhom jekk Malta tidħol membru sħiħ fl-UE għax ikollu joqgħod skond din id-direttiva!

Hemm triq oħra għal dan kollu, is-soluzzjoni nafu x'inhi u lesti li naħdmu għaliha bl-enerġija u bl-entużjażmu kollu tagħna.

Gvern Laburista lest jimxi b'partnership ma' l-għalliema, mal-ġenituri, ma' l-istudenti u mal- imsieħba soċjali biex niżguraw li t-tfal u ż-żgħażagħ tagħna jirnexxu fl- edukazzjoni, jiksbu l-ħiliet fil-Malti, fl-Ingliż, fil-matematika, fil- computer u fix-xjenza biex ikunu kapaċi jgħixu u jaħdmu fid-dinja tas-Seklu 21.

Inmexxu partnership id f'id l-ħin kollu mhux bħall-farsa ta' dan il- gvern li għal erba' snin sħaħ nesa u warrab il-kunsilli skolastiċi imbagħad ftakar fihom għal nofs ta' nhar biss, meta sar seminar għax ħabat Jum Ewropew tas-sehem tal-ġenituri fl-Unjoni Ewropea.

Aħna nagħtu ħajja ġdida lil dawn il-kunsilli skolastiċi kif ukoll insaħħu r-rabtiet ta' l-iskejjel mal-komunità.

Jinħolqu opportunitajiet ġodda għal dawk li jagħlqu s-16-il sena.

L-MCAST u l-istitut ta' l-istudji turistiċi jkollhom programm iżjed rilevanti u jsiru l-bidliet meħtieġa fl-apprendistat.

Il-Junior College jingħata ħajja ġdida, l-istrutturi universitarji jitmexxew b'iżjed serjetà u nsaħħu l-kuntatt ma' dak li qed jiġri fil-bqija tad-dinja.

Aħna nieħdu wkoll inizjattivi ta' partnership ma' pajjiżi oħra għal titjib edukattiv f'pajjiżna.

Kemm b'koperazzjoni ma' istituzzjonijiet fl-Unjoni Ewropea u anke bit-triq tagħna ta' partnership ma' l-Unjoni Ewropea s-sehem taż-żgħażagħ u l-istudenti tagħna fil-programmi edukattivi jkun assigurat.

Indaħħlu wkoll partnership edukattiv mal-programmi u l-inizjattivi tal- kunsill ta' l-Ewropa, tal-UNESCO, tal-Commonwealth kif ukoll ma' istituzzjonijiet fl-Istati Uniti, l-Awstralja u l-Kanada.

Jingħata appoġġ qawwi għall-international students exchange programme, dak li huwa magħruf bħala ISEP.

Dawn l-inizjattivi jittieħdu fuq kull livell edukattiv.

Hemm ħafna x'isir f'dan il-qasam u mhux qed isir u jista' jsir.

Dan nagħmluh biss b'partnership serju bejn l-oqsma edukattivi u ekonomiċi f'pajjiżna u anke b'sehem fi programmi internazzjonali.

Is-suċċess ta' eluf ta' żgħażagħ li bħalissa qed jaqgħu lura jiddependi mis-suċċess tagħhom fil-qasam edukattiv.

Jekk is-sistema edukattiva tagħna se tkompli tarmi nofs it-tfal u ż- żgħażagħ tagħna, it-traġedja ma tkunx biss għal dawk it-tfal u ż-żgħażagħ, imma t-traġedja hija wkoll għal pajjiżna għax ikunu qed jiffaċċjaw futur tas-seklu 21 mingħajr il-ħiliet meħtieġa biex jilqgħu għall-isfidi li dan is-seklu jġib miegħu.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, għalkemm il-gvern qed jipprova jċekken il-problema tad-dejn nazzjonali fil-fatt ir-record tiegħu attwali f'dan il- qasam juri li qed imur kontra l-ispirtu u s-sustanza tal-manifest elettorali tal-partit Nazzjonalista.

Dan għaliex fil-manifest tiegħu l- partit Nazzjonalista mhux biss kien wiegħed kontroll tad-dejn nazzjonali, iżda kien wiegħed ukoll li d-dejn kellu jinżel għal taħt is-60% tal-ġid nazzjonali, filwaqt li l-iżbilanċ kull sena ma kellux ikun aktar minn 3% tal-ġid nazzjonali.

Filwaqt li l-gvern qed isostni fil-pubbliku li d-dejn jirrappreżenta 62% tal-ġid nazzjonali skond il-kalkoli ta' l-Unjoni Ewropea dan tela' għal 65.3% tal-ġid nazzjonali.

Din id-differenza fil-metodu kif jiġi kkalkolat id-dejn nazzjonali tammonta għal diskrepanza ta' aktar minn Lm55 miljun.

Biex wieħed ikun jaf kemm dan il-gvern mar żmerċ fil-kalkoli tiegħu kulma jrid jagħmel hu li jaqbad il-budget għas-sena 2002 u jqabblu mal-budget għas-sena 2003.

F'paġna 21 tal-budget għas-sena 2002 jingħad li d-dejn kellu jinżel għal Lm908 miljun sas-sena 2004, mentri f'paġna 110 tal-budget ta' din is-sena nsibu li sas-sena 2004 id-dejn għandu jikber għal Lm1,153 miljun.

Mela minn Lm908 miljun d-dejn se jisplodi għal Lm1,153 miljun.

Filli qal li se jnaqqsu u issa qed jgħid li sejjer saħansitra jżidu.

Ftit jiem ilu, waqt li kien qiegħed jindirizza konferenza ekonomika, il- viċi president ta' l-aġenzija internazzjonali tal-kredituri Standard and Poor's qal f'Malta li tnejn mill-akbar nuqqasijiet ta' pajjiżna huma proprju l-iżbilanċi fiskali tal-pajjiż, kif ukoll il-piż dejjem jikber tad- dejn nazzjonali.

Ftit ilu għaddejna riżoluzzjoni hawnhekk biex il-gvern ikun jista' jissellef Lm100 miljun oħra treasury bills.

Diġà ssellef kwart minnhom għax fil-fatt it-treasury bills li ma setgħux jaqbżu l-Lm200 miljun sa ftit ilu diġà laħqu l-Lm222 miljun.

Ikun tajjeb li nkunu nafu x'inhuma l- figuri tal-finanzi pubbliċi għax-xahar ta' Novembru.

Mis-supplementary estimates li joħroġ ċar huwa li l-gvern qed jipprovdi għal Lm4 miljun oħra għal dak li huwa short term borrowing biex isostni t-treasury bills li jiddependi fuqhom.

U għalkemm il-gvern sa ftit ilu kien qiegħed iwiegħed li bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea jkollna d-dritt li npoġġu l-ħin kollu madwar il-mejda waqt it-teħid tad-deċiżjonijiet fuq il-bank ċentrali Ewropew, dak li jissejjaħ ECB, issa jidher ċar li minħabba l-għadd ta' pajjiżi li se jkun hemm fl-Unjoni Ewropea se jkollha tiddaħħal sistema ta' rotation fost dawk li jistgħu jattendu l-laqgħat tal-kunsill tal-bank b'mod li jivvantaġġja lill-pajjiżi l-kbar a skapitu tal-pajjiżi ż-żgħar.

Nixtieq nistaqsi wkoll fiex wasal il-pjan nazzjonali soċjo-ekonomiku ta' żvilupp li l-gvern suppost kien qiegħed jaħdem fuqu għax, safejn naf jien, fil-budget ma saret ebda riferenza speċifika għalih.

Fir-rigward tal- kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali l-gvern qed jagħtih saħansitra inqas riżorsi minn meta kien għadu magħruf bħala l-MCED.

Min-naħa l-oħra għalkemm kellhom jitqabdu analisti ekonomiċi ma' dan il- kunsill importanti, għalkemm intgħażlu dawn għadhom ma ġewx rilaxxati biex jibdew xogħolhom ma' dan il-kunsill.

Bil-konsegwenza li l-kunsill lanqas għandu r-riżorsi umani biex jaqdi dmirijietu.

Filwaqt li mbagħad insibu diversi organizzazzjonijiet u diversi fondazzjonijiet anqas mportanti għall- ekonomija tal-pajjiż li jinsabu miżgħuda b'ħafna nies minħabba fil-jobs for the boys and the girls li nħolqu f'dawn l-aħħar xhur.

Ta' min iħares fil-qosor lejn il-mod kif il-ministru tal-finanzi din is- sena biddel xi ftit id-diska tiegħu dwar il-qasam soċjali milli fil-budgets preċedenti għal raġuni ovvja, minħabba li ninsabu resqin lejn is-sena ta' l- elezzjoni.

Filwaqt li din id-darba l-ministru ma wżax kliem iebes mal- pensjonanti, tajjeb li nfakkru ftit x'intqal fil-budgets ta' qabel dan.

Fil-budget għas-sena 1999 l-Ministru Dalli kien qal li titjib fil-pagi tal- gvern iġib miegħu nefqa kbira anzi, uża l-kelma ''terrimot'' f'reviżjoni ta' pensjonijiet tas-sigurtà soċjali lil kulħadd, anke lil dawk li qatt ma ħadmu mal-gvern.

Dawn benefiċċji li kważi ħadd ma jkun jistenna għax mhumiex tabilħaqq ibbażati fuq il-ħtieġa.

Dakinhar kompla jgħid li n-nefqa tal-gvern hi priordinata u r-riżorsi tagħna ma jistgħux jiġu dejjem allokati skond il-prijorità li titlob il-ġustizzja soċjali.

Għalhekk - kien kompla jgħid il-ministru - jekk irridu nibdew l-ewwel pass biex nirranġaw is-sitwazzjoni finanzjarja ta' pajjiżna rridu nneħħu dawn it- triggers.

Għalhekk huwa importanti li nieħdu lura l-kontroll taż-żieda fin- nefqa tal-pensjonijiet.

Hekk kien qal il-Ministru Dalli dakinhar.

U fl- istess budget kienet tħabbret żieda ta' 20% fir-rata perċentwali tal- kontribuzzjonijiet tal-bolla tal-ħaddiema.

Fil-budget tas-sena 2000 id-dritt li wieħed għandu taħt l-att tas-sigurta' soċjali li qed iħallas u jikkontribwixxi għalih qed ikun serjament imnaqqar għax l-individwu jkun għażel jieħu wkoll polza ta' assikurazzjoni privata biex ikollu protezzjoni aktar wiesgħa.

Fil-budget speech tas-sena 2001 l- Ministru Dalli kien qal li saru studji fuq l-effett li żidiet tal-pagi l- ġodda li se jidħlu fis-seħħ mill-1 ta' Jannar se jkollhom fuq is-sistema tal-pensjonijiet kontributorji tas-sigurtà soċjali.

Dawn l-istudji, kien kompla jgħid il-Ministru, urew li fiċ-ċirkostanzi tal- lum din ir-reviżjoni qed toħloq anomaliji kbar fis-sistema kollha.

Dan għaliex dawn iż-żidiet se jammontaw għal Lm5.5 miljun u minn dan Lm3.3 miljun jew 60% se jitqassmu fuq 6,000 pensjonant.

Hekk tkellem fuq il- pensjonanti l-Ministru Dalli f'dak il-budget.

Fl-istess diskors tal-budget il-Ministru kien kompla żied id-doża billi tkellem ukoll dwar il-ħruġ tal-mediċini bil-kartuna r-roża.

Min-naħa l- oħra meta tkellem dwar il-pensjonijiet fil-budget għas-sena 2002 l-istess Ministru Dalli kien qal li fl-1979, meta saret riforma qawwija fis-sistema soċjali, fil-benefiċċji li jingħataw u fil-kontribuzzjonijiet li jitħallsu ngħata bidu għall-pensjoni hekk msejħa taż-żewġ terzi li llum kulħadd jaqbel, qal il-Ministru, ħlief dak li jrid jidfen rasu fir-ramel, li m'għandha ebda bażi attwarja.

Jiġifieri m'għandha ebda rabta xjentifika studjata bejn id-dħul u l-ħruġ.

Dan huwa l-kliem tal-Ministru.

Kien f'dan il-kontest li l-Ministru Dalli qal li bħala punt ta' tluq kien qed jissuġġerixxi li l-kontribuzzjoni tas-sigurtà soċjali għandha tiġi applikata biss għas-saħħa u l-pensjoni, filwaqt li l-benefiċċji l-oħra li kienu msemmija fl-1979, bħaċ-children's allowances u l-benefiċċju tal-mard, diżimpjieg u korriment kif ukoll pensjonijiet tar-romol u invalidità jagħmel tajjeb għalihom il-fond konsolidat direttament.

Fil-kontest ta' dan kollu jidher ċar li l-pensjonijiet u s-servizzi soċjali qegħdin fil-mira ta' dan il-gvern u jistgħu jiġu effettwati negattivament kemm-il darba jerġa' jingħata l-poter li jmexxi l-pajjiż wara l-elezzjoni li ġejja.

Dan qed ngħidu għax gvern li jbiddel id-diska skond il-mument mhuwiex gvern ta' min jafdah.

Fil-ħin limitat li għandi xtaqt nittratta żewġ suġġetti oħra.

Dan is-sajf, qabel ir-recess il-parlament approva leġislazzjoni dwar is-servizzi finanzjarji, li fil-biċċa l-kbira tagħha qbilna magħha, li suppost kienet kompatibbli mar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea.

Interessanti li ftit jiem ilu sar seminar ta' jum mill-Kamra ta' l-Avukati dwar dawn it-tibdiliet leġislattivi.

Skond l-informazzjoni li għandi minn diversi avukati, li wħud minnhom mhumiex ta' tendenza Laburista, meta qamet il-kwestjoni ta' l- international trading companies, għalkemm Dr David Fabri - li għandi kull stima għalih u li kien involut fid-drafting tal-liġi - ta x'jifhem li l- liġi kienet ġiet cleared ma' Brussels, Dr Simon Busuttil ta' l-MIC ma eskludiex il-possibbiltà li leġislazzjoni simili jista' jkollha terġa' tinbidel biex tiġi verament konformi ma' l-esiġenzi ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan il-kumment ħoloq inċertezza kbira fost il-ħafna avukati li jaħdmu fis- servizzi finanzjarji li kienu preżenti, speċajlment fejn jidħlu tax benefits li jgawdu non-residents li jkunu shareholders f'dawn l- international trading companies.

Skond l-informazzjoni li għandi Dr Simon Busuttil ma setax jagħti garanzija li dawn il-provvedimenti ma jkollhomx bżonn jerġgħu jinbidlu fil-ġejjieni minħabba l-esiġenzi ta' l-Unjoni Ewropea.

U għalkemm id-diskussjoni tidher li ntemmet ħesrem, infirxet inċertezza kbira fost dawk preżenti.

Għalhekk jien inħoss li jew illum jew f'post pubbliku l-Ministru tal- Finanzi għandu jiċċara darba għal dejjem din il-pożizzjoni b'mod kategoriku minħabba d-dubji li ħolqu l-kummenti tar-rappreżentant ta' l-MIC Dr. Simon Busuttil, b'kuntrast ma' dak li ftit qabel qal Dr. David Fabri, bħala rappreżentant tal-Malta Financial Services Authority.

Ftit kummenti ta' l-aħħar dwar il-ftehim innifsu milħuq ma' l-Unjoni Ewropea.

Biex niżnu sew is-suċċess jew falliment ta' dan il-pakkett mhux biss jeħtieġ li nqabblu dak li ksibna mad-dikjarazzjonijiet pre-elettorali tal-mexxejja tal-partit Nazzjonalista fl-1998, iżda issa hemm bżonn urġenti li l-gvern juri iswed fuq l-abjad x'kien effettivament qed jitlob fin- negozjati f'għajnuna diretta mingħand l-Unjoni Ewropea.

U llum m'għandu l- ebda skuża għax in-negozjati ġew konklużi u naħseb li huwa fl-interess nazzjonali li nkunu nafu mhux biss xi ksibna imma x'kien qed jitlob il- gvern innifsu fin-negozjati meta kien qed jittratta ma' l-Unjoni Ewropea.

Illum li t-taħdidiet ġew konklużi nerġa' ngħid li m'hemm l-ebda skuża biex il-gvern jevita milli jagħmel din il-commitment pubblika.

Li jidher ċar biss huwa li din id-diska nbidlet għax, filwaqt li sa ftit ilu l-fondi mill- Unjoni Ewropea kienu qed jiġu mpinġija bħala l-qofol ta' kollox, iċ-ċavetta għal treasure island, issa qed tindaqq id-diska li l-Prim Ministru beda jdoqq sa minn ġimgħat qabel is-summit, li l-għajnuna finanzjarja mill- Unjoni Ewropea m'hijiex kollox.

Din hija kantaliena li diġà sabet l-eku tagħha f'diversi postijiet.

Sabet l-eku tagħha anke llum fl-editorjal ta' ''The Times'' li ħareġ jgħid li ''aid is only part of the equation''.

Importanti wkoll li mingħajr dewmien insiru nafu l-piżijiet moħbija ta' dan l-imbierek pakkett.

Jeħtieġ li nikkwantifikaw il-cost of compliance, biex niġu konformi mal-liġijiet u l-esiġenzi ta' l-Unjoni Ewropea, ta' l-acquis.

Anke fil-voti supplimentari li għandna llum għandna mill-inqas żewġ ministeri jew tlieta li qed jagħmlu provvedimenti addizzjonali għal dak li kellhom ivvotat oriġinarjament fis-sena li għaddiet proprju biex jiġu in line ma' l-esiġenzi ta' l-acquis.

Apparti mill-cost of compliance imbagħad għandek it-taxxi li l-Maltin se jkollhom iħallsu għas-sussidju fuq il-biedja għaliex l-ewwel ħarġet ''In- Nazzjon'' tgħid li l-miljuni kollha li ġejjin għall-bdiewa se jiġu mill- Unjoni Ewropea, u issa rriżulta li dawn, fil-maġġoranza assoluta tagħhom, se jinħarġu mit-taxpayers Maltin.

Mit-table li qiegħed fuq il-mejda tal- Kamra l-Prim Ministru jumejn ilu jidher ċar li kulma se tivvota l-Unjoni Ewropea għal dik li hija biedja huma biss Lm12 miljun fuq medja ta' tliet snin.

Jiġifieri medja ta' Lm4 miljun fis-sena.

Sur President, lanqas m'huwa ċar għal kollox dak li se jkollna noħorġu mill- but tagħna.

Min sema' lill-Prim Ministru fil-programm ''Bondi +'' il- bieraħ semgħu jgħid li filwaqt li d-dħul li se nirċievu huwa capped, jiġifieri hemm limitu u mhux se jinbidel, dak li se noħorġu mill-kaxxa ta' Malta huwa biss kalkolu, bħal kull budgetary figure oħra.

Għaldaqstant, meta nżommu f'moħħna r-record ta' dan il-gvern, li tant mar żmerċ f'diversi kisbiet tal-miri tiegħu, m'għandna l-ebda garanzija li l- ammonti dovuti lill-Unjoni Ewropea ma jistgħux effettivament jkunu saħansitra aktar minn dak imsemmi bejn is-sena 2004 u s-sena 2006.

Sur President, tajjeb li jkollna d-dettalji tal-falliment tat-taħdidiet tal- Ministru Dalli mal-ministri tal-finanzi ta' Franza u l-Ġermanja dwar il-VAT fuq l-ikel u l-mediċini.

Fil-fatt huwa ironiku li filwaqt li l-Prim Ministru radd ħajr lil diversi gvernijiet għall-appoġġ li tawh, bħall- Irlanda u l-Lussemburgu, safejn naf jien, ma lissen ebda kelma ta' radd il- ħajr liż-żewġ gvernijiet ewlenin ta' l-Unjoni Ewropea, il-Ġermanja u Franza.

U dan għax qed jimbuttaw lejn armonizzazzjoni sħiħa fit-taxxi anke fil-livell tal-Konvenzjoni Ewropea, li tfisser ħaġa waħda biss, li minn hawn u seba' snin oħra jkollna ndaħħlu l-VAT fuq l-ikel u l-mediċini.

Sur President, nagħlaq hawnhekk.

F'dan il-mument tal-verità, meta l- elezzjoni ġenerali tista' tkun biss ftit ġranet jew ftit ġimgħat 'il bogħod, importanti li l-poplu jkollu l-fatti kollha f'idejh ħalli jagħrbel u jiddeċiedi flimkien mal-konsiderazzjonijiet l-oħra kollha neċessarji.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mr Speaker, xtaqt nieħu din l-opportunità biex nitkellem dwar suġġett li xtaqt nitkellem fuqu meta kellna d-dibattitu dwar il-ministeru ta' l-infrastruttura, imma minħabba li kien hemm tant xi tgħid fuq il-ħmerijiet u l-ħneżrijiet li qed isiru f'dak il-ministeru bħalissa ma sibtx il-ħin biex nagħmel dan.

Nixtieq nitkellem dwar l-industrija tal- kostruzzjoni.

L-industrija tal-kostruzzjoni bħalissa għaddejja minn problemi kbar u milli jidher il-problemi li qed tħabbat wiċċha magħhom mhux se jonqsu imma se jikbru aktar 'il quddiem.

Hemm tliet issues partikolari li fil-ftit ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi llum xtaqt nitkellem fuqhom.

L-ewwel issue tirrigwarda dak li ntqal fl-istate of the environment report li għadu kemm inħareġ.

F'dan ir-rapport qed jiġi ssuġġerit li l-ammont ta' bini fil-pajjiż għandu jitnaqqas.

It-tieni issue tirrigwarda żewġ problemi attwali kbar ħafna li hemm f'din l-industrija, cioe` dik ta' cashflow kif ukoll ta' nuqqas ta' ħaddiema skilled għas-setturi diversi.

It-tielet issue li xtaqt nitkellem dwarha hija l-impatt li jista' jkollhom il-leġislazzjoni u r-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea fuq din l-industrija.

Nibda biex nitkellem dwar dak li ntqal fl-istate of the environment report li għadu kemm ħareġ.

Fil-parti li tirrigwarda l-industrija tal-bini, liema parti ġiet miktuba minn Dr. Adrian Mallia, dan qiegħed jgħid ċar ħafna li fl-opinjoni tiegħu l-industrija tal-bini f'pajjiżna qed tikkawża ħafna ħsara ambjentali u allura s-soluzzjoni faċli għalih hija li din l- industrija ma tkomplix tikber, anzi nipprovaw inċekknuha.

Apparti li qed jgħid li l-industrija trid tiċċekken, fl-state of the environment report qiegħed jissuġerixxi li dan isir billi ngħollu l-prezz tal-ġebla.

Jgħid ukoll li l-building industry needs a big rethink.

Filwaqt li jien naqbel ma' min jargumenta li għandu jiġi kkontrollat bis- serjetà l-iżvilupp li jsir fuq virgin sites, fuq green areas, ma naqbilx li din l-industrija għandha tkun magħluqa b'tali mod u manjiera li ma titħalliex tkompli tikber.

U ngħid għaliex?

L-ewwelnett din l-industrija, li hija t-tielet l-akbar industrija f'pajjiżna wara t-turiżmu u l- manifattura, tħaddem madwar 7,000 ruħ direttament magħha u, jekk tqis il- ħaddiema li jaħdmu magħha b'mod indirett, tħaddem b'kollox madwar 24,000 impjegat.

GĦaldaqstant, meta għandek industrija li hija t-tielet l-aktar importanti f'pajjiżna ma tistax taqbad u tneħħiha għax għandek problema.

Qisu bħal meta għax għandek subgħajk juġgħek taqbad u taqta' jdejk barra.

Hekk qed jissuġġerixxi l-istate of the enivornment report.

Fl-opinjoni tiegħi jeħtieġ li niftħu swieq ġodda fejn tista' taħdem din l- industrija.

Kien appuntu għalhekk li fil-leġislatura Laburista li għaddiet bejn l-1996 u l-1998, permezz ta' Att ta' dan il-parlament, kien inħoloq il- kunsill konsultattiv dwar l-industrija tal-bini, il-BICC.

Dan kien inħoloq appuntu biex iġib flimkien lill-operaturi kollha ta' l-industrija ħalli jitkellmu dwar il-problemi li għandha l-industrija u joħorġu bi proposti li mbagħad iwassluhom lill-gvern u l-gvern tal-ġurnata mbagħad irid jara kif jattwahom.

Effettivament il-BICC qiegħed jaħdem, imma x'qiegħed jiġri?

Qed itella' ħafna proposti quddiem il-gvern tramite l-Ministru Zammit Dimech u jieqfu hemm, ma jkomplux.

Issa ħalli nitkellem ftit dwar problemi oħrajn li qed tħabbat wiċċha magħhom bħalissa din l-industrija.

Teżisti problema kbira ta' cashflow u nuqqas ta' likwidità – din hija xi ħaġa magħrufa minn kulħadd u sa ftit tax-xhur ilu anke s-Sur Vince Farrugia, segretarju tal- GRTU tkellem dwar din il-problema - tant li issa għal snin sħaħ din l- industrija kompliet timxi 'l quddiem permezz tal-barter.

Dan ifisser li meta kuntrattur jagħmel biċċa xogħol lill-iżviluppatur dan minflok iħallsu bil-flus, iħallsu billi jagħtih proprjetà.

Issa meta jiġri hekk tinħoloq sitwazzjoni fejn il-proprjetà tinbena mhux għax verament ikun hemm bżonnha imma biex dak li jkun jissodisfa l-ħlasijiet tal-proprjetà li tkun qed tinbena.

Għalhekk qegħdin f'ċirku fejn is-sistema stess qed tkabbar b'mod artifiċjali l-bżonn tal-proprjetà.

Dan imbagħad iwassalna għall-problema l-oħra li ma smajna xejn dwarha ta' l-ammont ta' proprjetà li mhux qed isir użu tajjeb tagħha f'pajjiżna għax hija magħluqa.

Imbagħad għandek il-problema tan-nuqqas ta' skilled persons fl-industrija.

Hawnhekk ukoll għandna diffikultajiet kbar għax m'għandniex organizzazzjoni serja biżżejjed li twassal sabiex ħaddiema f'din l-industrija jiġu ttrejnjati u tingħatalhom il-kapaċità li għandhom bżonn sabiex ikunu jistgħu jaħdmu kif titlob is-sengħa tal-lum.

Per eżempju ̧ illum anke l- iskola tal-bennejja sfaxxat.

Fil-fatt l-iskola teżisti imma m'hemmx studenti fiha.

Ma nafx x'se jiġri fi ftit għexieren ta' snin oħra meta jkollna bżonn nirrestawraw ħafna monumenti storiċi li hawn madwar pajjiżna li huma magħmulin mill-ġebla jekk ma jkollniex, per eżempju, nies li kapaċi jaħdmu l-lavur bl-idejn.

Illum hawn problemi enormi f'dan il-qasam li mhux qed jiġu ndirizzati.

Din hija inizjattiva oħra li kellha tieħu l- BICC li milli jidher mhu qed isir xejn dwarha.

Imbagħad xi ngħidu għall-bżonn li din l-industrija tiġi regolata b'mod differenti minn kif qed isir illum?

Kieku ilna niġu mwegħdin għal ħafna snin, anke minn din l-amministrazzjoni, li se nagħmlu regolamenti ġodda u liġi ġdida li tirregola l-industrija tal-kostruzzjoni f'pajjiżna.

Per eżempju, f'Settembru tas-sena 2000 il-Ministru Zammit Dimech kien semma:

''Government plans to move a bill dealing with building control and registration of contractors.".

Dan kien f'Settembru tas-sena 2000.

Issa li għaddew sentejn u erba' xhur għadu ma sar xejn.

L-ebda liġi ma ġiet quddiemna f'dan il-Parlament sabiex aħna, b'xi mod, nistgħu naġġornaw ir-regolamenti tal-bini f'pajjiżna u nġibuhom konformi ma' dak li qed titlob it-teknoloġija llum.

Anke meta f'Marzu ta' 2001 kien qed jindirizza konferenza internazzjonali, il-Ministru Zammit Dimech reġa' rrepeta, din id-darba kien qed jitkellem fuq safety, u qal:

''Safety on site as much as safety in the use of various buildings and structures to be put up, are two areas for which the relevant regulations and legislation are currently being completely reviewed.''.

Jista' jkun li din il-leġislazzjoni tiġi reviewed imma minn Marzu ta' l- 2001 sal-lum din għadha ma tressqitx quddiem dan il-Parlament.

Imbagħad f'Mejju ta' l-2001 kien ingħad li: "Environment Minister Zammit Dimech said that registration of contractors and building control Act has been drafted and is currently being vetted by the Attorney General.".

Mela sena u nofs ilu lill-Attorney General tawh liġi biex jivvettjaha u Alla jbierek ̧ wara sena u nofs, għadu jivvettjaha!

Ma nafx x'liġi hi din biex teħodlu sena u nofs biex jivvettjaha!

Imbagħad f'Ġunju ta' l- 2001 kien ingħad li: "A set of new building regulations for the construction industry are in the pipeline.''.

Sal-lum dawn għadhom in the pipeline.

Mid-dehra dan huwa pipeline twil ħafna għax dawn ir-regolamenti għadhom ma waslux!

Dan ifisser li m'hemmx impenn min-naħa tal-gvern tal-ġurnata sabiex din l-industrija jimmodernizzaha.

Imbagħad jiġi l-Ministru Zammit Dimech u jgħidilna li l- industrija tal-bini se tgawdi ħafna bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

U jien ngħidlu: Fejn se tgawdi l-industrija tal-bini bi sħubija fl-Unjoni Ewropea?

Dawn ikkalkolaw l-impatt li se jkollha sħubija fl-Unjoni Ewropea fuq l-industrija tal-kostruzzjoni?

F'sentejn u nofs lanqas il-liġijiet ġodda li jkunu konformi ma' dawk ta' l-Unjoni Ewropea kif jitlob l-acquis m'għamlu!

Il-ministru qalilna wkoll li bi sħubija fl-Unjoni Ewropea se jibgħatulna ħafna flus ̧ se jsiru ħafna proġetti u l-kuntratturi se jkollhom ħafna fejn jaħdmu u allura jiżdied ix-xogħol.

Pero' rajnihom il-flus li se tibgħat l- Unjoni Ewropea fuq il-proġetti!

Fil-fatt se jibgħatulna ftit li xejn.

Din hija r-realtà.

Pero' minkejja li huwa veru li mhumiex ġejjin flus mill- Unjoni Ewropea - din nafuha wara l-ftehim li ġie ffirmat mill-Prim Ministru – huwa veru wkoll - din tkellem tajjeb ħafna fuqha, il-kollega tiegħi l-Onor.

Leo Brincat - li l-compliance li hemm bżonn biex din l- industrija tal-kostruzzjoni tagħmel ħalli tirregola ruħha ma' dak li titlob ir-regolamentazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea hija xi ħaġa li m'aħniex nitkellmu fuqha.

Din irridu nħarsu lejha sewwa għax ħafna mill-operaturi tagħna f'din l-industrija mhumiex konformi ma' din ir-regolamentazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Aħna nafu li l-gvern intrabat li sa l-1 ta' Jannar ta' l-2004, jiġifieri sa sena oħra, irridu nkunu konformi mar-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan ifisser li l-barrieri tal-qawwi u tal-franka rridu nġibuhom konformi mar-regolamentazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Issa taf x'qed ngħidu meta qed ngħidu hekk?

Nafu x'investiment hemm bżonn isir biex dawn jiġu compliant mar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea?

Lill-operaturi qed ngħidulhom li biex dawn jiġu compliant mar-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea dawn iridu jinvestu Lm0.5 miljun jew Lm1 miljun?

Lil dawk li għandhom l-impjanti tar- ready mix concrete ̧ lil dawk li għandhom l-impjanti tat-tarmac ̧ lil dawk in-nies li għandhom l-impjanti tal-bricks u lil dawk li jipproduċu l- planki qed ngħidulhom li fi żmien sena jridu jiġu compliant mar- regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea?

Quddiemna għandna l-budget għas-sena d-dieħla u meta rajtu ftit sibt li l- gvern għandu dipartiment dwar il-building industry u l-construction li huwa parti mill-ministeru responsabbli mill-infrastrattura li xogħlu suppost huwa li jagħmel monitoring u jirregola l-industrija tal-bini.

Jien kont qed naħseb li peress li sa l-aħħar tas-sena d-dieħla rridu nkunu compliant f'dawn is-setturi kollha, lil dan id-dipartiment se nagħtuh xi budget fenomenali biex inkunu nistgħu nwettqu l-bidliet meħtieġa.

Effettivament ma sar xejn minn dan.

Fil-fatt jekk inti tara l-estimi li hemm ivvotati għal dan id-dipartiment partikolari issib li dan huwa l-istess bħal tas- sena li għaddiet.

Mela dan id-dipartiment kif ukoll il-BICC li huwa l- kunsill kunsultattiv dwar l-industrija tal-bini flimkien ma' l-operaturi privati, m'hu qed jingħataw l-ebda fondi sabiex dawn iwettqu din il-biċċa xogħol li hija tant mportanti jekk bħalma qed jgħid il-gvern irid li Malta tidħol membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea.

Għalhekk lill-operaturi f'din l-industrija ngħidilhom biex jibdew jistaqsu l-mistoqsijiet lill-kelliema tal-gvern.

Ngħidilhom biex dawn jistaqsuh x'inhu l-cost biex din l-industrija tiġi compliant sa Jannar ta' l-2004 kif il-gvern iffirma li jrid jagħmel.

L-appell tiegħi lill-gvern huwa li m'għandniex noqgħodu nidħku bin-nies u noqogħdu nimlewlhom rashom bħalma qal l-Onor.

Francis Zammit Dimech meta qal li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea jiġu ħafna flus u l-industrija tal-kostruzzjoni tikber.

Dan mhuwiex veru.

Li huwa veru żgur huwa li biex inkunu compliant iridu jintnefqu ħafna flus.

Nafu l-problemi ta' cashflow li għandha llum din l-industrija u jekk se nkomplu nsallbuha biex fi żmien sena jsir it-tibdil li hemm bżonn isir ̧ ħafna operaturi li jaħdmu fiha jisfaxxaw.

Għaldaqstant lil dan il-gvern ngħidlu li hemm bżonn li jkun onest man-nies u hemm bżonn igħidilna l-affarijiet kif inhuma.

Billi l-gvern ma jgħidilniex kif inhuma l-affarijiet ma jfissirx li t-tibdil ma jridx isir.

Għalhekk ladarba l-gvern ma jridx jagħti informazzjoni ̧ l-operaturi u r- rappreżentanti tagħhom għandhom jibdew jistaqsu huma xi jfisser dak li nnegozja l-gvern f'isimhom ma' l-Unjoni Ewropea.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, il-Ministru Ninu Zammit u l-Onor.

Tony Abela fl-interventi tagħhom qalu li qablu maċ-ċifri li fuqhom il-gvern ibbaża d-dħul tal-bdiewa.

Fil-fatt l-ewwel il-gvern qal li fuq kull Lm100 l-bdiewa għandhom Lm20 spejjeż u mbagħad l-ispejjeż irdoppjawha għal Lm40.

Għalhekk il-gvern qed jikkalkula li l-bidwi jdaħħal Lm60 fuq kull Lm40 li jonfoq jew inkella Lm1.50 minn kull Lm1 li jonfoq li jiġu 150%.

Dawn huma affarijiet tad-daħk u għaldaqstant m'hemmx dubju li gvern Laburista ġdid ikun impenjat li jirranġa din l-anomalija li se tintefa' ma' wiċċ il-bdiewa u l-familji tagħhom.

Nixtieq inkun naf xi profezija hi li nikkalkolaw li minn kull Lm40 spejjeż li jkollhom l-bdiewa, dawn ikollhom dħul ta' Lm60.

Kieku verament hemm dak il-qligħ il-bdiewa mhux jonqsu imma jiżdiedu.

Sur President ̧ aħna kkalkolajna li fuq tomna raba' patata, il-bdiewa għandhom ̧ minn ta' l-inqas, spiża ta' 80% u fuq il-produzzjoni mis-serer, dawn għandhom, minn ta' l-inqas ̧ spiża ta' 60%.

Naturalment dawn il- kalkoli poġġejthom fuq il-mejda tal-Kamra u l-unika spiża li trid tkun riferuta ma' l-ispejjeż hija fil-każ tas-serer fejn jintuża l-gass li permezz tiegħu l-produzzjoni tkun aktar effettiva u kwantitattiva.

Dwar il-kalkoli li għamel il-gvern tkellimt mas-Sur Clement Azzopardi, mas- Sur Naudi ta' l-agricultural lobbying u mas-Sur Joe Farrugia ta' l-għaqda bdiewa progressivi li kollha ddikjaraw li ma qablux ma' dawn il-forom ta' dħul li qed jiddikjara l-gvern.

Naturalment irrid niġi għall-punt ieħor, li għamel riferenza għalih il- kollega tagħna l-Onor.

George Vella ̧ dwar it-tneħħija tal-levy fuq il- larinġ.

Nhar it-Tnejn il-ministru ltaqa' mal-bdiewa u qalilhom li bl- arranġamenti li għamlu ̧ jekk il-prezz ikun għoli jew ikun baxx ̧ dawn se jkollhom special safeguards.

Pero' hawnhekk ikun tajjeb li wieħed ifakkar li t-tneħħija tal-levy minn fuq il-larinġ hija waħda temporanja u mhux fissa.

Jidhirli li din tkopri biss mill-15 ta' Novembru sa l-1 ta' Jannar.

Għalhekk din il-protezzjoni hija limitata biss għal sitt ġimgħat biss.

Is-sabiħa hi li l-ministru għadu la ċaħad u lanqas ikkonferma l-levies li se timponi fuqna s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Smajna li l-gvern qed jinnegozja supply measure jiġifieri kondizzjoni speċjali fuq l- importazzjoni attwali.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi u ngħid li jekk jogħġobhom tal-media għandhom jirrapportawna fedelment u mhux jabbinaw ċertu diskors ma' diskors tekniku jew inkella ma jirrapportaw xejn.

Malta, kemm bi sħubija sħiħa kif ukoll b'politika ta' partnership ma' l- Unjoni Ewropea ̧ xorta trid tibqa net importer jiġifieri xorta trid timporta l-materja prima ta' l-ikel u prodotti ta' l-ikel li ma tistax tipproduċi minħabba d-daqs żgħir tagħna.

B'hekk issostni l-provvista ta' l-ikel tal-poplu tagħna ̧ issostni l-industrija tat-tjur u l-bhejjem u ssostni wkoll il-provvista ta' l-ikel tal-miljun turist li jiġu jużuruna.

Meta nitkellmu fuq il-biedja nkunu qed nitkellmu fuq 60% tal-kummerċ dinji għaliex il-biedja hija l-ikel, hija x-xorb u hija t-tabakk.

Per eżempju ̧ in-nies ma jirrealizzawx li l-bdiewa jipproduċu z-zokkor biex ikollna l- ħelu, ma jirrealizzawx li l-bdiewa jipproduċu l-qmuħ u ċ-ċereali biex ikollna l-għaġin u l-ħobż, ma jirrealizzawx li l-bdiewa jipproduċu l-frott biex ikollna l-liquors u ħafna affarijiet oħrajn.

Ġeneralment in-nies jassoċjaw il-bdiewa mal-ħxejjex imma dawn m'huma xejn ħlief il-fertilità tal-ħajja ta' kull pajjiż u ta' kull ċiviltà.

Sur President ̧ l-Unjoni Ewropea se timponi fuqna tariffi u levies li aħna m'għandniex.

Per eżempju, din se timponi fuqna levy ta' 251.4% fuq l- importazzjoni taz-zokkor kemm-il darba dan ikun ġej minn barra l-Unjoni Ewropea.

Fuq iċ-ċanga l-Unjoni Ewropea se timponi fuqna levy ta' 88.9% meta llum ir-rata hija ta' 10%.

Il-gvern qed igħid li se jneħħi l- levies imma fil-verita' dan qed jagħmel dikjarazzjoni falza.

Tant hu hekk li l-Unjoni Ewropea għadha lanqas iffinalizzat negozjati għal dawn l- ispecial supply measures imma għamlet arranġamenti mal-gvern Malti biex jagħmel dawk li qed isejħulhom "special temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products".

Sur President, l-Unjoni Ewropea tikkompeti qisha tal-ħanut; jekk tixtri flixkun birra u tixorbu fil-ħanut tħallas prezz u jekk tixorbu d-dar tħallas prezz ieħor.

Għalhekk peress li Malta mhijiex membru ta' l- Unjoni Ewropea m'għandhiex x'taqsam mal-prezzijiet interni u allura tixtri mill-prezzijiet ta' barra li huma irħas.

Per eżempju, jien ma nistax nifhem kif il-ministru qed igħid li se jissusidja l-importazzjoni taċ-ċanga bi Euro840,000 meta llum is-sussidju bejn il-prezz intern u l-prezz estern huwa ta' mhux inqas minn Euro1.7 fuq kull kilo.

Dan ifisser li jekk nieħdu ċ-ċifra li qed tiġi kkwotata f'din it-tabella ta' 7,900,000 kilo ċanga mqassma fuq numru ta' cuts li tagħhom illum inħallsu 10%, kemm jekk ikunu ġejjin mill-Unjoni Ewropea kif ukoll jekk ma jkunux, se nispiċċaw b'bilanċ ta' madwar Euro13 miljun.

Issa d-dokument li tqassam nhar it-Tnejn li jismu "Special market policy programme for Maltese agriculture" igħid li mid-differenza ta' madwar Euro10 miljun se jingħata biss sussidju ta' Euro840,000 biex jibbilanċja l-prezz.

Allura d-differenza min se joħroġha?

Qed ngħidu dawn l-affarijiet fil-kontest ta' dak li qed jiġri fl-hekk imsejjaħ tibdil tal-globalizzazzjoni.

Din is-sena l-Istati Uniti ta' l- Amerka żiedet il-budget tagħha ta' l-agrikoltura b'żewġ terzi.

Dan ifisser li jekk kienet tonfoq Lm10 miljun għall-agrikoltura llum se tonfoq Lm17 miljun.

B'hekk il-prezzijiet fis-suq internazzjonali li minnhom tiddependi Malta se jkunu aktar kompetittivi.

Mela x'se jiġri?

L-Unjoni Ewropea ̧ biex tipparteċipa f'dawn is-swieq internazzjonali, trid tkun kompetittiva hija wkoll.

Pero' għaliex il-gvern irid ikun supperv u ma jispjegax dawn l-affarijiet lill-poplu ̧ bis-support tal-media - din ma niddejjaqx ngħidha - mhux qed igħidilna li l-Unjoni Ewropea mhux se tagħtina supply measures u allura mill-għada li nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea se nkunu soġġetti għal numru kbir ta' tariffi.

Fil-fatt biex l- Unjoni Ewropea tipproteġi s-swieq tagħha u ma tħallix prodotti jidħlu minn dawk il-pajjiżi li mhumiex membri tagħha ddikjarat li l-levies li kellha fl- 1997 se tħallihom sa wara s-sena 2010.

Issa jien irrid nagħlaq b'dan il-punt li naħseb li lill-ġurnal "The Times of Malta" ħarbilha.

Il-bieraħ waqt li kont sejjer Ruma u rritornajt illum, osservajt li f'paġna 15 kien hemm parti li tgħid "European Union back farm support cuts" u isfel nett kien hemm li:

"... but translated as a cost per capita the citizens have USD338 a year for the United States and only USD276 a year in the European Union.".

Din hija riferenza għas-somma ta' USD90 biljun li hija kkalkolata bħala spiża ta' taxxa indiretta fuq il-konsumaturi tal-pajjiżi membri ta' l- Unjoni Ewropea.

Hawnhekk il-gazzetta "The Times of Malta" qed tgħid li fin-negozjati li kellha l-Unjoni Ewropea mad-WTO irriżulta li l-ispiża tat- taxxa indiretta fuq dik li tissejjaħ il-farm support jiġifieri t-taxxi li jinġabru mill-popli ta' l-Unjoni Ewropea biex isostnu n-nefqa ta' l- agrikoltura tal-popli kollha ta' l-Unjoni Ewropea, titla' għal USD276 għal kull persuna fis-sena li jiġu ekwivalenti għal Lm116 fis-sena.

Issa jekk timmultipplika Lm116 għal 390,000 persuna, iċ-ċifra titla' għal Lm45 miljun.

Allura jien nistaqsi: Huwa veru li dawn it-taxxi li qed niddikjaraw li se jerfa' l-poplu Malti u Għawdxi per capita bi sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea huma f'dan il-livell?

Jien ikkwotajt minn dokumenti uffiċjali għax bla dubju, il-gazzetta "The Times of Malta" mhux se tikkwota minn dokumenti li ma jkunux uffiċjali.

Għaldaqstant il-punt tiegħi huwa li aħna se nkunu soġġetti għal dawn il-piżijiet meta ma nibbenefikawx għal 90% tas-sussidji għax m'għandniex art li fiha nipproduċu dawk il-prodotti li tissussidja l-Unjoni Ewropea minn fuq dawn il-piżijiet ta' taxxi taċ-ċittadini tagħha.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, f'dan il-ftit ħin li għandi rrid nagħmel ftit mistoqsijiet u riflessjonijiet.

Huwa possibbli li dan il- gvern jemmen li l-politika tiegħu ̧ b'mod speċjali f'dan il-budget, qiegħda tindirizza l-aspett soċjali tal-pajjiż kif verament jixraqlu?

Possibbli dan il-gvern jemmen li qed ikun ta' sostenn għall- familji tal-ħaddiema, għal dawk kollha li jiddependu fuq il-benefiċċji soċjali u għal dawk kollha li qegħdin fuq il-minimum wage u li jridu jiffaċċjaw l-għoli tal-ħajja record li lħaqna din is-sena?

Il-gvern Nazzjonalista jemmen li bil-11ċ żieda li ta lill-anzjani qiegħed verament jgħinhom biex jiffaċċjaw iż- żieda fl-għoli tal-ħajja skond l-indiċi li qalu li għamlu li assolutament mhuwiex kredibbli?

Jien ngħid li dan l-indiċi tal-prezzijiet falla b'mod assolut milli jispjegalna x'kien proprju dan l-indiċi u kif inħadem.

Jien fid-dibattitu tal-politika soċjali lill-Viċi Prim Ministru tlabtu biex jispjegahulna imma dan naqas milli jagħmel dan.

Dawn huma kollha mistoqsijiet li qed jagħmilhom il-poplu Malti u Għawdxi fit-toroq tagħna.

Possibbli dan il-gvern jemmen li fil-qasam ta' persuni b'diżabilità verament qiegħed - anke wara l-liġi li għaddejna minn dan il- parlament - igħin lil dawn in-nies f'termini ta' aċċessibiltà?

Per eżempju ̧ mistoqsija li qed jagħmlu l-ġenituri ta' tfal b'diżabilità hija x'se jsir minn uliedhom meta jiġu neqsin huma.

Possibbli dan il-gvern se jmur għall-elezzjoni li jmiss b'dawn il-mistoqsijiet u jippretendi li jiġi emnut mill-poplu Malti u Għawdxi?

Possibbli dan il-gvern ma jistax jaffettwa l-qasam soċjali b'mod aktar pożittiv?

Possibbli l-partit Nazzjonalista jrid jiffaċċja l-elettorat b'kuxjenza safja meta jaf li f'din il-leġislatura lħaqna l-ogħla rata record ta' qgħad, l-ogħla rata record f'dak li għandu x'jaqsam ma' għoli tal-ħajja u affarijiet oħra negattivi f'dak li għandu x'jaqsam mal-qasam tax-xogħol li se nitkellem fuqhom aktar tard?

Id-deputati tan-naħa l-oħra jaħsbu li meta jmorru jħabbtu l-bibien mhux se jsirulhom mistoqsijiet f'dan ir-rigward?

Jien, bħala tabib, jitkellmu miegħi ħafna nies dwar il-problemi li qed isibu fil-ħajja ta' kuljum, u rrid ngħid li hawnhekk m'iniex qed nirriferi għal-Laburisti biss imma anke għan-Nazzjonalisti.

Jien ma nistax nifhem kif wara li dan il-gvern irnexxielu jiddistakka daqstant ruħu mill- kumplament tas-soċjeta`, issa qed jippretendi li l-elettorat jivvotalu fl- elezzjoni li jmiss.

Sur President, bla ebda dubju, waħda mill-mistoqsijiet li se jqumu llejla se tkun tikkonċerna dak il-ktejjeb tas-supplementary estimates li tqiegħed il-bieraħ fuq il-Mejda tal-Kamra fejn fih insibu li matul is-sena 2002 il- gvern se jkun mar żmerċ fin-nefqa tiegħu bi kważi Lm38 miljun, u din iż- żieda fin-nefqa rridu nagħmlu tajjeb għaliha s-sena d-dieħla.

Ikun interessanti jekk ngħid ukoll li 6.8% tan-nefqa ta' Lm38 miljun se tkun marret proprju għall-qasam soċjali.

Dan meta fid-diskors tal-budget li għamel il-Ministru Dalli madwar ħmistax ilu - għax dan id-diskors ilu ħmistax biss li għamlu; m'ilux li għamlu xi xahar jew xahrejn - huwa qal li s-sena d-dieħla n-nefqa soċjali m'hijiex se tiżdied daqskemm tiżdied is- soltu għax se jkun hemm biss żieda ta' Lm15-il miljun mentri s-soltu din iż- żieda tkun tammonta għal madwar Lm19 miljun jew Lm20 miljun.

Għalkemm diġa` għamilt dan il-punt fis-seduta li kellna dwar il-qasam soċjali proprju fl-10 ta' Diċembru, nixtieq nerġa` nistaqsi: Xi jfisser il-fatt li qed ngħidu li s-sena d-dieħla ż-żieda tan-nefqa soċjali se tkun ta' Lm4 miljun inqas, jiġifieri se titnaqqas b'madwar 5%, meta fl-istess ħin qed nammettu li s-sena l-oħra n-nefqa soċjali kienet ta' 6.5% iktar minn dik stmata?

Dan ifisser li s-sena d-dieħla x-shortfall fis-social spending se tkun ħafna ikbar minn dik li ipproġetta l-Ministru Dalli.

Irrid nagħmel ukoll il-punt li filwaqt li s-sena l-oħra n-nefqa fiċ- children's allowance kienet ta' Lm1.8 miljun iktar, il-gvern qed jgħid li s- sena d-dieħla din in-nefqa se tonqos minn Lm15.8 miljun għal Lm14.1 miljun, jiġifieri minkejja l-impressjoni li qed jagħtu li se jtejbu ċ-children's allowance minħabba li se jżidu ċ-children's allowance ta' dawk il-familji li għandhom tlett itfal jew iktar bi ħmerija - b'xi Lm1 fil-ġimgħa - qed jammettu li n-nefqa globali fiċ-children's allowance se tkompli tonqos.

Hawnhekk jien nistaqsi lill-Ministru Gonzi: Kif tista' qatt tiġġustifika l- fatt li filwaqt li skond ir-rapport ta' ħidma tiegħek stess kienu ffrodati biss Lm0.5 miljun min-nefqa taċ-children's allowance, in-nefqa fiċ- children's allowance qiegħda titnaqqas?

Dan kollu se jsir għad-dannu tal- familji tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin, li jirrappreżentaw il-maġġoranza tas-soċjeta` tagħna.

Probabbilment ħafna minna li qegħdin f'din il-Kamra lanqas biss nikkwalifikaw għaċ-children's allowance, imma l-maġġoranza tal- familji Maltin u Għawdxin jikkwalifikaw għal din it-tip ta' għajnuna u jkunu qed jistennew iċ-ċekk taċ-children's allowance bil-ħerqa.

Mur staqsi lil dawk l-eluf ta' familji li qed titnaqqsilhom iċ-children's allowance, Onor. Gonzi, ħalli tara kemm dan it-tnaqqis qed jikkaġuna tbatija fost il- familji Maltin u Għawdxin!

Jien jiddispjaċini ngħid dan il-kliem, pero` rrid ngħid li meta l-Ministru Gonzi, fil-winding up tiegħu għas-social policy debate li kellna, ipprova jiġġustifika t-tnaqqis fin-nefqa taċ-children's allowance li hemm għas-sena d-dieħla, huwa ma kkonvinċa lil ħadd.

Per eżempju, x'jiġifieri li l- Ministru Gonzi jiġi jgħid li se jnaqqas in-nefqa taċ-children's allowance bi kważi 40% minħabba li llum il-Maltin u l-Għawdxin qed ikollhom inqas tfal?

Huwa fatt li r-rata tat-tfal li jitwieldu f'pajjiżna qiegħda tonqos, pero` ħadd ma jikkonvinċini li din ir-rata tant qiegħda tonqos li l-gvern ħass il-bżonn li jnaqqas in-nefqa taċ-children allowance bi kważi 40%.

Imbagħad jiġu jipprovaw jagħtu l-impressjoni li ċ-children' s allowance se jtejbuha!

Fil-fatt dan huwa l-ingann tal-gvern Nazzjonalista; li filwaqt li jippużaw li jkunu qegħdin jagħmlu xi ħaġa għall-ġid, effettivament ikunu qed jagħmlu proprju bil-maqlub.

Sur President, ikolli ngħid ukoll li d-diskors li għamel il-Ministru Gonzi ma kien fih l-ebda sustanza f'dak li jikkonċerna l-qasam tax-xogħol.

Huwa veru li dan il-gvern, anke bil-għajnuna ta' l-oppożizzjoni, għadda liġijiet siewja fil-qasam tax-xogħol, pero` l-qasam tax-xogħol ma jikkonsistix biss fil-health and safety, fir-rinovazzjoni jew inkella fl-updating tal- liġijiet ta' l-IRA u taċ-CERA.

Il-Ministru Gonzi jagħmel tajjeb jekk jara x'qed iħossu l-ħaddiema Maltin u Għawdxin meta ma jkunux jistgħu jlaħħqu mal-ħajja bil-pagi li għandhom, meta jitilfu l-impjieg tagħhom jew inkella meta jiġu ssensjati u ma jsibux opportunitajiet ġodda ta' xogħol.

Kulħadd jaf li matul din l-amministrazzjoni diġa` għalqu madwar 58 fabbrika.

F'ġieh is-sewwa, il-gvern Nazzjonalista kif qatt jista' jerġa` jirriġenera t-tip ta' investiment li hu stess qed itellef lil dan il-pajjiż?

Bil-pompi kollha ta' l-Unjoni Ewropea, qegħdin inħottu dak li bnejna flimkien mill- ħamsinijiet 'l hawn, inkluż fi żmien l-amministrazzjoni ta' Dr George Borg Olivier.

Ma jistax ikun li l-gvern Nazzjonalista jibqa' jagħti bis-sieq dak kollu li rnexxielna niksbu tul is-snin, u dan qed ngħidu minn qalbi.

Per eżempju, kif jaf kulħadd l-ST Microelectonics Ltd., li kienet ġiet f'pajjiżna fi żmienna, hija waħda mill-pilastri ta' l-ekonomija Maltija, u għalhekk ma jistax ikun li lil din il-kumpannija, li tikkontribwixxi għal madwar 60% ta' l-exports tagħna, nibqgħu nagħtuha bis-sieq.

Il-gvern jaqbillu joqgħod attent u ma jżidx il-production costs tagħha għax din tista' taqbad u titlaq biex topera minn pajjiż ieħor, bħal per eżempju, mill-Marokk.

Jiddispjaċini ngħidha, pero` l-gvern li għandna llum huwa fis- sakra u ma jafx x'qed jagħmel.

Dan huwa ġenn sfrenat, u kif għedt diġa`, huma l-familji Maltin u Għawdxin li se jbatu l-konsegwenzi tat-tmexxija ħażina ta' dan il-gvern.

Jekk Allaħares qatt Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea, anke s-self-employed se jbatu għax kif nafu, ma nkisbet l-ebda deroga u ma nkiseb l-ebda perijodu tranżitorju f'dan il-qasam bil- konsegwenza li s-self-employed barranin se jkunu jistgħu jaħdmu f'pajjiżna mill-għada li nissieħbu fl-Unjoni Ewropea.

Matul il-winding up tiegħu għad-dibattitu li kellna dwar il-qasam soċjali, il-Ministru Gonzi pprova jirribatti l-argument tiegħi billi qal: Mhux bilfors li l-labour force survey qed juri figura ta' qgħad iktar għolja minn dik ta' l-ETC jekk l-ETC tagħmel headcount?

Imma skużi, il-verita` hi li filwaqt li għand l-ETC imorru nies li jkunu qegħdin ifittxu x-xogħol b'mod proattiv, min-naħa l-oħra l-labour force survey jidentifikalek niċeċ ta' nies li mhux talli m'humiex qed jaħdmu imma talli lanqas biss imorru jirreġistraw għax-xogħol, bħalma huma n-nisa tad-dar u dawk iż-żgħażagħ li jkunu għadhom kif telqu minn fuq il-bank ta' l-iskola.

Lili jinkwetani l- fatt li filwaqt li mil-labour force survey jirriżulta li hemm 12,000 ruħ qegħda, l-ETC qed tgħid li l-figura ta' nies qegħda hija ta' 7,500, għax naturalment minħabba din il-varjazzjoni lanqas nistgħu noqogħdu fuq dawn il- figuri.

Per eżempju, waħda mill-ikbar differenzi li teżisti bejn dak li nsibu fil- labour force survey u dak li qed tgħid l-ETC - u hawn irrid ngħid li ma smajt lil ħadd isemmi dan il-punt jew jipprova jirribattih - hija li filwaqt li l-ETC qiegħda tiftaħar li n-numru ta' mpjiegi żdied u li l- public sector employment naqas b'900 ruħ, il-labour force survey qiegħed proprju jindika bil-maqlub għax minnu jirriżulta li l-public sector employment żdied b'2,500.

Għalhekk Onor. Sinjuri tal-gvern, jekk jogħġobkom ikkjarifikaw dawn il-figuri.

Nikkonkludi billi ngħid li m'hu veru xejn li dan il-budget qed jindirizza l- interessi soċjali tal-poplu Malti u Għawdxi.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Issa se jibda l-ħin allokat għall-kelliema tal-gvern.

Rimarki?

L-Onor.

Vella.

ONOR.

JOHN VELLA: Mr Speaker, wasalna fl-aħħar ġurnata tad-dibattitu twil li kellna fuq il-budget, dibattitu li matulu smajna lill-kelliema tal- gvern isemmu x'wettaq il-gvern Nazzjonalista matul din il-leġislatura, jiġifieri matul dawn l-aħħar erba' snin, u x'hemm ippjanat għall-futur, partikolarment għas-sena li ġejja, filwaqt li smajna lill-kelliema ta' l- oppożizzjoni jagħmlu s-soltu kritika fqira, ħafna drabi inġusta kif ukoll distruttiva tagħhom.

Id-diskors tal-budget għas-sena d-dieħla juri biċ-ċar kemm matul l-erba' snin li għaddew il-gvern Nazzjonalista saħħaħ lil pajjiżna biex kulħadd ikun aħjar.

Wieħed jista' jgħid li dan il-budget intlaqa' b'mod tajjeb minn kulħadd, apparti mill-GWU u mill-partit Laburista, pero` din issa drajnieha.

Ibda mill-man in the street u spiċċa minn min imexxi t-trade unions tal-ħaddiema u minn min imexxi l-għaqdiet ta' min iħaddem, dawn kollha kellhom kliem ta' tifħir għall-budget u kollha qallu li dan il- budget kien wieħed pożittiv.

Fil-fatt dan il-budget tant intlaqa' tajjeb li bdejna nisimgħu min-naħa ta' l-oppożizzjoni li dan kien budget kien ta' lejliet l-elezzjoni, jiġifieri kien intiż biex jiġbed il-voti lejn il- partit Nazzjonalista fl-elezzjoni li ġejja.

Jista' jkun li dan kien budget ta' lejliet l-elezzjoni, pero` jekk irid il-gvern Nazzjonalista għandu ċans jagħmel budget ieħor qabel ma jsejjaħ elezzjoni.

Issa lill-oppożizzjoni drajnieha daqqa tgħid ħaġa u daqqa tgħid oħra, u anke f'dan il-każ, l- oppożizzjoni filli qed tgħid li dan il-budget huwa ta' lejliet elezzjoni u li ġie maħdum b'mod li jiġbed il-voti lejna u filli ġġib lil kull min jemminha qalbu ġunġliena, imma nsomma, min se jemmen il-gideb ta' l- oppożizzjoni?!

Per eżempju, Mr Speaker, kritika li smajnieha ta' kuljum matul dawn l-aħħar jiem u fil-fatt għadna kif smajnieha proprju ftit minuti ilu tikkonċerna l- pensjonanti għax il-Membri tan-naħa l-oħra qed jgħidu li kulma se jieħdu żieda għall-għoli tal-ħajja l-pensjonanti huma biss 11-il ċenteżmu.

Ħalli nagħmluha ċara; iż-żieda li se jieħdu l-pensjonanti hija ta' Lm1.27 kull ġimgħa.

Il-membri ta' l-oppożizzjoni semmew ukoll il-wegħda li għamilna lill-pensjonanti fil-programm elettorali tagħna li se nagħtuhom iż-żieda kollha ta' l-għoli tal-ħajja u mhux biss iż-żewġ terzi, u fil-fatt aħna hekk qed nagħmlu, pero` aħna nagħtu din iż-żieda biss wara li naraw fiex tkun tikkonsisti x-xirja tal-pensjonanti.

Per eżempju, m'għandix dubju li x-xirja tal-pensjonant hija differenti mix-xirja tal-ħaddiema, li x'aktarx ikunu miżżewġin bit-tfal.

Huwa veru li l-pensjonant jonfoq iktar f'dik li hija dieta, f'dawk li huma mediċini u f'dawk li huma servizzi mediċi - u hawnhekk ma rridux ninsew li l-mediċini l-gvern jipprovdihom b'xejn lill- maġġoranza l-kbira tal-pensjonanti - pero` x'aktarx li x-xirja tal-ħaddiema tkun ikbar.

Biss biss jekk il-ġenituri jkunu jaħdmu, huma jkunu jridu jonfqu l-flus fit-trasport u fi ħwejjeġ filwaqt li mbagħad ikollhom ukoll l- ispejjeż tat-tfal, allavolja forsi dawn ikunu jattendu skola tal-gvern.

Għalhekk inħass il-bżonn li jsir survey speċifikament għall-anzjani.

Kieku ma sarx dan is-survey li aħna konna wegħedna fil-programm elettorali tagħna, kieku llum il-pensjonant se jieħu biss żewġ terzi taż-żieda ta' l- għoli tal-ħajja, jiġifieri Lm1.17, imma bis-saħħa ta' dan is-survey il- pensjonant se jibda jieħu Lm1.27ċ kull ġimgħa.

Lill-oppożizzjoni smajnieha wkoll tagħmel il-kritika - u fil-fatt din il- kritika għadna kemm smajnieha ftit ilu - li filwaqt li qed ngħidu li se nżidu ċ-children's allowance lil dawk li għandhom iktar minn żewġt itfal, il-vot allokat għal din l-allowance naqas u allura pprovaw iġibu l-argument li mhux veru li l-gvern se jżid iċ-children's allowance lil dawk li għandhom iktar minn żewġt itfal.

Issa dan m'hu veru xejn għaliex il-vot taċ-children's allowance żdied.

Huwa veru li dan żdied bi ftit, imma l- fatt huwa li żdied, u r-raġuni għaliex il-vot allokat għaċ-children's allowance żdied hija li llum in-numru tal-familji li jkollhom iktar minn żewġt itfal qiegħed dejjem jonqos, u qiegħed jonqos sew.

Fil-fatt ta' min jgħid li se jkun hemm ma' l-4,400 familja li l-benefiċċju taċ-children's allowance tagħhom se jiżdiedilhom b'medja ta' Lm1 fil-ġimgħa proprju b'din il-miżura.

F'din il-Kamra smajna wkoll li n-numru ta' nies li huma intitolati għal mediċini b'xejn permezz ta' l-hekk imsejħa "karta roża" qiegħed jonqos, pero` dan xi jfisser?

Dan ifisser li kien hemm numru ta' nies li kellhom pensjoni baxxa jew dħul baxx u llum id-dħul tagħhom żdied b'mod li m'humiex qed jibqgħu jiġu intitolati għall-karta r-roża.

Dan il-fattur ifisser ukoll li kien hemm persuni li kienu qed jagħmlu dikjarazzjonijiet foloz u d- dipartiment għas-sigurta` soċjali nduna b'dan, u fil-fatt ġew diversi nies irrabjati għandi biex nirranġalhom minħabba li dawn ma baqgħux intitolati għall-karta r-roża, imma ovvjament lil dawn in-nies ma naqdihomx għax ejjew ngħiduha kif inhi; x'jiġifieri tħalli nies jibqgħu jisirqu u jisolħu l-flus minn fuq dahar il-poplu?

Imma oħroġ il-għaġeb, hawnhekk smajna membri ta' l-oppożizzjoni jaqbżu għal dawn in-nies, jiġifieri dawn in-nies sabu forċina f'uħud mill-membri ta' l-oppożizzjoni, u dan huwa abbuż sfaċċat.

Naħseb kull deputat li hawn f'din il-Kamra ltaqa' ma' nies li qalulu: Mela sewwa; bniedem li għandu dħul konsiderevoli - u dan ikun jidher mill- karozza li jkollu, minn kif jilbes u minn kemm isiefer fis-sena - igawdi mill-benefiċċji soċjali filwaqt li jien, għax jien onest, ma ngawdi mill- ebda benefiċċju!

Il-miżuri li ħa d-dipartiment għas-sigurta` soċjali f'dan ir-rigward ġew ikkritikati ħafna drabi hawn ġew mill-membri ta' l- oppożizzjoni wkoll, pero` kienu proprju dawn il-miżuri li naqqsu n-numru ta' dawn is-sangisugi.

Għalhekk nistgħu ngħidu li waħda mir-raġunijiet għaliex in-numru ta' nies li jgawdu mill-karta r-roża naqas hija l- effiċjenza tad-dipartiment għas-sigurta` soċjali.

Mr Speaker, ħaġa oħra li l-oppożizzjoni Laburista xxewwex lill-poplu biha - u din hija diska li ilha ddoqq żmien twil - hija li matul dawn l-aħħar erba' snin il-gvern daħħal mal-Lm240 miljun taxxa iktar minn żmienhom.

Huwa veru li sa l-aħħar tas-sena d-dħul tal-gvern se jkun ta' Lm240 miljun iktar, u fil-fatt il-Prim Ministru qal li dan id-dħul jista' jiżdied saħansitra għal Lm265 iktar.

L-oppożizzjoni qed iġġib l-argument li dawn il-miljuni kollha l-gvern ħadhom mingħand il-poplu matul dawn l-aħħar erba' snin.

Issa hawnhekk ta' min jispjega li d-dħul tal-gvern m'hux ġej kollu mit-taxxi, u fil-fatt matul dawn l-aħħar erba' snin id-dħul mit-taxxi kien biss ta' Lm70 miljun iktar filwaqt li l-kumplament tal-Lm190 miljun l-oħra l-gvern daħħalhom mill-qasam ta' l-ekonomija Maltija.

Bi pjaċir ngħid li minkejja d-diffikultajiet li kien hawn fl-ekonomija madwar id-dinja kollha, l-ekonomija Maltija tjiebet matul dawn l-aħħar erba' snin.

Huwa veru li forsi ma tjibietx daqskemm xtaqna, imma huwa fatt li l-ekonomija tjiebet.

Matul dawn l-aħħar snin naqas ukoll il-qgħad u kien hemm 3,600 ruħ li filwaqt li qabel kienu jieħdu benefiċċju soċjali, dawn illum sabu mpjieg ġdid jew daħlu fis-suq tax-xogħol għall-ewwel darba.

Dan ifisser li dawn it-3,600 ruħ mhux talli ma baqgħux piż fuq is-soċjeta` imma talli bdew iħallsu l-bolla kull ġimgħa u f'ċerti każijiet anke t-taxxa għax uħud minn dawn il-ħaddiema sabu mpjieg li jrendi tajjeb.

Fil-fatt fid-diskors tal- budget ingħad li d-dħul tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin se jiżdied b'iktar minn Lm120 miljun fis-sena.

Dan id-dħul, apparti milli jrendi iktar lill-gvern, partikolarment bl- income tax, jiġġenera wkoll iktar kummerċ.

Naturalment jekk jiġġenera iktar kummerċ, allura jkun hemm iktar impjegati u sidien ta' intrapriżi li jmorru tajjeb, u allura dan ikun ifisser iktar dħul għall-gvern, imma ċertament iż-żieda li qed ikun hemm fid-dħul tal-gvern ma tfissirx li l- gvern qed jiġbor iktar taxxi mingħand il-poplu.

Huwa minnu li kien hemm żmien meta l-gvern żied it-taxxi, partikolarment fis-snin 2000 u 2001, imma meta l-gvern Nazzjonalista jżid it-taxxi dejjem joqgħod attent li ma jmissx lill-batut u lil min ma jiflaħx.

Fil-fatt il-batut qatt ma żdidulu t-taxxi taħt gvern Nazzjonalista.

Jien ma niċħadx li meta l-gvern Nazzjonalista żied xi taxxi, smajna t-tgergir mingħand in-nies tal-klassi medja jew għolja, pero` din hija ħaġa naturali u kif jgħid il-Malti, lill-bniedem meta toqroslu l-but, dan joqmos.

Il-verita` hi li għalkemm dawn in-nies kellhom jissikkaw xi ftit iċ-ċinturin, il-way of living tagħhom baqa' l- istess u ma kien hemm l-ebda bidla fir-ritmu li kienu jgħixu fih qabel.

Mela, Mr Speaker, x'għandna ngħidu għall-gvern Laburista, li matul l-1997 u l-1998 tant daħħal taxxi li f'sentejn irnexxielu jiġbor iktar minn Lm60 miljun mit-taxxi, xi ħaġa li ġabet lill-pajjiż fi kriżi?!

Sewwa konna ngħidulu li dak il-gvern kien gvern "tal-calculator" għax huwa kien idaħħal it-taxxi mingħajr ma jagħti kas lil min se jolqot bil-konsegwenza li l- Maltin u l-Għawdxin kellhom iħallsu t-taxxi kollha li daħħal il-gvern Laburista, irrispettivament minn jekk kenux jifilħu jħallsuha jew le.

Apparti miż-żidiet fit-taxxi li l-gvern Laburista mpona fuq is-sigaretti u fuq ix-xorb alkoħoliku, li hija xi ħaġa aċċettata, il-gvern Laburista kien impona żidiet kbar fuq il-prezz tal-petrol u fuq il-prezz tal-pitrolju, li mhux biss jintuża mill-industrija imma wkoll minn nies li għandhom mezzi limitati ħafna.

Fil-fatt it-taxxa fuq il-pitrolju tant kienet żdiedet fi żmien il-gvern Laburista li fl-1998 irrendiet lill-gvern mal-Lm1 f'sisa biss.

Kemm rajniehom jiġu introdotti taxxi ġodda fis-sentejn li l-partit Laburista dam fil-gvern!

Per eżempju, rajna tiżdied it-taxxa fuq in-noll ta' min isiefer bl-ajru jew bil-baħar, rajna r-reġistrazzjoni tal-karozzi u l-prezz tal-liċenzji jisplodu 'l fuq u rajna l-premiums ta' l-insurance jogħlew b'mod esaġerat ukoll, pero` naħseb li waħda mill-iktar miżuri oxxeni li ħa l-gvern Laburista dak iż-żmien f'dik li hija taxxa kienet li introduċa fee ta' Lm1 għal kull ċertifikat li kien jinħareġ minn tabib tal- polyclinic, jiġifieri min ma kienx jaffordja jmur għand it-tabib privat tiegħu, xorta kellu jibda jħallas biex jinqeda.

Anke lil dawk in-nies li kienu intitolati għall-karta r-roża, li għadna kemm semmejna xi ftit ilu u li ma jaffordjawx jixtru l-mediċini, kien imponielhom taxxa ta' 50c fil- ġimgħa.

Qed ngħid dawn l-affarijiet mhux biss biex nuri kemm il-gvern Laburista kien introduċa taxxi imma wkoll biex nuri li l-gvern Laburista kien jintroduċi t-taxxi mingħajr ma jagħti kas jekk dawn it-taxxi humiex se jeffettwaw anke lill-fqir jew lill-batut.

Huwa kien jimponi t-taxxi u ż- żidiet bl-addoċċ, kif għamel, per eżempju, fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma jew meta introduċa t-taxxa ta' Lm48 fis-sena fuq kull servizz tad-drenaġġ.

Nerġa` ngħid li f'erba' snin il-gvern Nazzjonalista daħħal inqas minn Lm70 miljun fi dħul ta' taxxi filwaqt li f'sentejn il-gvern Laburista daħħal iktar minn Lm60 miljun.

Kif għedt diġa`, il-kumplament tad-dħul li daħħal il-gvern Nazzjonalista kien riżultat tat-tibdil fl-ekonomija u iktar minn hekk, kien riżultat ta' l-effiċjenza kbira li kien qed ikun hemm fil-ġbir tat-taxxi.

L-istil maniġerjali ġdid - u hawnhekk qed insemmi kelma li tan- naħa l-oħra jħobbu jużawha ħafna - li daħħal il-Ministru Dalli fid- dipartiment ta' l-income tax ġab lill-maġġoranza assoluta tat-taxpayers konxji tad-doveri tagħhom.

Dawk li kienu jiskartaw u jevadu t-taxxa kellhom jiġu f'sensihom, pero` tiskanta, meta t-taxxi bdew jinġabru fil-ħin minn min suppost iħallashom, l-oppożizzjoni minflok ma faħħret lil dan id- dipartiment jew ikkumplimentat lill-gvern għal dan, bdiet tgħid li aħna qed inkissru lill-pajjiż għaliex qed innaqqsu l-cash flow.

Sur President, il-budget għas-sena 2003 - li l-Ministru Dalli sejħilha "is- sena tad-destin", kif fil-fatt hi - jimmira biex il-ġid li nħoloq tul dawn l-erba' snin, ovvjament b'ċerti sagrifiċċji, jitgawda minn kulħadd u ħadd ma jibqa' lura.

Riżultat ta' dan huwa l-progress kbir li għamel il-poplu Malti u Għawdxi kollu f'dak li huwa livell ta' għajxien.

Dan iwassal mhux biss lill-poplu imma anke lil pajjiżna biex ma jibqax lura, u issa pajjiżna u l-poplu tagħna se jimxu ħafna u ħafna iktar 'il quddiem għax id- direzzjoni ċara tal-gvern Nazzjonalista wasslet biex Malta daħlet fil-port ta' l-Ewropa, b'sodisfazzjon kbir għall-poplu Malti u Għawdxi.

Fil-fatt fi ftit ġimgħat oħra se nniżżlu l-ankri tagħna fil-port ta' l-Ewropa, norbtu mal-moll u ngawdu mill-art imwiegħda.

Mr Speaker, il-ġimgħa l-oħra Malta wriet li żgħira kemm hi żgħira, għandha nies kapaċi daqs ħaddieħor, u forsi iktar ukoll.

In-negozjaturi Maltin - u lil dawn ta' min jirringrazzjahom u jfaħħarhom għax-xogħol tant tajjeb li għamlu - waslu fejn ħaddieħor ma wasalx.

Il-kapaċita` tagħhom wasslet biex Malta rnexxielha tagħmel pakkett xieraq u dinjituż.

Minħabba l-famuża friża li għamel il-gvern Laburista fl-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, in-negozjati damu biex bdew, pero` xorta waħda rnexxielna naslu.

Naturalment dan ma kienx faċli, imma l-kisbiet kbar li għamilna xejnu t-tbassir bażwi ta' l-Onor.

Alfred Sant u sħabu għal kollox.

Kemm qalu, Mr Speaker, li l-lingwa Maltija konna qed narmuha u konna qed inbigħuha!

Fil-fatt illum il-lingwa Maltija saret lingwa uffiċjali fl- Unjoni Ewropea, u din hija xi ħaġa li lilna tagħmlilna unur, l-iktar meta nafu li hemm pajjiżi li għalkemm huma diġa` membri fl-Unjoni Ewropea, il- lingwa tagħhom għadha m'hijiex uffiċjali f'din l-unjoni.

Kemm qalu li mhux se jkollna kummissarju!

Imma llum nafu li kummissarju se jkollna wkoll.

Kemm qalu li mhux se jkollna iktar minn żewġ membri parlamentari fil- parlament Ewropew!

Imma fil-fatt se jkollna ħames membri parlamentari fil- parlament Ewropew, u meta nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea u niġu għall- inter-governmental committee se ninsistu biex ikollna s-sitt membru parlamentari wkoll, allavolja Malta hija l-iżgħar waħda minn 25 pajjiż.

Kemm qalu li se nitilfu n-newtralita`!

Fil-fatt in-newtralita` qatt ma kienet problema, iżda se nagħmluha ċara u bil-miktub permezz ta' trattat li la se jkollna bażi u lanqas se nieħdu parti attiva f'xi gwerer.

Kif qal il- ħabib tiegħi l-Onor.

Michael Frendo, meta jiġi ffirmat l-accession treaty f'Ateni mhux biss il-15-il membru li hemm bħalissa fl-Unjoni Ewropea imma anke d-disa' pajjiżi l-oħra li qed jistennew li jsiru membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea se jiffirmaw dan il-kuntratt, li jiggarantixxi li Malta tibqa' newtrali.

U kemm qalu fuq l-abort il-membri ta' l-oppożizzjoni!

Għalkemm din m'hijiex xi ħaġa li tirrigwarda lill-Unjoni Ewropea, aħna se nniżżluha fit-trattat ukoll li ma rridux li l-abort f'pajjiżna jiġi legalizzat.

Kemm xewxet l-oppożizzjoni li hekk kif nidħlu fl-Unjoni Ewropea, l-Isqallin ġejjin f'pajjiżna biex jieħdu x-xogħol tal-Maltin u l-Għawdxin.

Fil-fatt anke hawnhekk, aħna wasalna biex nilħqu ftehim li permezz tiegħu, filwaqt li l-gvern se jkun jista' jikkontrolla d-dħul tal-ħaddiema barranin f'pajjiżna, kif wara kollox qed jagħmel issa, il-ħaddiema Maltin u Għawdxin se jkunu jistgħu jmorru jaħdmu fi kwalunkwe pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea minn dakinhar stess li nsiru membri sħaħ ta' din l-unjoni.

Ara ċ-ċittadini ta' pajjiżi oħra, l-iktar tal-pajjiżi ex-komunisti, mhux se jkunu jistgħu jmorru jaħdmu f'pajjiżi oħra; lanqas f'Malta.

Kemm qalu li hekk kif nidħlu fl-Unjoni Ewropea, se jiġu l-barranin jixtru proprjeta` f'Malta!

Fil-fatt anke hawnhekk, aħna żammejna iebes u ħloqna policy li biha dawk il-barranin li jkunu jridu jixtri proprjeta` f'pajjiżna jkunu jridu jkunu ilhom jgħixu f'Malta għal mill-inqas ħames snin.

Issa ejjew nammettu li kemm gvernijiet Laburisti kif ukoll gvernijiet Nazzjonalisti għamlu minn kollox biex iħajru lill-barranin jiġu jixtru proprjeta` f'Malta għax din kienet xi ħaġa li trendi.

Fil-fatt anke l-gvern Laburista ta' ftit snin ilu mmexxi mill- Onor. Alfred Sant kien qed jipprepara skema biex iħajjar lill-barranin jixtru proprjeta` hawn Malta.

Għalhekk jien nistaqsi: Allura issa, għax se nidħlu fl-Unjoni Ewropea, qed jaraw li l-proprjeta` se togħla?

Il- Membri ta' l-oppożizzjoni qalu wkoll li bis-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea se nitilfu ż-żona ta' 25 mil għas-sajjieda tagħna imma aħna rnexxielna nilħqu ftehim anke f'dan ir-rigward, b'liema ftehim din ir- riżerva se tkun esklussivament għas-sajjieda Maltin u Għawdxin.

Il-gvern se jipprovdi wkoll il-mezzi biex il-flotta Maltija tas-sajd tiġi ristrutturata għal aktar effiċjenza u sigurta`, u dan se jsir bl-għajnuna ta' l-Unjoni Ewropea.

Kemm qalu u għadhom qed jgħidu l-Membri ta' l- oppożizzjoni li hekk kif nidħlu fl-Unjoni Ewropea, il-bidwi se jispiċċa bla xogħol!

Pero` bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, il-bidwi mhux talli mhux se jispiċċa bil-ġuħ imma talli se jieħu kumpens xieraq biex jirristruttura ruħu tajjeb.

Fil-fatt bil-ftehim fuq il-qasam ta' l-agrikoltura m'huwiex se jgawdi biss il-bidwi imma anke l-konsumatur Malti, u dan bi prodotti aħjar, b'varjeta` ikbar u bi prezzijiet tajbin.

Smajna kemm-il darba wkoll li bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea l-gvern Malti m'hux se jkun jista' jkompli jissussidja lit-tarznari u għalhekk dawn se jkollhom jingħalqu, imma anke f'dan il-każ, l-Unjoni Ewropea aċċettat li Malta tkun tista' tissussidja lit-tarznari għal numru ta' snin sakemm dawn jiġu fuq saqajhom.

Kemm kesksu fuq il-VAT.

Illejla stess smajna li din se ssir ukoll fuq il-mediċini u l-ikel.

Anke hawn in-negozjaturi Maltin irnexxielhom jassiguraw li sas-sena 2010 nibqgħu kif aħna u mbagħad na\mluha wara s-sena 2010, barra jekk l-Ingilterra u l-Irlanda jibqgħu ma jagħmlux il-VAT fuq il-mediċini u l-ikel.

Kemm xewxu lill-kaċċaturi u lin- nassaba li jitilfu d-delizzju tagħhom.

Il-kaċċaturi u n-nassaba ta' l- affari tagħhom issa kuntenti u sodisfatti li n-negozjati li saru se jkunu ta' ġid għalihom.

Sur President, dan kollu flimkien mal-pakkett finanzjarju li ntalab f'Copenhagen fl-aħħar tal-ġimgħa l-oħra ġab fix-xejn l-argumenti ta' l- oppożizzjoni.

Minkejja dan, jiġi l-kap ta' l-oppożizzjoni hawnhekk jibqa' imeri s-sewwa magħruf.

Irid mingħalih jiżvijja l-vot fir-referendum.

Minflok jipprova jipperswadi jew għallinqas ifiehem lill-poplu Malti x'fih dan il-famuż pakkett ta' partnership il-kap ta' l-oppożizzjoni jmaqdar u jgiddeb l-akkwist li għamlet Malta għal meta nidħlu fl-Unjoni Ewropea fl-1 ta' Mejju tas-sena 2004.

Jista' jgħidilna l-Onor.

Alfred Sant, sa issa x'garanziji għandu jekk Allaħares qatt u Alla jnixxifli lsieni jsib ruħu fil-gvern?

Jista' jgħidilna x'garanziji għandu li l-Unjoni Ewropea tibda tiddiskuti miegħu mill-ewwel?

Jista' jgħidilna x'se jitlob u x'se jieħu?

Jista' Dr. Alfred Sant jgħidilna kemm se jdum biex jasal għal ftehim?

Għandu xi timeframe biex jassigurana meta se jibdew dawn id- diskussjonijiet?

Għandu ftehim ma' l-Unjoni Ewropea fuq dan it-timeframe?

Jaf Dr. Alfred Sant li meta jmur biex Allaħares qatt, jekk imur hemmhekk, irid jitkellem ma' nies bħal Verheugen u oħrajn li qalulu li l-pakkett ta' partnership ma jreġix?

Meta kienu fil-gvern ħlief għal xi draft ta' ftehim li kien ukoll jinkludi t-tneħħija tal-levies m'għamlu xejn.

Jistgħu jgħidulna jekk wegħduhx xi flus l-Unjoni Ewropea?

Jista' jgħidilna minn fejn se jġib il-flus li sakemm isir dan il-ftehim li bilfors irid jieħu numru ta' snin?

Dawn se jġibhom mit-taxxi tal-poplu?

Dan il-pakkett tal-fantażma ta' l-hekk imsejħa partnership tal-Malta Labour Party huwa vojt.

Issa l-poplu Malti għandu quddiemu pjan li fost affarijiet oħra hemm iktar minn Lm80 miljun li deħlin għas-snin 2004-2006.

Għandu wkoll ikun iffirmat nhar il-Ġimgħa l-protokoll ma' l-Italja għal Lm30 miljun oħra u dan sabiex Malta tipprepara ruħha aħjar biex tissieħeb.

Jista' Dr. Alfred Sant jew xi ħaddieħor jispjegali minfejn se nġibu dawn il-flus 'il fuq minn Lm110 miljun jekk aħna ma nsirux membri?

Sur President, il-poplu Malti għandu quddiemu pjan ċar, bid-dettalji kollha tal-kisbiet għad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

L-oppożizzjoni qed tippresta pakkett fantażma.

Aħna konvinti li l-poplu Malti, kif dejjem għamel fl-iktar okkażjonijiet importanti fil-ġrajja ta' pajjiżna sew f'dik li hija integration, sew fil-każ ta' l-indipendenza anke issa jasal biex jagħmel deċiżjoni tajba ħafna, deċiżjoni li tiggarantixxi li jkollna livell ta' għajxien aħjar milli għandna.

Jekk nidħlu fl-Ewropa jkun hemm iktar impjiegi, jinfetħu swieq enormi għall- prodotti Maltin, il-ħaddiem Malti niggarantulu u nassigurawlu l-aqwa drittijiet fid-dinja tax-xogħol.

Iż-żgħażagħ Maltin ikollhom opportunitajiet fl-aqwa istituti u universitajiet fejn ikunu jistgħu jkomplu jistudjaw u jekk iridu anke jaħdmu.

Id-dħul fl-Unjoni Ewropea jfisser ukoll - u din għalija hija importantissima - garanzija għad- demokrazija.

Mr Speaker, kien proprju l-biża' tat-telf tad-demokrazija li l-eżekuttiv tal-partit Nazzjonalista fl-1979 ivvota biex malli jkun fil-gvern japplika għad-dħul fl-Unjoni Ewropea.

Forsi mhux kulħadd jiftakar, imma dawk kienu żmenijiet fejn gvern Laburista kien meqjus bħala reġim li ma jittollera qatt id-demokrazija.

Kien gvern li kien jiekol il-kirxa ma' pajjiżi bħall- Bulgarija u r-Rumanija, dak iż-żmien pajjiżi komunisti mill-iktar estremi.

Kien gvern li għamel trattat minn wara l-poplu mal-Korea ta' Fuq.

Kien gvern li neħħa hawn Malta l-qorti Kostituzzjonali u ssosspendiha għal tliet snin sħaħ.

Ara llum kulħadd itella' lill-gvern quddiem il-qorti Kostituzzjonali imma dak iż-żmien beża li ma jkunx hemm xi ħadd f'dawk it- tliet snin li jtella' lill-gvern biex ifittxu għall-ħneżrijiet li kien jagħmel.

Il-ħaddiema dak iż-żmien jekk jistrajkjaw kienu jiġu msawwta u sospiżi u anke jitilfu xogħlhom.

Rajna studenti msawwta, rajna ħaddiema msawwta u rajna nies jidħlu fid-depot tal-pulizija b'saħħithom u joħorġu minn hemm imbiċċrin.

Kien hemm ukoll min ħarġuh mejjet.

Mr Speaker, dawn u ħafna affarijiet oħra bħal dawn qatt ma jistgħu jiġru f'pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Min jaf jekk il-partit Laburista jaqbilx ma' din il-kwalita` ta' demokrazija fl-Unjoni Ewropea?

Wara kollox Dr. Alfred Sant, il-kap ta' l-oppożizzjoni, il-mexxej tal-partit Laburista, kien jifforma parti importanti ħafna mill-istruttura ta' l-MLP ta' dak iż- żmien.

Forsi Dr. Alfred Sant ma jaqbilx ma' din it-tip ta' demokrazija?

Forsi għalhekk ma jridx li aħna nidħlu?

Konna ngħidu riesaq l-aħħar xarabank, riesaq l-aħħar train u jekk ma nitilgħux ma kienx ikollna ċ-ċans li nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Tlajna u issa wasalna.

Il-vapur lest u qiegħed fil-port.

Issa wasalna fil-point of no return.

L-ajruplan għadda iktar minn nofs ir-runway u allura issa ma jistax jieqaf.

Dan ifisser li t-titjira se twassalna fid-destin finali tagħna, l-Ewropa magħquda, l-Ewropa waħda, Ewropa għall-paċi u għas-sliem.

Jien ċert, Mr Speaker, li din se tkun l-għażla tal-poplu Malti fir- referendum li jmiss.

Peress li din hija l-aħħar ġurnata li qegħdin hawnhekk nieħu din l-okkażjoni biex nawgura lilek u l-familja kif ukoll lill-membri taż-żewġ naħat - allavolja mhumiex hawn - s-sena t-tajba u l-Milied it- tajjeb.

Nawgura l-festi t-tajba wkoll lill-impjegati kollha li jaħdmu f'dan il-parlament.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Grazzi, Mr Speaker.

Qabel xejn ningħaqad mal- kollega tiegħi l-Onor.

John Vella biex ukoll insellem lilek f'din is-sena ta' ħidma li għaddejna flimkien f'dan il-parlament.

Kienet sena ta' xogħol estensiv ħafna u naħseb li ftit kienu s-snin li għaddejna daqshekk ġranet naħdmu u niddibattu l-liġijiet li fl-aħħar mill-aħħar se jwassluna għad- destin li minnu jiddependi pajjiżna fil-futur.

Nixtieq ukoll nirringrazzja u nifraħ lill-istaff kollu ta' din il-Kamra, kemm lill-iskrivan tal-Kamra u l-iskrivani tiegħu, kemm dawk in-nies li qegħdin jagħmlu xogħol ta' stampar u anke ta' recordings, kif ukoll lill- messaġġiera, lill-pulizija u anke lis-suldati li wkoll jaħdmu u jagħtu s- sehem tagħhom.

Kieku ma jkunx hawn huma ma nafx kif irid jimxi dan il- parlament.

Mr Speaker, meta wieħed imur lura d-dar filgħaxija, ikun għajjien kemm ikun għajjien jgħid "what a day" jew inkella fl-aħħar tal-ġimgħa "what a week it was" imma din is-sena nistgħu ngħidu "what a year it was".

Kienet sena verament ta' ħidma, u ta' tmexxija bil-għaqal minn gvern Nazzjonalista li wassal lil Malta għall-Unjoni Ewropea.

Jiena għadni niftakar il-kunsill ġenerali tal-partit Nazzjonalista ta'l- 1981, fejn Dr. Eddie Fenech Adami kien qal: Ejja nitfgħu salvauomo lill- partit Laburista u ngħidulu japplika biex isir membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Qatt ma nista' ninsih dan id-diskors.

Il-Prim Ministru kien għamel dan is- suġġeriment lill-partit Laburista l-iktar minħabba d-diżastru li kien hawn ġewwa pajjiżna dak iż-żmien, meta kellna theddida għad-demokrazija, qgħad dejjem jiżdied u qabda nkwiet.

Dan l-appell li għamel kien appell ġenwin, appell ħiereġ mill-qalb ta' bniedem li ried verament il-ġid lill-pajjiżna.

Illum il-ġurnata proprju kellha tkun din l-istess persuna, li wettqet dak is-suġġeriment bħala prim ministru ta' gvern Nazzjonalista.

U jiena kburi li ninsab f'din in-naħa tal-Kamra nifforma parti minn partit li rnexxielu jġib dak il-pakkett ta' negozjati tajbin ħafna li kellu t-tifħir ta' kull settur tal-poplu Malti.

Mr Speaker, din is-sena kienet waħda memorabbli għal pajjiżna.

Jiena nixtieq ngħid kemm ġew iżuruna nies din is-sena u kemm faħħru l-progress li Malta li qed tagħmel rigward sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Nibda biex insemmi, Mr Speaker, id-diversi viżiti statali li kellna.

Per eżempju, kellna l-viżta tal-President ta' l-Albanija, il-viżta tal-Ministru ta' l- Affarijiet Barranin Ċiprijott, il-viżita tal-Prim Ministru Spanjol, tal- President Vaclav Havel, tal-viċi president tal-Bundestag, il-viżta tas- segretarju ta' l-istat tat-Tuneżija, viżta mill-assistent ministru għall- affarijiet barranin Eġizzjan, il-viżta uffiċjali mill-president tal- parlament ewropew Pat Cox, li kien indirizza wkoll il-parlament, bħalma kien indirizzah wkoll is-segretarju tal-Lega Għarbija Amre Moussa li wkoll indirizza l-parlament.

Kien hemm persuna oħra distinta mill-Kunsill ta' l- Ewropa li wkoll indirizzat lil dan il-parlament.

Kellna wkoll viżta mill- ministru għall-affarijiet barranin ta' Andorra u kellna wkoll viżta mill- president tal-parlament Taljan.

Din kienet esperjenza sabiħa għaliex kemm inti kif ukoll jiena tgħallimna ħafna mid-diskursati li kellna miegħu.

Kellna wkoll viżita mill-ministru ta' l-affarijiet barranin Awstrijak.

Din is-sena kellna l-ambaxxatur il-ġdid Taljan Alvise Memmo.

Barra dawn kellna ħafna okkażjonijiet oħra fejn persuni distinti ġew hawn Malta u kien unur għalihom li jkunu preżenti hawn Malta.

Il-gvern Malti tahom ospitalita' mill-aqwa u huma faħħru wkoll l-inizjattivi li ħa pajjiżna.

Ma nistax ma nsemmix, Mr Speaker, fost ħafna u ħafna oħrajn lin-negozjatur ewlieni Ewropew Gunther Verheugen li mhux talli ġie hawn Malta, imma talli ħa sehem f'diskussjionijiet mal-gvern kif ukoll ħa sehem ukoll għall-ewwel darba bħala bniedem barrani politiku, fil-programm tant popolari ''Xarabank''.

Kellna diversi okkażjonijiet oħra fejn aħna rreċiprokajna dawn iż-żjarat.

Fost l-oħrajn kellna dik li għamel il-President Guido de Marco, bħala President tar-Repubblika ta' Malta, kif ukoll viżti uffiċjali li għamel il- Prim Ministru li tajjeb wieħed isemmihom.

Per eżempju, iż-żjara f'Ruma meta ltaqa' ma' Silvio Berlusconi, iż-żjara fl-Awstrija fejn ipparteċipa fil- commonwealth heads of government u ż-żjara f'Barcellona fejn ħa sehem fis- summit ta' l-Unjoni Ewropea li għaliha kienu mistiedna l-kapijiet tal-gvern tal-pajjiżi membri u anke dawk kandidati ta' l-Unjoni Ewropea.

GĦamel ukoll żewġ żjarat fi Brussels, waħda fl-14 ta' Mejju u l-oħra bejn it-22 u t-23 ta' April fejn hemmhekk spjega l-proċess tan-negozjati f'laqgħa tal- ministri tad-difiża.

GĦamel ukoll żjarat f'Copenhagen u f'Ruma.

Attenda wkoll il-world food summit ta' Sivilja u għamel viżti uffiċjali fl- Awstralja, fi New Zealand u anke fiċ-Ċina.

Dawn kollha kienu prova ta' kemm barranin ġew hawn Malta jonorawna bil-preżenza tagħhom u li aħna, min-naħa tal-gvern – u dan kollu juri kemm hu gvern dinamiku, gvern li verament ħadem biex iġib il-pajjiżna fuq saqajh u f'dik il-mira li Malta dejjem kienet taspira li tkun l-identita' tagħha ma' l-Unjoni Ewropea – irreċiprokajna.

Mr Speaker, nixtieq f'din l-aħħar seduta tal-parlament, bħalma għamilt f'dawn l-aħħar tliet snin, nagħti rendikont ta dak li għadda minnu pajjiżna f'dawk li huma avvenimenti.

Nixtieq insemmi, per eżempju, dawk in-nies li ġew nieqsa matul din is-sena u li kellhom b'xi mod jew ieħor x'jaqsmu ma' din il-Kamra.

L-ewwel ma nsemmi fil-lista hija l-mewt ta' Spiru Sant, li kien jifforma partit politiku fil-persuna tiegħu biss.

Kellna wkoll il- mewt tal-President Sir Anthony Mamo, il-mewt tal-President Agatha Barbara, il-mewt tas-Sur Anthony Miceli Farrugia ta' Simonds Farsons Cisk, il-mewt tal-mibki Joe Attard Kingswell li għamel żmien segretarju ġenerali tal- GWU, il-mewt ta' Franco Serracino Inglott li tant u tant ħadem u tant ħa inizjattivi għas-settur agrikolu tagħna.

Barra dawn in-nies kellna wkoll, għal min hu daqshekk imperjalista, il-mewt tar-Reġina Omm fl-eta' ta' 101 sena u kellna wkoll il-mewt ta' Tony Coleiro, is-segretarju tat-taqsima tal- metall tal-GWU.

Ma nistax ma nsemmix ukoll mewta oħra mhux ta' uman, imma l- mewt taċ-ċinji li ġew maqtula min-nies egoisti fil-bajja ta' Birżebbugia.

Mr Speaker, ma nistax ma nsemmix ukoll ġrajjiet fejn kienet involuta waħda mill-istituzzjonijiet pilastri ta' pajjiżna, il-qorti.

Hemm kellna avvenimenti li forsi qatt ma esperimentajnihom qabel.

Każ minnhom kien ixxokkja lill-Malta u lill-Għawdex u kieku ma kenitx l-inizjattiva tal- gvern biex jekk jista' jkun jerġa' jagħmel restoration tal-fama li kellu l- qorti, kieku ma nafx x'kien jiġri f'din l-istituzzjoni tant importanti.

Hawn qed nirreferi għall-każ ta' l-imħallfin.

Nafu wkoll li l-partit Laburista rebaħ il-każ quddiem il-qorti biex hu jkun jista' jxandar l- ispots politiċi fuq il-PBS wara li ġie miċħud mill-Awtorita' tax-Xandir.

Bl- istess mod il-partit Nazzjonalista għamel kawża wkoll għal dawn l-ispots u wkoll ħa l-mertu tagħhom u beda jxandar dawn l-ispots politiċi.

Kellha ssir kawża fil-qorti biex jieħdu dan id-dritt.

Irrid ngħid ukoll li din kienet sena fejn il-qorti tat l-akbar ammont ta' danni li jammontaw għal aktar minn Lm0.25 miljun għal diversi inċidenti fatali kawżati minn vetturi nvoluti f'ħabtiet.

Il-qorti wkoll ordnat il- ħlas ta' aktar minn Lm10,000 minħabba inċidenti fuq il-postijiet tax- xogħol.

Kellna wkoll il-pulizija li ressqet il-qorti persuni Għawdxin akkużati li qatlu warden f'Awissu 2001.

Dan il-każ għall-pulizija kien kważi mitluf pero' dan ġie solvut u qiegħed fil-proċess tal-qorti.

Kellna wkoll il-ħatra tal-Prim Imħallef il-ġdid Vincent DeGaetano li ħa post il-prim imħallef Arrigo.

Din is-sena kellna lil Said Pullicino li sar chairman ta' l-awtorita' tax-xandir, kellna wkoll lill-prim imħallef Arrigo, imbagħad aktar tard minħabba l-inċidenti li nqalgħu wkoll inħatar il-prim imħallef De Gaetano.

Mr Speaker, waħda mill-kawżi l-aktar importanti din is-sena kienet meta l- imħallef Patrick Vella, li llum irriżenja, kien ordna l-ħlas ta' Lm20,000 mill-wireless telegraphy lill-partit Nazzjonalista u lill-aġenzija tal- partit Nazzjonalista bħala rimedju Kostituzzjonali minħabba r-riżultat ta' diskriminazzjoni politika kontra l-partit Nazzjonalista f'dawk is-sentejn li l-partit Laburista għamel fil-gvern, meta ma riedx iħalli lill-partit Nazzjonalista jwaħħal l-antenna tiegħu ma' l-arblu li hemm ġewwa n-Naxxar.

L-imħallef Patrick Vella żied jgħid li dan l-ammont mhux bħala danni jew telf finanzjarju imma bħala rimedju kostituzzjonali.

Jiġifieri anke f'dawk is-sentejn li għamel il-partit Laburista fil-gvern ukoll għamel diskriminazzjoni qawwija kontra l-partit Nazzjonalista.

Mr Speaker, anke l-pulizija għamlet breakthrough fil-każi kriminali li twettqu matul din is-sena.

F'każ minnhom per eżempju, raġel Svediż nżamm taħt house-arrest u taħt garanzija ta' Lm20,000 talli ġie akkużat talli mmiżapproprja Lm50,000 u talli ma ħallasx l-impjegati tiegħu ta' kumpannija b'interessi Svediżi.

Nafu wkoll li raġel ta' nazzjonalita' Taljana ġie akkużat b'serqa ta' ġojjelli li jiswew madwar Lm160,000.

Nafu li l-pulizija qabdet ukoll ħames gangs involuti fit-traffikar tad-droga u 18-il persuna ġew akkużati l-qorti b'dan id-delitt ta' traffikar ta' droga.

F'każ ieħor il-qorti kkundannat persuni għal għomorhom il-ħabs, ħaġa li ilha ma ssir żmien twil, minħabba li kkaġunaw splużjoni fir-Raħal Ġdid fl-1992.

Insemmi wkoll meta l-qorti ordnat lill-ġurnal "KullĦadd" jagħti Lm3,000, f'danni lil "Where's everybody".

Il-qorti ordnat ukoll il-ħlas ta' Lm2,400 lil-Onor.

Alfred Sant li rebaħ każ ta' libel kontra l-gazzetta "Il- Mument" pero' ma tantx damu wisq għandu għaliex kellu jħallashom ukoll f'danni hu lill-Ministru Louis Galea.

Se ngħid żewġ ċajtiet li naħseb jien jimmerita li wieħed isemmihom f'din l- aħħar seduta ta' dan il-parlament għas-sena 2002.

Dawn huma sitwazzjonijiet żewġ li ġraw hawnhekk ġewwa din il-Kamra.

Waħda minnhom hija meta membru parlament akkuża lill-gvern li ma ħax prekawzjonijiet biżżejjed sabiex Malta u Għawdex ma jimtlewx bi trab fin li wasal mill-iżbroff tal-Muntanja Etna.

Din kienet waħda miċ-ċajtiet u anke fir-riċevimenti li kellna u f'okkażjonijiet soċjali ħafna bdew isemmuha għax ovvjament kienet ħaġa tad- daħk.

Nixtieq insemmi wkoll il-każ ta' membru parlamentari staqsa lill-ministru tal-politika soċjali sabiex jindaga jekk persuna li isimha kien qed jintbagħat b'mod separat hijiex qed tieħu l-pensjoni, u l-Ministru Lawrence Gonzi kien wieġeb li din il-persuna kienet ilha mejta erba' xhur.

Dawn huma ċajtiet li joħorġu mill-parliamentary questions jew inkella minn xi kummenti li setgħu ħarġu hawnhekk.

Mr Speaker, nixtieq insemmi wkoll l-investiment li sar ġewwa pajjiżna matul is-sena.

L-oppożizzjoni tgħid li l-investiment ma ġiex.

Iva, l- investiment jiġi u jiġi bil-kwiet, jiġi bil-kalma, jiġi meta jkun hawn atmosfera kalma fil-pajjiż, meta jaraw li hawn gvern serju fil-pajjiż u l- klima attadata għal dan l-investiment.

Rajna, per eżempju, il-kumpannija Enni, kumpannija Taljana ngħatat il-liċenzja biex tfittex għaż-żejt fit- territorji Maltin.

Il-bieraħ fil-gazzetta 'The Times" rajna li hemm prospetti tajbin ħafna għal din il-kumpannija li l-gvern taha l-liċenza biex tħaffer għaż-żejt u anke għall-gass fl-ibħra Maltin.

Irrid insemmi l-kwestjoni tan-New Zealand Post li xtrat 35% tal-Maltapost.

Fetħet ukoll il-lukanda San Antonio.

Il-gvern ta konċessjoni lill-ħwienet turistiċi sabiex ikomplu joqogħdu miftuħin sa tard filgħaxija tliet ijiem fil-ġimgħa.

Rajna wkoll jitħabbar investiment ta' Lm2.5 miljun sabiex tinbidel is-sistema tan-network tat-telefon fil-Belt.

Kellna wkoll task force li tagħha l-Onor.

Gonzi huwa ċ-chairman li ħajret nies joħorġu mid- dockyard biex huma jagħmlu early retirement, biex id-dockyard tiġi fuq saqajja.

Nixtieq insemmi wkoll il-kuntratti li rebħet il-Malta drydocks.

Nafu wkoll li l-Air Malta u l-kumpannija ta' l-ajru Lufthansa waqqfu kumpannija għat-tiswija u manteniment ta' l-ajruplani.

Fl-interess tal-Maltin partikolarment dawk li jmorru f'Paceville, irrid ngħid li se jinbena multi-storey carpark li se jkun jesa bejn 800 u 1,000 karozza għal dawk l-inħawi.

Naturalment dan il-parking huwa bżonnjuż ħafna u ħafna f'dawk in-naħat.

Nafu wkoll, Mr Speaker, li l-gvern biegħ 40% ta' l-ajruport internazzjonali ta' Malta lil Vienna International Airport.

Dawn kollha huma investimenti li 'l quddiem se jħallu progress ġewwa pajjiżna.

Nafu wkoll li l-Malta Freeport bdiet tifforma parti minn wieħed mill-portijiet internazzjonali għat-trasport ta' containers li dan se jżid fl-ammont ta' containers, iżid ukoll id-dħul ta' foreign currency għal Malta u wkoll se jinfetaħ suq ġdid ta' xogħol għall-Maltin.

L-aħħar ħaġa li rrid insemmi huwa li l-gvern Malti waqqaf il-financial intelligence analysis unit, ċentru għas-servizzi finanzjarji u bħala wkoll għal kull eventwalita' kontra l-money laundering.

Mr Speaker, l-aħħar ħaġa li rrid ngħid hija li l-gvern ħadem ħafna u ta prova ta' gvern dinamiku, ta' gvern li ma qatax qalbu, ta' gvern li minkejja ż-żmien qasir ħafna biex jinnegozja ma' l-Unjoni Ewropea, ħadem kemm felaħ u bla serħan biex ġab lura dak li tilef f'dawk is-sentejn ta' gvern Laburista.

Illum il-ġurnata pajjiżna tista' tgħid qiegħed fl-Unjoni Ewropea, u issa sta għall-poplu li jifhem il-verita' dwar l-Unjoni Ewropea.

Kif qal il-Prim Ministru, l-iktar importanti m'humiex il-flus imma l- identita' tagħna li Malta tkun parti fl-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, nixtieq fl-aħħar nerġa' nsemmi lill-Onor.

Agatha Barbara.

Irrid ngħids li din il-bniedma kien ħaqqha dak il-funeral statali li kellha.

Grazzi ħafna Mr Speaker, u nawgura lil kulħadd, lill-Onor.

Membri taż-żewġ naħat tal-Kamra u lill-istaff kollu li hawn f'din il-Kamra, il- Milied it-tajjeb u s-sena t-tajba.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Insejjaħ lill-Onor.

Abela.

ONOR.

ANTHON Y ABELA: Sur President, ngħidlek il-verita' llejla kont ħsibt li nagħmel diskors b'ton xi ftit umoristiku, pero' wara d-diskors li smajt min-naħa tal-kelliema ta' l-oppożizzjoni żgur wieħed ma jistax ma jagħtix eżempju tal-ħajja kif ngħixuha f'dan il-parlament.

Minn naħa ta' l- oppożizzjoni bqajna bil-kaxxa tal-Pandora magħluqa, jew il-kaxxa ta' l- Onor. Alfred Sant magħluqa, kaxxa li hu biss fl-għerf tiegħu, jaf x'fiha.

Din hija kaxxa li hu ma jridx li jgħidilna x'fiha, kaxxa li qed jgħidilna li s-sena d-dieħla għandna nivvutaw għaliha b'moħħna mistrieħ, li dan jaf kollox u li ħadd ma jaf xejn.

Sur President, hija xi ħaġa ovvja li aħna f'dan il-parlament naraw il-ħajja u dak li jiġri madwarna f'lentijiet differenti.

Jekk wieħed iħares lejn l- aħħar sitta jew seba' snin insibu l-lenti differenti ta' kif rajniha.

Rajna l-1996 għan-nazzjonalisti kienet is-sena tat-telfa u għall-laburisti kienet is-sena tar-rebħa.

Kienet is-sena tal-friża, is-sena li kellu jkollna gvern ta' new Labour għal kulħadd.

Fl-1997, Sur President, għan-nazzjonalisti kienet is-sena li fiha l-gvern laburista għamel rekord ta' deficit fl-iżbilanċ tal-kontijiet u wera li dak kollu li alluda għalih il-kap ta' l-oppożizzjoni ma twettaqx.

In-nies kienu għadhom bl-idea li jifhem u jaf kollox, pero' effettivament ma kien jifhem xejn għax meta ġie għall-prattika, dak li qal bil-kliem ma kienx kapaċi jbiddlu fil-prattika biex pajjiżna jimxi 'l quddiem.

GĦall-laburisti kienet is-sena ta' trażżin, skond huma, fin-nefqa, fejn intalab li nonfqu 5% inqas milli ntefqu s-sena ta' qabel.

Madankollu xorta kien hemm ir- rekord tad-deficit daparti tal-gvern, u dan għax ma kienx hemm ideat.

Fis-sena 1998, Sur President, għall-partitarji Nazzjonalisti kienet is-sena tar-rebħa, is-sena meta l-poplu Malti issa beda jħares lejn Eddie Fenech Adami mhux iżjed biss bħala kap ta' pajjiż, mhux iżjed biss bħala kap ta' partit imma bħala kap ta' nazzjon.

Din l-elezzjoni kienet tfisser l-ikbar rebħa li kellu l-partit Nazzjonalista fuq il-partit Laburista mis- sittinijiet 'l hawn.

Sur President, għall-laburisti dik is-sena tibqa mfakkra s-sena ta' meta Alfred Sant, fl-għerf tiegħu għajjar lill-Mintoff traditur fil-pubbliku.

Kienet sena fejn bl-għerf tagħhom imponew taxxa fuq il-loki u fuq id-drenaġġ.

B'dan il-mod bniedem ma setax jibqa' jagħmel il- kumditajiet u l-bżonnijiet tiegħu fil-liberta' għax issa kien irid iħallas tagħhom.

Kienet sena, Sur President, li kontra kull aspettativa ta' kull supporter laburist, l-istess partit ċaħduh il-leaders tagħhom.

Iva, fl-għerf tiegħu Alfred Sant dehrlu li jiċħad l-aspettativi tal-partitari tiegħu u flok ma jipprova joqgħod bilqegħda jieħu l-id li offrilu l-kap ta' l-oppożizzjoni, dak iż-żmien Eddie Fenech Adami, u jipprova jtejjeb l- l-uniku ħaġa ġdida li rnexxielu jagħmel kienet li l-isptar Mater Dei jrid jagħmlu b'elf sodda.

Tant kien ċert li se jmarrad nies allura dehrlu li jrid ikollu iżjed sodod fl-isptar ġdid sabiex imbagħad jipprovaw jikkuraw lin-nies.

Forsi dan jista' jfisser ukoll li kien qata qalbu mill-ministru tas-saħħa li kellu dakinhar.

Sur President, issa ejja naraw is-sena 1999 x'tatna.

GĦal kulmin jifhem u tinteressah l-informatika tatna l-famuża Y2K.

Kulħadd beda jiċċekkja jekk il-kompjuter tiegħu kienx se jaħdem.

Issa dan iġiegħelni nirrifletti fuq dak li kien jiġri qabel l-1987.

Dak iż-żmien ma kienx ikollok il- possibilita' li jkollok kompjuter kif trid inti jekk ma tiffirmax karta li inti mhux se tkeċċi lil xi ħadd mix-xogħol.

Kienet is-sena, Sur President, fejn il-ministru tal-finanzi ppreżentalna programm ta' sitt snin waħda wara l-oħra ta' kif kien se jikkombatti u jrażżan id-deficit f'Malta.

Kienet is- sena meta d-deficit f'Malta beda jinżel l-isfel u meta erġajna attivajna l- applikazzjoni tagħna għall-Ewropa, u kienet sena fejn ingħata nifs ġdid bl- ideat, nifs ġdid bil-kuraġġ u bix-xogħol intensiv li beda jsir.

GĦall- laburisti kienet, Sur President, is-sena li fiha komplew jgħidu li kollox huwa le, li fiha bdew jgħidu li kulma jagħmel il-gvern huwa ħażin.

Kienet is-sena li fiha l-labour qalu li dak li jsir minn din in-naħa mhux tajjeb.

Is-sena 2000, Sur President, għalija tkun is-sena li tibqa mfakkra għall- fatt li l-ewwel liġi li għaddejna f'dan il-pajjiż kienet il-liġi dwar drittijiet ugwali lin-nies b'diżabilta'.

Hawnhekk niftaħ parenteżi fejn ngħid li xtaqt illejla nitkellem f'wieħed mill-aħħar diskorsi ta' din is- sena fejn infakkar lin-nies dwar l-importanza li ta dan il-gvern lin-nies b'diżabilta'.

Irrid ngħid li s-sena d-dieħla iktar u iktar irridu nintensifikaw dan l-orjentament billi hija s-sena tan-nies b'diżabilta' u hija s-sena fejn forsi rridu nuru iżjed sens ta' solidarjeta' ma' dawn in- nies, iktar sens ta' għajnuna lejn dawn in-nies, iktar sens ta' ħbieberija ma' dawn in-nies li fil-fatt huma daqsna imma sfortunatament minħabba ċirkustanzi 'l fuq mill-possibilitajiet tagħhom ibatu minn ċerti żvantaġġi.

Sur President, is-sena 2000 kienet is-sena meta ftaħna l-MCAST u bdejna norjentaw iżjed u iżjed ħin u enerġija biex dan il-pajjiż nagħtu edukazzjoni iżjed lill-uliedna.

GĦall-partit Laburista kienet is-sena ta' meta l-Alpi bdew jiġu Malta bl-idea ta' l-Isvizzera fil-Meditteran u s-sena wkoll Sur President, li fiha l-partit Laburista baqa jgħid le u ma jaqbel ma xejn.

Is-sena 2001, Sur President, kienet is-sena li fiha dan il-gvern reġa vvota miljuni kbar ta' liri għall-fondazzjoni ta' l-iskejjel f'Malta.

Sena fejn fiha b'enerġija kbira l-ministeru ta' l-edukazzjoni fetaħ orizzonti ġodda għall-istudenti tagħna mhux billi kompla jdaħħal il-computers fl- iskejjel u jagħmel upgrading ta' dawk li kien hemm diġa' pero' anke billi ħareġ b'curriculum li beda s-sena ta' qabel li beda jaffettwa dik is-sena.

Din is-sena l-gvern kompla jkabbar ukoll it-toroq fejn bniedem jista' jorjenta ruħu għat-tagħlim fi stadju ta' 'l fuq minn sekondarja.

Kienet ukoll is-sena Sur President, fejn il-budget kien ipprometta li d-deficit se jonqos, u fil-fatt kompla naqas mingħajr ma' weġġajna n-nies.

Kienet is- sena fejn il-grupp ta' negozjanti Maltin bdew jiġġieldu għal Malta fl- Ewropa, pero' taħt kundizzjonijiet li jaqbel lilna l-Maltin.

Aħna bdejna nissieltu sabiex inġibu kondizzjonijiet xierqa għal dan il- poplu għax nafu li dan huwa poplu bil-għaqal u kapaċi jasal.

Għall-partit Laburista s-sena 2001 kienet is-sena meta l-Onor.

Alfred Sant ħa pjaċir jgħajjar lill-poplu Malti makku u fissirlu li kien poplu inkapaċi, poplu mazzun u poplu li mhux kapaċi jiddeċiedi dwar li jrid hu.

Qalilna li hu għandu s-soluzzjonijiet kollha f'moħħu, pero` sal-lum dawn is- soluzzjonijiet għadu ma qalhomniex.

Is-sena 2001 kienet is-sena li fiha ftaħar li rridu ftehim bħalma għandhom il-Marokk, l-Alġerija u t-Tuneżija, postijiet li anke ġeografikament huwa impossibbli li jidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Qisu ried li ġeografikament jaqtagħna mill-Ewropa u milli nsiru veru membri ta' familja Ewropea fejn inkunu fuq l-imwejjed biex niddeċiedu.

Is-sena 2002 li waslet biex tispiċċa hija s-sena li fiha dħalna fl-Ewropa.

Is-sena fejn nhar l-Erbgħa li għaddew f'Copenhagen Malta ftehmet li dieħla fl-Unjoni Ewropea.

Malta minkejja l-paroli żejjed u l-għeġubijiet li wiegħed Alfred Sant il-Prim Ministru kien kapaċi jtemm in-negozjati b'suċċess u jġib kondizzjonijiet tajba u finanzi għall-poplu tagħna.

Kien kapaċi wkoll li jpoġġi isem pajjiżna fuq il-mappa.

Din kienet ukoll is- sena meta l-Onor.

Alfred Sant, il-Kap tal-Partit Laburista, mar l-Amerika, l-Awstralja u r-Russja.

Tant ġab liri miegħu li mhux l-Ewropa m'għandniex bżonn, anzi 99% fil-Pandora's box tiegħu tant għandu enerġiji ġejjin li kif jitla' fil-gvern huwa jneħħi l-income tax u l-kontijiet tad-dawl u l- ilma kollha!

Pero` mhux billi jpaċpaċ għaliex sal-lum għadu ma qalilniex ma' min ftiehem u ma' min iltaqa'.

Nafu biss li mar ġo bank l-Amerika, li mar jieħu xi ħaġa mill-Mc Donalds fir-Russja u li mar għall-coffee morning l-Awstralja.

Din hija l-verita` tal-fatti.

Issa x'qed nistennew fis-sena 2003?

Aħna, il-gvern tal-lum qegħdin inħarsu lejn is-sena d-dieħla b'ottimiżmu u se nitolbu lill-poplu Malti jivvota għall-għażla ta` wliedna.

Jien nemmen li meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jkun id-dar waħdu, anke hu jaħseb fuq l-orizzonti li toffri l-Ewropa għall- futur ta` bintu u naħseb li b'tingiża ta' qalb jgħid f'ġieħ il-mument li bżaqtha li ma rridx nidħol fl-Ewropa.

Jien nemmen li daħal fi sqaq u jista' ikun ukoll – għax ma tistax tgħid x'se jiġri – li x'ħin ikun qed jivvota b'mod sigriet jitfa` il-vot fuq l-"iva" u mhux fuq il-"le".

Pero` dak inħalluh għalih għax kif se jqum għada filgħodu jiddependi ħafna mill- irwiegel u mir-riħ.

Sur President, is-sena d-dieħla Malta se tivvota favur l-Ewropa.

Se tivvota li aħna nkunu fuq il-mejda niddeċiedu, ninfluwenzaw, nagħtu l-verżjoni tagħna, nagħtu l-pariri tagħna u nuru l-moħħ li għandna.

Imbagħad s-sena ta' wara aħna jkollna ministru fl-Ewropa.

Din ma jsemmuhiex tan-naħa l- oħra.

Ma jsemmux li parti mill-pajjiżi se jneħħu ministru milli għandhom u biex ikun hemm ministru mill-pajjiżi kollha ġodda li daħlu.

Din ma jsemmuhiex għaliex inkella jkunu neħħew xi penz minn tagħhom.

Jien ngħid li s-sena d-dieħla l-Kap ta` l-Oppożizzjoni se jkompli jċafċaf billi jgħid li l-kaxxa tiegħu magħluqa fiha s-soluzzjonijiet ta' kollox.

Pero` jista' jkun li l-kaxxa tinfetah wara l-elezzjoni u nsibu fiha leader ġdid fi ħdan il- partit Laburista.

Imbagħad forsi dan il-leader jieħu l-pariri li ta` Alfred Mifsud li qal li wara elezzjoni oħra, jekk jitilfuha, il-Labour irid bilfors jibdel il-politika tiegħu dwar l-Ewropa.

Se jkollna repeat performance ta` dak li ġara fir-Renju Unit.

Kulħadd jaf li l-partit Laburista fir-Renju Unit kien kontra l-Ewropa, imma llum huwa wieħed mill- iktar partiti li qed jawguralna, inkluż il-Prim Ministru, li Malta tkun membru fl-Unjoni Ewropea.

Dawn huma s-snin li għaddew.

Din hija l-ħajja li għamilna hawn.

Sur President, għall-partit Laburista kellna s-sena ta' l-Isvizzera, is- sena tal-partnership, is-sena tal-baħħ, is-sena tal-boycott u s-sena ta' l- illużjonijiet.

Pero` sustanza l-oppożizzjoni Laburista ma kellha xejn f'dawn il-ħames snin.

Ma kellha xejn u mid-dehra s'issa għad m'għandha xejn.

Min-naħa tagħna kellna sena ta' entużjażmu, sena ta' xogħol, sena ta' proġetti li bdejnihom, sena ta' kisbiet u sena oħra jkollna sena ta` twettiq.

Din hi d-differenza bejnna u bejnhom.

X'ħin tiżen x'għamlu huma u x'għamilna aħna, il-keffa tan-naħa tagħna tinżel bis-saħħa tax- xogħilijiet li għamilna u l-keffa tan-naħa tagħhom tibqa` tittewweb u tinduna li m'hemm xejn.

Għaddiet sena oħra u jekk toħroġ fit-toroq u tħares madwarek issib li saru ħafna xogħlijiet.

Saru ħafna xogħlijiet u rrid nagħti l-prosit lid-diversi ministri tagħna.

Kemm għamel u rranġa toroq il- Ċensu Galea?

Tixba ssemmi.

Imma dawn dawk li għadhom ma sarux isemmu.

Dawn f'sena u għaxar xhur għamlu xogħol f'Buġibba u ma nafx kemm-il darba kellna nirranġawh wara.

Pero` sar xogħol ukoll, u prosit ta' dak li għamlu.

Pero` dakinhar ma qagħdux jgħidulna, bħalma qed jipprovaw jgħidu issa li l-kont ġie ħafna ogħla milli ppretendew.

Taf x'kellhom tajjeb - forsi l-Onor.

George Pullicino ma jaqbilx miegħi - li fejn jiddeċiedu li hemm proġett tal- gvern li għandu jimxi ma jħallux ir-red tape ta' l-awtorita` ta' l- ippjanar twaqqafulhom, bħalma aħna b'edukazzjoni nħalluhom jagħmlu.

Jien nemmen li ċerti proġetti hemm bżonn li jittieħdu passi oħrajn.

Sur President, it-turiżmu minkejja d-daqqiet ta' ħarta li sofra fid-dinja kollha, jidher li l-mewġa avversiva kontra tagħna ma kenitx daqshekk kiefra bix-xogħol li sar.

Jidispjaċini ngħid li ili erba` snin noqgħod bil-qiegħda ħdejn il-ministru tal-finanzi nisma` l-kelliem ta' l-oppożizzjoni jaqra speech sena wara l-oħra u mbagħad jekk tinterrompih naqra jitfixkel totalment u ma jkunx jaf fejn se jkompli.

Jien nawguralu li xi darba jerġa` jkun ministru tal-finanzi, pero` ma naħsibx li se jkun fi ftit xhur oħra.

Jien nemmen li dan il-parlament għamel ħafna xogħol f'dawn l-erba` snin.

Kellna 'l fuq minn 3,000 siegħa ta' dibattitu, kellna 180 laqgħa tal- kumitat dwar l-abbozzi ta` liġi, li tiegħu ċ-chairman huwa jien.

Kellna kważi 100 laqgħa fil-kumitat tas-social affairs u fil-kumitat tal-foreign affairs.

Kellna laqgħat kważi kull ġimgħatejn tal-kumitat li jara l- kontijiet pubbliċi.

Kien hemm laqgħat kontinwament kważi kull ġimgħa jew kull ġimgħatejn tal-kumitat tax-xogħol tal-Kamra.

Jekk tgħodd dawn is- sigħat kollha ta` xogħol bilfors trid tgħid kelma ta` tifħir - ma ngħidhiex għalija - għall-64 membru l-oħra li pparteċipaw fid-diversi liġijiet bil- ħin tagħhom.

Huwa importanti li n-nies ikunu jafu wkoll l-ammont ta' ħin li jkun ġie sagrifikat minn dawn in-nies xi kultant a skapitu kbir tal-familja tagħna, tal-familja ta' kull wieħed milli hawn hawn ġew.

Mr Speaker, kien hawn każijiet ta' mard, ta' mewt fejn mingħajr ma trid tħoss id-dieqa għall-persuni qrib ta' nies li jkunu jaħdmu hawn ġew.

Din il-ġimgħa kellna l-isfortuna ta' tliet każijiet.

Kien hawn il-każ ta' missier Dr George Vella, kien hemm il-każ ta' missier il-barman ta' hawn ġew, kien hemm il-każ tal-mama ta' Rosette li taħdem hawnhekk.

Jien għal darba oħra nwassal s-solidarjetà tiegħi f'dawn iż-żmenijiet diffiċli.

Mr Speaker, aħna niġġieldu fuq l-ideat, però finalment huma l-ideat u l- enerġiji tagħna li jridu jwasslu biex ikollna politika u futur għal dan il- pajjiż.

Jien nemmen li huwa l-gvern immexxi mill-partit Nazzjonalista li għandu l-ideali għal għada, li għandu l-kapaċità li l-kisbiet li rbaħna din is-sena npoġġuhom għat-twettiq is-sena d-dieħla, għas-snin ta' wara mhux għall-benefiċċju tagħna hawn ġew, però għall-benefiċċju ta' Malta kollha u ta' wliedna.

Nirringrazzjak.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, imiss lili biex nagħlaq dan id-dibattitu tal-budget ....

(Interruzzjonijiet) Iva, fil- fatt l-ewwel darba li qed nagħlaq dan id-dibattitu ta' dan il-budget.

Mr Speaker, inħoss li għandi ngħaddi ċerti kummenti, l-iktar fuq xi kummenti li smajt illum waqt dan id-dibattitu fuq l-abbozz ta' liġi dwar l- approprjazzjoni.

Nibda biex inwieġeb għal ftit kummenti li għamel l-Onor.

George Vella, fejn bażikament beda bil-konklużjoni li jien għamilt fid- diskors tal-budget fil-25 tax-xahar li għadda.

L-Onor.

Vella tkellem fuq żewġ punti partikolari, fuq il-punt fejn jien għedt li saħħaħna pajjiżna u fuq il-fatt li bqajt insemmi li pajjiżna ma jibqax lura.

L-Onor.

Vella donnu ried jagħti x'wieħed jifhem li hemm xi kontradizzjoni bejn dawn iż- żewġ statements għax qal: Kif tgħid li ssaħħaħt pajjiżek u mbagħad tgħid li pajjiżek ma jibqax lura?

Jien dejjem ngħodd - u dan verament mhux qed ngħidu b'ebda spirtu ta' kritika jew ironija - lill-Onor.

Vella bħala bniedem intelliġenti ħafna.

Naħseb li wieħed għandu jifhem id-differenza bejn illum u l-futur.

Wieħed għandu jifhem id-differenza li jekk inti b'saħħtek illum ma jfissirx li tista' tibqa' b'saħħtek fil-futur.

Għax jekk se tibqa' fejn inti, anke jekk inti b'saħħtek fejn int illum, jekk dawk kollha li qed idawruk mexjin 'il quddiem u qed jitjiebu, inti se tibqa' lura.

Allura r-realtà hija li b'saħħtek kemm tkun b'saħħtek f'ħafna ċirkostanzi, jekk inti ma jirnexxilekx ikollok il-viżjoni li tirkeb il-mewġa u timxi bl-istess ritmu jew b'iktar minn dawk kollha ta' madwarek, kompetituri u klijenti tiegħek, qegħdin jimxu fil-futur, allura inti se tibqa' lura.

L-argument tagħna huwa li f'dawn l-aħħar erba' snin dan il-gvern saħħaħ lil pajjiżna fil-qasam finanzjarju, fil-qasam ekonomiku, fil-qasam politiku, fil-qasam istituzzjonali.

Saħħaħna pajjiżna biex ħloqna pajjiż organizzat aħjar, biex ħloqna pajjiż li jaf fejn sejjer, biex ħloqna pajjiż b'sistemi u b'setturi ekonomiċi li jaħdmu, ħloqna pajjiż fejn kull ċittadin f'pajjiżna mhux biss iħossu ħieles u sid pajjiżu, però jħossu li huwa protett f'dak kollu li jsir madwarna.

Aħna ħloqna ħafna istituzzjonijiet u ħafna regolaturi f'pajjiżna li minħabba fihom kellna ħafna kritika min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Iżda aħna għedna u nibqgħu ngħidu li dan huwa l-mod modern u serju kif f'ambjent ta' suq ħieles, kif qegħdin inħaddnu f'pajjiżna, ikun hemm il-kontroll u l- protezzjoni l-aktar tal-konsumatur.

Organizzajna pajjiżna u għax organizzajna pajjiżna saħħaħnieh.

Saħħaħnieh bl-edukazzjoni, saħħaħnieh billi ħloqna istituzzjonijiet ġodda edukattivi, bħalma ħloqna l-MCAST biex ikollna l-possibbiltà li noħolqu nies li jkunu jistgħu jaħdmu fl-oqsma tekniċi u fl-oqsma ta' middle management f'pajjiżna.

Saħħaħna l-qasam tas-saħħa f'pajjiżna, mhux biss bil-bini ta' l-isptar il- ġdid Mater Dei, però iktar u iktar b'organizzazzjoni aħjar fl-isptarijiet li għandna llum u wkoll b'tagħlim u b'taħriġ ta' individwi Maltin biex ikunu jistgħu joperaw fil-qasam ta' nursing u oqsma oħra fil-qasam tas- saħħa.

Iżda, saħħaħna kemm saħħaħna lil pajjiżna, hemm bżonn li pajjiżna jibqa' miexi 'l quddiem b'ritmu qawwi biex ma jibqax lura.

U t-tema tagħna u t- tema li għamilna fil-budget ukoll - it-tema li qed nitkellmu fuqha llum u se nkomplu nitkellmu fuqha għada - hija li l-pajjiżna ma jibqax lura jekk bħala parti mill-Ewropa magħquda li issa hija realtà, bħala wieħed mill- pajjiżi Ewropej f'daru fl-Ewropa, aħna nkunu nistgħu nimxu ma' l-Ewropa kollha 'l quddiem.

U nimxu ma' l-Ewropa kollha 'l quddiem għax inkunu nistgħu nirkbu fuq ir-ritmu tat-tkabbir fl-Ewropa.

Meta nitkellmu fuq it-tkabbir fl-Ewropa aħna ma nitkellmux biss fuq flus, aħna ma nitkellmux biss fuq l-ekonomija, aħna ma noqogħdux ngħidu biss li issa, minflok se nkunu suq ta' 400,000 se nkunu suq ta' 400 miljun.

Dan kollu veru u kollu huwa pożittiv.

Mr Speaker, hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi.

Dan il-weekend kont qiegħed l-Emirati Magħquda fuq viżta f'Dubai u Abu Dhabi.

Dawn huma nies li jafu x'qegħdin jagħmlu għax huma nies li f'erbgħin sena bnew pajjiż mid- deżert, mix-xejn.

Jekk tara r-ritratti ta' x'kien Abu Dhabi u x'kien id- Dubai 40 sena ilu, tara li kienu ramel, kienu deżert.

Jekk tmur illum tara s-sbuħija, l-organizzazzjoni, il-vibrazzjoni ekonomika li hemm f'dawn il-pajjiżi.

Jafu x'inhuma jagħmlu!

Hawn nixtieq nesprimi dak li ħassejt f'dan il-weekend meta kont qed inkellem lil dawn in-nies u stajt ngħidilhom li nhar il-Ġimgħa Malta kienet aċċettata biex tkun membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Dak il-mument mhux biss tkun qed tkellimhom minn pożizzjoni ta' iktar saħħa għax tkun qed tkellimhom bħala parti mill-Unjoni Ewropea, però l-mod kif iħarsu lejk huwa totalment differenti milli kif kienu jħarsu lejk sa ftit ġranet qabel.

Issa jħarsu lejk mhux iktar bħala Malta li tagħmel il-politika tagħha bħala pajjiż skond kif taħseb li għandha tmur, imma jħarsu lejk bħala Malta li se tkun fuq il-Mejda tad-deċiżjonijiet kollha politiċi u ekonomiċi li se jittiedħu fl-Ewropa.

U allavolja aħna pajjiż żgħir, aħna nafu mill-esperjenza li l-pajjiżi żgħar dejjem ingħataw l-importanza kollha li jixirqilhom madwar il-medja tad- deċiżjoni ta' l-Ewropa.

Ftit ilu ġie jżurna l-Prim Ministru tal- Lussemburgu.

U jekk tana messaġġ il-prim ministru ta' Lussemburgu - li jien nitkellem ħafna miegħu f'ħafna fora li jkollna għax dan huwa ministru tal-finanzi wkoll, u kważi f'kull laqgħa li jkollna, ninzerta bilqiegħda ħdejh - dan kien kemm il-Lussemburgu huwa importanti fid-deċiżjonijiet li jittieħdu fl-Ewropa għalkemm dan huwa pajjiż żgħir.

U r-realta` x'inhi?

Ir-realta` hija li b'dan it-tkabbir li se jsir fl-Ewropa, liema tkabbir se jkun jikkonsisti minn ħafna pajjiżi li huma relattivament żgħar, il-pajjiżi ż-żgħar mhux talli mhux se jiddgħajfu imma talli se jsiru iktar b'saħħithom.

Il-fatt li Malta se tipparteċipa fit-teħid tad-deċiżjonijiet biex ma tibqax lura huwa xi ħaġa ta' importanza enormi, u hawnhekk m'iniex qed nirriferi biss għat-teħid tad-deċiżjonijiet fi kwestjonijiet ta' ekonomija jew ta' finanzi imma anke f'dawk li huma standards, żvilupp soċjali u protezzjoni taċ-ċittadin.

Fil-fatt bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, iċ-ċittadin Malti se jingħata ċerta saħħa politika f'pajjiżu stess u kif kelli l-okkażjoni ngħid ħafna drabi, jien nara li l-ikbar l-vantaġġ ta' l-Unjoni Ewropea huwa li permezz ta' din is-sħubija, aħna bħala ċittadini - u hawnhekk qed nitkellem bħala ċittadin u mhux bħala politiku - se jkollna s-supremazija f'pajjiżna u l-ebda politiku f'pajjiżna m'hu se jkun jista' jikkalpesta liċ-ċittadin.

Kif nafu lkoll, fil-passat pajjiżna għadda minn żminijiet infeliċi u koroh, u ara ma naħsbux li dawn iż- żminijiet ma jistgħux jerġgħu jiġu fuqna.

Infatti jekk insegwu mill-qrib il-psikoloġija ta' xi wħud li jaspiraw li jkunu jmexxu f'dan il-pajjiż insibu li hemm possibilta` kbira li dawn iż-żminijiet jerġgħu jiġu fuqna, u għalhekk huwa importanti li kull wieħed u waħda minna jkollu l- assigurazzjoni li ma jista' jkun hawn l-ebda Malti f'pajjiżna li jikkalpesta liċ-ċittadini Maltin.

Hawnhekk qed nuża l-kelma "Malti" u mhux "barrani" għax kienu Maltin stess dawk li kkalpestawna f'pajjiżna fil- passat.

Kienu l-Maltin li sparaw fuqna, kienu l-Maltin li sawtuna u kienu l-Maltin li għakksuna, imma bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropa se jkollna sitwazzjoni fejn dawn l-affarijiet ma jiġru qatt, qatt u qatt aktar.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Mr Speaker, aħna m'aħniex qed nitkellmu biss fuq l-Unjoni Ewropea fit- terminu ta' flus u ta' ekonomija, imma anke meta nitkellmu fuq it-termini ta' flus qed naraw ċertu taħwid.

Per eżempju, illum smajna lill-Onor.

George Vella u l-Onor.

Karmenu Vella jitkellmu fuq il-pakkett finanzjarju li ġie nnegozjat ma' l-Unjoni Ewropea, u l-Onor.

Karmenu Vella qal - nispera li ma fhimtux ħażin jien - li se nieħdu Lm8 miljuni fis-sena.

Imma minn fejn ġabha din li se nieħdu biss Lm8 miljuni fis-sena?!

Għax ir- realta` hi li aħna se nieħdu net ta' Lm80 miljun u mhux Lm8 miljuni fis- sena.

Realta` oħra li s'issa ħadd m'hu qed isemmiha hija li minkejja li tan-naħa l-oħra qed jipprovaw iwebblu lill-poplu Malti u Għawdxi bil- partnership, s'issa ħadd għadu ma jaf fiex jikkonsisti dan il-partnership.

Aħna li nistgħu ngħidulhom biss huwa li jekk b'dan it-tip ta' partnership huma jridu li jkollhom aċċess għas-suq Ewropew xorta waħda, bħalma għandhom per eżempju l-Islanda, se jkollhom jagħmlu bħall-Islanda, ċioe` se jkollhom jixtru l-aċċess għas-suq Ewropew billi jħallsu lill-Unjoni Ewropea USD30 miljun fis-sena.

Għalhekk filwaqt li bil-pakkett li ġie nnegozjat minn dan il-gvern ma' l-Unjoni Ewropea aħna għandna garanzija li l-Unjoni Ewropea se tipprovdielna Lm80 miljun netti, jekk il-partit Laburista jattwa l-ħolma tiegħu ta' "partnership"- u qed insejħilha "ħolma" għax ma nemminx li huma se jattwaw dak li qegħdin jgħidu għax il-partnership m'hijiex realizzabbli - mhux talli m'hu se jieħu xejn mingħand l-Unjoni Ewropea imma talli jien nassumi li se jkollu jħallas USD30 miljun fis-sena, bħall-Islanda, biex ikollu aċċess għas-suq ta' l-Unjoni Ewropea.

Issa nixtieq nirribatti ftit il-kummenti li għamel l-Onor.

Farrugia meta kien qed jitkellem fuq il-qasam ta' l-agrikoltura.

Huwa beda jsemmi t- taxxa ta' l-agrikoltura u jħawwad ħafna ċifri u persentaġġi, qisna qegħdin l-iskola, fosthom li 60 over 40 = 150.

Jien nistaqsi: Imma l-affarijiet b'dan il-mod tikkalkolahom?

U min jagħti servizz mhux bilfors li b'mod perċentwali għandu added value ħafna iktar għoli minn dak li l-added value tiegħu jiġi magħdud fuq il-cost ta' l-ispejjeż tiegħu?

U l-biċċa l-kbira tal-bdiewa mhux servizz qed jagħtu?

Dan bħal meta bajjad ikun qed ibajjad xi dar.

Kemm ikun il-persentaġġ ta' added value f'dan il-każ?

L-iktar jekk sid id-dar iġiegħel lill-bajjad jixtri ż-żebgħa hu!

Allura dan kemm ikollu persentaġġ ta' added value fuq il-cost tiegħu? 2,000%?

Jekk trid titkellem bis-sens, Onor. Farrugia, m'għandekx tagħmel dawn it-tip ta' argumenti.

(Interruzzjonijiet) Ħalli ngħidlek meta tkun qed titkellem bis- sens.

(Interruzzjonijiet) Qed tħawwad, Onor. Farrugia, bħas-soltu, u issa ngħidlek għaliex!

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom żommu l-ordni!

Ministru Dalli, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja!

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, minn ċensiment li sar fost il-bdiewa stess jirriżulta li ...

(Interruzzjonijiet) Hawnhekk qed ngħid x'qalu huma stess u mhux x'għedna aħna, Mr Speaker!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, meta kien qed jitkellem l-Onor.

Farrugia jien ħallejtu jgħaffeġ u jbażwar u ma nterrompejtux, u għalhekk issa hu għandu jieħu paċenzja u jisma' lili.

(Interruzzjonijiet) Il-Membri tan- naħa l-oħra diġa` tkellmu, u allura issa, fil-kwarta li fadal, għandhom jieħdu paċenzja u jisimgħuna.

Intom diġa` xrobtu u kiltu.

Aħna dan se nagħmluh wara, u se nistiednu lilkom ukoll!

(Interruzzjonijiet) Ma titħalltux?

Dażgur li ma titħalltux!

(Interruzzjonijiet)

Konna sejrin tajjeb.

Kulma għad fadal huma l-aħħar żewġ minuti.

Kompli, Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, kont qed ngħid li minn ċensiment li sar fost il-bdiewa stess, huma qalu li l-ispejjeż tagħhom huma ta' 20%, pero` aħna m'aħniex se nieħdu l-20% li qalu huma u minflok se nieħdu 40%.

Imbagħad x'qalilna l-Onor.

Farrugia?

Qalilna li dawk il-bdiewa li għandhom is-serer u jiżirgħu l-patata għandhom iktar spejjeż.

(Interruzzjonijiet) Kieku qrajt il-budget u ppreparajt ruħek qabel ma ġejt tparla hawnhekk kont tifhem li aħna għedna ...

(Interruzzjonijiet) (Għajjat)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom żommu l-ordni.

Kulma għad fadal huma żewġ minuti.

Onor. Dalli, jekk jogħġbok ikkonkludi.

ONOR.

JOHN DALLI: Aħna qed ngħidu li dawk il-bdiewa kollha li l-ispejjeż tagħhom ikunu jammontaw għal iktar minn 40%, jekk juru l-irċevuti jkunu jistgħu jagħmlu claim u jiġu rifonduti.

Għalhekk l-Onor.

Farrugia kien qed iħawwad u kien qiegħed jitkellem sempliċement bħalma jitkellem meta jmur fl- għelieqi jitkellem mal-bdiewa biex jimpressjonahom.

Imma l-isbaħ waħda, Mr Speaker, hija meta l-Onor.

Farrugia mar jgħid lill-bdiewa li l-partit Laburista se jerġa` jikkonsidra din is-sitwazzjoni!

Għax jekk il-partit Laburista se jdum jikkonsidra din is-sitwazzjoni daqskemm ilu jikkonsidra s- sitwazzjoni tal-VAT, il-bdiewa għandhom x'jistennew!

Biss biss dawn tan-naħa l-oħra, li huma mimlijin enerġija, ilhom erba' snin biex jieħdu deċiżjoni dwar il-VAT!

Ministru, jekk jogħġbok ikkonkludi!

ONOR.

JOHN DALLI: Għarukaża!

Wara erba' snin sħaħ, ma kenux kapaċi jieħdu deċiżjoni waħda!

Mr Speaker, il-mod għaqli li qed imexxi bih il-gvern Nazzjonalista wassal għal sitwazzjoni fejn il-maġġoranza tal-Maltin u Għawdxin illum qed iħallsu inqas income tax milli kienu jħallsu erba' snin ilu taħt gvern Laburista.

Din hija r-realta`.

Aħna rnexxielna nsaħħu lil pajjiżna, u għalhekk huwa importanti ħafna li dan il-pajjiż jibqa' miexi bl-istess ritmu tal-lum fl- idejn għaqlin li pprovdejna aħna.

Nikkonkludi billi nagħti xewqat sbieħ lill-poplu Malti u Għawdxi kollu u anke lil ħbiebna tan-naħa l-oħra.

Nixtiqilhom Milied ħieni u sena aħjar minn tas-sena l-oħra bl-aħjar deċiżjonijiet li se nieħdu s-sena d-dieħla.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Skada ħin tad-diskussjoni skond il-Mozzjoni Nru. 307 ta' l-20 ta' Novembru 2002.

Nirringrazzja lill-kelliema kollha.

Il-mistoqsija hija r-Riżoluzzjoni li tawtorizza l-għoti mill-Fond Konsolidat u li jitressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni skond l- Ordni Permanenti Nru. 82 kif imressqa mill-Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni Nru. 307 ta' l-20 ta' Novembru, 2002 din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kamra ġiet sospiża fid-9.30 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija r-Riżoluzzjoni li tawtorizza l-għoti mill- Fond Konsolidat u li jitressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni skond l-Ordni Permanenti Nru. 82, kif imressqa mill-Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 33

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett | | |Jesmond | |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino | | |George | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Censu | |

KONTRA: 26

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Dalli Helena | |Agius Chris |Debono Grech Joe| |Attard Montalto |Farrugia Angelo | |John | | |Bartolo Evarist |Farrugia Michael| |Borg Karmenu |Farrugia Noel | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles |Law Rita | |Buhagiar Louis |Mangion Charles | |Cardona Chris |Mizzi Joe | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian |

Ir-Riżoluzzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni għas- sena 2003, tqies li nqara l-Ewwel Darba skond Ordni Permanenti Nru 82.

Kopja ta' dan l-Abbozz ta' Liġi kienet tqassmet lill-Onor.

Membri waqt is- seduta Nru 842 tat-18 ta' Diċembru 2002.

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni Nru. 307 ta' l-20 ta' Novembru, 2002, il- Kamra tgħaddi mingħajr diskussjoni għax-xogħol li baqa' dwar l- Approprjazzjoni għas-sena 2003.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI (2003)

APPROPRIATION (2003) BILL

MR SPEAKER: Dan l-Abbozz ta' Liġi huwa eżenti mill-pubblikazzjoni u bis- saħħa tal-Mozzjoni Nru. 307 ta' l-20 ta' Novembru, 2002 jistgħu jittieħdu l- istadji kollha fl-istess seduta.

Il-Ministru tal-Finanzi jista' jressaq it- Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni għas-sena 2003.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn ħames mija u tlieta u sittin miljun, sitt mija u wieħed u tmenin elf, ħames mija u sitta u tmenin lira Maltija għas-servizz tas-sena finanzjarja 2003".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar l- Approprjazzjoni għas-sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed issa stess.

Billi fid-9.39 p.m. intalbet votazzjoni din ittieħdet dak il-ħin stess skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 307 ta' l-20 ta' Novembru, 2002.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 33

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Censu | |

KONTRA: 26

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 u l-Iskeda, klawsola 1 u t-Titolu għaddew u ġew ordnati biex isiru parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Il-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija li jista' jkun hemm bżonn.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi mingħajr emendi.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi, jekk jogħġbu, iressaq it-Tielet Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn ħames mija u tlieta u sittin miljun, sitt mija u wieħed u tmenin elf, ħames mija u sitta u tmenin lira Maltija għas-servizz tas-sena finanzjarja 2003".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni għas-sena 2003 jkun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ESTIMI SUPPLIMENTARI 2002

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI SUPPLIMENTARI 2002

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni Nru. 307 ta' l-20 ta' Novembru, 2002, il- Kamra issa tgħaddi għall-konsiderazzjoni ta' l-Estimi Supplimentari 2002 fl- istadji kollha.

Il-Ministru tal-Finanzi, jekk jogħġbu, iressaq il-mozzjoni.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, għandi Messaġġ mingħand il-President ta' Malta.

MR SPEAKER: Se naqra l-Messaġġ ta' l-Eċċellenza Tiegħu l-President.

GUIDO DE MARCO PRESIDENT

Il-President jirrakkomanda lill-Kamra tad-Deputati n-nefqa mill-Fond Konsolidat ta' somma ta' mhux iżjed minn tmintax-il miljun, ħames mija u tlieta u erbgħin elf u waħda liri Maltin (Lm18,543,001) għas-servizz tas-sena finanzjarja 2002 kif dettaljati fl-Iskedi hawn mehmuża.

Il-President jirrakkomanda wkoll l-Abbozz ta' Approprjazzjoni meħtieġ.

18 ta' Diċembru 2002

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi:

Illi l-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-konsiderazzjoni ta' l- Estimi Supplimentari 2002, kif dettaljati fl-Iskedi annessi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NINU ZAMMIT ( Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill- Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet.

Kopja ta' l-Iskedi msemmijin fil-Mozzjoni kienet diġa' tqassmet lill-Onor.

Membri waqt is-Seduta Nru 842 tat-18 ta' Diċembru 2002.

Il-kumplament tal-proċedura fuq dawn l-Estimi Supplimentari ttieħdet mingħajr diskussjoni skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 307.

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi:

Illi somma ta' mhux iżjed minn tmintax-il miljun, ħames mija u tlieta u erbgħin elf u waħda liri Maltin (Lm18,543,001) għas-servizz tas-sena finanzjarja 2002 addebitata lill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Voti kif dettaljati fl-Iskedi annessi għas-sena finanzjarja 2002.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi r-Riżoluzzjoni kif imressqa u moqrija mill-Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Din id-division tittieħed issa stess.

Billi fid-9:44 p.m. intalbet votazzjoni din ittieħdet dak il-ħin stess skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 307 ta' l-20 ta' Novembru, 2002.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 33

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici Antoine| |Borg Joe |Mifsud Bonnici Carmelo| |Borg Tonio |Mugliett Jesmond | |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Dimech Francis | |Galea Censu | |

KONTRA: 26

Ir-Riżoluzzjoni għaddiet.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta li r-Riżoluzzjoni ġiet approvata mill-Kumitat ta' Provvista.

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT U LI JITRESSAQ L- ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI 2002 (ORDNI PERMANENTI NRU.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi:

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn tmintax-il miljun, ħames mija u tlieta u erbgħin elf u waħda liri Maltin (Lm18,543,001) addebitata lill-Fond Konsolidat tiġi mogħtija għan-nefqa mill-Fond Konsolidat taħt il-Voti speċifikati fl-Iskedi approvati mill-Kumitat ta' Provvista; u

Illi l-Ministru tal-Finanzi jressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l- Approprjazzjoni.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija r-Riżoluzzjoni kif imressqa mill- Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi tqies li nqara l-Ewwel Darba skond Ordni Permanenti Nru. 82.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI (2002)

SECOND (2002) APPROPRIATION BILL

MR SPEAKER: Dan l-Abbozz ta' Liġi huwa eżenti mill-pubblikazzjoni u bis- saħħa tal-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 307 ta' l-20 ta' Novembru, 2002 jistgħu jittieħdu l-istadji kollha tiegħu fl-istess seduta.

Il-Ministru tal-Finanzi, jekk jogħġbu, iressaq it-Tieni Qari.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn tmintax-il miljun, ħames mija u tlieta u erbgħin elf u waħda liri Maltin".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi dwar it-Tieni Approprjazzjoni (2002) ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed issa stess.

Billi fid-9.46 p.m. intalbet votazzjoni din ittieħdet dak il-ħin stess skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 307 ta' l-20 ta' Novembru, 2002.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 33

KONTRA: 26

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 u l-Ewwel Skeda, klawsola 3 u t-Tieni Skeda, klawsola 1 u t- Titolu għaddew u ġew ordnati biex isiru parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Il-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija li jista' jkun hemm bżonn.

Fid-9.49 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta l- Abbozz ta' Liġi mgħoddi mingħajr emendi.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi jekk jogħġbu jressaq it-Tielet Qari.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn tmintax-il miljun, ħames mija u tlieta u erbgħin elf u waħda liri Maltin".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija li dan l-Abbozz ta' Liġi jkun moqri t- Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Jekk jogħġbu, il-Viċi Prim Ministru jressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 13 ta' Jannar 2003 fis-6:00 p.m. b'aġenda li tiġi komunikata aktar tard.

Mr Speaker, nixtieq nieħu din l-okkażjoni biex f'isem in-naħa tal-gvern nawgura lill-kollegi taż-żewġ naħat tal-Kamra li l-festi tal-Milied u tas- sena l-ġdida jġibu r-risq lil kulħadd u lill-pajjiż kollu.

Nawgura wkoll lilek, Mr Speaker, lill-istaff kollu tal-parlament filwaqt li nirringrazzjakom tal-paċenzja li tieħdu bina u tal-mod kif sar ix-xogħol.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Napprezza li din kienet sena iebsa oħra għal dak li għandu x'jaqsam ma' numru ta' seduti u ma' xogħol, u minħabba f'hekk m'għandix dubju li kien hemm ċerta pressjoni fuq l-istaff ta' dan il-Parlament.

Għalhekk nixtieq nuri l-apprezzament lil kulmin jaħdem f'dan il-Parlament, li permezz tax- xogħol tagħhom jippermettu lilna biex inkunu nistgħu niffunzjonaw f'din l- istituzzjoni.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lill-ġurnalisti li jsegwu dawn id-dibattiti għall-mod kif iwasslu r-rapporti, u għalkemm naħseb li bħalissa m'humiex preżenti f'din il-Kamra, qed isegwuna minn fuq ir-radju, għax naturalment it-trasmissjoni tar-radju minn dan il-Parlament ġabet ċerta kumdita` għal kulħadd!

Ma rridx ninsa nirringrazzja lis-security u lill-messaġġiera ta' dan il-Parlament, li anke dawn jagħtu s-servizz tagħhom għall-ġid ta' dan il-Parlament.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, f'isem l-oppożizzjoni jien nieħu dan il- mument fejn qed nieqfu għall-vaganzi tal-Milied biex ninsa li kien hemm min għajjarna "fliexken vojta" u nieħu l-okkażjoni biex nawgura l-festi t-tajba lill-membri tan-naħa tal-gvern u ta' l-oppożizzjoni, lilek, Mr Speaker, u lill-istaff ta' dan il-Parlament.

Se nipprova ma nħallix lill-ex-speaker ta' dan il-parlament jipprova jnessini lil min għandi nirringrazzja!

Lil min semma iktar il-Viċi Prim Ministru?!

Semma lill-istaff tal-Parlament, lill-pulizija u lill-ġurnalisti li jkunu on duty f'dan il-Parlament ...

Il- Viċi Prim Ministru nesa lis-suldati.

Ara jien ma nsejthomx!

Nixtieq nirringrazzja lil dawn il-ħaddiema kollha għax-xogħol li għamlu matul din is-sena.

M'għandix dubju li s-sena li ġejja se tkun waħda impenjattiva, imma f'dan il-break li se nieħdu se jkollna iktar ċans li nistrieħu u ngħaddu iktar ħin mal-familja.

Wara kollox l-għeruq ta' dan il-pajjiż huma bbażati fuq il-ħajja tal-familja, u naħseb li jkun tajjeb li minkejja l- kontroversji, il-ġlied, it-tgħajjir bil-mod kif kien jitkellem l-Eċċellenza Tiegħu Dr Ċensu Tabone - hawnhekk m'iniex se nikkwota biex ma noqogħdux nippolarizzaw id-dibattitu - u l-mod kif nindirizzaw lil xulxin, ikun tajjeb li f'dan il-mument nesprimu bl-iktar mod sinċier is-sentimenti ta' ħajja tajba għas-sena li ġejja lil xulxin u nawguraw Milied ħieni u s-sena tajba lilek, Mr Speaker, u lil kulmin huwa involut fil-ħidma ta' dan il- Parlament.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Naturalment is-Sedja tesprimi wkoll is- sentimenti li ġew espressi min-naħa tal-gvern u min-naħa ta' l-oppożizzjoni u tagħmel id-dover tagħha billi tirringrazzja lill-Membri kollha ta' dan il- Parlament tal-kontribut li taw u lill-istaff ta' dan il-Parlament, fosthom lill-Iskrivan tal-Kamra u lill-assistenti tiegħu, lill-ġurnalisti u lil dawk kollha li ssemmew mill-Viċi Prim Ministru u mill-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Lil dawn in-nies jien nirringrazzjahom u nixtieq Milied hieni u sena tajba mimlija b'dak kollu li jixtiequ lilhom u lill-familji tagħhom għax hekk jixirqilhom.

Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 13 ta' Jannar, 2002 bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fl-9.54 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija skond il- Mozzjoni Nru 307 ta' l-20 ta' Novembru 2002.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SKEJJEL: PEMBROKE – LIĊEO TAL-BNIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' il- Ministru jgħid kemm swiet ix-shell structure ta' l-awditorju li nbena fil- Liċeo tal-Bniet f'Pembroke permezz ta' sejħa għall-offerti li ġiet ippubblikata mid-Dipartiment tal-Kuntratti?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li jidher li d- Dipartiment tal-Kuntratti qatt ma ħareġ xi offerta jew ta' xi kuntratt speċifikament għax-shell structure ta' l-auditorium tal-Liceo tal-Bniet f'Pembroke u għaldaqstant mhux f'qagħda li jagħti l-informazzjoni mitluba.

Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni.

ENTITAJIET GOVERNATTIVI - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' il- Ministru jgħid jekk il-Ministeru tiegħu hux jagħmel kondizzjoni lill- Ministeri u l-entitajiet kollha li jaqgħu taħthom, klawsola biex xogħlijiet li jkunu jistgħu jsiru minn entitajiet governattivi ma jiġux mogħtija b'sub- contracting?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li r-risposta hi fin- negattiv.

DIVIZJONI TA' L-EDUKAZZJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' l-istatistika miġbura mid-Divizjoni ta' l-Edukazzjoni skola, skola, sena b'sena hekk kif kienet fl-aħħar ta' Ġunju 2002, subien u bniet għalihom għall-iskejjel statali f'Malta u Għawdex kif ukoll lista ta' l-impjegati kollha skola skola, sena b'sena għal dawk li jaħdmu ġo klassi u wkoll għal dawk li mhux assenjati klassi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li ma kienx hemm żmien biżżejjed biex jingħatali t-tagħrif mitlub, nagħti tweġiba f'xi seduta oħra.

FONDAZZJONI GĦALL-ISKEJJEL TA' GĦADA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' inventarju miżmum mill-Fondazzjoni għall-Iskejjel ta' GĦada għal dawk l-oġġetti u materjali li xtrat għaliha jew inkella biex jintużaw fuq xi lant partikolari tax-xogħol?

ONOR.

FONDAZZJONI GĦALL-ISKEJJEL T'GĦADA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra b'mod dettaljat xi tħallsu l-membri tal-board tal-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada xahar b'xahar mill-10 ta' Mejju 2001 sal-lum?

ONOR.

MELLIEĦA – SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'passi ttieħdu mid-Dipartiment tal-Kuntratti biex jassigura li ħġieġ li twaħħal fl-Iskola Primarja tal-Mellieħa b'riżultat ta' sejħa ppubblikata mill-istess Dipartiment u li qiegħed jirriżulta li mhux skond kif speċifikat fl-istess sejħa għall-offerti jinbidel għal dak stipulat peress li hu ta' periklu għat-tfal filwaqt li jgħid, jekk ma ttieħdu ebda passi, meta hemm il-ħsieb li tali sitwazzjoni tiġi rimedjata?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment tal- Kuntratti qatt ma ġie nformat mid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni jew mill-FTS li fl-Iskola Primarja tal-Mellieħa twaħħal xi ħġieġ li mhux kif speċifikat fil-kuntratt.

Nippreżumi li l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għal kuntratt mogħti mid-Dipartiment tal-Kuntratti f'Awissu 1998 għal valur ta' Lm15,600 kontra stima ta' Lm25,981 fuq rakkommandazzjoni tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

MINISTRU GĦAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - XUFIERA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm drivers personali miegħu u mas-Segretarji Parlamentari ?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Kemm jiena kif ukoll iż-żewġ Segretarji Parlamentari nagħmlu użu mis-servizzi ta' żewġ xufiera kull wieħed.

MINISTRU TA' L-INTERN U L-AMBJENT – XUFIERA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm drivers personali miegħu u mas- Segretarju Parlamentari?

ONOR.

TONIO BORG: Fil-preżent hemm żewġ drivers personali miegħi u tnejn mas-Segretarju Parlamentari.

MINISTRU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD - XUFIERA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu drivers personali miegħu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Tnejn.

MINISTRU GĦAL GĦAWDEX - XUFIERA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm għandha drivers personali magħha?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nixtieq ninforma lillOnor. Interpellant li hemm żewġ personal drivers/security officers ingaġġati fisSegretarjat Privat tiegħi.

MINISTRU TAS-SAĦĦA - XUFIERA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm għandu drivers personali miegħu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Tnejn.

MINISTRU TAL-ĠUSTIZZJA – XUFIERA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu drivers personali miegħu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jirreferi ghal Memorandum '' Guide Lines on the Engagement of Staff for Private Secretariats'' li tpogga fuq il-Mejda tal-Kamra fis-16 ta' Gunju 1999 u nassigurah li qed nosservah rigorożament.