MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 515 L-Erbgħa, 14 ta' Marzu, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 515

L-Erbgħa, 14 ta' Marzu, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 14 ta' Marzu, 2001

WERREJ MINUTI 537

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 537

STQARRIJA MINISTERJALI

ŻJARA TAL-PRESIDENT TA' MALTA FIL-BULGARIJA – INĊIDENT TAT-TRAFFIKU 541

MOZZJONIJIET

RIŻOLUZZJONI DWAR REGOLAMENTI DWAR PENSJONIJIET GĦAL MIN JAĦDEM FIL-ĦABS 542

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-CONDOMINIA (IT-TIENI QARI)

CONDOMINIUM (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 548

AĠĠORNAMENT 558

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 563

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 514 li saret fl-14 ta' Marzu, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SKEJJEL INDIPENDENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk irċeviex ir- rapport li kien qed jistenna minn skejjel indipendenti jew l-għaqda li tirrappreżentahom biex imbagħad tiġi stmata l-għajnuna li se tingħata lill- ġenituri?

Jista' jgħid jekk hux sodisfatt bir-rapport?

Dan ir-rapport se jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali) (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Iva, irċevejt ir- rapport imsemmi.

Ir-rapport janalizza s-sitwazzjoni finanzjarja ta' l- iskejjel konċernati u jikkonferma r-raġunijiet għall-għajnuna finanzjarja, iżda m'huwiex speċifiku dwar il-modi ta' kif jaħsbu li għandha tingħata l- għajnuna li qed tiġi offruta mill-gvern.

Il-ministeru tal-finanzi u l-ministeru ta' l-edukazzjoni flimkien qed ifasslu proposta konkreta għat-tqassim tal-vot allokat fl-estimi għal din is-sena, u meta jkun iż-żmien propizzju nikkonsidra jekk inpoġġix jew le r- rapport fuq il-Mejda tal-Kamra.

MALTIN F'ĦABSIJIET TA' BARRA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid bħalissa f'liema pajjiżi hemm Maltin miżmuma f'ħabsijiet?

Fuq liema akkużi huma miżmuma dawk li għadhom mhux qed iservu sentenza?

Kemm hemm li qed iservu sentenza u biex kienu akkużati?

Kollha għandhom aċċess għall-consular officials ta' Malta?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru) (f'isem il-Ministru għall- Affarijiet Barranin): B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

24158, nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba qed tinġabar u risposta tingħata f'seduta oħra.

TELECARE – APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

23244, tista' l-applikazzjoni għat-telecare li hawn annessa tiġi kkonsidrata urġentement?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- applikazzjoni annessa mal-mistoqsija ġiet riferuta lit-taqsima konċernata u se tiġi kkonsidrata b'mod urġenti.

PA - PUSCHKA / PESCATORE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

23685, is-sid segwa l-ordni ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar biex fi żmien 15-il ġurnata jneħħi x-xogħol skond ECF 76/01?

Meta ġiet segwita din l-ordni?

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari ) (f'isem il-Ministru ta' l-Intern) Ninsab informat illi minn spezzjonijiet li saru wara l-ħruġ ta' l-avviż biex tieqaf u ta' twettiq rigward kostruzzjoni ta' pilastri bil- bricks, travi ta' l-injam u frames tal-ħadid u ħġieġ - riferenza ECF 76/01 – ġie nnotat illi saru xi xogħlijiet oħra u konsegwentement fit-8 ta' Frar 2001 is-sid ġie ordnat biex fi żmien 15-il-ġurnata jneħħi x-xogħol li kien sar wara l-ħruġ ta' l-imsemmi avviż.

Nista' nikkonferma li x-xogħol li sar wara l-ħruġ ta' l-avviż biex tieqaf u ta' twettiq tneħħa mis-sid stess fil-21 ta' Frar 2001, u dan ġie vverifikat wara spezzjoni minn uffiċjal tas-sezzjoni ta' l-infurzar.

Sadanittant saret applikazzjoni sanatorja - PA 0598/01 - sabiex dik it- tinda li kienet bdiet tinbena u eventwalment twaqqaf il-bini tagħha, tiġi ssanata.

DELIMARA – RADAM

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk fl-aħħar xhur sarx xi xogħol biex jitneħħa r-radam li qed jidfen inħawi sħaħ f'Delimara?

Jista' jgħid jekk sarx xi xogħol biex jissewwew ħitan tas-sejjieħ fl-inħawi u jitħawlu siġar ġodda flok dawk maqtugħin u vvandalizzati?

Hemm xi ħsieb li jsir dan ix-xogħol?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem il-Ministru għall-Ambjent): Ninsab informat li l-kwestjoni msemmija qiegħda f'idejn l-awtorita' ta' l-ippjanar u għaldaqstant nistieden lill-Onor.

Interpellant biex jindirizza l-mistoqsija tiegħu banda oħra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' xi ħadd jgħidli jekk dak il-bini li hemm f'Delimara - kien jappartjeni lid-Deutsche Welle - ingħatax lil xi ħadd bħala kirja?

Jista' jgħidli wkoll jekk il-pjan li jsir park nazzjonali ġiex abbandunat?

Għax milli jidher f'dak il-bini daħal xi ħadd u qed ikeċċi lil kulħadd!

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-bini li qed jirriferi għalih l-Onor.

Membru kien okkupat mid-Deutsche Welle iżda wara li ġie vvakat saru atti vandali fuqu u bażikament dan iżżarma minn kollox.

Il-bini issa ngħata on encroachment terms mid-dipartiment ta' l-artijiet lill-kumpannija ta' l- akwakultura.

Min qiegħed jokkupah jista' jintefa' 'l barra malli l-gvern jiddeċiedi li jkompli bil-programm tiegħu li jagħmel park nazzjonali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri dan il-bini ngħata mingħajr ma ħarġet tender?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Dan il-post qed jintuża għal perijodu temporanju u tista' toħroġ ordni biex jiġi vvakat appena jkun hemm il-ħsieb li jinbeda l-proġett tal-park nazzjonali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jaf is-Segretarju Parlamentari li taħt gvern preċedenti dak il-bini kellu jaqa' - fil-fatt kien amministrat mill-wireless telegraphy, liema qasam dak iż-żmien kont responsabbli minnu jien – u kienu anke ħarġu t-tenders biex jitneħħew it-twieqi, id-dwal, eċċ.?

Għaliex ma saritx stqarrija pubblika li post li qiegħed f'area daqshekk sensittiva kien se jingħata b'encroachment terms?

Forsi issa dan l- individwu se jkollu dritt jingħata post ieħor meta jiġi biex joħroġ minn hemm!

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Meta tkun qiegħed on encroachment basis qatt m'għandek dritt għal xejn.

(Interruzzjonijiet) Kif diġa' għedt, il- proġett li jsir park nazzjonali għadu on imma peress li bħalissa l-gvern għandu ħafna xogħol ta' infrastruttura, dan il-proġett tilef xi naqra mill- priorita' tiegħu.

(Interruzzjonijiet) Veru li kien hemm xi equipment li tneħħa, pero' veru wkoll li wara li dan tneħħa il-post ġie vvandalizzat, għalkemm dan bl-ebda mod ma jippreġudika dak li għad effettivament irid isir għall-park nazzjonali ta' Delimara.

Nassigura lill-Onor.

Mizzi li f'diskussjonijiet li kellna – qed ngħid għall- ministeru għall-ambjent, il-ministeru għall-agrikoltura u sajd u l- uffiċċju tiegħi – il-park nazzjonali għadu jifforma parti mill-programm tal- gvern, u dik il-kostruzzjoni kannibalizzata li għadha hemm sal-lum bl- ebda mod ma tippreġudika dan il-proġett.

PIXXINA NAZZJONALI – IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kif b'risposta għal mistoqsija preċedenti qal li ma ġewx impjegati nies ġodda mal-pixxina nazzjonali meta ftit ilu ġie impjegat messenger/driver mac-chairman?

Meta ġiet impjegata din il-persuna?

Dan iddaħħal wara sejħa mill-ETC?

X'inhi l- paga li jitħallas?

Minn liema raħal/belt hi din il-persuna?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li l-persuna li qiegħed jirriferi għaliha l-Onor.

Membru ġiet impjegata wara li jien weġibt għal mistoqsija parlamentari nru.

23271, fejn kont għedt li ma kenux ġew ingaġġati nies ġodda mal-pixxina nazzjonali.

Din il-persuna ġiet impjegata b'effett mit-12 ta' Frar 2001, wara li nkiseb il-permess meħtieġ tal-korporazzjoni għall-impjiegi u taħriġ.

Din il-persuna hija minn Raħal Ġdid u ġiet impjegata fuq bażi temporanja/każwali u titħallas bir-rata ta' Lm1.65 fis-siegħa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħid meta eżattament saret l-ewwel mistoqsija dwar in-nies ġodda li ġew ingaġġati mal-pixxina nazzjonali?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, fil-file hawn kopja ta' mistoqsija parlamentari nru.

23271 – kienet saret mill-Onor.

Carmelo Abela – u din tgħid hekk:

"Kemm ġew impjegati ħaddiema fil-pixxina nazzjonali minn Ottubru 1998 sal-lum?

X'inhu x-xogħol li qed jagħmlu?

Saret sejħa pubblika?

Kif ġew magħżula?

Jista' jgħid ukoll minn fejn huma dawn il-persuni?"

Dik il-mistoqsija saret fit-30 ta' Jannar, 2001 u t-tweġiba ngħatat mill- Ministru ta' l-Edukazzjoni fis-seduta nru.

484 tat-2 ta' Frar, 2001.

Din kienet tgħid hekk:

"Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġibiet għal mistoqsijiet parlamentari nri.

17120, 21597, 21618.

Minn meta ngħataw dawn it- tweġibiet sal-lum ma kien hemm l-ebda ingaġġ jew tibdil fir- responsabbilta' ta' l-impjegati."

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm normalment tieħu żmien talba bħal din biex jiġi mpjegat xi ħadd f'din il- pożizzjoni, sakemm tiġi approvata mill-MPO u mill-ETC?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, m'hemmx regola fissa għax iċ- ċirkostanzi jistgħu jvarjaw bejn każ partikolari u ieħor.

Ġieli jkollok talbiet minn xi awtorita' jew korporazzjoni li tkun taqa' taħt ir- responsabbilta' tiegħek – qed nitkellem mill-esperjenza tiegħi – u meta inti stess ma tkunx konvint mit-talba partikolari li tkun saret, titlob lil min hu responsabbli biex jagħti spjegazzjoni.

F'każ li tkun sodisfatt li t-talba dwar l-impjieg tkun ġustifikata, tawtorizza li jimxi l-proċess u dan jgħaddi għand l-ETC biex imbagħad il- korporazzjoni tagħmel l-eżerċizzju tagħha, tivverifika jekk hemmx persuni li jkunu qegħdin japplikaw jew jirreġistraw għall-post partikolari u jekk ikun hemm persuni li qegħdin jirreġistraw, allura tibgħat għal dawk l- impjegati għall-interview.

Jekk ħadd minnhom ma jinstab tajjeb jew inkella ma jkun hemm ħadd li qed jirreġistra għal dak ix-xogħol partikolari, joħroġ il-permess tal- korporazzjoni għax-xogħol u t-taħriġ biex toħroġ a public call for applications.

Issa dan il-proċess ġieli jieħu perijodu ta' ftit ġimgħat u ġieli jieħu x- xhur.

Ċertament m'hemmx regola fissa għax dan jiddependi ħafna miċ- ċirkostanzi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mill-esperjenza li għandi jien meta kont fl-uffiċċju tal-prim ministru, din il-proċedura tieħu ħafna ġimgħat mill-MPO, anke jekk tkun xi ħaġa urġenti.

Possibbli l-ministru ta' edukazzjoni ma kienx jaf li kien se jkun hemm dan l-impjieg biex f'dan il-perijodu daħħal lil dan l-impjegat?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jindaga u jgħid xi proċedura ttieħdet biex jara setax jiġi mpjegat xi ħadd minn dipartimenti oħra?

Jimporta nitolbu jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-lista tan-nies li bagħtet għalihom l-ETC biex jagħmlu l-interview ħalli naraw meta saru l-interviews.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: It-tweġiba hija ċara għax il-mistoqsija oriġinali ta' l-Onor.

Abela - jekk niftakar sewwa kienet saret lill-ministri kollha, lill-aġenzji kollha u lill-korporazzjonijiet kollha, jiġifieri kien hemm serje twila ta' dawn il-mistoqsijiet - kienet dwar kemm kienu ġew impjegati ħaddiema ġodda.

Allura jiena nkun inkarigajt lid-direttur tal-corporate services biex jgħidli - għax din il-mistoqsija saret anke lili - mit-tali data sat-tali data kemm ġew ingaġġati persuni.

Nassumi kważi b'ċertezza li l-ministru ta' l-edukazzjoni ma talabx lid- direttur tal-corporate services biex jagħtih ukoll il-lista ta' dawk it- talbiet kollha pendenti li seta' kien hemm ma' l-MPO jew ma' l-ETC għall- proċess ta' ngaġġ jew dawk li qegħdin miftuħin għall-proċess ta' interview eċċ, għax il-mistoqsija kienet dwar kemm persuni ġew ingaġġati u t-tweġiba ovvjament ingħatat hekk.

Irrid nispjega wkoll li mhux bilfors kollox jgħaddi neċessarjament through l-MPO - pero' hawnhekk nitkellem taħt korrezzjoni għax ma nafx il- pożizzjoni preċiża rigward il-pixxina nazzjonali - għax għandek ċerti korporazzjonijiet u awtoritajiet li mhumiex obbligati jgħaddu minn dan il- proċess.

(Interruzzjonijiet) Il-proċess ta' l-ETC bilfors isir, imma l- Onor. Membru għamel riferenza għall-MPO.

Ma nafx jekk il-proċedura ta' l- MPO fil-każ tal-pixxina nazzjonali hijiex applikabbli.

Nissuspetta li le, pero' I stand to be corrected.

(Interruzzjonijiet)

Il-mistoqsija kienet dwar kemm ġew ingaġġati nies u t-tweġiba tal-ministru ta' l-edukazzjoni ovvjament kienet li ma ġewx ingaġġati nies sat-tali ġurnata, u li l-ingaġġ ta' persuna oħra sar wara li kienet ingħatat dik it- tweġiba.

Ovvjament in the pipeline ikun hemm il-proċess ta' engagement u ta' interviews, eċċ. Din tgħodd għall-ministeri kollha u żgur li tgħodd anke għalija.

(Interruzzjonijiet)

Kieku kellek tistaqsini llum kemm ġew impjegati nies mal-korporazzjoni għax- xogħol u taħriġ matul dawn l-aħħar sentejn inkun nista' ngħidlek in-numru preċiż u nkun nista' ngħidlek ukoll li hemm proċess għaddej għall-ingaġġ ta' persuni oħrajn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura lill-Viċi Prim Ministru nitolbu biex meta jkun il-mument propizju, ipoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra r-risposta u jgħidli kemm kien hemm interviews għal dan il-post, meta ħarġet il-call for applications, meta l-ETC kitbet lill-membri, kif intgħażlu u meta saru l- interviews.

Din hi l-informazzjoni li qed nitlob.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jekk jippermettili l-Onor.

Interpellant, forsi jkun aħjar li jagħmel mistoqsija ad hoc peress li jien qed inwieġeb f'isem il-ministru ta' l-edukazzjoni, u naturalment japprezza li dak huwa ministeru differenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, dawn id-domandi qed nagħmilhom lill-Viċi Prim Ministru għax huwa responsabbli mill-ETC u nifhem li jista' jagħtini l- informazzjoni li tlabt.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mela issa nagħmel hekk u ngħaddi l-informazzjoni lill-Onor.

Mizzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali.

Il-Prim Ministru

STQARRIJA MINISTERJALI

ŻJARA TAL-PRESIDENT TA' MALTA FIL-BULGARIJA – INĊIDENT TAT-TRAFFIKU

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, kif il-Kamra żgur li taf bħalissa l-President jinsab f'vista statali fil-Bulgarija u għall-ħabta tas-2.30 p.m. il-karozza tiegħu kif ukoll karozzi oħrajn li fihom kien hemm id- delegazzjoni Maltija kienu involuti f'inċident tat-traffiku pjuttost gravi.

B'xorti tajba l-President, il-Ministru Louis Galea li qed jakkumpanjah, il- ġurnalisti u l-kumplament tad-delegazzjoni ma sofrew l-ebda dannu ħlief għall-fotografu uffiċjali li kien qed jakkumpanja lill-President.

Jiddispjaċini ngħid li s-Sur Lino Arrigo Azzopardi sofra xi ksur u bħalissa qiegħed fi sptar ġewwa Sofia.

Jidher ukoll li fost is-security li kien hemm mal-President u oħrajn min- naħa tal-Gvern Bulgaru hemm nies li ġew feruti serjament u l-aħħar informazzjoni li għandi hi li wieħed minnhom miet.

Min-naħa tiegħi jien nixtieq nesprimi s-sogħba tiegħi għal dawk kollha li sofrew xi grieħi, b'mod partikolari għall-familjari tal-persuna li tilfet ħajjitha.

Irrid ngħid li kemm-il darba kellimt bit-telephone lill-President, lill- Ministru Galea, lill-Ambaxxatur Lowell, li jinsab mad-delegazzjoni, kif ukoll lill-uffiċjali u l-fotografu uffiċjali Lino Arrigo Azzopardi.

Għalkemm, kif għedt diġa', il-President u d-delegazzjoni li telgħet il- Bulgarija ma sofrew l-ebda ġrieħi ħlief għas-Sur Lino Arrigo Azzopardi, dawn sofrew xokk kbir.

Fl-aħħarnett ta' min jgħid li meta l-President jispiċċa l-vista statali li qed jagħmel fil-Bulgarija, beħsiebu jżur żewġ pajjiżi oħra.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, bħalissa l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l-Viċi Kap ta' l-Oppożizzjoni jinsabu indisposti – ċertament ma kenux jafu li kien se jkun hawn din l-istqarrija – u f'isimhom nesprimi t-tħassib tiegħi u nawgura li ma jkunx hemm affarijiet gravi.

Minn din in-naħa nesprimu wkoll in-niket tagħna għall-barranin li weġġgħu, jew agħar minn hekk li ħallew ħajjithom f'dan l-inċident.

Grazzi.

MR SPEAKER: Is-Sedja tingħaqad mas-sentimenti espressi, toffri x-xewqat kollha ta' solidarjeta` lill-President u lid-delegazzjoni tiegħu, u tesprimi n-niket tagħha għal dawk kollha li b'xi mod jew ieħor sofrew xi danni u anke saħansitra tilfu ħajjithom.

Ngħaddu issa għall-Mozzjonijiet.

Il-Ministru Tonio Borg.

MOZZJONIJIET

RIŻOLUZZJONI DWAR REGOLAMENTI DWAR PENSJONIJIET GĦAL MIN JAĦDEM FIL-ĦABS

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inressaq din ir-riżoluzzjoni:

Billi bis-saħħa tas-setgħat mogħtija bis-subartikolu (1) ta' l- artikolu 10 ta' l-Att dwar il-Ħabs, il-ministru ta' l-intern, bi ftehim mal-ministeru tal-finanzi, jista' jagħmel regolamenti dwar l- għoti ta' pensjonijiet lill-persuni li kienu fis-servizz tad- dipartiment tas-servizzi korrettivi jew lir-rappreżentanti legali jew dipendenti tagħhom;

U billi huwa maħsub fis-subartikolu (4) ta' l-imsemmi artikolu 10 ta' l-Att dwar il-Ħabs li l-ebda regolament li jsir bis-saħħa ta' dan l- artikolu m'għandu jseħħ kemm-il darba ma jkunx irċieva minn qabel l- approvazzjoni tal-Kamra tad-Deputati, liema approvazzjoni għandha tingħata permezz ta' riżoluzzjoni;

Għalhekk huwa b'dan riżolut li l-Kamra tad-Deputati tapprova l-abbozz tar-regolamenti ta' l-1999 dwar pensjonijiet għal min jaħdem il-ħabs, miġbura fid-dokument hawn anness, għall-għanijiet tas-subartikoli (1) u (4) ta' l-artikolu 10 tal-Kap 260 tal-Liġijiet ta' Malta, l-Att dwar il-Ħabs, u għall-għanijiet l-oħra kollha ta' l-istess Att.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR TONIO BORG: Mr Speaker, l-għoti tal-pensjoni lill-ħaddiema tas- servizzi korrettivi għaddiet minn ftit ta' saga.

Oriġinarjament din il- miżura kienet ġiet proposta mill-aħħar gvern Nazzjonalista, u mbagħad, peress li dan l-abbozz ta' liġi ma laħaqx għadda qabel l-elezzjoni ta' l- 1996, reġa' pproponieh il-gvern Laburista.

Madanakollu xorta waħda l- abbozz ta' liġi messitu l-istess xorti għax ma laħaqx ġie diskuss qabel l- elezzjoni ta' l-1998, u għalhekk imbagħad reġa' pproponieh mill-ġdid il- gvern Nazzjonalista attwali fl-1999 għax, kif nafu, meta tintemm leġislatura, jaqgħu l-abbozzi ta' liġi li jkunu qed jistennew biex jgħaddu minn dan il-parlament.

Hawnhekk wieħed jista' jistaqsi: Għaliex kien hemm bżonn din ir- riżoluzzjoni?

Għax il-liġi li għamilna hija an enabling law u bi ftehim mal-ministru tal-finanzi, tajna d-dritt lill-ministru li jagħmel regolamenti sabiex jagħti l-hekk imsejħa pensjoni tat-teżor lill-ħaddiema tal-ħabs, li sal-lum ma kenux igawdu mill-istess benefiċċji li jgawdu membri oħra ta' forzi dixxiplinarji, bħalma ngħidu aħna huma l-armata u l- pulizija.

Fil-fatt fil-Kostituzzjoni tagħna hemm tliet istituzzjonijiet li huma kkonsidrati bħala korpi ta' dixxiplina; hemm il-membri tal-forzi armati, hemm il-membri tal-korp tal-pulizija u hemm il-membri tas-servizz tal-ħabs.

Pero` sal-lum kien hemm anomalija għax filwaqt li l-membri tal- forzi armati u tal-pulizija kienu jieħdu l-hekk imsejħa pensjoni tat-teżor wara 25 sena servizz, il-ħaddiema tal-ħabs ma kenux jieħdu din il-tip ta' pensjoni.

Fl-1996 aħna konna għedna iktar minn darba li dan m'huwiex sew għax ħassejna li ġaladarba dawn għandhom l-iżvantaġġi kollha ta' membri ta' korp dixxiplinat – bħal, per eżempju, m'għandhomx id-dritt li jistrajkjaw, li jieħdu azzjoni industrijali jew li jkunu membri f'union - hekk ukoll għandhom igawdu mill-benefiċċji.

Ta' min jgħid li din hija l-ewwel darba li qed nipproponu li l-ħaddiema tal- ħabs jingħataw pensjoni wara 25 sena servizz.

Sabiex inħajru kemm jista' jkun ħaddiema minn forzi dixxiplinarji oħra jaħdmu fil-ħabs, meta għaddejna l-liġi fl-1999 konna għedna li dawk li qegħdin f'forzi dixxiplinarji oħra u jixtiequ jidħlu jaħdmu fil-ħabs, iż-żmien li jkunu għamlu fl-armata jew fil- pulizija ma jintilifx.

Jiġifieri jekk xi ħadd ikun għamel ħames snin suldat jew pulizija u mbagħad jagħmel 20 sena jagħti s-servizz tiegħu fil-ħabs, allura dawk il-ħames snin jiġu magħduda ma' l-20 sena biex wara 25 sena servizz jieħu l-pensjoni tat-teżor.

Mr Speaker, ta' min jgħid li biex żgur ma jkunx hawn diskrepanza, dawn ir- regolamenti li qed nipproponu u li huma annessi ma' din ir-riżoluzzjoni li għandna quddiemna, huma kkoppjati kelma b'kelma mir-regolamenti li japplikaw għall-korp tal-pulizija.

Fil-fatt naħseb li esaġerajna xi ftit meta kkopjajna dawn ir-regolamenti għax ikkopjajna wkoll dik il-parti ta' l- Ordinanza tal-Pulizija li tgħid li dawn ir-regolamenti jridu l- approvazzjoni tal-Kamra tad-Deputati qabel ma jidħlu fis-seħħ.

Is-soltu meta ngħaddu r-regolamenti f'dan il-parlament isir bil-maqlub, fis-sens li l-ewwel jinħarġu r-regolamenti u mbagħad jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra, u sakemm ma jkunx hemm riżoluzzjoni negattiva minn xi ħadd f'din il-Kamra fi żmien 28 ġurnata, allura dawk ir-regolamenti jkomplu fis-seħħ.

Qed ngħid "ikomplu" fis-seħħ għax dawn jidħlu fis-seħħ mal-ewwel, jiġifieri jekk fit-2 ta' Jannar jien inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra regolament, dak ir-regolament ikun diġa' ġie ppubblikat fil-gazzetta tal-gvern u jkun daħal fis-seħħ.

Il-parlament jista' jwaqqaf dak ir-regolament milli jkompli jiġi fis-seħħ, imma dan ikun diġa' daħal fis-seħħ u jista' jkun li dan il- parlament jiddiskuti din il-mozzjoni xahar jew xahrejn wara li r- regolamenti jkunu diġa' daħlu fis-seħħ.

Ara f'dan il-każ qed jiġri bil- maqlub għax ir-regolamenti m'humiex qed jidħlu fis-seħħ mal-ewwel u jistgħu jidħlu fis-seħħ biss wara li tgħaddi riżoluzzjoni pożittiva mill-Kamra tad- Deputati.

M'iniex se nidħol f'ċertu dettall fuq dawn ir-regolamenti għax huma xi ftit tekniċi, pero` rrid ngħid li dawn ir-regolamenti se jagħtu l-pensjoni tat- teżor, li tammonta għal żewġ terzi tas-salarju li jkollu l-ħaddiem tal-ħabs malli dan jagħlaq il-55 sena jew ikun għamel il-25 sena servizz, skond liema jiġi l-ewwel.

Dan ifisser li jekk xi ħadd jidħol mas-servizz tal- ħabs ta' 18 sena, dan jista' jirtira meta jkollu 43 sena.

Nixtieq ngħid ukoll li skond dawn ir-regolamenti, waqt li jkun qed jieħu l-pensjoni tal- 25 sena servizz, wieħed ikun jista' jaħdem ukoll għax m'hemm xejn xi jżomm lil min ikun qed jieħu din il-pensjoni tat-teżor milli jaħdem.

Ta' min jgħd li dan il-gvern neħħa l-att diskriminatorju li kien jeżisti fil- konfront tal-membri tal-korpi dixxiplinati fejn dawn, wara li jagħmlu l-25 sena servizz, ma setgħux imorru jaħdmu f'xogħol fejn jaqilgħu iktar mill- aħħar paga li kellhom – dan għalkemm bl-inflazzjoni m'huwiex diffiċli ħafna li taqla' iktar mill-paga li kellek meta inti irtirajt – u jekk dak li jkun kien imur jaħdem hemmhekk xorta waħda, il-flus li kien jaqla' iktar kienu jitnaqqsulu.

Forsi hawnhekk wieħed jistaqsi: Għaliex qed issir din il-preferenza mal- forzi ta' l-ordni tal-pajjiż?

Fil-fatt din il-preferenza qed issir għax ix- xogħol tal-forzi ta' l-ordni tal-pajjiż, apparti li huwa xogħol diffiċli, jesponi lil dawn il-ħaddiema wkoll għal ċertu periklu u għalhekk l-Istat dejjem irrikonoxxa li dawn għandhom jingħataw dik ix-xi ħaġa iktar minn persuni oħrajn.

Dan biex ma nsemmix ukoll il-ħinijiet strambi u l-ambjent li huma jaħdmu fih.

Per eżempju, ma tantx huwa faċli biex issib nies li jaħdmu l-ħabs għax minbarra li ma tantx hemm ambjent sabiħ biex taħdem fih u l-ħinijiet huma strambi, wieħed m'għandux id-dritt li jiġġieled għall- kondizzjonijiet ta' l-impjieg tiegħu.

Anzi hemm l-assoċjazzjoni tal- pulizija - u dan l-aħħar aħna waqqafna wkoll il-prison officers association - biex dawn il-ħaddiema jkunu jistgħu jressqu l-ilmenti tagħhom, imbasta mhux f'forma ta' trade union.

Ta' min ifakkar ukoll li meta konna emendajna u għaddejna minn dan il-parlament il-liġi tas-civil protection, bi qbil unanimu aħna konna għedna wkoll li jekk xi ħadd li jaħdem mal-forzi armati jew inkella mal-pulizija jmur jaħdem mas-civil protection department, iż-żmien li huwa jkun għamel mal-forzi armati jew inkella mal- pulizija ma jintilifx għall-finijiet tal-25 sena servizz peress li anke x- xogħol tas-civil protection department jinvolvi ċertu periklu.

Mr Speaker, dawn ir-regolamenti jgħidu wkoll li l-pensjoni mhux bilfors tittieħed wara 25 sena servizz.

Jekk, per eżempju, wara għaxar snin servizz, persuna tippreżenta ċertifikat mediku li m'għadhiex tajba għal xogħol ta' correctional officer, allura hija tkun tista' tirtira.

Naturalment imbagħad dik il-persuna ma teħux il-pensjoni ta' żewġ terzi full imma tieħu biss proporzjon ta' dik il-pensjoni, imbasta tkun għamlet mill-inqas għaxar snin servizz u tippreżenta ċertifikat mediku ġenwin li jgħid li m'hijiex iktar tajba għal dak ix-xogħol partikolari, f'liema każ dik il-persuna tieħu pensjoni mnaqqsa, u tista', jekk tippermettilha saħħitha, tieħu s-salarju tax-xogħol li tkun qed tagħmel.

Min-naħa l-oħra, jekk persuna ma tkunx tista' tkompli tagħmel dak ix-xogħol għax tkun ġiet disabled, allura hija tapplika taħt is-servizzi soċjali ta' pajjiżna.

Huwa veru li b'hekk tkun qed titlef il-pensjoni sħiħa ta' 25 sena servizz, imma jekk tkun għamlet mill-inqas għaxar snin servizz tkun intitolata għal xi ħaġa minn dik il-pensjoni wkoll.

L-aħħar punt li nixtieq nagħmel jirrigwarda lil min ikorri jew allaħares qatt imut waqt il-qadi ta' dmirijietu.

Regolament 17 jgħid hekk:

"Meta uffiċjal tas-servizzi korrettivi, mingħajr il-ħtija tiegħu, jiġi maqtul filwaqt li jkun qed jaqdi dmiru jew imut minħabba xi ħsara li b'mod speċifiku tkun ġejja mix-xorta tax-xogħol tiegħu, tista' tingħata pensjoni lill-armla li jħalli, sakemm hija ma tiżżewwiġx, ta' mhux iżjed minn 10/60 tas-salarju pensjonabbli ta' żewġha fil-jum li tiġrilu l-ħsara, u tista' tingħata pensjoni lil kull wild ta' dak l- impjegat sa ma dak il-wild ikun għadu minorenni ..."

- jiġifieri sakemm jagħlaq it-18-il sena -

"... ta' mhux iżjed minn 1/6 tar-rata li tingħata lill-armla.

Kif qed naraw, dan m'huwiex xi kumpens enormi imma dejjem huwa aħjar minn xejn li l-familjari tas-suldati, tal-pulizija u issa ta' l-impjegati tal- ħabs jingħataw dik ix-xi ħaġa extra.

Mr Speaker, naħseb li għedt biżżejjed u m'għadx fadalli ħafna iktar xi ngħid.

Jien ipprovajt mill-aħjar li stajt biex dan is-suġġett, li huwa xi ftit tekniku, nagħmlu sempliċi, allavolja naħseb li kkomplikajtu xi ftit ukoll.

Pero` l-iskop kollu ta' din ir-riżoluzzjoni huwa li dak kollu li jgawdu l-pulizija u s-suldati, issa jibdew igawduh ukoll l-impjegati tal- ħabs.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Speaker, kif qal tajjeb il-ministru, wara tliet interventi f'dan il-parlament fi żmien sena, dawn ir-regolamenti fl-aħħar waslu.

Fil-fatt, jekk m'iniex sejjer żball, darba minnhom filgħodu konna ddiskutejna l-abbozz ta' liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs, filwaqt li mbagħad filgħaxija konna għaddejna l-abbozz ta' l-liġi li jemenda l- Ordinanza dwar il-Pensjonijiet.

Jidhirli li dawn ir-regolamenti joħorġu in segwitu għal prison pensions regulations ta' l-1999, pero` ċertament dawn ir-regolamenti ma setgħux jgħaddu qabel m'għaddew l-enabling laws, li għaddew is-sena l-oħra.

Wara dan il-ħafna sulluzzu, fl-aħħar illum dawn ir- regolamenti waslu u bis-saħħa ta' dawn ir-regolamenti, il-correctional officers jafu aħjar għal xiex se jkunu intitolati.

Kif diġa' ntqal diversi drabi f'dan il-parlament - pero` aħna dan ma niddejqux nenfasizzawh - l-uffiċjali korrettivi fil-faċilita` korrettiva ta' Kordin jagħmlu xogħol ferm siewi.

Żgur li mhuwiex ġust illi filwaqt li l-armata u l-pulizija kienu ilhom ħafna jgawdu l-benefiċċji li jgawdi korp dixxiplinat, il-ħaddiema tal-ħabs kien għadhom m'humiex qed jibbenefikaw minn dawn il-benefiċċji.

F'kull korp dixxiplinat ikun hemm ċerta dixxiplina, pero` bla ebda dubju l-ambjent li hemm fl-armata u fil-korp tal- pulizija m'huwiex diffiċli daqs dak li hemm ġewwa l-faċilita` korrettiva ta' Kordin.

Għalhekk jien naħseb li dan li qed nagħmlu llum qegħdin nagħmluh tard iżżejjed.

Verament din il-Kamra damet biex għaddiet dawn ir- regolamenti minħabba diversi ċirkostanzi li ma kellhiex kontroll fuqhom, bħalma hi, per eżempju, l-elezzjoni bikrija li ssejħet fl-1996.

Fil-fatt fit-22 xahar li l-Partit Laburista għamel fil-gvern, kien ippropona abbozz ta' liġi f'dan ir-rigward u kien hemm ukoll il-first reading tiegħu.

Mr Speaker, jien m'iniex se noqgħod nirripeti dak li qal il-ministru, pero` nixtieq nikkwota regolament partikolari li lili jinkwetani ħafna, ħalli forsi meta l-ministru jiġi biex jagħmel il-winding up, ikun jista' jidħol ftit iktar fil-fond fuqu.

Qed nirriferi għal regolament 18, li jgħid hekk:

"(1) L-intenzjonijiet ikkalkolati bir-rati msemmijin hawn fuq jingħataw biss fil-każ ta' servizz li jkun sar tassew bil-fedelta` u b'mod meritevoli.

"(2) Meta l-fedelta` ta' l-uffiċjal ma jilħqux l-ewwel grad ta' meritu, il-kalkoli jistgħu jsiru b'rati inqas minn dawk imsemmijin hawn fuq.".

Huwa importanti ħafna li l-uffiċjali korrettivi jaqdu dmirhom bl-istess mod li jaqduh il-membri ta' l-armata u l-pulizija, jiġifieri b'fedelta` u b'mod meritevoli, pero` r-regolamenti ma jgħidu xejn dwar min se jiddeċiedi jekk uffiċjal ikunx ta s-servizz tiegħu b'fedelta` u b'mod meritevoli u hawn qiegħda l-preokkupazzjoni tiegħi.

Tgħid dan min se jiddeċidieh, il-prim ministru - u jekk m'iniex sejjer żball, xi kultant il-prim ministru jissemma f'dawn ir-regolamenti - il-ministru responsabbli mill-ħabs jew id- direttur tal-ħabs?

Jien personalment nemmen li għandu jkun id-direttur tal- ħabs li għandu jagħmel dan għax dan żgur li jkun jaf min qed iwettaq dmiru f'din il-faċilita` iktar mill-ministru responsabbli mill-ħabs jew mill-prim ministru.

Dan m'iniex qed ngħidu b'xi nuqqas ta' rispett, imma ma nistax nimmaġina li l-ministru jew il-prim ministru jkunu jafu l-impjegati kollha tal-faċilita` korrettiva ta' Kordin.

Għalhekk naħseb li regolament 18 jista' jiġi mtejjeb.

Kif nafu, meta persuna li tkun qiegħda fis-servizz pubbliku tiġi akkużata li kkommettiet xi ksur fir-regolamenti tal-ħabs, dan jista' jiffaċċja proċedura interna.

Direttur tal-ħabs għandu kull dritt jagħmel din il- proċedura interna wkoll, bħalma għandu kull dritt li jagħmel din il- proċedura interna l-kummissarju tal-pulizija, pero` l-mod kif tiġi ddispensata din il-proċedura ma togħġobnix.

Fil-fatt jien, il-ministru u d- direttur tal-ħabs attwali kellna xi ftit tal-clashes f'dan ir-rigward, għalkemm irrid nagħmilha ċara li bħalissa m'iniex qed nirriferi għall- persuna li qiegħda fl-inkarigu ta' direttur tal-ħabs, imma qed nirriferi għal kwalunkwe direttur tal-ħabs jew kummissarju tal-pulizija.

Jien mhux l-ewwel darba li dehert personalment quddiem il-kummissarju tal- pulizija sabiex nassisti pulizija li jkunu mressqin fuq crime.

Issa hawnhekk meta qed ngħid "crime" m'iniex qed nirriferi neċessarjament għal crime li jkun sar bi ksur tal-Kodiċi Kriminali.

Per eżempju, il-pulizija seta' jkun naqas mid-dover tiegħu u għalhekk il-kummissarju tal-pulizija jkun iridu jersaq quddiemu biex jiġi ddixxiplinat.

Jien ma nafx min ivvinta din is-sistema eżattament - ilha hemm għal żmien twil – u ngħid il- verita` niddarras ftit meta nara din it-tip ta' sistema għax fiha ma nara l- ebda prinċipji ta' ġustizzja naturali.

Għaliex?

Għax filwaqt li jkun il- kummissarju tal-pulizija responsabbli milli jressaq persuna fuq allegazzjoni li naqas mid-doveri tiegħu, imbagħad ikun l-istess kummissarju tal-pulizija li jiddeċiedi.

Jiġifieri f'dan il-każ il-kummissarju tal- pulizija jkun prosecutor and judge fl-istess ħin.

Issa aħna nafu li f'din id-dinja aħna kollha umani, u forsi filwaqt li jkun hemm min jiffansjak, hemm ukoll min ma jiffansjakx!

Jiddispjaċini ngħid li m'hemm l-ebda kriterju ta' indipendenza u ta' trasparenza f'din is-sistema.

Meta mbagħad niġu għall-għoti ta' pensjonijiet, insibu li hawn diskrezzjoni wiesgħa.

Kif għedt diġa', regolament 18 (2) jgħid hekk:

"Meta l-fedelta' ta' uffiċjal ma jilħqux l-ewwel grad ta' meritu, il- kalkoli jistgħu jsiru b'rati anqas minn dawk imsemmijin hawn fuq.".

Dan ir-regolament qed jgħid "b'rati inqas" imma m'huwiex qed jgħid b'kemm.

Dan minbarra li kif għedna diġa', m'hemmx indikat fuq liema kriterju dan l- uffiċjal jiġi meqjus li ma kienx jimmeritah jew li ma kienx fidil.

Jien wisq nibża' li dan il-poter jista' jiġi wżat b'mod abbużiv, jew inkella biex ma nsemmix il-kelma "abbużiv", b'mod skorrett.

Waqt li kont qed nixtarr dawn ir-regolamenti, jidhirli li wieħed minn dawn ir-regolamenti jgħidlek li ma jistax isir tnaqqis ta' iktar minn Lm50, imma jien nistaqsi: B'kemm se tonqos il-pensjoni?

Din hija waħda mill-affarijiet li jien nixtieq li meta l-ministru jiġi biex jagħmel il-winding up jispjegalna.

It-tieni mistoqsija li nixtieq nagħmel hija din: Fuq liema kriterji persuna titqies mhux meritevoli jew leali?

Persuna titqies mhux meritevoli jew leali sempliċement għaliex hekk ikun deherlu l-prim ministru, il- ministru konċernat jew id-direttur tal-ħabs, jew għaliex dik il-persuna tkun għaddiet minn proċess dixxiplinarju jew investigazzjoni interna quddiem il-public service commission?

Jista' jkun hemm każi fejn persuna jkun jistħoqqilha li tonqsilha l-pensjoni, pero` m'hemm indikat l-ebda kriterju li fuqu wieħed ikun jista' jistabilixxi jekk persuna jistħoqqilhiex verament li tonqsilha l-pensjoni, u dan huwa perikoluż.

Punt ieħor li nixtieq li jiġi ċċarat huwa dan: Jekk persuna, wara li tkun għamlet il-25 sena servizz, tiddeċiedi li tibqa' fis-servizz u mbagħad tiddeċiedi li tirtira snin wara li tkun għamlet il-25 sena servizz, hemm tkun tista' tagħmel dan?

Jien qed nagħmel din il-mistoqsija l-iktar għaliex - u darba kont kellimt lill-ministru fuq din il-ħaġa - hemm diversi uffiċjali li għalkemm ikunu għalqu l-25 sena servizz, ikunu jixtiequ jistennew dawn ir-regolamenti joħorġu qabel ma jirtiraw.

Jien ma fadallix iktar xi ngħid, Sur President.

L-oppożizzjoni taqbel ma' l-għanijiet ta' dawn ir-regolamenti u għalhekk bla ebda dubju, il-parlament se jsib l-appoġġ ta' l-oppożizzjoni sabiex dawn ir-regolamenti jgħaddu mill- parlament.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Jekk m'hawnx aktar rimarki allura nitlob lill-Ministru biex, jekk jogħġbu, jgħaddi għall-winding-up.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, kif għedt fil-bidu se nipproponi din l- emenda teknika: Fir-riżoluzzjoni prinċipali l-kliem "1999" għandhom jiġu sostitwiti bil-kliem "2001"; u

Fir-regolamenti annessi ma' l-istess riżoluzzjoni, kull fejn jidhru l- kliem "1999" għandhom jiġu sostitwiti bil-kliem "2001".

Jien diġa' tajt kopja ta' din l-emenda lill-oppożizzjoni.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

GAVIN GULIA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: L-Onor.

Gulia qajjem żewġ punti u nittama li nissodisfah bir-risposta li se nagħtih.

L-ewwelnett irrid ngħid li sal-lum għadni ma naf bl-ebda każ ta' xi ħadd li ma ħax il-pensjoni għaliex ma kienx deċiżament fidil fl-għoti tas-servizz tiegħu, jew inkella għax ma tax servizz ibbażat fuq il-mertu, pero` ninsab informat li din il- kondizzjoni tapplika għal kulmin jieħu l-pensjoni tat-teżor.

Ma rridux ninsew li l-pensjoni tat-teżor hija pensjoni speċjali għax filwaqt li ħaddieħor jeħodha meta jirtira, il-membri tal-korpi dixxiplinati jeħduha meta jagħlqu l-25 sena servizz.

Fil-fatt ta' min jgħid li anke dawk il- ħaddiema tal-gvern li daħlu fis-servizz pubbliku qabel il-15 ta' Jannar, 1979 jieħdu l-pensjoni tat-teżor.

Huwa l-kap tad-dipartiment li jiddeċiedi jekk il-persuni li jaqgħu taħtu jkunux taw servizz tajjeb b'dik il-fedelta` sħiħa li suppost illi kulmin jaħdem mal-gvern u jieħu a treasury pension - partikolarment il-membri tal-forzi armati, il-pulizija u l-uffiċjali korrettivi - għandu jagħti.

It-tieni punt li għamel l-Onor.

Gulia huwa dwar x'se jiġri minn dawk in- nies li kienu mpjegati tal-ħabs u rtiraw qabel ma dawn ir-regolamenti daħlu fis-seħħ.

Sfortunatament min għamel 25 sena servizz u rtira l-ġimgħa l- oħra, ngħidu aħna, ma jeħux il-pensjoni ta' 25 sena servizz għaliex dawn ir-regolamenti tal-pensjoni se japplikaw biss għal min jirtira minn issa 'l quddiem.

Fil-fatt jien kont għedtlek, Onor. Gulia, biex jekk tkun taf b'xi ħadd li se jirtira qabel ma jgħaddu dawn ir-regolamenti, tgħidlu biex jistenna għax qabel ma jgħaddu dawn ir-regolamenti ma jkunx jista' jieħu l- pensjoni.

Pero` malli aħna napprovaw dawn ir-regolamenti u nippubblikawhom fil-gazzetta tal-gvern, min ilu 25 sena jaħdem il-ħabs mhux biss se jkun jista' jieħu żewġ terzi tas-salarju tal-lum imma se jkun ukoll jista' jaħdem.

Naturalment dan huwa privileġġ li japplika biss għall-membri tal- korpi dixxiplinati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Gulia, bil-permess tal-Ministru.

ONOR.

GAVIN GULIA: Ħalli nara jekk fhimtx sew.

Jiġifieri jekk, per eżempju, individwu kellu jirtira on the 3rd February u dan iddeċieda li ma jirtirax biex jistenna dawn ir-regolamenti joħorġu, illum jista' jirtira.

ONOR.

TONIO BORG: Iva, illum se jkun jista' jirtira u jieħu l-pensjoni.

Jien qed ngħid li ma jistgħux jieħdu l-pensjoni biss dawk li rtiraw qabel ma daħlu dawn ir-regolamenti.

Naturalment f'dak il-każ dak li jkun ikun jista' jieħu xi pensjoni oħra li huwa intitolat għaliha, pero` din il- pensjoni tat-teżor ma jkunx jista' jeħodha.

(Interruzzjonijiet) Jien nieħu gost meta nara li meta nkunu qed nagħtu xi benefiċċju, dejjem insibu l-approvazzjoni ta' kulħadd, anzi li kulħadd jibda jgħid li kien hu l-ewwel wieħed li kien se jagħti dan il-benefiċċju!

Madanakollu qabel ma nagħlaq, ma nistax ma nfakkarx lil kulmin qiegħed f'xi korp dixxiplinat li għandu wkoll l-obbligi x'jaqdi.

Forsi qabel dawn in-nies kienu qed jieħdu l-għadma u l-laħma ma kenux qed jeħduha, imma issa min-naħa l-oħra lanqas irridu li jkun hemm min jieħu l-laħma biss u l- għadma ma jeħodhiex.

Allaħares xi ħadd joqgħod jiċċalinġja kull ordni li tista' tingħatalu.

Per eżempju, suldat għandu jobdi kull ordni li tingħatalu sakemm dik l-ordni ma tkunx qed tikser manifestament il-liġijiet tal-pajjiż għax inkella l-forzi dixxiplinati li għandna fil-pajjiż ma jkunu forzi dixxiplinati xejn.

M'għandniex immorru fl-estrem li nitkellmu biss fuq id-drittijiet u fuq l-obbligi ma nitkellmu xejn.

Ħadd m'għandu dritt jgħid "ajma" sempliċement għaliex f'korp dixxiplinat tkun qed tiġi eżerċitata d-dixxiplina, bħalma ħadd ma jista' jgerger li qed nagħtu pensjoni speċjali lil dawn in-nies, pero` n-nies ikollhom dritt jilmentaw jekk jieħdu l-impressjoni li l-membri ta' dawn il-korpi dixxiplinati qed jieħdu biss il-benefiċċji u m'humiex qed jagħtu s-servizz tagħhom b'fedelta` lejn l-Istat.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi r-Riżoluzzjoni kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Ir-riżoluzzjoni kif emendata għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Issa ngħaddu għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-CONDOMINIA

CONDOMINIUM (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-14 ta' Marzu.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia huwa in possession.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, se nkompli fejn ħallejt dalgħodu meta kont qed nitħaddet fuq il-kwestjoni ta' l-applikabbilta` tal-liġi dwar ir- reġistrazzjoni ta' l-artijiet.

Kont qed nispjega li ġaladarba jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi - u dan l-abbozz ta' liġi huwa importanti ħafna għax permezz tiegħu se jkollna ġabra ikbar ta' informazzjoni dwar il-postijiet li jaqgħu taħt id-definition ta' "condominium" - il-common parts ta' dawk il-postijiet li jaqgħu taħt "condominium" se jibdew jiġu reġistrati mill- amministratur, u fin-nuqqas ta' l-amministratur se jibdew jiġu reġistrati minn wieħed mill-condomini.

Madanakollu jien naħseb li ġaladarba jinħoloq dan ir-reġistru, li nifhem li se jkun fir-reġistru ta' l-artijiet, wieħed għandu jara li mhux biss jirreġistra l-common parts li jaqgħu taħt il- condominium imma għandu jirreġistra wkoll l-artijiet viċini.

Għaliex qed ngħid dan?

Kif jaf kulħadd, il-kunċett tal-condominium ilu li daħal f'pajjiżi oħra.

Per eżempju, jekk tmur f'pajjiżi Ewropej issib li mhux biss il-common parts ikunu reġistrati imma anke d-dawra tal-condominium.

Huwa veru li hawn Malta m'għandniex art x'naħlu, pero` jekk per eżempju maġenb xi condominium partikolari jkun hemm art li m'hijiex mibnija, jekk din l-art tiġi reġistrata almenu nkunu nafu ta' min hi u b'hekk ikollna reġistrazzjoni iktar dettaljata.

Sfortunatament f'pajjiżna għadna lura ħafna f'dik li hija land registration area, u fil-fatt baqa' ħafna artijiet x'jiġu reġistrati taħt il-land registration area.

Naturalment kull gvern jixtieq li l-proprjeta` kollha ta' Malta tidħol fil-land registration area.

B'hekk ħafna mill-problemi li nsibu biex nidentifikaw xi art partikolari skond il- proċeduri li dejjem intużaw tradizzjonalment fil-public registry, jinqatgħu darba għal dejjem.

L-aħjar ħaġa hija li kulmin għandu art ikollu ċertifikat bl-art impinġija bl-iscale li hija rikjesta skond il-liġi.

B'hekk fih innifsu ċ-ċertifikat jiġi certification of title.

Issa nispera li fl-istadju ta' kumitat inwessgħu l-kunċett tar-reġistrazzjoni ta' l- artijiet, u jien nemmen li wieħed jista' jagħmel sforz serju biex kemm jista' jkun iktar ma jgħaddi ż-żmien, iktar art tiġi reġistrata.

Ċerti artijiet jiġu rreġistrati bilfors għax jaqgħu taħt il-land registration area imma, per eżempju, filwaqt li fil-Mosta hemm artijiet li jaqgħu taħt il-land registration area, imbagħad hemm artijiet oħrajn li ma jaqgħux taħt din l-area.

Issa jien ma nafx kif filwaqt li ċerti artijiet jaqgħu taħt il-land registration area, oħrajn ma jaqgħux.

Idealment kull biċċa art għandha tiġi rreġistrata għalkemm mhux il-każ.

Per eżempju, fejn noqgħod jien, ħdejn il-ground tal-Mosta, hija land registration area, pero` mbagħad dawk il-proprjetajiet li hemm fil-main road ma jaqgħux taħt il-land registration area.

(Interruzzjonijiet) Ta' min ifakkar li kien gvern Laburista fl-1981 li waqqaf ir-reġistru ta' l-artijiet għax sa minn dak iż- żmien kien diġa' qed jifhem li Malta ma tistax tibqa' tiġi identifikata bis- sistema tradizzjonali, jiġifieri mill-kuntratti u t-testmenti.

Fil-qorti hemm kawżi li ilhom sejrin is-snin minħabba li kulħadd jiġġieled għall- istess art u kulħadd jgħid li dik hija tiegħu.

Dan kollu nqala' minħabba li meta sar il-kuntratt, id-deskrizzjoni ta' l-art daħlet fuq xi deskrizzjoni ta' art oħra u ħadd ma nduna.

Għalhekk jien irrid inkompli nisħaq fuq kemm huwa importanti li Malta, bħal Għawdex, tkun taqa' kollha taħt il-Land Registration Act.

L-Att dwar il-Condominia jgħid li meta jkun hemm iktar minn tliet condomini, jiġifieri meta jkun hemm iktar minn tlieta li huma sidien ta' l- istess blokk t'appartamenti, dawn ikunu jridu jappuntaw amministratur.

Issa dan l-amministratur jista' jkun wieħed mill-istess condomini.

Meta min-naħa l-oħra fi blokk t'appartamenti jkun hemm inqas minn tliet condomini, allura huma jkunu jistgħu jiftehmu li jamministraw flimkien.

Ta' min jgħid ukoll li hemm sett ta' regolamenti li jirregola l-użu u kif għandhom jinqasmu l-ispejjeż tal-maintenance tal-partijiet komuni.

Meta għaddejna l-Att dwar il-Condominia fl-1997, artiklu 8 kellu erba' subartikli li prinċiparjament kienu jitkellmu fuq it-tip t'alterazzjonijiet li jistgħu jsiru fil-condominium.

Jekk il-maġġoranza tal-condomini jkunu jixtiequ jagħmlu xi alterazzjonijiet jew xi ħaġa ġdida fil-partijiet komuni, huma jkunu jistgħu jagħmlu dan basta dan ikun se jsir għall-aħjar interess tal-condomini.

Ovvjament, per eżempju, il-condomini ma jistgħux jaqbdu u jiddeċiedu li jdejqu t-taraġ minn erba' piedi għal tliet piedi, allavolja għall-grazzja ta' l-argument il-maġġoranza tal-condomini jkunu jixtiequ li jsir dan, u dan għaliex dan it-tibdil ma jkunx qed isir għall-aħjar interess tal- condomini.

Imma min-naħa l-oħra, jekk il-maġġoranza tal-condomini jaqblu li, per eżempju, iwessgħu l-bieb prinċipali biex mara tkun tista' tidħol bi pram, dik hija xi ħaġa li jekk issir tkun għall-aħjar interess tal- condomini.

Anke jekk issir installation ta' lift, jekk issir installation ta' hall porter system jew inkella jkun hemm spazju li jsir parking space, dak ikun qed isir għall-aħjar interess tal-condomini.

Subartiklu (4) t'artiklu 8 ta' l-Att dwar il-Condominia jitkellem dwar l-area space.

Jista' jkun li jkun hemm blokk ta' flats li għalkemm il-condomini kollha jkollhom id-dritt ta' l-użu tal-bejt, ta' fuq nett ikollu wkoll it-titolu tal-bejt.

Għalhekk ġaladarba l-condominus ta' fuq nett għandu l-area space tiegħu, għandu l-liberta` li f'dik l-area space itella' iktar postijiet a spejjeż tiegħu kif ukoll li jestendi l-partijiet komuni.

Jista' wkoll jelimina l-problema ta' mobilita` billi, per eżempju, jistalla lift.

Issa hawnhekk irrid nagħmilha ċara li jekk, per eżempju, il-maġġoranza tal- condomini jaqblu li jiġi stallat lift imma dak li joqgħod isfel jgħidilhom li hu m'għandux bżonn is-servizz tal-lift għax biex jitla' fuq il-bejt jippreferi juża t-taraġ, m'għandux għalfejn jiġi mġiegħel li joħroġ ix- share tiegħu.

Jekk il-maġġoranza tal-condomini jkunu jixtiequ li jiġi stallat lift jistgħu jagħmlu dan, anke jekk biex jiġi stallat il-lift ikollha tittieħed parti mill-ispazju tal-common parts, imma mbagħad ma jistax iġiegħel lil dak li jkun li joħroġ ix-share tiegħu.

Hawn min diġa' jkun għamel sagrifiċċju kbir biex xtara l-flat u ma jkunx komdu biżżejjed biex iħallas għal ċerti kumditajiet bħalma huwa lift.

Ovvjament min jagħmel użu minn dan il-lift imbagħad għandu jħallas sehmu għall- istallazzjoni ta' l-istess lift u għall-maintenance tiegħu.

Issa hawnhekk nixtieq nagħmel domanda, Sur President:

Jekk wieħed mill-condomini jiddeċiedi li jdaħħal lift, irrispettivament minn dak li jkunu qed jgħidu l-oħrajn, u mbagħad wara ċertu żmien ikun hemm condominus ieħor li jiddeċiedi li jibda jagħmel użu minn dak il-lift, dan x'sehem għandu jagħti fl-ispejjeż?

Għandu joħroġ nofs l-ispejjeż?

Irridu noqogħdu attenti kif se jiġi interpretat dan l-abbozz ta' liġi għax hawnhekk għandna miktub li f'każ li wieħed jew iktar mill-condomini jkunu jridu jagħmlu użu minn xi faċilita` li tkun saret, għandhom iħallsu sehemhom.

Jien ngħid li, per eżempju, ikun hemm blokk ta' għaxar flats u wieħed minn dawn il-condomini jaqbad u jagħmel xi innovazzjoni f'dan il- blokk minn jeddu - il-liġi tagħtih id-dritt li jagħmel dan - il-condomini l-oħra jkollhom dritt jagħmlu użu minn din l-innovazzjoni basta jħallsu sehemhom.

Issa hawnhekk ta' min isemmi l-ispejjeż straordinarji li ġieli jinqalgħu fuq lift.

Biżżejjed ngħid li jekk lift ikollu bżonn li tinbidillu ċ-ċinga, l-ispiża taf tiġik mal-Lm200 jew mal-Lm280.

Allura jien nerġa' nistaqsi: Jekk wieħed mill-condomini jaqbad u jistalla lift hu u mbagħad il-ġar tiegħu togħġbu l-idea u jibda juża dik il-faċilita`, dan kemm għandu jħallas, nofs l-ispejjeż jew porzjon biss mill-ispejjeż?

Jien naħseb li l-iktar ħaġa ideali għandha tkun li l-ispejjeż jinqasmu bejn min ikun qed jagħmel użu mil-lift.

Ovvjament min jiddeċiedi li ma jużax il- faċilita` tal-lift m'għandux ikun soġġett li jħallas il-parti tiegħu.

Artiklu 8 ta' l-Att dwar il-Condominia jgħid hekk:

"The condomini may by the vote of the majority mentioned in subsection (7) of section 22 provide for the making of alterations ...".

MR SPEAKER: Il-Ministru, bil-permess ta' l-Onor.

Farrugia.

ONOR.

TONIO BORG: (Interruzzjonijiet) Skond il-liġi, il-maġġoranza biex tneħħi lill-amministratur hija l-istess maġġoranza li għandek bżonn biex tistalla lift, pero` issa qed nagħmluha li biżżejjed li condominus wieħed jgħid iva biex il-lift jiġi stallat.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Imma jekk jien inkun wieħed mill-condomini u ma nkunx irrid nagħmel użu mil-lift, lili ħadd ma jista' jġegħilni noħroġ sehmi.

Jien li qed nistaqsi huwa dan: Jekk ikun hemm blokk ta' ħames appartamenti u filwaqt li erbgħa jiddeċiedu li jistallaw lift u l-ieħor ma jaqbilx, dan jiġi mġiegħel joħroġ sehmu xorta waħda?

Il-maġġoranza tat-two- thirds hija bżonjuża biss meta jkun hemm judicial proceedings, meta jkun hemm bżonn isiru extraordinary repairs u ċerti alterations u meta jkun hemm emendi għar-regolamenti dwar kif għandu jmexxi l-amministratur, hux hekk?

ONOR.

TONIO BORG: Kif inhi l-liġi llum, biex jiġi stallat lift fi blokk ta' appartamenti jeħtieġ li żewġ terzi tal-condomini jaqblu ma' dan - qed inġib eżempju bil-lift għaliex ġeneralment il-lift huwa l-iktar innovazzjoni komuni fi blokk t'appartamenti – u t-terz li ma jkunx ta' l- idea li jiġi stallat il-lift m'għandu jħallas xejn.

Fil-fatt din qiegħda espressa f'subartiklu (1) t'artiklu 9 ta' l-Att dwar il-Condominia, li jgħid hekk:

"The condomini who do not intend to benefit from the alterations or innovations which are susceptible of separate use by each condominus are exempt from contributing to their costs.".

Issa aħna, permezz ta' klawsola 5 ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, għal artiklu 8 ta' l-Att prinċipali qed nintroduċulu subartiklu (5), u dan biex jekk ikun hemm xi familja li għandha xi membru tagħha anzjan jew b'diżabilta' tkun tista' tagħmel il-lift, anke jekk il-condomini l-oħra ma jkunux jaqblu li dan għandu jsir, basta l-ispejjeż tal-lift toħroġhom dik il-familja.

Naturalment jekk min-naħa l-oħra jkun hemm condomini oħrajn li jaqblu li jiġi stallat lift, imbagħad l-ispejjeż jinqasmu.

L-Onor.

Farrugia qajjem punt validu li nistgħu nidħlu fih iktar fid-dettal fl-istadju ta' kumitat - meta staqsa jekk il-condomini għandhomx jaqsmu l- ispejjeż skond is-sehem li għandhom fil-common parts jew inkella għandhomx jaqsmu kollox bin-nofs – u s-sens komun jgħidlek li kulħadd għandu jaqsam skond is-sehem tiegħu.

Jekk imbagħad il-condominus bl-innovazzjoni jew bl- alterazzjoni li jkun se jagħmel ikun se joħloq preġudizzju serju, allura mbagħad hawnhekk japplika subartiklu (1) t'artiklu 8 li jgħid li f'dak il- każ huwa jkollu bżonn maġġoranza ta' two-thirds biex jagħmel din l- innovazzjoni jew alterazzjoni.

Ara mbagħad jekk tkun se ssir xi ħaġa li, per eżempju, tippreġudika l-istabilita' tal-bini, f'dak il-każ il- maġġoranza trid tkun unanima.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, issa nixtieq ngħid xi ħaġa dwar artiklu 14.

L-ewwelnett ikun tajjeb jekk ngħidu li dan l-artiklu, li kien diġa' ġie dibattut f'dan il-parlament, jitkellem dwar il-qerda totali jew parzjali tal-condominium.

Permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi issa se ndaħħlu subartiklu (5) ġdid li jgħid li:

"Meta l-condomini kollha hekk jaqblu, l-amministratur għandu jassigura l-condominium kontra kull ħsara u jew qerda.".

Imma jien nistaqsi: L-amministratur kif jista' jassigura dan b'mod prattiku?

Mela għax amministratur ikun maħtur mill-condomini, b'daqshekk ifisser li jista' jassigura lill-condomini kontra kull ħsara jew qerda?

Hawnhekk jien naħseb li qed nitkellmu fuq insurance għax il-persuna nnifisha ma tistax tagħti security ta' xi ħaġa kontra kull ħsara.

Fi kliem ieħor, dan is-subartiklu ġdid - kif propost fi klawsola 7 - qed jgħid li anke jekk ikun hemm wieħed biss li jopponi, l-amministratur ma jistax jassigura.

Issa dan hu kunċett li rridu naraw il-prattiċita` tiegħu għax jekk, per eżempju, ikun hemm wieħed li għar-raġunijiet tiegħu ma jaqbilx li għandhom jagħmlu assigurazzjoni, forsi b'pika jew għall-punt – dan il-povru amministratur, li suppost igawdi l-fiduċja ta' kulħadd, kif jista' jassigura?

L-amministratur ma jista' jisforza lil ħadd biex jagħmel assigurazzjoni.

Jien m'għandi xejn kontra l-ebda insurance company pero` ejjew ngħiduha kif inhi.

Kif jista' jiżdied in-numru ta' nies li jinċentivaw lilhom infushom biex jidħlu f'insurance policy ġaladarba ċ-charges ta' dawn l-insurance companies dejjem telgħin?

Per eżempju, fil-Belġju għalkemm il-pagi huma għoljin, l-insurance policies huma moderati imma f'Malta kulħadd jgħolli.

Fil-fatt jien nazzarda ngħid li hawn monopolju kważi komplet bejn dawn l- insurance companies f'Malta.

Nemmen li għandhom ikunu ferm iktar serji jekk iridu jaraw lil pajjiżna miexi 'l quddiem verament.

Sewwa li llum il- liġi tgħidlek li ma tistax issuq karozza li ma tkunx covered bl-insurance, pero` ma taħsbux li wasal iż-żmien li l-kumpanniji ta' l-insurance jibdew jagħtu s-sehem tagħhom ukoll?

Naħseb li kulħadd jiftakar, anke l-Onor.

Tonio Borg, il-mewġa ta' serq li kien qed ikun hemm f'ċerti areas ta' pajjiżna, partikolarment fil-vilel ta' Santa Maria Estate ġewwa l-Mellieħa.

Meta raw dan l-insurance companies kien imisshom ħolqu xi inċentivi biex iħajru lill-pubbliku jagħmel house insurance u anke jieħdu l-prekawzjonijiet neċessarji biex il- proprjeta` tiġi ssalvagwardata.

B'hekk anke l-pulizija jkunu jistgħu jaħdmu aħjar fil-ġlieda tagħhom kontra l-kriminalita`.

Kien hemm xi insurance companies li għarfu l-bżonn li joħolqu dawn l-inċentivi, imma min- naħa l-oħra kienu bosta dawn l-insurance companies li ma wrew l-ebda interess.

Dak iż-żmien niftakar li jien kont nisħaq ħafna fuq l-importanza tal-prevenzjoni kontra reati organizzati u minbarra li kont nirriferi għan- neighbourhood watches, kont ukoll inħeġġeġ lill-insurance companies biex jagħtu riduzzjoni ta' xi 10%, 15% jew 20% fil-premium tagħhom.

Illum li se norganizzaw dawk il-proprjetajiet li jifformaw parti minn condominium, l- insurance companies għandhom opportunita` tad-deheb li joħolqu xi inċentivi għal dawk in-nies li joqogħdu f'condominium.

Imma f'Malta l-insurance companies moħħhom f'xulxin u jekk kumpannija minnhom titħajjar tagħmel xi ħaġa bħal dan li qed nipproponi jien, malajr ikun hemm l-insurance companies l-oħra li jiġbdulha widnejha.

Issa l-insurance companies ilhom is-snin jagħmlu li jridu; belgħu kulma hawn u ħadd ma jista' jkellimhom.

Illum li dawk li jgħixu f'condominium se jkunu organizzati f'kumitati u se jkollhom l-amministratur tagħhom, l-insurance companies imisshom joffrulhom special rates ħalli jħajruhom jinxurjaw il-proprjeta` u b'hekk ikunu qed jagħmlu aktar qligħ ukoll.

Mr Speaker, minkejja li l-Att dwar il-Condominia ilu li għadda minn dan il-parlament tliet snin, l-ebda kumpannija ta' l-insurance m'għaddiet kumment pożittiv dwar dan.

Lanqas linja waħda ma kitbu fuq il-gazzetti dwar dan.

Ara fuq affarijiet oħra hemmhekk iva, l-insurance companies joħorġu jikkummentaw fil-pront!

Biżżejjed insemmi kemm-il darba l- insurance companies ħaduha qatta bla ħabel kontra l-gvern Laburista, fejn urew bl-iktar mod ċar kemm m'għandhomx verament għal qalbhom dak li dejjem emmen fih il-Partit Laburista.

Subartiklu (5) ta' paragrafu (b) kif propost fi klawsola 7 jgħidlek li:

"Meta l-condomini kollha hekk jaqblu, l-amministratur għandu jassigura l-condominium kontra kull ħsara u jew qerda.",

imma jien ngħid li anke jekk il-condomini ma jaqblux f'dan ir-rigward, min irid xorta għandu jkollu d-dritt li jassigura l-proprjeta` li jkun qed jgħix fiha.

(Interruzzjonijiet) Il-kompetizzjoni li teżisti bejn l- insurance companies barra minn Malta tagħmilha impossibbli li kumpannija toqgħod tispija fuq l-oħra.

Mr Speaker, issa nixtieq niġi biex nagħmel mistoqsija oħra: Meta ma jkunx hemm amministratur - għax il-liġi tgħidlek li meta l-condomini jkunu inqas minn tlieta, ma jistax jinħatar amministratur - jew inkella għal xi raġuni jew oħra l-amministratur ikun tneħħa - fil-fatt artiklu 15 ta' l- istess Att jitkellem proprju dwar the removal of an administrator - u l- condomini ma jiftehmux bejniethom dwar il-ħlas li jkollu jsir, x'se jiġri?

Kif se jinġabru l-ħlasijiet?

Naturalment f'dan il-każ l-aħjar ħaġa hi li joħroġ digriet tal-qorti dwar kif għandhom jinġabru l-flus, anke permezz ta' ċedola, pero` issa nispera li ċ-ċedoli ma jkunux dawk li għamlilna l- Ministru Gatt fejn biex tagħmel ċedola tkun trid tħallas ħafna iktar mill- ftit li jkollok tagħti!

Għandna noqogħdu attenti biex naraw li l-court expenses ma jiġux ogħla mill-flus li wieħed ikun irid jagħti.

Hawnhekk jien qed nara ħafna avukati, u dawn kollha jafu li ħafna drabi filwaqt li, per eżempju, iċ-ċedola tkun qed issir għal kirja ta' xi Lm3 jew Lm4, l- ispiża taċ-ċedola nnifisha tiġi xi Lm22.

Mr Speaker, il-proviso li hemm propost f'paragrafu (b) ta' klawsola 11 jgħid hekk:

"Iżda wkoll il-ministru responsabbli għad-djar jista' jagħti l-permess sabiex jiġu stallati jew eretti il-faċilitajiet imsemmija fl-artikolu 8 (5) ...".

Ta' min ifakkar li subartiklu (5) t'artiklu 8 jitkellem dwar il-faċilita` neċessarja li tnaqqas jew telimina problemi ta' mobilita`, fosthom lift.

Illum diversi mill-flats li għandna fil-housing estates imxerrda madwar pajjiżna huma proprjeta' ta' l-inkwilini.

Per eżempju, fil-Mosta naf diversi familji li joqogħdu fi flat tal-gvern u ddeċidew li jixtruh, pero` mbagħad hemm oħrajn li jiddeċiedu li jibqgħu inkwilini, min għax id- dħul tiegħu ma jippermettilux li jagħmel din l-ispiża, min għal ħaġa u min għal oħra.

Riċentement ċempluli anzjani li joqogħdu fis-sular ta' fuq fil- housing estate ta' Ta' Mlit ġewwa l-Mosta u lmentawli li dawn, biex sempliċement jixtru l-ħobż, il-ħalib u l-pilloli jridu jinżlu tliet sulari taraġ.

U ejjew ngħiduha kif inhi, l-anzjani kemm-il tliet sulari taraġ jifilħu jinżlu u jitilgħu!

Wara l-quaranta diġa' jibda jittanta, aħseb u ara meta jkollok 60 jew 70 sena!

Madanakollu l-importanti m'huwiex li nsebbħu l-liġijiet tagħna imma li dawn il-liġijiet nagħmluhom jissarrfu fl- interess u għall-benessere tas-soċjeta`, l-iktar ta' dawk li huma fil- bżonn.

Ġaladarba l-gvern żamm l-arja tal-blokki ta' l-appartamenti li kienu tiegħu, xorta jista' jaqbad u jagħmel lift mingħajr il-kunsens ta' l- inkwilini u tas-sidien li jgħixu f'dak il-blokk.

Hawnhekk ta' min jagħmilha ċara li l-kerrejja ma jistgħux jidħlu f'condominium.

Ma tistax torganizza condominium għall-inkwilini.

Issa jien nistaqsi: Min qiegħed b'ċens, dak ukoll huwa kkonsidrat bħala owner?

Biex dejjem nibqa' fuq is-suġġett, artiklu 32 tal-liġi jgħid li l-ministru responsabbli għall-ġustizzja jista' jagħmel regolamenti.

Issa fi klawsola 12 qed nagħmlu emenda biex minflok il-kliem "il-ministru responsabbli għall- ġustizzja", jidħlu l-kliem "il-ministru responsabbli għar-reġistru ta' l- artijiet."

Kull meta jitilgħu n-Nazzjonalisti dawn il-portofolios dejjem jinbidlu.

Ara aħna, ġeneralment ma tantx inbiddluhom dawn il-portfolios.

(Interruzzjonijiet) Ara l-portfolio tiegħek, Onor. Tonio Borg, jien qatt ma fhimtu għax ma nistax nifhem kif ministru li jkun responsabbli mill- pulizija jkun responsabbli wkoll mill-artijiet, imma insomma, il-Ministru Borg għandu spallejh wesgħin u jiflaħ ċertu piż!

Sur President, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi ngħid li l-emendi li hawn f'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed isiru biex dejjem jikber is-sens ta' ġustizzja fit-tħaddim ta' dan l-Att, u dan is-sens ta' ġustizzja joħroġ anke mill-interpretazzjoni ta' l-emendi li qed nipproponu u li jien tkellimt fuqhom.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, bla ebda dubju, id-deċiżjoni tal-gvern Laburista biex iressaq liġi dwar il-condominia kienet waħda mill- iktar għaqlija, anke għaliex kif kellu l-opportunita` jgħid l-Onor.

Anglu Farrugia, f'dan il-qasam ir-regolamentazzjoni hija nieqsa.

Minkejja li dan l-Att ma qanqal l-ebda kontroversja politika u minkejja l-approvazzjoni tal- parlament fl-1997, sfortunatament din il-liġi baqgħet fuq l-ixkaffa u ħadd ma ndenja ruħu jdaħħalha fis-seħħ, u dan meta tant hemm bżonn ta' regolamentazzjoni u ta' safeguards f'dan il-qasam fl-interess ta' l- inkwilini.

Hija ħasra li din il-liġi tħalliet fuq l-ixkaffa għal kważi erba' snin, iktar u iktar għaliex illum il-blokki ta' l-appartamenti qegħdin on the increase.

Naturalment dan ġej mill-fatt li l-art hija limitata u għalhekk min jixtri biċċa art, partikolarment biex jagħmel in- negozju, jipprova jieħu li jista' minnha.

Jien naħseb li għandha tkun policy nazzjonali li minħabba l-limitazzjoni ta' l-art li għandna, minflok ma nespandu orizzontalment għandna ntellgħu kemm jista' jkun 'il fuq ħalli nissalvagwardaw il-ftit art li fadlilna.

Hija ħasra wkoll li din il-liġi damet fuq l-ixkaffa għal kważi erba' snin għax fil-verita` din toffri soluzzjonijiet għad-diffikultajiet reali li jinqalgħu meta jkollok numru ta' familji li qegħdin jgħixu in a confined area, fis-sens li jkunu qegħdin jagħmlu użu minn ċerti tipi ta' faċilitajiet komuni.

Naturalment issib blokki ta' appartamenti li tieħu gost tidħol fihom għax ikollhom upkeep perfett, imma mbagħad ikollok blokki ta' appartamenti oħra li kważi tiddejjaq tirfes fuq l-għatba tagħhom.

Fil- fehma tiegħi dan aktarx ikun sinjal ta diżgwid bejn ir-residenti.

Ġieli, per eżempju, issib ħajt miżbugħ mod u ħajt maġenbu miżbugħ mod ieħor, b'xi airconditioning unit ma' ħajt ristrett li forsi ma jkunx hemm spazju għal ħaddieħor.

Insomma, dawn huma kollha diffikultajiet reali li m'hemmx dubju li jkomplu jirriflettu fuq il-bżonn ta' liġi bħal din li toffri safeguards ħalli ċerti kwestjonijiet bejn familji li jkunu jgħixu f'din it-tip ta' struttura ma jinqalgħux.

Sur President, kif qed tara, jien se nipprova nkun ftit differenti minn sħabi l-avukati u se nipprova nħares ftit aktar lejn laspetti soċjali li huma implikati f'din il-liġi.

L-ewwelnett naħseb li rridu nitilqu mill-punt tal-partenza ta' fiex u fejn ninsabu.

Meta qegħdin nitkellmu fuq condominia qegħdin nitkellmu fuq blokki ta' appartamenti li jistgħu jkunu jiswew il-mijiet ta' l-eluf, pero nkunu qegħdin nitkellmu wkoll fl-istess ħin fuq blokki ta' appartamenti li fihom ikunu qegħdin jgħixu nies li jaqilgħu paga medja u ġieli wkoll paga anqas mill-medja.

Għaldaqstant, Mr. Speaker, meta toħroġ din it-tip ta' distinzjoni, tibda tara ħerġin minn din il-liġi ċerti diffikultajiet li jistgħu joqtlu l-kategorija ta' nies li semmejt.

Irrid ngħid li f'każi bħal dawn wieħed jistenna li se jsib anke ċerti piżijiet finanzjarji li allura jirrendu lil dawn it-talin b'constraints finanzjarji.

Xtaqt noħroġ dawn il-punti mhux biex niftiehem li jien qed inkun negattiva fuq din il- liġi - altru minn dan - imma biex inkunu realistiċi u nifhmu li anke b'liġi tajba bħal din, xorta waħda hemm ċerti diffikultajiet li ta' min jagħtihom konsiderazzjoni ħalli eventwalment forsi wieħed isib mezz kif jista' jegħlibhom.

Dan jista' jsir b'emendi fil-liġi, imma jista' jsir ukoll permezz ta' policies amminstrattivi.

Mr Speaker, meta l-bieraħ il-ministru kien qed jagħmel l-introduzzjoni għal din il-liġi, hu qal li saru konsultazzjonijiet u anke ta konsiderazzjoni għall-proposti li għamlu l-kamra tan-nutara u l-law commission.

Nistqarr li ħassejtni diżappuntata għax ma smajtx lill-ministru jgħid jekk ġewx ikkonsultati l-awtoritajiet esperti u anke n-non government organisations, li forsi iktar għandhom idejhom fuq il-polz soċjali ta' l-affarijiet u allura jkunu jistgħu jagħmlu evalwazzjoni soċjali ta' din il-liġi, speċjalment fejn jidħlu ċerti kategoriji ta' ħaddiema.

Jien ħadt gost li l- Onor. Anġlu Farrugia semma dan il-punt, u ħadt gost partikolarment meta semma x'se jiġri f'każ li xi ħadd minn dawn il-familji li jgħixu f'dawn il- condominia ma jkunux finanzjarjament f'qagħda li jlaħħqu ma' ċerti spejjeż.

Fil-fatt nixtieq nitkellem fuq dawn il-punti wkoll għaliex darba kelli l- opportunita` nisma' lill-avukat ġenerali jgħid f'waħda mil-laqgħat tal- kumitat permanenti għall-affarijiet soċjali ta' dan il-parlament li meta jkun hemm diffikulta' ta' interpretazzjoni ta' liġi, il-qorti għandha d- dmir li tagħti kas l-argumentazzjoni li tkun saret waqt id-diskussjoni fil- parlament.

Minħabba f'hekk inħoss li għandhom jitqiegħdu on record ċerti fatturi biex jekk xi darba jinqala' l-każ, dawn ikunu parti mill- argumentazzjoni tagħna hawnhekk.

Mr Speaker, id-distinzjoni trid issir mhux biss bejn blokki ta' appartamenti li jinxtraw minn min hu komdu, li jħallsu l-mijiet ta' l-eluf għalihom, u blokki ta' appartamenti oħra li jkunu jiswew l-eluf ukoll imma li jkunu adattati għall-bwiet ta' min għandu paga medja jew ta' ftit anqas mill-medja, imma tkun ħaġa tajba wkoll li nagħmlu distinzjoni bejn familji u familji.

Per eżempju, hemm differenza bejn koppja li tkun għadha qed tibda d-dinja, li xtrat appartament u tkun issallbet b'house loan biex tarma l-appartment tagħha, u familja li tkun ilha s-snin issetiljata u b'hekk tkun ħelset minn ċertu toqol ta' piżijiet.

Hemm differenza bejn koppja b'żewġ pagi u familja oħra bi dħul wieħed, jew inkella bejn familja b'wild wieħed għal oħra bi tliet ulied jew inkella b'xi wild b'diżabilta`.

Hemm differenza wkoll bejn anzjan jew pensjonant li jgħix f'wieħed minn dawn l-appartamenti u bejn familja fejn il-breadwinner jispiċċa bla xogħol.

Mr Speaker, inħoss li nkunu qegħdin nonqsu jekk f'din id-diskussjoni ma nittrattawx dawn it-tipi ta' każi.

Għalhekk xtaqt li kieku fl- introduzzjoni tiegħu, il-Ministru Tonio Borg semma li saret konsultazzjoni wkoll ma' esperti li jistgħu janalizzaw is-social impact fuq ċerti kategoriji ta' nies ħalli wieħed ikun jista' joħloq ċerti safeguards, kemm fil-liġi stess kif ukoll permezz ta' miżuri amministrattivi oħra.

Jien nemmen li hemm ċerti modi kif wieħed jista' jilqa' għal ċirkostanzi fejn, ngħidu aħna, tkun trid issir manutenzjoni ta' common parts ta' l-intrata jew tat-turġien.

Jien ngħid li din hija liġi li qed issaħħaħ anke l-valur tal-proprjeta`, għax jekk int għandek proprjeta` li qed tħalliha taqa' biċċiet għax qatt ma tagħmlilha maintenance, ftit ftit din se tispiċċa delapidata u b'hekk jonqsilha l-valur.

Nerġa' ngħid li ħadd m'għandu jistenna li aħna nagħlqu għajnejna u nassumu li kulħadd ikun jista' jaqbad u jdaħħal idu fil-but u jagħmel ċertu nfiq.

Forsi hawn wieħed jistaqsi: Allura x'tip ta' soluzzjonijiet hemm?

Ngħid is-sew, jien xtaqt inkun naf jekk attwalment, waqt il-formolazzjoni ta' l- emendi għal din il-liġi, kenitx saret konsultazzjoni ma' l-awtorita` tad- djar.

Aħna nafu li l-awtorita` tad-djar għandha skemi biex toffri għajnuna għall-manutenzjoni tad-djar u ta' l-appartamenti kemm lil min hu sid ta' appartament kif ukoll lill-kerrej.

Nixtieq inkun naf jekk l-awtorita` tad- djar ġietx ikkonsultata biex tara x'tip ta' skemi kollettivi tista toffri, anke permezz ta' soft loans, biex tagħti ċertu nifs lil dawk il-familji li ma jinsabux f'qagħda finanzjarja tajba biex joħorġu mill-but ċertu ammont ta' flus.

Mr Speaker, waqt id-diskussjoni ssemmiet ħafna wkoll il-kwestjoni ta' l- aċċessibilita`.

F'ħin minnhom waqt li kien għaddej bl-intervent tiegħu l- Onor. Farrugia, smajt lill-ministru jgħid li dan l-abbozz ta' liġi qed jagħti dritt lil dak li jkun jagħmel lift anke jekk ma jkunx hemm il-qbil tal-maġġoranza, basta dan iħallas għalih.

Imma allura l-aċċessibilita` se tkun tgħodd biss għal min ikun komdu finanzjarjament?

Għax jekk inhu hekk, il-liġi m'hijiex l-istess għal kulħadd.

Jien naħseb li l-kwestjoni tal- mobilita` m'għandhiex eta`.

Huwa veru li forsi din tolqot lill-anzjani iktar minn ċerti etajiet oħra, imma aħna nafu li persuni bi problemi ta' diżabilita` jista' jkollhom problemi akuti ta' mobilita` u allura l- aċċessibilita` għalihom hija importanti ħafna.

Ta' min isemmi li fl- awtorita` tad-djar teżisti skema fejn persuna b'nuqqas ta' mobilita` li tgħix fi blokk ta' appartamenti, bi ftehim mal-familji l-oħra tista' tikseb aċċess biex tagħmel stairlift.

Fil-fatt jien kelli każ partikolari ta' anzjana li tgħix mal-familja tagħha u li din, miskina, spiċċat għal snin sħaħ priġuniera ġo darha peress li ma tiflaħx tinżel it-turġien ta' l-appartament fejn toqgħod.

Din biex tinżel it-taraġ trid tiġi merfugħa mill-membri tal-familja u allura kienet issibha bi tqila biex toqgħod tagħti din l-iskumdita` kollha lill-membri tal- familja tagħha.

Din il-mara talbitni l-għajnuna u flimkien mal-membri tal- familja tagħha aħna morna l-awtorita` tad-djar biex naraw din l-iskema x'toffri, imma sibna li biex din tagħmel dan l-istairlift riedet mijiet ta' liri.

Wieħed irid jifhem li mhux kulħadd jiflaħ għal dawn l-ispejjeż, bil- konsegwenza li ħafna drabi jkun hemm persuni li jkollhom jibqgħu priġunieri f'darhom għax ma jkollhomx triq oħra x'jagħżlu.

Il-verita` hi li hawnhekk għandna liġi li għalkemm hija tajba, se tħalli lil ċerti nies barra sempliċement għax il-but tagħhom ma jkunx jiflaħ u għaldaqstant hemm bżonn soluzzjonijiet oħra.

Jien għalhekk xtaqt li l- ministru, fl-introduzzjoni tiegħu, ma jsemmix biss li laqa' l-proposti tal- kamra tan-nutara u tal-law commission.

Huwa importanti li l-liġijiet ikunu mibnija fuq il-pariri tan-nutara u li l-qorti tara li l-affarijiet jimxu skond il-liġijiet, imma fl-aħħar mill-aħħar il-liġijiet huma biss strumenti biex jintużaw min-nies għall-benefiċċju tagħhom.

Issa biex il-liġijiet ikunu effettivament għodda f'idejn in-nies, dawn iridu jkunu backed-up minn strutturi jew skemi realistiċi u li tista' tasal għalihom.

Għalhekk anke f'dan il-każ li għandu x'jaqsam ma' l-aċċessibilita`, jien kont nippretendi li jkun hemm konsultazzjoni mal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita` u ma' l-awtorita' tad-djar, li diġa' għandha skema f'dan ir- rigward, anke jekk din l-iskema qiegħda għal ċerta kategorija ta' nies.

Dan bħalma ġara fil-każ ta' l-anzjana li semmejt, fejn avolja kien hemm il- bonavolonta tal-kumplament tal-familji li jgħixu f'dan il-blokk t'appartamenti, l-iskema li ġiet offruta ma kenitx tajba biżżejjed għaliha.

Jien nittama li dawn il-kummenti mhux biss jitniżżlu fir-records biex ikunu jagħmlu parti mid-debates ta' dan il-parlament, imma jaqgħu fuq widnejn li jridu jisimgħu forsi kif skemi bħal dawn jibdew isiru realistiċi ħalli jintlaħqu verament minn min ikollu bżonnhom.

Ħaġ'oħra li ħassejtha tiskantani f'dawn l-emendi hi kif il-gvern ma semma xejn fuq ir-rwol tal-kunsilli lokali vis-a-vis dawn il-condomini.

(Interruzzjonijiet) Ministru, m'iniex se nitkellem fuq l-elezzjonijiet ta' nhar is-Sibt imma se nitkellem fuq ir-rwol tal-kunsilli lokali, li għamiltu kampanja sħiħa tiftaħru bihom!

Intom tħobbu tiftaħru li timitaw dak kollu li jsir barra minn Malta, imma f'dan il-każ donnkom insejtu kemm il- kunsilli lokali jidħlu f'dawn l-affarijiet!

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx cross debate.

Tkompli l- Onor. Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Jien naqbel li l-amministratur irid ikun reġistrat mar-reġistru ta' l-artijiet.

Kien pass tajjeb li l-amministratur ma jkunx rikonoxxut mill-kunsill lokali, imma kienet tkun xi ħaġa iktar tajba li kieku jkun hemm reġistru ta' kull blokk ta' appartamenti flimkien ma' l-amministratur tiegħu għall-finijiet tal-lokal.

Huwa veru li l- kunsill lokali jista' jċempel lir-reġistratur ta' l-artijiet u jġib id- dettalji minn hemm, imma dawn huma affarijiet li jien ngħidilhom red tape u li jieħdu ż-żmien, l-iktar jekk iddum xi nofs siegħa bil-mużika ma' widnejk sakemm jirnexxielek taqbad!

Wara kollox il-kunsilli lokali huma entita` legali u kostituzzjonali u għalhekk jagħmel sens li dawn ikunu intiżi f'dak li jkun qiegħed jiġri fil-lokalita` tagħhom.

Fil-fatt f'dawn l-aħħar ġimgħat il-gvern stess kien qed jgħid li anke r-responsabbilta' tal-housing estates se jitfagħha fuq il-kunsilli lokali.

Hawnhekk jien nistaqsi wkoll: Jekk fil-lokalita` jkun hemm condominium li ma jkunx tal-gvern imma jkun tal-privat, kif il-kunsill lokali ma jkunx jaf min hi l-persuna li tamministra dak il-condominium?

Xi sentejn ilu kont għadni kif mort noqgħod Ħal Balzan fi blokk ta' appartamenti u rċevejt telefonata mill-kunsill lokali ta' Ħal Balzan - din hi daqsxejn tad-daħk, imma fil-verita` kienet ħaġa serja ħafna u jien apprezzajtha - fejn qaluli li kien hemm ħafna ħaxix ħażin fir-rampa tal- garages tal-blokk ta' l-appartamenti fejn kont noqgħod jien li kien qiegħed iservi ta' eyesore Min-naħa tiegħi, jien spjegajtilhom li m'iniex l-owner tal-garages u għalhekk huma staqsewni min hu l-owner.

Issa dak iż-żmien din il-liġi kienet għadha fuq l-ixkaffa, imma l-punt hu li fuq inizjattiva ta' dan il-kunsill lokali nġibdet l-attenzjoni li kien hemm area fil-privat li kienet qed tagħti dehra kerha għall-ambjent tal-lokal.

Issa ħalliha li ġibdu l-attenzjoni ta' the wrong person, imma madanakollu din għalija xorta kienet inizjattiva ta' min ifaħħarha.

Allura jien nistaqsi: Jekk diġa' għandna kunsilli lokali li huma interessati li jsebbħu l-lokal tagħhom, ma jagħmilx iktar sens li l-kunsilli lokali jkunu informati dwar min huma l- amministraturi tal-condominia li hemm fil-lokal tagħhom?

Għax jekk il- kunsilli lokali jkunu jafu min hu l-amministratur, żgur li m'humiex se joqogħdu jċemplu lil the wrong persons.

Jeżistu ċerti lokalitajiet li huma miżgħuda bi blokki ta' appartamenti.

Bħalissa qed jiġini f'moħħi San Pawl il-Baħar.

Il-Ministru Galea qed jidħak, imma San Pawl il-Baħar huwa post li jien nafu mhux ħażin.

Dan il- lokal huwa mimli blokki ta' appartamenti li ħafna minnhom huma tal-privat.

Mela ġaladarba jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, dan il- lokal se jkollu numru ta' amministraturi, liema amministraturi jiena wisq nibża' li għad lanqas għandhom l-iċken idea how they are going to manage ir- rwol il-ġdid tagħhom.

Ma nistgħux noqogħdu nieħdu biss il-każ fejn għandek amministratur ta' blokk t'erba' appartamenti għax f'Buġibba u San Pawl il- Baħar hemm dawk l-hekk imsejħa courts b'għaxra, 15 jew 20 appartament.

Jiġifieri f'każi bħal dawn l-amministratur se jkollu biċċa xogħol biex isib the right person.

Huwa importanti wkoll li l-amministraturi jingħataw training speċifiku ħalli jkunu jistgħu jsolvu l-problemi li minn żmien għal żmien jafu jinqalgħu.

L-amministraturi għandhom ukoll jingħataw training dwar kif imexxu, dwar kif iżommu l-ktieb tal-minuti u dwar kif jagħmlu d-diversi doveri bażiċi li se jkunu outlined fil-liġi.

Barra minn Malta jeżistu kumpanniji li jagħtu servizzi how to run il-condomini.

Ara f'Malta ma nistax nara li jista' jkollok dawn it-tipi ta' kumpanniji li jagħtuk A to Z services biex tmexxi condominium.

Forsi għad ikun hawn ukoll, imma aħna m'għandniex xi suq kbir illi xi ħadd jista' jimmaġina li jista' jagħmel xi negozju ta' dan it-tip u jkollu xi profitti kbar.

Din tista' tkun inizjattiva reġjonali bejn erba' jew ħames kunsilli lokali, pero` minkejja li għaddejna erba' jew ħames ġimgħat nisimgħu lill-Partit Nazzjonalista jħabbat fuq sidru u jiftaħar kemm jemmen fil-kunsilli lokali, f'liġi bħal din donnu li nsiehom għal kollox il-kunsilli lokali!

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qiegħed jikkonsidra u jħares l- iktar lejn il-common parts ta' ġewwa, iżda nħoss li wasal iż-żmien - issa forsi tgħiduli li din m'hijiex relatata ma' l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu, imma xtaqt li kif qegħdin nitkellmu fuq din il-liġi insemmi xi ħaġa dwarha - li nkunu iktar ħolistiċi fil-mod ta' kif inħarsu lejn l- affarijiet.

Per eżempju, barra minn Malta, fl-Ingilterra b'mod partikolari, ħolqu dak li qegħdin jgħidulu t-tenant participation compact.

Veru li din hija sistema komplessa mhux ħażin, imma l-iskop hu li wieħed ikabbar dejjem il-parteċipazzjoni ta' l-inkwilini li joqogħdu fl-akwati.

Filwaqt li t-tenants tal-kondominju jieħdu ħsieb l-affarijiet tagħhom mill- għatba l-ġewwa, it-tenants ta' l-akwati jieħdu ħsieb l-area ta' barra.

Din żgur li tagħmel ħafna sens għal Malta, l-iktar meta nafu li sfortunatament, kulturalment għadna ma żviluppajniex daqshekk imħabba lejn kif għandna nżommu l-common parts esteri ta' fejn ngħixu.

Jiena ħassejt li għandi nsemmiha din biex tkun on record, forsi xi darba wieħed jara x'tip ta' żvilupp jista' jsir f'dan is-sens.

Din it-tip ta' parteċipazzjoni hija maħsuba biex l-inkwilini, flimkien mal-kunsill lokali, jiżviluppaw l-area residenzjali tagħhom anke, per eżempju, mil-lat ta' servizzi.

Aħna ninsabu batuti ħafna fiha din il-ħaġa, l-iktar fl-areas il-ġodda fejn hemm komunitajiet li huma maqtugħa kompletament mill-qalba tar-raħal.

Fil- fatt dawn l-areas spiċċaw qishom no man's land għax ħafna drabi ssib li f'dawn l-areas la jeżisti servizz ta' ħanut tal-merċa, la jeżisti servizz ta' letter box u lanqas jeżisti servizz ta' trasport pubbliku.

B'dawn it- tip ta' inizjattivi l-area tkun tista' tiġi ppjanata aħjar.

F'Ħal Qormi, per eżempju, hemm numru ta' lokalitajiet li huma 'l bogħod ħafna mill-qalba tar-raħal, bħal Tal-Blat 2, Tal-Blat 1, Tal-Ħandaq, in-naħa ta' Triq iċ- Ċawsli, fejn ir-residenti lanqas għandhom imqar biċċa għalqa fejn it-tfal jistgħu jilagħbu logħba ballun.

Per eżempju, l-eqreb playing-field għat- tfal li joqogħdu n-naħa tal-Blat 2, hija dik li hemm fin-naħa ta' San Bastjan.

Jiġifieri dawn iridu jaqsmu l-bypass ta' l-Imrieħel, li hija xi ħaġa prattikament impossibbli.

Huwa tajjeb li nibżgħu għal mill-għatba 'l ġewwa imma tajjeb ukoll li naħsbu wkoll għal mill-għatba 'l barra.

Mr Speaker, l-aħħar punt li nixtieq nagħmel jirrigwarda l-housing estates tal-gvern.

Dan l-aħħar bdiet tissemma l-idea li l-gvern jgħaddi xi doveri u responsabbiltajiet ta' maintenance f'idejn il-kunsilli lokali.

Jiena naħseb li din l-idea, jekk se sseħħ, għandha bżonn tibda tikkristalizza ruħha ftit aktar għaliex hemm housing estates sħaħ fejn il-common parts tagħhom jinsabu kważi f'qagħda delapidata.

Per eżempju, hemm opramorti ta' bjut bla tikħila, boundary walls tal-btieħi se jaqgħu, madum jiċċaqlaq u ċerti servizzi ma jiffunzjonawx.

Għalhekk huwa importanti li nħarsu wkoll lejn dan it-tip ta' housing u mhux biss lejn il-housing li għandu ownership privat.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr. Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 20 ta' Marzu 2001, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:-

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kontroll tal-Pestiċidi – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kwarantina tal-Pjanti - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru Censu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Sur President, ser nagħmel riferenza għall-aġġornament, jidhirli ta' nhar l- Erbgħa li għadda, fejn għal aktar minn darba ġejt imgħajjar giddieb minn żewġ kelliema differenti min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Anġlu Farrugia qed jgħid li mhux minnu.

Kienu żewġ membri ta' l- oppożizzjoni li tkellmu u qaluha xi tliet darbiet erbgħa li Ċensu Galea huwa giddieb.

Naturalment meta ma tkunx preżenti fil-Kamra diffiċli li tipproteġi lilek innifsek minn dawn it-tip ta' akkużi.

Għalhekk, Sur President, se nitkellem fuq is-settur tat-toroq u se nagħmel riferenza għad-diskorsi li saru mill-Onor.

Charles Buhagiar u mill-Onor.

Joseph Cuschieri.

F'dawn l-aħħar ftit xhur il-parlament sema' għal diversi drabi stejjer dwar kif u kemm il-Partit Laburista fil-gvern kien qed jippjana, kien qed jaħdem u kien qed jagħmel l-affarijiet bis-serjeta'.

Issa jekk hawn settur illi verament jitlob li wieħed jidħol fih bis-serjeta' minħabba l-mod kif ġie ttraskurat over the years, dan huwa s-settur tal-kostruzzjoni tat-toroq.

U forsi r-risposta għal dan il-kliem fieragħ min-naħa tal-membri ta' l- oppożizzjoni tahielna l-Onor.

Anġlu Farrugia stess, li preżentement qiegħed hawn quddiemi, meta l-ġimgħa l-oħra ppreżenta f'din il-Kamra petizzjoni dwar Triq l-Arznell f'San Pawl il-Baħar għaliex qal li hija triq li qatt ma saret.

Jekk l-Onor.

Farrugia jeżamina l-lista tat-toroq li jingħad li saru fi żmien l-amministrazzjoni Laburista, isib li din hija waħda minn dawk it-toroq illi sħabu ddikjaraw li kienet saret mill-partit tagħhom fil- gvern u qalu wkoll li ma kien hemm xejn iktar li kellu jsir fuqha.

Dan huwa eżempju wieħed biss imma hemm ħafna oħrajn bħalu.

Iżda nieħu gost li l- Onor. Membru ppreżenta din il-petizzjoni għax naf x'inhu l-istat ta' dik it- triq partikolari.

Fil-fatt hemm bżonn li jsiru xogħlijiet fuqha u nispera illi wara li jitlesta x-xogħol fuq din it-triq ma niġix akkużat li x-xogħol ma sarx, ħaġa li ġrat diversi drabi matul din il-leġislatura.

Effettivament hemm numru konsiderevoli ta' toroq fl-inħawi ta' San Pawl Baħar u f'inħawi oħra fejn qatt ma sar xogħol fuqhom.

F'San Pawl il-Baħar hemm madwar 30 jew 40 triq li qatt ma saru u li naturalment xi darba għad iridu jsiru.

Bħalissa donnu qegħdin bil-burdata li niġbru l-petizzjonijiet in konnessjoni ma' xogħlijiet tat-toroq.

(Interruzzjonijiet) Jekk se nibqgħu għaddejjin b'din il-vena, se tħajru lili biex nippreżenta petezzjoni jien ukoll għaliex naf bl-inkonvenjenzi li qed isofru ċerti residenti f'diversi lokalitajiet!

Wieħed jista' jsemmi Triq Ramon Perellos, Triq Jean de La Cassiere u Triq il-Port Ruman, biex insemmi tliet toroq biss fejn qatt ma sar xogħol fihom u qatt ma kien hemm l-ebda ħsieb li jsir l-ebda xogħol minn ebda Partit Laburista fil-gvern.

Fil-verita' hemm numru kbir ta' toroq oħrajn li jridu jsiru, Sur President.

Kif għedt diversi drabi, sa ftit ilu kellna madwar 800 triq li kellhom isiru iżda bix-xogħol li għamilna f'dawn l-aħħar xhur issa qed noqorbu iktar lejn is-700 triq li għad iridu jsiru.

Dan ifisser li xorta waħda għad fadlielna ammont kbir ta' toroq li jridu jsiru matul iż-żmien li ġej.

M'għandix l-iċken dubju li l-mod ta' kif ħadem u qed ikompli jaħdem id- dipartiment tat-toroq matul ix-xhur li għaddew u matul iż-żmien li ġej, fil-fatt qed jinftiehem tajjeb anke min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Dan qed jiġri għaliex l-oppożizzjoni llum tista' tapprezza li fejn qed isir ix- xogħol, dan qed isir tajjeb u anke jekk m'aħniex qegħdin inlaħħqu ma' Malta kollha, xorta waħda fejn qed isir ix-xogħol dan qed isir b'mod tajjeb.

Nimmaġina li huwa wkoll għalhekk illi meta l-ġimgħa li għaddiet konna fl- eqqel tal-kampanja elettorali tal-kunsilli lokali, l-Onor.

Buhagiar qal li kif jgħaddu l-elezzjonijiet nerġgħu ninsew dak li nkunu qegħdin nagħmlu għax, skond hu, l-importanti hu li nidhru sbieħ fil-ġranet ta' qabel l- elezzjoni!

L-Onor.

Buhagiar imissu jaf li matul is-sentejn li għaddew id- dipartiment tat-toroq bl-iktar mod serju fassal pjani, pjani bbażati fuq il-ħteġijiet reali tad-diversi lokalitajiet ta' f'pajjiżna.

Kif irripetejt numru ta' drabi oħra, il-Partit Nazzjonalista kemm ilu fil- gvern ippubblika rapport dwar ix-xogħol li huwa meħtieġ fuq toroq arterjali.

Nieħu pjaċir ninnota li ammont sostanzjali minn dan ix-xogħol matul is-sentejn li għaddew inbeda u ninsabu mexjin ġmielna.

Għalkemm xi drabi jinqalgħu ċerti ntoppi, ix-xogħol qed jitkompla u jien konvint li iktar ma jgħaddi żmien iktar qed nirrealizzaw li meta l-affarijiet isiru tajjeb u bis-serjeta', dawn it-toroq tkun tista' tibqa' tgawdihom għal numru ta' snin wara.

Partikolarment ninnota illi jekk ma jinqalgħux diffikultajiet ġodda, sa l-aħħar ta' dan ix-xahar se jkun inbeda x-xogħol fi tliet partijiet ta' toroq arterjali, xogħol altru li kien meħtieġ għax konna ilna s-snin inħossu l-ħtieġa tiegħu.

Qed nirriferi għat-triq li minn Burmarrad twasslek sal-Mosta; it-triq li mis-Salini twasslek għall-Iklin; u t-triq bejn in-Naxxar u l-Mosta, in-north ring road, li biha wieħed ikun jista' jissepara l-konġestjoni tat-traffiku li hemm fil-Mosta.

Dwar it-triq li minn Burmarrad twassal għall-Mosta, irrid infakkar li għadha għaddejja l-evalwazzjoni ta' xogħlijiet li huma marbuta ma' l-istess triq, li mbagħad tibqa' sejra sar-Rabat, tibqa' sejra sa Ħaż-Żebbuġ, tibqa' sejra sa Ħal Qormi u twassal eventwalment sa l-airport.

Wieħed irid jgħid ukoll illi saru diversi interventi matul dawn l-aħħar sentejn fuq it-triq prinċipali li miċ-Ċirkewwa twasslek sal-freeport.

Meta nispiċċaw ix- xogħlijiet li għaddejin fl-inħawi ta' Ħal Far, wieħed ikun jista' jgħaddi mingħajr problemi - jew insomma mingħajr wisq problemi - miċ-Ċirkewwa sa l-inħawi tal-freeport.

Bl-istess mod, it-triq li minn Burmarrad twasslek għall-airport tkun it-tieni sinsla tat-toroq arterjali li twassal mill- inħawi turistiċi ta' San Pawl il-Baħar għall-airport, triq li meta titlesta sserraħ it-traffiku li qed jgħaddi bħalissa mill-coastroad u t-traffiku li qed jgħaddi minn Regional Road u li jibqa' sejjer lejn l-inħawi ta' l- airport.

Sur President, saret ukoll riferenza għat-toroq ta' Marsascala, għat-toroq ta' Ħaż-Żebbuġ u għat-toroq fl-inħawi ta' l-Imtarfa.

Meta tkellem dwar dawn it-toroq partikolari, l-Onor.

Charles Buhagiar ċaħad li dawn kienu nbnew ħażin.

Qal ukoll li dawn it-toroq jinsabu fiex jinsabu għar-raġuni li f'għoxrin sena ħadd qatt ma ta' kashom u ħadd qatt m'għamel l-ebda investiment fihom biex jagħmel il-manutenzjoni tagħhom.

Jien ngħid li jgħaddu kemm jgħaddu snin, qatt ma jista' jkun hawn triq bħalma hija t- triq ta' Marsascala li hija mgħawġa iktar minn serp.

Jien ngħid li triq li tkun ilha mibnija jista' jinqala' l-wiċċ tagħha, pero' żgur li l-ebda ammont ta' snin m'hu ser iwassal biex minn triq dritta ssir triq żigużajg jew inkella minn triq żigużajġ issir triq dritta.

It-triq ta' Marsascala nbniet żigużajg, inbniet ħażin u nbniet b'mod li ma kienx jagħmel sens għall-ħteġijiet ta' dakinhar, u iktar u iktar ma jagħmilx sens għall- ħteġijiet tal-lum.

Tajjeb li wieħed jgħid li din mhix l-unika triq li nbniet f'dik il-forma ta' żigużajg għax anke l-bypass ta' Birkirkara hekk inbniet.

U għalkemm bejn l-1987 u l-1996 saru diversi interventi fuq din il-bypass – fil-fatt ħafna mill-problemi illi kellna hemmhekk spiċċaw - pero' rridu nifhmu li meta xogħol isir bażwi mill-bidu nett, l-inkonvenjent tkun trid tibqa' ġġorru għal żmien twil.

Dan jgħodd ukoll għat-triq ta' Ħaż-Żebbuġ u anke għat-triq ta' l-Imtarfa, it-triq li minħabba fiha madwar 20 sena ilu jien tkeċċejt mis-servizz pubbliku għaliex il-gvern ta' dak iż-żmien kien dehrlu li ma kellix nikteb artikli dwar dik it-triq fuq il-gazzetta tal-Partit Nazzjonalista.

Għall- bini ta' din it-triq niftakar li kien hemm target date ta' disa' xhur, fejn peress li kienet ix-xitwa - u għalhekk f'sitt xhur minn dawn id-disgħa kienet għamlet ix-xita - ix-xogħol xorta waħda tkompla.

Minkejja li kien evidenti li din it-target date ma setgħetx tintlaħaq, minflok ingħatat estensjoni, xi ħadd f'kariga għolja iddeċieda li l-kostruzzjoni ta' din it- triq kellha titlesta fi żmien sitt xhur.

Wieħed jista' jimmaġina ċ-ċaflis u t-tgħaffiġ li sar!

Fil-fatt matul iż-żmien inqala' t-tafal minn ġos-sies ta' l-Imtarfa, spiċċa fuq in-naħa l-oħra u għalhekk, parti mis-sies li kien hemm fuq l-għolja tal-Imtarfa ġie ċċattjat.

Fi kliem ieħor, il-poplu Malti għadu jbati sal-lum il-konsegwenzi tax-xogħol żbaljat li kien sar.

L- istess ħaġa tista' tingħad fir-rigward tal-bypass ta' San Pawl il-Baħar, li għalkemm baqgħet tintuża, għadna nbatu l-konsegwenzi tax-xogħol ħażin li kien sar f'dak iż-żmien.

Mr Speaker, spiss nisimgħu li fis-sentejn li dam fil-gvern, il-Partit Laburista kien ħejja programm għal dan is-settur.

Jingħad ukoll li minkejja li dan il-programm kien lest biex jiġi mplimentat, b'mod kapriċċuż jien warrabtu sempliċiment għax kien sar minn gvern Laburista.

Madwar tliet ġimgħat ilu jien stedint lill-Onor.

Buhagiar biex jippubblika l-programm li kien tfassal, biex il-poplu Malti jsir jaf bih, imma s'issa għadu ma sar xejn minn dan.

Dan jikkonferma li allura ma kien jeżisti l-ebda programm għall-irranġar tat-toroq u għalhekk jien m'abbandunajt xejn.

Għall- kuntrarju ta' dak li jaħsbu l-membri ta' l-oppożizzjoni, jien kont nippreferi kieku dan il-programm kien verament jeżisti, ħalli ta' l-inqas kont inkun nista' nara fiex kien jikkonsisti.

Minkejja dan kollu, l-Onor.

Buhagiar xorta baqa' jitkellem dwar dan is-suppost programm li kien tfassal.

Dejjem skond l-Onor.

Buhagiar, kienu ġew ingaġġati żewġ esperti Ġermaniżi biex jaħdmu fuq dan il-famuż programm u fil-bidu ta' l-1998, jiġifieri ftit xhur qabel l-elezzjoni, kien twaqqaf ukoll unit ta' kordinament fi ħdan il-ministeru tal-kostruzzjoni ta' dak iż-żmien.

Rigward dawn l-esperti Ġermaniżi, għedt diversi drabi li għalkemm l-ingaġġ tagħhom kien pass tajjeb, m'huwiex minnu li f'Settembru ta' l-1998 dawn kienu ħejjew xi studju dwar is-sitwazzjoni tat-toroq.

Għalkemm l-analisi kienet diġa' bdiet, kellhom jgħaddu bosta xhur biex ir-rapport li kien jinkorpora fih programm ta' ħidma għat-toroq arterjali seta' jiġi ppubblikat.

Fil-fatt aħna qed nibbażaw ix-xogħlijiet tagħna fuq ir-rapport li ġie ppubblikat f'Mejju ta' l-1999.

Rigward il-unit ta' kordinament, spiss jintqal li jien qbadt u xoljejt dan il-unit.

Dan il-unit kien ifformat minn ħames impjegati fi ħdan il- ministeru ta' l-infrastruttura ta' dak iż-żmien u naturalment, hekk kif inbidel il-gvern f'Ottubru ta' l-1998, dawn baqgħu jaħdmu fil-ministeru għall-ambjent.

Għalkemm id-dipartiment tat-toroq ma baqax jaqa taħt ir- responsabbilta' tal-ministeru għall-ambjent, minflok dan il-unit ta' kordinament li fi żmien il-Labour government kien jaħdem id f'id mal- korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jagħtu servizz, illum hemm numru ta' persuni li jaħdmu fi ħdan id-dipartiment tat-toroq u li xogħolhom hu li jagħmlu din it-tip ta' kordinazzjoni maqsuma f'ħames areas differenti.

Din il-ħaġa ntqalet diversi drabi u għalkemm għall-argument wieħed jista' jgħid li dan il-unit ta' kordinament ma baqax jiffunzjona, żgur li ma jistax jingħad li kien hemm xi programm jew xi ħidma li twaqqfet.

F'dan l-istadju tajjeb li ngħid li għalkemm spiss jasluli indikazzjonijiet minn diversi kunsilliera li ċertu xogħol kien se jsir jew diġa' sar, fir- realta' nsib li ma jkun sar xejn.

Waħda mid-diskussjonijiet li kelli ftit tax-xhur ilu kienet ma' kunsillier ta' Marsascala li qalli li waqt l- amministrazzjoni preċedenti, kienet ingħatat tender ta' Lm300,000 għal xogħlijiet fit-toroq ta' din il-lokalita' u meta nbidel il-gvern, id- dipartiment tat-toroq waqqaf ix-xogħol li kien qed isir.

Lil dan il- kunsillier jien għedtlu li jekk iġibli l-iċken prova li tindika li din it- tender verament teżisti, jien lest li nipproċedi bix-xogħol.

Naturalment din il-prova baqgħet ma waslitlix għax fir-realta' ma kienet inħarġet l- ebda tender għal xi xogħlijiet f'Marsascala, bħalma qatt ma ħarġu tenders għal xogħol f'lokalitajiet oħra.

Mr Speaker, dan li qed ngħid iwassalni għal kumment ieħor li għadda l-Onor.

Charles Buhagiar waqt aġġornament ieħor, fejn qal li saru żewġ inkjesti dwar spejjeż għal xogħol li sar fuq it-toroq jew li tħalla pendenti fl- 1996.

Tajjeb li nagħmilha ċara li dak li sar kien analisi tas-sitwazzjoni mill-awditur, li rapport preliminari tiegħu tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra f'Diċembru 1996 waqt li dak finali tlesta f'April 1997.

Il-konklużjoni ta' dawn iż-żewġ rapporti fl-ebda stadju ma tindika li saru ħlasijiet għal xogħol li ma sarx.

Dawn ir-rapporti jidentifikaw biss numru ta' proċeduri li kellhom jinbidlu u li safejn naf jien inbidlu.

Tajjeb ukoll li wieħed ifakkar li dawn iż-żewġ inkjesti saru biex jiġi stabilit x'kontijiet kien hemm pendenti, u l-Onor.

Buhagiar m'għandux għalfejn jagħmel ħafna storbju dwarhom.

Meta f'Settembru ta' l-1998 il-Partit Nazzjonalista tela' fil-gvern, jien tlabt lill-kuntratturi kollha ta' Malta biex jiddikjaraw x'kontijiet kellhom pendenti ħalli niċċertifikaw li dak ix- xogħol sar.

Fil-fatt aħna ħallasna madwar Lm1.5 miljun lil dawn il- kuntratturi għax-xogħol li fil-fatt kien sar.

Ngħaddi issa għal kwestjoni oħra fejn fir-rigward tax-xogħlijiet li saru f'Ħad-Dingli, jien ġejt mgħajjar giddieb.

Jien niftakar tajjeb ix- xogħlijiet li kienu saru f'dik il-lokalita' għax meta dħalt responsabbli għal dan il-ministeru, iltqajt mal-kunsill lokali ta' Ħad-Dingli għal iktar minn darba biex niddiskutu x'kien se jsir.

Lili ma tagħmillix differenza jekk hawn xi ħadd li jrid jieħu l-mertu tax-xogħol li sar wara Settembru ta' l-1998, pero' ma nistax ma ngħidx il-fatti kif inhuma.

Il-parti l-kbira tax-xogħlijiet marbuta mal-home ownership scheme, phase 3, ġewwa Ħad- Dingli, saru wara l-elezzjoni ta' l-1998 minħabba l-bidliet li kellhom isiru f'dak li għandu x'jaqsam mal-kwantita' ta' xogħol li kellu jsir.

L-istess jista' jingħad fir-rigward ta' Pembroke, fejn meta dħalt fid- dettall dwar il-famuża lista ta' toroq li suppost saru matul l- amministrazzjoni Laburista, sibt li ammont sostanzjali minnhom – dawn diġa' għamilt riferenza għalihom f'okkażjonijiet preċedenti - ma kenux ġew irranġati.

Ta' min jgħid ukoll li l-parti l-kbira tax-xogħlijiet indikati kienu jikkonsistu biss f'resurfacing.

Illum nistgħu ngħidu li spiċċajna f'sitwazzjoni redikola fejn diversi kunsilliera ta' kulur politiku differenti minn tagħna qegħdin isostnu b'mod żbaljat li ċertu xogħol kien sar mill-gvern ċentrali Laburista meta fil-fatt sar mill-kunsill lokali.

Dan stajna narawh ukoll fil-kampanja elettorali tal-ġimgħat li għaddew.

Fi ftit kliem, il-Partit Laburista, b'mod partikolari l-Onor.

Charles Buhagiar, qed jisraq il-mertu tal-kunsilli lokali għal xogħol li dawn għamlu fit-toroq.

Tajjeb li nagħmilha ċara - u nispera li dan jidħol darba għal dejjem fil- moħħ ta' kull min qed jisma' - li l-kunsilli lokali huma responsabbli biss mir-resurfacing ta' toroq u mhux mill-bini ta' toroq ġodda.

Dan ta' l-aħħar jaqa' taħt ir-responsabbilta' tal-gvern ċentrali u ta' ħadd iżjed.

Kif għedt fir-risposti għal diversi mistoqsijiet parlamentari li saruli, f'dawn is-sentejn inbnew bosta toroq mifruxin mal-pajjiż kollu, xogħol li jirrikjedi ħafna iktar spejjeż minn sempliċi resurfacing.

Minkejja dan xorta għad fadal ħafna xogħol xi jsir, speċjalment fuq arterjali.

Jien nispera li t-tradizzjoni li għandhom xi membri ta' din il-Kamra li jżidu ftit żrar u qatran biex taparsi rranġaw it-toroq, tinqata' darba għal dejjem.

Dan il-gvern, għalkemm dam biex ilesti ċerti xogħlijiet li saru f'dawn l-aħħar sentejn, wettaq ħidmiet ta' kwalita' ferm iktar superjuri minn dik tax-xogħlijiet li kienu jsiru qabel.

Irrid nagħmel riferenza issa għal service culverts li qed isiru għall- ewwel darba f'dawn l-aħħar sentejn.

B'dawn is-service culverts qed nassiguraw li mhux se jkun hemm iktar problemi ta' qlugħ ta' toroq wara li dawn ikunu diġa' saru.

Għalhekk aħna għandna f'moħħna li kull fejn hemm bżonn, dawn is-service culverts isiru.

Mr Speaker, fir-rigward tax-xogħlijiet li saru mill-gvern Nazzjonalista qabel l-1996, l-Onor.

Cuschieri reġa' għajjarni giddieb.

Issa l- oppożizzjoni qabdet il-famuża kantaliena ta' Lm11-il miljun li allegatament intefqu f'xogħlijiet ta' toroq fejn fir-realta' jirriżulta li l-ispejjeż għax-xogħlijiet li saru qabel l-elezzjoni ta' l-1996 kienu ferm inqas.

Biex nikkonferma dan nista' ngħid li fis-sentejn ta' amministrazzjoni Laburista, tħallsu Lm10 miljun għal xogħol ta' toroq li kien sar qabel l- 1996 u għax-xogħol ġdid li sar f'dawk is-sentejn.

Jien nistaqsi kif jista' jkun li b'Lm10 miljun, il-gvern Laburista ħallas Lm11-il miljun u iktar!

Nixtieq nagħmel parentesi żgħira dwar Bugibba, fejn f'dawn l-aħħar ġimgħat issemmew kemm-il darba t-traskuraġni u l-abbandun ta' din il-lokalita'.

Jien naħseb kien ikun aħjar kieku ntqal li matul dawn l-aħħar sentejn, saru bosta xogħlijiet f'dan il-post turistiku, b'mod partikolari fuq il-front fejn twaħħlu bosta arbli tad-dawl.

Dwar ix-xogħol kollu li sar f'Buġibba nispera li jkolli ċ-ċans nitkellem iktar 'il quddiem.

Mr Speaker, fost ix-xogħlijiet li saru matul l-amministrazzjonijiet Nazzjonalisti preċedenti, tajjeb li wieħed isemmi l-irranġar tal-bypass ta' Birkirkara, il-mina ta' Santa Venera, il-bypass ta' l-Imrieħel, il-mina ta' ħdejn l-universita' u t-toroq f'Tal-Barrani.

Xogħlijiet simili qed isiru bħalissa f'bosta lokalitajiet.

Tant hu hekk li diversi kunsilli lokali, anke dawk b'maġġoranza Laburista, qed jiftaħru b'dan ix-xogħol li qed isir.

Għalkemm 'il quddiem għad ikolli ċ-ċans li nitkellem dwar dan b'mod dettaljat, tajjeb li ngħid li llum l-affarijiet qed isiru b'ċerta serjeta' biex iservu għal tul ta' żmien.

Ix-xogħlijiet li qed jagħmel dan il-gvern u l-investiment li qed isir qed iwasslu għal dawk ir-riżultati li minn dejjem xtaqna niksbu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tlieta, 20 ta' Marzu 2001 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

WSC

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li l-Water Services Corporation tagħmel l- arranġamenti u l-manutenzjoni li hemm bżonn f'15, Sqaq il-Ġdid fi Triq San Anton, il-Mosta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li mill-investigazzjonijiet li għamlet il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, jirriżulta li l-indirizz mogħti mill-Onor.

Interpellant jikkonsisti f'kumpless ta' erbgħa u għoxrin garaxx.

Il-kanna ta' l-ilma li twassal is-servizz f'dan il-kumpless għandha bżonn tinbidel peress li tinsab fi stat ta' deterjorazzjoni.

Madanakollu din il-kanna ma setgħetx tinbidel għaliex is-sidien ta' dawn il- garaxxijiet irrifjutaw li jinstallaw l-earth electrode sabiex ikunu konformi mas-sistema ta' l-earthing konnessa mal-provvista tad-dawl.

L- earth electrode trid tkun installata minħabba li s-servizz ta' l-ilma jinbidel b'pajp tal-polyethelene (plastic) minflok tal-ħadid.

Meta l-istess sidien ġew avviċinati biex jinbidel dan is-servizz, huma wieġbu li kienu kuntenti bis-servizz li għandhom u ma xtaqux jinstallaw l- earth electrode.

F'każ li l-konsumaturi jibdlu l-ħsieb tagħhom, il- Korporazzjoni tibdel is-servizz fl-aqsar żmien possibbli.

IMPJANT TA' SAN ANTNIN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jikkunsidra li jingħata kumpens lill-bdiewa li jieħdu l-ilma għat-tisqija tar-raba' mill-impjant ta' San Antnin, peress li dawn tħallew ġimgħat twal bla ilma u ma setgħux isaqqu l-uċuħ tagħhom?

Kemm-il tomna raba' fil-fatt tissaqqa minn dan l-impjant?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Skond l-uffiċjali tad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura, ma jirriżultax li jkun ġustifikat li jingħata kumpens f'dan il-każ.

2,500 tomna raba tissaqqa bl-ilma msaffi mill-impjant ta' Sant Antnin.

VETERINARY SERVICES - RAPPORT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għal-mistoqsija parlamentari nru.

23902, qed nirriferi għar-rapport imsemmi jew rapporti oħra simili?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant li jkun iktar speċifiku.

MAJJAL - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

23935 u jgħid meta nħarġu l-liċenzji għall-importazzjoni tal-laħam tal-majjal peress li fit-tweġiba huwa refera biss għall-permess li jingħata propju minħabba li jkunu nħarġu dawn il-liċenzji għall-importazzjoni?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-liċenzji jinħarġu mid-Dipartiment tat-Trade fuq rakomandazzjoni ta' nru. ta' dipartimenti.

Hija ħaġa ovvja illi jekk iddaħħal majjal f'Malta, daħal taħt licenzja ta' importazzjoni li nħarġet fis-snin imsemmija, jiġifieri 1995, 1996, 1997, 1999, 2000 u 2001.

CASUAL CLEANERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

23906 li oriġinarjament kienet saret lil Ministru tas- Saħħa u li issa ġiet referuta lilu u cioe :jista' jgħid kemm kien in-nru. ta' casual cleaners li daħlu fl-1992?

Fejn qed jaħdmu llum u kemm huwa n- nru. tagħhom?

Meta se jsiru tal-post dawn il-ħaddiema?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-1992 daħlu 50 casual cleaners.

In-nru. preżenti ta' casual cleaners huwa 23.

Minn dawn:

16 jaħdmu fir-Residenza ta' San Vinċenz

5 jaħdmu fid-Djar tal-Anzjani

1 taħdem fid-Dipartiment għall-Kura ta' l-Anzjani

1 qiegħda on loan mad-Dipartiment tal-Edukazzjoni.

Dan il-Ministeru qiegħed jevalwa s-sitwazzjoni tal-casual cleaners u kategoriji oħra ta' casuals bil-għan li jagħmel rakkomandazzjonijiet lill- MPO meta jkun il-waqt.

DJAR - MANUTENZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jikkonsidra li d- dipartiment tal-housing u ta' l-anzjani jikkumpensaw għax-xogħlijiet li jeħtieġu jsiru fid-dar tal-kopja anzjana, li dwarha qed nibgħat it-tagħrif separatament?

Peress li l-kopja anzjana ma' tiflaħx għall-ispiża tal-ħsarat kbar li kienu kawżati minn nirien li nħolqu b'inċident u qerdu l-għamara, inkluż is- sistemi tad-dawl, ilma, madum eċċ, jista' japprova din l-għajnuna fiċ- ċirkostanzi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-post indikat mill-Onor.

Interpellant mhux proprjeta' tal-Gvern.

Madankollu rrid ninforma lill- Onor. Interpellant li l-Awtorita' tad-Djar għandha skemi għal sussidju fuq xogħolijiet ta' irranġar u titjib għal sidien jew inkwilini fi djar ta' abitazzjoni privati.

L-għajnuna li tingħata tista' tikkonsisti f'għotja ta' flus u self sussidjat għax-xogħolijiet approvati mill-Awtorita'.

Il-persuni ndikati jistgħu jingħataw il-parir li jikkuntattjaw l-Awtorita' tad-Djar għal aktar informazzjoni dwar il-possibilita' li jikkwalifikaw għal din l-għajnuna.