MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 300 L-Erbgħa, 24 ta' Mejju, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 300

L-Erbgħa, 24 ta' Mejju, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.09 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 24 ta' Mejju, 2000

WERREJ MINUTI 727

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 727

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITA' MALTIJA GĦALL-GĦEMIL TA'

STANDARDS (IT-TIENI QARI)

MALTA STANDARDISATION AUTHORITY BILL (SECOND READING) 732

AĠĠORNAMENT 752

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 758

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 299 li saret nhar it-23 ta' Mejju, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

EU - EXPORT REFUND

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li wara li Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea se titlef l-export refund fuq il-materja prima ta' l-ikel impostata mill- Unjoni u wżata mill-industriji lokali ta' l-ikel, ħelu u minerali, jista' l- Ministru jgħid kemm qed jikkalkula l-gvern li jkollhom jogħlew dawn il- prodotti li l-poplu tal-gżejjer tagħna jikkonsma kuljum?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu) (f'isem il-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-twegiba li tajt għall-mistoqsija nru.

15857 waqt is-seduta nru.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onor. Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li sieħbu, u ċioe' il-Ministru Josef Bonnici, f'dik id-domanda li qed jirriferi għaliha ma kienx wieġeb kemm il- gvern qed jikkalkula li jkollhom jogħlew dawn is-sorsi ta' materja prima minħabba l-export refund li jintilef wara li Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jagħti xi dettalji biex forsi jissodisfa aktar din ir-risposta?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

MICHAEL REFALO: L-ewwelnett nixtieq ngħid li sieħbi jinsab imsiefer fuq xogħol tal-gvern.

Ir-risposta li kien ta l-Ministru Bonnici donnha hija komprensiva ħafna u d-dettalji li qed jitlob l-Onor.

Interpellant mhux qed jirriżultawli mill-file li għandi quddiemi.

IMTARFA - XOGĦLIJIET - KUMPENS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għat-talba tal-kumpens tal-bidwi, li ismu qed jintbagħat separatament, sabiex jitħallas għad-danni li sofra kawża ta' xogħlijiet li saru fl-Imtarfa bypass Ref: L438/83/VOL I, jista' l-Ministru jara li d-dipartiment ta' l-artijiet iħallas il-pagamenti dovuti lill-bidwi msemmi?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa) (f'isem il-Ministru għall- Agrikoltura u Sajd): Ninsab infurmat illi l-istima għall-kumpens dovut lill- bidwi msemmi għal xogħolijiet li saru fuq l-Imtarfa bypass, intbagħtet mid- dipartiment ta' l-agrikoltura lid-dipartiment ta' l-artijiet fit-28 t'Awissu ta' l-1987 kif kien id-dmir ta' dan id-dipartiment li jagħmel.

Sabiex jgħin lil dan il-bidwi jitħallas ser tinġibed l-attenzjoni tad- dipartiment ta' l-artijiet għall-fatt li l-kumpens għadu ma ngħatax.

IMTARFA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ilhom li bdew ix-xogħlijiet fuq l-Imtarfa bypass?

Kemm ilhom wieqfa u meta se jkomplu?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien infurmat li l-proġett ta` l-Imtarfa bypass beda fil-25 t`Ottubru ta` l- 1999.

Fil-preżent l-ewwel fażi tat-triq infetħet għat-traffiku filwaqt li qegħdin għaddejjin proċeduri ma` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar biex isir stabilization tat-tafal fuq in-naħa ta` l-Imtarfa.

Ix-xogħol fuq it-tieni fażi għaddej mid-dipartiment billi qed jiġi ppreparat pjan ta` xogħol biex il-lane li tiela` lejn Ħad-Dingli tkun tista` tinbena għal wisa` neċessarja mingħajr ma tittieħed aktar raba` u biex fl-istess ħin ma tibqax iċċedi kif kien il-każ sal-lum.

Dan ix-xogħol ovvjament jirrikjedi l-approvazzjoni u l-ħruġ ta` permessi mill-Awtorita` ta` l-Ippjanar qabel ma jkun jista` jsir.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplementari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, riċentement irriżultaw numru ta' diffikultajiet bejn id-dipartiment tat-toroq, il-kuntratturi li qed jagħmlu x-xogħlijiet u l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għax inbena mostru ta' ħajt tal- konkos u rriżulta li ma kienx hemm permess għalih apparti li hemmhekk sar dannu għall-area sensittiva tat-tafal u jidhirli anke li hemm xi miżuri biex jitneħħew.

X'koordinament qed isir fil-fażijiet tax-xogħlijiet li jmiss ħalli ma jkunx hemm dawn id-disfatti li bla dubju ma jagħmlu ġid lil ħadd?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

CENSU GALEA: Bir-rispett kollu lejn l-Onor.

Interpellant naħseb li d-disfatti qegħdin biss fl-immaġinazzjoni ta' min jagħmel id-domandi supplimentari u li wara li jkun ilu jitlob ix-xhur biex isir ix-xogħol, imbagħad jipprova jkisser dak li jkun sar.

Madanakollu m'hemm l-ebda nuqqas ta' ftehim bejn il-kuntratturi li għamlu x-xogħol u d-dipartiment u lanqas hemm xi tip ta' nuqqas ta' ftehim bejn il-kuntratturi u l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Li ġara hu li waqt li kien qed isir ix-xogħol, parti żgħira mit-tafal waqgħet - jiġifieri din l-esaġerazzjoni li qed isemmi l- Onor. Membru ma teżistix - u reġgħet telgħet bl-indikazzjonijiet li ma kien hemm l-ebda bżonn ta' permessi, pero' wara li xi ħadd beda jagħmel għagħa li jinbena xi ħajt taż-żinja, id-dipartiment tat-toroq intalab li dak li huwa meqjus bħala xogħol ta' stabilisation temporanju jitneħħa bil- konsegwenza li t-triq tkun tista' taqa' mill-ġdid.

Bħalissa d-dipartiment għaddej b'diskussjoni ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar biex tinsab soluzzjoni għal dan.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplementari

ONOR.

NOEL FARRUGIA: B'referenza għall-punti osservati bħala fantażija tal-Ministru Galea, jiġifieri l-fatt ta' l-impatt negattiv li ħolqot ir- roundabout li tneħħiet u l-fatt li kemm l-għaqdiet tar-residenti ta' l- Imtarfa, inkluż il-kunsill lokali tar-Rabat, qatt ma ġew ikkuntatjati u naturalment għandhom huma wkoll numru ta' riservi x'jagħmlu dwar dawn ix- xogħolijiet li qed isiru, il-Ministru qed jgħid li dawn ma jirriżultawx u li għal raġunijiet normali s-sistema tat-traffiku f'din it-triq m'hijiex perikoluża.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

CENSU GALEA: Bir-rispett kollu anke lejn dawn l-asserzjonijiet li għadu kif għamel l-Onor.

Interpellant, il-kunsill lokali tar-Rabat fl-ebda mod ma tkellem fuq xi diffikultajiet f'din it-triq, il-kunsill lokali ta' l- Imtarfa fl-ebda mument ma tkellem fuq xi diffikultajiet f'din it-triq, l- għaqdiet tar-residenti li qed jagħmel referenza għalihom - nixtieq inkun naf liema huma - fil-fatt ma waslu l-ebda rappreżentazzjoni, almenu lill- ministeru, fuq din it-triq u ma narax diffikultajiet partikolari, anzi nsostni li kif kienet magħmula r-roundabout qabel kienet sors ta' periklu.

Għax meta jkollok highway li fiha suppost tibqa' miexi kontinwament u f'daqqa waħda ssib roundabout li aktar tfixklek flok tgħinek ikun aktar ta' periklu milli fil-fatt hija l-pożizzjoni kif inhi llum.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri l-Ministru qed jgħid li dan ix-xogħol li qed isir huwa approvat mit-traffic control board, huwa skond l-etika u skond sistema ta' upgrading.

Issa aħna nafu li biex in-nies mill-Imtarfa joħorġu għal din il-main road jaqsmu għall-bridge u viċe versa u m'hemm xejn x'jikkontrolla dan il-crossing, lanqas sistemi ta' lights.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

CENSU GALEA: Jidhirli li fin-nofs minuta li domt inwieġeb id- domanda supplimentari ta' qabel, la semmejt etika, la semmejt traffic control board u ma semmejt xejn minn dan kollu.

Jekk l-Onor.

Interpellant għandu xi domanda partikolari, nitolbu jagħmilha u nkun nista' nweġibha iktar 'il quddiem.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Naħseb li hija etika li biex wieħed jissustanzja fantażija irid jikkonferma fejn hi din il-fantażija.

Jien għandi nifhem li ġaladarba l-Ministru Galea qed jgħid li hija fantażija u li s-sistema tat- triq m'hijiex tajba, għandu jissustanzja b'mod kredibbli u b'mod etiku li d- dipartiment, f'dan il-każ it-traffic control board, ikkonferma li t- tneħħija tar-roundabout hija l-aħjar sistema biex ikun komunikat, sorveljat u amministrat aħjar it-traffic safety u t-traffic systems fl- Imtarfa by-pass.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

CENSU GALEA: Safejn naf jien it-traffic control board ma daħalx f'din l-istorja pero' tajjeb wieħed jgħid ukoll li l-ammont ta' nies li jitilgħu mit-telgħa ta' l-Imtarfa u jaqsmu għall-bridge li semma' l-Onor.

Interpellant huwa tant żgħir fin-numru li ma jiġġustifikax l-eżistenza ta' roundabout u lanqas ta' perikolu tat-tip li kien hemm fil-post.

L-istrip li hemm bħalissa miftuħa u li għad irid jitkompla x-xogħol fuqha, ukoll trid tkun magħluqa b'mod li ma tkunx tista' taqsam minn naħa għal oħra għax m'hemmx ġustifikazzjoni li tkun f'by-pass, li fin-natura tagħha nnifisha titlob li jkun hemm ċertu ammont ta' speed, u f'daqqa waħda ssib ruħek fi triq li ma twasslek prattikament imkien.

Din hija d-diffikulta' li rridu nifhmu wkoll.

Ma nistgħux nibqgħu mat-tradizzjonijiet li forsi xi darba kellna biex sempliċement xi ħadd mingħalih jaqta' fil-qosor.

Jekk nimxu b'dan il-mod jista' jkun jaqta' fil-qosor imma mhux biex jasal id-dar imma biex jasal iċ-ċimiterju.

Aħna bħala gvern responsabbli għandna l-obbligu li dawn il-perikli nneħħuhom mhux biss f'din il-by-pass imma minn kull fejn jeżistu.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri mill-ispjegazzjoni li qed jagħti l- Ministru qed jindika li l-gvern se jagħlaq l-aċċess li mill-bridge tgħaddi għall-by-pass u li mid-ditch tgħaddi għall-by-pass?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

CENSU GALEA: Diversi drabi rrepetejt li t-traffic lights, aċċessi minn kantunieri, aċċessi mar-roundabouts u affarijiet bħal dawn, trid tagħmilhom fejn għandek bżonnhom.

Fejn ma jirriżultax li t-traffiku jiġġustifika affarijiet bħal dawn, ikun ta' periklu għall-kumplament tas- sewwieqa jekk tagħmilhom.

Għandna talbiet minn kunsilli lokali oħrajn biex jingħalqu aċċessi minn by-passes li huwa diffiċli biex tagħlaqhom imma fejn tista' tagħlaqhom l-intenzjoni tagħna hi li nagħlquhom u dan huwa każ minnhom.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li se jingħalqu l-arterji żgħar li jaqdu kemm lill-komunita' li tkun ħierġa mill-Imtarfa kif ukoll il-komunita' li tkun dieħla ġo l-Imtarfa, ma jħossx allura li għandu jsir assessment ta' l- area tat-traffiku fl-inħawi ħalli jiġi stabbilit format li jkun aħjar għas- sistema tat-traffiku?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

CENSU GALEA: L-assessment ta' l-inħawi jinkludi assessment suret in-nies tal-kummiedja li hemm ħdejn il-flats ta' Bużugrilla fejn għandek roundabout akbar minn ground tal-football.

Fil-fatt in-nies li joqogħdu fl- inħawi għamluha ground tal-football bil-lasti b'kollox f'roundabout li huwa ta' periklu li tasal għaliha.

Dan l-assessment jinkludi wkoll il-periklu li hemm fir-roundabout ta' ħdejn iċ-ċimiterju ta' l-Ingliżi u r-roundabout l-oħra fit-tarf tal-by-pass ta' l-Imtarfa.

Dawn huma kollha studji li qegħdin isiru proprju biex dawn ir-roundabouts kollha jitneħħew - għax flok qed iservu ta' ġid qegħdin iservu ta' deni għat-traffiku - u jiġu rranġati b'mod li jaqdu ferm aħjar lill-Imtarfa kif ukoll lir-Rabat.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Milli qed nifhem dawn l-istudji m'humiex qed ikunu koordinati mat-traffic control board u li dan il-board ma daħalx biex tneħħiet waħda minn dawn ir-roundabouts, jista' jgħidli allura għaliex tneħħiet waħda jew meta se jitneħħew l-oħrajn?

Jien qed ngħid hekk għax qed nipprova nifhem eżattament x'inhu l-pjan u x'inhi r-rilevanza ta' dan it-tibdil li se jsir, ta' dawn l-istudji li qegħdin isiru u meta se jiġu attwati dawn il-programmi.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

CENSU GALEA: Bħal f'ħafna każijiet, affarijiet li tipprova tagħmilhom bis-serjeta' jeħdulek iż-żmien.

F'dan il-każ ukoll għaddejjin bħalissa l-istudji fuq l-inħawi mid-dipartiment tat-toroq u meta jkunu ffinalizzati nkunu nistgħu nattwawhom.

PATATA - ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li fl-aħħar esportazzjoni deher ċar li l-proċess ta' l- esportazzjoni tal-patata kien aħjar b'varjeta' waħda, jista' l-Ministru jgħid għaliex daħħal varjeta' oħra u se jkompli jdaħħal varjeta' oħra?

Kemm fil-fatt se jkun it-tunnellaġġ ta' patata Alpha u Sante' għall- istaġun li ġej?

Fuq liema raġunijiet il-Ministru se jerġa' jbiddel dan il- kuntratt?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi fl-aħħar esportazzjoni, jiġifieri fl- 1999, deher ċar li kien hemm suq attraenti għall-patata tal-varjeta Sante' tant li l-bdiewa tħallsu prezz record.

Għadhom ma sarux l-arranġamenti dwar l-esportazzjoni tal-patata tal- varjeta' Sante' għall-istaġun li ġej.

PATATA - ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jekk il-patata tal-varjeta' Sante' hija aħjar mill-varjeta' Alpha, jista' l-Ministru jgħid għaliex saru l-arranġamenti sabiex din tiġi esportata fl-ewwel erba' ġimgħat biss?

X'jiġri jekk l-esportazzjoni tas-6000 tunnellata tkun tal-varjeta' Sante' u ma tilħaqx fl-ewwel erba' ġimgħat?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru ta' l-Agrikoltura u Sajd): Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-patata tal-varjeta' Sante' hija aktar bikrija mill-Alpha u mhux aħjar u hemm suq għaliha qabel tibda l- Alpha.

Jidher li s-suq hu limitat għal-madwar 2,000 tunnellata jekk titwassal fis-suq qabel l-Alpha.

PATATA - AĠENTI OLANDIŻI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il laqgħa saret ma' l-aġenti Olandiżi tal-patata minħabba l-aħħar problemi li nqalgħu matul l-esportazzjoni ta' din is-sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Saru tliet laqgħat.

BIRŻEBBUGA - TRIQ MONS SPIR PENZA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph M. Sammut) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li Triq Mons Spir Penza, f'Birżebbuga, tiġi mdawwla peress li hija sprovista mid-dawl fit-triq?

ONOR.

MICHAEL REFALO (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): It- talba biex ikun hemm dawl adegwat fit-triq imsemmija qed tigi kkunsidrata flimkien ma` talbiet ohra.

BIRŻEBBUGA - TRIQ MONS SPIR PENZA

ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph M. Sammut) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinvestiga u jgħid għalfejn il-linji tat-telefon fi Triq Mons Spir Penza huma proviżorji?

ONOR.

MICHAEL REFALO (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Ninsab infurmat li fit-triq li għaliha qed issir riferenza hemm distribution point waħda li qiegħda sservi diversi bini li hemm madwarha.

Il-wires tat- telefon li ħergin minnha kienu mgħoddija sewwa qabel ma` kien tela` l-bini.

Dawn issa ser jerġgħu jiġu mgħoddija kif suppost wara li l-bini kwazi tlesta.

BIRŻEBBUGA - TRIQ MONS SPIR PENZA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph M. Sammut) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinvestiga u jgħid għalfejn id-djar fi Triq Mons Spir Penza ġewwa Birżebbuga, huma forniti b'sistema proviżorja bil-konsegwenza li l-provvista hija waħda baxxa ħafna?

ONOR.

MICHAEL REFALO (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Napprezza jekk l-Onor.

Interpellant jindika x`tip ta` sistema proviżorja qed jirriferi għaliha sabiex it-talba tiegħu tkun tista` tigi indirizzata lill-entita` konċernata.

BIRŻEBBUGA - TRIQ MONS PENZA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph M. Sammut) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux se jsir ix-xogħol neċessarju sabiex Triq Mons Spir, Birżebbuga tiġi mogħtija wiċċ diċenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li t-toroq għadhom qed jiġu ffurmati mill-iżviluppaturi privati u għad iridu jitqiegħdu l-mains ta` l-ilma.

Barra minn hekk hemm aktar x'jiżviluppa u għalhekk it-triq ma tistax tiġi asfaltata għalissa.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplementari

ONOR.

CARMELO ABELA: Jekk il-Ministru jippermettili nixtieq nagħmel mistoqsija mhux tant diretta mat-triq imsemmija imma aktar mas-sleeping policemen li ħafna drabi ma jkunux magħmulin b'mod daqshekk tajjeb.

Qegħdin jiġu kkunsidrati sistemi oħrajn ta' traffic calming aktar milli xi sleeping policeman?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

CENSU GALEA: Fil-fatt il-pożizzjoni tat-traffic control board hi li kemm jista' jkun dawn is-sleeping policemen jiġu evitati u l-użu tagħhom jitnaqqas.

It-traffic control board m'huwiex kuntent b'dawn is-sleeping policemen b'mod ġenerali, jiġifieri la bid-daqs, la bil-forma u lanqas bil- mod kif jitqiegħdu.

Dan il-kumitat flimkien mad-dipartiment tat-toroq qegħdin jaraw sistemi differenti ta' kontroll tat-traffiku għax l-idea, ħafna drabi riflessa hawnhekk f'domandi parlamentari, biex jitqiegħdu aktar u aktar sleeping policemen 'l hawn u 'l hemm, m'hijiex il-mod realistiku kif tikkontrolla t-traffiku fejn huwa meħtieġ.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Peress li l-aktar konċernati huma l-kunsilli lokali, saru laqgħat jew korrispondenza mat-traffic control board biex jispjegaw din is-sitwazzjoni lill-kunsilli lokali?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

CENSU GALEA: Safejn jien infurmat kien hemm laqgħat dwar dan is- suġġett bejn il-kunsilli lokali, id-dipartiment tat-toroq u t-traffic control board u sfortunatament ħafna drabi jkunu l-istess kunsilli lokali li jaħsbu li l-aħjar mod possibli huwa li jitqiegħdu s-sleeping policemen, pero' fuq dan il-punt hemm diversi affarijiet li għad iridu jiġu diskussi f'aktar dettall.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITA' MALTIJA GĦALL-GĦEMIL TA' STANDARDS.

MALTA STANDARDISATION AUTHORITY BILL

L-Ordni għat tieni qari ġie moqri Il-mistoqsija reġgħet tqegħdet Ikompli mit-23 ta' Mejju, 2000

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-ewwel item fuq l-aġenda huwa l- kontinwazzjoni tat-tieni qari ta' l-abbozz ta' liġi fuq l-awtorita' Maltija għall-għemil ta' standards.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia huwa in possession.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, jien kont wasalt fil-punt li ngħid kemm huwa importanti li nassumu r-responsabbilta' meta nkunu qegħdin inressqu abbozzi bħal dawn.

L-għan tagħna għandu jkun li ntejbu l-għemil ta' l-istandards u permezz ta' hekk jogħla anke l-livell ta' l-għajxien tas- soċjeta'.

Dan ifisser li għandna ninvestu aktar fl-istrutturi li nirrikjedu, u miniex qed nirriferi biss għal strutturi li forsi huma magħrufa magħna permezz ta' ċerta informazzjoni li nirċievu mingħand sezzjonijiet organizzati, bħal fil-każ ta' l-industrija.

Għandna wkoll il- qasam ta' l-agrikoltura fejn jeħtieġ li wieħed jirrifletti ftit dwar l- emendi li hemm bżonn isiru, dwar it-tibdil sostenibbli li jrid isir, b'mod partikolari fil-maximum residue levels fuq prodotti ta' l-ikel.

Illum kulħadd huwa konxju mill-fatt li kemm jista' jkun il-produzzjoni trid tkun iktar qrib il-karatteristika naturali u kulħadd jaqbel dwar il- ħtieġa li dawn l-istandards jidħlu u jiġu integrati fis-sistema tagħna.

Iżda għalkemm il-labelling huwa importanti, ikun inutili li tasal għal sistema ta' labelling mingħajr ma tifhem x'inhu t-titjib li jrid isir sabiex il-produzzjoni u l-kultivazzjoni tilħaq aktar l-iżviluppi li jiġu reġistrati minn żmien għal żmien.

Huwa importanti li nistabilixxu li l- gvern għandu jara fejn il-ministeru ta' l-agrikoltura u sajd jeħtieġ dan l- investiment biex ikun jista' tabilħaqq japplika u jsostni r- responsabbiltajiet tiegħu quddiem dawn l-isfidi li għandna quddiemna.

F'dan il-każ anke r-raħħala u l-bdiewa huma obbligati li jkunu konformi ma' ċerti standards, ħalli t-titjib isir b'mod li jkun jista' jiġi indirizzat u mhux sempliċement jitpoġġa fuq l-ixkaffa.

Issa, Sur President, xtaqt nirriferi għall-konklużjoni ta' sieħbi, il- kollega tagħna l-Onor.

Jason Azzopardi; naf li jħobb jitkellem ħafna fuq dan is-suġġett u jħobb jagħti l-impressjoni li jaf eżattament x'inhu jiġri fl-Unjoni Ewropea!

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik imma skadielek il-ħin u għandek bżonn extension biex tkun tista' tkompli tinstema.

Min qed jipproponi?

ONOR.

CARMELO ABELA: Nipproponi li l-Onor.

Farrugia jkompli jinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Noel Farrugia jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

Il-mozzjoni m'għaddietx.

THE DEPUTY SPEAKER: Aktar rimarki?

Onor. Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Li jkollna l-istruttura u l-għodda meħtieġa biex niżviluppaw l-aqwa għemil ta' standards żgur li hija xi ħaġa mixtieqa minn kulħadd u m'hemmx dubju li fil-prinċipju m'għandux ikollna kontroversji.

Naturalment dejjem jibqa' lok li wieħed jagħmel kritika kostruttiva biex jiżviluppa l-aqwa u l-aħjar, ħalli nilħqu l-oġġettivi u l- għanijiet ta' din il-liġi.

Kif spjegaw kelliema qabli miż-żewġ naħat tal-Kamra, l-istandards huma meħtieġa fid-dinja tal-lum.

Il-kompetizzjoni tant tesiġi fuq in-negozju u fuq il-kummerċ li biex il-pajjiż ikun f'qagħda li jikkompeti ma nistgħux inħarsu biss lejn il-prezz bħala l-prezz tal-prodott jew tas-servizz li nkunu qed noffru, iżda rridu nħarsu lejh bħala l-benchmark li fuqu nistgħu nibnu l-kompetittivita'.

Għaldaqstant bilfors irridu nħarsu u ntejbu l- livell fil-kwalita' kemm tal-prodott kif ukoll tas-servizz għax bis-saħħa ta' higher standards mhux talli nkunu kompettivi - u allura jista' jkollna iktar xogħol għall-ħaddiema u opportunita' ta' qligħ akbar għan-negozjanti u anke l-industrijalist jkunu f'qagħda li jistgħu jieħdu frott ta' l- investiment tagħhom - imma l-konsumaturi jmorru tajjeb ukoll.

Bħal kull konsumatur ieħor fid-dinja, il-konsumatur Malti jixraqlu jekk jista' jkun l- aqwa u l-aħjar prodotti u servizz, mhux biss f'dak li hu prezz imma anke f'dik li hija kwalita'.

Issa din il-liġi għandha l-għan ewlieni li twaqqaf awtorita' b'terms of reference li huma wiesa' mhux ħażin u meta nħarsu lejn l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna nsibu li fil-fatt it-terms of reference ikopru firxa wiesgħa ħafna.

F'aċċenn li tagħmel klawsola 17 - fejn il-liġi titkellem ċar dwar il- funzjonijiet ta' din l-awtorita' - wieħed jista' jgħid li din se tkun bħala l-focal point, speċi ta' networking structure bejn diversi dipartimenti li diġa' jeżistu, fosthom id-dipartiment tas-saħħa u d-dipartiment tal- konsumatur.

Minkejja li aħna diġa' għandna awtorita' u struttura ta' din ix- xorta, aktar ma niżviluppaw il-kordinament u n-networking bejn dawn id- dipartimenti, aktar nistgħu nassiguraw u nserrħu rasna li mhux biss ikollna standards żviluppati imma jkun hemm ukoll l-enforcement ta' dawn l- istandards.

Fid-diskussjoni tagħna f'din l-ogħla stituzzjoni fuq dan il- qasam huwa importanti li mhux biss nitkellmu u naraw kif se jkollna struttura li tiżviluppa standards imma li jkollna struttura li tkun effettiva, struttura bis-snien, li jkollha s-sinsla biex tinforza dawn l- istandards.

Kif aċċennajt qabel diġa' kellna struttura ta' xi tip u fil- fatt anke il-gvern Luburista preċedenti kien beda jiżviluppa din l- istruttura biex jiġu upgraded il-meżżi li diġa' hemm fil-pajjiż.

Il-bieraħ il-kelliem ewlieni Laburista għall-industrija, l-Onor.

John Attard Montalto, aċċenna fuqha u nħoss li anke jien illum irrid nagħmel ċerta enfasi fuq il-bżonn li mhux qisna qed nibnu struttura ġdida kompletament, qisu qatt ma kien jeżisti xejn qabel.

Fiċ-ċirkostanzi partikolari tagħna, fejn ir-riżorsi umani u finanzjarji huma limitati, sa ċertu punt se jkun importanti ħafna jekk irridu nagħmlu xi ħaġa bis- serjeta' li wieħed jieħu stock tar-riżorsi li diġa' jeżistu.

Mhijiex xi ħaġa li ntqalet biss.

Ħdimna fuqha anke fit-22 xahar ta' gvern Laburista, li naraw x'jeżisti f'pajjiżna.

Rajna xi stock għandna biex ikollna struttura effettiva u standards tajbin u biex isir l-enforcement.

Aktar minn hekk, fil-jiem li għaddew aċċennaw għaliha wkoll il-Malta institute of management fil-magazine tagħhom "The Management Journal" ta' April, 2000, proprju f'editorjal miktub minn J.M. Grech, fejn kien qed jitkellem fuq il-bżonn li l-prodott tagħna jilħaq l-istandards meħtieġa.

Kiteb li hija xi ħaġa essenzjali biex aħna bħala pajjiż nkunu verament kompetittivi u niksbu dak li kulħadd illum jitkellem fuqu, level playing field ma' ħaddieħor.

Xtaqt nikkwota paragrafu partikolari fejn hemm aċċenn ukoll fuq il-bżonn li aħna ma naħlux, li aħna ma nidduplikawx ċertu tip ta' xogħol minħabba l- qagħda partikolari tagħna.

Dan il-paragrafu jgħid hekk:

"Malta has the opportunity of taking advantage of the already comprehensive range of internationally recognised codes of practice, rules, standards and regulations, particularly those emanating from EU regulations, while at the same time also identifying its own uniqueness."

Forsi hawnhekk ta' min jagħmel parentesi għax minkejja ċ-ċokon u minkejja l-limitazzjonijiet tagħna għandna nħarsu b'kuraġġ 'il quddiem.

Għandu jkollna fiduċja.

Dan il-paragrafu jkompli jgħid hekk:

"It is an advantage of the small to be able to act dynamically inward as well as outward."

Naturalment ma nistgħux nitkellmu biss fuq fiduċja fil-ħaddiema tagħna imma importanti li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern iwettaq dak li jgħid u jagħti l-appoġġ bis-serjeta', jagħti wkoll l-istrutturi u l-għodod bis- serjeta'.

L-aħħar sentenza ta' dan il-paragrafu li nixtieq naċċenna għalija tgħid hekk:

"The key fact however remains that we cannot afford to deal wastefully with our limited resources."

Naraw li l-aċċenn li għamel l-Onor.

John Attard Montalto, fuq il-bżonn li f'pajjiżna naraw x'jeżisti diġa' u b'xi mod nagħmlu użu minnu anke issa, taħt din l-istruttura ta' l-awtorita', mhux il-Partit Laburista biss qed jgħidha imma anke l-Malta institute of management.

Din il-liġi se twaqqaf awtorita' biex tipprova twassal għall-armonija bejn l-istandards fil-kummerċ lokali u dawk ta' livelli internazzjonali.

Il- liġi qed tippreżentalna awtorita' li suppost għandu jkollha ċerta awtonomija ħalli mhux biss ikollha kredibilita' lokalment imma anke internazzjonalment.

Ikolli nistaqsi dwar kemm din l-awtorita' se jkollha awtonomija meta nafu li għandna awtorita' li kull darba għal ħafna affarijiet trid tħares lejn il-ministru tagħha jew lejn il-ministru tal- finanzi.

Nispjega ruħi billi nirriferi għal ċerta setgħat li qed jiġu spjegati f'paġna C737, fejn għandna s-setgħat tal-ministru li jagħmel regolamenti.

Quddiemna suppost għandna twaqqif ta' awtorita' u l-kelma "awtorita" stess turik li din suppost ikollha ċerta setgħat fil-qasam tagħha proprju.

L-aħħar darba jien ikkritikajt is-setgħat tal-ministru fuq l-liġi li kellna quddiemna dwar it-twaqqif ta' awtorita' tal- komunikazzjoni.

Imbagħad l-Onor.

Edwin Vassallo qal: Kif jista' ministru jinża mid-doveri u r-responsabbiltajiet politiċi tiegħu u jħalli xi ħaġa għaddejja għal rasha?

Żgur li aħna mhux dan li qegħdin nipprovaw infissru u żgur li mhux dan li qed ngħid jien, għax min jiġi elett mill-poplu biex jerfa' r-responsabbilta' politika jrid jibqa' jagħmel dan għax inkella jkun qed jonqos b'mod mill-iktar dirett fid-doveri tiegħu.

Iżda mhux inwaqqfu awtorita', li suppost taf fejn għandha timxi, dejjem wara li tingħata d- direzzjoni u għal kull ħaġa li tkun qed tagħmel se tkun qed tħares lejn il- ministru jew tfittex l-awtorizzazzjoni tal-ministru anke fuq affarijiet li huma speċjalizzati.

Hawn mhux qed nitkellmu fuq mistoqsijiet jew enquiries lill-ministru fuq affarijiet li jaqgħu fi kwadru ta' politika macro tal-gvern tal-ġurnata imma qed nitkellmu fuq awtorita' speċjalizzata f'dan il-qasam partikolari, li trid tibqa' tħares lejn min għandu responsabbilta' politika anke għal affarijiet li suppost waqqfet hi għax hija l-esperta, hija speċjalizzata.

Allura bilfors li wieħed ikollu jistaqsi eżattament jekk hijiex ġejja xi faċċata oħra biex taparsi jkollna awtorita' mbagħad fil-fatt il-gvern jibqa' jindaħal fl-affarijiet.

Allaħares li l-każ ikun hekk għaliex awtoritajiet bħal dawn ma jistgħux jispiraw fiduċja, la lokalment u aktar u aktar internazzjonalment.

F'dan il-qasam żgur li ma nistgħux nilagħbu.

Kif spjega anke l-Onor.

George Hyzler fl-introduzzjoni tiegħu, dan is-settur se jirrifletti kemm aħna se nkunu qegħdin nikkummerċjaw u noħolqu negozju għaliex permezz ta' standards armonizzati internazzjonalment aħna nistgħu niksbu l-kompetittivita', bit-tama wkoll li niksbu f'din id-dinja kummerċjali tant esiġenti a level playing field ma' ħaddieħor.

Nagħti eżempju fuq din tas-setgħat tal-ministru proprju minn paġna C737, subklawsola (k) ta' klawsola 22, fejn tgħid li "li jippreskrivi kull ħaġa li tkun jew tista' tiġi preskritta taħt dan l-Att."

Hawnhekk is-setgħat tal-ministru jerġgħu jmorru 'l hinn mir-responsabbilta' politika u jidħlu sew fl-eżekuzzjoni tax-xogħol li din l-awtorita' trid tagħmel.

Il-ministru jrid jagħmel speċi ta overseeing u mhux, kif attwalment qiegħed hawn, li jagħmel parti mill-implimentazzjoni jew inkella jindaħal fl- implimentazzjoni u fl-eżekuzzjoni tax-xogħol.

Fil-fehma tiegħi dawn is- setgħat li qegħdin niddelegaw lill-ministru permezz ta' dan l-abbozz huma kbar wisq u allura jdgħajfu s-saħħa ta' l-istess awtorita' li, isimha magħha, suppost se jkollha ċerti setgħat u ċerti poteri li taf fejn trid tmur għaliex hija l-esperta fil-qasam partikolari.

L-abbozz ta' liġi qiegħed jipproponi awtorita' li fil-fehma tiegħi jrid ikollha s-set-up kollu meħtieġ lest biex tkun tista', fil-veru sens tal- kelma, tlaħħaq ma' dak li huwa pre-market surveillance li jseħħ waqt il- proċess tal-manifattura fil-każ ta' prodotti kif ukoll ta' servizzi, u l- istess trid tkun lesta bl-għodda u l-istrutturi meħtieġa biex tkun f'qagħda li tagħmel il-post-market surveillance meta l-prodott jew is-servizz ikun qed jinbiegħ.

Jekk mhux se jkollna awtorita' li jkollha dan is-set-up se jkollna biss awtorita' fuq il-karta, se jkollna leġislazzjoni sabiħa li tgħid ħafna imma li fil-verita' ma tkun qed twassal xejn jew inkella żgur li tkun 'il bogħod biex tasal ħdejn l-għanijiet u l-oġġettivi li suppost għalihom qed titwaqqaf din il-liġi.

Fl-introduzzjoni tiegħu s-segretarju parlamentari qal li wieħed irid jara din il-liġi wkoll fl-ambitu u fl-importanza ta' l-istrutturar ta' l- industrija u li din il-liġi se tkun qed tgħin biex l-industrija ma tkunx imxekkla b'trade barriers minħabba li llum jeżistu differenzi - irridu nammettu - f'dawk li huma standards lokali u standards internazzjonali, partikolarment għal ċerti industriji.

Semma wkoll li hemm bżonn li permezz ta' din il-liġi allura nadottaw standards Ewropej biex iwassluna għal kompetittivita' li għandna bżonn ħalli l-industrija tikseb a level playing field.

Jien xtaqt li s-segretarju parlamentari jitkellem iktar fuqha, forsi fil-winding-up tiegħu, ħalli nkunu nafu iktar dwar kif qed jara li jistgħu jseħħu ċerti bidliet bl-awtorita' li se tkun qed tiżviluppa standards nazzjonali b'konformita' ma' standards internazzjonali u kif se jiġu affettwati l-kumpanniji ż-żgħar.

Dan qed ngħidu għaliex aħna nafu li ħafna mill-kumpanniji kbar Maltin, biex ma ngħidx kollha, partikolarment dawk li huma export-oriented, diġa' b'xi mod jikkonformaw ma' standards internazzjonal - bosta jikkonformaw ma' standards ta' l-ISO, per eżempju - iżda ħafna mill-kumpanniji ż-żgħar, partikolarment dawk li jaħdmu fil- manifattura ta' prodotti jew servizzi għas-suq lokali, għandhom standards magħmulin għalihom infushom u probabbilment lanqas huma standards li wieħed jista' jgħidilhom nazzjonali, aħseb u ara kemm wieħed jista' jgħidilhom internazzjonali!

Aħna nafu li biex tbiddel affarijiet bħal dawn ikollok diffikultajiet u jinħolqu ċerti problemi.

Jien nara żewġ problemi ewlenin f'dan il-każ u għalhekk xtaqt li l-Onor.

Hyzler jagħti iktar dawl fuq dawn it-tip ta' industriji żgħar.

Jien nara l-qabża fil-mentalita' li se jkun hemm bżonn li nagħmlu.

Ħafna industriji żgħar li jaħdmu għas-suq lokali - mhux qed ngħid kollha imma wħud minnhom - żgur li dan il-kunċett ta' standards nazzjonali u internazzjonali għadhom sajmin minnu u għaldaqstant se jkun hemm bżonn ta' għajnuna anke biex wieħed jwassal għandhom x'se jkun qed jiġri.

Għalhekk irid jkun hemm żvilupp fil- mentalita', żvilupp ta' kultura.

Imbagħad il-problema l-oħra - irridu nammettu li hi kbira - hi li dawn il-kumpanniji żgħar finanzjarjament huma limitati.

Biex inti filli jkollok tip ta' work practice biex tipproduċi prodott jew servizz ta' tali kwalita' u f'daqqa waħda mbagħad trid tikkonforma ruħek għal ċerti livelli, bilfors irid ikun hemm investiment li jitlob ukoll ħruġ ta' kapital finanzjarju.

Nafu li dawn huma kumpanniji żgħar li m'għandhomx dan il-kapital finanzjarju readily at hand li jkunu jistgħu mill-ewwel jadattaw irwieħhom u jlaħħqu mal-livelli u standards internazzjonali.

Għaldaqstant jien xtaqt li l-Onor.

Hyzler jagħtina ftit iktar dawl issa la ser ikollna din l- awtorita', b'liema mogħod l-awtorita' se tkun qed tappoġja lil dawn l- industriji ż-żgħar li għandhom din id-diffikulta', li forsi qatt ma ħasbu li issa f'daqqa waħda jiġi mitlub minnhom li jimxu b'ċertu mod u biex ikollhom ċertu tip ta' kwalita' ta' standard, kemm mill-aspett ta' mentalita' kif ukoll mill-aspett ta' realta' kbira ta' nuqqas ta' finanzi li ħafna minn dawn l-industriji jkollhom.

Kif qiegħda fuq dan il-punt xtaqt nagħmel riferenza għal fejn hemm il- kompożizzjoni tal-Malta standardisation authority, proprju f'paġna C725 klawsola 3.

Hemmhekk jien nara li hemm żewġ affarijiet li mhumiex imsemmijin.

Għandna elenku sħiħ ta' min għandu jkun f'din l-awtorita' u hemm madwar 15-il entita' msemmija, fosthom anke l-kamra tal-kummerċ u l- federazzjoni ta' l-industrija.

L-ewwel ħaġa li lmaħt kien il-fatt li m'hemmx l-imsieħba soċjali kollha hemmhekk - it-trade unions, per eżempju, tħallew barra kompletament - meta aħna nafu li l-manifattura ta' prodott jew ta' servizz ma ssirx biss minn min qiegħed jinvesti l-flus fl- industrija imma ssir ukoll mill-ħaddiema.

Għaldaqstant jien inħoss li għandu jkun hemm ukoll rappreżentanza tat-trade unions f'din l-awtorita'.

Ngħaqqad dan ma' punt li kont qed nagħmel qabel fuq il-bżonn li l- kumpanniji ż-żgħar ikunu appoġjati biex ikunu fil-verita' jistgħu jimplimentaw dak li l-Malta standardisation authority se tkun qed tagħmel fix-xogħol tagħha.

L-IPSE, per eżempju, huwa istitut li qiegħed hemm biex jippromwovi l-industriji ż-żgħar.

Nħoss li huwa istitut importanti u ma nistgħux neliminawh.

X'tip ta' kordinament ser ikollha il-Malta standardisation authority ma' l-IPSE, dejjem fl-ambitu ta' dak li anke s- segretarju parlamentari semma fl-introduzzjoni tiegħu, fl-ambitu tar- ristrutturazzjoni bżonjuża li għandu dan il-pajjiż?

L-Onor.

Hyzler semma wkoll l-istandards volontarji, xi ħadd li jkun irid jiżviluppa standards għall-prodott jew servizzi tiegħu.

Imma jien inħoss li qabel ma jkollna din it-tip ta' kuxjenza jew pride f'din il-ħaġa bħala poplu, se jerġa' jkun hemm bżonn li niżviluppaw programmi ta' edukazzjoni ħalli jkun hemm żvilupp fil-mentalita', żvilupp ta' kultura ġdida li jwassal li l-prodott jew is-servizz li nkunu qegħdin noffru ma jkunx biss marbut ma' prezz imma ikun ukoll marbut ma' l-aqwa standard possibbli ħalli nkunu qed nagħtu l-aħjar.

Kif dħalt fuq il-parti ta' l-edukazzjoni jew kampanja ta' awareness għall- adulti, rajt li jrid ikollna kampanja edukattiva li tmur iktar l-isfel mill- iskejjel tagħna.

Din mhijiex diffiċli biex issir.

Fin-national minimum curriculum diġa' kien hemm żewġ oqsma importanti li jorbtu ħafna ma' dan ix- xogħol li qed niddiskutu hawnhekk.

Hemm il-parti dwar il-bżonn li s- sistema edukattiva jkollha rabta sħiħa mal-qasam tax-xogħol u allura jkun hemm lok kbir li proprju fl-edukazzjoni ta' wliedna jibda jinżera' l-bżonn li huma jkunu proud mix-xogħol li jkunu qegħdin jagħmlu, mill-prodott li jkunu qegħdin jipproduċu jew mis-servizz li jkunu qegħdin jagħtu.

B'mod awtomatiku mbagħad ikun qiegħed jikber il-bżonn li nfittxu l-kwalita'.

Minnflok ma nikkuntentaw b'dak li jkollna, inkomplu dejjem infittxu l-aħjar mod possibbli biex il-prodotti u s-servizzi jkunu kompetittivi mil-lat ta' kwalita'.

Fin-national minimum curriculum hemm ukoll parti fuq id- drittijiet u d-doveri tal-konsumatur.

Jiena rbatt dawn iż-żewġt aspetti flimkien, fejn se jkun hemm bżonn li ma jkunux biss marbutin b'mod riġidu ma' kemm it-tfal se joħorġu mill-iskola lesti għad-dinja tax-xogħol għax imħarrġin fis-snajja', imma f'dik li hija mentalita' favur il-kwalita' tal- prodott, fil-pride jew l-amor propju li jwaddbu fix-xogħol li jkunu qegħdin jagħmlu, ħalli jagħtu l-aqwa u l-aħjar prodott jew servizz possibbli lil pajjiżna, bl-effetti kollha li jista' jħalli għal ġid tal-poplu.

Għalkemm in-national mminimum curriculum diġa' jipprovdi għall-istess aspett tal-konsumatur, jien ngħid li għandu bżonn ikun hemm aktar enfasi.

Ma nistgħux nippretendu li għax issa għanda n-national minimum curriculum li qed jitkellem fuq dawn l-affarijiet b'daqshekk kollox se jiġina żewġ.

L- għalliema fl-iskejjel iridu jkunu mħarrġa ħalli jkunu jistgħu jgħaddu l- messaġġ korrett.

Għalliema li ilhom minn x'ħin ħarġu mill-universita' jew forsi mill-kulleġġ ta' l-għalliema u qatt ma ħadmu fl-industrija, jew lanqas resqu lejn fabbrika u sa issa għexu l-ħajja tax-xogħol fi klassi mat- tfal, jekk ma jkollhomx it-taħriġ neċessarju qatt ma jistgħu jgħaddu l- messaġġ kif għandu jkun.

Dan mhux għax ma jridux imma għax ma jafux dwar id- dinja tax-xogħol u għaldaqstant jiena semmejt kemm il-darba l-bżonn li l- għalliema jibqgħu jiġu retrained fuq dawn l-oqsma ġodda fin-national minimum curriculum.

Assolutament inħoss li l-edukazzjoni tal-poplu f'dan ir-rigward ma tistax tieqaf biss jew tkun indirrizzata biss lejn dawk li qegħdin fis-settur imma hemm bżonn li tkun aktar widespread.

Probabbli dan huwa xogħol aktar għad-dipartiment tal-konsumatur imma nħoss li hemm bżonn li jkun hemm investiment bis-serjeta' ta' aktar riżorsi umani.

Dan id- dipartiment qed jagħmel ħafna xogħol ta' edukazzjoni permezz tal-mezzi tax- xandir, ta' print media kif ukoll media oħra, imma nafu li l-isforz qed isir minn persuna jew tnejn.

Biex ikollna verament edukazzjoni li tkun kontinwa, b'mod assidwu, bilfors irid ikun hemm aktar nies imħarrġa f'dan il-qasam partikolari ta' consumer affairs.

Jekk ikollna aktar nies imħarrġa aktar hemm iċ-ċans li nifirxu u jkollna programm li jibqa' għaddej mingħajr skossi.

Ħadt gost ferm nisma' lill-Onor.

Hyzler fl-introduzzjoni tiegħu jitkellem fuq il-protezzjoni għall-artiġjanat Malti.

Din ilha tinħass f'pajjiżna u l-gvern Laburista preċedenti kien ħaseb fuqha wkoll - aħna mhux għax m'aħniex fil-gvern nitkellmu b'mod ħażin fuq l-affarijiet tajbin u nieħdu gost nirrikonoxxu li affarijiet li huma tajbin ikunu qegħdin isiru - u nafu b'każi fl-areas turistiċi per eżempju.

F'Għawdex sfortunatament ikollna kemm-il każ ta' importazjoni ta' affarijiet li jkunu qrib l- artiġjanat Malti, bħall-bizzilla.

Dawn l-affarijiet jinġiebu hawnhekk bi ftit flus imbagħad jispiċċaw jinbiegħu bħallikieku kienu l-artiġjanat propju Malti.

Billi jinbiegħu bi prezz irħas jwaqqgħu l-prezz ta' l- artiġjanat Malti, bil-konsegwenza li min ikun qed jaqla' l-għajxien tiegħu mill-artiġjanat ġenwin Malti jkun qed jitlef ħafna.

Matul din id-diskussjoni xtaqt nisma' xi pjani se jkollha l-Malta standardisation authority għal dawk li huma servizzi tal-gvern bħal, per eżempju, it-trasport pubbliku.

Se nibqgħu għaddejjin ta' ħorrox borrox u ma jimpurtax, l-aqwa li ssir il-pressure u jogħla n-noll?

Għandhom raġun li jgħollu n-noll għax il-ħajja ma togħliex biss għal min juża l-karozza tal-linja imma togħla wkoll għas-sidien tal-karozzi tal-linja.

Din nifhimha imma xtaqt li forsi xi darba naraw bidla fil-kwalita' tas-servizz tat-trasport pubbliku.

L-esponenti tal-gvern jistgħu jgħiduli jekk din l- awtorita' hijiex se tidħol f'dan it-tip ta' servizzi?

Nifhem li għandha tidħol għax qiegħda hemmhekk għal kwalunkwe xorta ta' servizz u prodott.

Xtaqt nisma' wkoll jekk din l-awtorita' hijiex se tistabilixxi standards għal diversi dipartimenti li jagħtu servizz lill-pubbliku, bħad-dipartiment tas-saħħa, l-isptarijiet, iċ-ċentri tas-saħħa u dipartimenti oħra fejn imur il-pubbliku biex jinqeda.

Xtaqt nisma' l-esponenti tal-gvern jitkellmu wkoll fuq dan.

Aspett ieħor minn dak li fil-fehma tiegħi għandha tidħol fih din l- awtorita' huwa qasam li ftit li xejn għadna tkellimna fuqu f'Malta.

Nirriferi għall-ikel, għal dawk li huma genetically modified foods.

Barra minn pajjiżna hemm ħafna kontroversji u diskussjonjiet fuq dan is-suġġett imma f'Malta sfortunatament għadna m'aħniex niddiskutu dwaru u l-poplu tagħna għadu sajjem ħafna.

Minħabba d-diversi teżi kontrastanti ta' min hu favur u min hu kontra, inħoss li hemm bżonn li jsiru riċerki u analisi.

Peress li din l-awtorita' se jkollha d-dipartiment tas-saħħa bħala parti mill-kompożizzjoni tagħha - naturalment fejn għandu x'jaqsam ma' standards - inħoss li l-awtorita' trid tieħu dawn ir-riċerki u dawn l-analisi f'idejha.

Attwalment hemm min jgħid li dawn il-bio-industries jgħidu li l- genetically modified foods il-quddiem se jagħtu l-ikel lid-dinja kollha, jiġifieri qegħdin jgħidu li l-ġuħ jispiċċa.

Jgħidu wkoll li dan l-ikel ma jagħmilx ħsara lill-ambjent.

Iżda mbagħad hemm awtoritajiet oħra li jitkellmu dwar il-fatt li l-genetically modified foods għandhom konsegwenzi koroh, li jistgħu jittrasmettu allerġiji lill-bniedem, li jnaqqsu l-immunita' fil-bniedem u diversi affarijiet oħra.

Fl-Unjoni Ewropea, partikolarament fil-Parlament Ewropew, il-kwestjoni tal- genetically modified foods hija kbira.

Il-grupp tal-Ħodor jitkellem ħafna fuq dan il-punt u nistgħu ngħidu li hemm ħafna lobby groups li huma kontra l-genetically modified foods.

Inħoss li l-gvern għandu jerfa' r- responsabbilta' tiegħu, anke permeżż ta' din l-awtorita', biex din tistabilixxi għemejjel ta' standards u tidħol ukoll fuq dan il-punt ta' genetically modified foods.

Xtaqt nagħmel riferenza għal dokument li ġie f'idejja dan l-aħħar.

Dan tħejja mill-Partit tal-Ħodor Ewropew, fejn jgħidu li in-novel food - kif il-bio-industries jsejħulu - huwa ddisinjat biex iżid il-produttivita' ta' l-agrikoltura industrijaliżżata.

M'għandux benefiċċju dirett għall- konsumatur iżda jinvolvi firxa ta' riskji lis-saħħa tal-bniedem u lill- ambjent.

Dawn ikomplu jgħidu li esperimenti wrew li t-trasferiment ta' genes bejn organiżmi li mhumiex relatati jistgħu jagħmlu ħsara lis-sistema immunitarja tal-bniedem, jgħaddu kwalitajiet ta' allerġiji lill-bniedem u jdgħajfu anke s-saħħa ta' l-antibiotiċi.

Għamilt dan il-punt u kkwotajt - għalkemm qlibt bil-Malti - propju biex niġbed l-attenzjoni li hemm żewġ naħat ta' din il-munita fir-rigward tal-genetically modified foods.

Għaldaqstant inħoss li aħna bħala poplu ma nistgħux nibqgħu sajmin imma rridu nkunu aktar informati.

Il-gvern għandu responsabbilta' diretta li jinforma lill-poplu, janaliżża, jagħmel riċerka u jżomm ruħu kemm jista' jkun informat, iktar u iktar issa b'din l-awtorita' li qed jipproponi li jwaqqaf.

Sur President, xtaqt nagħti daqqa t'għajn lejn xi punti li hemm f'xi klawsoli partikolari tal-liġi u nagħmel riferenza għal paġna C727 u se nagħmel ftit mistoqsijiet.

Klawsola 11 tgħid li:

"L-awtorita' tista', bi ftehim mal-ministru, tagħmel kull ftehim ma' xi persuna jew awtorita' li bihom dik il-persuna jew awtorita' għandha f'isem l-awtorita' twettaq dawk il-funzjonijiet u servizzi bħalma huma b'din il-liġi jew kull liġi oħra assenjata lill-awtorita',"

Hawnhekk nixtieq nistaqsi: Dan ifisser li l-awtorita se tkun qed tagħmel farming-out tal-ħidmiet partikolari li jkolha bżonn?

Din se tkun qiegħda tikkummissjona?

Imbagħad fuq l-istess paġna C727, klawsola 13, jingħad hekk:

"L-awtorita' tista', bl-approvazzjoni tal-ministru, timpjega dak il- personal li tista' tkun teħtieġ għat-twettiq xieraq tal-funzjonijiet tagħha taħt dan l-Att b'dawk il-pattijiet u kondizzjonijiet li l- ministru jista' japprova."

Hawnhekk l-awtorita' tista' timpjega xi ħaddiema magħha, naturalment għax ikollha bżonn, iżda ma nistax nifhem kif dejjem qed jidher il-ministru.

Din ġejja xi niċċa oħra biex il-gvern Nazzjonalista jkollu xi toqba minn fejn idaħħal xi erbgħa min-nies li jkunu forsi blue-eyed?

Kellna esperjenzi tagħhom dawn u għadna għaddejjin bihom!

F'paġna C729 nirriferi għal dik is-silta li tgħid:

"Parti mill-infiq ta' din l-awtorita' isir mid-dħul tagħha".

Dan jiġifieri li din l-awtoirta' se tkun semi-awtonoma fir-rigward ta' finanzi?

Qed nagħmel dawn il-mistoqsijiet bit-tama li forsi jkun hemm tweġiba fil-winding-up.

Issa se nirriferi għal paġna C730, klawsola 6, fejn hemm:

"Is-setgħa li tissellef jew toriġina kapital".

Sa fejn se tkun tista' tissellef din l-awtorita'?

Din se tisselef u fil- fatt se naqra:

"Bil-għan li tkun tista' taqdi kull funzjoni tagħha taħt dan l-Att, l- awtorita' tista', b'approvazzjoni bil-miktub tal-ministru li tingħata wara konsultazzjoni mal-ministru responsabbli għall-finanzi, tisselef jew tiġbor flus b'dak il-mod minn dik il-persuna, dak il-korp jew dik l-awtorita' u taħt dawk il-pattijiet u kondizzjonijiet li l-ministru jista' wara konsultazjzoni, kif hawn aktar qabel imsemmi, japprova bil- miktub."

Sa fejn se tkun tista' tissellef?

Min se jiċċekkja lill-ministru?

Dan qed ngħidu għax filwaqt li fl-artiklu ta' wara hemm almenu l-accountability lil min wieħed se jirrispondi - hemm imsemmi l-accountant general - f'din il- klawsola 6, dwar kwestjoni ta' fondi li l-awtorita' tista' titlob u l- ministru japprova, naturament bil-konsultazzjoni tal-ministru tal-finanzi, m'hemm xejn x'juri l-accountability tal-ministru.

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili, Onor. Coleiro, imma skadielek il-ħin u għandek bżonn extension biex tkun tista' tkompli bl-intervent tiegħek.

Min qed jipproponi?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nipproponi li l-Onor.

Coleiro tkompli tinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CARMELO ABELA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li Onor. Coleiro tkompli bid- diskors tagħha.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No).Negatived.

Il-mozzjoni m'għadditx.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, on a point of order.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-seduta hi sospiża għal ħames minuti.

Fl-10.15 a.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-seduta tista' tkompli.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, l-abbozz ta' liġi li qegħdin niddiskutu juri kif qed jiżviluppa l-kummerċ internazzjonali u kif qed tiżviluppa s-sistema ekonomika, u anke jitkellem fuq l-istandards li żviluppaw f'dawn l-aħħar snin.

Jekk nieħdu l-aħħar 25 sena nsibu li waħda mid-definizzjonijiet ta' standards kienet tiffoka fuq l-ispecifications tekniċi, li jinkludu d-daqs tal-prodott, il-kwalita' u s-sigurta'.

Iżda mbagħad anke din id-definizzjoni bdiet tiġi żviluppata u bdiet issir aktar sofistikata biex setgħet tinkludi wkoll ir-riżultati li jagħtuk, jekk il- prodott huwiex sodisfaċenti jew le.

Maż-żmien bdew jidħlu wkoll definizzjonjiet oħra ta' testijiet, per eżempju, l-ippakkjar u l-ittimbrar.

Aktar ma bdiet tqum kuxjenza favur il-konsumatur u l-effett ta' prodotti fuq is-saħħa tan-nies, bdew jidħlu wkoll aspetti ta' saħħa u aspetti li għandhom x'jaqsmu ma' l-interess tal-konsumatur.

F'ħafna mit-trattati internazzjonali dwar dawn l-istandards sabu li dawn bdew jidħlu wkoll bħala mod biex ixxekklu l-kummerċ.

Waqt li beda jonqos il- poter f'idejn il-gvernijiet nazzjonali - jew blokki ta' pajjiżi flimkien - biex jikontrollaw u jrażżnu l-kummerċ lejhom f'dak li għandu x'jaqsam ma' tariffi jew kwoti u ma kwantitajiet ta' kemm jistgħu jidħlu prodotti, kien hemm pajjiżi u anke blokki ta' pajjiżi li bdew jużaw l-istandards bħala mod kif jikontrollaw l-kummerċ lejhom, billi jdaħħlu miżuri li jidhru bħala standards oġġettivi, li qed jagħmluhom għal xi ġid, mentri fil-fatt ikunu miżuri maħsuba biex jivvantaġġaw lill-produtturi nazzjonali tagħhom fuq produtturi ta' pajjiżi oħra.

Għalhekk illum hemm anke l-għarfien li dawn l- istandards nazzjonali m'għandhomx jintużaw b'dan il-mod biex ixekklu l- kummerċ.

Fl-istess ħin, fid-diskors li qed jintqal dwar il-kummerċ globali, kif il-pajjiżi għandhom jiftħu s-swieq tagħhom lill-bqija tad-dinja u lejn xulxin, hemm anke tħassib li ntwera f'diversi laqgħat, fejn fil-biċċa l- kbira dawk li jkunu qed jieħdu sehem ikunu ġejjin minn pajjiżi li għadhom f'ċertu stadju ta' żvilupp u li qegħdin jissuspettaw li l-kwestjoni ta' l- istandards u ta' l-imbuttatura għall-globaliżżazzjoni tintuża fl-interess ta' min hu kbir u b'saħħtu biex ir-regoli tal-logħba jkunu għall-vantaġġ tal-kbar.

Nafu bil-kontroversji kbar li kellna anke fl-aħħar laqgħat tad- WTO u laqgħat simili fejn ġie espress ħafna dan it-tħassib.

Hemm min esprimieh bil-kalma, hemm min esprimieh bil-kelma u bil-kitba, f'pubblikazzjoijiet u laqgħat, iżda hemm min deherlu li l-uniku mod kif jista' jwassal il-leħen ta' dawk li qed jispiċċaw vittmi jew milquta ħażin mill-proċess tal-globaliżżazzjoni huwa b'dimostrazzjonijiet u bi protesti anke fit-toroq, bħal f'Seattle u dan l-aħħar anke f'Londra.

Anke fl-aħħar laqgħa li kellhom il-mexxejja ta' l-Istati tal-pajjiżi tal-Commonwealth, intqal li l-kunċett tal-globalizzazzjoni u ta' ftuħ tal-fruntieri tal- kummerċ lejn xulxin m'għandux jiġi aċċettat bla ebda riflessjoni dwaru.

Sur President, minnha nnifisha l-kelma "globalizzazzjoni" hija kelma sabiħa.

Mill-inqas waħda mit-tifsiriet tagħha hi li d-dinja qed issir aktar dinja waħda, il-pajjiżi qegħdin jinfetħu aktar lejn xulxin u hemm proċess biex il- pajjiżi jersqu aktar lejn xulxin.

Iżda jekk wieħed jara eżattament kif qed isir dan il-proċess jiltaqa' ma' każi nkwetanti fejn it-traffiku huwa one- way.

Allura f'dak il-każ m'aħniex qed nitkellmu fuq globalizzazzjoni iżda fuq id-dominju ta' pajjiżi kbar jew partijiet minnhom, b'saħħithom u sinjuri, fuq il-bqija tad-dinja.

Il-globalizzazzjoni suppost tfisser li l- pajjiżi jinfetħu lejn xulxin u mhux li jridu li l-fruntieri jinfetħu lejn il-pajjiżi sinjuri iżda mbagħad huma stess joħolqu problemi biex il-kummerċ ta' pajjiżi oħra ma jidħolx lejhom.

Mhux l-ewwel darba li jużaw il- kwestjoni ta' l-istandards biex ma jħalluhomx jidħlu.

Saħansitra fl-aħħar laqgħa tad-WTO issemma' mhux biss jekk il-prodotti jkunux ta' kwalita' tajba iżda anke f'liema kondizzjonijiet ta' xogħol jipproduċuhom.

Hemmhekk wieħed irid jagħmel diskors separat.

Fuq din il-kwestjoni ta' l-istandards tekniċi għandek min-naħa waħda - u kellna diġa' ċans niddiskutuha din - il-kwestjoni tal-copyright u l- piraterija.

Il-copyright għall-ewwel kienu żviluppawha biex tħares il-jedd tal-kreatur tal-ħaġa, iżda aktar ma għadda żmien aktar bdiet u għadha tintuża l-biċċa l-kbira biex tħares u tinforza l-interessi ta' min ħa l- kreazzjoni mbagħad ipproduċiha fi kwantitajiet kummerċjali.

Dawn il- kumpanniji l-kbar li jagħmlu hekk ħafna drabi jitfgħu l-enfasi tagħhom fuq dak il-proċess, ta' kif prodott timanifatturah u timultipplikah fi prodotti kummerċjali, imma ma jitfgħux l-istess enfasi fuq x'inhi l- infrastruttura kulturali, xjentifika, teknika meħtieġa fil-pajjiż biex iżżid il-kreattivita', il-possibilita' ta' aktar ħolqien ta' ideat u ta' kunċetti u ta' prodotti li jwasslu biex dawk jiġu mmanifatturati kummerċjalment.

Dawn il-kumpanniji fl-istess ħin iżommu lilhom infushom f'pożizzjoni b'saħħitha, ta' kważi monopolju u jridu li dawn l-istandards ipattu għal dak li jiġri fis-suq reali.

Interessanti li hemm dibattitu fuq kif għandhom isiru l-istandards.

Għandhom isiru permezz ta' specifications tekniċi definiti b'regoli, kodiċi, trattati u regolamenti, jew għandek tħalli s-suq jiddetta x'jiġri u jkunu n-nies li jippreferu ċertu prodott jew servizz minn ieħor?

B'hekk parti mill-kompożizzjoni ta' dak il-prodott jew servizz li jkunu ppreferew tkun ġejja minħabba l-istandards tiegħu.

Interessanti u mhux kumbinazzjoni li wieħed min-nies li l-aktar jargumenta b'dan il-mod huwa Bill Gates.

Wieħed jifhmu, speċjalment jekk qal dawn l- affarijiet qabel l-aħħar deċiżjoni tal-Qorti Amerikana, aħseb u ara jekk jgħidhom illum!

Bill Gates jargumenta li fl-ekonomija l-ġdida li qed tinħoloq, fil- proċess mgħaġġel ħafna ta' bidliet teknoloġiċi u bidliet ta' prodotti u servizzi, se jkun impossibbli għal min irid jirregola dan il-qasam li jlaħħaq ma' dak l-iżvilupp.

Bill Gates jargumenta, b'ċertu interess, li jrid jasal punt fejn ir-regolamentazzjoni f'dan il-qasam tista' twassal biex ixxekkel il-bidliet teknoloġiċi li jkunu qegħdin iseħħu fl-iżvilupp ta' prodotti u servizzi ġodda.

Naħseb li huwa argument li wieħed irid jagħti kasu.

Fl-istess ħin dan l-argument m'għandux jintuża b'mod li wieħed iħalli ġungla għaddejja, li jħalli lill-produtturi jew lil min joffri servizz jiddetta l-istandards, bl-iskop li ma jżommx ċertu livell.

Aħna qed ngħidu li l-istandards jinkludu mhux biss specifications tekniċi, daqs, kwalita' u karatteristiċi oħra tal-prodott, imma li għandhom ukoll jagħtu kas l-aspett tas-saħħa - u aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar nies qed jifhmuh dan - u l-aspett ta' l-effett fuq il-konsumatur.

Dan il-qasam huwa importanti ħafna anke għal min jaħdem fil-qasam tad-drittijiet taċ-ċittadin u tal-konsumatur għax tagħmel kemm tagħmel regolamenti, ikollok kemm ikollok regolaturi, fid-dinja tal-lum il-konsumatur innifsu jibqa' forza importanti bl-għażliet li jagħmel.

Lil hinn minn kull standard li nistgħu nispeċifikaw kull tant żmien, fl-aħħar mill-aħħar hija l-għażla ta' min imur jixtri u ta' min kuljum jiddeċiedi x'se jagħmel bil-prodotti u s- servizzi ta' madwaru.

Illum waħda mill-missjonijiet importanti ta' l-edukazjzoni, kemm formali kif ukoll informali, tal-media u ta' l-għaqdiet taċ-ċittadini, kemm politiċi kif ukoll soċjali, hija li kemm jista' jkun tinfirex aktar il- kultura ta' nies li jifhmu u jagħrfu x'ikun għaddej u jrabbu l-kuraġġ li jaqbżu għad-drittijiet tagħhom infushom.

Intenni li għalkemm nagħmlu standards u regolamenti, l-aktar ħaġa importanti hi l-informazzjoni u l- organiżżazzjoni taċ-ċittadini biex iħarsu lilhom infushom.

Sfortunatament għalkemm l-għarfien u l-kuxjenza qegħdin jiżdiedu f'Malta, ħafna drabi nsibu li n-nies mhumiex lesti jieħdu azzjoni biex jiddefendu l-interessi tagħhom.

Ġieli jittieħdu inizjattivi ta' dan it-tip f'pajjiżna u mhux l- ewwel darba ssib li l-inizjattivi jkunu ttieħdu għax ikun hemm xi ħadd li ġej minn xi pajjiż ieħor, bħall-Ingilterra, l-Awstralja jew l-Istati Uniti, fejn diġa' hemm aktar tradizzjoni li l-konsumaturi u ċ-ċittadini jaqbżu għalihom infushom, jitkellmu, ifittxu d-drittijiet tagħhom u jinformaw irwieħhom b'dak li jkun qed jiġri.

Dan huwa u se jkun iktar importanti għax il-partijiet b'saħħithom tas-soċjeta' jsibu kif jorganizzaw irwieħhom , isibu kif jużaw in-network ta' liġijiet u ta' kuntatti amministrattivi biex tgħaddi tagħhom u biex iġibuha żewġ.

Għalhekk iridu jkunu ċ-ċittadini infushom min-naħa l-oħra li jorganizzaw irwieħhom u jitkellmu għalihom infushom għax il-bqija se jibqgħu bla leħen.

Għalhekk waqt li min-naħa waħda wieħed jappoġġa l-iżvilupp ta' standards u ta' regolamentazzjoni, min-naħa l-oħra rridu bilfors nargumentaw li hemm bżonn aktar edukazzjoni tad-drittijiet u tad-dmirijiet taċ-ċittadini u tal- konsumaturi biex jitkellmu għalihom infushom u biex fis-servizzi u fil- prodotti li jixtru u li jikkonsmaw iħarsu l-interessi tagħhom.

Ir- regolamenti u l-istandards miktubin fuq il-karta mhumiex biżżejjed.

Wieħed mill-vantaġġi li għandna f'sitwazzjoni ta' ekonomiji miftuħin lejn xulxin hi li anke prodotti li jkunu maħduma lokalment, li ħafna minnhom iridu jsibu xerrejja barranin, iridu jkunu bilfors ta' standard internazzjonali.

Iridu jgħaddu minn għarbiel biex jiġu aċċettati fi swieq oħrajn, li forsi f'dan l-istadju jkunu aktar sofistikati u aktar informati minn dak lokali.

Dan jiġifieri li huwa żvilupp tajjeb li qed niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi u li qed ngħaddu liġi bħal din minkejja li sfortunatament, bħal għadd ta' inizjattivi oħra li qed jieħu dan il-gvern, qed jeħodhom mhux għax intrinsikament huma tajbin iżda biex jipprepara ruħu għan-negozjati biex jipprova jdaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt kieku l-gvern Nazzjonalista ħa dan il-qasam aktar bis-serjeta' ma kienx jagħmel xi ħaġa dwaru issa, fl-għaġġla li għandu sa tmiem is-sena 2002.

Kieku kien jipprova jagħmel xi ħaġa bejn is-snin '90 u '96.

Għaddew sitt snin minn meta l-gvern Nazzjonalista kien tefa' l-applikazzjoni biex isieħeb lill-pajjiż fl-Unjoni Ewropea, imma dak iż-żmien tant ma kienx hemm kuxjenza ta' xi tfisser li tapplika biex tidħol fl-Unjoni li trid tara kif taqleb il-pajjiż ta' taħt fuq biex tkun konformi mar-regoli u ma' dak li titlob minnek l-Unjoni biex taċċettak bħala membru, li ftit li xejn sar xogħol.

Ħasbu li din hija xi triq inevitabbli, li din hija sempliċement bħal meta tapplika biex tidħol f'xi fun park.

Semmejt drabi oħra li ħafna ħasbu li din se tkun xi ġita b'kollox imħallas għal Eurodisney, fejn tieħu gost għal dejjem ta' dejjem u ma tħallas xejn, imma maż-żmien il-kuxjenza bdiet tinbidel, mhux biss għax ma ġewx il-Lm100 miljun iżda għax aktar u aktar nies qed jifhmu li trid tinbidel.

Għalkemm pajjiżna jista' jagħżel li ma jidħolx fl-Unjoni Ewropea żgur ma jistax jagħżel li ma jidħolx fis-seklu 21, żgur ma jistax jagħżel li ma jeħux sehem fil-bidliet, fix-xejriet u fit-tiġdid li qed iseħħ b'mod mgħaġġel fid-dinja llum.

Imma hemm modi differenti kif tiżviluppa l-pajjiż.

Jekk tagħżel it-triq ta' sħubija fl-Unjoni, minbarra li ġġedded u tbiddel il-pajiż tkun trid tbiddlu f'ċertu qafas u b'ċerti regoli li japplikaw għal min irid ikun f'dak il-blokk.

Għal min ma jagħżilx li jissieħeb fl-Unjoni xorta tibqa' l-isfida tat-tiġdid u ta' tibdil imma tkun tista' tagħmel dak it-tiġdid u dak it-tibdil f'qafas differenti, b'regoli differenti, fi stadji differenti.

Fl-aħħar mill-aħħar tista' tagħmlu skond iċ-ċirkostanzi u r-realta' tiegħek.

Għalhekk din il-kwestjoni ta' standards u din l- għaġġla li għandna biex inġibu ruxxmata liġijiet fil-parlament, inbiddluhom, inġebbduhom u nżidu fuqhom biex ikunu bħal dawk ta' l-Unjoni, qed twassal għal sitwazzjoni ridikola.

Naħseb li anke f'dan il-qasam ma jkunx sar ħsieb biżżejjed għax faċli tagħmel abbozz ta' liġi u faċli li niġu hawn u nżidu klawsola 'l hemm u nnaqsu klawsola 'l hawn.

Iżda importanti mbagħad li l-istruttura li se twaqqaf, ir-riżorsi li se taħdem bihom, mhux biss tbiddel il-liġijiet dwarhom imma anke tagħmel xi ħaġa fir- realta' biex tkun tikkorrispondi ma' dawk il-bidliet li tkun għamilt.

Għalhekk wieħed irid jara l-kwestjoni tat-twaqqif ta' l-awtorita' ta' l- istandards ukoll mill-lat tar-riżorsi li se jkun hawn fil-pajjiż, jekk saretx riflessjoni u sarx ħsieb biżżejjed, jekk jagħmilx sens li f'kull qasam hawn Malta nibnu laboratorju u għandniex riżorsi biex niċċekkjaw dawn l-istandards.

Dan ngħidu għal żewġ raġunijiet u naħseb li trid issir riflessjoni dwarhom.

Jiena nemmen li fejn nistgħu naslu aħna u fejn għandna naħsbu għar- riżorsi li niżviluppw fostna, m'hemmx dubju li għandna nagħmlu hekk.

Imma meta ħafna mill-prodotti li jinħadmu hawnhekk jidħlu fi swieq barranin, avvanzati u żviluppati, fejn diġa' hemm standards, dawn żgur iridu jkunu skond dawk l-istandards biex jiġu aċċettati.

Għalissa ħallejt barra l- prodotti għas-suq lokali, li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar kważi ma jagħmilx sens li titkellem dwarhom, għax bil-ftuħ ta' l-ekonomija għall- bqija ta' l-Ewropa u tad-dinja kważi ma tantx jibqa' l-kunċett tas-suq lokali u tas-suq barani.

Meta nafu li ħafna mill-operaturi li jaħdmu hawn iridu jkunu skond ċerti standards - kemm dawk li jipproduċu hawn kif ukoll dawk li jimpurtaw minn barra biex ibiegħu hawn - jagħmel sens li l- faċilitajiet li trid tipprovdi fil-pajjiż għandhom ikunu kumplimentari għal dak li jiġri f'kuntest akbar u internazzjonali, anke għax naħseb li biex tkun tista' tlaħħaq mar-rata mgħaġġla ta' tibdil fid-dinja ta' llum, żgur li r-riżorsi li trid għal struttura bħal din iridu jkunu dinamiċi.

Mhux l- ewwel darba li regolaturi jew awtoritajiet ta' dan it-tip ġew affrontati biex jagħmlu testijiet fuq prodotti li jkunu diġa' qabżu l-ħila tar- regolaturi stess bħala żvilupp.

Għalhekk naħseb li hemm bżonn li wieħed jara t-tip ta' riżorsi u faċilitajiet li jsiru f'pajjiżna f'dan il-kuntest, u dan anke biex ikunu sostenibbli.

Huwa faċli li tagħmel post, iġġib min jaqta' ż-żigarella u jikxef xi rħama, iżda mbagħad il-mistoqsija mhix x'se jiġri l-għada jew sa tliet snin wara imma kif se tħalli dik l-istruttura tkun sostenibbli, tagħmel sens u ma tkunx ta' piż ġdid fuq dak li jkun għaddej anke bħala żvilupp fil-pajjiż.

Naf li bħalissa qed isiru ħafna laqgħat biex jiġu spjegati dawn l- affarjiet li qed niddiskutu dwarhom lis-setturi differenti.

Fil-fatt qed insibha interessanti ħafna li permezz ta' l-E-mail, kapijiet ta' l-iskola qed jirċievu tagħrif biex jgħidulhom il-ħin, il-post u s-suġġett fejn is- segretarju parlamentari se jkun qed jitkellem.

Per eżempju, nhar it-Tnejn li għadda kapijiet ta' skola, kemm tal-primarja u anke tas-sekondarja, ġew mistiedna biex jisimgħu lill-Onor.

Edwin Vassallo jitkellem fuq l- istandards u l-ispiżerij!

Il-bieraħ kienu mistiedna biex jisimgħuh jitkellem fuq il-ħwienet taż-żraben u l-istandards!

Illum mistennija laqgħa ta' informazzjoni dwar il-kontroll ta' l-istandards u s-sigurta' mtella' mis-segretarjat parlamentari, eċċ., u se jitkellmu ma' l-importaturi tas- settijiet tat-telephone, mobile u radji u għal min jipprovdi l-internet u l- cable!

Jiġifieri qed jinformaw lill-kapijiet ta' l-iskola biex imorru għal dawn it-tip ta' laqgħat.

Għada se jitkellmu ma' l-Onor.

Edwin Vassallo fuq is-settur ta' l-ikel, imbagħad il-Ġimgħa se jitkellmu ma' l-ironmongers, il- ħwienet li jbiegħu prodotti ta' l-elettriku u affarijiet oħra!

Nistaqsi: X'sens jagħmel li dawn l-avviżi jintbagħtu fl-iskejjel b'informazzjoni għal dawn il-laqgħat?

THE DEPUTY SPEAKER : Is-Segretarju Parlamenti, bil-permess ta' l-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Meta aħna tlabna l-informazzjoni biex nagħmlu din il-konsultazzjoni mas-suq kummerċjali tlabna lil min għandu n-numru tal- VAT.

Għalhekk jekk dawn l-iskejjel għandhom numru tal-VAT jfisser li rċevew in-nota bħal ma rċeviha kulmin għandu n-numru tal-VAT.

Maħniex qed nibagħtu dan l-avviż lill-kapijiet ta' l-iskola speċifikament.

Anzi jiena nirringrazzja lill-Onor.

Bartolo talli qed jgħid li aħna qed nipprovaw ninkludu lil kulħadd f'din il-konsultazzjoni!

ONOR.

EVARIST BARTOLO : Sur President, lis-segretarju parlamentari nagħmilhielu ċara li din ma ntbagħtietx mill-uffiċċju tiegħu għax kieku kont ngħidha.

Din intbagħtet mill-Malta-EU information centre.

Ridt inqajjimha għax sinċerament ma naħsibx li jagħmel sens li jintbagħtu dawn l- affarijiet lill-kapijiet ta' l-iskola.

Għandhom biżżejjed fuq xiex jinkwetaw u ma naħsibx li se jinkwetaw bl-istandards u l-ħwienet taż- żraben!

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Jekk intbagħtet mill-Malta-EU information centre dan sar għax l-MIC għandhom sistema ta' aġġornament fejn iħabbru l- attivitajiet tagħhom kollha f'daqqa.

Imma bl-ebda mod ma naħseb li qegħdin nagħmlu ġid lil din il-Kamra billi nitkellmu daqs li kieku dik hija ġabra ta' informazzjoni ta' l-attivitajiet ta' l-MIC!

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jiena nikkonferma dak li qal is-segretarju parlamentari u nsibha interessanti li l-kapijiet ta' l-iskola kienu mistiedna wkoll il-Ħadd li għadda għal-laqgħa li kellha ssir fl-10.00 a.m. fil-każin Nazzjonalista tan-Naxxar fejn kellhom jiddiskutu l-Unjoni Ewropea b'mod ġenerali - il-ħin kien fl-10.00 a.m. Jiena naħseb li dan huwa mod abbużiv kif tintuża s-sistema ta' l-uffiċċju ta' l-informazzjoni.

Nifhem li s-segretarju parlamentari jiddefendi d-dritt tiegħu li jitkellem fuq l- istandards f'oqsma differenti, imma ma naħsibx li għandu għalfejn jiddefendi n-nuqqas, fil-fehma tiegħi, min-naħa tal-Malta EU information centre li stieden il-kapijiet ta' l-iskola biex imorru għal-laqgħa fil- każin Nazzjonalista tan-Naxxar nhar il-Ħadd filgħodu.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Nitlob lill-Onor.

Bartolo jpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra kopja ta' dik l-istedina .

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Din hija informazzjoni li l-MIC qed tibgħat fl- iskejjel permezz ta' E-mail.

Jekk qed ngħid xi ħaġa li mhix vera, joħorġu tal-Malta EU information centre u naraw, ħalli jkunu jafu l-kapijiet kollha ta' l-iskola.

Imma xtaqt nagħmel punt ieħor, Sur President.

Għamilt enfasi fuq il-bżonn li jkun hemm kultura xjentifika u teknika anke fost il-konsumaturi għax f'pajjiżna, kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' regolamentazzjoni kif ukoll ma' l-għarfien li għandu jkun hemm għaż-żamma ta' l-istandards, hemm ukoll il-livell tekniku u xjentifiku tal-kultura ġenerali tagħna.

Għad fadlilna ħafna x'naħdmu biex inxerrdu aktar kultura teknika u xjentifika fost iċ-ċittadini tagħna.

Sfortunatament f'ħafna każi x-xjenza u l-kultura teknika għadhom meqjusa bħala xi ħaġa li tinteressa biss lill-istrambi u l-eċċentriċi, lil dawk li llum jgħidulhom nerds.

Għad hemm reżistenza minn naħa ta' ħafna studenti li jidħlu għall-edukazzjoni tax-xjenza fl-iskejjel.

Pajjiżna jaqa' lura jekk ma jirnexxilniex inbiddlu din ix-xejra.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar ix-xjenza u t-teknoloġija se jkunu forza importanti ħafna għall-iżvilupp tas-soċjeta', kemm għall- iżvilupp ekonomiku kif ukoll għall-iżvilupp soċjali, politiku u kulturali.

Importanti ħafna li mill-primarja - l-Israel jibdew qabilna, mill- kindergarten - inxerrdu u nifirxu kemm jista' jkun kultura ta' xjenza u teknoloġija.

Hemm modi kif din issir.

S'issa l-istudenti tagħna baqgħu 'l bogħod mix-xjenza, l-aktar għax kienet preżentata bħala li jagħmluha dawk in-nies lebsin ġagaga bajda u trid tkun veru ffissat biex issegwiha, mentri fil-fatt minn eta' żgħira nistgħu nagħmlu tip ta' esperjenza edukattiva fl- iskejjel mat-tfal tagħna u fuq il-mezzi tax-xandir fejn science is fun.

Kieku dan il-qasam u dawn is-suġġetti jiġu ppreżentati mhux biss bħala gost imma anke bħala li huma kruċjali għall-ħajja tagħna ta' kuljum ...

Aktar u aktar aspetti tal-ħajja tagħna llum qed jiġu nfluwenzati minn aspetti xjentifiċi teknoloġiċi u għalhekk huwa importanti ħafna li tissaħħaħ l- edukazzjoni xjentifika u teknoloġika fl-iskejjel tagħna, anke mbagħad fl- edukazzjoni adulta'.

Illum nitkellmu fuq l-edukazzjoni tul il-ħajja kollha biex iċ-ċittadini jkunu informati aħjar.

Meta nitkellmu fuq standards irridu wkoll nitkellmu fuq il-fatt li għandna bżonn indaħħlu din il-kultura mhux biss fi kwestjoni ta' specifications tekniċi ta' prodotti imma anke bħala l-imġiba tagħna.

Jiena inħoss li wieħed mis-slogans li kultant jixraqlu pajjiżna huwa: Never mind the quality!

Ngħid dan b'dispjaċir, mhux biex niddisprezza lilna nfusna imma bħala awtokritika.

Jiena parti minn dan il-pajjiż, m'iniex 'il fuq.

Aħna nagħmlu xi ħaġa bil-ħsieb li b'xi mod tgħaddi, b'xi mod nirranġaw u b'xi mod niddubbaw, mentri fil-fatt naħseb li jkun tajjeb li ndaħħlu kultura ta' standards anke fl-imġiba tagħna, jiġifieri standards mhux biss fil-prodotti u fl-aspetti tekniċi tal-prodotti imma anke kif nagħmlu l-affarijiet.

Naħseb li jagħmlu sewwa li anke fl-Ingilterra, il- ministru responsabbli għall-istandards spiss jitkellem fuq il-qasam edukattiv. għaliex anke l-iskejjel irid ikollom standards li jkunu għoljin.

L-iskejjel għandhom idaħħlu, bħala stil ta' għajxien u tal-mod kif noperaw u naħdmu, l-idea li inti jkollok target.

Dawn ikunu targets għoljin mhux targets ħfief u tara x'tagħmel fil-mod kif taħdem u topera biex tilħaqhom.

Sfortunatament ħafna drabi jiena nħoss illi din it-tip ta' approach ma teżistix f'pajjiżna u ma nkunux iffokati.

Fil-fehma tiegħi waħda mir- raġunijiet għaliex dan il-pajjiż ma mexiex 'il quddiem daqskemm seta' u għadu jista' jimxi 'il quddiem, hija li aħna ma tantx niffokaw.

Per eżempju, aħna ma nagħmlux targets li huma fattibbli, li rridu nisfurzaw biex nilħquhom u kull darba jkunu standards aħjar minn ta' qabel biex intejbu lilna nfusna.

Illum il-kultura ta' titjib u ta' tiġdid kontinwu għandha tidħol bħala parti integrali mill-mod ta kif naħdmu , kif immexxu u kif ngħixu flimkien ma' xulxin.

Jekk wieħed jara pajjiżi oħra bħal Singapore, waħda mil-akbar raġunijiet għaliex imxew 'il quddiem kienet minħabba li huma pajjiż iffokat, jagħmel standards u jimmira għal ċerti targets, imbagħad jimmobiliżża l-akbar appoġġ nazzjonali possibli u jaħdem f'dik id-direzzjoni minn fuq s'isfel.

Aħna sfortunatament m'aħniex iffokati bl-istess mod.

Jien inħoss li l-akbar dgħjufija fil-kultura nazzjonali tagħna hi li ħafna drabi nfitxxu s-soluzzjoni maġika u mirakoluża ġejja minn fuq ix- xefaq mill-bogħod u nistennew li se jġibhielna l-barrani!

Din insejjaħlu s- sindromu tan-nawfraġu ta' San Pawl, fejn is-salvazzjoni tagħna dejjem trid tiġi minn barra!

Dan huwa żball.

It-tiġdid iseħħ għaliex ma tinqatax u għaliex tibni relazzjonijiet ħajjin mal-bqija tad-dinja.

Jekk ma jkollniex tiġdid intern, jekk meta qed nitkellmu fuq il-qasam ta' l-istandards, fuq il-bżonn ta' titjib fil-mod kif naħdmu, naġixxu u mmexxu l-oqsma differenti ta' pajjiżna, it-tiġdid ma jkunx ġej minn ġo fina, dak it-tiġdid ikun superfiċjali.

Aħna ninqalgħu biex nippriedkaw lil ħaddieħor x'għandu jagħmel, u anke biex inwaħħlu f'ħaddieħor, imma l-inqas passi ta' tibdil li nkunu lesti nieħdu jkunu dawk meħtieġa fuqna stess.

Dan meta m'hemmx dubju li l-isfidi l-kbar li għandu pajjiżna fil-futur - il-futur ilu li beda - huwa ta kif l-affarijiet li nagħmlu jridu jkunu bilfors affarijiet ta' kwalita'.

Il-prodotti u s-servizzi tagħna mhux se jkunu jgħoddu għalina biss u allura ma jistgħux ikunu ta' kwalita' li ma jimpurtax, ejja nirranġaw, ejja naraw kif b'xi mod jew ieħor niddubbaw, imma jridu jkunu ta' kwalita' li nistgħu nbiegħu fis-swieq internazzjonali.

Imma biex tipproduċi prodotti u tipprovdi servizzi ta' kwalita' internazzjonali jrid ikollok kultura u mġiba li hija ta' dak il-livell ukoll.

Ma tistax tipproduċi affarijiet li se jinbiegħu fis-swieq miftuħa internazzjonali jekk il-kultura tal-pajjiż ma tkunx ġiet imġedda hija wkoll.

Mod kif tiġġedded u tinbidel huwa li jkollok standards, li jkollok targets, li tbiddel il-mod kif taħdem, taġixxi u taħseb, tbiddel il-mod kif iġġib ruħek, tħares lejn x'qed jiġri fil-bqija tad-dinja.

Imma fl-aħħar mill- aħħar l-iżvilupp veru jkun skond ir-realta' u skond iċ-ċirkostanzi tiegħek.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il- ħin u għandek bżonn extension biex tkun tista' tkompli bl-intervent tiegħek.

Min qed jipproponi?

ONOR NOEL FARRUGIA: Nipproponi li l-Onor.

Bartolo jkompli jinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda.

ONOR CARMELO ABELA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Bartolo jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

Il-mozzjoni m'għaddietx.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, on a point of order.

ONOR CARMELO ABELA: Niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li m'hawnx quorum .

THE DEPUTY SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Fis-10.15 a.m. is-seduta kienet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-seduta tista' tkompli.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR CARMELO MIFSUD BONNICI: Illum qegħdin nitkellmu fuq abbozz ta' liġi li għalkemm jidher li on paper qed iħassar dak li kellna s'issa permezz ta' Kap 187, fil-verita' qed jirriaffermah.

Forsi meta saret din il-liġi ma kenitx ingħatat biżżejjed importanza għall-validita' u għas-sehem determinanti li tista' tagħti fil-ħajja ta' kuljum tal-poplu Malti.

Dan qed ngħidu għax kulmin għandu ftit għarfien ta x'timporta din il-liġi, jifhem kemm saret biex tipproteġi lill-konsumatur.

Għalkemm tidher li din hi xi ħaġa teknika u li qisha magħmula għall- pjaċir ta' l-akkademja - fis-sens illi l-gvern issa qed jaħtar awtorita' li se jkollha l-gost u l-pjaċir li toqgħod tanalizza d-diversi prodotti u oġġetti li hawn fis-suq - din il-liġi tiggarantixxi lill-poplu li l-prodott li qed jixtri mhux se jagħmillu ħsara.

Id-dinja tal-lum hija dinja fejn hawn għarfien kbir għal dak li aħna nieklu u hawn għarfien kbir għal dak illi kull prodott ikun fih.

Sfortunatament jew fortunatament ħafna mill- prodotti li qabel kienu jittieħdu bħala friski llum jittieħdu priservati.

Issa din l-awtorita', fost id-diversi funzjonijiet tagħha, tidħol biex tanaliżża l-kontenut tat-tali prodott u tgħid lill-konsumatur l-opinjoni tagħha ta' kif għandu jikkonsidrah.

Din il-liġi qed issir ukoll f'forma ta' ordni loġiku għaliex anqas minn tliet ġimgħat ilu ddiskutejna l-liġi fuq it-trademarks.

Ħafna drabi l- poplu jixtri jew ma jixtrix prodott abbażi ta' l-isem li t-tali prodott ikollu fis-suq.

Ikun hemm prodott illi jista' jkun tajjeb pero' ma jkunx magħruf.

Wieħed isib li ħafna drabi l-poplu jkun diffidenti milli jaċċetta li t-tali prodott huwa tajjeb daqs il-prodott imdorri bih - aħna ngħidu: Agħtini l-fama u ixħetni l-baħar! - għax jekk prodott fis-suq baqa' dejjem ikkonsidrat bħala wieħed tajjeb, jibqa' jinxtara.

Iżda fid-dinja tal-lum, prinċiparjament bil-mezzi ta' komunikazzjoni u permezz tar-reklamar, il- konsumatur jiġi mħajjar jixtri prodott qabel ħadd ma jkun għadu qiesu.

M'hemm l-ebda forma ta' awtorita' li tivverifika li l-prodott li int qed tixtri huwa tal-kwalita' mistennija.

Il-kelma ''kwalita''' illum hija waħda ta' natura teknika mhux waħda ta' natura ġenerika.

Dan għax meta wieħed jikkonsidra l-kwalita' ta' prodott, irid jikkonsidra wkoll il-proċess li wassal biex dak il-prodott jinsab fis-suq.

Per eżempju, wieħed jista' jkollu tonn tajjeb iżda l-proċess illi bih jagħmel dak it-tonn fil-bottijiet u jpoġġih fis-suq ma jkunx tajjeb, jew inkella l-bottijiet li fihom jitqiegħed dak it-tonn biex jinxtara mill- pubbliku ma jkunux ta' ċerta kwalita'.

Allura għalkemm it-tunnaġġa oriġinarjament setgħet kienet ta' kwalita' tajba, il-proċess ta kif din issir, it-taħlit li jsir magħha u dawk l-additives li wieħed iżid ma jkunux ta' ċerta kwalita'.

Hawnhekk tidħol din l-awtorita' ta' standardisation, li tgħid li biex it-tali prodott ikun tajjeb għall-konsum irid igħaddi minn ċertu proċess, irid ikun ta' ċerta kwalita', il-landa trid tkun "b'dan" il-mod u l-prodott irid ikun magħmul "hekk".

Din hi l- istandardisation.

Kif tippreżenta l-prodott, per eżempju, għar-rigward l- ingredjenti, jiġi wkoll imqiegħed b'mod uniformi għal kulħadd.

Dan finalment ifisser illi l-konsumatur li qed jixtri dak il-prodott ikollu moħħu mistrieħ li dak li qed jixtri huwa ta' kwalita' tajba, mhux se jagħmillu ħsara u dan se jkun qiegħed jiggarantih l-Istat innifsu.

Dan huwa l-pass kbir li se nagħmlu b'din il-liġi, li qegħda tkun forma ta' għajnuna kbira lill-poplu.

Aħna nitkellmu fuq is-servizzi soċjali, Sur President.

Din l-awtorita' ta' l-istandardisation hija wkoll forma moderna ta kif inti tiggarantixxi lill-poplu ċertu livell ta' għajxien.

Is-servizzi soċjali huma garanzija li l-poplu kollu, f'kull livell, speċjalment dak bi dħul baxx, għandu mezzi biżżejjed biex ikun jista' jgħix ħajja deċenti.

Hija garanzija biex inti tgħix ħajja tajba.

F'din l-ottika, parti mill-għajxien tagħna huwa proprju l-ikel.

Bħat-Taljani, għal ħafna minna huwa importanti li nieklu u nieklu tajjeb F'din id-dimensjoni wieħed irid jagħti kredtu lil din l-awtorita' illi qed tkun garanzija għal żewġ setturi.

L-ewwel ħaġa qed tkun garanzija għall-konsumatur illi meta mar jixtri jaf illi t-tali oġġett, magħmul mit- tali soċjeta' u li qiegħed għall-bejgħ, huwa tajjeb biex jittiekel.

Mhux biss imma wkoll garanzija għan-negozjant it-tajjeb, għax illum kulmin qiegħed fin-negozju jaf illi għandu għażla ta' diversi prodotti li jista' jimporta.

Meta negozjant jiġi biex jagħmel analisi ta' liema prodott jimporta jista' jimxi sempliċement fuq il-marġini tal-profitt.

Issa dan fih il- vantaġġi u l-iżvantaġġi - il-vantaġġ ikun wieħed ekonomiku - pero' l- iżvantaġġ huwa li prodott li jitqiegħed fis-suq mhux neċessarjament ikun prodott tajjeb.

B'hekk din il-liġi hija wkoll garanzija għan-negozjant onest li jrid iġib fis-suq Malti prodott illi huwa tajjeb għall-konsum tal- poplu.

Huwa wkoll importanti għal min jieħu n-negozju bis-serjeta' - mhux dawk illi jridu jsiru sinjuri mill-ewwel u jħarsu sa mneħirhom - għal dawk illi jridu jidħlu fil-linja tan-negozju bħala professjoni ta' ħajja u jixħtu aktar l-attenzjoni tagħhom fuq il-kwalita' tal-prodott li qed iġibu minn barra.

Għalhekk din l-awtorita' ta' l-istandardisation għandha importanza kbira.

Jekk Alla jrid din għad tieħu r-riħ kollu ġol-qlugħ ħalli tkun determinanti fil-ħajja tagħna ta' kuljum.

Sur President, s'issa semmejt il-konsum ta' l-oġġetti imma hemm diversi affarijiet.

Fil-fatt il-liġi tidħol ukoll saħansitra biex tikkonsidra kif isiru ċerti prodotti, bħal dawk agrikoli.

Il-frażi "speċifikazzjoni teknika" tkopri wkoll metodi ta' produzzjoni u proċessi li jintużaw għar- rigward ta' prodotti agrikoli, prodotti intiżi għall-konsum.

Tkopri wkoll prodotti mediċinali kif ukoll metodi ta' produzzjoni u proċessi li jirrigwardaw prodotti oħrajn.

L-awtorita' se tidħol ukoll fir-rigward tat- teħid ta' prodotti li m'għandhomx bio-teknika u bio-enġinerija, li huma naturali u ġejjin minn għelieqi li m'għandhomx ċertu tip ta' fertilizzant u dawk l-affarijiet kollha, suġġett li qiegħed jiġi diskuss ma l-Amerika u l- Ewropa kollha.

L-awtorita' se tifrex subgħajha fid-dimensjonijiet kollha sħaħ tas-soċjeta' tagħna llum.

Li jkollok soċjeta' illi tixtri u tikkonsma jittieħed bħala marka ta' avvanz 'il quddiem, pero' dan huwa aċċettat li qed jiġri diġa' f'pajjiżna.

Illum bis-supermarkets u l-ħwienet li għandna tant hawn xiri u bejgħ ta' prodotti li hemm bżonn illi jkun hemm forma ta' kontroll, mod ta kif tagħmel filtering biex il-prodotti li jinġiebu fis- suq ikunu b'xi mod kontrollati.

II-konsumatur m'għandux dejjem il-possibilita' illi jaqbad il-bott u jmur għand xi ħadd li jifhem fil-bioloġija jew fil-kimika biex jiċċertifikalu li kollox huwa skond l-ingredjenti li jidhru fit-tabella mwaħħla mal-bott u jiggarantilu li minn dak il-bott it-tfal tiegħu ma jistax ikollhom ebda side effects..

Dan ix-xogħol illum se jsir mill-awtorita' ta' l- istandardisation.

Għalkemm preżentement mhijiex mogħtija biżżejjed importanza, din l-awtorita' maż-żmien se jkollha importanza determinanti fis-suq lokali.

Tajjeb illi n-negozjant ikun f'pożizzjoni li jifhem l- effetti u l-portata ta' din il-liġi, kemm huwa importanti li wieħed jikkonforma ruħu ma kif iġib ċerti prodotti u kif ċerti prodotti għandhom jitqiegħdu għad-dispożizzjoni tal-pubbliku.

Dan kollu huwa garanzija mhux biss għan-negozjant u l-konsumatur, iżda wkoll għall-futur ta' pajjiżna għax bih wieħed jista' jħares 'il quddiem.

Ħafna drabi wieħed jaħseb illi l-metodu tajjeb ta' kif timxi fid-dinja huwa li l-Istat ma jintervjeni assolutament xejn fil-ħajja tal-poplu.

Pero' l-esperjenza qed turina kull darba li hemm bżonn illi f'ċerti mumenti u f'ċerti setturi jkun hemm l-intervent ta' l-Istat.

Issa hemm bżonn li jkun hemm din l-awtorita' ta' l-istandardisation.

It-tħaddim tagħha b'mod għaqli jġibna f'pożizzjoni fejn il-mara tad-dar, ta' kull livell, tieħu ħsieb illi l-ewwel tara x'qalet l-awtorita' ta' l-istandardisation fuq kif għandhom ikunu ċerti prodotti qabel ma tixtri.

L-istess dinja tas-suq hemm bżonn illi tkun iktar attenta għal dak li se tgħid l-awtorita' ta' l- istandardisation għax il-bejgħ jew ix-xiri ta' l-oġġetti li hi se timporta ħafna drabi se jkun jiddependi minnu.

Wieħed li jaqra l-liġi jifhem ukoll illi dak li se tagħmel l-awtorita' ta' l-istandardisation mhux se jkun xi ħaġa kapriċċuża, fis-sens illi tgħid li hawn Malta jidħlu prodotti li jkollhom tabelli ta' kulur abjad biss u dawk ta' kuluri oħrajn ma jistgħux jidħlu.

Dan mhux il-każ.

L-awtorita' ta' l-istandardisation se taħdem b'mod tant intelliġenti li se tidħol ukoll in linea ma' l-awtoritajiet li diġa' hawn ifformati fid- dinja.

F'ċertu sens aħna għandna ftit żvantaġġ għax se nidħlu tard fix- xena f'dak illi huwa standardisation, pero' huwa vantaġġ ukoll għax se nieħdu mill-esperjenza li diġa' għandhom diversi pajjiżi oħrajn.

Fil-fatt fl-istess liġi qegħdin inħarsu lejn tliet forom ta' standards, dik internazzjonali, dik Ewropea u dik nazzjonali.

L-istandard internazzjonali jikkonfina fuq il-kontinenti kollha, dak Ewropew għad-dinja Ewropea, imbagħad dak nazzjonali fejn ikollna prodotti lokali.

F'din l-ottika wieħed jifhem ukoll kemm din il-liġi hija ta' progress kbir.

Jekk ma titħaddimx tajjeb dan il-pajjiż mhux se jkollu l-futur li jixraqlu.

Ma rridx nidher illi qiegħed inressaq id-dinja fit-tarf, pero' nemmen b'konvinzjoni li ix- xogħol tal-garanzija ta' l-istandards li hemm bżonn isir minn kulmin jipproduċi ċerti prodotti u jqiegħdhom fis-suq, hemm bżonn illi jkun garantit minn awtorita' ġo dan il-pajjiż.

Hemm bżonn illi jkun hemm xi ħadd li għandu l-għarfien teknoloġiku u konoxxenza ta' l-oġġetti biex jiggarantixxi dan għall-poplu kollu.

Ċerti drabi n-nies jifhmu li l-protezzjoni tal-konsumatur, li ngħidu ħafna dwarha, hi li sempliċement tmur il-qorti u tħarrek lil wieħed jew 'l ieħor.

Dak huwa livell marġinali.

Il-livell li qed iġġib din l-awtorita' ta' l-istandardisation huwa aktar għoli għax din qiegħda mill-bidu nett tgħidlek li t-tali prodott m'għandux ikun qiegħed fis-suq, li t-tali prodott qiegħed hemmhekk biex jinganna lill-konsumatur għaliex ma jikkonformax mal-metodu ta kif għandhom isiru l-affarijiet.

Fid-dinja xjentifika tal-lum issir ħafna analisi.

Wieħed jagħmel additives ma' ċertu prodott u wara ċertu numru ta' snin issib li dawn l-additives jagħmlu ħsara lil dawk li jbatu mid-dijabete jew minn ċertu mard ieħor.

L- istandardisation authority hija protezzjoni wkoll għal dawn in-nies billi tgħidilhom: Intom tistgħu tieħdu minn dak il-prodott għax aħna rajna li dan jikkonforma ma' l-affarijiet.

L-Onor.

Bartolo tkellem fuq proċess ta' edukazzjoni għax il-proċess ta' edukazzjoni tal-poplu jibda proprju minn hawn ġew.

Dan il-parlament jista' jibda hu l-proċess biex il-poplu jifhem u jitgħallem l-importanza ta' din il-ħaġa.

Għal darba dan il-parlament qed ikun il-leader veru tal- pajjiż u hekk se jkun għax qiegħed jitlob lill-pajjiż jifhem li lil din l- awtorita' ta' l-istandardisation irid bilfors jagħtiha importanza kbira.

Bħala struttura interna ta kif saret din il-liġi, wieħed irid jagħti mertu għal min ħaseb fl-istruttura amministrattiva għax se tkun ridotta fl- essenzjal, mhux b'nies żejda jew funzjonijiet li wieħed jidħol fuq l-ieħor u b'ħafna problemi li wieħed ma jmejjilx il-kappell ta' l-ieħor u dan it- tip ta' affarijiet, pero' se jkun hemm proċess iktar konċiż.

Se jkun hemm metodu ferm iktar faċli ta kif wieħed jieħu deċiżjoni.

Se jkun hemm ukoll għarfien ta kif mhux biss tagħmel dan il-proċess kollu imma tagħmlu b'mod li lill-poplu ma żżidlux fl-ispejjeż tiegħu.

Ovvjament jista' jkun hemm min jargumenta li din l-awtorita' ta' l- istandardisation se tiġi tiswina ħafna flus li se jerġgħu jittieħdu mit- taxxi tal-poplu u l-poplu se jiġi jħallas iktar biex jixtri dak il-prodott li hemm fis-suq bi spiża li ma tidhirx fuqu għax qed tmur indirettament għal din l-awtorita'.

Dan m'huwiex il-każ għax l-awtorita' qegħda taħdem b'dak li huwa essenzjali biex dawn l-affarijiet kollha jsiru.

Jekk wieħed jara min għandu jkun fiha u x'inhuma l-funzjonijiet tagħha ta' ċertifikazzjoni u standardisation, wieħed jifhem il-mod ta' kif ġiet magħġuna u li m'għandniex problemi għal dak li għandu x'jaqsam man-nefqa tal-poplu Malti.

Il-benefiċċju li se joħroġ minn din l-awtorita' ta' l- istandardisation huwa ferm ikbar għax mhux biss qed nagħtu lill-poplu din il-ħaġa li qabel qatt ma kellu, awtorita' li issa se tanaliżża dawn l- affarijiet kollha, imma se nagħtuh ukoll makkinarju effiċjenti, veloċi u tajjeb biex jasal għall-affarijiet mingħajr ma jiswieh ħafna flus.

Wara din l-introduzzjoni twila iżda importanti, wieħed ukoll jara l- funzjonijiet ta' l-awtorita' waħda waħda kif inhuma speċifikati fi klawsola 17 ta' din il-liġi.

L-ewwel funzjoni ta' l-awtorita' hija li tagħmel, tadotta u tippubblika standards għar-rigward ta' kull klassi, kategorija jew tip ta' prodott jew servizz.

Dan jiġifieri li mhux biss tagħmel standards jew tadottahom minn pajjiżi oħra imma wkoll illi tippubblikahom.

Ilum f'dinja teknoloġika, dinja ta' l-internet, se tqiegħed dan l-għerf għad-dispożizzjoni tal-poplu.

Fil-parlament għadna kif iddiskutejna l- awtorita' tal-komunikazzjoni, li fost il-funzjonijiet tagħha għandha proprju dik ta' l-internet.

Anke dan it-tip ta' materjal ikun qiegħed għad- dispożizzjoni tal-poplu fuq dawn il-mezzi elettroniċi.

Din l-awtorita' għandha wkoll il-funzjoni li tikkordina, tissorvelja u ġġib 'il quddiem l- għemil ta' standards u attivitajiet relatati fid-diversi livelli korporattivi, nazzjonali, reġjonali u internazzjonali u biex tipprovdi u tiżgura li jkun hemm servizzi relatati sussidjarji adatti.

Għandha d-dmir li tikkordina u tissorvelja u mhux tkun sempliċement awtorita' li tagħmel l-istandards, tippublikahom u tieqaf hemm.

Issa trid ukoll tieħu ħsieb li dan isir.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' sorveljanza jista' jkollna xi problemi, pero' jiena nemmen illi n-negozjant it-tajjeb, dak li jħares 'il quddiem lejn l-iktar ħaġa importanti fin-negozju, il-credit worthiness tiegħu, fejn hu jagħti garanzija li l-prodotti tiegħu huma tajbin, m'għandux jagħti problemi lil din l-awtorita'.

L-istess awtorita' taħseb f'min iħabbatha wkoll.

Per eżempju, għandna klawsola 21 li ssemmi d-dħul f'fabbriki u t- teħid ta' kampjuni, fost il-poteri li se tingħata din l-awtorita'.

Fi klawsola 21 għandna:

"L-uffiċjali awtoriżżati bil-miktub għal hekk mill-awtorita' jkunu jistgħu fil-ħinijiet kollha raġonevoli jidħlu għall-finijiet ta' dan l- Att f'kull post fejn prodotti u/jew servizz li dwarhom ikun seħħ permess, jiġu prodotti, manufatturati jew proċessati, u jkollhom dritt jispezzjonaw dak il-post, jeżaminaw dawk l-oġġetti u jieħdu kampjuni bil-mod preskritt mill-ministru".

Dawn in-nies għandhom l-awtorita' bil-liġi li jżuru fabbrika u jieħdu kampjuni ta' dak li jkun għaddej, fil-ħinijiet kollha raġonevoli.

Din l- aħħar frażi fil-liġi tindika lil min qiegħed jipproduċi li l-ħsieb mhuwiex dak illi tkun ta' frosta imma li bil-ħlewwa u bis-sewwa n-nies twassalhom biex jikkonformaw għall-istandards li hemm bżonn.

L-istess klawsola tgħid ukoll li:

"Kull min ma jħallix jidħol f'xi post bħal dak lil xi uffiċjal awtorizzat kif hawn aktar qabel imsemmi jew f'xi post bħal dak jostakolah jew ifixklu fil-qadi ta' dmirijietu, jkun ħati ta' reat u jeħel meta jinsab ħati mill-Qorti tal-Maġistrati multa ta' mhux anqas minn ħamsin lira u mhux iżjed minn mitejn lira jew priġunerija għal żmien ta' minn xahar sa tliet xhur jew dik il-multa u priġunerija flimkien."

Din ukoll hija forma ta' garanzija għall-pubbliku in ġenerali li meta l- awtorita' xxomm li xi ħadd mhux biss ma jridx jikkopera imma qiegħed ukoll iżommha milli tidħol, allura wieħed għandu jieħu l-passi meħtieġa.

Il- leġislatur hawnhekk qiegħed jgħid li mhijiex kontravenzjoni imma huwa reat, huwa delitt, xi ħaġa ta' natura ferm iktar serja.

Din hija ta' importanza għax l-awtorita' ta' l-istandards m'hijiex qiegħda hemmhekk biex tiggarantixxi biss lill-konsumatur iżda qiegħda hemmhekk ukoll biex tipproteġi kontra l-eċċess.

Din il-liġi tant trid illi kemm jista' jkun ikollna konformita' bil-ħlewwa li qegħda tgħid "f'ħinijiet raġonevoli".

Jekk inti tibqa' b'rasek marbuta, imbagħad il-konsegwenzi huma gravi tant li huwa reat li bih tista' tmur il-ħabs; fil-fatt għandek piena ta' ħabs possibbli minn xahar sa tliet xhur.

F'din l-ottika wieħed jifhem kemm il- funzjonijiet elenkati fi klawsola 17 huma importanti u effettivament qegħda wkoll tiggarantixxi li dawn isiru.

Fl-istess klawsola 17 insibu b'mod iktar dettaljat dak li aħna nsejħu "servizzi relatati sussidjarji".

Naħseb illi din hija a feather in the cap ta' min daħal f'din l-interpretazzjoni biex ikollu idea iktar ċara u speċifika tal-ħidma li għandha l-awtorita'.

Hemmhekk insibu hekk:

(i) il-promozzjoni ta' l-adozzjoni u l-applikazzjoni ta' kull aspett ta' metroloġija bħala ħaġa miżjuda meħtieġa għall-għemil ta' standards;

(ii) l-iżgurar tad-disponibilita' ta' servizzi ta' l-ittestjar;

(iii) l-offerta ta' pariri teknoloġiċi u servizzi ta' konsulenza lill- gvern, aġenziji tal-gvern u s-settur privat;

(iv) it-twaqqif u l-manutenzjoni ta' programm ta' akkreditazzjoni internazzjonali;

(v) kull servizz ieħor relatat ma' l-għemil ta' standards kif jista' jkun meħtieġ;

Barra minn din il-funzjoni, imbagħad għandek li l-awtorita' trid tippubblika lista ta' korpi għall-għemil ta' standards li jkunu rikonoxxuti mill-istess awtorita'.

Din tikkonsidra kull applikazzjoni għall-permessi għall-użu ta' marka ta' konformita' u għall-għoti ta' permessi għal dan il- għan.

B'mod ġenerali, f'din il-klawsola 17 il-funzjoni ta' l-awtorita' nistgħu ngħidu li hi miktuba bl-għeruq u x-xniexel.

Evidentement ukoll l-awtorita' se tkun magħmula minn a high-powered board.

Aħna qegħdin ngħidu li l-awtorita' titmexxa minn kunsill li jkun magħmul minn chairman maħtur mill-prim ministru.

Imbagħad għandna d- direttur ta' l-industrija, li ex officio jkun vice-chairman, il-kontrollur tad-dwana, id-direttur ta' l-agrikoltura, id-direttur għall-affarijiet tal- konsumatur, id-direttur għall-protezzjoni ta' l-ambjent u d-direttur tas- saħħa.

Huwa importanti ħafna li dawn id-diretturi jkunu qegħdin hemm pero' ma jkunux imbagħad ta' xkiel, fis-sens illi l-impenji tagħhom iżommu lill- awtorita' milli tiltaqa' b'mod regolari.

Dwar il-kunsill, la darba se jieħu ċerti deċiżjonijiet, għandu bilfors ikollu nies li jkollhom il-kapaċita' legali biex ikunu jistgħu jġorru din ir-responsabbilta'.

Veru li d-direttur tas-saħħa pubblika jista' jibgħat lir-rappreżentant tiegħu biex jissostitwih fil-laqgħat tal-bord, pero' x-xewqa tiegħi hi li l-kunsill ma jkunx imxekkel f'ħidmietu minħabba n-nuqqas ta' preżenza ta' dawn in-nies, xi ħaġa li ovvjament tkun iddettata minħabba pressjoni ta' xogħol.

Iżda ma rridx nagħti l-impressjoni li l-kunsill huwa magħmul biss minn rappreżentanti tad-diretturi tad-dipartimenti tal-gvern.

Hemm wkoll tliet membri li jinħatru mill-ministri, wieħed mill-kamra tal- periti, wieħed mill-kamra ta' l-inġiniera professjonali u l-ieħor mill- kamra ta' l-ispiżjara.

Imbagħad hemm membru li jinħatar mill-kunsill ta' l- universita', rappreżentant tal-kunsill Malti għax-xjenza u t-teknoloġija, membru li jinħatar mill-kamra tal-kummerċ u membru li jinħatar mill- federazzjoni ta' l-industrija.

Dan ifisser li mhux se jkun hemm kunsill li huwa fformat minn nies illi jaraw l-aspett taċ-ċivil biss jew jaraw from the receiving end tal-gvern, imma se jkun hemm ukoll varjeta' ta' nies illi jistgħu jagħtu sehem importanti ħafna.

Minbarra l-membri tal-kamra tal- kummerċ u tal-federazzjoni ta' l-industrija, li huma nies impenjati diġa' fuq l-aspett tax-xogħol, għandek nies illi fil-maġġoranza tagħhom jistgħu wkoll jikkontribwixxu fl-aspett tekniku ta' l-affarijiet, jiġifieri l- ispiżjara, il-kunsill Malti għax-xjenza u t-teknoloġija u wkoll il-kunsill ta' l-universita'.

Nixtieq nagħlaq, Sur President, billi ngħid li nispera li kulħadd jagħraf li din il-liġi hija parti importanti mill-ħajja tagħna bħala Maltin, hija estensjoni ftit iktar moderna ta' dak li aħna ġenerikament insejħu bħala servizzi soċjali.

It-tqegħid fis-seħħ ta' din il-liġi minn dan il- parlament, minn dan il-gvern Nazzjonalista, huwa pass importanti ħafna fil- futur ta' pajjiżna.

Huwa importanti għalina, għal uliedna u għal ulied uliedna.

Żgur li kulħadd għandu lil xi ħadd ta' ċerta eta' fil-familja li jgħidlu kemm kien ikun prodott tajjeb dak illi kien iġib il-bidwi, per eżempju, għax ikun għadu frisk filgħodu, għax tkun taf x'ġara, tkun taf x'kielet it-tiġieġa u dawn l-affarijiet kollha.

Irridu nerġgħu noħolqu dak ir-rapport bejn min qed jipproduċi l-oġġett, dak li jwasslu fis-suq u dak li jixtrih, naturalment fiċ-ċirkostanzi partikolari tal-lum.

M'għandix l-iċken diffikulta' li nivvota favur din il-liġi u nagħti l- appoġġ għall-ħidma tagħha u nispera b'ruħi kollha li taħdem tajjeb ħafna.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR CHARLES MANGION: Sur President, il-liġi dwar l-awtorita' ta' l- istandards li għandna quddiemna hija bżonjuża ħafna.

L-awtorita' li se tieħu over il-funzjonijiet tal-board of standards hija neċessita' għal pajjiżna u huwa bżonn li jkollna xi istituzzjoni li tassigura l-istandards kemm fil-prodotti manufatturati u dawk importati, kif ukoll fis-servizzi li jiġu pprovduti fil-pajjiż.

Infatti l-bżonn ta' din l-istituzzjoni ilu jinħass żmien twil.

Jekk wieħed imur lura fil-qasam ta' l-industrija u tal-manufattura, jara li minn snin ilu kien jinħass il-bżonn, speċjalment f'dan il-qasam, għax il- prodott magħmul lokalment f'ħafna każi kien ibati minn nuqqas ta' livell ta' kwalita'.

Jiġifieri anke minn dan is-settur, kien jintalab illi jkollok istituzzjoni li tassigura l-kwalita' tal-prodott u tas-servizz.

Mhux hekk biss imma wieħed irid jikkonsidra wkoll illi l-bżonn ta' kwalita' jolqot il-prodotti kollha li jidħlu f'pajjiżna.

Sal-lum dan ix-xogħol kien jagħmlu l-board of standards, b'mod limitat ħafna.

Naħseb li kulħadd jaqbel illi kien ikun hemm limitazzjonijiet kbar fil-mod kif kien jiġi ġestit dan is-settur, liema servizzi u prodotti kien jilħaq u ta' liema assistenza kien għall-qasam tal-manufattura lokali.

Irridu nammettu li l-industrija li tipproduċi għas-suq lokali kienet tbati u forsi għadha tbati sal-lum appuntu mil-livell ta' kwalita' li din trid tilħaq fil-prodotti tagħha.

Mhix kwestjoni ta' kapaċita' imma ċertament dan ġara għax l-awareness ta' din il-kultura ta' kwalita' fis-servizz jew prodott sempliċement bdiet dieħla biss f'dawn l-aħħar snin.

Illum il-mentalita' qed tinbidel u min ikun investitur serju, l-ewwel analisi jew studju li jagħmillek huwa effettivament x'inhi l-kwalita' li jitlob il-konsumatur fil-prodott jew servizz offrut.

Dawn huma r-realtajiet li qegħdin ngħixu u f'dan il-kwadru nemmen li l-awtorita' ta' l-standards għandha tagħti kontribut kbir.

Ċertament wieħed irid ikun ukoll saqajh ma' l-art għax l-impenn ta' l- awtorita' huwa impenn vast.

Għandha funzjonijiet estensivi ħafna li ma jistgħux jintlaħqu fi żmien qasir, fl-ewwel xhur jew fl-ewwel snin tagħha.

Minħabba l-limitazzjonijiet mhux biss ta' esperjenza, l-awtorita' jrid ikollha learning curve u allura hawnhekk aħna nistgħu nitgħallmu wkoll mill-esperjenzi ta' organiżżazzjonijiet u pajjiżi barranin, kif ukoll mil-limitazzjonijiet tar-riżorsi li pajjiżna fir-realta' jbati minnhom.

L- awtorita' trid tibda tagħmel il-miri tagħha.

Iridu jkunu miri realistiċi imma importanti li fi kwalunkwe settur li tipprova tindirizza l-enerġiji tagħha dawk il-miri jintlaħqu.

Ir-realta' tas-sitwazzjoni li għandna quddiemna hi li l-awtorita' se jkollha tagħmel delega ta' ċerti funzjonijiet ta' l-inqas fil-bidu tas-snin tagħha.

Dan huwa neċessarju għax ma jkunx għaqli li tibni struttura enormi b'ħafna mingħajr ma tassigura li dik l-istruttura tkun effiċjenti.

Aħna hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq awtorita' illi trid tassigura l-effiċjenza, il-kwalita' u l-livell.

Il- mission statement tagħha ċertament irid ikun l-effikaċita' u li l-miri li tagħmel ikunu miri li effettivament jintlaħqu.

Waħda mir-raġunijiet biex tilħaq dawn l-għanijiet hija li trid tikkonvinċi aktar lil dawk l-individwi li qegħdin hemmhekk biex jaqdu lill-konsumatur li jridu jkunu aware ta' dak illi jkun qed jitlob il-konsumatur.

Trid tgħallem lil dawn l-individwi - u hawnhekk jidħol anke element ta' edukazzjoni u ta' informazzjoni - u tgħidilhom:.

Huwa iktar importanti fis-snin li ġejjin illi tkunu konxji x'qed jitlob il-konsumatur.

Tridu tkunu iktar konxji li l-livell tal- prodott u tal-kwalita' jrid jintlaħaq mhux billi l-prezz jogħla għax imbagħad jidħol l-element tal-kompetittivita'.

Wieħed irid iżomm quddiem għajnejh illi meta aħna nkunu qegħdin nissikkaw - għax l-iskop ta' l-awtorita' huwa li tgħasses biex tkun żgura li l- affarijiet ikunu indirizzati b'mod tajjeb u li l-livelli jintlaħqu - huwa importanti ħafna li l-kompetittivita' fil-prezz tal-prodott u tas-servizz tinżamm.

Kontinwament irridu nżommu quddiem għajnejna li qegħdin ngħixu f'dinja ta' kompetittivita' kontinwa fi kwalunkwe qasam u fi kwalunkwe settur.

Iktar ma jgħaddi żmien is-service provider lokali jrid jifhem illi għada iktar mil-lum se tkun iktar faċli għall-operaturi barranin li jibdew joperaw f'Malta.

Jekk aħna nemmnu fil-proċess ta' liberaliżżazzjoni li jwassal biex ikollok barranin li jistgħu joperaw f'pajjiżna, irridu nkunu konxji li kemm il-kwalita' u kemm il-kompetittivita' iridu jinżammu u jridu jinżammu f'kull żmien.

Jista' jkollok operaturi effiċjentissmi fis-swieq internazzjonali li jistgħu jibdew joperaw direttament minn hawnhekk.

Jekk il-kompetittivita' tispiċċa mill-prodott jew servizz dawn jinqatgħu mis- swieq.

Is-suq lokali nafu li huwa żgħir ħafna, huwa prattikament non- existent.

Huwa wieħed mid-difetti ta' pajjiżna li biex nattiraw investiment m'għandniex suq lokali.

Fid-dawl ta' dan kollu ż-żewġ elementi tal-kwalita' u tal-kompetittivita' huma essenzjali għal kulmin jagħti servizz jew kulmin jipproduċi prodott, kemm lokalment kif ukoll għal barra minn Malta.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, ippermettili nwaqqfek imma jkolli niġbidlek l-attenzjoni li sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR CHARLES MANGION: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lejla l-Erbgħa 24 ta' Mejju, 2000 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immunitajiet u l-Privileġġi Diplomatiċi – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' Maltija għall-Għemil ta' Standards - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi għat-Twaqqif ta' Awtorita' ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni – Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Artiġjanat – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Privattivi Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nixtieq li fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nitkellem ftit fuq dak li l-Onor.

Mifsud Bonnici għoġbu jgħid fl- aġġornament tas-17 ta' Mejju.

Ma kenitx l-ewwel darba li l-istess Onor. Membru għażel li jitkellem dwar dak li jiġri f'dan il-Parlament.

Fil-bidu tad-diskors tiegħu hu semma li għandu reputazzjoni li jħobb jaqra.

Naħseb li din hija verita', pero' nissuġġerilu wkoll li jaqra' ftit dibattiti tal-leġislatura l-oħra, fejn kellek il-Partit Laburista fil-gvern u l-Partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni.

Nistiednu jara ftit kif kienu jġibu ruħhom sħabu stess li kienu fuq din in-naħa tal-Kamra.

Jekk id- diskors li qal fl-aġġornament tas-17 ta' Mejju qalu minħabba, skond hu, l- imġiba ta' din in-naħa tal-Kamra, illum ċertament li l-istess diskors jista' jgħodd għal meta l-Partit Nazzjonalista kien fl-oppożizzjoni.

Jiena għandi lista sħiħa ta' seduti li nkun lest li nissuġġerilu jaqra' lill- Onor. Mifsud Bonnici ħalli jara ftit l-imġiba ta' l-oppożizzjoni Nazzjonalista bejn is-sena 1996 u l-1998.

Għalhekk bl-istess kliem tiegħu qed jakkuża lill-Oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż-żmien.

Tajjeb ukoll li nfakkar lil din il-Kamra, kif ukoll lill-poplu in ġenerali, kemm l-oppożizzjoni Nazzjonalista kellha verament l-interess tal- pajjiż l-ewwel u qabel kollox fid-deċiżjonijiet li kienu jittieħdu f'dan il- parlament.

Nixtieq infakkar każ wieħed biss, li għalija huwa każ ta mġiba verament irresponsabbli, meta konna qed niddiskutu l-liġi tat-twaqqaf ta' l- awtorita' tat-turiżmu.

Din il-liġi kienet proposta minn gvern Laburista u sekondata mill-oppożizzjoni Nazzjonalista.

L-oppożizzjoni kienet tkellmet favur tagħha, iżda meta mbagħad konna ġejna biex nivvutaw fuq dan l-Abbozz ta' liġi li jwaqqaf l-awtorita' tat-turiżmu, għal raġunijiet partiġġjani - u dan qaluh l-esponenti tal-Partit Nazzjonalista stess - għażlu li jivvutaw kontra.

Jekk l-Onor.

Membru fl-aġġornament tas-17 ta' Mejju sejjaħ diversi drabi "irresponsabbilta" dak li qed nagħmlu aħna fl-oppożizzjoni, allura kemm hija aktar u aktar irresponsabbilta' li wara li kienet saret id- diskussoni u wara li kien hemm qbil fuq il-liġi kif kienet ippreżentata, għal raġunijiet partiġjani vvotaw kontra mingħajr ma qiesu l-ewwel u qabel kollox l-interess nazzjonali.

Jidher li l-fatt li l-oppożizzjoni Laburista tagħmel diversi sejħat għal quorum. idejjaq lil dan l-Onor.

Membru.

Qabel ma naraw ir-raġuni wara dawn is-sejħat għal quorum, wieħed jifhem x'kien intqal fil-House Business Ċommittee.

Fil-House Business Committee il-Viċi Prim Ministru kien tana indikazzjoni li l-gvern kellu l-ħsieb li jimxi ma' l-istanding orders f'dak li għandu x'jaqsam mal-ħin ta' l-40 minuta.

B'risposta għal dan l- oppożizzjoni kienet qalet: Isma', aħna wkoll se nimxu ma' l-istanding orders, naturalment fejn jidħlu affarijiet li l-oppożizzjoni tista' tagħmel sabiex turi d-diżapprovazzjoni tagħha wkoll.

Kapitlu X1 ta' l-istanding orders bl-ebda mod ma jirrifletti dak li allega l-Onor.

Mifsud Bonnici, fejn qal li l-quorum qiegħed hemmhekk sempliċement biex jgħin lis-Sedja tara jekk hemmx xi interess mill-membri ta' din l-assemblea leġislattiva li jaħdmu f'dan il-blokk kbir tal-parlament.

Fil-fatt l-istanding orders stess jgħidu li jekk f'xi seduta tal-Kamra xi membru li jkun preżenti jiġbed l-attenzjoni tal-persuna li tkun qed tippresjedi s-seduta dwar in-nuqqas ta' quorum, u wara intervall ta' ħames minuti l-persuna li tkun tippresjedi s-seduta tiżgura ruħha li l-quorum tal- Kamra jkun għadu m'huwiex preżenti, il-Kamra għandha tiġi aġġornata bla votazzjoni sal-ġurnata tas-seduta ta' wara.

Hawn qed nikkwota minn subartiklu (2), proprju minħabba li tikkontradixxi dak li qal l-istess Onor. Membru fl-aġġornament.

L-ewwelnett il-membri jridu jkunu preżenti f'din il-Kamra.

It-tieni, mhux vera li qiegħed hemmhekk għas-Sedja.

Per eżempju, jekk fis-6.30 p.m. ikun hawn in-numru rikjest għal quorum imbagħad dawn jisparixxu u aktar tard xi ħadd jiġbed l-attenzjoni għal nuqqas ta' quorum, is-Sedja trid tara jekk hemmx dak il-quorum li huwa stabilit fl- istanding orders.

Is-Sedja naturalment trid tistabilixxi dan meta jkun hemm xi sejħa minn xi membru tal-Kamra.

Fl-aħħar qal ukoll l-Onor.

Mifsud Bonnici li l-quorum m'huwiex responsabbilta' tal-gvern imma huwa responsabbilta' tal-membri kollha.

Huwa veru li l-istanding orders ma jagħmlux aċċenn għall-membri tal-gvern pero', huwa vera wkoll, għallinqas fil-maġġoranza tal-każi, li l-gvern jiddetermina x'jidher fuq l-aġenda tal-Kamra u allura l-interess primarju li x-xogħol f'dan il-parlament jimxi huwa tal-gvern tal-ġurnata, hu min hu.

Huwa fl-interess tal-gvern li jiżgura li l-Kamra tkun tista' timxi skond l- istanding orders u skond ma jitolbu fir-regolamenti tal-Kamra.

Għalhekk fl- aħħar mill-aħħar li jinżamm il-quorum huwa responsabbilta' tal-gvern.

Jekk mhux hekk nisfida lill-membri tal-gvern li meta jkun hemm sejħa għal quorum ma jidħlux, imbagħad jiġri kif ġara diversi drabi, li s-Sedja jkollha bilfors timxi ma' l-istanding orders u taġġorna l-Kamra għas-seduta li jmiss.

Għalhekk huwa importanti li wieħed jispjega dawn l-affarijiet.

Fid-diskors tiegħu l-Onor.

Membru kien ikkwota lill-kittieb Eric Shephard, li f'ħin minnhom semma' l-House of entertainment.

Xi kultant jiġini dubju jekk hawnhekk huwiex meqjus bħala xi house of horrors ukoll għax ħafna drabi nispiċċaw li l-membri f'din il-Kamra jisparixxu, l-aktar f'xi dibattitu ta' anqas importanza, qiesu l-interess qiegħed fuq in-naħa ta' l-oppożizzjoni biss.

Naħseb li fl-aħħar mill-aħħar kull dibattitu f'din il-Kamra huwa ta' ċerta importanza, l-aktar meta jkun se jolqot liċ- ċittadini b'mod dirett.

Ħafna mill-membri tal-gvern m'humiex jieħdu interess li jitkellmu fuq ċerti liġijiet u wieħed għandu jiġbed l- attenzjoni għal dan in-nuqqas.

Bosta drabi, speċjalment dan l-aħħar, wieħed irid ukoll jiġbed l- attenzjoni għan-nuqqas ta' preżenza mill-istess ministri li jkunu qed jippilotaw il-liġi.

Din bilfors insejħilha arroganza meta għax in-naħa tagħhom għandha ħames siġġijiet minn fuq, allura tiddettaw u tmexxu u tibqgħu għaddejjin għax fl-aħħar mill-aħħar għandkom maġġoranza assoluta.

Jiddispjaċini ngħid li xi kultant is-Sedja minnflok ma tiddefendi l- interessi taż-żewġ naħat tal-Kamra, aktar tkun qed tiddefendi l-interess tal-maġġoranza.

Naħseb li l-minoranza f'dan il-parlament għandha wkoll id- drittijiet tagħha li għandhom jiġu mħarsa mis-Sedja, l-aktar meta jkollok gvern li għax għandu l-maġġoranza jiddetta u jibqa' għaddej bil-mod kif inhu għaddej bħalissa.

Fl-għaġġla li għandu l-gvern li jeħles il-liġijiet biex jogħġob lil ta' l-Unjoni Ewropea, id-diskussjoni jekk jista' jkun joqtolha minflok iħeġġiġha - naħseb li xi kultant jippreferu li jitkellmu biss il-ministru u x-shadow minister - u l-parlament m'huwiex jingħata l- importanza li jistħoqlu bħala l-ogħla stituzzjoni tal-pajjiż.

Issemma' wkoll il-fatt li jkun hemm ħafna xogħol fil-kumitati.

Huwa importanti li l-kumitati tal-Kamra jaħdmu kif suppost.

Fil-House Business Committee, per eżempju, niftehmu ħaġa u ssir oħra, jew inkella l-kumitat ma jiltaqax u l-maġġoranza tiddetta, kif ġara kemm-il darba.

Għalhekk naħseb li l-kumitati kollha għandhom jiffunzjonaw bis-serjeta'.

Niġbed l- attenzjoni għal dak li kien jiġri anke fi żmien gvern Laburista, fejn ma kellniex il-lussu ta' maġġoranza ta' ħamsa imma kellna biss maġġoranza ta' wieħed.

Anke dak iż-żmien kien hemm ħafna xogħol li kien isir mill-kumitati u l-gvern Laburista kien responsabbli li jżomm il-quorum filwaqt li jibqa' għaddej ix-xogħol l-ieħor kollu.

Qatt ma qgħadna nibku, ngħajtu u nħabbtu fuq sidirna imma rajna x'nagħmlu biex niżguraw li x-xogħol fil-parlament jimxi b'mod tajjeb għal kulħadd.

Qatt ma ppruvajna nirrestrinġu lill- oppożizzjoni milli ssemma' leħinha, kif fil-fatt illum qed isir billi ma jingħatax extension għal min ikollu bżonnha.

Huwa importanti wkoll li nsemmi punt ieħor li ġara dan l-aħħar, fejn l- oppożizzjoni Laburista kienet ipproponiet li ssir diskussjoni dwar l- għeluq ta' l-iskejjel tas-snajja' f'pajjiżna fil-kumitat ta' l-affarijiet soċjali.

Iżda ċ-chairperson ta' dak il-kumitat għażlet li aktar tagħti kas stqarrija għall-istampa li ħareġ il-ministru ta' l-edukazzjoni milli dak li kien intqal mill-kelliem ewlieni Laburista għall-edukazzjoni, l-Onor.

Evarist Bartolo, sabiex dan is-suġġett jiġi diskuss fil-kumitat permanenti dwar l-affarijiet soċjali kemm jista' jkun malajr.

Din l-urġenza ma dehrietx hawnhekk.

Dawn l-affarijiet qed ngħidhom biex nuri kemm aħna, bħala oppożizzjoni, għandna interess ġenwin mhux biss f'dak li jiġri f'din il-Kamra iżda wkoll li nitkellmu kemm ikun hemm bżonn biex inwasslu l- ħsibijiet tagħna u dawk taċ-ċittadini anke fil- kumitati.

Jien naħseb li meta jkun hemm suġġerimenti mill-oppożizzjoni li ma jiġux milqugħa, dan ifisser li hemm ċerta arroganza tirrenja f'dawn il-kumitati.

Dan in-nuqqas ta' interess min-naħa tal-membri tal-gvern, b'mod partikolari l-back-benchers, l-aktar ġej minħabba ċertu dwejjaq u skuntentizza fost dawn id-deputati.

Naturalment dawn kollha għandhom ix- xogħol u l-professjoni tagħhom, bħalma għandna aħna ta' din in-naħa tal- Kamra, fejn il-parlament huwa meqjus bħala xogħol part-time.

Aħna niddedikaw ħafna ħin biex nippreparaw mhux biss meta niġu nitkellmu imma anke għal diskorsi oħrajn li jsiru f'dan il-parlament.

Kull membru jaf kemm ikun irid jagħmel riċerka u jistħarreġ qabel ma jiġi jitkellem f'dan il-parlament.

Għalhekk naħseb li n-nuqqas ta' interess min-naħa ta' dawn id-deputati Nazzjonalisti ġej bejn minħabba mpenji tax-xogħol jew professjoni tagħhom u bejn għax huma imdejqin bil-mod kif il-gvern Nazzjonalista qed jimxi jew mexa' magħhom anke personali.

L-istess Onor. Membru li tkellem fl-aġġornament tas-17 ta' Mejju bosta drabi jkun assenti minħabba li jkollu xogħol professjonali ieħor li jrid isir.

Hu stess qed jissuġġerixxi li s-seduti ta' filgħodu ma jkomplux isiru, għallinqas dak li stajt nifhem between the lines minn dak li qal.

Bħala konklużjoni nixtieq nassigura lill-Onor.

Mifsud Bonnici, iżda l- aktar liċ-ċittadini Maltin u Għawdxin, li minkejja kollox aħna bħala oppożizzjoni determinati li nibqgħu nsemmgħu leħinna fil-parlament.

Se nibqgħu nuru dan l-interess f'dak kollu li qed jiġi diskuss hawn ġew u f'dak kollu li jkun qed jiġi propost mill-gvern, proprju fl-interess tal- poplu Malti u Għawdxi.

Jekk min-naħa tal-gvern u d-deputati tiegħu m'hemmx dak l-interess affari tagħhom, iżda fl-aħħar mill-aħħar jiena ċert li l- poplu jiġġudika l-aġir ta' kull wieħed minna hawn ġew.

Nixtieq nagħmel aċċenn żgħir għar-riferenzi li jidhru fil-ġurnali sabiex jgħattu x-xtur u n- nuqqasijiet tal-gvern.

Ta' min wieħed jiġbed l-attenzjoni għal dak li jkun qed jidher fl-istess ġurnal, u l-mod kif ipinġu dak li l-oppożizzjoni Laburista tagħmel b'mod demokratiku, b'mod li jippermettu l-istanding orders.

Minkejja li dawn il-ġurnali jippruvaw jagħtu palata lill-gvern Nazzjonalista, l-oppożizzjoni hija intenzjonata li fl-interess tal-poplu Malti u Għawdxin kollu, tkompli tagħti l-kontribut tagħha sabiex dan il- parlament verament jimxi b'mod demokratiku.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chris Agius..

ONOR.

CHRIS AGIUS: Daqs 20 xahar ilu dan il-pajjiż kellu jgħaddi minn elezzjoni ġenerali qabel iż-żmien.

Wara biss 22 xahar il-gvern Laburista ta' Dr Sant kellu jsejjaħ elezzjoni u allura l-Partit Nazzjonalista reġgħet ġietu l-opportunita' li jaħdem sabiex jerġa' jieħu f'idejh il-gvern wara assenza qasira.

Dakinhar saret kampanja sħiħa ta' 230 wegħda li permezz tagħha irnexxielhom jiritornaw fil-gvern.

Illum, wara biss 20 xahar, qed naraw li ħafna minn dawn il-wegħdi taru mar-riħ.

Bnew il-kampanja tagħhom fuq id-difiża tal-kuxjenza soċjali u ppreżentaw ruħhom bħala t-tarka taż- żgħir, ta' min jiflaħ lanqas, ta' min hu minn taħt u għandu bżonn is- support.

Iżda anke hawn qed naraw li din l-għajta ġiet użata għall- iskopijiet tagħhom.

Minbarra dik il-lista ta' wegħdi li hemm fuq il-programm tagħhom, li kellhom iġibu ġid, fiduċja u direzzjoni, kellna wkoll ħafna wegħdiet indirizzati lejn individwi u lejn lokalitajiet partikolari.

Organizzaw ħidma fejn identifikaw dawk il-persuni li tul it-tmexxija Laburista ħassew li setgħu ġew imweġġa' u mbagħad esponenti tal-Partit Nazzjonalista bdew iżuru lil dawn in-nies, anke fis-satra tal-lejl.

Hawn bdiet sensiela ta' wegħdi għax-xewqat u t-talbiet ta' dawn l-individwi.

Din il-ħidma saret żgur f'numru kbir ta' lokalitajiet, b'mod partikolari fid-distrett tiegħi, it-tieni distrett.

F'dan id-distrett, għall-ewwel darba fl-istorja, il- Partit Nazzjonalista rnexxielu jtella' żewġ deputati minn total ta' ħamsa.

Hawnhekk inkissret id-drawwa ta' erba' deputati Laburisti kontra wieħed tal- Partit Nazzjonalista. għax kien hemm numru ta' persuni li emmnu l-wegħdi li sarulhom.

Lil min kien bla xogħol wiegħduh xogħol mal-gvern jew ma' xi korporazzjoni, lil min kellu problema ta' housing wiegħduh li malli jkunu fil-gvern kellhom jaqduh u ħafna aktar wegħdiet simili.

Niftakar li ftit ġranet qabel l-elezzjoni kien sabni wieħed mid-distrett u staqsieni jekk kontx lest li nwiegħdu dak li kien wiegħdu kandidat Nazzjonalista, post mal-gvern.

Jiena għedtlu: Jiddispjaċini iżda ma nistax inwiegħdek affarijiet li m'humiex f'idejja.

Dan irrispondieni li anke hu jiddispjaċih għax se jivvota għall-Partit Nazzjonalista.

Naħseb li dan kien wieħed minn numru ta' persuni li belgħu l-lixka tal-Partit Nazzjonalista.

Ftit tal-ġimgħat ilu erġajt iltqajt ma' din l-istess persuna.

Dan donnu beda jipprova jiskartani iżda meta tkellimna staqsejtu x'kien qed jagħmel.

Hu qalli li daħqu bih u li lanqas biss xogħol f'fabbrika ma rnexxielhom isibulu.

Jiena niltaqa' ma' każi bħal dawn il-ħin kollu fid-distrett u b'hekk nemmen li l-Partit Nazzjonalista kien qarraq b'numru ta' nies sabiex ħa l-vot tagħhom.

Ix-xogħol, anzi t-talba għal għajnuna għax-xogħol, hija waħda mill-akbar problemi li aħna bħala deputati nħabbtu wiċċna magħha iżda din ma nsolvuhiex b'wegħdiet fiergħa.

Fid-distrett tiegħi, fil-Kottonera, ir-rata tal-qgħad kompliet tiela' u dan minkejja l-wegħdi, kif għedt, u minkejja l-ftugħ ta' uffiċċju ta' l- ETC.

Għandna fost l-ogħla ċifri f'Malta - f'Bormla 280 ruħ 229 fil-Fgura, 92 fil-Kalkara, 144 fl-Isla, 31 fix-Xgħajra u 95 fil-Birgu - b'kollox 870 persuna jirreġistraw għax-xogħol fit-tieni distrett biss.

X'qed isir sabiex lin-nies ta' dawn in-naħat nittrattawhom bħal ħaddieħor?

Meta konna għadna fil-gvern u kien wasal biex jitlaq il-proġett tal-marina, konna wegħidna preferenza lin-nies ta' dawn in-naħat kull meta kellu jinħoloq xogħol f'dan il-proġett.

It-tama tiegħi hija li meta jibdew ix-xogħlijiet in-nies bla xogħol fil-Kottonera jingħataw iċ-ċans daqs ħaddieħor.

M'aħniex nippretendu aktar minn ħaddieħor iżda ċans daqs ħaddieħor.

Qed ngħid dan għax xbajt niltaqa' ma' żgħażagħ li meta jmorru għal xi interview u l-employer jistaqsihom minn fejn huma u jgħidulu li mill-Kottonera, dan mill-ewwel iqarras wiċċu.

Allura tista' taħseb u tara kemm dan se jasal biex iħaddimhom miegħu!

La qed nitkellem dwar stigma li għandhom dawn in-naħat tal-Kottonera, nixtieq li nerġa' nwassal il-messaġġ lill-media, li twassal ukoll ftit tal- ġranet ilu mis-sindku ta' Bormla.

Billi fil-Kottonera għad hemm ħafna postijiet b'kera baxxa, f'ċerti każi anke persuni bi problemi mal-ġustizzja joqogħdu hemm - u għalkemm dawn forsi qatt ma jkunu resqu lejn il- Kottonera, ikollom l-ID card biss fuq il-post sabiex jieħdu r-relief - allura kull meta xi ħadd minn dawn jitressaq il-qorti, il-media investigattiva tagħna malajr tgħid li l-persuna hija mill-Kottonera.

Dan qed iweġġa' bi sħiħ lin-nies tal-Kottonera u nappella lill-media sabiex ikunu aktar preċiżi u fidili fir-rapporti tagħhom u ma jkomplux jagħmlu dawn l-inġustizzji man-nies ta' dawk in-naħat.

Iżda ħalli nkompli ftit ieħor fuq dawk il-ħafna wegħdiet relatati mal-Kottonera li saru qabel l- elezzjoni u li skond jiena - u naħseb skond il-maġġoranza tan-nies tal- Kottonera - diġa' taru mar-riħ.

Kulħadd jiftakar dak li nqala' meta aħna konna qed naħdmu fuq il-proġett tal-Kottonera.

Kien hemm kollox lest sabiex il-proġett jitlaq iżda kif kulħadd jaf l-elezzjoni waqqfet kollox.

Malli għaddiet l-elezzjoni l-gvern Nazzjonalista ressaq proġett għall-Kottonera li kien għal kollox differenti minn tagħna.

Mhux hekk biss iżda wiegħdu proċess serju u miftuħ ta' konsultazzjoni man-nies tal-post.

F'isem in-nies tal-Kottonera nistaqsi fejn saret il-konsultazzjoni ma' dawn in-nies.

Żgur li n-nies tal-Kalkara ma kenux jaqblu li fil-proġett tiġi nkluża l-bajja sabiħa tar-Rinella.

Żgur li n-nies tal-Birgu ma kenux jaqblu li jitilfu dik il-bajja żgħira fit- toqba tal-Birgu, żgur li n-nies ta' l-Isla ma kenux se jaqblu li fil-ponta ta' l-Isla jkun hemm fuel station u żgur li n-nies ta' Bormla ma ppretendewx li jaqa' ħajt tat-tarzna sabiex jitla' ieħor warajh.

Tista' tibqa' sejjer issemmi każi bħal dawn fejn il-maġġoranza tan-nies tal- Kottonera ma jaqblux ma' dak li se jsir f'dan il-proġett, għalkemm esponenti tal-gvern qegħdin jiftaħru li hemm consensus ġenerali dwar dak li qiegħed isir.

L-istess jista' jingħad għall-poliklinika li nfetħet ftit tax-xhur ilu f'Bormla.

Sar ħafna xogħol fi żmienna u tkompla minn dan il-gvern.

Meta tlestiet stajna niftaħru li n-nies tal-Kottonera u ta' madwar kellhom poliklinika ta' l-aqwa livell, iżda llum kulħadd jaf x'ġara.

Minkejja l- ġmiel u l-lussu m'hemmx is-servizzi tant mixtieqa mill-poplu.

Ftit tal- ġranet ilu ġiet anzjana tibki għandi għax meta marret biex tara tabib fil- 4.45 p.m. u kien hemm tnejn qabilha, qalulha li t-tabib ma setax jaraha għax żgur kienu se jaqbżu l-5.00 p.m. u t-tabib ma kienx se jaħdem wara l- 5.00 p.m. Allura x'jiswa li jkollok dak il-lussu kollu u mbagħad in-nies m'humiex moqdija fil-bżonnijiet tagħhom?

Xtaqt ngħid xi ħaġa wkoll dwar id-dar li nfetħet f'Bormla għall- bżonnijiet ta' l-anzjani tal-Kottonera.

Bħall-poliklinika din nbdiet taħt gvern Nazzjonalista, tkompliet taħt gvern Laburista u issa tlestiet taħt gvern Nazzjonalista.

Għandna dar lussuża bl-aktar kumditajiet u kollox modern u xieraq li l-anzjani jgawdu l-aħħar snin ta' ħajjithom.

Issa din id- dar hija mibnija f'reġjun fejn hemm l-akbar ammont ta' anzjani.

Persentaġġ għoli tan-nies tal-Kottonera huma anzjani.

Allura għaliex f'din id-dar hemm ħafna anzjani mil-lokalitajiet il-barra mill-Kottonera?

Ma nixtieqx niftiehem ħażin għax kulħadd għandu dritt li jidħol f'din id-dar iżda nemmen li jekk il-bżonnijiet ta' l-anzjani jkunu l-istess u ndaqs, anzjani mill-Kottonera għandhom jingħataw prijorita' fuq oħrajn li huma 'l barra mill-Kottonera.

Ta' spiss iċempluli anzjani li jgħixu weħidhom, ta' eta' kbira ħafna, jibku u jistaqsuni kif ma bagħtux għalihom sabiex jidħlu f'din id-dar.

Innoċentement jistaqsuk kif hemm nies min-naħa l-oħra ta' Malta f'din id-dar waqt li huma, mill-Kottonera stess, ma rnexxilhomx jidħlu.

Ħafna drabi jien ma nagħtihomx risposta għax ma jkollix, iżda ċert li hemm min jaf jagħtihom risposta u li hemm xi ħaġa warajha wkoll din ir- risposta.

Proġett ieħor li wiegħdu iżda li tpoġġa wkoll fil-friża huwa dak ta' Pjazza Santa Margerita, fil-qalba tal-Kottonera.

Skond risposta parlamentari li ngħatat lili ftit tal-ġimgħat ilu ntqal li l-proġett kellu jitlesta kollu lejn l-aħħar tas-sena 2000.

Jekk tkun minn hemm tinduna li m'hu jsir xejn, fis-sens li tlestiet id-dar ta' l-anzjani u d-dawra tagħha u waqafna hemm.

Kemm Pjazza Margerita kif ukoll il-ground u d-dawra tal- ground għadhom kif kienu.

Il-parti tal-ground ta' l-iskola li nqalat aktar minn sena ilu għada kif kienet.

Il-post sar miżbla żgħira, b'periklu kbir għat-tfal ta' l-iskola li jridu jgħaddu minn hemm.

Anke hawn jidher li dan il-gvern ma jittrattax lin-nies ta' dawn in-naħat bħal nies ta' lokalitajiet oħra.

Nittama li l-gvern iwettaq dawk il-wegħdi li għallinqas għadhom ma tkissrux u nittama wkoll li proġetti mwegħda għall-Kottonera jkunu jistgħu jinbdew u jitlestew u dan b'turija li l-gvern Nazzjonalista jirrispetta lin- nies tal-Kottonera daqs dawk ta' lokalitajiet oħra.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, l-Erbgħa, 24 ta' Mejju, 2000 fis- 6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

AFM

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid, ġaladarba l-gvern huwa determinat li nissieħbu fil- grupp Ewropej, hux ser iġib l-Armata in line ma' dik fuq il-kontinent u cioe' jibdew jaħdmu nofs ta' nhar?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li l-membri tal-Forzi Armati fil- pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea ma jaħdmux fuq sistema ta' nofs ta' nhari biss.

Anzi fil-każ ta' ħafna minnhom, il-membri tagħhom iqattgħu ġranet jew ġimgħat sħaħ 'il bogħod mill-familja mhux biss minħabba esiġenzi tas- servizz iżda wkoll minħabba d-distanzi twal involuti partikolarment f'pajjiżi kbar.

Hemm xi pajjiżi li l-Forzi Armati tagħhom jaħdmu sas-sagħtejn ta' wara nofs inhar fl-eqqel xhur tas-sajf.

Membri tal-Forzi Armati ta' Malta jaħdmu sas-siegħa u nofs ta' wara nofs in-nhar fix-xhur tas-sajf minbarra dawk li jaħdmu fuq sistema ta' shift.

ARMATA - RIFORMI

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid għalfejn ir-riformi fl-Armata għadhom ma sarux bħalma ġara fil-każ tal-Pulizija?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li f'dawn l-aħħar snin twettqu diversi riformi fil-Forzi Armati.

Fost dawn ta min isemmi: Il-formazzjoni tal-AFM Staff Association Il-formazzjoni tal-Forzi tar-Riserva u tal-Voluntieri

L-introduzzjoni tal-Promotion Examinations għall-Fizzjali

Ir-ri-introduzzjoni ta' l-eżami bil-miktub fir-reklutaġġ ta' gunners.