MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 650 It-Tlieta, 27 ta' Novembru, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 650

It-Tlieta, 27 ta' Novembru, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 27 ta' Novembru, 2001

WERREJ

MINUTI 400

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 400

KONDOLJANZI 401

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TA' L-AWTORITA` TAD-DJAR GĦAS-SENA 2001 - 2002 403

AĠĠORNAMENT 429

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 649 li saret fis-27 ta' Novembru, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

BORDIJIET U KUMMISSJONIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Jose` Herrera) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid fi ħdan id-dekasteru tiegħu, kemm hemm awtoritajiet, bordijiet, kummissjonijiet u entitajiet governattivi?

Jista' jgħid ukoll min huma ċ- chairmen, iċ-chief executive officers, id-diretturi u l-konsulenti legali ta' dawn l-istess entitajiet?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd)(f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra tabella li turi l-informazzjoni mitluba.

UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Fid-dawl tar-rapport li l-Unjoni Ewropea ppreżentat lill-gvern Malti u cioe` li fil-qasam tal-biedja u s-sajd ftit li xejn sar matul dawn l-aħħar tliet snin, ma jħossx li għandu jagħti r- raġunijiet lill-poplu dwar x'ikkawża dan in-nuqqas?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Interpellant jaf tajjeb li mill-ministeru sar ħafna xogħol fl-ambitu tat-tħejjija għas-sħubija ma' l-Unjoni Ewropea.

Ir- rapport tal-Kummissjoni jirrikonoxxi l-progress dwar l-integrated administration and control system, IACS, li abbażi tagħha jitħallsu s- sussidji u l-pagamenti diretti lill-bdiewa u r-raħħala.

Dan huwa fattur importantissimu u huwa l-bażi li nuru li nistgħu nipparteċipaw b'mod responsabbli fil-politika komuni agrikola ta' l-Unjoni Ewropea.

Bdiet tinbena l-infrastruttura meħtieġa biex il-Ministeru jkun imħejji sewwa sa meta Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea iżda wieħed irid jifhem li kien hemm bżonn ta' riforma radikali fil-politika agrikola ta' Malta qabel jibdew jitwaqqfu xi strutturi u kien hemm bżonn ta' pedament sod qabel jibdew jinbnew l-istituzzjonijiet.

DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jaġġornani dwar il-każ ta' koppja anzjani mill-Baħrija, li r-riferenza tagħha hija 29255?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ qiegħed fuq il-priority list peress li għad m'hemmx post vakant għall-koppja b'dipendenza bħal dan il-każ.

UNJONI EWROPEA - BIEDJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għat-tweġiba f'mistoqsija parlamentari nru.

29596, ma jħossx il-Ministru li ġaladarba bis-sħubija sħiħa ta' Malta fl-UE se jkun hawn il-liberalizzaZzjoni fil-kummerċ u se jitneħħew il-levies ta' protezzjoni tal-biedja f'pajjiżna, m'hemmx għalfejn il-ħtieġa li napplikaw u naħlu ż-żmien ninnegozjaw is-supply measures ma' l- UE sabiex nimportaw materja prima ta' l-ikel u prodotti ta' l-ikel li diġa` nimportaw bla dazju meta ninsabu barra mill-UE?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nassigura lill-Onor.

Interpellant li dak li qed ninnegozjaw ma' l-Unjoni Ewropea m'hu bl-ebda mod ħela ta' ħin.

UNJONI EWROPEA - KONTROLLI FUQ IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari nru.

29596, ma jħossx il-Ministru li jekk inkunu membri fl-UE, din timponi fuq il-Maltin u l-Għawdxin kontrolli fuq l-importazzjoni tal- materja prima ta' l-ikel u tal-prodotti ta' l-ikel importati mill-pajjiżi li m'humiex membri ta' l-UE, fosthom it-TARIC, Tariff Quotas u s-special saveguards provisions li huma reġistrati mal-WTO?

Fid-dawl tal-mistoqsijiet preċedenti u ta' l-iżviluppi riċenti, jista' l- Ministru jinformani bl-aħħar pożizzjoni tas-sitwazzjoni msemmija?

ONOR.

NINU ZAMMIT: M'hemm xejn xi nżid mat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

SKEJJEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

FAĊILITAJIET/BINI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb domanda parlamentari nru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Grazzi.

Insejjaħ lill-Prim Ministru.

KONDOLJANZI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, ftit tal-ħin ilu ġejn informat li wara nofsinhar miet Dr. Ġuże` Cassar, li kien għadda parti twila minn ħajtu attiv fil-politika, kemm bħala ministru kif ukoll bħala Speaker f'dan il-Parlament.

Jiena kelli okkażjoni li nkun naf lil Dr. Cassar pjuttost mill-qrib.

L- ewwel recollection li għandi tiegħu hija l-elezzjoni ta' l-1947.

Naturalment jien dak iż-żmien kelli biss 13-il sena pero` niftakarha sew dik l-elezzjoni u niftakar li Dr. Ġuże` Cassar kien wieħed mill-kandidati prospettivi.

Fil-fatt kien ġie elett f'dan il-Parlament minn dik l-ewwel elezzjoni ta' wara l-gwerra u ftit wara kien sar ministru.

Hu kien bniedem prominenti ħafna fil-Malta Labour Party u meta fl-1949 dan il-partit kien inqasam, hu kien wieħed mill-personalitajiet li ħa d-deċiżjoni li jkompli mal-partit l-ġdid li kien waqqaf it-tabib Boffa, ex leader tal-Malta Labour Party.

Fil-fatt hu kien baqa' jikkontesta l-elezzjonijiet.

Fl-1955 kien reġa' ħareġ mal-Malta Labour Party meta reġa' kien hemm l- għaqda bejn iż-żewġ friegħi tiegħu, u reġa' sar ministru.

Bejn l-1962 u l- 1971 ma kienx ikkontesta l-elezzjonijiet u mbagħad fl-1971 kien reġa' ħareġ mal-Malta Labour Party u kien ministru għal żmien twil.

Jiena sirt nafu ħafna mill-qrib u tgħallimt napprezza l-karattru tiegħu.

L-ewwelnett kien debater kbir, kien kapaċi jitkellem fuq kollox u kull meta kien ministru kien jieħu ħsieb il-liġijiet, ikunu ta' liema natura jkunu.

Jien mhux l-ewwel darba li kont nirrimarka lill-kapijiet ta' l-oppożizzjoni kemm Dr. Cassar kien jirnexxielu jagħmel diskorsi twal anke meta kellna l- ħsieb li ngħaddu xi liġi malajr.

Kellu kapaċita` kbira u aġilita` mentali qawwija biex jifhem suġġett u jitkellem fuqu.

Jien kont sirt nafu ħafna mill-qrib, partikolarment fis-snin sebgħin, wara l-elezzjoni ta' l-1971.

Dak iż-żmien il-pajjiż kien għaddej minn ċertu żmien interessanti u l-gvern tal-ġurnata kien ried jagħmel emendi kostituzzjonali.

Dawn l-emendi sostanzjali effettivament saru fl-1974 u Malta kienet saret repubblika.

Dak iż-żmien jien kont fl-oppożizzjoni u peress li la l-kap tal-Partit Nazzjonalista u lanqas il-prim ministru ta' dak iż-żmien ma kienu jattendu għal dawk il-laqgħat, hu dejjem kien ikun preżenti għad-diskussjonijiet li kienu jsiru u li għalihom kont ħafna drabi nattendi jien flimkien ma' kollegi oħra min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Dr. Cassar kellu l-kapaċita` li sitwazzjoni diffiċli jrendiha aktar faċli għal kulħadd, kultant anke b'xi ċajta.

Fil-fatt jekk xi ħadd kien imur l- uffiċċju tiegħu għall-ħabta ta' nofsinhar kien jgħidlu li wasal it-tempo dello spirito, jiġifieri l-ħin li jieħdu grokk whisky flimkien.

Din kienet ħaġa li ma kienx jgħaddi mingħajrha u dan juri proprju l-ġenjalita` ta' karattru li kellu.

Niftakar f'okkażjoni fejn jiena verament kont ħadt pjaċir.

Fl-1987 kont sirt prim ministru u konna għamilna delegazzjoni għall-kunsill ta' l- Ewropa.

F'waħda minn dawn il-laqgħat hu kien mar mad-delegazzjoni fi Strasbourg u niftakar li kont stidint lilu u lid-delegazzjoni kollha Maltija biex niltaqgħu u mmorru nieklu flimkien.

Din kienet waħda mill- okkażjonijiet li bqajt niftakar, speċjalment iċ-ċajt li kien jirrakkonta u l-episodji li għadda minnhom tul ħajtu, li kien jirriduċihom fil-livell veru uman tagħhom.

Dr. Cassar kien irrakkontalna okkażjonijiet meta kien hemm ħafna tensjoni bejnietna u kien jgħidilna li waqt dik it-tensjoni kollha, il-kwadru veru kien differenti ħafna minn dak li konna naħsbu.

Dr. Cassar kien persuna li bla dubju ta' xejn serva lill-pajjiż bl-aħjar mod li kien kapaċi għalih, ta kemm seta' lill-pajjiż u l-aħħar inkarigi li kellu kienu ta' aġent president tar-repubblika meta kien hemm okkażjoni li l-president kien ikun imsiefer.

Hu kien baqa' jaqdi dan id-dmir sakemm wasal fi stadju li f'eta' avvanzata lili stess kien qalli li ma xtaqx jiġi nominat aktar.

Nerġa' ngħid li Dr. Cassar kien persuna li bilfors wieħed jammirah għalkemm ma konniex naqblu spiss fuq l-ideat politiċi li hu kien iħaddan.

J'Alla jkollna ħafna nies oħra kapaċi bħalu, li jagħtu sehemhom għall-ġid ta' pajjiżna.

Hu qatt ma kien jaffronta jew jikkonfronta lill-avversarji politiċi tiegħu b'nuqqas ta' rispett imma b'rispett reċiproku u bi stima reċiproka.

Jiena ma nafx min huma l-familjari tiegħu, naf li l-mara tiegħu mietet qablu, naf li huwa kien viċin ħafna tal-mara ta' l-ex-ministru Michael Falzon, illi proprju l-bieraħ kien hawn fil-Parlament u ġie jgħidli li z- ziju Ġuż, kif konna nsibuh aħna meta konna fl-oppożizzjoni, kien ma jiflaħx.

Jien għedtlu li kont se mmur narah pero` jiddispjaċini li ma lħaqtx mort.

Fil-fatt illum waslilli l-aħbar kerha li Dr. Cassar ħalliena.

Għalhekk tajjeb li nqimu t-tifkira tiegħu u nagħtu l-kondoljanzi lill-qraba tiegħu.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ issa lill-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiena ningħaqad mas-sentimenti li esprima l-Prim Ministru.

Jien ukoll niftakar lil Dr. Cassar bħala ministru qabel ma jiena kont għadni dħalt fil-politika u li kien persuna importanti ħafna fil- Partit Laburista.

Meta jiena dħalt fil-politika u fl-1987 kont sirt membru ta' l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, lil Dr. Cassar sirt nafu aktar mill- viċin u ta' spiss kont nikkonsulta miegħu u nieħu pariri minn għandu.

Naf li l-Partit Laburista dejjem baqa' jikkonsulta miegħu għax hu kien jagħti pariri siewja, fejn kien ikun hemm xi diżgwid kien jara kif jagħmel biex inaqqsu jew jipprova jsib soluzzjoni u kull meta l-Partit Laburista kellu bżonn l-appoġġ tiegħu dejjem sabu, anke f'mumenti diffiċli ħafna.

Jien kont nammirah għall-mod kif kien isolvi l-problemi, kultant anke permezz ta' xi ċajta.

Niftakar li l-aktar li kien jikkwotah bħala "iz-ziju Ġuż" kien il-President Guido De Marco u aħna konna niċċajtaw miegħu, niġbdulu saqajh u hu kien jaqbad jidħaq.

Jien kont dħalt f'dan il-Parlament fl-1987 u t-tempo dello spirito kien isemmih ta' spiss.

Meta kien jiġi ħdejja u jgħidli li wasal it-tempo dello spirito kont nifhmu u għalkemm jiena ma nixrobx kont nara kif nagħmel biex inġiblu grokk whisky.

Niftakar ukoll li kien isemmi każ li kien seħħ fil- qorti.

Kien jgħid li darba daħal xi ħadd b'xi bhima l-Belt u dan kien ġie arrestat għax dak iż-żmien ma stajtx tidħol il-Belt b'din it-tip ta' bhima.

Dr. Cassar jirrakkonta kif kien iddefenda lil din il-persuna u ħariġha liberata għax irnexxielu jħawwad lil min kien qed jipprova jakkużah li dik il-bhima ma kenitx it-tip li kien qed jakkużah biha.

Din l-istorja kien jgħidha lil kulħadd biex juri kemm trid toqgħod attent kif tgħid l- affarijiet u kif tagħmilhom.

Il-konklużjoni hi li bil-mod kif kien jara kif se jsolvi l-problemi kien ta' ispirazzjoni mhux għalija biss imma naħseb għall-membri kollha taż- żewġ naħat tal-Kamra.

Jien persważ li ta ħafna għall-pajjiż, nerġa' ntenni l-kondoljanzi għan-naħa ta' l-Oppożizzjoni u ningħaqad man-naħa tal-gvern biex ngħid li verament tlifna persuna li kienet importanti ħafna u li tat sehem kbir lil pajjiżna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja wkoll tingħaqad maż-żewġ naħat tal-Kamra fil-mod kif esprimew ruħhom fuq l-Avukat Ġuże` Cassar u titlob lill-Clerk Assistent biex tibgħat il-kondoljazi lill-familjari tiegħu u twassal ukoll is-sentimenti kif espressi fis-seduta tal-lejla.

Issa nistgħu ngħaddu għall-kumplament ta' l-aġenda.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TA' L-AWTORITA` TAD-DJAR GĦAS-SENA 2001 - 2002

Ikompli mis-27 ta' Novembru 2001

MR SPEAKER: Ninforma lill-Kamra li s'issa l-gvern ħa 73 minuta u l- oppożizzjoni ħadet 76 minuta.

Għaldaqstant il-ħin ta' din is-seduta għandu jinqasam bi ftit iktar minn 76 minuta għall-gvern u ftit iktar minn 73 minuta għall-oppożizzjoni, bil-winding up għall-gvern.

L-Onor.

Helen Damato hija in possession.

ONOR.

HELEN DAMATO: Grazzi, Mr Speaker.

Inkompli fejn ħallejt dalgħodu meta għedt li l-awtorità tad-djar qed tassumi dejjem aktar rwol soċjali u semmejt żewġ shifts partikolari li huma ferm importanti.

L-ewwel wieħed li l-awtorità qed tinbidel minn scheme based authority għal service based authority u hemmhekk kelli f'moħħi b'mod partikolari s-servizz ta' care and repair.

Semmejt ukoll shift ieħor fejn qed naraw l-awtorità tidħol f'partnerships ma' NGOs ħalli mhux biss ikun provdut servizz tal-housing, imma jkun provdut sostenn biex in-nies li l-iktar għandhom bżonn ikollhom servizz ħafna iktar ħolistiku.

Issa ħalli nkomplu naraw kif qed jiġi espress dan ir-rwol soċjali permezz ta' diversi inizjattivi li l-awtorità tad-djar ħadet matul din l-aħħar sena.

Dan ir-rwol qed narawh anke permezz tal-proċess ta' amalgamazzjoni li jrid iseħħ bejn il-housing authority u d-dipartiment tas-social housing.

Dan il-proċess beda u jrid iwassal biex il-housing authority jkollha f'idejha t-tqassim tad-djar.

Iżda bħala parti minn dan il-proċess matul din is-sena l-housing authority spezzjonat numru ta' djar ta' l-applikanti fuq il-waiting list tad-dipartiment tas-social housing.

Permezz ta' hekk nistgħu ngħidu li ħafna nies ġew inkoraġġiti li flok jibqgħu jistennew fuq il-lista tas-social housing jibdew jibbenefikaw minn skemi oħra biex jirranġaw djarhom.

Fil-fatt għandna nies li jmorru fuq il-lista tas-social housing, imma fil- verità jagħmlu hekk għaliex ma jafux li hemm skemi oħra biex ikunu jistgħu jirranġaw djarhom.

Ħafna minnhom ikunu jippreferu li jibqgħu joqogħdu fejn huma billi jirranġaw id-dar tagħhom.

U permezz ta' dawn l-ispezzjonijiet ħareġ ċar li hemm ċerti nies li jistgħu jinqatgħu mill-waiting list tad- dipartiment tas-social housing billi jingħataw anke cash grants mill- housing authority biex jirranġaw djarhom.

Hawnhekk naraw shift ieħor għax il-grants li se jingħataw se jkunu ogħla minn dawk li kienu s'issa.

Fejn qabel kien hemm grant massimu ta' Lm1,800 għal substandard cases, issa dak se jitla' għal Lm2,500.

U l-grants li jingħataw għal każijiet fejn ikun hemm ħsarat perikolużi minn Lm2,500 se jitilgħu għal Lm3,000.

Aktar minn hekk, permezz ta' dan il-proċess ta' amalgamazzjoni qiegħda tinħoloq sistema waħda ta' punti għal dawk li qegħdin fuq il-lista kemm tal- housing authority u kemm għal dawk li qegħdin fuq il-waiting list tad- dipartiment tas-social housing biex dejjem ikun hemm inqas nies li jaqgħu between two stools.

Ngħaddi għal xi ħaġa oħra li qed tagħmel il-housing authority li għandha pjan estensiv ta' bini.

L-ispiża kapitali għas-sena d-dieħla se titla' għal kważi Lm6 miljun.

Iżda, kif għedt dalgħodu, tagħmel x'tagħmel se jkollok nies li m'humiex se jkunu kapaċi jixtru.

Għalhekk matul din l- aħħar sena l-housing authority għaddiet 82 unit lid-dipartiment ta' l- akkomodazzjoni soċjali biex dawn jinkrew.

Dan huwa pass pożittiv u wieħed jinkoraġġixxi li ma' kull stock li jkollha available il-housing authority jingħaddu numru minnhom lid-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali biex jiġu moqdija dawk li qegħdin fuq il-waiting list tagħha.

Mr Speaker, insemmi wkoll l-inizjattivi li ttieħdu favur persuni b'diżabilità.

Għall-ewwel darba single persons li għandhom diżabilità se jkunu jistgħu jixtru għaliex s'issa persuni single ma setgħux jixtru mingħand l-awtorità.

Dan apparti li l-awtorità qed tirriżerva 12% ta' l- istock kollu tagħha għal familji li jkollhom persuna b'diżabilità, u dawn qed jingħataw ukoll prijorità fuq il-kategoriji kollha.

Iżda l-awtorità għandha wkoll skemi biex persuni b'diżabilità jindirizzaw il-problema tagħhom personali billi jirranġaw id-dar tagħhom.

Ħafna drabi din l-għajnuna qed tissarraf billi dawn in-nies jistallaw stair lifts u anke lifts.

Din l-iskema partikolari m'hijiex marbuta mat-test tal-mezzi u hawnhekk għandna għotjiet ta' Lm1,500 għall-istair lift u Lm2,500 għal- lift.

Barra minn hekk insibu li l-awtorità daħlet għal proġett ieħor bl-iskop li tgħin persuni li għandhom problema ta' mobilità u joqogħdu fi flats tal- gvern.

Din l-iskema m'hijiex marbuta biss mal-Belt, il-Furjana u l- Kottonera, iżda kull fejn hemm persuni li għandhom problemi ta' mobilità u joqogħdu fi flats tal-gvern jistgħu japplikaw biex jiġi stallat lift,

persuni li għandhom problemi ta' mobilità u joqogħdu fi flats tal-gvern jistgħu japplikaw biex jiġi stallat lift, naturalment bil-kunsens tal- kumplament ta' dawk li joqogħdu fl-istess block.

Dan qed inaqqas mill- pressure li nies jitolbu li joħorġu mir-residenzi tagħhom, u qed inaqqas ukoll mill-pressure li nies jitolbu li jkollhom ground floor flats.

Nafu li f'kull block flats hemm żewġ postijiet biss fil-ground floor, allura jekk jiġi stallat lift tonqos din il-pressure u n-nies ikunu jistgħu jibqgħu joqogħdu fl-istess dar.

Inizjattiva li ttieħdet din is-sena li ta' min jiffoka fuqha, u anke jagħti l-prosit li ttieħdet, hija proprju dik li teffettwa l-aktar faxxa ta' nies li għandhom bżonn is-sostenn tagħna.

Hawnhekk qed nitkellem fuq żgħażagħ ta' bejn it-18 u l-21 sena li kienu jgħixu ġo istituzzjoni tat-tfal.

Ħafna drabi tkun inqatgħet ir-relazzjoni tagħhom minn mal-familja, allura meta jiġu biex jgħixu ħajja indipendenti ma' l-età ta' 18-il sena waħda mill- ikbar problemi li jiffaċċjaw hija proprju l-problema ta' fejn se jmorru joqogħdu.

Dawn ikunu għadhom żgħar, ikunu għadhom se jibdew jaħdmu u ma jkollhomx flus imfaddlin biex ikunu jistgħu jixtru d-dar tagħhom u anke l- kera tkun wisq għalihom.

L-awtorità qed taħseb f'dawn iż-żgħażagħ ta' bejn it-18 u l-21 sena permezz ta' sussidju speċjalizzat meta jsibu post fejn joqogħdu.

Dan is-sussidju ttrippla u tela' għal Lm600 għal kull appartament.

L-awtorità mhux biss qed tagħti dan il-cash grant imma permezz ta' l-aġenzija Appoġġ qed tagħtihom ukoll sostenn biex ikollhom integrazzjoni sħiħa fis-soċjetà.

Insemmi malajr is-single parents.

Hawnhekk rajna bidla fis-sistema ta' kif jingħataw il-punti lil dawk is-single parents li jkunu qegħdin ġo shelter u anke lil dawk li jkunu qegħdin joqogħdu f'postijiet b'kera għoli ħafna.

Is- sistema ta' punti l-antika kienet tiżvantaġġjahom għaliex kienu jingħataw inqas punti minħabba li diġà kellhom saqaf fuq rashom.

Issa qed jittieħed into consideration il-fatt li dawn qegħdin ġo shelter għax meta qegħdin ġo shelter ma jfissirx li għandhom post permanenti.

Dawn ix-shelters huma għall-emerġenza, li wieħed jidħol fihom f'mument ta' kriżi, imma mbagħad irid joħroġ minn hemm għax inkella ma jkunx hemm post għal crisis intervention.

Is-sistema ta' punti li qed tinħoloq, li dawn in-nies ma jibqgħux jiġu żvantaġġjati sempliċement għax għandhom shelter temporanju fuq rashom, qiegħda tgħin biex dawn is-single parents jingħataw dak in-nifs li għandhom bżonn u jitilgħu fil-lista ta' prijorità.

Mr Speaker, qabel ma nagħlaq nixtieq nirringrazzja lil dawk kollha li qegħdin jaħdmu fil-housing authority għax-xogħol, għall-impenn u għall-mod professjonali li bih huma qegħdin jesegwixxu l-ħidma tagħhom.

Veru li llum qegħdin niddiskutu l-estimi tal-housing authority, però ippermettuli wkoll li nirringrazzja lin-nies li jaħdmu fid-dipartiment tas-social housing u fid-dipartiment tal-construction and maintenance, kif ukoll dawk l-aġenziji u NGOs li qegħdin jikkollaboraw mal-housing authority biex flimkien dejjem intejbu l-qagħda tal-familji Maltin li l-iktar ikunu fil-bżonn biex dawn ikunu jistgħu jgħixu ħajja ħafna aħjar.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joe Sammut.

ONOR.

JOSEPH SAMMUT: Mr Speaker, qegħdin niddiskutu l-budget li huwa avveniment importanti fil-ħajja ta' kull parlament.

Iżda meta tistaqsi lin- nies li tiltaqa' magħhom sew fi ħwienet, f'każini u fid-djar, jekk jinteressahomx il-budget tinduna li hawn ċerta apatija.

M'għadux ikun hemm dak l-interess, dik il-ħeġġa li kien ikun hemm qabel biex kulħadd jara x'għandhom x'jgħidu d-diriġenti tal-pajjiż.

Riċentement kien hemm programm televiżiv u mill-kummenti li kien hemm wieħed jinduna li l-maġġor parti tan- nies jippreferu logħba football milli jisimgħu dak li jkun qed jingħad f'din il-Kamra dwar il-budget.

Naħseb li din hija attitudni li ta' min jistħarriġha.

Fil-passat il-budget kien xi ħaġa li tinteressa lil kull ċittadin.

Kulħadd kien jeħel quddiem it-television u jistenna biex jara x'se jmissu u kif se titjieb il-qagħda tiegħu, imma llum bil-kontra.

Illum donnu hawn dik l- apatija li l-budget isir għax bilfors irid isir, għax huwa parti mix-xogħol ta' kuljum, imma kulħadd jaf li ċerti miżuri jitħabbru iktar 'il quddiem.

Allura qed jonqos anke dak is-sens ta' fiduċja f'dak li jintqal għax kulħadd qed jinduna li m'huwiex dak li verament hemm ippjanat għalih.

U din hija xi ħaġa li sfortunatament qed tirrifletti ruħha anke fl-istess rapport ta' l-awtorità tad-djar.

Hawnhekk għandna rapport li suppost huwa analiżi ta' dak kollu li sar, u suppost jaħti indikazzjoni ta' dak kollu li ġie implimentat minn dak li ġie mwiegħed fis-sena ta' qabel, u suppost juri wkoll dak li hemm ippjabat għall-futur.

Imma wieħed bilfors ikollu jistaqsi x'inhi l-essenza ta' dan ir-rapport.

Jien nixtieq nidħol proprju fil-fond ta' dan li qed jingħad b'ħafna pompa - wara kollox x'ħin tidħol fih ma ssib xejn - ħalli noħroġ id- differenza bejn il-politika tal-gvern preżenti f'dan il-qasam u dak li qed ngħidu aħna bħala partit biex nilqgħu l-aspirazzjonijiet ta' min verament huwa fil-bżonn.

L-awtorità tad-djar hija struttura importanti fit-tmexxija tal-gvern għax id-djar huma dik ix-xi ħaġa li kulħadd ifittex sew biex jibni familja u sew biex ikollu l-wens tal-ħitan tiegħu.

Naħseb li ma kenitx deċiżjoni ta' kif ġie ġie meta l-gvernijiet tal-passat u tal-preżent għażlu li jkun hemm awtorità tad-djar biex tieħu ħsieb li kulħadd ikollu saqaf diċenti, imma kienet deċiżjoni immirata purament sabiex ħadd miċ-ċittadini ma jispiċċa bla dar.

Fil-fatt huwa prinċipju u dritt sagrosant stabbilit fil- Kostituzzjoni tagħna li kull ċittadin Malti jkollu fejn joqgħod.

Bħala kelliemi fuq il-housing huwa dan li nippretendi li nara meta niftaħ ir- rendikont ta' l-awtorità tad-djar.

Iżda spiċċajna bi ktejjeb mimli figuri li mhux kulħadd jifhimhom, u li fl-aħħar mill-aħħar huwa eżerċizzju ta' l- accountants li nsibu f'kull kumpannija oħra.

Ma nsibu xejn dwar il- problema tal-housing li kellna s-sena l-oħra u kif din qiegħda tiġi affrontata.

Punt ieħor li nixtieq insemmi huwa l-element ta' faqar ġdid li qed niffaċċjaw fil-mument.

Din hija realtà li, nammettuha jew ma nammettuhiex, qegħdin inħabbtu wiċċna magħha.

Illum għandna perċentwali sew ta' nies li għandhom saqaf fuq rashom - għalkemm żgur li mhux b'inizjattiva ta' gvern preżenti, imma b'inizjattivi ta' gvernijiet Laburisti - imma xorta qegħdin isibuha diffiċli wkoll għax id-distakk fis-soċjetà iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed jitwessa' minħabba li qed jinħass in-nuqqas ta' xogħol.

U n- nuqqas ta' xogħol awtomatikament jirrifletti ruħu fuq oqsma differenti, fosthom l-edukazzjoni.

Meta titkellem man-nies kulħadd jgħidlek li naqsu l- flus mill-idejn, allura l-familja trid tagħmel il-budget tagħha u tipprova tnaqqas anke minn oġġetti essenzjali, inkluż l-edukazzjoni.

Qegħdin insibu li qed tkun diffiċli li wieħed jibgħat lil uliedu fl-aħjar skejjel peress li hemmhekk irid iħallas, għax għalkemm isejħulha donation xorta huwa ħlas.

Il-familji m'humiex f'pożizzjoni li jibagħtu iktar minn wieħed minn uliedhom fi skola privata, allura biex ma jħossux il-kuxjenza tniggiżhom jagħżlu li ma jibagħtu lil ħadd.

Jiġifieri l-edukazzjoni huwa settur ieħor fejn wieħed qed jiġi kostrett li jagħmel l-ekonomija.

Imbagħad meta dawn it-tfal jikbru u jibdew ifittxu d-dar tagħhom jiffaċċjaw il-problema tal-housing, li hija effett dirett ta' miżura li ħadet l- amministrazzjoni preżenti, li qiegħda tirrifletti fuq l-ammont ta' housing disponibbli.

Qed nirriferi għall-kwestjoni taż-żieda fit-tariffi tal- qorti.

Forsi wieħed jistaqsi x'għandha x'taqsam, imma jien ngħid li għandha x'taqsam għas-sempliċi raġuni li s-sistema legali tagħna tagħti lok li jinqala' nuqqas ta' qbil kif għandha tinqasam proprjetà u wieħed ikollu bilfors jirrikorri għal soluzzjoni ġudizzjarja.

Allura hawnhekk deħlin fil- kamp tad-dikjarazzjoni tad-dritt.

Issa x'inhi d-differenza bejn il-każ fejn trid issir dikjarazzjoni ta' dritt u fejn għandek sempliċi talba fuq ammont finanzjarju?

Kif ġiet is- sitwazzjoni issa wara l-introduzzjoni tat-tariffi, wara l-mod kif ġew komposti l-kompetenzi tal-qrati, bejn it-tribunali, il-qorti tal-maġistrati u l-qorti superjuri, il-kawżi ta' kompetenza ta' Lm1,500 qed jissejħu small claims.

Ma nafx b'liema kriterji ddeċidejna li Lm1,500 hija small claim għax Lm1,500 huma ammont ta' flus sostanzjali.

Il-kompetenza tal-qorti tal- maġistrati tasal sa Lm5,000 u fil-qorti ta' fuq issir dikjarazzjoni ta' dritt.

Mill-qorti tal-maġistrati 'l isfel, sat-tribunali, il-ministru qed jargumenta li tbaxxew it-tariffi.

Żgur li t-tariffi huma ogħla milli qatt kienu.

Il-problema ma tinqalax fejn għandek ammont fiss, imma meta tkun trid dikjarazzjoni għax bilfors ikollok tmur fil-qorti ta' fuq, immaterjalment mill-introjtu li tista' tagħtik din il-proprjetà.

U hemmhekk kawża tiġik fuq it-Lm300.

Issa meta jkun każ fejn irid jiġi deċiż punt ta' liġi, allura jista' jkollok bżonn iktar minn kawża waħda.

Imbagħad għandek il- problema l-oħra li bilfors trid tqabbad perit tal-qorti, u l-ispejjeż dejjem telgħin.

Allura nispiċċaw li flok qed naraw kif nimbuttaw biex il-proprjetà tiġi fuq is-suq se nispiċċaw bil-problema - xi ħaġa li se niffaċċjaw żgur fis-snin li ġejjin - fejn se jkollna ammont sostanzjali ta' proprjetajiet sew ta' djar abitabbli u sew ta' proprjetajiet li jistgħu jiġu żviluppati, li se jinqabdu f'dawn iċ-ċrieki legali għax ħadd ma jieħu l-passi neċessarji.

Allura se nispiċċaw b'iktar proprjetajiet magħluqa.

Il-fatt li dan il-pajjiż qed jiffaċċja sitwazzjoni ta' faqar mhux qed nivvintah jien, m'huwiex rifless sempliċement minħabba l-fatt li ħafna ġenituri qed jilmentaw li l-edukazzjoni hija beyond their reach, imma anke l-istess chairperson ta' l-awtorità tad-djar ikkummentat f'dan is-sens.

F'artiklu ta' April qalet dan bl-aktar mod ċar billi ħadet l-eżempju ta' familja Maltija li trid tgħaddi b'introjtu ta' Lm5,000.

Mit-ton li kitbet forsi ma kenitx daqshekk konvinta li hawn tant nies li jridu jgħaddu b'Lm5,000.

Imma sfortunatament hawn ħafna, u jekk naraw iċ-ċensiment li kien sar fl-1995, insibu li kien ġie stabbilit li għandna faxxa mhux ħażin li jgħaddu b'Lm2,000 fis-sena u mhux b'Lm5,000.

Din hija ħaġa iebsa imma teżisti.

F'dak l-artiklu ċ-chairperson ammettiet bl-iktar mod kategoriku li anke l- awtorità tad-djar għandha proprjetajiet li mhumiex affordable.

Issa rridu nġibu quddiem għajnejna li l-awtorità tad-djar hija l-organu mwaqqaf biex purament jieħu ħsieb lil min m'għandux saqaf fuq rasu, sabiex dan ikun jista' jaffordja li jixtri.

Għandna din l-ammissjoni kategorika li l- housing li tipprovdi l-awtorità tad-djar m'huwiex affordable għal dawn in- nies li jaqgħu f'din il-faxxa.

Din hija sitwazzjoni inkwetanti ħafna, iktar u iktar meta qed inpoġġuhom fil-ġenb u ngħidu li ma nistgħux ngħinuhom.

U din il-problema lanqas hija indirizzata fl-istess rapport.

Biss dan it-tip ta' faqar m'huwiex problema unika għalina.

Il-politika tal-gvern preżenti hija li nidħlu fl-Unjoni Ewropea u ħafna jħarsu lejn id-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea bħala s-soluzzjoni għall- problemi tal-pajjiż.

Iżda dan l-aħħar fl-Unjoni Ewropea kkonkludew rapport, fejn ġiet ikkwotata Anna Diamantopoulou li hija l-Commissioner for Employment and Social Affairs fi ħdan l-Unjoni Ewropea, li minnu rriżulta li hemm 60 miljun li huma dikjarati li jgħixu below the poverty line.

Naħseb li din hija xi ħaġa allarmanti għall-Kontinent li jrid jingħaqad, imma tkun aktar allarmanti għalina għax jekk forsi l-problema ta' faqar fejn jidħol housing f'pajjiżna għadha m'hijiex daqshekk mifruxa, wisq nibża' li appena tiġi żmantellata l-protezzjoni tal-mod kif ikunu jistgħu jidħlu l-barranin u jidħol il-kapital hawn Malta, din il-problema tikber anke f'pajjiżna.

Minkejja l-fatt li l-proprjetà f'pajjiżna diġà hija expensive, xorta nemmen li għal ħafna mill-barranin li jkunu jistgħu jiġu hawnhekk, din se tkun irħisa.

Allura l-prezz tal-proprjetà se jkompli jogħla u jekk fil-mument qegħdin ngħidu li b'Lm5,000 dħul għandna stat fejn iċ-ċittadini mhumiex f'pożizzjoni li jaffordjaw il-housing tagħna, allura se tkun problema wisq ikbar jekk ikunu jistgħu jidħlu dawn il-barranin.

Dan id-dibattitu dwar il-housing huwa importanti għax minnu jrid joħroġ il- punt li ċ-ċittadin isir il-ministru tal-housing huwa nnifsu.

Allura wieħed jistenna li fit-tfassil tal-programm tagħha l-awtorità tad-djar kellha titkellem fuq dawn il-punti, u tgħid x'jista' jiġri 'l quddiem jekk aħna qed nippjanaw biex nidħlu fi ħdan l-Unjoni Ewropea.

Kif se tiġi tackled il-problema ta' housing jekk hemm tant nies li qegħdin jgħixu f'povertà fuq il-Kontinent?

Imma apparti dak l-element ta' faqar, hemm element ieħor - li 'l quddiem nixtieq nidħol fih iktar fid-dettall - tal- mod kif isir il-kejl.

Hawn Malta għadna bl-idea, kif joħroġ ċar mir- rapport, li l-mod kif isir il-kejl huwa billi nħarsu lejn x'għandu dak li jkun.

Naqbdu l-lista ta' l-assi ta' dak li jkun, ninvestigawh ta' taħt fuq, u naraw kemm għandu flus il-bank.

Jista' jiġri l-każ li jkollok persuna li tkun on the border, u għal ftit mijiet ta' liri jew forsi anke għal xi ftit liri, din ma tikkwalifikax.

Dan ifisser li din il-persuna tista' tgħix mingħajr ma tingħata għajnuna?

Ħaġa oħra li toħroġ mir-rapport li għadni kemm semmejt, fejn tkellmet Anna Diamantopoulou, hija proprju l-mod kif għandu jiġi deċiż jekk persuna tikkwalifikax jew le għall-għajnuna.

Fil-fatt it-tendenza hija iktar li nħarsu lejn dak li m'għandux dak il-bniedem u mhux lejn x'għandu.

B'hekk wieħed ikun jista' janalizza aktar it-tip ta' faqar li jeżisti fil-pajjiż.

Ngħaddi biex inħares ftit lejn xi punti saljenti li joħorġu mir-rapport.

Bla dubju ta' xejn quddiem għajnejja jiġu l-iskemi li toffri l-awtorità tad- djar li huma verament tajbin u wieħed irid jinkoraġġihom.

Dawn huma intiżi biex jgħinu u naħseb li jistgħu jkunu diretti b'mod li jiċċentraw iktar it- targets tagħhom.

Iżda d-diskors dejjem jaqa' fuq areas speċifiċi, fosthom il-Kottonera, il-Furjana u l-Belt.

Jien naħseb li meta jingħataw l-eżempji m'għandniex nibqgħu ċċentrati b'dan il-mod.

Wieħed mill-kummenti li smajna kien li ntnefqu ħafna flus fuq reklamar.

M'iniex se ngħid li ma sarx reklamar biex il-poplu in ġenerali jkun jaf dwar l-iskemi, imma hija ħaġa ta' l-iskantament li meta niltaqa' man-nies ftit huma dawk li jkunu jafu bihom.

Allura naħseb li hemm xi ħaġa ħażina fil-mod kif qed jiġu reklamati dawn l-iskemi.

Hija sfortuna li ħafna nies ma jafux li hemm ċerti skemi bħalma hija dik li tingħata għajnuna biex, per eżempju, jirranġaw kmamar tal-banju, is-sistema tad-dawl, ħsara ta' l- umdità u soqfa.

Tidħol fi djar u tinduna li dawn qegħdin jgħixu f'miżerja għax ma jaffordjawx jagħmlu dawk l-ispejjeż u sfortunatament ma jkunux jafu li hemm dawn l-iskemi biex jgħinuhom.

Jiġifieri żgur li hemm xi ħaġa ħażina.

Jien konvint li min-naħa ta' l-awtorità qed isir sforz biex kulħadd isir jaf b'dawn l-iskemi u ninsab konvint li hemm ċerta konċentrazzjoni fuq l-iktar partijiet ta' Malta li jissemmew li huma fil- bżonn ta' għajnuna biex issir manutenzjoni tad-djar, imma ma naħsibx li għandna nabbandunaw il-partijiet l-oħra ta' Malta.

Naħseb li kieku wieħed kellu jdur ċerti partijiet ta' Malta jiltaqa' ma' ħafna djar ta' dan it-tip.

Hawnhekk dejjem qed nindirizza s-south ta' Malta.

Ikun utli li wieħed jinvestiga għalfejn dawn in-nies ma jafux li hemm dawn l-iskemi u jekk hemm bżonn - m'hemmx għalfejn issir pubbliċità permezz tar-radjijiet - għandhom jintefgħu anke leaflets f'dawn l-inħawi.

Mr Speaker, ma neħux pjaċir li niltaqa' ma' każi - għax għalkemm jien nikkonċentra fuq in-nofsinhar tal-pajjiż xorta niltaqa' ma' każi u niddiskuti problemi ta' housing ma' ħafna nies li jgħixu fil-Belt - bħalma ltqajt f'żewġ blocks ta' flats fil-Belt, fejn ir-residenti kollha, li huma magħrufin ma' partit partikolari, kellhom il-kamra tal-bejt u l-common parts tagħhom irranġati barra ta' din il-persuna partikolari.

Bla dubju ta' xejn hawnhekk m'iniex qed nirriferi għall-awtorità tad-djar, imma għad- dipartiment tal-manutenzjoni u kostruzzjoni.

Ikun għajb li jsiru dawn l- affarijiet l-ewwelnett għaliex m'għandux ikun hemm din id-distinzjoni politika bejn in-nies li qegħdin jgħixu fl-istess appartamenti, u t-tieni nett ma nemminx li għandu jkun hemm min - għax ninsab żgur li m'huwiex il- ħsieb tal-ministru li nużaw dawn it-tip ta' servizzi għal skopijiet ta' kampanja politika - jinqeda b'dawn is-sitwazzjonijiet biex jogħġob lil xi ħadd partikolari.

Wieħed irid jinvestiga sabiex ikun żgur li meta jkun hemm skemi, sew jekk min-naħa ta' l-awtorità tad-djar u sew min-naħa tad- dipartiment tal-housing, maintenance and construction, l-affarijiet isiru kif għandhom isiru u kulħadd jirċievi s-servizzi li għandu jirċievi.

Ħaġa oħra dwar dawn l-iskemi li lili tinkwetani hija li meta ċ-ċittadin japplika għal din l-iskema u tintlaqa' t-talba tiegħu, iċ-ċittadin irid jixtri l-affarijiet u jħallas ix-xogħlijiet hu u mbagħad id-dipartiment jirrifondilu l-ispejjeż li jkun għamel.

Jekk dan għandu l-finanzi biex jixtri l-affarijiet u jħallas ix-xogħlijiet hu, allura ma jkunx il-każ li jikkwalifika għall-għajnuna.

Din waħda kontra l-oħra.

Naħseb li ħafna nies jaqtgħu qalbhom li japplikaw, għax ma jkunux jifilħu joħorġu dawk l- ispejjeż huma.

It-tieni nett din l-iskema għandha tiġi upgraded, fis-sens li jintuża dak il-prinċipju li llum qed jintuża fl-insurances.

Illum meta jkun hemm xi inċident il-parts tal-karozzi jixtruhom huma u jkunu huma stess li jgħadduhom lill-panel beater.

Naħseb li din tkun xi ħaġa utli għax l-ewwelnett id-dipartiment ikun żgur li dak il-materjal veru nxtara għax l-irċevuti jiġu depożitati għandu - għalkemm m'hijiex xi ħaġa li qatt ma smajnieha li jkun hemm min jabbuża u jirnexxilu jġib irċevuti għal dawn l-affarijiet meta fil-fatt ma jkunux inxtraw – u t-tieni nett l-affarijiet jimxu iktar b'effiċjenza u fit-tielet lok tinqata' dik il-ħafna burokrazija ta' karti, ġiri u periti.

Jiġifieri kollox isir on site, kollox jiġi deċiż dak il-ħin u iktar tkun ħaġa faċli.

Naħseb li ta' min jagħmel kjarifika dwar kif din l-iskema tkun iktar effiċjenti u ta' inqas piż għaċ- ċittadin li japplika għaliha.

Punt ieħor jirrigwarda l-fidi ta' ċnus.

Hija t-tendenza li jkun hemm pressjoni biex kulħadd isir is-sid ta' daru.

Hija ħaġa sabiħa u dak li jkun għandu jaspira għaliha.

Biss wieħed jinnota li l-awtorità tad-djar qed toħroġ ammont sostanzjali ta' flus biex tissussidja lil min irid jifdi ċ-ċens.

Issa hawhekk wieħed irid jagħmel distinzjoni.

Issa hawnhekk wieħed irid jagħmel distinzjoni bejn min m'għandux dar u min għandu dar li hija b'ċens.

Fejn bniedem m'għandux dar u jingħata saqaf wieħed jifhem li hemmhekk l-awtorità qed tagħmel sforz biex tiġi solvuta problema.

Min-naħa l-oħra min għandu ċens għandu d-dar tiegħu.

U hawnhekk wieħed jistaqsi jekk huwiex il-każ li l-għajnuna li l-awtorità tad-djar qed tagħti biex isir il-fidi taċ-ċens għandhiex tibqa' f'idejn l-istess awtorità, jew inkella wasalx iż-żmien li dawn il-flus joħroġhom il-gvern ċentrali, jekk għandu jkun hemm is-sussidju biex isir dan il-fidi.

Naħseb li jkun iktar utli li dawn il-fondi li qed toħroġ l-awtorità jintużaw band'oħra.

Kif diġà aċċennajt qabel, fejn jidħlu dawn l-iskemi huwa importanti l-mod kif issir l-analiżi ta' min jikkwalifika għalihom.

Naħseb li wasal iż- żmien li jinbidel it-test li jsir jekk bniedem għandux jikkwalifika għall- għajnuna jew le.

Kif diġà spjegajt iktar qabel, illum il-ġurnata t- tendenza hija li niċċekkjaw l-assi ta' dak li jkun, xi proprjetà għandu u kemm għandu flus il-bank.

Allura qed tinqala' l-problema li bniedem jista' jkun qed idaħħal xi ftit interessi li bihom jaqbeż bi ftit il-border line tal-kriterji biex jikkwalifika, bil-konsegwenza li ma jibbenefikax mill- għajnuna.

Għalhekk se jkollna ċerti djar li jistgħu jiġu rranġati u jiġu abitabbli, imma qed jibqgħu vojta.

Il-fatt li bniedem ikun qabeż bi ftit il-means test ifisser li dan ikun jaffordja jagħmel it-tiswijiet neċessarji.

Hawnhekk naħseb li s-sistema għandha tinbidel u tiġi applikata t-tendenza li hemm fuq il-Kontinent, li wieħed jeżamina x'inhuma n- nuqqasijiet ta' l-individwu.

Problema oħra li ilha ħafna tiġi diskussa, imma li ma rajt xejn dwarha min- naħa ta' l-awtorità, hija dik tad-djar vojta.

Forsi din ma taqax direttament taħt il-kompetenza ta' l-awtorità tad-djar, imma ladarba qed jintnefqu ħafna flus biex isiru studji li jirrigwardaw il-housing, naħseb li din il-problema tad-djar vojta għandha tiġi studjata.

Kif diġà għedt fl- introduzzjoni tiegħi, il-problema tad-djar vojta iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar se tikber.

Għalkemm saru diversi riċerki biex naraw fejn qiegħda din il-proprjetà u ta' min hi, milli jidher illum il-ġurnata waqaf kollox għax ftit għadna nismgħu fuqha u ftit huma l-inizjattivi li qed jittieħdu.

Naħseb li biex din il-problema tiġi riżolta l-ewwel ma jrid isir huwa li nħarsu lejn il-Kodiċi Ċivili li jirregola l-proprjetà nnifisha.

Apparti li l-problema tat-tariffi tal-qrati se tkompli żżid il-problema tad-djar vojta - u l-partit Laburista diġà wiegħed li se jirrevedi t-tariffi tal- qrati ħalli jkunu jistgħu jingħataw ċerti proprjetajiet li huma miżmuma l- qorti minħabba xi kwestjonijiet - ninsab konvint li trid issir analiżi ħalli tinstab soluzzjoni għal proprjetajiet li jew qegħdin il-qorti jew inkella qegħdin vojta minħabba li s-sidien ma jkunux jaffordjaw jiftħu kawża biex issir dik il-qasma, jew inkella għal raġunijiet ta' inkejja.

Fejn jidħol il-wirt hemm korp ta' liġijiet importanti, li għandu iktar minn 400 sena, u naħseb wasal iż-żmien li jiġi rivedut.

Xi ħaġa oħra li wieħed irid iħares lejha hija l-kwestjoni tal-kirjiet.

Hawn ħafna li qegħdin jaħsbu li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea din il- kwestjoni tal-kirjiet tiġi riżolta.

Żgur li mhux il-każ.

Il-protezzjoni tal-kirjiet hija xi ħaġa li nsibuha anke fuq il-Kontinent, u Allaħares ma jkunx hekk!

Hawn ħafna li qegħdin jitkellmu dwar kif għandhom jiżdiedu dawn il-kirjiet, kif għandhom jiġu regolati, imma naħseb li hawnhekk wieħed irid ikun kawt għaliex ħafna min-nies li qegħdin fil-kirjiet qodma llum huma pensjonanti u m'humiex f'pożizzjoni finanzjarja li jiffaċċjaw din ir- realtà.

Din hija xi ħaġa li l-amministrazzjoni trid iżżommha quddiem għajnejha.

It-tieni nett wieħed irid ikun kawt ukoll għas-sempliċi raġuni li ħafna nies huma moħħhom mistrieħ mid-dar tagħhom u kif iħossu dik id- daqqa ta' kirjiet għoljin se jsibuha diffiċli biex ikampaw.

Tajjeb inkunu ċari li fejn jidħlu kirjiet żgur li l-Unjoni Ewropea m'hijiex se tkun is- soluzzjoni.

Din hija xi ħaġa li trid tiġi diskussa internament.

Wieħed mill-għanijiet indikati mill-awtorità tad-djar huwa li tintroduċi iktar trasparenza fejn tidħol accountability.

Din hija xi ħaġa li wieħed irid jinkoraġġixxi għax ma ninsewx li l-awtorità tad-djar hija nkarigata minn ammont sostanzjali ta' flus u kulħadd iħares lejha bħala dik il-fonti minn fejn se joħorġu l-proprjetajiet, allura hemm lok fejn isir l-abbuż.

Għalhekk l-accountability hija importantissima.

Huwa interessanti li l- awtorità tad-djar qed telenka bħala prinċipju tagħha li se tkun iktar accountable għal dak li tagħmel.

Mr Speaker, fl-estimi ta' l-awtorità tad-djar insibu wkoll li ġiet amalgamata s-sistema tal-punti.

Hemm min jgħid li din hija sistema ġusta għax kulħadd jingħata l-punti skond dak li għandu, u hemm min jgħid li m'hijiex ġusta għax min għandu saqaf fuq rasu, anke jekk hu temporanju, jkun fi żvantaġġ.

Issa ġiet amalgamata s-sistema ta' punti ta' l-awtorità tad-djar u tas-social housing.

Iżda fl-opinjoni tiegħi, il-fatt li din is- sistema ġiet unita jagħti lok għal diversi problemi.

Minn din in-naħa tal- Kamra kien hawn il-kritika li l-allokazzjonijiet li kienu qed isiru bis- sistema tal-punti ma kenux qed isiru b'mod korrett u ġust.

Saru diversi mistoqsijiet, anke minni personalment, fejn intalbet spjegazzjoni għaliex persuni li kellhom inqas punti minn ħaddieħor ġew allokati postijiet, imma r-risposta kienet tkun li l-ministru ma setax jagħti l-informazzjoni peress li din hija konfidenzjali.

Issa li din is-sistema tal-punti ġiet amalgamata, ġiet riżolta din il- problema ta' meta wieħed jilmenta li individwu ngħata iktar punti minn ieħor?

Wieħed jista' jgħid li issa hemm il-bord ta' l-appell fejn wieħed jista' jappella dwar il-każ tiegħu.

Fil-fatt jirriżulta li kien hemm ċerti ilmenti li waslu quddiem il-bord ta' l-appell, ġew diskussi u kien hemm min ħa raġun.

Imma xorta waħda jien nemmen li ladarba b'din is-sistema tal- punti se jiġu allokati punti skond eżami li huwa diġà stabbilit, dan jista' jagħti lok għal abbuż kif kien jiġri qabel.

Barra minn hekk jien ma nemminx li din hija sistema ġusta.

Nerġa' ngħid li s-sistema ta' l-analiżi tal-mezzi tal-persuna m'għandhiex tkun iċċentrata fuq dak li għandha.

L-ewwelnett meta s-sistema tkun iċċentrata fuq il-fatt li individwu jingħata ċertu ammont ta' punti fuq dak li għandu, allura tkun qed timbotta lil dak li jkun biex jieħu miżuri ħalli ma jidhrux ċerti affarijiet fuqu.

Min-naħa l-oħra jekk tiġi mbuttata l- idea li wieħed għandu jiġi ġġudikat fuq dawk in-nuqqasijiet li għandu iktar inkunu realistiċi, iktar inkunu qrib taċ-ċittadin u dak li jkun iktar jipprova jgħin ruħu.

Ġaladarba qed nitkellmu fuq it-trasparenza ma nistax ma nagħmilx riferenza għaċ-chief executive li kellha l-awtorità tad-djar, is-Sur Grioli.

Bħal ħafna nies oħra, ma nafx ir-raġuni għaliex telaq jew ġie mkeċċi.

Din ħaġa li baqgħet misteru u ġaladarba l-awtorità qed tenfasizza daqstant li jkun hemm accountability, naħseb li anke l-awtorità għandha tkun accountable lejn dan il-parlament, lejn l-istess ċittadin u dan il-misteru ma jibqax misteru.

Ngħiduha kif inhi, in-nies titkellem u smajt ħafna versjonijiet, li ħafna minnhom qablu, li jispjegaw għalfejn tkeċċa s-Sur Grioli.

Min-naħa l-oħra, meta nisma' l-versjoni li smajt, ma naħsibx li jkun għaqli li f'dan il-mument wieħed jgħid li s-Sur Grioli telaq minħabba dik ir- raġuni.

Naħseb li għandha tkun l-istess awtorità li tiddikjara għalfejn telaq is-Sur Grioli.

Jekk xejn, għax is-Sur Grioli llum qed jokkupa kariga f'Kastilja, jiġifieri fl-uffiċċju tal-Prim Ministru, fejn wieħed irid ikollu ċerta fiduċja.

Allura mhux il-każ li wieħed jitfa' ċerti dubji dwar dan il-bniedem.

Imma d-dubji qegħdin hemmhekk u naħseb li jekk aħna qed nitkellmu fuq trasparenza wasal iż-żmien li jispiċċa dan il-misteru u wieħed ma jibqax fl-għama dwar x'ġara verament.

Qed ngħid dan għax jekk dak li smajt huwa minnu, li ġie mkeċċi bil-mod li ġie mkeċċi, allura jista' jagħti lok li ħafna nies ikollhom raġun ifittxu redress għall-problemi li setgħu ġew milquta minnhom.

Għalhekk ikun ġust li dan il-misteru ma jibqax misteru u kulħadd isir jaf verament x'ġara f'din l-awtorità, u x'kienu r- raġunijiet għalfejn bniedem li kien ilu jokkupa din il-kariga għolja għal tant snin ġie mneħħi mil-lum għal għada.

Mr Speaker, ninsab konvint li saru ħafna tentattivi biex l-awtorità tad- djar tkun effiċjenti u s-servizzi tagħha jissodisfaw lill-poplu in ġenerali.

Min-naħa l-oħra ma nistax ma nsemmix żewġ punti żgħar li ltaqjt magħhom jien personalment u smajt kummenti minn ġo l-istess awtorità dwarhom.

Punt minnhom huwa li l-awtorità hija understaffed.

Titkellem ma' min titkellem fl-awtorità jgħidlek li huwa nifsu maqtugħ, they are working under pressure u li m'humiex ilaħħqu max-xogħol.

U sa ċertu punt nista' naqbel magħhom għax iċċempel meta ċċempel l-awtorità trid ħin konsiderevoli biex jirrisponduk.

Imma l-agħar waħda kienet meta nbiddlu n-numri tat-telephones.

L- ewwelnett ma ltqajt ma' l-ebda avviż min-naħa ta' l-awtorità dwar dan, għalkemm kienet ir-responsabbiltà tal-korporazzjoni Telemalta li tavża.

Imma t-tajba kienet li meta int iċċempel in-numru ta' l-awtorità tad-djar mingħajr ma tagħmel 21 quddiemu kien jinstema' ringing tone imma ma jirrispondi ħadd.

Ma nafx x'inhi r-raġuni li fil-każ ta' l-awtorità mhux jaħdem is-servizz li inti tiġi mqabbad awtomatikament sakemm jgħaddi l- perjodu li fih tindara s-sistema li nżidu 21 qabel in-numri tat-telephone.

Forsi wieħed jaħseb li l-awtorità trid tfarfar mill-workload li għandha billi tħalli lil kulħadd jistenna fuq it-telephone mingħajr ma jaqbad magħha.

Naħseb li dawn l-affarijiet huma żgħar imma jitfgħu dell ikrah fuq l-istess awtorità.

Meta tmur fil-bini ta' l-awtorità wieħed mill-ewwel jinduna li hija understaffed minħabba l-ħin konsiderevoli li jrid jistenna sakemm jinqeda, iktar u iktar meta l-iskrivan ta' wara l-counter ikollu jidħol ġewwa, għax il-counter jibqa' unattended.

Naħseb li r-realtà tistona ma' dak li naqraw fil-ktejjeb pulit li għandna quddiemna fejn naraw kollox miexi fuq ir- rubini, kollox effiċjenti, imma mbagħad iċ-ċittadin jiltaqa' ma' sitwazzjonijiet fejn mhux talli ma jkunx moqdi kif għandu jkun imma jkollu jistenna ħin konsiderevoli.

Xi ħaġa oħra li ġibditli l-attenzjoni hija l-kwestjoni tal-care and repair unit, ħaġa innovattiva fi ħdan l-awtorità li ġiet imbuttata b'ċerta pompa.

Jien jidhirli li d-dipartiment tal-maintenance and construction jagħtu dan is-servizz ukoll.

Jiġifieri diġà hemm unit fi ħdan dan id-dipartiment li tieħu ħsieb il-blokki tal-flats tal-gvern.

Meta jkun hemm xi ilmenti hemm uffiċjali apposta li jmorru jivverifikaw u mbagħad jagħmlu x-xogħlijiet fil- proprjetà tal-gvern.

U jidhirli li fi ħdan is-CDU f'Beltissebħ hemm ukoll dan it-tip ta' unit li meta jidħlu ilmenti dwar proprjetajiet tal-gvern imur jinvestiga u jagħmel dawn ix-xogħlijiet.

Issa faqqas it-tielet wieħed, il-care and repair unit min-naħa ta' l- awtorità u nassumi li fuq proprjetajiet li mhumiex tal-gvern.

L-idea hija tajba, imma hawnhekk wieħed jistaqsi għalfejn din ir-ripetizzjoni kollha!

Jien ninsab informat li l-maintenance and construction unit tal-housing għandu mal-50 ruħ tas-sengħa impjegati miegħu li kapaċi jagħmlu dan ix- xogħol.

Kienu saru anke mistoqsijiet parlamentari fuq dan is-suġġett u l- informazzjoni li għandi jien hija li dawn in-nies iktar ma jagħmlu xejn milli jagħmlu.

Hawnhekk forsi hawn min jista' jikkoreġini, imma din l- informazzjoni li għandi jien.

Allura jekk diġà għandna l-unit, jekk diġà hemm min hu nkarigat biex jieħu ħsieb dawn ix-xogħlijiet, għalfejn għandu jkun hemm dan l-isparpaljar ta' fondi?

Din hija xi ħaġa li turta lil dak li jkun għax jidher biċ-ċar li bejn dipartiment u ieħor, immaterjalment jekk namalgamawx il-punti, u jekk inkunux ftit metri 'l bogħod minn xulxin, hemm nuqqas ta' koordinazzjoni sħiħa.

Hawnhekk ta' min jerġa' jagħmel l- istudji sewwa u jara kemm effettivament huwa utli li jkollna tliet dipartimenti separati.

Kumment ieħor f'dan is-sens - din id-darba qed nirriferi għall-construction and maintenance unit tas-CDU - huwa l-fatt kif dawn ifarfru minn dipartiment għall-ieħor.

Nirriferi għall-każ speċifiku fiż-Żurrieq fejn hemm saqaf ta' garaxx, li fuqu hemm dar ta' abitazzjoni, li huwa kkundannat għax ix-xibka faqqgħet u dan jista' faċilment jikkrolla.

Saret korrispondenza fuq korrispondenza sew mad-dipartiment tal-maintenance and construction u sew mad-dipartiment tal-construction and maintenance, minn Qajfas għal għand Pilatu, u s-saqaf għadu hekk sal-lum.

Kien hemm korrispondenza anke min-naħa tad-direttur tal-maintenance and construction li milli jidher daħal fil-fond fil-kwestjoni - u tapprezza l-fatt li daħal fil-fond fiha - u anke indika fejn iridu jsiru x-xogħlijiet.

Intbagħtet il- korrispondenza kemm min-naħa tiegħu u kemm min-naħa tal-persuna li tkellimt magħha, saru mistoqsijiet parlamentari hawnhekk biex tingħata r-raġuni għalfejn ma sarux ix-xogħlijiet u r-risposta kienet li l-mistoqsija għandha tintbagħat lid-dipartiment ikkonċernat.

U Alla jbierek, id-dipartiment ikkonċernat ħadd m'hu!

Il-biża' hu wieħed, li dak is-saqaf jispiċċa jiġġarraf u mbagħad ikollna l-artikli fil-gazzetti tas-soltu.

L-istess bħalma kellna meta kien hemm il-każ ta' Cesare.

Wara li waqa' smajna dak l- istorbju kollu!

L-istess qed jiġri fir-rigward ta' l-awtorità tad-djar, minn awtorità waħda din qiegħda tfaqqas f'diversi units.

Tajjeb li jkun hemm ċerta organizzazzjoni u tajjeb li x-xogħol ikun mifrux, imma huwa daqshekk neċessarju li jiġu kkreati units fuq units fi ħdan l-istess awtorità?

Għandu jkun hemm daqstant sparpaljar ta' flus?

Allura bilfors tasal għall- konklużjoni li dawn il-units kollha, apparti l-maskra li qed isiru biex inkunu organizzati, jirriflettu t-tendenza tal-gvern li tiġi organizzata awtorità f'awtorità f'awtorità.

U r-raġuni hija waħda: Just get jobs for the boys u xejn iżjed.

Għax ma nistax nifhem għalfejn f'dipartiment wieħed għandu jkun hemm diversi units kollha intiżi biex jindirizzaw problemi speċifiċi.

Xi ħaġa oħra ta' interess li toħroġ minn dawn l-estimi ta' l-awtorità tad- djar hija l-fatt li l-gvern iddeċieda li jpoġġi fuq is-suq proprjetajiet tal-Joint Office.

Din hija xi ħaġa li ħafna kienu qegħdin jistennew.

Ħafna kienu qegħdin jistaqsu dwar il-possibbiltà li jsir il-fidi ta' ċnus ħalli n-nies jixtru djarhom.

Din hija xi ħaġa li wieħed jinkoraġġixxi, imma żgur li mhux se tnaqqas il-problema tan-nies bla djar, għax min għandu l-proprjetà b'ċens qiegħda f'idu, allura żgur mhux se jkun il-każ li xi ħadd se jibbenefika fis-sens li jieħu dar fejn joqgħod.

Jiġifieri din mhix miżura li se tindirizza lil dawk in-nies li m'għandhomx saqaf fuq rashom, imma li se tibbenefika lil min diġà għandu l-proprjetà u b'hekk ikun qiegħed jinvesti.

Il-ministru ħabbar li l-proprjetajiet kollha tal-Joint Office se jitpoġġew għall-bejgħ.

Hawnhekk nitlob kjarifika għan-nom taċ-ċittadini kollha.

Fid- diskors tiegħu l-ministru poġġa l-kwalifika li sew jekk tkun residenza kif ukoll jekk tkun dar ta' villeġġjatura.

Allura forsi dawk huma l- proprjetajiet li se jitpoġġew fuq is-suq.

Iżda nixtieq kjarifika mingħand il-ministru dwar il-każ meta jkun hemm nies jabitaw fi proprjetajiet li ġejjin minn kirjiet antiki.

Attwalment dawn kienu rziezet li fl-antik kienu għorfa waħda li fiha kien jgħix il-bidwi u isfel kienu jinżammu l- annimali.

Illum il-ġurnata nbnew ħafna djar fil-viċinanzi u minn razzett fil-kampanja sar villaġġ sħiħ u dan ir-razzett spiċċa fin-nofs, allura l- użu tiegħu bħala razzett spiċċa.

Sfortunatament dawn huma proprjetajiet li kienu ngħataw lil dawn in-nies permezz ta' kuntratti speċifiċi għall-użu kummerċjali għax għall-Knisja ta' dak iż-żmien il-fatt li bidwi jrabbi l-annimali kien ifisser li qed jagħmlu kummerċ.

Xorta għadu kuntratt kummerċjali, imma l-użu tiegħu llum spiċċa.

Fil-fatt illum flok għandek il-bhejjem jgħixu ġo fih, dan ġie rranġat u qed iservi għal skop ta' residenza.

Dawn it-tip ta' proprjetajiet qegħdin f'moħħ il-ministru?

Dawn in-nies jistgħu jixtru dawn il-proprjetajiet ukoll?

Nixtieq li dan jiġi kjarifikat.

Kif kulħadd jaf tajjeb, il-gvern huwa fdat bl-amministrazzjoni tal-poprjetà u tal-fondi tal-pajjiż, u meta tpoġġi firxa tant wiesgħa ta' proprjetà fuq is-suq żgur li trid tpoġġi parti minn dak li l-amministrazzjoni ġiet fdata mill-poplu biex jiġi amministrat f'isimha.

Hawnhekk qed inkun spekulattiv ħalli naraw li ma jsirx bħalma ġara f'okkażjonijiet oħra.

Naħseb li l- iskop tal-gvern huwa li bniedem jixtri daru, imma fil-każ ta' persuna li għandha iktar minn proprjetà waħda, ma naħsibx li għandha tingħata l- fakultà li takkwista l-proprjetajiet kollha, sew jekk huma villeġġjatura u sew jekk huma residenza.

Għax jekk din il-persuna hija moqdija billi takkwista proprjetà waħda, il-proprjetà l-oħra tista' faċilment tiġi mgħoddija lill-awtorità tad-djar jew lil xi aġenzija oħra tal-gvern biex tagħtiha lil min m'għandux.

Naħseb li huwa utli li wieħed jidħol fid-dettall ta' dik il-klawsola biex jara li qabel isir il-bejgħ definittiv ta' dawn il-proprjetajiet, forsi ċerti proprjetajiet ikunu jistgħu jgħaddu għand min m'għandux.

B'hekk il- gvern ikun jista' jaqdi iżjed il-funzjoni tiegħu bħala gvern.

Fl-opinjoni tiegħi l-budget ta' l-awtorità tad-djar huwa 'l bogħod milli joħloq ċerta inizjattiva u wens li l-poplu jistenna.

Bħala inizjattiva żgur li fejn jidħol il-kamp tal-housing għadna lura ħafna għax, kif diġà aċċennajt, mhix qed issir dik l-inizjattiva biex jiġu kkreati iktar possibbiltajiet għal min qed ifittex dar u m'għandux dawk l-ammonti ta' flus fuq il-mejda kummerċjali.

U kif diġà għedt, min-naħa ta' l-awtorità tad-djar hemm l-ammissjoni li l-housing tagħha mhuwiex affordable għal ħafna nies.

Naħseb li dan kellu jkun il-punt li dan il-budget kellu jindirizza.

L-amministrazzjoni kellha tieħu l-inizjattiva biex tara kif se ssolvi din il-problema u min qiegħed fil-band li ma jaffordjax jixtri proprjetà jingħata wkoll l-opportunità li jkollu daru.

Dan huwa l-wens li l-poplu jistenna mingħand l-amministrazzjoni.

Min-naħa l-oħra bħala budget żgur li huwa 'l bogħod milli jserraħ ras il- poplu tagħna mill-mod kif se jġib il-flus.

Bħalissa f'Malta għandna problema kbira ta' xogħol.

Tmur fejn tmur issib nies jistaqsu għax-xogħol.

Ma nafx kif nisimgħu li l-figuri tan-nies qiegħda naqsu u n-nies li jaħdmu bi qligħ qegħdin jiżdiedu, għax ir-realtà li jien inħabbat wiċċi magħha kuljum hija li hawn nuqqas ta' xogħol.

U żgur li billi nagħsru lill-Maltin biex iġibu l-flus minn barra minn Malta m'aħniex se nsolvu l-problema li għandna ta' nuqqas ta' xogħol.

Jien naħseb li għandu jkun hemm diversi inizjattivi billi ninkoraġġixxu lill-barrani biex jiġi jistabbilixxi n- negozju tiegħu f'pajjiżna u b'hekk jibdew jiġu ġġenerati aktar postijiet ta' impjiegi.

Żgur li mhijiex se tkun inizjattiva flokha li jipprovaw jiġu ġenerati flus billi jitpoġġew il-proprjetajiet tal-Joint Office fis-suq.

Dawk huma flus li qed teħodhom minn but u tpoġġihom f'ieħor.

Naħseb li jrid ikun hemm ħafna iktar inizjattiva minn hekk.

Il-poplu Malti jippretendi li jħares lejn min ikun fil-gvern tal-ġurnata bħala l-amministratur, bħala l-missier li jrid jieħu ħsieb li jiġi ġġenerat dak il-ġid u żgur li fejn tidħol l- awtorità tad-djar il-poplu, speċjalment iż-żgħażagħ, qed iħarsu lejha bħala dik l-istituzzjoni li għandha tiġġenera l-opportunità għalihom biex anke huma jkunu jistgħu jibdew il-ħajja tagħhom bħalma bdewha ta' qabilhom.

Għalhekk dan il-budget huwa 'l bogħod milli jagħtihom dik l-opportunità biex ikunu jistgħu jimxu 'l quddiem.

Dan il-budget imur kontra dak kollu li dejjem qal l-istess gvern tal- ġurnata.

Filwaqt li erbat ijiem ilu konna nisimgħu li s-self-employed huma l-ħallelin ta' dan il-pajjiż, kif huma jevadu t-taxxa, fil-budget tal-lum qed naraw li l-gvern qed ineħħi l-audit accounts fil-konfront ta' ċerti kategoriji ta' taxpayers.

Allura qegħdin nerġgħu mmorru lura u qegħdin niftħu bieb minn fejn wieħed jista' jgħaddi.

U naħseb li mhux sew li ninqdew bil-fondi tal-pajjiż biex jinġibdu lura b'mod partiġġjan dawk li forsi setgħu tbiegħdu.

Mr Speaker, nagħlaq dan id-diskors tiegħi billi għal darba oħra naċċenna għall-fatt li fejn tidħol l-awtorità tad-djar mhix kwestjoni li niġu hawnhekk u npoġġu sempliċement rendikont ta' dak li ntnefaq, dak li daħħlet, u ta' dak li qed tagħmel permezz ta' l-aġenziji tagħha.

Naħseb li wasal iż-żmien li l-awtorità teħodha fil-kompitu tagħha li tfassal programm biex tħejji ruħha f'każ li Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea.

Għadna ma smajna xejn kif l-awtorità tad-djar se tinidirizza din il-problema, kif lesta taffronta n-nies li jistgħu jiġu f'pajjiżna b'ħafna iktar flus milli għandhom iċ-ċittadini tagħna, b'ħafna iktar potenzjal li jixtru l- proprjetajiet li għandna fis-suq bi prezz ogħla minn dak li attwalment jistgħu jifilħu għalih iċ-ċittadini tagħna.

Din hija problema tal-futur, imma ġaladara t-triq tal-gvern preżenti hija li aħna nidħlu fl-Unjoni Ewropea naħseb li hija xi ħaġa li trid timbarka fuqha bis-serjetà għax mhux il-każ li nidħlu u mbagħad naraw.

Il-housing huwa qasam li l-Unjoni Ewropea ma tidħolx fih, imma huwa mħolli f'idejn l-amministrazzjoni tal-pajjiż innifsu.

Allura iktar u iktar hemm il-ħtieġa li jekk għandhom isiru xi studji, għandhom jibdew isiru minn issa u mhux jitħallew għal iktar tard.

Kif kulħadd jaf, li tissieħeb fl-Unjoni Ewropea ifisser li ċ-ċittadini Ewropej ikollhom kull dritt li jġibu flus f'pajjiżna kemm iridu u jixtru proprjetà kemm iridu.

Huwa veru li qed jingħad li qed isiru diskussjonijiet biex tinżamm ir-regola preżenti li l- barranin li jiġu hawn Malta jkunu jistgħu jixtru proprjetà waħda, imma onestament nemmen li din hija rikjesta li ma tantx huwa faċli li tintlaqa' mill-Unjoni Ewropea.

Għaliex wieħed mill-prinċipji kardinali fl-Unjoni Ewropea huwa d-dritt ta' kull ċittadin li jmur minn post għall-ieħor ta' l- Unjoni Ewropea u jistabbilixxi ruħu hemmhekk, ikollu l-freedom of movement u anke l-libertà li jmexxi l-flus tiegħu, u l-flus tiegħu se jużahom biex jixtri proprjetajiet.

Kif nafu l-proprjetà fl-Ewropa m'għandhiex prezz baxx, allura nagħmel enfasi li ġaladarba kollox qed jindika li l-gvern huwa deċiż li jibqa' miexi fid-destinazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea, l-awtorità tad-djar għandha talloka dawk il-finanzi kollha biex sir studju dettaljat ta' kif din il- problema tista' tolqot lilna u lit-tfal tagħna, ħalli jittieħdu l-miżuri li għandhom jittieħdu.

Ġaladarba ċ-chairperson ta' l-awtorità tad-djar hija daqshekk konxja mill- fatt li għandna element ta' faqar li huwa preżenti b'mod li ċerta kategorija ta' nies ma jistgħux jixtru l-units li tipprovdi l-awtorità, allura għandna naraw kif nistgħu nipprovdu għalihom ukoll.

Żgur li s- soluzzjoni mhix se tkun l-appartamenti għall-kera għax għalkemm dawn huma indirizzati lejn min mhuwiex f'qagħda finanzjarja li jixtri d-dar, imma naħseb li dawn għandhom ikunu indirizzati iktar biex jidħlu fihom dawk il- koppji li jkunu għadhom se jibdew id-dinja milli familji ta' ċerta età li waslu biex joħorġu mid-dinja tax-xogħol.

Xi ħaġa li hija karatteristika ta' dan il-budget u li kienet imsemmija wkoll fil-budget preċedenti, hija l-kwestjoni tal-one-bedroomed flats.

Nifhem li dawn il-one-bedroomed flats huma intiżi biex jolqtu lil dawk in- nies li huma waħedhom, li forsi huma anzjani.

Biss irridu noqogħdu attenti wkoll li ma nispiċċawx nikkreaw xi slum areas ġodda.

Jeħtieġ li jinbnew dawn il-one-bedroomed flats għax jolqtu lil sezzjoni ta' nies li m'għandhomx għalfejn kobor ta' djar, imma min-naħa l-oħra ma jridux jintużaw biex jakkomodaw familji.

Wisq nibża' li, ġaladaraba ma jkunx hemm ċertu kontroll fuq kif jistgħu jintużaw dawn il-one-bedroomed flats, nistgħu faċilment nikkreaw slum areas ġodda u nispiċċaw bi problemi li kellna fil-passat u li forsi għad baqa' wkoll.

Nixtieq nikkonkludi billi nenfasizza l-punt dwar il-mod kif qed issir ir- riċerka min-naħa ta' l-awtorità tad-djar.

Jidher li hemm bordijiet speċifiċi u saret ħafna riċerka ta' ċerta utilità, imma għadha ma wasslitx biex nindirizzaw problemi li għandna f'ċerti areas partikolari.

Mhux sempliċement minħabba l-fatt li nħarsu lejn il-Kottonera b'iktar prijorità milli nħarsu forsi lejn Birżebbuġa jew iż-Żurrieq, imma l-problema qiegħda fil-mod kif, wara dan id-diskors kollu li jirrepeti ruħu minn sena għall- oħra, sal-ġurnata tal-lum għad għandna ċerti familji li qegħdin jgħixu f'faqar estrem.

Fid-diskors tal-budget preċedenti l-Onor.

Joe Mizzi kien qal li hawn pets ta' ħafna nies li jgħixu aħjar minn ċerti familji.

Din hija xi ħaġa li mhux sempliċement qiegħda tolqot il-housing bħala housing, imma qed tolqot aspetti oħra tal-ħajja.

Dawn huma problemi marbuta mhux sempliċement man- nuqqas ta' xogħol, mal-vizzju tad-droga u tal-logħob, imma jistgħu jkunu anke problemi mentali.

U naħseb li wasal iż-żmien li fir-riċerka li ssir jiġu nkorporati dawn it-tip ta' problemi wkoll.

Nieħdu l-każ ta' persuna li ssib ruħha separata.

Hija ħaġa magħrufa li l- iktar parti li tbati fil-każ ta' separazzjoni hija l-mara.

Tħares kif tħares il-mara se tbati bilfors, sew minħabba l-fatt li l-biċċa l-kbira jkollha t-tfal magħha u anke mil-lat ta' job opportunity.

Dawn huma problemi li, jistinka kemm jistinka l-istat, se jibqgħu jirrikorru magħhom.

Għalhekk huwa tajjeb li meta jsiru ċerti sudji jiġu nkorporati wkoll dawn it-tip ta' problemi.

L-istess fil-każ tal-problema tal-vizzju tad-droga.

Dawn huma kollha problemi li għandhom jittieħdu in konsiderazzjoni u jingħataw prijorità meta titfassal l-istrateġija ta' kif se jinbnew ċerti units.

Irrid ngħid li naqbel ukoll ma' dak li qalet fl-artiklu li kienet kitbet iċ- chairperson ta' l-awtorità li m'għandux isir bejgħ tal-proprjetà min-naħa tal-housing.

M'għandux isir bejgħ għal żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett għaliex jekk tibqa' dejjem tnaqqas mill-istock tal-housing fl-aħħar għad jiżvinta.

Aħna għandna pajjiż żgħir u l-area tagħna dejjem qed titnaqqar u, fl-opinjoni tiegħi, sfortunatament illum l-awtorità tad-djar spiċċat iktar aġenzija tal-bejgħ ta' proprjetà milli aġenzija b'anima soċjali, kif jgħid l-istess statement li jintroduċi r-rapport.

Naħseb li dan l- element spekulattiv m'għandux jibqa' l-prijorità ta' l-awtorità, imma huwa iktar il-każ li l-awtorità tieħu d-dimensjoni iktar soċjali u kemm jista' jkun ma jsirx bejgħ.

Il-fatt li ma jsirx bejgħ min-naħa ta' l-awtorità u tkun iktar inklinata fuq l-aspett soċjali, fis-sens li tipprovdi kemm jista' jkun housing anke b'rati mnaqqsa aktar minn dak li jkun aċċettabbli, naħseb li jkun iktar ta' għajnuna lil min verament huwa fil-bżonn.

Dan iwassalni għal punt ieħor li nixtieq nagħlaq bih, cioe' kemm il-bini tagħna għandu jkun għoli.

U dwar dan inħoss li għandu jkun hemm koordinazzjoni ma' l-awtorità ta' l-ippjanar.

Fil-fatt xi xhur ilu kont qiegħed f'diskussjoni ma' uffiċjali ta' l-awtorità ta' l-ippjanar fejn ġie ndirizzat proprju dan il-punt.

Huwa veru li f'ċerti postijiet ma tistax tgħolli kemm trid minħabba problemi ta' toroq dojoq, imma veru wkoll li hemm ċerti areas li jifilħu li jkun hemm bini għoli.

Bħalissa għandi f'moħħi l-aħħar area li nbniet f'Pembroke fejn hemm triq wiesgħa, area vojta, imma l-għoli tal-bini li sar huwa biss ta' żewġ sulari.

Wieħed jistaqsi għalfejn meta tiġi biex tagħmel housing units għal skop soċjali tgħolli biss żewġ sulari jew tliet sulari meta ftit 'l isfel ġo Paceville għandek torri li jitla' dak l-għoli kollu?

Naħseb li kieku nibnu iktar sulari jkun iktar utli sew mil-lat ekonomiku u anke biex jiġu regolati l-prezzijiet.

Il-gvern m'għandux jintervjeni b'mod arbitrarju kif jiġu regolati l-prezzijiet tal-proprjetà, imma min-naħa l- oħra jrid ikun hemm xi ħaġa li permezz tagħha jsiru pressures biex il- prezzijiet ma jibqgħux telgħin.

Jekk nagħmlu użu iktar effettiv mill-arja tagħna, jiġifieri li ngħollu l-bini, dan ikollu effett li jirregola l-għoli tal-prezzijiet.

Ma naqbilx li biex tirregola l-prezzijiet, bħalma kont qiegħed naqra riċentement, għandhom jiġu mposti taxxi fuq proprjetajiet magħluqa, taxxi fuq min għandu ċertu ammont ta' stock ta' djar, għax tkun qiegħed torbot idejn min irid jinvesti u jiżviluppa.

Imma huwa importanti li l-awtorità tagħmel użu ħafna aħjar mill-arja li għandha available.

Hawnhekk nenfasizza li huwa importanti anke għall-awtorità ta' l-ippjanar li jsiru pjanijiet bil-quddiem dwar fejn l-awtorità tad-djar għandha f'moħħha li tiżviluppa, u jittieħdu dawk il-passi kollha neċessarji biex il- height limitation jiġi aġġustat.

Għax huwa għajb li llum il-ġurnata qegħdin f'sitwazzjoni fejn għandna ċ-ċans nużaw l-ispazju biex nogħlew 'il fuq u mhux qegħdin nużawh bil-konsegwenza li dawn l-ispazji qegħdin jinbiegħu u l-gvern ma jkunx jista' jiżviluppa dik l-arja.

Għax ġaladarba tinbiegħ ma jkun jista' jagħmel xejn iżjed, imbagħad ikollna nieħdu minn dik il-kampanja li għandna għad-dispożizzjoni tagħna li hija intiża biex tibqa' għal uliedna.

Mr Speaker, dawn huma kollha punti li ma jissemmewx fir-rendikont ta' l- awtorità tad-djar u li naħseb li għandu jsir iktar studju fuqhom.

M'għandniex niġu hawnhekk kull sena sempliċement b'rendikont ta' dak li hu ovvju.

Wasal iż-żmien li bħala awtorità tidħol fid-dettall dwar kif jista' jsir investiment aħjar, kif jista' jsir użu aħjar mill-art tagħna u kif jistgħu jinbidlu ċerti policies biex ngħinu iktar.

Wara kollox x'inhu l- iskop ta' l-awtorità tad-djar?

Żgur li m'huwiex dak finanzjarju.

Ma naqbilx li għandu jkun hemm dak l-element ta' dħul kif insibu llum.

Naħseb li llum kulħadd jaqbel li l-awtorità tad-djar għandha terġa' tmur lura għal dak iż-żmien ta' meta kienet timbotta hi biex dak li jkun ikollu s-saqaf fuq rasu, u mhux ikun iċ-ċittadin li jrid jistinka u jara minn fejn se jġib il-flus biex jakkwista dar mingħand l-awtorità li wara kollox qed tieħu l-artijiet tal-poplu b'xejn biex tibniehom u mbagħad il-qligħ jiġi amministrat minnha.

Naħseb li xorta tkun qed taqdi l-funzjoni tagħha jekk hi tipprovdi dak il-housing li għandu jiġi provdut bi prezzijiet li jkun jista' jaffordjahom kulħadd.

Nerġa' ngħid li inkwantu l-iskemi, dawn għandhom jibqgħu hemmhekk, imma naħseb li għandu jinbidel il-mod kif iċ-ċittadin li jrid jibbenefika minnhom qiegħed jiġi mġiegħel li joħroġ il-fondi hu u mbagħad jiġi reimbursed.

Naħseb li tkun iktar ta' għajnuna jekk l-awtorità nnifisha tidħol fil-problema ta' dak li jkun u mingħajr ħafna burokrazija żejda jsiru x-xogħlijiet direttament mill-awtorità.

U m'hemmx għalfejn ikollok diversi aġenziji biex isiru dawn ix-xogħlijiet.

Għandu jkun hemm kontroll ta' kif jitwaqqfu ċerti organi fi ħdan l-awtorità.

Il-fatt li hemm tliet units fi tliet dipartimenti differenti iktar milli hija xi ħaġa ta' pompa, xi ħaġa kreattiva ta' l-awtorità, hija xi ħaġa li għandha tiġi regolata.

Dawn għandhom jitneħħew għax l-istess fondi għalihom faċilment jistgħu jintużaw għal skopijiet aħjar biex jiġu kkonsidrati ilmenti li m'għandhomx għalfejn idumu xhur jistennew.

Insemmi każ partikolari ta' individwu li applika ma' l-awtorità biex jirranġawlu l-kamra tal-banju għax il-mara tiegħu kienet disabled sew.

It- talba tiegħu ntlaqgħet u mar il-perit biex jassessja x-xogħol li jrid isir, imma in the meantime għaddew ix-xhur u l-mara tiegħu mietet.

Jiġifieri l- awtorità għandha tkun iktar effiċjenti ħalli verament il-poplu tagħna jħoss dak il-wens li jixtieq.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Grazzi.

Sur President, it-tentazzjoni hi li nelenka l-punti kollha li ma qbiltx ma' l-Onor.

Joe Sammut dwarhom.

Però se nagħmel il-kontra, se nelenka tlieta li qbilt miegħu dwarhom.

Waħda hija li jsir rapport dwar l-impatt li jkollna fuq il-housing hawn Malta meta Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea l-ewwelnett għaliex jien nemmen li r-rapporti jiċċaraw l-ideat, u jekk xejn biex naraw jekk verament hemmx il-biżgħat li semma l-Onor.

Sammut.

It-tieni punt huwa dwar il-faqar.

Għandna faxxa ta' nies li jaqgħu taħt il- poverty line.

M'hijiex ġustifikazzjoni li minn hawnhekk nisfida lil xi ħadd li jsibli pajjiż li m'għandux din il-faxxa ta' nies.

Aħna qegħdin hawn biex naraw li dik il-faxxa ta' nies dejjem u dejjem tidjieq.

U verament nemmen li l-awtorità tad-djar fis-sena ta' ħidma tagħha li għaddiet għamlet inizjattivi u daħlet għal impenji biex tara li fejn jidħol il-housing almenu dik il-faxxa dejjem tonqos.

It-tielet ħaġa li naqbel ma' l-Onor.

Sammut dwarha hija dwar ir-rapport li għandna quddiemna.

Nagħmel parentesi żgħira dwar il-kwestjoni tat- telephones li ma naqbilx miegħu dwarga għax dalgħodu ċempilt mingħajr ma għamilt it-21 quddiem in-numru u xorta qbadt ma' min kelli bżonn fl- awtorità.

Dalgħodu smajt lill-Onor.

Marie Louise Coleiro tgħid li hi xtaqet - kienet semmietha wkoll is-sena l-oħra - li tingħata iktar informazzjoni f'dan ir-rapport.

Meta kellimt liċ-chairperson u lill- management team tagħha ftit ilu qaluli li dan huwa pjan ta' ħidma, u allura huwa floku li jkun hekk.

Però għal darb'oħra ngħid li nixtieq li jkollna aktar informazzjoni biex verament ikun rapport li jagħti mertu sħiħ għal dak li għamlet l-awtorità u dak li beħsiebha tagħmel fis-sena li ġejja, għax kif inhu r-rapport ma jagħtix kredtu sħiħ għal dak li sar u dak li se jseħħ.

Fil-ftit ħin li għandi xtaqt niffoka daqsxejn fuq il-home ownership schemes.

Kulħadd jaf li kieku wieħed kellu jagħmel survey - ma nafx jekk sarx - fejn jistaqsi x'inhi l-prijorità tal-Maltin u ta' l-Għawdxin, dawn jgħidulek li s-saqaf fuq rashom ikun tagħhom.

Aħna lkoll naspiraw li nkunu sidien tad-djar fejn noqogħdu u r-raġunijiet għal dan huma varji.

Waħda minnhom hija l-fatt li aħna pajjiż żgħir fejn il-proprjetà għandha valur enormi, allura fid-dar tagħna aħna naraw l-akbar investiment li jista' jkollna, kif ukoll serħan tal-moħħ u sigurtà.

Minkejja ċ-ċokon u d-densità għolja ħafna tal-popolazzjoni tagħna, aħna pajjiż li għandna l-anomalija li għandna fost l-akbar djar fl-Ewropa, però għandna wkoll waħda mill-ogħla rati ta' sidien ta' djarhom.

Infatti tul is- snin kellna bosta amministrazzjonijiet li pprovaw iwieġbu għal din il- ħtieġa.

Hija xi ħaġa pożittiva u ta' min jinkoraġġiha, imma għandha n- negattiv tagħha.

L-ispekolazzjoni fuq il-proprjetà hawn Malta hija qawwija ħafna b'riżultat li l-prezzijiet tal-proprjetà privata tul is-snin rajniehom jisparaw 'il fuq u għandna faxxa wiesgħa ta' nies li żgur m'għandhomx il-mezzi biex jersqu lejhom.

Aħna għandna problema ta' housing li qiegħda tikber minħabba tibdil fil- lifestyles.

Hawnhekk diġà ssemma li issa żdiedu s-single parent families u koppji separati.

Fejn qabel kellna koppji li ma kenux jiddejqu li għall- ewwel ftit snin taż-żwieġ tagħhom imorru joqogħdu mal-ġenituri, illum lanqas joħolmuha sakemm ma tkunx neċessità.

Mill-banda l-oħra kellna ġenituri li meta jikbru kienu jagħżlu li jmorru joqogħdu mat-tfal, imma din m'għadhiex issir għax qed naraw li l-anzjoni jibqgħu jgħixu indipendenti ġewwa djarhom.

Allura l-problema dejjem qed tikber.

F'dan il-pajjiż nitkellmu wkoll dwar il-ħtieġa li l-gvern jipprovdi affordable housing.

Il-piż jaqa' fuq il-gvern biex jipprovdi numru ta' djar u appartamenti għall-bejgħ bi prezzijiet realistiċi.

Din l-iskema minn dejjem kienet popolari ħafna għax, kif għedt, b'dan il-mod biss ċerti nies ikunu jistgħu jixtru djarhom.

Id-domanda għal din l-iskema hija kbira, infatti fil-bidu tas-sena, meta ħarġu 99 fond għall-bejħ, kien hemm iktar minn 650 applikazzjoni għalihom.

Dawn il-fondi li kienu bejn Lm15,000 u Lm25,000 huma popolari ma' ċerta sezzjoni tal-poplu għaliex mingħand il-privat wieħed ma jsibx jixtri djar u appartamenti b'dawk il- prezzijiet, jew neqsin ħafna jew m'humiex f'lokalitajiet li jiġbdu n-nies.

Fost dawk li japplikaw biex jixtru f'din il-faxxa ta' prezzijiet hemm koppji għarajjes u koppji miżżewġin bi tfal żgħar.

Probabbli li jkunu bi dħul wieħed jew il-mara taħdem ukoll, imma d-dħul ma jkunx kbir ħafna, u l- piżijiet l-oħrajn ikunu kbar ukoll, allura ma jkunux jifilħu għall- prezzijiet eżorbitanti.

Mr Speaker, qed jiżdied in-numru ta' appartamenti u djar li l-awtorità qed toħroġ għall-bejgħ kull sena u magħhom qegħdin jinbidlu l-kondizzjonijiet biex aktar nies isiru eliġibbli.

L-Onor.

Sammut beda jitkellem fuq il- kriterji li għandna nużaw, li m'għandniex naraw dak li għandu bniedem imma dak li m'għandux.

Jien ngħid li skond minn fejn tħares lejha għax meta inti tara li bniedem m'għandux dħul għoli, m'għandux dar tiegħu, m'għandux faċilitajiet sanitarji fid-dar fejn joqgħod fil-preżent, allura inti tkun qed tħares lejn in-nuqqasijiet tiegħu.

Però ħalli nħares lejn dak li jagħmel eliġibbli koppja li waslet biex tiżżewweġ.

Qabel kellna Lm12,000 bħala ceiling.

Issa meta wieħed jikkonsidra li ma' l-assi kienu jitkejlu anke l-valur tal-karozza jew il- karozzi li kellhom il-koppja, u anke l-flus li jkunu ġemmgħu t-tnejn bl- għan li jiżżewġu, allura tinduna li malajr jinqabżu t-Lm12,000.

Allura llum il-limitu tela' għal Lm15,000, imbagħad għandek ukoll is-ceiling tad- dħul annwali li ċċaqlaq minn Lm7,000 għal Lm8,000.

U b'hekk hemm numru akbar ta' għarajjes li se jidħol f'din il-bracket.

Dehru xejriet oħra interessanti ħafna għax jirriflettu kif qed tiżviluppa l- ħajja soċjali tagħna l-Maltin.

L-awtorità qed tgħid li filwaqt li qabel kellha ħafna iktar diffikultà biex tbigħ postijiet b'żewġ kmamar tas-sodda - għax il-preferenza kienet li jkollhom tlieta peress li l-loġika tal- Maltin, li dejjem ħabbejna d-djar kbar, kienet li jekk tiżżewweġ u jkollok tifel u tifla, allura trid tlett ikmamar tas-sodda biex tagħtihom kamra kull wieħed - issa għal raġunijiet differenti, fosthom il-finanzi, l- awtorità għandha mat-terz ta' l-applikanti li qed juru preferenza għal djar b'żewġ kmamar tas-sodda.

Hemm terz ieħor li qed juru preferenza għal postijiet b'kamra tas-sodda waħda.

Issa jekk inħarsu lejn il-bejgħ tal-postijiet tal-gvern li sar bejn l-1997 u s-sena 2001, naraw li fl-ewwel sentejn kienu ħarġu għall-bejgħ total ta' 264 fond, jiġifieri medja ta' 132 fis-sena, filwaqt li mill-1999 sa Novembru ta' din is-sena ħarġu 684 fond għall-bejgħ, jiġifieri medja ta' 228 fis-sena.

Huwa stmat li d-dħul mill-bejgħ din is-sena se jiġġenera madwar Lm3.5 miljun, żieda ta' Lm1.2 miljun fuq is-sena li għaddiet.

L-Onor.

Sammut qal ukoll li l-awtorità tad-djar m'għandhiex tkun żviluppatur, m'għandhiex tħares lejn id-dħul, però wieħed irid jgħid li l- fondi qed jerġgħu jintużaw biex jinbnew postijiet oħra li wħud minnhom jinbiegħu u wħud minnhom jingħataw għall-kiri.

Infatti din is-sena se jkunu lesti madwar 144 fond għall-kiri.

Waħda mill-affarijiet li dejjem kont nistaqsi lili nnifsi kienet għaliex postijiet u plots tal-gvern kienu jkunu daqshekk kbar li awtomatikament joħolqu piż fuq min jixtrihom, speċjalment bħala plot li mbagħad trid tibnieha, tarmaha u tibqa' tagħmel il-maintenance tagħha.

Però llum qed naraw li min ma jridx garaxx, jew għax ma jaffordjahx jew għax m'għandux bżonnu, jista' jixtri dar mingħajr garaxx.

Dan jingħata r-right of first refusal u mbagħad il-garaxx jista' joħroġ b'tender, u sakemm l-offerta tasal sa l-ogħla waħda l-preferenza tingħata lill-applikant li joqgħod l- aktar viċin tal-garaxx.

Mr Speaker, issemma wkoll il-fatt li persuna single bi bżonnijiet speċjali tista' tidħol għal xiri.

Infatti 12% ta' l-appartamenti u tad-djar f'kull kategorija huma riservati għall-persuni b'diżabilità.

Imma t-tendenza hija li l-persuni li għandhom tfal bi bżonnijiet speċjali jew huma stess għandhom bżonnijiet speċjali jkunu iktar jaffordjaw kirjiet.

Għalhekk hawnhekk forsi ta' min jagħmel review ta' dan il-persentaġġ, jekk huwiex għoli biżżejjed jew jekk huwiex għoli ħafna.

Ħaġa oħra li m'iniex ċerta dwarha hi x'qed infissru meta ngħidu persuna b'diżabilità.

Jekk aħniex qed ninkludu persuni li għandhom problemi ta' mobilità, jekk humiex qegħdin jiġu kkonsidrati wkoll persuni li jbatu minn osteoporosis, li hija marda fejn l-għadam jirqaq, u allura jkun hemm diġenerazzjoni ta' l-għadam meta persuna titla' u tinżel t-taraġ.

Jekk dawn m'humiex ikkonsidrati bħala persuni bi bżonnijiet speċjali jien ngħid li għandna ndaħħluhom f'din il-kategorija.

L-Onor.

Sammut semma wkoll is-sistema ta' punti.

Fl-opinjoni tiegħi din saret ħafna aktar ekwa u ġusta.

L-ebda sistema m'hi perfetta, però naħseb li kif inhi issa l-postijiet qed jitqassmu b'mod aħjar milli kienu jitqassmu qabel.

Il-membri li jmexxu l-awtorità kienu ilhom iħossu li s- sistema li biha jitqassmu l-postijiet ma kenitx waħda ideali u li taħdem dejjem favur min l-aktar li jistħoqqlu.

Għalhekk ittieħdet id-deċiżjoni li s-sistema tinbena fuq kriterji aktar soċjali, jiġifieri nħarsu lejn in- numru ta' nies li joqogħdu fil-post, il-kobor, ma ngħidux li boxroom hija kamra, imma nħarsu lejn l-ispazju abitabbli.

Id-deċiżjonijiet ma tteħdux fl-ajru, imma kien hemm sampling ta' madwar 300 każ qabel ma nħolqu l- kriterji kollha.

Naħseb li waqt li l-lok għall-abbuż qed ikun identifikat u qed jiġi eliminat, qed naraw li l-allokazzjonijiet verament qed jirriflettu fejn jeżisti l-aktar bżonn.

Kif diġà ssemma hemm ukoll l- appeals board ħalli min iħoss li ma saretx ġustizzja miegħu jkun jista' jressaq il-każ tiegħu.

Infatti kien hemm min rebaħ il-każ.

Naħseb li lkoll kemm aħna l-aktar li aħna inkwetati fuq dik is-sezzjoni tal- poplu li qed tgħix f'appartamenti jew fi djar - li f'ċerti każi ma nafx kemm wieħed jista' jsejħilhom hekk - li huma substandard, li huma nieqsa minn faċilitajiet li darba waħda konna nsejħulhom lussu imma llum huma neċessità, nies li qegħdin jgħixu f'kondizzjonijiet fejn verament huma overcrowded.

Naraw żgħażagħ bit-tfal jgħixu mal-ġenituri għax bilfors, ambjent diffiċli li ma jgħinx lit-tfal biex jiżviluppaw bil-mod li t-tfal tal-lum jixirqilhom.

Għandna nies li minħabba ċirkostanzi familjari m'għandhomx dar.

Aħna nħobbu ngħidu li hawn Malta m'għandniex nies homeless, però skond rapport li sar, hawn Malta għandna ċifra ta' nies homeless, jiġifieri lanqas għandhom saqaf fuq rashom.

Dawn in-nies ma narawhomx reqdin barra taħt il-kaxxi tal-kartun, allura nistgħu ngħidu li ma jeżistux, iżda fil-verità jeżistu.

Proprju din il-ġimgħa ltqajt ma' persuna li qaltli li ilha xahar torqod fil-karozza u tħoss li verament trid tgħin.

Jidhirli li persuni bħal dawn huma mill-aktar vulnerabbli u l-aktar li jeħtiġilhom l-għajnuna.

Dawn jidhru li huma l-mira ta' l-awtorità tad-djar mhux biss bi skemi li elenkat ukoll l-Onor.

Helen Damato, imma anke minn dak li qalet iċ- chairperson fl-artikli tagħha.

Jien ngħid li hija ħaġa mill-aktar pożittiva li għandna chairperson ta' l-awtorità tad-djar li hija konxja xi tfisser eżattament housing affordability u li tgħidilna li l-iktar li rridu ngħinu huma proprju lil dawn in-nies li m'għandhomx il-mezzi u m'għandhom imkien fejn jgħixu.

Faċli li wieħed jgħid li għandna nipprovdu akkomodazzjoni soċjali għan-nies kollha li għandna fl-applikazzjonijiet pendenti, imma mhux daqshekk faċli li tagħmilha.

Għandna bżonn kapital qawwi, però nirrepeti li meta segwejt il-ħidma ta' l-awtorità tul is-sena kollha, stajt nara - u kull min segwieha bl-onestà kollha jista' jgħid l- istess - li dawn in-nies jibqgħu l-ogħla prijorità fuq il-lista ta' l- awtorità.

U l-inizjattivi li qed jiġu kkonsidrati llum u oħrajn li diġà huma implimentati qed jgħinu biex jiġġeneraw flus ħalli tkompli tittaffa l- problema tal-housing.

Nixtieq inħares lejn id-definizzjoni ta' home ownership.

L-awtorità tgħin lil min jgħix fi proprjetà tal-privat biex jixtri l-post sakemm dan ma jkunx jeċċedi s-somma ta' xi Lm35,000.

L-awtorità tħajjar ukoll lil min qiegħed jgħix f'appartamenti tal-gvern biex jixtri dik il-proprjetà.

Hawnhekk se nagħmel parentesi għax ilni żmien twil, minn qabel ma kont fil- politika, inħares lejn ċerti nies li ilhom snin twal jgħixu f'postijiet tal- gvern u f'qalbi nistaqsi x'inhi d-definizzjoni ta' akkomodazzjoni soċjali.

Bir-rispett kollu, għandna nies li ilhom joqogħdu 20, 25 sena u anke aktar f'appartamenti u djar tal-gvern, li d-dħul tagħhom illum huwa ogħla minn ta' nofs Malta.

Dawn bl-ebda mod ma jidħlu fil-parametri ta' eliġibilità għal akkomodazzjoni soċjali, almenu kif nifhimha jien, u ilhom igawdu għal ħafna snin.

Għal xi raġuni jew oħra dejjem bqajna bl-idea li jekk inti tieħu post tal- gvern illum, dak tiegħek for life, jiġri x'jiġri.

Jiġifieri jista' jogħla d-dħul tal-familja tiegħek, tista' tirbaħ il-lotterija, tista' tirbaħ is- Super 5 għada, tista' tiret lin-nanna, imma l-post jibqa' tiegħek.

Jien m'iniex qed ngħid li għandna nagħtu l-marching orders lin-nies li m'għadhomx eliġibbli żgur għall-akkomodazzjoni soċjali.

Żgur li m'iniex se ngħid hekk, imma naħseb li tkun interessanti li kieku kellna nagħmlu review ta' nies li ilhom jgħixu għal bosta snin f'dawn l-appartamenti u djar u naraw eżattament min qiegħed igawdi minn akkomodazzjoni soċjali u min ilu jgawdi minnha għal bosta snin.

Naf li skema 6, li fortunatament ingħalqet ftit ilu, kienet tħajjar lil dawn l-inkwilini biex jixtru l-postijiet tagħhom.

Però fl-opinjoni tiegħi, li wieħed jingħata l-opportunità li jixtri post li jiswa Lm16,000 b'Lm5,000 jew b'Lm4,000, inkunu qegħdin nagħti rigali lil min diġà ilu jgawdi s- snin.

Issa qed nieħu gost li ngħalqet din l-iskema u qed tidħol waħda fejn il-valur ta' l-appartamenti u tad-djar qed ikun wieħed realistiku.

Però min-numru ta' applikazzjonijiet li ntefgħu, dawk li ġew proċessati u n- numru relattivament baxx li verament daħlu għal xiri skond parametri ġodda, huwa wieħed baxx u jinkwetani xi ftit.

Dan l-aħħar iltqajt ma' anzjana li qaltli biex ngħinha ħalli tixtri l-flat li għandha.

Din l-anzjana li għandha fuq is-70 sena tgħix fi flat bi tlett ikmamar tas-sodda fejn kienet tgħix mar-raġel u ħamsest itfal li m'għadhomx magħha, filwaqt li hemm familji b'erbgħa jew ħamest itfal li m'għandhomx fejn joqogħdu.

Naħseb li rridu naraw il-flessibbiltà u ninkoraġġixxu lin- nies jiċċaqalqu minn postijiet li issa huma kbar wisq għalihom u nipprovdulhom oħrajn iżgħar.

Però din l-anzjana bl-inġenwità kollha qaltli li jaqblilha tixtri l-flat għax flok lit-tfal tħallilhom Lm5,000 il-bank, tħallilhom appartament li llum jiswa Lm17,000 jew Lm18,000 u inqas ma jkollha flus il-bank inqas tħallas taxxa u tkun eliġibbli għal aktar benefiċċji soċjali.

Din l-anzjana qaltli hekk bl-innoċenza kollha, imma ladarba hemm is-sistema li tista' tiġi sfruttata ma nagħtihiex tort.

Iżda jien ngħid li għandna bżonn inħajru ħafna aktar inkwilini jixtru l- postijiet fejn joqogħdu.

Fil-ftit ħin li baqagħli xtaqt inħares lejn il-konċett ta' shared ownership.

Nemmen li dan għandu jiġu kkonsidrat bis-serjetà għaliex jilħaq band oħra ta' nies li s'issa m'humiex qed jintlaħqu.

Naħseb li rridu nkunu verament neqsin mir-responsabbiltà biex inħajru nies bi dħul relattivament baxx biex jidħlu għal piżijietli ma jifilħux għalihom, kif sar fi żmenijiet oħra, u noħolqulhom problemi iktar milli nsolvulhom, għax inkunu tajniehom is-saqaf fuq rashom u mbagħad il-piż ikissrilhom il-familja.

Inkunu solvejna problema waħda u ħloqna sitta oħra.

Għalhekk naħseb li jagħmel sens il-konċett li koppja jew persuna tixtri nofs id-dar jew l-appartament biex tkun tiflaħ għall-pagamenti li trid tagħmel u l-gvern jibqa' s-sid tan- nofs l-ieħor.

Jekk jgħaddi ż-żmien u l-qagħda finanzjarja ta' dik il- persuna titjieb, allura tkun tista' tixtri sehem akbar.

Jien xtaqt nagħlaq billi nagħmel punt ieħor qasir.

Jeħtieġ li n-nies li japplikaw għal akkomodazzjoni soċjali jifhmu l-punt li se nsemmi.

M'iniex se nuża l-frażi Ingliża beggars cannot be choosers għax inħossa li hija l- akbar insult li nista' nagħmel, però meta l-libsa ma tkunx fassaltha int allura trid tapprezza dak li jkollok.

Imma jien inħossni imbarazzata mill- membri ta' l-awtorità u mill-membri tad-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali li jkolli każi bħalma ġieli kelli, fejn familji f'qagħda verament imwiegħra jidħlu bħala high risk family u verament isir dak li hu possibbli biex jinstabilhom appartament sabiħ f'area mhux ta' min imaqdarha f'Malta, iżda peress li huma jagħżlu li joqogħdu fl-area li trabbew fiha lanqas biss jindenjaw ruħhom li jmorru jaraw l-appartament.

At that point lil dak li jkun jien ngħidlu li jiddispjaċini u ma nibqax nikkonsidrah priority u jekk irid akkomodazzjoni alternattiva jkollu jinżel fil-lista wara ħaddieħor.

Hawnhekk nixtieq nirriferi għal ċerti rapporti li jidhru fil-media.

Jien m'għandi xejn kontra l-fatt li l-media tagħmel rapporti investigattivi, stejjer umani, tħares lejn problemi soċjali ta' nies, anzi ngħid li huwa parti mid-dover tal-media.

Però nixtieq li l-media tħares lejn iż-żewġ naħat.

U qed ngħid hekk għaliex għandi rapport li deher aktar kmieni din is-sena f'gazzetta lokali bl-Ingliż fejn issemma l-ministru għall-politika soċjali u ssemmejt jien.

Jien segwejt il-każ pass pass u b'hekk naf x'ġara u ma ġarax.

Lif naf hu li l-affarijiet li ntqalu f'dan l-artiklu ma kenux korretti u saru hekk sempliċement biex jagħtu impresssjoni negattiva ħafna ta' l-awtorità.

Jien ukoll nixtieq nirringrazzja lill-membri ta' l-awtorità u tad- dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali.

Dalgħodu l-Onor.

Jean Pierre Farrugia li qal li l-awtorità tad-djar qed titmexxa min-nisa, imma jien m'iniex se nagħmel dak il-kumment għax jgħiduli li huwa kumment sessist, però għamlu hu.

Allura ngħid point said and point taken.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, innotajt li l-membri tan- naħa l-oħra, għalkemm smajniehom jitkellmu għal ħafna ħin u kkritikaw numru ta' affarijiet, però huwa verament interessanti li ma kkritikawx il-fatt li l-awtorità tad-djar qed tibni numru kbir ta' appartamenti.

Ħadd min-naħa l- oħra ma pprova jikkritika l-ħidma li qiegħda ssir ġewwa Bormla u kemm qegħdin jinbnew postijiet ġewwa Bormla.

Ġustament li din in-naħa tal-Kamra tieħu din il-linja għax din hija l-linja li l-Partit Nazzjonalista tradizzjonalment żamm tul is-snin kollha li ilu jeżisti.

Umilment infakkar li l-Partit Nazzjonalista kien l-ewwel partit li beda proġett serju ta' bini ta' djar.

Dawk li jafu ftit storja politika jafu li l-Partit Nazzjonalista minn dejjem kellu politika li jibni d-djar għan-nies.

Il-programm elettorali li kellu l-partit fl-1933 kien jgħid: "The Nationalist scheme of workers' dwellings be continued with equal success as that obtained already in Cospicua and Casal Paola in order that the condition of the working classes be further ameliorated."

Dan kien il-ħsieb li xpruna lill-Partit Nazzjonalista, ħsieb li kien żgur ispirat mill-enċikliċi tal-Papiet li dak iż-żmien kienu ispiraw ħafna, fosthom ir-Rerum Novarum, fejn kien hemm enfasi kbir li wieħed jirranġa u jagħti dinjità ikbar lill-ħaddiem fl- aspett tiegħu sħiħ, mhux biss fuq il-post tax-xogħol, mhux biss fir- relazzjonijiet tiegħu ma' min iħaddmu, imma anke fejn joqgħod.

Minn hemmhekk bdiet l-istorja f'Malta li l-istat jintervjeni biex jibni d- djar.

Fis-sekli ta' qabel l-istat qatt ma kien intervjena biex jibni d- djar għaċ-ċittadini tiegħu.

Però nħass il-bżonn li dan isir - u ġustament - għax kien żmien meta kien hemm ħafna problemi ta' overpopulation f'partijiet partikolari ta' Malta, jiġifieri fil-partijiet tal-Kottonera, tal-Belt u tal-Furjana.

U bil-bini li sar, li wieħed irid jgħid li tant kien avvanzat li baqa' jservi lin-nies sal-lum.

Wara dan iż-żmien kollu, mit-tletinijiet sal-lum, ħadd miż-żewġ naħat tal-Kamra ma ħass il-bżonn li jwaqqagħhom u jerġa' jibniehom, tant kemm kienu nbnew kif suppost, b'faċilitajiet sanitarji adegwati u bi spazju tajjeb għall-familji ta' dak iż-żmien.

Dawn baqgħu jservu tul dawn is-snin kollha.

Jekk wieħed jidħol f'dawn id-djar isib li dawn huma ta' tlieta jew erbat ikmamar, però kienu biżżejjed.

Illum, wara dan iż-żmien kollu qegħdin nerġgħu mmorru lura għal dak li kien sar f'dawk iż-żmenijiet, cioe' li nibnu xi ħaġa bażika, funzjonali, nadifa u li tagħti dinjità lill-persuna li toqgħod fiha.

Wieħed irid jgħid li in parti l-awtorità tad-djar wirtet din it- tradizzjoni, però billi l-linja oriġinali ta' l-awtorità tad-djar kienet li tibni djar biex tagħti l-possibbiltà lil nies li għadhom żgħar jixtru l- proprjetà bi prezzijiet li huma iktar konvenjenti għall-but tagħhom, naħseb li llum il-ġurnata, bil-possibbiltà ta' l-amalgamazzjoni ta' dak li qabel kien il-housing department, l-awtorità tad-djar trid teżamina iktar fil- fond x'inhu r-role tagħha fis-soċjetà tagħna.

Għalkemm huwa minnu li issa se tiret il-problemi li kellu l-housing department, fis-snin li għaddew id- dipartiment għamel eżerċizzju tajjeb fejn bagħat rappreżentanti biex jaraw f'liema kondizzjoni kienu l-applikanti kollha li kien hemm u x'kienu verament il-ħteġijiet tagħhom.

Naħseb li wara dan l-eżerċizzju hemm bżonn li nidħlu ftit iktar fil-fond tal-problemi attwali u għal dak li nistennew li se jkollna fil-futur.

Dan għandu jeħodna fuq żewġ binarji.

L-ewwelnett li nipprovdu iktar djar għal koppji żgħażagħ li se jiżżewġu.

U din hija linja tajba li għandna nissodawha għax aħna nagħtu valur lill-familja, u għalhekk aħna stess irridu nieħdu ħsieb li din il-linja tkun aħjar milli hi.

Ġustament wieħed irid jagħmel il-kriterji ta' kif inħallu xi persuni japplikaw biex ikunu jistgħu jidħlu għal ċerti skemi biex jixtru dawn il- proprjetajiet.

Naħseb li llum għandna nirriflettu l-ewwelnett jekk kemm-il darba dawn il-kriterji, huma stess, ikunux linja biex nies li jkunu viċin ħafna li jidħlu ma jirnexxilhomx jidħlu.

Dawn nies li jaqgħu bejn skemi differenti, però ma jkunux eliġibbli minħabba li f'sena minnhom ikunu daħħlu flus iktar milli jkunu daħħlu fi snin oħra, u meta jiġu biex japplikaw wieħed isib li ma jkunux jistgħu jikkwalifikaw għal dawk l- iskemi.

Punt ieħor li xtaqt li l-awtorità tad-djar tiffoka iktar fuqu huwa li wieħed jibni b'mod differenti, fejn ikun jista' jakkomoda mhux bies nies li finanzjarjament ma jifilħux li jkollhom id-dar tagħhom, imma anke lill- anzjani.

Għax għalkemm qegħdin nimxu bit-tendenza li ndaħħlu iktar anzjani fid-djar ta' l-anzjani bħal St Vincent De Paule, għad hemm numru ta' nies li jippreferu jibqgħu jgħixu fi djarhom.

U naħseb li għalkemm huwa tajjeb li tipprovdi postijiet b'kera għas-single mothers, min-naħa l-oħra wieħed ma jridx jgħid li aħna qed naħsbu fihom biss.

Għax hemm kwantità kbira ta' nies li jistgħu joqogħdu f'żewġt ikmamar jew fi tlett ikmamar biss mingħajr bżonn ta' iktar spazju, li jistgħu joħorġu mill-proprjetajiet ħżiena li għandhom illum u jidħlu f'dawn.

Insibu wkoll anzjani li jokkupaw djar kbar, li t-tfal tagħhom iżżewġu u telqu, allura dawn ukoll jistgħu jidħlu f'dawn it-tip ta' proprjetajiet.

Jien naħseb li llum għandna nerġgħu naraw ftit x'inhu l-konċett tal- ġustizzja soċjali li qegħdin nimmiraw għalih.

Per eżempju, x'għandu jkun l- intervent ta' l-awtorità tad-djar fis-suq?

Bit-tqegħid ta' ċerti proprjetajiet għall-bejgħ, l-awtorità kemm għandu jkollha bearing fuq il- prezzijiet tal-proprjetajiet l-oħrajn tal-privat li l-prezz tagħhom huwa ferm ogħla milli ċerti koppji jifilħu jħallsu għalih, jew li hu tant għoli li għalkemm ċerti koppji jidħlu għalih tant jidħlu għal dejn mal-banek li jiżdidilhom piż kbir.

U naħseb li wieħed irid jirrifletti x'role għandha tieħu l-awtorità tad-djar fuq dan il-binarju, u kemm qed tkun effettiva.

Linja oħra li trid tirrifletti fuqha l-awtorità tad-djar hija jekk kemm-il darba wieħed huwiex se jibqa' jaħseb li jagħti dejjem soluzzjonijiet permanenti lin-nies.

F'liema sens?

F'ċerti mumenti jkollok koppji li għadhom jiżżewġu, it-tnejn li huma jaħdmu u ma jkollhomx bżonn ħafna spazju għax għadhom ma bdewx irabbu l-familja.

Għalhekk l-awtorità tad-djar għandha tagħti ċerti proprjetajiet għal perjodi qosra ta' kirjiet sakemm dawn jixtru jew jidħlu fi proprjetà ikbar.

Għandna naħsbu f'din il-linja biex inkunu nistgħu nċaqalqu ftit is-suq.

Għax wieħed irid jammetti li ċerti drabi l-awtorità tad-djar ikollha din il-kwantità kbira ta' applikazzjonijiet ta' nies biex jixtru l-proprjetà għax il-prezzijiet tal- proprjetà privata huma esaġerati ħafna.

X'inhu l-livell li rridu nilħqu b'din it-tip ta' operazzjoni?

Naħseb li l-awtorità tad-djar trid tidħol ferm iktar fil-fond ta' din il-kwestjoni.

Jekk kemm-il darba rridu nkunu realistiċi minn hawn u ftit taż-żmien ieħor se nersqu lejn saturation point ta' kemm l-awtorità tad-djar tista' tibqa' tibni proprjetà.

U m'iniex qed nitkellem mill-aspett finanzjarju għax wieħed irid jgħid li l-gvern kull darba jsib il-fondi biex jagħmel dan, imma qed nitkellem mill-aspett ta' spazju li hawn Malta.

Kemm huwa possibbli li l-awtorità tad-djar tibqa' ssib iktar irqajja' ta' l-art fejn ittella' blokki ta' bini.

Nibża' li se niġu f'pożizzjoni fejn bil-mezzi finanzjarji kollha li jista' jkollha l-awtorità tad-djar ma tkunx iktar f'pożizzjoni li tibni djar ġodda.

Naħseb li wieħed irid jidħol ferm iktar fil-fond illum biex jipprova jipprevedi x'se jiġri fil-futur, u jipprevedih mir-records li għandna tan- numru ta' nies li daħlu fi djar li nbnew mill-housing u kemm ħarġu minnhom.

X'inhuma t-tendenzi ta' nies li joħorġu minn postijiet tal-gvern u għal liema raġuni?

Ovvjament iktar ma jkun hemm skemi iktar aħjar, però anke fuq dan il-punt wieħed irid jara jekk kemm-il darba l-iskemi li qegħdin noffru humiex adegwati għall-problemi li hawn attwalment, u jekk kemm-il darba b'dawn l-iskemi aħniex qed insolvu ċerti problemi temporanjament, però in the long run se nerġgħu nsibuhom lura f'ħoġorna.

Sur President, li qed nipprova ngħid huwa li l-linja li qabdet l-awtorità tad-djar hija waħda li titlob tibdila importanti u neċessarja f'dan il- mument storiku.

Però din il-bidla titlob li l-awtorità tad-djar tistudja ftit iktar fil-fond il-possibbiltà li tagħti kirjiet għal żmien temporanju.

L-awtorità tad- djar diġà għandha xi applikazzjonijiet pendenti biex tibni xi proprjetajiet, imma minn issa stess trid tanalizza dawk l-applikazzjonijiet biex tkun tista' żżid l-appartamenti għall-persuni li għandhom bżonn spazju inqas minn dak li qabel konna nagħtu.

Apparti minn hekk, irridu nimxu fuq politika li biha nsaħħu l-familja u nagħmlu skemi li minnhom jibbenefikaw dawk li se jifformaw il-familja.

Għax f'ċerti mumenti qisu l-ħsieb ikun kuntrarju għal dan.

Naħseb li fis- snin li ġejjin l-awtorità tad-djar se tara ħafna tibdil fuq din il-linja u nawgura li dan isir kemm jista' jkun malajr u jsir b'intelliġenza għax l- ispazju ta' dan il-pajjiż huwa limitat ħafna u wisq nibża' li għada pitgħada forsi jista' jiddispjaċina li ħadna ċerti deċiżjonijiet li stajna nikkontrollaw illum.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Nistieden lill-Viċi Prim Ministru biex jagħmel il-winding up.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Grazzi, Sur President.

Nibda dan il-winding up tiegħi billi qabel xejn nirringrazzja lill-kelliema kollha taż-żewġ naħat tal-Kamra li ħadu sehem f'dan id-dibattitu li fil-biċċa l-kbira minnu kien dibattitu kostruttiv li jħares lejn l-awtorità tad-djar li, kif għedt fl- introduzzjoni tiegħi, għandha funzjoni ċentrali f'dak li għandu x'jaqsam mal-politika soċjali f'dan il-pajjiż u li għandha rwol li kulħadd jirrikonoxxi li huwa importanti.

Bla dubju ta' xejn kellna interventi miż- żewġ naħat tal-Kamra li huma ta' interess, li jistimolawna biex inkomplu nagħmlu dak li ilna nagħmlu għal tliet snin sħaħ, jiġifieri li kontinwament inħarsu lejn il-policies tagħna għar-rigard ta' l-awtorità tad-djar biex nirrenduhom iktar effettivi.

B'hekk nilħqu l-iskopijiet u l-prijoritajiet li nixtiequ nwettqu ħalli nagħmlu d-differenza fil-ħajja tan-nies, speċjalment ta' dawk li l-iktar ikollhom bżonn.

Irridu nfakkru wkoll fil-messaġġ li tlaqna bih tliet snin ilu u bqajna nirrepetuh għal tliet snin, inkluż issa, li l-viżjoni tagħna għall-awtorità tad-djar hija li nagħtuha l-ixprun li hemm bżonn biex id-dimensjoni soċjali tkun id-dimensjoni ċentrali tal-programmi kollha tagħha.

Il-membri parlamentari li tkellmu minn din in-naħa tal-Kamra diġà wieġbu għal xi punti li tressqu min-naħa tal-kelliema ta' l-oppożizzjoni u għaldaqstant m'iniex se noqgħod inwieġeb punt punt u nerġa' nirrepeti dak li ntqal.

Però jidhirli li hemm xi aspetti li għandi nindirizzahom mill-ewwel.

L-intervent li l-iktar inħoss li għandi nwieġeb għalih kien ta' l-Onor.

Karl Chircop għaliex ma nħossx li kien ġust fil-konfront tal-ħidma kbira li wettqet l-awtorità tad-djar matul is-sena li għaddiet.

Kien intervent li kien mibni fuq premessi totalment żbaljati jew analiżi mhux korretta jew mhux ġusta ta' l-istatistika.

Anzi l-konklużjonijiet li jien nasal għalihom mill-istess informazzjoni u mill-istess statistika li l-Onor.

Chircop poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra, huma totalment kontra l- konklużjonijiet li wasal għalihom hu.

U se nispjega ruħi malajr kemm jista' jkun.

Hu poġġa dokument fuq il-Mejda tal-Kamra li jgħid li n-nefqa soċjali li l- gvern għamel permezz ta' l-awtorità matul dawn it-tliet snin naqset drastikament.

Infatti mument minnhom qal li l-gvern iffranka xi Lm6 miljun.

Qal ukoll li fis-sentejn li għamlu huma fil-gvern l-iktar li għoliet kienet in-nefqa soċjali.

Jien nispjega lill-Onor.

Chircop li waqqa' l-ġebla fuq saqajh għaliex il-biċċa l-kbira tan-nefqa soċjali hija meta jinbiegħu flats u maisonettes u parti mill-prezz jiġi ssussidjat mill- gvern.

Meta nħares lejn it-tabella ta' l-Onor.

Chircop ninnota li veru li bejn l-1997 u l-1998 kien hemm l-ogħla nefqa soċjali, però meta nqabbilha ma' tabella li għandi f'idejja nsib li r-record ta' nefqa kapitali biex jinbnew postijiet u maisonettes ġodda saru proprju fl-aħħar sentejn ta' gvern Nazzjonalista qabel l-elezzjoni ta' l-1996, meta kien hemm nefqa ta' Lm3.4 miljun biex jinbnew flats u maisonettes ġodda li naturalment inbiegħu fl-ewwel sena ta' gvern Laburista.

Allura n-nefqa li kellu joħroġ kienet biex jiffinanzja s-sussidju tal-prezz tal-bini li sar fi żmien gvern Nazzjonalista.

Fl-1995/96 l-investiment kapitali biex jinbnew postijiet ġodda tela' għal Lm4.2 miljun.

Huwa interessanti mbagħad li skond l-informazzjoni li għandi jien - li aktar 'il quddiem, bil-permess tal-Kamra, npoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra - dan l-investiment kapitali ħa daqqa kbira 'l isfel proprju fis-sentejn li għamel fil-gvern il-partit Laburista.

U ladarba naqas l-investiment kapitali fi flats u maisonettes ġodda u nbnew ħafna inqas milli kienu nbnew fis-snin ta' qabel, naturalment is-sussidju soċjali fis-sentejn ta' wara bilfors li kien inqas peress li kien hemm inqas proprjetajiet fuq is-suq.

Għandi żewġ tabelli, waħda biex nindika n-nefqa soċjali f'sussidji matul is- snin, sas-sena 2001, u l-oħra biex nindika, u wieħed iqabbel waħda ma' l- oħra, l-infiq kapitali matul is-snin.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn permess biex l-Onor.

Gonzi jpoġġi t-tabelli fuq il-Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Żewġ tabelli li juru n-nefqa soċjali f'sussidju bejn l-1985 u l-2001 u l-infiq kapitali mill-Awtorita' tad-Djar matul l-istess perijodu.

Irrid ukoll niġbed l-attenzjoni tal-Kamra li fl-estimi ta' l-awtorità tad- djar għas-sena d-dieħla għal darb'oħra hemm commitment ta' nfiq kapitali għall-bini ta' flats u maisonettes ġodda li huwa record meta mqabbel mas- snin li għaddew għax il-pjan għas-sena d-dieħla huwa li nitilgħu mas-Lm6 miljun f'investiment għal proġetti ta' bini ta' flats u ta' maisonettes.

Nagħti daqqa t'għajn it-tabelli l-oħrajn li l-Onor.

Chircop poġġa fuq il- Mejda tal-Kamra u ninnota li hawnhekk hawn biex niftaħru għax prattikament kull tabella tindika żieda sostanzjali fl-ammont ta' flus li l-gvern poġġa għad-dispożizzjoni ta' l-awtorità biex jintużaw għal skemi differenti u għal diversi sussidji.

Mill-1999 sas-sena 2001kien hemm żieda kull sena, li wħud minnhom kienu żidiet sostanzjali.

Per eżempju, għal dak li għandu x'jaqsam ma' sussisdju tal-kera - li jinkludi sussidju lil dawk li jkunu f'kera ta' postijiet tal-gvern, u anke f'postijiet tal-privat - fl-1999 is- somma minfuqa kienet ta' Lm46,000, fis-sena 2000 is-somma minfuqa kienet ta' Lm39,000 imma s-somma vvotata kienet ta' Lm60,000, u fis-sena 2001 il- gvern ivvota Lm80,000.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' xogħlijiet għal upgrading ta' housing estates, il-vot li qed jiġi approvat hawnhekk, li indika fit-tabella l- Onor. Chircop innifsu, huwa ta' Lm380,000 meta l-ispiża fis-sena 2000 kienet ta' Lm299,000.

Niġbidlu l-attenzjoni wkoll li hemm fondi li jkunu available taħt skemi li ma jkunux intnefqu l-flus kollha proġettati għax ma jkunx hemm biżżejjed applikazzjonijiet għalihom.

Allura minflok ngħidu li ffrankajna dawk il-flus, nużawhom għal skopijiet stabbiliti, bil-permess tal-ministeru tal-finanzi, ħalli jsiru x-xogħlijiet li qed nitkellmu fuqhom.

U fil-fatt saru kwantità kbira ta' xogħlijiet matul is-sena li għaddiet.

L-istess jgħodd għat-tabelli l-oħrajn li l-Onor.

Chircop poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Sur President, il-kritika li saret mill-Onor.

Chircop f'ċertu sens hija riflessa wkoll f'kumment li għadda l-Onor.

Sammut.

F'mument minnhom huwa qal li l-awtorità tad-djar - qed nikkwota l-kliem ta' l-Onor.

Chircop - qed tagħmilha iżjed ta' estate agent għax qed tibni u tbigħ.

Allura jien ngħid li ma qrajtux ir-rapport, ma smajtuniex nispjegaw, ma tajtux kas x'qegħdin nagħmlu u m'intomx tanalizzaw iċ-ċifri.

Qed tkunu assolutament inġusti fil- konfront ta' l-awtorità tad-djar għax f'dawn it-tliet snin li għaddew, imma partikolarment f'dawn it-12-il xahar li għaddew, wettaqna dak li jien wegħedt li se jsir anke fid-dibattitu li kellna bħal dan iż-żmien sena.

Aħna għedna li l-awtorità tad-djar se tagħmel xi ħaġa li kienet issir fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista ta' qabel l-1995, cioe' se tagħmel sagrifiċċju kbir u twarrab numru ta' flats u maisonettes li hi tkun qed tibni u minflok tpoġġihom għall-bejgħ tgħaddihom lid-dipartiment tad-djar biex jinkrew lil dawk li qed japplikaw għal akkomodazzjoni soċjali.

Sur President, biex nagħti indikazzjoni ta' xi tfisser din fir-realtà - għax kulħadd jaħseb li 80 jew 100 flat m'huma xejn! - ngħid li sa l-aħħar ta' Ottubru ta' din is-sena l-awtorità tad-djar se tkun tat 58 unit għall- akkomodazzjoni soċjali, inkluż għar-rehousing ta' nies li jkollna nċaqalquhom minħabba proġetti ta' slum clearance.

Sa l-aħħar ta' Novembru jkunu ngħataw 24 unit oħra, total ta' 82 unit.

Ejja nassumu, għall-grazzja ta' l-argument, li kull wieħed minnhom inpoġġuh għall-bejgħ u nġibu Lm14,000 bi prezz issussidjat.

Dan ifisser li l-awtorità qed tirrifjuta minn butha d-dħul ta' Lm1,148,000 għal skop soċjali.

Jiġifieri minflok li dawn il-flats poġġejniehom għall-bejgħ bi prezz issjussidjat, dawn il-flats ingħataw lid-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali biex jingħataw lil dawk li ma jistgħux jaffordjaw li jixtru, li assolutament m'għandhom l-ebda soluzzjoni oħra.

Allura permezz ta' dan l-eżerċizzju issa qed ikollhom l- alternattiva pprovduta min-naħa tad-dipartiment tal-housing.

Nirrepeti li dawn it-82 unit jiswew Lm1,148,000.

Fir-rapport tas-sena ta' ħidma hemm imniżżel xi ħaġa li ma ssemmietx u jidher li ma tawx kasha l-Onor.

Membri min-naħa ta' l-oppożizzjoni li għaddew dan il-kumment li l-housing authority hija pjuttost estate agent.

Hemm imniżżel li għas-sena 2002 hemm ippjanat li jkun hemm 144 unit ieħor li jinbnew u jgħaddu għand id-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali.

Li kieku l-awtorità tpoġġihom għall-bejgħ bħala affordable housing b'medja ta' prezz ta' Lm14,000, dan ifisser li l-awtorità qed tirrifjuta mid-dħul tagħha s-somma ta' Lm2,016,000.

Kieku kelli ngħodd dawk li se nagħtu din is-sena u dawk li tajna s-sena li għaddiet, insib li l-awtorità tad-djar se tkun tilfet mid-dħul potenzjali tagħha mat-Lm3 miljun.

Allura kif jiġu l- membri ta' l-oppożizzjoni jgħidu li l-awtorità tad-djar iktar qiegħda tkun estate agent milli awtorità bi skop soċjali?

Jekk l-awtorità jgħidilha hekk illum, allura meta intom kontu fil-gvern u minn dan kollu m'għamlet assolutament xejn - u kienet diġà teżisti l-awtorità tad-djar u setgħet tapplika din il-politika, imma lanqas kamra tal-banju ma tat aħseb u ara kemm ngħataw flats lis-social housing department - bl-istess kritika tagħkom ngħidilkom li l-awtorità tad-djar kienet estate agent fi żmien l- amministrazzjoni Laburista.

F'din l-amministrazzjoni l-awtorità tad-djar qiegħda taqdi funzjoni ħafna iżjed soċjali, ħafna iżjed irfinuta lejn il-qasam soċjali milli qatt kienet tagħmel f'dawn l-aħħar snin.

Ta' min isemmi wkoll il-programm qawwi ta' bini li l-awtorità tad-djar daħlet għalih, programm li jiswa l-miljuni ta' liri.

Fil-vot tal-politika soċjali li se niddiskutu l-ġimgħa d-dieħla se jkun hemm miktub li mill-Fond Konsolidat se jiġu vvotati lill-awtorità tad- djar Lm1,100,000, però l-awtorità tad-djar qed tgħid li s-sena d-dieħla se tagħmel b'Lm6 miljun xogħol.

Allura wieħed bilfors jistaqsi kif se tagħmel dan.

Mill-proġetti tagħha l-awtorità tad-djar tiġġenera dħul li mbagħad tużah għal skop soċjali kif se nkompli nispjega.

Il-programm ta' bini fih innifsu jindika livell ta' attività li l-awtorità tad-djar tkun qed tagħmel f'sena partikolari.

Din is-sena kienet sena ta' attività qawwija u rrid nifraħ lill-awtorità tad-djar u lid-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar li bilfors iridu jaħdmu flimkien biex il-programmar ta' xogħol kapitali jkun jista' jsir.

Ħalli nkunu ċari, ma tfaqqax subgħajk u toħloq tużżana flats jew maisonettes.

Dan jinvolvi proċess twil ta' ppjanar, ta' permessi mill- planning authority, ta' ħruġ ta' tenders u mbagħad biex issir il- kostruzzjoni, jiġifieri jgħaddu x-xhur u kultant anke s-snin sakemm proġett iwelled numru ta' flats li inti jkollok bżonn għall-iskopijiet tiegħek u għall-programmi tiegħek.

Sur President, għal dak li għandu x'jaqsam ma' slum clearance matul din is- sena l-awtorità tad-djar irnexxielha twettaq proġetti fil-Belt, f'Ħal Tarxien, u f'Bormla li prattikament tawna 38 unit lest u għandna 33 unit ieħor li huma kważi lesti.

Irrid infakkar ukoll li għal dak li għandu x'jaqsam ma' slum clearance għamilna xi ħaġa li kienet ilha ġejja numru ta' snin.

Fl-aħħar dak il-bini ikrah li kien jeżisti f'Valley Road l-Imsida li, apparti li kien perikoluż għan-nies kien eyesore mill-ikbar, joħloq spazju biex issir fażi oħra mill-proġett ta' Valley Road li mhux biss jipprovdi iktar flats għall-bejgħ, imma jgħin ukoll biex nikkontrollaw il- flooding, sa fl-aħħar din is-sena marru l-bulldozers u waqqajna dik il- ferita kbira li kienet teżisti ġo l-Imsida.

Dan sar bid-determinazzjoni u bix-xogħol li għamlet l-awtorità tad-djar flimkien mad-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar.

Dawn it-38 unit li tlestew u t-33 unit li dalwaqt jitlestew swew lill-awtorità tad-djar mal- Lm539,000 li l-awtorità kellha bilfors tiffinanzjahom.

Proġetti oħra kienu dawk tal-Qawra fejn tlestew 71 unit, 133 unit li huma kważi lesti u nbeda x- xogħol fuq 59 unit oħra f'diversi lokalitajiet f'pajjiżna.

Dawn jiswew Lm1,136,000.

Barra dawn ġo Pembroke hemm 52 maisonette oħra lesti, 105 unit lesti, 12-il unit li huma kważi lesti u hemm xogħol mibdi fuq 76 unit. ll-valur ta' dawn il-units huwa ta' Lm818,000.

Qiegħed nitkellem fuq total ta' 632 unit li għandhom valur ta' Lm2,729,000.

Dan ix-xogħol kollu sar fit-tnax-il xahar li għaddew.

M'aħniex kuntenti b'daqshekk u Allaħares nikkuntentaw b'dan li għamilna għax il-problema hija kbira.

L-ikbar żball li nistgħu nagħmlu huwa li niġu hawnhekk u nitkellmu daqslikieku solvejna l-problema.

Imma daqstant ieħor nagħmlu żball li niġu ngħidu li m'aħna qed nagħmlu xejn jew ma jkollniex il- kuraġġ politiku li lil dak li jkun ngħidulu: "Prosit, fuq din imxejt tajjeb, issa trid tirfina ftit f'banda jew f'oħra."

Ikun hemm min ikollu dan il-kuraġġ politiku, imma mhux kulħadd.

Sur President, għandna proġett ta' 265 unit li se jkunu riżultat ta' slum clearances, 487 flat, 34 maisonette, 174 unit ieħor ġewwa Pembroke.

Barra dawk li semmejt in the pipeline għandna biex isiru total ta' 960 unit b'valur ta' kważi Lm4.5 miljun.

Tgħiduli li l-awtorità saret estate agent?

Li kieku ma jkunx hekk, l-awtorità tad-djar kif tista' tintrabat li għas- sena d-dieħla tipproġetta li tgħaddi numru ta' flats lis-social housing department li, kif diġà semmejt, waħedhom jilħqu l-valur ta' kważi Lm2 miljun.

Sar ukoll eżerċizzju biex inkomplu nirfinaw id-dimensjoni soċjali iżjed milli rfinajnieh s'issa.

Per eżempju, kif qal tajjeb l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, jeħtieġ li l-awtorità tad-djar kontinwament tanalizza r- realtà soċjali tal-lum u tkun ċert li dak li qed tippjana llum, li se jsir realtà sentejn, tliet snin oħra, ikun skond l-esiġenzi soċjali tal-lum.

U proprju għaliex saret dik l-analiżi u għaliex irrealizzajna iżjed minn qatt qabel - u naħseb li rrealizzajna issa għaliex, safejn naf jien, dan l- eżerċizzju ma sarx fis-sentejn li kien fil-gvern il-Partit Laburista - x'qed jiġri u x'tip ta' familji qed jitolbu akkomodazzjoni soċjali, sibna li r-realtà soċjali hija li qed tiżdied id-domanda għal units minn single parents, inklużi r-romol.

Jidher li għandna domanda wkoll mill-anzjani.

Għaldaqstant ittieħdu żewġ deċiżjonijiet importanti, u jien għalhekk kultant niddiżappunta ruħi li dak li jkun lanqas jirrikonoxxi dan il-punt.

Nirrepeti li mhux qed nirriferi għal kull min tkellem f'dan id-dibattitu.

Waħda mill-policies li aħna ddeċidejna li nwettqu kienet il-proġetti tal- lifts.

U kull lift jiswiena Lm20,000 jew Lm25,000 biex nistallawh, jiġifieri qed nitkellmu fuq eluf kbar ta' liri li jkunu jridu jiġu mill- fondi stess li ġġenerat l-awtorità tad-djar innifisha.

Bħala proġetti tal- lifts s'issa hemm awarded tmien tenders biex jiġu stallati tmien lifts.

Ħriġna seba' tenders oħra li qed nistennew li jiġu awarded u hemm 19-il tender li qed jiġu ppreparati biex jiġu assenjati, jiġifieri b'kollox se jiġu stallati 34 lift.

Li kieku kelli nieħu 34 lift fi blokki li għallinqas fihom erba' flats - għalkemm ikun hemm postijiet fejn hemm sitt flats jew tmien flats - ifisser li nkunu qed nirrendu 86 flat aċċessibbli għall-persuni b'diżabilità u għall-anzjani f'pajjiżna.

U biex isir dan l- investiment kapitali qawwi ħalli nkunu nistgħu nilħqu dan l-iskop m'aħna qed nitolbu l-ebda kontribuzzjoni mingħand l-inkwilini.

Allura dan ma jiġix rikonoxxut?

Dan l-ewwel punt.

Għamilna wkoll bidla f'dak li huwa ppjanar ta' tip ta' flats.

Minn din is- sena 'l quddiem 30% ta' dak li jinbena, jekk jista' jkunu, ikunu postijiet b'żewġt ikmamar tas-sodda u naħsbu wkoll għal numru ta' postijiet li jkunu b'kamra tas-sodda waħda, li hija d-domanda li ħafna drabi qed ikollna minn single parents jew inkella r-romol.

Irrid ngħid ukoll li rrevedejna l-kriterji biex wieħed jikkwalifika għal ċerti benefiċċji għax irrealizzajna li hemm ċerti realtajiet li ma tistax taħrab minnhom.

Per eżempju, għal dak li għandu x'jaqsam ma' bejgħ - din issemmiet minn uħud mill-kelliema ta' din in-naħa - sal-lum il-kwalifika biex wieħed ikun jista' japplika ħalli jixtri post mill-awtorità tad-djar kienet li dak li jkun ma jkollux assi kapitali li jaqbżu t-Lm12,000.

Aħna rrealizzajna li ħafna minn dawn il-postijiet ikunu ġebel u saqaf, u biex dak li jkun ilesti l-post irid jonfoq Lm8,000 jew Lm10,000, allura seta' kien hemm kontradizzjoni li xi ħadd li jaqbeż it-Lm12,000 f'assi kapitali ma jikkwalifikax biex japplika, filwaqt li xi ħadd li għandu inqas minn Lm12,000 f'assi kapitali jikkwalifika, però mbagħad ma jkollux biżżejjed biex ikun jista' jlesti l-post biex jiġi abitabbli.

Allura ddeċidejna li nirrevedu din il-policy u t-Lm12,000 bħala ceiling issa żdied għal Lm15,000.

Tajna wkoll il-preferenza lill-persuni b'diżabilità li jkunu jistgħu japplikaw għall-units kollha fil-ħruġ tal-postijiet il-ġodda.

Irrevedejna wkoll l-għotjiet li l-awtorità tad-djar tagħti f'ċerti każijiet li huma ta' bżonn partikolari.

Per eżempju, fil-każ ta' postijiet li huma dikjarati bħala substandard qabel konna nagħtu s-somma ta' Lm1,800 bħala għotja ħalli jsirulhom xogħlijiet biex nirrenduhom f'livell abitabbli aċċettabbli għaż- żmenijiet tal-lum.

Din l-għotja issa telgħet għal massimu ta' Lm2,500.

Mill-banda l-oħra, għal dak li għandu x'jaqsam ma' bini perikoluż, jekk inkunu nafu li b'investiment ta' xogħol fih, dak il-bini ma jibqax perikoluż u jiġi ta' livell abitabbli aċċettabbli għaż-żmenijiet tal-lum, l- għotja tellajnieha minn Lm1,800 għal massimu ta' Lm3,000.

Apparti minn hekk, stabbilixxejna wkoll li l-għotja li għandha tingħata lill-persuni b'diżabilità li japplikaw biex jagħmlu stair lift għandha tkun ta' Lm1,500, filwaqt li l-għotja għal dawk li japplikaw biex jagħmlu lift tkun ta' Lm2,800.

Miżura oħra soċjali importanti ħafna hija l-iskema ta' sussisdju ta' kirjiet meta bniedem jikri mingħand il-privat.

Aħna rrealizzajna li hemm kategorija ta' nies li għandhom bżonnijiet partikolari li huma responsabbiltà ta' l-istat.

Dawn huma dawk it-tfal li jkunu taħt care orders u li ministri differenti li ġew qabli jkunu ordnaw li dawn it-tfal imorru f'istitut meta kienu taħt l-età ta' 18-il sena.

Mela l-istat daħal għar-responsabbiltà li lil dawn it-tfal jeħodhom taħt il-ħarsien tiegħu u jpoġġihom f'istitut għax ma kellhomx l-okkażjoni bħal tfal oħrajn li jikbru ġo familja bħalma wieħed jixtieq għal kulħadd.

Allura kibru ġo istitut, però dawn x'jiġri minnhom meta jagħlqu t-18-il sena?

Jibqgħu jgħixu ġo istitut?

Allura dehrilna li kellna nagħmlu miżura ġdida a vantaġġ ta' dawn il-persuni b'organizzazzjoni u b'koordinazzjoni ma' l-aġenzija Appoġġ, li hija l-aġenzija tal-gvern fil-qasam tas-social work f'pajjiżna.

Minħabba ċ-ċirkostanzi partikolari ta' dawn il-każi l-awtorità tad-djar tissussidja lil dawn il-persuni sa massimu ta' Lm600 biex jikru mingħand il- privat ħalli jkunu jistgħu jgħixu diċentement għal rashom.

Naturalment is- sid privat ma jkunx jaf għax iċ-ċirkostanzi huma personali ħafna għall- individwi.

Il-konfidenzjalità tiġi mħarsa kompletament, imma hija miżura li ta' min jiftaħar biha.

About time li ħsibna f'din il-miżura f'dan il- pajjiż għax wara kollox qed nitkellmu fuq tfal li huma responsabbiltà ta' l- istat.

Mhux hekk biss, għall-ewwel darba l-awtorità tad-djar matul it-12-il xahar li għaddew investiet u qiegħda tinvesti bil-qawwi fi proġetti ta' sħubija ma' NGOs biex isiru proġetti li għandhom dimensjoni ta' akkomodazzjoni importanti ħafna u li tiġi rikonoxxuta mill-awtorità.

Issemmew diġà, però se nerġa' nsemmihom, il-ftehim li sar mal-YMCA biex il-YMCA tirċievi Lm28,000 mill-awtorità tad-djar ħalli jkollha flatlets tagħha ħalli tkun tista' tagħti servizz li jidhrilna li hu importanti.

Il-ġenituri tat-tfal b'diżabilità l-ħin kollu jinkwetaw u jistaqsuna x'se jiġri mit-tfal tagħhom meta jmutu huma, allura qed ninkoraġġixxu dawk l- inizjattivi f'pajjiżna li huma maħsuba biex jiftħu djar ħalli persuni b'diżabilità li għal xi raġuni jew oħra l-ġenituri tagħhom ma jkunux jistgħu jkomplu jieħdu ħsiebhom, dawn il-persuni jkollhom dar fejn ikollhom il-kura u l-attenzjoni.

Kien għalhekk li l-awtorità tad-djar aċċettat li tagħti Lm25,000 oħra lill-Fondazzjoni Wens - li hija l-organizzazzjoni li kienet waqqfet Dar il-Wens fir-Raħal Ġdid - li issa daħlet għal proġett ġdid biex ikollha dar oħra.

L-awtorità tad-djar aċċettat ukoll li tagħti Lm25,000 oħra lil Dar Nazzaret biex tkabbar is-servizz li hija qiegħda tagħti.

Infakkar li din qed tipprovdi servizzi residenzjali importantissimi.

Ħalli nsemmi ħaġa oħra li introduċejna din is-sena.

Mhux imbilli joqogħdu jgħidu li l-awtorità tad-djar hija estate agent!

Mela hawn xi estate agent li twaqqaf aġenzija fi ħdanha li tieħu ħsieb il-bżonnijiet tal-familji li l- iktar għandhom diffikultajiet soċjali?

Fir-rapport insibu li din is-sena l- awtorità waqqfet unit ġdid, imsejjaħ care and repair, li l-iskop tiegħu huwa li s-social workers ġo l-aġenzija Appoġġ ikollhom mezz kif direttament ġo l-awtorità tad-djar jidentifikaw b'kunfidenzjalità każijiet ta' bżonnijiet soċjali kbar u l-awtorità stess tipprovdi s-soluzzjonijiet imfassla għall-bżonnijiet tal-persuna partikolari li s-social workers ikunu identifikaw lill-awtorità tad-djar.

Din miżura ġdida li daħlet issa li tikkonferma kemm aħna determinati li nkomplu nenfasizzaw dan il-qasam kollu.

Ma nistax ma nsemmix ukoll l-eżerċizzju li sar biex inbiddlu s-sistema ta' kif jingħataw il-punti.

Dan kien u huwa eżerċizzju diffiċli li huwa intenzjonat biex inneħħu ċerti inġustizzji minn din is-sistema u biex verament nagħmlu l-ġustizzja soċjali bħala l-kejl ta' kif inwettqu l- policies tagħna.

U fil-fatt din is-sistema tal-punti ġiet irranġata, ġiet ittestjata u l-applikazzjonijiet kollha pendenti mad-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali ġew ittestjati b'din is-sistema.

Jien xtaqt li nagħmluha qabel, però mbagħad irrealizzajt li rrid noqgħod attent ħafna li ma mmurx, mingħajr ma ninduna, inkunu qegħdin nagħmlu xi ħaġa li nsolvu naħa però nżarmaw naħa oħra.

Imma t-test sar u jidher li din is-sistema qiegħda tiffunzjona.

Insemmi wkoll it-twaqqif tal-bord ta' l-appell.

Aħna wegħedna li nkunu trasparenti u accountable u min jidhirlu li min-naħa ta' l-awtorità ttieħdet deċiżjoni li jixtieq jikkontestaha, waqqafna apposta dan il-bord ta' l-appell.

U din is-sena, għall-ewwel darba, tajna l-opportunità lil min ma jaqbilx mad-deċiżjoni li tkun ħadet l-awtorità li jkun jista' jappella minnha.

Mr Speaker, matul dawn it-12-il xahar saru ħafna ħafna affarijiet oħrajn.

Jien irrid nirrikonoxxi x-xogħol qawwi li sar mill-management ta' l- awtorità tad-djar u ninkoraġġihom biex ma jaqtgħux qalbhom f'wiċċ id- diffikultajiet li dejjem ikun hemm għax naturalment id-diffikultajiet ma jonqsu qatt.

Però naħseb li mexjin fit-triq li veru jkollna awtorità li tkun poġġiet dejjem iżjed il-qasam soċjali bħala ċ-ċentru ta' l-attenzjoni tagħha.

It-12-il xahar li għandna quddiemna, bl-estimi li din il-Kamra se tivvota lill-awtorità tad-djar, iridu jkunu 12-il xahar oħra ta' ħidma qawwija bħalma kienu ta' qabel għall-ġid ta' dawk il-familji li huma l- aktar fil-bżonn.

Grazzi ħafna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Nfiq ta' l-Awtorità tad-Djar għas-sena 2001 - 2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni fid-9.00 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

324 FAVUR : 31

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Vassallo Edwin | |Pierre | | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis | |

KONTRA : 29

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe | |

Il-mozzjoni għaddiet.

MR SPEAKER: Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu jressaq l- Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 28 ta' Novembru, 2001, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Lotteriji u Logħob Ieħor – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi – Tieni Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni. --------------------- Abbozz ta' Liġi dwar il-Liċenzji tal-Kummerċ - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Kumitat Permanenti; Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa - Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr. Speaker, il-ġimgħa li għaddiet waqt id-diskussjoni dwar l-estimi ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar jien poġġejt fuq il-mejda tal- Kamra kopja ta' ittra li bagħat il-Perit Bianco lill-Kamra tal-Periti, lill- ministru ta' l-intern u lili bħala l-kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni fuq l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Din l-ittra kienet tikkonsisti f'numru ta' allegazzjonijiet fil-konfront tal-manager ta' l-environment unit tal- planning authority, s-Sur Adrian Mallia, li kontra dak li qal il-Ministru ta' l-Intern, m'huwiex perit.

L-Onor.Tonio Borg il-ministru responsabbli għall-awtorita' ta' l-ippjanar poġġa fuq il-mejda tal-Kamra kopja ta' affidavit li Mallia preżenta fil-qorti, u fih suppost kien hemm ċaħda dwar l-allegazzjonijiet li għamel il-Perit Bianco fl-ittra tiegħu.

Fil-fatt meta wieħed jara l-affidavit li għamel Mallia mhux talli jinduna li din m'hi ċaħda xejn, talli kkonferma dak li kien hemm fl-ittra tal-Perit Bianco.

Mr. Speaker, dan li qed ngħid ifisser li issa mhux fuq allegazzjonijiet qed nitkellmu imma fuq fatti, għaliex Adrian Mallia kkonferma bl-affidavit dak li hemm fl-ittra tal-Perit Bianco.

Fost affarijiet oħra fl-affidavit Malli jgħid, u se nikkwota:

"Jien aċċettajt li niltaqa' ma' l-applikant fl-uffiċċju tal-cold foods fil-qasam industrjali tal-Marsa.

Is-Sur Debono business partner ta' l- applikant għadda għalija.".

Mela issa qed jikkonferma bil-ġurament li hu aċċetta li jiltaqa' ma' l- applikant fl-uffiċċju tal-cold foods fil-qasam industrijali tal-Marsa u s- Sur Debono, business partner ta' l-applikant, għadda għalih.

X'qal iktar?

Qal ukoll li hu għaddielhom l-ittra msemmija, jiġifieri dik li waqqfitilhom l-applikazzjoni.

Qal ukoll li wera lill-applikanti parti mir- rapport li l-awtorita' kkummissjonat.

Dan hu dokument ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar u hawn qed ikompli jikkonferma dak li qal Bianco fl-ittra tiegħu.

Fl-affidavit tiegħu kompla jgħid hekk:

"Jien għedtilhom li xogħol ta' dan it-tip fi kwalunkwe proġett ieħor li ġie sottomess lill-awtorita' kif ukoll xogħol ta' monitoraġġ fil- baħar ikkummissjonat mill-istess awtorita` dejjem saru mill-istess konsulenti, jiġifieri l-Prof.

Patrick J Schembri u s-Sur Joseph A Borg u t-team tagħhom, pero` spjegajt li dan bl-ebda mod ma jfisser li ma jeżistux oħrajn."

Mela dak li qal il-Perit Bianco fl-ittra tiegħu kkonfermah ukoll.

Irrakkomanda pero' miskin ma jafx b'oħrajn.

Huwa qal ukoll li:

"Mill-prezzijiet li ħallset l-awtorita` għal xogħol ta' surveys fil- baħar jien..."

- jiġifieri Adrian Mallia –

"...nistma' li dan ix-xogħol mitlub fl-ittra li għaddejtilhom m'għandux jiswa iktar minn bejn Lm1,500 u Lm2,000."

Din tikkonferma wkoll dak li qal Bianco fl-ittra tiegħu.

Issa tajjeb li ngħid li f'ċirkostanzi oħra fejn l-awtorita` kellha sempliċi allegazzjoni, din qabdet u ssospendiet l-uffiċjal in kwestjoni u għamlet investigazzjoni.

Huwa tajjeb li nsemmi l-każ tal-Perit Silvio Farrugia, li ssuspendewh fuq allegazzjoni li kien qed jagħmel xogħol privat.

F'dan il- każ intqal li kellhom video li qed juri lill-Perit Farrugia dieħel f'uffiċċju privat.

Mela għax is-segretarju parlamentari għadda video li xi ħadd għaddielu li juri lill-Perit Farrugia dieħel f'uffiċċju ta' xi ħadd li għandu x-xogħol ta' perit privat, lil dan issospendewh, għamlu inkjesta u din baqgħet għaddejja għal diversi xhur.

Issa mhux hekk.

Issa għandna l- każ ta' Adrian Mallia li huwa każ serju pero' minn dan kollu ma sar xejn.

Qabel ma kien preżentat l-affidavit jiena kont ngħid li dawn huma allegazzjonijiet pero' llum dawn huma fatti kkonfermati bil-miktub mill- istess Mallia u allura jiena nerġa' nitlob li Mallia jiġi sospiż.

Jien se ngħaddi kopja ta' ittra li semmejt tal-Perit Bianco kopja ta' affidavit ta' l-istess Adrian Mallia lill-awtorita` ta' l-ippjanar biex din taġixxi u tieħu l-passi li hemm bżonn.

Mr Speaker, jien nemmen li kemm il-membri tal-gvern u kemm il-membri ta' l- oppożizzjoni għandhom ikunu accountable għal xogħlhom pero' nemmen ukoll li anke l-uffiċjal pubbliku għandu jkun accountable għall-amministrazzjoni pubbliku.

Jien nemmen li aħna accountable, għaliex għallinqas meta tissejjaħ elezzjoni l-poplu jista' jwarrabna u jista' jerġa' jagħżilna imma uffiċjal pubbliku ma jmurx quddiem il-poplu.

Mr. Speaker, dan il-każ żgur li jimmerita li Mallia jitkeċċa, imma jien naħseb li dan għandu jibqa' fuq il-kotba ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar għax hemm ħafna mistoqsijiet li jrid iwieġeb inkluż mistoqsijiet dwar il- kwestjoni tat-tuna penning.

Dwar dan il-każ nixtieq ngħid li minkejja r- riskji kollha jiena vvotajt kontra li ssir l-estensjoni tat-tuna penning minħabba li dik hija ħaġa illegali.

Iċ-chairman kellu responsabbilta` li ma jħallix din il-kwestjoni tiġi għad-diskussjoni pero' xorta waħda ħalliha biex tiġi għall-vot.

Ta' min igħid ukoll li dan mhux darba għamel ħaġa bħal din.

Dan għamel hekk fil-każ ta' diversi applikazzjonijiet fosthom dik rigward il-proġett tal-Kottonera fejn ma kienx hemm traffic impact assessment u kontra l-liġi dan qabad u għamel over-ruling u l-kwestjoni l- oħra tat-tuna penning li għal snin twal kienet illegali wkoll.

Kien hemm ukoll il-każ ta' Anġlu Xuereb.

Suppost meta jkollok reconsideration ma jkollok l-ebda tibdil imma dan iddeċieda li jġib għal vot quddiem il-bord biex jiddeċiduha.

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux u l-poplu ma kienx jafhom.

Jien nqajjem il-kontroversji biex inqajjem kuxjenza.

Naf li meta nagħmel hekk ikun hemm riskju għalija, imma rnexxieli, u f'ġieħ is-sewwa u t- trasparenza j'Alla jirnexxieli wkoll li jitkissru l-abbużi li hemm fl- awtorita` ta' l-ippjanar.

Jien m'inix se naqta' qalbi u se nkompli għax hemm affarijiet oħra li jridu jiġu spjegati.

Jien nispera li l-awtorita` ta' l-ippjanar issa tieħu passi minħabba l-fatt li ħarġu dokumenti meta mhux suppost.

Min ħariġhom qed jgħid bil-ġurament li ħariġhom.

(Interruzzjonijiet) Lanqas membru tal-bord ma jista' joħroġ dokumneti simili!

Jiena ma nemminx li l-affarijiet għandhom ikunu hekk pero' bil-liġi hekk huma.

Mela membru tal-bord ma jistax, u dan bil-ġurament qal li ħareġ dokumenti u ittri ta' l-awtorita` u minkejja dan, l-awtorita' ta' l- ippjanar ma qaltlu xejn.

Issa wara li qajjimt dan il-każ naraw daqsxejn x'se tagħmel l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Qed ngħid dan għax meta trid l- awtorita`tgħid li hi ma tagħtix kas x'jingħad fil-parlament imma jekk tara xi ħaġa fil-gazzetti tieħu passi mill-ewwel.

Issa jien se nibgħatilha kopja ta' l-ittra tal-Perit Bianco u l-affidavit ta' l-istess Adrian Mallia u nispera li tissospendih u f'ġieħ is-sewwa tibda tinvestiga l-affarijiet.

Nispera li l-awtorita` tara jekk hemmx xi ħadd li qed jindaħal jew li qiegħed fuq fiċ-ċirku.

Dawn affarijiet tal-biki fejn membru tal-bord ma jistax joħroġ dokumenti u membru fl-awtorita' ta' l-ippjanar qed jagħmel li jrid.

Dan li qed ngħid qed jagħmlu bl-affidavit u minkejja dan ħadd ma jieħu passi kontra tiegħu.

Dan x'saħħa għandu?!

Dan mhux hu għandu s- saħħa, imma hemm xi ħadd qed jużah.

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux.

Mr Speaker, jiena 'l quddiem se nkompli ngħid affarijiet li ma jitwemmnux u f'ġieħ it-trasparenza u s-sewwa nispera li l-awtorita` ta' l-ippjanar tieħu passi dwarhom u mhux tkun kompliċi.

Nispera li issa li nbidel il-bord u hemm membri ġodda l-affarijiet jinbidlu.

Mr. Speaker, għalkemm diġa' rawhom, jiena nixtieq ngħaddilhom kopja ta' l- ittra tal-Perit Bianco u kopja ta' l-affidavit u nispera li jieħdu passi, speċjalment issa li ammetta li ħareġ id-dokumenti.

Dan żgur li ma ngħata l- ebda permess biex jagħmel hekk.

Għal dan l-għemil huwa suppost jitkeċċa mhux jiġi sospiż, imma jien nitlob biex dan jitħalla fuq il-kotba għaliex hemm ħafna affarijiet x'jispjega.

Meta jasal il-mument jiena ngħidilhom xi jrid jispjega.

Hemm ħafna u ħafna iktar x'jispjega.

U importanti li jkun fuq il-kotba ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar ħalli jispjega.

Nerġa' nappella biex l-awtorita' ta' l-ippjanar ma taqax għall-pressjoni li qed issirilha diġa' biex ma teħux passi.

Diġa' hemm pressjoni biex imut kollox.

Meta xi ħadd mill-media jistaqsihom xi ħaġa malajr jirrisponduha fejn jaqbillhom, imma dwar dan il-każ, il-gazzetta "Malta Star" staqsiethom biex jagħmlu kummenti pero' m'għamlux kummenti.

Għaliex ma kkummentawx?

Mhux għax l-affari tinten?!

Din hija s-sitwazzjoni.

Hemm provi ċari u ħadd ma jindenja ruħu jieħu passi.

Jien se nibqa' nagħfas biex toħroġ il- verita' u jittieħdu passi.

Nispera li immedjatament l-awtorita' ta' l- ippjanar tissospendi lil Adrian Mallia u tibda tinvestiga ħalli toħroġ il- verita'.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar l-Erbgħa, 28 ta' Novembru, 2001 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fl-9.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.