MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 10 L-Erbgħa, 11 ta' Novembru, 1998 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 10

L-Erbgħa, 11 ta' Novembru, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 11 ta' Novembru, 1998

WERREJ MINUTI 474

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 474

TQEGĦID TA' KARTI 480

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOĊJALI

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) BILL 481

AĠĠORNAMENT 506

MISTOQSJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 512

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 9 li saret fl-10 ta' Novembru, 1998 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

DWANA - IMPORTAZZJONI TA' LAĦAM

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'inhuma l-varjetajiet u kwantitajiet ta' laħam aħmar - u prodotti oħra pproċessati magħmula mil-laħam aħmar - li ġew importati f'Settembru u Ottubru 1998?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): L-informazzjoni mitluba mill- Onor. Membru tinvolvi ħafna statistika li nġabret mill-computer records tad- dwana.

Dik għax-xahar ta' Ottubru 1998 tkopri sas-26 tax-xahar.

Sur President, qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' l-istatistika miġbura.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk kienx hemm xi tibdil fir-rigward ta' l-HS code 16.02 dwar beef burgers, naturalment b'riferenza għall-avviż legali numru 68 ta' l-1998 li jemenda l- Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Industrija Lokali?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Safejn naf jien ma kien hemm l-ebda tibdil fl-HS code.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Allura l-Ministru jikkonferma li fuq burgers imporati, jiġifieri dawk proċessati bil-laħam aħmar, qed titħallas il-full levy ta' 80c u mhux 10c għal kull kilogramm?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Le, qiegħda titħallas il-levy skond l-HS code proprju tagħhom.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Forsi tajjeb li wieħed ifakkar li l-gvern preċedenti kien ressaq emenda għall-Att dwar il-Protezzjoni ta' l- Industrija Lokali - li se tagħlaq fis-26 ta' dan ix-xahar - u nemmen li jkun tajjeb li din l-emenda terġa' titressaq sabiex issaħħaħ idejn il- kontrollur tad-dwana ħalli jkun f'pożizzjoni li jibqa' jagħti l-protezzjoni lill-industrija lokali.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Fir-realta' l-liġi li tressqet quddiem il-Kamra kienet tikkonċerna lill-ministeru ta' l-industrija u mhux lill-ministeru tal- finanzi u d-dwana as such; u lanqas ma tressqet biex tibdel l-HS code imma biex iddaħħal levy ġdida taħt HS code ġdid.

Nerġa' ngħid li din ma kenitx kwestjoni ta' tibdil fl-HS code imma kwestjoni ta' introduzzjoni ta' levies ġodda.

(Interruzzjonijiet)

Nifhem li kien hemm oġġezzjonijiet min-naħa ta' Brussels dwar l- introduzzjoni ta' dawn il-levies pero' mill-informazzjoni li għandi jiena m'huwiex kontemplat li terġa' titressaq din il-liġi.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiena jidhirli li l-emenda ma tressqitx biex tiżdied xi levy imma sabiex il-kontroll li teżerċita d-dwana taħt il-liġi li tipproteġi l-industrija lokali - naturalment id-dwana hija obbligata li żżomm il-kontrolli neċessarji - jiġi ttrasferit u emendat b'code partikolari.

Jiġifieri ma kienx hemm żieda imma kien hemm ċerti bidliet barra minn pajjiżna sabiex levy partikolari tiġi miftehema differenti - niftakar illi kienu bdew jidħlu beef burgers friski, jiġifieri mingħajr ebda żieda ta' herbs magħhom - u allura kienet tressqet din l-emenda biex il-kontrollur tad-dwana jżomm ċerta ordni fuq dak li jkun qed jiġi importat.

Jiġifieri għalkemm, kif spjega l-Ministru, din tikkonċerna lill- ministeru ta' l-industrija, jiena naħseb li xorta waħda għandu jkun hemm kordinament sħiħ mad-dipartiment tad-dwana.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Il-kwestjoni tal-levies m'hijiex kwestjoni ta' kordinament imma hija kwestjoni ta' policy dwar protezzjoni.

Fil-fatt meta oriġinarjament kienu ddaħħlu l-levies, dawn ma kenux iddaħħlu bħala miżura fiskali per se.

Qgħadna attenti wkoll li ma neħdux l-idea li l-levies huma speċi ta' dħul li għandu jiġi protett akkost ta' kollox mill-gvern.

Kif diġa' għidt, il-levies huma bbażati fuq policies li jittieħdu minn żmien għal żmien vis-a-vis il-livell ta' protezzjoni li rridu f'oqsma differenti ta' l-industrija tagħna; u d-deċiżjonijiet dwarhom m'humiex deċiżjonijiet fiskali imma huma deċiżjonijiet industrijali li għandhom x'jaqsmu mal- livell ta' protezzjoni fis-setturi differenti.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, jekk il-Ministru jippermettili nixtieq inpoġġilu l-mistoqsija b'mod differenti.

Għal żmien twil l- importazzjoni tal-beef burgers kienet ġiet klassifikata taħt HS code 16.02 u kienet titħallas levy ta' 80c kull kilogramm.

Eventwalment meta wieħed għarbel id-definizzjoni ta' x'inhu beef burger u ra li hemm beef burgers li huma purament tal-laħam, oħrajn li jkollhom miżjud biss melħ li huwa preservattiv komuni u oħrajn li jista' jkollhom herbs u affarijiet oħra, mill-parir li kien qed jingħata min-naħa tad-dwana rriżulta li dawn iridu jmorru strettament taħt klassifika oħra li taħtha titħallas biss levy ta' 10c fuq kull kilogramm.

Allura meta konna fil-gvern konna għidna li rrispettivament minn kif inhu kklassifikat dan il-prodott, għandu jkun hemm levy ta' 80c kull kilogramm biex nipproteġu l-prodott lokali.

Li rrid nistaqsi huwa dan: Il-gvern preżenti għandu ħsieb jieħu xi miżuri f'din il- linja biex jipproteġi l-produzzjoni lokali ta' beef burgers kontra l- importazzjoni minn barra?

Għaliex jekk se nniżżlu l-levy għal 10c ovvjament se jfur is-suq u l-prodott Malti se jmur ħażin.

Allura hemm xi ħsieb li l-gvern jagħmel din it-tip ta' protezzjoni?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Il-gvern s'issa m'għandux ħsieb li jagħmel din it-tip ta' protezzjoni.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jista' l-Ministru jgħidilna jekk kellux xi rappreżentazzjonijiet mal-Federazzjoni ta' l-Industrija fuq dan is-suġġett?

Jiġifieri l-FOI qajmet miegħu l-punti li kienet qajmet mal- gvern preċedenti, u cioe' li la qabel kien hemm 80c protection fuq dan it- tip ta' laħam u allura din it-tip ta' protection għandha tinżamm u mhux sempliċement jitneħħa għax issa hemm klassifika differenti?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Miegħi ma saru l-ebda rappreżentazzjonijiet mill-FOI.

DWANA - IMPORTAZZJONI TA' ĠOBON

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi l-varjeta' u l-kwantita' ta' prodotti tal-ġobon u oħrajn magħmula mill-ħalib frisk li ġew importati f'Settembru u Ottubru 1997 u 1998?

ONOR.

JOHN DALLI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru tinvolvi ħafna statistka li nġabret mill-computer records tad-dwana.

Dik għax-xahar ta' Ottubru 1998 tkopri sas-26 tax-xahar.

Sur President, qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' l-istatistika miġbura.

DWANA - IMPORTAZZJONI TA' POULTRY PRODUCTS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'varjetajiet u kwantitajiet ta' poultry products ġew importati f'Settembru u Ottubru 1997 u 1998?

ONOR.

Membru tinvolvi ħafna statistika li nġabret mill-computer records tad-dwana.

Dik għax- xahar ta' Ottubru 1998 tkopri sas-26 tax-xahar.

DWANA - IMPORTAZZJONI TA' DRUMSTICKS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jirriżultalu l-Ministru li f'Ottubru nqabdu jiddaħħlu drumsticks tat-tiġieġ għas-suq lokali?

Jekk iva, x'kienu l-kwantitajiet u xi proċeduri qed jittieħdu biex ikun assigurat li prodotti oħra bħal chicken breasts li qed jiġu pproċessati lokalment, ma jidħlux taħt isem differenti biex jiġu cleared mid-dwana?

ONOR.

JOHN DALLI: Matul Ottubru sar rilaxx ta' drumsticks mid-dwana f`żewġ okkażjonijiet.

Il-piż ta' dawn iż-żewġ konsenji kien ta' 11,640 kilo, li fuqhom tħallset is-somma ta' ¥15,132 bħala levy, bil-¥1.30 kull kilo.

Naturalment, waqt ir-rilaxx tal-prodotti jsir l-eżami biex ikun żgurat li huma konformi mad-dikjarazzjoni u li t-taxxi dovuti jkunu tħallsu.

Fejn u kif ikun meħtieġ jintalab ukoll il-parir ta' min hu aktar intiż fil- materja.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI GĦAL OMMIJIET XEBBIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huma n-numru ta' ommijiet xebbiet residenti f'Malta u Għawdex matul dawn l-aħħar għaxar snin sena b'sena?

Kemm minn dawn għandhom aktar minn tifel jew tifla waħda?

X'inhija l-assistenza addizjonali f'każijiet bħal dawn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Ministru għall-Politika Soċjali): Il-liġi dwar is- sigurta' soċjali tipprovdi għajnuna soċjali lil dawk l-ommijiet xebbiet li jagħmlu talba għall-għajnuna.

Id-dritt għal din l-għajnuna hija soġġetta għat-test tal-mezzi.

Xebba omm tista' tirċievi wkoll l-allowance għat- tfal.

F'kaz li din l-omm tkun qed tirċievi l-għajnuna soċjali, din tista' tagħmel xi xogħol li bejn l-għajnuna li titħallas lill-omm b'wild wieħed u l-qligħ mix-xogħol ma jaqbiżx il-paga minima nazzjonali.

Ovvjament, fejn id-dħul f'xi ħin jaqbeż dak li hemm stipulat fil-liġi, jew jekk din l-omm tiżżewweġ jew issib min imantniha, din l-għajnuna ma tibqax titħallas.

Għaldaqstant m'huwiex possibbli li tingħata l-informazzjoni kif mitluba mill-Onor.

Interpellant, fis-sens li l-istatistika ma tippermettilniex li niġbru din it-tip ta' informazzjoni.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, ħafna ommijiet xebbiet - dawn dejjem qed jiżdiedu u jidher li ż-żmien modern tal-lum qed joħloq dan it-tip ta' ambjent soċjali - qed jilmentaw li m'humiex isibu koperazzjoni biżżejjed mid-dipartiment tas-sigurta' soċjali u mill-welfare officers li jkunu qed jassistuhom.

Fil-fatt waħda mir-raġunijiet għaliex jien dejjem nistaqsi għall-istatistika huwa proprjament biex niġbed l-attenzjoni tal-Ministru li s-social workers u l-welfare officers għandhom jagħmlu dmirhom sewwa billi jżommu kuntatt kontinwu ma' dawn l-ommijiet xebbiet billi jgħinuhom bl- aħjar mod li jistgħu fil-ħteġijiet li huma jkollhom biex irabbu lil uliedhom.

Kif diġa' għidt, qed isiru ħafna lmenti minn dawn l-ommijiet xebbiet minħabba nuqqas ta' social workers u welfare officers; u għalhekk jien inħoss li għandha ssir xi ħaġa biex ikun hemm aktar flessibbilta' fejn jidħlu l-ħteġijiet ta' dawn iċ-ċittadini.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, jien naħseb li f'dawn ix-xahrejn li għaddew ma ġara xejn partikolari li f'daqqa waħda seta' ħoloq xi tip ta' ilment partikolari.

Jiġifieri jekk hemm x'ilmenti f'dan il-qasam, naħseb li dawn japplikaw għall-esperjenza li seħħet tul is-snin li għaddew.

Ir- realta' hi li f'pajjiżna għandna l-iskemi ta' għajnuna soċjali stabiliti fil-liġi, li juru b'mod ċar il-parametri li taħthom wieħed għandu jew m'għandux id-dritt li jirċievi xi għajnuna partikolari, u għalhekk aħna rridu nadattaw ruħna għal dawk ir-realtajiet.

Issa li nistgħu nagħmlu aħna huwa li naraw flimkien kif nistgħu ntejbu l-liġi biex inkunu nistgħu nindirizzaw il-bżonnijiet partikolari ta' setturi differenti, f'dan il-każ ta' l-ommijiet-xebbiet.

Sur President, irrid ngħid li matul l-ewwel tmien ġimgħat ministerjali tiegħi qed niltaqa' ma' kwantita' kbira ta' ommijiet xebbiet li l-ikbar bżonn urġenti tagħhom huwa dak ta' l-akkomodazzjoni soċjali u mbagħad miegħu, jew inkella moħbi warajh, hemm xi problemi soċjali oħra.

Sfortunatament waħda mill-affarijiet li iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed nirrealizza, hija kemm sal-lum f'pajjiżna għad m'għandniex sors ċentrali ta' statistika serja li tista' tgħinek tifformola l-policies tiegħek fit- tul, u fil-fatt dan il-bżonn joħroġ bl-iktar mod ċar f'dan il-qasam li qed niddiskutu.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax studju tajjeb jista' jgħinna nistabilixxu b'mod ċar id-direzzjoni futura u jista' jinfluwenzana ħafna fil-kwalita' u fit-tip ta' flats jew proprjetajiet oħra li jinbnew mill- awtorita' tad-djar għas-snin li ġejjin.

Per eżempju, jekk l-istudju jurik li hemm domanda qawwija għal one-bedroom jew two-bedroom flat, allura wieħed ikun jista' jippjana fit-tul ħalli jindirizza dan il-bżonn.

Pero' nerġa' ngħid li wieħed mill-aspetti li l-iktar qed inħoss nieqes f'dawn l- ewwel ġimgħat huwa li wieħed m'huwiex qed isib l-istatistika available f'idejh u allura prattikament irid jikkuntratta lil xi ħadd biex b'mod jew ieħor jagħmel eżerċizzju, liema eżerċizzju wara xi sitt xhur, jew l-iktar sena, jiġi outdated u allura ma jkunx jista' jerġa' jintuża.

Ta' min jgħid li bħalissa l-ministeru tiegħi qed jeżamina l-possibbilta' li jwaqqaf speċi ta' unit intern li wieħed mill-għanijiet tiegħu jkun proprjament dak li tinġabar l-informazzjoni u jżommha ongoing.

Fil-fatt fid-dipartiment diġa' jeżistu ċerti strutturi ta' informatika li b'daqsxejn ta' immaġinazzjoni u bi ftit irranġar fl-ipprogrammar tiegħu nkunu nistgħu nieħdu l-indikazzjonijiet u l-informazzjoni li għandna bżonn.

Sfortunatament kif inhi s-sitwazzjoni bħalissa d-dipartiment ma jistax jipprovdi l-informazzjoni mitluba fil-mistoqsija mill-Onor.

Interpellant - liema mistoqsija kienet interessanti ħafna u li anke jien xtaqt li nkun naf ir-risposta għaliha - għax prattikament trid toqgħod teżamina każ każ u dan ma jistax ikun.

Jien naħseb li b'daqsxejn ta' attenzjoni u b'investiment żgħir nistgħu nkunu f'pożizzjoni li niġbru din it-tip ta' informazzjoni ħalli nkunu nistgħu nifformolaw il-politika tagħna f'dan il- qasam għall-futur.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, jien nifhem il-punti li għamel il- Ministru u d-diffikultajiet li għandu, imma fir-rigward ta' akkomodazzjoni soċjali jista' jagħti ħjiel approssimattiv ta' kemm jaħseb li hemm każi pendenti ta' ommijiet xebbiet li għandhom talba quddiem id-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: M'iniex se nazzarda nirrispondi bl-amment pero' off the cuff nista' ngħid li minn kull għaxar każijiet li sirt naf bihom s'issa personalment, billi jew ġew riferuti għand id-dipartiment jew avviċinaw lill-ministeru, żgur li ssib li nofshom huma relatati ma' single parents.

Naturalment, kif għidt diġa', dan huwa biss estimu very much off the cuff, pero' ma niddejjaq xejn li jkolli mistoqsijiet oħra fuq dan is- suġġett għax wieħed ikun jista' jasal għal ċerti konklużjonijiet skond l- informazzjoni li tingħata.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Coleiro, mistoqsija supplimentari.

Jekk jogħġobkom żommu l-mistoqsijiet fil-qosor biex kulħadd jingħata ċ-ċans li jagħmel il-mistoqsijiet tiegħu.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-gvern għandux il-ħsieb li jagħmel xi tibdil fil-liġi, b'mod partikolari fejn jidħlu tfal ta' ommijiet xebbiet u fejn il-missier ma jkunx magħruf?

F'pajjiżna nafu b'każijiet ta' ommijiet xebbiet fejn il-missier ma jkunx magħruf u mbagħad f'daqqa waħda jitfaċċa u b'sempliċi rikors fil-qorti jċappas kunjomu mat-tifel jew mat-tifla.

Barra minn hekk, jista' l-Ministru jgħidli wkoll jekk għar-rigward tas- single parents li qed jirċievu l-għajnuna soċjali - hawnhekk m'iniex qed nirriferi biss għall-ommijiet xebbiet imma anke għan-nies separati - hemmx il-ħsieb li jżid in-numru ta' sigħat li huma intitolati li jaħdmu minħabba l-fatt illi s-sigħat huma ftit wisq u l-għajnuna soċjali m'hijiex biżżejjed biex dawn ilaħħqu mal-bżonnijiet tagħhom, partikolarment fejn ikun hemm numru ta' tfal sostanzjali?

Qed ngħid dan għax qed ikun hemm każijiet fejn single parents, kontra x-xewqa tagħhom, ma jkunux iridu juru li qegħdin jaħdmu.

Għar-rigward ta' akkomodazzjoni soċjali, nixtieq inkun jaf ukoll jekk l- awtorita' tad-djar hijiex qed taħseb fuq il-bażi li meta tipprovdi l-units għas-single parents, dawn l-appartamenti ma jingħatawx lis-single parents biss.

Ma naħsibx li dawn in-nies għandhom jiġu ssegragati fis-soċjeta' tagħna għaliex imbagħad ikun hemm ħafna effetti negattivi fuq l-ulied.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Gonzi, ħalli nieħu l-mistoqsija ta' l-Onor.

Karl Chircop ukoll biex tirrispondihom f'daqqa għaliex sar il-ħin.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Peress li sa jumejn ilu l-Ministru għadu kemm ftaħar f'din il-Kamra li s-sistema tas-servizzi soċjali ġiet komputerizzata, jista' jispjega l-fatt kif ma tistax tingħata statistika sempliċi bħal din ta' single mothers?

Qed ngħid dan għax safejn naf jien din il-mistoqsija parlamentari li saritlu hija straight forward u ma fihiex ħafna komplikazzjonijiet.

Jien naħseb li jkun inutili li nikkomputerizzaw is- sistema għax jekk is-sistema ma tiġix updated b'mod regolari se nibqgħu niltaqgħu ma' dawn it-tip ta' diffikultajiet.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nistieden lill-Onor.

Chircop jara daqsxejn il- mistoqsija parlamentari oriġinali ħalli japprezza x'intalab.

Fil-fatt il- mistoqsija kienet tgħid hekk:

"Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' ommijiet xebbiet residenti f'Malta u Għawdex matul dawn l-aħħar għaxar snin sena b'sena?

Kemm minn dawn għandhom iktar minn tifel jew tifla waħda?

X'inhija l-assistenza addizzjonali f'każijiet bħal dawn?"

Issa rrid ngħid li l-investiment fl-infrastruttura tal-komputerizzazzjoni f'dan il-pajjiż bdiet fl-1990 u l-proċess ta' dak l-investiment wassal sa l- 1995 sakemm wasal biex ikun jista' jirrendi.

Jien naħseb li huwa diffiċli biex nagħti l-informazzjoni mitluba fid-domanda oriġinali, mhux għax ma xtaqtx, għaliex kif diġa' għidt l-informazzjoni hija ta' interess.

Kieku nista', altru li niġbidha anke għalija personalment, aħseb u ara kemm kont nagħtiha lil din il-Kamra!

Dwar il-mistoqsijiet li staqsiet l-Onor.

Coleiro, għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-aħħar mistoqsija mit-tlieta li għamlet, żgur li naqbel magħha.

Jiġifieri m'għandna bl-ebda mod nużaw jew ikollna xi politika li nibnu xi blokk ta' flats u nitfgħu biss fih, per eżempju, nisa li jkunu ommijiet xebbiet.

Jien ma naqbel assolutament xejn ma' dan għaliex dak ikun ifisser li nkunu qed nissegregaw, inkunu qed nidentifikaw setturi differenti u tkun politika kompletament żbaljata.

L-allokazzjonijiet iridu jsiru b'mod li wieħed jifrex kemm jista' jkun.

L-Onor.

Interpellant staqsietni wkoll jekk għandniex xi ħsieb li nindirizzaw il-bżonnijiet ta' l-ommijiet xebbiet għal dak li għandu x'jaqsam ma' benefiċċji soċjali jew għajnuna soċjali.

Iva, wieħed irid kontinwament jara kif jista' jtejjeb il-kondizzjonijiet li jeżistu llum, partikolarment fuq il-punti li semmiet hi.

Pero' mhux dak biss, anke fuq affarijiet oħrajn li għandhom x'jaqsmu ma' kemm l-omm xebba tkun tista' taħdem u fl-istess ħin tirċievi l-għajnuna biex tkun tista' tlaħħaq mar- realtajiet partikolari tagħha.

Rigward l-ewwel mistoqsija, xtaqt li l-Onor.

Interpellant jekk jogħġobha tirrepetiha.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: L-ewwel mistoqsija kienet dwar liġijiet li jaffettwaw mill-qrib lit-tfal, b'mod speċjali tfal ta' unknown fathers.

Kif inhi l-liġi llum, missier jista' jiddeċiedi ma jagħrafx lit-tarbija tiegħu u wara għaxar snin jitfaċċa on the scene u b'rikors il-qorti jmur u jfaqqagħlu kunjomu.

Dan it-tifel li għal għaxar snin sħaħ ikun jaf li kunjomu huwa "X" f'daqqa waħda jsib li sar "Y".

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: F: Fil-fatt kif inhi l-liġi llum lanqas għandek bżonn tmur tagħmel rikors, tista' tmur tagħmel dikjarazzjoni quddiem nutar u għandek ir-rikonoxximent.

Jien irrid ngħid li s-Sibt ta' qabel sar weekend seminar organizzat mid- dipartiment tal-welfare u l-familja proprju fuq il-qasam tat-tfal.

U fost il-lista twila ta' suġġerimenti hemm ukoll is-suġġeriment li wieħed jistudja iktar fid-dettall x'tgħid il-liġi llum il-ġurnata, sal-lum għallinqas, fuq id-drittijiet tat-tfal u mbagħad wieħed joħroġ bi proposti komprensivi dwar kif nistgħu nirranġaw il-liġi tagħna għal dak li għandu x'jaqsam mad-drittijiet tat-tfal, anke l-aspett ta' l-iffirmar ta' konvenzjoni internazzjonali li għandha x'taqsam ma' l-eżerċizzju tad- drittijiet tat-tfal f'pajjiżna.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nixtieq nagħmel korrezzjoni żgħira għar- risposta li tajt għad-domanda parlamentari Nru. 108, fejn hemm reġistrata ċ- ċifra ta' 174 għal serq ta' vetturi għal Ottubru.

Fil-fatt hemm żball, fis- sens li r-recovered vehicles ingħaddu darbtejn, kemm bħala misruqa kif ukoll bħala recovered, u allura ċ-ċifra trid tkun ta' 122 u mhux ta' 174.

Nixtieq li din il-korrezzjoni tiġi minuted.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Sedja ħadet nota ta' din il-korrezzjoni.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru għall-Politika Soċjali.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra;

Informazzjoni dwar applikazzjonijiet pendenti mad-Dipartiment għall- Akkomodazzjoni Soċjali sat-30 ta' Ottubru, 1998, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari nru.

Kopja tal-curriculum vitae ta' Ms Marisa Micallef Leyson, Chairman tal- Housing Authority, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

663; u

Informazzjoni dwar applikanti li ġew allokati mid-Dipartiment għall- Akkomodazzjoni Soċjali mill-1 ta' Jannar 1998 sal-31 ta' Ottubru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 845.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Refalo.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Listi tal-membri ta' l-Executive Board tan-National Tourism Organisation of Malta (NTOM), tal-Hotels and Catering Establishments Board (HCEB) u ta' l-Institute of Tourism Studies (ITS), kif kienu kostitwiti qabel is-26 ta' Ottubru 1996 u kif kienu kostitwiti fil-11 ta' Novembru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 794.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' Marittima ta' Malta għas-sena finanzjarja 1998/1999; Financial Statements ta' l-Awtorita' Marittima ta' Malta għas-sena li għalqet fit-30 ta' Settembru 1998; u

Rapport annwali ta' l-Awtorita' Marittima għas-sena 1997/1998.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IS-SIGURTA' SOĊJALI

SOCIAL SECURITY (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mill-10 ta' Novembru, 1998 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Marie Louise Coleiro hija in possession.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, il-bieraħ kont qed nitkellem fuq l-emendi għall-Att dwar is-Sigurta` Soċjali mressqa mill-Ministru għall- Politika Soċjali, emendi li tħejjew minn Gvern Laburista, proprju bil- miżuri li ressaq fil-budget ta' Novembru 1997 u issa dawn qed jingħataw forma legali.

Il-liġi dwar is-sigurta` soċjali hija waħda mill-aktar liġijiet importanti għaliex wara kollox hija waħda mil-liġijiet li fuqha hija bbażata l-ġustizzja soċjali fil-prattika.

Pero' dan l-aħħar il-kliem "ġustizzja soċjali" ġew użati b'sens mill-aktar opportunistiku, b'għan li jħawwad l-imħuħ u li anke jittieħed vantaġġ politiku minnhom.

Imma jien inħoss li l-poplu Malti u Għawdxi m'huwiex mazzun u llum diġa` beda jagħraf tajjeb lil min qed jipprova jimlieh bil-paroli u bl-irtokki għal min ried is-serjeta` u d-dixxiplina biex fl-aħħar mill-aħħar iwasslu għal progress veru u dejjiemi ħalli tissaħħaħ fil-verita` l-ġustizzja soċjali.

Mr Speaker, il-poplu Malti u Għawdxi llum qed jistenna lill-gvern suppost ġdid Nazzjonalista jispjega x'inhija din il-kampanja li hemm għaddejja barra dan il-parlament, fejn b'mod mill-aktar kontinwu qed nisimgħu lill- ministri tal-gvern jitkellmu dwar il-qagħda ħażina tal-finanzi ta' pajjiżna u dwar abbużi.

Issa qed jitkellmu hekk u mhux qabel.

Sa ftit ġimgħat ilu mhux talli ma konniex nisimgħuhom jitkellmu b'dan il-mod, talli kienu jipprovaw ibellgħuha lill-poplu Malti u Għawdxi li l-Gvern Laburista kien qisu miġnun u qed jivvinta l-affarijiet dwar il-qagħda mwiegħra tal-finanzi li kien wiret mill-Gvern Nazzjonalista ta' qablu.

Imma issa dawn l-istess problemi li l-Gvern Laburista kien ilu 21 xahar jiġbed l-attenzjoni dwarhom saru jeżistu veru, naturalment għax hemm dan il-gvern suppost ġdid Nazzjonalista.

Agħar minn hekk, illum f'din il-kampanja m'hemmx biss ministri tal-gvern imma hemm ukoll oħrajn għax hemm nies mill-Federazzjoni ta' l-Industrija li qed jagħmlu dan il-benchmarking exercise, fejn qed jgħidu li hemm nies żejda mal-gvern u mal-korporazzjonijiet.

Alla jbierek l-FOI issa qed tgħid dan għax sa ftit tal-ġimgħat ilu ma konniex nisimgħuhom jitkellmu b'dan it-ton.

Anzi l-Partit Nazzjonalista, dak iż-żmien fl-oppożizzjoni, fil-kampanja elettorali ħareġ iwerwer lin- nies billi kien jgħid li Partit Laburista fil-gvern ikeċċi lin-nies minn mal-gvern.

Il-Partit Laburista dak iż-żmien kien għamilha ċara li dan ma kienx se jsir għaliex kemm dam fil-gvern kellu l-pjanijiet biex dan ma jseħħx, minkejja li veru hemm ċerti nies żejda mal-gvern.

Aħna ma konniex qed naħdmu fuq il-bażi li nkeċċu n-nies imma konna qed naħdmu fuq pjani serji biex dan ma jsirx.

X'għamel il-Gvern Laburista fl-għoxrin xahar li dam jiggverna l-pajjiż biex proprju ma jasal qatt fil-qagħda li jkeċċi u jhedded ħobż il-ħaddiema mal-gvern jew mal-korporazzjonijiet?

L-ewwelnett ma baqax jieħu intake ta' nies għalxejn mal-gvern iżda kien qed idaħħal biss nies f'dawk il-ħiliet li ma kenux jeżistu fost l-impjegati tal-gvern.

Barra minn hekk fejn hemm impjegati żejda dawn kienu ppjanati li jiġu redeployed f'postijiet fejn kien hemm bżonn in-nies - naturalment wara li jingħataw it-taħriġ adattat - u t-tnaqqis li kellu jsir fost dawn il- ħaddiema kien ġie ppjanat li jsir bl-iktar mod naturali.

Il-pjani li kellu l-Gvern Laburista għar-rigward tan-nies żejda li hemm mal-gvern u mal- korporazzjonijiet diġa' kienu bdew jaħdmu tajjeb u jagħtu l-frott tagħhom.

Per eżempju, biżżejjed insemmi li fil-21 xahar li l-Gvern Laburista dam jiggverna lill-pajjiż l-impjiegi mas-settur pubbliku naqqsu b'423 u dan ma seħħx għaliex ġew imkeċċija xi nies imma għaliex kien hemm min spiċċa bl- eta' tal-pensjoni u kien hemm min telaq minn jeddu.

Fl-istess perijodu, permezz tal-pjanijiet tal-Gvern Laburista li kienu diġa' qed jirnexxu, l- impjiegi fis-settur privat żdiedu b'1,066.

Sur President, issa qed naraw li l-kampanja li qed issir barra minn din il-Kamra laħqet livell ieħor għax esponenti tal-Partit Nazzjonalista bħalissa jinsabu għaddejjin bi kruċjata sħiħa ħalli jġiegħlu ħaddiema li huma mseħbin mal-GWU sabiex jitilqu mill-ikbar union tagħhom.

Min-naħa l- oħra l-poplu Malti u Għawdxi qed jistaqsi l-ħin kollu x'qed jiġri; il-gvern qiegħed dejjem jgħid bis-sitwazzjoni batuta li għandu; l-FOI qed tgħid li jridu jonqsu n-nies; insomma kollox jindika li bħalissa għaddej komplott sħiħ.

U hawnhekk jien nistaqsi: Tgħid il-pillola morra li l-Onor.

Gonzi l- bieraħ beda jitkellem fuqha, waslet tassew fuq Malta tagħna?

Imbagħad, Sur President, meta nisimgħu lill-membri tan-naħa tal-gvern jitkellmu fuq sħubija sħiħa fl-Ewropa, bilfors ikollna nieqfu u naħsbu dwar x'se jiġri, per eżempju, minn madwar 400 ruħ li jaħdmu fid-duty-free shops ta' l- ajruport tagħna.

Qed nisimgħu wkoll lill-kumpannija Novita', li tħaddem lin-nies tal- Kalaxlokk, tgħid li spiċċalha x-xogħol u għalhekk hawn ukoll ikollna nistaqsu x'se jiġri minn dawn l-400 ħaddiem.

Sadanittant il-gvern qed jibqa' kważi sieket u mhux qed iserraħ moħħ il-poplu Malti u Għawdxi.

Dan kollu għalija ma jfisser xejn ħlief li f'dan il-pajjiż se jibda jberraq.

Jekk dan huwa komplott, għax forsi l-esponenti tal-Partit Nazzjonalista u tal-gvern innifsu qed jaħsbu li jistgħu jibqgħu għaddejjin minn fuq ras il- GWU jew minn fuq ras l-Oppożizzjoni Laburista biex tiġi mittiefsa d- dinjita', il-kondizzjonijiet u d-drittijiet tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin, ikun aħjar jekk joqogħdu attenti għax jgħarralhom.

Ix-xogħol huwa parti integrali mill-ġustizzja soċjali li aħna lkoll għandna dover sagru li nħarsu u nsaħħu għall-ġid tal-ħaddiema kollha Maltin u Għawdxin u tal- familjari tagħhom.

Sur President, il-Partit Laburista dejjem kien, għadu u se jibqa' impenjat u determinat bis-sħiħ biex iwettaq dak li hemm bżonn ħalli tkun tista' sseħħ ġustizzja soċjali vera għal Malta u Għawdex.

Dak li ppreżentajna fl-imgħoddi u dak li għad irridu nippreżentaw bħala Oppożizzjoni Laburista se jkompli jirriafferma l-impenn u d-determinazzjoni sħiħa tagħna favur iż-żgħir, favur l-emarġinat, favur il-familja, favur l- anzjani, favur iż-żgħażagħ u favur dawk kollha li qed jikkontribwixxu b'mod ġenwin għall-iżvilupp u t-tisħiħ ta' pajjiżna.

Għall-Partit Laburista l- ġustizzja soċjali tfisser tqassim xieraq tal-ġid komuni, aċċess għal opportunitajiet indaqs, li ċ-ċittadini jkollhom spazju sħiħ fejn isemmgħu l- vuċi tagħhom u l-ko-eżistenza tal-gruppi soċjali kollha f'soċjeta' li tirrispetta, li tkun tolleranti u li tkun solidali ma' xulxin.

Il-Partit Laburista ma jemminx fi kliem fieragħ fejn tidħol il-ġustizzja soċjali u fil-fatt fiż-żmien qasir li kien fil-gvern dan wera fil-prattika u b'sens ta' realiżmu kbir xi tfisser realment il-frażi "ġustizzja soċjali".

L- ikbar impenn favur il-ġustizzja soċjali aħna wrejnieh meta fiż-żmien li konna fil-gvern ħadna l-passi kollha meħtieġa biex niżguraw li dak li nkiseb tul is-snin jiġi mħares wara snin twal ta' tmexxija irresponsabbli ta' tberbiq tal-finanzi tal-poplu tagħna.

Issa, Sur President, nixtieq inkompli nsemmi xi ftit mill-miżuri li ħa l- Gvern Laburista fil-21 xahar li għamel imexxi l-pajjiż, liema miżuri jirriflettu l-impenn, id-determinazzjoni u l-ħidma ġenwina li l-Gvern Laburista kien qed iwettaq biex iżomm dak li nkiseb tul is-snin filwaqt li jkompli jkabbar u jsaħħaħ is-sisien tal-ġustizzja soċjali ta' pajjiżna.

Per eżempju, ta' min jgħid li l-Gvern Laburista mhux talli żamm in-nefqa fuq il-benefiċċji soċjali, talli żiedha.

Għamel ukoll ħafna xogħol ta' manutenzjoni fl-iskejjel.

Fil-fatt biżżejjed ngħid li għal kull Lm1 li nefaq il-Partit Nazzjonalista tul id-disa' snin u nofs li dam fil-gvern aħna nfaqna Lm8 fuq il-manutenzjoni ta' l-iskejjel.

Ħaġ'oħra li ta' min isemmi hija li aħna introduċejna iktar computers ġewwa l-iskejjel u nbeda programm intensiv ta' early literacy fost it-tfal għax hija xi ħaġa tal- mistħija li fi żmien ħames snin - jekk m'iniex sejra żball - u mbagħad fil- każ jikkoreġini iktar tard sieħbi l-Onor.

Evarist Bartolo - it-tfal li ma jafux jiktbu u jaqraw ittripplaw.

Il-Gvern Laburista ħa ħsieb jara wkoll li jwaqqaf statementing board għat- tisħiħ ta' l-edukazzjoni ta' tfal bi bżonnijiet speċjali; fil-21 xahar li dam fil-gvern irnexxielu jirdoppja l-investiment kapitali fil-qasam tas- saħħa; lesta x-xogħol meħtieġ fuq il-qorti tal-familja, lesta abbozz ta' liġi kontra l-abbuż ta' vjolenza domestika fuq in-nisa; fetaħ day-care centres għall-anzjani f'Tas-Sliema u fiż-Żurrieq; fetaħ day-care centre ieħor f'Wied il-Għajn għal persuni bi bżonnijiet speċjali; lill-pensjonanti tas-servizzi beda jagħtihom il-pensjoni mingħajr tnaqqis; u nibqgħu sejrin hekk.

Dawn huma wħud mill-miżuri li ħa l-Gvern Laburista tul iż-żmen qasir li dam fil-gvern, u qed nagħmel enfasi fuq iż-żmien qasir li kellu biex jagħmel dawn l-affarijiet kollha għax kemm f'din il-Kamra kif ukoll barra minn din il-Kamra qed tingħata l-impressjoni li aħna għamilna snin fuq snin fil-gvern.

Għalhekk il-poplu tagħna għandu jżomm dan quddiem għajnejh kontinwament u għandu jikkompara dak li sar f'disa' snin minn Gvern Nazzjonalista ma' dak li sar f'21 xahar ta' Gvern Laburista għax b'hekk ikun jista' jinduna min hu verament impenjat favur il-ġustizzja soċjali.

Sur President, kif għidt diġa', il-ġustizzja soċjali m'hijiex kliem fieragħ imma hija tqassim ekwu tal-ġid tas-soċjeta' mmirat li jilħaq fuq kollox lil dawk li l-iktar għandhom bżonn fostna.

Il-ġustizzja soċjali lanqas m'hija biss handouts ta' flus u għalkemm ovvjament f'ċerti każijiet l-għajnuna finanzjarja hija bżonn assolut biex tagħti l-appoġġ f'ċerti gruppi, f'każijiet oħra l-flus ma jġibux l-appoġġ meħtieġ lil ċerti gruppi oħra fis-soċjeta' tagħna.

Per eżempju, iċ-children allowance huwa bżonn għall-familja li għadha trabbi u din żgur li hija kkonsidrata bħala parti mid-dħul tal-familja.

Pero' min-naħa l-oħra għal persuni b'diżabbilta' li tgħidilhom li se tgħinhom finanzjarjament m'huwiex biżżejjed imma jeħtieġ li jittieħdu passi biex dawn ikollhom aċċess għall-uffiċċji pubbliċi u għall-mijiet ta' postijiet pubbliċi oħra li jkollhom bżonn imorru fihom matul il-ħajja normali tagħhom.

Sur President, il-liġi tas-sigurta' soċjali ta' pajjiżna hija waħda mill- iktar liġijiet komplikati, bil-konsegwenza li sa llum iċ-ċittadini tat-triq għadhom m'humiex mgħarrfa biżżejjed dwar is-servizzi u l-faċilitajiet li jeżistu għalihom, minkejja li wara kollox dawn is-servizzi huma ffinanzjati mit-taxxi taċ-ċittadini stess.

Fil-fatt ħafna ċittadini li għandhom ċerti diffikultajiet m'għandhomx idea li jeżistu ċerti miżuri li bihom jistgħu jiġu mgħejjuna.

Għalhekk hija ta' importanza kbira li din il-liġi tiġi miktuba mill-ġdid b'mod ħafna aktar simplifikat biex iċ-ċittadin ikollu aċċess aħjar għall-informazzjoni li għandu bżonn, b'mod li tiftiehem anke mill-impjegati tad-dipartiment tas-sigurta' soċjali stess ħalli dawn ikunu f'qagħda li jgħinu u jagħtu servizz aħjar liċ-ċittadini.

Żgur li ċ- ċittadini għandhom ikunu iktar informati b'dak li wara kollox huwa tagħhom u għandu jkun hemm tagħrif available in people's language.

Għandu jitqassam ukoll manwal biex iċ-ċittadini jkunu jafu x'għajnuniet soċjali u x'miżuri ta' appoġġ hemm biex ikunu jistgħu jiġu mgħejjuna.

Wara kollox għaliex m'għandux ikollna manwal ta' dan it-tip?

Sur President, hemm bżonn ukoll li naraw dawn is-servizzi u għajnuniet b'lenti li tirrifletti r-realtajiet li l-poplu tagħna qed jgħix.

Per eżempju, għandna nanalizzaw it-tibdil demografiku u soċjali li qed iseħħ madwarna biex l-oġġettiv ta' liġi bħal din ikun immirat dejjem lejn min l- iktar għandu bżonn li jieħu mis-sehem tal-ġid tas-soċjeta' għax wara kollox il-poplu għandu dritt ikun jaf fejn qed imorru t-taxxi tiegħu.

S'issa qed nisimgħu li l-pajjiż m'huwiex jiflaħ għall-ispiża tal-benefiċċji soċjali.

Jiġifieri l-miskin huwa ż-żgħir li dejjem irid jgħix bit-twerwir.

Lili li jiskantani hu li qatt ma nisimgħu kemm jinħlew flus f'mismanagement, f'xalar, fi tbahrid, f'safar żejjed - dan naħbuh għax huwa ż-żgħir li jrid jgħix bit-twerwir, mhux hekk! - biex imbagħad joqogħdu jgħidu li l-istat tal-finanzi qiegħed ħażin u rridu naraw kif nagħmlu biex inġebbdu minn hawn u minn hemm.

Jien m'iniex qed ngħid affarijiet li m'humiex minnhom u ċertament li kull min għandu għal qalbu l-ġid tas-soċjeta' u xi ftit kuxjenza soċjali skanta kif fid-Diskors tal-President tar-Repubblika, għall- ftuħ ta' dan il-parlament, li jirrifletti l-programm ta' ħidma ta' dan il- gvern suppost ġdid Nazzjonalista, ma kien hemm xejn x'wieħed jifhem li din il-liġi se tiġi reviewed, kif issemmew diversi liġijiet importanti oħra, bħaċ-CERA, l-IRA u l-liġi li tirrigwarda l-health and safety.

Għalhekk, Sur President, jien nissuġġerixxi lill-gvern biex kif qed jirkeb - u se jirkeb - fuq il-ħafna xogħol lest tal-Gvern Laburista, li wettaq f'qasir żmien, ikun tajjeb jekk jindaga u jfittex ukoll il-proposti li saru għal din il-liġi mill-Gvern Laburista biex it-tibdil li hemm bżonn jitwettaq mill-iktar fis possibbli.

Grazzi, Sur President..

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L- Onor. D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Sur President, nixtieq nibda d-diskors tiegħi billi nagħmel riferenza qasira dwar dak li ġara l-bieraħ, jiġifieri li saret laqgħa tal-Kumitat għall-Affarijiet Soċjali fl-istess ħin li din il-Kamra kienet għaddejja bid-diskussjoni tagħha dwar dan l-abbozz ta' liġi li għandha quddiemha.

Jien napprezza li kien ikun aħjar li kieku dawn iż-żewġ diskussjonijiet ma ħabtux fl-istess ħin, pero' wieħed irid jifhem li għal- laqgħa tal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali kellna mistieden lil Mr Peter Kinsella, li ma setax jattendi darb'oħra, u għalhekk aħna ħassejna li ma kellniex inħassru dik il-laqgħa minħabba l-esiġenzi tal-mument.

Issa wieħed irid jifhem ukoll li filwaqt li fil-laqgħat tal-kumitati permanenti jeżistu ċerti obbligi, f'din il-Kamra għandna l-obbligi tagħna wkoll biex l- aġenda tkun tista' tibqa' miexja 'l quddiem.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Point of order, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Chircop, on a point of order.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Mr Speaker, il-bieraħ iddiskutejna dan is-suġġett waqt il-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Soċjali u, filwaqt li nifhem li dik il-laqgħa ma setgħetx tiġi aġġornata għal darb'oħra peress li kellna mistieden barrani li llum kellu jitlaq lejn pajjiżu, nemmen ukoll li kieku l-affarijiet saru b'mod iktar organizzat stajna qbadna u ddiskutejna abbozz ta' liġi ieħor li hemm fuq l-aġenda.

THE DEPUTY SPEAKER: Dan m'huwiex point of order imma point of clarification, li fuq kollox diġa' sar minn kelliema oħra.

Nirringrazzjak.

L-Onor.

D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Sur President, issa li nixtieq ngħid jien huwa li matul il-laqgħa ta' dan il-kumitat permanenti kien hemm sostitut għall- Onor. Membru li ma setgħetx tattendi u fl-aħħar ta' dik il-laqgħa qbilna li kemm jista' jkun għandna nipprovaw nevitaw milli nerġgħu nlaqqgħu l-kumitat ma' seduta tal-Kamra li tkun marbuta strettament mal-qasam soċjali.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Point of order, Sur President!

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Marie Louise Coleiro, on a point of order.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, jien kont għamilt l-oġġezzjoni tiegħi fil-Kamra - u naf li l-Onor.

Chircop qajjem dan il-punt ukoll waqt il-laqgħa li saret tal-kumitat - għall-fatt li personalment xtaqt inkun preżenti ħalli nisma' lil Mr Peter Kinsella.

Wieħed irid japprezza li dan l-espert barrani ma jiġix f'pajjiżna kuljum.

(Interruzzjonijiet) M'għandix għalfejn noqgħod naqra t-transcripts ta' dak li ntqal!

THE DEPUTY SPEAKER: Point taken, Onor. Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, ippermettili niġbed l- attenzjoni ...

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, hawnhekk qed immorru kontra r-regolamenti tal-Kamra għax din il-ħaġa diġa' ġiet spjegata u għalhekk ma nistgħux intellfu l-kelliema b'dan il-mod.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, nixtieq niġbed l-attenzjoni għall-fatt ...

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Coleiro, bil-permess ta' l-Onor.

D'Amato.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Nixtieq li l-Onor.

Helen D'Amato, bħala ċ- chairperson tal-Kumitat għall-Affarijiet Soċjali, tiġbed l-attenzjoni wkoll għall-fatt li għax jien il-bieraħ ma kontx preżenti għal dik il-laqgħa, illum fil-gazzetta "The Malta Indepedent" lanqas biss issemmejt li jien membru ta' dan il-kumitat.

Issa jien mhux b'kapriċċ ma kontx preżenti.

L-Onor.

D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Fil-fatt ta' "The Malta Independent" għamlu taħwida sħiħa dwar min huma l-Onor.

Membri li jifformaw parti minn dan il-kumitat.

Ta' min jgħid li lili ħadd ma staqsieni min huma l-Onor.

Membri tal-Kumitat għall-Affarijiet Soċjali.

Jiġifieri t-taħwida saret min-naħa ta' "The Malta Independent", li assumew li kull min kien qiegħed f'dik il-kamra kien membru tal-kumitat.

Pero' l-ismijiet ta' l-Onor.

Membri li jifformaw l- kumitat tħabbru f'dan il-parlament u l-lista tagħhom hija waħda pubblika.

Madanakollu jekk l-Onor.

Marie Louise Coleiro tippreferi li ninforma lil ta' "The Malta Independent" b'din il-biċċa xogħol, ma nsib l-ebda oġġezzjoni li nagħmel dan.

Issa ħalli niġu għad-diskors li kont beħsiebni nagħmel illum.

Sur President, nistgħu ngħidu li dan l-abbozz ta' liġi ma fihx emendi kontroversjali għax dawn jaġġustaw u jagħmlu tajjeb għat-tibdil li kien seħħ fil-budget ta' Novembru 1997.

Fil-fatt dan it-tibdil ma kienx ingħata sura formali u legali, bil-konsegwenza li kien hemm numru ta' nies li ma kenux qed jaqgħu fil-parametri tal-liġi, għalkemm ċertu tibdil kien diġa' ġie enacted.

Kif għidt diġa', dawn l-emendi mhux suppost li jaqilgħu kontroversji għax, ngħiduha kif inhi, min jista' jgħid li ma jaqbilx mal- miżura li permezz tagħha l-pensjoni li titħallas lil armel tkun l-istess u taħt l-istess kondizzjonijiet li bihom titħallas armla?

Min jista' ma jaqbilx mal-miżura dwar l-iskont fil-miżata li titħallas għad-day-care centres?

Jew inkella min jista' ma jaqbilx mal-miżura li ttieħdet fir- rigward tal-casual social assistants?

Għalhekk wieħed ma jistax jinnega li dawn il-miżuri huma tajbin imma fl-istess nifs ma nistax ma nosservax li filwaqt li l-Partit Laburista kien sab ħin biex jgħaddi emendi oħra, bħal dawk tad-dawl u l-ilma, dawn l-emendi għall-Att dwar is-Sigurta' Soċjali kienu għadhom ma ġewx regolarizzati.

Issa nixtieq nirrispondi għal xi kummenti li saru waqt din id-diskussjoni.

Sur President, intqal li l-Gvern Nazzjonalista jippriedka l-ġustizzja soċjali biss u ma jattwahiex, filwaqt li l-Gvern Laburista huwa t-tarka tal- ħaddiema u taż-żgħir.

Din hija l-parti mill-kantaliena li dejjem nisimgħu pero' llum il-ħaddiem Malti u ż-żgħir jaf eżattament mingħand min isib appoġġ bil-fatti.

Ħalli nieħdu l-każ tal-pensjonanti.

Intqal li l- pensjonanti huma mħassba għax ma jafux x'se jiġri mill-pensjoni tagħhom.

Imma din hija biża' fix-xejn, biża' tal-babaw, li mdorrijin nisimgħuha min- naħa tal-Partit Laburista qabel kull elezzjoni biex jipprovaw ibeżżgħu lill-anzjani li jekk jitla' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern se jneħħilhom il-pensjoni.

Fil-fatt kulma qed jiġi ssuġġerit dwar il-pensjoni huwa li jkun hemm anke alternattivi oħra, bħall-private pension schemes.

Hawnhekk ikun tajjeb jekk wieħed ifakkar li qabel kien hawn private pension schemes u kien Gvern Laburista li qabad u neħħihom.

Għalhekk minn hawn nista' nassigura lill-anzjani li l-pensjoni tagħhom la se tiġi mwaqqfa u lanqas imnaqqsa.

Anzi jekk l-anzjani jmorru ftit snin lura malajr jindunaw kemm il-pensjoni tagħhom marret 'il quddiem u min kien dak il-gvern li mhux talli ma naqqsilhomx jew neħħielhom il-pensjoni imma talli kull sena żidielhom il-pensjoni kif ukoll introduċa jew żidielhom benefiċċji oħra.

Sur President, il-bieraħ l-Onor.

Coleiro qalet li l-Gvern Laburista kabbar l-għajnuna soċjali u llum reġgħet irripetiet l-istess ħaġa.

Issa hawnhekk jien għandi f'idejja l-estimi għal din is-sena u nista' nuri kif żdiedet l-għajnuna soċjali li qed issemmi l-Onor.

Coleiro.

Apparti miċ- ċifri li qabdet u wżathom kif riedet - għax qalet li taħt Gvern Laburista l- għajnuna soċjali telgħet minn Lm136 għal Lm153 miljun u mbagħad kompliet tiela' għal iktar minn hekk - tajjeb li nkunu nafu li fil-fatt kulma kien hemm kienet żieda żgħira fir-retirement pension - u aħna nafu li r- retirement pension ma żdiditx bħala ammont ħlief għall-għoli tal-ħajja - u huwa ovvju li kull min għandu r-retirement pension għandu jieħu ż-żieda għall-għoli tal-ħajja hu wkoll.

Żieda oħra li kien hemm kienet fis-social assistance, fejn naraw żieda ta' Lm4 miljun.

Issa din iż-żieda fis-social assistance tafu xi tfisser?

Li l-Gvern Laburista kien diġa' qiegħed jipprevedi li se jiżdied il-qgħad.

Tant hu hekk li jekk wieħed jara x'kellu jkun id-dħul mill-bolla jsib nuqqas, jiġifieri l-gvern kien se jdaħħal inqas mill-bolla milli daħħal is-sena l-oħra u s-sena ta' qabel.

Allura dan huwa l-impenn ta' ġustizzja soċjali?

Li minħabba li nkunu qed nipprevedu li se jiżdied il-qgħad - fil-fatt il-previżjoni seħħet għax il- qgħad żdied mhux ħażin - inżidu l-fond ta' l-assistenza soċjali?

Sur President, m'hemmx għalfejn ngħid li meta jkun hemm nuqqas kbir ta' xogħol, l-ewwel li jbati huwa dak li hu kbir fl-eta'.

Jien ma nistax ngħid li m'hijiex miżura tajba li jingħata skont ta' 25% tal-bolla - jekk m'iniex sejra żball - lil min jimpjega persuni ta' 'l fuq minn 40 sena, pero' rridu nħarsu ftit iktar fil-bogħod minn hekk ukoll.

Per eżempju, nieħdu l-każ ta' l-ETC.

Jiena nixtieq li l-ETC tħares lejn kategoriji differenti ta' nies.

Illejla fid-diskors tagħha l-Onor.

Coleiro semmiet in-nies b'diżabilita' u qalet li lil dawn aħna mhux biss għandna nagħtuhom il-flus imma għandna wkoll nagħtuhom is-servizzi.

Imma l-Onor.

Coleiro taf li, per eżempju, l-ETC kellha unit fejn tittrenja lil dawn in-nies u dan il-unit spiċċa biex għalaq?

Nispera li taf, u jekk tafu aħjar.

L-Onor.

Coleiro taf ukoll li l-fond għall-ETC taħt Gvern Laburista tnaqqas b'mod sostanzjali bil-konsegwenza li b'hekk ikunu qed jitnaqqsu s-servizzi li l- ETC tista' tagħti lil dawk in-nies li huma bla xogħol, partikolarment fejn jidħol it-training?

Nispera li l-Onor.

Coleiro tafu wkoll dan.

Issa hawnhekk jien nixtieq nagħmel rimarka dwar dawk il-persuni li għandhom 'il fuq minn 40 sena billi nieħu area li forsi jien xi ftit konxja iktar minnha - minħabba li ġejja minn hemmhekk - u hawnhekk qed nirriferi għall-area taż- Żurrieq, l-Imqabba u l-Qrendi, fejn hemm ħafna nies li jaħdmu fil-ġebel u fil-barrieri.

Fil-fatt jekk wieħed jara lil dawn il-persuni jgħid li huma b'saħħithom, anzi li jbigħu s-saħħa, pero' ħafna drabi jiġri li minħabba x- xogħol li jagħmlu dawn in-nies malli jaqbżu l-eta' ta' 45 jew 50 sena jkollhom problemi fid-dahar u jsibuha diffiċli biex ikomplu jagħmlu dak ix- xogħol kontinwament, bħalma jsibuha diffiċli li jbiddlu l-impjieg tagħhom, għax sfortunatament ħafna minnhom ma jkollhomx sengħa oħra.

Għalhekk, filwaqt li napprezza li l-ETC għandha diversi kategoriji x'tieħu ħsieb, li kollha għandhom il-problema tagħhom, jien qed nappellalha biex forsi tagħti kas ta' din il-problema li semmejt ukoll.

Sur President, hawnhekk intqal li l-Gvern Nazzjonalista, jew il-Partit Nazzjonalista, m'huwiex sensittiv għall-ħteġijiet taż-żgħir.

Issa jekk wieħed ikollu jara kemm kien sensittiv il-Partit Laburista fir-rigward tas- social workers żgur li jirrealizza mill-ewwel li m'għandniex mera fuq xiex nimxu u żgur li dan ma tantx se jservi ta' eżempju tajjeb fuq xiex nimxu fil-ħames snin li ġejjin.

Fil-fatt matul dawn is-sentejn l-employment tas- social workers kien kompletament miżmum, ma ġiex impjegat social worker wieħed u dan meta aħna nafu li hemm tant ħtieġa ta' iktar social workers.

Naturalment m'hemmx għalfejn ngħid li l-konsegwenzi kienu li sofrew dawk is- servizzi li setgħu jagħtu ċerti aġenziji, bħalma huma l-SWDP u s-SEDQA, u b'hekk in-nies m'humiex qed ikunu moqdija kif suppost.

Dan minbarra li b'hekk qed innaqqsu l-impenn ta' iktar studenti milli jidħlu għal dan il- kors għax naturalment qed jaqtgħu qalbhom meta jafu li wara li jkunu għamlu s-snin ġewwa l-Universita' biex jagħmlu dan il-kors, meta finalment jilħqu social workers ma jsibux fejn jimpjegaw ruħhom.

Aħna niftakru dak iż-żmien meta s-social workers, minkejja li kellhom a lot of good intentions, kienu qed jagħmlu dan ix-xogħol b'mod volontarju u ma kenux qualified social workers, jiġifieri biex ngħidu hekk, konna qed inraqqgħu l-pannu bil-qargħa aħmar, u kien Gvern Nazzjonalista li introduċa l-kors ta' social workers bir-riżultat li beda jkollna social workers ikkwalifikati.

Pero', kif għidt diġa', matul dawn is-sentejn ta' Gvern Laburista kien hemm friża fuq ir-recruitment ta' dawn is-social workers.

Madanakollu bi pjaċir ngħid li fl-ewwel xahrejn ta' Gvern Nazzjonalista, waħda mill-ewwel miżuri li ttieħdu kienet proprjament dik li jiġu ngaġġati social workers u fil-fatt diġa' ħarġu l-applikazzjonijiet u saru l-interviews u huwa mistenni li dawn is-social workers jiġu ngaġġati f'qasir żmien.

Sur President, meta qed nitkellmu dwar il-qasam soċjali jkun tajjeb li ninkludu wkoll il-qasam tas-saħħa - għax dan il-qasam m'huwiex xi compartment li tista' toftmu minn oqsma oħra - u naraw kemm il-Partit Laburista mexa b'ġustizzja soċjali hawnhekk ukoll billi naraw x'kienu jgħidu l-estimi dwar il-qasam tas-saħħa u l-impenn ''kbir'' tal-Partit Laburista f'dan il-qasam.

Nibdew, per eżempju, billi nsemmu li taħt Gvern Laburista tnaqqas il-vot tar-repair and upkeep, tnaqqas il-vot tal-primary health care, li biex ngħidu hekk huwa l-iktar wieħed li jista' jieħu l- prevenzjoni kollha neċessarja biex iktar 'il quddiem ma jinqalgħux problemi ikbar li jkunu jeħtieġu iktar spejjeż; tnaqqas il-vot tat-training bin- nofs, minkejja li nafu li meta jkunu qed jiġu żviluppati metodi u kuri ġodda t-training huwa l-iktar ħaġa importanti biex iżżomm is-sistema tiegħek taħdem kif suppost; tnaqqas il-vot tan-national commission mental health reform eżattament bin-nofs għax minn Lm30,000 dan tnaqqas għal Lm15,000 u dan meta llum kulħadd qed jitkellem dwar l-importanza ta' l- inklużjoni ta' nies li jkollhom diżabilita' jew ikunu jbatu mentalment, li ħafna drabi jiġu emarġinati.

Issa hawnhekk ta' min jgħid li din il- kummissjoni, li tista' sservi ta' għajnuna kbira fir-riforma li qed nagħmlu fil-qasam tas-saħħa, filwaqt li fl-1996 kellha vvotati estimi ta' kważi Lm26,000, fl-1997 kellha vvotati estimi ta' Lm30,000 u f'daqqa waħda, fl- 1998 dawn niżlu għal Lm15,000.

Allura meta jara dan kollu wieħed bilfors ikollu jistaqsi: Din hija s-serjeta' li mexa biha l-Partit Laburista fl- aħħar sentejn u li tant ftaħret biha l-Onor.

Coleiro?

Imma sfortunatament taħt il-Gvern Laburista mhux hemm biss sar tnaqqis fil-flus ivvotati għall- qasam tas-saħħa imma wkoll fl-immodernizzazzjoni ta' l-Isptar San Luqa.

Sur President, jien naħseb li sa llum kulħadd jaf għaliex qiegħed jiġi mmodernizzat l-Isptar San Luqa.

Dan l-isptar huwa kbir u għandu diversi problemi u qed jiġi mmodernizzat proprjament biex ma jkollniex sptar tal- prima classe u ieħor tas-seconda classe.

Kulħadd japprezza li l-isptar il- ġdid għadu qed jinbena u allura jista' jkun hemm min jgħidlek: Jien irrid immur fl-isptar l-ġdid għaliex dak huwa isbaħ mill-ieħor!

Fil-fatt l- isptar li qed jinbena se jkun qiegħed għal ċerti affarijiet biss u jiena persważa li jekk kemm-il darba l-Isptar San Luqa jiġi mmodernizzat bis- serjeta', dan se jkun tajjeb daqsu.

Wara kollox din kienet l-idea wara l- immodernizzazzjoni ta' l-Isptar San Luqa, li jkollna żewġ sptarijiet kif jixraq għall-poplu Malti.

Madanakollu t-tnaqqis ma sarx biss fl-Isptar San Luqa imma wkoll fl-Isptar Monte Carmeli.

Sur President, fil-fatt filwaqt li fl-1996 l-Isptar Monte Carmeli kellu annual expenditure ta' Lm173,000, l-istima ta' annual expenditure għall- 1997 kienet ta' Lm150,000 u għall-1998 erġajna naqqasna din l-expenditure għal Lm80,000.

Allura fejn huwa l-impenn, fejn qiegħda l-ġustizzja soċjali?

L-Onor.

Coleiro qalet li ma xxaħħux ma' min hu fil-bżonn.

Issa jekk din m'hijiex xeħħa allura jiddispjaċini li ma nafx x'inhi xeħħa!

Hawnhekk ta' min isemmi wkoll l-Isptar St. Vincent de Paule li filwaqt li fl-1996 kellu expenditure qawwi ta' Lm221,000, is-sena ta' wara taħt Gvern Laburista din niżlet għal Lm45,000 u mbagħad fl-1998 telgħet għal Lm80,000, pero' din iċ-ċifra żgur li ma tikkomparax ma' dik ta' l-1996.

Issa nixtieq ngħaddi għal miżura li permezz tagħha qed jiġi pprovdut sussidju li jagħmel tajjeb għall-iskont fil-ħlas għaċ-child-care centres.

Sur President, l-Onor.

Coleiro qalet li l-fatt li Gvern Laburista għamel proġett pilota sabiex iwaqqaf day-care centres għat-tfal diġa' huwa pass kbir u dan jirrifletti s-support prattiku li għandhom bżonn dawk in-nisa li joħorġu jaħdmu.

L-Onor.

Membru kompliet tgħid li bit-twaqqif ta' dawn id- day-care centres għat-tfal, il-Gvern Laburista wera li m'huwiex biss gvern tal-paroli imma wkoll tal-fatti.

Issemma wkoll iċ-child-care centre ta' Birkirkara - din il-kwestjoni m'iniex se nidħol fiha għax dak iż-żmien l- Onor. Michael Asciak kien sindku u jien ċerta li se jitkellem fuqha hu u għalhekk ikun aħjar jekk kemm jista' jkun ma jkollniex ripetizzjoni - u ssemma ċ-child-care centre tal-Kalkara.

Jien naċċetta l-fatt li ċ-child- care centre tal-Kalkara kien proġett pilota u kien wieħed mill-ewwel li twaqqfu fuq bażi ta' raħal - għax aħna nafu li dak iż-żmien kien diġa' twaqqaf iċ-ċentru tal-ħarsien tat-tfal ġewwa l-Isptar Zammit Clapp għall- ħaddiema ta' l-istess sptar, kif ukoll għall-ħaddiema ta' l-Universita' - pero' għalkemm dan sewa Lm34,000 nistgħu ngħidu li pilota kien, pilota għadu u mid-dehra pilota' se jibqa' għaliex kulma qed jattendu ġo dan id- day-care centre hija tifla waħda li qiegħda tkun magħha carer waħda, u terġa' din ma tmurx kuljum imma darba iva u darba le.

Issa nisperaw li bl- introduzzjoni tas-sussidju, in-numru ta' tfal jiżdied.

Madanakollu wieħed irid jara għaliex dan iċ-child-care centre li tant tkellimna fuqu donnu ma qabadx ir-rotta u ma ħax il-ħajja.

X'kienet ir- raġuni?

Forsi l-miżata ta' Lm4 kuljum kienet għolja wisq?

Huwa veru li din il-miżata kienet pjuttost għolja u dan kulħadd jammettih, imma dik kienet ir-raġuni vera?

Ir-rapport li suppost sar biex jiġġustifika għaliex kellu jinfetaħ child-care centre fil-Kalkara kien wieħed serju?

Min ta l- parir li jinfetaħ child-care centre ġewwa l-Kalkara?

L-aġenda tiegħu x'kienet?

Li jinfetaħ wieħed ġol-Kalkara biex ikun infetaħ xi ħaġa hemmhekk, jiġifieri biex taparsi nkunu għamilna xi ħaġa ġewwa l-Kottonera, jew għax verament kien jinħass dan il-bżonn?

Ikun tajjeb jekk nistaqsu wkoll, per eżempju, dwar kif inhu mqassam dan iċ-child-care centre.

Intqal li ċ-child-care centre tal-Kalkara jesa' 25 tifel u tifla.

Issa hawnhekk forsi l-Onor.

Dalli tista' tgħidli li huma għamlu kollox skond dak li tesiġi l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, pero' jien xorta waħda jibqagħli d- dubji tiegħi, kemm f'dak li huwa kobor - għax fil-fehma tiegħi mhux veru li jesa' 25 tifel u tifla - kif ukoll f'dawk li huma features li hemm u li bla ebda dubju rridu nerġgħu narawhom.

Per eżempju, ġo dan iċ-child-care centre l-unika bitħa li hemm fejn jilagħbu tfal ta' bejn is-sena u t-tliet snin qiegħda f'forma ta' rampa.

Issa għiduli intom kemm hija adatta bitħa f'forma ta' rampa għal tfal ta' bejn is-sena u t-tliet snin meta wieħed iqis li t-tfal ta' sena jkunu għadhom qegħdin jipprovaw jitgħallmu jimxu.

Imbagħad xi ngħidu għall-attrezzi li hemm ġewwa dan iċ-child-care centre?

Biżżejjed ngħid li fridge li suppost kellha tesa' għal 25 tifel u tifla fiha daqs cupboard tal-kċina!

Anke kieku l-ikel ikun vacuum-packed, ukoll ma joqgħodx dak l-ikel kollu ġewwa dik il-fridge, aħseb u ara meta nqisu li l-ikel li jiġi mingħand il-ġenituri jkun fil-containers!

(Interruzzjonijiet) Għiduli intom: Kif se joqgħod dak l-ikel kollu ġo fridge li tesa' daqs cupboard tal-kċina?

Huwa tajjeb li nagħtu s-sussidju pero' l-kwestjoni taċ-child-care centres ma nistgħux nittrattawha biss bis- sussidju imma jrid ikun hemm iktar ħsieb u ippjanar, u dan m'għandux isir minn min jippjana l-uffiċini imma minn xi ħadd li għandu ċerta esperjenza fiċ-child-care centres.

Sur President, issa hawn irrid insemmi wkoll ix-shelter tan-nisa msawta, li wieħed jista' jimmaġina kemm huma vulnerabbli u kemm għandhom bżonn l- għajnuna.

Jien nammetti li ġewwa pajjiżna għad għandna familji sodi li huma kapaċi jsolvu l-problemi tagħhom b'mod amikevoli - jiġifieri ma rridux nagħtu l-impressjoni li nofs in-nisa Maltin huma msawta - pero' hija realta' li għad għandna numru ta' nisa li jbatu minn din il-problema; u minn din il-problema ma jbatux huma biss imma jbatu wliedhom ukoll.

Madanakollu llum ma nistgħux noqogħdu ninħbew wara subgħajna imma rridu nammettu li għad hawn nuqqas kbir ta' sheltered homes u jenħtieġ li din il- problema tittieħed iktar bis-serjeta' billi jinfetħu iktar ċentri għal dawn in-nisa.

Ċertament imbagħad lanqas m'għandna noqogħdu niftaħru li ftaħna shelter għan-nisa msawta, li suppost kellu jesa' 18-il ruħ biex imbagħad insibu li dan huwa magħmul minn żewġ gabubi!

Lanqas m'għandna noqogħdu niftaħru li nfetaħ ċentru għal dawn in-nisa biex imbagħad insibu li kien ippjanat li jiġu mpjegati tliet part-timers biex imexxu dan iċ-ċentru.

Fil- fatt malli tlajna fil-gvern aħna waqqafna din il-call for applications minnufih għax kien ikollna vroma li kieku dan iċ-ċentru ta' nisa msawta bi problemi kien se jitmexxa minn tliet part-timers.

Ċentru bħal dan mhux tliet part-timers għandu bżonn imma għandu bżonn ta' qafas ferm usa' minn hekk, għax ejjew għall-grazzja ta' l-argument ngħidu li dan iċ-ċentru tan- nisa msawta jesa' 18-il ruħ, inti mhux il-problema ta' dawk it-18-il ruħ biss se jkollok għax il-problemi jkunu ħafna iktar compounded u għalhekk ma nistax nimmaġina kif shelter bħal dan jista' jitmexxa minn tliet part- timers.

Ta' min jgħid ukoll li kemm ilu li nfetaħ dan il-parlament, l-Onor.

Coleiro rriferiet għat-tieni darba konsekuttiva għad-Diskors tal-President, u għat-tieni darba konsekuttiva sejħet dan id-Diskors tal-President bħala ''skanetru'', għax skond hi dan ma jagħtix viżjoni, ma jagħti xejn dwar il- qasam soċjali, huwa vojt, huwa għadam biss.

ONOR.

MEMBRU: Għarbiel!

ONOR.

HELEN D'AMATO: Sejjaħlu għarbiel jekk trid.

Kulħadd jista' jagħtih l-aġġettiv li jogħġob lilu, tħabbel rasek xejn!

Kont qed ngħid li skond l-Onor.

Coleiro, id-Diskors tal-President kien diskors vojt u mingħajr sustanza,.

Pero' jien naħseb li l-Onor.

Coleiro ma ndunatx li dan id-diskors kien nisġa ta' kif l-oqsma kollha politiċi tal-gvern, jiġifieri mhux il-qasam soċjali ġo niċċa waħdu imma wkoll l-oqsma finanzjarji, ekonomiċi, kulturali u edukattivi, ikunu jistgħu joħorġu xi ħaġa li tgħin verament lill-poplu Malti u Għawdxi.

Aħna ma qgħadniex insemmu punt punt - għalkemm issemmew ukoll imma donnu li l-Onor.

Coleiro ma ndunatx bihom! - fejn se niftħu dar għall-anzjani, fejn se niftħu dar għat-tfal, fejn se niftħu dar għal dik il-ħaġa u fejn se niftħu dar għall-oħra.

Fil-fatt ġaladarba qed insemmi d-djar ta' l-anzjani, nixtieq nagħmel rimarka żgħira.

L-Onor.

Coleiro semmiet żewġt idjar li nfetħu fi żmien Gvern Laburista.

Huwa veru li ż-żigarella nqatgħet taħt Gvern Laburista, jiġifieri dan ma nistax niċħdu - fil-fatt jekk wieħed jaqra t-tabella ta' l- inawgurazzjoni tad-day-care centre taż-Żurrieq żgur li jsib li din infetħet mill-Prim Ministru ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Alfred Sant, imma sinċerament nistqarr li dik ta' Tas-Sliema ma nafx min fetaħha - pero' nista' nassigura lil kulħadd illi x-xogħol biex jinfetħu dawn iż-żewġ day-care centres ma sarx taħt l-amministrazzjoni Laburista imma taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista.

Fil-fatt għal dak taż-Żurrieq I vouch for it myself għax kont jien li ħdimt qatigħ biex dak iċ-ċentru jinfetaħ meta kont għadni membru fil-Kunsill Lokali taż-Żurrieq u saħansitra l-konvenju kien sar qabel l-elezzjoni.

Naturalment jien m'iniex qed ngħid dan għall-prosit imma għall-korrettezza.

Ġewwa ż-Żurrieq hemm ġnien ukoll li nistgħu ngħidu li nfetaħ taħt Gvern Laburista - hawn qed nirriferi għal dak il-ġnien li hemm in-naħa magħrufa bħala Tal-Bebbux - għax kien infetaħ xi erbat ijiem wara l-elezzjoni ta' Ottubru 1996 u jekk wieħed jaqra t-tabella ta' l- inawgurazzjoni jsib li dan infetaħ mill-Onor.

Charles Buhagiar, pero' ġnien żgur li ma jsirx f'erbat ijiem u jirrikjedi ħafna iktar jiem ta' xogħol.

Għalhekk hawn irridu nagħmlu din id-distinzjoni.

(Interruzzjonijiet) U iva, Onor. Chircop, issa forsi se nieħdu l-mertu għal xi ħaġa li għamiltu intom, ma jimportax!

(Interruzzjonijiet) Taż-żejt bdiet qabel, Onor. Law, imma jekk ma jimportax għalissa jkun aħjar jekk niddiskutu s-servizzi soċjali ħalli ma niddevjawx mis-suġġett.

Sur President, issa jien nixtieq nistieden lill-Onor.

Coleiro biex meta nkunu qed nitkellmu fuq l-iskanetri, tħares ftit lejn id-Diskors tal- President ta' l-1996.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Dalli qed tgħidli li għandi ngħid "skeletri" u mhux "skanetri".

Grazzi ħafna, Onor. Dalli!

Kont qed ngħid li nixtieq nistieden lill-Onor.

Coleiro biex tħares lejn id- Diskors tal-President ta' l-1996 għax hemmhekk għandha ssib xi ħaġa li ma nafx jekk tistax issejħilha skeletri - aħjar noqgħod attenta għax insib min jikkoreġini! - imma jien se nħalli f'idejha biex tagħżel dawn l-iskeletri x'inhuma.

Jien se nsemmi biss fejn jidħol il-qasam tax-xogħol u hawnhekk se nikkwota mid-Diskors tal-President:

"Waqt li jirreaġixxi għall-ħteġijiet tas-settur privat biex jantiċipa u jegħleb il-problemi li jinqalgħu, il-gvern tiegħi dejjem ifittex li jtejjeb l-infrastruttura u l-atmosfera li fiha jridu jaħdmu l- operaturi ekonomiċi u l-unions biex jinżamm l-ogħla livell ta' mpjiegi sostenibbli f'pajjiżna u l-kompetittività li jrid ikollna fis-swieq internazzjonali ħalli nkomplu mexjin għall-aħjar fl-oqsma tal- manifattura u s-servizzi.".

Din kienet l-idea sublimi u mlaħħma tal-Partit Laburista ta' l-1996 dwar ix- xogħol.

Issa llum kulħadd jaf li l-Gvern Laburista ta' l-1996 mhux talli ma tejjibx l-infrastruttura u l-atmosfera li jridu jaħdmu fiha l-operaturi ekonomiċi biex jinżamm l-ogħla livell ta' mpjiegi imma talli kien l-istess gvern li ħoloq skoss wara ieħor li rriżulta f'nuqqas ta' mpjiegi li kellna matul dawn l-aħħar sentejn, li żgur li m'humiex sinjali ta' ġustizzja soċjali.

Sur President, issemma wkoll li l-Gvern Laburista kien jagħmel konsultazzjoni.

Pero' d-dizzjunarju tiegħi jagħti tifsira differenti ta' "konsultazzjoni" mit-tip ta' konsultazzjoni li kien jagħmel il-Gvern Laburista għax dan l-ewwel kien jgħidlek: Dur mal-mejda, poġġi bil-qiegħda u ħu kafe' ħalli noqgħod nisimgħek u nerġa' nisimgħek.

Imma mbagħad kien jgħidlek: Fl-aħħar mill-aħħar se nagħmel preċiżament kif kelli l-ħsieb li nagħmel qabel ma bdejt niddiskuti miegħek.

Dan ġara kemm fil- konsultazzjoni li saret dwar il-VAT, kemm fil-konsultazzjoni li saret dwar id-dawl u l-ilma ...

(Interruzzjonijiet) Iva, mhux imbilli l-Onor.

Coleiro qalet li aħna qed nagħmlu xi U-turn, għax aħna m'aħna nagħmlu l- ebda U-turn, u nissuġġerilkom li taqraw "l-orizzont" ta' xi ġurnata qabel l- elezzjoni.

Ma niftakarx ta' liema data imma jekk tridu nista' nsibielkom ukoll!

(Interruzzjonijiet) Jien nissuġġerixxi lill-Onor.

Coleiro ...

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

Kulħadd għandu dritt jitkellem meta jmissu.

(Interruzzjonijiet) Jekk jogħġobkom ħallu lill-Onor.

D'Amato titkellem.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Sur President, jien ma nterrompejt lill ħadd għax m'huwiex fl-istil tiegħi.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Kompli, Onor. D'Amato.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

HELEN D'AMATO: Dażgur, intom għamiltu tliet xhur tiddiskutu!

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Point of order, Sur President!

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Coleiro, on a point of order.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, ma naħsibx li l-Onor.

D'Amato qrat it-transcript ta' dak li għidt jien għax il-bieraħ ma kenitx hawn biex tismagħni.

Meta l-bieraħ jiena tkellimt fuq ir-rati tad-dawl u l-ilma u l- U-turn tal-Gvern Nazzjonalista - iva, dik kienet U-turn - għidt preċiżament li fit-28 ta' Ġunju, il-Prim Ministru, li dak iż-żmien kien għadu Kap ta' l- Oppożizzjoni, qal lill-poplu Malti u Għawdxi - u naħseb li hi bħali tappartjeni għal dan il-poplu ...

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili Onor Coleiro, dan m'huwiex point of order.

Jekk jogħġbok, tkomplix għax inkella nkunu qed immorru kontra r- regolamenti tal-Kamra.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Issa ħallini nispiċċa s-sentenza!

ONOR.

HELEN D'AMATO: Sur President, dan m'huwiex point of order.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Kulma qed nagħmel huwa li nippreċiża x'għidt jien il-bieraħ, jiġifieri li fit-28 ta' Ġunju l-Prim Ministru ta' llum kien qal li r-rati tad-dawl u l-ilma se jerġa' jġibhom bħal qabel.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Jiena nistieden lill-Onor.

Coleiro biex tagħti ħarsa lejn l-editorjal ta' "l-orizzont" ta' qabel l-elezzjoni, li kien ħareġ jakkuża lill-Partit Nazzjonalista b'U-turn, peress li fl-ebda ħin ma konna għidna li r-rati tad-dawl u l-ilma se jerġgħu jiġu għal li kienu qabel.

Issa naturalment ġaladarba intom qed tgħidu mod ieħor, nistedinkom biex tfittxu dan l-editorjal ta' "l-orizzont" ta' qabel l-elezzjoni biex taraw li qabel l-elezzjoni "l-orizzont" kienet diġa' qed takkuża lill- Partit Nazzjonalista li qed jagħmel il-U-turn minħabba li dan qatt ma qal li r-rati tad-dawl u l-ilma se jerġgħu jkunu l-istess.

Issa qabel ma ġejt interrotta, Sur President, kont qed nitkellem fuq il- konsultazzjoni u għalhekk se ngħid xi ħaġa fuq il-"konsultazzjoni" li saret għar-rigward tal-VAT.

Kieku l-Onor.

Sant qagħad għall-pariri li tawh, kieku l-liġi dwar it-taxxa tad-dwana u tas-sisa ma kenitx issir kif saret, liema liġi nafu li hija diżastru.

(Interruzzjonijiet) Iva, dakinhar kien iddeċieda l-poplu imma issa dan ħa deċiżjoni oħra!

Sur President, issa nixtieq insemmi l-iskeletru ta' l-1996 billi nsemmi l-għaqdiet volontarji.

Fil-fatt kulma nsibu fid-Diskors tal-President ta' l-1996 huwa li se jiġu megħjuna l-għaqdiet sportivi - bħal dak li qallu li l-għaqdiet volontarji huma sportivi biss u l-għaqdiet l-oħra ma jeżistux! - u dan meta aħna nafu li fil-qasam soċjali l-għaqdiet volontarji huma, biex ngħidu hekk, l-ikbar pedament biex jiġu megħjuna iktar nies.

Wieħed jista' jimminimizza l-importanza ta' xi liġi li tirregola u tgħin lill-għaqdiet volontarji imma huwa fatt li l-għaqdiet volontarji huma proprjament il-pern li aħna rridu nimxu fuqu.

Hawn ta' min jgħid li l-bieraħ waqt li konna qed nitkellmu fuq il-problemi tal-persuni b'diżabilita' fil-Kumitat għall- Affarijiet Soċjali, Mr Keinsella enfasizza kemm aħna xxurtjati li għad għandna familji li qed jagħtu għajnuna lill-qraba tagħhom li għandhom xi forma ta' diżabilita', filwaqt li enfasizza wkoll kemm l-għaqdiet volontarji huma importanti biex jagħtu dik l-għajnuna personalizzata li l- ebda dipartiment tal-gvern ma jirnexxielu jagħti.

Għalhekk hawn wieħed ikompli jirrealizza kemm huwa importanti li titwaqqaf dik il-liġi li ssemmiet fid-Diskors tal-President għax jekk innaqqsu l-importanza ta' l- għaqdiet volontarji nkunu qegħdin innawru din il-fibra importanti li hija parti mill-ħajja tagħna l-Maltin.

Sur President, issa hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi billi ngħid li l- għaqdiet m'għandhomx bżonn biss għajnuna finanzjarja, jiġifieri li kull tant żmien nagħtuhom xi ħaġa biex insoddulhom ħalqhom - naturalment dawn għandhom bżonn ta' għajnuna finanzjarja wkoll biex is-servizz tagħhom ikun dejjem iktar professjonali - imma għandhom bżonn ukoll l-għajnuna ta' l- esperti biex ikunu jistgħu jaġġornaw ruħhom u jkunu jafu kif għandhom jiffaċċjaw il-problemi, għax il-problemi li jeżistu fil-qasam soċjali dejjem jiżdiedu u jinbidlu.

Kif wieħed jista' jimmaġina, il-qafas soċjali dejjem irid u wieħed qatt m'hu se jkun jista' jgħid li solva l-problemi kollha f'dan il-qasam.

Jiġifieri jkollok kemm ikollok rieda biex issolvi dawn il-problemi, qatt m'hu se jirnexxielek issolvihom kollha u dejjem se jibqagħlek nies bi problemi u bi ħteġijiet ta' għajnuna.

U t-tip ta' problemi li jkunu qed jiffaċċjaw l-individwi tul il-medda tas-snin se jkunu dejjem differenti - għaxar snin ilu kellna ċertu tip ta' problemi u llum għandna tipi ta' problemi oħra - u għalhekk hemm bżonn li naġġornaw ruħna u magħna jridu jaġġornaw ruħhom ukoll l-għaqdiet volontarji li qed jagħtu dawn is-servizzi.

Sur President, biex intawwal jiena stajt noqgħod insemmi l-miżuri ta' l- "iskeletru" Nazzjonalista - miżuri bħal dawk li r-romol u s-single parents ma jibqgħux iħallsu t-taxxa ta' l-income, daqslikieku kienu ġuvintur u xebbiet; indiċi tal-prezzijiet imfassal għall-anzjani skond il-bżonnijiet tagħhom; servizz ta' speċjalisti fis-saħħa għaż-żgħażagħ - pero' ma rridx nieħu aktar ħin.

Għalhekk nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi ngħid li l- politika soċjali għandha influwenza kbira fuq l-iżvilupp ta' pajjiżna.

Il- policies fil-politika soċjali jridu jkunu kumplimentari mat-tfassil ta' policies f'diversi oqsma oħra għaliex, kif diġa' għidt, il-politika soċjali ma tistax tinfatam mill-edukazzjoni, mis-saħħa u mill-ekonomija.

Aħna għandna nfittxu li nkunu sensittivi għall-weġgħat ta' kulħadd, sew jekk ikunu weġgħat żgħar kif ukoll jekk ikunu weġgħat kbar, għaliex tajjeb nifhmu li kultant dik li forsi f'għajnejna tkun tidher bħala weġgħa żgħira, għal min ikun qiegħed isofri tkun weġgħa kbira.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, huwa ironiku li wara li kellna ħafna kritika li l-budget għall-1998 kien wieħed anti soċjali, l-ewwel abbozzi ta' liġi li qiegħed iressaq Gvern Nazzjonalista fil-parlament huma proprju dawk soċjali li tħejjew minn Gvern Laburista, liema liġijiet effettivament joħorġu proprju mill-budget innifsu.

Jien ma naċċettax il-punt li għamel l- Onor. Gonzi l-bieraħ, meta qal li dawn aħna ħallejniehom lura għal ta' l- apposta.

Dawn ma tressqux qabel minħabba l-istat ta' ingovernabilita' li kien hawn fil-pajjiż u għaliex il-parlament, kif jaf kulħadd, kien effettivament jammed minn Ġunju 'l quddiem.

Għalhekk jien żgur ma nistax naċċetta l-argument li nġab il-bieraħ li dan ġara għaliex kienu qegħdin 'l isfel fil-prijorita' tagħna.

Sur President, jien segwejt b'attenzjoni kbira l-intervent li għamel il- Ministru Gonzi u nnotajt li filwaqt li qabad ma' ċertu dettall żgħir tal- budget, ħarab għal kollox mill-istrateġija ewlenija tal-budget innifsu.

Fil-fatt jekk segwejt tajjeb huwa tkellem ftit li xejn dwar il-miżuri soċjali li kien fih il-budget innifsu.

Naħseb li jkun tajjeb li hawnhekk wieħed jiffriska ftit il-memorja billi jgħid li fost dawn il-miżuri kien hemm l-inċentiv għal min iħaddem nies li jkollhom 'il fuq minn 40 sena - jien nemmen li din il-miżura għandha tiġi msaħħa iktar ħalli bħala skema tkun imtejba aktar minn kif oriġinarjament proposta - żiedet fil- pensjonijiet u benefiċċji oħra skond l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali, il- kwestjoni tal-pensjonanti tas-servizzi Ingliżi - liema kwestjoni dan il- gvern qisu donnu qatt ma ried jieħu pożizzjoni dwarha - l-allowance tat- tfal b'diżabilita' u anke benefiċċji oħra ta' nies bi bżonnijiet speċjali.

Sur President, għalhekk naħseb li jkun tajjeb li wieħed hawnhekk jindirizza fil-qosor x'kienet l-istrateġija ewlenija tagħna bħala Gvern Laburista.

Din kienet li nieħdu miżuri iebsa li jindirizzaw id-deficit iżda li fl- istess nifs jagħtu lok għal żieda fil-voti ta' tliet areas importanti li jolqtu n-nefqa soċjali, u qed nitkellem dwar is-saħħa, l-edukazzjoni u s- sigurta' soċjali.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn kif żdiedet in-nefqa fis-settur soċjali jara li bejn l-1996 u l-1997 din żdiedet bi 12.5%, filwaqt li bejn l-1997 u l-1998 żdiedet bi 11.1%.

Dan juri li din iż-żieda kienet sostanzjali u kienet well above l-aġġustament li normalment isir għall-inflazzjoni nnifisha.

Sur President, la qed nitkellmu fuq dawn iż-żiedet li kien hemm fin-nefqa soċjali minn Gvern Laburista, tajjeb li nagħmluha ċara li kieku bħala pajjiż qegħdin taħt it-takkuna ta' l-IMF dan ma kienx ikun possibbli li jsir, għaliex dawn veru jgħinuk - veru li kif jgħidu l-Ingliżi they bail you out u jwiżnuk - iżda talli jagħmlu hekk ineżżgħuk għal kollox mid- dimensjoni soċjali.

Aħna bħala Partit Laburista fil-gvern ma ridniex li dan jiġri taħtna.

Fil-fatt jekk wieħed jara x'ġara f'diversi pajjiżi Ewropej, anke fejn hemm jew kien hemm gvernijiet soċjal-demokratiċi fit- tmun, isib li dawn mhux talli ma żidux il-benefiċċji soċjali kif għamel Gvern Laburista fil-budget ta' l-1998, talli spiċċaw biex naqqru u llivellaw in-nefqa soċjali li kellhom.

Irrid nagħmilha ċara li għalkemm aħna ħadna ċerti miżuri ebsin, la missejna l-bolla u lanqas missejna l- income tax.

U għalkemm kellna l-parir tekniku biex nestendu l-ħlas tal- bolla anke għal fuq dahar il-pensjonant - kif fil-fatt għamlu fil-Brażil ftit tal-ġimgħat ilu - aħna dan irrifjutajnieh mill-ewwel għaliex dehrilna li kien suġġeriment verament anti soċjali.

Sur President, nixtieq issa nitkellem dwar l-evażjoni tat-taxxa għaliex il-ġlieda kontriha wkoll għandha dimensjoni soċjali.

Aħna mingħajr ma ħabbarniha bħala miżura fil-budget, bil-kwiet u bla daqq ta' trombi tajna ċerta informazzjoni lill-kummissarju tat-taxxi interni dwar sidien ta' yachts ta' ċertu valur u dwar sidien ta' karozzi ta' ċerta ċilindrata għolja.

Dan għamilnih sabiex id-dipartiment tat-taxxi interni jkun jista' jirregola ruħu u jistabilixxi, wara investigazzjonijiet xierqa li jkun għamel, x'bilanċ jeżisti effettivament bejn dak li dawn in-nies ikunu ddikjaraw li jaqilgħu u dak li effettivament ikunu nefqu fuq il-luxury items li għadni kif semmejt.

L-uniku riżerva li għandi dwar dan kollu hu kemm fil-prattika nistgħu naslu għal riżultat tanġibbli għaliex sfortunatament u personalment għandi r-riżervi tiegħi dwar kemm id- dipartiment tat-taxxi interni għandu l-impenn biex isir dan ix-xogħol, li huwa xogħol meħtieġ ħafna jekk irridu nikkumbattu b'mod effettiv l-evażjoni tat-taxxa.

Din il-ġimgħa fil-gazzetta lokali "The Times" ġejt mistoqsi x'miżuri effettivi għandna nipproponu biex nikkumbattu l-evażjoni tat-taxxa.

U jien inwieġeb din il-mistoqsija b'mistoqsija oħra: Issa qed tistaqsuna għal ħaġa bħal din, lejlet il-budget, biex nagħmlu xogħol il-gvern?

Jiena nemmen li l-ewwel għandna naraw fiex se jissarrfu l-ħafna għajtiet min-naħa tal-gvern li se jikkumbatti b'mod effettiv l-evażjoni tat-taxxa, imbagħad niflu l-istrateġiji li jkun ħareġ bihom il-gvern fil-budget u flimkien nagħmlu l-kalkoli tagħna u nuru xi tkun ir-reazzjoni tagħna għal dan.

Imma nħoss li jkun inopportun ħafna li kieku l-oppożizzjoni at this point in time taċċetta din l-istedina sabiex twieġeb dwar miżuri speċifiċi dwar l- evażjoni tat-taxxa.

Sur President, jien qed ngħid dan għaliex personalment għandi r-riżervi u d-dubji serji tiegħi kemm il-gvern preżenti jieħu l- evażjoni tat-taxxa bis-serjeta'.

Jekk se jibqa' miexi bil-pjani ddikjarati li għandu, jiġifieri li jerġa' jdaħħal il-VAT u s-sistema tar-refunds, żgur li minflok jiġi kkontrollat l-abbuż se jkompli jiżdied.

Segwejt lill-Ministru Gonzi u ħin minnhom għamel riferenza għal xi ħaġa li kont għidt jien fil-budget innifsu u kkwota lili ngħid li ħeġġiġt lill- Forum għal Ekonomija Aħjar biex jistudja r-rapport dwar il-welfare gap u anke dwar il-pensjonijiet privati.

Iżda jekk irid jikkwotani tajjeb imissu kkwota l-fatt li jien f'diversi interventi pubbliċi li għamilt kemm fid- dibattitu tal-budget u anke f'diskussjonijiet sussegwenti għall-budget li kellna f'dan il-parlament meta ddiskutejna l-liġijiet finanzjarji, dejjem sħaqt li m'għandu jsir xejn minn dan kollu jekk ma jkunx hemm l-ewwel il- qbil tal-partners soċjali kollha b'mod partikolari tat-trade unions.

Anzi darba minnhom kont għidt li personalment nemmen - u din hija opinjoni personali tiegħi, ma rridx norbot lill-partit biha - li jekk se jsir xi ħaġa fuq dan is-suġġett daqshekk skottanti u importanti, fejn jistgħu jidħlu pensjonijiet privati u affarijiet oħra simili, jien nemmen li kif sar fil-każ tal-financial services li kien hemm bipartisan support tal- Kamra, li għandu jkun hemm qbil bejn il-forzi politiċi ewlenin iktar milli jkollok gvern tal-ġurnata li jaqbad u jmexxi fuqhom.

Anzi ngħid li jekk ma jkunx hemm dan it-tip ta' qbil, inħoss li l-ebda gvern m'għandu jilleġisla f'dan ir-rigward.

Hawn jien nistaqsi wkoll x'kien jgħid il-Ministru Gonzi li kieku fil- budget tagħna jien tkellimt kif tkellem il-President tar-Repubblika fid- diskors tal-ftuħ tal-parlament.

Meta qed ngħid il-President, m'iniex qed ngħidha bi kritika għall-President imma ovvjament għad-diskors li tradizzjonalment dejjem ikun imħejji mill-gvern tal-ġurnata.

U nistaqsi jien x'kien jgħid li kieku fl-istess kontest li fih tkellimt dwar id- deficits għidt dak li qal il-President, jiġifieri li se ngħarblu s-sistema kollha tas-sigurta` soċjali u niżguraw li l-ħlas ma jsirx bilfors skond id- drawwiet li ħaslu daħlu.

Din hija xi ħaġa li dwarha l-gvern għadu qatt ma elabora, u żgur li ma elaborax meta kien qed isir id-dibattitu dwar id- Diskors tal-President fil-ftuħ ta' din il-leġislatura.

Ħalli nagħmilha ċara, li wieħed jissikka kontra l-abbuż huwa mod imma li nġewżu minn fuq is- servizzi soċjali huwa mod ieħor.

Issa for the record, billi l-Ministru Gonzi għoġbu jikkwota minn partijiet mid-diskors tiegħi tal-budget, nixtieq nikkwota żewġ sentenzi oħra biex nuri f'liema kontest jien tkellimt dwar is-servizzi soċjali u dwar il-ħtieġa li l-issue tal-welfare gap tiġi ndirizzata mill-Forum għal Ekonomija Aħjar.

F'paġna 49 tal-budget speech jien għidt hekk:

"Nibda biex ngħid u nserraħ moħħ kulħadd li bl-ebda mod m'hu l-gvern se jmiss jew inaqqar il-benefiċċji soċjali, anzi niftaħar li kien Gvern Laburista li żviluppa u rawwem dawn il-benefiċċji għall-ġid ta' kull ċittadin, l-aktar ta' dak li qiegħed fil-bżonn."

Sur President, dan għamilnieh għal tapposta bi strateġija maħsuba ħalli noffru assigurazzjoni u noffru serħan il-moħħ ħalli ħadd ma jaħseb li aħna konna sejrin b'xi mod immissu s-servizzi soċjali.

Nispera li l-Ministru ma jiġix fil-winding-up jgħid li aħna, bħala Labour Party, fhimna jew interpretajna d-Diskors tal-President ħażin għaliex jekk inhu hekk, ngħidlu li anke "The Malta Business Weekly" fehmuh hekk.

F'editorjal li nkiteb xi ġimgħa jew ġimgħatejn wara d-Diskors tal- President, "The Malta Business Weekly" qalet li fehmet li r-riferenzi tiegħu għas-servizzi soċjali kienu jimplikaw li jista' jkollna "trimming of the welfare state".

Dan kien il-kliem li ntuża min-naħa ta' "The Malta Business Weekly".

Billi l-Partit Nazzjonalista ilu żmien juża l-buzz-word "welfare society" flok "welfare state", u billi qatt ma ta tifsira ħajja ta' welfare society fil-prattika, naħseb issa li hemm dawn il-ħafna kliem dwar servizzi soċjali u dwar li d-drawwiet ma jibqgħux kif kienu qabel u ċerti forom ma jibqgħux kif kienu qabel, importanti li fix-xhur li ġejjin naraw kif se tiġi mħaddma l-welfare society fil-prattika minn din l- amministrazzjoni.

Min-naħa tagħna aħna ridna niġġieldu biss lil dawk in- nies li evadew sostanzjalment mhux it-taxxa biss imma anke l-ħlas ta' kontribuzzjonijiet.

Effettivament din kienet xi ħaġa li għamilna riferenza għaliha fil-budget, meta aħna f'paġna 28 għidna li:

"Hemm evażjoni sostanzjali mill-ħlas tal-kontribuzzjonijiet sew fin- numru ta' dawk li għandhom l-obbligu legali li jħallsu u sew fir-rati tal-ħlas".

Illum kont qed inqalleb ftit il-gazzetti u ħadt gost ninnota diskors li għamel is-Segretarju Parlamentari George Hyzler meta kien qed jinawgura ftuħ ta' fergħa ta' bank kummerċjali ġewwa Dubai.

U hemmhekk id-diskors politiku kien kompletament differenti minn kif isir fuq ix-xena lokali, meta d-diskors dwar ir-rata ta' l-inflazzjoni u r-rata tal-qgħad normalment jispiċċa f'ballun politiku.

Filwaqt li l-Gvern Laburista kien ġie kkritikat li għolla r-rata ta' l-inflazzjoni u għolla r-rata tal-qgħad għal livelli inaċċettabbli, fid-diskors tiegħu f'Dubai s-Segretarju Parlamentari tkellem mod ieħor u qal li "unemployment stands at only 4.5% and inflation stands at a low rate of 4.1% per annum."

Anzi huwa għadda biex qal li "Malta's GDP per capita is comparable to certain EU member states."

U dan jikkuntrastja bil-kbir mal-mod kif tul il-kampanja elettorali l-Partit Nazzjonalista pprova jpinġi l-andament ta' l-ekonomija Maltija, b'mod partikolari fl-aħħar sena ta' Gvern Laburista.

La semmejt iktar kmieni l-Forum għal Ekonomija Aħjar, jien nixtieq nawgura li dan il-forum jintuża u jintuża tajjeb.

M'għandux jintuża biss bħala clearing house għall-problemi li jistgħu jinqalgħu - bħall-issue li kien hemm tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma - imma għandu jiddiskuti issues bħas-servizzi soċjali, b'mod partikolari l-proposti li qed jagħmlu t-trade unions infushom, għandu jiddiskuti emendi meħtieġa fil-liġijiet dwar ir- relazzjonijiet industrijali u l-leġislazzjoni meħtieġa dwar is-saħħa u s- sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Fil-fehma tiegħi dan il-forum għandu jiddiskuti wkoll it-tifsil ta' pjan ekonomiku strateġiku ta' żvilupp għal Malta, ħaġa li naf li l-forum kien qed jaħdem fuqha sa qabel l-elezzjoni imma li fil-fehma tiegħi ma smajna xejn aktar dwarha mill-elezzjoni ġenerali 'l hawn.

Sur President, ikun interessanti jekk fil-winding-up tiegħu l-Ministru jagħmlilna riferenza wkoll għall-kwestjonarju li l-Unjoni Ewropea għadha kif għaddiet lill-Gvern Malti, kwestjonarju li fih xi ħamsin faċċata - kważi għandna a second avis, iktar milli sempliċi update report - u jgħidilna wkoll jekk hemmx xi partijiet fih li jolqtu l-qasam soċjali u, jekk iva, x'inhu l-focus ta' l-Unjoni Ewropea dwar dan il-qasam importanti.

Sur President, jien ma xtaqtx intawwal imma fil-konklużjoni tiegħi xtaqt ngħid li għalkemm il-Partit Laburista fil-budget ħa ċerti miżuri iebsin, m'hijiex l-ewwel darba li l-Labour Party għamel hekk.

Fl-1971 konna għamilna ċertu ssikkar taċ-ċintorin u kien issikkar taċ-ċintorin ta' kulħadd u mhux ta' klassi soċjali waħda jew oħra, imma dik inhar ħadd ma kien qal li konna qed inkunu partit anti soċjali.

Naf li l-Partit Nazzjonalista għamel ħafna kapital għax kien hemm fostna min qal li l- budget ta' l-1998 kien wieħed anti soċjali, imma jien naħseb li dik il- kritika li saret lin-naħa tagħna minn xi ħadd fostna trid titqies fil- kontest tal-fatt li kienet ġejja minn xi ħadd li kien qed jagħmel minn kollox biex jiddistabilizza lill-Gvern Laburista, kif għamel bil-kritika tiegħu dwar l-Unjoni Ewropea, dwar il-proġetti fosthom tal-Kottonera, dwar issues bħall- housing soċjali u l-ambjent, u kif għamel ukoll mhux biss bil- kritika tiegħu imma anke bil-voti negattivi tiegħu fuq il-liġi tat-turiżmu.

L-aħħar osservazzjoni li rrid nagħmel hija li jekk wieħed ifittex il- manifest elettorali Laburista ta' l-elezzjoni li għaddiet, mill-ewwel jara li l-qafas tal-budget għas-sena 1999 kien juri l-impenn u d-dimensjoni soċjali u d-direzzjoni soċjali li kien miexi fiha l-Gvern Laburista, fejn ħaseb għal diversi setturi, minn single parents sal-housing soċjali u miż- żgħażagħ bla impjieg san-nies ta' 'l fuq minn 40 sena li jinzertaw bla xogħol.

Dan kollu juri li tajna prova ċara, għalkemm tlifna l-elezzjoni ġenerali, li aħna nemmnu fil-ġustizzja soċjali, nemmnu fid-dinjita` taċ- ċittadin, nemmnu li għandna nkomplu nsaħħu u nsostnu dan l-impenn mill- bankijiet ta' l-oppożizzjoni mingħajr ma nitilfu l-perspettiva fiskali u ekonomika ta' pajjiżna.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, illum il-parlament qiegħed jiddiskuti abbozz ta' liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta` Soċjali, wieħed mill- ewwel abbozzi ta' liġi li ressaq dan il-gvern.

Diversi kelliema diġa` daħlu fid-dettall x'jinvolvi dan l-abbozz ta' liġi u semmew il-punti pożittivi li forsi wieħed jiġi għalihom aktar tard.

Laqatni ħafna l-fatt li l-Labour Party jidher li qed jieħu għalih ħafna għax ġie kkritikat li huwa partit anti soċjali, imma sħabna tan-naħa l-oħra hemm bżonn li jammettu li din is-sensittivita` żejda toħroġ proprjament mill-verita`.

Il-verita` hija li fis-sena u għaxar xhur li l-Labour Party kien fil- gvern ħa miżuri goffi li laqtu lil kulħadd, kif qal l-Onor.

Leo Brincat.

Dan huwa proprju l-punt li fih għandha tidħol il-politika soċjali, l-aspett soċjali ta' l-ekonomija, li trid tieħu miżuri li ma jolqtux lil kulħadd l- istess imma tieħu miżuri li jolqtu l-iktar lil min qiegħed l-aħjar u jolqtu l-inqas lil min qiegħed l-agħar.

U rajna Partit Laburista li f'sentejn nafu li għolla r-rati tad-dawl u l-ilma across the board għal kulħadd, kemm għal min jaqla' Lm20,000, kemm għal min jaqla' Lm10,000, kemm għal min qiegħed fuq il-pensjoni u kemm għal min qiegħed fuq ir-relief.

Saħansitra smajna bi stejjer ta' nies li kellhom pensjoni jew relief ta' Lm100 kull xahar u ġiehom kont tad-dawl u l-ilma ta' Lm80 jew Lm90.

Meta marru l- Water Services Corporation jaraw jekk hux tajjeb qalulhom li dak huwa l- ammont li jridu jħallsu.

Mela veru li l-Partit Laburista għolla r-rati tad- dawl u l-ilma għal kulħadd bla ħniena u ppretenda li l-kontijiet għandhom jitħallsu - bħalma għamel fil-każ ta' dawk il-businesses li tant għollewlhom ir-rati tad-dawl u l-ilma li staħa jibagħtilhom il-kont - u għalhekk tilef l-elezzjoni bi 13,000 vot u kieku kellu l-ardir jibgħat il- kontijiet ta' l-industrija kien jitlef l-elezzjoni anke b'50,000 vot.

Meta wieħed jibda jisma' l-ammonti li kellhom jibdew jiġu ċċarġjati għal kull xahrejn jibqa' ssummat għax qed nitkellmu dwar kontijiet ta' bejn Lm800 u Lm1,000.

Mr Speaker, għandi l-pjaċir ngħid li kienet waħda mill-wegħdi tal-Partit Nazzjonalista li jirranġa dawn il-kontijiet u fil-fatt irranġahom, pero' l- ardir tal-Partit Laburista ma jieqafx hemm għax nafu li bil-liġi tas-CET, liġi li daħħal il-Partit Laburista, tneħħa l-piż minn fuq dak li jiflaħ l- iktar - ara l-liġi tal-VAT kienet taħdem bil-maqlub għaliex kienet tintaxxa l-konsum - u tefgħu fuq min fil-fatt jiflaħ l-inqas, għaliex għolla t-taxxi indiretti għall-ħaddiema kollha, ibda mir-rati tal-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma u ibqa' sejjer għat-33 taxxa oħra li l-gvern irnexxielu jdaħħal f'temp ta' sena u għaxar xhur.

U ma neqfux hemm, Mr Speaker.

Nafu dwar in-nies li kienu impressed mal-gvern li kienu se jitkeċċew u jitilfu ħobżhom; nafu bit-taxxa fuq il-mediċini; nafu kif il-vapur ta' Għawdex ġie jiswa m'għola s-smewwiet biex l-Għawdxin spiċċaw li jridu jġorru l-istess piż tat-turisti u tal-Maltin li jużawh biex imorru darba kultant.

Dawn il-miżuri kollha juru b'mod ċar li l-Partit Laburista kien tilef ir-ruħ soċjali tiegħu.

Dawn huma fatti u dan qaluh il-Maltin fl- elezzjoni xahrejn ilu.

Qalulhom ukoll il-kollega tagħhom il-Perit Mintoff meta kkritikahom fuq il-politika tagħhom.

Qaluhulhom ukoll il-kollegi tagħhom Lino Spiteri u George Abela, nies li kienu fil-Partit Laburista u llum m'għadhomx.

Pero' meta kont indur id-djar qabel l-aħħar elezzjoni, il- Laburisti stess kienu jistaqsuni: Kif mhumiex qed jisimgħu min-nies li hemm fil-Labour Party?

Mr Speaker, is-Sinjura jew s-Sinjorina Coleiro, ma nafx hijiex miżżewġa anyway ....

(Interruzzjonijiet) Is-Sinjorina Coleiro għamlet diskors li jġiegħlek taħseb li għall-politika Maltija għadha novizz, għadha tibda fil- parlament, ma kellhiex x'taqsam f'dak li ġara fil-passat.

Pero' wieħed jirrealizza u jiftakar li s-Sinjorina Coleiro kienet sergretarju ġenerali tal-Partit Laburista bejn l-1983 u l-1990, żmien li kien iwassal minn meta kien għad hemm il-Perit Mintoff sakemm kien hemm l-Avukat Karmenu Mifsud Bonnici fil-gvern, jiġifieri wara l-elezzjoni ta' l-1987.

Mr Speaker, ilkoll niftakruh dak iż-żmien, bħalma Dr Alfred Sant kien il-President tal- Labour Party.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

George Vella, point of order .

ONOR.

GEORGE VELLA: On a point of order, Mr Speaker.

Safejn naf jien, għallinqas sal-lum, il-prassi tal-parlament kienet dejjem li nirriferu għall-membri ta' naħa jew ta' oħra bħala "Onorevoli".

"Is-Sur", "it-Tabib" jew "l-Avukat" ma jidħlux imma normalment ngħidu l-Onor.

Ċikku, l-Onor.

Peppu jew l-Onor.

Karmnu.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Ma ġara xejn!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

GEORGE VELLA: Le, le, taf li ġara inti!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Le, ma naf li ġara xejn jien!

Qed nistaqsi għax ma nafx.

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettuli.

Inżommu d-dekor ta' din il-Kamra.

Kulħadd għandu jiġi indirizzat bħala "Onorevoli".

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, l-Onor.

Vella qed jattribwili ċerti affarijiet imma jien staqsejt għax ma nafx.

Tajjeb issa?

(Interruzzjonijiet) Tajjeb li ngħidu "Onorevoli".

THE DEPUTY SPEAKER: Hawnhekk insejħu lil xulxin "Onorevoli".

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Yes, Mr Speaker, point taken u nassigurak li ma kien hemm l-ebda double meaning, kif qed jipprova jattribwili l-Onor.

George Vella.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jien għamilt il-punt li deherli li jien korrett li għandi nagħmel u huwa supported mis-Sedja.

Iktar kummenti huma superfluwi.

THE DEPUTY SPEAKER: Għalhekk tlabtu jieqaf.

Kompli, Onor. Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Aċċettajtu l-kumment, Onor. Vella.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-każ huwa magħluq.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: L-Onor.

Coleiro kienet segretarju ġenerali tal- Labour Party fl-agħar żmien tal-politika Maltija, meta president ta' l- istess partit kien l-Onor.

Alfred Sant, u nafu xi żmenijiet kienu.

Kienu żmenijiet fejn il-ħaddiem Malti kien ikkalpestat, fejn il-ħaddiem Malti tilef id-drittijiet kollha tiegħu kemm soċjali u kemm politiċi.

Mr Speaker, nafu li kien żmien tal-price freeze, kien żmien tal-wage freeze, kien żmien li l-ħaddiem Malti ġabuh id wara u l-oħra quddiem.

Pero' jien stagħġibt meta l-Onor.

Coleiro qalet li fid-Diskors tal- President ma kien hemm l-ebda riferenza għall-politika soċjali.

Dan għaġġibni għaliex kważi terz tad-Diskors tal-President li ngħata fl-24 ta' Ottubru - u għandi kopja tiegħu quddiemi - kien proprju fuq il-politika soċjali.

U jien elenkajt quddiemi almenu seba' jew tmien punti - u dan f'faċċata waħda biss - li jindikaw il-punti soċjali li ma nafx kif il- kollega tiegħi ma setgħetx tarahom għaliex huma ċari ħafna.

Hemm imsemmi li l-gvern se jiżgura li l-qorti tal-familja tibda taħdem, li r-romol u s- single parents ma jibqgħux iħallsu l-income tax bħallikieku kienu ġuvintur u xebbiet, li tissaħħaħ il-liġi kontra d-diskriminazzjoni, li jittieħdu miżuri kontra s-sexual harassment, li jintemm ix-xogħol fuq id-dar ta' l- anzjani f'Bormla, li jiżdiedu s-servizzi li jingħataw lill-anzjani fi djarhom, li jitkompla l-proċess li għandu jwassal biex il-pensjonanti kollha jkollhom pensjoni ta' żewġ terzi, li se ssir liġi biex tagħti aktar qawwa lill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita`, li ssir liġi oħra li tneħħi kull diskriminazzjoni kontra persuni b'diżabilita', li jisseddaq is-servizz ta' assistenti personali, u li ssir bidla sewwa fis-servizzi mogħtija mill-area offices tal-welfare services.

Mr Speaker, tista' tibqa' sejjer ad infinitum fuq il-punti li hemm imsemmija fid-Diskors tal- President.

Il-Partit Nazzjonalista dejjem qal li l-punt kardinali tat-tluq tagħna huwa ta' eco-social market.

Aħna nemmnu li għalkemm is-suq ħieles għandu jkun il-mutur li jmexxi l-ekonomija, xorta waħda għandu jiġi kkwalifikat b'mod qawwi kemm mill-aspett soċjali kif ukoll mill-aspett ambjentali.

Huwa proprju dak li d-Diskors tal-President saħaq fuqu; u nerġa' niġi għalih dan.

Pero' ssemmiet ħaġa oħra.

L-Onor.

Coleiro qalet li l-wegħda li l-Partit Nazzjonalista għamel lill- Kunsill Lokali ta' Birkirkara ma wettaqhiex.

(Interruzzjonijiet) Naħseb li ħafna mid-diskors ta' l-Onor.

Coleiro kien fil-fatt sofiżmu kbir.

"Sofiżmu" huwa argument li jkun jidher li hu reali ħafna imma meta tixtarru u tiflih issib li jkun fih ħafna difetti u jkun proprju kontra l- impressjoni li tkun qed tipprova tingħata.

Jien qed nitkellem fuq dan għaliex jien kont is-Sindku ta' Birkirkara dak iż-żmien, wara li tbiddel il- Gvern Nazzjonalista ta' l-1996.

U se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dokumenti li aħna għaddejna lill-Onor.

Helena Dalli .....

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Joe Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, niġbidlek l-attenzjoni li fil- Kamra m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Is-Seduta ġiet sospiża fit-8.04 u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Lawrence Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, hemm rulings stabiliti f'din il- Kamra li l-persuna li ssejjaħ quorum għandha tkun preżenti fil-Kamra.

Jekk ma tkunx preżenti fil-Kamra allura s-sejħa għal quorum tiġi nulla.

Irrid niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li l-Onor.

Cuschieri, li sejjaħ il-quorum, m'huwiex qiegħed f'din il-Kamra u konsegwentement qiegħed jikser ir-regoli ta' din il-Kamra.

THE DEPUTY SPEAKER: Hekk jgħidu r-regolamenti.

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, kont qiegħed ngħid li assolutament mhuwiex minnu dak li allegat l-Onor.

Coleiro, meta qalet li l-Partit Nazzjonalista ma żammx il-wegħda mal-Kunsill Lokali ta' Birkirkara li jiftaħ child care centre.

Kien proprju l-Partit Nazzjonalista li ffirma l- ftehim mal-Kunsill Lokali ta' Birkirkara fil-15 ta' Mejju, 1996 biex jinfetaħ dan iċ-child care centre.

Kien iffirmat mill-Onor.

Giovanna Debono, dak iż-żmien segretarju parlamentari, mis-Sur Peter Bartolo, Segretarju tal-Kunsill Lokali ta' Birkirkara, mis-Sindku ta' Birkirkara ta' dak iż-żmien u mis-Sur Remigio Bartolo, segretarju privat ta' l-Onor.

Giovanna Debono.

Dan il-ftehim kien jgħid li l-Kunsill Lokali ta' Birkirkara kellu jieħu ħsieb il-bini materjali waqt li l-gvern iforni s- servizzi kollha, jiġifieri l-istaff, l-għamara, eċċ.

Irriżulta pero' li l-Gvern Laburista ma riedx jagħti għarfien lil dan il- ftehim u hawnhekk għandi diversi dokumenti li juru li dan il-ftehim fil- fatt seħħ, kontra dak li qal il-Gvern Laburista.

Hawn għandi l-ftehim u l- preliminary agreement li wassal għal dan il-ftehim.

Għandi dokument ieħor li juri li l-art fl-area ta' l-istazzjon ta' Birkirkara ngħatat mil-land department lill-kunsill biex tintuża bħala child day-care centre.

Għandi wkoll l-applikazzjoni tal-Planning Authority, li qiegħda titlob li dawk l- uffiċini jiġu kkonvertiti f'child day-care centre.

Għandi wkoll quddiemi korrispondenza li jiena bħala sindku kont għaddejt lill-Onor.

Helena Dalli biex niltaqa' magħha u nattwaw il-ftehim iżda baqgħu jgħidulna li ma sabuhx.

Għandi mbagħad kopja tal-projections li ntalbu lill-Kunsill ta' Birkirkara mill-Onor.

Helena Dalli - dawn aħna bgħatnihomlha - biex jiġi attwat dan iċ-child day-care centre f'Birkirkara, li bħala area tiġbor 25,000 resident u biż-żoni ta' madwara, jiġifieri Ħal Lija, Ħal Balzan u Santa Venera, taqbeż sew il-35,000 resident.

Aħna konna tlabna wkoll parir legali u allura quddiemi għandi wkoll ittra mill-avukat li tgħid li dak il- ftehim kien jorbot legalment u għalhekk il-gvern ma setax joħroġ minnu kif ġieb u laħaq.

Sur President, nitlob issa l-permess tal-Kamra biex inqiegħed dawn id-dokumenti kollhafuq il-Mejda tal-Kamra.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ġabra ta' dokumenti in konnessjoni mal-ftuħ proġettat ta' child day- care centre f'Birkirkara.

Irrid nagħmilha ċara li jiena ma' jien qed nagħmel xejn minn wara dahar ħadd u dan qed nagħmlu bil-permess tal-Kunsill Lokali ta' Birkirkara.

Nixtieq issa ngħaddi biex nagħmel l-intervent tiegħi fuq l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

L-Onor.

Membru ta' l-Oppożizzjoni qalulna kemm- il darba li d-Diskors tal-President huwa nieqes mill-aspett soċjali.

Jiena diġa' wrejt li dan m'huwiex veru u speċifikament għal seba' darbiet jew iktar għidt li jissemmew programmi soċjali.

Biss hemm sentenza waħda fid- Diskors tal-President li tiġbor fiha l-ħsieb soċjali tal-Partit Nazzjonalista.

L-Onor.

Brincat qalilna li jittama li din il-kwestjoni ta' welfare society m'hijiex xi paraventu tal-Partit Nazzjonalista biex inaqqas is-servizzi soċjali.

Jiena ngħidlu li l-Partit Nazzjonalista qatt ma naqqas is-servizzi soċjali u anke meta kien fil-gvern bejn l-1987 u l-1996 qagħad attent li japplika tip ta' programm ta' welfare li aktar milli ngħidulu "welfare state" ngħidulu "welfare society".

Dan huwa terminu li użajna aħna imma fil-kitbiet ekonomiċi nsibuha bħala "soċjeta' ċivili" jew "ekonomija ċivili".

Dawn huma programmi marbutin ma' aspett partikolari tal-welfare li kien iħaddem Romano Prodi fl-Italja u issa qed iħaddimhom Tony Blair fl-Ingilterra.

Dan l-aspett partikolari joħroġ mis-sitwazzjoni globali ekonomika għaliex illum l-ekonomija hija iktar globalizzata u qiegħda ssir iktar mgħaġġla.

Dan wassal għal dik li ngħidulha hyper competition, li tpoġġi pressjoni qawwija fuq il-gvernijiet biex inaqqsu l- labour costs u s-social costs, dak li kien qed jagħmel il-Partit Laburista fis-sentejn li dam fil-gvern.

Sur President, dan m'huwiex aċċettabbli għalina.

M'huwiex aċċettabbli li minħabba dawn il-problemi fl-ekonomija dinija titnaqqas ix-xibka soċjali, l- ewwelnett għaliex nemmnu li dan huwa ħażin.

Aħna nemmnu fil-politika tal- bniedem, nemmnu li l-politika trid issir madwar il-bniedem u allura l- bniedem qatt ma jiġi mwarrab.

Nemmnu fiha għaliex hija parti mill-ħsieb soċjali tagħna, dak li ngħidulu komunitarjaniżmu, dak li jwassal lill- komunita' u lill-individwi jimxu 'l quddiem.

Sabiex tikkompeti aħjar fl- ekonomija globali jeħtieġ li toħloq spazju fl-ekonomija, fil-postijiet fejn ma kienx hemm dawn l-ispazji u mhux tnaqqas ix-xibka soċjali.

Għalkemm nisimgħu ħafna li huwa s-settur primarju, jiġifieri l-gvern, li għandu jmexxi l-ekonomija u nisimgħu ħafna fuq is-settur sekondarju li huwa l-privat, jeżisti settur ieħor li nistgħu niftħu fuqu.

Qed nirriferi hawnhekk għas-settur terzjarju li jiġbor fih in-non-profit organisations u organizzazzjonijiet volontarji oħra.

Fil-fatt id-Diskors tal-President jgħid li n-non-profit organisations u l-organizzazzjonijiet volontarji għandna npoġġuhom fuq pedestall, noħolqulhom l-ispazji li għandhom bżonn biex jaħdmu u ndaħħlu iktar flessibbilta' fil-ħinijiet tax-xogħol.

Jeħtieġ ukoll li ndaħħlu liġi fuq il-volontarjat li tiġbor f'xibka legali dan it- tielet settur.

Minn hawnhekk naraw li l-Partit Nazzjonalista qed jagħti spazju lill-għaqdiet volontarji biex huma wkoll jikkontribwixxu lejn din l- isfera fil-pajjiż.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jitkellem fuq ħafna fatturi importanti li diġa' ssemmew, fosthom il-casual social assistants, li se jingħataw iż-żidiet ta' l-għoli tal-ħajja.

Qed jingħad ukoll li min jimpjega nies 'il fuq minn 40 sena u li ilhom jirreġistraw għal sena, jiffranka 25% tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurta' soċjali.

Barra minn hekk il-gvern se jagħti sussidji għad-day-care centres u se jagħti l-pensjoni tad-diżabilita' lill-persuni li jbatu mis-cystic fibrosis u mit-TC II deficiency.

Din ta' l-aħħar hija marda ġenetika li toħloq diżordni serja fid-demm u fin-nervituri u tikkawża megaloblastic anaemia u sub-acute combined degeneration ta' l-ispinal cord.

Din hija marda irriversibbli u tajjeb li nkunu konxji ta' l-eżistenza tagħha.

Qiegħda ssir ukoll ridefinizzjoni tal-kliem "persuna għamja" u hemm diversi emendi għall- pensjoni tar-romol biex l-irġiel ikunu pari għan-nisa.

Hemm ukoll emendi għall-pensjoni tas-superstiti li se tibda tiġi kalkulata minn 18-il sena 'il fuq.

Barra minn hekk, fejn qabel wieħed kellu erba' ġimgħat ċans biex japplika għal xi benefiċċju u jieħdu backdated, issa dan qed jiġi estiz għal 104 ġimgħat.

Żgur li dan se jagħti iktar lok għall-ġustizzja soċjali.

Mr Speaker, din il-liġi se tipprova taqta' wkoll l-abbuż fil-każ ta' skemi mhux kontributorji bħalma hi ċ-children allowance, li wieħed joħodha sakemm ma jaqbiżx ¥10,000 fis-sena.

Ħafna diretturi ta' kumpanniji privati kienu qed jaħbu d-dħul tagħhom billi jiddikjarawh bħala retained profits, profitti miżmuma mill-kumpanniji u allura ma jidhrux bħala qligħ personali meta fil-fatt l-individwu jkun jista' jirrikorri għal dak il-qligħ meta jrid.

Għalhekk huwa tajjeb li dan l-abbozz jagħlaq din il-loophole ukoll.

F'dan l-abbozz qegħdin ngħidu wkoll li persuni li huma HIV positive se jkollhom id-dritt illi jingħataw il-mediċini b'xejn taħt il-Ħames Skeda.

Dawn se jkollhom ukoll id-dritt illi japplikaw għall-SKA, għall-għajnuna medika ta' ¥5.55 fil-ġimgħa.

Dan tajjeb illi ngħiduh għaliex naħseb li fiċ- ċirkostanzi tal-lum hija miżura li hemm bżonnha.

Kif diġa' għidt, Sur President, fil-passat il-Partit Nazzjonalista dejjem ħadem biex iżid is-servizzi soċjali, u dan għamlu b'responsabbilta' u mhux bl-addoċċ.

Min-naħa l-oħra kien hemm ħafna drabi fejn il-Partit Laburista b'daqqa ta' pinna qata' s-servizzi soċjali kollha u ħalla l-kulħadd imdendel minn widnejh.

Għalhekk qed nieħu gost illi ż-żewġ naħat tal-Kamra qegħdin jitkellmu mod ieħor u jgħidu li jridu s-servizzi soċjali.

U hekk għandu jkun, Mr Speaker, imma mhux hekk ġara fis-sentejn li kien hemm il- Labour Party fil-gvern.

Nawgura li din it-triq li qbadna titkompla fil- futur.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Mr Speaker, l-emendi li qed jitressqu għall-Att dwar is-Sigurta' Soċjali huma prova oħra ta' kemm l-amministrazzjoni preċedenti kellha kuxjenza soċjali, turija oħra ta' kemm Gvern Laburista huwa viċin iċ- ċittadini u l-ħteġijiet tagħna lkoll.

Dawn l-emendi jkomplu jikkonfermaw l- impenn soċjali tal-Gvern Laburista u l-miljuni li ġew ippumpjati fil-budget f'dan il-qasam.

Imma sħabi diġa' tkellmu fuq dan l-aspett u m'hemmx għalfejn noqgħod nerġa' nidħol f'dettalji speċjalment għaliex il-ħin huwa qasir.

Mr Speaker, wara li smajt lill-Onor.

Gonzi jitkellem, irrid nistqarr hawnhekk li kont qed nistenna b'interess kbir l-ewwel intervent tal- Ministru għall-Politika Soċjali.

Nistqarr pero' illi ħassejtu fjakk għall- aħħar, forsi għaliex issa qed jitkellem min-naħa l-oħra, qed jitkellem mill- bankijiet tal-gvern.

Nistqarr ukoll illi d-diskors ta' l-Onor.

Gonzi kien anticlimax għal dak illi kont qed nippretendi għaliex stennejt li bħala introduzzjoni se jitkellem dwar il-viżjoni tal-gvern f'dan il-qasam.

Iżda l-Ministru ħela nofs siegħa fl-introduzzjoni tiegħu - nofs siegħa bl-arloġġ - jitkellem fuq sentenza fil-budget speech tas-sena l-oħra, sentenza li kienet tgħid:

"Il-ħlas għal dan is-servizz kien maħsub li jkun sussidjat fuq bażi ta' means test.

Issa qed nipproponu li s-sussidju jkun inkluż fiċ- children allowance."

Huwa veru li aħna konna għamilna dan il-punt fil-budget speech tas-sena l- oħra imma konna għidna li l-kliem ''ikun inkluż' fiċ-children allowance" kellha tkun "ikun fuq is-sistema taċ-children allowance", u din għamilniha biex ma tinħoloqx struttura burokratika oħra.

Jiena ma nafx għalfejn l- Onor. Gonzi għamel storja sħiħa għaliex anke kieku hemm dan l-iżball, x'hemm ħażin illi tikkonsulta u tieħu pariri tekniċi?

Jiena ma nistħix ngħid illi aħna f'kollox ikkunsultajna; aħna ma nipprovawx nagħmluha tal- bravi u ċerti deċiżjonijiet tekniċi nħalluhom għat-tekniċi.

Dawk li tawna dan il-parir - jiġifieri li s-sussidju jinħadem fuq is-sistema tal-means testing taċ-children allowance - għadhom fiċ-ċivil u allura l-Ministru jista' jikkonfermah.

Għalhekk l-iskantament tiegħi kif il-Ministru għall- Politika Soċjali ħela l-ewwel nofs siegħa tad-diskors tiegħu fuq xi ħaġa daqshekk sempliċi!

Mr Speaker, dan juri n-nixfa ta' ideat u n-nuqqas ta' viżjoni tal-gvern.

Fl-opinjoni tiegħi, il-Ministru għamel diskors totalment politiku u ftit illi xejn daħal fis-sustanza ta' dak illi qegħdin niddiskutu, l-istess bħad- Diskors tal-President fejn il-kuxjenza soċjali trid lenti biex issibha.

Dawn huma l-istess nies illi akkużaw lill-Gvern Laburista li m'għandux kuxjenza soċjali!

Il-kliem issa huwa a far cry minn dak illi kienu jgħidu fl-oppożizzjoni u minn dak illi qalu fil-kampanja elettorali - nibdew mill- kontijiet ta' l-ilma, il-kondizzjonijiet tal-pulizija, l-istipendji eċċ. - u allura qegħdin naraw roundabout turns, left, right and centre.

L-istess nistgħu ngħidu fejn jidħlu d-drittijiet tan-nisa.

Kulma qed jingħad huwa li se tissaħħaħ il-liġi kontra d-diskriminazzjoni, meta aħna konna bdejna xogħol fuq liġi komprensiva fuq id-diskriminazzjoni sesswali, li jekk ikolli ċ-ċans nirriferi għaliha aktar tard.

Intqal ukoll li se jittieħdu miżuri kontra s-sexual harassment, meta aħna diġa' għamilna ħafna xogħol fuq dan is-suġġett, b'emendi għal-liġi taċ-CERA li għandhom jagħmlu parti mis-sex discrimination act.

L-ewwel messaġġ illi ta dan il-gvern fil-qasam tad-drittijiet tan-nisa kien illi rrelega l-makkinarju għad-drittijiet tan-nisa minn segretarjat parlamentari fl-uffiċċju tal-Prim Ministru biex tefgħu f'mega-ministeru, flimkien mal-bżonnijiet tal-housing, ta' l-anzjani, ta' l-impjiegi, tat- taħriġ eċċ. Jiena ċerta li l-Ministru jsegwi x'isir f'pajjiżi oħra, speċjalment fl-Ewropa li tant iħobbu jħarsu lejha - aħna wkoll inħarsu lejn l-Ewropa imma biex nitgħallmu mit-tajjeb tagħhom u nipprovaw nevitaw fejn marru ħażin - u allura jaf li f'ħafna pajjiżi għandhom il-ministru jew il- junior minister għad-drittijiet tan-nisa.

It-Taljani, per eżempju, għandhom il-ministeru għall-opportunitajiet indaqs u l-Ingliżi għandhom il- ministry for women.

Hawnhekk miniex insemmi wkoll l-Isvediżi, li huma ħafna avvanzati f'dawn l-oqsma, imma qed insemmi pajjiżi l-aktar viċin tagħna, li jiddedikaw ministeru jew junior ministry għad-drittijiet tan- nisa.

Infakkar lill-Ministru wkoll li fl-amministrazzjoni preċedenti Nazzjonalista, jiġifieri dik ta' l-1992, il-Prim Ministru kellu kemm-il darba talbiet mill-kummissjoni għall-avvanz tal-mara biex id-dipartiment għall-ugwaljanza jaqa' taħt il-Prim Ministru minflok taħt il-ministeru tal- politka soċjali.

Imma din it-talba baqgħet taqa' fuq widnejn torox.

Sur President, anke l-Ġnus Magħquda, permezz ta' l-aħħar konferenza dinjija tan-nisa f'Bejing, ħeġġet biex l-Istati Membri jaħdmu sabiex il- makkinarju għad-drittijiet tan-nisa jkun fl-ogħla livell possibbli.

Imma hawnhekk għamilna bil-maqlub.

Hawnhekk dan is-segretarjat parlamentari niżżilnieh.

Kien hemm ukoll il-kritika tal-council of women, li ikkritikaw lill-gvern u qalulu fin-newsletter li għandhom - biex nuża l-kliem tagħhom - the missing link u komplew jgħidulu:

''Surely a woman parliamentary secretary could have been advantageously appointed, with mutual benefit to the fairer administration of government''.

Sur President, naħseb li nkunu prużuntużi jekk ngħidu li m'għandniex bżonn ta' struttura għad-drittijiet tan-nisa għax se nagħmlu l- mainstreaming.

Il-mainstreaming għandu jsir dejjem, imma għad hemm ħafna affarijiet oħra importanti li għad iridu jsiru fil-qasam tad-drittijiet tan-nisa qabel ma nistgħu nistrieħu biss fuq il-mainstreaming.

Per eżempju, irridu naraw li titressaq f'dan il-parlament is-sex descrimination act li nbeda x-xogħol fuqu, anzi sar ħafna xogħol, għax nafu li għalkemm il-kostituzzjoni tagħna tgħid li ma tistax issir diskriminazzjoni fuq bażi ta' sess, ilkoll nafu li fir-realta' mhux hekk isir.

Insibu nisa li ma jiġux impjegati sempliċement għax huma nisa.

Nafu li jitħaddmu policies bankarji li jagħmluha diffiċli għan-nisa, speċjalment ta' eta' żgħira, li jieħdu faċilitajiet bankarji.

Naraw riklami għal job vacancies, fejn jitolbu għal persuna bi kwalifiki neċessarji imma jispeċifikaw is-sess tal-persuna wkoll.

Jiġifieri, għalkemm skond il-liġi mhux suppost li jsiru dawn l-affarijiet, fir-realta' nsibu li dawn l- affarijiet jiġru - u aħna lkoll fl-istess pajjiż qegħdin ngħixu - għadhom jiġru u se jibqgħu jiġru jekk mhux se jkun hemm din il-liġi.

Il-mezz ta' redress bħalissa huwa li tagħmel kawża kostituzzjonali imma kemm hija prattika li ssir din, inħalliha għalikom biex tgħidu.

Sur President, hemm imbagħad ukoll l-emendi għal-liġi fuq il-vjolenza domestika.

Ttlestiet il-white paper u nistennew ukoll li ma jdumux ma jersqu l-emendi f'dan il-parlament.

Insemmi wkoll, la ssemma, għalkemm ma jidħolx mal-liġijiet, il-post li lest biex jinfetaħ għal dawk il-vittmi tal- vjolenza domestika.

Kif ilkoll nafu, id-domanda għal dawn il-postijiet hija ħafna ikbar mis-supply; u hawnhekk irrid infaħħar ix-xogħol kbir li jagħmlu l-NGOs f'dan il-qasam, pero' dan mhuwiex biżżejjed.

L-Onor.

D'Amato wkoll għamlet xi kummenti fuq dan is-suġġett, pero' mhu veru xejn dak li qalet għaliex aħna fl-ippjanar ta' dan il-post imxejna id f'id ma' l- esperti tal-SWDP.

L-Onor.

D'Amato semmiet li konna se nqabbdu tliet impjegati imma ma semmietx li dawn kienu qegħdin jittrenjaw voluntiera fuq il-parir li tawna huma, jiġifieri li se jsibu u jittrenjaw lil dawn il-voluntiera biex ikunu jistgħu jaħdmu f'dan iċ-ċentru wkoll.

Jiġifieri aħna m'għandna xejn fuq il- kuxjenza għaliex, kif għidt, imxejna fuq pariri tekniċi.

Aħna noqogħdu fuq l-esperti u ħdimna id f'id magħhom u naħseb li dan jistgħu jikkonfermawh in- nies li kienu jaħdmu magħna f'dan is-settur.

Jien nista' nsemmi li meta rajt il-post, fuq insistenza tiegħi ħadna kamra oħra u huma qablu miegħi.

Jiġifieri kienu qegħdin jaqblu li l-post huwa adegwat għan-numri ta' persuni li kienu qegħdin jissuġġerixxu u ma narax li għandna għalfejn niddejqu.

Iva, nikkonferma li aħna għamilna kollox flimkien ma' dawn in- nies li huma intiżi f'dan il-qasam.

L-Onor.

D'Amato ma semmietx ix-xogħol li konna għamilna aħna ma' NGO f'Għawdex, fejn wara studju li kien sar dwar il-bżonn ta' shelter ta' dan it-tip hemmhekk, sabiex in-nisa Għawdxin ma jintbagħtux hawn Malta, ħdimna fil-kwiet u ħdimna tajjeb ħafna ma' din l-NGO Għawdxija, u issa skond l- informazzjoni li għandi f'Għawdex hemm id-domanda għal dawn il-postijiet fejn qegħdin nissodisfaw dan il-bżonn.

Pero', nerġa' ngħid, dawn huma affarijiet li dejjem nistgħu nippruvaw intejbuhom, imma ma nistgħux ngħidu li ma ħadniex pariri jew li qgħadna ngħassdu weħidna, bħalma ppruvaw jagħtu l-impressjoni hawn ġew.

Sur President, jien dejjem għidt, li rridu naħdmu biex ma jkollniex bżonn ta' segretarjat jew ministeru għad-drittijiet tan-nisa, u naħseb li din hija x-xewqa ta' kull mara.

Imma naturalment, 22 xahar mhumiex biżżejjed biex inbiddlu l-liġijiet, l-istrutturi u l-kultura li ilha sekli magħġuna fina.

Meta nbiddlu dan kollu, imbagħad inkunu nistgħu ngħidu li għandna ugwaljanza tassew reali u effettiva, u hemmhekk biss inkunu nistgħu ngħidu li għandna soċjeta' tassew demokratika.

Minkejja dan, hemm ftit oqsma li huma eċċezzjonijiet, fejn hemm anomiliji fil-liġi li jaħdmu kontra l- irġiel, u kif qegħdin naraw minn din il-liġi, bħal fil-każ ta' l-irġiel romol, din il-problema qed tiġi indirizzata.

Hawnhekk irrid insemmi wkoll li s-sex descrimination act mhijiex qiegħda għan-nisa biss imma għan-nisa u irġiel li jħossuhom diskriminati minħabba s-sess tagħhom, li f'dan il-każ kienu l-irġiel li kienu diskriminati.

Sur President, ma nistgħux ngħixu fid-dinja moderna tal-lum bi strutturi li twaqqfu meta l-organizzazzjoni fil-familja kienet differenti, fejn id- division of labour kienet waħda netta, fejn ir-raġel jaħdem barra d-dar bi ħlas u l-mara taħdem ġewwa d-dar.

Ma nistgħux ngħixu f'soċjeta' moderna bi strutturi tradizzjonali.

Studji li saru fuq il-familja Maltija juru li waħda mill-kawżi ta' ħafna mill-istress u l-problemi li għandna fil-familji tagħna ġejjin mill-fatt li minkejja li biddilna l-mod kif ngħixu, il- lifestyle tagħna, l-arranġamenti għadhom dawk tradizzjonali, bil- konsegwenza li qed ikollna ħafna tbatija u nkwiet fil-familja.

Għalhekk jinħtieġ li nbiddlu l-istrutturi li issa għadda żmienhom u m'għadhomx iservu tajjeb liċ-ċittadini tagħna.

Waħda minn dawn l-istrutturi hija proprju dik taċ-child care li qiegħda tiġi indirizzata f'din il-liġi.

Kien aspett li daħlet fih l- amministrazzjoni preċedenti sabiex jiġu megħjuna nies bi tfal taħt it- tliet snin biex ikomplu bix-xogħol tagħhom barra d-dar.

Pero' rridu nfakkru li f'disa' snin u nofs Gvern Nazzjonalista m'għamel xejn fuq din l- issue u issa li bdejna nindirizzaw il-problema aħna fiż-żmien qasir li kellna, ma jistgħux jibqgħu jinjoraw dan il-bżonn.

Il-kwestjoni taċ-child care kienet l-ewwel darba li qed tiġi ndirizzata min xi gvern hawn Malta.

L-istess kien ġara fuq il-kwestjoni tal-kindergarten, fejn filwaqt li wara s-snin sebgħin il-Gvern Laburista kien introduċa l-kindergarten u l- Gvern Laburista tas-snin disgħin beda joħloq kuxjenza fuq il-bżonn ta' strutturi li jgħinu fil-konkret lil dawk il-ġenituri li għandhom tfal żgħar u li jridu jkomplu jaħdmu, issa l-Gvern Nazzjonalista se jkompli jibni fuq dawn il-pedamenti.

L-istorja dejjem hekk kienet, aħna nibdew l-affarijiet u mbagħad ma jkunx hemm għażla ħlief li huma jkomplu jibnu fuqhom, imma ta' min jinnota li l-inizjattiva dejjem ġiet min-naħa Laburista.

Sur President, fiż-żmien qasir illi aħna domna fil-gvern ħdimna fuq din il- problema fuq diversi binarji.

Per eżempju, permezz ta' l-emendi li għamel il-Gvern Laburista għall- Industrial Development Act, illum il-gvern qed joffri diversi inċentivi, f'forma ta' sussidji lill-kumpanniji, u jien naf illi hemm kumpanniji li qed ifittxu post fejn iwaqqfu ċentru għall-impjegati tagħhom sabiex proprjament ikunu jistgħu jagħmlu użu minn dawn l-inċentivi.

Ta' min jgħid ukoll li nbeda esperiment bejn kunsill lokali u bord awtonomu ta' tmexxija min-naħa tal-gvern, li fetħu ċentru għall-ħarsien tat-tfal, fejn il-gvern jissussidja l-miżata skond il-means test użat għaċ-children allowance u fil- fatt naf illi ftit qabel l-elezzjoni saru xi taħdidiet bejn dan il-bord u l- MDC, illi għandha l-uffiċċju tagħha f'Villa Portelli ġewwa l-Kalkara, biex l-impjegati tagħhom ikunu jistgħu jagħmlu użu minn dan iċ-ċentru.

Ta' min jgħid li saru wkoll xi taħdidiet ma' nies fl-industrial estates ta' Ricasoli f'dan is-sens.

Sur President, l-Onor.

D'Amato għamlet diversi mistoqsijiet illi jiena rrispondejthom diversi drabi u li issa ma nistax nerġa' nidħol fihom minħabba l-ħin, pero' nixtieq nirrispondiha għall-mistoqsija li għamlet dwar min tana l-pariri.

Hawn irrid nerġa' nirripeti li ngħatajna pariri tekniċi minn nies illi llum għadhom fiċ-ċivil, kif ukoll irċevejna rapporti mill-management efficiency unit.

Jien lill-Onor.

D'Amato ngħidilha li jekk tqabbel dak kollu li sar fiż-żmien qasir ta' Gvern Laburista mal-baħħ ta' disa' snin u nofs ta' Gvern Nazzjonalista, żgur li jkollha iktar x'tikkummenta.

Din qagħdet issemmi l-fridge u, insomma, ma nafx x'semmiet iktar, pero' aħna aċċertajna ruħna li l-istandards huma Ewropej u nerġa' ngħid li lanqas hawnhekk m'għandna xejn fuq il-kuxjenza.

Issemma wkoll iċ-child day-care centre ta' Birkirkara.

Fil-fatt hawnhekk ta' min jgħid jgħid li filwaqt li qabel l-elezzjoni ta' Ottubru 1996 kienu xebgħu jiftaħru li dan iċ-child care centre kien għoddu wasal biex jinfetaħ, meta staqsewni biex jiltaqgħu miegħi ltqajna u staqsejthom jekk għallinqas kellhomx costings.

Meravilja tal-meravilji, dawn ma kellhom xejn.

Wara ftit taż-żmien bagħtuli l-costings u meta erġajt għamilt appuntament biex niltaqa' magħhom dawn ikkanċellaw l-appuntament.

Min-naħa min-naħa tiegħi insistejt biex jagħmlu mezz ħalli nerġgħu niltaqgħu - fil- fatt din qiegħda on record fil-files tal-gvern - imma dawn baqgħu jikkanċellaw dan l-appuntament, u fil-fatt ħadt gost illi l-Onor.

Asciak poġġa ftehim li ma jorbot xejn fuq il-Mejda tal-Kamra, ħalli kulħadd ikun jista' jarah, u naturalment jagħti raġun lil min jgħid illi dan m'huwa ftehim xejn.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Point of order, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Asciak, on a point of order.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Sur President, l-uniku appuntament illi kkanċellajna kien ġimgħa qabel l-elezzjoni għax dehrilna li kellna nistennew biex naraw jinbidilx il-gvern.

THE DEPUTY SPEAKER: Dan m'huwiex point of order.

Kompli, Onor. Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Ma jimpurtax, Sur President.

Fil-fatt intom ikkanċellajtu l-uniku appuntament li kien hemm.

Għidli jekk jien qattx ikkanċellajt xi appuntament miegħek!

Dak għidli, Onor. Asciak, u niskanta kif il-kuxjenza soċjali qed taħarqek issa, f'daqqa waħda - issa hawn se nsemmi każ pubbliku li qrajnieh fil-gazzetti - meta inti suppost li kont fuq xogħol tal-gvern u kont qed tagħmel private practice.

Issa għidilna fejn hi l-kuxjenza soċjali!

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Point of order, Sur President!

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Gonzi, on a point of order.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, l-Onor.

Membru qed tissorprendini, tiskantani u tiddiżappuntani illi qed tasal biex tuża dawn it-tip ta' argumenti fil-konfront ta' Onor. Membru, hu min hu, u tinżel fil-livell personali b'dan il-mod.

Jien jidhirli li dan huwa kompletament out of order u dawn l-affarijiet m'għandhomx isiru.

L-Onor.

Membru għandha tirrealizza li skond ir-regoli tal-proċeduri ta' din il-Kamra, għandha tindirizza lis-Sedja u mhux tindirizza direttament lill-Onor.

Membru.

Dan apparti mill-fatt li l-argument m'għandu x'jaqsam xejn ma' l-abbozz ta' liġi li qegħdin niddiskutu u għalhekk huwa kompletament out of order.

ONOR.

HELENA DALLI: Onor. Gonzi, irrid niġbidlek l-attenzjoni li dan huwa fatt pubbliku u li meta l-Onor.

Asciak għamel il-point of order tiegħu, indirizza lili u qal li dak kien l-uniku appuntament li kkanċella, qisu kien hemm appuntamenti oħra li kkanċellajthom jiena - (Interruzzjonijiet) hekk ried jagħti x'jifhem - imma jiena qatt ma kkanċellajt appuntamenti u dejjem kien hu li kkanċellahom.

(Interruzzjonijiet) Imma jien qed nirrispondi għal li qal hu.

Sur President, se nkompli d-diskors tiegħi billi ngħid li aħna kien ikollna diversi laqgħat ma' dawk id-dipartimenti tal-gvern li riedu jwaqqfu dawn iċ-ċentri fid-dipartimenti tagħhom.

Per eżempju, il-kapijiet tad- dipartiment ta' l-istatistika kienu jgħidulna li they are sitting on a time bomb għaliex l-impjegati nisa tagħhom huma kollha fl-eta' li jkollhom it- tfal u jixtiequ li fid-dipartiment tagħhom ikollhom dan it-tip ta' servizz.

Tkellimna wkoll mad-dipartiment ta' l-agrikoltura li kellhom l-istess problema, ma' l-ETC u ma' l-Air Malta, u dawn huma xi ftit azjendi milli qed niftakar offhand.

Issa ta' min jgħid li artiklu ġdid 84A, kif propost fi klawsola 14 ta' l-abbozz ta' liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali, qed jagħti l-poter lill-ministru li joħroġ regolamenti għas- sussidju tal-fee li persuna tħallas għal child care.

Fil-fatt din hija miżura oħra li se tgħin lil dawk li għandhom bżonn iħallu lit-tfal tagħhom ġewwa xi ċentru.

Jien persważa li iktar ma jgħaddi żmien, id-domanda għal dawn iċ-ċentri iktar se tiżdied u li se jkun hawn iktar ċentri li jiftħu biex ikunu jistgħu jagħtu dan is-servizz.

Dan irridu narawh ukoll flimkien mal-child minding act li jien ressaqt fil-Kabinett ftit qabel l-elezzjoni.

Għal min ma jafx, dan huwa mmirat lejn dawk il-ħaddiema li ma jkunux iridu jieħdu lit-tfal tagħhom f'ċentru imma jkunu jridu jeħduhom f'dar privata u fil-fatt se jirregola lil min jieħu ħsieb it-tfal ta' ħaddieħor fid-dar tiegħu għax, peress li aħna konna nafu li f'pajjiżna hemm ħafna ġenituri li diġa' qed jieħdu lit-tfal tagħhom ġo xi dar privata, ħassejna l-bżonn li għandna nirregolaw din il-ħaġa, kemm fl-interess tat-tfal kif ukoll fl-interess ta' min jieħu ħsieb lil dawn it- tfal.

Ta' min jgħid li dawn ir-regolamenti jinkludu s-safety, il-hygiene u r-ratio tal-carers man-numru ta' tfal, filwaqt li jissuġġerixxi wkoll li jinħoloq reġistru għal kull min jieħu ħsieb it-tfal ħalli min ikun irid jibgħat lit-tfal hemmhekk kulma jkollu jagħmel huwa li jfittex fuq dan ir- reġistru.

Din se tkun ukoll opportunita' għal dawk il-ħafna nies, speċjalment nisa, illi jkunu jixtiequ jaħdmu minn ġewwa d-dar tagħhom, wara li naturalment ikunu ħadu training formali fil-kura tat-tfal żgħar, xi ħaġa li wkoll hija msemmija f'dan l-att.

Sur President, jiena nittama li dan l-abbozz ta' liġi ma jdumx ma jersaq f'dan il-parlament għax huwa inutili li noqogħdu ngħidu li jeħtieġ li ma tintilifx l-esperjenza u t-training li jkunu ħadu n- nisa jekk min-naħa tiegħu l-gvern ma jgħinx sabiex ikun hemm l-istrutturi ħalli dan ikun jista' jsir.

L-uniku riżors li għandu pajjiżna huma r- riżorsi umani u żgur li ma nifilħux nitilfu minnhom, imma fil-fatt hekk qed jiġri; il-pajjiż qed jinvesti fin-nisa biex imbagħad meta l-mara jkollha familja, din ġeneralment ikollha tieqaf mix-xogħol minħabba li ma jeżistux strutturi sabiex il-ġenituri jkunu jistgħu jibbilanċjaw ir- responsabbiltajiet familjari tagħhom ma' dawk tax-xogħol barra mid-dar.

Hawn ta' min ifakkar li iktar minn 40 sena ilu, Lord Balogh, kien ikkummenta fuq hawn Malta fejn kien qal hekk:

"The thoughtless wastage of valuable talent and priceless technical knowledge is a wicked extravagance that the island cannot afford.".

Hawnhekk Lord Balogh kien qed jitkellem fuq il-fatt li n-nisa kienu jitkeċċew minn maċ-ċivil minħabba li jiżżewġu.

Fortunatament illum in-nisa li jaħdmu mal-gvern m'għadhomx jitkeċċew, anzi jistgħu jagħmlu użu mill- maternity leave u mill-parental leave, u hawn wieħed irid jirrimarka li sa llum il-parental leave għadu ma jeżistix għal dawk il-ħaddiema li ma jaħdmux mal-gvern.

Imma xorta għad għandna ħafna ħela.

Hemm mezzi oħrajn kif nistgħu nkunu flessibbli biex ma jinħlewx it-talenti ta' dawn in-nisa.

Per eżempju, hemm il-konċett tar-reduced hours fejn,minbarra li l-impjegati jkunu qed jagħtu sehemhom fuq il-post tax-xogħol, tkun qed tgħinhom biex jaqdu r-responsabbiltajiet familjari.

Allura in the long run tkun qed tgħin lis-soċjeta' as a whole.

Dan il-konċett tar-reduced hours huwa mdaħħal fil-collective agreements taċ-ċivil u tal-Maltacom u nħeġġeġ biex aktar kumpanniji jdaħħluh fil-collective agreements tagħhom.

Nittama wkoll li ma ndumux ma nressqu f'dan il-parlament l-emendi għal-liġi taċ-CERA sabiex nibbilanċjaw aktar ir-responsabbiltajiet familjali.

Problema oħra li spiss inħabbtu wiċċna magħha hija dik ta' dawk l-irġiel u nisa li għalqu l-40 sena u qegħdin ifittxu mpjieg.

Din ukoll hija problema li hija indirizzata f'din il-liġi.

Hemm numru kbir ta' nisa illi waqfu mix-xogħol biex irabbu lill-familja, li għandhom qrib l-40 sena u li jridu jidħlu lura fl-impjieg pero' qed isibuha diffiċli ħafna.

Ġeneralment dawn la jkollhom training u lanqas skills, u imma jsibuha diffiċli għaliex l-employers ikunu jippreferu jimpjegaw żgħażagħ li iżjed jistgħu jagħtuhom servizz fit-tul.

Għalhekk hemm bżonn illi l-employers jingħataw inċentiv biex dawn in-nies jiġu mpjegati.

Hand in hand ma' dan, Sur President, irid ikun hemm it-training għaliex mara li ħalliet id-dinja tax-xogħol 15-il sena ilu se ssib teknoloġija totalment differenti, kemm jekk hija ħaddiema ġo fabbrika u kemm jekk hija ħaddiema f'uffiċċju, fejn għallinqas irid ikollha skills bażiċi fil-word processing.

Għalhekk huwa importanti li l-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ toffri dawn il-korsijiet li kemm jista' jkun ikunu mifruxin f'lokalitajiet differenti, billi jagħmlu użu ta' l-iskejjel li wara nofs inhar u fil-għaxija ma jintużaw għal xejn.

Qed ngħid dan għax in-nisa jħossuhom skoraġġuti li jmorru 'l bogħod biex jagħmlu dawn il-korsijiet u jispiċċaw ma jagħmlu l-ebda kors.

Naf li fil-passat kien hemm esperiment pożittiv biex dan it-training isir fl-iskejjel imma kien spiċċa fix-xejn forsi minħabba burokrazija żejda fejn l-iskejjel kienu qed jiċċarġjaw commercial rates lill-korporazzjoni.

Għalhekk għandu jintlaħaq ftehim bejn il-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ u l-iskejjel dwar din il-kwestjoni.

Inħeġġeġ ukoll lill-employers biex jagħmlu użu mit-training grants li jaqgħu taħt l-Industrial Development Act, fejn il-gvern iħallas il-ġimgħat ta' paga ta' l-impjegati waqt illi jkunu qed jagħmlu xi kors.

Aħna dejjem nitkellmu fuq l-importanza ta' l-edukazzjoni tul ħajjitna kollha biex ma naqgħux lura; it-teknoloġija, per eżempju, tinbidel mil-lum għal għada u ma nistgħux nibqgħu kompjaċenti quddiem dan il-fatt tal-ħajja.

F'dan is-sens ukoll, jeħtieġ li l-adult education tingħata spinta jekk irridu li jkollna nies illi jkunu employable.

Sur President, aħna spiss niltaqgħu mad-diffikulta' fejn jiġu għandna nies biex ngħinuhom isibu mpjieg, pero' meta tistaqsihom x'jafu jagħmlu ssib li ma tkunx tista' tgħinhom, speċjalment dawk li jkunu ilhom li nqatgħu għal żmien twil mid-dinja tax-xogħol u allura lanqas tista' tagħti tort lill-employers.

Għalhekk irridu noħolqu l-istrutturi neċessarji biex ma nitilfux il-produttivita' u r-riżors ta' dawk in-nisa u rġiel illi l- pajjiż investa fihom permezz ta' l-edukazzjoni.

Min-naħa l-oħra, lil dawk li qatgħu mit-tagħlim u mit-taħriġ għandna nagħmlulhom strutturi iżjed faċli ħalli jkomplu bit-taħriġ tagħhom u b'hekk ikollna work force aktar effiċjenti u aktar aġġornata.

Qabel nagħlaq, Sur President, xtaqt ngħid li għalkemm l-Interpretation Act tgħid illi kull fejn fil-liġi ssir riferenza għall-maskil din tirriferi wkoll għall-femminil, naħseb illi għandna nibdew nużaw kliem li huwa gender neutral.

Per eżempju, fejn f'din il-liġi qed nużaw "tifel" nistgħu nużaw "tfal".

F'dan is-sens, l-Ingliżi għandhom il-kelma "child", imma aħna, safejn naf jien, m'għandniex kelma li hi gender neutral u allura s- soluzzjoni tkun illi nużaw il-plural.

Anke t-titlu ta' l-artiklu ġdid 84A għandu jinbidel, jiġifieri minflok "sussidji għal day-care centres" għandna ngħidu "sussidji għal child care centres" biex tkun konformi mat-test illi qed jintuża fil-liġi.

Pero' dawn inkunu nistgħu niddiskutuhom aħjar fl- istadju ta' kumitat.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nistieden lill-Ministru Gonzi, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproproni l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 16 ta' Novembru fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Riżoluzzjoni dwar ħlasijiet għal ħtiġiet speċjali lill-Kunsilli Lokali.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - Tieni Qari (kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - Tieni Qari.

u xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, dan l-aħħar fil-Parlament u b'mod speċjali barra l-Parlament b'aktar aggressivita` u b'mod sistematiku, issemmew diversi allegazzjonijiet dwar ċirkostanzi li ġraw tul il-perijodu li jien domt ministru.

Nibda bil-każ tal-paramedic aids.

Jien m'iniex se nikkummenta dwar dan minħabba li l-każ qiegħed il-qorti u mhux prudenti li jsiru kummenti f'dan l-istadju, pero' nixtieq nikkjarifika ċerti punti ħalli l-informazzjoni ma tibqax ħierġa ħażin.

Tajjeb ngħid li l-applikazzjonijiet għall-course ta' paramedic aids saru lejliet l- elezzjoni ta' Ottubru ta' l-1996 biex il-ministru li hemm illum, l-Onor.

Louis Deguara, dak inhar segretarju parlamentari, inaqqas mill-pressjoni li kellu fuqu biex idaħħal nies mal-gvern.

Hawnhekk irrid niċċara l-fatt li l- interviews ma kenux għal impjieg mal-gvern.

Meta nġibditli l-attenzjoni dwar l-allegazzjoni li qed tiġi nvestigata, jien kont ordnajt li jitwaqqaf il-proċess ta' l-eżami u mhux kif intqal fil-media, li r-riżultati ġew ippubblikati.

Nerġa' nirripeti li r-riżultati qatt ma ġew ippubblikati.

Kont jien li mill-ewwel tajt ordni li jekk ma jintlaħaqx ftehim, id- Dipartiment tas-Saħħa kellu jagħmel investigazzjonijiet bil-ġurament, u dan ftit jiem wara.

Ir-rapport tlesta jumejn qabel l-elezzjoni u qatt ma ġie ppreżentat lili.

Hekk kif bdew l-investigazzjonijiet mill-Pulizija, jien kont tlabt lill-bord ta' viġilanza u dixxiplina tal-partit biex jibdew jinvestigaw l-operat tiegħi.

Għalissa minħabba li kif diġa' għidt il-każ qiegħed quddiem il-qorti, nippreferi ma nkomplix nidħol iktar fid-dettall.

It-tieni punt li ssemma kien dwar il-każ ta' ħlasijiet żejda lil xi persuni fl-Isptar Zammit Clapp.

Fil-fatt jien diġa` rrispondejt pubblikament dwar dan u minħabba l-ħin ma nħossx li għandi nelabora ħafna aktar.

Għalhekk se nikkonċentra fuq il-każi l-oħra.

Nibda dwar ix-xiri ta' għamara.

L-informazzjoni li għandi hija li l- persuna li qed tissemma kienet għamlet kwotazzjoni neċessarja u kien sta għad-direttur li taqa' taħtu li jara x'kien qed jiġri.

Wara kollox għalfejn jitħallsu d-diretturi?

Jien informat li d-direttur qatt ma ta risposta lil dan l-individwu li min-naħa tiegħu fehem li ma kienx hemm oġġezzjoni.

Li missu qal il-Ministru preżenti hu li d-desk li kien juża għal ftit ġimgħat qabel ma sħabu neħħewh minn Casa Leone ma kienx imħallas ħlief għal deposit u kelli nħallsu jien mill-budget tiegħi - dan ġie jiswa aktar minn Lm4,000 - bħalma kelli nħallas eluf ta' liri oħra f'għamara mhux imħallsa li sibt fl-uffiċċju tiegħi meta ħadt ir-responsabbilta' ta' ministru.

F'Ottubru ta' l-1996 f'Palazzo Castellania, fejn l-Onor.

Louis Deguara kellu l-uffiċini tas-segretarjat, sibna computer wieħed - immaġina segretarjat li jitmexxa b'computer wieħed! - fax machine imkissra, photocopier bid-drum imkisser u sistema tat-telephone li swiet Lm2,700 magħrufa bħala Retina li kienet ibblokkjata u ma setgħetx tintuża.

Kellna nonfqu mijiet ta' liri biex nirranġaw is-sistema wara li l-Korporazzjoni Telemalta ma rnexxilhiex issewwiha.

Ara l-Onor.

Deguara sab kollox f'postu!

Minn mistoqsija parlamentari li għamilt jirriżulta li kien hemm ftit iktar minn 200 persuna li fl-1997 ħadu aktar minn Lm2,000 f'overtime.

Parti minn dan l-overtime huwa kawża ta' nuqqas ta' ħaddiema f'diversi setturi kif ukoll minħabba li bħalma rriżultali aktar tard, l-overtime ma kienx qiegħed jingħata bil-għaqal minn uħud mill-amministrazzjoni ta' l- isptarijiet.

Barra minn hekk, kellna nagħmlu użu minn overtime aktar milli mixtieq billi kien hemm reżistenza kbira biex tidħol sistema li kont tant nixtieq li ndaħħal, dik tal-flessibilita`.

Għalhekk, meta kien hemm daqshekk persuni, għaliex qabdu ma' żewġ persuni biss u mhux ma' kulħadd?

Qed jingħad li dawn huma persuni viċin ħafna tiegħi.

Din hija gidba magħmula minn min hu maħmuġ bl-intenzjoni ċara li jħammeġ.

Ħalli ngħid pubblikament x'għamilna aħna, affarijiet li jistgħu jixhduhom uffiċjali għolja fid-Dipartiment tas-Saħħa u uffiċjali fl-amministrazzjoni ta' l- isptarijiet.

M'hijiex l-ewwel darba li dawn l-uffiċjali inġibditilhom l-attenzjoni fuq l-overtime u dan sar irrilevanti mill-kulur politiku tagħhom u mill-post fejn huma kienu qegħdin jaħdmu.

Apparti minn hekk, fuq il-persuni li żżeffnu fin-nofs bl-iskop biss li jħammġu lili tajjeb li ngħid li f'April/Mejju ta' din is-sena kienet inħarġet ittra mill-uffiċċju tiegħi li kienet tgħid li qabel ma jitħallas xi overtime lil dawn il-persuni, dan kellu jiġi verifikat.

Barra minn hekk kellu jiġi deċiż b'mod ċar ir- roster li għandhom jaħdmu bih u anke jiġi ċċekkjat x'juri verament li dak l- overtime inħadem qabel dawn jitħallsu.

Dan tħalla kollu f'idejn l- amministrazzjoni ta' l-Isptar San Luqa.

Jien minn hawnhekk nisfida lil kull min b'xi mod irid iġib provi li bil-fomm jew bil-kitba jien tajt xi pariri bil-kontra jew li ppreferejt lil xi persuni għall-overtime.

Dwar il-flus li ntnefqu fuq hospitality tajjeb li nibda billi nsemmi li fl-1996 l-Onor.

Louis Deguara kellu għad-dispożizzjoni tiegħu vot ta' Lm4,500 mhux ta' Lm3,000 għall-hospitality.

Meta dħalt jien f'Ottubru ta' l-1996, sibt li l-vot kien diġa' inqabeż bi kważi Lm500.

Dan apparti l- fatt li fl-uffiċċju sibt biss lapes maqsum u diversi kontijiet mhux imħallsa fosthom kont ta' bżieżaq li xtraw lejliet l-elezzjoni ta' l-1996.

Dan il-kont konna rċevejnih fil-ministeru flimkien ma' l-invoices l- oħrajn kollha biex jitħallsu.

Li llum jingħad li dan il-kont tħallas mill- istess Onor. Louis Deguara juri li għandna problema għaliex allura jiġi li l-kont tħallas mill-Ministru Deguara u mid-dipartiment.

Hija tradizzjoni li fil-Milied u fl-aħħar tas-sena jsiru żewġ riċevimenti, wieħed mis-CGMO u wieħed mill-Ministru tas-Saħħa, pero' billi l-vot kien kif kien fl-1996, kif eżatt tela' fil-gvern il-Partit Laburista kien sar arranġament mas-CGMO biex fil-fatt isir party wieħed bejn it-tnejn.

Tajjeb hawnhekk ngħid li l- kontijiet kollha tiegħi li huma relatati ma' hospitality dejjem ġew imdaħħla taħt il-vot tiegħi; qatt m'għamilt bħal ħaddieħor li qabbadt direttur biex ħlas ta' ikla f'restaurant f'San Pawl il-Baħar ta' Lm700 jiddaħħal taħt vot bħal, per eżempju, tal-Foundation of Medical Science and Services.

Tajjeb ukoll li wieħed isemmi li tul is-sena 1998 kellna diversi delegazzjonijiet - bħal, per eżempju, dik Ċiniża u dik Iżlandiża - li għamlu diversi jiem f'Malta u kien hawn ukoll diversi uffiċjali ta' l- Għaqda Dinija tas-Saħħa.

Hawnhekk tajjeb inżid ngħid li mad-delegazzjoni Ċiniża għamilna żewġ ftehim bilaterali wieħed ta' saħħa u l-ieħor jikkonċerna r-regional centre tal-kura medika Ċiniża li kien estensjoni ta' dak li kien qabel, filwaqt li mad-delegazzjoni Iżlandiża saru ftehim bilaterali bejn Malta u l-Iżlanda fuq is-settur tas-saħħa.

Uħud minn dawn id-delegazzjonijiet kif ukoll uffiċjal ta' l-Għaqda Dinija tas-Saħħa li kien qed jirrappreżenta lid-direttur ġenerali, kienu fostna tul il-perijodu tal-kampanja elettorali.

U allura dan iwassalna għal "Festa Saħħa".

Tajjeb li nibda biex ngħid li tul dawn l-aħħar jiem, il-Partit Nazzjonalista pprova jonfoħ kemm jista' l-fatt li ġiet organizzata "Festa Saħħa".

Hawnhekk spikka l-gideb li kapaċi jaslu għalih tal-Partit Nazzjonalista fosthom ġurnalisti li servew ta' paraventu u li ntużaw bħal pupazzi għal min kellu skopijiet ulterjuri.

Ipprovaw jagħtu l-impressjoni li din l-attivita' saret waqt il-kampanja elettorali sabiex tagħti vantaġġ politiku lili fuq kandidati oħra fid-distrett.

Meta jien ridt nagħmel attivita' kbira għall-kampanja elettorali kelli lil sħabi li flimkien ingħaqdu biex fi żmien 15-il ġurnata tellgħu attivita' mill-isbaħ ġewwa t- Trade Fair Grounds in-Naxxar għad unur tiegħi u fiha ħareġ kuntent kulħadd.

Hawnhekk nirringrazzja lil sħabi kollha ta' l-attivitajiet kollha u tal- paċenzja kollha li ħadu bija tul il-kampanja elettorali.

Qatt ma kelli u mhux se jkolli bżonn lil ħaddieħor biex jagħmilli attivitajiet a skopijiet ta' propaganda tiegħi.

Imma ħalli naraw x'inhuma l-fatti.

Bħal dan iż-żmien sena kien ġie deċiż li ssir xi attivita' tal-massa, liema attivita' kellha ssir mill-inqas darba fis-sena.

L-iskop kien li ridna nagħtu iktar spinta lill-promozzjoni tas-saħħa, jiġifieri kif wieħed jista' jgħix aħjar u joqgħod 'il bogħod mill-perikli.

Ħafna drabi l-media tat is-support tagħha lill-press conferences relatati mal-health promotion, biss mhux l-ewwel darba li l-coverage kien fqir.

F'Malta, waħda mill- ikbar problemi li għandna hi marbuta ma' l-għamla u t-tip ta' ikel li nieklu.

Jekk hemm żmien partikoalri fis-sena meta nieklu ikel nieqes minn kull konsiderazzjoni għal saħħitna dan hu appuntu s-sajf, partikolarment waqt il-festi.

Għalhekk ridna nibdew inrawmu kultura kompletament differenti, ħaġa li altru li m'hijiex faċli biex issir.

Il-ħsieb mill- bidunett kien li noħolqu festa fejn l-ikel disponibbli jkun tajjeb għas- saħħa u allura la kien hemm hamburgers, la kien hemm chips, la hot dogs, la luminati jew juices b'ħafna zokkor u affarijiet simili.

Meta l-budget ġie approvat, kellna vot ta' Lm17,000 li madwar Lm5,000 minnhom intużaw biex nagħmlu sensila ta' programmi ta' "Tumas".

Din kienet sensila ta' seba' minuti li kienet tintwera free of charge mill- istazzjonijiet televiżivi u l-intenzjoni tagħha kienet li nuru s-servizzi li joffri d-Dipartiment tas-Saħħa u kif wieħed jista' jużahom aħjar.

Imbagħad, peress li kien hemm persuna li riedet tirriżenja - probabbilment għax sabet post aħjar - din is-sensila kellna nwaqqfuha.

Tajjeb li nsemmi wkoll il-vot li kien maħsub biex jintuża mid-dipartiment tal-health promotion f'każ ta' safar - fil-fatt ma ntużax għal hekk - jew inkella biex immexxu 'l quddiem il-kampanja ta' saħħa fil-ħabsijiet.

Meta jiena kont ministru kien inbeda programm bi ftehim ma' l-Għaqda Dinjija tas- Saħħa li x-xogħol fuqu suppost li kellu jitlesta ftit tal-ġimgħat ilu, pero' jien informat li sal-lum il-Gvern preżenti għadu ma bagħat l-ebda informazzjoni lill-Għaqda Dinjija tas-Saħħa biex dan il-proġett jimxi 'l quddiem.

Jiġifieri altru dak li qed jingħad mill-ministru preżenti jew minn ċertu media u altru dak li verament qed isir.

Donnu li dan il-proġett intefa' fuq xkaffa sempliċement għaliex huwa frott tax-xogħol li għamilt jien meta kont ministru.

Jien niddejjaq noqgħod niftaħar bix-xogħol li għamilt imma kultant biex nikkjarifika l-affarijiet ma nkunx nista' nagħmel mod ieħor.

F'Jannar ta' l-1998, wara li ġie approvat il-budget, konna meddejna għonqna ħalli l-proġett ta' "Festa Saħħa" jitwettaq u mill-esperjenza tiegħu niżviluppaw aktar fis-snin li ġejjin.

Fl-ewwel laqgħa li kellna fit- 2 ta' Jannar 1998 kien ġie deċiż li "Festa Saħħa" issir avveniment annwali u kull darba ssir f'distretti differenti, inkluż Għawdex.

Ridna neliminaw kull possibbilta' li qrib l-elezzjoni din l-attivita' ssir fil-11-il distrett - li appuntu nikkontesta jien - u allura ddeċidejna li din is-sena nagħmluha fin-Naxxar għalkemm ħadd ma kien qed joħlom li l-elezzjoni kienet se ssir fil-5 ta' Settembru 1998.

L-għażla tal-21 ta' Awissu kienet ikkondizzjonata mid-disponibilita' taż- żewġ baned tan-Naxxar għax dawn diġa' kellhom commitments biex idoqqu f'marċi ta' festi fi rħula oħrajn.

Din id-data kienet ġiet ikkonfermata f'Mejju meta l-elezzjoni - nerġa' nirrepeti - lanqas biss ħadd ma kien qed joħlom biha.

Possibbli li l-Ministru tas-Saħħa preżenti ħadd ma ġibidlu l- attenzjoni - lanqas in-nies qrib tiegħu li qegħdin fiż-żewġ baned - li qed jgħid il-ħmerijiet meta jgħid li din l-attivita' saret għal skop ta' propaganda personali għall-elezzjoni!

Dan apparti l-fatt li anke persuni mill-kunsill lokali ġew ikkuntattjati ħafna qabel tħabbret l-elezzjoni ġenerali u mhux kif intqal illum f'gazzetta lokali.

Jiena ċert li lill- Ministru preżenti, li saħansitra għandu persuni viċin tiegħu li huma kunsilliera, qalulu l-verita'.

Tajjeb li nfakkar ukoll li din is-sena kienet taħbat il-50 sena mit- twaqqif ta' l-Għaqda Dinjija tas-Saħħa u għalhekk biex jiġi mfakkar dan l- avveniment, minbarra "Festa Saħħa" saret attivita' oħra tal-konferenza nazzjonali msejħa "Lejn il-Millennju l-Ġdid - Liġi Komprensiva u Moderna fis-Settur tas-Saħħa".

Parti mill-ispejjeż li jissemmew, forsi m'humiex sostanzjali imma hemm uħud minnhom li ntużaw għaż-żewġ attivitajiet, jinkorporaw ukoll din il-konferenza.

Kien hemm il-ħsieb li tiġi organizzata attivita' oħra iżda din kellha titħassar minħabba li xi ġurnalisti ma setgħux jieħdu sehem fiha minħabba l-kampanja elettorali.

Din l-attivita' kienet tikkonsisti f'għoti ta' demm u reġistrar ta' ġurnalisti bħala donaturi ta' organi u ħafna minnhom kienu diġa' wrew il- ħsieb li kienu lesti jipparteċipaw.

Dawn l-attivitajiet kollha kienu se jsiru biex ifakkru l-50 sena mit-twaqqif ta' l-Għaqda Dinjija tas-Saħħa.

Għalhekk għal darb'oħra rrid nuri kemm hu giddieb u moħħu biss biex iħammeġ min jgħid li dawn kienu attivitajiet ta' propaganda waqt il-kampanja elettorali.

Jien qed nuża dan il-kliem iebes għax persważ li min qal dan kollu fuqi jaf il-fatti kif inhuma imma jrid jaħbihom.

Hawnhekk tajjeb li nsemmi li numru ta' għaqdiet mhux governattivi kienu mistiedna f'Mejju u pparteċipaw f'post riżervat għalihom fil-post fejn saret l-attivita'.

Tajjeb li nsemmi wkoll li l-Pulizija kienu ġew ikkuntatjati ħalli ma jħallux kiosks ibigħu bla permess fil-viċinanzi speċjalment jekk ikunu qegħdin ibigħu ikel li ma jagħmilx tajjeb għas- saħħa, pero' ovvjament ma stajniex inwaqqfu l-ħwienet milli jbigħu.

Żewġ punti li qatt ma ssemmew huma l-fatt li kulħadd kien mistieden uffiċjalment għal din l-attivita', inkluża l-Ministru Iżlandiża, id-delegazzjoni tagħha u anke l-uffiċjali tad-Dipartiment tas-Saħħa kif ukoll il-Membri Parlamentari kollha miż-żewġ naħat tal-Kamra li għandhom relazzjoni mas- saħħa.

U dan qabel ma tħabbret id-data ta' l-elezzjoni.

Ara l-Partit Nazzjonalista fil-gvern ma ndenjax ruħu jimxi bl-istess mod.

Fil-fatt għall-party tal-festa ta' San Luqa, li sar ftit jiem ilu ġewwa Palazzo Castellania, tant stieden nies - ħafna minnhom m'għandhom x'jaqsmu xejn mas-saħħa - li saħansitra mlew it-taraġ.

Jien dejjem kont nistieden lill-persuna li tkun shadow spokesperson fuq is-saħħa, għaliex għalkemm ma kellix bżonn ta' stedin simili kont nistenna li għallinqas ikun hemm it- tkomplija ta' dak li kien isir qabel.

Dan apparti l-fatt li fi żmieni għall-okkażjoni tal-festa ta' San Luqa qatt ma ġie organizzat party hekk kbir u kienu jkunu mistiedna biss persuni direttament relatati mas-saħħa.

Aħna m'għamilniex bħalma għamlu huma qabel l-elezzjoni ta' l-1996 meta stiednu l-ħbieb tal-11-il distrett għal dan il-party.

Aħna r-riċeviment konna nagħmluh wara l-quddiesa fil-boardroom ta' l-Isptar San Luqa stess, post li huwa żgħir ħafna.

Ħalli niġi issa għall-kwestjoni tan-nefqa.

Aħna ridna li "Festa Saħħa" tkun avveniment kbir u speċjali.

Ir-raġuni għal dan ma kenitx għaliex ridna nisparpaljaw il-flus - fil-pajjiż għandna kriżi strutturali biżżejjed u jien l-inqas wieħed li kelli f'moħħi nżidha - imma kienet għaliex nemmnu li jekk ħaġa irriduha tagħmel ħoss, trid tkun avveniment speċjali fuq skala nazzjonali u rridu nibdlu b'kultura.

Qed nonfqu Lm54 miljun biex infejqu lin-nies u naħseb li wasal iż-żmien li nonfqu ftit eluf biex insiru konxji ħalli nnaqsu ċertu mard li nistgħu nevitawh għax xejn ma jsir b'xejn.

Prattikament din in-nefqa tista' tinqasam f'erba' programmi; il-produzzjoni tal-programm, il-pubbliċita' fil-ġurnali, il-kampanja nazzjonali ta' awareness li saret fit-toroq u l-produzzjoni televiżiva.

Jien ma nsib l- ebda diffikulta' li niġġustifika dawn l-erba' oqsma ta' nefqa.

L-akbar kritika saret minħabba li ġibna kantanta barranija.

Jiena nemmen fit-talent lokali u fil-fatt 80% tal-programm kien magħmul minn talent lokali.

Pero' nerġa' nirrepeti li "Festa Saħħa" ridniha tkun attivita' kbira u allura biex nagħtu dik ix-xi ħaġa speċjali u biex inħajru lin-nies ġibna lil Trovato biex tieħu sehem fiha.

L-organizzaturi m'għamlu xejn irregolari u fil-fatt is-Segretarju Permanenti u d-Direttur tas-Servizzi Korporattivi fil-Ministeru kienu ġew infurmati qabel ma sar il-programm u qabel ma saret in-nefqa.

Dwar l-iskoperta ta' ħames biljetti minflok erbgħa m'hemm assolutament xejn x'wieħed jaħbi.

Il-ħames biljett kien tar- rappreżentant ta' din il-kantanta li ġie ġimgħat qabel biex jara l-area u jagħti l-pariri tiegħu.

L-attitudni ta' l-organizzaturi ma kenitx waħda ta' money no problem u ppruvaw minn kollox biex ifittxu prezzijiet tajba.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jirrimarka li filwaqt li kunċert b'kantanta barranija fejn is-sound kien fuq barra, ġie jiswielna Lm350, il-Ministeru responsabbli mis-Saħħa fi żmien Gvern Nazzjonalista, għall-Carriers' Convention ta' l-1996 ħallas Lm705 għas-sound fl-istand tal-fiera u dan meta kulħadd jaf li sound fuq barra suppost huwa ħafna ogħla minn sound fuq ġewwa.

Meta imbagħad kienu għaddejjin bl-aħħar arranġamenti tħabbret l- elezzjoni bikrija, liema aħbar ġabet magħha żewġ problemi enormi li ħadd ma ħaseb fihom qabel.

L-ewwel problema kienet rigward sponsorship.

Kienu għaddejjin diversi tentattivi biex jinstabu sponsorships ħalli jekk jista' jkun mhux l-ispiża kollha tintefaq mid-Dipartiment tas-Saħħa.

Sakemm tħabbret id-data ta' l- elezzjoni kien hemm prospetti tajbin, imma malli tħabbret id-data ta' l- elezzjoni dawn l-isponsors xtaqu jirtiraw.

Din il-ġimgħa għadu kif ħareġ booklet imsejjaħ "Malta's Smoke Free Zone".

Dan huwa gwida ta' ristoranti li joffru żoni fejn ma jsirx tipjip u li ġie sponsorjat mill-NTOM.

Peress li dan il-leaflet tlesta tliet ġimgħat qabel l-elezzjoni, l-NTOM talbet li ma joħroġx biex ma jiġix interpretat ħażin minħabba li kienet qed issir il- kampanja elettorali.

B'dan jien qed nuri kif tkun qed taħdem il-mentalita' ta' l-isponsors minkejja li dawn ikunu kkommettew ruħhom qabel.

Hawnhekk wieħed irid isemmi l-fatt li ma kenitx faċli li jiġu identifikati sponsors.

Kien hemm minnhom li riedu li l-prodott tagħhom ikun għall-bejgħ b'mod esklussiv waqt "Festa Saħħa", u dan meta l-istess prodott m'huwiex ideali li jkun ikkonsmat għal raġunijiet ta' saħħa.

Kien ġie deċiż li għaż-żewġ attivitajiet; dik tal-konferenza u tal-"Festa Saħħa" isiru sensila ta' riklami fil-gazzetti.

Hawnhekk irrid nenfasizza li l-ġurnali tal-Partit Nazzjonalista ħadu l-istess riklamar li ħadu l- ġurnali l-oħra - ħaġa li rari kienet issir fi żmien Gvern Nazzjonalista - u b'kollox għaż-żewġ attivitajiet ħadu mas-Lm750 f'riklami.

Jiġifieri irid ikollok veru wiċċek tost li issa toqgħod tiġi tikkritika.

Għalfejn m'aċċettawhomx dakinhar?

Barra minn hekk imkien fir-riklami ma jissemma ismi, Michael Farrugia, u dan qed ngħidu ħalli ħadd ma joqgħod jgħid li din saret sabiex nipprofitta ruħi minnha.

Il-banners li twaħħlu fit-toroq ta' Malta kienu wkoll il-mira tal-kritika Nazzjonalista wara l-elezzjoni għaliex qabel taw l-impressjoni li ma ndunawx bihom.

L-organizzaturi ħassew li biex l-awareness ikun l-akbar possibbli twaħħlu banners mat-toroq ewlenin ta' Malta b'messaġġi favur is- saħħa.

Kienu messaġġi pożittivi biex wieħed jiekol il-ħaxix, biex lit- trabi nagħtuhom il-ħalib ta' l-omm fejn huwa possibbli, biex jinstab ħin għall-eżerċizzji fiżiċi, biex ikun hemm attenzjoni fis-sewqan fit-toroq, biex nevitaw perikli fid-dar u biex ma nagħmlux ħin twil fix-xemx.

Il- kritika tal-Partit Nazzjonalista kienet li dawn saru biex jivvantaġġaw lili għaliex qalu li dawn twaħħlu fid-distrett tiegħi biss.

Fil-fatt l- istreamers twaħħlu f'diversi bliet u rħula Maltin.

L-uniku kriterju li ntuża kien li jintagħżlu toroq arterji.

Kien hemm il-ħsieb li jiġu printed 100 streamer iżda minħabba l-ispiża ġew printed 60 biss.

Għaldarb'oħra nerġa' ngħid li mkien u fl-ebda rokna ta' l-istreamers ma kien hemm ismi, Michael Farrugia.

Sadanittant wieħed huwa ħerqan li jsir jaf x'sar minn dawn l-istreamers li jistgħu jerġgħu jintużaw b'modifika żgħira ħafna.

Aħna ħadna ħsieb naqilgħuhom u erfajnihom; jekk tkissru u ntremew allura dak hu sparpaljar ta' flus.

Għalkemm qatt ma ssemmiet fil-kritika Nazzjonalista, anke l-produzzjoni televiżiva swiet il-flus biex saret.

Din il-produzzjoni bit- trasmissjonijiet kollha ta' l-attivita' xxandret fuq stazzjon tat- television għal aktar minn darba - jien ma niddejjaqx insemmiha allavolja n- Nazzjonalisti ma jixtiequx isemmuha - u ġiet tiswa madwar Lm3,000.

Il- Ministeru responsabbli mis-saħħa fi żmien Gvern Nazzjonalista ħallas Lm2,921 għal filmat ta' nofs siegħa biex jintwera fil-Carriers' Convention ta' l-1996.

Fil-ħajja kollox jista' jsir aħjar u issa wieħed jistenna li l-ministru attwali jkun kapaċi jorganizza xi ħaġa fuq l-istess livell ħalli nkunu nistgħu nagħmlu l-paraguni.

Sadanittant naħseb li jkun aħjar li jibda jitwettaq xi ħaġa konkreta minflok jintbagħatu messaġġi negattivi kontra l-promozzjoni tas-saħħa.

Għax ma tissemmiex il-konferenza nazzjonali li saret fl-istess żmien?

Din kellha suċċess enormi!

B'kumbinazzjoni din saret fl-istess perijodu li kienet għaddejja l-kampanja elettorali.

Lanqas hemmhekk ma saru diskorsi politiċi u fil-pubbliċita' ismi ma deher imkien.

Fiż-żewġ okkażjonijiet id-diskorsi tiegħi ma kenux abbażi ta' politika partiġġjana.

Fil-"Festa Saħħa" jien ikkonċentrajt fuq il-bżonn li wieħed joqgħod attent x'jiekol, fuq il-funzjoni ta' l-Għaqda Dinjija tas-Saħħa u fuq ir-relazzjoni bejn Malta u l-Għaqda Dinjija tas- Saħħa.

Dwar affarijiet li hu nvolut l-operat tas-segretarjat taħt l-Onor.

Louis Deguara, barra dawk l-affarijiet li diġa' semmejt ta' min isemmi l-impjieg b'mod irregolari ta' persuni - ħafna minnhom mill-11-il distrett - taħt l- iskema "Buying of Services" u riċentement l-użu ta' karozza tad-Dipartiment tas-Saħħa minn persuna li m'għandha x'taqsam xejn ma' dan id-dipartiment jew is-segretarjat tiegħu, għalkemm jiena nformat li issa qed jiġi ppreparat kuntratt biex din il-persuna tingħata Lm430 fix-xahar.

Għalissa daqshekk għandi xi ngħid pero' aktar 'il quddiem lest li nsemmi diversi affarijiet oħrajn - bħal ħlas extra li persuni kienu mħallsa għalih bħala parti minn xogħlhom - li sibt fid-dekasteru li għalih kont responsabbli jiena.

Naħseb li wasal iż-żmien li jkun hemm aktar konċentrazzjoni dwar kif nistgħu mmexxu 'l quddiem is-settur tas-saħħa f'Malta, iktar milli nippruvaw nonfħu bżieżaq illi fl-aħħar mill-aħħar jinfaqgħu u m'għandhom l- ebda sugu partikolari.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 16 ta' Novembru, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

GĦOMJA - GĦAJNUNA SOĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid x'policy għandu l- gvern sabiex jgħin lill-għomja u lill-għaqdiet tagħhom jintegraw fl-ambjent modern tas-soċjeta' tal-lum?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-Gvern jgħin lill-persuni għomja u l-għaqdiet tagħhom b'żewġ modi:

(a) b'mod ġenerali, kif jgħin lill-persuni b'diżabilita u l-għaqdiet kollha tagħhom;

(b) b'mod speċifiku, biex nieħdu konsiderazzjoni tal-bżonnijiet partikolari tal-persuni għomja.

B'mod ġenerali l-Gvern qed jgħin lill-persuni għomja b'diversi servizzi li wieħed jista' jsib fil-ktejjeb Servizzi u Benefiċċji għall-Persuni b'Diżabilita'.

Għal futur, il-Gvern qed jippjana li jintroduċi servizzi ġodda ta' assistenza personali, liema servizz ikun jinkludi l-persuni għomja ukoll.

Il-Gvern preżenti hu fuq kollox impenjat, bħaż-żewġ amministrazzjonijiet preċedenti, li jgħaddi l-Ligi Opportunitajiet Indaqs li m'hemm l-ebda dubbju se tkun pass kbir 'il quddiem biex noffru opportunitajiet indaqs lill-persuni b'diżabilita' kollha biex dawn ikunu jistgħu jgawdu mill-ogħla kwalita' ta' ħajja possibbli.

Fir-rigward tal-għaqdiet tal-persuni b'dizabilita' (NGOs), inkluż dawk tal-persuni għomja, l-Gvern joffri diversi miżuri fosthom:

* sussidju fuq il-posta tagħhom;

* rappreżentanza permezz tal-Federazzjoni fuq il-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita'; u

* inizjattivi li jkun hemm bżonn minn żmien għal żmien.

Per eżempju, l-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' preżentament qed toffri kors bażiku fuq il-kompjuters lill-volontieri tal-NGOs.

Jekk ikun hemm talba minn persuni għomja, l-kummissjoni hi impenjata li toffri lilhom ukoll.

Għall-futur, din l-amministrazzjoni hi mpenjata wkoll li tgħaddi Liġi dwar l-Għaqdiet Volontarji li naturalment jinkludi l-għaqdiet għall-persuni għomja.

Fir-rigward ta' miżuri għall-persuni għomja partikolarment, il- Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' taħt l-amministrazzjoni preċedenti u matul din is-sena finanzjarja, għaddiet Lm8,000 lira lill- Fondazzjoni Klieb Gwida u Servizzi għall-Persuni Għomja.

Il-Gvern qed jistenna rapporti mingħand din il-fondazzjoni biex nkunu f'pożizzjoni ahjar ħalli naraw x'għajnuna oħra nistgħu nagħtu lil din il-fondazzjoni.

Barra minn hekk il-Gvern lest li jikkonsidra b'mod ġust suġġerimenti u inizjattivi li jkollhom bħala għan, titjieb fil-kwalita' ta' l-edukazzjoni, impjieg, mobilita' u aspetti oħra fil-ħajja ta' persuni għomja.

PULIZIJA - KAŻIJIET TA' OVERDOSE

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm ġew irrapportati każijiet ta' overdose mill-bidu ta' Settembru 1998 sal-lum?

Jista' l-Ministru jgħid x'kienu ċ-ċifri ta' reati rrapportati lill- pulizija bejn Settembru 1998 u llum?

Kemm minn dawn kienu:

1. serq; 2. serq ta' vetturi; 3. hold-ups; 4. serq minn zoni residenzjali; 5. reati sesswali; 6. frodi; u 7. attakki vjolenti fuq l-anzjani?

ONOR.

TONIO BORG:Ninsab informat li mill-1 ta' Settembru, sal-25 ta' Ottubru, 1998, ġew irrapportati lill-Pulizija 27 każ ta' overdose.

Matul l- istess perijodu ġew irrapportati lill-Puliizja 2,521 reat.

Dwar in-numru ta' reati speċifikati mill-Onor.

Interpellant, ninsab informat li fl-istess perijodu dawn kienu kif ġej:-

| |Sette|Ottubru | | |mbru |(sa | | | |l-25) | |Serq |803 |573 | |Serq ta' |115 |122 | |vetturi | | | |Hold-ups |4 |7 | |Serq minn |340 |272 | |żoni | | | |residenzjali| | | |Frodi |6 |10 | |Attakki |16 |24 | |vjolenti fuq| | | |l-anzjani | | | |Reati |3 |2 | |sesswali | | |

GĦAWDEX - TĦAFFIR GĦAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jispjega kif f'attivita' fil-Marsa fit-23 ta' Awissu qal li f'Għawdex m'hemmx żejt,iżda wara l-elezzjoni ordna li t-tħaffir għaż-żejt jinżel aktar fil-fond?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-ispjegazzjoni hi waħda sempliċi.

Sal-lum, meta ttħaffir tal-bir jinstab fond madwar 6,430 metru, għad ma nstabx żejt, aħseb u ara fit-23 ta' Awissu meta il-bir kien fond 4005 metru biss.

Wara l-elezzjoni tal-5 ta' Settembru, 1998, ġejt informat li l-obbligu kontrattwali kien li t-tħaffir isir sa 5000 metru u li dan il-livell kien sejjer jintlaħaq fi ftit ġranet wara.

Għalhekk ġejt mitlub u awtorizzajt li t-tħaffir ikompli lil hinn mill-livell miftiehem oriġinarjament.

U.E. - SĦUBIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jinforma lil din il-Kamra jekk tħejjewx diġa' jew jekk hux qed jitħejjew xi studji dwar kif sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea tolqot lil pajjiżna?

Jekk saru jew qed isiru xi studji, jista' l-Ministru jgħid x'inhuma u f'każ li għadhom qed jitħejjew, meta se jkunu lesti?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- Ministeru qiegħed jipprepara abbozz ta' liġijiet Ewropej dwar il-31 Kapitlu li jittrattaw dwar is-sħubija kif ukoll il-pożizzjoni ta' Malta fuq kull wieħed minn dawn il-kapitli llum.

Dan l-eżerċizzju hu meħtieġ ġaladarba Malta tibda l-iscreening process bi tħejjija għan-negozzjati.

Fuq kull wieħed minn dawn il-kapitli irid isir studju dwar kif jolqot lil Malta.

S'issa saru numru konsiderevoli ta' rapporti fuq xi materja jew oħra li tittratta dwar l-Ewropa u li għadhom validi fil-parti kbira tagħhom.

Naċċerta lill-Onor.

Interpellant li l-gvern għandu il-ħsieb li jinkludi kemm hu possibbli mill-organizzazzjonijiet u korpi kostitwiti li għandhom interess f' xi materja relatata ma' l-Ewropa biex tiġi fformulata pożizzjoni għan-negozzjati mal-Kummissjoni.

Dawn ir-rapporti jitqassmu fiż- żmien opportun.

U.E. - TNEĦĦIJA TAS-SISTEMA TAD-DUTY FREE

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jispjega l-effetti fuq pajjiżna tad-deċiżjoni ta' l-Unjoni Ewropea li tneħħi s-sistema tad-duty free fil- pajjiżi membri tagħha?

Jista' l-Ministru jikkonferma jekk il-gvern Malti hux lest li jimxi ma' din id-direttiva?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: B'riferenza għall-ewwel parti tad-domanda, nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-deċiżjoni tal-kunsill tal-ministri tal-Unjoni Ewropea dwar id-duty free li hu għamel riferenza għaliha, mhux mistennija li jkolla ebda effett eżistenti għall-vjaġġaturi bejn l-Unjoni u Malta.

Dwar it-tieni parti tad-domanda, ngħid li l-Gvern Malti m'għandu ebda obbligu li jimxi ma' din id-deċiżjoni.

SKEJJEL - MANUTENZJONIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa f'manuntenzjoni ta' skejjel primarji u sekondarji bejn l-1987 u l-1996 u bejn l-1997 u Settembru 1998?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li t-tagħrif mitlub jirrikjedi tiftix fi 12-il Budget, it-tagħrif qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti l-assigurazzjoni tiegħu li kif sar fl-1997 u fl-1998, kull sajf se jibqa' jsir xogħol vast ta' manuntenzjoni fuq numru kbir ta' skejjel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ix-xogħol ta' manutenzjoni fl-iskejjel ma jista' jieqaf qatt.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - MEDIĊINI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' mediċini li huma out of stock fl- ispiżeriji tal-gvern illum?

X'tip ta' mediċini hemm out of stock?

X'tip ta' mediċini hemm out of stock f'xi ħin jew ieħor mill-5 ta' Settembru 1998 sal-lum?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Parti minn din il-mistoqsija parlamentari ġiet imwieġba fl-4 ta' Novembru, 1998, f'mistoqsija parlamentari numru 559 li tirriferi għal dawk l-istocks items li huma neqsin, li jammontaw għal 16 Flimkien ma' din il-figura kien hemm ukoll 35 mediċina li kienu nieqsa fit- 29 ta' Ottubru, 1998, mill-ispiżeriji kollha tal-gvern imma li kienu jinstabu fl-imħażen tal-gvern.

Dawn il-mediċini jiġu nieqsa minħabba jew żieda ta' konsum fl-ispiżerija jew inkella jiġu mitluba għal ewwel darba.

F'dawn il-każijiet issir domanda urġenti mill-ispiżeriji u l-mediċini jigu mqassma mill-imħazen tal-gvern fi żmien qasir.

In-numru ta' items neqsin f'kull spizerija tal-gvern fid-29 ta' Ottubru 1998, kienu:-

|In-Patient Pharmacy Sptar |26 | |San Luqa | | |Out-Patient Pharmacy Sptar |8 | |San Luqa | | |Sptar Sir Paul Boffa |6 | |Sptar Monte Carmeli |7 | |San Vinċenz De Paule |1 | |Sptar Ġenerali ta' Għawdex |11 | |Spiżerija tal-Floriana |3 | |Spiżerija ta' Raħal Ġdid |4 | |Spiżerija ta' Ħal Luqa |1 | |Spiżerija tal-Mosta |5 | |Spiżerija tal-Gżira |7 | |Spiżerija ta' Ħal Qormi |1 |

Xi wħud mill-mediċini kienu neqsin minn iktar minn spiżerija waħda.

It-tipi tal-mediċini li kienu neqsin jinkludu antibijotiċi, mediċini għall-kura ta' diversi kondizzjonijiet li jinkludu mard tal-cancer, mard tal-ġilda, mard mentali, mard tan-nifs, mard ta' l-istonku u kondizzjonijiet ġinekoloġiċi.

Mill-5 ta' Settembru, 'il hawn it-tipi ta' mediċini nieqsa kienu varji u simili għal dawk it-tipi ta' mediċini li kien hemm neqsin fid-29 ta' Ottubru,1998.

Il-mediċini li kienu neqsin imma li issa jinstabu fl-ispiżeriji tal-gvern jinkludu:-

Isosorbide Dinitrate 10mg Tablets.

Salbutamol Tablets Salbutamol Inhaler Aminophylline Injections Thiopentone Injections Fresubin Nutrison Piperazine Syrup Bumetanide Injections Magnisium Hydroxide Syrup Noradrenaline Injections Vinblastine Injections Naloxone Injections Chronionic Gonadotrophin Human 1000 IU Injections Methylsalicylic Acid Ointment Low Electrolyte Solution

SAĦĦA - MENINGITE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni illi kellhom il-meningite din is-sena?

X'tip ta' meningite kienet?

Kemm mietu persuni b'din il-marda din is-sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mill-bidu tas-sena sa' l-aħħar t'Ottubru in-numri ta` persuni affetwati mill-marda tal-meningococcus kienu 26.

Min dawn għaxar kellhom meningococcal meningitis u is-16 l-oħra kellhom meningococcal septicaemia (infezzjoni fid-demm).

Kien hemm erba` mwiet li irriżultaw minn din il-marda kollha ikkaġunati minn meningococcal septicaemia.

Kien hemm 14 il-każ ieħor ta` meningite ikkaġunati minn diversi mikrobi oħrajn.

Ma kien hemm ebda mewt f'dawn il-każijiet.

SAĦĦA - HIV

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' testijiet irrapportati HIV positive din is-sena u kemm ġew irrapportati każi ta' aids din is-sena?

Kemm hawn persuni bl-aids illum?

X'etajiet għandhom?

Kemm huma nisa u kemm irġiel?

Kemm mietu persuni bl-aids sal-lum?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Minn testijiet li saru fil-laboratorju ta' l-iSptar San Luqa, in-numru ta' testijiet pożittivi għall-HIV fl-1998 kien ta' tmienja.

Peress illi dawn it-testijiet isiru b'mod anonimu wieħed ma jistax jagħraf testijiet li jkunu saru doppji.

Din is-sena in-numru ta' każi ġodda nnotifikati bl-AIDS kien sitta.

Dan in-numru jinkludi żewġ persuni mhux residenti f'Malta.

In-numru ta' persuni residenti Maltin bl-AIDS huwa erba'.

Dawn huma tliet irgiel u mara.

Peress li n-numri huma żgħar ma nħossx li għandi nagħti l- figuri bl-eta' biex b'hekk tiġi mħarsa l-konfidenzjalita' ta' l-identita' ta' dawn il-persuni.

In-numru ta' persuni bl-AIDS residenti f'Malta li huma magħrufa li mietu sal-lum huwa 43, tlieta minnhom din is-sena.

SAĦĦA - MARD INFETTIV

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm ġew irrapportati każi ta' mard infettiv din is-sena?

X'tip ta' każi kienu u kemm kien in-numru ta' persuni li mietu b'mard infettiv din is-sena u x'tip ta' marda kienet?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: : Mill-ewwel tas-sena 1998 sa l-aħħar ta' Ottubru 1998 in-numru totali ta' każijiet ta' mard infettiv kien ta' 1542.

Dawn il- każijiet jinqasmu kif gej:

|Tip ta' Mard Infettiv |Total | |Acute Flaccid | 8 | |Paralysis | | |Aids | 6 | |Brucellosis | 3 | |Chicken Pox |492 | |Shingles, Herpes | 31 | |zoster | | |Food Poisoning, | 23 | |Campylobacter | | |Food Poisioning, |402 | |Salmonella | | |Food Poisoning, |378 | |Unspecified | | |Food Poisoning,Toxic | 3 | |Food Poisoning, E.Coli| 3 | |Hepatitis A | 14 | |Hepatitis B | 4 | |Hepatitis C | 1 | |Leishmaniasis, | 3 | |Visceral | | |Leishmaniasis, | 23 | |Cutaneous | | |Measles | 3 | |Mumps | 8 | |Rubella |7 | |Meningitis, (Other |14 | |Bacterial) | | |Meningitis, |11 | |Meningococcal | | |Septicaemia, |16 | |Meningoccal | | |Encephalitis Acute |2 | |Pneumonia |4 | |Tuberculosis, |1 | |Non-Pulmonary | | |Tuberculosis, |12 | |Pulmonery | | |Typhus |59 | |Erysipelas |4 | |Whooping cough |4 | |Creutzfeld Jacob |1 | |Disease | | |Tetanus |1 | |Malaria |1 |

SAĦĦA - KAŻI TA' KANĊER

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm ġew irrapportati każi ta' kanċer din is-sena u x' tip ta' kanċer kien?

Kemm mietu persuni b'kanċer din is-sena u x'tip kien?

Jista' l-Ministru jgħid kemm saru testijiet għal HIV din is-sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li s'issa din is-sena ġew irrapportati 1026 każ ġdid ta' kanċer lir-Reġistru Nazzjonali tal-Kanċer.

Din l-istatistika hija strettament proviżorja.

It-tip ta' kanċer kien kif jidher hawn taħt:

|Parti affettwata |Kodic|Numru | | |i |ta' | | | |kazi | |SKIN |C44 |214 | |BREAST |C50 |133 | |PROSTATE GLAND |C61 |84 | |BRONCHUS AND LUNG |C34 |78 | |COLON |C18 |57 | |HAEMOPOIETIC AND |C42 |46 | |RETICULOENDOTHELIAL| | | |SYSTEMS | | | |STOMACH |C16 |41 | |BLADDER |C67 |39 | |CORPUS UTERI |C54 |38 | |RECTUM |C20 |33 | |UNSPECIFIED SITE |C80 |33 | |LYMPH NODES |C77 |23 | |PANCREAS |C25 |22 | |THYROID GLAND |C73 |21 | |LARYNX |C32 |17 | |OVARY |C56 |14 | |KIDNEY |C64 |11 | |CERVIX UTERI |C53 |10 | |BRAIN |C71 |10 | |NASOPHARYNX |C11 |8 | |OESOPHAGUS |C15 |8 | |LIVER AND |C22 |8 | |INTRAHEPATIC BILE | | | |DUCTS | | | |TONGUE |C02 |6 | |RECTOSIGMOID |C19 |6 | |JUNCTION | | | |VULVA |C51 |6 | |OTHER AND |C24 |5 | |USPECIFIED PARTS OF| | | |BILIARY TRACT | | | |OTHER CONNECTIVE |C49 |5 | |AND SOFT TISSUE | | | |OTHER AND |C06 |4 | |UNSPECIFIED PARTS | | | |OF MOUTH | | | |PAROTID GLAND |C07 |4 | |SMALL INTESTINE |C17 |4 | |HEART, MEDIASTINUM |C38 |4 | |AND PLEURA | | | |BONE AND ARTICULAR |C41 |4 | |CARTILAGE OF OTHER | | | |AND UNSPECIFIED | | | |SITES (OTHER THAN | | | |LIMBS) | | | |TONSIL |C09 |3 | |ANUS AND ANAL CANAL|C21 |3 | |LIP |C00 |2 | |GUM |C03 |2 | |FLOOR OF MOUTH |C04 |2 | |OTHER AND |C08 |2 | |UNSPECIFIED MAJOR | | | |SALIVARY GLANDS | | | |GALL BLADDER |C23 |2 | |OTHER AND |C26 |2 | |ILL-DEFINED | | | |DIGESTIVE ORGANS | | | |NASAL CAVITY AND |C30 |2 | |MIDDLE EAR | | | |BONE AND ARTICULAR |C40 |2 | |CARTILAGE OF LIMBS | | | |UTERUS, PART |C55 |2 | |UNSPECIFIED | | | |PENIS |C60 |2 | |HYPOPHARYNX |C13 |1 | |TESTIS |C62 |1 | |EYE AND ADNEXA |C69 |1 | |OTHER AND |C76 |1 | |ILL-DEFINED SITES | | |

Ninsab informat ukoll li sa l-aħħar ta' Settembru ta' din is-sena mietu 511 persuna minħabba f'kanċer, skond iċ-ċertifikati tal-mewt li waslu fir- Reġistru Nazzjonali ta' l-Imwiet.

|Parti affettwata |Kodic|Numru | | |i |ta' | | | |mwiet | |BRONCHUS AND LUNG |C34 |75 | |BREAST |C50 |63 | |COLON |C18 |42 | |PANCREAS |C25 |35 | |UNSPECIFIED SITE |C80 |33 | |PROSTATE |C61 |32 | |STOMACH |C16 |28 | |BLADDER |C67 |26 | |OTHER AND |C85 |18 | |UNSPECIFIED TYPES | | | |OF NON-HODGKIN'S | | | |LYMPHOMA | | | |RECTUM |C20 |14 | |OVARY |C56 |12 | |MYELOID LEUKAEMIA |C92 |12 | |LIVER AND |C22 |11 | |INTRAHEPATIC BILE | | | |DUCTS | | | |KIDNEY, EXCEPT |C64 |11 | |RENAL PELVIS | | | |BRAIN |C71 |10 | |MULTIPLE MYELOMA |C90 |9 | |AND MALIGNANT | | | |PLASMA CELL | | | |NEOPLASMS | | | |OESOPHAGUS |C15 |7 | |LARYNX |C32 |7 | |OTHER CONNECTIVE |C49 |6 | |AND SOFT TISSUE | | | |OTHER AND |C02 |5 | |UNSPECIFIED PARTS | | | |OF TONGUE | | | |OTHER AND |C26 |5 | |ILL-DEFINED | | | |DIGESTIVE ORGANS | | | |OTHER MALIGNANT |C44 |5 | |NEOPLASMS OF SKIN | | | |MALIGNANT MELANOMA |C43 |4 | |OF SKIN | | | |CERVIX UTERI |C53 |4 | |CORPUS UTERI |C54 |4 | |THYROID GLAND |C73 |4 | |VULVA |C51 |3 | |UTERUS, PART |C55 |3 | |UNSPECIFIED | | | |RECTOSIGMOID |C19 |2 | |JUNCTION | | | |BONE AND ARTICULAR |C41 |2 | |CARTILAGE OF OTHER | | | |AND UNSPECIFIED | | | |SITES (OTHER THAN | | | |LIMBS) | | | |HODGKIN'S DISEASE |C81 |2 | |LYMPHOID LEUKAEMIA |C91 |2 | |LEUKAEMIA OF |C95 |2 | |UNSPECIFIED CELL | | | |TYPE | | | |INDEPENDENT |C97 |2 | |(PRIMARY) MULTIPLE | | | |SITES | | | |OTHER AND |C06 |1 | |UNSPECIFIED PARTS | | | |OF THE MOUTH | | | |PAROTID GLAND |C07 |1 | |NASOPHARYNX |C11 |1 | |GALLBLADDER |C23 |1 | |OTHER AND |C24 |1 | |UNSPECIFIED PARTS | | | |OF BILIARY TRACT | | | |HEART, MEDIASTINUM |C38 |1 | |AND PLEURA | | | |MESOTHELIOMA |C45 |1 | |RENAL PELVIS |C65 |1 | |ADRENAL GLAND |C74 |1 | |OTHER AND |C57 |1 | |UNSPECIFIED FEMALE | | | |GENITAL ORGANS | | | |OTHER AND |C96 |1 | |UNSPECIFIED | | | |LYMPHOID, | | | |HAEMATOPOIETIC AND | | | |RELATED TISSUE | | |

In-numru ta' testijiet ghal-HIV li saru bejn Jannar u Settembru ta' din is-sena fil-Virology Department huwa ta' 3,164.

SPTARIJIET/POLIKLINIĊI - PAZJENTI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni kull xahar illi marru l- isptar jew ġo ċentri tas-saħħa għall-mediċini b'xejn din is-sena?

Jista' l- Ministru jgħid jekk jinżamx rekord ta' kemm-il persuna ma nqdietx mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn għax il-mediċini li riedu kienu out of stock?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta' persuni li kull xahar marru l-isptar jew ġewwa xi ċentru tas-saħħa għall-mediċini b'xejn din is-sena kien:

|Jannar |52387 | |Frar |47974 | |Marzu |48353 | |April |50234 | |Mejju |49920 | |Gunju |48980 | |Lulju |51261 | |Awissu |48837 | |Settembru |52840 |

Id-dipartiment ma jżommx rekord ta' kemm persuni ma nqdewx għax il- medicini kienu out of stock.

DJAR - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-6 ta' Settembru 1998 sat-28 ta' Ottubru 1998 fid- Dipartiment tad-Djar?

Jista' jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it- trasferimenti?

Jista' jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jsiru trasferimenti fil- futur qarib fil-post tax-xogħol hawn fuq imsemmi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 281.

Nassigura lill-Onor.Membru li kwalunkwe trasferimenti li jistgħu jsiru fil-futur ikunu skond l-eżiġenzi tas-servizz.

FORZI ARMATI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-6 ta' Settembru sat-28 ta' Ottubru, 1998 fil-Forzi Armati ta' Malta?

Jista' jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it-trasferimenti?

Jista' jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jsiru trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol hawn fuq imsemmi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-ewwelnett il-postings kollha fil-Forzi Armati jsiru skond il-kondizzjonijiet tas-Servizz tal-Forza Regolari u jieħdu in konsiderazzjoni l-effiċjenza u l-effettivita ta' l-Armata kif ukoll l-aħjar interess tas-servizz.

Ninsab informat li kien hemm tliet postings ta' individwi bejn reġimenti fl-Armata fil-perijodu msemmi.

It-tlieta kienu biex jimtlew postijiet vakanti fl-aħjar interess tas-servizz.

Kien hemm ukoll tmien postings oħra bejn kumpanniji fl-istess reġimenti.

Dawn kienu jinkludu tnejn li skond roster li ilu sejjer kien imisshom jinbidlu għal xogħol ta' supervizjoni fi truppa f'Għawdex.

Ta' min jgħid li f'armata ta' kważi 2,000 ruħ trasferimenti jsiru fuq bażi regolari.

SERVIZZ ĊIVILI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-6 ta' Settembru, 1998 sat-28 ta' Ottubru, 1998 fid-Dipartimenti ta' l-Informazzjoni?

Jista' l-Prim Ministru jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it- trasferimenti?

Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk huwiex il-ħsieb li jsiru trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol hawn fuq imsemmi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiena nformat illi matul il-perijodu msemmi kien hemm trasferiment wieħed mid-Dipartiment ta' l-Informazzjoni.

Dan it- trasferiment kien ta' skrivana li marret id-Dipartiment tas-Sigurta Soċjali biex tieħu taħriġ bħala parti mill-eżerċizzju biex ix-Short Term Benefits Section tad-dipartiment tiġi trasferita għal Għawdex.

Għalkemm it-transfer għat-taħriġ sar qabel is-6 ta' Settembru, l- iskrivana ġiet trasferita uffiċjalment għal Għawdex b'effett mill-20 ta' Ottubru, 1998.

Hemm tliet impjegati fid-Dipartiment ta' l-Informazzjoni li talbu transfer għal xi dipartiment ieħor u t-talba tagħhom qed tiġi kkonsidrata.

SERVIZZ ĊIVILI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-6 ta' Settembru, 1998 sat-28 ta' Ottubru, 1998 fid- Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali?

Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it-trasferimenti?

Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex il-ħsieb li jsiru trasferimenti fil- futur qarib fil-post tax-xogħol hawn fuq imsemmi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 281.

Nassigura lill-Onor.

Membru li kwalunkwe trasferimenti li jistgħu jsiru fil-futur ikunu skond l-eżiġenzi tas-servizz.

SAN VINĊENZ DE PAULE - ANZJANI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew imdaħħla anzjani ġodda bħala residenti fir-Residenza San Vinċenz de Paule u fid-djar lokali ta' l-anzjani li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-Gvern mis-6 ta' Settembru sat-28 ta' Ottubru, 1998?

Jista' l-Ministru jgħid kemm minn dawn ġew imdaħħla direttament min xi sptar ieħor governattiv u kemm minn dawn ġew imdaħħla direttament mid-dar tagħhom privata?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mis-6 ta' Settembru sat-28 ta' Ottubru, 1998, fir- Residenza ta' San Vinċenz de Paule ġew ammessi 43 anzjan.

Dawn ġew ammessi kif imsemmi hawn taħt:

Mill-Isptar San Luqa 26 anzjan Mill-Isptar Zammit Clapp 5 anzjani Mill-Gzira Home 1 anzjan Mill-Komunita' 11 anzjan

Fl-istess perijodu, fid-Djar ta' l-Anzjani li jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tal-Gvern, daħlu sitt anzjani ġodda.

Dawn kollha ġew ammessi ġewwa d-Djar ta' l-Anzjani direttament mid-dar tagħhom privata.

AWTORITA' TAD-DJAR - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transferimenti mis-6 ta' Settembru sat-28 ta' Ottubru, 1998 ma' l-Awtorita' tad-Djar?

Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it-transfers?

Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex il-ħsieb li jsiru transfers fil-futur qarib fil-post tax-xogħol hawn fuq imsemmi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Nassigura lill-Onor.

Membru li kwalunkwe trasferimenti li jistgħu jsiru fil-futur ikunu skond l-eżigenzi tas-servizz.

PULIZIJA - MEMBRI LI ĠEW TRASFERITI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid meta hu maħsub li pulizija li ġew trasferiti fi żmien l- amministrazzjoni preċedenti jerġgħu lura f'posthom?

Jaħseb il-Ministru li f'każi fejn dawn it-trasferimenti li saru mill- Amministrazzjoni Laburista kienu ta' detriment kemm għall-individwu trasferit kif ukoll għall-korp innifsu, għandhom jintbagħtu lura fl-iqsar żmien possibbli?

ONOR.

TONIO BORG: It-trasferimenti fil-Korp tal-Pulizija jsiru meta u kif ikun il-bżonn fl-aħjar interessi ta' l-istess korp u tal-pubbliku in ġenerali.

Kif esprimejt diversi drabi, anke mill-Oppożizzjoni, uħud mit- trasferimenti li saru fi żmien il-gvern preċedenti kienu ta' detriment għall-korp, speċjalment fejn l-individwi trasferiti kienu nies li kellhom esperjenza kbira jew li għamlu taħriġ speċjalizzat fuq xogħol partikolari konness mas-sezzjoni jew taqsima fejn kienu jaħdmu.

Ta' min ifakkar ukoll illi f'każijiet ta' taħriġ, il-Gvern jagħmel investiment billi jipprovdi, fil-maġġor parti tal-każijiet, flus biex jiġi ffinanzjat il-kors relatat.

SAĦĦA - INFERMIERA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru ġentilment jgħid meta hu maħsub li jsiru tal-post numru ta' nurses kwalifikati li tħallew fuq bażi casual mill-gvern preċedenti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Għadhom kif gew ippubblikati r-rizultati ta' l- intervisti ghall-mili ta' postijiet ta' Enrolled Nurse u Staff Nurse.

Barra minn dan sejħa oħra għall-applikazzjonijiet għall-mili ta' postijiet ta' Staff Nurse ħierġa fil-Gazzetta tal-Gvern tas-6 ta' Novembru, 1998 u oħra għall-postijiet ta' Enrolled Nurse ħierġa fil-futur qarib.

B'riżultat tal-ħidma msemmija hawn fuq in-numru ta' infermiera kwalifikati li tħallew fuq bażi każwali mill-Gvern preċedenti se jsiru tal- post fil-futur qarib.

UFFIĊĊJU KONĠUNT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Billi familja li naf jien ilha snin titħabat biex tiċċekkja jekk is-sit Nru 25, Mills Lane, Żejtun, hux qiegħed f'idejn il-Joint Office jew le u billi din il-persuna, minkejja diversi ġiri u ittra, baqgħet bla risposta definittiva, jista' l-Ministru ġentilment jgħid jekk fil-fatt dan is-sit hux f'idejn il-Joint Office jew le?

Billi dan il-post qed jaqa' biċċiet jaħseb, il-Ministru li għallinqas għandu jiġi stabilit jekk dan is-sit hux f'idejn il-Joint Office jew le?

Possibbli li din l-informazzjoni tingħata għaliex dan l-individwu ilu ta' l-inqas mill-1994 jitħabat biex jistabbilixxi f'idejn min qiegħed dan is- sit?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-fond li rrifera għalih l-Onor.

Interpellant hu amministrat mill-Uffiċċju Konġunt.

PULIZIJA - MUTURI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li l-muturi tal-pulizija tat-traffic ma jibqgħux jisselfu kif kien introduċa l-prattika l-gvern preċedenti?

Jikkonferma l-Ministru li b'din il-prattika għadd ta' muturi spiċċaw bil- ħsara għax ma baqgħux b'sid wieħed?

Kemm fil-fatt hemm muturi tat-traffic bil-ħsara?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 851 (Seduta Nru. 8).

Rigward il-kumplament tal-mistoqsija, ninsab informat illi fil-preżent hemm 12-il mutur bil-ħsara.

MINISTERU TAT-TURIŻMU - KUNTRATTI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: B'riferenza għall-perjodu 10 ta' Settembru, 1998 sal-31 ta' Ottubru, 1998 u għad-dikasteru li għalih hu responsabbli, jista' l-Ministru jagħti lista ta' kuntratti li saru ta' ġarr ta' għamara ta' uffiċini li ngħataw b'direct order u għal kull kuntratt jindika: 1) min kienu l-persuni li għamlu l- award; 2) lil min intalbu quotations; 3) kemm kienet kull quota; 4) min rebaħ il-kuntratt; 5) ingħatawx extensions fuq il-kuntratt oriġinali u jekk fl-affermattiv: 6) fiex kienu jikkonsistu; u 7) kemm kien il-valur totali tagħhom?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninsab informat li l-uniku kuntratt li sar b'direct order ta' ġarr ta' għamara ta' uffiċini bejn l-10 ta' Settembru u l-31 ta' Ottubru, 1998 sar bl-awtorizzazzjoni tas-Segretarju Permanenti fil- Ministeru tiegħi lill-Borg Brothers għall-prezz ta' Lm1,400.

L-award sar skond id-dispożizzjonijiet ta' Regolament 11 (a)(iii) tal- Public Service (Procurements) Regulations, 1996 (A.L. Numru 70 ta' l-1996).

ITCS

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid, mill-esperjenza ta' dawn l-aħħar sentejn li ilhom jeżistu l- ITCs, bħala medja kemm idum biex jitħallas rebate fuq profitti mqassma lil non-residents?

ONOR.

JOHN DALLI: L-Att Dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa, 1994, jagħti perijodu ta` żmien ta` bejn ġimgħatejn u sitt ġimgħat, jiddependi meta ssir it-talba għar-refund, biex jitħallsu refunds ta` taxxa mħallsa mill-ITC`s fuq profitti mqassma lil non-residents.

Mill-esperjenza ta` dawn l-aħħar snin, dawn ir-refunds qed jitħallsu, bħala medja, fi żmien għaxart ijiem minn meta ssir it-talba għar-refund.

FINANZI - SISTEMA ANTIKA TA' OFFSHORE

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jaqbel il- Ministru li kien jagħmel aktar sens finanzjarjament li kieku żammejna s- sistema antika ta' l-Offshore sakemm almenu Malta ssir parti mill-Unjoni Ewropea?

ONOR.

JOHN DALLI: Iċ-ċentri offshore huma l-mira ta` attakki mill-pajjiżi kollha; fosthom wieħed jista` jsemmi l-OECD (Organisation for Economic Co- operation and Development) u l-pajjiżi magħrufa bħala l-G7.

Tant huwa hekk li ħafna miċ-ċentri offshore qegħdin ibiddlu l-liġijiet tagħhom sabiex jottemporaw ruħhom mal-ħtiġiet ġodda li wieħed jistenna li jsib f`ġurisdizzjonijiet finanzjarji.

Irrispettivament mill-applikazzjoni ta` Malta biex tissieħeb fl-Unjoni Ewropea, aħna kburin li ħadna l-passi meħtieġa biex ngħollu l-livell tal- qafas legislattiv u regolatorju tagħna sabiex b`hekk inkabbru r- reputazzjoni tajba li ngawdu.

REĠISTRAZZJONI TA' KUMPANNIJI OFFSHORE

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm-il offshore company ġiet reġistrata Malta fl-aħħar sentejn qabel l-introduzzjoni tal-MFSC?

Jista' l-Ministru jgħid x'kien l-introjtu tal-gvern f'dak li jirrigwarda renewal fees u taxxa minn dawn is-soċjetajiet offshore?

Jista' l-Ministru jgħid s'issa kemm-il ITC (International Trading Company) ġew ifformati u kemm-il offshore company għażlet li tittrasforma l- istatus tagħha f'ITC?

Jista' l-Ministru jgħid x'kien l-introjtu tal-gvern s'issa mill-ITCs f'renewal fees u taxxa?

ONOR.

JOHN DALLI: Bejn l-1 ta` Jannar, 1993 sat-23 ta` Settembru, 1994 ġew reġistrati 811 kumpanniji offshore.

L-introjtu f`dak li jirrigwarda renewal fees kien ta` Lm1,043,950.

L- introjtu minn taxxa minn kumpanniji offshore fl-1993 u 1994 kien ta` Lm817,002.

Mit-23 ta` Settembru, 1994 sal-31 t`Ottubru, 1998 in-numru totali ta` International Trading Companies li ġew reġistrati kien ta 700 li minnhom 106 kienu trasformati minn kumpanniji offshore.

Mit-23 ta` Settembru, 1994 sal-31 t`Ottubru, 1998 l-introjtu tal-gvern mill-International Trading Companies f`taxxa (jiġifieri l-flus li għaddew fil-Public Account wara li tħallsu r-refunds dovuti lill-azzjonisti li huma non-resident) kien ta` Lm664,500.

L-International Trading Companies ma jħallsux renewal fees.

MFSC

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Peress li r-reġistrar ta' kumpanniji lokali kif ukoll ITCs huma f'idejn l-MFSC, jaqbel il-Ministru li jagħmel aktar sens sabiex tiġi evitata burokrazija żejda li l-kwestjonijiet ta' reġistrar ta' soċjetajiet lokali li jkollhom foreign shareholding, tibqa' solament f'idejn l-MFSC u mhux ukoll f'idejn il-Bank Centrali minflok is-sistema kif inhi, fejn hemm l-intervent ukoll tal-Bank Ċentrali flimkien ukoll mal-MFSC?

ONOR.

JOHN DALLI: Kif jaf tajjeb l-Onor.

Membru, biex persuna barranija tissottoskrivi azzjonijiet f`soċjeta Maltija jrid ikollha l-permess tal- Bank Ċentrali taħt il-provvedimenti ta` l-Exchange Control Act 1972.

Nixtieq ngħarraf lill-Onor.

Membru li ma teżisti ebda burokrazija fil- ħruġ ta` permessi mid-Diviżżjoni tal-Exchange Control lill-kumpanniji ITC`s.

MMA- REĠISTRAZZJONI TA' VAPURI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm vapuri reġistrati b'bandiera Maltija ġew miżmuma minn l-awtorita' tal-portijiet esteri minħabba nuqqas ta' International Safety Standards u nuqqasijiet simili fl- aħħar erba' snin?

Jaħseb il-Ministru li jagħmel sens li l-istandards Maltin f'dan is-sens għandhom jogħlew biex titneħħa l-impressjoni negattiva li talvolta jkun hemm fuq il-Malta Maritime Authority?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nformat li minn informazzjoni maħruġa mill- Organizazzjoni Internazzjonali Marittima, l-medja annwali ta' numru ta' bastimenti li ġew detenuti f'portijiet esteri taħt is-sistema tal-Port State Control għas-snin 1995 - 1997 kienet ta' 210.

Jidher li dan l-istess numru se jkun ukoll dak għall-1998.

Il-livelli meħtieġa għall-bastimenti Maltin huma dawk stabbiliti taħt id-diversi konvenzjonijiet internazzjonali.

Id-Direttorat tal-Bastimenti Merkantili ta' l-Awtorita' Marittima ta' Malta f'dawn l-aħħar snin introduċa diversi miżuri biex jiġi żgurat li dawn qed jinżammu.

Jidher li dawn il-miżuri qegħdin iħallu l-effett tagħhom.

Tant hu hekk li minkejja li s-sistema ta' Port State Control qiegħda dejjem tiġi estiża konsiderevolment mad-dinja kollha, l-ispezzjonijiet qed ikunu iktar stretti, u n-numru ta' bastimenti Maltin żdied ukoll, il-mejda ta' detenzjonijiet baqgħet l-istess jew pjuttost qed tonqos.

Fl-1995 kien hemm 218 id-detenzjoni waqt li s-sena l-oħra kien hemm 201.

DJAR - AKKOMODAZZJONIJIET ALTERNATTIVI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm applikazzjonijiet pendenti quddiem il-Housing Authority għall- akkomodazzjoni alternattiva sat-30 ta' Ottubru?

Minn liema lokalitajiet ġejjien?

X'inhuma r-raġunijiet għalfejn qed tintalab akkomodazzjoni alternattiva: eżempju mard, nuqqas ta' spazju, kondizzjonijiet substandard?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

DJAR - HOUSING UNITS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm beħsiebu jipprovdi housing units id-Dipartiment tal-Housing din is-sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-Dipartiment Għall-Akkomodazzjoni Soċjali ma jistax ikun jaf minn qabel kemm se ikollu Housing Units għax dan jiddependi minn kemm jitbattlu postijiet tal-Gvern jew taħt rekwiżizzjoni matul is- sena.

DJAR - CHAIRMAN

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra l-kuntratt ta' impjieg taċ-Chairman tal-Housing Authority flimkien mas-CV tal-persuna konċernata?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Kif mitlub, poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta l-curriculum vitae ta' Ms Marisa Micallef Leyson li għadha kif inħatret bħala Chairman tal-Housing Authority.

Il-ħatra ta' Chairman tal-Housing Authority issir skond id- dispożiżżjonijiet ta' Sezzjoni 5 (i) ta' l-Att dwar l-Awtorita' tad-Djar u ma tinvolvi l-ebda kuntratt ta' mpjieg.

SAN ĠWANN - TRIQ IR-RUMMIEN/VJAL IN-NASPLI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' jsir xi ħaġa dwar iż-żewġ ħofor kbar li hemm bejn Triq ir-Rummien u Vjal in- Naspli, f'San Ġwann?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress li l-funzjoni li għaliha qed jirriferi l-Onor.

Interpellant hi waħda minn dawk mgħoddija lill-kunsilli lokali, nissuġġerilu li jindirizza l-mistoqsija tiegħu direttament lill- kunsill lokali konċernat.

ENEMALTA - KUMPANNIJA TEXACO - XIRI TA' ISHMA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu t-taħdidiet li kienu għaddejjin mal- Kumpannija Texaco biex din tixtri ishma fil-kumpannija sussidjarja tal- Korporazzjoni Enemalta l-MOBC?

Kien hemm xi żviluppi mill-elezzjoni ġenerali 'il hawn?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba tingħata f'seduta oħra.

TAXXI INTERNI - TAXPAYERS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jsir bħall-pajjiżi oħra (New Zealand) fejn taxpayers jkunu ntitolati għal tnaqqis xieraq biex jikkumpensahom għall-ispejjeż konnessi mal-problema tas-sena 2000, f'dik li hi nefqa fuq diagnosing, correcting or testing of software?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor Interpellant li beħsiebni nkompli miexi fuq il-politika li kien miexi biha hu sa ftit ġimgħat ilu.

PENSJONIJIET

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid meta l-persuna, li d- dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, se tibbenefika mill-miżura dwar il-pensjonijiet tas-servizzi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Membru illi l-persuna minnhu ndikata ġiet informata bil-miktub dwar ir-rata ta' pensjoni tas- Sigurta' Soċjali li qed tirċievi.

Saret stima mill-ġdid bl-aħħar emendi li kien hemm f'Ottubru tan-1997 (Miżura dwar il-pensjonijiet tas-servizz).

ZABBAR - ASFALTAR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li Triq Papa Alessandru, f'Ħaż- Żabbar tingħata kisja tarmak għaliex tinsab fi stat verament diżastruż?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nformat li din it-triq għadha qatt ma ġiet asfaltata u għalhekk minħabba l-ħafna xogħol li jrid isir f'dan il-qasam fil-lokalitajiet kollha, ix-xogħol imsemmi mill-Onor.

Interpellant isir skond il-prijoritajiet tad-Dipartiment sintendi wara li jkun żgurat li s- servizzi jkunu tqiegħdu kollha b'mod permanenti.

IMPJIEGI - KORS TA' SOCIAL WORKERS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kif beħsiebu jinċentiva studenti biex: jattendu għall-kors ta' social workers fl- Universita; jinkoraġixxi lil dawn l-istudenti biex jispiċċaw il-kors?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sa mill-1996, id-Dipartiment tal-Familja u Ħarsien Soċjali beda jdaħħal numru ta' studenti tas-social work mill-Universita' taħt is-Social Support Workers' Scheme.

Taħt din l-iskema filwaqt li l-istudenti jistudjaw it-teorija l- Universita', ikollhom l-opportunita' biex jitħarrġu fil-qasam tas-social work.

Madanakollu, d-dipartiment joħroġ applikazzjonijiet għall-post ta' Registered Social Worker I u dawk l-istudenti li jtemmu jew li se jkunu jtemmu l-course b'suċċess fil-futur qarib, ikunu eliġibbli sabiex japplikaw għal dan il-post.

SIGURTA' SOĊJALI - CHILDREN'S ALLOWANCE

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jikkonsidra l-Ministru li fil-budget li ġej isiru emendi biex jipprovdu għall-każ fejn kap tal-familja, li minkejja li jkun qed jaqla' aktar minn Lm10,000 fis-sena, ma jkunx qed isostni l- familja u l-omm xorta waħda ma tieħux iċ-children's allowance?

Jaħseb il-Ministru li jeżistu każi bħal dawn fejn l-omm u t-tfal qed jiġu diskriminati mhux biss mill-kap tal-familja iżda wkoll mil-liġi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-obbligu ta' manteniment f'każ ta' persuna miżżewġa lil parti l-oħra fiż-żwieġ hu fondat fil-liġi.

Dan ifisser li fejn mara miżżewġa tipprova għas-sodisfazzjon tad-Direttur tas-Sigurta' Soċjali li qiegħda tieħu passi legali għall-infurzar tal- manteniment, din il-persuna tkun intitolata għall-allowance tat-tfal jekk tissodisfa t-test tal-mezzi.

SPTAR SAN LUQA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm-il operazzjoni saret fil-main operating theatre u f'Karen Grech operating theatre fl-Isptar San Luqa tul l-1996, l-1997 u l- 1998?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li fl-Isptar San Luqa u fl-Isptar Karen Grech saru 22,708 opreazzjoni matul l-1996, 23,316-il operazzjoni matul l-1997, u 14,513-il operazzjoni minn Jannar sa Lulju ta` din is-sena.

L-operazzjonijiet kienu mqassma kif jidher f'din l-iskeda:

|Operating|1996 |1997|Jannar-L| |Theatre | | |ulju | | | | |1998 | |SLH Main |6628 |7092|4286 | |Theatre | | | | |SLH |2415 |2517|1582 | |Orthopaed| | | | |ic | | | | |Theatre | | | | |SLH A&E |479 |386 |151 | |Theatre | | | | |SLH |4619 |4854|3139 | |Endoscopy| | | | |Theatre | | | | |SLH Burns|* |* |370 | |Theatre | | | | |KGH |745 |817 |502 | |Paediatri| | | | |c Theatre| | | | |KGH Gynae|1388 |1395|853 | |Theatre | | | | |KGH |1501 |1562|892 | |Ophthalmi| | | | |c Theatre| | | | |KGH ENT |1497 |1411|849 | |Theatre | | | | |KGH |740 |774 |408 | |Labour | | | | |Ward | | | | |Theatre | | | | |KGH Gynae|2696 |2508|1481 | |Ward | | | | |Theatre | | | |

* : It-tagħrif minn dan it-theatre beda jintbaghat fl-1998.

SLH = St. Luke's Hospital, KGH = Karen Grech Hospital

PULIZIJA - UFFIĊJALI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Riferibbilment għat-transfers li ngħataw lill-84 uffiċjal tal-pulizija fit- 2 ta' Novembru, 1998, jista' l-Ministru jgħid x'kienu l-esiġenzi tas- servizz li minħabba fihom ingħataw dawn it-transfers?

Jista' l-Ministru jgħid jekk dawn it-transfers kienux biss parti minn proċess akbar ta' transfers oħrajn li se jiġu effettwati fil-jiem li ġejjin u jekk iva, jista' l-Ministru jindika x'inhuma r-raġunijiet?

ONOR.

TONIO BORG: Kienu l-istess esiġenzi li kienu jipprevalu qabel il-5 ta' Settembru, 1998.

PULIZIJA - MEMBRI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk fost il-membri tal-Korp tal-Pulizija li ġew trasferiti għall-SAG u għas-Security Branch fit-2 ta' Novembru, 1998 hemmx minnhom li bħalissa qegħdin jiġu nvestigati għal xi irregolarita' fil-qadi ta' dmirijiethom u/jew inħareġ charge fil-konfront tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fil-preżent hemm 131 membru tal-Korp tal-Pulizija li għandhom proċeduri dixxiplinarji pendenti kontrihom, li minnhom erba' ġew assenjati xogħol l-SAG dan ix-xahar.

L-ebda wieħed minn dawn l-erba' charges, ma jammontaw għal delitt.

PULIZIJA - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm ħarġu ċitazzjonijiet li għandhom x'jaqsmu mar- regolamenti dwar is-seat belt mis-6 ta' Settembru, 1998 sal-31 ta' Ottubru, 1998?

Riferibbilment għall-istess perijodu, jista' l-Ministru jindika kemm vetturi ġew clamped u towed, l-ammont totali tal-multi li ġew imħallsa qabel il-vetturi ġew rilaxxati u kemm minnhom ġew ikkontestati?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Intepellant għall-perijodu 6 ta' Settembru, 1998, sal-31 ta' Ottubru, 1998, hu kif ġej:-

|Ċitazzjonijiet maħruġa | | |minħabba n-nuqqas | | |tal-ħarsien | | |tar-regolamenti dwar | | |is-seat belts |1,575| |Vetturi kklampjati |72 | |Vetturi ttowjati |391 |

Ninsab informat ukoll li l-ammont totali tal-multi li ġie mħallas qabel il-vetturi ġew rilaxxati mill-Pulizija kien ta' Lm2,075, filwaqt li n-numru ta' każijiet li ġew kkontestati kien sitta.

PULIZIJA - SNIETER KONFISKATI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm ġew ikkonfiskati snieter li nqabad isir użu minnhom b'mod illegali mill-1 ta' Jannar, 1998 sal-31 ta' Ottubru, 1998, xahar b'xahar?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li bejn l-1 ta' Jannar, 1998 u l-31 ta' Ottubru, 1998 xahar b'xahar, in-numru ta' snieter konfiskati minħabba li sar użu minnhom b'mod illegali, kien kif ġej:-

|XAHAR |NUMRU | |Jannar |Xejn | |Frar |3 | |Marzu |6 | |April |20 | |Mejju |7 | |Ġunju |xejn | |Lulju |1 | |Awissu |2 | |Settembru |12 | |Ottubru |1 |

QRATI - PROĊEDURI KRIMINALI GĦAL ABBUŻI SESSWALI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid meta hu maħsub li jiġi konkluż ix-xogħol tal-Kummissjoni nkarigata sabiex tagħmel rakkmandazzjonijiet dwar proċeduri ġodda kif il- minuri jixhdu fi proċeduri kriminali għal abbużi sesswali, liema kummissjoni twaqqfet aktar kmieni din is-sena taħt iċ-chairmanship ta' l- Onor. Imħallef Carmelo Agius?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-Kummissjoni twaqqfet fis-27 ta` Mejju, 1998 u kellha tippreżenta r-rapport tagħha fi żmien tliet xhur jew fi żmien ieħor itwal kif estiz mill-Ministru tal-Gustizzja.

Ninsab informat li dan ir-rapport ma tlestiex u li l-kummissjoni reġgħet ġiet rikostitwita fit-28 ta` Ottubru, 1998 bl-istess membri u ntalbet biex tippreżenta r-rapport tagħha fi żmien tliet xhur oħra.

NOFSINHAR TA' MALTA - PROĠETTI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk il-proġetti ta' upgrading tas-South, jiġifieri Wied il-Għajn, Marsaxlokk u Birżebbugia, humiex se jitkomplew is- sena d-dieħla?

Jekk fl-affermattiv, liema huma dawk il-proġetti li se jitwettqu s-sena d-dieħla?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ebda xogħol li kien inbeda m'huwa se jitwaqqaf u proġetti ġodda jitħabbru meta jkun il-waqt.

VALLETTA - MASTERPLAN

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-inkarigu ġdid li ngħata l-perit Richard England għall-preparazzjoni ta' masterplan għal Bieb il-Belt huwiex kuntratt ġdid?

Kemm hu l-valur ta' dan il-kuntratt?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ix-xogħol li qiegħed jagħmel il-Perit Richard England huwa abbażi ta' l-istess kuntratt li kellu qabel meta kien maħtur bħala l-Perit responsabbli għall-Proġett taċ-Ċentru ta' l-Arti fl- 1995, liema kuntratt huwa bbażat fuq skala ta' tariffi simili għal Tariffa K.

FURJANA - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm swiet it- tiswija tas-saqaf tad-djar ta' l-anzjani tal-Furjana taħt l- Amministrazzjoni Nazzjonalista ta' qabel Ottubru 1996?

Kemm kien ippjanat oriġinarjament li jdum jissewwa dan is-saqaf u kemm effettivament dam?

Kemm sewa lill-Gvern Nazzjonalista t-trasferiment ta' l-anzjani konċernati f'hotels privati matul dan il-perjodu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-dipartiment mhux f'pożizzjoni li jgħid la kemm ġiet tiswa t-tiswija tas-saqaf tad-Dar ta' l-Anzjani tal-Furjana qabel Ottubru 1996 u lanqas kemm sewa t-trasferiment ta' l-anzjani konċernati sakemm tlesta x-xogħol.

Wara stħarriġ sar magħruf li x-xogħol fuq is-soqfa sar bejn l-1991 u l- 1992 u dam madwar tmien xhur.

X'uħud mill-anzjani ġew trasferiti fis-Sa Maison Hotel, Pieta'għall-perijodu qasir, oħrajn f'xi lukanda fil-Gżira, u oħrajn imqassmin fid-Djar ta' l-Anzjani l-oħra.

ANZJANI - DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm swew biex inbnew dawn id-djar ta' l-anzjani: d-dar ta' l-Imsida; u d-dar ta' l- Imtarfa (iż-żewġ fażijiet f'daqqa)?

X'inhuma l-bed capacities għal dawn iż-żewġt idjar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI:

Id-Dar ta' l-Imsida ġiet tiwsa Lm720,000 u tesa' 50 persuna.

Id-Dar ta' l-Imtarfa li tinkludi Day Centre, kappella u parkeġġ taħt l- art ġiet tiswa' Lm1,450,082 u tesa' 106 persuna.

MIA - PERSUNA B'REKORD KRIMINALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid huwiex se jiġi permess li persuna magħrufa b'rekord kriminali titħalla ddur fil-grounds u fil-bini tal-Malta International Airport biex tissorvelja xi xogħol ta' tindif li tkun qed tagħmel kumpannija tiegħu, meta permezz tal-preżenza tiegħu hemmhekk dan jikkostitwixxi security risk?

ONOR.

TONIO BORG: Biex persuna tidħol f'żona ristretta ta' l-ajruport irid ikollha Airport Security Pass.

Dan il-pass ma jingħatax lill-persuna li jkollha record kriminali jew li tista' tkun ta' riskju għas-sigurta' ta' l-avjazzjoni.

EX-SEGRETARJU TAL-KABINETT - SUR JOE ZAMMIT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'xogħol ingħata s-Sur Joe Zammit ex-Segretarju tal- Kabinett, 1996-98, mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

X'uffiċċju ngħata biex ikun jista' jaħdem?

Fuq liema kriterji ttieħdu dawn id-deċiżjonijiet?

Kienu ispirati mill- kliem fid-diskors tal-President li int qed tmexxi gvern "ta' djalogu miftuħ għal kulħadd mingħajr l-esklużjoni ta' ħadd"?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Is-Sur Joe Zammit li serva bħala Segretarju tal- Kabinett għal 22 xahar bejn l-1996 u l-1998 u li kien ingħata promotion fil- 21 ta' Awissu 1998 minn Grade 4 għal Grade 2, għadu mhux kuntent bil-kariga li ngħata.

PULIZIJA - LIĊENZJA TA' PARKER

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara f'liema stadju waslet l-applikazzjoni għal-liċenzja ta' parker fil-Mosta (GPD/GEN/11/98)?

ONOR.

TONIO BORG: Ir-riferenza ta' l-applikazzjoni kif ikkwotat fil- mistoqsija mill-Onor.

Interpellant ma teżistix fir-records tal-Pulizija.

Għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant li jagħti aktar dettalji dwar l- applikazzjoni li qed jirriferi għaliha.

MINISTERU TA' L-AMBJENT - BORDIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid liema bordijiet li jaqgħu taħt ir-responsabilitajiet tiegħu ġew rikostitwiti jew imġedda mill-aħħar Elezzjoni Ġenerali 'il hawn?

In kwantu għal dawk rikostitwiti, jista' l-Ministru jagħti lista tal-persuni u għal kull persuna jgħid x'inhuma l-karigi tagħhom li kellhom fuq dawn il- bordijiet, minn meta ilhom maħtura fuq dawn il-bordijiet u x'inhuma r- raġunijiet għat-tneħħija tagħhom?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li mill-aħħar Elezzjoni Ġenerali kienu mġedda l-Engineering Board u l-Masons Board.

Ma kien hemm l-ebda bord li ġie rikostitwit.

MINISTERU TAT-TURIŻMU - BORDIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid liema bordijiet li jaqgħu taħt ir-responsabilitajiet tiegħu ġew rikostitwiti jew imġedda mill-aħħar Elezzjoni Ġenerali 'il hawn?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Listi tal-membri ta' tliet bordijiet li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħi, jiġifieri l-Executive Board tan-National Tourism Organisation - Malta (NTOM), il-Hotels and Catering Establishments Board (HCEB) u dak ta' l-Institute of Tourism Studies (ITS), kif kienu kostitwiti qabel is-26 ta' Ottubru, 1996 kif ġew kostitwiti wara s-26 ta' Ottubru, 1996 u kif inhuma kostitwiti llum.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, il-bordijiet reġgħu ġew rikostitwiti wara Ottubru 1998 għall-istess raġunijiet li kienu ġew rikostitwiti wara s- 26 ta' Ottubru, 1996.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI - BORDIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema bordijiet li jaqgħu taħt ir-responsabilitajiet tiegħu ġew rikostitwiti jew imġedda mill-aħħar Elezzjoni Ġenerali 'il hawn?

In kwantu għal dawk rikostitwiti, jista' l- Ministru jagħti lista tal-persuni u għal kull persuna jgħid x'inhuma l- karigi tagħhom li kellhom fuq dawn il-bordijiet, minn meta ilhom maħtura fuq dawn il-bordijiet u x'inhuma r-raġunijiet għat-tneħħija tagħhom?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nformat li l-ebda Bord li jaqa' taħt ir- responsabbilta' tal-Ministeru tiegħi għadu ma' ġie rikostitwit.

MINISTERU GĦAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - BORDIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid liema bordijiet li jaqgħu taħt ir- responsabilitajiet tiegħu ġew rikostitwiti jew imġedda mill-aħħar Elezzjoni Ġenerali 'il hawn?

In kwantu għal dawk rikostitwiti, jista' l-Ministru jagħti lista tal-persuni u għal kull persuna jgħid x'inhuma l-karigi tagħhom li kellhom fuq dawn il-bordijiet, minn meta ilhom maħtura fuq dawn il-bordijiet u x'inhuma r-raġunijiet għat-tneħħija tagħhom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba tal-mistoqsija parlamentari numru 92.

MINISTERU TA' L-INTERN - BORDIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid liema bordijiet li jaqgħu taħt ir-responsabilitajiet tiegħu ġew rikostitwiti jew imġedda mill-aħħar Elezzjoni Ġenerali 'il hawn?

ONOR.

TONIO BORG: Il-bordijiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Ministeru ta' l-Intern li ġew rikostitwiti huma dawk li jikkonċernaw l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u dawn ġew ippubblikati fil-Gazzetta tal-Gvern fil-ħarġa numru 16,698 tal-Ġimgħa, 30 ta' Ottubru, 1998.

MINISTERU TA' L-AGRIKOLTURA U SAJD - BORDIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid liema bordijiet li jaqgħu taħt ir- responsabilitajiet tiegħu ġew rikostitwiti jew imġedda mill-aħħar Elezzjoni Ġenerali 'il hawn?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-ebda bord li jaqa' taħt ir-responsabbilta' tal- Ministeru tiegħi ma ġie s'issa rikostitwit jew imġedded mill-aħħar elezzjoni ġenerali 'l hawn.

WSC

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jelenka dak kollu li qiegħed isir mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma biex jitnaqqas l-ilma li jintilef mis-sistema tal- Korporazzjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għandha pjan ta' azzjoni bażat fuq tliet objettivi sabiex jonqos l-ilma li jintilef mis-sistema.

Dan il-pjan huwa ġeneralment ibbażat fuq dawn it-tliet objettivi:

It-tnaqqis ta' telf ta' ilma

2.Il-konklużjoni tan-National Water Balances

Il-finalizzazzjoni ta' l-Unaccounted for Water Analytic Tool

Rigward it-telf ta' ilma l-korporazzjoni qed timmira li sa Ġunju tas-sena 2001 il-livell nazzjonali ta' telf jonqos għal madwar 7.7 metri kubi/kull kilometru/kuljum.

Il-korporazzjoni qed timmira li tlesti t-tmien water balances li jkopru Malta u Għawdex kollu sa l-aħħar ta' l-1999 u b'hekk tkun ġiet studjata, sorvelajata u mkejla s-sistema ta' distribuzzjoni.

Huwa ttamat li fis-sitt xhur li ġejjin tibda tintuża l-għodda magħrufa bħala Unaccounted for Water Analytic Tool.

It-tħaddim ta' din l-għodda għandu jgħin fil-kwantifikazzjoni u tnaqqis ta' fatturi ta' Apparent Unaccounted for Water, bħal reġistrazzjoni ħażina ta' meters jew ta' difetti fis-sistema tal-billing.

WSC - SUSSIDJU

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm għadda flus il-Gvern bħala sussidju fuq l- ilma lill-Water Services Corporation sena b'sena, mill-1993 sas-sena preżenti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Is-sussidju sena b'sena li l-Gvern ta' fuq l-ilma mill-1993 sas-sena preżenti hu kif ġej:

Lm (000,000)

1993 14,10 Ghoxrin xahar sa Settembru 1994 10,50 Tnax-il xahar sa Settembru 1995 13,01 Tnax-il xahar sa Settembru 1996 14,56 Tnax-il xahar sa Settembru 1997 14,76 Tnax-il xahar sa Settembru 1998 13,50 Tnax-il xahar sa Settembru

ENEMALTA

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm għadda flus il-Gvern bħala sussidju fuq l- enerġija elettrika sena b'sena mill-1993 sas-sena preżenti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba tingħata f'seduta oħra.

HOUSEHOLDS - KONTIJIET TAD-DAWL U L-ILMA

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Billi jidher li hemm il-ħsieb li t-tariffi tal-kontijiet tad-dawl u l- ilma jkunu relatati mad-daqs tal-household, jista' l-Ministru jgħid kemm hemm households: (a) b'membru wieħed; (b) bi tnejn; (c) bi tlieta; (d) b'erbgħa; (e) b'ħamsa; (f) b'sitta; (g) b'sebgħa; (h) bi tmienja; u (i) b'iżjed minn tmienja?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija kif ġej:

|Numru ta' |Numru ta' | |Persuni |Households | |1 |17,642 | |2 |25,451 | |3 |25,045 | |4 |31,220 | |5 |13,478 | |6 |4,447 | |7 |1,311 | |8 |455 | |Iżjed minn 8|256 |

DJAR - ALLOKAZZJONIJIET

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni kemm ġew allokati postijiet tal-Gvern (Social Housing) xahar b'xahar matul din is-sena (sa Ottubru) u f'liema lokalitajiet kienu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

PATATA GĦALL-ESPORTAZZJONI - ĦLASIJIET

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'sar mill-ħlasijiet tal-patata tas-safar (ta' l- Olanda) lill-bdiewa Maltin matul l-1997 u matul din is-sena?

Kemm kien miftiehem li jingħata kumpens?

Kemm fil-fatt ġie mogħti?

X'inhi l-policy tal-Gvern il-ġdid f'dan il-qasam?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Matul l-1997 il-bdiewa tħallsu hekk għall-patata esportata:

Varjeta` Alpha :

Lm11-il qantar għall-patata aċċettata għas-safar sat-2 ta` Mejju.

Lm10-il qantar għall-patata aċċettata għas-safar bejn it-3 u it-8 ta` Mejju.

Lm8-il qantar għall-patata aċċettata għas-safar mid-9 ta` Mejju il-quddiem

Varjeta` Sante` :

Lm10-il qantar sat-2 ta` Mejju.

Lm9-il qantar bejn it-3 u t-8 ta` Mejju.

Lm8-il qantar mid-9 ta` Mejju 'l qudiem.

Varjeta` oħra :

Lm8-il qantar.

Matul l-1998 il-bdiewa tħallsu hekk għall-patata esportata:

Varjeta` Alpha:

Lm11-il qantar għall-patata aċċettata għas-safar sal-4 ta` Mejju.

Lm10-il qantar għall-patata aċċettata għas-safar bejn il-5u 6 ta` Mejju.

Lm8-il qantar għall-patata aċċettata għas-safar mis-7 ta` Mejju 'l quddiem.

Ma ġewx esportati varjetajiet oħra.

Il-bdiewa jitħallsu skond kif jirrikmanda l-Agricultural Export Marketing Board wara li jitnaqqsu l-ispejjeż kollha mid-dħul globali.

Fl-1998, barra l-ispejjeż tnaqqsu wkoll Lm13,530 sabiex jagħamlu tajjeb għall-esportazzjoni fjask tal-ħaxix frisk lejn l-Ingilterra.

Dan il-fjask kompla ġie mgħotti bis-somma tat- Lm8,000 mil-fond li suppost kellu jintuża għal tiswija ta` ħsara ikkaġunata mil-maltempata tal-25 ta` Jannar, 1998.

Fl-1997, minkejja li l-patata tal-varjeta` Sante' mbiegħet bl-istess prezz tal-patata tal-varjeta` Alpha, il-bdiewa tħallsu prezz anqas.

Kif diġa ħabbart, ntlaħaq ftehim sabiex tiġi esportata mill-ġdid patata tal- varjeta` Sante` bi prezz medju li hu aktar mill-għola prezz garantit għall- Alpha.

SPTAR SAN LUQA - REFURBISHMENT

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jagħti informazzjoni fuq il-programm ta' refurbishment ta' l- Isptar San Luqa matul is-sentejn ta' Gvern Laburista kif ukoll x'se jsir issa mill-Gvern preżenti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qed tigi migbura u tinghata risposta f'xi seduta ohra.

SPTAR SAN VINCENZ - APPRENDISTI MASTRUDAXXI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni jekk hemmx vakanzi għal mastrudaxxi u welders fl-Isptar San Vincenz?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat li fir-Residenza San Vinċenz teżisti vakanza waħda ta' welder u li jista' jkun hemm bżonn ta' aktar mastrudaxxi fil-futur qarib.

VALLETTA/KOTTONERA - KUMITATI TA' RIABILITAZZJONI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-pjani li kellhom il-kumitati tar- riabilitazzjoni tal-Belt Valletta u tal-Kottonera għadhomx fis-seħħ jew jekk ġewx mibdula?

X'inhuma l-proġetti f'dawn il-pjani li huma maħsuba għas-sena d-dieħla?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress illi l-kumitati tar-riabilitazzjoni għad iridu jinħatru mill-ġdid, jixraq li tingħata opportunita' lil dawn il- kumitati meta jerġgħu jinħatru biex ifasslu l-prioritajiet tagħhom.

Fl- istess ħin, xogħlijiet mibdija mill-kumitati maħtura mill-amministrazzjoni preċedenti, baqgħu għaddejjin.

PARK NAZZJONALI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju waslu l-pjanijiet għal park nazzjonali, jiġifieri dawk ta' (i) Salina/Burmarrad; (ii) Ta' Qali; (iii) Delimara; (iv) Kottonera Heritage Park?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-pjanijiet għal Parks Nazzjonali waslu f'dawn l-istadji:

(i) Il-proposti tas-Salina/Burmarrad qed jiġu diskussi ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

(ii) Il-proposti ta' l-ewwel fażi għal Ta' Qali waslu fi stadju avvanzat.

(iii) Rigward Delimara, il-proposti għadhom qed jiġu żviluppati.

(iv) Il-proposta għall-Cottonera Heritage Park għadha fi stadju ta' diskussjoni.

MARSA - TRIQ IS-SAJJIED

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 334, jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex se jsir il-proġett ta' water culvert u asfalt ta' Fisherman Street, Marsa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onorevoli Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

SKEJJEL - MSIDA - SKOLA STA.

MARIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk għadx hemm il-ħsieb li tiġi kkonsidrata l- proposta li kienet diġa' tressqet mill-Ministeru lill-MUT dwar il-pjani biex l-Iskola Santa Marija, fl-Imsida ssir istituzzjoni edukattiva li tħarreġ liż-żgħażagħ b'diżabilita' bħala tħejjija għad-dinja tax-xogħol u għall-ħajja soċjali?

Jekk il-proposta se titwarrab, hemm xi pjan alternattiv?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-proposta li kienet magħmula f'laqgħa tal- Istatementing Board qed tiġi valutata.

Jidher li hemm kwartieri fis- sezzjoni ta' l-Edukazzjoni Speċjali li ma jaqblux mal-proposta oriġinali iżda li qed jipprospettaw soluzzjoni għat-Transition Services differenti mill-oriġinali.

MUŻEW MARITTIMU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk għadx hemm il-ħsieb li l-Mużew Marittimu jitmexxa bi skema ta' sħubija bejn il-Gvern u s-settur privat kif isir f'pajjiżi Ewropej?

Fiex wasal ix-xogħol li kien beda qabel f'din id- direzzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif intqal fid-Diskors tal-President fl-okkażjoni tal- Ftuh tal-Parlament, ser jiġu kkunsidrati strutturi operattivi ġodda għall- Mużewijiet fuq linji speċjalizzati u alternattivi għal dawk li jeżistu fi strutturi Governattivi.

RAĦAL ĠDID - IPOĠEW

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitlesta x-xogħol fuq l-Ipoġew?

Meta se jinfetaħ għall-pubbliku?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li x-xogħol fl-Ipoġew mistenni jitlesta fil- bidu tas-sena d-dieħla.

It-tiġdid tas-servizzi ta' l-ilma u d-drenaġġ fi Triq Ħal Luqa, li fil-preżent huwa sospiż sabiex ma jtellifx ix-xogħol tal- ħwienet ma tul il-Milied, ser jitkompla fil-bidu ta' Jannar.

Informat li b'hekk l-Ipoġew mistenni jkun f'qagħda li jerġa' jinfetaħ għall-viżitaturi f'April ta' l-1998.

SKEJJEL - PRIMARJI - SILLABUS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'qed jistenna l-Ministeru biex iqiegħed għall- bejgħ kopji tas-sillabu rivedut tal-klassijiet 4, 5 u 6 tal-primarja?

Tista' ssir pubbliċita' qawwija li dawn il-kopji jinsabu għall-bejgħ biex il-ġenituri jkunu jistgħu jixtruhom?

Meta se jkunu għall-bejgħ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kopji tas-sillabu rivedut tal-klassijiet 4,5 u 6 tal- primarja se jkunu għall-bejgħ ma jdumux.

Il-ġenituri se jkunu mgħarrfin b'kull pubblikazzjoni li tagħmel id- Diviżjoni.

SKEJJEL - KURRIKULU NAZZJONALI ĠDID

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Il-konsultazzjoni msemmija minnek fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 181 dwar il-Kurrikulu Nazzjonali ġdid ma' min saret?

Kemm il-laqgħa ta' konsultazzjoni saret u min attenda għaliha?

Min qed jagħmel l-analizi tal-feedback li daħal diġa' u li rriferejt għalih ukoll fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 181?

ONOR.

LOUIS GALEA: S'issa nbdiet konsultazzjoni dwar:

a) il-kapitlu ''Il-Kurrikulu u l-Ilsna Uffiċjali'' u saret laqgħa li għaliha attendew għalliema, Education Officers, membri ta' l-Institute of Linguistics u tal-Fakulta' ta' l-Edukazzjoni.

b) is-settur privat u saret laqgħa għall-membri kollha tal-PSA

c) il-kapitli 14 u 15 u saru diversi laqgħat ma' għalliema fuq bażi individwali jew bħala team fi skola, skond is-settur u s-suġġett li fihom l- għalliema jkollhom l-iżjed esperjenza.

Ix-xogħol fuq dawn il-kapitli jsir l-aktar fqu dawn il-linji.

S'issa x-xogħol fuq il-feedback sar mid-Dipartiment tal-Kurrikulu.

Inġabar l-akbar numru possibbli tar-reazzjonijiet li kien hemm; dawn ġew ikklassifikati skond it-tema li jittrattaw u saret l-ewwel identifikazzjoni ta' l-opinjonijiet differenti.

ŻABBAR - BOZOZ

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li jsiru bozoz ġodda f'dawn it- toroq f'Ħaż-Żabbar: i) Triq Ġanni Bonavia (bozza waħda); ii) Triq il- Kapuċċini (bozza waħda); iii) Triq il-Karmnu (tarf ma' Triq iz-Zingla) u fix-Xgħajra, f'Dawret ix-Xatt (fejn il-Ġorf tat-Tafal)?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba għad-dawl fit-toroq indikati mill-Onor.

Membru qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

EDUKAZZJONI - INKARIGU LIL EX-DEPUTAT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex minnu li ex-deputat Nazzjonalista, li ismu qed jintbagħat separatament, ingħata xi inkarigu fil-Ministeru ta' l- Edukazzjoni?

Jekk fl-affermattiv, x'inhu dan l-inkarigu u b'liema remunerazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 173 (Seduta Nru. 6).

MARSA - FTUĦ TA' TRIQ

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li tinfetaħ triq billi jitwaqqa' parti minn bini fi triq San Vinċenz, Marsa (26/27 Triq San Vinċenz)?

Jekk le, jista' jibgħat nota lir-residenti biex il- proprjeta' tagħhom tkun tista' tiġi żviluppata?

(Kopja ta' requisition order konnessa ma' din il-mistoqsija parlamentari qed tintbagħat separatament)

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nformat li m'hemm l-ebda' pjan mid- Dipartiment tat-Toroq biex parti mill-bini msemmi mill-Onor.

Interpellant jitwaqqa'.

Id-dipartiment kien informa lill-Kummissarju ta' l-Artijiet biex issir release ta' din il-proprjeta' fl- 1991 u għalhekk kwalunkwe' korrespondenza lir-residenti trid toħroġ mid-Dipartiment ta' l-Artijiet.