MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 123 L-Erbgħa, 16 ta' Ġunju, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 123

L-Erbgħa, 16 ta' Ġunju, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.04 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 16 ta' Ġunju, 1999

WERREJ MINUTI 84

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 84

TQEGĦID TA' KARTI 90

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR FONDI GĦAL ĦTEĠIJIET SPEĊJALI LIL KUNSILLI LOKALI 91

AĠĠORNAMENT 110

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 115

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 122 li saret fil-15 ta' Ġunju,1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

TAXXI INTERNI - KUNTRATTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il kuntratt li daħal fid-dipartiment tat-taxxi interni ġie magħżul biex jintbgħat perit ħalli jikkonferma l-valur tal- proprjeta'?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): M`għandi xejn x`inżid mar- risposta li tajt għall-mistoqsija numru 6769.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, hawnhekk qed nitkellmu dwar meta perit imur jara post biex jivvalutah.

Nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk irċeviex complaints - bħalma naħseb irċevew diversi membri parlamentari - dwar il-fatt li l-perit imur wara numru ta' xhur.

Kien hemm każi fejn anke għaddew sena jew tnejn.

Ġieli kien hemm każ fejn ikun hemm post li ma jkunx fih ċerti amenities, bħall-kmamar tal-banju, imbagħad dawn isirulu u naturalment il-valur jitla'.

Jaħseb il-Ministru li biex wieħed ikun aktar ġust ma' min jixtri l-post għandu jkun hemm time limit li jkun jorbot lill- perit biex jagħmel xogħlu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Jiena nirċievi complaints bħalma jirċievi kważi kulmin imur għand perit u ma jaqbilx mal-valutazzjoni tal-kuntratt!

Biss qed nifhem x'inhu jgħid l-Onor. interpellant u dan li qal ċertament li nieħdu in konsiderazzjoni.

TAXXI INTERNI - KUNTRATTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il kuntratt tħallset fuqu taxxa proviżorja fuq il-qligħ kapitali, kif ukoll taxxa tal-boll, matul l-1998?

ONOR.

JOHN DALLI: Matul l-1998 kien hemm 5,057 kuntratt ta` nutura Maltin li tħallset fuqu taxxa proviżorja u 9,500 kuntratt li fuqu tħallset it-taxxa tad-dokumenti u trasferimenti.

DRENAĠĠ - DRAWING OFFICE

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 4856?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern) (f'isem il-Ministru għall- Ambjent): Saru l-investigazzjonijiet neċessarji u rriżulta li xi kollegi li jaħdmu fl-uffiċċju tal-persuna indikata għamlu kopji - fuq il-photocopiers ta' l-uffiċċju - tar-ritratti uffiċjali bil-kulur biex jintużaw bħala ċajta fuq il-kandidat imsemmi.

TURIŻMU - FAX MACHINES

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 5160, jista' l-Ministru jirrikonsidra r-risposta tiegħu peress li l-informazzjoni mitluba tirriferi għal oġġetti li huma proprjeta' tal-Gvern ta' Malta, mixtrija minn fondi pubbliċi?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru tat-Turiżmu): M'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba li tajt lill-Onor.

Membru għall-mistoqsija tiegħu numru 4966.

ITS - KONSULENT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid xi kwalifiki u x'salarju għandu l-konsulent - ismu qed jintbagħat separatament - fix-xogħol ta' konsulenza li qiegħed jagħmel fl-ITS?

Jista' l-Ministru jgħid x'titolu u karigi għandu dan il-konsulent fl-ITS?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu): Qiegħed ngħaddi privatament lill-Onor.

Membru kopja tal-curriculum vitae tal-persuna konċernata.

Għall-kumplament tal-mistoqsija nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija tiegħu numru 5939.

AFFARIJIET BARRANIN - TELEPHONES

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 5590?

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): In-numru ta` linji telefoniċi diretti b`aċċess għal telefonati diretti għal barra minn Malta huwa 22, imqassmin kif jingħad hawn taħt:

|segretarjat privat |10 | |uffiċċju tas-segretarjat | 2| |permanenti | | |direttorat servizzi | 2| |korporattivi | | |direttorat affarijiet | 1| |bilaterali | | |direttorat affarijiet | 1| |multilaterali | | |direttorat Unjoni Ewropea | 6|

Hemm ukoll 13 il-linja li jintużaw għal trasmissjoni bil-fax u huma mqassmin kif se jingħad:

|segretarjat privat |4 | |uffiċċju tas-segretarju |1 | |permanenti | | |direttorat servizzi |3 | |korporattivi | | |direttorat affarijiet |1 | |bilaterali | | |direttorat affarijiet |2 | |multilaterali | | |direttorat Unjoni Ewropea |2 |

TURIŻMU - KIRI TA' APPARTAMENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm se tkun il-liċenza li jridu jħallsu sidien Għawdxin li jikru appartamenti għal ftit jiem ta' vaganzi lill-Maltin biss f'Għawdex?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu): Din hi materja li trid tiġi deċiża mill-awtorita' Maltija tat-turiżmu iżda, kif diġa' stqarrejt waqt id-dibattitu fi stadju ta' kumitat ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu għal Malta, jiena fil-fehma li l-ħlas għal din il-liċenza għandu jkun wieħed nominali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, qed nifhem tajjeb li l-Ministru se jagħti ċerti linji ta' gwida lill-awtorita' tat-turiżmu sabiex ikun hemm ħlas nominali?

X'qed ifisser bi "ħlas nominali", li se jagħti xi ammont li, per eżempju, ma jaċċedix l-Lm10?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, jien inzertajt li meta qam dan il-punt kont qiegħed nassisti lill-ministru għat-turiżmu f'dak id-dibattitu - għax kienu qamu xi kwestjonijiet legali wkoll - u fil-fatt kienet qamet il- kontroversja dwar jekk għandux ikun hemm liċenza u dwar dan kien hemm opinjonijiet differenti f'din il-Kamra.

L-Onor.

Refalo kien baqa' jinsisti li huwa tajjeb li jkun hemm ċertu tip ta' kontroll u li dak il- kontroll irid isir f'forma ta' liċenza imma l-ħlas ta' dik il-liċenza m'għandux ikun f'xi forma ta' xi taxxa imma għandu jkun biss nominali.

Assolutament m'hemmx l-iċken dubju li b'"nominali" l-Ministru Refalo ried ifisser li dan ikun ammont żgħir ħafna.

GĦAWDEX - TAĦRIĠ TA' ADULTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex inħasset il-ħtieġa li jkun hemm assistent kap fiċ- ċentru għat-taħriġ ta' adulti ta' Għajnsielem?

Kemm hemm persuni mpjegati ma' dan iċ-ċentru?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal postijiet ta' kapijiet u assistenti kapijiet taċ-ċentri ta' l-adulti fid-19 ta' Settembru, 1997 kien ġie deċiż mill-ministru għall-ħarsien soċjali fl-amministrazzjoni preċedenti li għandu jkun hemm kap u assistent kap f'kull ċentru tat-taħriġ ta' l-adulti f'Malta, irrespettivament min- numru ta' persuni b'diżabilita' li jattendu f'kull ċentru.

Id-deċiżjoni li jkun hemm assistent kap minbarra l-kap taċ-ċentru ta' l-adulti ta' Għajnsielem ittieħdet fid-dawl ta' dik id-deċiżjoni preċedenti.

Hemm 12-il impjegat fiċ-ċentru tat-taħriġ ta' Għajnsielem li jinkludu kap, assistent kap, 2 care workers, 4 assistenti care workers u 4 assistenti soċjali każwali.

PSC - ADULT TRAINING CENTRE

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'wieġbet il-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku għall-punti mqajma fl-ittra li rċeviet mingħand il-GWU bid-data tat-12 ta' April, 1999 dwar il-mili ta' post ta' kap fl-adult training centre?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninsab informat li l- kummissjoni jidhrilha li m'għandiex tagħmel pubbliku korrispondenza li hi jkollha ma organizzazzjonijiet jew persuni li jikkomunikaw magħha.

MIA - Y2K

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l- mistoqsija parlamentari numru 7094, ċioe' jista' jgħid jekk l-MIA ħatritx kumitat jew board fi ħdanha biex jara li l-ajruport u t-terminal jibqgħu jaħdmu fil-bidu tas-sena d-dieħla minħabba l-millennium bug?

Jekk fl- affermattiv, min huma l-membri tiegħu?

Hemm xi konsulenti oħra barra l-impjegati tal-MIA li qegħdin jgħinu lill- MIA f'din il-problema?

Jekk hemm konsulenti oħra, kemm se tkun l-ispiża ta' din il-konsulenza?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): L-MIA ħatret kumitat fi ħdanha biex jara li l-ajruport u t-terminal jibqgħu jaħdmu fil- bidu tas-sena d-dieħla minħabba l-Y2K.

Il-membri ta' dan il-kumitat huma kollha mpjegati ta' l-MIA.

Il-kumpannija appuntat ukoll konsulenti biex jgħinuha f'dan l-eżerċizzju.

MIA - TAXYING GUIDANCE LIGHTS

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk it-taxying elective guidance fuq park 9 hijiex qegħda fil-fatt tiffunzjona kif oriġinarjament speċifikat fis-sejħa għal offerti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Is-sistema tat-taxying guidance lights fuq park 9 qegħda fil-fatt tiffunzjona bl-istess mod kif kienet ġiet mgħoddija lill- MIA mingħand id-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili fl-ewwel ta' Mejju 1998.

Din is-sistema kienet damet ma titħaddem għal ħafna snin wara li nxtrat.

L-MIA qed tikkonsidra l-aħjar azzjoni li għandha tittieħed minħabba l- fatt li xi partijiet minnha saru obsolete.

MR SPEAKER: Onor. Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk iċ- chairman u ċ-chief executive humiex l-istess persuna, jew inkella hemm persuna differenti għal dawn iż-żewġ postijiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ikun aħjar jekk l-Onor.

Interpellant jagħmel mistoqsija bil-miktub fuq din il-materja.

AJRUPORT - OPERAT

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l- mistoqsija parlamentari numru 7125, ċioe' jista' jgħid jekk l-operat ta' l- ajruport ta' Malta huwiex se jkun affettwat mill-millennium bug?

Jista' jagħti garanzija li kemm f'Awissu li ġej, meta hu mistenni li jkun hemm effett fuq is-sistemi tas-satelliti, u kif ukoll meta naqilbu għas-sena 2000, mhux se jkun hemm xi riskji li s-sistemi wżati kemm fil-kontroll tat- traffiku ta' l-ajru kif ukoll is-sistemi tan-navigazzjoni u radars, jieqfu ħesrem?

X'passi ħadet u/jew qed tieħu l-MIA biex tassigura li dan ma jseħħx?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Waħda mill-ewwel affarijiet li għamel il-bord tad- diretturi preżenti kien li appunta working group fi ħdan il-kumpannija biex jiġi assigurat li l-operat ta' l-ajruport ta' Malta ma jiġix affettwat mill- Y2K, kemm f'Awissu kif ukoll meta naqilbu għas-sena 2000.

Ix-xogħol meħtieġ biex jiġi assigurat bl-aħjar mod possibbli li s-sistemi kollha jinkludu s-sistemi wżati, kemm fil-kontroll tat-traffiku ta' l-ajru kif ukoll fis-sistemi tan-navigazzjoni u radars biex dawn ma jiġux affettwati bil-problema tal-Y2K, sar jew wasal biex jintemm.

AJRUPORT - RUNWAY PRINĊIPALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l- mistoqsija parlamentari numru 7124, ċioe' jista' jgħid meta beħsiebu jirranġa s-subsidence li hemm fuq ir-runway prinċipali, billi dan ix-xogħol jidher li ġie abbandunat wara l-elezzjoni li għaddiet?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li din is-subsidence ilha preżenti għal iżjed minn għaxar snin.

Il-flus meħtieġa biex tiġi rranġata s-subsidence li hemm fuq ir-runway prinċipali ġew approvati mill-bord tad-diretturi preżenti ta' l-MIA f'Marzu ta' din is-sena.

Kien ġie kkummissjonat survey ta' l-area mill-istess bord biex jiġi kkwantifikat ix-xogħol meħtieġ.

Fuq bażi tar-riżultat ta' dan is-survey, il- kumpannija se titlob offerti biex isir ix-xogħol meħtieġ.

SKEJJEL - TIPJIP/ALKOĦOL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'għamlet id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni matul is- sena skolastika li dalwaqt tintemm biex tkabbar l-awareness fost l- istudenti kontra t-tipjip u alkoħol fi skejjel primarji, sekondarji, eċċ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

QRATI - LISTA TA' PREĊEDENZA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'passi se jieħu biex il-lista ta' preċedenza - li hemm riferenza għaliha f'mistoqsijiet parlamentari numri 6953 u 7329 - issir waħda aċċettabbli?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: M'għandi xejn x'inżid mar-risposta li kont tajt bi tweġiba għad-domanda numru 7329.

POWER STATION - DELIMARA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Matul is-snin li ġejjin, jista' l- Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li tkun qed tintuża iżjed it-teknoloġija tal-combined cycle fil-power station ta' Delimara?

Meta hemm il-ħsieb li l- power station ta' Delimara tiġġenera iżjed elettriku minn issa biex jonqos il-bżonn tal-power station tal-Marsa?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Bħalissa qed isiru t-testijiet finali tal-combined cycle plant f'Delimara.

Hu ppjanat li dan l-impjant jibda jiġi użat fuq bażi regolari minn Lulju li ġej.

Fil-futur hemm il-possibbilta' li jsiru blocks oħra ta' combined cycle plant f'Delimara u għalhekk ġie allokat spazju għal dan il-għan.

Bl-użu tal-combined cycle plant hu maħsub li l-proporzjon ta' l-enerġija elettrika mill-Marsa tonqos minn 60% għal 40%, waqt li fl-istess ħin l- impjant tal-Marsa jiġi mmodernizzat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Asciak, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MICHAEL ASICAK: Mr Speaker, jista' l-Ministru jindikalna x'effetti ambjentali pożittivi se jkollu l-użu tal-combined cycle?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ewwelnett il-combined cycle ma taħdimx bil-fuel oil imma taħdem bil-gas oil jew bid-diesel.

Dan naturalment jippermetti li wieħed juża fuel li għandu content ta' sulphur ferm inqas, apparti li huwa wkoll ferm iktar effiċjenti l-mod kif jaħdem u jinħaraq.

It-tieni punt huwa li l-combined cycle taħdem fuq il-prinċipju fejn għandek turbina li taħdem bid-diesel li tipproduci s-sħana u din is-sħana tħaddem steam turbine oħra.

Minħabba f'hekk tintuża għall-massimu possibbli l-enerġija li terġa' tinħaraq biex twassal għall-ġenerazzjoni ta' l- elettriku.

Tajjeb li wieħed jgħid li l-effiċjenza ta' steam boiler normali hija ranked madwar 30% waqt li dik tal-combined cycle titla' għal madwar 49%.

Dan ifisser li għandek żieda sostanzjali fuq l-effiċjenza u dan minħabba li s-sħana taż-żewġ gas turbines fil-combined cycle tiġġenera steam turbine, li mbagħad din tiġġenera d-dawl ukoll.

B'dan il-mod inkunu qegħdin nieħdu ħsieb l-ambjent billi mhux biss nużaw fuel aħjar imma billi l-fuel jiġi wżat b'mod iktar effiċjenti.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li fir-rigward tal-Marsa għad hemm sistema mħaddma bil-fuel oil u l-pjan ta' l-Enemalta huwa li fi żmien qasir - nisperaw fi żmien xahrejn jew tlieta - inkunu nistgħu nibdew nużaw fuel oil li jkollu sulphur content ferm inqas minn dak li ġie wżat s'issa.

Dan il- fuel oil għandu sulphur content ta' madwar 1% minflok 3.5%.

Dan irrikjeda ċertu investiment fil-fuel injection system.

Dan ix-xogħol iwassal ukoll biex innaqqsu l-ammont ta' dħaħen, speċjalment dawk li jkollhom ċertu livell ta' kubrit.

Kif irrispondejt fil-mistoqsija, il-pjan huwa li s-sistema tal-Marsa tiġi mmodernizzata u forsi tiġi nstallata sistema ta' combined cycle hemmhekk ukoll li twassal għal ferm iktar effiċjenza fl-użu ta' l-enerġija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, dan li għadu kemm qal il-Ministru jfisser li m'hemmx il-ħsieb li tingħalaq il-power station tal-Marsa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-pariri tekniċi kollha huma li ma jkunx għaqli li wieħed ineħħi kompletament il-ġenerazzjoni ta' l-elettriku minn hemmhekk.

Wieħed jista' jagħmel ħafna affarijiet biex itejjeb il-mod kif l-elettriku jiġi ġġenerat.

Idealment jiġi wżat fuel bħal natural gas, imma naturalment dan għad m'għandniex f'Malta.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li l-Marsa hemm gas turbine u l-boilers 7 u 8 li huma relattivament ġodda, allura ma nistgħux nitilfu dan il-makkinarju u din il-capacity.

F'pajjiżna d-dawl huwa xi ħaġa ta' interess nazzjonali għax bla dawl ma tistax taħdem.

Huwa veru li l-użu ta' l-impjant tal-Marsa se jonqos pero' xorta se jkollu jibqa' jsir.

Huwa antiċipat li l-boilers 1 sa 4 'il quddiem jitneħħew.

MR SPEAKER: L-Onor.

Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, fir-risposta li ta l-Ministru qed jindika li l-livell ta' sulphur dioxide emissions miċ-ċumnija tal-power station se jonqos drastikament.

Dan huwa pass tajjeb ħafna.

L-aħħar studju ta' l-arja li sar indika li hemm raffinerija tal-petroleum fi Sqallija li l- emissions tagħha qegħdin jiġu fuq Malta u qegħdin jaffettwaw il-livell ta' sulphur dioxide fil-gżejjer Maltin.

Dan veru?

Saret xi rappreżentazzjoni mal-Gvern Taljan fuq din il-kwestjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Hawnhekk m'għandix l-informazzjoni u għalhekk nitlob lill-Onor. interpellant jagħmilli mistoqsija bil-miktub.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk jikkonfermax dak li kien jingħad fil-passat dwar il-bżonn li tinbena l-power station ta' Delimara sabiex ftit ftit matul iż-żmien il-power station tal-Marsa tingħalaq għal kollox.

Nixtieq nistaqsi wkoll dwar x'monitoring qed isir qrib il-power station ta' Delimara sabiex niżguraw li ma jkunx hemm periklu għar-residenti ta' l- inħawi.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien m'għandi ebda indikazzjoni li xi darba kien hemm xi ħjiel li l-bini ta' power station ġdida f'Delimara kien se jfisser l-għeluq ta' dik tal-Marsa.

Jekk l-Onor. interpellant għandu xi riferenza bħal din, napprezza jekk jirriferiha għandi biex inkun informat ukoll.

Il- pjan kien li ma stajniex nkomplu nkabbru dik tal-Marsa u allura ridna nsibu sit ieħor.

Irridu niftakru li llum noqorbu l-500 KW ta' ġenerazzjoni bl- impjant il-ġdid u dan ifisser li biex inti tpoġġi dik il-ġenerazzjoni kollha f'post wieħed, se jkollok xi ħaġa massiva.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija dwar l-emissions minn Delimara, tajjeb li wieħed jgħid li l-ewwelnett iċ-ċumnija ta' Delimara hija ferm ogħla miċ-ċmieni tal-Marsa għax fiha madwar 154 metru.

Dik weħidha diġa' twassal biex l-emissions ikunu qegħdin fuq livell iktar għoli u dan iwassal biex allura jkollok dispersion aħjar.

It-tieni nett, bil-combined cycle li se tiġi wżata hemmhekk il-fuel emission se jkun ferm iktar nadif, b'sulphur content ferm inqas.

Din il- combined cycle ukoll se twassal biex it-tinġis ikun fuq livell aċċettabbli.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar studenti bniet li ħarġu tqal matul is-sena 1998-1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7744.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR FONDI GĦAL ĦTEĠIJIET SPEĊJALI LIL KUNSILLI LOKALI

Ikompli mill-15 ta' Ġunju 1999.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Grazzi, Mr Speaker.

Għal darb' oħra għandna quddiemna riżoluzzjoni dwar ħlasijiet ta' fondi lill-kunsilli lokali għal ħteġijiet speċjali u din hija opportunita' għad-deputati kollha sabiex iwasslu leħinhom dwar x'qed jolqot ħażin lid-distrett tagħhom.

Ta' min ifakkar hawnhekk li l-kunsilli lokali jirċievu fondi minn żewġ għejjun, il-fondi ordinarji li jiġu vvotati waqt l-estimi ġenerali u dawk li qed niddiskutu llum, li huma l-fondi għal ħteġijiet speċjali.

Ta' min jgħid ukoll li l-fondi ordinarji jingħataw lil kull kunsill skond formola li fiha jiġu kkonsidrati l-area u l-popolazzjoni ta' kull lokal biex dawn ikunu biżżejjed għall-ispejjeż li jinvolvu x-xogħol li skond il-liġi għandu jsir minn kull kunsill lokali.

Għalhekk, Mr Speaker, ikun importanti li niċċaraw li l-fondi allokati jkunu għallinqas biżżejjed sabiex ix-xogħol li hu dovut li jsir minn kull kunsill lokali jsir b'mod effiċjenti.

Ikun xieraq ukoll li nippubblikaw lista tad-doveri tal-kunsilli lokali u naħseb li importanti li nagħtu spjega ċara liċ-ċittadini dwar x'suppost isir minn dawn il-kunsilli.

Jekk nagħmlu dan żgur li jonqos it-tgergir lejn il-kunsilli lokali u ċ-ċittadini japprezzaw aktar is-servizz volontarju li dawn qegħdin joffru.

Illum wara ħames snin ta' esperjenza, żgur li għandna ideat u opinjonijiet differenti dwar l-effettivita' ta' kull kunsill lokali.

Il-ħsieb li jitwaqqfu l-kunsilli lokali kien tajjeb għaliex wara kollox il-kunsilli lokali huma magħmula min-nies li jiġu mil-lokal u li jafu l-lokal tajjeb.

Barra minn hekk, in-nies tal-lokalita' jkunu jafu lill- kunsillieri, li min-naħa tagħhom ikunu jafu bil-problemi u bix-xewqat taċ- ċittadini tal-lokal u jaġixxu sforz l-imħabba ġenwina li għandhom lejn il- lokal tagħhom.

F'dawn l-aħħar elezzjonijiet tal-kunsilli lokali kellna bidla sostanzjali għaliex il-Partit Laburista ddeċieda li jikkontesta bħala partit minħabba dak li aħna qisna li qed ikun defiċit dekomkratiku fil-kunsilli lokali.

Minkejja dan aħna nibqgħu fil-pożizzjoni li dejjem sostnejna li lesti nirtiraw minn dawn it-tiġrijiet, dejjem jekk il-Partit Nazzjonalista jkun ta' l-istess ħsieb.

Qed ngħidu hekk għaliex nemmnu li l-kunsilli lokali għandhom ikunu 'l bogħod mill-politika partiġjana.

Naħseb li minħabba dan il-fatt żgur li se nibqgħu nitilfu nies tajbin u nies li għandhom imħabba sinċiera lejn il-lokalita' tagħhom mhux għax ma jkollhomx xi timbru politiku fuqhom - għaliex naħseb li kull ċittadin għandu xi kulur - iżda ma jkunux iridu joħorġu f'isem partit politiku.

Dawn joħorġu bħala indipendenti u minħabba f'hekk naħseb li ħafna minnhom jibqgħu l-art.

Diġa' kellna prova ċara fl-aħħar elezzjonijiet, fejn kellna nies validi għall- aħħar imma minħabba l-fatt li ħarġu fuq bażi indipendenti dawn baqgħu l- art.

Fl-elezzjonijiet li se jkollna fil-futur qarib naħseb li se nibqgħu nitilfu nies li jħobbu l-lokal tagħhom u nies li lesti jaħdmu b'mod volontarju iżda m'humiex lesti li jkunu fil-kunsill lokali f'isem xi partit politiku.

Nixtieq ngħid xi ħaġa rigward it-tqassim tal-fondi ordinarji.

Jiena naħseb li hemm bżonn li jkun hemm formola ġdida ta' kif dawn jitqassmu.

Qed ngħid dan għaliex f'ċerti areas hemm ħafna problemi soċjali u ambjentali u naħseb li qed ikun diffiċli għall-aħħar għall-kunsilli ta' dawn il- lokalitajiet li jlaħħqu ma' l-ispejjeż kbar li jinvolvu dawn il-ħteġijiet.

Dawn iridu aktar flus minn dawk ivvotati lilhom sabiex ilaħħqu ma' l- ispejjeż u sabiex iżommu l-lokal tagħhom aħjar u kif jixtiequ r-residenti.

Żgur naqblu li l-ibliet tal-Kottonera, fost oħrajn, jixirqilhom ħafna iktar fondi milli fil-fatt qegħdin jingħataw bħalissa.

Naħseb li l-idea li fil- futur il-kunsilli lokali ikunu jistgħu jiġbru fondi permezz ta' xi tip ta' liċenza, xi taxxa jew xi multa hija idea tajba pero' nisperaw li din ma tkunx xi mezz kif inżidu l-piżijiet fuq iċ-ċittadini.

Mr Speaker, fil-gżejjer Maltin għandna 67 kunsill lokali li xi 11 minnhom huma bliet u l-oħrajn huma rħula li fil-popolazzjoni tagħhom iġibu ftit mijiet.

Minħabba f'hekk nemmen li għandna nikkonsidraw il-konċett tar- reġjonalita' fejn ikollna kollaborazzjoni u ħidma flimkien bejn kunsilli lokali li jkunu viċin xulxin.

M'inix qed ngħid li jkollna kollaborazzjoni bejn kunsill li qiegħed fin-naħa ta' fuq ta' Malta u ieħor fin-naħa t'isfel ta' Malta iżda qed nirriferi għal kunsilli li jkunu viċin xulxin u li jmissu ma' xulxin.

Qed ngħid dan għaliex jekk ikun hemm xi kuntratt, naħseb li jekk ikun fuq area ħafna akbar il-kunsilli lokali jkunu jistgħu jiffrankaw mill-ħlasijiet li jagħmlu sabiex dak il-kuntratt jiġi esegwit.

F'moħħi bħalissa għandi l-kunsilli lokali tal-Kottonera.

Il-problemi li hemm f'dawn l-ibliet antiki u bi storja żgur li huma problemi komuni għat- tliet kunsilli lokali.

Għandhom ukoll interessi komuni u wara li għal snin twal tħallew abbandunati, illum jinsabu bi front magħqud sabiex iġibu dak li tilfu tul is-snin u jkunu jistgħu jgawdu wkoll bħalma gawdew partijiet oħra ta' Malta.

Kien għalhekk li l-gvern Laburista kien waqqaf il-Cottonera rehabilitation committee, li jiena nixtieq nagħmel parentesi żgħira fuqu.

Mr Speaker, f'dan il-kumitat kellna wkoll membri mill-kunsilli lokali u dan sabiex ma jinħolqux konflitti bejnhom u bejn dan il-kumitat maħtur mill- gvern.

Bil-kollaborazzjoni tal-kunsilli lokali, il-Cottonera rehabilitation committee għamel xogħol mill-aħjar u bis-serjeta' u fost dawn insemmi x-xogħol verament mill-isbaħ li sar f'Couvre Porte fil-Birgu.

Hemmhekk kien hemm trejqa f'area verament antika li kienet mogħtija t- tarmac u li ġiet irranġata b'mod li saret kompatibbli għall-aħħar mal-bini li jmur sekli lura.

Dakinhar ix-xogħol sar permezz tal-Cottonera rehabilitation committee li kien qabbad nies tal-gvern.

Wara li sar dan ix- xogħol, din l-area għaddiet f'idejn il-kunsill lokali sabiex jibqa' jieħu ħsiebha hu.

Ta' min jgħid li llum din l-area tiġbed ħafna turisti.

Mr Speaker, illum x'sar mill-Cottonera rehabilitation committee?

Fuq ġurnal il-bieraħ qrajt li l-Cottonera rehabilitation committee ħareġ xi stqarrija pero' safejn naf jien illum dan il-kumitat m'huwiex imwaqqaf.

Nispera li jekk jitwaqqaf dan ma jkunx magħmul min nies ta' naħa waħda biss.

Nispera wkoll li dan mhux isir biex sempliċement nikkuntentaw lil xi wħud.

Nispera li meta jsir dan il-kumitat ikompli jagħmel dak ix-xogħol mistenni minnu u nispera wkoll li dan ix-xogħol ikun apprezzat miċ- ċittadini tat-Tlett Ibliet.

Mr. Speaker, fi 22 xahar il-Partit Laburista għamel ħafna xogħol għal dawn in-naħat.

Kien, per eżempju, ħejja pjan soċjo-ekonomiku għan-naħa t'isfel ta' Malta, saru ħafna laqgħat, ġew mistednin is-soċjetajiet kollha - inkluż dawk soċjali, dawk tal-baned u tal-football minn tnax-il lokalita' - u flimkien, wara xhur ta' konsultazzjoni, dawn ħejjew pjan soċjo- ekonomiku ambjentali għan-naħa t'isfel ta' Malta.

Dak kien pjan serju li jinvolvi xogħol kbir u jikkonsisti f'erba' volumi ta' ħsebijiet u proposti ta' x'jixtiequ jaraw li jsir fl-ibliet u fl-irħula tagħhom.

Kienu ħarġu ħafna ideat u ħafna proposti li nittama li issa ma jitpoġġewx fuq l- ixkaffa.

Nittama li ħafna minnhom jiġu attwati skond ix-xewqat tan-nies tan- naħa t'isfel ta' Malta.

Mr Speaker, naħseb li ħafna minna tul il-kampanja elettorali ltqajna ma' kummenti kemm pożittivi kif ukoll negattivi dwar l-istat ta' xi area li nkunu qegħdin inżuru.

Tiltaqa' ma' kummenti fejn jgħidulek li huma minsijin u li ħadd ma jagħti kashom u ħafna minn dawn jippuntaw subgħajhom lejn il- kunsilli lokali, anke jekk forsi dak li jkunu qegħdin igergru fuqu ma jkunx responsabbilta' tal-kunsilli lokali.

Kif għedt qabel, naħseb li hemm bżonn li nagħmluha ċara x'inhi l-funzjoni tal-kunsilli lokali - u dan joħroġ anke mill-white paper li tqassmet il-bieraħ - u fost dawn nixtieq insemmi responsabbiltajiet ta' ġbir ta' skart, tindif tat-toroq u provvista ta' skips, meals-on-wheels, tindif ta' bajjiet, żamma ta' latrini pubbliċi, żamma ta' ġonna u nħawi pubbliċi, żamma ta' marki tat-toroq u sinjali tat- traffiku u manutenzjoni ta' toroq.

Jidher li ħafna miċ-ċittadini ma jafuhomx dawn l-obbligi u għandhom idea li kunsill lokali għandu xi poteri daqs il-gvern ċentrali.

Mr. Speaker, sabiex ikollna aktar effettivita' tal-kunsilli lokali, naħseb li hemm bżonn ta' liaison aktar tajjeb u aktar serju bejn il- kunsilli lokali u d-dipartimenti tal-gvern li x-xogħol tagħhom huwa essenzjali għaċ-ċittadini.

Ħafna min-nies imorru l-kunsilli lokali biex jagħmlu rapporti dwar xi qtugħ ta' bozza, nuqqas ta' ilma, fawran tad- drenaġġ jew xi tkissir ta' bankina, iżda minkejja l-fatt li l-kunsill lokali jressaq l-ilment lid-dipartiment involut, xi kultant idumu ġimgħat sakemm jieħdu risposta u ġimgħat oħra sakemm isir ix-xogħol.

Dawn huma problemi li qed iħabbtu wiċċhom magħhom jum wara l-ieħor il-kunsilli lokali.

Minħabba dawn l-affarijiet iċ-ċittadini jibdew jitilfu l-fiduċja fil-kunsilli lokali.

Jekk veru nemmnu fix-xogħol li qed jagħmlu l-kunsilli lokali, hemm bżonn li tinqata' din il-burokrazija żejda sabiex dawn ikunu jistgħu jagħtu servizz aħjar.

Issa, Mr Speaker, xtaqt nasal sabiex nagħmel ftit kummenti dwar x'ħidma nixtieq nara aktar min-naħa tal-kunsilli lokali.

Aħna ngħidu li rridu aktar diċentralizzazzjoni - jew aħjar diċentrament - pero' rridu naraw ukoll kif se jiżdied ix-xogħol għall-kunsill lokali.

Minħabba f'hekk il-kunsilli lokali jippretendu li jkollhom aktar fondi u aktar ħaddiema biex jesegwixxu dawn ix-xogħlijiet.

Per eżempju, nixtieq nara wkoll li f'kull kunsill lokali jitwaqqaf neighbourhood watch sabiex ikollna ġlieda aktar serja u aktar effettiva kontra s-serq u kontra l-abbuż tad-droga.

F'ġurnal illum rajt rapport dwar x'qed ikun hemm fil-foss taħt il-kunsill lokali tal- Birgu.

Hija verament ħaġa ta' qsim il-qalb li tara persuna żagħżugħa titlef ħajjitha minħabba abbuż ta' droga u jiena nippretendi li kull ċittadin li jara dawn l-abbużi għandu jkollu d-dover li jirrapporta sabiex tittieħed azzjoni immedjata mill-pulizija.

Meta nonqsu milli nagħmlu dan id-dover inkunu qegħdin nonqsu milli ngħinu lis-soċjeta'.

Fost xogħol ġdid li se jagħmlu l-kunsilli lokali hemm ukoll il-ġbir ta' trading licences.

Naħseb li dan kien pass tajjeb li permezz tiegħu dak li jkun jinqeda aħjar mingħajr ma jkollu għalfejn joqgħod imur id-depot sabiex iħallas dawn il-permessi.

F'ċerti kunsilli lokali wkoll għandna ħlasijiet tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma u xtaqt forsi nikkonsidraw li jkollna wkoll il-ġbir tal-kirjiet.

Illum ħafna mill-kirjiet tal-postijiet tal-gvern jitħallsu l-Baviera u naħseb li ħafna nies isibuha diffiċli ħafna sabiex jinżlu dik in-naħa tal-Belt.

Fil-futur anke' l-ħlas tal-liċenzji tal- karozza jistgħu jsiru fil-kunsilli lokali.

Hawn, Mr Speaker, nixtieq infaħħar l-inizjattiva ta' l-awtorita' tad-djar li ftit tax-xhur ilu ħabbret li membri ta' l-istess awtorita' kienu se jmorru fil-kunsilli lokali tal-Kottonera darba fix-xahar biex min ikun interessat f'xi skemi li qiegħda toffri l-awtorita' tad-djar ikun jista' jmur jistaqsihom għall- informazzjoni.

B'hekk, Mr Speaker, inkunu qegħdin nagħmlu użu akbar mill- uffiċji tal-kunsilli lokali, kif ukoll iċ-ċittadini nressquhom aktar viċin lejn il-kunsilliera li qegħdin jagħmlu xogħol volontarju verament minn qalbhom.

Mr Speaker, il-gvern Laburista kellu kritika ħarxa li kien naqqas il- fondi lill-kunsilli lokali.

Minkejja li forsi dan hu minnu, aħna m'għabbejniex lill-kunsilli lokali b'dak li ma kienx fil-kompetenza tagħhom u eżempju klassiku ta' dan hija Zabbar Road.

Taħt il-gvern Nazzjonalista kien hemm min qal li din m'hijiex arterial road u allura kellu jagħmillha l- kunsill lokali tal-Fgura, li ovvjament ma kellux fondi biżżejjed biex jagħmilha.

Il-gvern Laburista nduna b'dan il-fatt u minkejja li forsi m'hijiex arterial road, ħaseb sabiex jagħmel minn din it-triq proġett pilota ta' kif għandhom isiru t-toroq.

Hemmhekk sar xogħol verament serju li llum huwa apprezzat ħafna mir-residenti tal-Fgura u minn dawk li jużaw din it-triq.

Illum din it-triq hija xempju ta' kif għandhom isiru x- xogħlijiet, għax anke s-servizzi ta' l-ilma, tad-drenaġġ, tal-cable television u dawk tal-Maltacom kollha saru taħt il-bankini fuq iż-żewġ naħat tat-triq.

Dan sabiex jekk fil-futur ikun hemm xi ħsarat ma jkunx hemm għalfejn tinqala' t-triq imma sempliċement jinqalgħu l-bankini.

L-istess nistgħu ngħidu għar-roundabouts ta' ħdejn il-Malta Shipbuilding.

Hawnhekk ma ddeċidejniex li nfarfru minn fuq spallejna u ngħabbu lil xi kunsill lokali li huwa responsabbli minn dik l-area.

Huwa veru li hemmhekk kien hemm proposta li issir fly-over iżda minħabba problema ta' finanzi sar dak ix-xogħol ta' traffic-lights, li permezz tiegħu spiċċaw it-traffic jams li konna mdorrijin bihom.

Mr Speaker, bħalma jaf kulħadd sar ukoll xogħol f'Buġibba.

Dan ix-xogħol sar bejn ministeri differenti u huwa xogħol li sar bis-serjeta'.

Dan sar qabel beda l-istaġun tas-sajf u bil-ħidma tan-nies tal-gvern u ta' xi kuntratturi Buġibba nbidlet mill-lejl għan-nhar.

F'dan il-każ hemm bżonn li dak li għamilna bi flus il-poplu nindukrawh għaliex jidher li f'Buġibba qed ikun hemm abbandun u telqa sħiħa minkejja li qegħdin fl-aqwa staġun tat- turisti.

Ħidma oħra li saret fi żmien gvern Laburista kien ix-xogħol fl-iskejjel.

Minkejja li qabel l-elezzjoni ta' l-1996 kien hemm min qal

li l-problemi fl-iskejjel kienu jikkonsistu biss f'xi ħġieġa mkissra 'l hawn u 'l hemm, rapport li kien tħejja mill-ministeru ta' l-edukazzjoni kien kixef ħsarat kbar li kellhom bżonn rimedju mmedjat.

Għalhekk il-gvern Laburista qabbad lill-kunsilli lokali sabiex jieħdu ħsieb li jkun hemm dik il-manutenzjoni neċessarja fl-iskejjel ta' Malta u Għawdex.

Dan kien proġett pilota li rnexxa għax fl-ewwel sajf kien sar xogħol ta' manutenzjoni fuq 23 skola.

Minbarra dan nistgħu niftaħru wkoll li kull xogħol kien lest qabel bdiet is-sena skolastika sabiex l-istudenti sabu l- iskola u l-klassijiet tagħhom f'dehra ħafna aħjar.

Issa xtaqt nagħmel ftit kummenti dwar l-ilmenti li kelli waqt home visits li qed nagħmel fil-lokalitajiet li nirrappreżenta.

Fost dawn insemmi numru kbir ta' toroq li m'humiex asfaltati li qegħdin joħolqu dwejjaq kbar u tgergir mir-residenti li jgħixu fihom speċjalment fix-xitwa.

Per eżempju, insemmi Triq Paċifiku Scicluna u Triq San Ġwann fil-Fgura.

Dawn it-toroq jinsabu fi stat verament tal-biża'.

Kellna wkoll protesti mir-residenti ta' dawk in-naħat u minkejja li forsi gvern Laburista kien wegħidhom u kien kważi wasal sabiex jibda dawn it-toroq, jidher li llum dan il-piż intefa' fuq il-kunsill lokali.

L-istess nista' nsemmi Triq il-Papa Alessandru u Triq il-Baħrija f'Ħaż-Żabbar.

Dawn huma toroq li qishom qegħdin f'pajjiż fi stat ta' gwerra; tgħaddi bil-karrozza qisek għaddej minn toroq fil- kampanja.

Imbagħad nixtieq insemmi wkoll l-abbandun sħiħ li hemm f'garden structures, li qishom ġardini żgħar li kienu nħolqu meta nbnew numru kbir ta' housing estates.

Dawn insibuhom f'numru ta' housing estates u fost dawn insemmi dak ta' San Ġwann t'Għuxa f'Bormla.

Xtaqt ngħid xi ħaġa wkoll dwar id-dar ta' l-anzjani li qegħda tinbena f'Bormla.

Verament kull xogħol li huwa neċessarju għandu jsir iżda jiena nittama li kull meta tiġi biex tinqala' triq ikun hemm aktar ippjanar.

Ċerti toroq fl-area ta' madwar id-dar ta' l-anzjani inqalgħu darba, darbtejn u anke tlieta.

Fost dawn insemmi Triq San Ġużepp, li tiġi side street mad-dar ta' l-anzjani, li nqalgħet u fiha gandotti kbar.

Ta' min jgħid li f'din it-triq hemm il-bieb ta' l-iskola primarja u l-istudenti ta' din l-iskola qed ikollhom jgħaddu minn fuq il-fallakki b'periklu kbir għalihom.

Jiena nittama li f'dawn it-tip ta' toroq ikun hemm aktar organizzazzjoni u ppjanar ferm aħjar.

Nixtieq insemmi wkoll il-kulur użat għad-dar tal-anzjani.

Din inżebgħet kulur oranġjo skur u anke' jekk toħroġ minn fejn Kastilja din taraha qisha monstru tiela' minn qalb bini storiku.

Jiena ftit tal-ġranet ilu għamilt mistoqsija parlamentari lill-ministru responsabbli dwar dan il-kulur u dwar kif qatt seta' ntgħażel u l-ministru qalli li dan il-kulur ġie approvat mill-awtorita' tal-ippjanar.

Il-ministru qalli wkoll li dawn il-kuluri għandhom l-intenzjoni li jsebbħu u jqajmu ftit l-ambjent u li se jkunu jaqblu ma' ġnien li se jinbena f'dawk in-naħat.

F'dawn il-jumejn li għaddew ukoll kellna anke' lment min-naħa ta' Din l-Art Ħelwa rigward il- kulur użat u jiena nixtieq nikkwota mir-rapport ta' Joe Azzopardi, assistent editur tal-Vigilo, li hija pubblikazzjoni ta' Din l-Art Ħelwa, illi deher f'The Times:

''The height and style of the building were already incongruous with its historic surroundings but this final act underlines, if need be, the insensibility with which our constituted bodies and some of our so called professionals trade the architectural heritage of this island.

The building in its final appearance is an environmental and historical disaster.''

Jidher li mhux xi individwi biss iżda anke' minn hu kompetenti f'dawn l- affarijiet qed jara li dan il-kulur ma jaqbilx ma' l-ambjent ta' madwar din id-dar.

Biex tkompli tagħqad, issa jidher li l-aperturi ta' l-istess dar ta' l-anzjani se jsiru ta' l-aluminium, ta' kulur ċelesti jgħajjat.

Jiena ngħid: Qed isir kollox kif suppost?

Dawn huma kuluri li jixirqu lokal bħal Bormla?

Mill-banda l-oħra, ma nistax nifhem kif dan kollu ġie aċċettat meta fil-każ ta' residenza privata jew ta' ħanut ikun hemm attakki kontinwi mill- membri ta'l-awtorita' ta' l-ippjanar sabiex il-faċċati u t-twieqi ta' l- aluminium jinbidlu u jsiru ta' l-injam.

Għaliex hawnhekk qed ikollna two weights and two measures?

Mr. Speaker, dan il-gvern jiftaħar bil-konsultazzjonijiet kontinwi li jagħmel mal-kunsilli lokali u hawn nixtieq insemmi każ fejn naħseb li l- konsultazzjoni ma ġietx prattikata.

Qed nirriferi għall-bini ta' crisis intervention centre ġewwa Bormla.

Hawnhekk qed ngħidu li se jkollna dar li se tkun residenza għal persuni bi problemi tad-droga u persuni bi problemi familjari.

Ma nixtieqx nipprova nnaqqas il-mertu mix-xogħol u mill-ħidma li hemm bżonn għal dawn in-nies, iżda naħseb li hemm bżonn li nieħdu in konsiderazzjoni l-oppożizzjoni li saret kemm mill-kunsill lokali kif ukoll mir-residenti.

Jiena nittama li din il-konsultazzjoni mal-kunsilli lokali f'dan il-każ tiġi pprattikata.

Mr. Speaker, xi ngħidu għall-proġett tal-Kottonera li llum ġie approvat minn dan il-parlament u anke' ġie ffirmat?

Huwa veru li kellna konsultazzjoni mal-kunsilli lokali?

Minn dak li niltaqa' miegħu, jidher li ħafna mill-kunsilli lokali lanqas biss kienu jafu x'qed jiġri fil-lokalita' tagħhom.

U dan jista' forsi jixhdu anke' l-fatt li kellna lil min oġġezzjona sabiex membri mill-kunsilli lokali jitilgħu jixhdu u jagħtu l- opinjonijiet tagħhom waqt il-laqgħat tal-PAC.

Jiena nixtieq nibda' mill- bajja tar-Rinella, li hija l-unika bajja li għandna f'dawk in-naħat.

Din il- bajja hija l-uniku svog li għandhom fis-sajf ħafna residenti mill-Kottonera u li fiha diġa' hemm il-problema serja tat-tank cleaning farm.

Issa f'daqqa waħda qed niddeċiedu li ngħabbuha bi problema oħra ta' hard-standing facilities u yacht repair yard.

Naħseb li minkejja li hawn min jirraġuna li mhux se jkollha impatt negattiv, nixtieq li xi ħadd jgħidli jekk jafx lil xi ħadd ieħor li jmur jgħum fejn ikun hemm yachtyard.

Jiena nittama li din il-klawsola titneħħa u nittama wkoll li jekk din l-area tinbidel ma biċċa art oħra, din ma tkunx xi biċċa art f'Dockyard Creek.

Nittama wkoll li l- hard-standing facilities ma jsirux f'Xatt ir-Risq, fejn is-cement stores, kif bosta nies qegħdin jgħidu li se jiġri.

Naturalment il-Kottonera hija magħmula minn Bormla, l-Birgu u l-Isla u llum hawn min qed idaħħal il-Kalkara wkoll.

U allura ngħid: Bormla fiex inhi mdaħħla f'dan il-proġett?

F'dan il-proġett Bormla se tintuża' biss sabiex minnha jgħaddi t-traffiku u sabiex forsi nsaħħu s-sistemi tad- drenaġġ, ta' l-ilma u d-dawl.

X'se jsir mill-proġett tal-baċir numru wieħed, li tant ilu mixtieq u mistenni mir-residenti ta' Bormla?

Dan il- baċir ftit li xejn jintuża' u minn mistoqsija parlamentari li għamilt jien stess joħroġ li f'dawn l-aħħar tliet snin ma ntużax għal iktar minn 500 ġurnata.

Jiena nemmen li hemm bżonn li Bormla u r-residenti tagħha jingħataw dak li ilhom imċaħħdin minnu u dak li ġġieldu kontra tiegħu anke 150 sena ilu meta kien se jitwaqqaf.

Ftit tal-ġimgħat ilu kont mistieden għal attivita tal-kunsill lokali ta' Bormla, fejn kien hemm ukoll preżenti l-President ta' Malta, li laqatni b'kelmtejn li għamel dakinhar.

Fost kollox, l-Eċċellenza Tiegħu qal li Bormla tat ħafna lil Malta iżda ftit li xejn ħadet lura.

Għalhekk naħseb wasal iż-żmien tal-kontijiet man-nies ta' Bormla sabiex dak li ilhom tant jistennew għal snin sħaħ jingħata lilhom bħala rigal tal-millennju.

Il-proġett tal-Kottonera l-aktar li jikkonċerna huwa lil-lokal tal-Birgu, fejn jidher li se jsir proġett sħiħ fl-area kollha mill-monument sal-ponta ta' Sant'Anġlu.

Nixtieq insemmi l-bini ta' 110 appartament li se jinbnew taħt Sant' Anġlu, iħarsu lejn Bighi, bħala parti mill-proġett.

Dawn qed insejħulhom luxury apartments u nispera li l-mod kif jinbnew dawn l- appartamenti ma jostakolawx il-veduta tal-bini li hemm fuq it-triq li tagħti għal Sant' Anġlu.

Ta' min ikun jaf ukoll ta' kemm-il sular se jkun dan il-bini u fuq kemm medda art se jinbena.

Bħala parti mill-proġett għandna wkoll bini ta' casino' fil-Birgu.

Hawnhekk qed nagħtu casino' b'liċenza ta' Lm100 meta casino' li sar ftit xhur ilu kien ingħata b'liċenza ta' Lm400, 000 u dan fuq proprjeta' privata.

Ejja nħallu fil-ġenb il-kwestjoni tal-ħlas - li tan-naħa l-oħra qalu li qed jingħata b'Lm100 għaliex casino' fil-Kottonera għad irridu naraw jekk hemmx suq għalih - iżda jiena nistaqsi: Sar xi studju dwar x'impatt soċjali se jħalli dan il-casino' fuq in-nies tal-Kottonera meta nafu xi problemi soċjali kbar għandna hemmhekk?

Naħseb li anke sħabi tan- naħa l-oħra, midħla tan-naħa tal-Kottonera, jafu bil-kobor tal-vizzju tal- logħob li hemm.

Anke l-Knisja hija preokkupata dwar il-fatt li casino' fil- Kottonera jista' jkompli jżid il-problemi soċjali li jeżistu f'dawk in- naħat.

Ta' min isemmi wkoll l-infrastruttura tal-Birgu.

Bil-bini ta' lukanda, appartamenti lussużi, yacht clubs u casino' se jkun hemm aktar użu kemm mid- drenaġġ, kemm mid-dawl kif ukoll mill-ilma.

Il-gvern għamel studju dwar il- problemi li jistgħu jinħolqu għar-residenti f'dawn in-naħat?

Mr. Speaker, fi żmien il-gvern Laburista l-marina kienet se ssir in-naħa tal-Birgu iżda llum dan il-proġett espanda fuq in-naħa ta' l-Isla wkoll.

Aħna nafu li n-nies tal-Kottonera filgħaxijiet iqattgħu ħafna ħinijiet fuq dan il-moll imma issa qegħdin ngħidu li dan se jingħata b'użu esklussiv ukoll mill-consortia.

U hawn nistaqsi: In-nies tal-Kottonera se jkollhom aċċess għal dan il-moll?

Il-gabbani li hemm se jibqgħu jeżistu?

Imbagħad xi ngħidu għall-uniku waterpolo club li għandna fil-Kottonera, li qiegħed fuq in-naħa ta' l-Isla?

Il-Ministru Zammit Dimech qal li dawn għandhom garanzija li mhux se jintmessu imma jiena naħsibha b'mod differenti għaliex il-marina se ssir ukoll fejn il-club ta' l-Isla għandhom il-pitch tal- waterpolo.

Jiena nistenna li tingħata garanzija bil-miktub li dan il-pitch tal-waterpolo se jibqa' fejn hu.

Problema wkoll li qed iħabbat wiċċu magħha l-kunsill lokali ta' l-Isla hija dwar il-petrol station li se ssir in-naħa tal-ponta ta' l-Isla.

Dan ukoll huwa post fejn jiddevertu ħafna nies.

Sar xi studju dwar x'impatt ambjentali se jkollha pompa tal-petrol taħt areas residenzjali?

Problema oħra li qed iħabbtu wiċċhom magħha l-kunsilli lokali, speċjalment dawk ta' l-Isla u tal-Birgu, hija rigward il-berths li hemm għad-dgħajjes u frejgatini tar-residenti ta' dawk in-naħat.

Qed ngħid li qed iħabbtu wiċċhom magħha għaliex naf li ħafna minn dawk li għandhom il- baga hemmhekk qed imorru jilmentaw mal-kunsill lokali u jistaqsu x'se jiġri minnhom.

Mill-kuntratt nafu li se jingħataw berth għal 150 opra tal-baħar biss.

Nafu li n-naħa ta'l-Isla hemm aktar minn 250 opra kif ukoll hemm 100 oħra fuq in-naħa tal-Birgu.

X'se jiġri?

Dawn il-problemi se jibqgħu jħabbtu wiċċhom magħhom il-kunsilli lokali?

Issemmew ukoll l-impjiegi.

Sena ilu kien hemm min qagħad iġib paraguni dwar x'tip ta' mpjiegi se jinħolqu u hawn nixtieq li jkun imisshom xi parti mill-impjiegi in-nies tal-Kottonera.

Jekk verament irridu li n-nies tal- Kottonera jgawdu minn dan il-proġett nemmen li għandna ninvolvu lill- kunsilli lokali billi flimkien ma' l-ETC jinħolqu tipi ta' courses, anke' f'uffiċini tal-kunsill lokali stess, sabiex isir taħriġ għal dawk l- impjiegi li fil-futur qarib ikunu jistgħu japplikaw għalihom.

Ftit huma dawk in-nies mill-Kottonera li qed jirreġistraw u li jistgħu jibbenefikaw minn dan l-impjieg.

Għalhekk nemmen li għandna ninvolvu lill-kunsilli lokali sabiex jaraw min huma dawk il-persuni li huma nteressati li jkollhom impjieg f'din il-marina u jagħtuhom it-taħriġ neċessarju.

Sabiex nagħlaq il- parentesi fuq il-proġett tal-Kottonera, ngħid li jiena nemmen li l- interessi tar-residenti ta' dawn in-naħat ma tteħdux in konsiderazzjoni a skapitu ta' interessi oħra.

Mr. Speaker, wieħed mill-fondi speċjali li għandna llum huwa rigward football grounds li nbdew u qed jingħataw fondi sabiex jitlestew.

Jiena se nerġa' ndur fuq il-Kottonera - għaliex wara kollox l-ikbar interess li għandi huwa dwar ir-residenti t'hemmhekk - fejn minkejja l-fatt li għandna l-eqdem football teams - u fosthom insemmi s-St.

Georges, li huma l- pijunieri tal-football f'Malta - uħud minnhom għandhom problemi rigward il- ground.

It-team ta' l-Isla għandu biċċa ground ta' five-a-side.

Fil- ground tal-Birgu, minkejja li għandhom ground mhux ħażin, hemm nuqqasijiet kbar, fosthom nuqqas ta' dawl u nuqqas ta' dressing rooms, fejn uħud mit- tfal qed ikollhom ibiddlu f'container kollu sadid.

Dawn huma problemi li jħabbat wiċċu magħhom il-kunsill lokali tal-Birgu u naturalment it-team tal-football kif ukoll in-nursery qed imorru jilmentaw magħhom.

Minkejja li din is-sena t-team ta' Bormla jagħlaq il-110 anniversarju, dan għadu mingħajr ground u qegħdin jagħmlu użu mill-ground ta' l-iskola.

Meta tara dawn in-nuqqasijiet kbar ma teħodhiex bi kbira li football teams bi storja kbira jispiċċaw f'diviżjonijiet inferjuri.

Jiena nappella lill-gvern sabiex wieħed mit-tliet kumplessi sportivi li qed jikkonsidra li jibni, isir fin- naħa tal-Kottonera sabiex jitgawda minn nies tal-Kottonera kif ukoll minn min ikun interessat li jagħmel użu minnu.

Sabiex nagħlaq nixtieq li fiż-żmien li ġej nara kemm id-dipartimenti tal- gvern, kif ukoll il-korporazzjonijiet, ikunu jistgħu jagħtu aktar servizz effettiv u effiċjenti lill-kunsilli lokali.

B'aktar effiċjenza lejn it- talbiet tal-kunsilli lokali, ikollna aktar ċittadini li jkabbru l-fiduċja tagħhom fil-kunsill lokali tagħhom.

Jekk jirnexxielna li nkomplu nkattru fiduċja fil-kunsilli lokali, żgur li nsibu aktar nies lesti li jiddedikaw ħinhom sabiex jaħdmu fi ħdan il-kunsilli lokali għal ġid tal-lokalita' tagħhom.

Mr. Speaker, jiena ċert ukoll li tgħallimna ħafna mill-esperjenzi li għaddejna minnhom f'dawn l-aħħar ħames snin.

Dawn żgur li għandhom jgħinuna biex intejbu l-prodott li għandna biex imbagħad inkunu nistgħu niftaħru li għandna kunsilli lokali aktar effiċjenti lejn iċ-ċittadini tagħna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia

ONOR.

GAVIN GULIA: Grazzi, Mr Speaker.

Din ir-riżoluzzjoni tagħti opportunita' importanti lil dan il-parlament sabiex jaġġorna ruħu fuq l- iżviluppi u fuq il-progress jew ir-rigress fil-qasam tal-kunsilli lokali mit-twaqqif tagħhom fl-1993.

Jiena kont kunsillier - niftakar li kont fost l-ewwel kunsilliera li kienu ġew eletti lura f'Novembru ta' l-1993 - u għadni sal-ġurnata tal-lum inħares lejn dik l-esperjenza bħala waħda sabiħa u pożittiva li qegħditni għall-ewwel darba f'kuntatt dirett u kuntatt aktar amministrattiv mal-lokalita' li nirrappreżenta, dak iż-żmien Ħaż-Żebbuġ.

Minn dak iż-żmien rajna lill-kunsilli lokali jiżviluppaw b'mod aktar pożittiv.

Huwa veru li jiena qabel aċċenajt li wieħed irid jara fejn sar progress u fejn sar rigress, pero' nemmen li matul iż-żmien dawn il- kunsilli lokali aktar żviluppaw u aktar fehmu r-rwol tagħhom.

Barra minn hekk, hemm aktar awareness dwar l-importanza tagħhom f'dan il-pajjiż.

Anke' l-kunsilliera stess qed iħossuhom aktar importanti u jħossu li għandhom rwol importanti x'jaqdu għall-komunita' li huma ġew eletti fiha u li huma jirrappreżentaw.

Mr. Speaker, jiena rrid ngħid mill-bidunett li hemm problema rigward il- mod kif jiġi elett is-sindku.

Din il-problema ġiet iffaċjata mill-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ pero' finalment, wara diversi ġimgħat, din is- sitwazzjoni ġiet riżolta u b'hekk wieħed jittama li l-kunsill lokali tar- raħal tiegħi issa jibda jiffunzjona u anke jibda jidentifika - bħalma kien qed jagħmel qabel fuq kollox - il-problemi li hemm f'dan il-lokal.

Insemmi l-problemi għax il-kunsilli lokali twaqqfu sabiex isolvu l-problemi.

Dawn mhux qegħdin hemmhekk sempliċement għall-gallarija, biex jidhru għal dak li huwa sabiħ biss, imma qegħdin hemm għax dawn jistgħu jindirizzaw il- problemi tal-lokal tagħhom b'mod aktar effettiv mill-gvern ċentrali.

Dwar l-effikaċja tas-servizz jien ngħid li, bħalma jgħidu l-Ingliżi, this is a moot point.

Matul dawn l-ewwel seba' snin għadna qegħdin għaddejjin mill-proċess ta' devoluzzjoni ta' poter mill-gvern ċentrali u allura l- bidla ma tkunx daqstant radikali.

Il-bidla hija waħda bil-mod imma progressiva fl-istess ħin.

Il-verita' hi li matul dawn l-aħħar tmien snin rajna complaints mill-kunsilli lokali għax b'mod ġenerali m'humiex stmati mid-dipartimenti tal-gvern, peress li meta jmorru jitolbu affarijiet mingħand il-gvern ċentrali ftit li xejn jagħtu kashom.

Jiena ngħid li l- gvern għandu jkun aktar konxju ta' l-affarijiet li jitolbu dawn il- kunsilli lokali u għandu wkoll ikun iktar sensittiv għall-problemi li jkun hemm fil-lokal.

Sfortunatament id-dipartimenti tal-gvern mhux dejjem huma sensittivi għall-bżonnijiet tal-kunsilli lokali u ma jaqduhomx mill-ewwel minħabba li hemm ċerta ħedla kkawżata mill-mentality change.

Fuq din il- problema diġa' tkellmu membri miż-żewġ naħat tal-Kamra u jien mhux se noqgħod nirrepeti pero nixtieq li nidħol f'aspett ieħor li jinteressani, kemm bħala ex-ministru tal-ġustizzja kif ukoll bħala kelliem ewlieni dwar l- intern.

Niftakar li jiena u s-sindku ta' Ħaż-Żebbuġ - dak iż-żmien kien Dr Godfrey Farrugia - konna fost il-pijunieri li konna qed nippruvaw nagħmlu l- ewwel bye-laws rigward it-tindif.

Konna niltaqgħu sabiex nagħmlu dawn l- affarijiet imma mbagħad skoprejna li ma kienx hemm il-mekkaniżmu ta' l- infurzar sabiex dawn il-bye-laws jiġu implimentati.

Illum qegħdin nitkellmu dwar il-gwardjani lokali u allura issa suppost li se jkun hemm is-snien sabiex il-bye-laws li jsiru jkunu jistgħu jiġu attwati u inforzati.

Barra minn hekk, kunċett ieħor li maż-żmien qiegħed jiżviluppa huwa dak li għandu x'jaqsam ma' ċerti kawżi fil-qorti, li forsi mhuwiex aktar il-lok li jagħmluhom il-maġistrati.

Hawn qed nitkellem dwar kawżi tad-distretti li l- biċċa l-kbira tagħhom ma jkunux reati imma jkunu kontravvenzjonijiet.

Barra minn dawn hemm ukoll dawk li huma kontravvenzjonijiet li qabel kellhom element ta' reat fihom, li maż-żmien ġew depenalizzati u spiċċaw jagħmluhom il-kummissarji tal-ġustizzja.

Fost dawn insibu ħafna kawżi tat-traffic.

Mr. Speaker, hemm żewġ tipi ta' ċitazzjonijiet u tip minnhom hu dak li jipprovdi l-Att XV ta' l-1993, li jitkellem dwar id-dritt tal-kunsill lokali li jagħmel bye-laws u li eventwalment jipprosegwixxi kontra min jikser dawk ir-regolamenti.

Safejn naf jiena l-kompetenza tal-kunsill lokali hija limitata għall-bye-laws biss.

Dan qed ngħidu sabiex ma neħdux l- impressjoni li f'daqqa waħda dak kollu li jsir il-qorti se jibda jsir fit- tribunali lokali jew fuq bażi reġjonali.

Il-poter li jagħti l-Att XV ta' l- 1993 huwa li l-kunsilli lokali jistgħu jagħmlu bye-laws u jipprosegwixxu proprju fit-tribunal kontra min jiksirhom.

Mela naturalment, jekk kunsill lokali ma jagħmilx bye-law dan mhux se jkollu poter biex jipprosegwixxi kontra ħadd.

Naturalment permezz tal-gwardjani lokali dan il-proċess issa jkollu aktar entużjażmu u se jkun aktar progressiv pero' rridu naraw kif qegħdha tiffunzjona l-liġi ta' l-1993.

Mr. Speaker, ħalli niftaħ dan il- kunċett b'mod aktar wiesa'.

Jiena kelli okkażjonijiet li nitkellem mal-ministru attwali tal- ġustizzja, anke meta kont ministru jien u huwa kien shadow minister.

Fost affarijiet oħra konna nitkellmu anke dwar il-ħtieġa li ċerti kawżi - bħal, per eżempju, dawk tat-traffiku li qed jagħmlu l-maġistrati u l-kummissarji tal-ġustizzja - jibdew jinstemgħu quddiem it-tribunali lokali.

Hawnhekk mhux qegħdin nitkellmu biss dwar bye-laws, li huwa poter mogħti bil-liġi lill-kunsilli lokali, imma issa qed nitkellmu fuq ħaġa kompletament differenti.

Jidhirli li meta kont qed nitkellem fuqha fil-parlament, il- ministru tal-ġustizzja attwali kien aċċena li din m'hijiex idea ħażina u li jkun tajjeb li wieħed jara jekk tistax tiġi attwata.

Meta kont ministru tal- ġustizzja kelli anke taħdidiet dwar dan.

Huwa veru li fost l-avukati kien hemm min qabel u kien hemm min ma qabilx imma almenu l-maġistrati ma kenux kontra tagħha.

Għalkemm dak iż-żmien ma kontx għadni kellimt lill- kummissarji tal-ġustizzja, jiena ma naħsibx li din il-ħaġa kienet se tagħmlilhom tant differenza.

B'dan il-mod igawdi ċ-ċittadin għax din il- ħaġa tevitalu li joqgħod imur il-Belt u jidħol f'dak li jissejjaħ is-suq tal-qorti, għax hekk kien qed jissejjaħ.

Iċ-ċittadin ma jkollux għalfejn jgħaddi minn dan kollu imma jkollu l-kawża tiegħu mismugħa proprju fil- lokal fejn huwa jgħix jew fil-lokal - u din hija kwestjoni oħra - fejn jiġi mwettaq ir-reat.

Barra minn hekk, b'din is-sistema nkunu qegħdin ngħinu wkoll lill-qorti għax b'hekk inkunu qed intaffulha mill-problema ta' spazju.

L-oppożizzjoni Nazzjonalista ta' qabel kienet tikkritika ħafna l- problema ta' spazju fil-qorti.

Jiena nemmen li din il-problema teżisti u forsi din hija soluzzjoni minħabba li ċerti kawżi jkunu jistgħu jinqalgħu mill-qorti.

Mr. Speaker, il-bieraħ ingħatajt żewġ kotba msejħa ''It-Tisħiħ tad- Deċentralizzazzjoni - Kunsilli Tiegħek u Għalik'' u ''Methods for Estimating Local Councils' Funding Needs'' Hawn jitkellem fuq li tidħol emenda "whereby the law will make it clear that penalties for contraventions, the enforcement of which has been delegated to councils, will go towards council funds.''

L-idea hija interessanti pero' tista' tinqala' wkoll diskriminazzjoni jekk aħna nibdew inħarsu lejn dawn il-fondi bħala parti sostanzjali ta' kif il-kunsilli jiffinanzjaw lilhom infushom.

Ċerti lokalitajiet - bħalma huma Paceville, bħalma huma l-Belt u tas-Sliema - li huma ffullati u fihom ikun hemm ħafna attivita', se jiġġeneraw ħafna fondi għax aktarx li se jkun hemm ħafna ksur tar-regolamenti.

Imbagħad hemm villaġġi li għandhom aktar paċi u mhumiex traffikużi, li ċertament mhux se jkollhom ħafna ġbir minn multi.

Għalkemm il-kunċett huwa interessanti jiena naħseb li se jkun hemm ċerti żbilanċi.

Jiena naħseb li l-intenzjoni tal- gvern hi li l-fondi li jinġabru minn dawn il-multi jkunu anċillari.

Minħabba ċ-ċirkostanzi ta' diskriminazzjoni li għadni kif semmejt, dawn m'għandniex inħarsu lejhom bħala fondi vitali jew sostanzjali ta' kif il- kunsilliera jiffinanzjaw lilhom infushom.

Mr. Speaker, mhijiex l-ewwel darba li tressqet din it-tip ta' mozzjoni sabiex ikun hemm finanzjament għall-kunsilli.

Normalment f'din il-mozzjoni jiġu earmarked it-toroq u xi kumpless sportiv; fi kliem ieħor dejjem jiġu allokati fondi għall-istess oqsma.

Issa żgur li kulħadd jaqbel miegħi li l- qasam li ċertament dan il-pajjiż jeħtieġ aktar finanzjament - u dan mhux biss fuq livell lokali imma anke' fuq livell nazzjonali - huwa l-qasam tal- ġlieda kontra d-droga.

Jiena naħseb li dan huwa aspett li għandu jibda jiġi kkonsidrat, anke fil-finanzjament fuq livell lokali.

Għandna problema serja f'dan il-pajjiż, problema li ilha magħna u ma jidhirx li tista' tgħib.

Dan l-aħħar kellna mewta traġika ta' tfajla ta' 18-il sena u kull meta jinqalgħu dawn il-każi, jiena aktar nemmen li l-kunsilli lokali għandu jkollhom rwol iktar proattiv fil-ġlieda kontra d-droga.

L-Istat m'għandu jabdika qatt kontra din il-gwerra imma kunsill lokali jista' wkoll jagħti l- għajnuna tiegħu fuq livell lokali f'dak li għandu x'jaqsam ma' edukazzjoni u f'dak li għandu x'jaqsam ma' identifikazzjoni ta' ċerti attivitajiet illeċiti li jkunu għaddejjin fil-lokal.

F'dan ir-rigward tissemma spiss in- naħa tal-Kottonera.

Huwa veru li hemmhekk hemm problema imma rrid ngħid ukoll li din teżisti ħafna ġewwa Ħal Qormi kif ukoll ġewwa Ħaż-Żebbuġ.

Dwar Ħal Qormi ilna nisimgħu u f'Ħaż-Żebbuġ din il-problema kibret f'dawn l- aħħar xhur.

Mr. Speaker, jiena nemmen li l-kunsilli lokali għandhom ikunu aktar proattivi u għandhom ikunu aktar sensittivi għal din il-problema.

Dawn għandhom il-poter li jaħtru sotto-kumitati u kumitati għall-prevenzjoni tat- tixrid tad-droga.

Għandu jkun hemm ukoll kunsilliera li jieħdu ħsieb li jikkordinaw ħidmiethom aħjar mal-pulizija u ma' għaqdiet volontarji bħall- Caritas u s-Sedqa.

Il-kunsilli m'għandhomx joqogħdu jistennew li n-nies imorru għandhom biex ikellmuhom dwar il-problema - għax normalment ikun hemm l-istigma u ħadd ma jkun irid juri li għandu problema fil-familja - u jkollhom il-mezzi li jkunu jafu aħjar min għandu din il-problema u jistgħu joffru l-assistenza tagħhom billi jmorru huma fid-djar biex jagħmlu l- programm.

Jiena naf li, per eżempju, is-Sedqa tagħmel dan it-tip ta' programm.

Għalfejn m'għandux il-kunsill lokali wkoll jidħol f'kordinament mas-Sedqa sabiex jagħmlu programmi ta' prevenzjoni u programmi edukattivi dwar problemi ta' droga?

Mr. Speaker, mal-kwestjoni tad-droga m'għandna nkunu qatt dgħajfa.

M'għandniex nibagħtu sinjali ta' dgħjufija fil-ġlieda kontra d-droga.

Minn hawnhekk jiena nieħu l-opportunita' biex ngħid li jiena naf li hemm leġislazzjoni in the pipeline bħalissa dwar xi emenda li trid isir għad- Dangerous Drugs Ordinance.

Naf li qegħda 'l fuq fl-aġenda ta' dan il- parlament u nista' ngħid minn hawnhekk stess li aħna dik m'aħniex favur tagħha.

Aħna m'aħniex favur għax din tibgħat sinjal ta' dgħjufija fil- ġlieda kontra d-droga.

Minn hawnhekk jiena qed nagħmilha ċara li l-grupp parlamentari Laburista ma jaqbilx ma dik l-emenda.

Anke t-timing ġie proprju perfett, għax għandek persuna li għadha kemm mietet minħabba l-abbuż tad-droga u issa mbierek Alla, se nitkellmu dwar emenda fil-liġi għad-Dangerous Drugs Ordinance.

L-obbligu tal-gvern hu li qatt ma juri sinjali ta' dgħjufija fil-ġlieda kontra d-drogi.

Il-kunsilli lokali għandhom rwol ukoll f'din il-ġlieda imma madankollu jiena għadni ma rajtx kunsill li ħareġ all out sabiex din il-problema jattakkaha b'mod proattiv.

Mr. Speaker, nixtieq nieħu l-opportunita' wkoll sabiex niġbed l-attenzjoni ta' l-awtoritajiet ċentrali dwar ċerti problemi li jolqtu l-lokalitajiet li jaqgħu taħt id-distretti li jiena nikkontesta u se nibda minn Ħal Qormi.

Tliet kwarti tax-xogħol li kien qed isir ħdejn il-fabbrika tal-Lowenbrau issa tlesta pero' għad hemm biċċtejn xogħol li għad iridu jsiru.

Nittama li ma nħallux l-istaġun tas-sajf jgħaddi mbagħad tiġi l-ewwel maltempata u x- xogħol kollu jsir suf.

Huwa importanti li jitkompla dak ix-xogħol li kien għaddej b'ċertu ritmu.

Jiena nappella lid-dipartiment tat-toroq sabiex mill- aktar fis possibli jitlesta dan ix-xogħol f'din il-junction tal-bridge.

Jekk noqogħdu nittratjenu - kif għandna ħabta nagħmlu meta nkunu wasalna biex inlestu xi ħaġa - nispiċċaw biex lanqas nagħmluha.

Mr. Speaker, hemm ċerti toroq oħrajn li l-kunsilli lokali m'għandhomx ġurisdizzjoni fuqhom - naturalment qed nirriferi għal toroq arterjali u distributorji - peress li dawn jaqgħu fil-kompetenza tal-gvern.

Insemmi biss Mdina Road, bejn Ħal Qormi u Ħaż-Żebbuġ.

Jiena ngħaddi minn hemmhekk darbtejn, tliet darbiet jew erba' darbiet kuljum.

Hemmhekk hemm diżastru assolut.

Meta tgħaddi minn din it-triq għandek eżerċizzju ta' bone-shaking filgħodu u ieħor int u sejjer lura.

It-triq hija f'kondizzjoni diżastruża, b'mod partikolari minn fejn hemm il-petrol station sar-roundabout li tieħdok lejn Ħal Luqa.

Ilna ħafna ngħidu li se nagħmluha.

Riċentement smajt li qegħda fil-miri tal-ministeru responsabbli imma dan ix-xogħol m'hemmx li jibda.

Meta jiġi dilluvju ta' xita din it-triq aktar tkompli titkisser.

Mr. Speaker, irridu noqogħdu attenti għall-mod kif issir din it-triq għax mhux kemm taqbad u tagħti t-tarmac.

Jekk nagħmlu hekk inkunu qegħdin nippruvaw nagħmlu xi ħaġa bl-irħis meta fil-fatt tkun qed tiġina aktar għolja.

Ċerti toroq - u jiena nemmen li l-każ ta' Mdina Road huwa każ tipiku - mhux biss wiċċ ġdid għandhom bżonn imma għandhom bżonn li jinqalgħu mill-pedamenti.

Huwa l-pedament li mhux qiegħed floku u għalhekk ikun inutli li tagħi kisja tarmac għax wara ftit xhur nerġgħu niġu fejn konna.

Mdina Road trid issir bis-serjeta'.

Trid tinqala' u trid tinqala' wkoll b'kordinazzjoni anke' ma min jiġġestixxi xi negozji hemmhekk.

Fil- fatt f'dik l-area hemm ħafna self-employed u hemm ħafna negozji.

Mr. Speaker, meta konna qegħdin nippjanaw li nagħmluha aħna, kien inħatar unit li kien kompost minn nies residenti tal-post, mill-uffiċjali tal-gvern responsabbli minn dawn ix-xogħlijiet, kif ukoll minn rappreżentanza tal- GRTU u ta' nies self-employed sabiex ix-xogħol jiġi kkordinat b'mod li meta jsir ma jkunx ta' dwejjaq għar-residenti u ma jkunx ukoll ta' preġudizzju għan-negozji t'hemmhekk.

Naturalment matul dak iż-żmien se jkollhom problemi sabiex jiġġestixxu n-negozju tagħhom imma dan ma jfissirx li x- xogħol m'għandux isir.

Dan għandu jsir, iriduh huma stess u allura hemm bżonn li jsir b'mod kordinat.

Hemm ukoll toroq f'Ħaż-Żebbuġ li jeħtieġ li l-kunsill lokali jagħti kashom.

Hemm areas bħal, per eżempju, f'Ħal Mula li għandhom ħafna ħteġijiet. ll-kunsill lokali l-ġdid hemm bżonn li jitfa' għajnejh hemmhekk sabiex kemm jista' jkun jiġu solvuti l-problemi tan-nies li jgħixu f'dawk il-housing estates.

Ta' min igħid li dawn il-problemi ilhom biex jiġu solvuti snin twal.

Anke partijiet ta' Ħal Dwin jeħtieġ li mill-aktar fis possibbli jiġu rranġati.

Mr. Speaker, f'Ħal Qormi hemm area magħrufa bħala Tal-Blat, li qegħda fuq il-wied.

Minkejja li kien hemm sforz mill-kunsilliera indipendenti sabiex dik l-area ssir - issa kważi kważi din għandha l-istess karatteristiċi ta' Mdina Road imma fiha hemm ukoll housing estate fi stat indekoruż għall-aħħar - il-kunsill lokali xorta waħda vvota kontra li jsiru x-xogħlijiet hemmhekk u qed jivvota li jsiru xogħlijiet x'imkien ieħor ġewwa Ħal Qormi.

Jiena mhux qed ngħid li x'imkien ieħor m'għandux bżonn imma ċertament hemm bżonn li mill-aktar fis possibbli jsiru x-xogħlijiet fl- area Tal-Blat, speċjalment fejn hemm il-housing estate.

L-aħħar ħaġa li rrid insemmi - din semmiha l-Onor.

Carmelo Abela l-bieraħ u nixtieq li nsemmiha jiena wkoll - hija l-pożizzjoni tal-football clubs li jiġġestixxu ground vis-a-vis il-VAT.

Per eżempju, sena u nofs ilu b'kordinazzjoni mal-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ u mal-gvern ċentrali, Żebbuġ Rangers għamlu ground tas-synthetic turf - u minn hawn nieħu din l- opportunita' sabiex nifraħ lil Żebbuġ Rangers li din is-sena ħadu promozzjoni għall-ewwel diviżjoni wara żmien twil fit-tieni diviżjoni u nittama wkoll li s-sena d-dieħla jkomplu juru l-istess determinazzjoni li wrew din is-sena forsi nilħqu l-glorji ta' l-imgħoddi; l-Onor.

Austin Gatt huwa Belti u ma jaqbilx miegħi imma ċertament li dan il-club issa qabad ritmu u nittama li jkomplu bis-suċċessi li għamlu din is-sena - u għamlu ħafna improvements oħra fil-każin u issa se nibdew inbellgħulhom il-VAT.

Naturalment il-club idaħħal ċertu revenue meta jikri l-użu tal-ground u jiena nħeġġeġ clubs oħrajn sabiex jidħlu għal dan l-esperiment li għamlu Żebbuġ Rangers u li għamlu l-Mosta.

Iżda issa li se jiġri huwa li jekk, per eżempju, il-club jiċċarġja Lm5 meta jikri l-ground, magħhom irid iżid 15% VAT - ir-rata ma nafx jekk hijiex waħda preferenzjali, bħalma għandu t- turiżmu, imma safejn naf jiena il-VAT li trid tinġabar qiegħda bil-15% - u naturalment il-prezz tal-kirja se jogħla, sakemm il-club ma jiddeċidix li jassorbixxi hu din it-taxxa.

Għalhekk ma naħsibx li huwa sew li dan il- qasam se nibdew ngħabbuh ukoll bil-VAT.

Nista' ngħid li bħala president tal-każin taż-Żebbuġ Rangers, m'ilux iltqajt ma' uffiċjal tal-Malta football association u qalli li din tal-VAT ilha ġejja.

Milli jidher gvern Nazzjonalista huwa determinat u qed jistenna li l-clubs jibdew jiġbru l-VAT anke fuq dawn l-attivitajiet.

Jiena nemmen li dan huwa rigress u jeħtieġ li f'qasam importanti bħalma huwa dak sportiv - u ċertament anke l-qasam soċjali - m'għandux ikun hemm VAT.

Jiena minn hawnhekk inħeġġeġ lill-ministru biex flimkien mal-ministru tal- finanzi u s-segretarju parlamentari responsabbli mill-isport jara li jekk jista' jkun dan ma jsirx.

Għandna nħallu lill-clubs ikomplu jikbru u m'għandniex noqogħdu nagħmlulhom taxxi fuq l-attivitajiet li jagħmlu.

Aħna ma rridux li l-prezz jogħla għal min irid jiġi jagħmel użu minn faċilitajiet sportivi.

Wieħed irid ukoll iżomm quddiem għajnejh li għad hemm id-dejn fuq dawn il-faċilitajiet u hemm lokalitajiet li anke daħlu f'obbligazzjonijiet sabiex iħallsu lura l-ispejjeż.

Ma jistax ikun li proprju f'dan l-istadju, meta qed jippruvaw jgħinu lilhom infushom, dawn ikollhom telf ta' klientela proprju minħabba din iż-żieda.

Jekk ix-xogħol ma jintilifx dan ikun ifisser li l-club ikun assorba l-VAT hu biex iżomm lilu nnifsu kompetittiv.

Jiena nagħlaq fuq in-nota ta' twinning li l-bieraħ issemmiet f'dan il- parlament.

Hemm bżonn li t-twinning ma jsirx sempliċement sabiex inġibu n- nies minn barra jew immorru aħna u noqogħdu nonfqu ħafna flus f'ċerimonji.

Jeħtieġ li t-twinning isir b'mod aktar produttiv sabiex ikun hemm relazzjonijiet verament amministrattivi bejn il-lokalitajiet.

Fi kliem ieħor dan it-twinning m'għandux ikun sempliċement limitat sabiex noqogħdu nagħmlu l-purċissjonijiet fit-toroq biex nuru li għandna ħbieb barra l- pajjiż.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Grazzi, Mr Speaker.

Is-suġġett tal-kunsilli lokali ċertament li jqajjem ħafna interess, speċjalment minna ta' din in-naħa tal- Kamra, li nħossu l-bżonn li nitkellmu dwar problemi li jkunu qed jiltaqgħu magħhom il-kunsilli lokali li llum qegħdin jissejħu gvernijiet lokali.

Jiena ngħid li l-bidla fl-isem tista' tfisser xi ħaġa jekk verament inwettqu dak li aħna ngħidu pero' tista' ma tfisser xejn jekk kollox jibqa' l-istess.

Fil-bidu ta' l-introduzzjoni ta' din ir-riżoluzzjoni, il-ministru semma' d-diffikultajiet finanzjarji li kull gvern jiltaqa' magħhom u jiena nixtieq nibda proprju fuq dan il-punt.

Ħafna drabi l-gvern Laburista kien jiġi kkritikat li naqqas il-fondi lill-kunsilli lokali pero' tajjeb li wieħed jiġbed l-attenzjoni li l-gvern kien patta billi ta ħwejjeġ oħra, fosthom ħaddiema tal-gvern assenjati mal-kunsilli lokali.

F'xi kunsilli lokali din il-ħaġa ħadmet, f'oħrajn kellha inqas suċċess u f'oħrajn ma kellha suċċess xejn.

Minkejja dan ma nistgħux ngħidu li din ma kenitx inizjattiva tajba sabiex ċerti ħaddiema jħossuhom aktar utli u jiena naħseb li jkun tajjeb jekk wieħed ikompli jesplora ftit dan l-esperiment.

Mr. Speaker, ikun tajjeb jekk nieqfu u nħarsu lejn l-esperjenza ta' ħames snin ta' kunsilli lokali, kif fil-fatt kien sar anke permezz ta' konferenza.

Importanti li neżaminaw minn fejn tlaqna u fejn wasalna llum u anke naraw il-miri tagħna għall-futur.

Jekk tassew irridu li l-kunsilli jissejħu gvernijiet lokali, irridu naraw mhux biss x'poteri nagħtuhom imma rridu naraw ukoll jekk għada pitgħada hux se jibqgħu jkunu fuq bażi volontarja jew le.

Huwa ovvju li s-sindki se jkollhom jiddedikaw ammont ta' ħin akbar fuq xogħolhom u meta l-gvern tal-ġurnata se jkompli jgħaddi aktar poteri lill- kunsilli lokali dawn se jkollhom problema.

Jekk ma nkunux nafu fejn irridu naslu wisq probabbli se nispiċċaw biex lill-kunsilli lokali nagħmlulhom aktar ħsara milli ġid.

Jiena naqbel li jkollhom aktar poteri, sakemm il- poteri jingħataw b'ċertu mod u b'ċertu ħsieb pero' fl-istess ħin ma nistgħux inħallu l-affarijiet kif inhuma.

Jiena ngħid li rridu naħsbu wkoll biex għada pitgħada jkun hemm xi ħadd mill-kunsilliera eletti li jkunu wkoll full-time flimkien mas-sindku, mas-segretarju u l-iskrivani li jista' jkun hemm.

Huwa importanti li naraw fejn nixtiequ li nwasslu lill- gvernijiet lokali.

Il-fatt li se nibdew insejħulhom gvernijiet lokali jfisser li għandna f'moħħna li ngħaddulhom aktar poteri u aktar responsabbiltajiet u ovvjament ikun hemm bżonn ta' aktar ħin min-naħa ta' dawn in-nies li bħalissa qed jagħmlu dan ix-xogħol - u huwa tajjeb li nirrikonoxxu x-xogħol b'sagrifiċċju kbir li jagħmlu dawn in-nies - b'mod volontarju.

Mr Speaker, din hija l-aħħar sena li l-fondi speċjali se jiġu allokati.

Inħasset il-ħtieġa - u naħseb li din il-ħaġa tagħmel sens - li naraw x'se nagħmlu.

Kważi kważi iktar jaqbel li tgħin lil żewġ kunsilli milli tgħin disgħa u lil dawk li tgħin tagħtihom ammont sostanzjali biex il-ħolma tagħhom issir realta' pero' mbagħad ġustament tqum il-kwestjoni ta' minn min se tibda' għax kulħadd jara l-prijorita' tiegħu.

(Interruzzjonijiet) Ngħid il-verita' ma kellix ċans nara l-white paper u d-dokumenti l-oħrajn li l-ministru l-bieraħ għoġbu jgħaddielna u allura ma nistax nikkummenta fuq dawk il-proposti pero' ċertament wasal iż-żmien li jsiru ċerti emendi fil-liġi.

L-emendi li dejjem insemmu u li kulħadd jitkellem fuqhom huma dwar l-aspett finanzjarju.

Bħalissa hemm ċerti diskrepanzi fil-mod kif jingħataw u jitqassmu l-fondi u mill-ftit rapporti li rajt fil-gazzetti dalgħodu dwar dak li nsibu fil-white paper jidher li hemm proposta li kull responsabbilta' tiġi aġġudikata bejn wieħed u ieħor, jekk niftakar tajjeb, fuq il-merti tagħha u għal kull kunsill b'mod differenti.

Problema oħra hija l-ħatra tas-sindku.

Niddiskutu kemm niddiskutu, jiena naħseb li qatt m'aħna se naslu biex naqblu fuq liema hu l-aħjar mod kif għandu jinħatar is-sindku.

Jekk jiġi elett direttament mill-poplu permezz ta' ballot paper separata, dan se jkun sindku aktar b'saħħtu u allura jkun diffiċli li dan jibqa' volontarju għax ikollu jġorr fuqu aktar poteri milli għandu bħalissa.

Dan bħal meta kellna diskussjoni fuq jekk il-President tar- Repubblika għandux jintgħażel minn din il-Kamra jew inkella mill-poplu.

Jekk jintgħażel mill-poplu ċertament irridu niddiskutu jekk il-poteri tal- President tar-Repubblika għandhomx jibqgħu dawk li huma.

Il-formula li wieħed irid isib għandha tkun waħda li tirrispetta kemm jista' jkun ir- rieda tal-poplu.

Fl-aħħar mill-aħħar sindku jintgħażel mill-maġġoranza politika li jikseb.

Issa ġaladarba għandna żewġ partiti li qed jipparteċipaw fl-elezzjonijiet, għallinqas dak ir-raġunament għandu jiġi onorat u s-sindku jintgħażel minn min ikollu maġġoranza politika.

Fl-aħħar mill-aħħar sta għal dik il-maġġoranza politika li tiddeċiedi min għandu jkun is-sindku.

Din id-deċiżjoni mbagħad issir abbażi ta' diversi konsiderazzjonijiet, fosthom anke min ikun ġab l-akbar ammont ta' voti.

B'dan il-mod in-nies tkun qed turik b'mod ċar liema persuna taħseb li għandu jirrappreżentaha bħala sindku.

Għalkemm tibqa' deċiżjoni f'idejn il- kunsilliera pero' għallinqas b'hekk inkunu nistgħu nsolvu problema li tinbet f'diversi kunsilli.

Dawn iż-żewġ problemi - jiġifieri dik tal- finanzi u dik ta' l-elezzjoni tas-sindku - għandhom ikunu fost l-ewwel tibdil li l-gvern għandu jressaq f'Settembru li ġej.

Ikun tajjeb ukoll li mhux biss il-kunsilliera imma l-poplu wkoll jipparteċipa f'din id-diskussjoni.

Ovvjament il-kunsilliera huma parti mill- poplu pero' anke' l-poplu in ġenerali għandu jieħu aktar interess.

Ħaġa li kienet tweġġagħni meta kont kunsillier fil-lokalita' taż-Żejtun kienet li l- poplu kien jersaq għand il-kunsill lokali biex jilmenta dwar xi ħaġa u ftit li xejn issib nies li jmorru biex jgħaddu l-proposti tagħhom.

Jiena naħseb li huwa importanti li ċ-ċittadini tagħna jifhmu l-ħtieġa li jagħtu aktar kontribut.

Li jmorru jivvotaw darba kull tliet snin ukoll huwa kontribut importanti, pero' jistgħu jagħtu aktar kontribut billi jressqu l-proposti u l-ideat tagħhom quddiem il-kunsill.

Huwa importanti li jkun hemm il- kuntatt tal-poplu mas-sindku u mal-kunsilliera.

Problema li ta' spiss nitkellmu fuqha hija l-konsultazzjonijiet li jsiru bejn il-kunsilli lokali u l-awtoritajiet jew id-dipartimenti.

Waħda mill- ewwel responsabbitajiet f'idejn il-kunsilli lokali hija li dawn għandhom jiġu kkonsultati mill-awtoritajiet u d-dipartimenti.

Jiena naħseb li din il- ħaġa fiha diversi nuqqasijiet għax smajna diversi kunsilli lokali jilmentaw minn nuqqas ta' konsultazzjoni.

Jiena naħseb li wasal iż-żmien li nsaħħu dan l-argument fil-liġi billi nagħmlu timeframes ukoll.

Kunsill għandu jiġi kkonsultat għax inkella x'jiswa li nsejħulu gvern lokali?

Per eżempju, l- awtorita' ta' l-ippjanar tħalli ħafna żmien jgħaddi u mbagħad wara li l- froġa tkun saret titlob laqgħa mal-kunsill.

Din ir-responsabbilta' għandha tkun iktar tassattiva u l-awtoritajiet u d-dipartimenti jridu jagħti prijorita' assoluta lill-gvernijiet lokali.

Mill-banda l-oħra għandha tkun responsabbilta' min-naħa tal-kunsilli lokali li jkunu raġonevoli fit- talbiet tagħhom.

M'hemmx għalfejn għal kull ħaġa ta' xejn nitolbu laqgħa ma' awtorita' jew dipartiment għax fl-aħħar mill-aħħar irridu nirrikonoxxu wkoll li l-awtoritajiet u d-dipartimenti għandhom ix-xogħol tagħhom xi jwettqu.

Mill-esperjenza personali tiegħi ngħid li konna sibniha kważi impossibbli li nkellmu lil xi ħadd mill-awtorita' tal-ippjanar, u iktar u iktar impossibbli li dawn jisimgħuk jew għall-inqas jippruvaw jifhmu d- diffikultajiet li konna nġibu għall-attenzjoni tagħhom.

Jiena ma ngħidx li l-kunsilli lokali għandhom ikunu parti mid-deċiżjoni li tittieħed minn dipartiment jew minn awtorita' pero' ċertament l-ilmenti li jressqu l- kunsilli lokali għandhom jingħataw il-weight tagħhom u jiġu stmati bħala xi ħaġa li ġejja mingħand rappreżentati tal-poplu eletti demokratikament.

Jiena naħseb li huwa importanti li fl-emendi ndaħħlu xi ħaġa li tagħti aktar qawwa lil din ir-responsabbilta' primarja tal-kunsilli lokali.

Nixtieq insemmi wkoll il-kwestjoni li kellna dan l-aħħar bejn il-kunsilli lokali u l-koperattiva ta' l-indafa pubblika, li qajmet għagħa mhux ħażin fil-pajjiż.

Jiena naħseb li l-kunsilli lokali qed isibu ruħhom dgħajfa quddiem ċerti affarijiet u allura jkollhom bżonn l-għajnuna tal-gvern ċentrali.

Dan mhux qed ngħidu b'nuqqas ta' rispett jew inkella għax hemm kunsilli lokali li m'għandhomx ħila li huma stess jitkellmu f'isimhom, pero' l-gvern ċentrali ma jistax jabdika minn ċerti problemi li huma fuq skala nazzjonali billi jgħid li r-responsabbilta' tagħhom qegħda f'idejn il- kunsilli lokali.

Jiena naħseb li stajna ħlejna anqas żmien kieku l-gvern ħa l-problema b'aktar serjeta' mill-ewwel.

Filwaqt li l-gvern għandu jħalli l- ispazju lill-gvernijiet lokali biex jaħdmu u jiddeċiedu huma pero' għandu jidħol hu sabiex jgħin f'każi speċifiċi fejn jinqalgħu problemi fuq skala nazzjonali.

Mr. Speaker, wieħed għandu jara wkoll x'inhu l-irwol ta' l- assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali.

L-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali titkellem f'isem il-kunsilli lokali kollha imma naħseb li fl-aħħar mill- aħħar il-gvern għandu jidħol ħalli jgħin hu mill-aħjar li jista' u jsolvi l- problemi li jinqalgħu minn żmien għal żmien.

Mr. Speaker, ħaġa oħra li nixtieq ngħid hi - u naħseb li kull ex- kunsillier jaqsam dan is-sentiment - li huwa veru li l-kunsilliera huma maqsuma f'dawk Nazzjonalisti u dawk Laburisti pero' l-kunsilli lokali għandhom kemm jista' jkun jibqgħu ħielsa mill-politika partiġjana.

L-ewwel għan għandu jkun l-interess tal-lokal u jkun żball meta ndaħħlu l-politika partiġjana fin-nofs.

Jiena ma nistax ma nsemmix dak li kien qal l-Avukat Ian Micallef, li huwa ċ-chairman ta' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali.

Fis-seminar li kien sar fl-okkażjoni tal-ħames sena tal-kunsilli lokali hu kien ikkritika l-gvern ċentrali, dak iż-żmien gvern Laburista, li kien ħa l- ħaddiema li kienu jaħdmu fid-diversi kunsilli lokali sabiex jagħmlu xogħol fuq proġetti bħal dak ta' Buġibba, ta' Marsaxlokk, Birżebbuġa u Wied il- Għajn.

U nkompli nikkwota:

''M'inix nikkritika l-fatt li sar ix-xogħol iżda l-fatt li mingħajr biss il-kunsilli lokali kienu avżati, tteħdulhom il-ħaddiema mill- lokalitajiet tagħhom u dan biex isir xogħol tal-gvern ċentrali mingħajr konsiderazzjoni għax-xogħol li kien qed isir fil- lokalitajiet.

Din hija attitudni ta' prepotenza u ta' nuqqas ta' rispett lejn il-kunsilli lokali.''

Bir-rispett kollu lejn l-Avukat Micallef, jiena naħseb li l-istess ħaġa saret issa.

Kellek kunsilli li kellhom il-ħaddiema magħhom u sfortunatament lil dawn ma sabuhomx meta rieduhom - peress li ġew dettaljati sabiex jassistu fis-servizz ta' emerġenza li pprovda l-gvern ċentrali meta kien hawn il-kwestjoni tal-ġbir ta' l-iskart - imma din id- darba l-Avukat Micallef m'għamilx l-istess kritika lill-gvern ċentrali.

Għalhekk naħseb li huwa importanti li meta nikkritikaw m'għandniex noqogħdu nħarsu lejn min hu fil-gvern imma għandna naraw l-interess ta' kull lokalita' l-ewwel u qabel kollox.

Persuna li tkun qed tokkupa l-kariga ta' president ta' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali ċertament li għandha tagħti l-eżempju hi l-ewwel u qabel kollox.

Ġaladarba qed insemmu dawn il-proġetti kapitali li l-gvern Laburista kien beda jwettaq, tajjeb li wieħed jifhem li l-ebda kunsill lokali f'Malta, għandu kemm għandu flus, ma seta' jwettaq proġetti ta' dan it-tip u allura ċertament li l-gvern ċentrali bilfors kellu jidħol hu għalihom.

Fl-aħħar mill-aħħar il-gvern ċentrali kif ukoll il-kunsilli lokali tkellmu bejniethom u raw kif ix-xogħol jista' jsir aħjar u anke' kif ix-xogħol li jsir u jitlesta għandu jibqa' jiġi ndokrat sew ħalli l-flus ma jkunux intefqu għalxejn.

Hawnhekk ma nistax ma nikkritikax il-fatt li x-xogħol li kien għaddej sa ftit taż-żmien ilu fil-lokalitajiet ta' Wied il-Għajn, Birżebbuġa u Marsaxlokk jew miexi b'ritmu bil-mod ħafna jew inkella waqaf kompletament.

Ikun tajjeb li l-gvern ċentrali jkompli b'dawn il-proġetti li nbdew minn gvern Laburista u ma jagħmilx bħat-tfal li ħaġa li ma bdihiex hu allura ma jagħtix kasha.

Ġaladarba hemm commitment finanzjarju għalihom dawn l- affarijiet għandhom jitkomplew.

In-naħa t'isfel ta' Malta ftit li xejn ingħatat attenzjoni minn diversi gvernijiet Nazzjonalisti u allura tajjeb li jpattu ftit issa ġaladarba hemm dawn il-proġetti mibdija.

Ikun tajjeb ukoll jekk il-kunsilli lokali ta' dawn in-naħat jagħmlu l-pressjoni tagħhom sabiex isir ix-xogħol li għandu jsir.

Mr. Speaker, fil-bidu tad-diskors tiegħi semmejt poteri oħrajn li jistgħu jingħataw lill-kunsilli lokali minn żmien għall-ieħor.

Ikun tajjeb li nżommu daqsxejn saqajna ma' l-art u nagħrfu anke d-diffikultajiet li niltaqgħu magħhom jekk nagħmlu dan.

Kważi kważi flok ngħaġġlu u ngħaddu aktar poteri, nippreferi li nieqfu u naraw f'hiex jinsabu l-poteri li għandna bħalissa biex jekk hemm bżonn nagħmlu xi ħaġa biex insaħħuhom.

Jiena nagħmel appell lill-gvern li qabel jgħaddi xi poteri ġodda lill- kunsilli lokali jara li dawn jingħataw bil-ħsieb u mhux sempliċement jiġu mitfugħa bħala responsabbilta' fuq il-kunsilli lokali.

Dwar dawn għandu jkun hemm ippjanar aktar fit-tul u ppjanar aktar wiesa'.

Fl-aħħar mill- aħħar irridu naraw ukoll li nsaħħu dak li l-kunsilli lokali diġa' huma responsabbilta' għalih.

Ħaġ'oħra li xtaqt insemmi hi dwar ir-rapporti li jsiru kull tliet xhur dwar l-effiċjenza tal-kunsilli kunsilli lokali.

Huwa tajjeb li jsiru dawn ir-rapporti ħalli jkunu jafu kif ħaddieħor iħares lejn ix-xogħol li huma jagħmlu u biex anke' jippruvaw itejbu l-ħidma li b'tant sagrifiċċju jkunu qed iwettqu, pero' importanti wkoll li d-dipartiment tal-kunsilli lokali jkollu feedback mingħand il-kunsilli lokali dwar il-problemi li jiltaqgħu magħhom.

Ġieli jkun hemm xi kunsill partikolari li jkollu problema pero minn rapport għall- ieħor jirriżulta li ma jkun sar l-ebda progress, anzi xi kultant ikun hemm rigress.

Ma nafx jekk issirx xi diskussjoni mad-dipartiment tal-kunsilli lokali dwar dan imma jiena naħseb li importanti li dan isir biex jekk il- problema tkun waħda ta' fondi naraw ftit kif din tkun tista' tittaffa u jekk forsi tkun waħda ta' know-how naraw x'passi jridu jittieħdu biex il- kunsill konċernat jiġi mgħejjun.

Sur President, jiena niftakar li qabel twaqqfu l-kunsilli lokali kien isir knis tat-toroq kuljum.

Niftakar ukoll li fil-bidu tal-kunsilli lokali kien sar rapport mill-MSU dwar kif u kemm il-darba għandhom jinkinsu ċerti toroq.

Jiena naħseb li n-numru ta' kenniesa fil-lokalitajiet li jiena nirrappreżenta m'huwiex biżżejjed u forsi wieħed irid jara wkoll jistgħux jiġu allokati ħaddiema oħrajn biex jagħmlu din it-tip ta' xogħol.

Forsi jkun għaqli wkoll li naraw jekk dak ir- rapport li kien sar mill-MSU huwiex tajjeb għal kull lokalita' jew le.

Sur President, nixtieq nitkellem ukoll fuq il-gwardjani lokali.

Dawn se jibdew b'esperiment u saru xi courses għal persuni interessati.

Ikun tajjeb li ssir xi ħaġa wkoll f'postijiet fejn hemm ix-xtut.

Ta' min jikkonsidra li fix-xhur tas-sajf ikun hemm persuni responsabbli sabiex ix- xtut jiġu mħarsa mill-perikli.

Naħseb ukoll li hemm bżonn li tiżdied il- ħidma bejn il-kunsilli lokali u l-pulizija biex in-nies jitħarsu mill- periklu fuq ix-xtut u fl-ibħra fejn ikunu qed jgħumu.

Mhux l-ewwel darba li smajna b'inċidenti fatali li xi kultant iseħħu minħabba t-traskuraġni u minħabba n-nuqqas t'osservanza tar-regolamenti.

Il-pulizija għandhom ir- responsabbilta' li jaraw li r-regolamenti jiġu osservati pero' 'l quddiem wieħed għandu jikkonsidra wkoll li jkollna nies fuq bażi part-time li f'ċerti xhur tas-sajf ikunu nkarigati mill-ħarsien tax-xtajta.

Irrid ngħid li qabel ma nagħmlu dan irridu naċċertaw ruħna li l-esperiment tal- gwardjani lokali jirnexxi u nagħtu ċans li dawn jindraw u li xogħolhom jibda jsir b'mod effettiv.

Mr. Speaker, fil-bidu tad-diskors tiegħu il-ministru qal li kien hemm kunsilli li ma ħaddmux il-flus li ġew allokati lilhom mill-parlament bħala fondi speċjali u dawn żammewhom fil-bank account tagħhom.

Dawn ma ġewx utilizzati minħabba li ma kellhomx flus biżżejjed sabiex jagħmlu l-proġett li kienu ppjanaw mill-bidu, pero' issa fir-riżoluzzjoni li għandna quddiemna qed jiġi propost li dawn il-fondi jistgħu jiġu utilizzati għal raġunijiet oħrajn u mhux għal dawk li kienu vvotati għalihom.

B'mod partikolari r-riżoluzzjoni ssemmi li dawn jistgħu jiġu utilizzati għal private roads.

Jiena naħseb li huwa veru li hemm bżonn li wieħed jirranġa t-toroq mill-aktar fis possibbli u huwa veru li għandna problema finanzjarja - għalkemm għadna niftakru lil min jgħidilna li l-Unjoni Ewropeja se tibgħatilna l-fondi biex nirranġaw it-toroq - pero' jiena naħseb li ta' min jispjega aktar il-proposta li għandna fir-riżoluzzjoni.

L- ewwelnett wieħed irid jara x'jifhem bi private road.

Qed ngħid dan għax jista' jkollok problemi ta' preferenzi li wieħed irid joqgħod attent minnhom.

Din il-ħaġa tista' tfisser ukoll li minħabba problemi finanzjarji, il-gvern qed jipprova jgħabbi lill-kunsilli lokali b'din ir-responsabbilta' li sal-llum m'hijiex responsabbilta' diretta tagħhom minħabba li dawn jagħmlu biss xogħol ta' maintenance fuq toroq tajbin.

Barra minn dan, irridu naraw ukoll kif il-kunsilli lokali se jaħdmu mad- dipartiment tat-toroq.

F'din ir-riżoluzzjoni l-gvern qed jorbot lid- dipartiment tat-toroq li jagħti l-flus lura lill-kunsill lokali fi żmien tliet snin.

Jiena naħseb li hemm bżonn li tingħata tifsira ta' x'inhi private road.

Naħseb li l-kunċett ta' private road huwa ristrett wisq.

Barra minn dan wieħed irid jara kif id-dipartiment tat-toroq u l-kunsilli lokali se jaħdmu flimkien minħabba li fi żmien tliet snin id-dipartiment irid jagħti lura l-flus lill-kunsilli lokali.

MR SPEAKER: Ippermettili, Onor. Abela, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Abela jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra tal-permess tagħha.

Nixtieq insemmi xi punti oħrajn u nibda mill-pjan soċjo-ekonomiku li sar għan-nofsinhar ta' Malta.

Naf li l-Onor.

Joe Mizzi daħal iktar fid-dettal fuq din il-kwestjoni pero' bħala membru parlamentari li nirrappreżenta distrett li jagħmel parti minn nofsinhar ta' Malta jiena nħoss li dan il-pjan għandu jingħata attenzjoni primarja.

Barra mill- element ta' ambjent fiżiku, dan il-pjan jieħu ħsieb ukoll l-aspett soċjali.

Dan l-aspett għandu jingħata attenzjoni partikolari u ġaladarba hemm dan il- pjan hemm bżonn nibdew nattwawh.

Tkun veru ħasra li x-xogħol li sar fuqu jkun għalxejn.

Bħala kelliem fuq l-isport, inkun qed nonqos jekk ma nagħmilx riferenza anke għal dak li nsibu fir-riżoluzzjoni dwar l-allokazzjoni ta' fondi sabiex jinbnew jew inkella biex ikunu jistgħu jiġu użati football grounds f'lokalitajiet fejn dawn il-faċilitajiet ma jeżistux.

Fil-fatt is-somma allokata hija ta' Lm26,942.

Din hija s-somma kollha li kellha tingħata.

Issa dan il-fond huwa magħluq u l-fondi mitluba kolha ġew mogħtija.

Kienu biss disgħa l-kunsilli lokali li kienu talbu sabiex jingħataw fondi speċjali għal faċilitajiet sportivi u kulturali.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq disgħa minn 67 kunsill lokali.

Dan huwa ftit wisq.

Wara kollox aħna nitkellmu ħafna fuq il-bżonn li jkollna aktar faċilitajiet u fuq il-bżonn li ż-żgħażagħ u t-tfal ikollhom postijiet fejn jipprattikaw l-isport.

Hemm postijiet fejn diġa' għandhom faċilitajiet u forsi dawn ma ħassewx il- bżonn li japplikaw pero' ċertament li dawn m'humiex il-maġġoranza tal-każi.

Kif għedt qabel, din hija l-aħħar sena tal-fondi speċjali, anke' minħabba l-fatt li 86% minnhom se jkunu nklużi fl-ammont ta' flus li kull kunsill se jkollu, pero' naħseb li huwa importanti li jkun hemm xi tip ta' fondi u dan anke b'kollaborazzjoni mad-dipartiment responsabbli mill-isport .

Mr Speaker, minn din ir-riżoluzzjoni se jibbenefikaw biss żewġ kunsilli lokali għax huma biss kien għad fadal li jieħdu s-somma li talbu.

Jiena nixtieq inħeġġeġ biex il-kunsilli lokali jagħtu aktar importanza lill-qasam sportiv għax dan il-qasam jista' jiġbed żgħażagħ u tfal.

Dawn l-ewwelnett jirrikonoxxu l-bżonn tal-kunsilli lokali u t-tieni nett ikun ta' ġid għalihom.

Problema oħra li l-kunsilli lokali jħabbtu wiċċhom magħha minkejja li mhijiex responsabbilta' tagħhom hija dwar bdil ta' bozoz kif ukoll bozoz ġodda.

Issa qed jiġi kkonsidrat li l-manutenzjoni u bdil ta' bozoz tgħaddi f'idejn il-kunsilli lokali u jiena nħeġġeġ biex nagħmlu l-isforzi kollha tagħna biex il-kunsilli lokali jkollhom problemi mill-inqas f'dan ir- rigward.

Inħoss li l-Enemalta għandha tagħmel policy ġdida dwar bozoz ġodda.

F'dan i-pajjiż ma nistgħux nibqgħu fis-sitwazzjoni fejn il-ministru responsabbli mill-Enemalta jkollu japprova bozoz ġodda hu.

Dwar dan forsi jista' jkun hemm anke' diskussjonijiet bejn il-ministri kkonċernati, jiġifieri dak responsabbli mill-Enemalta u dak responsabbli mill-gvernijiet lokali.

Mr Speaker, din ir-riżoluzzjoni ssemmi wkoll il-customer care system.

Huwa importanti li naraw kif se titħaddem din is-sistema.

Fl-introduzzjoni tiegħu l-ministru semma' diversi affarijiet tajbin li wieħed ma jistax ma jaqbilx magħhom u waħda minn dawn l-affarijiet hija s-sistema' ta' network li hemm il-ħsieb li ssir fil-kunsill lokali.

Jiena nittama li jibdew jingħataw aktar servizzi mill-kunsilli lokali għax fl-aħħar mill-aħħar huma ċ-ċittadini li se jgawdu minnhom.

Ovvjament wieħed irid iħarreġ ħaddiema għax ma naħsibx li l-intenzjoni tal-gvern hi li l-customer care system se titħaddem mill-ħaddiema eżistenti tal-kunsilli lokali.

Jekk jiena m'inix korrett, allura nitlob lill-ministru biex fil-winding-up jiċċara iktar dwar din is-sistema'.

Problema li nixtieq insemmi u li jiltaqgħu magħha diversi kunsilli lokali hija dwar l-istandards li jiġu mitluba għal ċertu tip ta' xogħol.

Huwa importanti li x-xogħol li jsir ikun ta' ċertu livell u huwa importanti wkoll li l-kunsilli jieħdu value for money, pero' dan japplika wkoll għad- dipartimenti tal-gvern li jagħmlu dan it-tip ta' xogħol.

Per eżempju, id- dipartiment tat-toroq jagħmel ċertu tip ta' xogħol li ma jkunx ta' kwalita' tajba.

Meta l-istess xogħol jagħmlu kuntrattur privat jinqalgħu ħafna problemi pero' mbagħad l-istandards li jintalbu mn-naħa tal-kunsilli lokali mill-kuntrattur ma jiġux mitluba mid-dipartiment tat-toroq.

Huwa tajjeb li l-istandards jinżammu minn kulħadd għax xi kultant il-kunsilli lokali jkollhom iħallsu flus extra sabiex l-istandards jinżammu.

Forsi fid- dipartimenti tal-gvern m'hemmx know-how biżżejjed u jkun tajjeb jekk inġibu esperti sabiex ix-xogħol tagħhom jibda jsir skond l-istandards neċessarji u meħtieġa mill-kunsilli lokali.

Jiena nixtieq li nikkonkludi billi ngħid li huwa importanti li naraw li l- fondi li jingħataw lill-kunsilli lokali jintefqu għall-ġid tal-komunita' kollha.

Importanti wkoll li naraw li jkun hemm value for money għal dak li qed jiġi vvutat mill-parlament għax tkun ħasra jekk il-poplu jħares lejn ix- xogħol li jkunu qed iwettqu diversi kunsilli lokali bħala ħela ta' flus.

Huwa importanti li l-amministrazzjoni, id-dipartiment u l-ministeru jaraw li ma jkun hemm l-ebda ħela ta' flus f'dan ir-rigward ħalli l-poplu ma jkunx jista' jipponta subgħajh lejn il-kunsilli lokali.

Importanti wkoll li nżommu quddiem għajnejna li primarjament il-kunsilli lokali qegħdin hemmhekk mhux biex jintużaw bħala ballun politiku imma biex jaqdu d- dmirijiet tagħhom lejn iċ-ċittadini li jkunu eleġġewhom.

Ikun tajjeb ukoll li tikber aktar il-ħidma bejn il-kunsilli lokali u ċ-ċittadini sabiex anke l-interess fost in-nies jikber għall-ġid ta' kulħadd f'Malta u Għawdex.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Grazzi, Mr. Speaker.

Ikun għaqli li meta nkunu qed nitkellmu fuq il-kunsilli lokali ma jkunx hemm ċerta qasma fil- ħsebijiet.

Ħafna drabi l-qasma tkun ġejja minħabba li jkun hemm konflitt bejn dak li jkun hemm bżonn li jsir għal lokal partikolari u dak li jkun jaqbel lil partit politiku.

Kienet tkun għaqlija s-sistema li jkollna l- kunsilliera kollha flimkien mas-sindku li jkunu qegħdin jaraw l-interess tal-lokal qabel kwalunkwe interess ieħor.

Mat-twaqqif tal-kunsilli lokali, aħna konna għidna li l-aħjar ħaġa hi li fil-kunsilli lokali ma jidħlux interessi partiġjani pero' sfortunatament wieħed mill-partiti politiċi hawn Malta kien iddeċieda li joħroġ numru ta' kandidati li jikkontestaw f'ismu.

B'mod għaqli l-Partit Laburista kien għażel li ma jkollux kandidati li jikkontestaw f'ismu u konna qegħdin naraw numru ta' kandidati indipendenti li kienu qegħdin jitilgħu fil-kunsilli, irrispettivament mill-kulur politiku tagħhom, li kienu lesti li joffru l- kapaċitajiet tagħhom ħalli jaraw il-lokal tagħhom miexi 'l quddiem.

Wieħed kien jispera li l-Partit Nazzjonalista kien jasal li l-interess tal- lokalitajiet jiġi qabel kwalunkwe interess ieħor imma l-affarijiet mhux dejjem jiġru kif wieħed ikun jixtieq.

Minħabba f'hekk din is-sena l-Partit Laburista kellu jiddeċiedi li jimla' vojt u kkontesta għall-ewwel darba l- elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Minkejja dan, il-Partit Laburista ħalla l-ispazju li hekk kif il-Partit Nazzjonalista jiddeċiedi li ma joħroġx il- kandidati għall-kunsilli lokali f'ismu, awtomatikament il-Partit Laburista jattwa' l-istess deċiżjoni.

Aħna xorta għadna nemmnu li jkun aktar għaqli li għall-kunsilli lokali joħorġu kandidati indipendenti, irrispettivament mill-ebda spaga politika li tkun qed tiġbed lil dawk li jkunu eletti fil- kunsilli lokali.

Punt ieħor li fil-fatt diġa' tqajjem minn xi kelliema ta' l-oppożizzjoni - għax tista' tgħid li fuq din ir-riżoluzzjoni tkellmu kważi l-membri ta' l- oppożizzjoni kollha u ftit kienu l-interventi mill-membri tan-naħa tal- gvern, donnu li f'daqqa waħda l-interess lokali ta' kull wieħed mill- kollegi tagħna tan-naħa l-oħra m'għadux daqshekk importanti - kien dwar il- problema tad-droga u dwar il-problemi soċjali li jeżistu f'diversi lokalitajiet, fejn fost oħrajn issemmew il-Kottonera, Ħal Qormi u Ħaż- Żebbuġ.

Jiena rrid ngħid li ċerti kunsilli lokali diġa ħadu diversi inizjattivi fejn jirrigwardja problemi soċjali bħal, per eżempju, dik tad- droga.

Per eżempju, il-kunsill lokali tan-Naxxar ipprova jagħmel numru ta' kampanji, b'mod speċjali meta fin-Naxxar kienet qed tinħass ħafna l- problema tad-droga.

Ma nistax ngħid li minħabba dawk il-kampanji ta' awareness li saru f'daqqa waħda sparixxiet il-problema imma permezz tagħhom wieħed sar iktar konxju mill-problemi li jista' jiġi ffaċċjat bihom.

F'din il-lokalita' saru diversi laqgħat dwar il-problema tad-droga pero' huwa tajjeb li wieħed jgħid li din il-problema mhijiex konċentrata biss fin- Naxxar imma teżisti f'ħafna bliet u rħula ta' madwar.

Per eżempju, wieħed jiskanta kif fil-pjazza tal-Mosta l-affarijiet isiru fid-dawl tax-xemx u donnu ħafna drabi m'hu qed ikun hemm l-ebda mpenn partikolari.

Hawnhekk insostni li l-kunsilli lokali għandhom ikunu aktar aware tal-problemi soċjali tal-lokalitajiet tagħhom.

Kważi kważi ngħid ili għandhom ikunu aware tal-problemi soċjali li jkunu jeżistu ġewwa l-lokalita' tagħhom aktar mill-gvern ċentrali.

Mr Speaker, mod kif il-kunsilli lokali jistgħu jbiegħdu dawn il-problemi soċjali hu li dawn ikunu aktar aware ta' l-izvog li jkollhom bżonn kemm iż- żgħażagħ kif ukoll persuni oħrajn ikbar fl-eta'.

Hawnhekk naraw ukoll il- bżonn li l-faċilitajiet sportivi jkunu aktar imsaħħa.

Dan jista' jsir mhux biss billi nipprovdu faċilitajiet sportivi imma billi jkun hemm aktar impenn bejn il-kunsilli lokali u min huwa responsabbli mill-iskejjel fil- lokalitajiet.

Ħafna mill-iskejjel fil-lokalitajiet diġa' għandhom numru ta' faċilitajiet sportivi u għandhom anke' postijiet oħrajn fejn jistgħu jsiru numru ta' laqgħat u allura ta' min wieħed jara aktar kordinament bejn il- kunsilli lokali u l-amministrazzjoni ta' l-iskejjel fil-lokalitajiet.

Hemm bżonn li l-kunsill lokali jkun il-fus li fuqu jdur dan il-kordinament bejn il-faċilitajiet sportivi kollha li jkun hemm f'kull lokalita' partikolari.

Niġu issa għal fejn jirrigwardja l-fondi speċjali.

Għas-sena li ġejja se jkollna vvotati madwar Lm2.5 miljun bħala fondi speċjali.

Kieku l-ministru kellu mqar Lm10 miljun oħra magħhom żgur li kien jieħu aktar pjaċir.

Dan qed ngħidu għax ftit tal-ġimgħat ilu konna qed niddiskutu l-bejgħ ta' nofs is-settur bankarju Malti - jiġifieri tal-Mid-Med - lill-HSBC u l-Prim Ministru ġie kkwotat li qal: ''U iva, minflok Lm93 miljun konna nbiegħuh Lm83 miljun, mhux xorta!''

Kien qal li l-prezz mhux daqshekk importanti.

Iva, huwa importanti wkoll għax kieku dawk l-Lm10 miljun konna nkunu nistgħu nużawhom biex inżidu l-faċilitajiet u nsolvu diversi problemi, anke infrastrutturali.

Kieku kellna Lm10 miljun aktar naħseb li l-ministru, il- kunsilli lokali u ċ-ċittadini kienu jkunu aktar ferħanin.

U hawnhekk tajjeb li nżid xi ħaġ' oħra ma' dan il-punt.

Tajjeb li wieħed jgħid li f'budget wieħed wara l-ieħor, f'temp ta' sitt snin ivvotajna kważi Lm50 miljun biex il-kunsilli lokali jkomplu jimxu 'l quddiem u jagħtu s-servizzi li huma qegħdin jagħtu, u dawn apparti l-fondi speċjali.

Meta qed nivvotaw dawn il-flejjes kollha jiena ngħid li m'hijiex għaqlija r-risposta li tani l-Prim Ministru meta kien għadu responsabbli mill-kunsilli lokali.

Kont staqsejtu biex jirrispondini fuq xogħol li kien qed isir f'lokalita' partikolari u r-risposta kienet li ma jħossx li għandu jagħtini risposta fuq kif intefqu l-flus fil-kunsilli lokali għax dawk huma awtoritajiet għalihom.

Qalli wkoll li jekk kellna xi mistoqsija x'nagħmlu bħala deputati, din kellna nidirizzawha lill-kunsill lokali partikolari.

Le, skużi!

Mhux hekk għandhom ikunu l-affarijiet.

Dawn huma flus ħerġin mill-budget annwali tal-gvern u ħerġin ukoll minn fondi pubbliċi bħala fondi speċjali għall-kunsilli lokali.

Bħala deputati għandna d-dmir li nistaqsu kif fondi pubbliċi qed jiġu utilizzati f'kull settur, f'kull dipartiment, f'kull fondazzjoni u f'kull korporazzjoni u għandna wkoll id- dmir li nagħmlu mistoqsijiet relevanti u d-dritt li jkollna wkoll ir- risposti adegwati.

Per eżempju, meta qed ngħidu li għandna staġnar ekonomiku u meta qed ngħidu li r-rota għadha m'hijiex taqbad, kemm huwa għaqli li jkollok kunsill lokali li jordna xogħol barra minn Malta?

Qed nirriferi għall- kunsill lokali tan-Naxxar.

Jiena nfaħħar fejn ikun hemm bżonn infaħħar u nikkritika fejn ikun hemm bżonn nikkritika.

Jekk m'hu magħruf għal xejn, in- Naxxar hu magħruf għall-ħaddieda li kellu u li għad għandu llum.

Allura għalfejn ix-xogħol tal-ħadid għall-playing ground tan-Naxxar ma nħadimx hawn Malta?

Għalfejn kellu jinħadem l-Italja biex fuq kollox - u għadni ma nafx minn fejn għadda l-permess għalih - wara li nfaqna Lm18,000 u wara li tqiegħed il-ħadid sibna li kellna nagħmlu netting mad-dawra?

(Interruzzjonijiet) Ġie qisu gaġġa ta' l-iljuni!

Evidentement in-netting għamluh wara li nstab li t-tfal bdew jgħaddu minn bejn il-ħadid.

Naturalment anke l-blalen jgħaddu minn bejn il-ħadid.

Mela wara li nfaqna Lm18,000 - li lanqas intefqu Malta imma barra minn Malta - spiċċajna li kellna noqogħdu nagħmlu n-netting biex ma jibqgħux jgħaddu t-tfal u l- blalen minn bejn il-ħadid!

MR SPEAKER: Ippermettili, Onorevoli, sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru Louis Galea biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Mr Speaker, nipproponi l- Aġġornament tal-Kamra għal-lejla, l-Erbgħa 16 ta' Ġunju, 1999 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni dwar il-ħatra ta' membru fil-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Riżoluzzjoni dwar fondi għal ħtiġijiet speċjali lil kunsilli lokali - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi – it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu għal Malta – it- Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Atti Nutarili (Provvedimenti Temporanji) – it-Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili – it-Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Helen D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Grazzi, Mr Speaker.

Jekk naraw x'qed iseħħ fil- pajjiż f'dawk li huma riformi wieħed malajr jinduna li bħalissa għaddejjin diskussjonijiet dwar riforma fil-building regulations, riforma fil-proċess ta' l-ippjanar u riforma oħra dwar il-punti għall-allokazzjoni ta' housing u dwar x'tip ta' djar u units iridu jinbnew u għalhekk inħoss li huwa ż- żmien opportun biex jiġi mainstreamed il-konċett ta' aċċessibilita'.

Idealment din il-bidla m'għandhiex issir biss fir-regolamenti u fil- proċessi iżda anke fil-mentalita' ta' kull wieħed u waħda minna u fil- mentalita' ta' min irid iħaddem dawn ir-regolamenti.

Jekk verament irridu li jkollna soċjeta' inklussiva, ma nistgħux inħallu sitwazzjoni fejn nies ma jkunux jistgħu jużaw bini sempliċement għaliex fiżikament ma jistgħux jidħlu fih.

Tajjeb li nżommu f'moħħna li l-kwestjoni ta' aċċessibilita' hija ta' qofol għal persuni b'diżabilita' u jekk verament irridu l-integrazzjoni soċjali u jekk verament irridu nippromwovu l-funzjonalita' individwali ta' kull persuna li tgħix f'Malta u f'Għawdex, ma nistgħux inżommu barra nies milli jiffunzjonaw bil-mod forsi anke limitat li huma jistgħu.

Huwa għalhekk li ma nistgħux ninjoraw dan il- konċett ta' aċċessibilita'.

Mr. Speaker, inkunu mqarrqin jekk naħsbu li din hija xi issue ta' minoranza.

Ħafna drabi meta nitkellmu dwar aċċessibilita' jiġuna f'moħħna nies li jkunu twieldu b'nuqqasijiet fiżiċi pero' ninsew li din l-issue tolqot ukoll il-ħtieġijiet ta' l-anzjani u ta' min ikollu diżabilita' fiżika b'mod temporanju għaliex forsi jkun kiser siequ.

Inkunu qegħdin nolqtu anke ġenituri li jkunu jridu jidħlu b'pushchair.

Jiġifieri n-numru ta' nies li jgawdu minn dawn il-miżuri ta' aċċessibilita' m'huwiex numru żgħir.

Anke kieku kien numru żgħir irridu nagħtu kasu, imma meta nafu li dawn jistgħu jinkludu ħafna iżjed nies allura rridu ngħidu li dan il- konċett ta' aċċessibilita' jrid jidħol fil-mentalita' tagħna, b'mod partikolari meta nkunu se ntellgħu bini pubbliku ġdid.

Issa niġi lura għar- riformi li semmejt fil-bidu u nibda b'dawk li jolqtu lill-awtorita' ta' l- ippjanar.

Proprju nhar is-Sibt jiena attendejt seminar ta' ġurnata dwar ir-riforma fl-awtorita' ta' l-ippjanar u nista' ngħid li l-kelma aċċessibilita' ma ssemmiet qatt b'mod dirett.

B'mod indirett nista' ngħid li ġiet inserita, fis-sens li ntqal li l-motto ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar huwa li permezz ta' ppjanar tajjeb ikollna kwalita' ta' ħajja aħjar.

Naturalment l- aċċessibilita' għal persuna b'diżabilita' fiżika ma hija xejn ħlief kwalita' ta' ħajja aħjar għal dik il-persuna.

Intqal ukoll li l-enforcement officers għandhom jagħtu kas anke li jipproteġu l-interessi ta' terzi persuni.

Issa nies li għandhom bżonn l-aċċessibilita' huma terzi persuni u allura hawnhekk ukoll nistgħu ngħidu li l-enforcement officers iridu jagħtu kas dan il-konċett, kemm jekk l-iżviluppatur ikun il-gvern kif ukoll jekk ikun il-privat.

Waqt il-konferenza ntqal ukoll li x-xogħol tal-case officer huwa li jevalwa l-impatt ambjentali ta' proġett.

Issemmew erba' impatti u wieħed minnhom l-impatt soċjali.

U jien nixtieq ngħid xi ħaġa fuq l-impatt soċjali.

Wieħed jista' jgħid li ladarba l-enforcement officers iridu jaraw l-impatt soċjali tal-proġetti, għandhom ukoll jaraw l-impatt negattiv li jkun hemm jekk ikun hemm nuqqas ta' aċċessibilita.'

Issa aħna, Mr Speaker, nisimgħu ħafna kritika fuq l-awtorita' ta' l- ippjanar forsi għax ħafna minna ma nafux kemm din l-awtorita' tagħmel xogħol.

Ħafna drabi jkun mingħalina li din tagħmel biss xogħol fuq permessi ta' bini iżda l-awtorita' ta' l-ippjanar għandha ħafna iktar xogħol x'tagħmel.

Minkejja li m'hemmx struttura formali li tagħti kas tal-konċett ta' aċċessibilita', f'ċerti proġetti l-awtorita' ta' l-ippjanar tikkonsulta b'mod ad hoc mal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' kif ukoll ma' l-accessibility unit tal-works division.

Naf ukoll li riċentement il- kummissjoni kellha laqgħa mal-Ministru Tonio Borg u mas-Segretarju Parlamentari George Pullicino fejn ġie deċiż li jkun hemm madwar 16-il proġett li jiġu vetted mill-kummissjoni.

Dan huwa tajjeb u jien ngħid li hemm bżonn li din il-konsultazzjoni tkun waħda strutturata b'enforcement officers speċjalizzati, li xogħolhom ikun proprju li l-bini, b'mod partikolari bini pubbliku, jsir b'mod li jkun aċċessibbli.

M'għandniex nibqgħu fuq livell ad hoc imma din għandha tkun xi ħaġa strutturata.

Mr. Speaker, wieħed jifhem li minħabba l-istil arkitettoniku tiegħu ċertu bini antik ma jkunx jista' jiġi alterat biex ikun aċċessibbli - għalkemm għandu jsir kull sforz biex insibu l-mezzi kif dawn il-binjiet ikunu aċċessibbli għal kulħadd - pero' wieħed ma jistax jifhem kif għadna naraw bini pubbliku, bħalma huma cinemas, il-banek u ċentri oħra li ma jkunux aċċessibbli għal kulħadd.

Din il-ħaġa m'hijiex aċċettabbli.

Agħar minn hekk, issib bini li jiftaħru li huwa aċċessibbli imbagħad tara ċerti affarijiet li bilfors ikollok tistaqsi: Imma skużi, l-aċċess fejn qiegħed?

Per eżempju, tara rampi li persuna f'wheelchair ma tkunx tista titlagħhom jekk ma jimbottawhiex tnejn jew tlieta min-nies.

Issib ukoll bibien dojoq li ma jgħaddix wheelchair minnhom u lifts intiżi biex bini jkun jista' jintuża minn persuni b'diżabilita' li jkunu tant dojoq li ma tkunx tista' timmanuvra wheelchair.

Dawn il-miżuri s'issa għadna ma nsibuhomx fil- building regulations u allura jista' jkun hemm nuqqas ta' inforzar tagħhom.

Jiena nappella biex issa li l-building regulations qed ikunu riformati, ikun mainstreamed il-konċett ta' aċċessibilita'.

Mr Speaker, anke fil-kwestjoni tal-housing għandu jidħol il-konċett ta' l- aċċessibilita'.

F'dan il-każ ma nkunux qegħdin naħsbu biss f'persuni b'diżabilita' imma nkunu qed naħsbu fl-istess nies li jieħdu dawn il-flats li llum m'għandhomx diżabilita' imma li ftit tas-snin oħra se jkunu anzjani.

Meta aħna nagħtu kas il-konċett ta' l-aċċessibilita' nkunu qed inħarsu 'l quddiem.

Ta' tletin sena huwa faċli li titla erba' sulari taraġ imma meta bniedem ikollu sebgħin sena jispiċċa jkun qiegħed priġunier f'daru.

Anke fejn jirrigwarda l-punti, Mr Speaker.

Ħafna drabi l-punti jivvantaġġaw family unit kif nafuha, pero' rridu nżommu wkoll quddiem għajnejna li ċerti nies li jkollhom ċerta diżabilita' jkunu jixtiequ jgħixu bħala single persons u allura naturalment dawn ikunu żvantaġġati.

Mr Speaker, fil-bidu għedt li jeħtieġ il-koperazzjoni ta' kulħadd.

Jiena, per eżempju, nixtieq nara iktar sensittivita' wkoll min-naħa tal- periti.

Naturalment jekk il-perit ikun sensittiv anke meta jkun qed jagħti parir lill-iżviluppatur, dan se jġib quddiem għajnejh anke din il-problema.

Għalhekk ma nistax nifhem jien, Mr Speaker, kif il-fakulta' ta' l- arkitettura – jien dan id-diskors diġa' għedtu f'din il-Kamra u se nibqa' nirrepetih sakemm ikolli risposta – m'hijiex qiegħda tilqa' talba li qed tagħmlilha l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' biex ikun hemm unit dwar l-aċċessibilita' anke mal-periti.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq aċċessibilita' fiżika, fejn il-periti jilagħbu logħba verament minn ġewwa u ma nistax nifhem kif il-fakulta' ta' l-arkitettura ma aċċettatx il-proposta li għamlet il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita'.

Nixtieq nisma' min-naħa tal-fakulta' ta' l-arkitettura dwar x'inhi l-problema.

Jekk hemm problema għandna naraw kif indura magħha u mhux sempliċement qatt ma nieħdu tweġiba mingħandhom.

Meta kont tkellimt dwar dan il-każ f'din il-Kamra kienet ċemplitli persuna li qed issegwi kors ta' l-arkitettura fejn qaltli li dan huwa veru.

Din il-persuna qaltli wkoll li din il-ħaġa tħossha hi wkoll għaliex għandha familjari bi problema ta' aċċessibilita'.

Mr Speaker, jekk verament irridu soċjeta' inklussiva ma nistgħux ninjoraw dan il-konċett.

Il-European social charter, li tiegħu aħna signatories, jgħidilna li rridu nipprovdu l-opportunitajiet kollha anke fil-qasam tax- xogħol.

Mela allura, Mr Speaker, jekk aħna rridu nipprovdu dawn l- opportunitajiet kollha għal persuni b'diżabilita', ma nistgħux nibqgħu nitfgħu rasna fir-ramel u ngħidu li lil dawn in-nies qed nagħtuhom l- opportunitajiet meta mbagħad meta jmur xi ħadd minnhom isib li jkollu l- kwalifiki kollha pero' ma jkunx jista' jidħol fl-ufficju minħabba li qiegħed f'wheelchair.

Mr. Speaker, il-kwestjoni ta' aċċessibilita' nistgħu nestenduha ħafna pero' llum m'għandix il-ħin biex nidħol fil-punti kollha, li jinkludu fost oħrajn it-trasport pubbliku, il-ħwienet u l-bankini.

Kien għalhekk li fil- bidu jiena għedt li jeħtieġ ir-riforma fl-istruttura iżda jeħtieġ ukoll li din ir-riforma tkun akkumpanjata b'riforma fil-mentalita'.

Illum il- konċett ta' aċċessibilita' għadu m'huwiex tant magħġun fil-liġijiet tagħna pero' fi ftit xhur oħra se jkollna l-Equal Opportunities Act u wieħed mill- pilastri ta' dan l-Att se tkun proprju l-aċċessibilita'.

Huwa veru li m'għandniex naħsbu li nistgħu nibdlu kull post biex dan ikun aċċessibbli pero' almenu għandna nibdew nagħtu kas din il-kwestjoni.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, il-ġimgħa l-oħra l-Onor.

Adrian Vassallo pprova jwassal messaġġ sabiex f'dawk il-competitions internazzjonali li beħsiebna nidħlu għalihom ma niġux imxekkla minn xi lakuna jew minn xi restrizzjoni fil-liġi.

Jekk aħna nidħlu biex nikkompetu f'xi ħaġa għandu jkollna l-istess drittijiet li għandhom pajjiżi oħrajn li se jikkompetu bħalna - qed nitkellem dwar il-fatt, u ta' dan il-gvern ħaqqu prosit, li ġie deċiż li l-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar fis-sena 2003 jiġu organizzati f'pajjiżna - u allura għandhom isiru l-emendi fil-liġi u għandhom isiru r- regolamenti meħtieġa sabiex pajjiżna mhux biss jikkompeti imma jkun jista' jmur aħjar minn drabi oħra billi jirbaħ xi midalji wkoll.

Aħna rridu noħolqu atmosfera u ambjent fejn il-kompetitur Malti jkun jista' jipprepara ruħu tajjeb.

Mr Speaker, jiena qed nitkellem dwar il-ħtieġa immedjata li jiġu emendati l-liġijiet - u dan qalu anke sieħbi l-Onor.

Adrian Vassallo - sabiex min se jikkompeti fl-isparar ma jsibx iżjed xkiel.

L-aħħar li saru l-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar f'dan il-pajjiż kellna kompetituri ta' 15, 16 jew 17-il sena li kienu marksmen tajbin biżżejjed biex rebħu l-kompetizzjoni.

Jiena m'inix qed ngħid li l-pulizija għandha tagħti liċenza biex nies ta' 14-il sena jew 15-il sena jmorru għall-kaċċa, pero' qed ngħid li l-pulizija għandha tagħti permess sabiex min ikun irid jispara fuq plattini jew jispara bl-air-gun jew bl-air-pistol ikollu d- dritt jagħmel dan f'shooting range, anke minn eta' żgħira.

Jiena niġi minn distrett fejn in-nies iħobbu l-passatemp tas-senter - ma nidħolx fil-mertu jekk dan hux passatemp li jwassal għall-kaċċa jew hux passatemp biex jisparaw għall-plattini - u naqbel ħafna ma' dak li qal l-Onor.

Vassallo u ma nistax nifhem kif dħalna għal kompetizzjoni li hawn Malta suppost li hija llegali.

Aħna ħadna parti f'air-pistol shot competition li sal-lum għad m'hemmx regolamenti dwarha.

Jiena nemmen, Mr Speaker, li wasal iż-żmien li immedjatament - u mhux qed ngħid is-sena d-dieħla, għax imbagħad ikun tard wisq - jittieħdu l-passi meħtieġa sabiex joħorġu r-regolamenti u l-permessi li hemm bżonn għal min irid jikkompeti f'dawn il-kompetizzjonijiet ta' l-air-pistols u air-rifles.

Fuq kollox aħna tajna l-permess biex jinxtraw dawn l-armi mhux biex dak li jkun iwaħħalhom mal-ħajt u joqgħod iħares lejhom imma sabiex jużahom f'kompetizzjoni u għad-delizzju tiegħu.

Jiena żgur li n-nies mhux se jmorru għall-kaċċa b'air-pistol u żgur li n-nies mhux se jmorru għall-kaċċa jisparaw bil-pellets ta' l-air-rifles u allura f'dan il-kontest, Mr Speaker, hemm bżonn li jsiru regolamenti li jagħtu permess lil ġuvintur u xebbiet ta' minn 14-il sena 'l fuq biex jekk iridu, taħt id-direzzjoni ta' nies adulti, jkunu jistgħu jitħarrġu biex jikkompetu.

Huwa fatt, Mr Speaker, li meta bniedem jikber jibda jqassam il-ħsieb tiegħu fuq ħafna affarijiet differenti.

Bniedem li ma jkollux la piż ta' familja u lanqas piż ta' affarijiet oħrajn ikun jista' litteralment jikkonċentra l-attenzjoni tiegħu fuq l-isport li jkun qiegħed jeżerċita u allura nemmen li huwa tassew importanti li jkollna kompetituri ta' 15 u 16- il sena għax huma dawn li jistgħu jwasslu sabiex pajjiżna jottjeni l- medalji f'dan il-kamp.

M'għandi xejn kontra kompetituri ta' eta' ikbar jew kontra dawk in-nies li marru jirrappreżentaw lil Malta, pero' għandna nagħtu fair chance lil kulħadd billi nwessgħu l-age gap.

Mr Speaker, l-istess ħaġa tista tingħad għal dawk li jisparaw għall- plattini bis-senter.

Ċertament li tiratur irid konċentrazzjoni perfetta meta jiġi biex jispara fuq it-target u allura importanti li dan jibda dan it-tip ta' sport meta jkun għadu żgħir u ma jkollux problemi ulterjuri fil- ħajja.

Nies ta' eta' żgħira ma jkollhomx problemi li jridu jagħmlu l- overtime biex iżommu familja, jew problemi li jridu jlaħħqu ma' żewġ jobs, pero' mbagħad ikollhom il-problema li hawn Malta dawn l-affarijiet sfortunament għadhom illegali.

Min se jiġi Malta se nimponulu li jkollu 20 sena biex ikun jista' jispara, jew inkella rridu nagħtu ċans lill-Maltin ukoll li jipparteċipaw f'dan l-isport mingħajr sikkatura żejda?

Mr Speaker, riċentement minħabba rapporti li kien hemm fil-lokalita' tar- Rabat, il-pulizija kellha tieħu passi sabiex tara li fir-range tal-Virtu' joqogħdu japplikaw għal liċenza kull darba.

Hemm bżonn li jkun hemm permess u li ikun hemm insurance cover pero' wasal iż-żmien li l-liċenza toħroġ darba fis-sena u mhux bniedem irid japplika kull ġimgħa jew kull xahar.

Hemm ammont sostanzjali ta' nies li jibdew jitħarrġu mill-Erbgħa biex is- Sibt wara nofsinhar u l-Ħadd filgħodu jidħlu għall-kompetizzjonijiet ta' l- isparar fuq il-plattini.

Dawn il-kompetizzjonijiet isiru f'areas li ma jweġġgħu lil ħadd u ma jdejqu lil ħadd.

Isiru f'postijiet fejn bniedem qalb il-ħbieb jipprova jara jekk għadux tajjeb jew jekk sarx aħjar mill-bieraħ u jsiru b'sens li bniedem jibda jinqata' minn dik il-kilba li jmur għall- kaċċa għax il-kapaċita' tiegħu ta' tiratur ikun qiegħed jesebiha mod ieħor.

Anke hawnhekk, Mr Speaker, hemm bżonn li jsiru emendi urġenti sabiex sakemm qed jisparaw għall-plattini, iż-żgħażagħ ikollhom il-faċilita' li jikkompetu.

Hija assurdita' li ma nagħtux ċans lil uliedna meta qegħdin ngħidu li aħna limitati fl-ammont ta' nies li għandna u meta nafu li hemm tfal ta' 16 u 17-il sena li huma kapaċi jirrappreżentaw lil pajjiżna u jieħdu l-medalji.

Jiena niġbed l-attenzjoni kemm tal-ministeru ta' l-intern kif ukoll tal-ministeru ta' l-edukazzjoni li jkopri l-isport sabiex jittieħdu l-passi meħtieġa.

L-aħħar punt li xtaqt insemmi huwa dwar il-fatt li dan l-aħħar qed jingħad li min jidħol jara l-logħob tal-football irid jibda jħallas il-VAT fuq il-biljett ta' l-entratura.

Il-ministru l-bieraħ qal li ma jarax differenza bejn min imur jara film f'xi ċinema u min imur il-ground jara logħba football - ġosti! - u kkonferma li l-VAT għandha titħallas fuq il- biljett ta' l-entratura.

Dan huwa veru pero' min-naħa l-oħra naħseb li għandha ssir emenda, fis-sens li ma tinġabarx VAT għal dak li sar fil- passat.

Ma nistgħux nikkostrinġu lill-MFA li tħallas il-VAT tal-passat u lanqas nippretendu li kull individwu li mar il-ground mill-1 ta' Jannar ta' l-1995 sal-lum imur jagħti kontribuzzjoni ta' 15c jekk il-biljett kien Lm1 sabiex ikopri l-VAT ta' dakinhar!

Jien naħseb li dak li ġie ddikjarat bħala dħul fl-1995 ġie rreġistrat fil-budget ta' l-1996 u għalaqna l-kotba; l-istess, dak li ġie reġistrat li daħal fl-1996 deher fil-budget ta' l- 1997 u waqaf hemm.

Issa jekk kienx dovut taħt is-CET hija question mark pero' huwa fatt li dik il-liġi spiċċat u allura ma nafx kemm baqa' dritt li tinġabar taxxa taħtha.

Issa dan l-istaġun għadda u t-teams diġa' qegħdin jaħsbu għall-istaġun li ġej.

Aħna nafu kif jgħixu l-football clubs f'dan il-pajjiż.

Dawn ikunu qed jistennew dik il-qatra flus tiġi mingħand l-MFA.

Ma jistax ikun li kull team tal-premier jiġi ffaċċjat b'taxxa li jeħduhielu mill-gate money tas- sena ta' qabel.

Jiena jidhirli li jekk għandha tinġabar, il-VAT għandha tinġabar mill-bidu ta' l-istaġun li ġej.

Fuq kollox il-liġi tista' tagħmilha u tista' tilleġislaha pero' jrid ikun hemm ukoll il-lat uman li jikkmandaha.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, l- Erbgħa, 16 ta' Ġunju, 1999 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

POWER STATION - MARSA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'miżuri qed jittieħdu biex il- ħaddiema fil-power station tal-Marsa ma jaħdmux f'ambjent bi sħana u storbju eċċessivi li qed jagħmlu ħsara lis-saħħa u lis-smiegħ tagħhom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-ħaddiema kollha li jaħdmu fil-Power Station tal- Marsa, inklużi dawk li jaħdmu fit-Taqsima tal-Manutenzjoni, huma pprovduti bl-ear protectors.

Barra dan, l-operaturi li jikkontrollaw l-apparat bħall- boilers, għandhom cubicles forma ta' kamra mibnija mal-Panel Aluminium Glass Cubicle li din ukoll hija mgħammra b'sistema t'arja kondizzjonata.

SKEJJEL - TARĠA GAP - SUMMER COURSES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex m'humiex se jsiru summer courses dan is-sajf, f'Tarġa Gap School for Art and Crafts?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-korsijiet f'Salvatore Dimech School for Craftsmen Tarġa Gap fis-sajf huma inizjattiva ta' l-iskola u mhux tad- dipartiment.

Għal raġunijiet personali, l-għalliema ħassew li ma kienx possibbli jiftħu l-korsijiet din is-sena.

INSTITUTE OF HEALTH CARE - LIBRERIJA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema kriterji enrolled nurse qegħda taħdem fil- librerija ta' l-Institute of Health Care?

X'inhuma s-sigħat ta' xogħol tagħha?

Jekk taħdem b'sistema ta' shift, x'inhuma d-doveri tagħha s-Sibtijiet, il-Ħdud u fil-festi pubbliċi u fil- perjodu tas-sajf meta l-librerija tkun magħluqa?

X'inhuma l-allowances li għandha għall-ħdud u l-festi pubbliċi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Skond ir-records tad-dipartiment, l-enrolled nurse li qed taħdem fil-librerija ta' l-Institute of Health Care ilha hemm minn mindu nfetaħ.

F'Ġunju 1998 ingħatat transfer għas-sala M6 ġewwa l-Isptar San Luqa, li pero qatt ma ġie mplimentat.

Peress li l-Institute of Health Care mhux fid-dikasteru tiegħi nitlob lill-Onor.

Membru biex jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

SERVIZZ ĊIVILI - REDUCED HOURS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid meta se tibda s-sistema tar-reduced hours għall- ħaddiema tal-gvern?

Jista' l-Prim Ministru jgħid min se jkun intitolat biex japplika għal din is-sistema?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat illi s-sistema ta' sigħat imnaqqsa kif imħabbra fil-Ftehim Kollettiv għall-impjegati tal-Gvern ġiet fis-seħħ f'dawn il-ġranet.

DJAR - MANUNTENZJONIJIET

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l-għarajjes jistgħux japplikaw għall-iskema ġdida li ġiet imħabbra f'dawn l- aħħar ġranet dwar għajnuna biex issir manutenzjoni f'postijiet privati eċċ?

Jista' l-Ministru jgħid jekk din l-għajnuna tingħatax ukoll għal bini tal- gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-iskema mħabbra dan l-aħħar ġranet tapplika għall- inkwilini rikonoxxuti residenti f'proprjeta' tal-gvern.

Teżisti skema biex sidien (inklużi l-għarajjes) ta' postijiet privati okkupati jew se jiġu okkupati minnhom jistgħu japplikaw għall-għajnuna biex isiru xogħlijiet ta' rranġar u titjieb.

Teżisti skema għall-istess xogħlijiet ġo postijiet privati okkupati minn inkwilini.

KALKARA - SCAPYARD

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-gvern għandux xi ħsieb li jsir xi sit alternattiv għall-iscrapyard li hemm fil-Kalkara u li hija ta' ħsara għall- ambjent?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-gvern determinat illi ma ssir ebda ħsara lill-ambjent.

KALKARA - HARD STANDING BOATYARD

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: In vista li fuq parti tal-moll tal-Kalkara hemm hard standing boatyard li hija eyesore meta tħares mill-faċċata u ta' inkonvenjent għal min irid jippassiġġa fuq dik il-parti tal-moll, hux qed jiġi ppjanat li jinstab xi sit alternattiv?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Onor.Interpellant tapprezza illi din il- hard standing boatyard issa ilha hemm numru ta' snin konsiderevoli, u fil- preżent għad m'hemmx pjani għal siti alternattivi għal din il-boatyard.

PULIZIJA - DROGA/KRIMINALITA'

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk qattx sar studju mill-awtoritajiet tal-pulizija dwar ir-relazzjoni bejn id-droga u l-kriminalita' speċjalment fost iż-żgħażagħ?

X'inhu n-numru ta' persuni li ġew arrestati matul l-ewwel ħames xhur ta' din is-sena fuq: pussess; u traffikar ta' droga?

Kemm minn dawn kienu taħt il-21 sena?

Dawk kollha tressqu l-Qorti?

ONOR.

TONIO BORG: Teżisti fil-Korp tal-Pulizija u fl-NDIU sistema ta' ġbir ta' informazzjoni li tgħin fl-investigazzjoni dwar id-droga u l- konnessjoni li din għandha ma' reati oħra.

Rigward il-kumplament tal-mistoqsija ninsab informat li matul l-ewwel ħames xhur ta' din is-sena ġew arrestati mill-Pulizija 252 persuna fuq suspett ta' pussess ta' droga u 87 persuna fuq suspett ta' traffikar ta' droga.

Minn dawk li ġew arrestati, 114 kienu taħt il-21 sena, filwaqt li 137 minnhom tressqu l-Qorti.

SPORTS AND LEISURE FAIR - DISKORS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Minsitru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tad-diskors tas- Segretarju Parlamentari fl-okkażjoni tal-ftuħ ta' l-iSports and Leisure Fair?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-okkażjoni tal-ftuħ ta' l-Isports and Leisure Fair is-Segretarju Parlamentari għamel diskors improviżat.

Ma nżamm ebda recording ta' dan id-diskors u allura l-aħjar mezz ta' kif wieħed jista' jkun jaf il-kontenut tiegħu huwa minn dak li ġie rrapportat fil-gazzetti.

PIXXINA NAZZJONALI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 7323, jista' l-Ministru jgħid għaliex il-ħaddiema reġgħu ngħataw kuntratt part- time għal sitt xhur?

Jista' l-Ministru jagħti dettalji dwar kemm kull wieħed mill-ħaddiema part-time fil-Pixxina Nazzjonali ħadmu sigħat matul April, Mejju u fl-ewwel ġimgħa ta' dan ix-xahar?

Jikkonsidra l-Ministru li dawn il-ħaddiema part-time fil-fatt qed jaħdmu sigħat li skond il-liġi tikkwalifikahom bħala full timers?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' siegħat li ħadmu matul April, Mejju u l-ewwel ġimgħa ta' Ġunju huma:

IMPJEGAT/A NUMRU TA' SIEGHAT April Mejju Gunju (sa 6.6.99) Alan Falzon 157 139.5 35.5 Franklin Axisa 175.5 152.75 44 William Galea 171 133 36 Elisabeth Valentine 166.25 120 30 David Grech 162 151.5 47 Keith Zahra 201 200 60 Emanuel Reitano 179 178.5 41.5

Is-sigħat li dawn il-ħaddiema jaħdmu iżjed minn dak stipulat fil-kuntratt tagħhom jitħallsu tagħhom bl-istess kondizzjonijiet tal-kuntratt.

Dwar il- mistoqsija dwar il-kuntratt definit għal dawn il-ħaddiema ingħatat tweġiba f'mistoqsija preċedenti.

SKEJJEL STATALI - GĦAWDEX

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm skejjel ta' l-Istat f'Għawdex?

Kif inhuma kklassifikati bħala primarji, sekondarji eċċ?

X'inhu n-numru ta' studenti f'kull grad ta' skola?

Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm għalliema tal-edukazzjon fiżika assenjati f'kull grad ta' skola f'Għawdex?

Jista' l-Minstru jgħid kemm hemm għalliema li huma normalment residenti f'Għawdex li qed jaħdmu fi skejjel Malta?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba hi kif se nsemmi:

(1) SKEJJEL TA' L-ISTAT F'GHAWDEX

Skejjel Primarji 11 Skejjel Sekondarji 2 Post-Sekondarji 1 Trade Schools 3 School of Music 1 School of Art 1 School of Drama 1 ESN Special School 1 li taghmel parti minn Skola Primarja

(2) NUMRU TA' STUDENTI

Primarji 2049 Sekondarji (Agius de Soldanis) Junior Lyceum 819 Sekondarja 294 (Ninu Cremona) Junior Lyceum 401 Sekondarja 474 Mary Meilak (Girls' Trade) 43 Carmelo Refalo (Boys' Trade) 31 School of Agric. & Bldg.

93 Sir M'Angelo Refalo Centre for Further Studies (1st year) 331 (2nd year) 196

(3) GHALLIEMA TA' L-EDUKAZZJONI (FIZIKA)

Ninu Cremona Lyceum Complex 8 Agius de Soldanis J.L. & Sec.

4 Peripatetic Teachers (Primary) 3

(4) GHALLIEMA RESIDENT F'GHAWDEX LI JGHALLMU MALTA

Teachers 7 Instructors 2 Part-Time Instructors 10 Supply Teachers 3

SKEJJEL - STUDENTI LI SARU OMMIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' studenti bniet li matul din is- sena skolastika saru ommijiet?

Jista' jgħid x'għajnuna tingħata mid- Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni lil dawn l-ommijiet żgħażagħ biex ikunu jistgħu jkomplu bl-istudji tagħhom wara li jwelldu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li matul is-sena skolastika 1998 - 1999 l- iSchoolgirl Mothers' Unit attendew studenti bniet mil-livell Sekondarju u Post-Sekondarju.

Attendew ukoll il-Unit bniet li nqabdu tqal kif spiċċaw l- iskola Sekondarja qabel ma bdew xi kors ieħor post-sekondarju.

Dawn iċ-ċifri, (li lista tagħhom tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta), jistgħu ma jirriflettux is-sitwazzjoni vera.

Din l-istatistika turi biss iċ-ċifri ta' bniet tqal li attendew il-unit.

Dawn il-bniet tqal huma ta' etajiet differenti u ta' abilitajiet akkademiċi differenti.

L-iSchoolgirl Mothers' Unit joffri:

* Programm għat-tfajliet tqal taħt it-18-il sena.

Dawn jattendu l-Unit tlitt darbiet fil-ġimgħa.

Huma jingħataw tagħlim, taħriġ, informazzjoni relevanti għas-sitwazzjoni tagħhom.

* Jingħataw "Counselling" kontinwu.

* "Counselling" jingħata wkoll lill-missirijiet tat-trabi, lill-ġenituri tat-tfajla u tal-ġuvni kull meta jiġi mitlub.

* Jinżammu kuntatt regolari mal-iskola fejn tattendi t-tfajla, u mas- Social Worker skond il-ħtiġijiet tal-każ individwali.

* Wara li titwieled it-tarbija, t-tfajliet jattendu "Support Group", darba fil-ġimgħa fejn ikomplu jingħataw (a) tagħlim relevanti għalihom; (b) counselling skond il-ħtieġa.