MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 216 It-Tlieta, 11 ta' Jannar, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 216

It-Tlieta, 11 ta' Jannar, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.08 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 11 ta' Jannar, 2000

WERREJ MINUTI 617

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 617

TQEGĦID TA' KARTI 621

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR OPPORTUNITAJIET INDAQS GĦAL PERSUNI

B'DIŻABILITÀ (KUMITAT)

EQUAL OPPORTUNITIES (PERSONS WITH DISABILITY) BILL (COMMITTEE STAGE) 622

AĠĠORNAMENT 652

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 658

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 215 li saret fl-10 ta' Jannar, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SKEJJEL - ASSISTANT HEADS

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Mario Galea) staqsiet lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid jekk id- dipartiment ta' l-edukazzjoni għandux il-ħsieb li jdaħħal aktar assistant heads fl-iskejjel ta' l-Istat, wara li diġà daħħal madwar 23 assistant head?

Kemm se jdum validu dan l-eżami u meta se jiskadi r-riżultat tiegħu?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li peress li dan l-eżerċizzju ta' għażla hu validu għal sentejn, id-diviżjoni ta' l- edukazzjoni tibqa' taħtar assistant heads skond il-bżonn matul is-sentejn tal-validità ta' dan l-eżerċizzju.

Fil-fatt minn meta saret din il- mistoqsija parlamentari sal-lum in-numru ta' assistant heads maħtura tela' għal 37.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): L-Onor.

Evarist Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Waħda mir-raġunijiet għaliex qed insibu problema biex insibu nies għal dak li jissejjaħ middle management - jiġifieri minn assistant head 'il fuq, bħal head, education officer u assistant director - hija marbuta mal-kwestjoni tal-kondizzjonijiet tax-xogħol.

Għalhekk nixtieq nistaqsi jekk il-ministeru hux qed jaħseb f'xi fatturi ġodda biex fit-tifsil tal-collective agreement il-ġdid - ma nafx jekk dan bediex jiġi diskuss ma' l-MUT - insibu mod kif niġbdu nies tajbin biex jimlew dawn il- karigi?

Ħafna drabi l-kwalità ta' l-iskola tiddependi kemm mill-kwalità ta' għalliema u mill-impenn tagħhom kif ukoll mill-kwalità ta' assistant heads u heads.

Irridu niffaċċjaw ukoll il-problema kbira li għandna dwar l-assistant heads.

Il-head huwa l-leader li jmexxi ma' l-oħrajn u jivvalorizza lill- assistant head b'mod tajjeb, imma sfortunatament għandna heads li għadhom ma tawx rwol ta' leadership tajba fis-senior management team ta' l-iskola.

Allura jien nixtieq nistaqsi jekk hux qed naħsbu f'xi ħaġa biex jekk jista' jkun negħlbu dawn id-diffikultajiet u niġbdu nies tajbin biex jimlew dawn il-karigi?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Fis-settur pubbliku għandna l-problema ta' middle management u top management u ma naħsibx li din tapplika biss għall- iskejjel.

Naturalment fil-każ ta' l-iskejjel għandna l-problema tal- kwantità u tal-kwalità, iżda dawn it-tnejn huma marbutin mas-sistema li teżisti fil-pajjiż li hija ingranata fil-ftehim li għandha d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni ma' l-union ta' l-għalliema.

Għalhekk trid tieħu in konsiderazzjoni wkoll l-għanqbuta, biex ngħid hekk, tad-diversi ftehim kollettiv li jeżistu fis-settur pubbliku.

Ċertament li s-sitwazzjoni hija komplessa u d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni m'hijiex libera illi tagħmel xi negozjati ta' xi collective agreement ġdid l-għaliex diġa' il-ftehim kollettiv li jorbot l-impjegati kollha pubbliċi tal-gvern, inkluż is-settur li qegħdin nitħaddtu dwaru, huwa regolat bi ftehim kollettiv ġenerali u jimponi ċerti kondizzjonijiet.

Kollox hu marbut ħaġa m'oħra b'ħafna relattivitajiet u jekk iċċaqlaq naħa trid teżamina l-implikazzjoni tagħha fuq in-naħa l-oħra.

Qegħdin isiru diskussjonijiet bejn id-diviżjoni ta' l- edukazzjoni u l-union ta' l-għalliema biex wieħed jara d-diversi problemi li jeżistu.

Waħda minn dawn id-diffikultajiet, per eżempju, hi li wieħed ma jistax japplika biex jintgħażel bħala kap jew assistent kap jekk ma jkunx ilu għalliem għal ċertu numru ta' snin.

Qed jiġri li minħabba li l- kondizzjonijiet tal-kapijiet u ta' l-assistenti kapijiet m'humiex attraenti biżżejjed, numru żgħir ta' għalliema qed japplikaw biex jidħlu għal dawn ir- responsabbiltajiet.

Imbagħad hemm il-problema l-oħra tal-kwalita'.

Jiena m'iniex sodisfatt bil-mod kif jintgħażlu n-nies.

Il-proċess illi tikkontrolla l-PSC huwa intenzjonat li jkun trasparenti, li ma jagħmilx inġustizzji u li ma jagħmilx diskriminazzjoni, pero' dan qed jirriżulta fi proċess illi minnu jgħaddi kulħadd, anke min m'huwiex daqshekk tajjeb.

Il-metodu ta' l- għażla, il-kriterji u l-marki kif jingħataw f'dawn l-interviews qed iwasslu biex nies illi ġew dikjarati mill-ogħla uffiċjali tad-diviżjoni bħala nies li m'humiex adatti biex ikunu kapijiet jew assistenti kapijiet, jgħaddu mill-proċess ta' l-għażla u għax jaqbżu l-50 marka jidħlu f'lista li tibqa' valida għal sentejn u tiġi fi stat li jkollok tagħti n-nomina lil persuna li ma tkunx adatta bħala kap ta' skola.

Ma jistax ikun li min qiegħed jagħmel l-għażla jagħti ċertifikat, li għadda minn interview, lil persuna who evidently does not make the grade, ma nafx għaliex kulħadd qed jidħol b'din il-phobia ta' ombudsman jew ta' tribunal ta' l-investigazzjoni ta' inġustizzji u nispiċċaw biex kulħadd ifarfar!

Naħseb li din is-sitwazzjoni xi darba rridu nsibu soluzzjoni għaliha, jiġifieri hawn din il-komplessita' kollha.

Id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni qed tgħid li għandna nbiddlu ftit il- kriterji ta' numru ta' snin u ta' affarijiet oħra biex inħajru aktar għalliema japplikaw għal dawn il-karigi li qed nitħaddtu fuqhom u li huma kruċjali.

Għax tkun xi tkun is-sistema, fl-aħħar mill-aħħar din tkun tiddependi mill-individwu.

Jista' jkollok individwu li jissodisfa l-bord ta' l-għażla pero' x'ħin jiġi għat-test on the shop floor ta' l-iskola biex imexxi, ma jkunx qed jagħmel xogħlu tajjeb.

L-esperjenza turi li għandna numru sabiħ ta' kapijiet ta' skejjel, ta' assistenti kapijiet u ta' għalliema illi l-kwalitajiet tagħhom huma tajbin ħafna u li grazzi għalihom jirnexxielna nakkwistaw riżultati tajbin.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Waqt li nikkondividi ħafna l-evalwazzjoni li għamel il-Ministru, li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar se jkun meħtieġ li l- assistant heads, il-heads u uffiċjali oħra jkollhom leadership skills u mhux sempliċement administrative approach biex imexxu l-karti u biex iċaqilqu skond il-proċeduri, hemm metodi oħrajn li jintużaw anke barra minn Malta biex inkunu nafu kif jaġixxu n-nies meta tagħtihom responsabbilta' biex imexxu.

Il-futur ta' l-għażla ta' dawn in-nies mhux bilfors ikun jiddependi mill-marki stabiliti mill-PSC imma aktar importanti minn hekk għandu jkollhom il-kapaċita' ta' relazzjoni tajba mat-tfal, mal-kollegi u mal-ġenituri, u din mhux se toħroġ minn intervista ta' nofs siegħa jew tliet kwarti.

Nistgħu nitgħallmu mill-esperjenzi ta' pajjiżi oħra li ddiskutew dawn l-affarijiet kemm fil-qafas ta' liġijiet li jissalvagwardaw li l-affarijiet isiru bis-serjeta', kif ukoll ma' unions li naturalment jiffaċċjaw pressjoni mill-membri tagħhom biex l-affarijiet isiru b'ċertu mod.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, m'hemmx dubju li rridu nimxu fid- direzzjoni li qiegħed jindika l-kollega tiegħi.

Infakkar illi l-PSC qiegħda bil-mod il-mod tersaq lejn maturazzjoni ta' din is-sitwazzjoni għax, per eżempju, diġa' ħarġet regolamenti ġodda dwar id-dixxiplina u ddelegat biċċa sew mill-proċess ta' dixxiplina fuq l-impjegati pubbliċi lill-kapijiet ta' diversi dipartimenti.

Issa rridu nittestjaw lill-kapijiet tad-dipartiment biex naraw kif se japplikaw dawn ir-regolamenti.

Naf ukoll li l-PSC qiegħda tiddiskuti kif se ġġib żvilupp fil-proċess ta' għażla ta' impjegati, ta' promozzjonijiet u affarijiet illi huma relatati ma' dan is-suġġett.

Il-problema l-oħra, almenu fil-qasam tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni, hi illi l-kapijiet, l-assistenti kapijiet, l-uffiċjali għolja u oħrajn illi jridu jieħdu sehem fit-tmexxija, huma nies li tista' tgħid li ilhom jgħixu mad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni mill-bidu nett tal- ħajja tax-xogħol tagħhom, pero' b'danakollu d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni għad m'għandhiex dipartiment ta' riżorsa umana li jżomm record tan-nies kollha li għandu, jiġifieri m'għandhiex bank ta' informazzjoni tajba, oġġettiva, aġġornata u professjonali.

Ma naħsibx li t-test li qed isemmi l- Onor. Bartolo għandu jsir sempliċement għax ikun hemm interview għal xi skop imma hija xi ħaġa li għandha ssir fuq bażi regolari biex inti jkollok profil dejjem aġġornat ta' l-għalliem minn meta jibda u hekk kif ikun qiegħed jiżviluppa.

Dan id-dipartiment ta' riżorsa umana huwa wieħed mill-affarijiet li nispera li jirnexxieli nagħmel bħala parti mir-ristrutturar tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni għaliex huwa ftit frammentat bejn id-dipartiment ta' l- operations u d-dipartiment tal-planning and development għax biċċa jaqa' taħt id-dipartiment tal-finance and administration u biċċa taħt dipartiment ieħor.

Jien nixtieq li jkun hemm dipartiment illi xogħlu jkun li jżomm taħt attenzjoni l-unika għodda li għandu, u ċioe' l-għalliema.

Lil dawn irid jieħu ħsiebhom mhux biss biex isegwi l-performance tagħhom imma anke biex ikun jista' jaħdem fuq l-iżvilupp kontinwu tagħhom.

Qed jiġri li ladarba l-għalliema joħorġu mill-universita' jew jispiċċaw il-korsijiet tagħhom, qed isibu diffikulta' biex iżommu ruħhom aġġornati bis-serjeta' ma' dak illi jkun qiegħed jiġri fil-kamp edukattiv kemm f'pajjiżna kif ukoll f'pajjiżi oħra.

Jiena naqbel ħafna li ma nistgħux nibqgħu nagħmlu assessment tan-nies bil-metodi u l-kriterji li qed tuża l-PSC bħalissa u li hawn metodi oħrajn li jagħtuna stampa aktar ċara tal-kwalitajiet tajbin li jkollhom - min hu tajjeb għal ħaġa u min hu tajjeb għal oħra - pero' dawn iridu jinbidlu minn ġod-diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

SKEJJEL - GUIDANCE TEACHERS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm guidance teachers fl-iskejjel tal-gvern, fl-iskejjel tal-knisja u fl-iskejjel tal-privati?

F'kull skola suppost ikun hemm guidance teachers?

In-numru tagħhom huwa relatat man-numru ta' studenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien informat li fl-iskejjel sekondarji tal-gvern hemm 78-il guidance teacher u f'tas-snajja' hemm 12-il guidance teacher.

In-numru ta' guidance teachers fl-iskejjel post sekondarji huwa ta' 14.

Fl- iskejjel tal-knisja hemm 28-il guidance teacher filwaqt li f'dawk indipendenti privati hemm 8.

In-numru ta' guidance teachers f'dawn l-iskejjel huwa regolat mill-ftehim milħuq bejn id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni u l-MUT.

Skond dan il-ftehim, in-numru ta' guidance teachers fl-iskejjel hu ta' wieħed għal kull 300 student.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Peress li l-guidance teachers isimhom magħhom u suppost li jservu biex jgħinu lit-tfal u lill-adoloxxenti biex jagħmlu l- għażliet tagħhom kemm ġos-sistema edukattiva nnifisha kif ukoll b'għajnejhom aktar 'il bogħod għall-ħajja tax-xogħol u għall-karriera li jkunu se jaqbdu, mis-somma li l-ministeru għandu vvotata għal taħriġ din is- sena jaħseb il-Ministru li huwa importanti ħafna li l-guidance teachers jingħataw taħriġ biex ikunu jafu x'qed jiġri fis-sistema edukattiva?

Qed ngħid dan fis-sens li l-istudenti tas-sekondarja jkunu jafu x'qed jiġri fil-post sekondarju u x'qed jiġri fl-universita' - mhux l-ewwel darba li qed ikollna studenti li jaqbdu ċerta linja għax ma jkunux informati tajjeb x'qed jiġri f'livelli ogħla minn tagħhom, b'konsegwenza li jagħmlu għażliet żbaljati u allura jsibu l-bibien magħluqin; nittama li m'iniex qed inkun inġust hawnhekk imma din hi l-impressjoni personali tiegħi u I stand to be corrected - u ħafna drabi l-parir li jagħtu l-guidance teachers ma jkunx ibbażat fuq informazzjoni fattwali u aġġornata la ta' x'hemm fis- sistema edukattiva u lanqas ta' x'hemm jew x'jista' jkun hemm fid-dinja tax- xogħol u allura jagħtu pariri aktar fuq il-gosti u fuq l-esperjenza personali tagħhom, li ħafna drabi jkunu marbuta aktar mal-passat milli mal- futur.

Hemm bżonn ukoll li l-guidance teachers ikunu esposti iżjed b'mod dirett għas-soċjeta' u għad-dinja tax-xogħol.

Fl-esperjenza tiegħi ministerjali, waħda mill-affarijiet li kienet ixxukkjatni kienet li kien hemm uffiċjali għolja ta' l-edukazzjoni li sentejn ilu marru ma' l-ST Microelectronics.

Din hija tal-waħx għax jekk mhux se jkollna guidance teachers li jkunu qed isegwu - ma rridx insemmi biss uffiċjali għolja - anke forsi permezz ta' aktar interaction ma' korpi kostitwiti, mal-federazzjoni ta' l-industrija, mal-kamra tal-kummerċ, anke ma' assoċjazzjonijiet ta' l-istudenti bħall-Aisec u l-Young Enterprise, li huma validi ħafna, mhux se niftħu aktar l-esperjenza tal-guidance teachers għal lil hinn mill-għatba ta' l-iskejjel.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, jiena forsi nitlob l-indulġenza li aktar milli l-pożizzjoni uffiċjali nesprimi l-ħsebijiet anke ta' natura personali, għaliex l-esperjenza tiegħi ġġegħelni nistaqsi jekk dan ix- xogħol iridx isir minn guidance teachers.

Hemm gwida ta' ċertu tip u ta' ċertu żvilupp illi huwa integru ma' l-iżvilupp edukattiv tat-tfal u ż- żgħażagħ tagħna.

Huwa tajjeb li dan jagħtuh l-għalliema li jkunu mħarrġa u li jkollhom ċertu orjentament ta' ħsieb, pero' fid-dinja li tirrikjedi gwida liż-żgħażagħ tagħna minn kmieni dwar għażliet ta' karrieri u ta' korsijiet ta' studju, li bla dubju fi żmien għaxar snin oħra se jsiru aktar sofistikati u kumplessi, naħseb li jrid ikollna nies trained differentement minn kif inhuma t-teachers.

Għax min hu l-guidance teacher?

X'inhuma l- kwalifiki tiegħu?

Il-guidance teachers huma għalliema normali li japplikaw meta at some point in time d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni toħroġ sejħa, imbagħad ikun hemm bord intern li fis-sapjenza kbira tiegħu jagħżel lil dawn in-nies biex iservu bħala guidance teachers u għax dawn ikunu jridu jibqgħu jiggwidaw lit-tfal, jibqgħu in parti jagħmlu xi lezzjonijiet u in parti jagħtu gwida.

Issa jekk aħna rridu li din il-massa kbira ta' eluf ta' żgħażagħ nagħtuhom il-gwida li qed jitkellem fuqha l-Onor.

Bartolo, nistgħu b'saqajna fl-art nagħtuha b'nies illi llum insejħulhom guidance teachers?

Jew irridu naraw li f'dan is-settur ikollna sistema li m'hijiex tad- diviżjoni ta' l-edukazzjoni imma li hija magħmula bejn id-diviżjoni ta' l- edukazzjoni, l-ETC, il-ministeru tal-politika soċjali, in-nies ta' l-MDC u s-setturi li ġejjin mid-dinja reali tax-xogħol, li bejniethom joħolqu pool ta' nies kwalifikati li jistgħu jwasslu dan il-messaġġ u jagħtu pariri anke jekk dawn il-grupp ta' nies ikun ġej minn skejjel, mill-universita', minn kulleġġi, minn istituti tekniċi jew minn postijiet oħrajn?

Għax waħda mill- affarijiet li lili tibqa' tinkwetani f'pajjiżna in ġenerali hi li minkejja l-avvanzi kollha possibbli bit-teknoloġiji u bl-iskola, għadna wisq nimxu b'mod fejn l-id il-leminija ma tkunx taf x'qed tagħmel ix-xellugija u hawn wisq frammentazzjoni.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar xiri ta' karozzi mid-dikasteru li għalih jien responsabbli bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12207.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar xiri ta' karozzi mid-dikasteru li għalih jien responsabbli bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12205.

f'isem il-Ministru tal-Finanzi inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar xiri ta' karozzi mid-dikasteru li għalih hu responsabbli l-ministru tal-finanzi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12203; u

f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar xiri ta' karozzi mid-dikasteru li għalih responsabbli l- ministru ta' l-intern, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12208.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar xiri ta' karozzi mid-dikasteru li għalih jien responsabbli bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12204.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar safar minn uffiċjali tad-dipartiment ta' l-agrikoltura u sajd bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12089 li ngħatat fis-seduta Nru. 215.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR OPPORTUNITAJIET INDAQS GĦAL PERSUNI B'DIŻABILITÀ

EQUAL OPPORTUNITIES (PERSONS WITH DISABILITY) BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

(Ikompli mill-10 ta' Jannar, 2000)

Klawsola 13 - Għoti ta' oġġetti u servizzi lil persuni b'diżabilità kwalifikata.

Clause 13 - Provision of goods and services to qualified persons with a disability.

(Posposta mill-10 ta' Jannar, 2000)

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, għal klawsola 13 qed nipproponi din l-emenda:

"F" Fl-artikolu 13, subinċiż (g), wara l-kelma "divertiment", daħħal il- kelma "sports".

"F" In article 13, subsection (g), after the word "entertainment", insert the word "sports".

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "F" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 13, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 13, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola19 -Eżenzjonijiet Għal Filantropija.

Clause 19 - Exemption for Charities.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Infakkar li dan il-kapitlu li qed neżaminaw bħalissa jinkludi numru ta' klawsoli li jikkonsistu f'eżenzjonijiet, fis- sens li jippermettu ċertu ammont ta' diskriminazzjoni pożittiva.

Klawsola 19 qegħda hemmhekk biex tippermetti għaqda filantropika li tkun tista' tiddiskrimina fis-sens tajjeb tal-kelma, favur xi persuni b'diżabilità billi tagħtihom servizzi jew benefiċċji partikolari għalihom li ma tagħtix lil ħaddieħor.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, fl-abbozz ta' liġi li kien ippropona l-Prof Edwin Grech fl-1998 kien hemm subinċiż (b) li kien igħid hekk:

"It shall not render unlawful any act done to give effect to such a provision.".

Peress li fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna dan is-subinċiż m'għadux jidher, nixtieq nistaqsi lill-Ministru x'kien l-iskop li tħalla barra.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-interpretazzjoni mogħtija lilna rigward klawsola 19 kif inhi miktuba hija an umbrella clause jiġifieri tagħmel statement kategoriku illi għaqda filantropika tista' tiddiskrimina b'mod pożittiv favur setturi ta' persuni b'diżabilità billi tagħti servizzi għal dak is- settur u mhux għal setturi oħrajn.

Allura mbagħad ma jkunx neċessarju li tgħid li "it shall not render unlawful any act done to give effect to such a provision", għax il-klawsola waħedha diġà qed tgħid li jkun possibbli li dan isir.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Nixtieq niġbed l-attenzjoni li jkun aħjar kieku nibdew ngħidu "azzjoni pożittiva" minflok "diskriminazzjoni pożittiva".

Din tinstema' aħjar u tiddiskrivi aħjar l-intenzjoni kollha ta' ċerti azzjonijiet pożittivi li qegħdin nagħmlu favur dan il-grupp fis- soċjetà tagħna.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 19.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 19 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 20 - Eżami li jiddetermina x'inhu raġonevoli.

Clause 20 - Test of Reasonableness.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Issa se naqbdu taqsima oħra ta' din il-liġi magħmula minn klawsola waħda.

Kif diġà għedt fis-seduta tal-bieraħ, din il- klawsola nista' niddeskriviha bħala waħda mill-aktar klawsoli importanti għax tittratta t-test ta' dak li jiddetermina x'inhu raġonevoli.

Ma rridux ninsew li l-prinċipju li fuqu hija mibnija din il-liġi huwa mfassal fuq il- kunċett ta' dak li hu raġonevoli.

Kif kont spjegajt fit-Tieni Qari, din il- liġi ġiet imfassla fuq liġijiet barranin, l-aktar fuq dik Awstraljana, għax kienu l-Awstraljani li għall ewwel darba ħarġu b'dan il-ħsieb ta' dak li hu raġonevoli pero' mbagħad insibu li dak il-kunċett ġie rifless ukoll f'liġijiet oħrajn.

Aħna fil-liġi tagħna qed indaħħlu dan il-konċett bħala l-kejl ewlieni biex jiddetermina eżattament meta ssir diskriminazzjoni u meta ma ssirx.

Għalhekk dan il-kejl huwa bbażat fuq dak li qed ngħidu li għandu jkun raġonevoli.

Hawnhekk tidħol il-funzjoni tal-qrati tagħna u tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilità meta jiġu biex jimplimentaw din il-liġi.

Din hija l- aktar parti diffiċli pero' wkoll l-aktar parti importanti, u ċioe' x'inhu raġonevoli fis-sitwazzjonijiet kollha biex ċerti azzjonijiet ma jiġux permessi, biex ċerti azzjonijiet diskriminatorji jiġu mwaqqfa u x'wieħed jista' jaċċetta fis-sitwazzjoni, fil-mentalità, fil-kultura u fl-ambjent ekonomiku ta' pajjiżna li jkun raġonevoli fiċ-ċirkostanzi partikolari.

Il- klawsola li qegħdin neżaminaw bħalissa tkopri dan kollu u tagħti indikazzjoni ċara ta' kif dan it-test ta' raġonevolezza għandu jiġi mplimentat.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor Coleiro

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Attwalment din il-parti hija awtentika ma' l- abbozz ta' liġi li ġie ppreżentat fl-1998 imma xtaqt nesprimi ruħi fis-sens ta' ċerti ħsebijiet li jinkwetawni.

Meta l-affarijiet nagħmluhom fuq il- karta jkunu jidhru sbieħ imma meta niġu biex nimplimentawhom jibdew joħorġu ċerti teething problems.

Dan bħal meta tidħol ġo dar u mingħalik tkun ħsibt għal kollox imbagħad tibda tinduna li fit-tali post kien ikun aħjar kieku għamilt, per eżempju, mera jew xi ħaġa oħra x'imkien ieħor.

M'hemmx dubju li din il-liġi se tagħti poter kbir lill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilità, kif għandu jkun, għax wara kollox dik hija l-istruttura li nirrikonoxxu bħala l-ewwel entità uffiċjali li għandha tara li dan li qed tgħid din il-liġi jkun effettiv u qed jitħaddem kif suppost.

Pero' ovvjament hemm diversi aspetti ta' test of reasonableness.

Per eżempju, jekk nitkellmu fuq bini pubbliku li jrid isirlu aċċess u min hu nkarigat minn dan il-bini jgħid li m'huwiex f'qagħda li jagħmel dan, imbagħad hemmhekk tidħol il-kummissjoni nazzjonali b'diżabbilita' biex l- ewwelnett tara t-test of reasonableness ta' din l-entità jew individwu x'ikun u biex tara wkoll kemm hu veru jekk dan jistax jagħmel aċċess jew le.

Nifhem ukoll li mhux kulħadd jista' jidħol f'dettalji u informazzjoni biex jasal għall-konklużjoni li dak li qed igħid l-individwu jew l-entità tkunx veru jew le għax se jkun hemm affarijiet speċjalizzati.

Per eżempju, a lay person li jkun irid jidħol f'accounts ta' kumpannija jew ta' individwu mhux se jkun f'qagħda li jagħmel ġudizzju korrett u allura se jkun hemm bżonn li jiġu mqabbda nies speċjalizzati.

Naf li l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilità se jkollha aktar funding biex tkun tista' twettaq id-doveri u l-poteri ġodda li qed tagħtiha din il-liġi.

Pero' b'dawk il-fondi li hemm maħsuba, bl-istruttura eżistenti li għandha u bil- poter li qed tagħtiha dik il-liġi kemm se tkun f'qagħda li jkollha magħha nies speċjalizzati?

Naħseb li huwa ftit diffiċli li dawn ikunu full-time biex ma nsemmix ukoll li din it-tip ta' speċjalizzazzjoni tista' tinfirex.

Għalhekk nixtieq li l-ministru jgħidilna x'inhu ppjanat għal quddiem.

Aħna nittamaw li wara li din il-liġi tgħaddi minn dan il-parlament, nibdew ningranaw mill-ewwel.

Ovvjament m'inix qed ngħid li minn għada kollox se jieqaf f'postu għax irridu nkunu b'saqajna ma' l-art imma nifhem ukoll li diġà saru l-pjani biex dak kollu li hemm f'din il-liġi jidħol fis- seħħ mill-ewwel.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dan huwa punt importanti u validu ħafna.

Irrid ngħid li issa ilna x-xhur niddiskutu mal-kummissjoni dwar it-tip ta' struttura amministrattiva illi l-kummissjoni għandu jkollha ħalli tkun f'qagħda li tkun tista' timplimenta l-obbligi u r-responsabbiltajiet kollha li għandha sal-lum u li se jkollha immedjatament malli tgħaddi din il-liġi.

Fil-fatt wara diskussjonijiet twal iddeċidejna illi l-proċess ta' sistema amministrattiva jrid jiġi stabilit fil-bidu nett ta' din il-liġi pero' mbagħad jikber skond il-bżonnijiet li jirriżultaw as we go along.

Jekk wieħed qagħad attent fil-gazzetti f'dan l-aħħar xahar qiegħed jidher avviż għas-sejħa tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilità, għal persuni esperti f'dak li għandu x'jaqsam mal-qasam legali kif ukoll ma' qasam - jekk m'iniex sejjer żball - tal-periti.

Matul ix-xhur li għaddew il- kummissjoni għamlet użu minn servizzi professjonali, legali kif ukoll ta' periti u għamlitu f'ċerti ċirkostanzi fuq bażi ta' għajnuna part-time, ftehim ma' individwu part-time, f'ċirkostanzi oħrajn billi tikkummissjona servizzi partikolari għal każijiet partikolari.

Ftit xhur ilu kellna laqgħat mal-ministeru ta' l-intern u partikolarment mas-Segretarju Parlamentari Pullicino biex l-awtorità ta' l-ippjanar taċċerta ruħha illi postijiet ġodda li jkunu miftuħin għall-pubbliku jkunu aċċessibbli għal persuni b'diżabilità.

Meta tkellimna ma' l-Onor.

Pullicino wasalna għall-konklużjoni li kien neċessarju ħafna li l- kummissjoni jkollha expertise ta' periti li jkunu kważi full-time mal- kummissjoni għaliex konna nafu li b'effett mill-1 ta' Jannar li għadda ġiet implimentata proċedura ġdida ma' l-awtorità ta' l-ippjanar fejn issa qabel ma joħroġ il-permess għal bini ġdid li se jkun miftuħ għall-pubbliku, l- applikazzjoni u l-pjanti tal-post iridu jiġu assessjati mill-kummissjoni biex imbagħad tiċċertifika jekk post ikunx aċċessibbli jew le.

Dan isir wara li l-periti tagħha jkunu tawha l-opinjoni tagħhom.

Ta' min igħid li l- proċess huwa miexi u safejn naf jien il-call for applications li kien hemm fuq il-gazzetti għalqet jew se tagħlaq.

Għalhekk id-deċiżjonijiet ta' l- impjieg tal-persuni partikolari se jsiru fil-ġranet li ġejjin.

Madankollu rrid ngħid illi d-deċiżjoni tagħna kienet li n-nies ma jiġux impjegati bl- addoċċ għax huwa importanti li jkollok nukleu ta' esperti imbagħad il- kummissjoni jkollha l-faċilità li tixtri s-servizz.

L-eżempju li tat l-Onor.

Coleiro huwa li jista' jkun li jkollok bżonn ta' accountant jew awditur biex ikun jista' janalizza jekk ikunx veru li intrapriża, kumpannija jew individwu partikolari ma jkunx jista' jaffordja li jidħol għal ċerti piżijiet finanzjarji.

F'dak il-każ il-kummissjoni se jkollha l-libertà li hi tkun tista' tikkummissjona dak it-tip ta' rapport.

Irridu nimxu b'saqajna ma' l-art jiġifieri ma rridux nibnu kastelli u istituzzjonijiet enormi u rridu nkunu ċerti li bl-istruttura li għandna llum inkunu nistgħu nlaħħqu mad-domanda li qegħdin naraw li l-kummissjoni se jkollha.

Jekk imbagħad naraw li l-kummissjoni jkollha bżonn xi adattamenti din ikollha l-għajnuna kollha biex hi tkun tista' ddaħħal magħha jew tixtri servizz li jkollha bżonn ħalli tkun tista' taqdi l- funzjoni importanti.

Jien naqbel mija fil-mija ma' dak li qalet l-Onor.

Coleiro, fis-sens illi l-kummissjoni hija l-pern li madwarha ddur din il-liġi.

Dan ifisser li jekk il-kummissjoni tkun effiċjenti u effikaċi fix-xogħol tagħha, allura l- iskop ta' din il-liġi se jintlaħaq.

Min-naħa l-oħra jekk il-kummissjoni ma tkunx tista' tlaħħaq ma' dan kollu l-iskop ta' din il-liġi ma jkunx qed jintlaħaq u nkunu qed nagħżqu fl-ilma.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, naħseb li l-informazzjoni li toħroġ waqt dawn it-tip ta' diskussjonijiet hija meħtieġa ħafna għall-poplu tagħna.

Jien nemmen ħafna li hawnhekk ma niddibattux biss biex intejbu l- affarijiet imma biex jikbru l-awareness u l-edukazzjoni fost il-poplu tagħna u min ikun milqut direttament ikun mgħejjun għax ikollu aktar tagħrif.

Jien xtaqt nistaqsi xi affarijiet oħra fuq l-operat ta' kif se jsiru l-affarijiet għax kif qal tajjeb il-ministru, liġi bħal din inutli tkun fuq il-karta jekk ma jkollniex kummissjoni b'saħħitha biżżejjed li tkun tista' verament iġġorr il-piżijiet li wara kollox dan il-Parlament qiegħed iwaddab fuq spallejha.

L-ewwelnett nixtieq inkun naf jekk il- kummissjoni hijiex taħseb biex magħha jkun hemm nies ta' expertise li jkunu full-time.

Per eżempju, din se tixtri servizz partikolari ta' accountant jew se jkollha accountant full-time magħha?

Pass ieħor 'il quddiem kien li l-awtorità ta' l-ippjanar se jkollha sezzjoni li se tispeċjalizza proprju fuq aċċess u fuq bini li jkun user friendly għal sħabna l-persuni b'diżabilità.

Jien inħoss li għandu jkun hemm xi xorta ta' kordinament mal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilità li jekk jista' jkun dan ikun ongoing kważi day-to-day.

Barra minn hekk naħseb li ma jkunx biżżejjed li nitkellmu fuq il-fatt li nistgħu nikru servizzi ta' professjonisti, fuq impjegati full-time jew fuq is- sezzjoni tal-planning authority li se tieħu ħsieb l-aċċess għal bini pubbliku għall-persuni b'diżabilità.

Qed ngħid dan għax jien nemmen li hemm bżonn li l-professjonisti tagħna jitħarrġu fuq dan il-qasam minn meta jkunu għadhom l-università jew jekk ikun hemm bżonn jieħdu refresher courses.

Jiena ma nħossx li għax xi ħadd ikun iggradwa għal perit jew għal avukat ifisser li dan ikun konxju biżżejjed ta' x'għandha bżonn persuna b'diżabilità.

Dan il-qasam għandu bżonn attenzjoni u taħriġ partikolari.

Barra minn hekk ħadt gost nisma' wkoll lill-Ministru jgħid li l- kummissjoni se tkun il-pern - aħna hekk nemmnu wkoll - biex timplimenta din il-liġi u se tkun qed tara xi bżonnijiet ġodda jistgħu jinqalgħu biex il-gvern jagħtiha l-għajnuna kollha li hemm bżonn.

Din hija xi ħaġa tajba imma hawnhekk nixtieq nistaqsi jekk din l-għajnuna tikkonsistix ukoll f'fondi.

Qed nistaqsi dan għax ħafna drabi l-għajnuna li jkun hemm bżonn tingħata tkun trid il-back-up tal-fondi neċessarji.

Illum il-fondi għall- kummissjoni kibru imma jekk se jinqalgħu aktar bżonnijiet - jien nemmen li se jinqalgħu għax kif se tibda taħdem din il-liġi tibda tinduna li ma tkunx ħsibt biżżejjed għal ċerti affarijiet - il-gvern se jkun lest li jgħaddi l- fondi li se jkollha bżonn biex il-kummissjoni tkun tista' tħaddem l- istructures tagħha biex nassiguraw li din il-liġi ma tibqax biss xi ħaġa fuq il-karta imma tkun effettiva u tolqot lil min suppost tolqot pożittivament?

THE CHAIRMAN: Il-Minsitru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qabel inwieġeb lill-Onor.

Coleiro, nixtieq nissuġġerixxi li l-ewwel ngħaddu għall-klawsola 21 għax naħseb li jkun aktar rilevanti li dawn il-punti jitqajmu taħt dik il-klawsola.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 20.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 20 għaddiet nem. con. u ġiet ordanata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 21 - Ħatra u Għamla tal-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità

Clause 21- Appointment and Composition of the National Commission Persons with Disability.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qabel ma niġi biex inwieġeb il-punti ta' l-Onor.

Coleiro rrid ngħid li klawsola 21 se tintroduċi taqsima ġdida ta' din il- liġi, li se tittratta l-qafas legali li qed jingħata permezz ta' din il- liġi lill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilità.

Hawn ta' min infehmu mill-ewwel illi l-kummissjoni kienet twieldet fl- 1987 b'dikjarazzjoni li kien għamel dak iż-żmien il-ministru tal-politika soċjali fil-parlament.

Kienet twaqqfet b'esperiment u kienet komposta b'tali mod u manjiera li ħalltet fiha nnifisha nies ġejjin mis-settur volontarju u uffiċjali għolja tal-gvern minn diversi dipartimenti importanti li x-xogħol tagħhom jolqot lill-persuni b'diżabbilita`.

Tul is- snin irrealizzajna li dan kien esperiment tajjeb.

Kellna taħlita ta' nies ġejjin parti mill-gvern u parti mis-settur volontarju, jekk jista' jkun magħżula b'tali mod li in parte jkunu esperti fil-qasam tad-diżabilita` u in parte huma stess ikollhom diżabilita`.

Flimkien tul is-snin dawn in-nies operaw tajjeb iżda sa' llum ma teżisti l-ebda liġi f'pajjiżna li tagħti xi qafas legali lil din il-kummissjoni.

Minħabba f'hekk dehrilna li anke hawn nagħmlu bħall-pajjiżi li fuqhom immudellajna din il-liġi u li ħadu ħsieb li jwaqqfu kummissjoni li allura jkollha responsabbilta` biex tara li dik il- liġi tkun qegħda tiġi implimentata.

Aħna għandna l-vantaġġ li se nibbenefikaw mill-esperjenza pożittiva li kellna tul is-snin li għaddew u allura se naħtfu l-opportunita` ta' din il-liġi biex lil din il-kummissjoni nagħtuha qafas legali li tkun tista' topera fih.

Dwar artiklu 21, li jittratta dwar il-ħatra u l-mod kif inhi magħmula l-kummissjoni, għandi żewġ emendi li xtaqt inressaq u nispjega.

Mr. Chairman, qabel ma ressaqt dan l-abbozz ta' liġi quddiem il-parlament jiena bgħattu, fost oħrajn, lill-kummissjoni għall-avvanz tal-mara u lid- dipartiment tan-nisa.

Lil dawn xtaqthom jagħmlu speċi ta' gender impact assessment tal-liġi u jagħtuni l-opinjonijiet u s-suġġerimenti tagħhom ħalli anke din il-liġi, għalkemm qiegħda tittratta l-qasam tal-persuni b'diżabilita`, jekk ikun possibbli tiġi eżaminata.

Il-mira tagħna hi li kull liġi li ngħaddu fil-pajjiż tiġi analizzata mill-aspett ta' gender f'dak li għandu x'jaqsam mal-pajjiż, u naraw x'impatt se jkollha fuq in- nisa u fuq l-irġiel f'pajjiżna, biex jekk jista' jkun aħna nagħmlu analisi kontinwa mhux biss iffukata fuq is-settur partikolari li fuqu nkunu qegħdin nilleġislaw imma ngħidu: Isma', imma din il-liġi, fil-kunċetti, fl- implimentazzjoni u fid-drafting tagħha qiegħda tagħmel diskriminazzjoni bejn nisa u rġiel, jew hi stess qiegħda tixpruna l-kunċett ta' l-ugwaljanza u qed tagħti l-opportunita` lil kull persuna f'pajjiżna li tiżviluppa lilha nnifisha?"

Jien għamilt hekk u wieħed mis-suġġerimenti li kelli kien li l- kompożizzjoni u l-mod kif inhu miktub l-artiklu tal-liġi jinkludi wkoll il- possibbilta` li aħna nippruvaw nibbilanċjaw il-kompożizzjoni bejn nisa u rġiel.

Għalhekk qed nagħmel din l-emenda:

"G" Fis-subartikolu (2) ta' l-artikolu 21, wara l-kliem "persuni b'diżabilita' mentali" għandhom jiżdiedu l-kliem "u sa fejn ikun possibbli, għandu jkun hemm rappreżentanza bilanċjata ta' nisa u rġiel".

"G" In subarticle (2) of article 21, insert the words "and if possible, there shall be a balanced representation of women and men", after the words "with a mental disability".

Hawnhekk qed ngħidu "if possible", għaliex kultant issib sitwazzjonijiet fejn ma jkunx possibbli jew ma tkunx tista' ssib il-persuna adatta.

Jista' jiġri wkoll li f'ċerti każi ma jkunx hemm persuna tas-sess femminili li tkun tista' tokkupa dik kariga partikolari pero' naqblu li għandu jkollna kemm jista' jkun rappreżentanza bilanċjata bejn nisa u rġiel.

Għandi emenda oħra xi nressaq, għaliex bi żball is-subparagrafu (3) baqa' juża l-kelma "assistent personali".

Din oriġinarjament kienet il-frażi li kienet se tintuża fit-test tal-liġi kif preżentata mill-kummissjoni, mentri kif konna spjegajna fil-bidu ta' dan il-kumitat fis-seduta tal-bieraħ kienet ittieħdet id-deċiżjoni li minflok il-kliem "assistent personali" nużaw il-kliem "membru tal-familja".

Mr. Chairman, nipproponi din l-emenda:

"H" Fis-subartikolu (3) ta' l-artikolu 21 tat-test Malti, minflok il- kelma "Għandu" għandha tidħol il-kelma "għandu" u minflok il-kliem "assistent personali" għandhom jidħlu l-kliem "membru tal-familja".

"H" In subarticle (3) of article 21 in the Maltese text, substitute the word "Għandu" with the word "għandu" and substitute the words "assistent personali" with the words "membru tal-familja".

Mr. Chairman, nixtieq inwieġeb ukoll il-punti li semmiet l-Onor.

Coleiro u nibda billi l-ewwelnett ngħid li l-implimentazzjoni sa' mill-1 ta' Jannar tas-sistema l-ġdida tal-permessi, biex postijiet li jkunu miftuħin għall- pubbliku jkunu aċċessibbli irrikjediet arranġamenti amministrattivi ċari bejn l-awtorita` ta' l-ippjanar u l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita`.

Fil-fatt id-deċiżjoni ma kenitx illi jitwaqqaf xi unit speċjalizzat fl-awtorita` ta' l-ippjanar imma li jkun hemm il-proċedura amministrattivament stabbilita bil-miktub li tobbliga lill-awtorita` ta' l- ippjanar tirriferi l-pjanti ta' l-applikazzjoni partikolari lill- kummissjoni nnifisha.

B'hekk il-kummissjoni tkun il-unit speċjalizzat li mbagħad tawtorizza, tittimbra u tikkonferma li l-post ikun aċċessibbli jew inkella li l-post ma jkunx aċċessibbli.

Anke hawn, il-prattiċita` trid tkun il-kriterju ewlieni li tmexxina 'l quddiem u fil-ġranet li għaddew diġa' kellna l-ewwel esperjenzi ta' prattiċita`.

Per eżempju, kellna każ partikolari ta' garaxx li hemm bżonn li ssir rampa fih.

Meta l-esperti tal-kummissjoni marru biex jaraw din ir-rampa sabu li biex issir kif għandha ssir, jiġifieri bil-gradient rakkmandat b'livelli internazzjonali, kien se jirriżulta li din ir-rampa prattikament tieħu nofs l-ispazju tal-garaxx kollu tant li l-garaxx jispiċċa ma jista' jintuża għal xejn.

Kien se jsir l-iżball li ħafna drabi jsir f'dan il- pajjiż, ċioe` li bilfors irid ikun hemm ir-rampa, bil-konsegwenza li kienet se ssir rampa li kienet se tkun ta' periklu għan-nies u li assolutament mhijiex tajba.

Għalhekk il-kummissjoni daħlet fin-nofs u qalet li ladarba ma tistax issir, din m'għandhiex issir.

Għalhekk hemm arranġamenti bil- miktub u direttivi amministrattivi li ħarġu mil-livell tas-segretarju parlamentari, b'arranġamenti amministrattivi u bil-miktub bejn l-awtorita` ta' l-ippjanar u l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita`, fejn hemm il-proċedura stabbilita ta' x'għandu jiġri preċiż f'dawn is- sitwazzjonijiet.

S'issa qiegħda titħaddem din is-sistema u naħseb li iktar ma jgħaddi ż-żmien u iktar ma ngħaddu minn esperjenzi differenti iktar insiru nafu jekk is-sistema hijiex qiegħda tilħaq l-għan tagħha, hijiex qiegħda taħdem kif nixtiquha jew inkella jkunx hemm bżonn ta' rfinar jew ta' tibdil.

Li huwa żgur hu li malli l-kummissjoni timpjega magħha l-periti li trid timpjega se tkun tista' twettaq il-funzjoni tagħha tajjeb.

Fuq dan qegħdin nagħmlu użu ta' fondi li ġew ivvotati wkoll għal dak il-unit li ssemma fis- snin li għaddew.

Jidhirli li l-ewwel darba li twaqqaf dan il-unit kien proprju fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti taħt il-Prof Edwin Grech meta kien twaqqaf l-accessibility unit.

Dan kien ingħata fondi li sena wara l-oħra ma ntużawx għal xi affarijiet partikolari.

Peress li l-iskop ta' dawk il-fondi kien li naċċertaw l-aċċessibilita`, aħna ddeċidejna li nużawhom biex inkunu nistgħu nimpjegaw jew nikkummissjunaw periti proprju biex jaqdu din il-funzjoni.

S'issa, għalkemm għadu kmieni wisq, jidher li l- affarijiet mexjin.

Il-punt li semmiet l-Onor.

Coleiro dwar it-taħriġ għall-professjonisti huwa punt kruċjali.

Il-kummissjoni ħadmet fuq dan fis-snin li għaddew u nittama li taħdem anke ħafna iżjed.

Huwa importanti li l-periti, l- avukati, l-accountants, it-teachers u dawk kollha li joħorġu mill- universita' jkunu ħarġu bid-diplomi u bid-degrees illi mhux biss jiċċertifikaw l-istandard akkademiku li jkunu waslu għalih imma jiċċertifikaw ukoll elementi li jġegħelhom jirrealizzaw li l-poplu Malti, bħall-popli l-oħrajn kollha fid-dinja, hu magħmul minn taħlita ta' nies, u li fosthom għandek perċentwali qawwija - ta' l-inqas 10% tal-popolazzjoni - bi bżonnijiet speċjali, uħud minnhom b'diżabilitajiet serji ħafna u wħud minnhom mhux tant serji.

Dan jinkludi wkoll persuni bi bżonnijiet speċjali bħal anzjani u nies li jkunu żviluppaw ċertu tip ta' diffikultajiet.

Ta' min jgħid li mhux dawn in-nies biss jibbenefikaw mill-inizjattivi li jittieħdu f'pajjiżna biex nirrendu lis-soċjeta` tagħna iktar aċċessibbli.

Jibbenefikaw ukoll setturi oħrajn li normalment ma nassoċjawhomx ma' persuni b'diżabilita`.

Jien dejjem ninsisti li l-installazzjoni ta' lift f'post pubbliku, f'uffiċċju, fi blokk ta' flats jew x'imkien ieħor m'hijiex biss għal min qiegħed f'wheelchair imma anke għal mara tqila, għal mara li għandha tarbija f'pushchair, għall-ħaddiem li qiegħed iġorr xi ħaġa tqila u għal dik il-persuna li tkun għadha kemm marret tixtri u ġiet lura b'żewġ basktijiet mimlija.

L-aċċessibilita` jibbenefikaw minnha dawn in-nies kollha u għalhekk ninsisti li l-verita` sagrosanta hija li dan qed nagħmluh għas-soċjeta` kollha kemm hi.

Mr Chairman, ma' dan li għedt jiena rrid inżid argument li dejjem għamilt u li nibqa' nagħmlu.

F'pajjiżna għandna ħafna teżori kulturali u biex tagħmilhom aċċessibli tiltaqa' ma problemi kbar.

Il-palazz fejn qed jiltaqa' dan il-parlament, per eżempju, sal-lum għad m'għandux lift u l- Bambin biss jaf kemm ilna nitħabtu biex ikollna dan il-lift!

Għandna waħda mill-iktar swali sbieħ f'dan il-pajjiż, is-sala ta' l-arazzi, li hija ġojjell sabiħ li kollha kemm aħna niftaħru bih iżda jiena ngħid ġojjell li ma jkunx jista' jitgawda mill-poplu kollu m'hu ġojjell xejn.

Inutli li niftaħar bit-teżori tiegħi jekk dawn ikunu mirdumin taħt seba' piedi art u m'humiex qed jitgawdew.

Aħna għandna ħafna teżori artistiċi li m'humiex qegħdin jitgawdew jew ma jistgħux jitgawdew minn setturi sostanzjali tan- nies tagħna u għandna d-dmir li nagħmlu sforz biex din is-sitwazzjoni nirranġawha.

Allura anke hawn irridu kemm jista' jkun nagħmlu ħilitna biex dawn il-postijiet isiru aċċessibbli.

Nerġa lura għal li kont qed ngħid, dwar kemm huwa importanti li l-professjonisti jkunu mħarrġa biex meta jien niltaqa' ma' perit, il-perit juri li jkun fehemni meta jgħidli: Isma', veru li l-arkitettura, il-faċċata u d-disinn iridu jkun sbieħ u moderni, pero` sabiħ kemm hu sabiħ jekk dan ma jistax jitgawda minn xi ħadd ma jiswa' xejn!

Irridu nkunu kapaċi u intelliġenti biżżejjed li jkollna professjonisti ta' dan it-tip - jien ngħid li għandna - li jkunu kapaċi jżewwġu s-sbuħija ta' l-oġġett mal-kapaċita` li dak l-oġġett igawdih kulħadd.

Jekk post ma jkunx jista' jitgawda anke minn persuna waħda allura, fl-opinjoni tiegħi, dak il-post ma jkunx qiegħed jilħaq l-għanijiet għal xiex ikun sar.

L-aħħar punt li għamlet l-Onor.

Coleiro kien għar-rigward ta' l-għajnuna u l-appoġġ finanzjarju li jista' jkollha bżonn il-kummissjoni biex taqdi l- funzjonijiet tagħha mal-firxa taż-żmien u mat-tkabbir ta' l-esperjenza.

Bla dubju ta' xejn jien nirrispondi li l-kummissjoni trid tingħata bilfors dak li għandha bżonn biex hi tkun tista' timplimenta din il-liġi iżda mhux dan biss.

Għalkemm din il-liġi tirrappreżenta parti importanti ħafna tal- mixja tagħna biex insiru soċjeta` inklussiva u hija felli importanti minn firxa ta' attivitajiet, hemm affarijiet oħrajn li għadna rridu naqdfu sew fuqhom.

Affarijiet bħal dawn ma nittrattawhomx taħt din il-liġi għaliex ma jaqgħux direttament taħtha pero` huma wkoll challenging u demanding u għandna bżonn ninvestu fihom.

Bħalissa qed jiġini f'rasi l-bżonn ta' servizzi residenzjali għal persuni b'diżabilita`, partikolarment dawk li għandhom diżabilitajiet intellettwali serji.

Il-bieraħ f'mument minnhom semmejna l-autism.

Għax m'għandniex servizzi aħjar f'pajjiżna, għandna żgħażagħ li għadhom sal-lum akkomodati fl-Isptar Monte Carmeli.

Issa jien ma rridx nonqos milli nirrikonoxxi x-xogħol tajjeb li qegħdin jagħmlu n- nies li jaħdmu fil-young people's unit ta' dan l-isptar u d-dedikazzjoni tagħhom, pero' fl-aħħar mill-aħħar irridu naċċettaw li l-Isptar Monte Carmeli assulutament m'huwiex l-isptar fejn inti tpoġġi lil xi ħadd li għandu diżabilita` mentali.

Naf bid-diffikultajiet u l-isfidi l-kbar pero` għandna naħdmu biex nippruvaw insibu s-soluzzjonijiet.

Qegħdin nipprovaw insibuhom dawn?

Meta niġu għall-fondi li għandha bżonn il-kummissjoni biex hi tkun tista' tħaddem din il-liġi, ir-risposta trid tkun li iva, rridu nimpenjaw irwieħna biex lill-kummissjoni npoġġuha f'pożizzjoni li tkun tista' taqdi dejjem iżjed u aħjar ix-xogħol, ir-responsabbilta` u l-obbligi li hi għandha taħt din il-liġi u anke obbligi oħrajn, pero' mill-banda l-oħra ma rridux nittraskuraw affarijiet oħrajn li huma daqstant importanti.

Il-liġi hija kruċjali u hija ċavetta li tiftħilna bieb ġdid għal oriżżonti ġodda.

Minbarra din hemm ukoll affarijiet oħrajn li forsi ma jaqgħux direttament taħt din il-liġi pero` għandhom importanza kbira wkoll, u jien nagħmel dan il-punt biex lill-kummissjoni nagħmilha iżjed konxja - għalkemm m'għandix għalfejn ngħidu dan - li għandha firxa ta' responsabbiltajiet kbar u nappellalha biex tkompli tagħti l-importanza li dejjem tat għalihom.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Apparti li hemm xi punti oħra li xtaqt niġbed l-attenzjoni għalihom fuq artiklu 21, xtaqt nagħmel l-aħħar żewġ punti fuq dak li kien qed jgħid il-Ministru.

Ħadt gost li l-Ministru għamel enfasi kbira ta' kemm jemmen fit-taħriġ tal-professjonisti tagħna u wkoll fil-bżonn li dawn joħorġu mhux biss gradwati u tajbin akkademikament imma wkoll gradwati f'dawk li huma bżonnijiet tas-soċjeta`, pero' ma naħsibx li ċerti aspetti tal-bżonn ta' awareness tal-professjonisti jista' jsir mill-universita`.

Jiena nħoss li se jkun hemm bżonn kbir li l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita`, li qed inwaddbu l-onus ta' din il-liġi kollu fuqha, tħares ukoll lejn l- iskejjel u lejn it-tfal tagħna miċ-ċokon.

Illum hemm ċertu mainstreaming ta' tfal b'diżabilita` fl-iskejjel tagħna u bdiet dieħla ċerta kuxjenza, ċerta awareness u ċerta sensittivita` fi tfal oħra, pero' jiena xorta waħda nemmen li se jkun hemm bżonn ta' programmi partikolari li jkunu indirizzati lejn it-tfal.

L-istess bħal m'għandna programmi fuq prevenzjoni ta' droga se jkun hemm bżonn ta' programmi partikolari li jkunu mmirati lejn it-tfal tagħna miċ-ċokon, ħalli dawn jikbru fl-ambjent li jifhmu li s-soċjeta` m'hijiex magħmula minn grupp wieħed biss ta' nies imma minn gruppi differenti ta' nies bi bżonnijiet partikolari.

Ladarba jsir dan, imbagħad sakemm wieħed isir adult u matur tkun xi ħaġa naturali li huwa jaħseb f'ħaddieħor.

Din it-tip ta' edukazzjoni ma tkunx biss qed tagħtina riżultati vis-a-vis l-persuni b'diżabilita` imma tkun qed tagħtina riżultati right across the board, fejn forsi xi darba f'dan il-pajjiż nitgħallmu ngħixu lkoll flimkien bħala familja waħda kbira Maltija u Għawdxija.

Jien inħoss li forsi issa ħriġt ftit iktar 'il bogħod minn din il-liġi imma ħtaft din l-opportunita' għax ma nafx jiġux mumenti oħra 'l quddiem li nistgħu nitkellmu iktar fuq dawn l-affarijiet.

Imma nkompli fuq il-punt ta' l-Isptar Monte Carmeli u fuq kemm hemm bżonn li naħsbu f'residential homes.

Sur President riċentement żort żewġ residential homes ta' persuni b'diżabilita` mentali severa ġo Catania - m'inix qed nitkellem dwar xi post li qiegħed in-naħa ta' fuq ta' l-Italja fejn forsi hemm avvanzi kbar - u bqajt skantata.

Meta tagħmel paragun bejn dak li għandhom huma u dak li għandna aħna llum - u hawnhekk ma rridx ninstema' negattiva - tinduna li għalkemm bdejna, l-affarijiet hawnhekk qed isiru bil-mod wisq.

Għadna kważi ma bdejniex ħdejhom dawn.

Jekk tmur hemmhekk tħossok dħalt ġo dar normali.

Jien dħalt ġo żewġt idjar fejn jgħixu 30 jew 40 ruħ imma ħassejtni qegħda ġo dar u mhux ġo istituzzjoni.

Barra minn hekk, l-indipendenza li b'xi mod irnexxielhom idaħħlu f'dawn in-nies minkejja d-diżabilita` mentali severa tagħhom hija xi ħaġa li taffaxxinak.

Kif qed jirnexxielu ħaddieħor għandu jirnexxielna aħna.

Hemm bżonn li nagħmlu pjan, jekk hemm bżonn fuq bażi ta' snin.

Irridu nkunu saqajna ma' l-art u jekk nafu li għandna, per eżempju, minn issa sa sentejn jew tlieta oħra biex nibdew minħabba fondi jew minħabba li għandna bżonn li n-nies jiġu mħarrġa, għandna nippjanaw li minn issa sa tliet snin oħra jkollna nies imħarrġa u li jistabu l-fondi għaliex dawn huma bżonnijiet soċjali kbar f'pajjiżna.

Dan il-punt qed insemmih ukoll sabiex inkompli ngħaqqad ma' dak li kien qed jgħid il- Ministru u wkoll biex nesprimi ruħi u nwassal il-vuċi u t-tħassib serju ta' ħafna u ħafna ġenituri li għandhom tfal li jbatu minn dawn id- diffikultajiet.

Issa ħalli nerġa' mmur fuq artiklu 21.

Din il-liġi hija awtentika ma' l- abbozz ta' liġi ta' l-1998 imma hemm xi affarijiet li huma nieqsa u nixtieq li l-Ministru jispjegalna x'kienu r-raġunijiet wara l-fatt li ma ġewx inklużi.

Per eżempju, fl-abbozz ta' liġi ta' l-1998 tal-Prof Edwin Grech, f'dan l-artiklu, li kien artiklu 23, kien hemm:

"The Prime Minister shall, upon the advice of the minister, appoint a commission.".

Nixtieq li l-Ministru jispjegalna għaliex issa dan mhux se jsir bil-parir tal-ministru.

Din m'hijiex inkluża fl-artiklu 21.

Imbagħad hemm punt ieħor fejn hemm:

"One member to represent each of the ministries"

Hemm il-lista elenkata tal-ministeri, imma l-local councils din id-darba ma ġewx inklużi.

Fl-abbozz ta' liġi ta' l-1998 dawn kienu nklużi wkoll.

Kien hemm ukoll differenza fin-numru ta' membri fuq il-kummissjoni.

Fl- abbozz ta' liġi ta' l-1998 tal-Prof Grech kien hemm imsemmija disa' membri, imma fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llum hemm seba' membri biss.

Differenza oħra hija li fl-abbozz ta' liġi ta' l-1998 nitkellmu fuq the chairperson and the president of the commission u issa qed nitkellmu fuq chairman and a deputy chairman.

Ma nafx jekk din il-bidla fin-nomenklatura hijiex se tagħmel xi differenza.

Imbagħad hemm klawsola li tħalliet kompletament barra: "The executive director of the commission".

Fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna l- executive director m'huwiex imsemmi bħala parti mill-kummissjoni.

Mr. Chairman, barra minn dawn għandi punt ieħor li ma nafx jekk għandix inressqu issa jew għall-klawsola li jmiss.

Fl-abbozz ta' liġi ta' l-1998 kien hemm ukoll elenkati l-funzjonijiet tal-president, il-funzjonijiet taċ- chairperson - f'dan il-każ issa d-deputy chairman - u l-funzjonijiet ukoll ta' l-executive director.

Dawn huma funzjonijiet importantissimi tat-top guys tal-kummissjoni.

Ma nafx ir-raġuni għaliex issa, f'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, dawn ġew maqtugħin kompletament barra.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dan l-aħħar punt probabbilment irridu narawh meta niġu għall-klawsola li tittratta l-funzjonijiet.

Fuq klawsola 21 l-ewwel punt kien li qabel il-liġi kienet li l-prim ministru kien jappunta kummissjoni fuq parir tal-ministru għall-politika soċjali, mentri fl-abbozz ta' liġi li aħna għandna issa qegħdin ngħidu li l- prim ministru għandu jaħtar kummissjoni, li tissejjaħ kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita` li tkun magħmula minn mhux inqas minn erbatax-il membru.

Imbagħad hemm il-kompożizzjoni.

Dan mhux xi punt importanti u dehrilna li lill-ministru nħalluh barra għall-prestiġju iktar milli għal xi ħaġa oħra.

Din il-kummissjoni hija maħtura mill-prim ministru u mhux allaċċjata esklussivament mal-politika soċjali.

Wieħed mill-punti li jiddibattu ħafna barra minn Malta huwa jekk għandux ikollok ministru jew inkella dipartiment għal persuni b'diżabilita`.

Dak kien punt li kien dibattut ukoll f'Malta fl-1987 u fl-1988 u baqa' jiġi dibattut anke sal- lum.

Jien dejjem kont kontra dan il-ħsieb għaliex fl-opinjoni tiegħi jissegrega u mhux jintegra l-argument.

Id-dikasteri kollha jinteressaw lill- persuni b'diżabilita`, sew jekk inhi s-saħħa u sew jekk edukazzjoni, intern jew turiżmu.

Dan ifisser li f'kull qasam għandu jkun hemm il-kuxjenza.

Fil- liġi preċedenti kienet li l-prim ministru jaħtar il-kummissjoni upon the advice of the minister, li prattikament huwa l-ministru għall-politika soċjali.

Aħna dehrilna li bl-abbozz li għamilna nkunu qegħdin inwasslu iktar il-messaġġ tal-punt li nixtiequ nagħmlu.

Għalkemm għandna settur li jrid jiġi ttrattat minn ministeru jew dikasteru partikolari u l-liġi tgħid illi meta hemm riferenza għall-ministru dan huwa l-ministru għall-politika soċjali, pero` l-ħatra tal-kummissjoni hija magħmula mill-prim ministru.

Il- punt li nixtiequ nagħmlu hu li din hija kummissjoni li trid tkopri l-firxa kollha ta' l-esperjenzi kollha tal-ħajja u mhux ta' settur wieħed.

Il- bidla f'dan l-abbozz saret f'dan is-sens iżda jekk teżisti xi diffikulta` m'hemmx problema.

It-tieni ħaġa li l-Onor.

Coleiro qajmet kienet il-kwestjoni tal- kompożizzjoni, fejn aħna ħallejna barra lill-kunsilli lokali.

Waħda mill- problemi l-kbar li ddibattejna internament kienet id-daqs ta' din il- kummissjoni.

Fil-fatt jien għadni ftit xettiku imma ddeċidejt li nħalli l- affarijiet kif inhuma, ħlief għal din il-kwestjoni tar-rappreżentanti tal- kunsill lokali.

Din il-kummissjoni, għallinqas kif kienet maħsuba fit-test tal-liġi li qed nagħmlu riferenza għalih bħala ta' Edwin Grech, kienet se tkun kummissjoni ta' mill-inqas 18 jew 20 ruħ.

Fil-kummissjoni li għandna llum qegħdin 14 jew 15-il ruħ.

Jien m'inix wieħed minn dawk li nemmen f'kummissjonijiet li jkunu qishom mass meetings.

Mill-esperjenza naf li fil- prattika kummissjoni b'20 ruħ ma taħdimx - u jien ħdimt fil-kummissjoni għal perijodu twil ta' snin meta l-kompożizzjoni suppost li kienet qrib l- 20 ruħ - għax jibdew jinqalgħulek problemi u diffikultajiet - bħal, per eżempju, li mhux kulħadd ikun jista' jiġi u allura jkun diffiċli biex torganizza laqgħat b'ħinijiet li jkunu konvenjenti għal kulħadd - u jkollok ukoll problema fuq quorum, għax imbagħad il-quorum jinħadem skond in-numru teoretiku.

Għalkemm fil-bidu l-kummissjoni kienet twieldet bħala kummissjoni komposta minn dan il-forum wiesa' ta' nies, wara xi sentejn li kienet twaqqfet din il-kummissjoni kienet ittieħdet deċiżjoni li jitwaqqaf eżekuttiv u l-kummissjoni kellha l-eżekuttiv tagħha.

L-eżekuttiv kien numru ristrett ta' nies u operat bis-saħħa ta' l-eżekuttiv.

Jiena niftakar - naħseb kien l-1989 - meta mbagħad konna tlabna liż-żewġ partiti, il-gvern u l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, biex jinnominaw rappreżentant li kien ikun ukoll preżenti, jekk irid, għal-laqgħat ta' l-eżekuttiv u li kien jirċievi l-kopji tal-minuti kollha.

Dak iż-żmien iż-żewġ membri kienu s-Sur Lino Spiteri u l-Onor.

Mario Galea.

Mr Chairman, id-diffikulta li għandi hi li l-kummissjoni b'dan in-numru hija kbira wisq u meta ġejna biex naraw il-kompożizzjoni kif għandha tkun, għedna li hemm bżonn li nillimawha xi ftit.

Dan ma jfissirx illi l-kunsilli lokali m'għandhomx rwol importanti.

Dawn għandhom rwol importanti ħafna u bla dubju ta' xejn irridu nsibu mod u manjiera kif dan l-interface bejn il- kummissjoni u l-kunsilli lokali jinħadem.

Sal-lum dejjem inħadem, jiġifieri b'xi mod jew ieħor intagħżlu persuni li filwaqt li jirrappreżentaw lit-tali settur konna nafu li dawk il-persuni għandhom ukoll il-background tal- kunsill lokali imma sinċerament naħseb li n-numru għandu jkun limitat.

Irrid ngħid li anke s'issa, kif inhi, ukoll naraha bħala kummissjoni kbira, pero` ddeċidejt li nħalliha hekk.

L-esperjenza, għallinqas s'issa, mexxietna b'dan il-mod.

Dwar il-funzjonijiet taċ-chief executive, tal-president u taċ-chairperson ma fhimtx eżattament il-punt.

Issa forsi se niġu għal xi artiklu speċifiku u l-Onor.

Coleiro tkun tista' tagħmel riferenza għal dan.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Attwalment hemm il-bidla fin-nomenklatura minn president għal deputy chairman u jien qed nassumi li minkejja l-bidla fin-nomenklatura probabbli hemm l-istess funzjoni.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Iva.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Jiena staqsejt x'kienet ir-raġuni għal din il-bidla.

Dan l-executive director m'hu qed jissemma xejn fil-kompożizzjoni tal-kummissjoni imma fl-abbozz ta' liġi ta' l-1998 kellna elenkati l- funzjonijiet kemm taċ-chairman, tal-president kif ukoll tad-direttur eżekuttiv u, kif għedt qabel fl-intervent tiegħi, huwa importanti li l- kummissjoni nnifisha llum ingħatat il-poteri legali, imma l-funzjonijiet tat-top management tal-kummissjoni wkoll għandhom ikunu elenkati u jkollhom ċerta saħħa legali.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Minn xi l-1992 l-kummissjoni operat b'żewġ karigi, president u chairperson.

Il-verita` hi li din kienet sitwazzjoni transitorja.

Il-mira dejjem kienet li l-persuna li tkun fl-ogħla pożizzjoni tal-kummissjoni kellha tkun persuna b'diżabilita` li jkollha wkoll il- kapaċita` u t-talenti li taqdi l-funzjoni tagħha u li jkollha l-viżjoni li tmexxi l-kummissjoni 'l quddiem.

Jien sinċerament naħseb li llum wasal iż- żmien li dawk il-kunċetti ta' president u ta' chairperson inneħħuhom u ngħidu sempliċement li hemmhekk hemm chairman u għandu viċi-chairman, bħal kull kummissjoni u aġenzija oħra.

Dak kien arranġament temporanju li sar għal ċerti raġunijiet validi u naħseb li issa wasal iż-żmien li jispiċċa.

Illum hemm chairperson li huwa aċċettat u rispettat minn kulħadd, huwa kapaċissimu fix-xogħol tiegħu u naħseb illi dan huwa l-iskop għaliex tneħħiet l-idea ta' president.

Il-ħsieb wara l-fatt li d-direttur eżekuttiv jagħmel parti mill- kompożizzjoni kien li ċ-chief executive ikun accountable lejn il- kummissjoni.

Aħna dehrilna li m'għandniex inpoġġu liċ-chief executive - direttur eżekuttiv f'dan il-każ - bħala voting member fuq il-kummissjoni għax ikun hemm konflitt ta' interess.

Allura d-direttur eżekuttiv, li huwa uffiċjal importantissimu fil-kummissjoni, għandu r-rwol tiegħu u r- responsabbilta` tiegħu rikonoxxuti bil-liġi stess u bl-artikli stess, pero` m'aħniex qed nagħmluh membru minn din il-kummissjoni, għalkemm huwa obbligat li jirrapporta regolarment lill-kummissjoni.

Dwar il-functions of the president qegħdin ngħidu pjuttost l-ovvju u qed nippruvaw naraw x'kienet ir-raġuni li ddeċidejna li nneħħuhom.

Bi struttura ta' kummissjoni bil-funzjoni ta' president u ta' chairperson kien neċessarju li you spell out id-differenza bejn il-funzjoni ta' president u ta' chairperson, għaliex it-tnejn huma żewġ karigi għolja li jippresjedu.

Allura kieku għażilna li jkollna l-funzjoni ta' president u ta' chairperson kien ikun neċessarju li wieħed jgħid x'inhi l-funzjoni ta' president u x'inhi l-funzjoni taċ-chairperson.

Ladarba ttieħdet id-deċiżjoni li issa m'għandniex għalfejn ikollna president imma li jkollna chairperson bir- responsabbilta` ta' chairperson, il-bżonn ta' artikli li jgħidu x'għandu jagħmel il-president u x'għandu jagħmel iċ-chairperson spiċċaw u allura dawk l-artikli m'hemmx għalfejn jitniżżlu hemmhekk, għax issa ċ-chairperson awtomatikament jieħu ħsieb iċ-chairing u l-funzjonijiet tiegħu huma prattikament dak li normalment wieħed jistenna minn chairperson.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Għandi żewġ punti oħra.

L-ewwel punt huwa fuq il-parir tal-Ministru.

Ħadt gost li m'hijiex problema għall-Viċi Prim Ministru u allura se nipprova nipperswadih.

Kif qal hu, il-bżonnijiet tal- persuni b'diżabbilita` jaqgħu taħt diversi ministeri, jiġifieri m'hemmx bżonn li jkollok ministru għall-persuni b'diżabilita` biex tħares lejh bħala l-focal point.

Jien nara li hemm bżonnu għax xi ħadd irid ikun focal point u jagħmel in-networking mal-kumplament, bl-għajnuna issa tal- kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita`.

La bħalissa hemm ministru li għandu din it-taqsima fid-dikasteru tiegħu tagħmel ħafna sens li l- appointment tal-membri fuq kummissjoni nazzjonali bħal din ma tkunx xi ħaġa li ġejja mill-prim ministru biss imma li jkun hemm il-parir tal-ministru.

Għandu wkoll ikun rikonoxxut li l-ministru qed jagħti dak il-parir lill- prim ministru fuq il-ħatra ta' persuni b'diżabilita`.

Il-punt l-ieħor huwa fir-rigward tal-local councils.

Personalment jiena wkoll naħseb li f'kumitati top heavy jsir daqsxejn impossibbli biex tħaffef ix-xogħol.

M'inix qed ngħid li ma jaħdmux imma li jsiru twal wisq biex tagħmel ċertu xogħol. pero' fl-opinjoni tiegħi li nnaqqsu persuna waħda biex il-kummissjoni ma tibqax top heavy ma tantx tirrelata.

Barra minn hekk tnaqqsu l-local councils li għandhom funzjoni importantissima fuq livell ta' grassroots u li għandhom responsabbilitajiet li llum qed ikomplu jikbru, b'mod partikolari fuq dak li huwa l-aċċess ta' ċerta infrastruttura pubblika fil-lokalitajiet differenti.

Jekk inpoġġuhom rappreżentati direttament fuq il-kummissjoni lil dawn inkunu qegħdin ninvolvuhom fl- inception ta' l-ideat li jkun hemm u allura permezz ta' dak ir- rappreżentant jien nara li jista' jkun hemm kordinament aħjar ta' kif imbagħad jiġu ddeċentralizzati l-ideat, it-tkabbir ta' l-awareness u kif jitmexxa x-xogħol.

Jien nixtieq li l-Ministru jikkonsidra dan il-punt.

Għalkemm naqbel miegħu li forsi kummissjonijiet li jkun fihom ħafna nies isiru tqal biex isir ċertu xogħol, min-naħa l-oħra ma tantx qed nara li se nkunu qegħdin nindirizzaw dan il-punt billi nnaqqsu wieħed, li proprjament huwa r-rappreżentant tal-local counils, u allura wieħed mill-iktar importanti fuq din il-kummissjoni.

Kif spjegajt, il-local councils għandhom responsabbiltajiet kbar fuq livell ta' komunita`.

Għandhom responsabbiltajiet li qed ikomplu jikbru u għandhom responsabbilta` ta' l- infrastruttura li għandha tkun aċċessibbli għall-komunita` kollha kemm hi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nerġa' ngħid li m'għandix diffikulta li ndaħħal emenda biex nerġgħu nagħmluha kif kienet oriġinarjament, jiġifieri upon the advice of the minister.

Dwar tal-kunsilli lokali nerġa' ngħid li minn 18- il ruħ issa naqqasnih għal 14, għax hemm sebgħa u sebgħa, filwaqt li qabel kellek disgħa u disgħa.

Hemm il-problema li għal kull wieħed li tinnomina min-naħa tal-gvern imbagħad trid tibbilanċjah b'xi ħadd min-naħa tas-settur volontarju, jiġifieri l-wieħed jgħodd tnejn.

Mit-18 oriġinali issa nżilna għal 14 u tqum id-diffikulta lil min se tqabbad.

Bl-istess argument hemm dipartimenti oħrajn importanti.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: It-tnejn li aħna għadna kif għamilna eloġju fuq il-bżonn li l-professjonisti tagħna jkunu mħarrġin fuq dan il-qasam ħalli jkunu iktar sensittivi għall-bżonnijiet.

Il-local councils, fl- opinjoni tiegħi, iridu jkunu mħarrġa bl-istess mod għax inkella jkun diffiċli ħafna biex jifhmu l-bżonnijiet tal-komunita` partikolari.

Issa huwa tajjeb il-fatt li qed tinvolvihom fl-initial discussion ta' kwalunkwe idea jew xogħol li l-kummissjoni tkun qed tagħmel.

Jien nifhem ukoll li jekk se żżid wieħed propjament ifisser li se tkun qed iżżid tnejn u lanqas se nkun jien li nipponta lejn xi ħadd u ngħid li dan mhux bżonn li jkun fuq il-kummissjoni, imma nixtieq li l-Ministru jikkonsidra l-punt tiegħi.

Il- Ministru jaf dwar kemm huwa importanti li l-local councils ikunu aware, u naħseb li rridu nkunu aħna li nagħtuhom is-sinjal li jkunu parti minn din il-kummissjoni ħalli jkunu parti mill-għaġna tal-bidunett fuq kwalunkwe biċċa xogħol li l-kummissjoni tkun qed tagħmel.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Naċċetta li hemm rwol importanti għall-kunsilli lokali biex tinħoloq iktar kuxjenza, sabiex huma stess jimplimentaw ċerti policies fuq livelli tal-lokalitajiet, pero` dak huwa neċessarju dejjem, rappreżentant u m'intix.

Hemm diversi setturi oħrajn li nista' nsemmi, apparti l-kunsilli lokali, li huma kruċjali għaliex iridu jimplimentaw il- politika kollha li għandha x'taqsam mal-persuni b'diżabbilita` li m'humiex rappreżentati fuq il-kummissjoni.

Dak il-kriterju waħdu mhux biżżejjed.

Fil-prattika l-għażla tan-nies sal-lum saret b'tali mod u manjiera li inti x'aktarx ikollok xi ħadd li jkun hu nnifsu kunsillier u allura fil-prattika jien naħseb li din id-diffikulta' ma tqumx.

L-artiklu fih innifsu huwa flessibbli u jagħti l-flessibbilta`.

Infatti jitkellem fuq minimum u jgħid hekk:

"Jinħatru minn fost dawk il-persuni li l-Prim Ministru jkun jidhirlu li l-iktar jirrappreżentaw lill-ministri.".

Jien kont nippreferi li nħalliha kif inhi, jiġifieri bl-understanding li s- settur tal-kunsilli lokali huwa wieħed mis-setturi l-iktar importanti u li sal-lum b'mod jew ieħor il-kunsilli lokali kienu qed jiġu rrappreżentati u jipparteċipaw anke fil-konsiderazzjonijiet tal-kummissjoni.

Biex norbot ukoll is-suġġeriment li l-artiklu nagħmluh bħal ma kien qabel lest nressaq emenda - qed niktibha bħalissa - biex flok il-kliem "Il-Prim Ministru għandu jaħtar kummissjoni" jidħlu l-kliem "Il-Prim Ministru għandu, fuq parir tal-Ministru, jaħtar Kummissjoni li tissejjaħ il- Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita`".

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Fost dawk is-seba' membri li se jkunu proposti min- naħa tal-gvern hemm membru msemmi mill-affarijiet tal-familja, mill-ħarsien soċjali u dak tax-xogħol.

Peress li hemm ċertu ammont ta' overlapping bejn dawn it-tliet dikasteri, anke minħabba l-problema li jekk se jżid wieħed awtomatikament ikun se jżid tnejn, jistax forsi il-Ministru jelimina wieħed minn dawk it-tlieta u jagħmel ieħor li jirrapreżenta lill-kunsilli lokali?

Qed nagħmel dan is-suġġeriment biex jiġi evitat it-tkabbir ta' l-ispettru tar-rappreżentanza.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-prattika naħseb li dik tkun triq prammatika u ċertament li tista' ssir b'dak il-mod.

Però rridu noqogħdu attenti għaliex għalkemm illum id-dipartiment għall-ħarsien soċjali, id-dipartment tax- xogħol u d-dipartiment għall-affarijiet tal-familja kollha qegħdin f'keffa waħda, jista' jkun li din is-sitwazzjoni tinbidel 'il quddiem.

U fl- opinjoni tiegħi huwa kruċjali li fil-formolazzjoni ta' policies ikunu preżenti l-uffiċjali għoljin tad-dipartiment tal-familja, tad-dipartiment għall-ħarsien soċjali u tal-qasam tax-xogħol.

Allura jien kont inħalliha kif inhi.

Peress li llum il-ministeru huwa kompost b'ċertu mod għandi l- vantaġġ li nista' nagħżel dik it-triq u nipprova nindika lil xi ħadd li ħiereġ minn xi wieħed minn dawn l-oqsma, pero' li għandu l-konnessjoni mal- kunsill lokali.

Però jista' jkun li d-dikasteru 'l quddiem ma jkunx kompost b'dan il-mod u ma jkunx jinkludi lil dawk kollha, bħalma kien il- każ fl-amministrazzjoni preċedenti.

U fl-opinjoni tiegħi hija kruċjali l- preżenza ta' dawn id-dipartimenti hemmhekk.

Mr Chairman, nipproponi din l-emenda għal klawsola 21:

"I" Fl-artikolu 21, subartiklu (1) wara l-kliem "Il-Prim Ministru għandu" għandhom jidħlu l-kliem "fuq parir tal-Ministru".

"I" In article 21, subarticle (1) after the words "The Prime Minister, shall", insert the words "upon the advice of the Minister".

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda "G" għal klawsola 21.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "G" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija l-emenda "H".

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "H" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija l-emenda "I".

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "I" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 21, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 21, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 22 - Funzjonijiet tal-Kummissjoni.

Clause 22 - Functions of the Commission.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Chairman, wasalna għal klawsola importanti ħafna, li fiha lista tal-funzjonijiet kollha tal-kummissjoni li ġiet imfassla fuq l-esperjenza li kellna s'issa, fuq mudelli oħrajn li rajna, u fuq il-funzjonijiet il-ġodda li din il-kummissjoni se jkollha in virtù ta' din il-liġi.

Hawnhekk hawn lista twila li meta teżaminaha tirrealizza li l- isfida li għandha quddiemha l-kummissjoni m'hijiex sfida żgħira imma hija kbira.

F'dan is-sens nieħu l-okkażjoni biex lill-kummissjoni nawguralha ħalli tkun tista' twettaq u timplimenta dawn il-funzjonijiet kollha.

Hawnhekk nixtieq inressaq emenda li ġiet suġġerita lili wkoll mill- kummissjoni għall-avvanz tal-mara wara gender impact assessment li sar, fejn ġibduli l-attenzjoni li forsi jkun tajjeb jekk aħna ngħabbu lill- kummissjoni b'responsabbilta' li meta huma jiġbru statistika li għandha x'taqsam mal-qasam tal-persuni b'diżabilità, l-istatistika tinġabar b'tali mod u manjiera li tkun tista' ssir analisi tagħha anke mill-aspett ta' gender, fis-sens li nkunu nafu dik il-mara b'diżabilità fis-soċjetà xi kwalità ta' ħajja għandha u x'diffikultajiet jew sfidi jew problemi differenti għandha minn raġel b'diżabilità.

Allura qed nipproponi din l- emenda għal klawsola 22:

"J" Fl-artikolu 22 ħassar il-kliem "Il-Kummissjoni għandha" u ssostitwihom b'dan li ġej:

"Il-Kummissjoni, filwaqt li tagħti attenzjoni speċjali għal bżonnijiet differenti ta' tfal, nisa u rġiel b'diżabilita', għandha:-"; u

wara s-subartikolu (n), daħħal dan is-subartikolu ġdid:

"(o) tiġbor, tanalizza u tippubblika statistika dwar il-qasam tal- persuni b'diżabilita' li, fost ħwejjeġ oħra, tkun turi l-livell nazzjonali milħuq fil-politika dwar l-inklużjoni.".

"J" In article 22 delete the words "The Commission shall:-" and substitute them with the following:

"The Commission, whilst paying particular attention to the different needs of children, women and men with disability, shall:-"; and

immediately after subarticle (n), insert the following new subarticle:

"(o) collate, analyse and publish statistics related to the disability sector which, inter alia, indicates the national level achieved in inclusive policy.".

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Jien ħadt gost ferm li sar dan il-gender impact assessment fuq din il-liġi u j'Alla dan jibda jsir fuq il-liġijiet kollha.

Issa se nieħu l-eżempju tal-gender impact assessment għal paragrafu (a) ta' klawsola 22, fejn qed ngħidu "identify, establish and update all national policies directly or indirectly related to disability issues;".

Forsi hawnhekk m'għandniex nikkonsidraw li ndaħħlu l-kelma "legislation" ukoll?

Kull leġislazzjoni trid titqies b'dak il-mod u allura jien nissuġġerixxi li wara "national policies" tidħol il-kelma "legislation".

Mr Chairman, xi ħaġa oħra li xtaqt inqajjem hi li fl-abbozz li kien ippreżenta l-Prof.

Grech f'Ġunju ta' l-1998 kien hemm klawsola li titkellem fuq complaints investigator u kienet tgħid hekk:

"The commission shall also employ a complaints investigator to:

(a) carry out general investigations with a view to determining whether the provisions of this Act are being complied with;

(b) investigate such complaints as may be made to him of failure to comply with any provision of this Act in an individual case and where it seems appropriate conciliate in relation to such complaints."

L-aktar qrib ta' din il-klawsola huma paragrafi (h) u (i) ta' klawsola 22 - m'hijiex bħalha preċiż imma ċertament li hemm ħjiel tagħha - iżda fl- opinjoni tagħna dan ir-rwol importanti ta' complaints investigator ġie suppressed xi ftit.

Jiġifieri m'għadhiex daqshekk qawwija bħala funzjoni.

X'inhuma r-raġunijiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-ewwelnett dwar is-suġġeriment li l-kummissjoni teżamina l-liġijiet, jekk l-Onor.

Membru tagħmel riferenza għal paragrafu (m) ssib li dan jitfa' din ir-responsabbiltà fuq il-kummissjoni għax jgħid:

"teżamina liġijiet u tipproponi liġijiet - meta l-Ministru hekk jitlobha li tagħmel - bil-għan li taċċerta jekk il-liġijiet attwali ..."

(Interruzzjonijiet) Però m'għandhiex tindika l-ordni ta' importanza, għallinqas nittama li hekk għandu jkun.

Mr Chairman, dwar il-kwestjoni tal-complaints investigator ngħid li dan huwa uffiċjal li l-kummissjoni żgur li jkollha bżonn timpjega però se mai din m'għandhiex tidħol direttament taħt l-artiklu li qed jitkellem fuq funzjonijiet.

Fil-klawsoli li ġejjin wieħed jinduna li l-kummissjoni għandha l-faċilità li timpjega lil dawk in-nies li għandha bżonn timpjega ħalli tkun tista' tinvestiga l-ilmenti.

Din hi l-kwestjoni kollha li konna qegħdin nitkellmu fuqha - jiġifieri s-set-up amministrattiv li l- kummissjoni jrid ikollha biex hi tkun tista' tara li din il-liġi tiġi implimentata - imma din tneħħiet minn hawn għaliex din il-klawsola titkellem fuq funzjonijiet u m'għandniex indaħħlu taħtha wkoll il- kwestjonijiet amministrattivi ta' min jiġi impjegat biex ikunu jistgħu jitwettqu dawn l-għanijiet.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l- emenda "J" għal klawsola 22.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "J" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 22 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 22, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 23 - Status legali tal-Kummissjoni.

Clause 23 - Legal Status of the Commission.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Chairman, klawsola 23 tagħti l-istatus legali u l-personalità ġuridika uffiċjalment lill-kummissjoni.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 23.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 23 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 24 - Żmien ta' kariga tal-membri tal-Kummissjoni.

Clause 24 - Tenure of Office of Commission members.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Klawsola 24 tispjega ż-żmien ta' kemm idumu fil- kariga l-membri tal-kummissjoni u tispjega kif tista' jew għandha tintemm xi kariga partikolari.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Chairman, fil-fatt hemm differenza hawnhekk ukoll.

Fl-abbozz ta' l-1998 kien hemm a term of three years u hawnhekk din niżlet għal two years.

X'kienu r-raġunijiet?

Anke hemm bidla oħra f'paragrafu (a) li jgħid hekk:

" ... without the consent of the Commission, he failed to attend the meetings of the Commission during a continuous period of six months;"

filwaqt li fl-abbozz ta' l-1998 paragrafu (a) ta' subklawsola (2) ta' klawsola 29 kien jgħid hekk:

" ... without the consent of the Commission, he failed to attend the meetings of the Commission during a continuous period of six months, beginning not earlier than nine months before termination".

Jiġifieri hemm dawn iż-żewġ bidliet.

It-terminu niżel minn tliet snin għal sentejn, imbagħad meta xi ħadd jista' jispiċċa għax ma jkunx qiegħed jattendi jista' jispiċċa any time anke jekk ikun xahar qabel, kif qed nifhem jien.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ħalli nibda mill-aħħar punt.

Jien rajtha stramba din il-limitazzjoni "beginning not earlier than nine months before termination".

Jekk hemm xi ħadd li mhux qed jattendi jfisser li m'hu qed juri ebda interess u allura jekk għandu jinbidel, jinbidel mill-ewwel.

Staqsejt jekk hemmx xi raġuni partikolari għaliha u ħadd ma tani raġuni.

Allura jekk xi ħadd jabbanduna x-xogħol tal-kummissjoni għal sitt xhur mingħajr ma jkun hemm raġuni valida - u fl-idea tiegħi sitt xhur diġà huma wisq - jien naħseb li jkun qed jokkupa siġġu għal xejn u għandu jinqala' minn hemm, as simple as that.

Dwar il-kwestjoni tal-kariga ta' sentejn minflok tliet snin se nkun sinċier u ngħid li tliet snin huwa żmien twil wisq.

Naħseb li huwa tajjeb li kull sentejn ikun hemm l-opportunità li jekk għandha ssir bidla ssir bidla.

L-esperjenza hekk għallmitna.

Jekk se nagħmlu ħilitna biex ikollna rappreżentanza qawwija, kif nittamaw li jkollna, ta' ġenituri u ta' persuni b'diżabilità nfushom preżenti fuq din il-kummissjoni, irridu nirrikonoxxu li kultant dawn in-nies jgħaddu minn perijodu ta' żmien ta' ħajjithom fejn il-ħin u ċ-ċirkostanzi tagħhom jippermettulhom jikkontribwixxu, u jkun hemm mumenti fejn imbagħad ma jkunux jistgħu.

U jkun hemm ħafna nies li joffru s-servizzi tagħhom għal perijodu ta' żmien, imbagħad ma jkunux jistgħu jkomplu joffru dak it-tip ta' servizz.

Allura ddeċidejna li l-perjodu ta' tliet snin għandna nirriduċuh għal sentejn.

F'mument minnhom, biex inkun sinċier, konna qegħdin nitkellmu fuq possibbiltà ta' nomina ta' sena għax normalment il-bordijiet kważi kollha hekk, però mbagħad għedna li ladarba għandek lil xi ħadd li jaf li se jimpenja ruħu għal sentejn xogħol x'jaqdi f'din il-kummissjoni, allura nomina ta' sentejn għandha tkun aċċettabbli.

Din hija r-raġuni.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 24.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 24 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 25 - Proċediment u xogħol tal-Kummissjoni.

Clause 25 - Proceedings and business.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Klawsola 25 titkellem fuq il-proċediment u x- xogħol tal-kummissjoni, kif jittieħdu d-deċiżjonijiet, bil-voti u dawn l- affarijiet kollha.

Fl-esperjenza tiegħi qatt ma naf li kien hemm xi issues partikolari li ttieħdu b'xi voti fil-kummissjoni, però l-Kamra tifhem li huwa neċessarju li jkollok regolamenti ċari għal dak li għandu x'jaqsam ma' proċedura biex f'każ ta' diffikultà kulħadd ikun jaf x'għandu jsir.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 25.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 25 għaddiet nem. con.u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 26 - Uffiċjali u impjegati tal-Kummissjoni.

Clause 26 - Personnel of the Commission.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-klawsoli li ġejjin issa jitkellmu fuq l- uffiċjali u l-impjegati tal-kummissjoni u rrid infakkar li hawnhekk m'aħniex qegħdin nivvintaw xi ħaġa ġdida imma għandna struttura diġà teżisti b'nies li ilhom jaħdmu mal-kummissjoni għal numru ta' snin.

Allura l-klawsoli li ġejjin jispeċifikaw dwar kif il-kummissjoni jista' jkollha l- impjegati tagħha, kif jistgħu jkunu detailed jew sekondati mal-kummissjoni biex ikunu jistgħu jokkupaw il-karigi differenti tagħhom jew ikomplu jokkupaw il-pożizzjonijiet li għandhom mal-kummissjoni.

Irridu nżommu quddiem għajnejna li issa l-kummissjoni se jkollha l- personalità legali tagħha u allura rridu nkopru s-sitwazzjoni fejn il- kummissjoni tkun qiegħda timpjega n-nies ġodda magħha jew inkella żżomm l- istess nies li għandha lllum u f'liema kondizzjonijiet se tkun qed iżżommhom.

Klawsola 26 tindirizza dawn l-issues.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Nixtieq nagħmel punt żgħir ta' enfasi.

Din hija klawsola importanti ħafna għax qed nitkellmu anke fuq ir- responsabbiltà li l-kummissjoni se jkollha ħafna data u informazzjoni konfidenzjali ta' kull xorta fuq persuni b'diżabilità.

Għaldaqstant hawnhekk irid ikun hemm dik l-istruttura adatta ħalli dik il- konfidenzjalità tiġi mħarsa akkost ta' kollox.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Naqbel perfettament li l-aspett ta' konfidenzjalità huwa kruċjali f'dawn l-issues u naqbel li l-kummissjoni għandha tara li jkollha strutturi amministrattivi biex tiggarantixxi l- konfidenzjalità assoluta.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Il-kummissjoni se jkollha l-poter li taħtar direttament lid-direttur eżekuttiv jew inkella trid toħroġ sejħa pubblika u mbagħad dan jintgħażel skond min l-aktar jissodisfa dawk it-termini ta' riferenza?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Bħalma nafu, il-kummissjoni diġà għandha direttur eżekuttiv.

Din il-klawsola partikolari tispeċifika li l-kummissjoni tista' tistabilixxi ftehim mad-direttur eżekuttiv li jkun uffiċjal pubbliku, kif inhu l-każ preżenti, sekondat minn mal-gvern għal mal-kummissjoni, biex ikun jista' jaqdi r-responsabbiltajiet tiegħu bħala direttur eżekuttiv.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 26.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 26 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 27 - Allokazzjoni ta' uffiċjali pubbliċi għal xogħol mal- Kummissjoni.

Clause 27 - Detailing of public officers for duty with the Commission.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din il-klawsola tittratta dwar id-detailing jew l- allokazzjoni ta' uffiċjali pubbliċi għal xogħol mal-kummissjoni u l- kondizzjonijiet tax-xogħol tagħhom kif ukoll il-possibbiltà li jkollok uffiċjal pubbliku li wara perjodu ta' żmien jagħżel li jaċċetta impjieg permanenti mal-kummissjoni u għaldaqstant ikun spiċċa mill-impjieg tiegħu mal-gvern u jsir impjegat full-time bil-kondizzjonijiet kollha stabbiliti mal-kummissjoni.

Mr Chairman, għal din il-klawsola nixtieq inressaq din l-emenda:

"K" Ħassar is-subartikolu (9) ta' l-artikolu 27 u ssostitwih b'dan li ġej:

"(9) Kull uffiċjal pubbliku li jaċċetta impieg permanenti mal- Kummissjoni li jkun offrut lilu taħt dan l-artikolu għandu, għall- finijiet kollha, barra dawk ta' l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet u ta' l-Att dwar il-Pensjonijiet lil Nisa Romol u Tfal Iltima, jitqies li temm milli jkun fis-servizz tal-Gvern u jidħol fis-servizz tal- Kummissjoni b'seħħ mid-data li fiha jkun aċċetta l-offerta jew dik id- data aktar tard miftiehma bejnu u l-Kummissjoni; u għall-finijiet ta' l-imsemmija Ordinanza u ta' l-imsemmi Att, servizz mal-Kummissjoni jitqies servizz mal-Gvern skond it-tifsir relattiv:

Iżda għall-għanijiet ta' l-imsemmija Ordinanza dwar il-Pensjonijiet, l- emolumenti pensjonabbli ta' dak l-uffiċjal meta jirtira għandhom jitqiesu li jkunu l-emolumenti pensjonabbli li jitħallsu lil xi uffiċjal fis-servizz tal-Gvern fi grad u f'livell inkrementali li jikkorrispondi għall-kariga u livell inkrementali li jkollu l-uffiċjal meta jirtira minn mal-Kummissjoni.".

"K" Delete subsection (9) of section 27 and substitute it with the following:

"(9) Every public officer who accepts permanent employment with the Commission offered to him pursuant to this section shall, for all purposes other than those of the Pensions Ordinance and the Widows' and Orphans' Pensions Act, cease to be in the service of the Government and shall enter into service with the Commission with effect from the date of his acceptance of the offer, or such other date agreed between him and the Commission; and for the purposes of the said Ordinance and the said Act, service with the Commission shall be deemed to be service with the Government within the meaning thereof:

Provided that for the purposes of the said Pensions Ordinance, the pensionable emoluments of such officer on retirement shall be deemed to be the pensionable emoluments payable to an officer in Government service in a grade and at an incremental level corresponding to the post and incremental level at which the officer retires from the Commission.".

Dan huwa meħud tista' tgħid kelma b'kelma mil-liġi li kienet waqqfet l- awtorità tat-turiżmu u li tirregola l-kwestjoni tal-pensjoni pagabbli lill- persuna li tkun telqet minn mas-servizz pubbliku, jiġifieri rriżenjat minn mal-gvern, u ssir impjegata full-time mal-kummissjoni, allura din ma tkunx qiegħda titlef ukoll mill-benefiċċji li hi tkun iggwadanjat fiż-żmien ta' l- impjieg tagħha mal-gvern.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda għal klawsola 27 kif imressqa u moqrija mill-ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "K" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqja hija klawsola 27, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 27, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 28 - Iffinanzjar tal-Kummissjoni.

Clause 28 - Financing of the Commission.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din il-klawsola tittratta l-iffinanzjar tal- kummissjoni u qegħdin ngħidu li xahrejn qabel ma tagħlaq is-sena finanzjarja, il-kummissjoni se tissottometti pjan ta' azzjoni, inkluż l- estimi li jkollha bżonn għax-xogħol li tkun trid twettaq fis-sena ta' wara.

Hawnhekk qegħdin nagħmluha ċara li kemm dawk l-estimi kif ukoll il- business plan iridu jiġu approvati kemm mill-ministru konċernat kif ukoll mill-ministru tal-finanzi għaliex wara kollox il-kummissjoni se tkun finanzjata minn fondi pubbliċi.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Qed nieħu gost li hawn din il-klawsola li tgħin biex il-kummissjoni tkun tista' tippjana bil-quddiem u anke tgħin lill-gvern biex ikun jista' jippjana t-tqassim tal-finanzi tiegħu.

Din iġġibni konxju mill-problemi li jiltaqgħu magħhom ċerti għaqdiet, bħall-għaqdiet volontarji li jimmilitaw fis-setturi diversi fil-qasam soċjali, fosthom il- Caritas, li xi minn daqqiet ikollhom problemi għaliex ma jkunux jafu minn qabel x'budget se jkun offrut lilhom mill-gvern fis-sena finanzjarja li tkun ġejja ħalli b'hekk ikunu jistgħu jippjanaw il-costings tagħhom.

Naħseb li fiha nnifisha din il-klawsola taħdem f'dan is-sens u tgħin sabiex il-kummissjoni tkun tista' tippjana bil-quddiem kif ukoll l-istess gvern ikun jista' jikkalkola l-costings tiegħu għall-kummissjoni.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Jiena nassumi li hija prattika normali li kull entità, dipartiment jew aġenzija tal-gvern tagħmel il-business plan tagħha biex imbagħad jiġi approvat il-budget.

Ma nistax nifhem għaliex hemm bżonn li ndaħħlu lill-ministru tal-finanzi meta hija ħaġa awtomatika.

Nifhem ukoll li l-kummissjoni nazzjonali għal persuni b'diżabilità xorta se taqa' within id-dekasteru tas-social policy, allura l-business plan li se jkun preżentat se jkun parti minn dan id-dekasteru kollu.

X'inhi d- differenza?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sal-lum hekk sar imma minn issa 'l quddiem mhux se jsir hekk.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mela naħseb li dan huwa l-punt importanti li għandu joħroġ ċar, għax hemm din id-differenza.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Issa l-kummissjoni qed tingħata personalità legali u allura l-arranġamenti finanzjarji jridu jkunu differenti minn dawk li kienu s'issa.

Huwa importanti ħafna li l-ministru tal-finanzi jkun involut għax fl-aħħar mill-aħħar, tuża sistema jew tuża oħra, kif imxejna s'issa jew kif se nimxu minn issa 'l quddiem, il-finanzjament irid joħroġ kollu mill-fondi pubbliċi għax il-kummissjoni m'hijiex revenue generating fiha nnifisha.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Jien li jinkwetani huwa li se nżidu aktar red tape.

Aktar qabel għedna li once li tibda taħdem il-kummissjoni, probabbli se naraw bżonnijiet oħra ġodda u allura jien enfasizzajt fuq il- punt li l-bżonnijiet iridu jiġu sostnuti bil-fondi għax inkella inutli noqogħdu nagħmlu ħafna affarijiet għax xorta sa ċertu limitu biss naslu.

Fl-abbozz ta' liġi preżentat mill-Onor.

Edwin Grech f'Ġunju ta' l-1998, il- ministru tal-finanzi ma kienx imsemmi.

Għalhekk nixtieq niġbed l- attenzjoni għax jekk se noħolqu aktar red tape se jkun hemm diffikultajiet.

Mhux qed ngħid li l-accountability u l-proċedura normali ma ssirx imma jitneħħa red-tape żejjed.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Bil-mod kif operajna sal-lum tul dawn is-snin kollha, il-kummissjoni xorta riedet tagħmel il-business plan, tikkalkula l- estimi tagħha, tibgħat kollox lill-minsteru biex jiġi kkonsolidat, imbagħad jiġi propost lill-ministru tal-finanzi li jalloka skond ir-riżorsi taħt il- ministeru kollu.

Il-proċess tal-business plan u ta' l-estimi tal- kummissjoni xorta jrid jibqa' jsir, però din id-darba bħala entità legali li għandha l-personalità ġuridika tagħha li sal-lum ma kellhiex.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Nixtieq nenfasizza l-punt li qajmet l-Onor.

Marie Louise Coleiro peress li mill-ispjega tal-Ministru Gonzi m'iniex qed nifhem x'inhija l-ħtieġa li jiddaħħal il-ministru tal-finanzi f'din il-proċedura.

Jekk il-ministru li huwa nkarigat minn din il-kummissjoni jagħti l- approvazzjoni tiegħu, hawnhekk awtomatikament għandek l-approval tal-gvern għax dik hija responsabbilta' ministerjali.

Issa jekk lill-ministru tal- finanzi qed nagħtuh awtorità awtonoma fi ħdan il-gvern, li jrid ikun hemm riferenza mill-kummissjoni lilu wkoll, hawn se nkunu qegħdin nagħmlu preċedent sħiħ għal kif titmexxa l-amministrazzjoni tal-gvern.

Għax issa allura rridu nibdew nesiġu li kull awtorità jrid ikollha l-pjan tagħha approvat mill-ministru tal-finanzi u dak ikun preċedent aktar minn tas- superseding clause li tant qajjem għagħa.

(Interruzzjonijiet) Jekk il- gvern għandu xi problemi amministrattivi interni jirranġahom u mhux idaħħal preċedent bħal dan fil-liġi!

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Issa anke hawnhekk trid tagħmel il-punt politiku jew it-tingisa politika, Onor. Kap ta' l-Oppożizzjoni, meta taf li mhux hekk!

Taf li fil-verità dan l-artiklu kulma qed jagħmel huwa li jifformalizza xi ħaġa li fil-prattika dejjem issir.

Fil-fatt kull spiża ta' kull ministeru trid tiġi approvata mill-ministru tal-finanzi.

Din il- klawsola ma tagħmel xejn ħlief tistabilixxi dak li fil-fatt isir.

THE CHAIRMAN: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Bir-rispett kollu, tingisa politika u mhux tingisa politika, jekk dejjem isir hekk allura għalfejn qed nippreċiżawha?

U jien naħseb li qed nippreċiżawha minħabba l-problemi interni li qamu fi ħdan il- gvern vis-a vis, per eżempju, il-budget ta' l-università.

Jekk le m'hemm l- ebda utilità, anzi ngħid li hemm preċedent ikrah li qed jiddaħħal il- ministru tal-finanzi meta m'hemm għalfejn.

Jekk bl-istess argumenti li bdejna nisimgħu dwar is-superseding clause qed indaħħlu wedge, din hija wedge ħafna akbar għax issa qed indaħħlu cross-referencing anke għal mod kif jaħdem il-gvern.

Hawnhekk hawn l-implikazzjoni li jekk ikun hemm ministru tal-finanzi li għal xi raġuni jew oħra jrid jgħid le, jgħid le.

Imma l-ministru tat-tutela, jiġifieri l-ministru nkarigat mill-kummissjoni, huwa l-ministru li jitkellem f'isem il-kabinett biex imexxi dik it-tutela, u kull ministru huwa ugwali fi ħdan il-kabinett u jirrappreżenta lill- istess gvern.

Allura kif issa qegħdin indaħħlu dan il-kunċett ġdid li biex jiġi approvat budget irid ikun hemm żewġ approvazzjonijiet?

Il-Ministru qed jgħid: Mhux dejjem hekk jiġri!

Imma meta jiġi approvat budget ta' kummissjoni awtomatikament ikun hemm il-go-ahead tal-ministru tal-finanzi, fis-sens li l-ministru tat-tutela ikun qed jassumi responsabbiltajiet amministrattivi u politiċi tiegħu bħala rappreżentant tal-gvern u bħala rappreżentant tal-kabinett, li fih il-ministru tal-finanzi huwa membru sħiħ.

Imma jekk issa qegħdin ngħidu li l-ministru tal-finanzi jrid jagħti l-approvazzjoni tiegħu, aktar 'il quddiem jista' jiġi xi ħadd u jgħidilna li mhux biss il-ministru tal-finanzi jrid jagħti l-approvazzjoni imma anke xi ministru ieħor, per eżempju, il-ministru għas-servizzi ekonomiċi.

Mr Chairman, effettivament jista' jibqa' għaddej kif irid il-ministru, u tingiża politika jew mhux tingiża politika, irrid infakkar x'intqal tliet xhur ilu fuq il-budget ta' l-università u fuq il-budget tal-planning authority.

Imma jekk hemm xi problemi amministrattivi f'dan il-gvern, ma joqgħodx jiftaħ wedge b'dan il-mod fis-sistema amministrattiva tagħna.

Għax hekk hi din!

Din hija innovazzjoni daqs tas-superseding clause.

Tas- superseding clause tagħmel sens fl-opinjoni tiegħi, filwaqt li din ma tagħmilx sens għax qiegħda tattakka l-koerenza amministrattiva u politika tas-sistema tal-gvern tagħna.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nerġa' nirrepeti li ma nistax nifhem kif il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, anke f'dibattitu bħal dan, anke fuq liġi bħal din, jieħu l-opportunità biex jagħti t-tingiż politiku.

Issa qed jgħid li l- gvern għandu problemi amministrattivi bejn il-ministri tiegħu.

Issa jien nista' nirrispondih li dan huwa gvern b'team ta' ministri li kollha naqdfu fl-istess direzzjoni.

Huwa ovvju li f'dak li għandu x'jaqsam mal-qasam tal- finanzi l-affarijiet iridu jsiru b'ċerta serjetà u b'kordinament.

Dan hi s- sens kollu u m'hemm xejn moħbi warajha din!

M'hemm l-ebda preċedent imma qegħdin ngħidu li l-affarijiet għandhom isiru b'mod kordinat, b'mod li jidħol kollox fi pjan li jagħmel sens.

That's all, m'hemm xejn moħbi, la ħaġa u lanqas oħra; u m'hemm l-ebda diżgwid u mhux diżgwid kif qed jipprova jpinġi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni!

THE CHAIRMAN: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, la m'hemmx diżgwid min-naħa tal-gvern u lanqas hemm peċedent, jista' l-Ministru jgħidilna fejn f'liġijiet oħra simili teżisti klawsola bħal din?

Nitolbu jgħidilna liema huma ħalli nkunu nafu li m'hemmx preċedent.

Fuq tas-superseding clause ġibtu lill-Attorney General biex joqgħod jgħidilna li din m'hemmx għafejn nagħmluha għax iddaħħal preċedent kbir, allura fuq din jekk jogħġbu jista' jgħidilna x'inhuma l-preċedenti?

L-Enemalta, per eżempju?

It-Telemalta fl-antik?

Ħalli naraw ftit.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jeżistu.

ONOR.

ALFRED SANT: Liema huma?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Imbagħad xi darba nurihomlok!

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 28.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 28 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 29 - Kontijiet u Verifika.

Clause 29 - Accounts and Audit.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din il-klawsola titkellem fuq il-kontijiet u fuq l- auditing li għandhom isiru fuq l-aspetti finanzjarji tax-xogħol tal- kummissjoni u tistabilixxi wkoll is-sena finanzjarja tal-kummissjoni.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Jiġifieri hawnhekk qegħdin ngħidu li l- kummissjoni se taħtar awdituri barranin u mhux bis-sistema ta' l-auditing li jsir normali fid-dipartimenti jew aġenziji tal-gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qegħdin ngħidu li jistgħu jiġru żewġ affarijiet; ċioe' li l-kummissjoni għandu jkollha l-awdituri tagħha li jagħmlu auditing tal-kotba tagħha però d-direttur tal-verifika għandu d-dritt ukoll li jivverifika d-dokumentazzjoni tal-kummissjoni.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 29.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 29 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 30 - Rapport annwali.

Clause 30 - Annual Report.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din il-klawsola titkellem dwar ir-rapport annwali li l-kummissjoni hi mistennija li tipprepara u tippreżenta fuq il-ħidma tagħha.

Hawnhekk għandi emenda li wkoll ġiet proposta mid-dipartiment tan- nisa fis-soċjetà u mill-kummissjoni għall-avvanz tal-mara.

Għalhekk se nipproponi din l-emenda:

"L" Fis-subartikolu (2) ta' l-artikolu 30, wara l-kliem "tad-dmirijiet tal-Kummissjoni" daħħal il-kliem "u għandu jinkludi wkoll l- attivitajiet u inizjattivi meħuda biex jeżaminaw u, jew, jipprovdu għal bżonnijiet ta' tfal, nisa u rġiel b'diżabilità.".

"L" In subsection (2) of section 30, immediately after the words "duties of the Commission", insert the words "and shall also include activities and initiatives undertaken to examine and, or, provide for the different needs of children, women and men with disabilities.".

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda għal klawsola 30 kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "L" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 30, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 30, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 31-Eżenzjoni minn taxxa tad-dħul.

Clause 31 - Exemption from tax and duties.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din il-klawsola titkellem dwar l-eżenzjoni tal- kummissjoni mill-ħlas tat-taxxa fuq id-dħul.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Nixtieq li l-Ministru jispjegalna għaliex hemm din il-bidla bejn l-abbozz ta' l-1998 u l-abbozz ta' din id-darba.

Fl- abbozz ta' l-Onor.

Grech kien hemm miktub hekk fi klawsola 35:

"The commission shall be exempt from any liability for the payment of income tax, duty on documents, customs duty and customs excise tax under any law currently in force."

Il-klawsola li għandna quddiemna sempliċement qed titkellem fuq il-payment ta' l-income tax.

X'inhi r-raġuni li ma baqgħetx miftuħa u espliċita daqskemm kienet fl-abbozz ta' l-1998?

Għaliex inbidlet u spiċċat marbuta biss ma' l-income tax?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ċertament li hu mistenni li l-kummissjoni tħallas it-taxxa fuq id-dokumenti jekk ikollha xi trasferimenti, u anek li tħallas id-dazju jekk ikun dovut dazju minnha.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Aħna nafu li diversi faċilitajiet li huma ta' bżonn kbir għal persuni bi bżonnijiet speċjali jeħduhom duty-free.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Le, ħalli niftehmu sew.

Qegħdin nitkellmu fuq il- kummissjoni.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Imma nagħmlu mod li l-kummissjoni tiddeċiedi li toffri xi tip ta' faċilitajiet lil persuni bi bżonnijiet speċjali u trid timporta dawk il-faċilitajiet, il-kummissjoni se tħallas id-dazju tagħhom dawn.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-fatt il-kummissjoni diġà tagħti servizz ta' dan it-tip u se tibqa' tagħtih.

Il-kummissjoni għandha fond ta' għajnuniet speċjali li permezz tiegħu persuni b'diżabilità jkunu jistgħu jixtru equipment - fil-parti l-kbira jkun importat - u jirċievu għajnuna finanzjarja mingħand il-kummissjoni.

Hemm arranġament bejn il-kummissjoni u l-ministeru tal-finanzi li jekk l-equipment ikun għal persuna b'diżabilità, għall-bżonn partikolari ta' dik il-persuna minħabba d- diżabilità tagħha, ma jitħallasx dazju.

Hawn qegħdin nitkellmu dwar il- kummissjoni bħala kummissjoni.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsla 31.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 31 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 32 - Ilmenti u investigazzjonijiet.

Clause 32 - Complaints and Investigations.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Issa bdejna Taqsima VI ta' din il-liġi li titkellem dwar ilmenti, investigazzjonijiet u t-twettiq tal-liġi.

Din il- klawsola titkellem dwar kif għandhom isiru l-ilmenti u l- investigazzjonijiet.

Huwa importanti ħafna li nenfasizzaw li din il- klawsola tistabbilixxi d-dritt tal-kummissjoni li hi stess, f'inizjattiva tagħha stess tibda l-investigazzjoni fuq kull rapport li jkollha li jkun hemm xi allegazzjoni ta' diskriminazzjoni.

Dan il-punt naħseb li ma ħareġx ċar biżżejjed u għandna bżonn nenfasizzawh.

Jiġifieri l-kummissjoni tista' tinvestiga fuq rapport li tirċievi minn individwu, imma tista' hi stess tieħu l-inizjattiva.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 32.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed. .

Klawsola 32 għaddiet nen. con. u ġiet ordata ssir parti mill-abbozz ta' Liġi.

Klawsola 33 - Proċeduri investigattivi.

Clause 33 - Investigation procedures.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din il-klawsola titkellem dwar il-proċeduri ta' l- investigazzjonijiet għal meta jkun hemm ilmenti lill-kummissjoni u tistabilixxi li l-ministru jista' jippubblika regolamenti iktar dettaljati dwar il-proċeduri li għandhom jintużaw fil-proċess ta' investigazzjoni f'każ li jsiru rapporti ta' allegazzjoni ta' diskriminazzjoni.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Naħseb li huwa l-mument fejn nirriferi għal numru ta' klawsoli mill-abbozz ta' l-1998 tal-Prof.

Edwin Grech, li tħallew kompletament barra u ġie kollox kompatt f'dawn iż-żewġ klawsoli 32 u 33.

Impossibbli naqra kollox però qed nirriferi għal klawsoli 39, 40, 41, 42 u 43.

Dawn kienu jitkellmu fuq criminal proceedings, the disability issues appeals board, the establisment and composition of the disability issues appeals board, procedure and general powers of the appeals board, u n-no appeal.

Dawn il-klawsoli kienu jitkellmu fid-dettall dwar kif għandhom jitmexxew il- criminal proceedings.

Għalhekk nixtieq inkun naf għaliex il-gvern ħass li f'dan l-abbozz ta' liġi jneħħi kompletament dawn l-affarijiet.

Jien qed nagħmel dan il-punt biex meta din il-liġi tiġi in vigore l- persuni bi bżonnijiet speċjali ma jkollhomx bżonn jirrikorru għal xi tip ta' redress.

J'Alla jiġri hekk imma aħna bnedmin u rridu nkunu b'saqajna ma' l-art.

Għalhekk naħseb li jekk mhux se jkollna l-istrutturi kollha u l- affarijiet ċari fil-liġi biex jekk dawn in-nies jitolbu redress dawn jeħduh, naħseb li hawn se jkollna d-diffikultajiet.

Nixtieq inkun naf għalfejn il-gvern ħass li għandu jressaq abbozz ta' liġi li din il-parti jagħmilha daqshekk kumpatta u ma jħallix dak li kien hemm intenzjonat fl- abbozz ta' liġi li ġie ppreżentat fl-1998.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-ewwelnett id-deċiżjoni kienet li dak li għandu x'jaqsam ma' dettalji ta' proċeduri għandu jiġi regolat b'avviż legali.

Jekk aħna nagħmlu artikli dettaljati fil-korp tal-liġi mbagħad jirriżulta li jkollna bżonn nagħmlu xi bidliet fil-proċedura jkun neċessarju li wieħed joqgħod jagħmel emendi u abbozzi ta' liġi li jeħdulek ħafna żmien.

Għalhekk jekk il-proċedura tiġi regolata b'avviż legali u b'regolamenti li joħorġu minn din il-liġi nkunu aktar accountable lejn l-parlament għaliex l-avviż legali xorta jkun irid jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra u nkunu qed niffaċilitaw il-proċess għal bidla li tkun tista' ssir.

Dan ifisser li d-dettalji ta' proċeduri li se jintużaw se jiġu koperti b'regolamenti li joħorġu separatament.

Pero' rrid nagħmel punt importanti ħafna li qed nibdlu l-pożizzjoni oriġinali li konna tlaqna minnha tmien snin ilu meta konna qegħdin nieħdu l-approach li ksur ta' din il-liġi mhux biss ifisser ksur ta' dritt ċivili bid-danni ċivili li jġib miegħu imma jfisser ukoll delitt kriminali li jkun jinvolvi wkoll piena ta' ħabs.

Issa ttieħdet id-deċiżjoni li l-aspett ta' kriminalità li ma jeżistix f'postijiet oħrajn fejn tidħol kwestjoni ta' diskriminazzjoni m'għandhiex tibqa'; li għandu jibqa' żgur huwa l-aspett ta' responsabbiltà ċivili, l- aspett tad-danni ċivili u l-aspett tad-danni morali.

Pero' li jkun hemm aspett ta' reat kriminali marbut ma' allegazzjoni ta' diskriminazzjoni, dak inbidel u mhux se jkun hemm ir-responsabbiltà kriminali għal ksur taħt din il-liġi.

Barra minn hekk għad iridu joħorġu regolamenti dettaljati ta' proċedura - fil-fatt dawn diġà huma drafted - dwar kif jista' jsir l-appell.

Dan ifisser li dak li ma tarax f'dan l-abbozz ta' liġi meta tqabblu ma' l- abbozz ta' liġi li kien ippreżenta l-Prof.

Edwin Grech, fil-biċċa l-kbira tiegħu se ssibu f'forma ta' regolamenti ppubblikati malli tgħaddi din il- liġi.

Kif spjegajt diġà, dan l-artiklu jgħid ukoll li l-ministru jista' jagħmel regolamenti li jirregolaw dawn l-affarijiet.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Jien naħseb li punt importanti ħafna li ħareġ huwa li bejn dak li ġie propost fl-1998 u dak li qegħdin niddiskutu hawnhekk kien hemm bidla fis-sustanza pero' kien ikun importanti kieku l- aspett kriminali ġie sostnut.

Jien nifhem u nemmen li għandna nfittxu metodi biex ċerti affarijiet isiru effiċjenti imma li qed niddiskutu din il- liġi ġdida fjamanta u diġà qed nitkellmu dwar ħruġ ta' avviż legali biex nistabilixxu proċeduri meta dawn setgħu ġew inkorporati f'din il-liġi lanqas naraha li tagħmel sens.

Dawn ir-regolamenti ta' kif wieħed se jipproċedi kellna niddiskutuhom hawnhekk.

Permezz ta' avviż legali dawn ir- regolamenti se narawhom ippubblikati diġà u se nkunu ċaħħadna lil dan il- parlament milli jiddiskutihom biex intejbu flimkien l-affarijiet għall-ġid ta' dawn ħutna persuni bi bżonnijiet speċjali.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Avviż legali jista' jkun suġġett ta' mozzjoni u wieħed jista' jipproponi emenda u jbiddlu.

Pero' nixtieq li l-Kamra tapprezza li jekk aħna ndaħħlu klawsoli f'din il-liġi li jistabilixxu proċeduri stretti - hawnhekk qed nitkellmu fuq proċeduri u mhux fuq sustanza jew kunċetti - tkun qed tpoġġi sitwazzjoni għalik innifsek u għal min jiġi warajk li jekk tkun trid tagħmel xi bidliet biex il-proċedura tagħmilha aktar sempliċi u dak li jkun jinqeda malajr u mingħajr ħafna tidwir se jkun aktar amministrattivament diffiċli biex jekk ikollok xi ħaġa x'tirranġa, tirranġaha.

Min-naħa l-oħra jekk isiru forma ta' regolamenti - nerġa' nirrepeti li hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq sustanza - dak li jkun ikollu l-faċilità li jadatta ruħu għas-sistwazzjoni ħafna iżjed malajr.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: It-tribunali li twaqqfu bħal, per eżempju, it-tribunal tal-konsumaturi, huma parti mill-liġi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Pero' l-proċedura le għax dawn isiru b'regolamenti.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Iva, imma dawn għandhom il-proċedura ta' kif jaħdmu.

Jekk huwa faċli li tagħmel proċedura u tgħaddiha permezz ta' avviż legali allura jekk 'il quddiem inkunu rridu nirranġaw xi affarijiet, inkunu nistgħu nagħmlu dan permezz ta' avviż legali wkoll.

Jien ma nistax nifhem kif qed niddiskutu liġi kompletament ġdida u mhux qed nistabbilixxu guidelines ġenerali ta' kif se nimxu.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Meta tkun trid temenda artikli fil-liġi prinċipali li jistabilixxu l-proċedura trid tiġi b'abbozz ta' liġi ieħor quddiem il- parlament u dan igħaddi mill-proċedura normali.

Ir-regolamenti li jkunu jridu jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra jagħtuk aktar flessibbiltà biex it- tibdil tagħmlu malajr u xorta jkun hemm il-possibbiltà li jekk xi ħadd ikun irid jipproponi xi emendi għalihom jew it-tħassir tagħhom, dan ikun irid iġiegħel dibattitu fil-parlament li jrid isir fi żmien stabilit.

Fil- fatt meta tikkontesta avviż legali f'dan il-parlament, id-dibattitu jrid jiġi fi żmien mhux aktar tard minn 29 jew 30 ġurnata jiġifieri l-proċess hemmhekk qiegħed.

Nerġa' ngħid li l-iskop huwa li jkollna dak l-element ta' flessibbiltà.

Ħafna minn dawn l-esperjenzi se jkunu esperjenzi ġodda u allura f'dak li għandu x'jaqsam ma' proċeduri se jkollna bżonn ammont ta' flessibbiltà biex inkunu nistgħu nadattaw rwieħna skond l-esperjenza li nkunu qegħdin niggwadanjaw aħna u mexjin.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 33.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 33 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 34 - Proċedimenti ċivili.

Clause 34 - Civil Proceedings.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Klawsola 34 titkellem fuq il-proċedimenti ċivili u hawn riferenza għall-kwestjoni tad-danni morali li semmejt aktar qabel.

Din nixtieq nenfasizzaha għaliex kien hemm min interpreta ħażin jew ma fehemx tajjeb għaliex hawn limitu ta' dannu morali sa Lm200.

Fil-fatt hawn min fehem li wieħed jista' jitlob biss sa massimu ta' Lm200.

Il-bniedem li jkun sar vittma ta' att diskriminatorju fil-konfront tiegħu jista' jitlob id-danni sħaħ li dak l-att diskriminatorju jkun ikkawżalu - fit- terminoloġija legali dawn insejħulhom danni reali - li jistgħu jitilgħu sa eluf kbar ta' liri u li dak li jkun ikun jista' jippruvahom permezz ta' riċevuta pero' mbagħad over and above qed indaħħlu l-prinċipju ta' danni morali.

Dan il-prinċipju m'huwiex komuni fil-liġi tagħna, anzi għadna fil- bidu nett tiegħu, pero' f'pajjiżi barranin ilu jeżisti żmien twil.

Issa wieħed ma jistax jikkwantifika d-danni morali għax ma jistax igħid kemm dak li jkun ikun sofra dwejjaq u umiljazzjoni.

Fil-liġi kif inhi llum jien ma nistax nitlob id-danni għad-dwejjaq u għall-umiljazzjoni.

Pero' permezz ta' din il-klawsola l-persuna partikolari tkun tista' titlob hi l-ħlas tad- danni morali fil-parametri ta' dan l-artiklu.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 34.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 34 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 35 - Regolamenti.

Clause 35 - Regulations.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Klawsola 35, li hija l-aħħar klawsola ta' din il- liġi tagħti l-poter lill-ministru biex jagħmel regolamenti b'mod ġenerali u biex id-diversi artikli ta' din il-liġi jkunu jistgħu jitwettqu.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 35.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 35 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, nitlob il-permess sabiex inressaq klawsola ġdida 36 għall-Ewwel Qari.

L-Aġent Skrivan tal-Kamra qrat in-nota marġinali u l-klawsola tqieset li nqrat l-Ewwel Darba, skond l-Ordni Permanenti Nru. 101.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Nipproponi t-Tieni Qari ta' Klawsola Ġdida 36:

"M" Immedjatament wara klawsola 2, għandha tidħol din il-klawsola ġdida:

"Meta xi liġi hija inkonsistenti ma' dan l-Att, dan l-Att għandu jipprevali u kull liġi oħra tkun inkonsistenti.".

"M" "If any other law is inconsistent with this Act, this Act shall prevail and the other law shall, to the extent of the inconsistency, be null and void.".

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi li klawsola ġdida 36 tiġi moqrija t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

|I-mozzjoni għaddiet u klawsola ġdida 36 ġiet moqrija t-Tieni Darba.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, il-bieraħ konna qed niddiskutu din il-klawsola u llum nixtieq nerġa' nagħmel enfasi fuq il- bżonn li tidħol f'dan l-Abbozz ta' Liġi li ddiskutejna f'dan id-dettall.

Id-diskriminazzjoni, kemm jekk tkun abbażi ta' sess kif ukoll jekk tkun kontra persuni b'diżabilità, hija diffiċli biex tippruvaha.

Għaldaqstant aktar u aktar hemm bżonn li din il-liġi nagħtuha s-snien.

Issa din il- klawsola li qed nipproponi hija parti mis-snien li għandha bżonn din il- liġi biex nassiguraw li dak li qed ngħidu jkun jista' jitwettaq bl-aħjar mod għall-benefiċċju ta' persuni b'diżabilità.

Xtaqt nagħti eżempji konkreti biex niftiehem aktar dwar il-bżonn li tidħol din il-klawsola.

Fil- fatt l-eżempju li se nagħti mhuwiex marbut ma' persuni b'diżabilità imma huwa marbut ma' sitwazzjonijiet normali fejn issir diskriminazzjoni abbażi ta' sess fuq il-post tax-xogħol.

Per eżempju, jien naf nisa li jaħdmu f'postijiet tax-xogħol fejn minkejja li m'hemmx differenza bejn ix-xogħol li jagħmlu huma u x-xogħol li jagħmlu rġiel oħra sħabhom, l-irġiel jissejħu floor managers u n-nisa jissejħu supervisors.

Fil-fatt id-differenza hija marbuta mad-designation li huma mogħtija.

Kif se tippruvaha dik it-tip ta' diskriminazzjoni?

Dan l- eżempju nistgħu napplikawh għal persuni b'diżabilità.

Il-liġi dwar ix- xogħol tista' tirregola ċerti affarijiet imma din il-liġi hija l-unika liġi li tispeċjalizza fuq diskriminazzjoni u allura nittamaw li ma ndumux ma ngħadduha minn dan il-parlament.

Għalhekk huwa importanti li din il- liġi tikkappeġġja liġijiet oħra u tkun superseding fuqhom.

Hemm diversi modi kif issir diskriminazzjoni u diffiċli ħafna biex tippruvaha minkejja l- provvedimenti li jeżistu fil-liġijiet dwar ix-xogħol u fil-liġi dwar l- edukazzjoni.

Għalhekk nipproponi li klawsola ġdida 36 tii tifforma parti minn dan l-abbozz ta' liġi.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, dan il-punt diġà għamilnieh imma se nerġa' nirrepetih for the record.

L-ewwelnett naħseb li lkoll qed naqblu fuq l-oġġettiv ta' din il-liġi.

Aħna rridu li din il-liġi tkun hi li tirregola dawn l-affarijiet anke f'każ ta' konflitt.

Kemm fit-test ta' l- abbozz ta' liġi li ressaq il-Prof.

Edwin Grech kif ukoll fit-test tal-liġi ta' qabel kien hemm is-superseding clause.

Din is-superseding clause kienet tgħid li f'każ ta' konflitt ma' liġijiet oħra din il-liġi tirbaħ.

Pero' aħna kellna parir legali mingħand l-avukat ġenerali li ġie kkonfermat minnu stess waqt il-laqgħat tal-kumitat permanenti għall-affarijiet soċjali.

Issa jien naħseb li jekk aħna għandna uffiċċju f'pajjiżna li għandu r- responsabbiltà tad-drafting tal-liġijiet huwa l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali.

Għalkemm finalment id-deċiżjonijiet neħduhom aħna d- deċiżjonijiet irridu neħduhom fuq il-pariri li ningħataw.

Nistgħu nagħżlu li ma nagħtux importanza lill-parir ta' l-avukat ġenerali u nistgħu nagħżlu li nagħtuh importanza.

Aħna lkoll kemm aħna nistgħu nirraġunaw b'moħħna jekk il-parir li nkunu qed ningħataw jagħmilx sens jew inkella le.

Nista' ngħid li l-parir li tana l-avukat ġenerali fis-sottomissjonijiet li għamel quddiem il-kumitat permanenti għall-affarijiet soċjali kien li dan l- artiklu m'hemmx bżonnu, u jekk se nagħmluh se nkunu qed noħolqu preċedent ikrah.

Fil-fatt dan spjegalna li dan l-artiklu m'hemmx bżonnu għaliex ir- regola hija li jekk inti qed tgħaddi liġi u din il-liġi hija speċjalizzata fuq dan il-qasam, kwalunkwe liġi oħra li b'xi mod jew ieħor tikkonfliġġi magħha trid tbaxxi rasha.

It-tieni argument li spjegalna l-avukat ġenerali kien li Allaħares mhux hekk għax allura jkun ifisser li kull liġi li tgħaddi minn dan il-parlament ikollha bżonn li jkollha s-superseding clause biex tirbaħ fuq kwalunkwe liġi oħra.

Per eżempju, minn hawn u ftit ieħor malli tispiċċa din il-liġi se nibdew niddiskutu liġi oħra li għandha x'taqsam mat-tarzna.

Allura għandna nagħmlu s-superseding clause fil-liġi dwar it-tarzna wkoll?

U wara din l-liġi dwar it-tarzna se nibdew niddiskutu l-liġi dwar-iċ-ċittadinanza.

Allura nagħmlu superseding clause f'dan il-każ ukoll?

Mhux ovvju li jekk l- aħħar kelma ta' dan il-parlament hija l-kelma approvata fil-liġi, allura dik hija l-kelma li trid tirbaħ?

Jekk aħna - dan huwa l-argument ta' l- avukat ġenerali - f'din il-liġi se naċċettaw superseding clause, se jkun hemm il-possibbilta' li ndaħħlu d-dubbju li f'dawk il-liġijiet li m'għandhomx is-superseding clause u li allura jfisser li dawk il-liġijiet ma jirbħux.

Dan hu l-parir kif smajnih kollha kemm aħna u konna preżenti.

Aħna għandna moħħna u nistgħu nużaw moħħna.

Jagħmel sens dan il-parir?

Jien fl-opinjoni tiegħi jagħmel sens.

Issa jien għandi l-istess oġġettiv li għandha l-oppożizzjoni li rridu li din il-liġi tkun il-liġi li tirregola hi u li tirbaħ pero' naħseb li dan il-parir jagħmel sens u allura naċċettah.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Bir-rispett lejn l-avukat ġenerali - għax qed inżeffnuh kull darba li jgħaddielna parir - huwa aħna li wara kollox għandna r-responsabbilta' politika.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq liġi differenti mil-liġi tat-tarzna, mil-liġi tax-xogħol jew mil-liġi ta' l- edukazzjoni.

Qed niddiskutu għall-ewwel darba f'dan il-pajjiż liġi li tispeċifika fuq id-diskriminazzjoni.

Din hija liġi li bħalha m'għandniex s'issa.

Aħna għandna l-provvedimenti fil-kostituzzjoni fuq diskriminazzjoni abbażi ta' sess u nħossu l-ħtieġa li jkollna abbozz li jitkellem, jispeċjalizza u jispeċifika l-ugwaljanza bejn is-sessi.

Illum qed niddiskutu u qed naqblu fuq liġi li qed titkellem fuq li m'għandux ikun hemm diskriminazzjoni lejn persuni b'diżabbilita' pero' din m'għandhiex provvedimenti kostituzzjonali.

Allura kif ma nħossux il-ħtieġa li dan li qed ngħidulu l-ovvju - hekk qed jgħidlu l-Ministru - jkun espliċitu miktub fil-liġi?

Jekk hu ovvju għax ma nagħmluhx espliċitu fil-liġi?

Nerġa' ngħid li din hi l-ewwel darba fl-istorja ta' pajjiżna li għandna abbozz li jitkellem kontra diskriminazzjoni kontra dan il-grupp.

(Interruzzjonijiet) Aħna għad għandna bżonn ħafna awareness fost il-poplu tagħna.

Xi ħmistax ilu jiena kont qed nitkellem ma' persuna u skantajt kemm għad għandna bżonn li nkabbru l-awareness u l-kuxjenza fost il-poplu tagħna vis- a-vis il-persuni bi bżonnijiet speċjali.

Konna qed nitkellmu fuq aċċess fuq bankini u din il-persuna - mara li nafha u li hi mara sewwa ħafna - qaltli li hi ma tafx għaliex jiena ninsisti għar-rampi meta ftit huma dawk li għandhom bżonnhom.

Din il-mara lanqas biss fehmet li xi darba - bħalma xi darba se jiġri lili wkoll - din se tkun anzjana u biex tgħolli saqajha se tbati.

Dan qed ngħidu biex nuri kemm għad għandna bżonn edukazzjoni u kemm huwa kbir il-bżonn li din il-liġi tkun bis-snien.

Anke min hu sensittiv għal ċerti affarijiet mhux neċessarjament hu sensittiv biżżejjed lejn dawn in-nies.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Mr Chairman, l-attorney general qisu reġa' waqqa' l- istess argument tiegħu minħabba r-raġuni li hu stess kien qal li teżisti xi liġi li għaddiet wara t-tieni gwerra dinjija li għandha superseding clause.

Dan qed ngħidu biex nuri li b'daqshekk aħna m'aħniex qed noħolqu preċedent jekk nagħmlu superseding clause f'din il-liġi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-ewwelnett jiena naqbel ma l-argumenti ta' l-Onor.

Coleiro li għandna bżonn iktar edukazzjoni, li għandna bżonn nifirxu iżjed il-kultura u li għandu jkollna soċjeta' inklussiva.

Dan kollu naqblu miegħu u li kieku naf li din il-klawsola se tagħmel din id-differenza kollha kont nerġa' niddibatti l-kwestjoni ma' l-avukat ġenerali.

Pero' din il-klawsola m'hijiex se tagħmel din id-differenza li l-Onor.

Coleiro tixtieq li tagħmel.

It-tieni nett, aħna x'qed ngħidu?

Li l-parir tekniku ta' l-avukat ġenerali m'aħniex se noqogħdu fuqu?

Dan il-parlament se jaqbad u jiddeċiedi hekk?

Aħna hawnhekk m'aħniex qed nagħmlu drafting ta' dokument ta' policy.

Hawnhekk kull comma, kull full stop, kull inverted commas, kull capital letter u kull small letter għandha tifsira.

Dawn il-liġiijiet m'aħniex qed nagħmluhom b'mod li qisna qed nippubblikaw ktieb li se jidher fil- ħwienet kollha fejn dak li jkun imur jixtrih u jaqrah.

Mhux dan qed nagħmlu.

Qed nagħmlu liġi li l-imħallfin iridu jimplimentaw.

Issa hawn il- bużilliż.

F'dan il-parlament aħna permezz tal-liġijiet inwasslu l-messaġġ u nimplimentaw il-politika tagħna, pero' fl-aħħar mill-aħħar dawn huma liġijiet li jridu jiġu implimentati mill-istrutturi legali u ġudizzjarji li aħna għandna f'dan il-pajjiż.

Issa l-parir li għandna mingħand l-avukat ġenerali smajtuh.

Issa f'dan il-każ aħna mhux sempliċement l-avukat ġenerali tana dan il-parir u aħna ħadnih imma morna anke pass iktar 'il quddiem.

B'differenza għal dak li forsi għamilna hawn drabi oħra, l-avukat ġenerali ġie quddiem il-kumitat ta' l-affarijiet soċjali u kollha kemm aħna kellna l-opportunita' li nisimgħuh u nistaqsuh il-mistoqsijiet.

Huwa veru li fuq mistoqsija ta' l-Onor.

Chircop dan semma' li fl-esperjenza tiegħu hemm każ wieħed biss, pero' dan spjega r-raġuni għaliex kien neċessarju li jsir hekk.

Kien qiegħed jirriferi għal-liġi li kienet daħħlet il- konvenzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem bħala parti mill- liġijiet tal-pajjiż.

Huwa qal li f'dak il-każ partikolari kien neċessarju li jsir hekk għaliex altrimenti kien jista' jfisser li dawk id-drittijiet fundamentali ma kenux drittijiet fundamentali li wieħed jista' jimplimenta f'pajjiżna.

L-ispjegazzjoni ta' dan smajtuh jagħtiha quddiemi.

Barra minn hekk smajtuh jagħtina l-parir li jekk din is-superseding clause tidħol f'din il-liġi ikun qed jiġi stabilit preċedent.

Jien nirrepeti: Għandi nkun hekk irresponsabbli fis-sens li ma nagħtix każ il- parir li jagħtini l-avukat ġenerali?

Ma naħsibx li dan huwa l-każ, iktar u iktar meta dak li nkun qed nisma' jkun qed jagħmel sens.

Anke jekk ma' tkunx avukat jew tekniku tinduna li hemm sens f'dan il-parir.

Jiena nirrepeti li nħoss li għandi nimxi ma' dak il-parir.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: L-aħħar punt, Mr Chairman.

Jiena ma naqbilx mal-Ministru li l-liġijiet huma teknika biss għax il-liġijiet isiru għall- poplu.

Dawn la jsiru għall-avukat ġenerali - bir rispett kollu lejh - la jsiru għall-parlament u lanqas isiru għall-qrati.

Aħna l-liġijiet nagħmluhom biex il-ħajja tal-poplu ssir aħjar.

Meta l-liġijiet jinkisru jispiċċaw f'idejn il-qrati u dak li qed nippruvaw nagħmlu hu li meta jispiċċaw f'idejn il-qrati il-poplu ma jkollux għalfejn jidħol fi programm ta' snin biex xi ħadd jiddeċiedi, jinterpreta u jinterpreta skond l- affarijiet kif ikunu ġraw.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Bħall-Onor.

Marie Louise Coleiro, ninsab sorpriż mill-espożizzjoni li għadu kemm għamel il-Viċi Prim Ministru.

Jiena nixtieq li jirrispondi għall-ewwel osservazzjoni li nixtieq nagħmel biex imbagħad nistaqsi mistoqsijiet oħra.

Jekk qed nifhem tajjeb, l-argument ta' l- attorney general huwa li din hija redundant bħala klawsola.

(Interruzzjonijiet) Redundant fis-sens li ma jżid xejn mal-liġi, għax kull liġi li qed tgħaddi issa mill-parlament awtomatikament tkun superseding liġijiet preċedenti.

Qed nifhem tajjeb jien?

Mela x'inhi l-validita' ta' l-argument li jekk indaħħluh se nħarbtu lill-qrati?

Jekk din hija klawsola redundant, jiġifieri xi ħaġa li m'hi qed iżżid xejn mal-liġi u mal-valur u mas-saħħa tal-liġi, bl-ebda mod mhu se tnaqqas mis-saħħa tal-liġi vis-a-vis l-qrati.

Bl-ebda mod m'hi se tħawwad lill- qrati u bl-ebda mod m'hi se tfixkel l-interpretazzjoni tal-liġi quddiem il-qrati.

Allura mbagħad aktar u aktar isir b'saħħtu l-argument ta' l-Onor.

Coleiro li l-valur simboliku tagħha - jekk verament dan l-argument ta' redundant japplika - huwa importanti.

Għax jekk tkun qegħda hemm b'mod simboliku, din il-klawsola hekk imsejħa redundant mill-attorney general ma tistax tfxkel lill-qrati.

Irrid ngħid ukoll li din il-liġi, li hija ġdida, m'għandhiex x'taqsam ma' dik tat-tarzna jew ma dik ta' l-Enemalta imma qed tmiss - kif qal il-Viċi Prim Ministru aktar kmieni f'din is-seduta - l- aspetti kollha tal-ħajja f'pajjiżna.

Allura jien ma nistax nifhem għax jew din hija klawsola redundant u allura ma tagħmilx impatt, jew inkella għandha impatt għax jekk għandha impatt bilfors biex tħawwad il-qrati.

Dan huwa punt kontradittorju fil-preżentazzjoni li għadna kif smajna.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ħalli nispjega ftit iżjed kif m'hijiex kontradizzjoni.

Il-punt huwa li din il-klawsola hi redundant.

Meta jiena għamilt riferenza għall-qrati jien ma kontx qiegħed inpoġġi l-argument li jekk se nagħmlu dan l-artiklu se nħawdu l-qrati imma kont qiegħed nirreaġixxi għall-argument li kienet għadha kif għamlet l-Onor.

Coleiro - li huwa argument validu - li jrid ikollok liġi li tkun tista' timplimentaha, li għandha s-snien u li meta inti tiġi għas-si u għan-no dik il-liġi tilħaq l-għanijiet li inti tkun fassalt għaliha.

F'dan is-sens irridu nagħmlu liġijiet li finalment meta niġu għas-si u għan-no jridu jiġu interpretati mill-qrati.

Ma kontx qiegħed nagħmel l-argument li l- introduzzjoni ta' dan l-artiklu jew in-non-introduzzjoni ta' dan l-artiklu se jfixkel lill-qrati.

L-argument li kont qed nagħmel huwa li rridu liġi li l-qrati tagħna jkunu jistgħu jimplimentaw mingħajr problemi ta' xejn.

ONOR.

ALFRED SANT: Ħalli nkunu nafu fuq xiex qed naqblu.

Mela qed naqblu li l-introduzzjoni ta' din il-klawsola hija irrelevanti għal kwalunkwe konsiderazzjoni fir-rigward ta' l-implimentazzjoni tal-liġijiet.

Dan fl-interpretazzjoni tal-gvern dejjem.

ONOR LAWRENCE GONZI: Iva, pero' qegħdin iffaċċjati wkoll bl-argument li kien dejjem il-prinċipju aċċettat fl-istorja leġislattiva ta' pajjiżna u ta' pajjiżi oħra li l-aħħar liġi li l-parlament ikun qed jgħaddi awtomatikament tkun il-liġi li tissupera l-liġijiet l-oħra kollha.

Jiena ma rridx li għal raġunijiet ġenwini u għal raġunijiet li m'inix qed nikkontestahom inkunu qed nistabilixxu preċedent li jista' jitfa' dubbji fuq liġijiet minħabba li din il-klawsola tkun daħlet f'din il-liġi imma ma tkunx daħlet ukoll f'liġijiet oħra.

Aħna għandna dan il-parir tekniku u naħseb li għandna nagħtuh piż.

Dan li qed ngħid.

ONOR.

ALFRED SANT: Dan iwassalni biex klinikament inkun nista' nagħmel assessment ta' x'qed jgħid il-Ministru.

Hu qed jgħid li dan huwa redundant skond il-parir li għandna u m'hemm l-ebda implikazzjoni li jista' jħarbat lill-qrati.

Il-qorti tista' timplimenta l-liġi bla problema ta' xejn kemm bil-klawsola kif ukoll mingħajrha.

Mela issa l-oġġezzjoni qed tirriduċi ruħha għall-punt li hemm parir tekniku li qed jgħid li l-fatt li daħħalna din il-klawsola li hija redundant jista' jitfa' dubji fuq liġijiet oħra.

Bir-rispett kollu m'hemmx koerenza f'dan li qed jintqal.

Jekk huwa redundant by definition, kif jista' jitfa' dell fuq liġijiet oħra?

Jew huwa redundant u allura mhu qed iżid xejn mal-liġi u ma' l-impatt tal-liġi fuq il-qafas ġudizzjarju, jew inkella għandu xi impatt.

Ma tistax min-naħa targumenta li huwa redundant u li m'għandu l-ebda impatt u l-ebda influwenza, u min-naħa l-oħra tgħid li jekk iddaħħlu tkun qed toħloq preċedent bih li se titfa' dell fuq liġijiet oħra.

Bir-rispett kollu għandna nkunu koerenti.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-koerenza hemm qegħda, Onor. Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Huwa redundant għall-iskop ta' din il-liġi pero' jistabilixxi preċedent importanti għall-mod kif nagħmlu l-leġislazzjoni.

(Interruzzjonijiet) Dan hu parir tekniku.

ONOR.

ALFRED SANT: Issa din id-distinzjoni tirriżulta minn parir tekniku, hux hekk?

Jiġifieri hija xi ħaġa li ma' oriġinatx mill-gvern imma l-gvern talab parir tekniku mingħand xi ħadd u l-gvern aċċetta dan il-parir tekniku.

Għaliex il-gvern aċċetta dan il-parir tekniku?

Għalija bir- rispett kollu ma' jagħmilx sens.

Il-gvern ma jistax jargumenta li jagħmel sens hekk, a priori.

Jiġifieri indaħħlu lil xi ħadd biex jagħtina parir tekniku u qed ngħidu li jagħmel sens meta ftit minuti ilu konna qed nargumentaw li huwa redundant u ma jitfa' l-ebda dell fuq il-liġi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jiena meta taqbadni l-influwenza bħalma qabdet lil ħafna nies immur nieħu parir mingħand it-tabib.

Dan jagħtini l-mediċina, imbagħad affari tiegħi jekk neħodhiex.

F'dan il-każ il-ministru li jkun qiegħed jifformula jitlob il-parir ta' min hu tekniku, dan il-parir jingħata u jkun sta għalina jekk neħduhx.

Jekk m'għandix bżonn tabib biex jagħtini parir mediku, x'immur nistaqsih nagħmel biex jagħtini l-parir u jien ma nagħtix kasu?

Aħna għandna parir tekniku u naħseb li għandna responsabbilta' li nimxu miegħu.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Alfred Sant.

ONOR.

ALFRED SANT: Allura qiegħed jintqal li l-unika raġuni li qed tikkonvalida l-pożizzjoni tal-gvern hija li dan għandu l-parir tekniku ta' l-attorney general u jrid jimxi miegħu (Interruzzjonijiet) Qed nipprova nimxi pass pass jien.

Jekk ikun hemm parir tekniku f'sens differenti, il- gvern lest li jikkonsidrah?

(Interruzzjonijiet) Il-Viċi Prim Ministru qed jgħid li la dan huwa parir ta' l-avukat ġenerali ma jistax jirrifjutah.

Jiġifieri l-pożizzjoni tal-gvern preżenti hija li l-pariri tekniċi kollha ta' l-avukat ġenerali jaċċettahom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: U le, issa se nibdew bil-loġika!

ONOR.

ALFRED SANT: Għadu kemm intqal li r-raġuni hija li għandu parir tekniku ta' l-avukat ġenerali u ma jistax jirrifjutah.

Il-pożizzjoni tal- gvern preżenti hija li l-pariri tekniċi kollha ta' l-avukat ġenerali jaċċettahom?

(Interruzzjonijiet) Ħalli nkunu nafu fejn qegħdin.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dejjem qegħdin ngħidu l-istess affarijiet.

Il- parir tekniku huwa dak li għedt diġa'.

F'moħħi dan jagħmel sens u għal dik ir-raġuni jien qiegħed naċċetta dak il-parir u neħħejt dik il-klawsola mit- test tal-liġi.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi li klawsola ġdida 36 tkun tifforma parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

Klawsola ġdida 36 m'għaddietx

It-Titolu għadda nem. con. u ġie ordnat biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, waqt li nirringrazzja lill-kollegi kemm min-naħa tal-gvern u kemm min-naħa ta' l-oppożizzjoni għall-kontribut tagħhom f'dan id-dibattitu u anke fil-kumitat għall-affarijiet soċjali, nitlob issa l-permess biex nawtorizzaw lill-Iskrivan tal-Kamra ħalli waqt li jkunu qegħdin jiċċekkjaw l-emendi li ġew approvati jkunu jistgħu jagħmlu l-korrezzjonijiet li hemm bżonn biex dan l-abbozz ta' liġi jkun jista jitressaq għat-Tielet Qari.

THE CHAIRMAN: Hawn rimarki?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija, u jagħmel xi emendi żgħar u xi renumbering li jista' jkun hemm bżonn.

F'nofsinhar il-Kamra rriżumiet u l-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi b'emendi.

THE DEPUTY SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla t-Tlieta, 11 ta' Jannar 2000 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Tarzna ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att ta' l-1993 dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tismija ta' Ministri f'Diversi Liġijiet – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Drittijiet dwar Proprjeta' Intellettwali (Miżuri Intrakonfini) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tieni Qari (Kont.); u

Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita' – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi – Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, fis-snin li ilni fil-parlament imponejt prinċipju fuqi nnifsi li nipprova ma nsemmix - u s'issa dejjem irnexxieli - ismijiet hawn ġew ta' persuni li m'għandhomx iċ-ċans li jiddefendu ruħhom f'din il-Kamra.

Meta nsemmi persuna b'isimha nkun ċert li se nsemmiha fit- tajjeb u mhux fil-ħażin, u meta nikkritika lil xi ħadd qatt ma nsemmih b'ismu jekk ma jkunx membru ta' din il-Kamra u allura jkollu ċ-ċans li jiddefendi ruħu.

Illum se nsemmi lil xi ħadd b'ismu għax se nsemmih b'mod tajjeb, u għandi l-permess li nagħmel hekk anke mingħandu.

Fil-jiem li għaddew ġara avveniment li jixraq li xi ħadd isemmih u minn hawn jien insellem lill-bniedem involut fih; qed nirriferi għall-maratona ta' 50 siegħa li għamel John Bundy, li allura kiser ir-record tad-dinja.

Qed nagħmel hekk mhux għax Bundy huwa disc jockey ta' Radio 101; lanqas għax b'dak li għamel għen anke jekk b'mod indirett biex inġabru l-flus għall-outside broadcasting unit tan-NET Television - dik hija xi ħaġa sekondarja - imma qed insellimlu minn hawn għax fuq kollox huwa Malti li għamel xi ħaġa kbira li sal-lum il-ġurnata ħadd ma rnexxielu jagħmilha.

Hawnhekk ridt nirriferi għal parti mill-artiklu li deher fuq "in-nazzjon" tas-Sibt 8 ta' Jannar li jgħid hekk:

"Bil-mod kalm u professjonali kif John Bundy wettaq u spiċċa l- maratona tiegħu ta' 50 siegħa, wieħed seta' jieħu l-impressjoni li m'għamel xejn partikolari u m'għamel xejn li ma jistax jagħmlu kulħadd.

Dan naturalment m'hu minnu assolutament xejn.

Il-mod serju li bih għamel dik il-biċċa xogħol hi konferma tal-bniedem li hu, ta' l- organizzazzjoni u l-ippjanar perfett li kellu madwaru - li hi realtà - u anke tas-support morali.

Minn ftit riċerka li għamilt ...''

- u dan qed jikteb Silvio Vella -

''... dwar l-effetti ta' nuqqas ta' rqad fuq il-bniedem sibt li f'Jannar ta' l-1959 ċertu Peter Tripp, li nzerta wkoll kien DJ Amerikan ta' 32 sena, iddeċieda li ried jibqa' mqajjem għal 200 siegħa, jiġifieri aktar minn tmint ijiem.

Speċjalisti fil-mediċina ħadu l-opportunità biex jattendu u jagħmlu numru ta' testijiet fuqu.

B'hekk id-dinja kollha setgħet tara d-deterjorament mentali u fiżiku kkawżat min-nuqqas ta' rqad.

Mill-bidu nett Peter Tripp beda jsibha diffiċli jibqa' mqajjem u wara jumejn beda jkollu illużjonijiet viżwali tant li beda jilmenta dwar għanqbut fiż-żarbun.

Wara 100 siegħa ma setax isolvi problemi sempliċi u ma setax jikkonċentra.

Wara 120 siegħa ħareġ jiġri mill-kamra tiegħu tal-lukanda għax kien konvint li fil-kexxun li kellu fil-kamra u li kien għadu kemm fetaħ kien qed jaqbad in-nar.

Wara 170 siegħa ma jorqodx, il-kondizzjoni tiegħu tant iggravat li kien iqabbdek ħlewwa ta' qalb u ħafna drabi kont tarah jitfixkel min kien hu stess u beda jdur man-nies u jistaqsihom min fil-fatt kien.

Meta fl-aħħar, wara 200 siegħa mar jeżaminah it-tabib ħarab mill-kamra għax kien konvint li t-tabib kien deffien flok tabib ..."

- insomma ma tantx hemm differenza bejn it-tobba u d-deffiena! -

Meta kien għadda kollox u Tripp raqad għal 13-il siegħa, minkejja li għal tliet xhur kellu ftit ta' dipressjoni, kull sinjal ta' deterjorament mentali u illużjonijiet li kien joħlom bihom sparixxew.

Konferma ta' kemm il-moħħ tal-bniedem hu kapaċi jirkupra iżda xorta kien essenzjali li spiċċaw jitħabbru ċerti kondizzjonijiet iebsa qabel wieħed ikun kapaċi jdum imqajjem u jdoqq daqskemm dam idoqq John Bundy biex jikkwalifika fil-Guinness Book of Records."

Fil-fatt il-kondizzjonijiet imposti mill-Guinness Book of Records huma pjuttost iebsa.

Irrid ngħid li kienet ċajta meta għedt li m'hemmx differenza bejn it-tobba u d-deffiena għax qed nara lill-Onor.

Michael Asciak iħarisli biċ-ċiera.

Jien tkellimt ma' John Bundy u spjegali ftit ir-regolamenti li mponewlu l- uffiċjali tal-Guinness Book of Records.

Dawn huma ftit kurżitajiet li jinteressaw lin-nies.

Dan prattikament ried ikollu team mediku li jinbidel kull erba' sigħat - minbarra t-tabib personali tiegħu li seta' jibqa' miegħu, Dr. Chris Saliba, li kien on call tul il-50 siegħa u għamel ħafna żmien miegħu, li rrid nirringrazzjah ukoll għall-ħidma tiegħu - li ried jintagħżel minn kumitat għal kollox indipendenti.

John Bundy kellu ċans joħroġ mil-istudio 15-il minuta biss kull tmien sigħat, fejn kien imur jieħu shower - f'kelma waħda jekk ikollu bżonnijiet naturali dan ried jagħmilhom fl-istudio - u allura f'50 siegħa kellu biss break ta' siegħa u nofs, jekk tgħaqqad flimkien 15-il minuta kull tmien sigħat.

Kien qed jiġi ffilmjat minn żewġ cameras, anke f'dawk il-mumenti li jkollu bżonn jagħmel xi bżonnijiet tiegħu; ried jagħmel diskors qabel jew wara kull diska li jdoqq; seta' jagħmel intervisti ma' l-individwu imma l-individwu ma setax idum jitkellem aktar minn minuta mingħajr ma jintervjeni John Bundy.

Per eżempju, jekk jistieden lili ridt indum minuta nitkellem imbagħad jintervjeni John Bundy, jiġifieri kienu regolamenti iebsa.

Id-diski li jdoqq ma setgħux ikunu ta' inqas minn żewġ minuti u mhux aktar minn sitt minuti, jiġifieri ma setax jitfa' CD li jdum nofs siegħa jew kwarta biex jieħu nagħsa għax ma setgħetx iddum iktar minn sitt mintui.

Lanqas ma setgħet tiġi ripetuta l-istess diska qabel jgħaddu tliet sigħat.

Żewġ xhieda indipendenti li jinbidlu kull erba' sigħat riedu jkunu preżenti u riedu jkunu magħżula minn kumitat indipendenti.

F'kull ħin tal-ġurnata jew anke fis-satra tal-lejl seta' jasal uffiċjal għoli tal- Guinness Book of Records, apparti li kien qed jiġi filmed minn żewġ cameras.

Ried ikun hemm żewġ xhieda oħra li jinbidlu kull erba' sigħat magħżula indipendentement li jagħmlu logging u jiffirmaw dak kollu li kien qed jiġri.

Ried ikun hemm ukoll timekeeper indipenendti.

Fil-fatt dalgħodu John Bundy telaq lejn l-Ingilterra fejn għandu meeting illum wara n-nofsinhar ma' uffiċjali għoljin tal-Guinness Book of Records fejn se jippreżentalhom id-dokumenti kollha, il-filmati u l-log books biex jingħata recognition u ismu jitniżżel fil-Guinness Book of Records tas-sena 2001.

Insemmi ftit kurżitajiet oħra, fosthom il-preparazzjoni li għamel John Bundy biex jirnexxilu jilħaq dan il-għan.

Qalli li għamel dieta kbira, li tawh pariri anke psikjatri biex jibda jnaqqas fl-irqad għax aħna nafu li jekk illum torqod tmien sigħat, għada jkollok bżonn torqod tmien sigħat u jekk għada torqod għaxar sigħat il-pitgħada jkollok bżonn torqod għaxar sigħat.

Allura tawh parir biex jibda jnaqqas l-ammont ta' rqad li kellu bżonn, apparti l-eżerċizzju fiżiku li għamel.

Hawnhekk irrid ngħid kelma en passant, mingħajr ma nenfasizza ħafna fuqha.

Storja bħal din, fejn għandek Malti li jikser ir-record tad-dinja, fiha news value għall-media kollha hawn Malta.

Fil-fatt ħafna nies marru jagħtu support lil John Bundy fl-istudios, mhux Nazzjonalisti biss, anke dawk li politikament ma jaqblux miegħu.

Għas-Super 1 Radio biss din l- aħbar ma kienx fiha news value, u waqt li kienet għaddejja u wara li spiċċat il-maratona din ġiet injorata totalment mis-Super 1 Radio.

Ħasra għax min kien responsabbli li jieħu din id-deċiżjoni fl-opinjoni tiegħi għamel ġudizzju ħażin ħafna.

Għalija seta' kien Laburist, għax jekk irnexxielu jasal fejn wasal John Bundy kont inkun l-ewwel wieħed li nqum u nirrikonoxxih fil-parlament, għax wara kollox hu Malti bħali u bħalek u għamel unur mhux lil Radio 101 jew lill-Partit Nazzjonalista imma lil Malta.

Biex inkun ġust irrid ngħid li s-Sibt 18 ta' Diċembru, waqt li kienet qed issir l-attività għall-ġbir ta' fondi għall-karità tal-community chest fund taħt it-tinda, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni Dr Alfred Sant mar personalment flimkien ma' l-Arcisqof jifraħ lil John Bundy.

Irrid ngħid li waqt li John Bundy kien għaddej bil-maratona tiegħu żaruh kwantità kbira ta' nies biex jagħmlulu kuraġġ, fosthom il-Prim Ministru Eddie Fenech Adami, il-Viċi Prim Ministru Lawrence Gonzi u diversi deputati u nies oħra prominenti, anke dawk fil-qasam tax-xandir.

Ftit kurżitajiet oħra bħal, per eżempju, li tul il-maratona John Bundy deher u ġie ċċertifikat li kellu għejja fiżika imma mhux mentali, għax irridu ngħidu li Bundy ħadem fi studio pjuttost żgħir mingħajr arja friska fejn kien hemm biss l-air-conditioning; u 50 siegħa fl-air-conditioning li jnixxiflek griżmejk ma tantx hija xi ħaġa pjaċevoli.

Fil-fatt John Bundy daqq iktar minn 600 diska f'50 siegħa waqt li Steve Harris ta' l-UNCR Radio ta' Nottingham kien għamel 40 siegħa.

Qabel Steve Harris ir-record kien f'idejn Simon Mayo tal-BBC Radio li fl-1 ta' Mejju 1999 kien għamel 37 siegħa jxandar.

John Bundy ried jagħmel 45 siegħa biex jaqbeż lil Steve Harris b'ħames sigħat u fil-fatt għamel 50 siegħa, jiġifieri qabżu b'għaxar sigħat.

Ried jagħmel aktar imma fuq struzzjonjiet tat-tabib kellu jieqaf minħabba li kien ilu 50 siegħa ma jiekol.

Fil-fatt John Bundy għamel 50 siegħa fuq likwidi li kien fihom konċentrazzjoni qawwija ta' glucose.

Irrid ngħid ukoll li wara beda jsofri minn ċerti komplikazzjonijiet - u dan qed ngħidu bil-permess tiegħu għax forsi hija xi ħaġa personali – fosthom muscle fatigue, għejja kbira fil- muskoli, tant li kellu bżonn l-intervent ta' speċjalista, kellu varicose veins fosthom haemorrhoids, sofra wkoll minn alopecia, jiġifieri jibda jaqagħlek xagħrek u dan ġie ċertifikat minħabba l-istress u l-exhaustion li għadda minnha waqt il-maratona.

Il-Ħadd filgħodu kien se jieqaf minħabba li kellu hypotension, niżlitlu l-pressjoni f'daqqa u tachycardia, jiġifieri l-qalb tibda tħabbat iktar milli suppost.

U minkejja li t-tabib qallu biex jieqaf, John Bundy tant kien determinat li ddeċieda li jkompli minkejja din il-kondizzjoni u fil-fatt wara rkupra.

Irrid nikkonkludi billi nifraħ lil John Bundy u ngħidlu prosit u grazzi ta' l-unur li għamel mhux biss lil Radio 101, nerġa' ngħid, iżda lil Malta kollha.

Irrid nifraħ lill-mara tiegħu Claudette u lit-tifla tiegħu Samira - kienu miegħu u tawh is-support kollu - u kulħadd rahom hemmhekk għal ħinijiet twal.

Għalkemm ma nistax insemmihom kollha rrid nifraħ lit-team kbir li kellu miegħu, fosthom Noel Mallia, iċ-chairman ta' l- organizzazzjoni, Peter Darmanin u Anton Attard, li kien responsabbli mix- xandiriet televiżivi - u hawn irrid nifraħ lil Anton Attard li ħa f'idejh it-tmexxija tan-NET Television u tar-Radio 101 għax naf li hu bniedem kapaċi - Sabrina Mulligan, Erica, Robert Cutajar, Mario Pisani, Joe Grixti u Pawlu Zammit, flimkien ma' nies oħra.

Naħseb li l-messaġġ li joħroġ minn dak li għamel John Bundy hu li kulħadd għandu potenzjal kbir fih.

U billi dan huwa l-ewwel diskors tiegħi fil- bidu ta' dan il-millennju, dan norbtu mal-ħsieb li għandna nibdew inħarsu lejn it-tajjeb u lejn il-potenzjal li għandu kulħadd, anke dak li ma jaqbilx magħna.

Nerġa' nsostni li kulħadd għandu potenzjal u ħadd m'għandu bżonn, kif sostna John Bundy, li juża affarijiet perikolużi bħal droga, alkoħol u tipjip biex jilħaq l-għan tiegħu fil-ħajja u biex jisfrutta l- potenzjal tiegħu.

Hemm diska li jisimha "Search for the hero inside yourself", u naħseb li fl-aħħar mill-aħħar kull wieħed u waħda minna, anke jekk aħna narawh ħażin, kulħadd għandu l-hero fih, bħalma kulħadd għandu d- difetti.

Id-differenza hi li d-difetti tiegħek ikun jafhom kulħadd u jsemmihomlok kulħadd, u l-hero li għandek fik trid toħorġu int u jintesa malajr.

Għalhekk ħassejt li llum kelli nieqaf u nsellem lil John Bundy għal dak li għamel hu.

L-iktar messaġġ importanti hu li John Bundy għamel dan kollu mingħajr ma uża affarijiet perikolużi.

John Bundy nafu, huwa bniedem li ma jixrobx xorb alkoħoliku, ma jeħux droga u wasal fejn ħaddieħor s'issa ma rnexxilux jasal.

Lill-ħabib tiegħi personali John Bundy irrid ngħidlu prosit u grazzi mhux biss għax wasal fejn ħaddieħor ma rnexxilux jasal imma iktar minn hekk għall-messaġġ qawwi li wasslilna, li nistgħu naslu u biex naslu m'għandniex bżonn nużaw affarijiet li jagħmlulna l-ħsara, bħalma huma d- drogi.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-gvern għal ċirkostanzi li qegħdin jiġru f'ċertu qasam biex inkunu nistgħu nieħdu ċerta inizjattiva fuq skala dinjija.

Kulħadd jaf li Malta fis-snin sittin kienet ħadet inizjattiva tajba ħafna fin-Nazzjonijiet Uniti f'dik li hija l- liġi tal-baħar.

Dak iż-żmien ir-rappreżentant ta' Malta kien Arvid Pardo, Alla jaħfirlu, u konna applikajna l-konċett tal-wirt komuni f'dak li għandu x'jaqsam ma' qiegħ il-baħar u l-ibħra ta' madwar id-dinja, biex ir-riżorsi tas-seabed ma jiġux approprjati minn xi ditta jew pajjiż partikolari imma l- beni li joħorġu minnu jitgawdew mill-popli tad-dinja kollha.

Naħseb li dik kienet inizjattiva tajba tal-Gvern Malti taħt Ġorġ Borg Olivier - bis-saħħa t'hekk kienet anke wasslet biex titwaqqaf il-liġi ta' qiegħ il-baħar u kien ġie aċċettat bħala prinċipju li qiegħ il-baħar għandu jkun il-ġid komuni ta' l-umanità - iżda sfortunatament meta nbidel il-gvern fl-1971, il-gvern Laburista ma kienx kompla b'dik l-inizjattiva u ċ-ċentru ta' qiegħ il-baħar fil-fatt ma sarx Malta imma twaqqaf fil-Jamaica.

Kien każ fejn stajna niġbdu attenzjoni u ġid partikoalri lejn pajjiżna, imma sfortunatament minħabba n-nuqqas ta' vista tal-gvern ta' dak iż-żmien konna tlifna dik l-opportunità.

Però nħoss li llum jeżistu ċirkostanzi ġodda li jitolbu li Malta tieħu inizjattivi ġodda fil-qasam tal-wirt komuni ta' l- umanità.

Qed nirriferi partikolarment għall-kwestjoni tal-patenting ta' materja li tgħix jew aħjar living organisms.

Daħlet id-drawwa - għax hekk hija l-liġi tal-patents mad-dinja kollha, inkluż il-WTO, fejn insibuha bħala t-TRIPS, trade related aspects of intellectual property rights - li l-affarijiet ħajjin, il-mikrobi, il- pjanti, l-annimali li ssirilhom invenzjoni ġenetika, għax tkun invenzjoni u mhux skoperta, jistgħu jiġu patented u jistgħu jiġu approprjati.

Din hija użanza li aċċettatha d-dinja kollha legalment, però nħoss li din l- attitudni u l-mod kif qed isiru l-affarijiet joħolqu problemi etiċi u problemi ta' kif jitqassmu r-riżorsi mad-dinja.

Jien personalment inħoss li minħabba n-natura intrinsika tagħhom, li jistgħu jiddupplikaw lilhom infushom awtomatikament, l-annimali u l-pjanti u l-affarijiet li qed jgħixu m'għandhomx jibqgħu jiġu patented, għalkemm nerġa' ngħid li din hija prattika aċċettata.

Jiena wieħed minn dawk li sinċerament nemmen li m'għandux jibqa' jsir hekk.

Ovvjament dan irid isir fuq skala globali, għax mhijiex kwestjoni li din il-viżjoni li qed insemmi jien, li magħha jaqblu ħafna nies, issir fuq skala reġjonali Ewropea, Afrikana jew Amerikana.

Ċertament li trid tittieħed inizjattiva globali u l-aħjar post fejn jittieħdu inizjattivi globali ovvjament huwa fin-Nazzjonijiet Uniti.

Sur President, inħoss li Malta għandha tieħu inizjattiva biex nibdlu l- konvenzjoni tad-WTO, f'dik li hija patenting of living organisms; u tista' anke tieħu inizjattivi oħrajn, bħal dik li ħa l-President de Marco, fejn issuġġerixxa li ċerti organi, bħalma hu trusteeship council tan- Nazzjonitjiet Uniti, fil-fatt jassumu r-responsabbiltà li jiddefendu l-wirt komuni tal-bniedem.

Bħalma kien hemm il-liġi tal-baħar, inħoss li ċerti problemi ambjentali, partikolarment problemi li jirrigwardaw patenting of living organisms, jistgħu jiġu ttrattati tajjeb f'dan it-trusteeship council jew xi organu ieħor tan-Nazzjonijiet Uniti.

Dan għaliex fir- realtà, barra li nħoss li mhuwiex sew fih innifsu li kumpannija - jew gvern - tapproprja ċelloli ħajjin, partijiet ta' organiżmu ħaj jew organiżmu sħiħ għaliha nnifisha, illum fl-Amerika qegħdin naraw ċerti abbużi li, per eżempju, pazjenti jitteħdulhom ċelloli mill-ġisem mingħajr ma jkunu jafu u jiġu patented u jsiru proprjetà ta' kumpannija, ta' sptar jew ta' gvern.

U din il-kumpannija ssir sinjura minn fuq iċ-ċelloli ta' dan l-individwu, li allura jiġi li m'għandux dritt għaċ-ċelloli tiegħu, u fil-fatt ma jieħu xejn mill-proċess farmaċewtiku u teknoloġiku li jkun sar.

Fl-opinjoni tiegħi dan mhux biss huwa ħażin fih innifsu imma meta tapplika din il-pożizzjoni fil-kwestjoni dinjija, speċjalment f'dawk li huma riżorsi ta' pjanti u annimali, qegħdin noħolqu żbilanċ ekonomiku kbir bejn il-pajjiżi żviluppati, dawk li ngħidulhom tan-north, u l-pajjiżi tas- south.

Dan għaliex għadna lanqas nafu r-riżorsi ġenetiċi li jeżistu f'ċerti pjanti li jintużaw għal skopijiet ta' terapija mediċinali f'ħafna oqsma.

Li qed jiġri huwa li jkollok pajjiż li skond il-konvenzjoni on biological diversity jista' fil-fatt jagħmel ftehim ma' kumpannija farmaċewtika jew ma' gvern ieħor biex ir-riżorsi ta' dak il-pajjiż jiġu approprjati minn dik il-kumpannija.

Imbagħad jirriżulta li l-individwi li kellhom f'idejhom il- kustodja ta' din l-informazzjoni jew li ħadu ħsieb l-ambjent jew pajjiżi oħra fuq ir-riżorsa ġenetika teżisti ma jkunux jistgħu jużaw dik it- teknoloġija ġdida, dik il-mediċina l-ġdida, hi x'inhi, biex iġibu 'l quddiem mhux biss is-saħħa tan-nies imma anke l-pożizzjoni ekonomika ta' dak il-pajjiż partikolari.

Nagħti eżempju li jwassal viċin.

L-għerq tal-ġeneral li jinsab f'Għawdex, fuq fungus rock, fl-antik kien jintuża għal riċetti mediċinali għax illum m'għadux jiġi wżat.

Però nagħtu każ li dan jikber fi ftit pajjiżi oħra fil-Mediterran, fi Sqallija jew post ieħor, u xi darba jinstab li r-riżorsa ġenetika tiegħu tfejjaq xi marda li jbati biha l-bniedem.

Jekk din il-pjanta jew r-riżorsa ġenetika tagħha tiġi patented fi Sqallija, ovvjament igawdu mid-dħul tal-bejgħ tal-mediċina l-Gvern Taljan u l-kumpannija li tkun fil-fatt għamlet il-patenting ta' dik il-mediċina u dawk ir-riżorsi ġenetiċi; u aħna l-Maltin ma nkunux nistgħu nagħmlu użu mingħajr ma nħallsu patent rights ta' l-istess pjanta li tikber Malta - għax il-ħajja bijoloġika ma tagħrafx fruntieri - u ma nkunux nistgħu nagħmlu użu mill-istess riżorsa kemm biex infejqu l-mard u kemm biex nagħmlu qligħ ekonomiku minnha billi nbigħuha.

Fil-fatt jekk immorru lura għall-meeting tad-WTO f'Seattle nafu li l- laqgħa spiċċat f'taħwid sħiħ, kien hemm ħafna protesti u fil-fatt ma ftehmu xejn.

Waħda mir-raġunijiet kienet propjru li l-pajjiżi tat-tielet dinja riedu li jsir tibdil fil-leġislazzjoni tad-WTO li tirrigwarda l-patenting tal-living organisms - ovvjament il-ftehim kien diġà ffirmat meta sar l- agreement tal-WTO, mingħalija fl-Uruguay - u jirriżulta li dawn il-pajjiżi emerġenti jixtiequ li jiddaħħal il-kunċett tal-wirt komuni ta' l-umanità f'dan l-aspett iktar milli intellectual property rights.

Naħseb li Malta, peress li diġà ntroduċiet dak il-kunċett fil-qasam tal- liġi tal-baħar, qiegħda f'pożizzjoni li tieħu inizjattiva f'din il- kwestjoni biex minflok li l-living organisms jiġu approprjati jidħol il- kunċett tal-common law ħalli dawn ir-riżorsi jintużaw mill-umanità kollha.

Ovvjament trid tinħoloq xi sistema li min jivvinta xi ħaġa jingħatalu xi tip ta' rigal.

Wieħed irid jara x'tip ta' fondi jistgħu jitwaqqfu biex dan iseħħ, bħalma hemm f'organizzazzjonijiet oħra bħall-UNESCO u jekk inpoġġu rasna ma' xulxin jien m'għandix dubju li tinstab xi sistema.

Però għandna nibdew nippromwovu l-kunċett, speċjalment fin-Nazzjonijiet Uniti, li materja ħajja m'għandhiex tibqa' tiġi approprjata għaliex apparti li dan huwa intrinsikament ħażin, hemm riperkussjoijiet fuq l-ekonomija globali.

Għalhekk naħseb li għandha ssir world patent convention li tgħid li din il- materja għandha tibqa' l-wirt komuni ta' l-umanità.

Allura jekk tiġi ivvintata xi mediċina minn xi pjanta partikolari fil-Paraguay u din l- istess pjanta mediċinali tikber ukoll fil-Brazil, allura l-poplu tal-Brazil ikun jista' jgawdi minn din l-iskoperta xjentifika mingħajr ma jkollu jħallas drittijiet ta' proprjetà intellettwali lill-Paraguay u lill- kumpannija li tkun approprjatha.

Sur President, issa li qlibna s-seklu huwa żmien propizju li nattakkaw din il-problema li qed tinħass kullimkien.

Għandi l-pjaċir ngħid li l-Prim Ministru attwali kien diġà semma din l-inizjattiva xi sitt snin ilu waqt konferenza f'Dar il-Mediterran għall-Konferenzi, però nħoss li hemm bżonn ta' renewed commitment u issa huwa ż-żmien li dan il-commitment isir fuq livell internazzjonali.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla 11 ta' Jannar, 2000 fis-6.00 p.m. bl- aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

XGĦAJRA - FORTIZZA DELLA GRAZZJA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: In vista ta' domandi parlamentari preċedenti, jista' l- Ministru jikkonsidra li jibgħat uffiċjal biex jeżamina u jagħmel studju rigward il-ħsarat li għandha l-Fortizza della Grazzja ġewwa x-Xgħajra?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li r-restawr tat-torrijiet u l- fortifikazzjonijiet storiċi jaqgħu taħt ir-responsabilita` tad-Diviżjoni tax-Xogħlijiet.

Dan jgħodd ukoll għall-każ tal-"Fortezza della Grazzia" fix-Xgħajra.

Skond l-informazzjoni li għandu d-dipartiment, ebda talba uffiċjali ma saret lid-diviżjoni tax-xogħlijiet jew lid-dipartiment tal-mużewijiet biex jibda studju u xogħlijiet ta' restawr fuq din il-fortifikazzjoni storika.

Madanakollu d-dipartiment tal-mużewijiet se javviċina lid-diviżjoni tax- xogħlijiet biex issir eżaminazzjoni tal-bini storiku in kwestjoni u joħroġ rakkmandazzjoni xierqa dwar l-istat ta' konservazzjoni ta' dan is-sit.

PALAZZ TA' L-INKWIŻITUR - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'xogħol sar s'issa tul din is-sena fil-Palazz ta' l-Inkwiżitur ġewwa l-Birgu u jekk hemmx ikkonsidrat li jkun hemm materjal informattiv li jista' jinbiegħ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li x-xogħol li sar s'issa matul din is-sena fil-Palazz ta' l-Inkwiżitur huwa bażikament ta' natura strutturali sabiex tkompli tissewwa l-ħsara kbira li kien hemm fil-bini.

Tqaxxir, tikħil mill-ġdid u tibjid ta' kmamar fis-sezzjoni tal-kċina, tal- ħabs, l-appartamenti ta' Ruffo, u partijiet oħrajn; bdil ta' għadd ta' xorok u travi li kienu se jaqgħu; tindif ta' bjar u partijiet oħra tal- Palazz minn ammont kbir ta' terrapien u mbarrazz ieħor; skav arkeoloġiku fil-ġnien; bini ta' ġnien ibbażat fuq deskrizzjoni tas-seklu sbatax; bini ta' toilets ġodda għall-viżitaturi; inbeda t-tibdil tas-sistema elettrika tal-palazz kollu; inbeda r-restawr ta' affreski b'kordinazzjoni maċ-ċentru tar-restawr ta' Bighi; ftuħ ta' kamra għall-pubbliku dwar it- tradizzjonijiet popolari marbuta ma' l-Għid.

Bħalissa qed issir riċerka biex jinġabar kemm jista' jkun materjal fuq il-palazz.

Għad trid tittieħed deċiżjoni dwar kif din l-informazzjoni eventwalment se tiġi mgħoddija lill-pubbliku.

SKEJJEL - BIGHI - STUDENTI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm studenti Maltin u barranin fl-iskola ta' Bighi?

Hemm vakanzi ta' teachers f'din l-iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-iskola Abram Gatt, Bighi ngħalqet nhar l- 4 ta' Lulju, 1999.

Il-bini li kien jintuża minn din l-iskola issa qiegħed jintuża miċ-ċentru Malti għar-restawr li twaqqaf f'Mejju 1999.

Minbarra laboratorji u workshops tar-restawr, iċ-ċentru jħaddan fih l- istitut għall-istudji fir-restawr li joffri korsijiet li jvarjaw minn sena għal erba' snin.

L-ewwel 16-il student fl-istitut għall-istudji fir- restawr iddaħħlu f'Ottubru 1999 u jinkludu 14-il Malti u żewġ barranin.

Hu mistenni li n-numru ta' studenti fiċ-ċentru jista' jitla' sa mhux aktar minn 120 matul medda ta' ħames snin.

L-għalliema fl-istitut għall-istudji fir-restawr huma taħlita ta' restawraturi Maltin u barranin, part-time lecturers Maltin u barranin u teachers/instructors mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Dawn ta' l-aħħar jgħallmu diversi suġġetti awżiljarji, inkluż computer studies, Taljan, Ingliż, physics, technincal & line drawing kif ukoll jippreparaw korsijiet ta' tħejjija bil-Malti u bl-Ingliż u jgħinu fix-xogħol tal-laboratorji u workshops.

Jeżistu numru ta' postijiet vojta għal speċjalisti fir-restawr, kif ukoll ta' lecturers/għalliema u oħrajn mistennija li jinqalgħu hekk kif l-istudenti jimxu minn sena għall-oħra fl-istudji tagħhom, kif ukoll meta jinbdew korsijiet ġodda.

PIXXINA NAZZJONALI - DIXXIPLINI SPORTIVI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 10105, jista' l-Ministru jgħid jekk intgħażilx xi ħadd biex imexxi u jopera dance studio fil-pixxina nazzjonali?

X'inhuma l-kundizzjonijiet imposti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kumpannija magħżula biex tmexxi u topera dance studio fil-pixxina nazzjonali kienet Dance Workshop Ltd, li l- offerta tagħha kienet l-aktar waħda vantaġġjuża.

SKEJJEL - BIGHI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-iskola ta' Bighi, jista' l-Ministru jgħid: (a) fuq liema kriterji ntgħażel l-istaff; (b) kemm hemm instructors/għalliema; (ċ) fiex waslet it-tender għal kċina li se tiswa madwar Lm26,000; u (d) kemm hemm studenti bħalissa f'din l-iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Waqt li nirriferi l-Onor.

Membru għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 10965, inżid ngħid li:

Il-kriterji li fuqhom intgħażel l-istaff ivarja skond il-livell ta' tagħlim li mistenni jagħmlu:

a) Dawk l-għalliema li huma speċjalisti fir-restawr jew li jagħtu lectures fl-istorja ta' l-arkitettura, l-istorja ta' l-arti, l-arkeoloġija, kimika, fotografija, etc, intagħżlu wara sejħa pubblika li xxandret fil-gazzetta tal-Gvern kif ukoll f'gazzetti Maltin u Taljani f'Mejju/Ġunju 1999.

i) Il-kriterji għal restawraturi/għalliema kienu jinkludu li dawn kellhom kwalifiċi ta' l-Istituto Centrale per il Restauro, l-Istituto Centrale per la Patologia dell'Libro ta' Ruma, l'Opificio delle Pietre Dure ta' Firenze jew ekwivalent aċċettat minn dawn l-istituzzjonijiet.

ii) Il-kriterji għal-lecturers ta' livell universitarju kien ta' speċjalizzazzjoni terzjarja f'xi kamp ta' l-istorja ta' l-arkitettura, arti jew arkeoloġija.

iii) Il-kriterju għall-għalliema fil-fotografija kienu:

a) kwalifiċi akkademiċi b) speċjalizzazzjoni fl-arti grafika c) esperjenza u portfolio

b) L-għalliema/instructors li jgħallmu suġġetti awżiljarji bħalma huma computer studies, physics, Taljan, Ingliż, technical and line drawing intgħażlu minnn dawk l-għalliema/instructors li kienu jgħallmu fl-iskola tas-snajja' Abram Gatt, Bighi, qabel ma din ingħalqet nhar l-4 ta' Lulju, 1999.

i) Il-kriterji għall-għalliema/instructors kienu:

a) il-kwalifiċi u esperjenza tagħhom b) ix-xeħta għal suġġetti tekniċi jew artistiċi c) ir-rieda li jibqgħu jgħallmu Bighi wara li għalqet l-iskola Abram Gatt fejn kienu jgħallmu qabel d) il-ħtieġa taċ-ċentru tar-restawr għas-servizzi li setgħu joffru;

In-numru ta' restawraturi/għalliema, lecturers, għalliema u instructors part-time u full-time ivarja minn sena għal sena skond il-ħtiġijiet taċ- ċentru u l-korsijiet offruti fih.

Bħalissa dawn l-għalliema part-time u full-time ilaħħqu madwar 40 bejn barranin u Maltin

It-tender għall-kċina taċ-ċentru Malti għar-restawr għadu m'għalaqx.

Mistenni li dan jiġi kkunsidrat, flimkien ma' tenders oħra, f'Diċembru 1999.

Il-kċina trid tlaħħaq mal-ħteġijiet kollha taċ-ċentru (li jinsab f'Bighi u fejn m'hemmx faċilitajiet oħra fil-viċinanzi), jiġifieri a) korp studentesk li mistenni jitla' sa mhux aktar minn 120 ruh; b) ir-restawraturi residenti Taljani u barranin (li joqgħodu fiċ-ċentru u li jistgħu jitilgħu sa 20 ruħ) c) ir-restawraturi u ħaddiema oħra li jaħdmu fiċ-Ċentru ta' Bighi, (liema numru ta' restawraturi u ħaddiema oħra ġie li jaqbeż il-mitt ruh) d) viżitaturi li jattendu għal seminars jew korsijiet oħra.

Kif ġie mwieġeb f'aktar dettall fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10965, fl-istitut għall-istudji fir-restawr hemm 16-il student fil- kors tad-Degree in Conservation and Restoration Studies li nfetaħ l-ewwel darba f'Ottubru 1999 u li jdum erba' snin.

Hu mistenni li n-numru ta' studenti jibqa' jiżdied kull sena permezz tad-dħul fil-kors ta' erba' snin u dak f'korsijiet iqsar.

SKEJJEL - TFAL BL-AUTISM

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn tfal bil-kundizzjoni ta' l-autism; fl- iskejjel primarji tal-Knisja; fi skejjel primarji ta' l-Istat; fi skejjel sekondarji tal-Knisja; fi skejjel sekondarji ta' l-Istat?

Kemm minn dawn it-tfal autistic għandhom magħhom f'kull każ: facilitator kwalifikata fl- autism; kindergarten assistant mhux imħarrġa fl-autism; supply kindergarten assistant mhux imħarreġ fl-autism?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' tfal li jbagħtu b'din il- kundizzjoni fl-iskejjel ta' l-Istat huwa 38.

Fl-iskejjel primarji hemm 27 u 9 fil-kindergerten; fis-settur sekondarju hemm studenta waħda

Hemm facilitator waħda li ħadet id-diploma u ġiet imħarrġa fuq spettru wiesgħa ta' diżabilita` li jinkludi ukoll l-autism.

Hemm 17-il kindergarten assistant li bħal facilitators kellhom taħriġ wiesgħa f'diżabilitajiet differenti.

Hemm 19 supply kindergarten assistants li m'humiex imħarrġa fl-autism.

Jien informat ukoll li n-numru ta' tfal li jbagħtu b'din il-kundizzjoni fl-iskejjel tal-Knisja huwa ta' tmienja.

Fl-iskejjel primarji tal-Knisja hemm sitta u fl-iskejjel sekondarji tal- Knisja hemm tnejn

Ma dawn il-każi hemm tlett facilitators bid-diploma fl-iskejjel tal- Knisja li ġew imħarrġa fuq spettru wiesgħa ta' diżabilita`.

Hemm kindergarten assistant waħda li bħal facilitators kellha taħriġ wiesgħa f'diżabilitajiet differenti.

Hemm erba' support kindergarten assistants li m'humiex imħarrġa fl- autism.

MELLIEĦA - TRIQ GALILEI - DRENAĠĠ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu dwar l-ilmenti msemmija fl-ittra li qed tintbagħat separatament dwar fosos u drenaġġ fi Triq Galilei fil- Kortin, Mellieħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li wara l- investigazzjonijiet neċessarji mid-dipartiment tas-saħħa kien intbagħat avviż lis-sid tal-proprjeta' biex jirrimedja l-ħsara fis-sistema tad- drenaġġ.

Peress li dan ma sarx fiż-żmien stipulat, inbdew proċeduri legali kontra l-istess sid.

Fl-istess ħin qed issir sorveljanza kontinwa biex jiġi żgurat li l-fossa ma titħalliex timtela b'tali mod li tista tagħti lok għall-ilmenti.

GĦAQDIET KULTURALI - KONTRIBUZZJONIJIET FINANZJARJI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm għaqdiet kulturali li matul l-1999 ngħataw xi kontribuzzjoni finanzjarja mill-ministeru?

Liema kienu u kemm ingħataw f'kull każ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li, minbarra dawk l-entitajiet governattivi msemmija fl-estimi ġenerali, dawn l-organizzazzjonijiet kulturali ngħataw għajnuna finanzjarja mid-dipartiment tal-kultura fl-1999 fl-ammont kif se nsemmi:

LM Banda San Ġorġ - Bormla 200 Kunsill Lokali Żebbuġ 200 The Malta Cultural Institute 350 Holy Trinity Band Club - Marsa 100 Euro Institute of Music and Arts 300 Għaqda Letterarja Maltija 50 Malta Photographic Society 200 Soċjeta` Filarmonika Sliema 200 King's Own Band Club 200 Soċjeta` Santa Marija - Banda Re Ġorġ V - Mqabba 200 Kumitat Festa Kristu Re - Paola 100 Għaqda Każini tal-Banda 100 Għaqda Dilettanti Mudelli tal-Knejjes 100 Banda Sant' Antnin - B'Kara 200 European Piano Teachers Association 200 Soċjeta` Mużikali San Lawrenz - Vittoriosa 200 Malta Society of Arts, Commerce & Manufacture 500 Teatru Jien u l-Oħrajn 565 Kumitat Festi Esterni Parroċċa Madonna ta' Lourdes - Paola 300 Kunsill Lokali Xagħra 300 Stella Maris College Choir 200 Kumpannija Teatrali Talent Żebbuġi 300 Mafkar ta' Francis Ebejer - Dingli 350 Ms Joan Schranz - Sponshorship 90 Actel Ltd - Sponsorship - Down Syndrome 1000 Merlin Library Ltd - Sponsor International Year of Older Persons 100 John Bonniċi & Andrew Bugeja - Concert 180 Richmond Fellowship of Malta - Concert 1225.5 Hamilton Travel Co. - Cultural Tour 735 A.I.E.S.E.C. - Global Theme Conference Sponsor 920 Hamilton Travel Co. - Cultural Tour 1265 National Student Travel - Mini-European Assembly 3000 Sasha Rosen - Sponsorship - US/ICOMOS 1604 Ms Francesca Abela Tranter - Sponsorship 2000 Mr Lono Zahra - Sponsorship 200 Zurrieq FC - Sponsorship - Gym Project 2000 Malta Medical Students Association - Sponsorship - Exchange Officers Meeting 2500 Mr Francis Stivala - Sponsorship - European Youth Parliament 2250 Mr Joseph Chetcuti - Sponsorship - Poster Calendar 400

Ta' min isemmi wkoll li t-Teatru Manoel jissussidja lill-kumpaniji tad- drama permezz ta' rati mhux kummerċjali għal kiri tat-teatru.

YOUTH EXCHANGES

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ipparteċipaw persuni f'youth exchanges bejn l- 1995 sal-lum?

Fejn saru dawn il-youth exchanges u kemm intnefqu flus f'kull exchange?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-youth exchanges bejn l-1995 u l-1999 huma kif ġej:

SENA PARTEĊIPANTI 1995 120 1996 134 1997 158 1998 130 1999 153

Informat ukoll li dawn l-exchanges saru ma' dawn il-pajjiżi:

1995 Adenau, Berlin, Hamburg, Lancashire, Paderborn, Slovakia u Waldkraiburg.

1996 Rathenow, Irlanda, Napli, Ruma, Slovakia, Veneto, Verona, Waldkraibug u Wirral.

1997 Wirral, Slovakia, Rathenow, Waldkraiburg, Padova, Ċipru, Aosta, Pozzuoli, Turkija u Salerno.

1998 Rathenow, Slovakia, Lussemburgu, Turkija, Wirral, Pozzuoli, Padova, Valle di Roveto u Ċipru.

1999 Slovakia, Poland, Wirral, Padova, Pozzuoli, Verona, Turin, Tunis, Rathenow, Waldkraiburg u l-Ungerija.

Fl-aħħarnett informat li d-dipartiment taż-żgħażagħ u sport ġeneralment ma jagħmel ebda spejjeż biex gruppi Maltin iżuru pajjiżi barra minn Malta.

L-ispejjeż tal-vjaġġ iħallsuħ il-parteċipanti waqt li l-pajjiż li qiegħed jospita jħallas l-ispejjeż ta' l-akkomodazzjoni.

L-ispejjeż involuti fil- programm huma dawk relatati miż-żjarat tal-gruppi barranin f'Malta u dawn ikunu bejn Lm15,000 u Lm20,000.

SAĦĦA - SPTAR SAN LUQA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'investigazzjonijiet saru mid-dipartiment tas-saħħa dwar artikolu li deher nhar il-Ħadd 5 ta' Diċembru, 1999 f'paġna 2, dwar kadavru li ma ġiex aċċettat fl-isptar San Luqa u dak deskritt bħala abbuż fl-għoti ta' injezzjonijiet fuq kadavri?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-inċident partikolari ġie nvestigat u ġejt infurmat li l-kadavru ġie aċċettat.

Il-kwestjoni nqalgħet għaliex il-kummissjonant ħa l-kadavru l-Isptar San Luqa mingħajr ma ċċekkja jekk kienx hemm post fejn jitqiegħed.

Naħseb li l-Onor.

Interpellant japprezza li l-prijorita' tingħata lil dawk li jmutu fl-isptar għaliex mhux possibbli li jittieħed fl-isptar il- kadavru ta' kulmin imut barra mill-isptar.

Dwar l-allegazzjonijiet ta' abbużi oħra, dawn għadhom qed jiġu investigati.

SKEJJEL - ASSENTEIŻMU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' studenti, fil-livell primarju u sekondarju, li fallew l-iskola għal perijodu ta' aktar minn 15- il jum minn meta bdiet is-sena skolastika 1999/2000?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 12155, u tweġiba għal din tingħata f'xi seduta oħra.

PULIZIJA - MWIET FATALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' każi ta' mwiet fatali rrapportati lill-pulizija matul din is-sena, ċioe' minn Jannar sat-13 ta' Diċembru, 1999?

Kemm minnhom kienu kawża ta' inċidenti tat-traffiku u/jew delitt?

Kemm minn dawn il-każi għadhom qed jiġu nvestigati mill-pulizija u kemm minnhom jinsabu għaddejja bil-proċeduri fil-qrati?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li bejn l-1 ta` Jannar u t-13 ta` Diċembru ta` l-1999, il-pulizija kellha 39 rapport ta` inċidenti fatali.

Minnhom, 12 kienu kawża ta` inċidenti tat-traffiku u għaxra kienu omiċidji, li f`każ minn dawn ta` l-aħħar il-mejta kienu tlieta.

Ninsab infurmat ukoll li f`7 każi nbdew proċeduri kriminali quddiem il- qorti, filwaqt li fil-każi l-oħrajn il-pulizija għadha għaddejja bl- investigazzjoni.

SKEJJEL - IMTARFA - GĦALLIEM TAL-COMPUTER

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinformani għaliex studenti f'form I f'Sir Temi Zammit boys secondary school fl-Imtarfa qatt ma kellhom teacher għal-lezzjonijiet tal-computer minn meta bdiet l-iskola?

Jista' l-Ministru jirrimedja għal dan il-bżonn u anke jikkonsidra li jsiru lezzjonijiet extra sabiex it-tfal ma jispiċċawx fi żvantaġġ fejn tfal oħra?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni qed tagħmel kull sforz biex fl-iskola jinstab għalliem tal-computer.

Informat ukoll li dan l-aħħar instabet persuna kwalifikata li wegħdet li se tibda tgħallem dan is-suġġett fl-10 ta' Jannar, 2000.

UE - EXPORT REFUND - ĠOBON

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 12003?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-mistoqsija li għaliha qed issir riferenza weġibtha waqt is-seduta numru 211.

UE - EXPORT REFUND - TRAB TAL-ĦALIB

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 12002?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-mistoqsija li għaliha qed issir riferenza weġibtha waqt seduta numru 211.

UE - EXPORT REFUND- ROSS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 12001?

ONOR.

SPTAR ĠENERALI - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm saru operazzjonijiet fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex mill-1 ta' Jannar sa l-1 ta' Diċembru, 1999?

Kemm minnhom saru taħt general anaesthesia u kemm minnhom saru taħt local anaesthesia, spinal anaesthesia jew taħt sedation?

Kemm-il twelid sar fl-Isptar Ġenerali mill-1 ta' Jannar, 1999 sa l-1 ta' Diċembru, 1999?

Kemm minnhom kienu ċesarji?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li mill-1 ta' Jannar sa l-1 ta' Diċembru 1999 saru 1981 operazzjoni.

Dawn saru kif ġej:

general anaesthesia 764 local anaesthesia 705 spinal anaesthesia 47 epidural anaesthesia 13 sedation 452

Mill-1 ta' Jannar, 1999 sa l-1 ta' Diċembru, 1999 twieldu 304 - 156 subien u 148 bniet - li 54 minnhom kienu ċesarji.

GĦAWDEX - KAŻI TA' QTIL

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm-il murder sar f'Għawdex mill-1 ta' Jannar, 1999 sa l-1 ta' Diċembru, 1999?

Kemm minn dawn il-murders ġew solvuti u minn min tmexxiet l- investigazzjoni f'kull każ?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

SPTAR ĠENERALI - EMERĠENZA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm daħlu nies id-dipartiment ta' l-emerġenza fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex mill-1 ta' Jannar, 1999 sa l-1 ta' Diċembru, 1999?

Issir sistema ta' triage fl-emerġenza ta' l-isptar ta' Għawdex biex tkun stabbilita l-urġenza tal-każ?

Jekk issir, x'inhu l-persentaġġ ta' kull kategorija tal-pazjenti li daħlu mill-1 ta' Jannar, 1999 sa l-1 ta' Diċembru, 1999 fl-emerġenza ta' l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li bejn l-1 ta' Jannar, 1999 u l- 1 ta' Diċembru, 1999 daħlu 12,140 pazjenti fid-dipartiment ta' l-emerġenza fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex.

M'hemmx sistema ta' triage fl-emerġenza ta' l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex.

GOZO CHANNEL - VJAĠĠI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm-il trip sar mill-vapuri tal-Gozo Channel mill-1 ta' Jannar, 1999 sal-15 ta' Diċembru, 1999?

Kemm-il darba l-vapuri tal-Gozo Channel ħadmu għal Sa Maison f'dan il-perijodu?

Kemm qasmu passiġġieri u karozzi kull xahar mill-1 ta' Jannar, 1999 sal-15 ta' Diċembru, 1999?

Meta hemm il-ħsieb li jidħol fil-flotta tal-Gozo Channel il-vapur il-ġdid "Madonna ta' Pinu"?

Meta hemm il-ħsieb li jsir il-moll taċ-Ċirkewwa biex il-vapuri jkunu jistgħu jitrakkaw fil-maltemp?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien infurmata li n-numru ta' trips li saru mill- vapuri tal-Gozo Channel mill-1 ta' Jannar, 1999 sal-15 ta' Diċembru, 1999 kien ta' 19,856 u li 598 minnhom kienu vjaġġi li saru għal Sa Maison.

Matul l-istess perijodu kien hemm 2,893,739 passiġġier u 647,294 karozza li qasmu bejn il-gżejjer bil-vapuri tal-Gozo Channel.

Dawn huma mqassma, xahar b'xahar, kif jidher hawn taħt:

Passiggieri Karozzi

Jannar 134,374 34,823 Frar 153,333 37,547 Marzu 220,576 49,503 April 277,093 56,957 Mejju 265,418 55,947 Gunju 286,700 63,539 Lulju 348,209 75,801 Awissu 391,433 85,390 Settembru 313,373 69,247 Ottubru 260,804 57,698 Novembru 175,647 41,886 1 ta' Dicembru sal-15 ta' Dicembru 1999 66,779 18,956

Il-vapur 'Ta' Pinu' hu mistenni li dalwaqt jiġi mogħti lil Gozo Channel u li jidħol fis-servizz xi ftit ġimgħat wara.

Ix-xogħol fuq il-moll taċ- Ċirkewwa għandu jinbeda mill-aktar fis possibbli.

GĦAWDEX - INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm saru inċidenti tat-traffiku f'Għawdex mill-1 ta' Jannar, 1999 sa l-1 ta' Diċembru, 1999?

Kemm minnhom spiċċaw pazjenti l- isptar, u kemm minnhom spiċċaw fiċ-ċentri tas-saħħa f'Għawdex, konsegwenza ta' dawn l-inċidenti?

Kemm mill-pazjenti nvoluti f'inċidenti tat-traffiku kellhom feriti ta' natura ħafifa, u kemm kellhom feriti ta' natura gravi?

Kemm minnhom tilfu ħajjithom u x'kienet l-eta' ta' kull vittma?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien infurmata li mill-1 ta' Jannar, 1999 sat-30 ta' Novembru, 1999 kien hemm 158 inċident tat-traffiku li ġew riferuti lill- faċilitajiet tas-saħħa f'Għawdex.

148 każ spiċċaw l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex u 10 fiċ-ċentru tas-saħħa.

31 persuna nvoluti f'dawn l-inċidenti sofrew feriti ta' natura gravi u daħħlu l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex, li minnhom erbgħa ntbagħtu l-Isptar San Luqa, Malta, filwaqt li 127 sofrew feriti ta' natura ħafifa u ntbagħtu d-dar.

Persuna waħda biss involuta f'inċident tat-traffiku miet u dan kien ġuvni ta' 26 sena li miet fl-Isptar San Luqa.

SAĦĦA - NURSING AND MIDWIFERY BOARD

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru ġentilment jgħid kemm hemm nurses reġistrati man-nursing and midwifery board?

Xi grad għandhom?

Kemm minnhom jaħdmu mal-gvern u kemm mal-privat?

Kemm minnhom ma jaħdmux u huma taħt l-eta' ta' 60 sena?

Kemm minnhom huma barranin u minn liema pajjiżi ġejjin?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fil-preżent fir-reġistri miżmuma mill-bord dwar infermiera u qwiebel hemm 1,728 infermier iskritti fl-elenku (E.N.) u 1,456 infermiera reġistrati (S.R.N.).

Minn dawn hemm 1,196 li jaħdmu mad- diviżjoni tas-saħħa u 74 barranin li ġejjin minn dawn il-pajjiżi: Renju Unit, Ġermanja, Niġerja, Albanija, Ċina, Slovakja, Slovenja, Bulgaria, Filippini, Stati Uniti, Kanada, Pakistan u Ukranja.

TEKNOLOĠIJA DENTALI - BOARD OF STUDIES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min kienu l-membri tal-board of studies tat- teknoloġija dentali u kemm-il darba ltaqa' fis-snin 1997, 1998 u 1999?

Min jagħżel il-membri fuq il-board of studies?

Fuq liema kriterji kienu jintgħażlu l-membri?

Fuq liema kriterji kien jintgħażel iċ-chairman?

Qabel ix-xahar ta' Novembru, 1999 meta kienet l-aħħar darba li ltaqa' dan il-board of studies u min kienu l-membri preżenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-bord ta' l-institute of health care ta' l-Universita` ħatar board of studies sabiex jagħmel rakkmandazzjonijiet biex jibda kors tat-teknoloġija dentali.

Il-board of studies bagħat ir- rapport tiegħu fit-18 ta' Ġunju, 1997.

Il-board of studies kien jikkonsisti fid-dekan tal-fakulta` tal-kirurġija dentali (Professur J.M. Portelli), is-senior dental teknologist ta' l-Universita` (is-Sur J. Zarb) u l-principal dental technologist tad-dipartiment tas-saħħa (J. Salamone Reynaud).

Dwar ir-raġuni għaliex il-kors ma fetaħx nirriferi l-Onor.

Membru għar- risposta tal-mistoqsija parlamentari numru 10250.

AMBAXXATURI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru issa jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 12124?

ONOR.

JOE BORG: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija, ma kien hemm ħadd.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, kien hemm ambaxxatur wieħed biss, dak akkreditat għal Franza.

Peress li dawn iż-żjarat la kienu frekwenti u lanqas fit-tul hekk kif hu speċifikat fil-"conditions of service for officers serving overseas", ma' kienx hemm il-bżonn li tintalab l- awtorizzazzjoni ta' l-MPO u tal-ministeru tal-finanzi biex jibqa' jsir il- ħlas tal-global emoluments.

FINANZI - KAROZZI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm inxtraw karozzi bejn l-1987 u l-1996 mill- ministeru, dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid x'marka jew ditta kienu dawn il-karozzi?

Jista' jgħid kemm ġew jiswew fi flus il- karozzi b'mod separat?

ONOR.

JOHN DALLI: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant jinsab fil- listi li tpoġġgew fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

SERVIZZI EKONOMIĊI - KAROZZI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm inxtraw karozzi bejn l-1987 u l- 1996 mill-ministeru, dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid kemm ġew jiswew fi flus il-karozzi b'mod separat?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-Informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

Tajjeb jingħad li wħud mill-vetturi murija fil-lista llum m`għadhomx fil- pussess tad-dipartiment jew entita` peress li kienu nbiegħu.

TRASPORT - KAROZZI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm inxtraw karozzi bejn l-1987 u l-1996 mill-ministeru, dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

SAĦĦA - XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm inxtraw karozzi bejn l-1987 u l-1996 mill-Ministeru, dipartimenti u mill-entitajiet li jaqgħu taħtu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Bejn l-1987 u l-1996 fil-Ministeru tas-Saħħa, dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħtu nxtraw il-karozzi skond kif ġej:

Ministeru tas-Saħħa Marka Data tax-xiri Prezz LM Volvo 1993 9,512 Mazda 626 1993 5,880 Hyundai Lantra 1994 4,000

Diviżjoni tas-Saħħa Isuzu 1988 1,997 Vauxhall 1988 3,008 Vauxhall 1988 3,008 Vauxhall 1988 3,008 Vauxhall 1988 3,008 Vauxhall 1988 3,008 Skoda 1991 2,462 Skoda 1991 2,462 Lantra 1994 4,000 Lantra 1994 4,000 Lantra 1994 4,000 Lantra 1994 4,000 Lantra 1994 4,000 Lantra 1994 4,000 Alfa Romeo 1995 8,200 Rover 1995 13,150 Kia 1996 3,312 Kia 1996 3,312 Kia 1996 3,312

Fondazzjoni għas-Servizzi Mediċi

Toyota Carina 1993 6,269 Toyota Corolla 1993 6,042

Sptar Zammit Clapp

Skoda Favorit 1991 2,374 Skoda Favorit 1991 2,374 Skoda Favorit 1991 2,374 Toyota Cor.XL Diesel 1993 5,190 Seat Terra Combi 1995 3,200 POLITIKA SOĊJALI - XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm inxtraw karozzi bejn l-1987 u l-1996 mill-Ministeru, dipartimenti u mill-entitajiet li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid x'marka jew ditta kienu dawn il-karozzi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

INTERN - XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm inxtraw karozzi bejn l-1987 u l-1996 mill- Ministeru, dipartimenti u mill-entitajiet li jaqgħu taħtu?

Jista' l-Ministru jgħid x'marka jew ditta dawn il-karozzi kienu?

Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew jiswew fi flus il-karozzi b'mod separat?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.