MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 577 L-Erbgħa, 11 ta' Lulju, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 577

L-Erbgħa, 11 ta' Lulju, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.08 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 11 ta' Lulju, 2001

WERREJ

MINUTI 562

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 562

KSUR TA' PRIVILEĠĠ 566

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TRATTAMENT XIERAQ TA' L-ANNIMALI (IT-TIENI QARI)

ANIMAL WELFARE BILL (SECOND READING) 567

AĠĠORNAMENT 585

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 589

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 576 li saret fl-10 ta' Lulju, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

TURIŻMU – ALLOWANCE GĦALL-UFFIĊJALI PUBBLIĊI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 26419 -dwar uffiċjali pubbliċi minn skala 5 'il fuq, kif ukoll konsulenti mal- gvern illi mill-1 ta' Jannar, 2001 ġew mogħtija jew żieda fl-allowance jew xi allowance ġdida - x'pozizzjoni qed jokkupaw dawn in-nies?

Jista' iwieġeb din il-mistoqsija b'riferenza għad-dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid min huma dawn l-uffiċjali?

Kemm ingħatat żieda jew kemm hija l-allowance ġdida għal kull uffiċjal?

X'inhija r-raġuni għal din iż-żieda jew allowance ġdida li qed tingħata għal kull uffiċjal?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi) (f'isem il- Ministru għat-Turiżmu): Ninsab informat li mill-1 ta' Jannar, 2001 ma kien hemm l-ebda uffiċjal minn skala 5 'il fuq jew konsulent li żdeditlu l- allowance jew ġie mogħti xi allowance kompletament ġdida, ħlief għal dik li semma l-prim ministru fit-tweġiba tiegħu għall-mistoqsija parlamentari 26419.

SERVIZZ PUBBLIKU - IMJPEGATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f`isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' Il-Prim Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' dawk li ġew impjegati mas-settur pubbliku mill-10 ta' Settembru, 2000 sal- lum?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninsab informat illi n-numru ta' impjegati li daħlu fis-servizz pubbliku mill-10 ta' Settembru, 2000 sat- 28 ta' Ġunju, 2001 huwa ta' 1,191.

Dawn jinkludu 466 former impressed drivers, 209 għalliem, 40 care worker, 70 enrolled nurse, 100 staff nurse u 56 pulizija, filwaqt li 1,068 spiċċaw minn mal-gvern fl-istess perijodu.

Dawn iċ-ċifri ma jinkludux ħaddiema b'kuntratt definit, każwali jew part- time.

Ma' entitajiet pubbliċi li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi ġew impjegati 37 ħaddiem, li sebgħa minnhom iddaħħlu b'kuntratt definit.

B'kollox telqu 29 persuna fl-istess żmien.

Jekk l-Onor.

Interpellant jixtieq xi informazzjoni dwar korporazzjonijiet jew entitajiet pubbliċi oħra, nitolbu jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill- ministri responsabbli.

KONSULENTI B'KUNTRATT DEFINIT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f`isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 26537?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li konsulenti ngaġġati fuq kuntratt definit huma ntitolati biss għal remunerazzjoni kif provdut fil- kuntratt li jiffirmaw.

M'hemm l-ebda konsulent fil-ministeri, dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħthom li tħallas ta' l-overtime tul l-aħħar sentejn.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia ̧ mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'passi se jittieħdu dwar irregolaritajiet li rriżultaw minn verifiki li saru fiċ-ċentru nazzjonali ta' l-akwakultura?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ir-rapport li sar mill-awditur ġenerali bħalissa qiegħed quddiem il-public accounts committee u naħseb li jkun prudenti jekk nistennew l-eżitu ta` dak li qed jiġi diskuss hemmhekk.

MR SPEAKER: L-Onor.

Gavin Gulia ̧ mistoqsija supplimentari:

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Speaker, ippermettili nqajjem każ li m'għandux x'jaqsam mal-mistoqsija oriġinali u qed nirriferi għall-inċident li nqala' dan l-aħħar, fejn xi klandestini illegali nstabu bla ħajja fix-xatt ta' Ragusa u għal darb'oħra reġa' iċċappas l-isem ta' Malta, bħalma ġie mċappas fil-każ ta' l-inċident ta` Portopalo, li fih kienu mietu aktar minn 200 ruħ.

Peress li l-pulizija m'hijiex attrezzata biex tagħmel sorveljanza fuq il-baħar - kompitu dan ta` l-armata, li taqa' taħt l-uffiċċju tal-prim ministru - ma jaħsibx il-Prim Ministru li għandha ssir investigazzjoni immedjata dwar l-allegazzjonijiet li qed jissemmew fil-konfront ta' sehem il-Maltin f`dan ir-reat kontinwu?

Billi jidher li hawn racket mhux ħażin fit-trasport illegali ta' klandestini bejn Malta u Sqallija, ma jaħsibx il-Prim Ministru li wasal iż- żmien li jkollna skwadra speċjalizzata sabiex din il-pjaga tiġi kkumbattuta b'mod effettiv?

Ma jaħsibx li hemm bżonn li jsir xi ħaġa f`dan ir- rigward, issa li ż-żejt beda tiela' f`wiċċ l-ilma u huwa dejjem aktar evidenti li l-Maltin huma nvoluti f'dawn ir-reati?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-gvern qiegħed jittratta l-materja bl-akbar serjetà u, b'koperazzjoni ma' pajjiżi ġirien, qegħdin jiġu mtejba kemm jista' jkun il-mezzi ta` sorveljanza biex dan l-abbuż ma jibqax għaddej.

Kif jaf l-Onor.

Membru, il-liġi li għandna quddiemna bħalissa tittratta wkoll dan it-tip ta' reat u dan ifisser li l- gvern huwa konxju tal-problemi li qegħdin jinqalgħu.

L-Onor.

Gulia qal li f`dawn l-aħħar ġranet reġa' tħammeġ l-isem ta` Malta għax meta fl-aħbarijiet kienu qed jirriferu għall-persuni li nstabu mejta fix-xatt ta' Ragusa, intqal li probabbilment dawn kienu telqu minn Malta.

Jien nassigura lill-Onor.

Membru li se jsiru l-investigazzjonijiet kollha biex ikunu jistgħu jittieħdu l-passi neċessarji.

Illum b'mod ġenerali, l-armata għandha funzjoni importanti u qawwija ħafna aktar milli qatt kellha qabel dwar is-sorveljanza ta` l-ibħra territorjali kif ukoll ta' żoni oħra li fihom Malta għandha interess.

L-aktar każ riċenti kien il-kwestjoni tas-sajjieda.

Biss huwa veru wkoll li l-armata għandha bżonn tiġi attrezzata b`mezzi aħjar u naturalment dan ifisser ukoll investimenti kapitali.

Illum numru sostanzjali mill-forzi armati qed jiġu ttrejnjati fuq dan il-kwalita' ta' xogħol fuq il-baħar, dwar kif jistgħu jiġu interċettati dgħajjes jew vapuri li jkunu għaddejjin b`merkanzija illegali jew agħar minn hekk bi vjaġġi ta' klandestini.

Dan qed isir anke b`koperazzjoni ma' pajjiżi ġirien, b`mod partikolari ma` l-Italja, u nassigura lill-Onor.

Membru li l-gvern se jkompli jagħmel dak kollu possibbli fiċ-ċirkostanzi biex il-ġarr ta' klandestini jiġi kkontrollat kemm jista' jkun.

ITS – STIPENDJU GĦALL-ISTUDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f`isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu: Jista' il-Ministru jgħid x'ammont tħallas bħala stipendju lil kull student ta' l-ITS matul din s-sena akkademika 2000/1?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

TOROQ ARTERJALI U SEKONDARJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f`isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għar-rapport li deher fl-aħħar paġna tal-ġurnal "il-mument" ta' l-24 ta' Ġunju 2001, jista' il-Ministru jgħid liema huma dawk it-toroq arterjali u sekondarji li qiegħed isir xogħol fuqhom?

Jista' f'kull każ jgħid kemm huwa stmat li se jiġi jiswa x-xogħol, min qed jagħmlu u jekk ingħatax b'direct order jew le?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Dwar l- ewwel parti tal-mistoqsija, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar- risposta diġà mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 25306.

L-informazzjoni mitluba fit-tieni parti tal-mistoqsija qiegħda tinġabar u risposta tingħata f`seduta oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħid meta ngħata bidu għas- survey li ntqal li qed isir min-naħa tad-dipartiment tat-toroq dwar ċerti bridges li jintużaw minn heavy plant vehicles?

Min huma l-persuni nvoluti f'dan is-survey?

Meta huwa mistenni li jkun lest dan l-eżerċizzju?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Is-survey fuq bridges inbeda madwar disa` xhur ilu u qed isir mill-istaff tekniku tad-dipartiment tat-toroq u nistenna li fi ftit ġimgħat oħra, ikolli l-ewwel indikazzjoni ta` x`inhu l-istat ta` dawn l-istrutturi.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, nista' ngħid li d-dipartiment tat- toroq għad irid jistabilixxi jekk dawn il-vetturi jistgħux jibqgħu jgħaddu minn fuq dawn il-pontijiet u caso mai jgħaddu minn postijiet oħrajn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anthony Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker ̧ in vista ta` l-ammont kbir ta` xogħol li qed isir fit-toroq ta' madwar Malta kollha, hemm il-ħsieb li fil-futur issir it-triq li mir-Rabat tieħu għall-Baħrija?

MR.

SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Saruli diversi interpellanzi dwar it-triq li mir- Rabat tieħu għall-Baħrija, Sur President.

Id-dipartiment iddeċieda li l- ewwel għandhom isiru t-toroq tal-Baħrija – għax prattikament l-ebda waħda minnhom m'hi magħmula – u mbagħad eventwalment issir it-triq li qegħdin nirriferu għaliha, għalkemm jista' ikun li minn din it-triq għad iridu jgħaddu ċerti servizzi u dan ifisser li t-triq tkun trid terġa' tinqala'.

ENEMALTA - KAROZZI TAL-KIRI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 26668?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li sat-30 ta' Ġunju li għadda, l- impjegati tal-korporazzjoni Enemalta kienu qed jagħmlu użu minn 55 karozza tal-kiri.

Dawn il-karozzi kienu qed jintużaw fis-sezzjonijiet li ġejjin:

SEZZJONI NUMRU TA' KAROZZI

Meter room 4 Distrett ta' Ħal Luqa 2 Distrett tal-Mosta 1 Distrett ta' Paola 1 Distrett tal-Belt Valletta 1 Distrett tal-Qawra 2 Distrett ta' Birkirkara 1 Distrett ta' Tas-Sliema 2 Manutenzjoni tas-substation 2 Żvilupp 3 Ħanut tal-manutenzjoni 1 Inġiniera tat-transmission 13 Inġinier ċivili 1 Dwal tat-toroq 1 Drawing office 2 Xogħlijiet 5 Relazzjonijiet pubbliċi 1 Messaġġiera 1 Computer 1 Imħażen tal-power station ta' Delimara 1 Sigurtà 1 Internal audit 1 Compliance officers 2 Petroleum 4 Konsulent taċ-chairman 1

Il-kumpannija li tipprovdi dawn il-karozzi hija l-percius car hire ltd, li rebħet il-kuntratt b'seħħ minn Ottubru ta' l-1999 wara sejħa għall-offerti.

Il-ħlasijiet għall-karozzi mikrija kienu hekk:

XAHAR AMMONT LM

Ottubru 1999 4,423 Novembru 1999 4,315 Diċembru 1999 4,483 Jannar 2000 4,310 Frar 2000 4,279 Marzu 2000 4,515 April 2000 4,544 Mejju 2000 4,581 Ġunju 2000 4,720 Lulju 2000 4,709 Awissu 2000 4,709 Settembru 2000 4,687 Ottubru 2000 4,900 Novembru 2000 4,721 Diċembru 2000 4,920 Jannar 2001 5,268 Frar 2001 5,283 Marzu 2001 5,772 April 2001 5,719

Matul is-sena 2000 dawn il-karozzi bejniethom użaw petrol u diesel għall- valur ta' Lm27,348, waqt li bejn Jannar u Mejju ta' din is-sena il-valur kien jammonta għal Lm15,225.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Kif jispjega l-Ministru li meta jitwaħħlu arbli tad- dawl ġodda, fl-istess ħin ma jinqalgħux l-arbli l-antiki?

Fid-distrett tiegħi, per eżempju, hemm arbli li ilhom li twaħħlu madwar sentejn – kważi waslu biex jissaddu huma wkoll! – bl-arbli l-qodma għadhom fil-post, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ix-xogħol ta` twaħħil u tneħħija ta` l-arbli tad- dawl isir permezz tal-kuntrattur.

Ħafna drabi li jiġri hu li meta jitwaħħlu l-arbli l-ġodda, il-qodma jibqgħu jiffunzjonaw sakemm id-dawl jiġi ttrasferit fuq l-oħrajn.

Apparti minn hekk, is-sistema tad-dawl qed tinbidel u qed tingħadda minn taħt.

Dan ifisser li jista` ikollok perijodu fejn ikun hemm żewġ arbli flimkien.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħid xi żviluppi kien hemm wara l-interpellanzi li saru mill-Onor.

Cuschieri dwar il-kuntratt tal-cabin crew temporanju ta' l-Air Malta li minkejja li ġew impjegati f'Mejju, għadhom mingħajr kuntratt tax-xogħol?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Wieħed irid jiftakar li bejn loaders, cabin crew u passenger handling clerks, kull sena jkun hemm madwar 300 persuna li jiġu mpjegati b`kuntratt temporanju għax-xhur tas-sajf.

Din is-sistema ilha titħaddem għal żmien twil u hija tajba biżżejjed għall-bżonnijiet ta` l- Air Malta.

Ikun hemm każi wkoll fejn minħabba li ċerti ħaddiema jirtiraw bil-pensjoni ̧ uħud minn dawk li jkunu qed jaħdmu b'kuntratt definit – dan in-numru ma jkunx kbir ħafna - jispiċċaw jaħdmu b'mod permanenti minħabba l-ħteġijiet tal-kumpannija.

Jien ngħid li importanti li jkollna din il-flessibbiltà biex ma ngħabbux lill-kumpannija bi spejjeż żejda fil-perijodi meta x-xogħol tat-turżmu fix- xitwa jonqos bin-nofs u meta x-xogħol jiżdied ħafna fix-xhur tas-sajf.

GOZO CHANNEL – KAROZZA TAĊ-CHAIRMAN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 26666 u jgħid kemm ġiet tiswa l-karozza l-ġdida taċ-chairman tal-Gozo Channel?

Jista' jgħid x'marka hi u jekk ħarġux sejħiet għal offerti jew intalbux kwotazzjonijiet?

Jista' jgħid ukoll xi bżonn inħass għax-xiri ta' din il-karozza?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li d-deċiżjoni biex tinxtara l- karozza li għaliha qed issir riferenza ittieħdet mill-bord tad-diretturi tal-Gozo Channel fis-6 ta' Diċembru, 2000.

Il-karozza mixtrija, li ntgħażlet wara li nkisbu żewġ kwotazzjonijiet, hija tal-marka Volvo S80 u nxtrat għall-prezz ta' Lm21,580, inkluż it-taxxa.

Minn dan l-ammont tnaqqset is-somma ta' Lm4,000, li huwa l-valur tal- karozza tal-marka Volvo 850 li kienet tintuża miċ-chairman ta' qabel u li ngħatat bħala part exchange.

Tajjeb jingħad li qabel inxtrat il-karozza attwali, iċ-chairman tal-Gozo Channel kien qed jagħmel użu mill-vettura li kien juża l-predeċessur tiegħu.

Din il-karozza kienet inxtrat fl-1993.

Id-deċiżjoni li tinxtara karozza oħra ttieħdet wara li l-Volvo 850 ta' spiss kienet tkun bil-ħsara.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

KSUR TA' PRIVILEĠĠ

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE HYZLER (Segretarju Parlamentari): Sur President, wara t- talba li għamilna l-bieraħ il-kollega tiegħi, l-Onor.

George Pullicino u jien fil-konfront ta' Edward Gauci Borda għall-ksur ta' privileġġ - in konnessjoni ma' ittra li ntbagħtet lill-membri tal-public accounts committee - illum "l-orizzont" ħarġet tgħidilna b'ittri kbar li għandna "żewġ segretarji parlamentari akkużati bi ħmieġ".

Fl-opinjoni tiegħi dan huwa każ ta' misreporting, każ ta' opportuniżmu politiku u każ ta' żlealtà kbira lejn dak li ġara.

Ma nippretendix li dan it-tip ta' rapportaġġ għandu jiġi ttollerat, Sur President.

Il-bieraħ aħna qajjimna każ ta' ksur ta' privileġġ fil-konfront ta' segretarju permanenti li frankament ma nafx kienx jaf eżattament x'qed jgħid!

Kieku din ma kenitx xi ħaġa bil-miktub ma kontx inressaq każ ta' ksur ta' privileġġ, pero' ovvjament jien ħassejt li għandi nagħmel dan bħala dover kemm f'ismi kif ukoll f'isem il-public accounts committee, għax frankament l-akkużi li saru ma kenux daqstant kontra tiegħi u kontra l- Onor. Pullicino imma kontra l-operat kollu tal-PAC.

Imma dawn il-headlines b'mod hekk sfaċċat - fejn aħna qed niġu akkużati bi ħmieġ, meta lanqas dik l-istess ittra oxxena li ġiet iċċirkolata l-bieraħ ma takkużana b'daqshekk – iwasslu għal dak li nsejħulu l-kulmu.

Meta mbagħad wieħed jaqra l-kontenut ta' l-artiklu, isib li dan m'għandu x'jaqsam xejn mal-ħmieġ li qed jallegaw li ġejna akkużati bih aħna għax il- headlines lanqas biss jaqblu mal-kontenut.

Għalhekk ̧ Sur President, nitolbok tinvestiga dan il-każ ukoll bħala ksur ta' privileġġ għax assolutament m'huwiex sew li l-ġurnaliżmu jaqa' f'dawn il-bassezzi.

Paċenzja għandna segretarji permanenti li dan iż-żmien jidhrilhom li jagħmlu dawn it-tip ta' ħmerijiet!

Dawn nieħdu paċenzja bihom għar- raġunijiet li jista' jkun li jaf bihom kulħadd, pero' li l-gazzetti jaqgħu f'dawn il-ħmerijiet hija kbira wisq.

Grazzi.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, jien nassoċja ruħi ma' dak li għadu kemm qal il-kollega tiegħi u nitolbok tinvestiga bis-serjetà dan ir-rapport li m'huwiex biss aġir ħażin fil- konfront tagħna imma wkoll fil-konfront tal-membri kollha tal-PAC.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja tieħu konjizzjoni ta' dak li ntqal u tirriżerva d-dritt li tagħti l-ġudizzju tagħha fi stadju ieħor.

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, wara dak li ġara l-bieraħ u issa b'din tal-lum, naħseb li bħala membru ta' din il-Kamra għandi kull dritt nitlob lis-Sedja sabiex mill-aktar fis possibbli tagħti d-deċiżjoni tagħha fuq iż- żewġ talbiet tal-bieraħ u tal-lum li saru min-naħa tas-segretarji parlamentari.

Jien jidhirli bl-aktar mod kategoriku li għandhom jittieħdu passi ħorox fil- konfront ta' min għamel dawn l-allegazzjonijiet, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Fil-mument opportun is-Sedja tagħti r-reazzjoni tagħha.

Ngħaddu għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TRATTAMENT XIERAQ TA' L-ANNIMALI

ANIMAL WELFARE BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-10 ta' Lulju ̧2001.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Gavin Gulia huwa in possession u jista' ikompli bl- intervent tiegħu.

ONOR.

GAVIN GULIA: Grazzi, Mr Speaker.

Il-bieraħ fl-introduzzjoni tiegħi qanqalt u enfasizzajt il-pożizzjoni politika ta' l-oppożizzjoni fil- konfront ta' dan l-abbozz ta' liġi li jien iddiskrivejtu bħala xott u nej u insult għad-drittijiet ta' l-annimali.

Wisq probabbli kieku l-annimali ma jħossux biss imma jifhmu wkoll, kienu jkunu huma minfloki li jitkellmu b'dan il-mod!

Fil-fatt huwa evidenti li wasalna sabiex ikollna dan l-abbozz ta' liġi għal raġunijiet politiċi partiġġjani.

Huwa ta' stmerrija li dan l- abbozz ta' liġi nqara l-ewwel darba fil-Parlament fl-14 ta' Frar tas-sena l- oħra u ġie ppubblikat ħmistax-il xahar wara.

Kif spjegajt il-bieraħ, kien il-kap ta' l-oppożizzjoni li kiser is-silenzju u f'Ġunju tas-sena l-oħra ħareġ fil-beraħ billi ħa aġġornament u tkellem favur il-ħarsien, l-interessi u l-jeddijiet ta' l-annimali.

Il-pass li ħa Dr Alfred Sant ġie sostnut bi stqarrija uffiċjali mill-Partit Laburista fid- 9 ta' Awissu tas-sena l-oħra.

Dawn l-inizjattivi kkulminaw bil- preżentazzjoni ta' private members bill ippreżentat mill-mexxej ta' l- oppożizzjoni dwar il-jeddijiet u l-ħarsien ta' l-annimali.

Sfortunatament dak l-abbozz ta' liġi dettaljat u tekniku ma kienx biżżejjed biex jispira lill-gvern Nazzjonalista biex jieħu xi spunt minnu jew inkella biex jipprova jgħaġġel u jippubblika l-abbozz ta' liġi tiegħu.

Sa dak iż-żmien kienu diġà għaddew tmien xhur u kellna nistennew 15-il xahar ieħor sabiex jiġi ppubblikat l-abbozz ta' liġi.

Ma teħux pjaċir li abbozz ta' liġi jieħu daqshekk biex jiġi ppubblikat, lanqas kieku jsir tajjeb.

Imma mbagħad meta tara li dan l-abbozz ta' liġi mhux talli wasal tard imma aktar iħares l-interessi u s-setgħat tad-direttur għas-servizzi veterinarji u tal- ministru li joħroġ l-avviżi legali milli jħares id-drittijiet u l-ħarsien ta' l-annimali, bilfors li tikkonkludi li we are touching the bottom.

Għal dawn ir-raġunijiet l-oppożizzjoni żgur li mhux se tipparteċipa biex jgħaddi abbozz ta' liġi li huwa skeletru, nej, xott u li ma jirriflettix id- drittijiet ta' l-annimali.

Mr Speaker, meta l-bieraħ bdejt naqra ftit mill-abbozz ta' liġi kif qed jippreżentah il-gvern, sibna li dan l-Att se jkun qed joħloq u jikkonsolida l-protezzjoni ta' l-annimali miżmuma għal skopijiet ta' xogħol, sport, wens u ikel.

Jiġifieri dak l-annimal li huwa barra minn dawn il-ħames kriterji m'għandux il-protezzjoni ta' din il-liġi u din hija xi ħaġa ta' stmerrija.

Jien nixtieq li l-

Ministru jew xi kelliem ieħor jispjegalna għaliex tħallew barra l- kumplament ta' l-annimali.

Per eżempju, il-bieraħ jien ġibt l-eżempju ta' l-istray dog li żgur mhuwiex imħares taħt dan l-abbozz ta' liġi.

Hawn għandna li:

" "annimali" tfisser kull ħlejqa tar-razza ta' l-annimali barra l- bnedmin u tinkludi il-larva ta' insett li qed jgħix waħdu u, jew, forom larvali li qed jirriproduċu iżda ma tinkludix forom embrijoniċi jew fetali;".

Aħna nemmnu li dan huwa żball, Sur President.

Fl-abbozz ta' liġi li ppreżentajna aħna - li 'l quddiem se jkolli l- opportunità u se nħalli spazju wiesa' sabiex nitkellem dwaru - ħadna ħsieb li ninkludu wkoll il-fetu għax nemmnu li kwalunkwe annimal għandu jkun protett mill-abort.

Issa hawnhekk mhux biss qed nirriferi għall-annimali li huma miżmuma għal xi skopijiet partikolari li ssemmi l-liġi imma għall- annimali kollha.

Jien għad irrid nisma' lin-naħa l-oħra tal-Kamra tispjega għaliex ħalliet il-fetu ta' l-annimali barra minn din il-liġi.

Fil-fatt din hija waħda mir-raġunijiet fundamentali, fost affarijiet oħrajn, għalfejn se nivvotaw kontra dan l-abbozz ta' liġi kif qed jippreżentah il- gvern.

Aħna nemmnu li l-fetu għandu jkun ikkonsidrat bħala annimal għalih innifsu li għandu wkoll il-ħajja u d-drittijiet.

Meta wieħed jidħol fid-dettall tat-taqsimiet ta' dan l-abbozz ta' liġi jsib li ma jissemma l-ebda prinċipju u m'hemm indikat l-ebda ċirkostanzi fejn imġiba fil-konfront ta' l-annimali hija sindakabbli u punibbli.

Nisimgħu biss b'sensiela ta' regolamenti li jrid joħroġ il-ministru permezz ta' avviżi legali sabiex jagħmel ħaġa jew oħra.

Per eżempju, jekk inħarsu lejn l-ewwel taqsima nsibu hekk:

"L-Istat jagħmel ħiltu ̧ skond id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Att ̧ biex jipproteġi l-ħajja ta' l-annimali u biex ma jħallix li jsiru, u jwaħħal pieni għal, atti ta' moħqrija lejhom.".

Meta wieħed ikompli jaqra, jirrealizza li dan l-abbozz ta' liġi ma jsemmix eżempji ta' moħqrija lejn l-annimali li fuqhom ikun hemm il-pieni.

Dan minkejja l-ħafna rikonoxximenti, dikjarazzjonijiet u preamboli.

Per eżempju, subklawsola (2) ta' klawsola 3 tgħidilna li:

"L-Istat jirrikonoxxi li għandu d-dmir li jippromwovi l-ħarsien ta' l- annimali u li l-ħarsien ta' l-annimali għandu jiġi protett bl- intervent ta' l-Istat, bl-organi leġislattivi, ġudizzjarji u amministrattivi tiegħu.".

Madankollu meta nidħlu fil-fond ta' l-abbozz ta' liġi nirrealizzaw li dan ma jgħidx kif l-Istat se jħares lill-annimali permezz ta' l-organi leġislattivi, ġudizzjarji u amministrattivi tiegħu.

Anke meta niġu għat-tielet taqsima, għall-ewwel tibda taħseb li se nieħdu ħsieb kollox, imma mbagħad taqra klawsola 7 u jaqbdek id-daħk.

Fil-fatt din tgħid li:

"Annimali ma jistgħux –

a) jinżammu b) jinżammu għall-għan li jipproduċu prodotti ta' l-annimali; jew

c) jinżammu marbutin, f'bini, f'imqajjel, f'gaġeġ jew postijiet oħra ta' din ix-xorta, sakemm ma jappartjenux f'kull każ għal-ispeċje jew kategorija ta' annimali kif jiġi stabbilit f'regolamenti preskritti taħt dan l-Att.".

Mela issa se naraw xalata ta' regolamenti li l-ministru suppost se jgħaddi wara li jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi, għax meta mbagħad inħarsu lejn subklawsola (2) niskopru li:

"Il-ministru jista' jagħmel regolamenti –

a) biex jipprovdi għall-kondizzjonijiet li taħthom annimali għandhom, f'kull każ, jinżammu;

b) biex jipprovdi għall-mod li bih xi speċje jew kategorija ta' annimali, kif jista' jkun preskritt għandhom jinżammu, inklużi –

i) il-mod kif l-annimali jinżammu marbutin;

ii) il-mod kif l-annimali għandhom ikunu mifruda skond l-età, sess jew speċi;

iii) l-ispazju li għandu jingħata lill-annimali;

iv) ħwejjeġ li għandhom x'jaqsmu ma' l-indafa ta' l-annimal, il-lok fejn jinżammu l-annimali u l-miżuri biex tiġi żgurata s-saħħa ta' l- annimal;

(ċ) biex issir lista ta' kategoriji u speċje ta' annimali li għalihom ir-regolamenti jkunu applikabbli.".

Pero' l-kbira hija din:

"Il-ministru jista' jagħmel regolamenti għal kull ħaġa oħra li għandha jew tista' tiġi preskritta taħt dan l-Att."

Issa jien nixtieq nistaqsi x'se nkunu tgħallimna b'dan l-abbozz ta' liġi u x'se jkunu jafu l-għaqdiet volontarji li għandhom għal qalbhom il-ħarsien ta' l-annimali wara li jkun għadda dan l-abbozz ta' liġi.

Per eżempju ̧ dawn se jkunu jafu l-kondizzjonijiet li taħthom għandhom jinżammu l- annimali?

Aħna ma nafux u naħseb li lanqas il-Ministru għadu ma jaf.

Il-Ministru qalli li din hija an enabling law, imma b'dan ir-raġunar nistgħu naqbdu l-liġijiet kollha u nagħmluhom enabling laws sabiex kull ministru jkun jista' jagħmel ir-regolamenti u ngħadduhom rubber stamped mill-parlament.

Imbagħad noqogħdu nistennew lill-ministru joħroġ ir- regolamenti biex inkunu nafu jekk nikkritikawx il-kondizzjonijiet li joħroġ bihom il-ministru!

Jien kont mingħalija li l-ministru tal-finanzi biss jiddelitta bir-regolamenti għaliex meta jiġi ppreżentat il-budget, dan ma jkun fih xejn u mbagħad wara jibdew ħerġin ir-regolamenti, l-avviżi legali, it-tariffi u l-miżuri!

L-istess nistgħu ngħidu għal dan l-abbozz ta' liġi għax l-ewwel se jgħaddi l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Ħarsien ta' l-Annimali u mhu se nkunu nafu assolutament xejn dwar kif se jitħarsu l-interessi tagħhom u eventwalment il-Ministru Ninu Żammit - jew ikun min ikun - joħroġ xi regolament inkiss inkiss permezz ta' avviżi legali u jgħidilna kif se jinżammu l-annimali biex jitħarsu u jiġu protetti d-drittijiet tagħhom.

Il- verita' hija li qed nitkellmu fuq abbozz ta' liġi mingħajr bidu u mingħajr tmiem, Sur President!

Per eżempju, la nafu x'se jkunu l-kondizzjonijiet li taħthom għandhom jinżammu l-annimali f'kull każ u lanqas nafu x'se jkunu l-metodi li bihom nikkategorizzaw xi speċi ta' annimali.

Dan ifisser li għad irridu naraw x'annimali għad iridu jiġu preskritti bir-regolamenti qabel ma ngħidu kif għandhom jinżammu.

Hawnhekk għandna regolamenti f'regolamenti.

Żgur li għad irridu nkunu nafu x'inhuma l-metodi dwar kif l-annimali għandhom jinżammu marbutin.

Mela l-abbozz ta' liġi qed jgħidilna li l-annimali ma jistgħux jinżammu marbutin u mbagħad fl-istess nifs jgħidilna li għad iridu joħorġu regolamenti biex jgħidulna kif l-annimali għandhom jinżammu marbutin, xi ħaġa tal-biki u tat-theżżiż tas-snien!

L-abbozz ta' liġi għandu jgħidilna kif jinżammu l-annimali u ma narax għalfejn għandna nkunu nafu permezz ta' avviż legali, Sur President.

Lanqas ma nafu kif l-annimali għandhom ikunu mifruda skond l-età, sess jew speċi.

Il-verita' hi li dan l-abbozz ta' liġi se jgħaddi għax il-gvern għandu l-maġġoranza, imma xorta waħda għadna ma nafux kemm għandu jingħata lill-annimali u x'inhuma l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-indafa tagħhom, il-lok fejn jinżammu u f'liema miżura jingħataw dak li għandhom jingħataw biex tiġi żgurata s-saħħa tagħhom.

Dawn l-affarijiet imisshom semmewhom fl-abbozz ta' liġi ħalli nkunu nafu jekk naqblux magħhom jew le jew jekk humiex tajbin, pero' nafu biss li għad iridu joħorġu r- regolamenti.

Issa din hija biss taqsima waħda u allura ara kemm se jkollu x'jagħmel il-ministru wara li jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi għax ara kemm irid joħroġ regolamenti!

Per eżempju, aħna għadna ma nafux x'inhi l- lista u x'inhuma l-ispeċi ta' annimali li għalihom se jkunu applikabbli dawn ir-regolamenti.

Kif diġà għedt, f'dan l-abbozz ta' liġi jingħad li l- ministru għad irid joħroġ ir-regolamenti u aħna qegħdin hawnhekk biex taparsi ngħidu li qed ngħaddu abbozz ta' liġi dwar l-annimali!

Sur President, fir-raba' taqsima nsibu biss klawsola waħda, klawsola 8, u din hija maqsuma fi tliet subklawsoli.

Subklawsola (1) tgħid hekk:

"Il-ministru jista' jagħmel regolamenti biex jipprovdi għall-mod li bih dawk l-ispeċi u kategoriji ta' annimali kif jiġi preskritt għandhom jiġu mħarsa, mitmugħa, misqijin, mdewwa u mgħallma u l- kwalifiki tal-persuni li jkunu responsabbli għal dan.".

Dan ifisser li dan l-abbozz ta' liġi se jgħaddi mingħajr ma nafu kif l- annimali se jiġu mħarsa, mitmugħa, misqijin, imdewwijin u mgħallma.

Lanqas ma nafu x'inhuma l-kwalifiki tal-persuni li se jkunu responsabbli għal dawn l-għanijiet.

Għalhekk nistaqsi jien : Forsi aħna ġejna hawnhekk biex niddiskutu d-dritt, il-poter u s-setgħa tal-ministru li jagħmel ir- regolamenti mingħajr ma jiġi sindakat minn dan il-parlament?

Naħseb li b'din il-liġi se nkunu għaddejnieh lill-Onor.

John Dalli fil-ħruġ tar- regolamenti!

Almenu meta wieħed jara l-ħames taqsima jagħmel il-kuraġġ għax jgħid li hawn xi ħaġa konkreta.

Quddiemi għandi tabib li forsi jista' jistaqsi lill-Ministru biex jgħidlu meta beħsiebu joħroġ ir-regolamenti biex almenu kulmin għandu x'jaqsam mal- ġeneru ta' professjoni li tixbaħ lil tiegħu, ikun jaf x'se jkunu l-kriterji li bihom se jsiru l-interventi kirurġiċi.

Dan għaliex dan l-abbozz ta' liġi ma jgħid xejn dwar dan.

Issa taħt din it-taqsima għandna klawsola 9 li tgħid hekk:

"Il-ministru jista' jagħmel regolamenti:

(a) biex jistabilixxi l-mod u l-każi li fihom l-interventi kirurġiċi jistgħu jsiru;".

Il-Ministru qed jidħaq pero' jien ngħidlu li min kitiblu din il-liġi m'għamilhiex tajba.

Insibu wkoll li:

(b) biex jiġu rregolati t-trapjanti ta' l-embryo fl-annimali, ta' dawk l-ispeċi jew kategoriji kif jista' jiġi stabilit f'dawk ir- regolamenti.".

Dawn huma regolamenti li jagħmlu riferenza għal regolamenti oħrajn li f'dan l-abbozz ta' liġi ma nafux x'inhuma.

Mhux se nkunu nafu x'inhuma l-metodi u l-każi fejn jistgħu jsiru interventi kirurġiċi.

Ara jfettillu jkun hemm xi ħadd li wara li jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi, jagħmel xi intervent kirurġiku!

Qed ngħid dan għax wieħed jista' jiskopri li wara li jkun għamlu, ma jkunx inkwadrat fir-regolamenti li jkun għamel il-ministru permezz ta' avviżi legali u b'hekk jikser il-liġi.

Jiġifieri aħna hawnhekk nafu x'inhuma l-pieni imma ma nafux x'inhi l-imġiba punibbli, Sur President!

F'taqsima VI insibu li:

"Il-ministru jista' jagħmel rregoli biex jiġu rregolati l-metodi li bihom l-annimali jiġu mitlufa minn sensihom u derogi minn dawn il- metodi.".

Dan ifisser li wara li jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi, xorta waħda mhux se nkunu nafu x'inhuma l-metodi li bihom l-annimali jiġu mitlufa minn sensihom u x'inhuma d-derogi minn dawn il-metodi.

Għalhekk meta jgħaddi dan l- abbozz ta' liġi mill-istadji kollha, ara xi ħadd ifettillu jipprova juża xi metodu li bih annimal jintilef minn sensih!

Dan għaliex wara li jagħmel dan, jista' jiskopri li l-mod kif ikun għamlu ma jinkwadrax fir-regolamenti li għad irid joħroġ il-ministru.

Jien qiegħed nenfasizza dan kollu biex nuri x'poter se jkollu l-ministru meta jiġi biex jagħmel regolamenti mingħajr is-sorvelja ta' dan il-parlament.

Donnu li issa se noħolqu moda ġdida fil-liġijiet għax il-ministru jista' jagħmel regolamenti sabiex jassigura l-implimentazzjoni ta' l-Att u wara nibdew nisimgħu li ħerġin l- avviżi legali u r-regolamenti.

Imbagħad ikollna niġu fil-parlament u noqogħdu nagħmlu l-mozzjonijiet biex inwaqqfu r-regolamenti milli jidħlu fis-seħħ.

Hekk se nispiċċaw u din hija xi ħaġa redikola.

Importanti li l- għaqdiet volontarji jkunu jafu b'din l-attitudni tal-gvern li suppost qiegħed hemm biex iħares l-interessi ta' l-annimali.

Fost oħrajn, f'dan l-abbozz ta' liġi għandna li l-ministru jista' jagħmel regolamenti biex jispeċifika l-każi u jipprovdi għall-mod li bih il- kategoriji ta' annimali għandhom jiġu mħarsa, mitmugħa, misqijin, imdewwija u mgħallma u l-kwalifiki tal-persuni li jkunu responsabbli għal dan.

Il- ministru jista' jagħmel regolamenti biex jistabilixxi l-mod u l-każi li fihom jistgħu jsiru l-interventi kirurġiċi, biex jiġu rregolati t-trapjanti ta' l-embryo fl-annimali, biex jispeċifika l-każi li fihom ikun permess li jinqatlu l-annimali u l-mod kif għandha ssir il-qatla u biex jiġi speċifikat il-mod kif u l-persuna li permezz tagħha l-annimal għandu jiġi maqtul.

Il-ministru jista' jagħmel regolamenti wkoll biex jippreskrivi l- faċilitajiet u l-apparat tal-biċċeriji u biex jiġu rregolati l-metodi li bihom l-annimali jiġu mitlufa minn sensihom u derogi minn dawn il-metodi.

Hawn għandna wkoll li l-ministru jista' jagħmel regolamenti biex jiġu preskritti l-kondizzjonijiet li bihom l-annimali jistgħu jinżammu u biex jipprovdi għall-kategoriji ta' persuni li jkunu awtorizzati biex iżommu dawk il-kategoriji u l-ispeċi ta' l-annimali.

Il-ministru jista' jagħmel regolamenti wkoll biex tiġi stabilita l- proċedura dwar applikazzjonijiet għas-sistema taż-żamma ta' l-annimali.

Għalhekk dan huwa abbozz ta' liġi li ma hu qed jgħid assolutament xejn dwar il-kondizzjonijiet li fihom għandhom jinżammu l-annimali u l-kategoriji ta' persuni li jkunu awtorizzati biex iżommu dawk il-kategoriji ta' annimali.

Per eżempju ̧ għadna ma nafux xi proċeduri se jiġu stabiliti dwar applikazzjonijiet għal sistemi ta' żamma ta' annimali.

Insibu wkoll li I- ministru jista' jagħmel regolamenti biex jiġu rregolati t-trapjanti ta' l- embryo fl-annimali u dawk l-ispeċi jew kategoriji kif jista' jiġi stabilit f'dawn ir-regolamenti.

Dan kollu juri li l-ministru għall-agrikoltura u sajd – u hawnhekk mhux qed nirriferi għall-persuna ta' l-Onor.

Ninu Zammit - se jkollu poteri ta' l-għaġeb.

Il-poteri għandhom jidhru fl-abbozz ta' liġi u mhux fi kwalunkwe regolament li joħroġ!

(Interruzzjonijiet) Jien ma naħsibx li dawn huma dettalji u issa ngħid kif id-dettalji għadhom jidħlu fil-liġi, Sur President.

Per eżempju, f'dan l-abbozz ta' liġi għandna li l-ministru jista' jagħmel regolamenti biex jispeċifika l-każi li fihom ikun permess li jinqatlu l- annimali u l-mod kif għandha ssir dik il-qatla.

Il-ministru jista' jagħmel regolamenti biex jiġi speċifikat il-mod u l-persuna li mingħandha l- annimal għandu jiġi maqtul.

Il-ministru għandu jagħmel regolamenti biex jippreskrivi l-faċilitajiet u l-apparat tal-biċċeriji.

Il-ministru jista' jagħmel regolamenti biex jipprovdi kif isir it-tnissil ta' l-annimali, kif ukoll l-ispeċi u l-kategoriji ta' l-annimali li jistgħu jiġu wżati għat- tnissil.

Il-ministru jista' jagħmel regolamenti għall-mod kif għandu jsir it-trasport ta' l-annimali fuq l-art, bil-baħar jew bl-ajru.

Jekk nieħdu din il-klawsola partikolari nsibu li minn dan l-abbozz ta' liġi m'aħna nitgħallmu xejn u ma nafux kif se jiġu ttrasportati l-annimali fuq l-art, bil-baħar u bl-ajru.

Il-ministru jista' jagħmel regolamenti sabiex jiġi regolat l-għoti ta' sustanzi li jistgħu jiġu wżati fuq l-annimali fil- kompetizzjonijiet.

Jien nixtieq inkun naf dawn x'inhuma u kif se jiġu regolati s-sustanzi.

Per eżempju ̧ ma nisimgħu xejn fuq il-proċeduri li għandhom jiġu segwiti biex jinżammu l-annimali.

Jien b'kollox għoddejt 22 klawsola li jagħtu l- poteri lill-ministru skond dan l-abbozz ta' liġi u naħseb li dan mhuwiex ġust għal dan il-parlament.

Għalhekk nixtieq nistaqsi jekk fil-parlament hux se niddiskutu l-poteri tal-ministru jew jekk din hijiex enabling law!

Jien nemmen li dan il-parlament jistħoqqlu abbozz ta' liġi ħafna aktar serju u importanti minn dak li qiegħed jippreżenta l-gvern Nazzjonalista.

Jien nistaqsi lil dan il-parlament u lill-ministru konċernat jekk min għamlilhom din il-liġi, ħasibx kif verament għandu jiġu protett l-annimal.

Per eżempju, l-abbozz ta' liġi li ġie ppreżentat f'dan il-parlament bħala private member's bill mill-Onor.

Alfred Sant, huwa biċċa xogħol ta' l- arti u ta' riflessjoni ta' kif verament għandha tkun liġi dwar il-ħarsien ta' l-annimali.

L-ewwel u qabel kollox, aħna ta' l-oppożizzjoni lill-annimali elevajnihom billi fi klawsola 9 li pproponejna aħna għedna li:

"L-Istat jagħraf li kull annimal għandu l-jedd għall-ħajja.

Dan it- teħid tal-ħajja ta' l-annimal għandu jkun regolat mil-liġi taħt ċirkostanzi li jevitaw kull uġigħ u kull tbatija żejda jew bla ħtieġa.".

F'dan l-abbozz ta' liġi li ppreżentajna aħna għedna li l-Istat għandu jagħraf li kull annimal għandu l-jedd li ma jkunx maħqur.

Semmejna l-jedd ta' ħarsien minn kull ħidma mhux xierqa u minn kondizzjonijiet ta' xogħol li ma jkunux jaqblu man-natura ta' l-annimal.

Semmejna l-jedd tal- ħelsien skond ir-razza ta' l-annimal u li jekk ikun miżmum għandu jkun f'kondizzjonijiet li jirrispettaw il-ħteġijiet naturali ta' l-għajxien tiegħu.

Semmejna wkoll il-jedd ta' trattament ġust fiċ-ċirkostanzi kollha u l-jedd li ma jkunx ikkastigat ta' xejn b'kefrija jew b'kapriċċ.

Tkellimna wkoll fuq il-jedd li jkabbar iż-żgħar tiegħu u li jkollu madwaru gruppi ta' familja skond ir-razza tiegħu u li jkollu l-kenn tiegħu.

Dawn huma kollha jeddijiet, bħalma huwa l-jedd tal-prokreazzjoni.

Aħna għedna li dan għandu jsir taħt kondizzjonijiet li jkunu għall-ħarsien ta' l-istess annimal.

L-abbozz ta' liġi jispjega kif għandu jsir l-intervent kirurġiku.

Aħna tkellimna fuq il-jedd li l-annimal ikun rispettat bħala ħlejqa minkejja n-nisel jew il-valur kummerċjali partikolari tiegħu.

L-Istat għandu jagħmel ħiltu biex iġib 'il quddiem ir-rispett lejn dawk l-annimali li ta' sikwit ikunu mwarrba minħabba n-nisel imħallat tagħhom.

Dawn huma l- prinċipji u l-jeddijiet li l-oppożizzjoni riedet tagħti lill-annimali.

Jekk insemmu dan biss ma nkunu qed insemmu proprju xejn.

Aħna rridu li jkollna l-makkinarju u ċ-ċirkostanzi li fihom dawn il-jeddijiet jiġu mħarsa.

Per eżempju ̧ aħna semmejna x'inhuma d-dmirijiet tas-sidien jew ta' persuni li għandhom taħt il-ħarsien tagħhom l-annimali.

Fl-abbozz ta' liġi li ppreżenta l-gvern imkien ma jissemma x'inhuma d-dmirijiet tas-sidien jew tal-persuni li għandhom taħt il-ħarsien tagħhom l-annimali.

Jissemma biss li eventwalment il-ministru se jagħmel ir-regolamenti.

Aħna qegħdin ngħidu li kull persuna li jkollha taħt il-ħarsien tagħha annimal, għandha tiżgura li l-ħteġijiet fiżiċi, ta' saħħa u ta' mġiba ta' l-annimal jitħarsu kif jixraq u skond l-għarfien xjentifiku u mediku.

Fl-abbozz ta' liġi li ppreżentajna aħna għedna li kull persuna li jkollha taħt il-ħarsien tagħha annimal marid jew imweġġa', għandha tiżgura li dan ikollu l-kura biex ittaffilu l-uġigħ u tbatija żejda.

Dawn l-affarijiet huma kollha sindakabbli.

Skond l-abbozz ta' liġi li qed nippreżentaw aħna, meta ma jsirx hekk jitqies bħala att punibbli.

Issa jien nistaqsi fejn fl-abbozz ta' liġi li ppreżenta l-gvern hemm imsemmija ċirkostanzi speċifiċi fejn l- aġir tal-bniedem lejn l-annimal hu punibbli kif semmejna aħna.

Semmejna wkoll li jkun ħati ta' reat kull min ikollu taħt il-ħarsien tiegħu annimal u jonqos mid-dmirijiet tiegħu lejh.

Dan jista' jonqos billi jew ma jikkurax l-annimal li jkun marid jew imweġġa', jew inkella joqtol l-annimal b'mod li dan isofri uġigħ jew tbatija żejda bla ħtieġa.

Issa jien nistaqsi fejn fl-abbozz ta' liġi li qed jippreżenta l-gvern qed jissemma dan.

Semmejna wkoll li jkun punibbli jekk wieħed iżomm annimal ħaj meta dan ikun qiegħed ibati.

Għidna li jkun punibbli li wieħed ibigħ annimal ħaj li jkun qiegħed ibati u jsofri.

Semmejna wkoll il-każ ta' meta annimal jiġi abbandunat, u f'liema ċirkostanzi l-gvern għandu d-dritt u s-setgħa li jfittex.

Fl-abbozz ta' liġi ppreżentat mill-gvern il-moħqrija ta' l- annimali ma tissemmiex, Sur President.

It-tieni parti ta' l-abbozz ta' liġi li konna ppreżentajna bħala private member's bill kienet aktar speċifika u fiha semmejna l-imġiba lejn l- annimali.

Għidna li jkun ħati ta' reat min jaħqar annimal b'mod li dan isofri diżabilità fil-ġisem ̧ anke jekk din tkun waħda temporanja.

Ikun ukoll punibbli jekk l-annimal imut bl-uġigħ u t-tbatija maħluqa lilu u jekk ikun meħtieġ li l-annimal jinqered biex tintemm it-tbatija tiegħu.

Aħna ħadna ħsieb li nispeċifikaw dawn iċ-ċirkostanzi f'dan l-abbozz ta' liġi sabiex min ma jaqbilx magħna, jgħidilna għalfejn ma jaqbilx magħna u jgħidilna kif nistgħu nirranġaw l-affarijiet.

Aħna m'għidniex li l- ministru jista' jagħmel regolamenti dwar il-mod ta' kif għandha tiġi mrażżna l-moħqrija ta' l-annimali.

Huwa faċli li tagħmel artiklu fil-liġi u mbagħad tgħid li l-ministru jista' jagħmel regolamenti biex jiġi assigurat li l-annimali ma jiġux maħqura.

Ħalli l-ministru jagħmel regolamenti basta jippreskrivihom fil-liġi stess.

Jien iċ-ċirkostanzi semmejthom u se nkompli nsemmihom, Sur President.

Per eżempju, aħna qed ngħidu li jkun ħati ta' reat min itaqqab l-ilsien jew il-frenulum ta' l-ilsien ta' l-annimal b'ċurkett, permezz ta' fildiferru jew b'xi ħaġa oħra.

Ikun ħati ta' reat ukoll min jaqta' l- widnet il-kelb jew li jkollu taħt il-ħarsien tiegħu t-tali kelb.

Dawn huma affarijiet li jirriflettu r-realtà.

Fil-gazzetta għadna kemm rajna ritratt ta' kelb b'imnieħru mserraq - u hawnhekk nixtieq nirringrazzja lil tal- ġurnal "The Malta Independent - oxxenità mistmerra miż-żewġ naħat tal- Kamra.

Li nixtieq ngħid hawnhekk huwa li l-abbozz ta' liġi tagħna huwa mnebbaħ mil-liġi ta' New Zealand u minn dak tal-Ġermanja, fejn jissemmew reati bħal dawn.

Aħna għidna wkoll li huwa ħati ta' reat min iżomm jew juża lok biex iġelled l-annimali.

Hawn qed ngħidu li wieħed ikun ħati ta' reat mhux biss jekk iġelled annimal iżda anke jekk iżomm lok biex iġelled.

Dan huwa kkonsidrat bħala moħqrija u allura skond il-private member's bill li ppreżentat l-oppożizzjoni huwa punibbli.

Aħna għedna wkoll li huwa reat li tkun preżenti għall-ġlied jew għat- tkeskis ta' annimali.

L-oppożizzjoni tħoss li tant hija kerha l-imġiba li ġġelled il-klieb, li anke l-ispettatur għandu jiġi sindakat u punit għaliex dik it-tip ta' attività ma tkunx possibbli jekk ma jkunx hemm l-ispettaturi li jħeġġu dik it-tip ta' mġiba sindakabbli.

Ikun punibbli wkoll min iħajjar, jgħin jew jassisti fil-ġlied jew tkeskis ta' annimali.

Huwa meqjus bħala reat ukoll min jimmarka annimal b'mod li dan isofri uġigħ jew tbatija żejda jew bla ħtieġa.

Nista' nsemmi biżibilju ta' dettalji oħra minn din il-liġi li għandha x'taqsam mal-kwestjoni tal-moħqrija.

Dawn huma affarijiet li l-gvern Nazzjonalista ma ħasibx li jintroduċi fl-abbozz ta' liġi li għamel.

Minflok daħal f'dawn id-dettalji sabiex ikun hemm verament liġi organika u sħiħa li tkun arma li tikkumbatti lil min irid jagħmel il- ħsara lill-annimali, għandna abbozz ta' liġi li sempliċement jitkellem dwar regolamenti li jista' jagħmel il-ministru dwar l-annimali.

Per eżempju ̧ ma jidhirlix li ssemma li l-ministru jista' jagħmel regolamenti sabiex naraw li ma ssirx moħqrija lill-annimali.

Dan sempliċement jgħid li jista' jagħmel regolamenti għall-kura ta' l-annimali li hija xi ħaġa kompletament differenti, pero' dawn ir-regolamenti ma nafux x'inhuma.

Jien smajt lill-ministru jgħid li din hija enabling law.

Jiġifieri mil-lum 'il quddiem nistgħu niġu f'dan il-parlament biex nagħmlu abbozzi ta' liġi u nsejħulhom enabling laws!

Dan nistgħu nagħmluh f'dak li għandu x'jaqsam ma' finanzi, ma' l-intern, ma' l-agrikoltura u l-bqija u f'kull artiklu noqogħdu ngħidu li l-ministru jista' jagħmel ir-regolamenti.

L-abbozz ta' liġi li ppreżentajna aħna bħala private member's bill jispeċifika b'mod mill-aktar importanti kif għandu jkollna l-metodu u s- snien biex ninforzaw.

Aħna semmejna l-pulizija u l-gvern Nazzjonalista semma l-gwardjani lokali.

Jiġifieri aħna morna pass aktar 'il quddiem biex żgur ħadd ma jkaxkar saqajh.

Għalhekk għamilna klawsola fejn ċittadin ordinarju li jkun jaf li hemm każ fejn annimal qiegħed jinħaqar, għandu d-dritt li jistitwixxi proċedura kriminali fil-konfront ta' min ikun qiegħed iwettaq ir-reat.

B'hekk inkunu qegħdin insaħħu l-id taċ-ċittadin sabiex jiġu protetti l-annimali.

Hawnhekk mhux qegħdin nitkellmu biss fuq il-pulizija.

Aħna nafu li l-pulizija u l-gwardjani lokali għandhom diversi responsabbiltajiet u ma rridux nisimgħu li għandhom ħafna xogħol x'jagħmlu.

Huwa importanti ħafna li l-pulizija u l-gwardjani lokali jagħmlu x-xogħol tagħhom pero' permezz ta' din il-liġi aħna qegħdin insaħħu l-id taċ-ċittadin.

Fl-abbozz ta' liġi li ppropona l-gvern qrajt dwar il-kwestjoni ta' l- għaqdiet volontarji.

Jidhirli li f'dan l-abbozz ta' liġi kollu, l-għaqdiet volontarji jissemmew f'Taqsima II, fejn qed jingħad li l-Istat jirrikonoxxi li hu dmir tiegħu li jikkollabora ma' l-għaqdiet volontarji fil-qasam tat-trattament xieraq ta' l-annimali, u f'Taqsima III, fejn qed jingħad li l-gvern beħsiebu jwaqqaf il-kunsill għat-trattament xieraq ta' l- annimali - fl-abbozz ta' liġi tagħna hemm propost xi ħaġa simili wkoll - pero' ma jgħid xejn aktar.

Għalhekk nixtieq nistaqsi min huma l-għaqdiet volontarji u kif dawn se jiġu regolati.

Fl-abbozz ta' liġi li ressaqna aħna bħala private member's bill - li qatt ma wasal biex jiġi diskuss, ovvjament biex il-gvern jgħid li għamel tiegħu - hemm taqsima li permezz tagħha qegħdin nirregolaw l-għaqdiet volontarji approvati.

Huwa importanti ħafna li wieħed jirregolarizza għaliex inkella kulħadd jista' jgħid li għandu għaqda ta' tnejn min-nies dwar it-tiġieġ jew il-klieb li ma tkunx għaqda serja li tista' tiġi rikonoxxuta fuq skala nazzjonali.

Per eżempju ̧ fil-liġi stess qegħdin insemmu kif l-għaqdiet volontarji għandhom jagħmlu s-sottomissjonijiet sabiex jingħaqdu fil- proċedura kollha ta' kif għandha ssir it-talba, b'indikazzjoni ta' l- applikanti fil-qasam tal-ħarsien ta' l-annimali li fih l-applikanti jridu juru kif se joperaw.

Hemm diversi dettalji dwar tagħrif li hemm bżonn li wieħed jissottometti biex jifforma għaqda.

Semmejna wkoll il-bżonn li l-ministru jkun sodisfatt dwar ċerti kriterji.

Wieħed minnhom hu li l-għan ewlieni ta' l-għaqda hu li verament iġib 'il quddiem il-ħarsien ta' l-annimali.

Ma nistgħux ngħidu li għandna għal qalbna ċertu speċi ta' annimali u nieqfu hemm.

It-trasparenza fl- arranġamenti finanzjarji u fit-tmexxija ta' l-għaqda trid tkun hemm u jrid ikun hemm indikazzjoni dwar kif l-għaqdiet approvati jkunu qed jaħdmu.

L- abbozz ta' liġi tal-gvern Nazzjonalista ma jgħid assolutament xejn dwar dawn l-affarijiet.

Jidher ċar li dan hu mogħmi bi ħsebijiet dwar sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Se nidħlu fl-Unjoni Ewropea u ngħaddu l-liġijiet li għandhom x'jaqsmu magħha u l-affarijiet li jolqtu lilna direttament f'dan il-pajjiż ma nagħtuhom l-ebda importanza!

Jien ngħid bl-akbar sinċerità li fil-ħames snin li ilni f'dan il-parlament, fis-seba' snin li għamilt l-università u fit-13-il sena li ilni avukat, qatt ma rajt liġi bħal din.

Jien qatt ma rajt liġi li sempliċement hija maqsuma f'diversi taqsimiet li f'kull waħda minnhom hemm x'se jagħmel il-ministru wara li jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi.

Għalhekk aħna ma nistgħux nikkritikaw u napprovaw dak li hawn quddiemna.

Per eżempju, ma nafux jekk persuna li tkun spettatur fil-ġlied tal-klieb hux se tkun ħatja jew inkella hux se tingħata penali, bħalma niżżilna aħna fl-abbozz ta' liġi li ppreżentajna aħna.

Dan nistgħu ngħiduh għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-abbozz ta' liġi tagħna li sfortunatament il-gvern Nazzjonalista ma riedx li jgħaddi minn dan il-Parlament.

Forsi dwar dan se jgħidilna l-Ministru fil-winding up qabel joħroġ ir-regolamenti jew forsi l-Ministru se jkollu idea ta' x'regolamenti se joħroġ meta eventwalment jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi!

(Interruzzjonijiet) Aħna se nivvotaw kontra din il-liġi għaliex ma tagħmilx ġieħ lill-ħolqien tad- drittijiet u l-protezzjoni ta' l-annimali għax l-ewwelnett l-abbozz ta' liġi ma jitkellimx dwar id-drittijiet ta' l-annimali.

Per eżempju ̧ l-abbozz ta' liġi tagħna semmejnih " Att dwar id-Drittijiet u l-Ħarsien tal-Protezzjoni ta' l-Annimali".

Jiġifieri aħna diġà qed immorru oltre minn dak li qed jipproponi l-gvern Nazzjonalista.

Aħna qegħdin insemmu l-annimali kollha u mhux biss dawk li huma miżmuma.

Issa fl-abbozz ta' liġi kif propost mill-gvern Nazzjonalista, diġà qed inpoġġu limitu għaliex biex annimal jieħu l-protezzjoni tal-liġi tal-gvern Nazzjonalista jrid ikun miżmum.

Pero' apparti minn hekk qed nerġgħu nikkwalifikaw u nissottokwalifikaw billi qed ngħidu li annimal irid ikun miżmum għal skopijiet ta' xogħol, sport, wens u ikel.

Mela allura a stray dog m'għandux il-protezzjoni ta' din il-liġi.

Għalhekk meta mmorru fi stadju ta' Kumitat, nawgura li l-Ministru jħassar kull fejn hemm li hu jrid jagħmel regolamenti u jagħmel klawsola waħda fl-aħħar, li tkun tgħid li l-ministru jista' jagħmel regolamenti għal ċerti affarijiet, għaliex kull liġi jkollha r-riżerva li l-ministru jista' jagħmel ir-regolamenti.

Jien nitlob lill-Ministru biex iħassar kull taqsima fejn hemm li jista' jagħmel ir-regolamenti għall-kura ta' l-annimali u kif dawn għandhom jinqatlu u jdaħħal dawk il-partijiet ta' l-abbozz ta' liġi li ppreżenta l- Onor. Alfred Sant li jirrigwardaw il-kura ta' l-annimali, il-moħqrija ̧ ir- reati u ċ-ċirkostanzi kollha li huma punibbli.

Din il-liġi ma nistgħux ngħadduha kif inhi u lill-Ministru nitolbu biex ir-regolamenti ma jagħmilhomx hu għax dan huwa perikoluż.

Naturalment mhux qiegħed nirriferi għall-Onor.

Ninu Zammit imma għal kulmin jista' jiġi warajh ukoll.

(Interruzzjonijiet) Xejn m'hu ġdid taħt il-kappa tax-xemx!

Aħna tant nemmnu fid-drittijiet u fil-ħarsien ta' l-annimali li ridna li dan l- abbozz ta' liġi jkun ippreżentat mill-ministru ta' l-intern sabiex jiġi enfasizzat l-element tad-dritt li għandhom l-annimali.

Aħna bnedmin u mhux biss ngħixu flimkien bħala bnedmin imma ngħixu ma' ħlejqiet oħrajn li jeħtieġu li jiġu protetti, Sur President.

Ġeneralment aħna nagħmlu liġijiet sabiex nirregolaw ħajjitna bħala bnedmin, sabiex nipprovaw ngħixu ħajja aħjar u sabiex intejbu l-kondizzjonijiet tax- xogħol tagħna.

Aħna ngħixu ħajjitna sabiex inżidu l-kwalità ta' l-ambjent ta' madwarna u sabiex ngħixu kwalità ta' ħajja dejjem, għalkemm sfortunatament bil-politika tal-gvern Nazzjonalista żgur li ma nistgħux ngħidu li qegħdin ngħixu ħajja aħjar.

Il-prospetti huma li s-sena d-dieħla se ngħixu ħajja agħar milli qegħdin ngħixu din is-sena.

Pero' rridu nifhmu li aħna ma ngħixux biss waħedna imma ngħixu ma' l-annimali u għalhekk jeħtieġ li ngħaddu liġijiet mhux biss biex inħarsu d-drittijiet tagħna imma wkoll biex inħarsu d-drittijiet u nipproteġu lill-annimali.

Meta nara ritratt bħal dak li kien hemm fuq il-ġurnal "The Malta Independent" nitkexkex għax huwa diffiċli li wieħed iħares lejn dak il-povru kelb b'imnieħru mħanxar u bid-dmijja.

Dan huwa att kodard u mill-agħar.

Każ ieħor li ġie rrapportat il-bieraħ stess jidhirli li kien ta' kelb li nqatel permezz ta' blowlamp.

Dawn huma affarijiet ta' l-għaġeb.

Dan ifisser li f'pajjiżna wasalna f'sitwazzjoni fejn hawn min għandu element ta' kefrija għal xi ħaġa helpless.

Jista' jkun li kelb ikun sfrattat imma dan m'għandux iseħħ xorta.

Aħna nemmnu li jekk se nagħmlu liġi li tipproteġi d-drittijiet u l-jeddijiet ta' l-annimali, għandna nassiguraw li tkun liġi bis-snien u li tindirizza b'mod preċiż lil dawn in-nies li sfortunatament iġibu ruħhom daqshekk kodard fil-konfront ta' ħlejqiet li huma bla protezzjoni.

Jien nemmen, bħalma temmen din in-naħa tal-Kamra, li din il-liġi m'għandiex snien biżżejjed sabiex tipproteġi d-drittijiet ta' l-annimali u għaldaqstant aħna se nivvotaw kontriha.

Aħna nħeġġu lill-gvern sabiex jaddotta l-mudell li ppropona l-Partit Laburista permezz tal-private member's bill li kien ippreżenta l-Onor.

Alfred Sant f'Settembru tas-sena l-oħra.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Sfortunatament f'dan il-parlament wasalna f'sitwazzjoni fejn anke fuq liġi daqshekk bażika, bħalma hi l-protezzjoni ta' l-annimali, noqogħdu nfettqu fuq ħafna dettalji li fuqhom jista' jintlaħaq kompromess.

Dan ma jfissirx li wieħed għandu jibdel l- istruttura tal-liġi kollha għax naħseb li naqblu li ċerti affarijiet m'għandhomx isiru.

Jien naħseb li ż-żewġ naħat tal-Kamra jaqblu li ċerti affarijiet m'għandhomx isiru u għalhekk naħseb li rridu niftehmu dwar l- aħjar metodi li għandna nimxu fuqhom.

L-Onor.

Gulia qalilna li dawn l- affarijiet li qed nitkellmu dwarhom huma relatati mal-professjoni tiegħi.

Dan huwa veru imma r-realtà hi li min ikollu subgħajh fil-borma jkun jaf x'fiha, Sur President.

Aħna t-tobba l-ħin kollu naħdmu fuq l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu mal- ħajja pero' l-avukati – mhux qed ngħid b'nuqqas ta' rispett lejhom - għandhom il-modus operandi tagħhom kif jagħmlu l-affarijiet.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' ħajja ma tistax issir it-tip ta' liġi li qed tipproponi l-oppożizzjoni.

Dan għaliex l-affarijiet tal-ħajja huma l-ħin kollu fi stat dinamiku u wieħed ma jistax jagħmel regolamenti daqshekk dettaljati, speċjalment f'liġi li għandha x'taqsam ma' l-esperimentazzjoni u mal-bio- teknoloġija.

Minn ġimgħa għall-oħra ċ-ċirkostanzi jinbidlu u dan il- parlament ma jistax joqgħod ibiddel l-affarijiet kull darba.

Jekk ̧ per eżempju, wara ftit jivvintaw xi reat ġdid kontra l-annimali jew inkella jivvintaw xi teknika ġdida kif wieħed jagħmel l-inseminazzjoni artifiċjali, mhux se noqogħdu niġu kull darba f'dan il-parlament biex nibdlu l-liġi.

Nistgħu nagħmlu sena sħiħa nitkellmu fuq l-annimali, fuq l-inseminazzjoni ̧ fuq il-feti u fuq l-embryos, suġġetti tekniċi immens.

Minn ġurnata għall- oħra x-xjenza qed tiġri b'mod sfrenat.

Mr Speaker, din li qed nagħmlu hawnhekk ngħidulha horizontal legislation għaliex wieħed jista' jagħmel regolamenti mal-liġi u jibdilhom b'ħafna aktar ħeffa milli kieku joqgħod jgħaddihom minn dan il-parlament.

Dan għaliex ċerti proċeduri jieħdu t-tul ta' żmien u r-regolamenti jkunu ppubblikati fil-Gazzetta tal-Gvern.

L-oppożizzjoni tista' titkellem fuq ir- regolamenti wkoll u bħalma għamlet fil-passat, tista' tippreżenta mozzjonijiet biex jiġu emendati.

Fil-każ ta' regolamenti fuq l-annimali ma nistax nimmaġina li jekk ikun hemm xi problema u xi ħadd min-naħa l-oħra jkellem lill-ministru, dan ma jagħmilx dak li jkun hemm bżonn.

Permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi qed nilleġislaw kontra l-moħqrija ta' l-annimali li jinżammu bħala pets, li jiġru barra, li qed jiġu nklużi fit-trobbija għall-użu ta' l-ikel u dawk li qed jiġu wżati fil-laboratorji.

Aħna qed nagħmlu liġi komprensiva u orizzontali biex ma ssirx moħqrija fuq dawn l- annimali u allura li ngħidu li l-oppożizzjoni għandha liġi u l-gvern għandu liġi oħra, hija xi ħaġa assurda.

Jien kultant ma nistax nifhem minn fejn jiġu ċerti mentalitajiet, Sur President!

Din il-framework legislation qed tagħmilha ċara li l-moħqrija ta' l- annimali mhijiex aċċettabbli fl-ebda waħda minn dawn il-kategoriji u timponi multi u penali qawwijin ħafna.

Madankollu d-dettalji ta' fejn dawn għandhom jiġu applikati għandhom joħorġu b'regolamenti għax ma jistgħux isiru f'liġi per se.

L-Onor.

Gulia semma xi ħames każi ta' moħqrija imma jekk għada pitgħada jivvintaw xi każ ieħor ta' moħqrija, ikollna noqogħdu niġu f'dan il-parlament u noqogħdu ngħaddu l-liġi mill- istadji kollha.

Dan għaliex nafu li l-invenzjonijiet tal-bniedem huma bla limitu.

Għalhekk ikun aħjar li sempliċement nibdlu r-regolament wara li tkun saret komunikazzjoni maż-żewġ naħat tal-Kamra.

Dan ifisser li l- aħjar ħaġa hija li jkun hemm liġi li tgħid li m'għandekx taħqar l-annimali u b'hekk il-ministru jkollu l-poter li joħroġ ir-regolamenti skond iċ- ċirkostanzi.

Ix-xjenza mhijiex bħal suġġetti oħra u f'dak li għandu x'jaqsam ma' ħajja, ma tistax toqgħod tistenna l-affarijiet jiġru imma trid tipprevedi x'se jiġri minn qabel.

Għalhekk naħseb li hemm bżonn bidla fil-mentalità, Sur President.

Il-kollega tiegħi l-Onor.

Gulia semma d-drittijiet ta' l-annimali, imma aħjar wieħed joqgħod attent x'terminoloġija juża.

Annimal ma jistax ikollu dritt u naħseb li din irridu noqogħdu attenti ħafna kif nitkellmu fuqha.

Id-dritt fundamentali huwa ristrett għal dik il-kreatura li hija self- conscious jew self-reflective, jiġifieri tal-bniedem.

Il-kreaturi l-oħra kollha li jeżistu m'għandhomx din il-fakultà ta' riflessjoni.

Jien għandi obbligi morali u drittijiet fundamentali għax jien kapaċi nirrifletti u għax jien konxju ta' dak li qed nagħmel.

Huwa l-bniedem biss li jista' jitkellem fuq drittijiet u drittijiet fundamentali.

L-annimali ma jistax ikollhom drittijiet fundamentali għaliex ma jistgħux jaġixxu mill-punto di vista ta' self-reflection u ta' kuxjenza.

L-annimali m'għandhomx obbligu morali li ma jeklux lil xulxin.

Aħna n-nies għandna l-obbligu morali li ma noqtlux lil xulxin imma l-animali jridu jimxu skond il-liġi tan-natura biex ikunu jistgħu jgħixu.

Jekk noqogħdu sejrin hekk, jekk iljun ikun se jiekol gażell, dan jista' jaqbeż quddiemu u jgħidlu li għandu dritt jgħix u allura ma jistax jieklu!

Ovvjament la l-gażell u lanqas l-iljun m'huma se jiġġieldu din il-biċċa xogħol fil- qorti għax l-annimali jimxu mal-liġi tan-natura!

Il-liġi naturali ma tinkludix il-liġi morali u għalhekk ma jistax ikun li wieħed jitkellem fuq id-drittijiet ta' l-annimali.

Dan huwa żball fundamentali u ma jistax ikun li nibqgħu nitkellmu b'dan il-mod għaliex il-liġijiet ta' l-annimali m'humiex hekk.

Il-liġijiet tan-nies u d-drittijiet fundamentali tan-nies jeżistu imma d-drittijiet fundamentali ta' l-annimali ma jistgħux jeżistu.

Naf li ħafna drabi l-emozzjoni twassal lill-bniedem biex jippersonifika l- annimal.

Dan narawh fil-cartoons tat-tfal u fi programmi oħra li naraw fuq it-televiżjoni għax dan huwa mod kif il-bniedem jipprova jħares lejn l- annimali mill-punto di vista tiegħu.

Pero' dik tibqa' personifikazzjoni ta' l-annimali u tan-natura, jiġifieri mhuwiex il-każ li titkellem fuq id- drittijiet ta' l-annimali.

Minkejja dan ̧ il-bniedem għandu l-obbligu li ma jaħqarx u ma jagħmilx ħsara lill-annimali.

Naħseb li huwa obbligu ta' kull wieħed u waħda minna li ma noqogħdux nagħmlu ħsara lill-annimali għalxejn.

Fl-aħħar mill-aħħar l-annimali għandhom il-funzjoni tagħhom ukoll fil- kreazzjoni u fir-relazzjoni mal-bniedem, Sur President.

Mr Speaker, importanti li meta nitkellmu fuq il-bniedem u fuq l-annimali nħarsu lejn l-evoluzzjoni komuni.

Jien ili nistudja l-ħajja fid-dettall għal dawn l-aħħar 20 sena, anke fil-livell molekulari u m'għandix dubju li l-bniedem evolva minn pożizzjoni li hi parallela u li hija fl-istess siġra li evolvew minnha l-annimali u n-natura kollha, bil-pjanti b'kollox.

M'għandix dubju li l-pjan tal-kreazzjoni kien wieħed evoluzzjonarju.

Pero' minkejja li l-bniedem evolva ma' l-annimali, mal-pjanti u mal-kumplament tan-natura, jibqa' l-unika kreatura li hija self-reflective u li għandha l- consciousness.

Id-dinja ilha teżisti erba' biljun sena filwaqt li l- bniedem ilu jeżisti biss xi erba' miljun sena.

Għalhekk ikun tajjeb li nifhmu li l-informazzjoni ġenetika li tinsab fil-bniedem hija magħmula mill- addizzjoni ta' l-informazzjoni ġenetika kollha tal-linja ta' kull kreatura kollha li ilha teżisti mill-bidu tal-ħajja.

Minħabba li aħna repożitorji ta' din l-informazzjoni li ġiet trasmessa minn ġenerazzjoni għal ġenerazzjoni għal dawn il-miljuni ta' snin kollha u minħabba li l-annimali l-oħra kollha, il-pjanti u anke ħlejqiet l-oħra għandhom din l- informazzjoni ġenetika, aħna għandna obbligu speċjali li nikkonservaw din l-informazzjoni.

Hemm evoluzzjoni oħra li wieħed irid iħares lejha b'mod attent ħafna, Sur President.

Jekk wieħed jistudja l-evoluzzjoni tal-ħajja mill-bidu nett isib li hemm ukoll hemm l-evoluzzjoni tal-consciousness, li se nsejħilha kuxjenza.

Kull annimal li laħaq grad ogħla fl-evoluzzjoni mill-annimal ta' qablu, żviluppa livell ogħla ta' kuxjenza.

Din mhix is-self-consiousness li nsibu fil-bniedem.

Irridu nirrispettaw il-fatt li ħafna mill-annimali għandhom il-kapaċità li jħossu bħall-bniedem, kuntrarjament għall-pjanta.

Pjanta tista' tqaċċatha min-nofs għax ma tħoss xejn u m'għandhiex sistema nervuża, pero' l-annimali l-aktar għoljin għandhom sistema nervuża u allura għandhom il-kapaċita' li jħossu.

Għalhekk il-bniedem għandu l-obbligu li jirrispetta l-fatt li m'għandux jagħmel ħsara u jaħqar lill-annimali.

Wieħed ma jistax jgħid li jekk jagħti daqqa ta' sieq jew jaħqar kelb jew qattus – kif qal l-Onor.

Gulia, din hija xi ħaġa ħażina u krudili ħafna – ikun qed jagħmel xi ħaġa tajba għax ċerti kreaturi għandhom sistema nervuża u allura jistgħu jħossu u jsofru l-uġigħ bħalma jsofri l-bniedem.

Pero' nerġa' ngħid li l-annimali qatt ma jistgħu jilħqu l-livell tal- bniedem f'dak li għandu x'jaqsam ma' self-consciousness u riflessjoni.

Dik hija riżervata għall-bniedem biss u għal ebda ħlejqa oħra fl-univers.

Punt ieħor hu li hemm obbligu ieħor mill-bniedem lejn il-kumplament tal- kreazzjoni.

Dan jifforma l-bażi ta' din il-liġi u hawnhekk il-bniedem m'huwiex biss steward imma huwa wkoll a co-creator.

Dan sibtu f'wieħed mid- dokumenti Kattoliċi ta' l-Isqfijiet Amerikani li semmejt xi żewġ seduti ilu.

Għalhekk wieħed jista' jgħid li dak li hemm f'din il-liġi li għandu x'jaqsam ma' bio-teknoloġija u mat-teknoloġija ta' l-inseminazzjoni u tal- feti huma l-kontribuzzjonijiet tal-bniedem lejn il-kreazzjoni li ħalaq Alla.

Dan id-dokument ta' l-Isqfijiet Amerikani – ta' min igħid li dawn jiltaqgħu f'konferenza u jkun hemm xi 400 wieħed - isemmi punt importanti ħafna li jgħid hekk: "God's presence in His creation is immanent".

Jiġifieri l-preżenza ta' Alla fil-kreazzjoni hija kontinwa.

Għalhekk aħna għandna l-obbligu li mmexxu sew il-kreazzjoni tal-Ħallieq.

Fl-opinjoni tiegħi, din il-liġi li għandna quddiemna hija tajba ħafna għaliex ma tidħolx fid-dettalji u taċċetta li l-annimali m'għandhomx jiġu maħqura.

Jingħad ukoll li għandu jkun hemm pulizija, gwardjani lokali u kwalunkwe persuna oħra li jista' jinnomina l-ministru li jistgħu jagħmluha ta' pulizija fuq din il-liġi.

F'din il-liġi hemm il-prinċipji ta' kemm wieħed jeħel jekk isir reat u hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq ammonti żgħar.

Madankollu d-dettalji ma jistgħux jidħlu f'din il-liġi.

Ma nistgħux inniżżlu kull dettall fuq kull forma ta' ħajja u fuq kull annimal li jeżisti fid-dinja għax ma jistax ikun.

Is-sens komun jgħidilna li għandna nagħmlu din it-tip ta' liġi u nħalluha miftuħa għad-dinamiżmu tal-ħajja biex inkunu nistgħu inżidu u nnaqqsu għaliex il-ħajja u x-xjenza waslu f'sitwazzjoni li jridu jinbidlu.

Dan nistgħu nagħmluh bi ftehim ma' l- oppożizzjoni u mingħajr ma noqgħodu ngħaddu mill-proċeduri ta' din il- Kamra.

Jekk għall-fini ta' l-argument din il-liġi għamilniha 60 sena ilu, jista' jkun li jkun hemm speċi li llum m'għadhiex teżisti u li l-bniedem minħabba l-fakultà ta' co-creation tiegħu joħloq speċi ġdida.

Hawnhekk mhu qed ngħidu xejn ġdid, Sur President.

Fit-teknoloġija tal-laboratorji l-ħin kollu jinħolqu speċi ġodda ta' ġrieden u ta' annimali li huma mammali.

Dan ifisser li kull darba li jiġi xjentist u joħloq jew jivvinta speċi ġdida ta' ġurdien, il-ministru jrid joqgħod jiġi f'din il-Kamra u jgħaddi mill-istadji kollha biex idaħħal speċi waħda bil-liġi.

Dan ma jistax ikun u ma jagħmilx sens.

Għalkemm jien nifhem li forsi l-oppożizzjoni trid turi li qed taqbeż għall-annimali, is-sens komun jitlob li tista' tinkorpora u tbiddel ir-regolamenti skond il-ħtieġa.

Minħabba f'hekk irridu noqgħodu attenti li ma naqflux idejna b'ċintorin jew b'katnazz u mbagħad meta jinbidlu ċ-ċirkostanzi nkunu rridu nemendaw il-liġi kull darba.

Jista' jkun li anke sakemm tgħaddi din il- liġi, ikunu laħqu tbiddlu ċ-ċirkostanzi għax ix-xjenza hekk hi.

Dan jista' jgħidu kulmin jaħdem f'dan il-qasam u min ma jkunx f'dan ix-xogħol forsi jkun qiegħed iħares mill-aspett ta' barra u ċerti dettalji ma jkunx jista' jarahom.

Wieħed jista' jiftaħ il-gazzetta u jara x'fiha, imma l-magazines xjentifiċi ma jinqrawx minn kulħadd.

Jien dawn ġieli naqrahom u nista' ngħid kemm ikun hemm tibdiliet mgħaġġlin.

Per eżempju, illum hemm il- problema tal-patents, fejn illum joħroġ patent fuq annimal u wara ġimgħatejn joħroġ patent fuq annimal ieħor.

Din hija r-realtà.

Allura kull darba li tevolvi speċi ġdida trid toqgħod tiġi hawnhekk biex tibdel ir- regolamenti?

Jien nitlob lill-oppożizzjoni sabiex toqgħod attenta għall- pożizzjoni li qed tieħu għaliex it-tip ta' liġi li trid hi torbot idejn il- gvern biex ma jkunx jista' jaġixxi.

Il-ħajja tal-lum qiegħda fi stadju ta' tibdil kontinwu u allura ma jistax ikun li noqgħodu niġu hawnhekk kull darba li nkunu rridu nibdlu r-regolamenti.

L-appell tiegħi hu li f'din il-liġi m'għandniex noqogħdu noħolqu ħafna konfrontazzjonijiet u nivvotaw kontra.

B'din il-liġi rridu naraw kif l-affarijiet li semma l-Onor.

Gulia jew li semma l-Onor.

Noel Farrugia jiġu diskussi mal-ministru għall- agrikoltura u sajd ħalli ma noqogħdux noħolqu ħafna konfrontazzjoni bla bżonn fuq xi ħaġa li jien ċert li nistgħu naqblu fuqha.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, l-ewwel ħaġa li rrid ngħid hija li l- oppożizzjoni mhux qed taqbel ma' l-abbozz ta' liġi li qed jipproponi l- gvern għax dan jillimita ruħu għall-annimali li jrabbi l-bniedem.

Min-naħa l-oħra, l-abbozz ta' liġi li pproponiet l-oppożizzjoni jħares lejn l- annimal f'sens aktar wiesa' u jinkludi l-annimali u l-ħlejjaq kollha.

Ngħid għalija niddejjaq nuża l-kelma annimal għaliex kultant din tinftiehem ħażin.

Aħna nemmnu li jekk is-soċjetà jkollha l-kultura li tagħraf tirrispetta l-ħlejjaq f'sens wiesa', ikollna soċjetà li tabilħaqq tgawdi livell għoli ta' għajxien.

Aħna nemmnu li hawnhekk jidħol l-aspett edukattiv għax importanti li s-soċjetà tkun aktar dixxiplinata fil- konfront tal-ħlejjaq kollha u hawnhekk nagħmel riferenza għall-annimali protetti tal-baħar u għall-mod kif dawn qed jiġu abbużati.

Qed ngħid dan għax jirriżulta li filwaqt li s-sajjieda Maltin u Għawdxin jistadu b'metodi tradizzjonali ̧ konservazzjonisti ̧ selettivi u legali biex jipproteġu l-annimali protetti tal-baħar, insibu li fir-reġjun tal- Mediterran jeżistu metodi distruttivi għall-qabda tal-ħut, metodi li jikkaġunaw dannu u moħqrija kbira fuq dawn l-ispeċi ta' ħlejjaq tal-baħar, bħalma huma d-dniefel, il-klieb il-baħar, il-fkieren u l-balieni, għalkemm dawn ta' l-aħħar ma tantx għadhom ipassu fil-Mediterran.

Ir- realtà hi li fir-reġjun tal-Mediterran jeżistu nuqqasijiet kbar f'dan ir- rigward.

Biżżejjed nieħdu l-kwestjoni li kellna dan l-aħħar dwar is-sajd tat-tonn biex wieħed ikun jista' jifhem aħjar x'qed ngħid, Sur President.

Hawnhekk nixtieq insemmi l-każ tax-xibka magħrufa bħala l-purse-seiner li tintuża għall-qbid tat-tonn, naturalment mhux minn sajjieda Maltin u Għawdxin imma minn sajjieda oħra fir-reġjun tal-Mediterran.

Din ix-xibka hija magħrufa bħala x-xibka tas-sajd distruttiv u mhijiex legali f'ċerti xhur partikolari fil-Mediterran.

Id-daqs ta' din ix-xibka huwa ta' kilometru in diameter u meta din tintuża, tinżel fond ta' mhux inqas minn 30 metru.

Minħabba dan, is-sajjieda jrid ikollhom bastimenti tas-sajd ta' aktar minn 50 metru sabiex ikunu flessibbli għal dan it-tip ta' sajd.

Ġeneralment meta jsir dan it-tip ta' sajd ikun hemm cable ta' l-azzar imqabbad max-xibka, li f'xi ħinijiet jintrefa' ħalli jingħalaq il-qiegħ tax-xibka u b'hekk il-ħut jispiċċa maqbud fil-baħar.

U meta tingħalaq ix- xibka ma jkunx hemm biss tonn imma jkun hemm ukoll ħlejjaq u annimali protetti tal-baħar, fosthom dniefel u fkieren.

Għalhekk wieħed irid jistabilixxi l-konsegwenza tal-moħqrija suġġetti għaliha l-annimali protetti tal-baħar kawża tan-nuqqas ta' ossiġnu u nuqqas ta' ilma.

Fil- fatt huwa magħruf li ħafna minn dawn il-ħlejjaq ħafna drabi jmutu fgati u jintremew lura fil-baħar għax imbagħad il-laħam ma jkunx tajjeb għall- konsum, Sur President.

Irrid infakkar li gvernijiet Laburisti preċedenti kienu għamlu pressjoni kbira sabiex iwasslu dawn l-ilmenti f'fora internazzjonali.

Aħna għamilna din il-pressjoni biex nispjegaw il-karatteristika tas-sajd tagħna, f'dan il- każ is-sajd tat-tonn.

Ovvjament ridna nispjegaw ukoll il-moħqrija li qed ikunu suġġetti għaliha dawn l-annimali protetti.

Issa filwaqt li aħna għedna li dawn it-tip ta' xbieki tat-tonn għandhom jiġu pprojbiti, ipproponejna sabiex jiġu aboliti mekkaniżmi oħra bħal helicopters u ajruplani li jintużaw bħala parti minn proċess li jinvolvi dan it-tip ta' sajd u anke għamilna riferenza għall-impatt li jista' jirriżulta fuq il- konsumatur.

Ir-raġuni hija li minbarra l-moħqrija u l-ksur tal-liġi tal- protezzjoni ta' dawn il-ħlejjaq tal-baħar, ikun hemm ukoll livelli għolja ta' histamine fil-każ tat-tonn – dan huwa livell ta' kimika fid-demm li jista' jibqa' attiv u jogħla fil-livell tiegħu sa 24 siegħa wara li tkun mietet il-ħuta – li allura ma jiġrix meta jistadu s-sajjieda tagħna għax matul is-snin dawn tgħallmu jiskarnaw it-tonn biex il-histamine ma jitlax fil-livell.

Minn hawnhekk jien insellem lis-sajjieda Maltin u Għawdxin li dejjem kienu responsabbli u dejjem ipproteġew fejn setgħu dawn l-ispeċi bis-sistemi tas- sajd tagħhom, filwaqt li pajjiżi oħra fir-reġjun tal-Mediterran qed iwettqu din il-moħqrija kollha.

Forsi għad jgħidilna l-Ministru jekk jirrikonoxxix din il-pożizzjoni u jgħidilna wkoll x'miżuri ttieħdu matul l-1999 u s-sena 2000 biex nassiguraw li jsir ċertu kontroll f'xahar partikolari.

Jien min-naħa tiegħi lest li nagħti garanzija

li s-sajjieda Maltin u Għawdxin huma fost l-aktar sajjieda fir-reġjun tal- Mediterran li jirrispettaw l-ispeċi protetti ta' ħut u l-annimali tal- baħar.

Per eżempju ̧ fil-każ tal-qabda tal-pixxispad dawn ma jużawx id- drift-net, xi ħaġa li l-gvern Laburista preċedenti kien ħadem fuqha f'fora internazzjonali sabiex tiġi abolita.

Din id-drift-net hija xibka twila għaxar kilometri li meta titwaddab fil-baħar tiġi qisha purtiera.

Fil-fatt din ix-xibka li jkollha s-sufri fil-wiċċ tkun f'forma ta' żig-żag biex ebda ħuta ma tiskappa.

F'din ix-xibka li qed insemmi issa mhux il-pixxispad biss jispiċċa imma jispiċċaw anke ħlejjaq tal-baħar protetti bħal fkieren, klieb il-baħar u dniefel.

Għalhekk meta s-sajjieda jtellgħu x-xibka, dawn il-ħlejjaq protetti jkunu ġew maħqura u maqtula.

Jirriżulta li għal xi snin kien hemm ċertu kontroll fuq dan il-mod ta' sajd illegali, iżda f'dawn l-aħħar snin, partikolarment matul is-sena li għaddiet u din is-sena, irriżulta li xi sajjieda fir-reġjun tal-Mediterran reġgħu mill-ġdid għamlu abbuż minn din it-tip ta' xibka li ma tipproteġi xejn dawn il-ħlejjaq protetti tal-baħar.

Jien informat ukoll li dawn ċekknu l-malji ta' dawn ix-xbieki ħalli jinqabad ħut akbar bħal dak magħruf bħala t-tonn iż-żgħir.

Allura hawn bilfors ikolli nitlob lill-Ministru biex fil- winding-up jispjega ftit x'sar matul dawn l-aħħar snin fuq dawn id-drift- nets li minbarra li ma jirrispettaw xejn u joħolqu din il-moħqrija kollha fuq il-ħut, m'hemmx dubju li jaffettwaw ukoll is-sajda tal-Maltin u l- Għawdxin għax b'dan il-metodu il-kwantità ta' pixxispad li jinqabad tkun waħda kbira u allura ma jkunx hemm bilanċ f'dik li hi sajda fir-reġjun.

Dan qiegħed ngħidu għaliex jirriżulta li filwaqt li aħna għandna sajjieda li jużaw l-aktar sistemi li jirrispettaw ħlejjaq protetti, meta għal xi raġuni jew oħra dawn kienu qed jiddefendu l-għajxien tagħhom, il-Gvern Malti, permezz ta' l-armata ̧ ipproteġa sajjieda li kienu qed jużaw dawn il-metodi brutali.

Dan imur kontra l-prattika tal-protezzjoni ta' dawn l-ispeċi ta' ħlejjaq tal-baħar.

Mr Speaker, il-liġi li qed iressaq il-gvern hi skeletru f'dik li hi regolamentazzjoni attiva u prattika għax għad irid jistabiliha l-ministru.

Hemm obbligi fundamentali li rridu nirriflettu sew fuqhom.

Dan ma nagħmluhx billi nċekknu lil xulxin imma billi nifhmu x'inhuma l-konsegwenzi u x'inhi l-moħqrija li qed ikunu suġġetti għaliha dawn l-ispeċi f'qiegħ il- baħar.

Aħna ħafna drabi niffirmaw il-konvenzjonijiet biex nipproteġu u mbagħad ninsew l-obbligi u d-dmirijiet tagħna.

Nista' ngħid li kien bagħat għalija wkoll id-direttur tas-sajd wara li fit-18 ta' Mejju ta' din is- sena għarraftu bl-inkwiet u bid-diffikultajiet kbar li kien hemm bejn sajjieda Maltin u dawk barranin dwar il-kwestjoni tat-tonn.

Pero' f'dan il-parlament donnu li niżżuffjettaw b'min jipprova jagħti appoġġ fi kwestjoni bħal din.

Ħafna drabi dak li jsir min-naħa ta' l-oppożizzjoni ma nikkalkolawhx imma nipprovaw inbaxxuh u ndgħajfuh, pero' mbagħad meta nkunu għamilna xi missjoni fuq xi protezzjoni ta' denfil inkunu kuntenti għax inkunu ħadna coverage fil-media internazzjonali u għax jiġbdulna erba' ritratti u nidhru li qed indewwu u nipproteġu dawn il-ħlejjaq.

Pero' ikun l-istess direttur li jkun qed jippermetti dawn l-affarijiet mingħajr ma jagħmel rapporti xjentifiċi f'fora internazzjonali biex jippreżenta dawn l-affarijiet.

L- aqwa li lill-ministru jgħidulu li se jagħmlu rapport xjentifiku biex jiżguraw li jkun hemm raġunijiet għaż-żona tas-sajd u żona ta' konservazzjoni!

Pero' ir-rapporti xjentifiċi li jolqtuna fil-laħam il-ħaj inħalluhom fuq l-ixkaffa u ma nagħtu l-ebda rendikont, kif aħna fid-dmir li nagħtu, kemm bħala membri parlamentari eletti mill-poplu kif ukoll bħala diretturi jew nies responsabbli għal dawn l-affarijiet.

F'dawn iċ-ċirkostanzi rrid insellem mhux biss lis-sajjieda imma anke lill- produtturi lokali tal-majjal għall-mod kif flimkien mal-koperattiva, ħadmu sabiex jindirizzaw problema li kienet għaddejja minnha l-industrija tat- trobbija tal-majjal.

Per eżempju ̧ f'dawn l-aħħar sentejn, għal xi raġuni jew oħra, il-majjal kien qed ibati minn diffikultajiet fil-pulmun, bil- konsegwenza li l-proċess tat- trobbija waqa' lura.

Fil-fatt majjal minflok beda jilħaq ta' sitt xhur u nofs jew seba' xhur, beda jilħaq ta' seba' xhur u nofs u tmien xhur.

Ovvjament il-produtturi kien qed ikollhom spejjeż aktar minħabba l-medikazzjoni u l-ġwież u minn hawnhekk nixtieq nifirħilhom għax minflok sabu min jersaq lejhom u jipprova jgħinhom, kien hemm min mar biex jinnegozja magħhom ħalli jbaxxilhom il-prezz tal-prodott tagħhom.

Pero' dawn impenjaw ruħhom biex jikkontrollaw dawn id-diffikultajiet li nħolqu f'din l-industrija .

Jien irrid nappella lill-awtoritajiet konċernati li wasal iż-żmien li jekk verament nemmnu li rridu nipproteġu d-drittijiet ta' l-annimali u s-settur tal-biedja, hemm bżonn li f'sitwazzjonijiet bħal dawn inkunu aktar responsabbli u aktar saqajna ma' l-art.

Aħna niġu hawnhekk kollna ngravati u ġlekkijiet ...

(Interruzzjonijiet) Illum m'għandix ġlekk imma qed ngħid għalija wkoll!

F'pajjiżna għandna nies li ħafna drabi noqogħdu 'l bogħod minnhom għax kultant ikollhom riħa differenti minn dik ta' xi aftershave li kultant ikollna fuqna aħna!

Dawn in-nies, minkejja dak kollu li nippruvaw ninsinwaw fuqhom u minkejja dawk il-ħbula kollha li nippruvaw indendlulhom ma' għonqhom, kienu fost in-nies li minkejja li ħadd ma għenhom finanzjarjament, ħarġu flejjes kbar.

Biżżejjed ngħid li l-iktar mediċina magħrufa li ma tħallix impatt fuq il-laħam tal-majjal, għoliet minn Lm8.00 għal Lm18.00 il-kilo.

Hawnhekk irridu napprezzaw il-kapaċita' u l-imħabba li f'pajjiżna teżisti għall-annimali.

F'dan il-każ qed nitkellem fuq il-produtturi tal-majjal u tal-koperativa li għamlu d-doveri tagħhom, minkejja kull sagrifiċċju personali.

Dan ifisser li daħħlu jdejhom fil-but u ħarġu l-flus biex jaraw li jagħmlu ħidmiethom tajba.

Minn hawn nawguralhom li jkomplu mexjin biex jikkontrollaw dan l-iżvantaġġ li seta' ħoloq konsegwenzi diffiċli, f'dan il-każ fuq it-trobbija tal-majjal.

Dan kollu seħħ filwaqt li l-ministeru u l-gvern kienu rresponsabbli u moħħhom fis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Dan qed ngħidu għaliex tajjeb li l-gvern jirrealiżża li jkun aħjar li flok kif qed jagħmel illum - li mil-lum għal għada jibgħat għall-għaqdiet biex jiddiskuti magħhom il-position paper bil-giljottina, fejn dawn iridu jiddeċiedu malajr kemm jista' jkun fuq il-futur ta' l-għixien tal-membri tagħhom – jibda jirrifletti fuq l-appoġġ li għandu bżonn is-settur tal- biedja u li għandha bżonn is-soċjeta' tagħna biex ikollna liġijiet li tabilħaqq jinċentivaw kultura li tkun tħares b'definizzjoni aktar wiesgħa lejn il-ħlejjaq, f'dan il-każ l-annimali.

Dan hu mezz kif aħna lkoll, nifhmu jew ma nifhmux, konxji tal-ħaġa jew le, noħolqu l-istrutturi u l- għodda fis-soċjeta', kemm permezz ta' liġijiet fil-parlament u kemm permezz ta' strutturi li tabilħaqq jipproteġu s-sens wiesa' tal-ħarsien tad- drittijiet ta' l-annimali.

Hemm ukoll għaqdiet li meta tkellmu miegħi wrew ċerti riżervi fuq kemm il- gvern hu konxju ta' dan l-impenn.

Dawn l-għaqdiet esprimew dan għaliex huma konxji li iktar jagħmel sens dak li qed jipproponi l-Partit Laburista permezz ta' l-oppożizzjoni f'dan il-parlament u permezz ta' dan l-abbozz.

Nafu li biex ikun hemm aktar sorveljanza ħajja u attiva bilfors irid ikun hemm is-sosteniment tal-ministeru ta' l-intern fir-regolamenti.

Permezz ta' hekk ikun hemm mod aktar attiv, parteċipattiv u strutturat kif aħna nistgħu verament immexxu d-dixxiplina fis-soċjeta' tagħna favur il-ħarsien u d- drittijiet ta' l-annimali.

Dawn huma sentimenti espressi mhux minn dawk li nsibuhom id-dar taħt xi fan jew taħt l-arja kkundizzjonata, imma li minn buthom u fil-ħin liberu tagħhom imorru jagħtu l-appoġġ tagħhom lil dawn l- annimali li jsibu abbandunati u skartati fil-gżejjer tagħna u fiċ-ċentri li għandna f'pajjiżna.

Dan hu grazzi għall-ħidma, il-persistenza u l- kapaċita' tagħhom biex iġibu 'l quddiem mhux biss id-dritt ta' l-annimal, imma biex fil-limitazzjonijiet tagħhom jagħtu karattru sod lis-soċjeta' tagħna u jżommuha dejjem attenta u dejjem suġġetta li tirrikonoxxi l- importanza li trid tikkoreġi u titgħallem li lill-annimali tagħtihom l- importanza li jistħoqqilhom.

Jekk aħna nemmnu li dawn il-ħlejjaq huma ħlejjaq li għandhom dritt, bħalma għandhom dritt il-bnedmin li jgawdu l-ħolqien t'Alla, irid ikollna loġika li nirrealiżżaw u li nipprattikaw.

Quddiem ix-xjenza dejjem tirbaħ il- loġika.

Dan hu l-appell tiegħi lin-naħa l-oħra tal-Kamra.

Nappellalha biex tpoġġi l-loġika quddiem u tirrikonoxxi dak li qed nippruvaw nispjegaw aħna u l-bżonn li nkunu aktar attivi f'dak li għandu x'jaqsam mal-ħarsien u d- drittijiet ta' l-annimali.

Ma nistgħux nibqgħu biss attivi billi nagħmlu l- moderniżżazzjoni fil-biċċeriji u li naraw li jkollna r-regoli biex nużaw l- aħjar sistemi sostenibbli u li jkunu tajba biex inaqqsu l-moħqrija fuq l- annimali.

Naturalment dan hu importanti, qiegħed hemm u rridu nkomplu nsostnuh.

Madankollu ma nistgħux niefqu hemmhekk biss.

Irridu nħarsu b'mod iktar wiesa' jekk verament irridu nirrispettaw li l-ħolqien kollu taħt il-kappa tax-xemx għandu jkun irrispettat.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, nitolbok tikkonkludi għax għalaqlek il- ħin.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nagħlaq billi nirriferi għar-rimarki li għoġbu f'xi ħin jew ieħor jgħaddi l-Ministru Ninu Żammit fir-rigward ta' interventi u stqarrijiet li ppruvajt nagħmel u li jien fid-dmir li nagħmel.

Nitolbu biex bis-sinċerita' kollha jweġibni ħalli almenu l-obbligi tiegħi, li quddiem dan il-parlament huma marbuta b'ġurament, inkun qed nagħmilhom korrettament u kif titlob il-loġika .

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, din hi l-ewwel darba li effettivament liġi li tirrigwarda drittijiet li ser jingħataw lill-speċi eżistenti li sal- lum m'għandhomx drittijiet, spiċċat għad-diskussjoni quddiem dan il- parlament.

Din hi l-ewwel darba, nerġa' ngħid, minkejja li smajna li diġa' kien hemm draft bill u li anke ġiet preżentata private member's motion.

(Interruzzjonijiet) Naħseb li l-ħajja tal-gvern preċedenti kienet qasira wisq biex il-ministru responsabbli dak iż-żmien seta' jasal biex iressaq għad-diskussjoni din it-tip ta' liġi.

L-arloġġ daqq kmieni wisq għalihom!

Biss jidher li llum il-kap ta' l-oppożizzjoni sab il-ħin mill-bankijiet ta' l-oppożizzjoni sabiex iressaq abbozz li fih xi 120 klawsola bl-għan li jistabilixxi protezzjoni u drittijiet għall-annimali.

Qegħdin niddiskutu sitwazzjoni fejn il-gvern tal-lum bis-serjeta', bħalma għamel f'wegħdiet oħra li effettivament wettaq, wasal biex iressaq dan l- Att.

Dan hu tassew qafas u l-ewwel pass sabiex mhux biss nilleġislaw fuq il-karta kif għandna nżommu l-annimali u l-bqija, imma issa se jkollna liġi li biha nistgħu nfittxu li noħolqu kultura ġdida qalb il-Maltin kollha.

Il- maġġoranza tal-Maltin ma kellhomx bżonn din il-liġi biex iħarsu lejn l- attitudni tagħhom u jaraw il-mod kif jaġixxu u jieħdu ħsieb l-annimali.

Il- massa kbira tan-nies li jżommu annimali għall-wens jittrattawhom mhux bħala annimali imma bħala parti ntegrali mill-familja tagħhom, lesti li jonfqu ammonti sostanzjali ta' flus biex jieħdu ħsiebhom u biex jaraw li ħajjithom tkun komda daqs tagħhom.

Madankollu jibqa' dak il-proporzjon żgħir ta' nies li wieħed irid jirregolalhom l-imġiba tagħhom għaliex m'għandhomx min- nies, jew inkella huma ttraskurati bil-mod kif iżommu jew jieħdu ħsieb l- annimali tagħhom.

Il-liġi ssemmi l-annimali li jinżammu għax-xogħol, l-annimali li jinżammu għall-isports, l-annimali li jinżammu għall-wens u l-annimali li jitrabbew u jitkabbru għas-simna u għall-ikel.

Wieħed irid jgħid li f'Malta prattikament ftit li xejn baqa' annimali għax-xogħol, ħlief għal xi kelb li filwaqt li nżommuh għall-kumpannija, nippretendu li jkun ukoll kelb ta' l- għassa sabiex javża jekk xi ħadd ikun se jidħol fejn m'għandux jidħol.

F'Malta m'għandiex annimali li jinżammu għall-protezzjoni jew annimali oħrajn li jintużaw għal xogħol ieħor.

Dan għaliex filwaqt li qabel kien ikollna bhejjem li jintużaw fir-raba' għal skopijiet ta' ħart u ta' xogħol ieħor agrikolu, illum kważi ma baqa' xejn ħlief li xi kultant wieħed jinzerta lil xi ħadd għaddej b'xi bhima bil-karettun sabiex twasslu sa l- għalqa.

Prattikament nista' ngħid li dan it-tip ta' xogħol hu ħaġa tal- passat, ħaġa folkloristika.

Naturalment ħaġa tajba li llum il-bidwi għandu l-kumditajiet tat-tractors, tal-muturi tal-ħart u ta' muturi żgħar li jarmalhom kaxxa warajhom u b'hekk jasal b'aktar kumdita' fl-għalqa tiegħu.

Illum il-bidwi għandu l-kumditajiet għax hawn il-mezzi u l-makkinarji biex ikun jista' jieħu ħsieb ir-raba'.

Sur President, xtaqt nirriferi għall-annimali li jinżammu għax-xogħol.

Nafu li l-pulizija f'xogħolha tuża annimali kontra ċerti kriminali fil-ġlieda tagħha kontra d-droga.

L-ewwelnett wieħed irid irodd ħajr għax-xogħol li jsir minn dawn l-annimali u għal min jieħu ħsiebhom fil-korp tal-pulizija.

Wisq iżjed wieħed jispera li dawn il-ħbieb jinżammu fl-aħjar kondizzjoni possibbli sabiex filwaqt li jagħtuna s-servizz li huma mdorrijin jagħtu, jiġu ttrattati b'mod li ssirilhom l-inqas ħsara possibbli.

L-Onor.

Membru fuq in-naħa l-oħra qed jgħid li dawn jiġu ddrogati biex imbagħad ikunu jistgħu jagħrfu d-droga.

Naħseb li f'dan il-każ that's a necessary evil, sabiex il-kelb ikollu l-kilba li jsib id-droga li ċerti nies jippruvaw jimportaw f'Malta.

Għandna wkoll ċerti klieb li jservu bħala għajnuna u wens għal dawk b'nuqqas ta' dawl.

Dawn huma annimali li sfortunatament ma ssemmewx s'issa u li xogħolhom hu importanti ħafna.

Dan ikompli juri kemm aħna kapaċi li niżviluppaw l-għarfien u t-talenti ta' l-annimali sabiex ikunu jistgħu jgħinu lil min għandu ċerti nuqqasijiet.

Wieħed irid jirrealiżża li f'dan is-settur irridu ngħallmu lil dawn l-annimali biex jagħmlu dan ix-xogħol, pero' bl-ebda mod ma tista' ssir moħqrija f'dan il- kamp.

F'Malta għandna l-isport taż-żwiemel li hu legali, Sur President, qasam li żgur irridu nirregolawh.

Qed ngħid dan għaliex xi kultant isir abbuż mill- annimali fejn sid jew ġerrej ta' żiemel ikun lest li jnigges jew jagħti sustanzi lill-istess annimal sabiex imbagħad jieħu dik il-biċċa fidda d-dar u l-premju li joffrulu fil-Marsa jew fejn tkun qed tiġi organiżżata t- tellieqa.

Dan inqabblu ma' meta jsiru testijiet at random fuq kull persuna li tieħu parti fl-atletika jew fi sport ieħor biex jaċċertaw li dawn ma jeħdux drogi biex itejbu u jsaħħu l-mod kif jipparteċipaw sabiex jiġru iżjed u jmorru aħjar.

Naħseb li wasal iż-żmien li f'pajjiżna jsiru random checks fuq l-annimali li jirbħu ċerta tlielaq u anke dawk li jipparteċipaw u ma jirbħux imma jġibu riżultati li mhux normalment jinġiebu.

Mhux darba jew tnejn li sfortunatament rajna annimali jikkollassaw wara t-tlielaq.

Dan iseħħ minħabba li jkunu ġew mogħtija sustanzi li qalbhom jew il-fiżika tagħhom ma tkunx tiflaħ għalihom.

Iktar importanti minn dan irridu naraw li jispiċċa ċertu sport li jsir bl- annimali.

Ħafna drabi dan ma jkun sport xejn imma li jkun moħqrija.

Xbajna nisimgħu bil-ġlied tal-klieb u bil-ġlied tas-sriedak.

Dawn jiġu organiżżati u n-nies imorru għalihom ħalli jilagħbu l-flus fuqhom u biex dak li jkun jiftaħar li għandu l-aqwa klieb tal-ġlied jew serduq tal-ġlied.

Jirriżulta biċ-ċar Ii r-regolamenti li eventwalment irid joħroġ il-ministru jridu jkunu riżultat ta' din il-liġi u għandhom jorbtu bħala assoċjazzjoni f'att kriminali lil dawk kollha li jipparteċipaw f'dan it-tip ta' sport.

Kieku kellna t-tlielaq tal-klieb bħalma jsir barra minn Malta, fejn kollox ikun organiżżat fuq bażi aċċettabbli u fejn il-kelb jitrabba bħala terrier breed, ngħidu li kollox sew.

Tajjeb li jkollna sports fejn isiru wirjiet u kompetizzjoni għall-isbaħ kelb, fenek jew tajra u li nġibu nies minn barra bħala ġurija.

Hawnhekk qegħdin nagħmlu pass 'il quddiem.

L-iskop tagħna għandu jkun li nibnu kultura li tieħu ħsieb iżjed dawn l-affarijiet, pero' irridu nibnu kultura li lesta tirrapporta u twiddeb lil dawk li ma jagħmlux hekk.

Il-ġimgħa l-oħra smajna bl-isport pervers ta' dawk iż-żewġ ġuvintur li sabiex juru kemm huma cool u kemm ħadd ma jista' għalihom, minflok żammew il-kelb li sabu fit-triq ħarqu parti minnu bi blowlamp.

Din hi liġi li trid tirregola lil dawn in-nies li ma tantx jistgħu jiġu kklassifikati bħala umani għax huma agħar mill-annimali.

Jekk bniedem kapaċi li jasal biex jisserra mnieħer ta' kelb, bħalma smajna lill-Onor.

Gulia jgħid, ma baqalniex fejn naslu.

Ma nafx nistgħux nimmaġinaw lil xi ħadd li jaqbad bniedem u jisserralu jdejh.

Din il-liġi hi neċessarja fil-konfront ta' ċertu abbuż li jsir, bħalma huma neċessarji liġijiet oħrajn li niddiskutu.

Dawn fil-maġġoranza tagħhom ma jaffetwawx lill-poplu Malti inġenerali, pero' jaffetwaw lil dik il-porzjoni żgħira tal-popolazzjoni li tabbuża.

Hawnhekk insemmi l-liġi dwar atti kriminali u l-liġi dwar abbuż mid-droga.

Għal ħafna nies dawn il-liġijiet jistgħu ma jeżistux għaliex iridu jgħixu ħajja normali fejn in-normalita' hi dik aċċettabbli mis-soċjeta' in ġenerali.

Huwa biss persentaġġ minimu li jabbuża.

Din hi s-sitwazzjoni ta' llum li ġabitna għal dan l-Att.

Nirriferi għall-annimali għal skop ta' wens.

Din il-liġi tgħid li min ikollu annimal u jitilqu barra jrid jibqa' responsabbli għalih, għalkemm jiddispjaċini ngħid li ma nafx kemm se jkun possibbli li nsibu sid l- annimal li jkun intelaq f'nofs il-kampanja.

Dan ma jkollux indirizz miktub fuqu u l-maġġoranza ta' l-annimali għadhom ma bdewx jitkellmu u wisq inqas ikollhom return address!

Jiena nemmen li rridu nkunu saqajna ma' l-art meta naġixxu f'dawn l-affarijiet.

Irridu nkunu kapaċi nieħdu l-passi neċessarji u ma nippruvawx immorru minn nejja għal maħruqa, kif ġie sfortunatament issuġġerit minn xi kelliema tan-naħa l-oħra.

Hemm ukoll l-annimali li jitrabbew għall-bżonnijiet ta' l-ikel u l-mod kif għandna nrabbuhom.

Hawnhekk għandu jkun hemm attenzjoni dwar x'nitimgħuhom u kif nitimgħuhom.

Il-ħnieżer m'għandhomx jiġu mogħtija żibel u skart li jinġabar minn barra.

L-ikel li jingħata lill-annimali m'għandux ikollu affarijiet fih li jistgħu jikkawżaw mard bħalma ġara dan l-aħħar kemm fl- Ewropa u kemm fl-Ingilterra.

Jien ngħid li din hi liġi tajba u dan hu l- ewwel pass.

Aħna mhux qed ngħidu li din hi liġi perfetta, għax dan hu kamp ġdid fejn se nibdew nirregolaw affarijiet li sal-lum ma kien hemm l-ebda regolamentazzjoni vera dwarhom.

Din il-liġi se tagħti ċerti drittijiet lil xi kreaturi li jeżistu, liġi li permezz tagħha rridu naslu biex ngħixu f'soċjeta' aħjar minn tal-lum, fejn uliedna jitrabbew f'kultura li jaċċettaw dawn ir-regoli.

Din hi liġi li iżjed u iżjed se tagħti ġieħ lill-poplu Malti.

Aħna dan mhux qed nagħmluh minħabba li se nidħlu fl-Unjoni Ewropea jew għaliex qegħdin viċin l-Italja jew naqra 'l fuq mil-Libja.

Din hi liġi li l-poplu Malti kollu għandu bżonnha sabiex għada pitgħada jgħix b'sistema li hi wisq aħjar mil- lum.

Mr Speaker, nirringrazzjak talli qgħadt tismani u nispera li sakemm niġu biex inlestu din id-diskussjoni, in-naħa l-oħra tkun ippreparat ruħha aktar għal meta niġu biex nidħlu fid-dettall fuq dan l-abbozz ta' liġi fl- istadju ta' Kumitat, meta niddiskutuh klawsola klawsola biex naraw x'nistgħu nżidu jew innaqqsu.

MR SPEAKER: Ikkonkludi, jekk jogħġbok, Onorevoli.

ONOR.

ANTHONY ABELA: F'dak l-istadju, nistgħu niddiskutu x'regolamenti jista' jkun hemm bżonn li jsiru biex eventwalment jiġu jagħmlu part and parcel minn din il-liġi.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla, l- Erbgħa, 11 ta' Lulju 2001, fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni ta' indirizz lill-President tar-Repubblika dwar it-tneħħija ta' imħallef.

Forsi jkun aħjar li hawnhekk nispjega ftit, Sur President, il-proċedura li ġiet stabilita fl-aħħar laqgħa tal-kumitat tax-xogħol tal-Kamra.

Il- proċedura hi li l-mozzjoni titressaq mill-proponent, jiġifieri mill-prim ministru, li jagħmel introduzzjoni u mbagħad l-oppożizzjoni tkun tista' tagħti t-tweġibiet tagħha.

Pero` imbagħad id-dibattitu jieqaf hemm u l- Kamra taġġorna d-diskussjoni għal seduta oħra li tiġi stabilita iktar tard.

F'dak l-istadju, bil-qbil li sar fil-kumitat tax-xogħol tal-Kamra, is-Sedja tkun awtorizzata tikkomunika ma' l-Imħallef, tgħaddilu l-informazzjoni kollha li tkun ġiet reġistrata - inkluż it-traskrizzjoni ta' dak li jkun intqal fis-seduta tal-lejla - u l-Imħallef jiġi mistoqsi jekk ikunx irid iressaq il-każ tiegħu f'seduta plenari tal-parlament jew f'kumitat li jista' jiġi ddelegat mill-parlament stess biex jisma' dik il-proċedura.

Imbagħad skond it-tweġiba ta' l-Imħallef, inkunu nistgħu nistabilixxu l- fażi li jkun imiss tal-proċedura u, sabiex tiġi stabilita dik il-fażi, jerġa' jiltaqa' l-kumitat tax-xogħol tal-Kamra ħalli nerġgħu nistabilixxu l-proċedura li se nużaw minn hemm 'il quddiem.

Dan qed ngħidu għal dak li għandu x'jaqsam mas-seduta tal-lejla.

Jiena nassumi li l-mozzjoni mhijiex se tieħu s-seduta kollha u għalhekk is- seduta tal-lejla tkompli bl-Ordnijiet tal-Ġurnata li huma:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Liċenzji tal-Kummerċ – Tieni Qari; Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kwarantina tal-Pjanti - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Kodiċi ta' Kondotta għal Sistema ta' Riservazzjoni Komputeriżżata -Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Inbid – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni t'Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

John Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Bħalissa l-pajjiż għaddej minn kriżi kbira, pero` jidher li kulħadd qed jibqa' ħalqu magħluq.

Hawn qed nirriferi kemm għall-korpi kostitwiti kif ukoll għan-nies li għandhom ir-responsabbilta' li jkunu nvoluti.

Il-kriżi li qiegħed nirriferi għaliha hija dik fl- industrija.

M'iniex qed nesaġara meta ngħid li teżisti kriżi enormi f'dak li nikklassifikaw b'mod ġenerali bħala l-manifattura.

Biżżejjed naraw x'inhu jgħid l-uffiċċju ta' l-istatistika, Sur President.

L-NOS ħareġ jgħidilna li għax-xahar ta' Mejju l-esportazzjoni naqset b'aktar minn Lm36 miljun fuq Mejju tas-sena l-oħra – minn Lm92 miljun għal ftit aktar minn Lm55 miljun.

L-esportazzjoni domestika waħedha naqset b'Lm34.6 miljun, waqt li r-riesportazzjoni naqset b'Lm2.1 miljun.

Kellna wkoll nuqqas fl-importazzjoni kkawżat minn nuqqas ta' ordnijiet fl- esportazzjoni, bin-nuqqas ta' industrial supplies ilaħħaq mal-Lm61 miljun.

Jien ngħid li meta wieħed jara dawn iċ-ċifri verament għandu għaliex jinkwieta u għalhekk nitlob lill-korpi kostitwiti, lill-kamra tal-kummerċ, lill-FOI u lill-GRTU sabiex juru l-fehma tagħhom għaliex, kif wieħed jista' japprezza, din il-kriżi se jkollha effett kbir fuq l-ekonomija tal- pajjiż u fuq is-setturi kollha, Sur President.

Jekk wieħed jidħol ftit aktar fil-fond u jħares lejn is-setturi ta' l-ikel, tat-tabakk u ta' l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu mal-makkinarju, jinduna li f'kull wieħed minnhom kellna nuqqas fl-esportazzjoni apparagun ma' Mejju tas-sena l-oħra.

In-nuqqas ivarja minn eluf ta' liri f'ċerti setturi għal miljuni kbar – sa Lm21miljun – f'setturi oħrajn.

M'hemmx dubju li jeżistu l- problemi u nista' ngħid li hemm ħafna industriji li qed isibuha diffiċli biex ikomplu għaddejjin bl-istess ritmu.

Il-gvern li ftaħar li kien ġab ditta Amerikana li għandha x'taqsam ma' affarijiet solari - din ingħatat fabbrika f'Ħal Far li kienet l-ikbar waħda ta' Malta, dik fejn kienu jsiru l-containers – iżda sfortunatament nafu li anke din għandha d- diffikultajiet.

Pero` l-għajb hu li din il-fabbrika kienet allokata u meħtieġa biex fabbrika ewlenija f'pajjiżna, id-Dowty, tiġi ttrasferita hemm sabiex tkun tista' iddaħħal aktar makkinarju, tirristruttura ruħha aħjar u b'hekk tkun tista' tipproduċi b'mod aktar effiċjenti, kemm fil-kwalita' kif ukoll fil-kwantita'.

Dan il-pjan kollu sfaxxa u llum id-Dowty stess għandha d-diffikultajiet.

Jiena smajt – nispera li mhux minnu - li hemm ħsieb li din il-fabbrika tibda taħdem mill-Polonja.

Nispera li din l- informazzjoni li waslitli m'hijiex vera imma min tahieli huwa persuna ta' ċerta kredibilita`, Sur President.

Jidher li anke l-fabbrika ST Microelectronics, li hi ġgant fl-industrija tagħna, qed tiffaċċja ċerti problemi.

Jidher ċar li l-andament ta' din il- fabbrika jaffettwa ċ-ċifri ta' l-esportazzjoni b'mod globali.

Jiena ma nafx jekk kenux biss kriżi f'xi oqsma tat-telekomunikazzjoni li affettwaw il-fabbrika u l-produzzjoni tagħha, imma naħseb li l-liġi l-ġdida, il- Business Promotion Act, li għandha x'taqsam mat-tkattir ta' l-industrija f'pajjiżna, mhijiex attraenti biżżejjed u għandi suspett li ċertu xogħol qed jiġi ttraslokat.

Malta għandha bżonn inizjattivi ġodda u inizjattivi nazzjonali biex nattiraw l-investiment lejn pajjiżna.

Anke oqsma trejd- unjonistiċi qed jipparteċipaw biex forsi jattiraw ix-xogħol u smajna kif il-GWU qed tipprova tħajjar ditta Amerikana biex f'Malta tibni karrozzi bil- batterija - nawguraw biss li dan ikun possibbli.

Nista' ngħid li hemm esperti fil-qasam industrijali li nikkonsultaw magħhom fuq bażi regolari u l-Partit Laburista għandu joħroġ minn issa proposti konkreti dwar x'se jkunu l-affarijiet li se jilleġisla fuqhom biex tiġi attirata l-industrija f'pajjiżna.

Min ikun qed jaħseb biex jinvesti f'pajjiż ieħor jibda jaħseb minn sentejn jew tliet snin qabel.

M'hemmx dubju li xi ħaġa trid issir sabiex Malta tibqa' kompetittiva għax il-competitive edge li kellu pajjiżna bil-mod il-mod tnaqqset, Sur President.

Illum irridu nagħmlu sforz kbir biex inżommu dak li għandna – aħseb u ara biex nattiraw il-ġdid - u biex għallinqas inżommu dak li għandna rridu nagħtu sterling service.

Lill-investitur irridu nagħtuh dak kollu possibbli sabiex il-fiduċja li jkun wera f'pajjiżna tiġi rreċiprokata.

Illum l-industrijalisti, kemm dawk bħala korpi kostitwiti kif ukoll dawk li mhumiex membri f'korpi kostitwiti, qed jesprimu l-preokkupazzjoni tagħhom għas-sitwazzjoni li jinsab fiha l-pajjiż fil-qasam tal-manifattura.

Dawn qed jgħidu li Malta m'għadhiex kompetittiva u li l-fatt li l-gvern għamilha ċara li d-direzzjoni tal-pajjiż għandha tkun li Malta tkun membru ta' l-Unjoni Ewropea, ma kellux ir-riżultat li jattira industriji ġodda u investiment ġdid u akbar.

Dawn qed jitkellmu fuq infiq li hu State-induced u fuq ħafna affarijiet li jistgħu jsiru biex il-prodott jiġi mraħħas, anke bi ftit, għaliex dan jagħmel differenza ma' pajjiżi oħra li qed jikkompetu magħna biex jattiraw investiment lejn pajjiżhom.

Aħna nwiegħdu li meta l- Partit Laburista jkun fil-gvern, minnufih jidħol biex juri b'mod attiv u konkret li verament għandu għal qalbu l-industrija.

U dan ma nagħmluhx biss bil-paroli, Sur President.

Irridu verament nemmnu fl-industrija, pero` jien m'iniex konvint li l-gvern preżenti verament jemmen fl-industrija tal-manifattura għax jidher li jxaqleb aktar lejn is-servizzi, meta nafu li l-ekonomija tal-pajjiż tista' timxi biss 'il quddiem jekk ikollna ekonomija bilanċjata bejn ċerti servizzi u l-industrija.

Żgur li din ma nistgħux nemarġinawha, Sur President.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Ftit ilu f'dan il-parlament tkellimt dwar il-każ ta' Portopalo, fejn kienu tilfu ħajjithom 283 klandestin waqt li kienu qed jiġu ttrasportati fuq vapur u mniżżla għal fuq lanċa li kienet telqet minn Malta biex twassalhom sa Sqallija.

Dakinhar kont għedt li għal sentejn u nofs sħaħ, sakemm imbagħad kien ġie żvelat rapport fil-ġurnal ''KullĦadd'', kien hemm min ipprova jagħti l-impressjoni - kemm min-naħa ta' l-awtoritajiet lokali kif ukoll min-naħa ta' l-awtoritajiet Taljani - li dik it-traġedja kienet biss fantasija.

Sentejn wara, fl-istess gazzetta, deher rapport tal-ġurnalista Joe Mifsud fejn ġew żvelati ċerti dettalji li kienu ttieħdu for granted kemm mill-awtoritajiet Maltin kif ukoll minn dawk Taljani.

Fl-aħħar diskors tiegħi jien għedt li kemm il-ministru għall-affarijiet barranin, kemm il-ministru tal-ġustizzja, kemm l-avukat ġenerali, kemm il- prim ministru kif ukoll il-ministri kollha responsabbli għandhom jagħtu spjegazzjoni kif għal sentejn u nofs sħaħ baqgħu siekta, anke wara dak ir- rapport, u jagħtu rendikont ta' x'għamlu u m'għamlux f'dawk is-sentejn u nofs.

Niftakar li anke lill-ambaxxata Taljana kont tlabt biex tagħti spjegazzjoni f'dan ir-rigward.

Issa li dan l-inċident ingħata prominenza mill-ġurnali Taljani, fosthom il-ġurnal "La Repubblica", allura bdiet tiġi rikonoxxuta t-traġedja.

Jien konvint li l-poplu għandu dritt li jkollu spjegazzjoni ta' x'ġara, pero` sfortunatament minn dakinhar sal-lum ma kien hawn l-ebda reazzjoni f'dan il-parlament.

Forsi b'kumbinazzjoni, dakinhar li jien qajjimt dan l-inċident, kont tlabt li nżommu minuta silenzju f'din il-Kamra u s-Sedja, ippreseduta mill-Onor.

Michael Bonnici, kienet qatgħetha li kien diġa' sar il-ħin.

Jien għandi r-riżervi tiegħi fuq il-pożizzjoni li kien ħa d-Deputy Speaker għax naħseb li ftit sekondi ma kenux se jagħmlu wisq differenza.

Pero` l- akbar raġuni għaliex kont tlabt biex issir dik il-minuta silenzju kienet għaliex fost il-283 vittma li hemm fil-qabar tal-baħar Mediterran, hemm ċittadin Malti.

U hawnhekk tidħol ir-responsabbilta' ta' l-awtoritajiet Maltin għaliex mhux qed nitkellmu fuq ċittadini barranin biss - anke kieku kien il-każ, xorta waħda rridu nerfgħu r-responsabbilta' - imma hawnhekk qed nitkellmu fuq ċittadin Malti.

L-awtoritajiet forsi naqsu milli jieħdu ċerta azzjoni, imma għallinqas dan il-parlament kellu jsellem lil dawn il- vittmi innoċenti li ġew sfurzati jaqbżu l-baħar u jitħallew imutu f'baħar imqalleb u ffriżat f'nofs il-Mediterran.

Jien għadni qed nistenna spjegazzjoni, Mr Speaker.

Jidher li l-istorja żviluppat għaliex nhar il-Ħadd, f'"The Malta Independent" deher artiklu ta' Daphne Caruana Galizia u l-Onor.

Michael Bonnici ħass il-ħtieġa li jiġi f'dan il-parlament u jirreaġixxi.

Jien naf li f'aġġornament tista' titkellem kważi fuq xiex trid, imma ma tantx nara konsistenza li wieħed filli jkun fis-Sedja bħala Deputy Speaker u filli jmur fuq il-bankijiet tal-gvern, jinża kappell u jilbes kappell ieħor biex ikun jista' jirrispondi!

Jien żgur ma nifhmux lill-Onor.

Bonnici meta jgħid – almenu hekk ġie kkwotat li qal - "Mela aħna se nagħmlu minuta silenzju għal dawk li jmutu fl-Alġerija, minuta għall-Palestinjani, minuta għall-Iżraeliti ....!", u semma' diversi nazzjonalitajiet oħra.

Veru li ma nistgħux nitolbu minuta għal kull traġedja li ssir fid-dinja, imma bħala membri parlamentari għandna nuru solidarjeta' u d-Deputy Speaker irid jifhem li fost dawk il-vittmi hemm ċittadin Malti, li jaqa' taħt ir- responsabbilta' ta' l-awtoritajiet Maltin.

Dak kien l-iskop li jiena tlabt li ssir minuta silenzju u forsi dakinhar l- Onor. Michael Bonnici ma fehemx dan.

Jien għadni qed nitlob u nittama li jkun hawn risposti u jsiru dikjarazzjonijiet mill-ministri u l-awtoritajiet responsabbli.

Sal-lum għad ma kien hawn l-ebda risposta jew spjegazzjoni.

Jien inħoss li dan hu nuqqas kbir min-naħa tal-ministri responsabbli.

Dawn għandhom jagħtu rendikont lill-poplu Malti dwar x'għamlu l-awtoritajiet Maltin f'dan ir-rigward, Mr Speaker.

Imma nixtieq issa nitkellem fuq ħaġa oħra kompletament differenti.

Nisimgħu diversi drabi kif art tal-gvern tiġi meħuda b'ċertu abbuż minn ċerti individwi.

Kellna diversi każi li tqajmu kemm f'dan il-parlament kif ukoll barra minn dan il-parlament.

Xi ġranet ilu sar rapport lid-direttur tad-dipartiment ta' l-artijiet dwar abbuż minn biċċa art u bankina fin-naħa ta' Marsamxett.

Apparti dan ir-rapport, smajna wkoll dikjarazzjonijiet pubbliċi dwar din il-biċċa art u dwar kif restaurant qabad u ħa biċċa bankina, għalaq it-triq, għamel kollox tiegħu u qed jużaha għan-negozju.

U dan meta l-istess ħanut qiegħed fuq in-naħa l-oħra tat-triq, li diġa` hi kontra l-liġi li dan iqassam l-ikel billi jaqsam it-triq.

Jien mhux se ngħid li din il-persuna hi protetta għaliex ma nafx u fatti f'idejja m'għandix, imma wara li jgħaddu l-ġimgħat u ma jibdewx jittieħdu passi jibdew deħlin is-suspetti.

Dan mhux l-ewwel każ li ltqajt miegħu u hemm diversi każi oħra, Sur President.

Bħalissa jiġini f'moħħi l-każ ta' kif parti mill-ġnien ta' Hastings fil- Belt Valletta se tittieħed minn sid ta' restaurant biex jitpoġġew l- imwejjed u l-umbrellel.

Dan hawn l-istess, biex iqassam l-ikel irid bilfors jaqsam it-triq li, nerġa' ngħid, tmur kontra l-liġi.

U dawn l- affarijiet huma inaċċettabbli.

Jien, bil-permess tiegħek, Mr Speaker, se npoġġi ritratti fuq il-Mejda tal-Kamra li juru l-abbuż li qed isir minn art pubblika f'Masamxett.

Dawn qed inpoġġihom għall-konsiderazzjoni tal- Ministru Tonio Borġ li huwa responsabbli mid-dipartiment ta' l-artijiet.

MR SPEAKER: Hawn il-permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Nesiġi li jittieħdu l-passi u li jkun hemm rendikont tal-passi li jkunu ttieħdu.

Għalissa se nasal s'hawn, imbagħad 'il quddiem naraw.

Ir-riedni qiegħed f'idejn il-Ministru u jaf x'passi u x'miżuri għandu jieħu.

Ma jistax ikun li art pubblika tittieħed minn ċerti individwi.

Aħna nafu b'każi fejn sar abbuż minn art pubblika u min-naħa tagħna nassiguraw li kulmin qed jabbuża għad irid iħallas ta' għemilu.

Irid iħallas lill-poplu Malti għall-abbuż li qiegħed jagħmel.

Bħall-gvern ġdid Laburista mhux se jgħaddi kollox.

Gvern Laburista se jara li dak li hu tal-poplu jibqa' tal-poplu u min abbuża minn proprjeta' tal-poplu jrid iħallas ta' għemilu.

Dan ifisser li jekk mhux se jħallas illum se jkollu jħallas għada.

Xi ġranet ilu waqt seduta parlamentari tqajjem il-każ tal-ħaddiema barranin.

Jien kont għaddejt l-informazzjoni lill-viċi prim ministru u sussegwentement l-Onor.

Lawrence Gonzi kien ġie jirrapporta lil din il- Kamra li wara l-investigazzjonijiet li kienu saru, ma nstab ħadd.

F'aġġornament kont irrispondejtu li hu kellu jinvestiga l-ġranet li kont semmejtlu jien u mhux jibgħat l-ispetturi ta' l-ETC fil-ġranet li fettillu hu.

Nixtieq nirrapporta lil din il-Kamra, biex inkun on record, li jumejn ilu jien għamilt rapport lil Dr Gonzi li fl-istess area imma fi blokk differenti, kien hemm ħaddiema barranin jaħdmu mal-kuntratturi fuq proġett tal-gvern.

Jien mhux qed ngħid li dawn il-ħaddiema bilfors qed jaħdmu bla permess, imma tlabtu biex jinvestiga jekk dawn għandhomx permess.

Safejn naf jien, Dr Gonzi talab li ssir investigazzjoni u issa nistenna r- reazzjoni tiegħu sabiex inkunu nafu eżattament x'ġara u x'ma ġarax.

Mr Speaker, l-aħħar punt li xtaqt nitkellem dwaru huwa fil-konfront ta' ċerti dikjarazzjonijiet li għamel il-Ministru Refalo l-bieraħ waqt il-ħin tal-mistoqsijiet.

Il-bieraħ, f'waħda mill-interpellanzi jien staqsejt għaliex ma sarx riċeviment għall-gradwazzjoni ta' l-istudenti ta' l-istitut għall-istudji turistiċi.

Ir-risposta tal-ministru kienet li din ma kenitx l- ewwel darba, iżda mbagħad waqt il-ħin ta' l-interpellanzi ħareġ ċar li dan ir-riċeviment ma sarx għax kien se jiġi jqum ħafna flus.

Pero` kont iktar sorpriż meta l-whip tal-grupp parlamentari Nazzjonalista, l-Onor.

Mario Galea, qal li din bħal tal-ġlekk għax meta ssir xi ħaġa jgħidu għax saret u meta ma ssirx jgħidu għax ma saritx!

Onor. Galea, hawn ma konniex qegħdin nitkellmu fuq riċevimenti għan-nies tal-qalba, għall-ħbieb jew għall-kbarat imma konna qegħdin nitkellmu fuq riċeviment tal-graduation day ta' l-istudenti ta' l-ITS.

Jekk nagħti ċ- ċifra ta' kemm intnefqu flus f'dawn it-tip ta' riċevimenti mill-ministeru għat-turiżmu żgur li m'hemm l-ebda ġustifikazzjoni biex ma jsirx riċeviment għall-istudenti.

Nirripeti li hawn qed nitkellmu fuq studenti u mhux fuq ħbieb, fuq kbarat jew fuq dawk bilqiegħda fuq xi pultruna bil-mobile phone f'idhom.

MR SPEAKER: Ikkonkludi jekk jogħġbok, Onor. Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Nikkonkludi billi ngħid li din kienet ħolqa oħra minn katina ta' mistoqsijiet parlamentari dwar fondi pubbliċi li l- ministri għoġobhom ma jweġbux.

Huwa minħabba f'hekk u bħala sinjal ta' protesta li l-oppożizzjoni qed tkun kostretta li ssejjaħ quorum fuq quorum f'dan il-parlament, xi ħaġa li l-ġimgħa l-oħra l-gvern ma kienx f'pożizzjoni li jgħaqqad f'żewġ okkażjonijiet separati, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l- Erbgħa, 11 ta' Lulju 2001 fis-6:00 p.m., bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MOSTA: TRIQ L-INKURUNAZZJONI – PROBLEMA TA' PARKEĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jara jekk tistax tinstab alternattiva għall-ipparkjar fi Triq l-Inkurunazzjoni, fil-Mosta, sabiex jiġi rrimedjat inkonvenjent għar-residenti li qegħdin jispiċċaw ma jistgħux jipparkjaw wara biebhom minħabba li l-parking area qed tkun okkupata minn persuni oħra li m'humiex residenti ta' l-inħawi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-problema ta` parkeġġ għar-residenti qed tinħass mhux biss fit-triq indikata mill-Onor.

Interpellant iżda f`ħafna postijiet oħra!

Il-bord għall-kontroll tat-traffiku qed jistenna l-ħruġ ta` rapport ta` l- isteering committee for the creation of parking schemes qabel japprova talbiet għall-parkeġġ riservat għar-residenti.

TADAM FIL-PITKALIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jinformani għaliex tadam li jitniżżel il-pitkalija f'kaxxi żgħar li jesgħu 16 il-kilo, qed jitniżżel bħala kwantita' ta' għaxar kilos?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-biegħa sal-lum tidħol fil-pitkalija mhux miżuna u tintiżen biss meta tinbiegħ.

Il-bidwi jkun jaf kemm fiha piż il-kaxxa wara li jbiegħha l-pitkal, bil-bidwi jingħata voucher bil-piż li jkun ġab.

Inżid ngħid li sal-lum ebda bidwi ma ġie jgħidilna li tħallas ta' piż inqas milli fil-fatt niżżel fil-pitkalija.

QBID TAL-PIXXISPAD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jinformani kemm kienet il-qabda fi kwantita' tal- pixxispad għas-snin 1998, 1999, 2000 u 2001?

Jista' wkoll jgħid kemm kien il-prezz medju kull sena?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposti għall- mistoqsijiet parlamentari 12694 u 2497 u nżid ngħid illi fis-snin 2000 u 2001, sa l-aħħar ta' Ġunju, il-qabda ta' pixxispad kienet 140,155 kilo u 31,788 kilo rispettivament.

Il-valur kien ta' Lm319,358 u Lm84,638 u l-prezz medju kien Lm2.03 fl-1999, Lm2.28 fl-2000 u Lm2.66 fl-2001.

PREZZ TAT-TONN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jinformani kemm kien il-prezz medju tat-tonn għas- sajjieda għas-snin 1996,1997, 1998, 1999, 2000 u 2001?

Jista' jgħid ukoll kemm kienet il-qabda tat-tonn għas-snin 1996, 1997 u 1998?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta għall- mistoqsija parlamentari 8131 u nżid ngħid illi l-prezz medju tat-tonn fl- 1999 kien ta' Lm1.39, fis-sena 2000 kien Lm1.86 u fl-2001 kien Lm2.59, naturalment dejjem sa l-aħħar ta' Ġunju.

Il-qabda tat-tonn kienet kif ġej:

|Sena |Kilo | |1996 |239,867 | |1997 |236,272 | |1998 |246,314 | |1999 |268,990 | |2000 |324,163 |

RABAT: GĦAJN QAJJED – ĠNIEN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jinfomani x'ġara mill-kordinament li kien beda jsir bejn id-dipartiment ta' l-agikoltura u t-taqsima tal-ġonna tal-housing department sabiex, flimkien mal-kunsill lokali tar-Rabat, jiżviluppaw ġnien u jagħmlu l-upgrading meħtieġ fil-qasam tad-djar ta' Għajn Qajjed, fir- Rabat.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li ma kienx possibbli s'issa li jsir ix- xogħol msemmi minn naħa ta' l-agrikoltura, u cioe` xogħol ta' embellishment peress li l-ġnien għadu mhux mibni.

Għaldaqstant nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru responsabbli mill-housing.

ĦUT FRISK MIL-LIBJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 26805, jista' il-Ministru jgħid jekk il-koperativi tas-sajjieda ġewx ikkonsultati?

Jekk iva, x'pożizzjoni ħadu?

Jekk le, għaliex?

Forsi dan ma jaffettwax il- kompetittivita tagħhom?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-kuntratt tal- lanċa msemmija hija kwestjoni privata u ma sarx bl-intervent tad- dipartiment.

Għaldaqstant il-koperativi ma ġewx ikkonsultati u sakemm din il-lanċa li sidha huwa membru tal-koperativa, tillimita ruħha għas-sajd, tista' tressaq il-ħut li taqbad il-pixkerija għall-bejgħ.

F'dan l-istaġun ftit huma d-dgħajjes li joħorgu għad-dott jew ċeren u dnieċi, bħalma ppreżentat din il-lanċa, tip ta' ħut popolari ħafna mal- Maltin.

ĦAŻ-ZABBAR: TRIQ IL-MADAFFA – TISWIJA TA' CULVERT

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li kaptella tal- culvert imkissra fi Triq il-Madaffa, Ħaż-Zabbar, għadha ma ssewwietx għalkemm saru ħafna rapporti biex tissewwa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat illi x-xogħol indikat jaqa' taħt ir- responsabilta' tal-kunsill lokali.

IS-SWIEQI, BUĠIBBA U L-QAWRA – DWAL PUBBLIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 27114, il- lokalitajiet li naf bihom jien li jintfew fis-6.15 a.m. huma s-Swieqi, Buġibba u l-Qawra.

Jista' il-Ministru jara li f'dawn il-lokalitajiet id- dwal jintfew qabel?

Meta fil-fatt qed jintfew il-lokalitajiet differenti ta' Malta u Għawdex?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL – STUDENTI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru issa jwieġeb mistoqsija parlamentari 27113?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-proċess tal-ġbir ta' l-informazzjoni mitluba għadu għaddej, kif indikajt fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 27113.

SERVIZZ PUBBLIKU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għal dak li qal l-ombudsman lill-kumitat tax-xogħol tal-Kamra li spiss jiġi njorat mill-kapijiet tad-dipartimenti tal-gvern, "aħseb u ara kif jistmaw lil ċittadini ordinarji", jista' il-Prim Ministru jgħid jekk hemmx xi passi maħsuba biex il-kapijiet tas-servizz pubbliku jkunu aktar sensittivi u juru aktar kollaborazzjoni ma' l-ombudsman?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat illi dwar dak li qal l- ombudsman, diġà ttieħdu passi mas-segretarji permanenti sabiex talbiet kemm mill-pubbliku kif ukoll mill-ombudsman u uffiċjali oħra jingħataw attenzjoni fil-pront.

SKEJJEL PRIVATI - GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL-ĠENITURI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk saritx xi talba minn sidien ta' skejjel privati li għas-sena 2002, l-għajnuna tal-gvern lill-ġenituri li jibagħtu lil uliedhom fi skejjel privati titla' minn Lm0.5 miljun għal Lm1 miljun

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li r-risposta hi fin-negattiv.

SAN ĠILJAN: ĠNIEN TAL-BALLUTA - HANDRAIL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' il-Ministru jara li fil-ġnien tal-Balluta jsir handrail f'diversi partijiet li jitqiesu perikolużi għat-tfal li jittieħdu jilagħbu hemm?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-ilment ta' l-Onor.

Interpellant ġie nnotat u se jittieħdu l-passi meħtieġa biex il-handrail imsemmi isir kif ikun meħtieġ.

TINDIF TAL-BAJJJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid fuq min taqa' ir-responsabbilta' tat-tindif tal-ħmieġ li jdaħħal il-baħar u jibqa' jgħum fil-wiċċ mal-kosta?

Jista' jsir it-tindif meħtieġ tal-baħar li jkollu wiċċ mimli ħmieġ ma' partijiet differenti tal- kosta ta' Malta u Għawdex?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.