MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 682 It-Tlieta, 22 ta' Jannar, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 682

It-Tlieta, 22 ta' Jannar, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.00 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 22 ta' Jannar, 2002

WERREJ

MINUTI 42

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 42

TQEGĦID TA' KARTI 48

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI (IT-TIENI QARI)

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL (SECOND READING) 48

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PATRIMONJU KULTURALI (KUMITAT)

CULTURAL HERITAGE BILL (COMMITTEE STAGE) 53

AĠĠORNAMENT 67

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 681 li saret fit-22 ta' Jannar, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

PULIZIJA – KAŻIJIET TA' UŻURA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni rraportati lill-pulizija dwar każijiet ta' użura fit-toroq f'Malta u Għawdex separatament matul is-sena 2001?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Infakkar lill-Onor.

Interpellant li l-użura għadha m'hijiex reat fil-liġi kriminali tagħna.

Ninsab informat li matul is-sena 2001 ġew irrapportati lill-pulizija seba' persuni fuq każi ta' użura.

Dawn kollha kienu Malta.

L-abbozz pendenti quddiem il-Kumitat tal-Kamra, jintroduċi dan ir-reat u l- klawsola relattiva, li diġa` ġiet approvata, tidħol fis-seħħ meta l-Abbozz jiġi approvat u jsir liġi.

PULIZIJA – RAPPORT TA' SWAT FUQ ANZJANI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu l-każijiet ta' swat fuq l-anzjani, irraportati lill-pulizija matul is-sena li għaddiet f'Malta u Għawdex separatament?

Kemm kien in-numru ta' anzjani li tilfu ħajjithom kawża ta' din il-moħqrija u terrur inaċċettabli?

X'passi ttieħdu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul l-2001, kien hemm irrapportati 42 reat ta' ferita ta' natura ħafifa fuq l-anzjani.

Ħames każijiet oħra kienu reati oħra fuq il-persuna.

Dawn ir-reati jinkludu inċidenti fil-familja u bejn membri tal-familja.

Informat ukoll li fi 23 każ inbdew proċeduri kriminali quddiem il-Qorti, f'20 każ kien hemm talba sabiex ma jitteħdux passi kriminali mill-persuna mweġġa' stess, filwaqt li l-erba' każi l-oħra għadhom qed ikunu nvestigati.

Informat ukoll li ebda każ ma rriżulta f'mewt.

KLANDESTINI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' klandestini li nqabdu f'Malta matul is-sena li għaddiet f'Malta u Għawdex separatament matul is-sena li għaddiet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul is-sena 2001 kien hemm każ nhar l-1 ta' Novembru fejn dgħajsa tas-sajd kienet daħlet f'Paradise Bay b'57 persuna fuqha.

Naturalment diversi persuni oħra tressqu l-qorti talli kienu f'Malta illegalment filwaqt li oħrajn ġew miċħuda li jidħlu f`Malta fil-punt ta' dħul fl-ajruport jew seaport.

Fil-fatt is-sena l-oħra kien hemm 2,266 persuna li ma tħallewx jidħlu mal- wasla tagħhom f'Malta kif ukoll 735 persuna li ġew deportati.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Kemm minn dawn il-klandestini għadhom ma ntbagħtux lura, forsi għax talbu li jiġu meqjusa bħala refuġjati jew inkella għax ma nstabux id-dokumenti biex wieħed jibagħtuhom lura?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Ħafna drabi dawn idumu Malta għal żewġ raġunijiet; jew għax jitolbu l-istatus ta' refuġjat - fil-fatt bosta minn dawk li daħlu fl- 1 ta' Novembru talbu dan l-istatus - u bil-liġi ma nistgħux inkeċċuhom qabel ma jiġi determinat dak l-istatus, għalkemm minn mindu daħlet il-liġi fis-seħħ fl-1 ta' Ottubru l-proċess qed jitħaffef għax qabel il-karti kienu jintbagħtu Ruma, jew inkella għax jgħidu li jkunu ġejjin minn post – naturalment huma jagħżlu post li fih ikun hemm l-inkwiet ħalli jħennu għalihom – u dan ma jkun veru xejn.

Bħalissa f'Ta' Kandja jidhirli li hemm 'il fuq minn 30 persuna u fil-fatt din iċ-ċifra hija ftit aktar għolja minn tas-soltu minħabba dan il-grupp partikolari.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Apparti li min iħarrab jew idaħħal lill-klandestini daqshom ħaqqu jiġi akkużat, jista' l-Ministru jgħid jekk ġewx identifikati dawk in-nies li fil-weekend li għadda sparaw tiri fuq ċ-ċinji li kien hemm fil-bajja ta' San Tumas?

X'passi se jittieħdu kontra dawn il-persuni biex jieħdu t-tagħlima li ħaqqhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Iva, dawn il-persuni ġew identifikati, il-każ ġie solvut u tressqu llum stess taħt arrest.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li dan l-att ma kienx wieħed aċċidentali, ma jaħsibx il-Ministru li dawn it-tip ta' reati għandhom jittieħdu bis- serjeta` u l-piena tkun massima?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Kif jaf l-Onor.

Membru huwa rarissimu li fuq reat ta' kaċċa jittellgħu n-nies taħt arrest kif ġara f'dan il-każ, jiġifieri l- pulizija u l-qrati għamlu x-xogħol tagħhom pero` imbagħad m'huwiex kompitu tiegħi ngħid lill-qrati x'għandhom jagħmlu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien qed ngħidlu hekk fis-sens li meta l-pulizija titlob akkuża, għandha titlob il-massimu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, s'issa anzi they throw the book at them, kif jgħidu l-Ingliżi.

Il-pulizija wżat il-poteri kollha tagħha u se tkompli tużahom, imma mbagħad sta għall-qorti biex fid-diskrezzjoni tagħha tapplika l-piena li jidhrilha hi.

Terġa' fl-att ta' l-akkuża tal-ġurijiet ma jkunx hemm il-piena indikata.

Teżisti piena, kemm pekunjarja kif ukoll kalċerarja, u nista' nassigura lill-Onor.

Interpellant li min-naħa tal- pulizija dan il-każ qegħdin jeħduh b'serjeta` kbira.

Fil-fatt kien il- Kummissarju stess li ntervjena u dawn il-persuni nqabdu f'inqas minn 24 siegħa, il-każ ġie solvut u l-persuni ġew imressqa taħt arrest.

PULIZIJA - DEPORTAZZJONI TA' PERSUNI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni li ġew deportati u miżmuma mill-pulizija milli jidħlu fil-gżejjer tagħha matul l-2001?

Ta' liema nazzjonalita` kienu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul is-sena 2001 kien hemm 2,266 persuna li ma tħallietx tidħol wara li waslet Malta.

Dawn kienu minn dawn il-pajjiżi:

|Alban|Canad|Hol|Moroc|Sierr|Thail| |ia |a |lan|co |a |and | | | |d | |Leone| | |Alger|Capo |Ind|Niger|South|Tunis| |ia |Verde|ia |ia |Afric|ia | | | | | |a | | |Bangl|China|Ira|Pakis|Sri |Turke| |adesh| |q |tan |Lanka|y | |Belgi|Egypt|Ita|Peru |State|Ugand| |um | |ly | |less |a | |Bosni|Franc|Jor|Phili|Sudan|Ukran| |a |e |dan|ppine| |ia | | | | |s | | | |Brazi|Gambi|Ken|Roman|Swazi|Yemen| |l |a |ya |ia |land | | |Grt |Germa|Leb|Russi|Syria|Yugos| |Brita|ny |ano|a | |lavia| |in | |n | | | | |Bulga|Greec|Lib|Saudi|Tanza| | |ria |e |ya |Arabi|nia | | | | | |a | | |

PULIZIJA - HOLD-UPS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' hold ups rraportati lill-pulizija f'Malta u Għawdex separatament matul is-sena li għaddiet?

Kemm minnhom saru fuq persuni, banek tal-lottu, stabbilimenti kummerċjali eċċ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul is-sena li għaddiet ġew irraportati 35 hold ups lill-pulizija.

Tnejn minnhom seħħew fuq banek tal- lottu, 17 fuq stabbilimenti kummerċjali filwaqt li 16 ġew irrapportati li seħħew fuq persuni.

PULIZIJA – RAPPORT TA' SERQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' serqiet irraportati lill-pulizija f'Malta u Għawdex separatament matul l- 2001?

Kemm minnhom kienu serqiet minn stabbilimenti kummerċjali, djar residenzjali u karozzi separatament f'Malta u Għawdex?

Kemm kien in-numru ta' persuni li l-pulizija ressqet il-Qorti in konnessjoni ma' dawn il- każijiet u x'passi ttieħdu sa issa?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul is-sena 2001, kien hemm 453 rapport ta' serq minn stabbilimenti kummerċjali, 616 rapport ta' serq minn djar residenzjali u 3,411 rapport ta' serq minn vetturi.

Barra dan kien hemm ukoll 5,332 rapport ta' serq ieħor.

Minn dawn 243 ġew irrapportati li seħħew f'Għawdex.

F'uħud mill-każi l-investigazzjonijiet ġew konklużi.

Matul l-istess perijodu tressqu l-qorti 160 persuna fuq numru sostanzjali ta' serqiet.

Komparat mas-sena 2000 dan juri li r-rata tas-serq naqqset b'6.9%.

CHILDRENS' ALLOWANCE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li l- persuna hawn taħt indikata tingħata c-childrens' allowance, peress li ilha ma tirċievi tliet pagamenti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna minnu ndikata ġiet informata bl-eżitu tal-każ tagħha.

ITS - STIPENDJU TA' STUDENT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li għalihom l-istudent li ismu qed jintbagħat separatament għadu ma ngħatax l- istipendju għall-kors li beda fl-Istitut għall-Istudji Turistiċi?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): L-istudent li għalih qed jirriferi l-Onor.

Membru m'huwiex student ta' l-Istitut dwar l-Istudji Turistiċi iżda qed jattendi għax jieħu sehem fl-iskema ta' l-ESTS.

Dawn l- istudenti ma jitħallsux stipendju mill-ITS.

MOBILE SCHOOLS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jinġiebu xi mobile schools u għal liema lokalitajiet?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru ta' l-Edukazzjoni): Waħda mill-problemi li rridu nsolvu biex inwettqu l-programm estensiv ta' estensjonijiet u refurbishment ta' skejjel tal-gvern hi li nkunu nistgħu nagħmlu x-xogħol is-sena kollha u mhux biss f'madwar xahrejn ta' vaganzi fis-sajf.

F'numru ta' skejjel dan ix-xogħol ma jistax isir jekk ma nipprovdux faċilitajiet alternattivi għall-istudenti ta' l-iskola konċernata.

Għaldaqstant il-Fondazzjoni għall-Iskejjel ta' Għada qed teżamina x'possibbilitajiet fattibbli jeżistu li tuża mobile classes fejn ikun hemm bżonn waqt li jkun qed isir xogħol ta' estensjoni, refurbishment u maintenance estensiv.

Isiru l-konsultazzjonijiet meħtieġa qabel ma tittieħed xi deċiżjoni.

ASSISTENT HEADS ĠODDA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm laħqu assistant heads ġodda fl-iskejjel tal-gvern?

Kemm se jintgħażlu minnhom għal ġo l- iskejjel matul din is-sena skolastika?

Kemm fil-primarji?

Kemm fis- sekondarji?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li lista ta' assistenti kapijiet fl-iskejjel sekondarji għadha kif ġiet ippublikata.

Fil-każ ta' l-assistenti kapijiet fl-iskejjel primarji qed isiru l-interviews għal vakanzi li jeżistu f'Malta u Għawdex.

Hu mistenni li matul din is-sena skolastika fis-settur sekondarju se jintagħżlu 15-il assistent kap u fis-settur primarju 12-il assistent kap.

ELEZZJONIJIET TAL-KUNSILLI SKOLASTIĊI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'ċirkolarijiet intbagħtu lill-iskejjel tal-gvern matul din is-sena skolastika dwar l- elezzjonijiet tal-kunsilli skolastiċi?

Jista' jpoġġi kopji ta' dawn iċ- ċirkolarijiet fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): It-tibdil meħtieġ fir-regolamenti tal-kunsilli skolastiċi qed jieħu żmien aktar milli mistenni.

Għaldaqstant għandha tibqa' sseħħ id-deċiżjoni li jibqgħu fil- kariga l-kunsilli l-aħħar eletti.

S'issa ma ntbagħtu ebda ċirkolarijiet relatati ma' l-elezzjonijiet tal-kunsilli skolastiċi.

L-abbozz tar- regolamenti l-ġodda għadu qed jiġi eżaminat u jien se niltaqa' mal-Focus Group dwar Parental Involvement and Schools as Community Centres.

SKOLA GIOVANNI MANGION

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se ssir l- elezzjoni għall-kunsill skolastiku ta' l-iskola Giovanni Mangion Higher Secondary tan-Naxxar?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Nirriferi għat- tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari numru 30959.

ELEZZJONIJIET TAL-KUNSILLI SKOLASTIĊI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsiru l- elezzjonijiet għall-kunsilli skolastiċi din is-sena?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Nirriferi għat- tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 30959.

UNJONI EWROPEA - PROGRAMMI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema kienu dawk l-għaqdiet li pparteċipaw fi programmi ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li kien hemm 18-il għaqda li pparteċipaw fil-Programm YOUTH ta' l-Unjoni Ewropea.

Dawn huma:

* The Groundlings * Youth Travel Circle * San Ġwann Youth Centre * Qrendi Youth Group * Mġarr Youth Group * Żabbar Local Council * Mellieħa Local Council * The Helping Hands Group * Groups for Human Encounter * San Lawrenz Local Council * ELSA Malta * Salesian Pastoral Youth Service * Moviment Graffiti * Malta Art and Craft Teenagers * Third World Group * Żurrieq Scout Group * ŻAK - Tarxien * Malta Association of Youth Workers

ETC

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid liema kienu dawk l-inizjattivi li ħadet l-ETC mill-1999 'l hawn biex tħarreġ aktar ħaddiema u tressaq aktar nies lejn is-suq tax-xogħol?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Bejn l-1999 u llum il-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ, l-ETC, organizzat bosta programmi ta' taħriġ bil-għan li tressaq aktar nies lejn is-suq tax-xogħol.

Uħud minn dawn il-programmi jinkludu:

Skemi ta' Apprendistat (ESTS u TAS) Taħriġ prattiku u teoretiku għal dawk li lestew l-edukazzjoni sekondarja u jixtiequ jibdew karriera fil-livell ta' tekniku jew tradesman.

Traineeship Schemes Taħriġ speċjaliżżat f'diversi oqsma marbut ma' mpjieg.

It-taħriġ jingħata kemm fuq il-post tax-xogħol kif ukoll fi stabbiliment ta' taħrig.

Entrepreneurship Schemes Għajnuna finanzjarja, taħriġ u mentoring għall-persuni li jixtiequ jibdew negozju.

Basic Employment Passport Scheme Taħriġ għal persuni li lestew l-edukazzjoni sekondarja li jixtiequ jibdew jaħdmu.

Night Institute for further Technical Education Taħriġ avvanzat għal persuni li qiegħdin jaħdmu f'oqsma tekniċi u jixtiequ jtejbu l-ħiliet tagħhom.

Literacy for employment Scheme Taħriġ fil-qari u kitba kemm għaż-żagħżagħ kif ukoll għall-adulti.

Taħriġ avvanzat fuq il-kompjuters Programmi varji ta' livell avvanzat fl-informatika li jinkludu programming fost affarijiet oħra.

IT for you campaign Programm ta' ġurnata li jinkludi taħriġ bażiku fuq l-użu tal- kompjuters.

Barra dawn il-programmi u skemi msemmija hawn fuq, il-korporazzjoni organizzat numru kbir ta' programmi ta' taħriġ f'oqsma relatati ma' xogħol ta' l-uffiċċju kif ukoll fi snajja' varji.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l-programmi kollha li tipprovdi l-korporazzjoni.

POSTA - REFURBISHMENT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid f'liema lokalitajiet sar programm ta' refurbishment jew ftuħ ta' fergħat tal-posta?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Ninsab informat li sar refurbishment fil-fergħa tal-posta taż-Żurrieq, tal-Mosta, ta' Ħal Balzan, ta' Ħal Qormi, tal-Ħamrun, ta' Birkirkara u ta' Ħaż-Żabbar u nfetħet fergħa ġdida fil-Mellieħa.

PULIZIJA - GĦASES

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid f'liema għases sar programm ta' refurbishment minn Settembru 1998 'l hawn?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-għases tal-pulizija li sarilhom xogħol ta' manutenzjoni mill-1998 'il hawn huma f'dawn il-lokalitajiet:

Żebbuġ, Qormi, San Ġiljan, Rabat, Balzan, Għargħur, Mosta, Qawra, Ċirkewwa, Mellieħa, B`Bugia, Safi, Żurrieq, Attard, Fgura, Kirkop, Luqa, Gudja, Paola u Żejtun.

SKEJJEL - MANUTENZJONI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi programm ta' manutenzjoni sar fl-iskejjel minn Settembru 1998 'il hawn?

F'liema skejjel saret manutenzjoni u x'manutenzjoni saret?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Lista tax- xogħlijiet ta' manutenzjoni fl-iskejjel statali mill-aħħar ta' l-1998 sa l- aħħar tas-sena 2001 se titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

KONSULENTI MHUX LEGALI - ĦLAS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Liema huma l- konsulenti mhux legali mal-ministeru tiegħek?

Kemm qed jitħallsu?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): Il-Ministru tas-Saħħa m'għandu l-ebda konsulent.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Dan ifisser li m'hemm l-ebda konsulent li jaqa' taħt id-dekasteru tiegħu jew fil-ministeru per se?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, naturalment jien qed nirrispondi f'isem il- Ministru tas-Saħħa u peress li jiena stess kelli domanda simili rrid ngħid li kif inhi strutturata d-domanda, tista' tagħti lok għal miżinterpretazzjoni.

Meta tirriferi għal "konsulent mhux legali" tista' tkun qed tirriferi wkoll għal konsulent illegali, u allura jista' jkun li għalhekk ingħatat din it-tip ta' risposta f'dan il-każ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, peress li jien kont diġa` għamilt domanda lill-ministri kollha u staqsejthom min kienu l-konsulenti legali li kellhom, ridt nevita li jkun hemm xi ministru u jgħidli li diġa` weġibni u kien proprju għalhekk li fid-domanda li erġajt għamilt staqsejthom min kienu l-konsulenti ħlief dawk li qed jagħtu servizz legali.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, għalkemm m'hijiex fl-aġenda, id-domanda partikolari li ġiet riferuta lili, meta ġejt biex inwieġeb għamilt il- parentesi fejn għedt li jekk bid-domanda tiegħu l-Onor.

Interpellant kien qed jirriferi għal konsulenti li m'humiex avukati, jien se nagħti l-lista tagħhom.

Id-domanda kif inhi tista' tagħti l-interpretazzjoni li qed tirriferi għal konsulenti illegali u allura ma nafx x'risposta ingħatat attwalment.

KONSULENTI MHUX LEGALI - ĦLAS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Liema huma l-konsulenti mhux legali mal-ministeru tiegħek?

Kemm qed jitħallsu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-preżent hemm sitt persuni li qed jagħtu konsulenza mhux legali fil-Ministeru għas-Servizzi Ekonomiċi u fid- dipartimenti li jiffurmaw parti minnu.

Dawn huma:

DIPARTIMENT KONSULENT REMUNERAZZJONI ANNWALI

Ministeru Prof. Joseph Falzon Lm2,000 Mario Farrugia Lm5,063 Joseph Galea Musu' Lm2,110 (sitt xhur) Adrian Muscat Inglott Lm8,438 Victor Scicluna Lm4,219 Uffiċċju Nazzjonali ta' l-Istatistika Joseph D'Amico Lm2,500

KONSULENTI MHUX LEGALI - ĦLAS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Liema huma l- konsulenti mhux legali mal-ministeru tiegħek?

Kemm qed jitħallsu?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Qed inpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra tabella li turi l-informazzjoni mitluba.

GOZO CHANNEL – SPONSORING TAL-PROGRAMM BONDI PLUS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid b'kemm qed tisponsorja l-Gozo Channel Co. Ltd. kull programm "Bondi Plus" fuq il-PBS minn Where's Everybody?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Peress li l-informazzjoni mitluba hija ta' natura kummerċjali, ma nħossx li jkun prudenti li din tiġi ppubblikata.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Deguara.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 5 ta' l-2002 - Regolamenti ta' l-2002 dwar twaħħil ta' tikketti, preżentazzjoni u riklamar ta' oġġetti ta' l-ikel.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mit-22 ta' Jannar, 2002.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: Il-Ministru Josef Bonnici jagħmel il-winding up.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, segwejt id-diversi kelliema f'dan id- dibattitu dwar l-abbozz ta' liġi li jimplimenta miżuri ta' l-estimi.

Irridu niftakru li l-budget li ddiskutejna ftit ġimgħat ilu kien jinkludi diversi inizjattivi li jħallew effett pożittiv fuq l-ekonomija ta' pajjiżna.

Qabel ma nitkellem fuq il-miżuri nnifishom li kemm il-ministru tal-finanzi kif ukoll diversi kelliema min-naħa tal-gvern spjegaw, tajjeb li nirrispondi xi punti li tqajmu fid-dibattitu.

L-ewwel punt li nixtieq insemmi, li diġà rrifera għalih il-ministru tal- finanzi, għaliex kien hemm ħafna diskussjoni dwaru, huwa l-fatt li s-sale of assets ta' Lm47 miljun ma laħqitx saret sa l-aħħar tas-sena li għaddiet.

L-akkuża kienet li din effettwat id-deficit tal-gvern.

(Interruzzjonijiet) Issa qed tgħid "financing."

Nieħu pjaċir li l-Onor.

Brincat qed jitkellem hekk illum, però mhux inti biss tkellimt, u nista' nassigurak li kien hemm min tkellem b'dan il-mod ukoll.

Il-fatt huwa li ċ-ċifra tad-deficit li qed nitkellmu fuqha diġà teskludi s- sale of assets.

Jiġifieri meta nitkellmu fuq l-istructural deficits qegħdin nitkellmu proprju fuq id-differenza bejn id-dħul u l-ħruġ, eskluż diġà s-sale of assets.

Allura din hija kwestjoni ta' financing u kwestjoni ta' timing difference, u t-timing difference naturalment m'hijiex xi ħaġa li hija daqshekk kruċjali imma, kif jaf kulħadd, tista' tiġi bridged bi treasury bills u b'mod li ma tħallix daqshekk differenza kbira.

Dan huwa punt importanti għax kien hemm diversi nies li tkellmu dwar dan, anke barra dan il-parlament.

Tal-gazzetta Maltastar.com. kienu ċempluli s- Sibt fit-3.30 p.m. biex jistaqsuni xi ħaġa fuq dawn il-linji.

Jien inzertajt ma kontx id-dar u l-mara tiegħi qaltilhom biex iċemplu siegħa wara imma ma lħaqtx wasalt.

Allura dawn għoġobhom jgħidu, inkluż il- gazzetta "Il-KullĦadd", li jien ma ridtx nirrispondihom.

Tajjeb li l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra jkunu jafu li aħna niġu ttrattati b'dan il-mod.

Imbagħad għamlu storja sħiħa li issa d-deficit se jiġi iktar milli suppost u qalu li dan il-gvern se jissellef mill-BOV, li m'hu minnu xejn!

Is-soltu miżinformazzjoni bla bżonn!

Ma nafx x'jiggwadanjaw minn dan it-tip ta' atteġġjament l-Onor.

Nembri tan-naħa l-oħra.

Mr Speaker, tajjeb li nsemmi wkoll il-pożizzjoni ta' l-Onor.

Membri tan- naħa l-oħra, inkluż ta' l-Onor.

Brincat, dwar l-hekk imsejħa stima tal-GDP li ġiet ippubblikata ftit taż-żmien ilu mill-Oppożizzjoni.

Meta dan l- aħħar smajt lill-Onor.

Sant jgħid li l-programm ta' "L-Istrina" huwa xi forma ta' manipulazzjoni bdejt nifhem kif jaħdem moħħu u x'tip ta' manipulazzjoni jaħseb li jista' jagħmel f'dan il-qasam.

U qed ngħid dan għax inħoss li m'huwiex aċċettabbli, anke għal din il-Kamra, li niġu trattati b'dan il-mod mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Ħalli nispjega għaliex.

Fir-risposta għall-budget il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qam u qal fuq it- televiżjoni li jekk tneħħi s-settur ta' l-elettronika, il-GDP in real terms ma kienx 5%, kif ġie ppubblikat fl-economic survey, imma kien xi 1.4%.

Però ma qalilniex kif wasal għal dak il-kalkolu u minkejja li staqsejtu kemm-il darba biex jgħidilna kif wasal għal dik iċ- ċifra, f'xahar sħiħ baqa' ma spjegax kif ħareġ b'din iċ-ċifra ta' 1.4%.

Għalija dan mhux aċċettabbli u nqisha bħala manipulazzjoni min-naħa tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni li jgħid ċifra u ma jiġġustifikahiex fil-parlament ħlief lejliet ir-recess tal-Milied, meta mbagħad ma kienx hemm okkażjoni li wieħed jirrispondi fil-parlament.

Fil-fatt jien u l-kap ta' l-oppożizzjoni qattajna l-vaganzi tal-Milied nikkorrispondu fil-gazzetti.

Ma stajtx nemmen li membri tan-naħa l-oħra jagħmlu żbalji bħal dawk!

Meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ħareġ bi stima differenti jirriżulta li ma kienet differenti xejn għax ħa l-istima ta' 6.6% li kien hemm fl-economic survey tal-GDP qabel ma tikkoreġi għall- prezzijiet.

Meta tkellem hawnhekk fuq it-televiżjoni ma qalilniex li dik l- istima kienet ibbażata fuq dik ta' l-istatistika.

Qalilna stima ta' statistika li ma kenitx tajba.

Dan huwa inkwetanti ħafna in vista ta' dak li jgħid il-Kap ta' l- Oppożizzjoni dwar il-manipulazzjoni tal-media u l-mod kif wieħed ipoġġi l- argument u x'ċans jagħti lil ħaddieħor li jirrispondi.

Il-verità hija li sfortunatament min tahom parir - għax imbagħad anke l-Onor.

Leo Brincat kiteb fil-gazzetti u l-artiklu tant kien tekniku li probabbli lanqas hu stess ma kien qed isegwi kulma kien hemm - li kien ex-student tiegħi ħawwad waħda minn dawk il-kbar.

L-ewwel beda biċ-ċifra ta' l-istatistika biex jipprova joħroġ xi stima oħra, imbagħad meta ġie biex jikkoreġi għar-rata ta' l-inflazzjoni, minflok ma għamel dak li jagħmlu ta' l-istatistika, għamel xi ħaġa li mhijiex aċċettabbli.

Dan spiċċa uża indiċi tal- prezzijiet li jinkludi l-exports of goods and services u l-imports of goods and services li jinkludi l-esportazzjoni u l-importazzjoni kollha u għamluha b'mod li qisu ma ġara xejn, qisha din hija l-iktar ħaġa normali.

Dawn għamlu taħwida sħiħa.

U fil-fatt jien u l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u mbagħad anke l-Onor.

Leo Brincat għamilna l-vaganzi tal-Milied nikkorrispondu.

Milli rajt jien u anke min jifhem, il-verità hi li assolutament m'hemmx bażi biex wieħed joqgħod fuq dik iċ-ċifra ta' 1.4% li kien ħareġ biha l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u dam xahar qabel ma ġġustifikaha.

U mbagħad, meta pprova jiġġustifikaha, kif qed ngħid, instab li kien hemm żball kbir li jagħmilha meaningless.

L-Uffiċċju ta' l-Istatistika juża proċedura li hija adottata internazzjonalment.

Dawn raw il-komponenti tal-GDP, tal-konsum, ta' l- investiment, ta' l-exports, ta' l-imports, qalgħu 'l barra l-parti li għandha x'taqsam mal-manifattura ta' l-elettronika, għamlu l-istess ħaġa fl- indiċi tal-prezzijiet, u b'hekk ħarġu bi stima tal-growth li teskludi s- settur ta' l-elettronika.

Mr Speaker, jiddispjaċini li din hija ħaġa pjuttost teknika, però l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma kienx hemm riċeviment wieħed fejn iltqajt miegħu fil-Milied li għadda fejn ma qallix biex niċċekkja ċ-ċifri.

Jiċċekkja ċ-ċifri hu!

Nitfagħhielu lura!

Jien imxejt bi preċiżjoni li kkalkola uffiċċju ta' mitt ruħ - għax mhux jien ikkalkolajtha din - imma hu mexa b'din il-preċiżjoni?

Għadni qed nistenna risposta.

M'hijiex xi ħaġa li għandna neħduha lightly li l-Kap ta' l- Oppożizzjoni jitfa' ċifra kif ġie ġie, u meta tiġi l-ġustifikazzjoni xahar wara nispiċċaw b'ereżija prima classe.

F'wieħed mill-artikli jien spjegajt li bażikament l-ereżija li kienu qed jagħmlu hija li qegħdin jiddividu l-valur tal-computer chips bil- prezzijiet, fost oħrajn, tat-turiżmu.

Ara x'sens tagħmel din?!

M'huwiex fair li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jattakka b'dan il-mod lill-uffiċċju ta' l- istatistika li nfakkar li llum hemm rappreżentati fih t-tliet partijiet soċjali u qiegħed ukoll taħt il-watching brief tal-Eurostat, u dawn qegħdin jużaw proċeduri internazzjonali.

Allura mhux sew li jkollna dawn it-tip ta' akkużi min-naħa ta' l-Oppożizzjoni biex minflok ma jagħmlu analiżi serja jagħmlu din it-tip ta' analiżi li sfortunatament tagħmel tant ħsara lil pajjiżna għax min iħares minn barra jarana qisna qed nargumentaw fuq affarijiet li pajjiżi oħra ma jargumentawx fuqhom b'dan il-mod.

Ikollhom opinjonijiet differenti, mela le!

Imma mhux wieħed jakkuża lin-naħa l-oħra li vvintat ċ-ċifri meta jkun bil-maqlub.

Jien nappella lill-membri ta' l-Oppożizzjoni biex jgħollu l-livell tad- dibattitu.

Jekk iridu jinterpretaw iċ-ċifri għandhom jinterpretawhom b'mod li jkunu aċċettati u mhux jipprovaw joħolqu ċifri oħra li meta jiġi spjegat kif inħolqu jirriżulta li huma tbażwira prima classe li żgur mhijiex ta' ġieħ għal min ħareġ bihom.

Jiddispjaċini ngħid li min ħareġ bihom ma jafx biżżejjed fuq is-suġġett ta' l-istatistika, speċjalment dwar in-national statistic accounts u l-proċeduri li jintużaw.

Tajjeb ngħidu li fost il- mitt ruħ li għandna fl-Uffiċċju Nazzjonali ta' l-Istatistika għandna esperti li ilhom jagħmlu dan ix-xogħol madwar 30 sena u iktar, u bid- difetti kollha li għandna hemm set ta' statistics li kulma jmur qed jiġi upgraded u għandna statistika li żgur ma tagħmilx dawn it-tip ta' żbalji li qed isemmu l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni.

Mr Speaker, l-Onor.

Brincat u anke membri oħra ta' l-Oppożizzjoni semmew ukoll l-issue ta' l-impjiegi.

Kif jaf kulħadd, sfortunatament fl-ewwel ġimgħa tas-sena kellna każ ta' żewġ fabbriki li keċċew in-nies, waħda fit- tessuti u l-oħra fis-settur tal-bottling tas-soft drinks.

Waħda minnhom għalqet mil-lum għal għada li fl-opinjoni tiegħi mhuwiex aġir aċċettabbli.

U hawnhekk nixtieq nappella lis-segretarju ġenerali tal-GWU biex ma jibqax jikkwotani ħażin, ma jibqax jinterpretani li jien b'xi mod approvajt l- għeluq tal-fabbrika.

Nappella wkoll lill-Onor.

Brincat għax jekk wieħed iqabbel d-diskors li għamel meta tkellem fil-parlament fuq dan l-abbozz ma' l-artiklu tiegħi li ġie ppubblikat il-ġurnata ta' qabel - huwa tkellem it- Tnejn tal-ġimgħa li għaddiet - jinduna li dan jispjega kif jien qed inħares lejn is-sitwazzjoni.

U ma nippretendix li l-Onor.

Brincat, li żgur jaqra ħafna, jipprova jinterpreta l-affarijiet b'mod li assolutament ma jkunx ġust mal-pożizzjoni li spjegajt jien.

Irrid ngħid bl-iktar mod ċar li jien qatt m'għedt li f'din is-sitwazzjoni l- ħaddiema ma sofrewx, anzi jien wieħed minn dawk li nemmen li rridu naraw kif nagħmlu kull impjieg sostenibbli biex ikun jista' joffri ferm iktar opportunitajiet lill-individwu.

Imma huwa veru li fl-ewwel tas-sena kellna ċertu tnaqqis ta' impjiegi.

Il-kumment li għamilt fil-gazzetti u fl- intervista li kelli, li wieħed irid iħares lejn il-kwadru kollu, kien fis- sens li veru li kultant ikun hemm xi tnaqqis, però jkun hemm ukoll żidiet.

U s'issa ż-żidiet kienu bil-ferm iktar mit-tnaqqis li jkun hemm.

Filwaqt li wieħed iħoss għal min tilef l-impjieg, wieħed irid jipprova jagħmel minn kollox, kif qed tipprova tagħmel l-ETC, biex jipprova jsib xogħol alternattiv.

U kif ġie rrapportat fil-gazzetti, bl-espansjoni li għaddejja f'ċerti fabbriki, speċjalment dawk li jimmanifatturaw il-jeans, ħafna mill-ħaddiema li kienu jaħdmu fil-Bogner diġà għandhom impjieg aċċertat f'dawn iż-żewġ fabbriki.

Fil-fatt is-sena li għaddiet dawn iż- żewġ fabbriki żiedu numru sostanzjali ta' impjiegi u qed ikomplu jżidu.

Però tajjeb li naraw il-kwadru kollu.

U jekk inħarsu lejn paġna 60 ta' l- economic survey, fejn għandna rrapportat sa Settembru tas-sena li għaddiet, insibu li t-total increases li kien hemm fis-settur tal-manifattura kienu 841, filwaqt li total decreases kien hemm 477.

Jiġifieri s-sena li għaddiet intilfu impjiegi wkoll, imma r-rata taż-żieda kienet id-doppju ta' dawk li ntilfu.

Din hija xi ħaġa li wieħed irid iħares lejha mill-aspett tal-bidla kontinwa li għaddejja f'pajjiżna.

Ikun hemm fabbriki li jkunu qegħdin jaċċelleraw l-iżvilupp tagħhom u fabbriki li jkunu qegħdin ibiddlu l-iżvilupp jew inaqqsu l-impjiegi minħabba raġunijiet partikolari.

Jistgħu jkunu minħabba bidliet li ġejjin mill-head office tagħhom barra minn Malta, u jistgħu jkunu raġunijiet li għandhom x'jaqsmu mal-prodott li jagħmlu.

Però s-sena li għaddiet in-net gain sa Settembru kien ta' 364 impjieg fil- manifattura.

Mr Speaker, tajjeb infakkar li t-tnaqqis totali fl-1997 kien ta' 481.

Jiddispjaċini li se nsemmi l-GWU, imma din ma ħarġitx tagħmel din il- frattarija kollha meta kien hemm dan it-tip ta' tnaqqis li kien iktar milli kien hemm fis-sena li għaddiet, meta fil-fatt kien hemm żieda ta' 364 impjieg.

Jien nixtieq li npoġġu l-affarijiet fil-perspettiva tagħhom u fil- fatt dak li għedt jien, li wieħed irid jara l-kwadru kollu.

U l-kwadru huwa li fl-aħħar tliet snin fil-qasam ta' l-impjiegi kellna riżultat ta' suċċess sostanzjali, speċjalment meta nqabbluh mas-sentejn ta' qabel.

Jekk inħarsu lejn Settembru ta' l-1998 insibu li ċ-ċifra tal-gainfully occupied kienet 133,940 u f'Settembru tas-sena li għaddiet kienet telgħet għal 137,708, jiġifieri fit-tliet snin ta' dan il-gvern kien hemm żieda ta' 3,760 impjieg.

Dan huwa riżultat sinifikanti li juri li hemm żvilupp fl- ekonomija tagħna li qed jiġġenera riżultat pożittiv li tassew għandna nkunu kburin bih.

Wieħed jista' jiġġudika dan ir-riżultat billi jqabblu ma' dak li ġara fis- sentejn ta' l-amministrazzjoni preċedenti.

Fl-1996 iċ-ċifra tal-gainfully occupied kienet ta' 133,195 filwaqt li fl-1998 naqset għal 133,024, jiġifieri sa meta spiċċa l-gvern Laburista kien hemm inqas nies jaħdmu bi qligħ milli meta tela' fil-gvern.

Allura filwaqt li fis-sentejn ta' gvern Laburista l-impjiegi globali naqsu b'171,fit-tliet snin ta' gvern Nazzjonalista l-impjiegi żdiedu bi 3,768.

Mr Speaker, jien naħseb li ċ-ċifri jitkellmu waħedhom, iżda tajjeb li nsemmuhom għax il-bidla twassal għal sitwazzjoni negattiva fejn ikun hemm min qed isofri għax sfortunatament tilef l-impjieg tiegħu, però jkun hemm mumenti pożittivi fejn jiġu kkreati ħafna u ħafna impjiegi ġodda li jistgħu joffru opportunitajiet lil dawk li jkunu tilfu l-impjieg.

Dan mhux dejjem ikun possibbli għax in-natura ta' l-impjiegi li jinħolqu mhux dejjem ikunu fl-istess mestier ta' dawk li jkunu qed jintilfu.

U hawnhekk jidħol il- gvern biex jipprovdi training u għajnuna oħra biex wieħed ikun jista' jtaffi t-tbatija li jkun hemm f'dawn il-każi.

Iżda finalment wieħed irid jerfa' rasu milli jħares lejn issues partikolari u jħares lejn il-kwadru kollu, kif qed nipprova nagħmel jien.

Mr Speaker, fl-aħħar tliet snin mhux biss żdiedu l-impjiegi, imma żdied ukoll id-dħul mill-impjiegi.

L-istess economic survey juri li proprju fl- aħħar sena d-dħul mill-impjiegi żdied bi 3.85%.

Jekk inħarsu lejn l-1997, sena ta' gvern Laburista, insibu li kien hemm tnaqqis ta' 0.83%.

Għalhekk jiddispjaċini meta nisma' lill-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra jikkummentaw kif għamlu f'dan il-budget, qisna wasalna f'xi stat ta' kriżi, qisha s- sitwazzjoni tant marret għall-agħar li lanqas nafu fejn se nagħtu rasna.

Imma jekk inħarsu lejn kif ħallew lil pajjiżna meta huma kienu fil-gvern nista' ngħid li llum l-impjiegi żdiedu bi 3,700, imqabblin mat-tnaqqis li kien hemm f'dawk is-sentejn ta' amministrazzjoni Laburista.

Wieħed irid ipoġġi kollox fil-kontest tiegħu.

Il-verità hija li ħafna mill-kritika li smajna ma kenitx daqshekk rilevanti għall-issues li konna qed inħarsu lejhom.

Saħansitra kien hemm min qal li qegħdin noqorbu għall-problemi li hemm fl-Arġentina.

Irid veru ma jkollokx x'tgħid biex tipprova tqabbel dak li qed jiġri fl-Arġentina ma' dak li qed jiġri f'pajjiżna!

M'huwiex il-każ u ma nafx għaliex qed tipprovaw tagħmlu dan għaliex assolutament m'hemmx relazzjoni.

Pajjiżna għadu għaddej b'ċertu ritmu.

Ma nistgħux ngħidu li mhux qed jiġi effettwat.

Dażgur li qed jiġi effettwat!

Qed jiġi effettwat minn żewġ oqsma prinċipali.

L- ewwelnett meta l-ekonomija internazzjonali, speċjalment dik ta' l-Amerka, kellha slow-down fil-bidu tas-sena 2001 - u issa nafu li daħlet f'riċessjoni - aħna ntlaqatna speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-esportazzjoni ta' prodotti sofistikati bħal prodotti ta' l-elettronika u parts tal-karozzi li għall-grazzja t'Alla għandna ħafna kumpanniji li jesportawhom.

Fil-fatt fl-ewwel sitt xhur tas-sena l-oħra bdejna nħossu dan l-impatt li primarjament kien limitat għas-settur ta' l- elettronika.

Naturalment ma tistax tgħid li d-diżastru li ġara fil-11 ta' Settembru ma effettwaniex ukoll!

U ħadd ma qal li effettwana dak biss!

Aħna ekonomija miftuħa, allura bilfors niġu effettwati minn ħafna affarijiet.

Jekk wieħed iħares lejn l-esportazzjoni tal-kumpanniji Maltin fis-sena li għaddiet isib li ma marritx tajjeb daqs is-sena ta' qabel.

Dan huwa frott tas-slow-down li hemm u nisperaw li ma ddumx.

Fil-fatt l- indikaturi huma li diġà qed tirpilja f'ċerti oqsma.

Per eżempju, dan l- aħħar qrajt li fil-Milied li għadda l-bejgħ ta' personal computers fl- Amerka kien ikbar milli kien fil-Milied tas-sena ta' qabel.

Dan juri li qed tiżdied id-domanda għall-prodotti tagħna - għax aħna għandna prodotti li jmorru fil-computers, fil-mobile phones, fid-DVD players, fl-appliances u fil-vetturi - u b'hekk tirpilja l-attività ekonomika fil-qasam ta' l- elettronika u oqsma oħra.

Naturalment dak li ġara fil-11 ta' Settembru kellu effett anke fuq it- turiżmu u sfortunatament se jkompli jeffettwana xi ftit anke fix-xhur li ġejjin.

Il-verità hi li n-nies qed jibżgħu jivvjaġġaw u peress li aħna gżira din tolqotna iktar għax kull min jiġi hawn irid jiġi bl-ajru.

Dan wassal għal ċertu tnaqqis fit-turiżmu.

Però rridu ngħollu rasna u nħarsu 'l quddiem.

Il-pakkett ta' miżuri fil-budget li ġie ppreżentat f'Novembru qiegħed joffri tnaqqis f'elementi ta' l-income tax, qed iwettaq ċerti wegħdiet, fosthom rebate fit-taxxa għal dawk li jibagħtu lit-tfal tagħhom fi skejjel privati, skemi fejn jidħlu fondi tal-Maltin barra minn Malta jekk dawn jiddikjarawhom u jġibuhom lura jew le, jiddependi xi skema jagħżlu.

Din hija xi ħaġa pożittiva li twassal biex aħna ngawdu iktar mill- fondi tal-Maltin stess minflok ma jgawdu pajjiżi oħra.

Għaliex le?

Mr Speaker, hemm diversi miżuri oħra li l-opinjoni pubblika oġġettiva dwarhom hija li dan huwa budget tajjeb li qed ikompli jsaħħaħ l-ekonomija u l-kummerċ ta' pajjiżna, qed ikompli jilliberalizza u qed ikompli jnaqqas l- effett ta' l-income tax.

Fl-istess ħin qed inkomplu nnaqqsu d-deficit li kellu pajjiżna.

Dan huwa importanti biex insaħħu s-sitwazzjoni finanzjarja tal-gvern.

U qegħdin nagħmlu dan mingħajr ma nagħtu skossi u mingħajr ma naqtgħu nifs pajjiżna kif sfortunatament għamel il-gvern preċedenti.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid li j'Alla s-sitwazzjoni ekonomika internazzjonali tirpilja biex tippermetti l-ħolqien tal-ġid f'pajjiżna li jwassal għal attività ekonomika ikbar, għal iktar impjiegi u titjib fl- istandard of living f'pajjiżna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Issa se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l- Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jimplimenta diversi miżuri ta' l-Estimi u miżuri amministrattivi oħra" jkun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kamra kienet sospiża fis-6.57 p.m. u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jimplimenta diversi miżuri ta' l-Estimi u miżuri amministrattivi oħra" jkun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 31

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Bonnici Josef |Gonzi Lawrence | |Bonnici Michael |Hyzler George | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Muscat Claude | |Dalli John |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Zammit Ninu | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Dimech | |Eddie |Francis | |Galea Censu | |

KONTRA: 24

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Noel | |Agius Chris |Gulia Gavin | |Bartolo Evarist |Herrera Jose' | |Borg Karmenu |Law Rita | |Brincat Leo |Mangion Charles | |Buhagiar Charles |Mizzi Joe | |Buhagiar Louis |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Dalli Helena |Sant Alfred | |Farrugia Angelo |Vella George | |Farrugia Michael |Vella Karmenu |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

PERMESS TAL-KAMRA

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, nitlob il-permess għas-sospensjoni tar- regolamenti sabiex il-Kamra tgħaddi għat-tielet item fuq l-aġenda.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PATRIMONJU KULTURALI

CULTURAL HERITAGE BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Ikompli mid-19 ta' Diċembru, 2001.

Klawsola 31 - Kwalifiki għall-warrant.

Clause 31 - Qualifications for warrant.

THE CHAIRMAN: Hemm rimarki?

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni.

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif naħseb li nnotaw l-Onor.

Membri, oriġinarjament kien hemm il-ħsieb ta' tibdil fl-aġenda minħabba li kien jonqos xi abbozzar ta' tibdiliet għal-liġi li qegħdin niddiskutu fl-istadju tal-kumitat.

Oriġinarjament konna qed naħsbu li nagħmlu l-abbozz ta' liġi li jemenda l- Ordinanza dwar il-kostituzzjoni tal-kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika.

Peress li għada hemm laqgħat ma' l-Avukat Ġenerali biex diversi emendi li tqanqlu fl-aħħar diskussjoni li kellna hawnhekk u oħrajn li qed inħossu l-ħtieġa li nressqu jkunu jistgħu jiġu approvati minnu qabel jitressqu hawnhekk bħala emendi.

Però għal raġunijiet ta' esiġenzi tal-Kamra se mmorru lura għad-diskussjoni fl-istadju tal-kumitat ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Għalhekk jien nipproponi li nkomplu niddiskutu l-kontenut tal-klawsoli u nirriflettu fuq it-tibdiliet li jistgħu jokkorrulna minn mument għall- ieħor, però kull darba li neżawrixxu d-diskussjoni fuq kull klawsola nipposponu d-diskussjoni u l-eventwali votazzjoni tal-klawsola ħalli - wara li nlestu business ieħor tal-gvern bħalma huma l-approvazzjoni tal-budgets ta' korporazzjonijiet jew awtoritajiet - meta nerġgħu niġu għaliha l-ġimgħa d-dieħla jew ta' wara dawn l-emendi jkunu laħqu ġew irfinuti mid-drafting office u mill-avukat ġenerali, mogħtija lill-oppożizzjoni u mbagħad inkomplu bil-proċedura normali tad-diskussjoni fil-parlament.

Sadanittant fis-seduta tal-lum iridu jsiru diversi spjegazzjonijiet min- naħa tal-gvern u b'dan il-mod xorta tista' ssir diskussjoni fejn nidħlu f'ċerta teknika tal-klawsoli.

Ma nafx jekk f'dan l-istadju l-kollega tiegħi jixtieqx jikkummenta fuq dan li qed ngħid.

(Interruzzjonijiet) Jiġifieri qed naqblu li nipproċedu b'din id-diskussjoni.

Nistgħu nitħaddtu fuq id-diversi klawsoli u nipposponu d-diskussjoni u l-eventwali vot.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ħalli nispjega daqsxejn il-mod kif qed naħdmu.

Jien ħadt gost li anke waqt ir-recess tal-Kamra konna f'kuntatt - illum grazzi għat-teknoloġija l-ġdida nistgħu nkunu f'kuntatt virtwali, qisha qed tiltaqa' l-Kamra - mad-drafters tal-ministeru.

Jien ipprovajt, kif nista', nagħti kontribut biex niżviluppaw ċerti konċetti li ħassejt li hemm bżonn jiġu żviluppati f'din it-taqsima.

Inħoss li hemm iktar xogħol xi jsir anke f'taqsimiet oħra.

Mingħajr ma nkun polemikuż, nixtieq nagħmel punt għax naħseb li l- Oppożizzjoni Laburista kienet ġiet ikkritikata inġustament.

L-ewwelnett fid-diskussjoni tat-Tieni Qari kellna l-kritika li bejn l-1996 u l-1998 ma ressaqniex l-abbozz ta' liġi li kien ippreparat mill-gvern preċedenti u jien kont għamilt il-punt li dik il-liġi kienet għadha mhix lesta biex titressaq.

Fil-fatt anke l-gvern preżenti ressaqha wara tliet snin u xorta qed naraw li għad baqgħalha ħafna xogħol xi jsir fuqha, u l-Oppożizzjoni Laburista qed tagħti l-kontribut tagħha biex din il-liġi tiġi żviluppata u titjieb.

Qed nagħmel dan il-punt minħabba li spiss tingħata karikatura inġusta ta' l-Oppożizzjoni Laburista li aħna nies distruttivi, li aħna nies li nixtiequ nkissru, li aħna politiċi li nieħdu gost inħassru u naqilgħu l- problemi biss.

Wieħed jitħawwad meta jisma' diskorsi bħal dawn għax mhux l- ewwel darba li jsiru diskorsi f'din il-Kamra dwar kemm jgħaddu liġijiet b'kollaborazzjoni, fejn kull naħa tagħti kontribut għal titjib, u mbagħad ikun hawn dawn it-tip ta' karikaturi ta' l-oppoiżizzjoni fis-sens li hija distruttiva u li m'għandhiex kontribut x'tagħti.

Bla ebda problemi ta' xejn ngħid li f'din il-liġi qed nagħtu kontribut kbir u żviluppajna ħafna u ħafna konċetti li jew ma ssemmewx jew li ma kienu żviluppati xejn.

Kif spjegajna meta vvotajna kontra fl-istadju tat-Tieni Qari, aħna ma vvotajniex kontra b'kapriċċ, biex nilagħbu l-logħba li għal kulma jgħid il-gvern aħna ngħidu le jew sempliċement inkunu kontra.

Naħseb li s'issa tajna prova u qed nieħdu gost li nkomplu nagħtu prova u nkomplu naħdmu biex dak li hemm tajjeb fil-liġi, kif għedna mill-bidu, naċċettawh u nkomplu nibnu fuqu.

Imma frankament, kif kienet abbozzata s'issa, din il- liġi kien fiha ħafna u ħafna nuqqasijiet, u prova ta' dan huma l-emendi sħaħ li qed jitressqu għal kull klawsola.

X'ħin niġu biex niddiskutu it-Taqsima VI dwar il-professjonisti fil- konservazzjoni se nsibu li hemm ukoll x'jiġi żviluppat.

Kif diġà għedt, fil-kontribut li tajt mal-kollegi tad-dipartiment tal-mużewijiet, indikajt kif nistgħu niżviluppaw din it-taqsima, u hemm fejn trid tiġi żviluppata b'mod qawwi.

Naqbel li nipproċedu kif qal il-ministru, jiġifieri li llejla nagħmlu diskussjoni ġenerali fuq ċerti konċetti u mbagħad jiġu kjarifikati ma' l-esperti legali biex imbagħad ngħaddu għat-tfassil ta' l-emendi li jitressqu hawnhekk.

Jiġifieri jien nissuġġerixxi li nisimgħu l-konċetti li għandha xi tressaq kull naħa fuq din it-taqsima.

Żgur li hemm x'jiġi żviluppat u x'jitjieb, kif naħseb li hemm fit-taqsimiet l-oħra ta' din il- liġi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, nixtieq nagħmel xi kummenti li jevitaw il-polemika.

Issa ilni fil-parlament numru sew ta' snin, mill-1976, u fl- opinjoni tiegħi dan l-eżerċizzju li għamilna fuq din il-liġi huwa wieħed mill-ftit okkażjonijiet fejn jien ħadt gost naħdem b'mod partikolari mal- kollegi tiegħi min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Niftakar li darba kellna okkażjoni oħra - però ma kienet xejn viċin dan li qed nagħmlu hawn, kien biss ħjiel - meta jien kont shadow minister tas-sigurtà soċjali u l- Ministru Agatha Barbara dak iż-żmien kienet qed tipproponi emendi estensivi u kkomplikati ħafna u kienet għaddietli l-abbozz ta' liġi minn qabel.

Niftakar li kont iddiskutejthom anke mad-direttur tas-sigurtà soċjali ta' dak iż-żmien.

Naturalment hemmhekk kien hemm issues ftit iktar komplessi u kontroversjali.

Però hemmhekk ukoll l-andament fl-istadju tal-kumitat kien faċilitat ħafna minn din il-kollaborazzjoni.

Allura dak li qed nagħmlu hawn hija esperjenza tajba u ma naħsibx li għandha tkun biss f'din il-liġi għax ikun hawn ħafna okkażjonijiet fejn fl- istadju tat-Tieni Qari jkun hawn ċerti stqarrijiet politiċi mill-membri parlamentari abbażi ta' twemmin u policies li jkunu jħaddnu l-partiti tagħhom, imma mbagħad fl-istadju tal-kumitat, filwaqt li jibqgħu jħaddnu l- istess prinċipji, fuq affarijiet tekniċi u ta' dettall li jkunu kwestjonijiet ta' strateġija u ta' amministrazzjoni, ta' strutturi, iż-żewġ naħat ikollhom kull interess li jagħmluhom l-aħjar possibbli.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna ilu jiċċirkola ftit f'abbozzi differenti anke qabel il-pubblikazzjoni, u l-pożizzjoni tiegħi dejjem kienet li filwaqt li aħna pprovajna nippreżentaw abbozz ta' liġi li jirrifletti t-tibdil li hawn bżonn f'dan is-settur, dejjem stennejt mill- membri parlamentari, mill-oppożizzjoni u mill-għaqdiet volontarji reazzjonijiet kostruttivi.

B'dan il-mod nassiguraw li dak li qegħdin nagħmlu huwa l-aħjar żvilupp anke skond il-ħsebijiet li hawn fid-dinja llum fuq dan is-settur u li jkunu wkoll ħwejjeġ li jgħoddu għal pajjiżna.

Naħseb li l-prodott li finalment joħroġ mix-xogħol li qed nagħmlu flimkien fil-Kamra tad-deputati se jkun xogħol aħjar.

Jien nibqa' open sa l-aħħar għas-suġġerimenti u jekk inkunu nistgħu naċċettawhom għax ikunu fl-interess tal-pajjiż, dawn nagħmluhom.

Naħseb naqblu lkoll li dan it-tip ta' approach sfortunatament huwa x'aktarx rari.

Il-fatt li jkun hawn l-espressjoni ta' opinjonijiet diversi ma naħsibx li wieħed għandu jqisu bħala xi ħaġa negattiva tas-sistema demokratika ta' pajjiżna, anzi huwa importanti anke għat-twettiq tad- demokrazija.

Li rridu nersqu iktar huwa biex nilħqu livelli ta' consensus fuq suġġetti li huma ta' importanza fundamentali għall-pajjiż.

Imma biex wieħed joħloq din l-atmosfera ta' consensus ikun jiddependi minn ħafna ċirkostanzi tal-pajjiż, minn ċirkostanzi fl-intern tal-partiti, u minn ħafna fatturi li mhux kull membru parlamentari individwali jista' jkollu l- kontroll fuqhom.

Kieku dak li qed nagħmlu fuq din il-liġi nistgħu nirrepetuh f'oqsma oħrajn ikun ħafna aħjar għall-pajjiż.

Jien fiduċjuż li mal-mogħdija taż-żmien ikollna dejjem iktar okkażjonijiet fejn nistgħu nikkollaboraw flimkien biex dak li nagħmlu nagħmluh għall-aħjar ġid tal-poplu tagħna.

Però ma rridx ninftiehem li meta ma niftehmux bejnietna nkunu qed nimxu kontra l- interessi tal-poplu tagħna għaliex, nerġa' ngħid, in-nuqqas ta' qbil u d- diverġenza fl-opinjonijiet hija parti integrali u essenzjali mill-proċess demokratiku.

Aħna l-politiċi dejjem għandna jkollna d-dehen li nipprovaw nifhmu oġġettivament x'inhu l-ġid komuni, x'inhuma l-interessi nazzjonali, imma mbagħad huwa fil-forum tal-kuxjenza ta' kull wieħed minna u fil-forum tal-kuxjenza tal-partiti tagħna li aħna ninterpretaw il-ġid komuni.

Fl-aħħar seduta li kellna dwar dan l-abbozz ta' liġi konna bdejna niddiskutu klawsola 31 fejn għedna li min se jaħdem fil-kamp tar-restawr u tal-konservazzjoni jrid ikollu ċerti kwalifiki.

Dawn diġà dħalna fihom f'ċertu dettall u qed jiġu preparati xi emendi biex inkunu nistgħu nassiguraw li ma noħolqux sistemi li jfixklu lil min għandu l-kompetenza vera li jaħdem f'dan il-kamp, u li jkollna ftehim ċar kemm jista' jkun dwar x'nifhmu meta ngħidu konservatur-restawratur.

Fuq dan is-suġġett mhux il- pajjiżi kollha jirregolaw bl-istess mod.

Hawn diverġenzi mhux ħażin għax min jirregola mod u min jirregola mod ieħor.

Hawn pajjiżi li diġà qed iħaddmu l-mudell li qed nipproponu aħna f'din il-liġi - anke jekk b'xi differenzi fid-dettall - jiġifieri l-mudell li biex wieħed jaħdem ta' konservatur-restawratur importanti li jkollu ċertifikat li għamel ċertu studju u taħriġ u għandu l-warrant mill-istat.

Hawn pajjiżi li għadhom ma waslux biex jadottaw din is-sistema u jimxu kif imxejna aħna sal-lum, fejn ma jkunx hemm mod formali kif wieħed jirregola u jikkontrolla l-operat ta' min qiegħed jintervjeni fuq opri u bini li huwa ta' valur kbir għall- patrimonju kulturali.

Imbagħad ikollok taċċetta li jsiru żbalji, drabi oħra jsir xogħol tajjeb u f'ħafna okkażjonijiet il-pajjiżi li m'għandhomx in-nies li qed jitħarrġu f'dan il-kamp jinqdew ukoll bl-esperti li jiġu minn barra dak il-pajjiż.

Aħna ħassejna li wasal il-mument li nagħtu importanza lix-xogħol tar- restawr u tal-konservazzjoni ħafna iktar milli tajna sal-lum u li nipprovaw noħolqu dak il-mekkaniżmu li permezz tiegħu nkunu nistgħu nassiguraw li n- nies li jaħdmu ta' restawraturi u konservaturi jkunu ppreparati.

Ma nistgħux nitolbu li dawk li se jaħdmu f'dan il-kamp ikollhom preparazzjoni akkademika ta' livell terzjarju, ta' livell xjentifiku, taħriġ vokazzjonali mill-iktar għoli u ninsistu li dawn ikollhom ukoll il-gradi universitarji, imma mbagħad ma nagħtuhomx l-istatus permezz tal-warrant.

Għax inkella f'ċertu sens konna noħolqu diskriminazzjoni bejn dawk li jagħmlu s- sagrifiċċju u li jgħaddu minn kors ta' erba' snin f'istituzzjoni universitarja, bħalma hu l-istitut għall-istudji taċ-ċentru Malti tar- restawr, u l-oħrajn li ma jkunux għamlu dawn l-istudji, u jkunu kisbu ċerti ħiliet minn apprendistat li jkunu għamlu imma ma jkollhomx il-bażi xjentifika li jirrikjedi dan ix-xogħol.

Ladarba għandna l-possibbiltà ta' studju u taħriġ - sew fl-università ta' Malta, b'korsijiet li qed tagħmel fil-fakultà ta' l-arti, u b'mod iktar speċjalizzat anke fl-istitut għall-istudji taċ-ċentru Malti tar-restawr li huwa wkoll approvat mis-senat ta' l-università - allura ħassejna li l-pass li kien imiss huwa proprju li nipproponu li min jaħdem f'dan il-kamp irid ikollu l-warrant.

Il-liġi li għandna llum hija mfassla fuq mudell ta' liġijiet oħra li għandna.

Aħna ħarisna lejn dak li jgħidu l-liġijiet tal-periti, tat-tobba u ta' l-inġiniera fejn jidħol il-warrant u pprovajna nadattaw ċerti affarijiet.

Però wara li smajt il-kummenti ta' l-Onor.

Bartolo rajt li hemm dettalji li jridu ftit iktar ħsieb u rridu nbiddlu xi affarijiet biex inġibuhom ftit iktar konformi ma' dak li hawn bżonn f'dan is-settur.

Irridu noqogħdu attenti li ma niġux fis-sitwazzjoni li filli llum hawn diversi nies li jaħdmu ta' restawraturi u konservaturi u f'daqqa waħda nsibu ruħna f'diffikultà dwar min se jagħmel ix-xogħol minħabba l-esiġenzi qawwija ħafna li qed tagħmel il-liġi.

Anke l-manjiera kif inhuma definiti ċerti affarijiet m'hijiex ċara biżżejjed, allura jista' jidħol dubju dwar min se jagħmel ċertu xogħol fuq patrimonju kulturali, jekk wieħed ikunx qed jiġi eskluż milli jagħmel dak ix-xogħol għax xi ħadd jista' jgħid li biex jonġor ġebla partikolari jrid ikollu warrant.

Allura fil-kors tad-diskussjoni u tat-tibdil li se nressqu rridu nkunu ċerti li l-affarijiet jiġu gradati bil-manjiera t-tajba biex inpoġġu l-warrant għax-xogħol li jirrikjedi l-warrant, imma biex isir ix- xogħol manwali nitolbu li jkun hemm ċertifikazzjoni oħra.

L-abbozz ta' liġi kif inhu sal-lum qiegħed jitlob li jkun hawn bord tal- warrant tar-restawraturi.

Allura n-nies li jridu jaħdmu ta' konservaturi- restawraturi, li jistgħu jkunu ġew ippreparati mill-università permezz ta' l-istitut ta' l-istudji tar-restawr jew ikollhom kwalifiki ta' istituzzjonijiet universitarji barranin, li jakkwistaw kwalifiki li jkunu ekwivalenti għal dawk li qegħdin nitolbu fil-liġi, iridu jissottomettu l- applikazzjoni għall-warrant lil dan il-bord.

Aħna għandna min jgħallem, min iħarreġ, min jeżamina biex jagħti d-degree u mbagħad hawn il-bord tal- warrant tar-restawraturi li huwa differenti u għandu l-awtonomija tiegħu, bħalma l-kunsill mediku u l-bord tal-warrants tal-periti għandhom l- awtonomija tagħhom.

Il-bord tal-warrant tar-restawraturi jkun magħmul minn president li jkollu kwalifiki li bihom jista' jinħatar imħallef, jiġifieri avukati li jkunu ilhom bil-warrant għal 12-il sena.

F'dawn it-tip ta' bordijiet dejjem jinħass il-bżonn li l-president tal-bord tkun persuna li għandha training legali għax għalkemm il-materja m'hijiex essenzjalment legali, imma hija iktar materja li tirrikjedi li wieħed ikun jaf il-kontenut tal-korsijiet ta' dan il-kamp partikolari, il-kwalifiki meħtieġa u x'qed jiġri barra l- pajjiż, b'danakollu bniedem b'dak it-tip ta' training sal-lum ġie ritenut li jkun iktar idoneu biex imexxi dan it-tip ta' bord.

Se jinħatar membru ieħor mill-ministru minn fost dawk li jkollhom il-warrant diġà u jridu jkunu ilhom jaħdmu ta' konservaturi-restawraturi għal mill-inqas tmien snin.

Qed jiġi suġġerit li jinħatar membru ieħor miċ-ċentru tar-restawr minn fost dawk li jkollhom il-warrant diġà u jkollhom esperjenza ta' mill- inqas tmien snin.

Kif jiġri f'dawn it-tip ta' bordijiet qed nipproponu li jkun hemm żewġ membri li jkunu eletti għal żmien sentejn b'vot sigriet minn fost il- konservaturi-restawraturi li għandhom warrant għal dan l-iskop.

F'dawn it- tip ta' bordijiet dejjem insibu li jkun hemm il-preżenza ta' membri mill- istess professjoni, nies li jkunu magħżula minn sħabhom stess għaliex dawk ikunu ġejjin mid-dinja tar-realtà tal-kamp tar-restawr u konservazzjoni u jkollhom anke l-warrant.

Wieħed jittama li meta ssir din it-tip ta' elezzjoni l-membri jagħżlu tnejn li jkollhom ċertu rikonoxximent tal- kompetenza, ta' l-esperjenza u tad-dehen tagħhom, għaliex huwa permezz ta' dawn it-tip ta' membri li wieħed jista' jassigura li l-warrant ikun qed jingħata lil nies li tassew ħaqqhom.

Sur President, qed naraw li fuq dan il-bord se jkollna taħlita ta' nies li wħud minnhom se jinħatru mill-gvern, oħrajn miċ-ċentru Malti tar-restawr, u oħrajn jiġu eletti minn fost id-detenturi ta' warrant infushom.

Dan il- bord se jkun jista' jikkonsidra l-applikazzjonijiet ta' dawk li japplikaw biex jinħarġilhom warrant, huwa l-bord li jrid jara li n-nies li qed japplikaw għandhom kondotta tajba u l-kwalifiki li qed tistabbilixxi l- liġi.

Però għad irridu ngħaddu minn sitwazzjoni fejn għandna nies li m'għandhomx dawn il-kwalifiki universitarji imma huma konservaturi- restawraturi mustaċċuni, kif jgħid il-Malti, għal sitwazzjoni fejn ikollna nies bi gradi universitarji li ġabuhom minn universitajiet barranin u fis- sentejn li ġejjin jibdew jilħqu anke minn Malta.

Allura l-provvedimenti li rridu nikkonsidraw iridu jistabbilixxu x'inhuma l- kwalifiki akkademiċi li abbażi tagħhom wieħed ikun intitolat li jieħu l- warrant, imma rridu wkoll insibu l-manjiera kif nistgħu nagħtu warrant lill- konservaturi-restawraturi li ma kellhomx iċ-ċans li jmorru jagħmlu dan it- taħriġ f'Malta għax ma kienx jeżisti l-istitut għall-istudji tar-restawr.

Dawn setgħu għamlu studju waħedhom jew taħt surmastrijiet barranin jew marru kisbu esperjenza barra minn Malta ma' restawraturi u konservaturi f'ċentri ta' restawr.

U għalkemm dawn il-persuni ma jkunux ħadu l- kwalifika akkademika formali xorta waħda jkun jistħoqqilhom jiġu afdati bir- restawr u bil-konservazzjoni.

Dan li qed tipprova tagħmel din il-proposta li għandna fil-liġi li nispera li meta nġibu l-emendi nkunu tejjibnieha.

Fi klawsola 31 qegħdin ngħidu li jista' japplika għall-warrant min ikun iggradwat bħala baċċillier fl-istudji tal-konservazzjoni u r-restawr mill- università ta' Malta jew li jkollu f'idejh kwalifiki akkademiċi li jkun kiseb wara li jkun temm b'suċċess xi kors ta' studju ta' mill-inqas tliet snin full-time, jew għal żmien ekwivalenti part-time, f'dik l-università jew istituzzjoni akkademika oħra li tista' tkun rikonoxxuta mill-bord li kont qed nitkellem fuqu.

Meta niġu għall-kwestjonijiet ta' ekwivalenza ta' kwalifiki, kif isir fil- każ ta' kwalifiki oħrajn, irridu nagħmlu riferenza għall-Att ta' l- Edukazzjoni, fejn jingħad li huwa s-senat ta' l-università bl-għajnuna ta' bord apposta li jiċċertifika l-ekwivalenza ta' kwalifiki akkademiċi barranin.

Hawnhekk irridu nkunu konformi ma' l-oqsma l-oħra tal-pajjiż fejn si tratta ċertifikazzjoni ta' l-ekwivalenza.

Qegħdin ngħidu wkoll li wara li wieħed ikun ġab dan id-degree irid ikun tħarreġ f'Malta għal perjodu ta' mhux inqas minn sentejn taħt is-superviżjoni ta' xi detentur ta' warrant prattikanti.

Hawnhekk irridu niċċarawha għaliex jista' jagħti l-każ li xi ħadd ikun għamel dan it-taħriġ barra minn Malta.

Jien naħseb li m'għandniex neskludu lil xi ħadd li jkun kiseb grad minn Malta f'dan il- kamp tar-restawr u konservazzjoni imma għamel it-taħriġ barra minn Malta.

Illum huwa faċli li wieħed jiċċertifika dawn l-affarijiet biex nassiguraw li xi ħadd li jkollu din il-preparazzjoni akkademika u dan it-taħriġ li qed tesiġi l-liġi jkun intitolat għal dan il-warrant.

Hemm ukoll il-possibbiltà li xi ħadd japplika għal dan il-warrant, allavolja ma jkollux degree mill-università, jekk ikun ħadem ta' konservatur f'Malta jew barra minn Malta għal perjodu ta' mhux inqas minn 15-il sena u li, fil-fehma tal-Bord tal-warrant tar-restawraturi, ikollu l- kompetenza u l-abbiltà akkademika meħtieġa.

Dan qed nagħmluh għax nafu li f'Malta għandna restawraturi u konservaturi ta' kompetenza u ta' abbiltà li ilhom numru ta' snin jaħdmu f'dan il-kamp u lil dawn wieħed ma jistax jgħidilhom li ladarba m'għandhomx id-degree ta' l-università ma jistgħux jingħataw il-warrant.

Dan ma jkunx jagħmel sens u lanqas huwa ġust għax, nerġa' ngħid, min ta prova għal dawn is-snin li qed tistabbilixxi l-liġi għandu jingħata l-warrant f'din il-fażi inizjali ta' dan il-proċess.

Naturalment għad jiġi żmien, kif ġara f'ħafna professjonijiet oħrajn, fejn in-nies kollha li jkunu se jaħdmu f'dan il-kamp ikunu kollha kwalifikati.

Aħna qed nitkellmu fuq xi ħadd li għandu 15-il sena prattika imma se jiġi ż- żmien meta n-nies li għandhom din l-esperjenza jispiċċaw u minflokhom ikunu daħlu n-nies li akkwistaw il-kwalifiki akkademiċi meħtieġa.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: F'xi ħin se jkollna nikkonsidraw każi - li l- abbozz ta' liġi kif inhu diġà jaħseb dwarhom - ta' nies li jiġu minn barra biex jagħmlu xogħol ta' restawr u konservazzjoni f'pajjiżna.

F'dan il-każ jien qed nifhem li l-bord jeżamina l-kwalifiki li jkollhom.

Fl-oqsma fejn għandna nuqqas ta' nies imħarrġa mhux se jkun hemm problema għax hemmhekk huwa ċar li se jkollna bżonnhom, imma x'se jiġri f'dawk l-oqsma fejn għandna nies imħarrġa u meqjusin ta' ħila u ta' kompetenza tajba, għalkemm anke dik tista' tkun daqsxejn soġġettiva għax forsi jkun hemm min jaqbel u min ma jaqbilx.

Qed ngħid dan għax, jekk jien informat tajjeb, dan jista' jiġri probabbli anke qabel ma tgħaddi din il-liġi.

Jien informat li dan l-aħħar waqa' xi kwadru fil-parroċċa taż-Żejtun u l-Arċipriet qed jesiġi li x-xogħol tar- restawr isir mit-Taljani.

Ma nafx jekk hux hu jew inkella min jieħu ħsieb il-wirt storiku u kulturali tal-knisja li qed jinsisti fuq dan il-punt.

Jista' jkun li hemm ir-raġunijiet għaliex irid li jsir hekk.

Inkun prużuntuż jekk niġġudika għax ma nafx il-każ, però naf li r-restawraturi lokali diġà qed jilmentaw għaliex se jiġu mwarrbin.

Nerġa' ngħid li m'iniex se nidħol fil-mertu tal-każ għax trid tkun tafu biex targumenta min għandu raġun u min m'għandux raġun.

Meta niġu ffaċċjati b'sitwazzjoni bħal din - qed insemmi dan il-każ mhux biex niddiskutuh, imma żgur li se jinqalgħu każi bħal dan - l-abbozz ta' liġi kif inhu x'għodda se jagħti lill-bord biex nirregolamentaw rwieħna f'każi bħal dawn?

Kif spjega l-ministru diġà, il-bord għandu l-kriterji tiegħu ta' kif se jagħti dawn il-warrants.

Meta nidħlu fid-dettall forsi jkollna ċ-ċans li ngħidu x'jiġri jekk ikun hemm xi ħadd li jħoss li huwa kkwalifikat biex jingħata warrant u għal xi raġuni jew oħra l-warrant ma jingħatalux skond il-kriterji li jkun hemm.

Imma ejja ma nikkomplikawx l-argument.

Kif inhu l-abbozz ta' liġi llum - u jekk hemm bżonn nirriflettu aktar dwaru - qed jaħseb x'se jiġri f'każ li jiġu minn barra restawraturi bil-kwalifiki biex jagħmlu xogħol hawn Malta?

Qed ngħid dan bl-ebda xenophobia, mingħajr ebda intenzjoni li nagħmlu swar biex ma jiġux jaħdmu l-barranin hawn Malta.

L-ewwelnett hemm oqsma fejn assolutament ma jagħmilx sens li nagħmlu hekk u naħseb li wieħed jitgħallem meta jara lil ħaddieħor jaħdem.

Din hija xi ħaġa tajba sakemm ma twassalx biex jitwarrbu nies kompetenti Maltin.

F'dak il-każ ma tkunx ħaġa tajba.

Qed ngħid dan għax aħna għandna t-tendenza li nbaxxu lin-nies tagħna u għax jiġi xi ħadd minn barra neċessarjament dan se jkun aħjar.

Bl-ebda mod ma rrid niġi interpretat li qed nesprimi dan b'xi xenophobia, b'xi biżgħa mill-barranin.

Assolutament mhux il-każ, imma lili jweġġagħni - u jweġġa' aktar lin-nies li jaħdmu f'dan il-qasam - l-fatt li, per eżempju, smajt li jrid isir xogħol ta' eżami ġeoloġiku tal-bażi ta' l- Imdina fejn għandna ħafna problemi li jitolbu survey ġeoloġiku ta' l- Imdina, u sfortunatament hawn Malta għandna t-tendenza li għax xi ħadd ikun perit naħsbu li għandu bażi ġeoloġika biżżejjed.

Dan mhux il-każ għax sfortunament qasam li s'issa injorajna ħafna fl-istudji tax-xjenza tagħna f'kull livell, kemm fil-primarja, fis-sekondarja u anke fit-terzjarju, huwa proprju l-istudji u x-xjenza tal-ġeoloġija.

U allura ħafna drabi qed noqogħdu fuq periti li l-formazzjoni xjentifika tagħhom ma teħodhomx biex jifhmu sewwa fil-ġebel, fl-istratifikazzjoni tal-gżejjer tagħna biex imbagħad isir xogħol arkeoloġiku kif suppost.

Jien informat li għandna min hu mħarreġ u kkwalifikat anke f'istituzzjonijiet edukattivi qawwija, huwa Malti u studja proprju l- ġeoloġija tal-post - għax ġeologu, jitgħallem fejn jitgħallem, żgur se jkollu jadatta ruħu mbagħad għar-realtà speċifika fejn imur - u persuna bħal din tiġi mwarrba fis-surveys li jsiru ta' l-Imdina.

Imbagħad jiġi Franċiż minn barra li, anke minħabba l-professjonalità tiegħu, jgħid li huwa jaf il-metodi tax-xjenza u l-metodi ta' kif jesplora, imma r-realtà ġeoloġika partikolari speċifika lokali Maltija ma jafhiex u jrid jitgħallem x'inhi l-istrata ġeoloġika f'Malta.

U dan idur fuq il-Malti u jitolbu biex jagħmillu dan ix-xogħol hu peress li jkun studjaha.

Naħseb li rridu naħsbu għal dawn is-sitwazzjonijiet għax filwaqt li bilfors irridu nitgħallmu minn ħaddieħor u aħna wkoll nagħtu kontribut, irridu noqogħdu attenti.

Diġà kelli ċ-ċans niġbed l-attenzjoni, kemm fl-istadju tat-Tieni Qari u kemm fl-istadju tal-kumitat, għax kultant - din ma tiġrix f'Malta biss imma aħna qed nitkellmu fuq Malta - isir xogħol ta' konservazzjoni fejn għal xi raġuni jew oħra ma tiġix użata t-teknika l- iktar idonea u meħtieġa.

U kif spjega l-ministru, aħna rridu li din il- liġi ddaħħal is-serjetà meħtieġa f'dan il-qasam.

Ladarba qed nitkellmu fuq dan, anke biex nagħmilha ċara li m'iniex sempliċement qed niffilosofizza jew nitkellem b'mod teoretiku, jien għandi kurżità kbira meta jgħaddi ftit aktar żmien, biex nara x'inhu l-effett tax- xogħol li sar fuq il-knisja ta' Santa Katerina.

Kif spjegawli nies li jifhmu - u qed inkun kawt ħafna kif nesprimi ruħi għax jien ma nifhimx f'dan il-qasam u nkun prużuntuż ħafna jekk nasal għal ġudizzji ta' malajr - fil-bidu dik il-knisja dehret ħafna aħjar minn kif kienet qabel sar ix- xogħol tar-restawr, imma hemmhekk ġiet użata teknika li mhux suppost.

U dan il-kumment smajtu kemm mingħand Maltin u anke mingħand Taljani li kienu qed iżuruna f'dawn il- jiem ta' vaganzi, li wieħed iżomm kuntatt magħhom għax huma nies li jifhmu f'dan il-qasam.

Dawn qaluli li jibżgħu li minn hawn u ftit ieħor dak ix- xogħol li deher tant sabiħ fuq il-Knisja ta' Santa Katerina se jirriżulta li ma sarx kif suppost.

Il-mistoqsija hi jekk intużatx teknika li tgħodd għat-tufo Taljan, imma mbagħad ma tgħoddx għall-ġebla tal-franka Maltija.

Meta nesprimi ruħi b'dan il-mod inkun kawt ħafna għaliex, nerġa' ngħid, jien m'iniex bniedem tal-mestier.

Inħoss li din it-taqsima hija kruċjali ħafna u għalhekk meta kont qed nikkorrispondi mal-kollegi li qed jiddraftjaw il-liġi, fost affarijiet oħra, semmejt li għandu jkun hemm il- kodiċi ta' etika għall-konservaturi u r-restawraturi li jista' jkun xi skeda fil-liġi.

Ikun interessanti nisimgħu kif naħsbu li għandna niffaċċjaw dan il-konċett, imma ċertament nawgura li naħsbu f'kodiċi ta' etika.

Jeħtieġ ukoll li jiġu żviluppati guidelines għax-xogħol ta' konservazzjoni, għalkemm ma nistgħux nimmaġinaw guidelines li se jaħsbu għal kull entwalita` għax inkella ma jispiċċaw qatt.

Ma rridux nintilfu biex noħolqu patafjun ta' dokumenti li ma jfissru xejn.

Jien nippreferi dokumenti ċari, qosra, serji u u naħdmu fuqhom biex ninforzawhom milli noqogħdu nitkellmu u niktbu ħafna u mbagħad ma jservu għal xejn.

Nixtieq li naħsbu iktar fuq il-kuntatt ma' barra u l-kuntatt tal-barranin li jiġu fostna, mhux biex nagħmlu xi xkiel bla sens, imma bl-idea li l- intervent minn barra jkun intervent f'waqtu, serju u kif meħtieġ skond ir- realta` tagħna.

Sfortunatament - u din ma tiġrix biss f'Malta - mhux l- ewwel darba li nies li jifhmu f'ċerta realta` jmorru f'realta` oħra fejn ma jistgħux awtomatikament jittrasferixxu n-knowhow tagħhom, għaliex tkun tiddependi ħafna mill-klima, mill-ġeoloġija, u mill-kondizzjonijiet kollha ta' dik ir-realta` partikolari.

Importanti ħafna li nagħtu kas ta' dan kollu għax aħna ngħixu ma' dawn l-affarijiet.

U l-fatt li min qed jaħdem hawn qiegħed jgħix hawn, huwa differenti minn meta jiġi xi ħadd hawnhekk għal ftit ġimgħat u jerġa' jitlaq, għax dan mhux se jgħix mar-riżultati ta' dak li jkun għamel.

Aħna jkollna ngħixu magħhom.

Ladarba qed immissu liġi li ilha snin u snin twal ma tintmess u kulħadd qed jipprova jagħmel biċċa xogħol mill-aħjar li jista', importanti ħafna li naħsbu f'dawn ir- realtajiet li għadni kif semmejt.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, dawn il-punti huma interessanti u rilevanti ħafna, imma m'għandhomx soluzzjoni faċli.

L-ewwelnett ejja naraw x'jiġri sal-lum f'oqsma oħrajn.

F'diversi professjonijiet għandna liġijiet li jistabbilixxu x'taħriġ universtiarju u edukazzjoni għolja, x'esperjenza jrid ikollu, u anke x'warrant wieħed irid ikollu biex jaħdem f'dik il-professjoni.

Jekk nieħdu l-qasam mediku jew oqsma oħrajn insibu li f'ħafna każijiet, jekk jiġi xi ħadd minn barra u l-kwalifiki akkademiċi tiegħu jiġu rikonoxxuti mill-universita` ta' Malta, huwa jkun jista' japplika għall-warrant lil dak il-bord jew kunsill li jirregola dik il- professjoni.

Sta għal dak il-kunsill jew dak il-bord jekk jikkonċediex dak il-warrant.

Sal-lum għandna l-kwestjoni taċ-ċittadinanza li taħt ċerti aspetti tillimita l-influss ta' dawn in-nies, imma żgur li fejn jidħlu diversi speċjalitajiet il-bordijiet konċernati dejjem ikkonċedew li jagħtu l- warrant konċernat biex ikun jista' jsir ix-xogħol meħtieġ.

Fl-aħħar mill- aħħar f'ċertu sens huwa l-kunsill li jirregola l-ħruġ ta' dak il-warrant.

Hawnhekk diġà qegħdin naħsbu biex ninvestigaw il-kwalifiki tal-barranin li jiġu fostna għax sal-lum m'hawn ebda awtorita` li għandha dritt tinvestiga l-kompetenza tagħhom.

Jiġu barranin jippreżentaw ruħhom bħala nies li għandhom l-esperjenza u l-kompetenza imma m'għandniex manjiera kif nistgħu nagħmlu verifika ta' din il-kompetenza.

B'dan li qed nagħmlu llum se noħolqu kontroll ħafna ikbar milli għandna sal-lum.

Dan huwa kamp li għadna qegħdin nibnuh, allura f'oqsma fejn m'għandniex l-ispeċjalita` meħtieġa żgur li wieħed ikollu jaċċetta - u jkun qed jiżbalja jekk ma jagħmilx hekk - li jġib esperti barranin.

Issa jifdal l-aspett l-ieħor.

Mela l-ewwel aspett hu li l-liġi qiegħda timla vojt billi toħloq mekkaniżmu dettaljat, bi standards għoljin - kien hawn min qalilna li huma għoljin wisq u li qegħdin nesaġeraw b'dak li qegħdin nitolbu bħala kompetenza - biex nassiguraw li min se jaħdem f'dan il-kamp ikollu dawn l-istandards.

Mela żgur li m'hu se jiġi l-ebda barrani jippreżenta ruħu bħala restawratur-konservatur biex jaħdem f'dan il-kamp jekk mhux se jissodisfa lill-bord b'dawn il-kwalifiki.

Pero` jifdal l-aspett tal-mentalita` tagħna l-Maltin li, minkejja li tibda tinvesti biex ikollok nies imħarrġa professjonalment, li jieħdu kwalifiki li tirrikonoxxihom l-universita` ta' Malta u li jirrikonoxxuhom anke istituzzjonijiet barranin fil-kamp tar- restawr, xorta kultant niltaqgħu ma' dawk il-każijiet fejn il-Malti li jippreferi lill-barrani.

Ġieli niltaqgħu ma' din l-attitudni anke f'oqsma oħrajn.

F'każijiet fejn ikun hemm bżonn li jiġi barrani bl-expertise u bir- rikonoxximent internazzjonali meħtieġ, ikun żball jekk ma nirrikorrux għalih għal xogħol ta' speċjalizzazzjoni.

Imma hemm dawk il-każijiet fejn, minkejja li jkun hemm Maltin li għandhom track records f'dan il-kamp, aħna l-Maltin stess kultant nippreferu barranin jagħmlu dan ix-xogħol.

Din hija kwestjoni ta' edukazzjoni u hija l-esperjenza li trid tgħallimna.

L-ewwelnett, nerġa' ngħid, restawratur, konservatur Malti li rajt xogħlu, li rajt ir-riżultati tiegħu jkollok il- fiduċja fih.

Dan huwa kamp fejn għandna ftit nies, imma hawn ħafna affarijiet li rridu nirrestawraw u nikkonservaw bil-metodi l-iktar professjonali.

Jekk inħarsu lejn ix-xogħol li qed isir bħalissa fil-Palazz insibu li għandna barranin li qed jaħdmu ma' xi Maltin fil-Kamra tal- Paladini.

Jekk niġu biex naħdmu fuq ċerti statwi tal-bronż s'issa għadna niġu bżonn il-barranin ukoll.

Però ma jdumx ma jibda jkollna iktar Maltin li huma altro che kwalifikati biex jaħdmu.

Irridu nkunu aħna l-Maltin li nagħtu ċ-ċans lil ħutna l- Maltin li jaħdmu f'dan il-kamp, u jien nippretendi li l-gvern u l- istituzzjonijiet governattivi jkunu huma l-ewwel li jibdew jippreferu lill- Maltin biex jagħmlu x-xogħol tar-restawr f'dawk l-oqsma fejn ikollna Maltin.

Naħseb li din hija wkoll parti minn policy li l-gvern irid jafferma.

Irridu nibdew ngħidu li affarijiet tal-gvern, jew li l-gvern għandu kontroll effettiv fuqhom, għandhom jiġu restawrati minn Maltin, jekk għandna Maltin li għandhom il-kompetenza meħtieġa.

Naturalment jekk ma jkollniex Maltin li jkollhom dik il-kompetenza x-xogħol ikun jista' jsir mill-barranin.

B'hekk nibdew nagħtu ċ-ċans li l-Maltin jiksbu s-savoir faire u jiksbu l-fiduċja ta' kulħadd.

B'din il-manjiera nkunu nistgħu nassiguraw li n-nies tagħna li għandhom il-kwalifiki u li jagħtu r- riżultati m'għandhomx għalfejn jiddejqu mill-ebda kompetizzjoni f'dan il- kamp.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Chairman, nixtieq nistaqsi lill-ministru dwar il- kwestjoni tal-warrants u l-kwalifiki marbuta magħhom.

Il-kumment ta' l- Onor. Bartolo qabel kien fis-sens li jekk ikun hemm xi tip ta' xogħol - hu x'inhu x-xogħol, m'iniex se nidħlu fil-mertu ta' xi każ partikolari, imma jistgħu jinqalgħu dawn il-każi - li tista' tagħmlu persuna li diġà hija kkwalifikata u għandha l-warrant minn pajjiżna, il-warrant lokali se jkun rikonoxxut barra wkoll?

Fl-aħħar mill-aħħar jekk ikun hemm opportunità li l-Maltin jirbħu xi biċċa xogħol barra minn Malta, dawn ikunu jistgħu jagħmluha mingħajr tfixkil.

Barra minn hekk, f'dawk il-każi fejn għandek persuni barranin li huma kkwalifikati diġà minn pajjiżhom, xorta waħda għandhom bżonn jidhru quddiem il-bord li se jitwaqqaf permezz ta' dan l- abbozz ta' liġi li qed niddiskutu, jew inkella japplikaw biss għall-work permit f'pajjiżna?

Il-ministru semma li bħalissa l-università għandha s- saħħa li tagħti l-warrants fuq dan it-tip ta' xogħol.

Allura f'każ ta' persuni barranin li huma diġà kkwalifikati skond il-kriterji ta' pajjiżhom, dawk se jkunu rikonoxxuti u mbagħad japplikaw biss għall-work permit?

U t- tieni mistoqsija hija jekk il-kwalifiki ta' Maltin li jieħdu l-warrant f'pajjiżna humiex se jkunu rikonoxxuti barra minn Malta.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-ewwelnett ħalli nwieġeb għat-tieni mistoqsija dwar jekk humiex se jkunu rikonoxxuti barra minn Malta l-warrants li jingħataw hawn Malta.

Ir-risposta hija li sal-lum fuq xejn m'hawn rikonoxximent awtomatiku.

Fl-kamp ta' l-edukazzjoni u wisq iktar fil-kamp ta' l- universitajiet kull università għandha l-korsijiet tagħha u kultant ġo l- istess pajjiż università bilkemm ma ssibx diffikultà fil-konfront ta' kwalifiki ta' università oħra għax ivarjaw minn waħda għall-oħra.

F'dan ir- rigward ilhom għaddejjin diskussjonijiet għal numru ta' snin u hemm tentattivi mhux li jkun hawn xi liġi Ewropea f'dan il-każ li timponi r- rikonoxximent tal-kwalifiki ta' l-universitajiet tal-pajjiżi Ewropej, iżda biex l-universitajiet iqarrbu lejn xulxin l-entry requirements, it-tul u l- kontenut tal-korsijiet.

Kieku kellu jintlaħaq dan l-iskop li kien beda b'diskussjonijiet bejn retturi u ministri ta' l-edukazzjoni f'Bologna xi erba' snin ilu, allura jkollna bażi fejn università tibda taċċetta l-kwalifiki u l-korsijiet ta' universitajiet oħrajn, jew f'korsijiet partikolari università tkun tista' taċċetta biċċa mill-korsijiet għax jista' jkollok studenti li biċċa mill- kors jagħmluh f'università u l-biċċa l-oħra jagħmluha f'università ta' pajjiż ieħor.

Qed ngħid dan biex nuri li m'hawn l-ebda rikonoxximent awtomatiku tal-kwalifiki akkademiċi jew tal-warrants, lanqas meta nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea.

L-universitajiet sal-lum għad għandhom id- dritt li jinvestigaw u jagħmlu verifika tal-kwalifiki ta' l-universitajiet l-oħrajn.

Il-kwestjoni tal-work permit hija totalment differenti.

Illum jista' jkollna miljun work permits, imma jekk il-bord tal-warrants ma joħroġx il- warrant wieħed ma jkunx jista' jaħdem.

U bil-maqlub, il-bord tal-warrants jista' joħroġ il-warrant però wieħed xorta ma jkunx jista' jaħdem jekk ma jkollux il-work permit, irid ikollu t-tnejn.

Imma dawn huma żewġ affarijiet differenti.

Meta niġu biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea naturalment għal dawk li huma membri ma tkunx tapplika l-kwestjoni tal-work permit imma l-kwestjoni tal-warrant tapplika xorta waħda.

Jiġifieri m'hemmx kwestjoni ta' rikonoxximent awtomatiku.

Nistgħu ninnegozjaw rikonoxximent ma' pajjiżi oħra fuq bażi reċiproka, għalkemm mhix faċli li tagħmilha.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Din trid issir abbażi ta' pajjiż jew inkella università ma' università?

Għax inti stess semmejt li xi kultant lanqas universitajiet fl-istess pajjiż ma jirrikonoxxu l-kwalifiki ta' xulxin.

Fil-fatt semmejt il-proċess li beda f'Bologna.

Ejja nieħdu l-Italja fejn hemm ħafna universitajiet, jekk aħna ninnegozjaw ma' università f'Bologna, imbagħad irridu ninnegozjaw ukoll ma' università f'Ruma biex tirrikonoxxi l- kwalifiki ta' l-università ta' Malta wkoll.

Jiġifieri din mhix kwestjoni ta' diskussjoni ta' gvern ma' gvern.

Il-gvern Taljan ma jistax jimponi fuq l-universitajiet li għandu fl-Italja li jirrikonoxxu l-warrants ta' pajjiżna u aħna nirrikonoxxu tagħhom.

Hija aktar ikkumplikata minn hekk.

Sakemm ma jkunx hemm ftehim bejn l-universitajiet kollha, u mbagħad il- pajjiż jitkellem f'isem l-universitajiet kollha ta' pajjiżu, se jkun iktar diffiċli li fl-aħħar mill-aħħar jintlaħaq dan il-ftehim għax irid isir bejn università u università oħra, indipendentement jekk hux fl-istess pajjiż jew le.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif qed jgħid l-Onor.

Abela, il-gvernijiet jistgħu jinkoraġġixxu jew jissuġġerixxu, però fis-sistemi tar-reġjun tagħna u anke f'ħafna pajjiżi oħrajn l-universitajiet huma ġelużi għall-awtonomija tagħhom u mhux se jaċċettaw li xi gvern jimponilhom li jirrikonoxxu kwalifiki, jekk ma jkunux għaddewhom mill-passatur tagħhom.

Fil-każ ta' Malta l-passatur huwa s-senat ta' l-università u hija l-università ta' Malta li trid titħaddet ma' l-università ta' Ruma, ta' Bologna, ta' Pariġi jew ta' l-Ingilterra abbażi reċiproka.

Il-gvern jista' dejjem jgħin u jimbotta.

Naturalment l-universitajiet li huma pubbliċi huma ftit iktar soġġetti għall-imbuttar tal-gvern minn dawk l-universitajiet li huma kompletament awtonomi mill-gvern.

Issa niġi għall-mistoqsija l-oħra dwar barrani li għandu kwalifiki barranin.

Hawnhekk irridu ngħaddu mill-proċess li qed nitkellmu dwaru.

Meta din il-liġi tidħol fis-seħħ, jekk jiġi Taljan biex jaħdem ta' restawratur f'Malta, l-ewwelnett irid imur quddiem il-bord tal-warrants tar- restawraturi u jippreżenta l-kwalifiki tiegħu.

Meta jippreżentahom il-bord se jitlob ċertifikat ta' ekwivalenza min-naħa ta' l-università.

U din tkun tista' tgħid lill-bord li dan id-degree tat-tali università jew istitut huwa ekwivalenti għad-degree li jingħata mill-istitut ta' l-istudji tar- restawr kif hemm imsemmi fil-liġi.

Apparti milli jkun hemm il-prova ta' l-ekwivalenza tal-kwalifiki, il-bord tar-restawraturi għandu d-dritt li jġiegħel lil dak il-barrani jagħmel eżami.

Infatti fil-liġi ngħidu li biex wieħed jieħu l-warrant irid ikollu dan id-degree, ikollu esperjenza ta' sentejn u li jiġi eżaminat u approvat kif imiss mill-bord f'eżami jew eżamijiet għal dak l-iskop, hekk kif il- ministru jista', wara li jikkonsulta ċ-Ċentru, jippreskrivi.

Iżda qed inżommu d-dritt li l-bord jista' jeżenta lill-persuna.

Per eżempju, isem magħruf u aċċettat f'dan il-kamp tar-restawr huwa Guido Sante`.

'Il quddiem Guido Sante` se jkollu jitlob li jingħata warrant jekk irid jagħmel xogħol ta' restawr f'Malta.

Iżda mingħajr ma nindaħal lil dan il-bord li għad irid jitwaqqaf, ma nimmaġinax li dan il-bord jgħidlu li jrid jagħmillu eżami.

Għalhekk ħallejna din il-possibbiltà ta' eżenzjoni.

F'din il-liġi mxejna bħalma nimxu fil-każ ta' professjonijiet oħrajn.

Jekk jiġi tabib minn barra l-kunsill mediku jista' jitolbu li joqgħod għal eżami.

Għandna każijiet ta' tobba li jistgħu jkunu ħadu l-kwalifiki tagħhom minn universitajiet barranin li ġew Malta u żżewġu mara Maltija.

Il-fatt li żżewġu mara Maltija jagħtihom id-dritt li jaħdmu f'Malta imma ma jagħtihomx id-dritt awtomatiku li jaħdmu ta' tobba, iridu japplikaw lill- kunsill mediku.

Sakemm ma nkunux qed nittrattaw ma' speċjalisti, il- kunsill mediku kważi dejjem iġegħelhom jagħmlu eżami.

U kellna każijiet fejn applikant li kellu l-kwalifiki tal-mediċina minn università barranija m'għaddiex mill-eżami tal-kunsill mediku.

Jiġifieri r-rikonoxximent m'huwa awtomatiku at no point, la tagħna barra minn Malta u lanqas tal-barranin hawn Malta.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Meta persuna Taljana tapplika għall-warrant quddiem dan il-bord li għad irid jitwaqqaf, l-università trid tagħti ġudizzju li l- kwalifiki tiegħu huma ekwivalenti għal dawk li għandna hawn Malta, imbagħad il-bord jagħti l-warrant għax iħoss li jista' joqgħod fuq il-ġudizzju ta' l- università.

Naturalment imbagħad hemm il-kwestjoni tal-work permit li ma tiddependix minnhom.

Però ladarba taw il-warrant lil dan l-individwu li ġej mill-università ta' Ruma jfisser li qed jaqblu li hemm ekwivalenza bejn il-kwalifiki ta' l-università ta' Ruma u ta' l-università ta' Malta.

Apparti li dan jista' jservi ta' preċedent, u allura jekk jiġi t-tieni persuna minn Ruma se jsib ix-xogħol lest, dan jista' jwassal biex ikun hemm rikonoxximent aktar malajr tal-kwalifiki ta' xulxin?

Jekk f'dan il-qasam tar-restawr u konservazzjoni l-università ta' Malta diġà eżaminat il- kwalifiki li ġab dan it-Taljan mill-università ta' Ruma, allura dan jista' jwassal biex ikun hemm iktar rikonoxximent bejn l-università ta' Malta u l- università ta' Ruma fil-qasam tar-restawr u konservazzjoni.

F'dak il-każ jaħseb il-ministru li r-retturi ta' l-università ta' Malta u ta' Ruma se jkollhom iktar triq faċli biex jilħqu dan il-ftehim?

Tajjeb li dan jitqies bħala preċedent, jiġifieri jekk jiġi xi ħadd ieħor ma naħsibx li se jiġi rifjutat jekk ikollu l-istess kwalifiki, sakemm ma jkunx hemm affarijiet oħrajn li jitlob dan il-bord.

Għax wieħed ma jridx jorbot idejn il-bord b'mod li ma jkunx jista' jżomm lil xi ħadd, jekk jidhirlu li dan mhux tajjeb biżżejjed, minkejja l-ġudizzju ta' l-ekwivalenza tal-kwalifiki min- naħa ta' l-università.

Forsi l-ministru jista' jikkummenta xi ftit fuq dan.

THE CHAIRMAN: Il-ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, ladarba l-proċess jibda jitħaddem b'mod regolari, iktar ma jkollok applikanti barranin - jekk ikollna għax ma rridux nassumu li se jkollna - iktar l-awtorità li trid tistabbilixxi din l- ekwivalenza jkollha bażi fuqiex tiddeċiedi.

Ħalli nġibu l-eżempju tal-lum.

Illum is-senat ta' l-università ta' Malta jaf inside out x'jagħmlu l- universitajiet Ingliżi, diversi universitajiet Franċiżi, Taljani u Tedeski.

Meta jiġi bniedem minn ċerti universitajiet u jippreżenta l-kwalifiki tiegħu, is-senat tant ikun jaf il-livell u s-serjetà ta' dawk l- universitajiet illi jkollu diġà informazzjoni biżżejjed u ma jkollux għalfejn joqgħod jagħmel xi verifika akkademika fid-dettall.

Anke fil-każ tal-mediċina, l-università ta' Malta taf x'isarrfu l-kwalifiki tal-mediċina ta' diversi universitajiet Ingliżi.

Qed ngħid diversi għax hemm universitajiet Ingliżi oħrajn li jagħtu kwalifiki li l-università tagħna ma taqbadx u taċċettahom kif ġieb u laħaq.

Kif għedt inti, f'Malta għandna università waħda, imma fl-Ingilterra, fi Franza, fl-Italja u fil- Ġermanja hemm mijiet ta' universitajiet.

In-numru ta' universitajiet f'pajjiżi oħrajn jistgħu jistabbilixxu bejniethom il-livelli ta' xulxin għax hemm dik il-kompetizzjoni, imma hawn Malta m'għandniex din il- kompetizzjoni peress li għandna università waħda.

Però din il-ħin kollu qed tiġi ġġudikata minn ħafna universitajiet speċjalment fl-Ewropa għax illum għandna ħafna studenti li jkomplu l-istudji tagħhom barra minn Malta u l-kwalifiki ta' l-università tagħna l-ħin kollu qed jiltaqgħu ma' din l- analiżi ta' universitajiet oħrajn.

Għaldaqstant huwa minnu dak li qal l-Onor.

Abela.

Jekk tiġi f'Malta persuna li għandha degree fil-konservazzjoni u fir-restawr minn università Taljana, allura wieħed jara l-kontenut tal-korsijiet ta' dik l-istituzzjoni Taljana, jeżamina l-kwalifiki tal-professuri u tal-lecturers li jkunu qegħdin jgħallmu f'dawk il-programmi ta' studji, kif isiru l-eżamijiet, b'liema mod isir l-assessment u jiddeċiedi jekk dawk il-kwalifiki humiex ekwivalenti għal tagħna.

Iżda jekk ftit wara jiġi xi ħadd ieħor mill- istess istitut u ma jkun inbidel xejn, dak ikun diġà kiseb ir- rikonoxximent.

Allura, kif qed jgħid l-Onor.

Abela, ladarba l-università ta' Malta tkun eżaminat programm ta' studji, degree ta' università partikolari, meta jiġi bniedem li għandu dak id-degree xorta ssir l- applikazzjoni, però l-proċess ma jeħux l-istess tul ta' żmien daqskemm jieħu kieku tkun trid issir verifika akkademika mill-bidu għaliex ma jkunx hemm biżżejjed informazzjoni maħżuna diġà fl-università ta' Malta.

Kif kont qiegħed ngħid il-liġi tirregola l-manjiera ta' kif jaħdem il-bord.

Diġà tkellimna dwar il-kompożizzjoni tiegħu u issa nkunu nistgħu nirriflettu iktar fuqha f'seduti oħrajn.

Qed nissuġġerixxu li l-president jiġi maħtur għal tliet snin, jiġifieri mhux xi ħadd li tista' taqbad u tneħħih, imma għandu term of office stabbilit bil-liġi.

Il-ministru jista' jaħtru imma ma jistax jaqbad u jneħħih.

Il-membri jibqgħu fil-kariga għal żmien sentejn u b'hekk ikollna rotation u mhux jinbidel kulħadd f'daqqa.

Fi klawsola 34 hemm provvedimenti oħrajn li jitkellmu dwar il-quorum, dwar min ikun segretarju ta' dan il-bord u dettalji oħrajn li jirregolaw il- proċedura.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Rigward il-kompożizzjoni tal-bord paragrafu (d) ta' subklawsola 34(1) jgħid li żewġ membri jkunu eletti għal żmien sentejn b'vot sigriet minn fost id-detenturi ta' warrant infushom.

Fil-preżent ma nafx jekk għandniex persuni li għandhom dan il-warrant, f'dak il-każ x'se jiġri fl-ewwel bord?

Se jiġu nominati tnejn li qed jagħmlu dan it-tip ta' xogħol?

U jekk għandna, dawn se jiġu organizzati f'xi tip ta' kamra bħal meta ngħidu l-Kamra tal-Periti u l-Kamra ta' l-avukati?

Jiġifieri qed inħeġġu li dawn jingħaqdu bħala kamra tal-konservaturi u restawraturi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Meta tiġi biex taħtar l-ewwel bord ma jkollokx nies li għandhom il-warrant.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jiġifieri lanqas għandna Maltin li ġabuh minn barra?

ONOR.

LOUIS GALEA: Le, xejn.

S'issa restawratur ma kellux bżonn warrant skond il-liġijiet tagħna.

Allura meta tiġi biex taħtar l-ewwel bord ma tistax tgħid li se taħtar lil xi ħadd li għandu warrant jew se teleġġi tnejn li għandhom warrant.

Għalhekk subklawsola 34(8) taħseb għal din il- fażi tranżitorja, jiġifieri f'ċertu sens irid ikollok bord li hu magħmul minn nies li m'għandhomx warrant ħalli huma jagħtu l-warrants u mbagħad jibda jkollok l-ewwel grupp ta' nies li għandhom warrant.

Qed ngħidu li għal perjodu ta' sena - għalkemm wieħed irid jagħmel ftit rethinking dwar dan - il-bord ikun magħmul b'mod differenti.

Ikun magħmul minn president li huwa bil-kwalifiki legali li semmejna għax minn dawk għandna biżżejjed, imbagħad il-ministru jaħtar iż-żewġ persuni l-oħra li fil-fehma tiegħu jkollhom il-kompetenza li jiflu l-ewwel applikanti għall-warrant.

M'hemmx manjiera oħra kif din tista' tagħmilha.

Jiġifieri l-ewwel bord li se jassessja l-warrants se jkunu nies li mhux bilfors għandhom il-kwalifiki li qed nitolbu.

Hawnhekk m'aħniex fil-kamp tal-periti.

Meta għaddejna l-liġi dwar il- periti u waqqafna l-bord li jagħti l-warrant jew inkella l-liġi dwar l- inġiniera u dawn bdew jingħataw il-warrant diġà kellna kwantità ta' inġiniera, allura stajna ngħidu kif ikun kompost, imma f'dan il-każ in-nies li se jkollhom il-kwalifiki akkademiċi jkunu għadhom se jibdew jilħqu.

Allura għandna fażi tranżitorja fejn l-ewwel bord - u qed nippreskrivuh għax qed ngħidu "għal perjodu ta' sena", jiġifieri ma nistgħux nibqgħu b'din is-sistema in aeternum – se jitwaqqaf għal sena waħda biss minn meta tidħol fis-seħħ din il-parti tal-liġi biex ikun hemm l-ewwel mekkaniżmu li joħroġ l-ewwel warrants.

Malli joħorġu bl-ewwel warrants awtomatikament ikun hawn il-possibbiltà reali li inti tagħmel il-bord b'nies li għandhom il-warrant ta' restawraturi.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Paragrafu (a) ta' subklawsola 34(8) jgħid li l- president li se jkun maħtur minn fost persuni li jkunu jew li kienu kwalifikati li jkunu maħtura mħallfin f'Malta.

X'inhu l-ħsieb wara dan?

Hawnhekk qed nitkellmu fuq bord li jista' jagħti l-warrants, jorganizza u jirregola, u jiddeċiedi talbiet għal eżenzjonijiet mill-eżami għal warrant profesjonali, allura għalfejn il-president għandu jinħatar minn fost persuni li jkunu kwalifikati li jkunu maħtura mħallfin?

Ejja ngħidu li jgħaddu s-snin - għax din se niktbuha fil-liġi – u mbagħad ikollna numru ta' persuni li jkollhom il-warrant, ikollhom iktar esperjenza, u jkun hemm min forsi jkompli jispeċjalizza mhux biss f'Malta imma anke barra, allura l- ministru ta' dak iż-żmien jista' jiddeċiedi li jagħżel wieħed li ddistingwa ruħu lokalment u li għandu numru ta' snin esperjenza.

Għalhekk nistgħu nħalluha aktar miftuħa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jiġifieri qed tissuġġerixxi li l-president jista' jkun xi ħadd li ġej minn qasam ieħor, per eżempju, inġinier?

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' jkun mill-istess qasam bażikament.

Jew wieħed jaraha perikoluża li l-president ikun mill-istess qasam?

Forsi qed ngħidu li l-president irid ikun bniedem imparzjali jew li jista' jara l- affarijiet mill-punto di vista differenti mill-membri l-oħra li b'mod jew ieħor kollha huma relatati max-xogħol ta' konservazzjoni u restawr?

Jiġifieri qisna qed ngħidu li l-president se jkun dak li se jżomm it-triq tan-nofs u mhux bilfors ikun espert fil-qasam.

Qisu l-president mhux se jkun parteċipi fid-deċiżjoni, imma iktar jiżen u mbagħad bil-ġudizzju tiegħu jaqbel jew ma jaqbilx.

Qed nitkellmu fuq bord ta' ħames membri; membru maħtur mill-ministru minn fost detenturi ta' warrant, li jkollhom mill-inqas tmien snin esperjenza, membru ieħor li jinħatar miċ-Ċentru minn fost detenturi ta' warrant, li jkollhom mill-inqas tmien snin esperjenza, u żewġ membri li jkunu eletti għal żmien sentejn minn fost id-detenturi ta' warrant infushom, għalkemm hemm dik il-proviso f'subclause (8).

Allura jekk il-president ma jkollux background fuq is-suġġett, fejn se jitfa' l- vot tiegħu?

Għalhekk l-ewwel mistoqsija tiegħi hija għalfejn huwa neċessarju li jkun persuna bi kwalifiki ta' imħallef.

Nistgħu nikkonsidraw li fil-futur il-president jinħatar persuna mill-istess qasam?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Meta wieħed jara x'inhuma l-funzjonijiet tal-bord naħseb li huwa importanti li jkollok lil xi ħadd li m'huwiex minn dak is- settur.

Jekk wieħed jara bordijiet oħrajn, għalkemm ikollhom preżenza qawwija tal-membri tal-professjoni partikolari, imma ma jkunux qegħdin hemmhekk biex jissalvagwardjaw biss l-interessi tal-membri ta' dik il- professjoni.

Veru li xogħol il-bord tal-warrants tar-restawraturi huwa li jara li min se jaħdem f'dan il-kamp ikollu din il-kompetenza, imma mhux biss biex iħares l-interessi tar-restawraturi, iżda anke biex jipproteġi s- settur in ġenerali u l-interessi tal-patrimonju u tal-klijenti kkonċernati.

Il-kritika li forsi wieħed jista' jagħmel hija fis-sens li huma kollha restawraturi ħlief wieħed.

Ir-raġuni li qed nagħżlu persuna mill- professjoni legali hija biex insegwu l-mudelli tal-warrant boards l-oħrajn.

Jekk tara l-kunsill mediku u bordijiet oħrajn, jekk m'iniex sejjer żball, il-liġijiet li għandna kollha jpoġġu, bħala presidenti ta' dawn il- bordijiet, avukat li jkollu numru ta' snin esperjenza u li jħares lejn l- affarijiet minn ċertu angolu.

L-aspetti tekniċi u xjentifiċi tar-restawr mhux se jarahom min ikun president li huwa avukat għax ma jkunx jifhem, però jrid ikollok lil xi ħadd li jaf il-liġi u jagħtiha l-interpretazzjoni korretta u jassigra l-legalità ta' l-affarijiet li jsiru.

ONOR.

CARMELO ABELA: Naturalment il-persuni li llum diġà qegħdin jagħmlu dan it-tip ta' xogħol m'għandhomx warrant.

Wara li tgħaddi din il-liġi dawn il-persuni huma mistennija li japplikaw għall-warrant u mbagħad, fuq kriterji li jista' jagħmel iktar 'il quddiem, il-bord jiddeċiedi jekk dawn jistgħux ikomplu jaħdmu, jew se jiġu mħeġġa jagħmlu dan il-kors biex iġibu l-warrant?

Jew inkella se jittieħdu in konsiderazzjoni n-numru ta' snin esperjenza tagħhom u jiġu aċċettati mill-bord?

X'inhu l-ħsieb dwar dawn in- nies li minħabba l-età tagħhom jew għal raġunijiet oħrajn mhux se jagħmlu dan il-kors universitarju biex jiksbu l-warrant?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Subklawsola 31(1) tgħid li min m'għandux dawn id- degrees ikun jista' jingħata dan il-warrant jekk qabel l-1 ta' Jannar, 2000, ikun ipprattika ta' konservatur f'Malta jew barra minn Malta għal perjodu ta' mhux inqas minn 15-il sena.

Naturalment imbagħad il-bord se jara jekk dik il-persuna għandhiex il-kompetenza u l-abbiltà akkademika meħtieġa, jiġifieri jrid ikun xi ħadd li kapaċi jaqra sew u jaf is-sengħa tiegħu b'mod professjonali.

Ir-raġuni tad-data hija għaliex kien dak iż- żmien li bdew il-korsijiet f'dan il-kamp.

Ir-raġunament hu li xi ħadd li jrid jidħol f'dan il-kamp issa għandu dawn il-korsijiet li jista' jsegwi.

Meta qed ngħidu xi ħadd li ilu jaħdem f'dan is-settur għal 15-il sena qed insemmu perjodu ta' snin li jagħti ċertu affidabilità, ċerta garanzija.

Ladarba wieħed ikun ilu jaħdem dawn is-snin kollha bħala restawratur- konservatur ikun ħaqqu li jiġi ċċertifikat b'din il-kompetenza u b'din l- abbiltà.

Dan jiġri meta jkollna dawn is-setturi ġodda.

Għad jiġi żmien meta din il-klawsola ma tibqax rilevanti għax ħames snin, sitt snin oħra kull min ikun jixtieq jidħol jaħdem f'dan il-kamp se jkun jaf x'għandu jagħmel.

Min irid jaħdem f'dan is-settur irid jagħmel dan it- taħriġ bħalma min irid isir teacher imur l-università.

F'dan il-każ qed nistabbilixxu dan il-perjodu ta' snin esperjenza li naħsbu li huwa ta' serjetà biżżejjed biex bniedem, li ma jkunx għamel dan il-kors, tkun tista' tagħtih warrant f'dan il-kamp.

THE CHAIRMAN: Peress li trid issir aktar diskussjoni ma' l-avukat ġenerali dwar din il-klawsola, hemm ftehim biex il-Kamra tieqaf issa minflok fid-9.20 p.m., mingħajr ebda preġudizzju għal xi okkażjonijiet oħra bħal dawn.

Nirringrazzjakom.

Fid-9.00 p.m., bi qbil fil-Kamra, id-diskussjoni fuq din il-klawsola kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta progress u talab il- permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni sabiex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 23 ta' Jannar, 2002, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' nfiq tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u t-Taħriġ għas-sena 2001/2002.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Kumitat; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hemm rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nirringrazzjak, Mr Speaker.

Illum nixtieq ningħaqad mal-leħen tal-Maltin kollha, mal-media kif ukoll ma' min għoġbu jikkundanna l-massakru li sar fuq iċ-ċinji nhar il-Ħadd li għadda.

Din hija veru ħasra u jiena nikkunsidraha bħala ġurnata ta' luttu.

Iċ-ċinji huma fost l-iktar għasafar apprezzati, fost l-iktar li jsebbħu l-ambjent fil-baħar u l-iktar għasafar li huma ta' attrazzjoni pubblika.

Waqt li n- nies kienu qed jirrikreaw ruħhom wara ġimgħa xogħol fil-bajja ta' San Tumas, fil-limiti ta' Delimara u f' Marsaxlokk u jaraw is-sbuħija ta' dawn l-għasafar li rari ħafna narawhom hawn Malta, kien hemm min għall- egoiżmu tiegħu, b'vendetta u mingħajr ma japprezza dak li għoġobha tagħtina n-natura bla ebda kuxjenza ta' xejn qabad u qatel dik il-ħajja li kien hemm f'dawk iċ-ċinji.

Mr Speaker, saħansitra kien hemm nies li tant tpaxxew jaraw dawn iċ-ċinji li ċemplu lil stazzjonijiet tat-televiżjoni biex jiġu jiffilmjawhom.

Meta ta' NET television waslu ma sabu xejn ħlief lil dawk iċ-ċinji mejta f'wiċċ il-baħar.

Din hija ħasra kbira għall-isem ta' Malta.

B'konsegwenza ta' dan l-att qegħdin naqraw fuq il-gazzetti diversi kundanni talli aħna għandna nies u individwi ta' dan it-tip.

Hawnhekk m'inix qed nirreferi għall-organizzazzjonijiet.

Jiena għandi l-ikbar fiduċja fl- organizzazzjonijiet għax dawn jagħtu struzzjonijiet lill-membri tagħhom biex iżommu mal-liġi.

Mr Speaker, ma nistax ma ningħaqadx ma' sieħbi l-Onor.

Tony Abela li tkellem il-bieraħ fuq dan il-materja.

Jien li verament inħobb l-ambjent napprezza wkoll dik l-għajta ta' diversi organizzazzjonijiet minn kull naħa ta' Malta li kkundannaw dan l-att vandalu li nittama li qatt ma jerġa' jsir.

B'xorti tajba kien hemm min iffilmja lil dawn in-nies u dawn ġew identifikati u mressqa l-qorti.

Dawn għamlu żball kbir għall-egoiżmu tagħhom.

Kienu jafu żgur x'inhuma jagħmlu u mingħajr ma nidħol fil- mertu tal-każ, ningħaqad ukoll ma' dawk li llum kitbu fil-gazzetti li dawn għandhom jieħdu l-piena kollha li tistipula l-liġi biex din tkun ta' tagħlima għal ħaddieħor.

Rajna diversi okkażjonijiet fejn l-imħallfin u l- maġistrati qed ikunu iktar severi fuq din il-materja, u jiena nittama li nuru li aħna konxji mill-ambjent kemm quddiem il-Maltin kif ukoll quddiem il-barrani billi dawn in-nies ikollhom dak il-kastig li verament ħaqqhom.

Mr Speaker, dan mhux l-ewwel każ ta' dan it-tip li kellna fuq l-annimali u l-għasafar u forsi ġraw ħafna agħar minn hekk li ma nafux bihom pero` nafu wkoll is-sena l-oħra għaddejna l-liġi dwar il-protezzjoni ta' annimali oħra.

Per eżempju aħna nafu kemm inqatlu qtates permezz ta' xi velenu u ġieli ssir ukoll vendikazzjoni ta' min jistmerrha fuq klieb anke minn persuni li għadhom ta' eta' żgħira.

Aħna rridu li l-edukazzjoni tkun minn eta' żgħira.

Meta l-persuna tkun għadha żgħira u tkun daqshekk vendikattiva ma' annimali aħseb u ara x'tista' tagħmel meta tikber ma' persuna oħra, u allura aktar għandna nenfassizzaw fuq l-edukazzjoni.

Jiena nħeġġeġ li din it-tip ta' edukazzjoni tibda tingħata mill-primarja u jekk hemm bżonn anke mill-kindergarten.

Lit-tfal ta' l-iskejjel m'għandniex noħorġuhom biss għal żjarat kulturali imma anke għal żjarat fejn ikunu jistgħu japprezzaw l-ambjent.

M'għandix dubju li dan diġa` qed isir, imma madankollu xorta għadna naraw li qed issir ħsara fl-ambjent.

Għandna nuru lil uliedna li għandna nieħdu ħsiebu llum jew inkella jkollhom jirranġawh huma meta jikbru u jibdew juru l-apprezzament tagħhom għalih.

Nittamaw li din l-edukazzjoni jkollha frott aktar 'il quddiem billi t- tfal tagħna jitilgħu aktar konxji għal dak li jistgħu jsibu ruħhom fih 'il quddiem.

Dawn għandhom jitgħallmu huma u jgħallmu lil ħaddieħor.

Mr Speaker, kif qed nitkellem fuq dan is-suġġett ma nistax ma nfakkarx li din is-sena hija wkoll s-sena dedikata lill-eco-tourism.

Dan m'huwiex it- tip ta' turiżmu fejn it-turisti jiġu joqogħdu f'lukanda lussuża u forsi jkollhom ftit ħin ukoll biex jaraw il-heritage tagħna.

Rigward wirt kulturali Malta għandna teżori enormi x'noffru, pero` għandna teżori sbieħ ukoll f'dik li hija kampanja.

Dnub li l-kampanja tagħna kultant hi traskurata.

Hija traskurata mhux għax il-gvernijiet qatt ma ħasbu għaliha.

Il-gvernijiet dejjem taw importanza lill-kampanja u naħseb qatt daqs dan il-gvern ma tajna każ tal-kampanja biex nieħdu ħsiebha fejn qed jittieħdu diversi miżuri.

Per eżempju matul is-sena l-oħra l-awtorita` tat-turiżmu ħadet l-inizjattiva minn flusha stess biex tara li jinżammu nodfa mhux biss postijiet bħax-xtut, postijiet ta' divertiment, u postijiet ta' attrazzjoni turistika imma anke l-kampanja.

B'dispjaċir ngħid li minkejja l-isforzi kbar li saru matul iż-żmenijiet għad hemm min għadu jħassar ħafna mill-kampanja.

Mr. Speaker, l-ewwelnett, min juża l-kampanja?

Il-kampanja jużawha l-bdiewa li għandhom ir-raba' tagħhom.

Matul il-ġimgħa jew fil-Ħdud wieħed jista' jitpaxxa jara dik il-ħdura sabiħa jew inkella dawk l-għelieqi maħdumin.

Aħna għandna bżonn nuru iktar apprezzament lejn dawk il-bdiewa li qed jieħdu ħsieb il-kampanja tagħna!

Veru li qed ikun hemm interess fil-bidwi, imma mhux biżżejjed daqskemm wieħed jistenna.

Barra li jkabbar il-prodott tiegħu bl-għaraq ta' xbinu l-bidwi jżomm l-ambjent tal-madwar nadif u kkultivat.

Jiena mhux biex nitfa' r-responsabbilta` kollha fuq il-bidwi imma jeħtieġ li l-bidwi wkoll jikkontribwixxi xi ftit ieħor għall- kampanja.

Per eżempju naraw li wara xi maltempata jew inkella wara xi riħ qawwi jaqgħu l-ħitan tas-sejjieħ.

Huwa veru li biex terġa' ttella' dawn il-ħitan huwa xogħol iebes, xogħol diffiċli, xogħol li jaħlilek ħafna ħin u xogħol li jgħajjik imma li kieku kull bidwi jieħu l-briga li jirranġa l- ħitan ta' l-għelieqi tiegħu wara li ssirilhom xi ħsara nkunu qed insebbħu ħafna iktar il-kampanja.

B'dan li qed ngħid m'inix infisser li m'hemmx ħafna bdiewa li verament jieħdu ħsieb u jagħmlu dan.

Mr. Speaker, barra l-bdiewa hemm ukoll dawk li jżuru l-kampanja u fost dawn hemm dawk li jmorru jonsbu u kultant ta' min jistmerr il-pożizzjoni li jħallu wara li huma jmorru jonsbu.

Jiena m'inix kontra l-insib jew il- kaċċa sakemm hija regolata skond il-liġijiet tal-pajjiż.

Jiena naqbel li jekk dak li jkun għandu dan id-delizzju dan għandu dritt iqatta' r- rikreazzjoni tiegħu b'dan il-mod, għax din hija ħaġa li tħallik 'il bogħod minn vizjijiet oħra ta' xorb jew ta' droga imma dawn ukoll iridu jikkontribwixxu għal ħarsien tal-kampanja.

Mhux biżżejjed li wieħed jagħmel il-mansab.

Mhux biżżejjed li wieħed jagħmel il-post nadif madwaru biex jiġbed l-għasafar tal-passa imma jridu jikkontribwixxu biex il- kampanja jżommuha nadifa.

Hija għarukaża li kultant anke biex jagħmlu d- dura tagħhom dawn jużaw ċertu materjal li ma jixraqx fil-kampanja.

Per eżempju wieħed japprezza li d-dura ssir b'mod tas-sejjiegħ u mhux bit- tankijiet, bil-ħadid u bl-affarijiet li forsi dak li jkun isib mitluqin 'l hemm u 'l hawn.

Barra dawn in-nies hemm ukoll dawk in-nies li jmorru jżuru l-kampanja waqt il-ħin tal-mistrieħ tagħhom.

Kultant wara xi ħalba xita tara dawn in- nies iqallbu l-ħitan tas-sejjiegħ jew inkella ġebel li jista' jkun storiku jew ta' xi valur biex isibu l-bebbux u ma jerġgħux ipoġġu dik il- ġebla f'postha.

Dawn in-nies ukoll qed ikunu l-kaġun ta' ħsara għall- ambjent.

Hawnhekk nixtieq nagħmel appell lil min verament iħobb il-kampanja li għandu jibża' għaliha.

Saru ħafna sforzi matul is-snin biex il-kampanja tibqa' nadifa imma għad jonqosha ħafna u ħafna iktar sabiex wieħed jaraha fis-sura mixtieqa.

Mr Speaker, ma rridx ma nsemmiex ukoll ċerti toroq tal-kampanja.

Veru li l- gvern qiegħed jaħdem ħafna biex jagħmel it-toroq prinċipali minn fejn jgħaddu l-karozzi.

Sar ħafna xogħol minn dan il-lat pero` b'danakollu għadna ma ħadniex ħsieb it-toroq tal-kampanja tagħna.

Hemm toroq sbieħ, hemm toroq tajbin, imma hemm ħafna toroq ħżiena.

Jiena nitħassar lill- bdiewa li jkollhom jgħaddu bil-vetturi tagħhom minn dawn it-toroq.

Uħud minnhom għandhom qligħ limitat u dawn ikollhom isofru spejjeż kbar minħabba li l-vetturi tagħhom issirilhom il-ħsara fil-country lanes li minnhom jgħaddu għar-raba' tagħhom.

Hawnhekk jiena nagħmel appell lill- kunsilli lokali.

Għalkemm dawn jaħdmu b'mod għaqli biex isebbħu l-irħula u l-bliet tagħhom, pero` jridu jiddedikaw perċentaġġ sostanzjali mill-budget tagħhom għat-toroq tal-kampanja li jaqgħu taħt il-konfini tagħhom.

Nagħmel appell ukoll biex il-kunsilli lokali jiddedikaw ċertu ammont ta' flus proprju biex jirranġaw partijiet mill-kampanja.

Mr Speaker, l-aħħar ħaġa li rrid ngħid hija dwar il-gradwazzjoni mill- universita' ta' Malta.

Innutajt il-kummenti li saru minn diversi studenti li għamlu l-orazzjoni fuq il-kors partikolari tagħhom.

F'dawn id-diskorsi saret kritika li wieħed verament irid josservaha.

Tant hu hekk li r- rettur ta' l-Universita` fl-aħħar tal-gradwazzjoni għamel "a call for lecturers to allow greater students' creativity.

Barra minn hekk ir- rettur "urged deans" - jiġifieri kapitajiet tal-fakultajiet ta' l- universita' - "to answer students' claims".

Per eżempju wieħed mill- istudenti qal li: "some lectures are too close to final exams".

Dan jiġri minħabba li l-istudenti jkunu tilfu xi lectures minħabba li l-lecturers ikunu fallew u dawn ikollhom jirkuprawhom fl-aħħar.

Din il-ħaġa toħloq ħafna pressjoni fuq l-istudenti u l-lecturers għandhom jieħdu dan il- kumment into consideration.

Student minnhom għamel kumment dwar lack of co-operation by lecturers u jsemmi diversi raġunijiet għal dan fosthom li ħafna minnhom jistgħu jkunu part-time.

Dan l-istudent qal ukoll li hemm professuri fl-universita` li huma dedikatissimi ħafna.

Jiena nittama, Mr Speaker, li bħalma qal ir- rettur ta' l-universita`, l-kummenti li saru mill-istudenti ta' l- universita` qabel il-gradwazzjoni jiġu mismugħa.

M'għandux ikun ikun hemm lecturers jew inkella professuri li jistgħu wkoll jivvendikaw ruħhom mill- istudent li forsi jagħmel xi kummenti.

Fl-opinjoni tiegħi wkoll dawn il- kummenti m'għandhomx isiru biss fl-aħħar tal-kors, imma l- universita`għandu jkollha mezz fejn l-istudenti jkunu jistgħu jagħmlu l- kummenti u l-kritika tagħhom matul is-sena kollha mingħajr il-ħsieb jew il- biża' li jistgħu jiġu vendikati minn xi ħadd li forsi jieħu għalih għall- kritika.

Jiena wkoll nagħmel appell bħalma għamel ir-rettur meta appella lill-lecturers biex jisimgħu l-claims ta' l-istudenti mhux biss dak li qalu fil-jum tal-gradwazzjoni imma matul is-sena kollha.

Illum f'customer care offices tara kaxxi għall-ilmenti mill-pubbliku.

Dawn tarahom kullimkien, tarhom l-isptar, fid-dipartimenti tal-gvern u anke f'entitajiet privati.

B'dan il-mod wieħed jagħti kas ta' l-affarijiet u mhux kollox jibqa' sejjer mar-riħ.

Mr. Speaker, kien hemm kummenti oħra li l-industrija għandha tipprovdi funding.

Il-persuna li tkellmet qalet li ħafna l-istudenti jitgħallmu dwar xi qasam speċjalizzat pero' mbagħad dawn wara li jkunu ggradwaw ma jsibux biżżejjed ftuħ fl-industriji konċernati.

Jiena nara li l-industrija għandha tiftaħ idejha għal dawn in-nies b'potenzjal.

Huwa veru li wieħed jiggradwa ma jkollux dik l-esperjenza pero` l-esperjenza tittieħed permezz tax-xogħol.

Jiena nittama li l-industriji jinvestu f'dawn l-istudenti li, barra li jkunu jistgħu jgħinuhom fl-istudju tagħhom huma stess jaraw li l- universita` tibgħatilhom studenti biex ikunu jistgħu jiġu mħarrġa.

Hemm industriji li jagħmlu hekk diġa' imma din il-ħaġa għandha tkun aktar mifruxa.

Skond kif irrapportat fuq il-gazzetta "The Times", kien hemm "a call for lecturers to allow greater students' creativity".

Dan ifisser li l- istudenti m'għandhomx żmien li juru l-kreattivita` tagħhom.

Dawn jistudjaw biss it-teorija, imma donnhom fil-prattika m'għandhomx iċ-ċans jesprimu ruħhom.

Jista' jkun dan huwa ġej minn nuqqas ta' laboratorji u jista' jkun minn nuqqas ta' diversi opportunitajiet li wieħed jagħmel field work.

Din fiha ħafna x'wieħed x'jifhem.

Jiena nittama, Mr Speaker, li l-rettur ta' l- universita` aċċetta din il-kritika.

Jiena nerġa' nirrepeti "a lecturer is there to answer any students' claims" Nittama, Mr Speaker, li bħalma għandna professuri tajbin ħafna - u dejjem kellna matul il-ħajja ta' l- universita` tagħna - inkomplu bil-fama kbira li għandna li aħna dejjem tajna l-aħjar servizz tagħna u tajna wkoll il-prodott tagħna bi tħarriġ ta' studenti li jkunu tajbin għal dik il-professjoni li huma tgħallmu.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, l- Erbgħa, 23 ta' Jannar 2002, fid-9:00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.