MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 197 It-Ħamis, 2 ta' Diċembru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 197

Il-Ħamis, 2 ta' Diċembru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ħamis, 2 ta' Diċembru, 1999

WERREJ MINUTI 715

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 715

TQEGĦID TA' KARTI 721

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2000

IT-TIENI JUM STABBILIT

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI 722

AĠĠORNAMENT 754

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 755

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 196 li saret fit-2 ta' Diċembru, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SAN ĠILJAN - TELGĦET SAN ĠILJAN - SLEEPING POLICEMAN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk is-sleeping policeman li sar f'Telgħet San Ġiljan, San Ġiljan, eżattament quddiem ir-residenza numru 26 għandux il-permessi meħtieġa tat-traffic control board?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li s-sleeping policeman in kwestjoni sar bil-permess tal-bord għall-kontroll tat-traffiku.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Peress li dan l-isleeping policeman tneħħa u issa sar ieħor minfloku ftit aktar 'l isfel, jista' l-Ministru jgħid jekk intalabx permess biex jitneħħa dak li kien hemm u jsir dak li hemm illum?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nispera li m'iniex żbaljat pero' dalgħodu kien hemm domanda fuq sleeping policeman fl-istess triq u jidhirli li r-risposta kienet tgħid li sar ċaqliq ta' sleeping policeman min-naħa għall-oħra fl-istess triq.

Jekk ir-riferenzi huma għall-istess sleeping policeman, alllura nista' ngħid li kien hemm il-permessi meħtieġa pero' wieħed dejjem jista' jiċċekkja mad-dipartiment.

PACEVILLE - PARKING

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li f'Paceville teżisti problema ta' parking u traffic flow li minnha l-aktar li jsofru, speċjalment fil-weekends, huma r-residenti ta' dan il-lokal, jista' l-Ministru jikkonsidra li jinstab spazju riservat fl-inħawi fejn ir-residenti jkunu jistgħu jipparkjaw il- karozzi privati tagħhom?

B'konnessjoni ma' dan is-suġġeriment, jista' l- Ministru jikkonsidra art li tinstab fi Triq id-Dragonara, biswit il-Westin Dragonara Hotel?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li peress li l-pjan għaż-żona ta' Paceville qed jiġi ppreparat mill-awtorita' ta' l-ippjanar, ikun jaqbel jekk wieħed jistenna ftit sakemm isir biżżejjed progress fuq dan ix- xogħol.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' konsultazzjoni għaddejja bejn il-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni u l-ministeru ta' l-intern, li taħtu taqa' l-awtorita' ta' l-ippjanar, biex il-proposta għal parking riservat għar-residenti li joqogħdu Paceville tkun inkorporata fil-pjan li qed tħejji l-awtorita' ta' l-ippjanar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Safejn naf jien f'dan l-istadju m'humiex għaddejjin xi diskussjonijiet partikolari bejn id-dipartiment tat-toroq u l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Fil-fatt qed nistennew sakemm ikun preparat ir-rapport mill-planning authority biex inkunu f'qagħda li naraw x'nistgħu nagħmlu anke f'dan ir-rigward.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jikkonsidra li qabel jistenna li l-awtorita' ta' l-ippjanar tħejji r-rapporti tagħha, ikun il-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni stess li jieħu l-inizjattiva u jressaq il- proposti tiegħu lill-awtorita' ta' l-ippjanar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, ħafna drabi tkun l-awtorita' ta' l- ippjanar nnifisha li tissuġġerixxi li jsiru dawn it-tip ta' pjanti għal possibbilta' ta' żvilupp, pero' se nitlob lid-dipartiment biex nara jekk huwiex f'kuntatt ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar dwar dawn l-affarijiet ħalli jekk ikun possibbli f'dan l-istadju bikri nkunu f'qagħda li nipparteċipaw ukoll.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, minkejja li r-residenti ta' Paceville għandhom dritt jipparkjaw daqs ħaddieħor, kważi kuljum jiffaċċjaw din il-problema tal-parking, b'mod partikolari fil-ġranet tas-sajf u fil- weekends.

Jien naħseb li l-unika area f'Paceville li tista' tiġi kkonsidrata biex tinżamm riservata għall-parking tar-residenti ta' dan il- lokal hija dik l-art biswit il-Westin Dragonara.

Dan huwa suġġeriment tiegħi u ma nafx jekk il-Ministru huwiex jikkonsidrah pero' nixtieq li jindika lill-awtorita' ta' l-ippjanar biex fir-rapport tagħha forsi tinkorpora din l-art għar-residenti.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, fejn jidħlu talbiet simili l-ministeru jipprova jimxi ma' policy ġenerali peress li jkun hemm talbiet minn residenti ta' lokalitajiet oħra li jitolbu li jkollhom parking riservat fit-toroq jew fl-inħawi partikolari fejn ikunu joqogħdu.

Fil-fatt dawn it- talbiet isiru l-iktar minn residenti li jkunu joqogħdu f'lokalitajiet li fis-sajf iservu wkoll ta' villeġġjatura għal residenti oħra, jew residenti oħra li jkunu joqogħdu f'postijiet fejn ikun hemm ħafna attivita' kummerċjali għaddejja, li allura tiġi f'konflitt mal-ħteġijiet tar- residenti.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Cuschieri qed isemmi San Pawl il- Baħar.

Ma nafx kemm huwa mqabbad ma' San Pawl il-Baħar imma ħafna affarijiet li jiġru f'San Pawl il-Baħar jien niltaqa' magħhom kontinwament.

(Interruzzjonijiet) Fil-fatt ikollna talbiet minn diversi residenti ta' San Pawl il-Baħar biex ikollhom reserved parking f'dan ir-rigward.

Irrid ngħid li għalissa huwa diffiċli li jsiru dawn it-tip ta' reserved parkings għaliex fl-aħħar mill-aħħar trid tiftakar li dak li japplika għal raħal japplika wkoll għall-irħula l-oħra u minkejja l-konflitt li jista' jkun hemm bejn dawk li joqogħdu s-sena kollha f'lokalita' partikolari u dawk li jiġu jew għal perijodu qasir fis-sena jew inkella għal xi ġranet biss matul il-ġimgħa, wieħed irid iżomm quddiem għajnejn li fl-aħħar mill- aħħar kulħadd huwa ċittadin Malti u kulħadd iħallas it-taxxi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, f'risposta li kien tani l-Ministru għal mistoqsija li kont għamiltlu dwar xi traffic-lights, kien qalli li qegħdin jistudjaw din il-possibbilta'.

Fejn jidħol is-sewqan, jien bħala passiġġier inkun qed nosserva ċerti affarijiet u ninnota li jeżisti periklu għal min ikun ħiereġ mis-Swieqi, minn taħt il-pont, għal ġo Regional Road, minħabba li jkunu ġejjin xi erba' jew ħames lanes ta' karozzi.

Ftit ilu rajt xi nies fuq il-post li naħseb li kienu qed josservaw il-flow tat-traffiku.

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk kienx hemm xi żvilupp biex isiru traffic-lights ħalli s-sitwazzjoni tat-traffiku tkun tista' tiġi kkontrollata aħjar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għad- daħla ta' Paceville kif inhi llum minn ma' Regional Road.

Fil-fatt nista' ngħid li d-dipartiment tat-toroq qed jikkonsidra li jsir tibdil pjuttost radikali fuq din il-junction wara li jkun ġabar l-informazzjoni dwar in- numru ta' karozzi li jgħaddu minn hemmhekk.

Fil-fatt kif qal tajjeb l-Onor.

Bartolo n-nies li ra jkunu qegħdin hemmhekk biex jiġbru l-informazzjoni.

Jien naqbel li din hija waħda mill-junctions li trid tiġi upgraded għaliex, kif probabbilment osserva wkoll l-Onor.

Interpellant, mhux darba jew tnejn tara nies ġejjin min-naħa ta' Baħar iċ-Ċagħaq, li suppost ikunu sejrin lejn in-naħa tal-Belt, u f'daqqa waħda jidħlulek lejn Paceville, iduru mas-central strip li hemm u jaqbżu l-lights bil-periklu kollha li jistgħu jikkawżaw minħabba li hemm diversi junctions li jiltaqgħu f'junction waħda.

Bħalissa d-dipartiment flimkien mal-planning authority qiegħed jara kif jista' jtejjeb din il-junction għaliex din meqjusa bħala waħda mill-junctions perikolużi u black spot għat-traffiku.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO BORG: Mr Speaker, nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-Ministru għall-periklu li jeżisti meta minn side street tkun trid toħroġ biex taqbad il-bypass il-ġdida, fejn dak li jkun ikun irid jieqaf dead stop.

Fl- opinjoni tiegħi għandu jkun hemm lane apposta biex dak li jkun ikun jista' jiggwadanja l-ispeed u jkun jista' jidħol mat-traffiku li jkun għaddej.

F'parti mill-bypass, int u ġej min-naħa tal-Hamrun biex tidħol għal ħdejn l- universita', trid iddur kważi 180° u ma tantx ikollok ċans tara min ikun ġej.

Jien nitlob li jsir studju bis-serjeta' biex jitnaqqsu dawn il- perikli kollha.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, ma nistax nifhem eżattament għaliex il- kollega tiegħi, l-Onor.

Carmelo Borg, qed jitkellem dwar it-toroq ġodda b'dan il-mod.

Kif jaf kull membru ta' din il-Kamra f'pajjiżna għandna numru sostanzjali ta' junctions perikolużi li jikkawżaw problemi.

Fir- rapporti li ġew redatti mill-esperti Ġermaniżi ġew indikati b'mod ċar numru ta' black spots li hemm bżonn jinbidlu f'dan il-pajjiż u ħafna drabi dawn il-black spots huma junctions.

Fil-fatt diġa' bdejna dan l- eżerċizzju ta' tibdil ta' junctions ħdejn ir-roundabout tat-tankijiet tal- gass, ħdejn id-daħla ta' de Paule Avenue u bħalissa bdejna x-xogħol ukoll f'San Pawl tat-Tarġa, għaliex irridu nassiguraw bilanċ meħtieġ bejn it- traffiku u l-pedestrians li jgħaddu minn hemmhekk.

Naturalment m'iniex qed nippretendi li f'perijodu qasir jiġu rranġati l-junctions kollha pero' qed nipprovaw nirranġaw l-iktar junctions importanti.

SAN ĠILJAN - BIRKIRKARA ROAD - PROĠETT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li kif jaf il-Ministru l-proġett li sar xi snin ilu fi Triq Birkirkara, San Ġiljan - eżattament fejn hemm it-traffic- lights, taħt il-bridge ta' Regional Road - kien wieħed temporanju, sakemm jitlesta l-proġett ta' toroq ġodda ħdejn l-universita', issa li dan il- proġett huwa lest, jista' l-Ministru jgħid meta se jitneħħa x-xogħol temporanju li sar fi Triq Birkirkara u t-triq terġa' tiġi fl-istat oriġinali li kienet qabel?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li t-traffic-lights fi Triq Birkirkara f' San Ġiljan qegħdin jipprovdu servizz importanti għall- immaniġġjar tat-traffiku aktar milli kien maħsub meta ġew stabiliti bħala mezz temporanju u għalhekk mhux ta' kemm wieħed jaqbad u jneħħihom.

Id- dipartiment tat-toroq qiegħed jieħu passi sabiex idur il-junctions tat- traffic-lights wieħed wieħed sabiex jiġi stabilit jekk humiex qed jaħdmu tajjeb u x'jista' jiżdiedilhom biex jaqdu aħjar il-bżonnijiet tat-traffiku tal-lum.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jiġifieri x-xogħol ta' traffic-lights li sar b'mod temporanju se jibqa' hemmhekk u t-triq m'hijiex se terġa' tiġi kif kienet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, attwalment instab li dak id-dawl għadu bżonjuż għall-management tat-traffiku u allura se mai mhux jitneħħew it- traffic-lights eżistenti imma s-sistema preżenti tiġi upgraded għall- ħteġijiet tat-traffiku tal-lum.

PRODOTTI - ROĦS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid, prodott bi prodott, liema kienu dawk il-prodotti li raħsu jew għolew fil-prezz mill-1 ta' Jannar, 1999 sal-lum?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Kif jaf l-Onor.

Interpellant, il- prezzijiet tal-prodotti jinbidlu 'l fuq u 'l isfel kontinwament, prodotti jispiċċaw mis-suq u oħrajn ġodda jfeġġu fis-suq.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, kieku kont naf ma kontx nagħmel din il-mistoqsija imma lill-Ministru tlabtu jgħidli liema huma dawk il- prodotti li raħsu jew għolew fil-prezz mill-1 ta' Jannar 1999 sal-lum.

Ta' min ifakkar li qabel ma daħlet il-VAT il-Ministru stess kien antiċipa - jiġifieri mid-dehra kellu din l-informazzjoni - li se jorħsu madwar 40,000 prodott.

Issa jista' l-Ministru jgħid jekk għandux din l- informazzjoni, u f'każ li għandu għaliex ma tahiex?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: L-Onor.

Interpellant staqsa liema kienu dawk il- prodotti li raħsu jew għolew fil-prezz mill-1 ta' Jannar 1999 sal-lum.

Jien naħseb li kieku din il-mistoqsija saret lill-Kremlin ta' qabel Gorbachev lanqas kienu jirrisponduh!

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, naħseb li ma jien qed nistaqsi xejn speċjali għaliex wara kollox kien il-Ministru stess li wiegħed li bl- introduzzjoni tal-VAT kienu se jorħsu madwar 40,000 prodott.

Jien naħseb li l-poplu għandu dritt ikun jafhom dawn l-affarijiet.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, dawn ir-risposti diġa' tajthom u m'għandi xejn x'inżid.

GĦAWDEX - TĦAFFIR GĦAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid x'kienu l-aħħar riżultati dwar it-tħaffir għaż-żejt fil- Bir il-Madonna taż-Żejt f'Kerċem, Għawdex?

Jista' l-Prim Ministru jgħid x'kienu l-aħħar indikazzjonijiet u x'inhuma l-prospetti li jinstab iż-żejt fil-post imsemmi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għall-press release numru 1540 maħruġa mid-dipartiment ta' l- informazzjoni fit-8 ta' Ottubru, 1999 fejn isib tweġiba għall-mistoqsija tiegħu.

ŻEPPI L-ĦAFI - RCC

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid jekk waqt il-laqgħat li kellu ma' Joseph Fenech, magħruf bħala Żeppi l-Ħafi, talabx jew ingħatax mingħand l-imsemmi Joseph Fenech ir-raġunijiet għaliex twettaq l-attakk fuq is-Sur Richard Cachia Caruana?

Peress li l-Prim Ministru esklama diversi drabi li kien konvint li l- attakk twettaq minħabba xi deċiżjoni amministrattiva li ttieħdet, jista' l- Prim Ministru jgħid: (1) fuq liema deċiżjonijiet amministrattivi kellu suspett li setgħu wasslu għall-attakk fuq ħajjet l-assistent personali tiegħu; (2) jekk waqt il-laqgħat ma' Joseph Fenech intalbitx informazzjoni minnu lil Joseph Fenech f'dan is-sens; (3) jekk intalbet x'irriżulta; (4) jekk irriżultalu liema deċiżjoni amministrattiva wasslet għall-attakk, x'sehem verament kellu minn din id-deċiżjoni l-assistent personali tiegħu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Kif jaf ben tajjeb l-Onor.

Interpellant, jiena tajt ix-xhieda tiegħi fit-tul aktar minn darba dwar dak kollu safejn kelli x'naqsam jien fil-każ li għalih qiegħed jagħmel riferenza fl-interpellanza tiegħu u għalhekk m'hemm xejn iżjed xi nżid ma' dak li diġa' għidt pubblikament.

SAJD - PROTEZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li skond ma ġie rrapportat minn Dr Leonard Mizzi f'ġurnal lokali Malta se jkollha diffikultajiet kbar sabiex tipproteġi l-25 mil tal- kosta fejn huma protetti li jistadu sajjieda Maltin u Għawdxin, jista' l- Ministru jinformani x'inhi l-pożizzjoni tal-Gvern Malti dwar din il- problema?

Mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn, f'liema laqgħat ma' l-APEX u l- koperattivi tas-sajjieda, l-Ministru tkellem dwar dan il-punt u x'kienu r- reazzjonijiet tal-koperattivi tas-sajjieda?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għar-risposta li tajt għad-domanda parlamentari numru 10917.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, peress li t-tweġiba li qed jirriferi għaliha l-Ministru mhix attinenti għal dak li qal Dr Leonard Mizzi u cioe' li se jkun diffiċli għal pajjiżna li jżomm id-dritt tal-protezzjoni tal-25 mil territorju tal-kosta tagħna, nixtieq li l-Ministru effettivament jgħid jekk lilu jirriżultawlux dawn id-diffikultajiet jew le?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nerġa' nirrepeti li diġa' tajt l- informazzjoni mitluba fir-risposta għad-domanda parlamentari numru 10917.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nixtieq niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li dik it- tweġiba ma tispeċifikax liema huma l-problemi li qed jirriferi għalihom Dr Leonard Mizzi, uffiċjal għoli fi Brussels.

MR SPEAKER: Nitolbok tagħmel id-domanda, jekk jogħġbok, Onorevoli.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, nixtieq nagħmel il-punt tiegħi għaliex hawn ġew ħadd m'hu pastaż inqas minn ħadd.

(Interruzzjonijiet) S'issa għadni mingħajr risposta u jekk is-Sedja trid li jien ma jkollix tweġiba għall-mistoqsijiet tiegħi, noqgħod bil-qiegħda u naċċetta dak li tgħid is- Sedja.

Pero' nerġa' nirripeti li jien ma kellix tweġiba għad-domanda tiegħi.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Onorevoli, trid tapprezza li s-Sedja m'għandhiex kontroll fuq ir-risposti għall-interpellanzi.

Il-Ministru.

ONOR NINU ZAMMIT: Nitlob lill-Onor.

Farrugia biex l-ewwel jiċċekkja r- risposta li tajtu għad-domanda parlamentari numru 10917.

UE - SPEJJEŻ GĦALL-KONSUMATUR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Perress li f'ħarġa riċenti ta' l-OECD intqal - nikkwota l- kliem eżatt - li "the annual monetary value of gross transfers from consumers and taxpayers for agricultural produce arising from policy measures creating a gap between domestic market prices and border price of a specific agriculture commodity, measured at the farm gate level" huwa kkalkolat li jiswa lill-familji membri ta' l-Unjoni Ewropea ta' erba' persuni madwar Lm600 fis-sena, jista' l-Ministru jgħid x'sar mill-ministeru tiegħu matul dawn l-aħħar 14-il xahar sabiex jiġi studjat kif dan se jaffettwa lill-industrija lokali?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari numru 11489 tal-ministru għall-agrikoltura u sajd fuq din il-materja.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li r-risposta li qed jirriferi għaliha ma tinnegax li l-OECD fid-dokumenti tagħha qed tikkonferma din l-ispiża, allura l-Ministru qed jaċċetta li l-informazzjoni ta' l-OECD - li abbażi tagħha jien qed nagħmel din il-mistoqsija - m'hijiex skorretta?

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Se nerġa' nirripeti dak li għedt dalgħodu, forsi sa fl-aħħar tidħol f'moħħ kulħadd.

L-Onor.

Farrugia qed jallega li kemm-il darba aħna nkunu membri ta' l-Unjoni Ewropea, bħal kull familja li hemm fil- pajjiżi msieħba fl-Unjoni, kull familja Maltija u Għawdxija jkollha tħallas Lm600 f'taxxa kull sena biex issostni l-politika agrikola ta' l- Unjoni (Interruzzjonijiet).

Jekk ngħidu li f'Malta hawn popolazzjoni ta' madwar 400,000 ruħ u nieħdu li hawn 120,000 familja, u nipparagunaw ruħna ma' l-400 miljun ruħ b'120 miljun familja li hemm fil-pajjiżi ta' l-Unjoni ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Onor Farrugia, m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Bil-kalkolu ta' l-Onor.

Farrugia li kull familja toħroġ Lm600, dan ikun ifisser li kull sena dawn joħorġu Lm72 biljun bejniethom meta aħna nafu li l-budget totali ta' l-Unjoni Ewropea huwa ta' madwar Lm36 biljun u l-budget tas-CAP huwa bejn wieħed u ieħor Lm18 biljun.

Ċertament li hemm qabża kbira bejn Lm18 biljun bħala l-budget tas-CAP u ċ- ċifra ta' Lm72 biljun li qed jipprova jbellgħalna l-Onor.

Farrugia!

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien qed nifhem li l-Ministru qed jinnega li dokumentazzjoni ta' l-OECD tikkonferma li bejn il-consumer price u t-tax li ħallsu ċ-ċittadini kollha tal-pajjiżi ta' l-Unjoni swew Euro 127 biljun?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jekk l-Onor.

Farrugia jaqbad daqsxejn ta' calculator jew inkella jagħmel simple multiplication ta' 120,000,000 by Lm600, jiġu Lm72 biljun.

Issa Lm72 biljun m'humiex it-Lm18 miljun li huwa l-budget attwali tas-CAP ta' l-Unjoni Ewropea.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlobkom iżżommu l-kalma.

(Interruzzjonijiet) (Agħjat) Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il- Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Lista ta' kandidati li kkontestaw l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali tal-Birgu, Luqa, Attard u Safi f'Marzu 1998, flimkien ma' l-impjieg jew xogħol ieħor li ddikjaraw man-nominazzjoni tagħhom, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11789.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li tagħti tagħrif dwar reġistrazzjoni għax-xogħol matul Ottubru 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11770; u

Tagħrif dwar l-għadd ta' persuni jaħdmu bi qligħ matul Ottubru 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11771.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar il-ħidma ta' l-istatementing board tad-dipartiment servizz għall-istudent u relazzjonijiet internazzjonali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11747.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 205 ta' l-1999 -– avviż ta' bidu fis-seħħ tar- regolament 120 kif sostitwit tar-regolamenti ta' l-1994 dwar il- vetturi bil-mutur;

u f'isem il-Ministru ta' l-Intern, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru 206 ta' l-1999 – ordni ta' l-1999 dwar il-kummissarju ta' l-artijiet (trasferiment ta' drittijiet u responsabbiltajiet) (nru.

3); u

Tagħrif dwar amnestiji lill-priġunieri li ngħataw bejn l-1971 u l- 1996, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11774.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2000

IT-TIENI JUM STABBILIT

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Kumitat għandu quddiemu d-diskussjoni tal-Voti tal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni.

Ninforma lill-kumitat li skond il- Mozzjoni Nru. 111 tas-17 ta' Novembru 1999, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn il-kelliema tal-gvern u l-kelliema ta' l- oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għan-naħa tal-gvern.

Nitlob lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni biex, jekk jogħġbu, iressaq ir- riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nipproponi:

VOT 17 - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm24,657,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 17 - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

VOT 18 - EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm40,952,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 18 - Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

VOT 19 - LIBRERIJI U ARKIVJI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm603,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 19 - Libreriji u Arkivji, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

VOT 20 - MUŻEWIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,118,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 20 - Mużewijiet, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

VOT 21 - ŻGĦAŻAGĦ U SPORT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm984,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 21 - Żgħażagħ u Sport, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

VOT 22 - KULTURA U ARTI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,232,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 22 - Kultura u Arti, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

VOT III - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm9,985,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot III - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

Kif inhija l-prattika waqt dawn id-diskussjonijiet, nistieden issa lill- kollega ta' l-oppożizzjoni biex jagħmlu l-kummenti tagħhom u mbagħad inkunu nistgħu nwieġbu għall-kummenti li jsiru.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur Oresident, peress li dan il-budget qed isir magħruf bħala l-budget tal-Lm1, jien ukoll se nipproponi din l-emenda:

VOT 17 - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm 20,614" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm 20,613".

Delete the figure "Lm 20,614" and substitute therefor the figure "Lm 20,613".

Mr Chairman, meta nħarsu lejn il-budget li bħalissa qed niddiskutu f'din il-Kamra jkollna nikkonkludu li dan huwa budget anti-soċjali ppreżentat minn gvern ta' ingann.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għaliex il-wegħdiet u d- diskors kollu li kien jingħad sa ftit xhur ilu - jiġifieri m'aħniex qed nitkellmu fuq xi snin kbar - illum spiċċaw kollha.

Qabel l-aħħar elezzjoni ta' Settembru 1998 meta l-ħofra kienet għadha ħrafa, il-Partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni kien iwiegħed kollox lil kulħadd għaliex ried jirbaħ l-elezzjoni.

Pero' wara l-aħħar elezzjoni l-ħofra ma baqgħetx ħrafa iżda skond l-istess ministru tal-finanzi pajjiżna għandu deficit li ''ma nistgħux inkomplu nġorruh'' u f'dan id-diskors nisimgħu wkoll kliem ieħor ripetut f'diversi paġni bħal ''mediċina u fejqan''.

Dan id- diskors ma ssibux fil-manifest elettorali tal-Partit Nazzjonalista ta' qabel l-aħħar elezzjoni u xi kultant naħseb li dak il-manifest elettorali kellu xi data, li forsi ħadd ma ra, li kienet l-expiry date għaliex donnu li dak il-manifest elettorali skada u dawk il-wegħdiet li saru qabel l- aħħar elezzjoni m'għadhomx jgħoddhom.

Fil-fatt dan il-budget huwa prova ta' dan.

Mr Chairman, fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi jien se nitkellem fuq il-qasam taż-żgħażagħ u sport u se nibda billi nirriferi għal wegħda numru 77 li tinsab f'paġna 12 tal-manifest elettorali tal-Partit Nazzjonalista li tgħid li jekk jitla' gvern Nazzjonalista 1% tan-nefqa tal- gvern tkun dedikata għall-isport.

Pero' f'dan it-tieni budget ippreżentat minn gvern Nazzjonalista għal darba oħra din il-wegħda ma nżammitx għaliex fil-fatt 0.2% tan-nefqa tal-gvern hija vvotata għall-isport li huwa 'l bogħod ħafna minn dak li ġie mwiegħed qabel l-aħħar elezzjoni.

Jekk wieħed jieħu l-aħħar tliet budgets inkluż dan li għandna quddiemna u jara l-vot kapitali għall-qasam sportiv isib li fl-aħħar budget ta' gvern Laburista għas-sena 1998, il-vot kapitali kien jammonta għal Lm275,000; fil-budget għall-1999 imressaq mill-ministru tal-finanzi sena ilu l-vot kapitali niżel għal Lm125,000 u għas-sena li ġejja, skond kif hawn imniżżel f'dan il- budget il-vot kapitali għall-qasam sportiv jammonta għal Lm215,000.

Dan ifisser li bħala vot kapitali għall-qasam sportiv il-gvern Nazzjonalista qed jivvota Lm60,000 inqas milli kien ivvota gvern Laburista f-aħħar budget tiegħu għall-1998.

Punt ieħor li nixtieq insemmi llejla huwa dwar kemm il-gvern Nazzjonalista qed jieħu bis-serjeta' l-bini ta' tliet ċentri sportivi.

Kulħadd jaf li ilna nitkellmu fuq dawn it-tliet ċentri sportivi minn żmien il-gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996 u fil-fatt anke gvern Laburista kompla ħadem fuq dik l-idea.

Pero' jien nitħasseb meta nara li l-affarijiet mhux talli jidhru li mexjin bil-mod wisq imma minħabba l-fatt li s'issa ssemmew żewġ ċentri sportivi biss talli jidher li għas-sena d- dieħla se nkunu għadna fil-bidunett ta' wieħed minnhom.

Barra minn hekk, jien irrid nikkritika l-fatt li l-gvern ma nvolviex lill-kunsill malti għall-isport u lill-kumitat olimpiku malti, l-ogħla żewġ awtoritajiet fil- qasam sportiv Malti, fid-diskussjonijiet u fid-deċiżjonijiet fuq dawn iċ- ċentri sportivi imma d-deċiżjonijiet kienu purament politiċi.

Meta wieħed iħares lejn l-estimi li jiġu ppreżentati mad-diskors tal-budget isib li hemm kontinwazzjoni tal-ħidma li kien beda gvern Laburista minkejja li nerġa' ngħid, kif għedt anke s-sena li għaddiet, li kienu jgħidu li meta konna fil-gvern ma kellniex ideat għall-qasam sportiv.

Mr Chairman, nixtieq inkun naf ukoll meta se jsir it-transferiment ta' artijiet u faċilitajiet sportivi lill-għaqdiet u assoċjazzjonijiet sportivi.

Minkejja li gvern Laburista kien diġa' ressaq mozzjoni fil- parlament biex jitqassmu madwar 20 biċċa art lill-għaqdiet u lill- assoċjazzjonijiet sportivi u li magħhom issa żdiedu xi oħrajn ukoll jidher li l-affarijiet mexjin bil-mod wisq.

Għalhekk nixtieq li ningħataw xi indikazzjoni ta' meta se jseħħu dawn it-trasferimenti.

Inutli li noqogħdu niftaħru li se nġibu l-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar tas-sena 2003 hawn Malta jekk ma nippreparawx għalihom bis-serjeta' u għalhekk huwa importanti li l-għaqdiet u l-assoċjazzjonijiet sportivi tagħna jkollhom il-faċilitajiet sportivi tant meħtieġa.

Għalhekk jien ma nistax naqbel li faċilita' sportiva tiġi utilizzata għal żmien twil jew anke qasir għal xi skop ieħor, aktar u aktar meta jkun hemm alternattiva ta' postijiet oħrajn.

U hawnhekk qed nirriferi għaċ-ċelebrazzjonijiet tal-millennju li se jinżammu fix- xagħra tal-Furjana.

Dawn l-affarijiet joħonqu inizjattivi ġodda li jieħdu għaqdiet sportivi meta jaraw li l-isforzi li jkunu għamlu sabiex iġibu 'l quddiem il-faċilita' sportiva tagħhom fl-aħħar mill-aħħar se jispiċċaw itiru mar-riħ u jinqerdu.

Jien ngħid li dan huwa kollu ħela ta' flus kemm għall-Floriana football club li nefqu l-flus sabiex irranġaw ix-xagħra tal-Furjana u kif ukoll għall-gvern li qed jgħid li se jirranġa l- faċilita' sportiva jekk issirilha xi ħsara għaliex qed ngħidu li se nirranġaw xi ħaġa li llum qiegħda fi stat tajjeb wara l-isforz kbir li għamlu numru kbir ta' voluntiera tal-Floriana football club.

Fil-fatt dan il-club nefaq aktar minn Lm10,000 u naħseb li l-ispiża li jrid jagħmel il- gvern se tkun aktar minn Lm10,000.

Pero' minkejja l-kritika kollha li saret il-gvern se jibqa' għaddej bil-programm tiegħu u juża x-xagħra tal- Furjana għaċ-ċelebrazzjonijiet tal-millennju.

U allura bilfors li l- isportivi Maltin minflok se jiċċelebraw se jibku.

Mr Chairman, nixtieq insemmi wkoll il-mod kif qed jiġu ttrattati l- għaqdiet sportivi ta' Tigne' għaliex minkejja l-isforzi kollha li qed jagħmlu sabiex isibu post alternattiv għall-perjodu qasir jew twil, mid- dehra l-ebda membru min-naħa tal-gvern m'hu qed jagħti widen għat-talbiet tagħhom.

Fil-fatt qabel nagħlaq id-diskors tiegħi nixtieq inpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra kopja ta' ittra mibgħuta lili li turi tħassib dwar il-mod kif il-gvern qed jagħmel preferenzi bejn l-għaqdiet sportivi li jagħmlu użu mill-faċilitajiet li jinsabu f'Tigne'.

Xi ħaġa oħra li żgur ma tagħmilx ġid lill-isport Malti huwa l-indħil politiku Eżempju ta' dan huwa dak li ġara fil-Malta racing club ftit taż- żmien ilu li sfortunatament, minkejja l-istqarrijiet li saru, l-effett tiegħu għadu jinħass sal-lum għaliex prattikament il-problema prinċipali kienet l-indħil politiku żejjed.

Nixtieq nikkwota minn paġna 32 tal- politika nazzjonali taż-żgħażagħ fejn fuq l-isport jintqal hekk:

''Għal dan il-għan il-Gvern għandu jgħin mhux biss sport ta' kompetizzjoni iżda wkoll attivitajiet ta' sport popolari u sport for all.''

Dan huwa kollu diskors sabiħ pero' żgur li dan l-għan ma jistax jintlaħaq jekk ikun hemm indħil politiku aktar milli jmiss, jekk il-faċilitajiet sportivi eżistenti bħalma għadni kif semmejt tax-xagħra tal-Furjana ftit ftit jinqerdu u jekk l-għaqdiet sportivi li jinsabu f'Tigne' ma jingħatawx alternattivi għal faċilitajiet oħra.

Mr Chairman, nixtieq nitkellem issa fuq il-qasam taż-żgħażagħ għaliex anke fuq dan il-qasam saru ħafna wegħdiet fil-manifest elettorali tal- Partit Nazzjonalista, fosthom li kienet se tiżdied l-għajnuna finanzjarja li tingħata lill-kunsill nazzjonali taż-żgħażagħ.

Pero' jekk wieħed iħares lejn l-estimi jsib li s-somma vvotata għall-kunsill nazzjonali taż- żgħażagħ hija ta' Lm6,000, l-istess ammont li ġie vvotat għal din is-sena u l-istess ammont li kien ivvota gvern Laburista fl-aħħar budget tiegħu.

Għalhekk din hija wegħda oħra magħmula liż-żgħażagħ li sal-lum għadha ma twettqitx.

Irrid ngħid ukoll li gvern Laburista ħadem fuq il-politika nazzjonali taż-żgħażagħ u fil-fatt kien lesta d-draft tagħha.

Wieħed jifhem li gvern ġdid, ikun min ikun, ikun irid jagħmel reviżjoni ta' din il- politika għaliex fl-aħħar mill-aħħar kull gvern ikollu l-linja ta' gwida tiegħu, pero' fl-1 ta' Ġunju ta' din is-sena s-segretarju parlamentari għaż-żgħażagħ u sport kien ħabbar f'aġġornament li kien ħa f'din il-Kamra li l-kabinett Nazzjonalista kien approva l-abbozz dwar il-politika nazzjonali taż-żgħażagħ.

Pero' ġimgħa wara l-ministru responsabbli mill- edukazzjoni li taħtu jaqa' s-segretarju parlamentari fi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 7525 qal li għad iridu jsiru xi emendi.

Fil- fatt madwar ġimgħatejn u nofs ilu ġiet imħabbra l-politika nazzjonali taż- żgħażagħ u jien naħseb li l-gvern kaxkar wisq saqajh sabiex ħabbar din il- politika minkejja li sab ħafna affarijiet lesti għaliex tajjeb li wieħed jgħid li t-tibdil li sar ma kienx kbir.

Qabel l-elezzjoni ntbagħtet ukoll leaflet liż-żgħażagħ li nixtieq naqra silta minnha:

''M'intix robot li għall-Gvern teżisti biss meta timlielu l-ħofor.

Irid ikun Gvern li jaf joħloq xogħol li jogħġob.''.

Jiġifieri l-Partit Nazzjonalist mhux talli wiegħed xogħol liż-żgħażagħ tagħna talli wegħidhom li jkunu jistgħu jagħżlu x-xogħol li jridu jagħmlu.

Imma x'ġara f'din is-sena ta' gvern Nazzjonalista?

Taħt gvern Nazzjonalista 40% ta' dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol huma żgħażagħ li għandhom inqas minn 30 sena u proprju f'din is-sena n-numru ta' żgħażagħ jirreġistraw għax-xogħol żdied b' madwar 16%.

Mr Chairman, jien ipprovajt infittex fid-diskors tal-budget kif il-gvern beħsiebu jaffronta din il-problema għas-sena d-dieħla pero' ma sibt l-ebda inizjattiva ġdida li tista' toħloq ix-xogħol b'mod partikolari għaż-żgħażagħ.

U hawnhekk nixtieq nagħmel daqsxejn paragun bejn dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol.

Minkejja l-ħafna diskors li qed isir fuq il-globalizzazzjoni u fuq il- bżonn li nkunu kompetittivi mhux biss f'pajjiżna imma anke f'ekonomija dinjija - diskors li ħafna drabi ma nafx min ikun qed jifhmu - f'dan il- budget ma nsibu xejn dwar inizjattivi ġodda ta' taħriġ b'mod partikolari għal dawk iż-żgħażagħ bi ftit skills jew inkella li għandhom livell baxx ta' edukazzjoni.

Naħseb li rridu nammettu li għandna problema fost iż- żgħażagħ li qed jirreġistraw għax-xogħol - u dan ikkonfermah anke l-Viċi Prim Ministru kemm f'dak li ġie rapportat fil-ġurnali tagħna ftit taż-żmien ilu u kif ukoll f'dan il-parlament waqt il-ħin tal-mistoqsijiet - għaliex numru sostanzjali minnhom jew m'għandhomx livell aċċettabbli ta' edukazzjoni jew inkella lanqas jafu xi tip ta' sengħa.

Dan ifisser li f'pajjiżna għandna numru ta' żgħażagħ li proprju m'humiex employable.

Jien naħseb li dan il-fattur huwa inkwetanti u għalhekk il-gvern irid jara x'jagħmel sabiex dawn iż-żgħażagħ ma jinqatgħux mid-dinja tax-xogħol.

Ma rridux nserrħu rasna billi ngħidu li jeżistu opportunitajiet ta' xogħol - għalkemm jien ma tantx nara li jeżistu dawn l-opportunitajiet, imma forsi jgħidu li aħna naraw kollox iswed kif fl-aħħar mill-aħħar kienu jagħmlu huma meta kienu fl-oppożizzjoni - għal min huwa gradwat imma rridu naħsbu wkoll f'dawk iż-żgħażagħ li kif inhuma l-affarijiet illum m'għandhom l- ebda ċans li jistgħu jimpjegaw ruħhom f'xi tip ta' xogħol.

Ħafna drabi nisimgħu d-diska li bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea ż- żgħażagħ tagħna se jkollhom opportunitajiet kbar ta' xogħol pero' meta wieħed jara li l-istatistika tal-qgħad fost iż-żgħażagħ f'pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea hija tliet darbiet iktar minn ta' Malta u numru sostanzjali minnhom huma żgħażagħ gradwati, wieħed malajr jasal għall- konklużjoni li din it-tama għaż-żgħażagħ Maltin wisq probabbli se tmut qabel titwieled.

Ma jagħmilx sens li l-gvern preżenti joqgħod jittama liż- żgħażagħ Maltin b'opportunitajiet ta' xogħol li jgħid li hemm fl-Unjoni Ewropea jekk ma jagħmel xejn biex iħarreġ lil dawk iż-żgħażagħ li m'għandhomx snajja' jew li m'għandhomx livell ta' edukazzjoni biex huma wkoll ikunu jistgħu jgħidu li dawn l-opportunitajiet qegħdin għalihom ukoll.

Jien ngħid li mhux talli m'għandna l-ebda garanzija li dawn l- opportunitajiet ta' xogħol f'pajjiżi barranin se jinħolqu bi sħubija sħiħa ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea, talli lanqas għandna garanzija li se jkun hawn opportunitajiet ta' xogħol għaż-żgħażagħ f'Malta għaliex f'dan il- budget ma nsibu xejn li juri li l-gvern se jagħmel xi ħaġa biex jgħin liż- żgħażagħ ikunu employable billi jagħtihom it-taħriġ neċessarju ħalli jkunu jistgħu jaffrontaw id-dinja tax-xogħol.

Mr Chairman, nixtieq nitkellem ukoll fuq il-kwestjoni ta' l-istipendji għall-istudenti.

L-aħħar manifest elettorali tal-Partit Nazzjonalista jgħid ċar u tond li kellhom jingħataw l-istipendji sħaħ, pero' apparti li din il-wegħda ma nżammitx b'mod sħiħ insibu wkoll sitwazzjoni oħra fil- preżent fejn studenti żgħażagħ jew proprju ma ħadu xejn jew inkella baqgħu bil-ftit li kellhom.

Fil-fatt aktar minn 400 student li jattendu l- higher secondary għall-ewwel ferħu għaliex fl-ewwel avviż legali li kien ħareġ fuq ir-reviżjoni ta' l-istipendji dawn kienu inklużi, pero' mbagħad inħareġ avviż legali ieħor u dawn ġew maqtugħa 'l barra u allura m'huma qed jieħdu l-ebda għajnuna waqt l-istudji tagħhom.

Nixtieq bil-permess tiegħek nerġa' nikkwota silta mill-istess leaflet li ntbagħtet liż-żgħażagħ Maltin qabel l-aħħar elezzjoni fejn intqal hekk:

''Irid ikun Gvern li jaħdem bis-sens u mhux dejjem iħawwad fit-taxxi u jgħolli l-prezzijiet għax ma jimpurtahx minnek u mill-bżonnijiet u x- xewqat tiegħek, Gvern li jaf ikattar il-ġid.''.

U l-ġid li qed ikattar illum il-gvern Nazzjonalista mmexxi mill-Onor.

Fenech Adami huwa proprju xita ta' taxxi li se jolqtu liż-żgħażagħ ukoll, fosthom iż-żieda fil-bolla, li fil-passat kienet tissejjaħ l-bolla balla pero' naħseb li llum din il-bolla saret missila; iż-żieda fl-income tax, minkejja l-wegħda li din ma kenitx se tintmiss u minkejja t-tqanżiħ li sar mill-Prim Ministru l-bieraħ biex jibdel is-sinifikat tal-kelma ''no" - jien naħseb li min jagħmel id-dizzjunarji f'pajjiżna se jkollu problema issa biex jispjega l-kelma ''no'' għax safejn naf jien ''no" tfisser le u m'għandekx tidwir mal-lewża biex tispjegaha! - u ż-żidiet fil-prezz tal- petrol, id-diesel, it-telefon u l-prezz tal-ħobż li għad irridu naraw kemm se jkun.

Dawn il-miżuri kollha se jwasslu biex jgħollu l-prezz tad- divertiment li ż-żgħażagħ tagħna ħaqqhom jieħdu wara ġimgħa xogħol jew wara ġimgħa studju.

Fil-fatt jien ppreparajt tabella li tista' tkun sinifikattiva ta' kif se jintlaqtu l-maġġor parti taż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin bir-rati proposti tan-national insurance u ta' l-income tax biss, jiġifieri din it-tabella ma teħux in konsiderazzjoni t-taxxi l-oħra.

U proprju ħadt eżempji ta' tliet oqsma li jaħdmu fihom il-maġġor parti taż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin li huma l-qasam tal-labourers, il-qasam ta' l-iskilled tradesmen u l-qasam tal-clerical work u ħadt in konsiderazzjoni biss l-income tagħhom skond kif hemm imniżżel fl-economic survey ippreżentat mal-budget, jiġifieri l- allowances, il-bonuses u xi affarijiet oħrajn li jkunu miftehma ma' l- employer tagħhom m'humiex inklużi.

Per eżempju, labourer li huwa single - u hawnhekk nista' niġbor miegħu lil-labourer li huwa miżżewweġ - se jħallas Lm35.88 fis-sena aktar fi ħlas ta' bolla u ta' income tax.

Jekk tieħu skilled tradesman single li l-income tiegħu joqrob l-Lm4,200 fis-sena se jħallas Lm67.60 iktar fis-sena fi ħlas ta' bolla u income tax, jiġifieri se jdaħħal Lm67.60 inqas fis-sena.

Jekk tieħu l-każ ta' skilled tradesman miżżewweġ id-differenza tiegħu se tkun ta' Lm45.76 inqas fis- sena.

Jekk tieħu l-aħħar eżempju ta' clerical worker single li l-income tiegħu bejn wieħed u ieħor huwa ta' Lm4,900 fis-sena, se jħallas Lm99.32 aktar f'income tax u f'bolla filwaqt li clerical worker miżżewweġ se jdaħħal Lm49.40 inqas fis-sena.

Iktar tard, bil-permess tal-kumitat se npoġġi dan id-dokument fuq il-Mejda tal-Kamra ħalli ż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin jkunu jafu kif għamilt dan l-eżerċizzju sempliċi li jitkellem biss fuq l-income tax u l-bolla u ma jeħux in konsiderazzjoni taxxi oħrajn.

Mr Chairman, nixtieq nagħlaq dan id-diskors tiegħi billi nikkwota l- aħħar silta, li, fl-opinjoni tiegħi, hija klassika, minn dak il-famuż leaflet li ntbagħat liż-żgħażagħ qabel l-aħħar elezzjoni.

Din tgħid hekk:

''Illum kollox jiswa l-flus, anke sempliċement dawra bil-karozza, l- aktar issa wara l-budget kemm għola l-petrol; taxxi kemm trid u xogħol bil-ftit.

X'tista' tagħmel b'ħajtek bil-prezzijiet dejjem jogħlew bir-rankatura li jagħtihom il-Gvern stess.''.

Fil-fatt din is-silta tapplika perfettament għall-budget li għandna quddiemna għaliex illum il-gvern Nazzjonalista qed jgħid liż-żgħażagħ li b'ħajjithom ma jistgħu jagħmlu xejn!

Wara l-wegħdiet li għamel qabel l- aħħar elezzjoni, il-gvern kellu l-wiċċ jippreżenta budget anti-soċjali li ma joffri l-ebda futur liż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin.

Qabel nagħlaq, nixtieq nitlob il-permess biex inpoġġi d-dokumenti li semmejt aktar kmieni fid-diskors tiegħi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

CARMELO ABELA: Inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra: Ittra datata 26 ta' Novembru 1999 mibgħuta lili mill-manager ta' Tigne' judo Club dwar sit alternattiv, u

Tabella li turi l-effetti "on the weekly income with the proposed N.I. & income tax rates for the year 2000".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, jien nemmen li meta niġu biex nitkellmu fuq il-qasam ta' l-edukazzjoni rridu nitkellmu bl-akbar serjeta' u b'impenn ta' viżjoni għaliex qed nitkellmu fuq il-futur ta' pajjiżna.

Fl-opinjoni tiegħi, qed isir ħafna paroli fil-vojt fuq il-millenju għaliex naħseb li l-aqwa proġett li jista' jkollna fil-millenju hu li ninvestu u mmexxu bis-serjeta' fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Wara kollox il-futur tat- tfal u taż-żgħażagħ tagħna huwa l-millenju għaliex huma se jkunu qed jgħixu s-seklu l-ġdid u l-bidu tal-millenju l-ġdid u l-proġetti grandjużi tal-ġebel, ta' l-azzar, tal-ħġieġ jew il-parties u l-kaxxi infernali huma affarijiet li jispiċċaw malajr.

Qabel nibda d-diskors tiegħi nixtieq insellem lil kulmin jagħti sehmu f'dan il-qasam fil-livelli differenti minn fuq s'isfel biex jagħti futur u edukazzjoni aħjar lit-tfal, liż-żgħażagħ tagħna u llum anke lill-persuni ta' ċertu eta' għaliex illum il-ġurnata lanqas għadna nitkellmu fuq l- edukazzjoni qisna qed nitkellmu biss fuq xi ħaġa li tagħmel fil-bidu ta' ħajtek għaliex l-edukazzjoni sservik għal ħajtek kollha.

Fil-fatt nixtieq insellem kemm lil dawk li jaħdmu fil-qasam edukattiv governattiv, kemm lil dawk li jaħdmu fil-qasam edukattiv tal-knisja u tal-privat u kif ukoll lil dawk li jaħdmu f'għaqdiet volontarji u nixtieq insellem ukoll lil dawk li llum irtiraw minn dan ix-xogħol pero' li taw ħajjithom għall- qasam edukattiv.

Sur President, jekk il-fatti tiegħi huma korretti jkolli ngħid li llum qed niddiskutu budget storiku għaliex għall-ewwel darba pajjiżna qed jonfoq iżjed biex iħallas lura l-imgħaxijiet tad-dejn pubbliku milli qed jonfoq fuq l-edukazzjoni.

Fil-fatt in-nefqa rikorrenti tal-gvern fil- qasam edukattiv hija ta' Lm65.5 miljun filwaqt li matul din is-sena l- imgħaxijiet li se jitħallsu fuq id-dejn tal-pajjiż se jkunu ta' aktar minn Lm67 miljun.

Din hija l-ewwel darba li qed tiġri fl-istorja ta' pajjiżna u hija xi ħaġa li għandha tinkwetana għaliex tfisser li 10% min-nefqa tal- gvern qed tmur biex inħallsu għall-iżbalji tal-passat; jiġifieri f'pajjiżna qed nonfqu iktar biex inħallsu għall-iżbalji tal-passat milli qed nonfqu fuq l-investiment għall-futur ta' pajjiżna.

Irrid nirrimarka wkoll li filwaqt li pajjiżna jiftaħar li qed jonfoq 5% mill-ġid nazzjonali fuq l-edukazzjoni, skond l-istatistika li ħabbar il-gvern dan l-aħħar pajjiżna qed jonfoq ukoll 5% tal-ġid nazzjonali tiegħu fuq is-sussidji.

Sur President, irrid ngħid li dan il-budget se jolqot lin-nies li jaħdmu f'dan il-qasam u ma rridux ninsew li llum qed niddiskutu ministeru li waħdu jimpjega kważi kwart tas-settur pubbliku kollu.

Bħalissa ċ-ċivil jimpjega aktar minn 29,957 ruħ li minnhom 7,375 jaħdmu f'dan il-ministeru u fil-fatt fih nsibu nies li jaħdmu minn skala 20, jiġifieri minn watchman sa permanent secretary, li jitla' sa skala 2, u allura b'xi mod jew ieħor il-miżuri iebsa li ttieħdu f'dan il-budget anti-soċjali se jolqtu d-dħul ta' dawn in-nies f'kull livell ta' dan il-qasam.

Tajjeb li ngħidu li fil- pajjiż hawn qbil li kulħadd qed jintlaqat b'dawn il-miżuri u għalkemm jista' jkun li m'hemmx qbil fuq iċ-ċifri pero' l-organizzazzjonijiet differenti ta' fehmiet politiċi differenti kollha qalu li anke dawk li jaqilgħu Lm3,000 jew Lm4,000 fis-sena se jiżdidilhom piż ta' mill-inqas Lm5 fil-ġimgħa.

Dan ifisser li dawk kollha li joffru s-servizzi tagħhom fl-iskejjel tagħna fil-livelli differenti tas-sistema edukattiva u fl-oqsma differenti li jaqgħu taħt dan il-ministeru se jħossu l-miżuri anti-soċjali li daħħal il-gvern biż-żidiet li ħabbar f'ħafna oqsma, fosthom iż-żieda fil- bolla li l-Onor.

Louis Galea fl-imgħoddi meta l-bolla kienet ferm inqas kien isejħilha bolla balla.

S'intendi issa jrid isib xi terminu missilistiku ġdid biex jesprimi x'inhi llum, imma jista' jkun li d- definizzjonijiet jiddependu fuq liema naħa ta' din il-Kamra tkun!

(Interruzzjonijiet) Allura għandek tagħmel xi ħaġa biex tbiddel il-kotba tal-kwotazzjonijiet għax dejjem int teħel li għedtha tal-bolla balla!

Sur President, wieħed irid jgħid ukoll - u dan qed jgħiduh ukoll nies li huma qrib il-gvern tal-ġurnata - li ż-żieda fl-income tax kienet azzjoni ta' diżonesta' politika għaliex il-Partit Nazzjonalista u anke l-Prim Ministru Fenech Adami stess - u dan qiegħed on record - qal li ma kienx se jkun hemm żidiet fl-income tax.

Qed insemmi l-kondizzjonijiet tax- xogħol għaliex ċertament waħda mill-isfidi li qed tiffaċċja s-sistema edukattiva tagħna hija li jekk ma noqogħdux attenti se jkollna problema serja fil-qasam tal-middle management fejn ma jkollniex biżżejjed nies li jersqu biex jimlew postijiet ta' kapijiet ta' skejjel, ta' education officers u ta' assistenti diretturi.

Is-sistema tmur lura jekk ma jkollniex nies ta' ċertu kwalita' biex jimlew dawn il-postijiet u fi żmien meta qed jiżdiedu r-responsabbiltajiet f'dawn il-livelli, huwa importanti li jkollhom kondizzjonijiet tax-xogħol tajba.

Inċidentalment waqt li qed nitkellem fuq dan is-suġġett irrid ngħid li meta jien kont qajjimt il-kwestjoni dwar il-proċess kollu ta' l-interviews li kien sar għall-assistant heads li mbagħad reġa' sar, kont tlabt li jsir studju ta' x'ġara pero' rrid nagħmilha ċara li meta tintalab ħaġa bħal din mhux neċessarjament tkun intalbet biex tinqata' ras xi ħadd jew għaliex xi ħadd bilfors ikun ħawwad xi ħaġa imma tlabt li jsir dan l-istudju dak li jkun sar ma jerġax jirripeti ruħu.

Jien xorta ntenni li għad hemm x'nitgħallmu dwar kif taħdem il-proċedura fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni u l-proċedura tal-public service commission għaliex affarijiet bħal dawn xi ftit jew wisq jgħeżżu l-istituzzjonijiet li għandu jkollna fiduċja fihom imma l-fiduċja trid tirbaħha u ma tridx teħodha for granted.

Sfortunatament dak li ġara ma tantx għen biex ikun hawn fiduċja f'istituzzjonijiet bħal dawn u allura xorta naħseb li wieħed għandu jirrifletti fuq dak li ġara biex ma jerġax jiġri u naħseb li għad hemm ukoll lok ta' titjib biex postijiet bħal dawn ma jimtlewx b'sempliċement interviews.

Fil-fehma tiegħi, irridu nsibu proċeduri aktar serji biex inkunu nafu x'inhuma l-kwalitajiet ta' leadership ta' dawn il-persuni li jridu jimlew dawn il-postjiet tant responsabbli.

Sur President, irrid ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-miżati ta' l-iskejjel privati, il-ħlasijiet tat-trasport ta' l-iskejjel u l-ħlasijiet għall- privatijiet li skond l-indiċi tal-prezzijiet maħruġa mill-istatistika tal- gvern dawn qegħdin dejjem jogħlew.

Jien ngħid li din hija realta' li ftit li xejn għadu sar xi ħaġa dwarha.

F'pajjiżna għandna underground education system fejn ħafna studenti jieħdu l-privatijiet u din is-sistema jien insejħilha s-sistema parallela ta' l-edukazzjoni..

Ma nafx jekk titwemminx jew le imma llum din is-sistema saħansitra qed tinfirex anke fost l-istudenti universitarji li fil-għaxija qed imorru jieħdu l-privat mingħand lecturers li fil-għodu m'humiex qed jidħlu biex jagħtu l- lezzjoni.

Irrid nagħmilha ċara li m'iniex qed ngħid li l-lecturers kollha ta' l-universita' ma jmorrux jagħtu l-lectures u ma naħsibx li dawk il- lecturers li qegħdin f'din il-Kamra bħalissa jaġixxu b'dan il-mod għaliex ma rridx li mal-ħażin jeħel it-tajjeb ukoll.

Pero' ħalli ma niżvijjax mill-argument li kont qed nagħmel u nkompli ngħid li l-ħlasijiet għall- privatijiet qed jogħlew u l-kotba qed jogħlew ukoll u dan ifisser li dan il-qasam se jbati għaliex minn naħa waħda qed ikun hemm żieda fil- prezzijiet ta' dawn l-affarijiet u min-naħa l-oħra qed jittieħdu miżuri li qed inaqqsu l-purchasing power tal-flus fl-idejn tan-nies minħabba t-taxxi ġodda li daħħal il-gvern u allura n-nies se jkollhom inqas flus x'jonfqu fil-qasam edukattiv.

Irrid ngħid ukoll li dawk il-ġenituri li jibagħtu lil uliedhom fi skejjel privati u li fl-aħħar elezzjoni vvotaw għall-partit fil-gvern jinsabu diżappuntati minħabba li l-wegħda li saritilhom li se jingħataw eżenzjoni fit-taxxa għall-miżati li jħallsu lill-iskejjel privati għadha ma ġietx imwettqa.

U jien ngħid li aktar ma jgħaddi ż-żmien dawn il- ġenituri se jippretendu exemption ogħla, iktar u iktar meta l-income tax għoliet u l-miżati qed ikomplu jogħlew ukoll.

Pero' jien naħseb li malli l-gvern jwettaq din il-wegħda se jqumu wkoll il-ġenituri li jibagħtu lil uliedhom fl-iskejjel tal-Knisja li wkoll jikkontribwixxu b'mod regolari flus għal dawn l-iskejjel u naħseb se jitolbu wkoll li jkunu jistgħu jiddikjaraw kemm qed jagħtu flus lill-iskejjel tal-Knisja u ma neħodhiex bi kbira li mbagħad iqumu dawk il-ġenituri li qed jonfqu l-flus biex jibagħtu lil uliedhom l-privat.

Sur President, b'riferenza għall-kontribuzzjonijiet lill-iskejjel tal- Knisja ma nistax ma nagħmilx referenza għaċ-ċifri li kkwota l-ministru tal- finanzi fid-diskors tiegħu bbażati fuq studju li sar minn wieħed mill- konsulenti tal-gvern.

Jien personalment kont iddiżappuntat ħafna li dak l- istudju ġie wżat fid-diskors tal-budget biex il-gvern jgħid li qed jonfoq ħafna flus fuq l-iskejjel statali.

Jien naf li dan ma kienx l-ispirtu ta' dak ir-rapport u naf ukoll li dak ir-rapport ġie kkontestat minn rapport ieħor li sar mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni pero' ma nafx jekk illejla l- Ministru Louis Galea jogħġbux jgħidilna kif dawn l-istess ċifri li hemm fir- rapport ġew ikkontestati mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Fil-fatt fid- diskors tiegħu l-ministru tal-finanzi qal li kull student fi skola statali jiġi jiswa lill-gvern madwar Lm429 mentri student fi skola tal-Knisja jiġi jiswa madwar Lm294, pero' jien ngħid li b'mod inġust u b'mod mhux reali f'dawn il-kalkoli li saru ġie minsi kompletament il-fatt li l- ġenituri li jibagħtu lil uliedhom fi skejjel tal-Knisja jagħtu regolarment kontribuzzjonijiet għat-tmexxija ta' dawn l-iskejjel u allura n-nefqa f'dawn l-iskejjel tal-Knisja kienet tkun ħafna ogħla miċ-ċifra li ssemmiet fid-diskors tal-budget kieku ttieħed dan il-fattur in konsiderazzjoni!

Nerġa' ngħid li m'huwiex ġust li dak ir-rapport jintuża biex tingħata l- impressjoni li l-iskejjel tal-gvern qegħdin jixxallaw bil-ħafna riżorsi u l- ħafna miljuni ta' liri li qed nagħtuhom, li huma ineffiċjenti u li bilkemm ma jkollhomx wiċċhom tost jekk jitolbu aktar flus.

Jien ngħid li rridu noqogħdu attenti għaliex għalkemm dak huwa rapport li ċertament għandu n-nuqqasijiet tiegħu imma żgur li l-mira tiegħu ma kenitx biex jitnaqqsu r-riżorsi li jingħataw lill-iskejjel tal-gvern.

Anzi jien ċert li dak ir-rapport stess jirrakkomanda li jekk irridu l-kwalita' ta' l- edukazzjoni tal-maġġoranza tat-tfal tagħna titjieb hemm bżonn ta' aktar riżorsi.

Jien naqbel li rridu nagħtu ħarsa mill-qrib dwar kif qed jintnefqu l-flus imma żgur li m'għandniex nirraġunaw bil-mod kif irraġuna l- ministru tal-finanzi qisu ried jimplika li l-iskejjel tal-gvern m'għandhomx jippretendu aktar flus!

Anzi jien nippretendi li ċerti skejjel li qegħdin f'ambjent soċjali diffiċli - m'iniex se noqgħod insemmihom għaliex ma rridx nagħtihom timbru ħażin - u li għandhom bżonn ammont ta' għalliema, jingħataw iktar riżorsi.

Meta nara kif ġiet maħduma din iċ-ċifra ta' Lm429 għal kull student fl-iskejjel statali ninnota skejjel f'ambjenti diffiċli ħafna mimlijin studenti li la jersqu lejn l-iskejjel tal-Knisja u lanqas lejn l-iskejjel privati u li għandna bżonn ninvestu fihom.

Jekk irridu nagħtu futur lil dawn it-tfal pajjiżna jrid jinvesti iktar fl- edukazzjoni tagħhom mil-livell primarju ħalli 'l quddiem ma jkollux għalfejn jonfoqhom f'benefiċċji tal-qgħad, fil-ġlieda kontra l- kriminalita' u fil-ġlieda kontra l-abbuż tad-drogi.

Għalhekk m'huwiex ġust li r-rapport li sar dwar kif jintnefqu l-flus fl-iskejjel tal-gvern jintuża biex qisna ngħidu li l-iskejjel statali m'għandhomx jitolbu iżjed flus.

Jien nemmen li għandna bżonn nonfqu iżjed fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Waħda mill-affarijiet li nkwetatni f'dan il-budget hija li l-perċentwali min-nefqa ta' l-edukazzjoni li qed tiġi allokata għall-kindergarten schools, l-iskejjel primarji u l-iskejjel sekondarji kif imqabbla mal- perċentwali li qed tiġi allokata għal-livell post-sekondarju u l-livell terzjarju se jerġa' jinżel.

Filwaqt li naqbel li rridu niflu kull lira li nonfqu pero' ma nasal qatt biex naċċetta li xi ħadd joħroġ b'xi argument li diġa' qed nonfqu ħafna fuq l-iskejjel primarji u sekondarji tagħna, apparti mill-fatt li, fil-fehma tiegħi, m'aħniex nagħtu importanza biżżejjed lill-qasam tal-pre-primary.

Mr Chairman, minn studji li saru f'pajjiżna jirriżulta li meta t-tfal tagħna jkollhom esperjenza tajba fl-ewwel u fit-tieni sena tal-kindergarten se jagħtihom nifs ġdid biex ikomplu l-primarja u s-sekondarja.

Irridu niftakru li s-sistema ta' edukazzjoni għal kulħadd daħlet f'pajjiżna ftit aktar minn 50 sena ilu biex tikkumpensa għan-nuqqasijiet li kien hemm fl- ambjenti soċjali u familjari tat-tfal tagħna meta f'pajjiżi oħra fil- kontinent Ewropew daħlet madwar 150 sena ilu u kultant anke 200 sena ilu.

Jekk mhux se jkun hemm impenn serju minn kulħadd lejn dawn l-iskejjel, speċjalment lejn l-iskejjel tal-gvern, is-sistema edukattiva tagħna se sservi biss biex tgħin lil dawk li l-inqas għandhom bżonn minħabba li diġa' għandhom vantaġġ kulturali u ekonomiku mill-familja mentri lil dawk li għandhom bżonn biex tikkumpensalhom għan-nuqqasijiet li għandhom fil- familja tibqa' ma tgħinhomx.

Jien ngħid li l-impenn tagħna għall- edukazzjoni għal kulħadd għadu impenn attwali fl-eta' ta' bejn it-3 snin u s-16-il sena, speċjalment jekk pajjiżna jibqa' jimxi kif qed jimxu pajjiżi oħra fejn l-edukazzjoni obbligatorja hija bejn it-3 snin u t-18-il sena.

Jien nemmen li jekk nibdew naħsbu f'dawn l-affarijiet minn issa nindunaw kemm għadna lura.

Biżżejjed niftakru li nofs it-tfal mill-iskejjel primarji statali biss jgħaddu għall-junior lyceum u għalkemm m'iniex se nidħol fil-kontroversja jekk l-eżami tal-junior lyceum għandux ikun il- kejl biex naraw x'kompetenzi ħadu t-tfal tagħna imma ċertament huwa fattur inkwetanti li nofs il-popolazzjoni tat-tfal fl-iskejjel primarji statali tagħna ma jġibux il-kompetenzi meħtieġa biex ikomplu l-edukazzjoni tagħhom f'ċerti skejjel.

Irridu niftakru wkoll li 20% tat-tfal tagħna fl-iskejjel primarji statali lanqas biss jersqu għal dawn l-eżamjiet; li nofs iż- żgħażagħ li jagħlqu s-16-il sena ma jkomplux jistudjaw u li madwar 14% biss ta' l-istudenti jkomplu jistudjaw fil-livell terzjarju.

Jien nemmen li għamilna pass 'l quddiem fil-qasam edukattiv pero' ma naċċetta qatt li ngħidu li għamilna biżżejjed jew li aħna sodisfatti b'dak li għamilna għaliex f'dan il-qasam irridu nkomplu naħdmu bis-serjeta'.

Meta qed insemmi dawn in-nuqqasijiet m'iniex qed nipponta subgħajja lejn xi ħadd partikolari u m'iniex se nagħmel l-iżball li għamel il-ministru s- sena li għaddiet - jien ċert li mhux se jerġa' jagħmel l-iżball li għamel - meta fl-inawgurazzjoni ta' l-in-service course waħħal fit-teachers għaliex nofs it-tfal m'għaddewx mill-eżami tal-junior lyceum.

Ċertament li s-suċċess fl-edukazzjoni m'għandniex inkejluh bl-eżamijiet u allaħares nkunu aħna stess li nsaħħu din l-idea.

Għalkemm il-futur tat-tfal tagħna ċertament jiddependi mill-kwalita' ta' l-għalliema u mill-kwalita' ta' l- impenn tagħhom, imma l-pajjiż kollu huwa responsabbli għall-edukazzjoni.

Jekk l-għalliema ma nagħtuhomx l-appoġġ li għandhom bżonn u jekk l- assistenti kapijiet u l-kapijiet ma jkollhomx l-appoġġ li għandhom bżonn fl- iskejjel tagħna ċertament li ma nkunux nistgħu nwaħħlu fit-teachers tagħna.

Huwa importanti li nappoġġjaw lit-teachers u lill-iskejjel tagħna bl- aktar mod qawwi jekk irridu li dawn jirnexxu.

B'riferenza għal dak li qal il-ministru tal-finanzi fid-diskors tal- budget, meta proprju identifika l-iskejjel primarji u sekondarji tal-gvern bħala xi post fejn qed issir il-ħela, jien bis-serjeta' kollha nixtieq nistaqsi fejn qiegħda ssir din il-ħela - u din m'hijiex xi mistoqsija retorika - u nixtieq nistaqsi wkoll kif se titnaqqas din il-ħela.

Għalxiex qed nirriferu meta qed ngħidu li hemm il-ħela fl-iskejjel primarji u sekondarji tal-gvern?

Irridu nżommu quddiem għajnejna li l-bżonnijiet fl- iskejjel tal-gvern għadhom kbar u ma nistax ma nsemmix il-buffunata li ntqalet xi tliet snin ilu meta xi ħadd qal li l-iskejjel tal-gvern ma jonqoshom xejn ħlief li tiġi rranġata xi tieqa li ma tingħalaqx sewwa!

F'dawn it-tliet snin li għaddew intnefqu aktar minn Lm2 miljun biex jiġu rranġati l-iskejjel tagħna u għad fadal ħafna bżonnijiet x'isiru.

Irrid infakkar li fl-1998 gvern Laburista nefaq kważi Lm1 miljun biex ikompli x- xogħol ta' tiswijiet fl-iskejjel tal-gvern għaliex għal għexieren sħaħ ta' snin l-iskejjel tagħna lanqas biss kienu raw tiċpisa żebgħa u x-xogħol li kien ġie ddentifikat mill-periti tagħna bħala xogħol urġenti kien jammonta għal Lm4 miljun.

Dan ifisser li l-programm ta' xogħlijiet għadu f'nofsu u min tliet snin ilu qal li kien hemm biss xi tieqa li ma tingħalaqx huwa maqtugħ mir-realta'!

Mr Chairman, għalkemm id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni talbet Lm3.9 miljun għall-ispiża kapitali tagħha ġiet allokata biss Lm2.6 miljun, li jiġu żewġ terzi biss ta' dak li talbet.

Fil-fatt din hija t-tieni sena li qed jiġu vvotati Lm2.6 miljun għaliex aħna konna nivvotaw Lm3 miljun u allura dan ifisser li f'sentejn diġa' ġew akkumulati Lm800,000.

M'hemmx għalfejn ngħidu li kull lira li nonfqu inqas din is-sena jfisser li qed nitfgħu x-xogħol lura għas-snin li ġejjin.

Il-bżonnijiet huma kbar u biżżejjed insemmi x-xogħol urġenti li hemm bżonn isir fil-junior lyceum tal- Ħandaq li għereq wara x-xita kbira li għamlet dan l-aħħar u x-xogħol li jsir isir fl-iskola primarja ta' Ħal Luqa.

Ngħid biss li mit-Lm2.6 miljun li ġew ivvotati għas-sena 2000 Lm1.4 miljun minnhom diġa' huma kommessi biex sempliċement jitkompla x-xogħol li diġa' nbeda u kulma se jifdal huma Lm1.2 miljun.

Għalhekk nappella biex ma nħallu lil xi ħadd jipprova jintimidana meta nitolbu għal aktar riżorsi għall-qasam edukattiv.

Nerġa' ngħid li hemm diversi modi kif tista' tkejjel kif qed jintnefqu r-riżorsi u tara x'qed jiġri.

Per eżempju, jien naf li l-gvern għas-sena 2000 se jonfoq Lm0.5 miljun fuq it-tagħmir għall-iskejjel tal-gvern meta l-ispiża tammonta għal Lm1.2 miljun u għall-qasam ta' l-informatika l-gvern qed jalloka Lm1 miljun meta ntalbu Lm1.5 miljun.

Mr Chairman, jien nixtieq li fejn tidħol l-informatika ma nkomplux bl- idea li għaliex sempliċement qed indaħħlu t-terminals fil-klassijiet tagħna allura nistgħu ngħidu li daħħalna l-informatika.

Jien ngħid li hemm bżonn ta' support system serja għall-informatika fl-iskejjel tagħna u jekk m'aħniex se nagħmluha nkunu qed nissograw li meta jiġri xi ħaġa dawk it-terminals ma jkunux jistgħu jintużaw jew ma nkunux nistgħu nagħmlu l-aħjar użu minnhom.

Jien ma nistax nifhem kif jista' jkollok assistent direttur wieħed biss - u minn hawn insellimlu għax naf li jimpenja ruħu bis- serjeta' f'dan il-qasam - li jrid ilaħħaq ma' dawn il-bżonnijiet kollha!

U la qed nitkellem fuq l-informatika rrid ngħid ukoll li għalkemm id- diviżjoni ta' l-edukazzjoni waħidha għandha aktar minn nofs it-terminals li hemm fid-dipartimenti kollha tal-gvern għad m'hemmx IT facilitator wieħed.

Dan ifisser li nfaqna l-miljuni kbar ta' liri biex ikollna l-hardware pero' jekk ma jkollniex in-nies biex iħaddmu dawn is-sistemi ma nkunux nistgħu nieħdu l-aħjar użu minnhom.

Meta s-sistema tal-computers fid- diviżjoni ta' l-edukazzjoni ma titħaddimx bl-aħjar mod anke l- amministrazzjoni fl-iskejjel tmur lura għaliex ħaġa marbuta ma' l-oħra u iktar ma jgħaddi ż-żmien id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni qed tieħu r-role ta' support system għal dak li jiġri fl-iskejjel u allura jekk ikun hemm dgħjufijiet kbar ta' dan it-tip fid-diviżjoni stess tmur lura s-sistema kollha kemm hi.

Mr Chairman, irrid ngħid ukoll li ħadt gost - u hawnhekk irrid ngħid prosit lill-ministru - li żdied il-vot ta' training li fil-qasam edukattiv huwa kruċjali.

Ma nistgħux nagħmlu bidliet fis-sistema edukattiva tagħna jekk ma jingħatax it-taħriġ meħtieġ imma rridu noqogħdu attenti li l- Lm283,000 jintnefqu biex isiru in-service courses li jkunu ppjanati u jkunu jagħmlu sens mal-bidliet li qed isiru fil-kurrikulu u f'oqsma oħra tas-sistema edukattiva tagħna.

Jien ninkwieta mhux biss meta nara li l- akbar żidiet f'dan il-budget huma fuq dawk li għalqu s-16-il sena u allura qed jaqgħu lura l-iskejjel primarji u sekondarji imma jekk nanalizzaw in- nefqa ta' Lm40 miljun għall-edukazzjoni, insibu li fuq inizjattivi ġodda qed jintnefqu biss madwar Lm375,000 u l-kumplament se jintnefaq biex inkomplu għaddejjin b'dak li kien qiegħed isir.

Fi żmien meta rridu nbiddlu s-sistema edukattiva tagħna, irridu ndaħħlu l-kurrikulu ġdid, irridu nimplimentaw aktar bis-serjeta' l-edukazzjoni inklussiva, irridu nibnu ta' skejjel ġodda, iridu jsiru tiswijiet serji f'ħafna mill- iskejjel tagħna u jrid jingħata materjal edukattiv ġdid biex jappoġġja l- bidliet li rridu nagħmlu, ma jista' jiġi l-ebda ministru tal-finanzi u juża xi rapport biex jgħidilna li l-iskejjel primarji u sekondarji tal- gvern qed jieħdu ħafna riżorsi għaliex assolutament dan m'huwiex il-każ.

U eżempju ċar ta' dan huwa l-fatt li s-sistema edukattiva tagħna għadha qed tipproduċi ammont kbir ta' tfal u żgħażagħ li wara 12-il sena skola mhux talli ma joħorġux mingħajr l-ħiliet bażiċi biex ikunu ħaddiema f'ekonomija li qed ngħidu li trid tinfetaħ u tibni relazzjonijiet l- aktar mill-qrib ma' l-Unjoni Ewropea u trid tkun f'teknoloġija aktar avvanzata talli lanqas ikunu jafu jaqraw u jiktbu.

Sfortunatament hawn Malta nagħmlu żball li b'illiteracy nifhmu biss l- inkapaċita' fil-qari u fil-kitba għaliex illum dan il-konċett żviluppa aktar u aħna għandna ninkwietaw iktar fuq il-functional illiteracy fejn dak li jkun irid ikollu biżżejjed ħiliet biex jaħdem bis-snajja' ħalli jkun jista' jgħix ta' ċittadin sħiħ fis-soċjeta'.

Niftakar li aħna konna bdejna l-proġett ta' l-early illiteracy u nixtieq nappella lill-ministru biex ikun hemm aktar impenn serju f'dan il-qasam.

Jien naħseb li matul is- sena li għaddiet ma sarx biżżejjed f'dan il-qasam u fil-fatt l-istudji li saru s'issa għandhom għax jinkwetawna għaliex juru li għandna bejn 18% u 20% tat-tfal fl-eta' ta' 7 snin li diġa' għandhom problemi kif iħaddmu l- Malti u l-Ingliż u jekk m'aħniex se nimpenjaw ruħna b'mod serju biex ngħinuhom se nitilfuhom.

M'iniex se noqgħod insemmi skejjel f'areas partikolari pero' ngħid biss li rridu nimpenjaw ruħna bis-serjeta' għax għandna 5,000 tifel u tifla at risk li faċilment sena wara sena jistgħu jgħaddu mis-sistema edukattiva u ta' 16-il sena joħorġu - jekk ma jkunux ħarġu qabel - mingħajr is-snajja' meħtieġa.

Naf li n-nefqa fuq l-early illiteracy project se tkun ta' Lm20,000 pero' dawn m'humiex biżżejjed għal dan il-proġett.

Mr Chairman, minn studji li saru mit-taqsima ta' l-edukazzjoni rimedjali fi ħdan id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni jirriżulta li jekk tfal ta' 7 snin li jkunu bdew jiġu megħjuna f'year 2 ma jibqgħux jingħataw appoġġ kontinwu mhux biss fit-tielet sena, fir-raba' sena u fil-ħames sena - ħaġa li m'hijiex qed tiġri - imma anke matul is-sajf ċertu skills u ċertu fiduċja li dawn it-tfal ikun kisbu fihom infushom biex jużaw il-Malti u l-Ingliż jitilfuhom matul il-vaganzi tas-sajf tant li meta jidħlu lura fl-aħħar ta' Settembru u jagħmlulhom it-test isibu li jkunu reġgħu marru lura.

Jiġifieri din m'hijiex kwestjoni ta' skill acquisition darba għal dejjem imma hija xi ħaġa li trid tiġi rinforzata b'mod qawwi.

Ħadd m'għandu jiġi jipprova jbellagħlna li qed jintnefqu biżżejjed riżorsi fl-edukazzjoni għaliex inkunu qed nistiednu inkwiet serju, inkunu qed nitfgħu lura l- edukazzjoni ta' pajjiżna u nkunu qed narmu 5,000 tifel u tifla li se jsiru 5,000 żagħżugħ u żagħżugħa fil-millennju l-ġdid.

Għalhekk fil-bidu tad- diskors tiegħi għidt li dawn għandhom ikunu l-proġetti tal-millenju u mhux is-superfiċjalitajiet u l-banalitajiet l-oħrajn.

Jien nemmen li rridu nappoġġjaw bis-sħiħ l-idea ta' l-early illiteracy project u nittama li l- proġett fuq ir-Robert Sammut Hall ikompli għaliex hemm bżonn ta' strateġija kontinwa maħduma bejn nies mill-fakulta' ta' l-edukazzjoni u nies mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni biex issir kampanja sistematika ħalli t-tfal tagħna kollha jieħdu s-snajja' li għandhom bżonn biex meta jikbru jkunu jistgħu jgħixu ħajja suret in-nies.

Fil-bidliet li qed nagħmlu biex niftħu s-sistema edukattiva tagħna qed nitkellmu wkoll fuq l-inclusive education.

Hemm ħafna x'wieħed jgħid fuq dan is-suġġett pero' lili jinkwetani l-fatt li f'Malta daħlet wisq l- illużjoni perikoluża li inclusive education tfisser li tħalli kollox kif inhu u tibgħat adult jew adulta li nsejħulha facilitator - li ħafna drabi għal raġunijiet li lkoll nafuhom dawn ma jkunux nies li jkunu ġew mħarrġa kif jaħdmu ma' tfal bi bżonnijiet speċjali - ma' dawn it-tfal b'diżabilita'.

Fil-fatt ġieli titkellem ma' ġenituri li uliedhom ma jkollhom l-ebda forma ta' diżabilita' u jaħsbu li s-soluzzjoni għad- diffikulta' tat-tifel jew tifla tagħhom tkun li jkollhom facilitator magħhom.

Jekk jien informat tajjeb bħalissa għandna aktar minn 400 tifel u tifla b'diżabilita' fl-iskejjel tal-gvern li qed jiswewlna madwar Lm4 miljun fis-sena u ċertament ħadd ma jista' jgħid li din hija nefqa kbira li m'għandniex bżonn nagħmluha!

Jien ngħid li rridu naraw bis-serjeta' kif se nibnu din l-edukazzjoni inklussiva bil-bidliet li hemm bżonn isiru fil-kurrikulu, bil-bidliet li hemm bżonn isiru fil-metodu tat-tagħlim, bil- bidliet li hemm bżonn isiru fil-materjal li nipprovdu lit-tfal tagħna u bir-relazzjonijiet li hemm bżonn jiġu żviluppati bejn dawk li jgħallmu u dawk li jgħinu lil dawn it-tfal.

Barra minn hekk, irridu nħarsu iktar fil-fond dwar din l-idea li tibgħat adult jew adulta ma' kull tifel jew tifla li għandhom bżonn xi ħaġa għaliex barra li finanzjarjament m'hijiex sostenibbli, edukattivament mhux bilfors tagħmel sens, anzi ġie pprovat li jkun hemm każijiet fejn dik l-adulta tinibixxi proprju l-iżvilupp ta' dik it-tifel jew tifla ma' l-interazzjoni tagħhom mal-bqija tal-klassi.

Naf li dan huwa suġġett delikat u diffiċli għaliex issa l-ġenituri qed jemmnu li s-soluzzjoni għad-diffikultajiet ta' uliedhom hija li jkollhom facilitator magħhom fil-klassi u allura ninkwieta iktar meta naf li f'dan il-qasam minbarra li rridu nagħmlu passi diffiċli 'l quddiem, irridu nagħmlu passi ġodda biex nipprovaw inżarmaw passi żbaljati li saru - jien ngħid b'intenzjoni tajba - f'dan il- qasam.

Irridu naraw bis-serjeta' x'futur qed naraw għall-iskejjel speċjali, x'relazzjoni se jkollhom mal-bqija tas-sistema edukattiva u kif se ndaħħlu l-mainstreaming bis-serjeta'.

Jien naf li għandna bżonn ta' iktar nies imħarrġa f'dan il-qasam u nittama li l-problemi li hemm mal- fakulta' ta' l-edukazzjoni biex jiġi organizzat d-diploma course jiġu solvuti.

Mr Chairman, nixtieq nitkellem ukoll fuq proġett interessanti li jissemma biss fid-daħla ta' l-estimi u hawnhekk qed nirriferi għas-safe school project, proġett importanti ħafna li jitkellem fuq l-abbuż fuq it-tfal, il- bullying, l-abbuż mid-droga u mill-alkoħoliżmu, l-assenteiżmu u l-abbuż mit- tfal li jiġu mħaddma.

Jien nissuġerixxi li f'dan il-proġett jidħlu kwestjonijiet oħra bħalma hija l-kwestjoni tal-basktijiet tqal.

Sfortunatament din il-kwestjoni tkun in voga biss fl-ewwel ġimgħat tas- sena skolastika fejn isir ħafna tgergir li t-tfal qed ibatu mill- iscelorisis għaliex ikun hemm min qed iġorr terz tal-piż tiegħu li hija ġennata għax aktar minn 10% huwa perikoluż għad-dahar, nibagħtu ċirkolaritajiet fil-bidu tas-sena skolastika pero' aktar ma jgħaddu x-xhur l-affarijiet jibqgħu għaddejjin bħas-soltu.

Għalhekk jien ngħid li huwa importanti li l-kwestjoni tal-heavy bags tkun parti minn dan is-safe schools project għaliex mhux biss f'pajjiżna imma anke f'pajjiżi oħra nstab li aħjar nieħdu ħsieb is-saħħa tat-tfal fejn jidħol il-piż fuq id-dahar meta t-tfal ikunu għadhom bejn il-ħames u t-tmien snin milli mbagħad ikollna niffaċċjaw il-problemi kollha li jistgħu jinqalgħu aktar tard.

Huwa importanti wkoll li naraw li t-tfal ikunu bil-qiegħda f'pożizzjoni tajba fil-klassi għaliex anke din jista' jkollha effett fuq id-dahar.

Jien nissuġġerixxi wkoll li f'dan il-proġett tiddaħħal ukoll il-problema ta' l-asthma għaliex bħalma nafu minn riċerka li saret, f'pajjiżna sfortunatament għandna inċidenza għolja ta' mard respiratorju fuq it-tfal ta' bejn id-9 snin u l-14-il sena.

Dan il-mard jiġi kkawżat minn problemi ta' exhaust tal-karozzi, il-kwalita' ta' l-arja li nibilgħu f'pajjiżna, it- trab u minn ċerti siġar li joħolqu allerġija li għad għandna - u dawn iridu jitqaċċtu llum qabel għada - mħawla fil-viċinanza ta' l-iskejjel.

Irridu niftakru li l-asthma toħloq problemi mhux biss ta' saħħa imma anke fl-iżvilupp tat-tfal għaliex ħafna drabi jkollhom jassentixxu ruħhom mill- iskola u anke jekk ikunu preżenti fiżikament fil-klassi ġieli ma jkunux jafu x'inhuma jagħmlu u ħafna drabi jaqgħu lura u dak li jkun jibda jwaħħal fihom jew għax m'humiex intelliġenti biżżejjed jew għax ikunu mqarbin meta fir-realta' ma nkunux qed nifhmu x'inhu jiġri.

Jien ngħid li jekk irridu nitkellmu fuq safe schools irid ikun ħafna kordinazzjoni bejn il-qasam ta' l-edukazzjoni u l-qasam tas-saħħa u kemm jista' jkun minn eta' żgħira rridu ndaħħlu strateġija ta' screening tat- tfal tagħna fuq is-smigħ u fuq il-vista ta' l-għajnejn għaliex ħafna drabi problemi ta' mġieba fil-klassi ma jkunux marbuta mal-livell tal-kapaċita' intellettwali iżda ma' problemi oħra li jista' jkollhom t-tfal tagħna.

Għalhekk hemm bżonn li l-ischool medical service jissaħħaħ, ikun serju u pro-active ħalli jilqa' minn qabel ma jibdew jinqalgħu l-problemi.

Sur President, jien naqbel ma' l-ideat tas-safe school projects u nemmen li għandhom ikollhom l-appoġġ kollu imma jiddispjaċini ngħid li f'dawn l- estimi mkien - u jekk jien żbaljat nixtieq li l-ministru jikkoreġini - ma rajt line item wieħed fuq dan il-qasam u għalhekk nixtieq inkun naf xi flus se nonfqu fuq dawn l-oqsma daqshekk importanti.

Sur President, irrid nitkellem ftit ukoll fuq xi bżonnijiet li għandha s- sistema ċentrali ta' l-edukazzjoni, fosthom il-bżonn ta' iktar skrivani fid- diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Irridu nifhmu li meta d-diretturi u l- assistenti diretturi ma jkollhomx l-appoġġ klerikali meħtieġ ix-xogħol tagħhom se jmur lura, l-appoġġ tagħhom lill-iskejjel se jmur lura wkoll u l-kuntatt bejn il-ġenituri u d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni jmur lura għaliex ma jkunux jistgħu jaqduhom tajjeb.

Barra minn hekk, jeżisti nuqqas ta' nies imħarrġa fid-dipartiment li jieħdu ħsieb il-bini ta' l-iskejjel pero' nassumi li ladarba jitwaqqaf l-office of review jibda jagħti kas dawn l-affarijiet ukoll.

Huwa tajjeb li jitwaqqfu dawn it-tip ta' strutturi pero' rridu nżommu quddiem għajnejna li fl-aħħar mill-aħħar l-effiċjenza ta' dawn it-tip ta' strutturi ma tiġix imkejla minn xi disinn sabiħ fuq il- karta jew meta jiltaqgħu madwar mejda imma tiġi mkejla mill-effett li jħallu fil-ħajja ta' kuljum tat-tfal fl-iskejjel tagħna.

U hawnhekk nixtieq nagħmel appell partikolari lill-ministru qabel ma tiġri xi waħda tinkiteb biex jingħata post b'iktar spazju lil min ikun qiegħed ifassal u jippjana l-eżamijiet tal-junior lyceum għaliex meta jiltaqgħu l-bordijiet tas-suġġetti differenti biex jiddiskutu jisimgħu lil xulxin u allaħares ikun hemm xi leakage għaliex is-sistema tisfronda.

Jien naħseb li sar ħafna xogħol tajjeb mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni u rrid insellem lin- nies li b'ħafna impenn u b'ħafna ġenerożita' jaħdmu fuq is-sistema ta' l- eżamijiet tal-junior lyceum.

Fil-fehma tiegħi, inbniet sistema li tiġbed lejha iktar fiduċja milli jiġbdu l-eżamijiet tal-Matsec u tas-Sec.

Pero' hemm bżonn li lil dawn in-nies noffrulhom iktar spazju fejn ikunu jistgħu jaħdmu għaliex jien naf li hemm min huwa ġenwinament impenjat f'dan il- qasam pero' huwa mwerwer li xi darba jqum fil-għodu u fil-paġna tal- ġurnali jaqra x'se jkun hemm fil-karta ta' l-eżami għal dik il-ġurnata.

U dan ikun ifisser diżastru ta' din is-sistema.

Sur President, m'għandix dubju li fil-ftit żmien li għamilt mmexxi dan il- qasam kelli ħafna nuqqasijiet pero' żgur qatt ma mxejt b'xi spirtu partiġġjan u nixtieq nappella lill-ministru biex kemm jista' jkun ma jħallix nies mis-segretarjat tiegħu jċemplu lill-kapijiet ta' l-iskejjel biex jgħidulhom ma jistednux lid-deputati Laburisti għall-prize days.

Dawn huma affarijiet bla sens għaliex jien ma naħsibx li meta d-deputati parlamentari taż-żewġ naħat jmorru fil-prize days ikollhom xi ħsieb li jieħdu xi vantaġġ politiku u fil-fatt naf membri miż-żewġ naħat tal-Kamra li joffru kotba lil-libreriji ta' l-iskejjel.

Nixtieq nappella wkoll lill- ministru direttament biex meta jiġi biex jaħtar presidenti ta' kunsilli skolastiċi ma jħallix l-ispirtu partiġġjan jegħlbu.

Per eżempju, jien ma naqbilx mad-deċiżjoni tiegħu li fil-każ tal-kunsill skolastiku primarju ta' Ħad-Dingli ma ħatarx lil min issuġġerixxa l-kunsill lokali.

Meta ndaħħlu l- ispirtu partiġġjan fil-qasam ta' l-edukazzjoni nkunu qed nagħtuh timbru ħażin.

Ftit ilu saru l-elezzjonijiet tal-kunsilli skolastiċi pero' jidher li kien hemm kolass tas-sistema għaliex ma smajna l-ebda statistika dwar dak li ġara f'dawn l-elezzjonijiet imma jekk jien informat tajjeb minn 180 skola fejn kellhom isiru l-elezzjonijiet tal-kunsilli skolastiċi f'xi 11-il skola biss saru l-elezzjonijiet.

Din hija xi ħaġa inkwetanti ħafna u nittama li d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni qed tanalizza x'ġara għaliex jekk ir-raġuni kienet minħabba ċ-ċirkostanzi straordinarji li nqalgħu minħabba l-azzjonijiet industrijali tal-MUT li mbagħad ġew irtirati u l- elezzjonijiet saru forsi b'xi mod wieħed jista' jifhimha pero' jekk din il- ħaġa ġrat minħabba li ċ-ċirkostanzi kienu differenti minn snin oħra, irridu naraw x'passi serji jridu jittieħdu għaliex il-kunsilli skolastiċi għandhom sehem importanti ħafna x'jagħtu.

Huwa importanti ħafna li l-ġenituri u l- għalliema jaħdmu flimkien speċjalment fil-qasam primarju għaliex huwa meqjus - u forsi din hija xi ħaġa li mhux bilfors tagħti gost lilna li naħdmu fil-qasam ta' l-edukazzjoni - li f'ċerti etajiet formattivi l-iskola tista', anke jekk qed taħdem b'effiċjenza assoluta, tinfluwixxi l-iktar xi 40% ta' l-iżvilupp tat-tifel u s-60% l-oħra jiġi mill-ġenituri u mill- ambjent familjari.

Għalhekk huwa importanti ħafna li nibnu relazzjonijiet b'saħħithom u qawwija bejn l-edukazzjoni fil-familja u l-edukazzjoni fl- iskejjel.

Sur President, nixtieq insemmi wkoll il-kwestjoni ta' l-assenteiżmu li huwa wkoll marbut mas-safe schools project.

Sfortunatament f'ċerti skejjel ta' ċerti lokalitajiet għandna problema serja ta' l-assenteiżmu li ġieli jitla' għal 30%, hemm skola partikolari fejn ġieli jkun 55% u hemm skejjel oħra fejn l-assenteiżmu jvarja minn 20% sa 25% u fl-istudji li saru m'għandniex għalfejn nagħtu raġunijiet faċli għall-assenteiżmu fl- iskejjel.

Jien naħseb li l-problema fundamentali li rridu nindirizzaw huwa l-fatt li ħafna drabi dawn l-istudenti li jassentu ruħhom mill-iskola jħossu li l-iskola ma tgħoddx għalihom u dan qed jimmanifestawh billi ma jmorrux skola.

Kellna każijiet fejn iktar minn 150 student qatt ma jmorru skola, jiġifieri l-kwestjoni ta' l-assenteiżmu hija serja u din iġġibna għal problema oħra.

Filwaqt li naqbel li għandna nagħmlu tibdil fil- kurrikulu rridu noqogħdu attenti li bit-tibdil li se nagħmlu ma ngħarrqux xi 25% jew 30% ta' l-adoloxxenti tagħna fl-iskejjel sekondarji billi ndaħħluhom f'ambjent fejn iħossuhom barranin.

U hawnhekk irrid nagħmel parentesi żgħira u ngħid kemm kienet esperjenza pożittiva d- diskussjoni li saret fil-laqgħat tal-kumitat għall-affarijiet soċjali fil- Parlament dwar il-kurrikulu minimu nazzjonali u ma naħsibx li għandna għalfejn noqogħdu nistennew xi tfassil ta' kurrikulu ġdid biex dawk il- laqgħat ikomplu għaliex dan il-kumitat jippermetti li nistgħu niltaqgħu kważi mal-heads kollha ta' Malta u Għawdex u ma jkun fiha xejn ħażin li jiġu hawn u jispjegawlna l-problemi tagħhom għaliex b'dan il-mod aktar nkunu nistgħu nappoġġjawhom fix-xogħol tagħhom.

Nawgura wkoll li dawk il- laqgħat servew biex ir-riflessjonijiet u l-proposti li saru jkunu riflessi fid-dokument finali tal-kurrikulu u nispera li ma kenux laqgħat ta' ritwal għaliex aħna bħala oppożizzjoni Laburista pproponejnihom biex norbtu aktar il-konsultazzjoni li hemm bżonn f'kull livell għall-ħajja skolastika f'pajjiżna.

Għalhekk jien nisħaq li rridu noħolqu skejjel tagħna għaliex jekk għandna adoloxxenti li għandhom ċertu kultura kif ikunu fl-iskola u m'aħniex se nagħmlu skejjel li jirriflettu u jirrispettaw il-kultura tagħhom allura se jkollna problema akbar.

Fil-fatt jien semmejt l-idea tas-second chance schools u tan-new start schools għal dawk l-istudenti li wara li jkunu għaddew mill-primarja u jkunu fl-adoloxxenza bikrija tagħhom iħossuhom li m'huma tajbin għal xejn.

Jekk lil dawn l-adoloxxenti m'aħniex se nagħtuhom bidu ġdid waqt li għaduhom fil-ħajja skolastika tagħhom se nitilfuhom.

U fil-fatt jeżistu esperimenti u proġetti li wieħed jista' jaħdem fuqhom.

Mr Chairman, jien nemmen ukoll li jrid isir kull sforz biex l- eżamijiet tal-Matsec u tas-Sec jirriflettu l-bidliet li se jsiru fil- kurrikulu għaliex inkella nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn ix-xogħol isir mid- diviżjoni ta' l-edukazzjoni imma fl-aħħar mill-aħħar min jissettja l- eżamijiet jiddetermina x'jiġri fis-sistema.

Fil-fehma tiegħi, irridu nagħtu kas il-qasam tal-NVQ's, in-national vocation qualifications u tal- general national vocation qualifications magħrufa bħala l-GNVQ's ladarba jispiċċaw is-city and guilds issa.

Se ndaħħlu l-GNVQ's f'pajjiżna għal dawk it-tfal li se nagħtuhom ċans li jagħmlu l-affarijiet anke b'idejhom u allura jridu jiġu eżaminati mhux biss fuq literacy skills tagħhom imma anke fuq skills oħra?

Kif se jinkwadraw ma' l-eżamijiet tas-SEC u tal- Matsec?!

Kif se niżguraw li min ikun qabad ir-rotta vokazzjonali fis- sistema edukattiva tagħna se jkollu wkoll aċċess għall-Universita' biex ikompli l-istudji tiegħu?

Jien nixtieq bis-serjeta' nara kollaborazzjoni bejn il-Matsec u l-Adexcel ta' l-Universita' ta' Londra u nixtieq li nkomplu naħdmu fuqha għaliex hemm bżonnha u ħadt gost li din is-sena kien hemm ħafna koperazzjoni bejn il-bord tal-Matsec u d-dipartiment ta' l- eżamijiet għaliex ċertament hemm ħafna xogħol x'isir u m'għandniex nikkuntentaw ruħna b'dak li kkonkluda fir-rapport li għamlilna l-Maġistrat Meli - li jien għandi kull rispett lejh - li fil-Matsec qed isir kollox kif nixtiequ jew kif nawguraw.

Sur President, irrid nirrimarka wkoll li fl-estimi ma nsibux li se ssir xi nefqa biex tissaħħaħ is-sistema tal-Matsec ħlief biex isir il-bini li huwa bżonnjuż.

Jien nemmen li jekk verament irridu li jkollna sistema serja ta' l-eżamijiet u nsaħħu din is-sistema f'kull livell iridu jsiru l- kuntatti neċessarju ma' l-Adexcel li huwa ċ-ċentru ta' l-eżamjiet ta' l- Universita' ta' Londra għaliex is-sistema ta' l-eżamijiet trid tiġi integrata tajjeb mal-bidliet kollha li qed iseħħu, inkluż il-bidliet vokazzjonali.

Qed ninnota wkoll li fl-estimi qed jiġi vvotati flus għall- bini tal-kulleġġ il-ġdid post-sekondarju jew pre-terzjarju - għaliex ma nafx eżatt f'liema kategorija jidħol - pero' jien ngħid li iktar importanti mill-bini huwa l-kontenut ta' ġo fih u l-mod ta' kif se jinħadem il-kurrikulu.

Nittama li ma jerġax isir l-istess żball li kien sar bil- ftuħ mgħaġġel tal-junior college u għandna nitgħallmu minn dak li ġara fil- junior college biex ma nirripetux l-istess żbalji ħalli l-affarijiet isiru kif suppost għaliex jien ngħid li min ma jitgħallimx mill-istorja huwa kkundannat li jirripeti l-iżbalji tal-passat.

Fil-ftit ħin li baqagħli nixtieq nitkellem ftit fuq l-universita'.

M'iniex se noqgħod nidħol fil-kontroversja li kellna hawn ġew fuq id-dħul għall-kors tal-mediċina, pero' jien nemmen li l-universita' trid tistabilixxi bis-serjeta' l-kriterji tad-dħul għaliex altrimenti se tirrendi ruħha bħala istituzzjoni farsa.

Nerġa' ngħid li jekk il-liġi ta' l-edukazzjoni tagħna saret wisq cumbersome rridu naraw x'se nagħmlu dwarha imma li joqogħdu jiċċaqalqu l-lasti biex ċerti nies, huma min huma, jiskorjaw żgur, ma turix serjeta' min-naħa ta' l-universita' u naħseb li bħalma tajna ħarsa fil-fond lejn il-kurrikulu ta' bejn it-3 snin u s-16-il sena għandna bżonn nagħtu ħarsa wkoll mill-qiegħ lejn il-kurrikulu ta' bejn is-16-il sena u t-18-il sena u naħseb li wasal iż-żmien ukoll li l- universita' nnifisha tagħmel review tal-kurrikulu fil-livelli tagħha.

Fil-fehma tiegħi, naħseb li wasal iż-żmien ukoll li l-universita' tħares lejn il-credit system li ddaħħlet li hija sistema ppastardjata mis-sistema Amerikana u mis-sistema Ingliża.

Jien naħseb li we are over-examining l- istudenti universitarji tant li l-universita' saret qisha fabbrika fejn kollox isir ta' malajr tant li l-istudenti stess jistaqsu lil-lecturer x'iridu jistudjaw għall-eżami!

Ma naħsibx li dan huwa l-mod kif irridu nippreparaw lill-istudenti universitarji tagħna iktar u iktar meta llum qed nipprovaw nimxu lejn sitwazzjoni fejn qed nippretendu kreattivita', intelliġenza u immaġinazzjoni minn adolloxxenti u minn tfal iżgħar.

Filwaqt li naqbel li rridu nagħtu kas bis-serjeta' l-aspett amministrattiv ta' l-universita' għaliex hemm ħafna tibdil li jrid iseħħ fis-sistema edukattiva ta' l-Universita', pero' min-naħa l-oħra rridu nagħtu kas ukoll l-aspett akkademiku biex ikollna l-affarijiet li hemm bżonn.

B'riferenza għall-kunsill Malti xjenza u teknoloġija nixtieq inkun naf jekk jinsabx f'xi koma għaliex żgur li l-ħidma tiegħu m'hijiex viżibbli tant li anke fir-rapport ta' ħidma tal-ministru stess kien imħolli barra u ma nafx jekk dan kienx dovut għall-fatt li ma kellux x'jirrapporta għaliex jekk qed jagħmel xi ħaġa ċertament m'huwiex jinħass li qed jaħdem.

Il- ministru jaf li fil-qasam tal-kultura ed tintlagħab il-logħba ta' min hu ġewwa ġewwa u min hu barra barra u min m'huwiex fin-network ta' min jieħu d-deċiżjonijiet qed jitħalla barra tant li kien hemm min kien dispjaċut, biex ma ngħidx disgustat bil-mod kif intgħażlu l-artisti għall-biennale ta' Venezja fejn għandna bżonn wkoll ta' politika inklussiva f'dan il-qasam.

Nawgura li l-proġetti li se jsiru mas-settur privat fil-qasam tal- mużewijiet jinbdew għaliex ċertament bir-riżorsi li għandu l-gvern m'aħniex f'pożizzjoni li jkollna preżentazzjoni aħjar tas-siti tagħna, pero' nixtieq inkun naf fiex waslet is-sistema tal-biljetti elettroniċi.

Sur President, nagħlaq dan id-diskors tiegħi billi nerġa' ntenni li l- qasam ta' l-edukazzjoni huwa importanti ħafna għaliex fuqu jiddependi l- futur ta' pajjiżna u allura hemm bżonn li nħarsu lejh bl-akbar serjeta' u bl-akbar impenn.

Il-fatt li pajjiżna qed jonfoq iktar biex iħallas l- imgħaxijiet tad-dejn nazzjonali milli fuq il-qasam ta' l-edukazzjoni juri li għandna problemi serji u aktar ma noħorġu malajr minn din is-sitwazzjoni aktar ikun aħjar.

Jien nappoġġja kull sforz li jsir biex l-affarijiet jimxu 'l quddiem u assolutament ma naqbilx ma' l-enfasi li saret fid-diskors tal-ministru tal-finanzi li ta l-impressjoni li hemm xi ħela fl-iskejjel primarji u sekondarji tal-gvern.

Jien ma nara xejn ħażin li ssir review li tifli u tgħarbel bir-reqqa kif issir in-nefqa f'dan il-qasam imma żgur li m'għandniex nagħmluha b'mod superfiċjali bill nipparagunaw kemm jintnefaq ras imb'ras fuq student li jattendi skola statali u student ieħor li jattendi skola tal-Knisja.

Nafu li mexjin lejn sistema fejn l-iskejjel infushom iridu jkunu responsabbli għat-tmexxija tagħhom għaliex b'dan il-mod biss jistgħu jieħdu n-nifs, pero' dan il-pass se jitlob aktar riżorsi u għalhekk irridu naħdmu biex inġibu aktar riżorsi li jkunu minfuqa tajjeb għaliex fl-aħħar mill- aħħar dawn huma riżorsi li fuqhom jiddependi l-futur ta' pajjiżna.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għall- oppożizzjoni u l-ħin kollu li fadal huwa għan-naħa tal-gvern.

Is- Segretarju Parlamentari Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Segretarju Parlamentari): Sur President, hawn diversi kejl li wieħed jista' juża biex jara kemm kien effettiv f'ċerti oqsma partikolari.

Fil-fatt l-Onor.

Carmelo Abela għamel analisi ta' kemm wegħdiet elettorali ġew imwettqa mill-gvern preżenti filwaqt li l-Kap ta' l- Oppożizzjoni uża kriterji oħra u qal li wieħed ikun jaf kemm il-pajjiż ikun sejjer tajjeb mill-proġetti li jiġu approvati mill-MDC, pero' mbagħad il-Prim Ministru tah kejl differenti u qallu li wieħed ikun jaf jekk il-pajjiż ikunx sejjer tajjeb mit-tkabbir fl-ekonomija u l-fatt li kellna żieda fil-GDP allura jfisser li l-pajjiż miexi fid-direzzjoni tajba.

Fl-oqsma varji li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħi wieħed jista' juża kejl differenti għas-suċċess li jkun sar.

Per eżempju, issemma ħafna t-twaqqif tal-kulleġġ vokazzjonali li għadu qed jiġi mniedi u allura issa għadu kmieni wisq biex jgħid kemm konna effettivi f'dan il-qasam għaliex l-ewwel irridu naraw kemm żdiedu studenti f'dan il-qasam.

L-Onor.

Evarist Bartolo għadu kemm semma l-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija, pero' jien ngħid li qabel ma naraw jekk aħniex effettivi f'dan il-qasam irridu naraw jekk il-kultura għax-xjenza u t- teknoloġija daħlitx fost il-poplu tagħna.

Għal dak li jirrigwarda l-qasam taż-żgħażagħ huwa diffiċli li tkejjel is-suċċess ta' programm ta' gvern għaliex forsi s-saħħa ta' youth centre tista' tkejjilha b'inizjattivi ġodda, pero' huwa diffiċli li tkejjel kemm il-politika tal-gvern għaż- żgħażagħ qed ikollha suċċess maż-żgħażagħ qiegħda jew ma' dawk li nqabdu fiċ-ċirku tal-kriminalita'.

Pero' mbagħad fejn jidħol il-qasam ta' l- isport hemm diversi modi kif tista' tkejjel kemm il-politika tal-gvern qed tkun effettiva f'dan il-qasam billi, per eżempju, tara kemm hawn nies li jipparteċipaw fl-isport, ir-riżultati li qed jiġu miksuba f'dan il-qasam, l-għajnuna li qed tingħata lill-għaqdiet sportivi u l-investiment kapitali li qed isir.

Fil-fatt se nibda biex nitkellem fuq il-kulleġġ vokazzjonali, li huwa wieħed mill-proġetti primarji ta' dan il-gvern.

Is-sena l-oħra fid-diskors tiegħi jien kont ħabbart it-twaqqif ta' l- isteering committee li kien se jmexxi l-ħidma f'dan il-proġett u li kien kompost min-nies involuti fid-diversi oqsma ta' l-edukazzjoni.

Barra minn hekk, kont għedt ukoll li kienu se jitwaqqfu ħames working groups biex iħarsu b'mod iffokat lejn oqsma partikolari.

Hawnhekk irrid ngħid li kemm il-Perit Michael Falzon, li kien ministru ta' l-edukazzjoni qabel l-1996, u kif ukoll l-Onor.

Bartolo, li kien ministru ta' l-edukazzjoni fi żmien l- amministrazzjoni Laburista, kienu niedew proċess biex jitwaqqaf dan il- kulleġġ vokazzjonali u t-tnejn kienu ħarġu policy documents.

L-Onor.

Bartolo kien ħareġ ukoll white paper li ma tantx iġġenerat diskussjoni.

Meta reġa' tela' gvern Nazzjonalista ġdid dehrilna li kellna nerġgħu naqbdu din il-ħidma mill-għeruq tagħha għaliex kien hemm diversi aspetti fiż-żewġ rapporti li ma kenux ċari.

Per eżempju, mir-rapport li kien sar fi żmien l-Onor.

Bartolo ma ħariġx ċar liema skejjel kienu se jkunu inkorporati, x'mudell ta' tmexxija kienet se tiġi adottata, jekk dan il-kulleġġ kienx se jkun awtonomu, is-sistema ta' ċertifikazzjoni li kien se jkun hemm - li rrifera għaliha fid-diskors li għadu kemm għamel - x'oqsma ta' tagħlim u taħriġ ġdid kien se jingħata, jekk konniex se nkunu konformi man-normi u d- direttivi Ewropej u x'tibdil legali kellu jsir.

Matul is-sena li għaddiet l-isteering committee ltaqa' diversi drabi, ħadem ħafna, il-working groups ħadmu wkoll u saru diversi rapporti.

Waħda mill-ħidmiet kruċjali li saret kienet is-sħubija tagħna mal-European training foundation li bagħtet espert, il-Prof McDaniel, li għamel studju fuq is-sistema edukattiva in ġenerali, b'mod partikolari fuq is-sistema vokazzjonali.

Fil-fatt dan l-espert identifika numru ta' lakuni fil-qasam vokazzjonali tagħna, fosthom li ma teżisti l-ebda parity of esteem bejn ir-rotta vokazzjonali u r-rotta akkademika, li fis-settur post-vokazzjonali jeżistu numru ta' skejjel individwali li jaħdmu għal rashom, li ma tantx teżisti interazzjoni bejn it-trade schools u l-oqsma l-oħra tas-settur post- vokazzjonali u li l-korsijiet m'humiex magħmula on a modular basis, fejn wieħed ikun jista' jagħmel mix and match bejn l-oqsma partikolari billi jagħżel suġġett mit-tali qasam u suġġett minn qasam ieħor u xorta jieħu ċertifikazzjoni.

Problemi oħra li ġew identifikati kienu li f'pajjiżna għandna żewġ skemi ta' apprendistat li ftit għandhom konnessjonijiet bejniethom, li s-sistema ta' ċertifikazzjoni barra li għadha m'hijiex rikonoxxuta mill-universita' tagħna għandha bżonn tkun strutturata fuq ħames livelli ta' ċertifikazzjoni.

Fil-fatt jekk persuna tagħmel perijodu fil-qasam vokazzjonali u wara li ġġib iċ-ċertifikazzjoni tkun trid tkompli bl-istudji tagħha fl-universita' ma tistax tagħmel dan għaliex din it-tip ta' ċertifikazzjoni għadha m'hijiex rikonoxxuta mill-universita' tagħna.

Għalhek f'din is-sena ridna nibdew nindirizzaw dawn il-problemi kollha billi l-ewwelnett niedejna proċess in parallel ma' l-oqsma tat- trade schools għaliex ridna naraw liema setturi se jiġu nkorporati fil- qasam vokazzjonali u ridna naraw ukoll x'se jiġri mit-trade schools.

Fil- fatt ġie deċiż li jsir studju fuq il-qasam vokazzjonali minn level 3 'il fuq u jibqa' għaddej studju fuq it-trade schools wkoll.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-amministrazzjoni tal-kulleġġ, diġa' ddefinejna xi struttura rridu, il-format tal-board of governors, il-ħatra tal-principal u diġa' għandna idea pjuttost ċara ta' fejn irridu naslu u liema skejjel għandhom ikunu nkorporati.

Barra minn hekk, ġie deċiż li dan il-kulleġġ ikun pjuttost awtonomu ħalli jkun hemm flessibbilta' fil- ħinijiet tat- tagħlim u jkunu jistgħu jiġu reklutati nies li jkunu speċjalizzaw fl-oqsma tagħhom.

Per eżempju, huwa diffiċli biex insibu nies imħarrġa li jistgħu jgħallmu fin-nautical school.

Sar studju wiesa' dwar il-ħteġijiet fiżiċi tal-kulleġġ u sar rapport mill-periti Joe Falzon u Joe Spiteri dwar il-capacity li tiflaħ l-iskola.

Sar survey ukoll mill-awtorita' ta' l-ippjanar biex iservi bħala bażi għall-pjanti l-ġodda u fil-fatt madwar xahar ilu ntefgħet l-applikazzjoni.

Bħalissa qed jinkitbu t- tenders li abbażi tagħhom stajna nagħmlu indaħħlu dan il-proġett fil- budget fejn ġew ivvotati Lm900,000 għall-ispiża kapitali u Lm100,000 għall- ispiża rikorrenti.

Fil-fatt dan l-item m'huwiex se jidher darba biss fil- budget imma huwa proġettat li jkun hemm nefqa ta' madwar Lm1 miljun għal tliet snin li jfisser li mill-inqas se jintnefqu Lm3 miljun fuq dan il- proġett.

Mr Chairman, saru diversi ħidmiet oħra biex naraw kif dan il-kulleġġ se jimpinġi fuq il-kwestjoni ta' ċertifikazzjoni ta' l-universita'.

Irrid ngħid ukoll li s-sajf li għadda tlestiet l-infrastruttura kollha u fil-fatt ġie mgħoddi l-elettriku, it-telephone system u l-fibre optic ħalli nkunu nistgħu nibdew indaħħlu ċertu software biex il-korsijiet isiru b'sistema modulari mis-sena l-ġdida.

Bdejna nfittxu wkoll istituzzjonijiet barranin biex nagħmlu twinning magħhom.

Fassalna wkoll l-abbozz ta' l-istatut ta' l- istess kulleġġ u bħalissa qegħdin nippreparaw it-tibdiliet għal-liġi l- ġdida.

Mr Chairman, il-mira tagħna hija li dan il-kulleġġ jibda jopera f'Ottubru tas-sena d-dieħla pero' għalkemm ix-xogħol fuq il-prospectus inbeda m'humiex se jibdew il-korsijiet kollha bil-format il-ġdid.

Pero' ħassejna li wara ħames snin li beda jitfassal dan il-proġett kellna nfasslu mira għall-bidu tiegħu għaliex inkella se nibqgħu nkarkru bih u naħseb li l-poplu qed jistenna li dan il-proġett jibda jitħaddem.

Fil-fatt dan il-proġett se jġib tibdil fis-sistema edukattiva tagħna għaliex se jħarreġ żgħażagħ li forsi huma l-iktar vulnerabbli meta jersqu għad-dinja qasam tax-xogħol u naħseb li l-bidla li saret din is-sena fejn is-sistema ta' l-istipendji se tibda tapplika wkoll għall-istudenti fil-qasam vokazzjonali kienet pass fid-direzzjoni t-tajba għaliex lil dawn l- istudenti qed nuruhom li dan is-settur qed neħduh bis-serjeta' u li huma bħal dawk l-istudenti fil-qasam akkademiku għandhom ikunu megħjuna wkoll.

Nisperaw li fix-xhur li ġejjin niġu quddiem dan il-Parlament bil-proposti għal-liġi l-ġdida ħalli dan ikun wieħed mill-aqwa proġetti għas-sena tal- millennju.

L-Onor.

Bartolo għamel riferenza qasira għax-xogħol tal-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija u staqsa jekk jinsabx f'xi koma.

Jien ma nafx kif għamel din il-mistoqsija meta fis-sentejn li hu kien responsabbli minn dan il-qasam il-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija tilef id- direzzjoni wara li kien twaqqaf b'miri ċari.

Fil-fatt meta aħna erġajna ħadna r-responsabbilta' tal-gvern sibna nuqqas ta' direzzjoni totali b'networks ma jaħdmux filwaqt li kien hemm networks oħra li kienu overmanned.

Tajjeb li ngħid li dan il-kunsill jaħdem f'diversi oqsma, fosthom fil-qasam tal-polarizzazzjoni tax-xjenza, fil-qasam tal-politika għall-enerġija fil-qasam internazzjonali, fil-qasam tal-marine and coastal resource networks u affarijiet bħal dawn.

Qabel ma spiċċajna mill-gvern fl-1996 kien hemm il-ħsieb li l-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija jmur Bighi u fil-fatt kien diġa' nbeda ċertu restawr imma mal-bidla fil- gvern, il-gvern Laburista ta' dak iż-żmien kien qal li l-kunsill Malti għax- xjenza u teknoloġija kellu jmur iċ-ċentru tar-restawr.

Bħal dan iż-żmien sena bdejna nħarsu mill-ġdid lejn dawn il-proposti u ddeċidejna li la rridu ċ-ċentru tar-restawr li għalih qed ningħataw għajnuna mill-gvern Taljan u l-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija kellu l-ħsieb li juża dak li hu magħruf bħala l-west wing ta' Bighi allura kollox jista' joqgħod Bighi.

Din is-sena sar ħafna xogħol fuq iċ-ċentru tar-restawr, ix-xogħol fuq Villa Bighi qiegħed ikompli u nisperaw li s-sena d-dieħla l-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija jkun jista' jmur Bighi.

Fil-fatt fil-budget ta' din is-sena ġew ivvotati Lm50,000 biex titlesta Villa Bighi.

Mr Chairman, għal dawn l-aħħar erba' snin il-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija kien qiegħed ifassal politika nazzjonali dwar l-enerġija u madwar tliet ġimgħat ilu kelli preżentazzjoni min-network co-ordinator fejn qiegħed isir survey dwar in-nefqa fl-enerġija, dwar l-aptitudes tan- nies fil-konsum ta' l-enerġija u dwar opportunitajiet ta' enerġija alternattiva.

Ta' min ifakkar li l-qasam ta' l-enerġija jidħol ukoll fl- iscreening process u allura dan huwa mezz kif wieħed iżomm ċertu audit tal-proċess innifsu.

Il-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija għandu f'idejh ukoll is-science popularisation network u fil-fatt qed isir ħafna xogħol biex tittella' s-science week pero' mis-sena d-dieħla nixtiequ nibdew nagħmlu format differenti.

Minn din is-sena l-kunsill reġa' beda jaħdem biex jipparteċipa fil-fifth framework programme li huwa programm ta' riċerka li minnu tista' tiggwadanja ħafna l-industrija Maltija.

Fil-fatt dan ix-xogħol kien diġa' beda fl-1996 pero' mal-bidla fil-gvern waqaf kollox u issa ġew ivvotati Lm125,000 biex il-kunsill ikun jista' jipparteċipa f'dan il-programm li magħhom iridu nżidu l-fondi li jiġu mill- pre-accession funds.

Ix-xogħol prinċipali tal-kunsill se jkun li jniedi dan il-proġett fost l-industrija Maltija u jekk nagħrfu naqbdu dan il- proġett minn qrunu tista' tiggwadanja minnu kemm l-industrija Maltija, kemm l-universita' u kif ukoll diversi aġenziji tal-gvern.

Mr Chairman, nixtieq nitkellem issa fuq il-qasam taż-żgħażagħ.

Fid-daħla tal-politika nazzjonali għaż-żgħażagħ insibu li ż-żgħożija huwa żmien meta l-ideal u l-kilba li wieħed ibiddel għall-aħjar huma kbar pero' l-problema tkun li ż-żgħażagħ ma jkollhomx il-poter biex iwettqu dan it-tibdil u allura jkunu jiddependu fuq il-politika tal-gvern għaż-żgħażagħ, fuq l- inizjattivi li jieħu l-gvern u fuq l-opportunitajiet li joħloq.

Ngħid għalija ma nafx għaliex l-Onor.

Carmelo Abela kkritikana li domna nkarkru biex inlestu l-politika nazzjonali għaż-żgħażagħ meta x-xogħol tlesta f'Mejju, jiġifieri aħna fi tmien xhur għamilna dak li ma sarx fit-tliet snin ta' qabel.

L-Onor.

Abela kkritika wkoll il-fatt li aħna ddikjarajna li din il-politika nazzjonali ġiet approvata mill-kabinett f'Mejju, pero' ġiet ippubblikata f'Settembru pero' jien nixtieq infakkru li qabel ma toħroġ politika nazzjonali f'forma ta' ktejjeb trid iż-żmien biex tfassal il-format tiegħu, iddaħħal il-kwotazzjonijiet u tippubblikah.

F'din il- politika aħna pprovajna niġbru l-iktar prinċipji importanti u li jagħmlu sens u daħħalnihom taħt erba' oqsma differenti: il-prinċipji ġenerali, l- edukazzjoni, ix-xogħol u l-problemi soċjali.

Naħseb li din il-politika għaż-żgħażagħ ma tkun tfisser xejn jekk tibqa' sempliċement ġabra ta' prinċipji u jekk xi ħadd irid ikejjel kemm verament nemmnu f'dak li ngħidu, iħares lejn din il-politika u jara xi proġetti qed jiġu ntrodotti.

Fil-fatt aħna diġa' bdejna naħdmu fuq dawn il-proġetti.

Per eżempju, il-politika nazzjonali għaż-żgħażagħ tesiġi li jridu jinħolqu opportunitajiet ġodda u fil-fatt din is-sena ħloqna ħafna opportunitajiet ġodda, fosthom il-youth for drama fejn ħdimna ma' kumpanniji tad-drama fl-irħula tagħna biex itellgħu rappreżentazzjonijiet għall-popolazzjoni ta' l-irħula tagħhom, organizzajna l-festival kanzunetta taż-żgħażagħ, niedejna l-kompetizzjoni European music c9ompetition għal dawk iż-żgħażagħ li jipprattikaw xi strument fil-qasam klassiku u organizzajna l-youth exchanges li fihom infushom huma mezz ta' edukazzjoni informali.

Fl-1998 saru youth exchanges għal disa' pajjiżi li fihom ipparteċipaw 130 żagħżugħ u żagħżugħa filwaqt li f'din is- sena li waslet biex tispiċċa saru youth exchanges għal 11-il pajjiż li fihom ipparteċipaw 152 żagħżugħ u żagħżugħa.

Niedejna mill-ġdid il-youth specialisation study scheme li permezz tagħha l-gvern jissussidja lil dawk iż-żgħażagħ li jkunu jridu jsiefru barra minn pajjiżna biex ikomplu jitħarrġu.

Għal din l-iskema applikaw 67 żagħżugħ li minnhom intgħażlu 14.

Il-politika nazzjonali għaż-żgħażagħ tħeġġeġ ukoll liż-żgħażagħ Maltin jiżviluppaw viżjoni globali 'l hinn minn xtutna.

Barra minn hekk, se nipparteċipaw fil-programmi tal-kunsill ta' l-Ewropa u saħansitra se nħarrġu youth leaders Ewropej f'Malta.

Minn din is-sena għall-ewwel darba bdejna nipparteċipaw fil-Euro-Med youth action programme u tfajna seba' applikazzjonijiet.

Fil-fatt l-aġenzija Maltija kienet l-iktar waħda li pparteċipat f'dan il-Euro-Med youth action programme.

Din l-esperjenza se sservina biex nippreparaw tajjeb għall-community youth action programme li se nipparteċipaw fih is-sena d-dieħla.

Il-politika nazzjonali għaż-żgħażagħ titkellem ukoll fuq l-edukazzjoni informali u tgħid li għandu jkun rikonoxxut ir-rwol essenzjali li jistgħu jagħtu l-youth workers.

Is-segretarjat parlamentari għaż-żgħażagħ jagħti taħriġ fl-information technology lill-għaqdiet volontarji taż-żgħażagħ u fil-fatt fl-1998 ġew megħjuna 36 għaqda li bejniethom ħadu madwar Lm7,000 u matul din is-sena kien hemm 49 għaqda li bbenefikaw minn din l- għajnuna u li bejniethom ħadu Lm14,000.

Barra minn hekk, nagħtu għajnuna lill-għaqdiet oħra bħal Kerygma, Osanna Pia, il-KDŻ, il-young enterprise u l-NSTF.

Għas-sena d-dieħla għandna diversi proġetti ġodda u jien persważ li se tkun sena ta' inizjattivi.

Qegħdin naraw ukoll kif se naħdmu mal- kunsilli lokali biex niddeċentralizzaw il-ħidma tagħna u għal dan il-għan se nwaqqfu youth empowerment centre mal-kunsill lokali ta' Birkirkara.

Mr Chairman, irrid ngħid ukoll li se nniedu dawn l-istess programmi mal- kunsill ta' l-Ewropa, se nibdew nipparteċipaw fil-programmi ta' l-Unjoni Ewropea u se nibdew ngħinu lill-għaqdiet taż-żgħażagħ biex bejniethom ikunu jużaw il-computers għaliex jien nemmen li f'dan il-qasam hemm bżonn li jkun hemm sinerġija bejn l-istess għaqdiet taż-żgħażagħ.

Mr Chairman, nixtieq nitkellem issa fuq il-qasam sportiv.

Kif diġa' għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, is-suċċess fl-isports tista' tkejlu b'diversi modi fosthom ir-riżultati li jinkisbu, l-għajnuna li tingħata u l- investiment kapitali li jsir f'dan il-qasam pero' huwa diffiċli li ngħidu kemm nies jipparteċipaw fl-isports għaliex ma teżisti l-ebda data.

Għalhekk jien tlabt lill-kunsill Malti għall-isport biex jagħmel survey ħalli naraw kemm hawn nies f'pajjiżna li jipparteċipaw fl-isport.

Jien nemmen li wieħed mill-mezzi kif nistgħu nżidu l-parteċipazzjoni fl-isport huwa permezz ta' skola sport.

Saret xi kritika li kien hemm nuqqas fin-numru ta' dawk li jattendu skola sport pero' ħadd ma qal kemm żidna dixxiplini ġodda, saħansitra anke fix-xhur tas-sajf.

Meta ħadt ir-responsabilita' tas- segretarjat parlamentari għall-isport jien sibt li l-kunsill Malti ta' l- isport kellu r-rwol biss li jgħaddi r-riżoluzzjonijiet pero' issa qed inħeġġu lil dan il-kunsill biex jibda jaħdem fuq leġislazzjoni għall- isport, fuq skema ta' għajnuna lin-nurseries u biex jaħdem ukoll fuq it- taħriġ tal-coaches għaliex għandna nuqqas kbir ta' coaches professjonali.

Per eżempju, fid-dixxiplina sportiva ta' l-għawm għandna coach barrani li qed jagħti taħriġ anke lit-tfal ta' l-iskola permezz tas-swimming promotion unit.

Qed jitfasslu pjanijiet biex il-physical education jiġi mgħallem bħala suġġett li jkun jista' jwassal għal ċertifikat tas-Sec.

Qed tingħata għajnuna lil ċerti għaqdiet li lesti jagħtu numru ta' sigħat f'taħriġ fl-iskejjel tagħna u qed jitħejjew skemi ta' taħriġ fit-table tennis u fil-field athletics għaliex lanqas coach ma kellna għall-field athletics u konna mmorru għal-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar u ma nipparteċipawx f'nofs l-events.

Għal dan il-għan ġibna coach russu li qed jagħti taħriġ verament importanti fl-iskejjel.

Irrid insemmi wkoll lil dawk it- teachers dedikati f'ċerti oqsma partikolari bħalma huwa l- basketball u l-judo li qed iduru l-iskejjel u jħarrġu lit-tfal tagħna f'dawn id-dixxiplini sportivi.

Mr Chairman, twaqqaf ukoll l-isport for all committee biex inkomplu nżidu l-parteċipazzjoni fil-qasam sportiv.

Għalkemm dan il-kumitat deher f'ċerti programmi ta' leġislazzjonijiet ta' qabilna, qatt ma sar xi infiq partikolari fuqu.

Pero' issa l-isport for all committee ħejja l-policy document, għamel weekend activity f'Awissu, se jagħmel attivita' oħra fil- programm tat-13 ta' Diċembru u għas-sena d-dieħla għandu diversi attivitajiet ippjanati.

Naturalment is-suċċess ta' l-isport jitkejjel ukoll mir-riżultati miksuba pero' jien li ilni responsabbli minn dan il- qasam għal sena biss la nista' ngħid li jien responsabbli għar-riżultati pożittivi jew negattivi li nkisbu fil-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar u min ikun responsabbli minn dan il-qasam jagħmel ħażin jekk iħares lejn ir- riżultati li jinkisbu fil-qasam sportiv waqt it-terminu tiegħu biss għaliex fil-qasam sportiv irridu nippjanaw għal quddiem.

Fil-fatt fid- diskussjonijiet li jkollna mal-kumitat olimpiku Malti qed nipprovaw indaħħlu l-kunċett li rridu nħarsu 'l bogħod u mhux nippjanaw biss għal- logħob tal-pajjiżi ż-żgħar li jmiss imma huwa importanti wkoll li nibdew naraw minn issa x'atleti se jkollna fi żmien sitt snin jew tmien snin oħra.

Mr Chairman, jien nemmen ukoll li biex nagħtu spinta 'l quddiem lill- qasam sportiv irid isir ċertu investiment kapitali.

Fil-fatt is-sena li għaddiet sar infiq kapitali biex isiru l-isquash courts u athletics track fl-iskola ta' Corradino.

Jien naħseb li r-riżultati miksuba fil-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar kienu rebħa għall-isport Malti kollu u fil-fatt dawn ir-riżultati pożittivi kienu effettivi għaliex l-istess federazzjonijiet sportivi qed iħarsu lejn l-istrutturi tagħhom biex għal-logħob li jmiss ikunu kapaċi jġibu riżultati aħjar.

Minn hawnhekk nixtieq nifraħ lill- kumitat olimpiku Malti u lill-atleti li ġabu dawk ir-riżultati għal pajjiżna.

Qed jitfassal ukoll l-project 2003 flimkien mal-kumitat olimpiku Malti biex inrawmu iktar l-kultura għal-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar fost it- tfal ta' l-iskola, il-coaches u l-atleti.

Pero' naħseb li l-impenn ta' dan il-gvern lejn l-isport jidher ċar mill-investiment kapitali li qed isir f'dan il-qasam.

L-Onor.

Abela qal li naqqasna l-investiment f'dan il-qasam, pero' sinċerament ma nafx kif wasal għal din il-konklużjoni għaliex għalkemm fl- ewwel sena ta' gvern Laburista kienu ġew ivvotati Lm250,000 nefqu biss Lm150,000.

Fil-fatt fl-aħħar budget ta' gvern Laburista ġew ivvotati Lm110,000 u meta aħna sibna dan il-budget konna tkellimna mal-ministru tal- finanzi u vvotalna Lm140,000 mill-iscratch and win lottery funds.

Jiġifieri l-budget għal din is-sena kien ta' Lm250,000 li minnu se nkunu nfaqna Lm180,000.

Dan kollu juri li mhux veru dak li qal l-Onor.

Abela li ma sarx investiment kapitali fil-qasam sportiv.

Meta tlajna fil-gvern ma sibna l-ebda proġett kapitali f'dan il-qasam in the pipeline u kulma kien jagħmel gvern Laburista kien li jqassam l-għotjiet.

Għalhekk aħna kellna noħorġu t-tenders għall-isquash courts, għall-gym equipment u għall- faċilitajiet fl-iskejjel.

L-Onor.

Abela esprima d- dubji tiegħu dwar il-bini tal-kumplessi sportivi għas-sena d-dieħla, pero' jien ngħid li dawn l-affarijiet iridu jsiru bi pjan serju u fil-fatt nista' ngħid li jumejn ilu kont qiegħed mal-perit mid- dipartiment tax-xogħlijiet u nispera li sa Jannar li ġej inkunu tfajna l- ewwel applikazzjoni għall-bini tal-kumpless sportiv fil-Kottonera.

Barra minn hekk, se nkomplu nirranġaw il-premises tagħna fil-Marsa li barra li diġa' investejna ħafna din is-sena fit-turf u f'affarijiet oħra, se nirranġaw l-uffiċini fl-istess premises u se nkomplu nlestu diversi partijiet mill-kumpless tal-pixxina li għadhom in shell form.

Irridu naqbdu l-manutenzjoni tat-track u nkomplu nżidu l-faċilitajiet sportivi fl- iskejjel tagħna.

Mr Chairman, irrid ngħid ukoll li x-xogħol fuq ir- riżoluzzjoni ta' l-għoti ta' l-artijiet huwa lest pero' domna ftit għaliex l-artijiet kif kienu se jingħataw fi żmien gvern Laburista kien fihom ħafna żbalji b'ħafna kejl ħażin u għalhekk kellna nirranġawhom qabel ma nressqu r- riżoluzzjonijiet f'din il-Kamra.

Nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li kuntrarjament għal dak li qal l- Onor. Bartolo, meta sostna li ftit jara inizjattivi ġodda fil-voti tal- ministeru għall-edukazzjoni, jien ngħid li l-ministeru tagħna se jieħu diversi inizjattivi fosthom il-parteċipazzjoni tagħna fil-programmi Ewropej kollha u l-proġetti kapitali li se jsiru fil-qasam sportiv.

Nerġa' ngħid li hemm diversi mezzi kif wieħed jista' jkejjel is-suċċess.

Illum issemmew ħafna l-wegħdiet li saru mill-Partit Nazzjonalista fil-manifest elettorali tiegħu pero' naħseb li l-wegħdiet ma tistax teħodhom fil-kuntest ta' sena waħda għax il-gvern tagħna tela' għal terminu ta' ħames snin.

Pero' fejn stajna nibdew bdejna u f'ċerti oqsma s- suċċess qed jidher.

Jien konvint li r-riżultati tal-ħidma tal-ministeru tagħna se narawha matul is-snin li ġejjin u sena wara oħra nkomplu naqtgħu mill-wegħdiet li għamilna fil- programm elettorali tagħna.

Mr Chairman, nixtieq issa nitlob il-permess tal-kumitat biex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-politika nazzjonali għaż-żgħażagħ; tabella li turi n-nefqa kapitali u rikorrenti li saret f'dan il-qasam; u kopja ta' ittra li tikkonferma li għas-sena li ġejja se ningħataw Lm200,000 oħra mill-iscratch and win lottery funds.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess biex dawn id-dokumenti jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

"National Youth Policy" maħruġ mis-segretarjat tiegħi fil-ministeru ta' l-edukazzjoni f'Novembru 1999;

Dettalji dwar l-ispiża kapitali u rikorrenti fuq il-qasam taż-żgħażagħ u sport għas-snin bejn l-1996 u l-2000; u

Korrispondenza datata l-1 ta' Diċembru 1999 bejn l-uffiċċju tiegħi u l- uffiċċju tad-direttur ġenerali operations dwar instant lottery funds għal faċilitajiet sportivi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, qabel ma ngħaddi biex nirrispondi għall- kummenti li saru fuq il-voti tal-ministeru ta' l-edukazzjoni nħossni fid- dmir li nirringrazzja lil dawk kollha li b'xi mod matul din is-sena kkollaboraw mal-ministeru fil-qadi tal-missjoni tiegħu u rrid ngħid grazzi minn qalbi lil kull min qeda dmiru f'dan il-kamp li jitlob sens kbir ta' vokazzjoni.

Minn hawnhekk irrid nirringrazzja lill-kapijiet u lill- għalliema f'kull skola ta' l-istat, tal-knisja jew privata u rrid nirringrazzja lill-ħaddiema kollha mill-iżgħar sa l-ogħla uffiċjal li qed iservu fl-iskejjel, fid-dipartimenti u f'postijiet oħra li jaqgħu taħt dan il-ministeru.

Mr Chairman, irrid nirringrazzja ħafna lill-ġenituri li huma kollaboraturi ewlenin fil-proċess ta' l-edukazzjoni u ngħid grazzi speċjali lil dawk il-ġenituri li jieħdu interess iktar minn oħrajn fit-tmexxija ta' l-iskola billi jagħżlu li jikkontestaw l-elezzjonijiet tal-kunsilli skolastiċi biex ikunu jistgħu jservu fuqhom.

Irrid nirringrazzja lil ħafna sindki, kunsilliera u staff ta' kunsilli lokali li iktar m'hu qed jgħaddi ż- żmien iktar qed isiru l protagonisti fil-kamp edukattiv u kulturali tal- post li huma għandhom fdat fir-responsabbilta' tagħhom.

Ma nistax ma nirringrazzjax ukoll lid-direttur ġenerali ta' l-edukazzjoni, lid-diretturi u lill-kapijiet li jaħdmu f'dan il-ministeru.

Mr Chairman, irrid nestendi r-ringrazzjamenti tiegħi lid-diversi enti pubbliċi, kummissjonijiet, kumitati, working groups u steering committees li flimkien maċ-chairpersons tagħhom ħafna minnhom jaħdmu b'mod volontarju mingħajr remunerazzjoni.

Irrid nirringrazzja ħafna lill-għaqdiet volontarji li jaħdmu f'dan il-kamp u lill-kollegi tiegħi l-Onor.

Evarist Bartolo u l- Onor. Carmelo Abela għall-kontribut li jagħtu f'dan il-qasam.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lill-istaff ta' din il-Kamra li jgħin ukoll fil-ħidma ta' dan il-ministeru fil-mistoqsijiet parlamentari u nixtieq nirringrazzja wkoll lill-istaff tal-ministeru.

Mr Chairman, jien ngħid li mingħajr l-appoġġ tan-nies fil-kamp edukattiv, kulturali u sportiv, il-ħidma tagħna tkun defiċjenti ħafna.

Irrid nirringrazzja ħafna lit-tliet unions, lill-MUT, lill-UĦM u lill- General Workers' Union li bejniethom jirrappreżentaw lill-ħaddiema li jaħdmu fil-kamp edukattiv.

Ma rridx ninsa nirringrazzja wkoll lill-korpi kostitwiti fosthom il-federazzjoni ta' l-industriji, l-MEA, il-GRTU u għaqdiet oħrajn kellhom sehem f'dak li aħna konna qegħdin niddiskutu sija jekk kien il-kurrikulu, sija jekk kien il-kulleġġ ta' l-arti applikata, xjenza u teknoloġija u sija jekk kienet ir-riforma fil-qasam tat-trade schools għaliex kollha taw kontribut intelliġenti mill-aħjar li setgħu biex l-affarijiet isiru bl-aħjar mod possibbli.

Fl-aħħarnett iżda mhux l-inqas nixtieq nagħmel ringrazzjament partikolari lis-segretarju permanenti tal-ministeru ta' l-edukazzjoni, is-Sur Frederick Fearne, li proprju qiegħed jassisti għal dan l-aħħar budget fil- karriera twila u kostruttiva tiegħu fil-kamp ta' l-edukazzjoni.

Is-Sur Fearne huwa edukatur li serva taħt il-ministri kollha li niftakar jien fil- qasam ta' l-edukazzjoni.

Huwa bniedem li ta servizz importanti ħafna, bniedem dedikat, impenjat u ta' intelliġenza kbira.

Fil-fatt jien ħadt gost immens naħdem miegħu f'dawn it-12-il xahar u f'ċertu sens jiddispjaċini li wasal biex jiritra, pero' nispera li l-perjodu ta' mistrieħ tiegħu jkun wieħed qasir għaliex għad għandu kontribut x'jagħti f'dan il-qasam u l-kollegi tiegħi taż-żewġ naħat tal-Kamra qed jappoġġjaw, Mr Chairman, dan il-vot ta' ringrazzjament u ta' apprezzament biċ-ċapċip tagħhom.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Irrid nirringrazzja lil sieħbi l-Onor.

Jesmond Mugliett li matul dawn it- 12-il xahar ħdimna tajjeb flimkien.

Fil-fatt l-Onor.

Mugliett qiegħed ukoll jerfa' biċċa sewwa minn dan il-ministeru b'mod tajjeb u rrid nirringrazzja lid-deputati taż-żewġ naħat tal-Kamra, b'mod partikolari lill-kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni f'dan il-kamp li għan-naħa ta' l- oppożizzjoni jrid iġorr piż li m'huwiex żgħir biex iżomm lill-gvern taħt pressjoni kostruttiva biex jara l-affarijiet isiru kemm jista' jkun tajjeb, kif jgħidu t-Taljani, a tamburo battente u fl-istess ħin ikun jista' jagħti kontribut għall-iżvilupp in ġenerali f'dan il-kamp edukattiv.

Mr Chairman, se ngħaddi issa biex nirrispondi għall-kritika li saret min- naħa ta' l-oppożizzjoni u xtaqt nibda billi l-ewwelnett ngħid li jien m'għandi l-ebda informazzjoni li xi ħadd mis-segretarjat tiegħi ta xi ħjiel jew xi imbekkata lil xi ħadd f'xi skola biex xi deputat minn din il- Kamra ma jitħallix jattendi għal xi funzjoni jew xi laqgħa ta' xi skola li għandna f'pajjiżna.

Jekk l-Onor.

Bartolo għandu xi informazzjoni preċiża nieħu gost li nkun nafha għaliex il-policy hija proprju bil-maqlub ta' dan kollu u fil-fatt jien irrid nara lid-deputati tal-Kamra jipparteċipaw u jsegwu dawn l-affarijiet.

Fuq il-każ partikolari ta' Ħad-Dingli nixtieq ngħid li fil-fatt il-kunsill lokali ma tanix għażla partikolari imma stranament bagħatli ittra fejn tani tliet ismijiet biex naħtar lil xi ħadd minnhom bħala president tal-kunsill skolastiku f'Ħad-Dingli.

Meta pprovajna naraw kif se nimxu fuq din il-proposta sibna li kien hemm ċertu nuqqas ta' qbil u jien ipprovajt nagħżel persuna oħra li kont ċert li kienet tgawdi l-kunsens ta' kulħadd, pero' dik il-persuna għal raġunijiet personali m'aċċettatx u allura waqajt fuq persuna oħra li hija l-ex-kap ta' din l-iskola li ntagħżel għall-kwalifiki ta' esperjenza li għandu f'dan il- kamp, huwa bniedem paċifiku ma' kulħadd u żgur li jista' jagħti kontribut.

Mr Chairman, f'liema xenarju qed niddiskutu dan il-budget għas-sena 2000?

Naħseb li x-xenarju huwa wieħed ta' sfidi u ta' opportunitajiet kbar pero' huwa xenarju ta' ħafna diffikultajiet u ta' ċertu theddid.

Għalkemm nistgħu ngħidu li qed ngħixu żmenijiet fejn qatt daqs illum l- bniedem ma seta' jseddaq il-personalita' tiegħu pero' fl-istess ħin irridu nammettu li huma żmenijiet komplessi.

Naħseb li meta nitkellmu fuq il- kamp edukattiv u kulturali rridu nżommu quddiem għajnejna l-karatteristiċi ta' dawn iż-żminijiet.

Kif jaf kulħadd, qed ngħixu fi żminijiet fejn l- unika ħaġa kostanti li għandna huwa proprju l-proċess ta' bidla kontinwa u ta' evoluzzjoni mgħaġġla tant li huwa diffiċli li wieħed jifhem eżattament kif għandu jiggwida lilu nnfisu għaliex ir-rwoli tagħna qed jinbidlu kontinwament.

Dan il-proċess ta' bidla kontinwa qed narawh iseħħ ukoll f'pajjiżna - u jien personalment ħdimt ħafna għalih - fejn is- soċjeta' femminili qed tevolvi b'mod mgħaġġel u jekk inħarsu biss lejn l- universita' insibu li bħalissa hemm iktar nisa milli rġiel fl-universita' tagħna.

Dan ifisser li bil-mod il-mod in-nisa f'pajjiżna se jsibu ruħhom f'ħafna xogħlijiet u karrieri li jien m'għandix l-iċken dubju li se jbiddlu b'mod radikali s-soċjeta' tagħna minn waħda patrijarkali għal soċjeta' fejn ikollok femminiżmu attiv u allura r-relazzjonijiet fundamentali fis-soċjeta' bejn in-nisa u l-irġiel mhux se jibqgħu iktar taċitament aċċettati imma jkunu relazzjonijiet li wieħed jasal għalihom bi djalogu u b'ċerti negozjati.

Jien naħseb li mexjin lejn sitwazzjoni fejn il-polarizzazzjoni politika m'hijiex se tibqa' tiġi aċċettata kif kienet tiġi aċċettata fi żminijiet mhux tant imbiegħda li għexna aħna wkoll u jien naħseb li hawnhekk qed iseħħu ċerti żviluppi anke mill-mod kif qiegħed jevolvi l-mudell tal-familja.

Mir-riċerka li saret tal-values 2000 aħna nafu li l-Maltin għadhom jagħtu l-ikbar importanza lill-familja u m'hemmx dubju li l-mudell tal-mara u r-raġel li jingħaqdu fi żwieġ u jrabbu l- familja b'imħabba huwa l-iktar mudell maħbub u aċċettat u li fl-opinjoni tiegħi - u naħseb li anke din il-Kamra tingħaqad miegħi - għandu jkun il- mudell li għandu jiġi privileġġjat, pero' ma nistgħux indaħħlu rasna fir- ramel u ma nirrealizzawx ukoll li hawn konċetti oħra li qed jevolvu.

Per eżempju, in-numru ta' persuni li qed irabbu l-familja waħedhom għaliex il- parti l-oħra fiż-żwieġ tkun telqet qiegħed dejjem jiżdied u għandna wkoll nies li jidħlu għat-trobbija tat-tfal barra l-qafas taż-żwieġ.

Fattur ieħor li qed iġib evoluzzjoni fis-soċjeta' tagħna hija t- teknoloġija ta' l-informatika u filwaqt li għadna nitkellmu dwar il- problema tal-literacy fundamentali tal-Malti u l-Ingliż, diġa' ġiet fuqna l-mewġa tal-literacy ta' l-information technology.

Nafu li f'pajjiżna 4% biss s'issa għandhom aċċess għall-internet u naħseb li dan il-fattur se jinfluwixxi wkoll fuq is-sistemi ta' l-edukazzjoni u fuq il-proċess edukattiv.

Fil-fatt aħna qgħadna attenti li l-kurrikulu nazzjonali jispira ruħu minn dawn l-affarijiet ħalli jkun jista' jiffaċċja l-isfidi tal-ġejjieni.

Jien irrid ngħid li l-bidla radikali li se jkun hawn mhux biss se taffettwa l-proċess edukattiv imma se taffettwa radikalment id- dinja tax-xogħol.

Xi tkun tiswa l-edukazzjoni jekk ma tkunx rilevanti għad-dinja tax-xogħol?

Ftit ilu jien kelli l-opportunita' li nixtri ktieb bl-internet u dan ifisser li la qgħadt immur f'bookshop, la wżajt is- servizzi tas-salesgirl jew ta' l-owner tal-ħanut u dan lanqas ħa l- profitt fuq dak il-ktieb.

Huwa diġa' kkalkolat li fi żmien tliet snin oħra n-negozju globali permezz ta' l-internet se jlaħħaq iż-żewġ triljuni ta' dollari.

Dan huwa t-taqlib li qed ngħixu fiż-żmenijiet tal-lum.

Ħafna drabi aħna nitkellmu fuq l-Unjoni Ewropea, pero' min qed isegwi x'qed jiġri f'Seattle fejn qed tiltaqa' l-WTO malajr jirrealizza li se ngħaddu minn mewġa globali u għalhekk irridu nħejju ruħna għaliha u ma nistgħux nibqgħu niffokaw fuq aspetti dojoq u ma nirrealizzawx bil-viżjoni iktar wiesgħa li qed tolqotna.

Fil-fatt qed isiru protesti u qed jitqanqlu argumenti biex minbarra li jkun hawn din ir-ristrutturazzjoni tat-teknoloġija ta' l-informatika jkollna wkoll din il-mewġa ta' kummerċ dinji.

Jien ħassejt li huwa importanti li nsemmi dawn l-affarijiet għaliex l-iżvilupp ta' l-edukazzjoni tagħna rridu norbtuh ma' dan il-fattur u għalhekk nara li l-kurrikulu nazzjonali huwa gwida importanti u m'hemmx dubju li t-twettiq tiegħu jista' jkun l-aħjar kontribut li nistgħu nagħtu għall-millenju l-ġdid.

Fil-fatt il-kurrikulu dalwaqt se jiġi ppubblikat u nixtieq ngħid li wara l-laqgħat tajbin li saru fil-kumitat għall-affarijiet soċjali - fil-fatt kellna disa' seduti u ħafna minn dak li ntqal ma ntqalx biex ibiddel imma biex jikkonferma dak li nsibu fil-kurrikulu - jien tajt struzzjonijiet lill-uffiċjali biex fejn kien hemm suġġerimenti konkreti li jistgħu jtejbu l-kurrikulu, dawn kellhom jiġu nklużi.

U hawnhekk irrid niċċara punt li ssemma mill-Onor.

Bartolo meta qal li huwa importanti li l- ministru ma jerġax iwaħħal fit-teachers li nofs l-istudenti weħlu fl-eżami tal-junior lyceum.

Naħseb li din bħal tal-bolla balla fejn niġi akkużat b'xi ħaġa li fil- fatt m'għidtx għalkemm stajt ġejt rapportat li għidtha.

L-ewwelnett irrid niċċara li tal-bolla balla mhux jien kont ħriġt biha imma kien qalha, Alla jaħfirlu, Carmelo Caruana.

Naturalment kienet inqabdet mill- gazzetti għaliex kienet xi ħaġa faċli pero' rrid ngħid li dak inhar il- bolla minn 15c kienet telgħet għal Lm1.50, jiġifieri naħseb li Carmelo Caruana kellu raġuni jgħid li l-bolla kienet saret balla.

Pero' mhux veru li jien waħħalt fit-teachers meta nofs l-istudenti weħlu fl-eżamijiet tal-junior lyceum u nista' ngħid li f'dak is-seminar ta' aġġornament li kien qiegħed isir għall-għalliema jien bdejt billi waħħalt fija nnifsi, imbagħad dort fuq id-direttur ġenerali ta' l-edukazzjoni u d-diretturi l- oħra u semmejt ukoll lill-ġenituri, pero' mbagħad dort ukoll fuq l- għalliema u staqsejthom jekk kellhomx xi tort huma wkoll.

U f'dan l-ispirtu ridt inġiegħel lill-għalliema jagħmlu eżami tal-kuxjenza għaliex irridu noqgħodu attenti li filwaqt li nfaħħru kull fejn ikun hemm bżonn ma nfaħħrux b'mod li mbagħad nibdew ngħattu x-xquq li jista' jkun hemm.

Kulħadd jaf li ma tistax tiġġeneralizza, għad fadal ħafna biex nirranġaw id- defiċjenzi li jeżistu pero' huwa importanti li dan il-punt niċċarah darba għal dejjem, għalkemm f'pajjiżna kultant huwa diffiċli li tiċċara affarijiet bħal dawn.

Mr Chairman, għal dak li għandu x'jaqsam mal-kurrikulu, aħna rridu mhux biss insaħħu d-dipartiment tal-kurrikulu imma rridu naraw li jkun hemm il- kitba tal-pjanijiet strateġiċi, il-kitba tas-sillabi, il-kitba fid-dettall ta' ċerti affarijiet u fuq kollox li jingħata t-taħriġ.

Fil-fatt qed jiġi rikonoxxut li l-vot tat-taħriġ huwa wieħed mill-ikbar voti li qatt ġew mogħtija għal dan l-iskop u jien diġa' tajt struzzjonijiet li dan il-vot mhux sempliċement nużawh bħal voti li kellna qabel fejn, per eżempju, inġibu xi persuni minn barra, nimlew is-sala tar-Repubblika b'xi 1,400 teacher u ngħidu li qed nagħtu t-taħriġ!

Fil-fatt dan il-vot se jiġi amministrat minn steering group li se jkun taħt il-gwida tad-dipartiment tal-kurrikulu ħalli nassiguraw li jkun hemm il-parteċipazzjoni ta' l- għalliema, il-parteċipazzjoni ta' l-iskejjel, il-parteċipazzjoni tad- dipartiment, il-parteċipazzjoni tal-fakulta' ta' l-edukazzjoni u nassiguraw ukoll it-taħriġ li jingħata jkun relevanti.

Mr Chairman, saret riferenza wkoll għall-qasam ta' l-edukazzjoni inklussiva.

Jien jidhirli li d-dipartiment għandu ħafna x'jagħmel f'dan il-qasam u fil-fatt il-kumitat ministerjali li kien twaqqaf mill-Onor.

Bartolo jiffaċċja l-problemi li jemerġu f'dan il-kamp għaliex kif qal tajjeb l-istess Onor. Bartolo jekk l-affarijiet jibqgħu sejrin bit-trend li mexjin ma jibqgħux iktar sostenibbli.

Barra minn hekk, jien naħseb li qed jittieħdu deċiżjonijiet dwar bżonn ta' appoġġ speċjali li jistgħu jfixklu l-iżvilupp tat-tfal għaliex dak is-support totali li jkun qed jingħata ma jkunx essenzjalment meħtieġ.

Għandna studenti bi bżonnijiet speċjali kemm fl-iskejjel statali, kemm fl-iskejjel tal-Knisja u kif ukoll fl-iskejjel privati u issa qed tinqala' l-problema ta' dawk it-tfal li jmorru fi skejjel fondazzjonali u indipendenti li m'humiex qed jingħataw għajnuna finanzjarja biex ikunu jistgħu jagħtu l-appoġġ meħtieġ għall- bżonnijiet speċjali li jinqalgħu.

Għalhekk l-enfasi li pprovajna nagħmlu matul dawn ix-xhur li għaddew kien proprju fuq il-kwestjoni tat-taħriġ u tajna prijorita' lit-taħriġ għall-għalliema li huma involuti fl-edukazzjoni inklusiva fl-iskemi tal-mainsteam, fi Frar li ġej se jibdew il-korsijiet fl-universita' - u jien għandi fiduċja li kwalunkwe diffikulta' li jista' jkun hemm ma' l-Universita' tista' tiġi megħluba - u bħalissa għaddej il-kors tad-diploma għal dawk l-għalliema li għandhom x'jaqsmu ma' studenti li jkollhom diffikulta' fis-smigħ.

Għal darba oħra reġa' sar il-wens sajf għal dawk l-istudenti li jattendu skejjel normali.

Ħadna ħsieb li nfasslu pjan ta' transizzjoni għal dawk l- istudenti li mill-primarja jkunu se jmoru s-sekondarja u qed naħdmu biex ikollna pjan individwali għal kull persuna li llum qiegħda fi skola speċjali u għandha eta' biżżejjed biex tmur fiċ-ċentru tat-taħriġ għall- adulti.

Jekk se nibqgħu mexjin bl-edukazzjoni inklussiva, x'se jiġri mill- iskejjel speċjali?

Mir-rapport li sar fuq l-iskejjel speċjali, nafu li llum kważi ftit li xejn jidħlu tfal żgħar fl-iskejjel speċjali għaliex wara li jiġu ċertifikati u analizzati jibdew jattendu fi skejjel normali.

Allura x'se nagħmlu bil-faċilitajiet ta' l-iskejjel speċjali?

Kif se nutilizzawhom?

Kif se nirrazzjonalizzaw ir-riżorsi li għandna f'dan il- kamp?

Nispera li s-sena d-dieħla nkunu nistgħu naħdmu fuq dan ir-rapport.

Sur President, f'dan id-dipartiment qed isiru affarijiet oħra li għandhom x'jaqsmu mal-qasam tal-welfare għall-istudenti pero' għad hemm ċerti defiċjenzi, foshtom nuqqas ta' social workers u fil-fatt dalwaqt se toħroġ sejħa biex jiġu impjegati ħames social workers ma' dan id- dipartiment.

Sar ħafna xogħol biex titlesta l-policy nazzjonali u l-pjan ta' azzjoni dwar il-bullying.

L-Onor.

Bartolo kkritika l-fatt li fl-estimi ma nsibux line item wieħed li jitkellem dwar il-politika kontra l-bullying jew kontra ċ-child abuse imma nista' nassigurah li parti mill-vot se jmur għad-dipartiment tas-servizzi ta' l-istudenti.

Ngħid ukoll li dawn huma inizjattivi li għadhom fil-bidu tagħhom, il-politika nazzjonali kontra l- bullying diġa' bdiet fi tliet skejjel fuq proġett pilota u hemm affarijiet oħra li qed isiru, fosthom l-aġġornament tal-policy fuq l-abbuż tas- sustanzi kimiċi.

Jien qed ninsisti li jiġu finalizzati l-kodiċi tad- dixxiplina għall-iskejjel statali għaliex huwa importanti li tinżamm dixxiplina fuq l-istudenti li tkun tirrispetta d-dinjita' u d-drittijiet ta' l-istudenti pero' li tkun tirrispetta wkoll id-dinjita' u d-drittijiet ta' l-għalliema għaliex ma jistax ikun li fl-iskejjel statali d-dixxiplina ma tkunx element naturali ta' l-edukazzjoni.

Sar ukoll rapport fuq l-assenteiżmu u bħalissa qed nikkonċentraw fuq dawk l-iskejjel fejn l-assenteiżmu huwa l-iktar inċisiv.

Issemmew affarijiet oħrajn fosthom il-kwestjoni tal-basktijiet tqal.

Nista' ngħid li fid-diskussjoni li kienet organizzata mill-Partit Laburista fuq dan is- suġġett, jien kont tajt direttiva li jrid ikun hemm uffiċjali apposta li regolarment isegwu din il-kwestjoni.

U hawnhekk irrid inkun ftit kritiku wkoll u ngħid li ma jistax ikun li fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni jew fi kwalunkwe dipartiment tal-gvern, irid ikun il-ministru l-ħin kollu li jipprova jimbutta dawn l-affrijiet 'il quddiem.

Jien ngħid li ladabra tkun ġiet stabbilita l-policy u tkun ingħatat id-direzzjoni, allura sta għal min ikun responsabbli f'dan il-kamp biex jara li l-affarijiet ikomplu mexjin 'il quddiem.

Naturalment jien konxju mill-fatt li jridu jingħataw iktar riżorsi finanzjarji pero' rridu nimxu pass pass f'dik id-direzzjoni u jien nistenna li kulħadd ikun proattiv f'dan il-kamp.

Sur President, nixtieq nitkellem issa fuq l-investiment fl-iskejjel.

L-ewwelnett irrid ngħid li ma jidhirlix li huwa ġust li ngħidu li l- paraguni li għamel il-ministru tal-finanzi bejn l-iskejjel ta' l-istat u l- iskejjel tal-Knisja saru b'xi intenzjoni ħażina għaliex dan m'huwiex l- ewwel budget li qed iressaq il-ministru tal-finanzi u jien naf li l- bżonnijiet li kien hemm f'dan il-kamp dejjem issodisfahom mill-aħjar li seta' skond kemm felaħ il-pajjiż u ma nistgħux ngħidu li l-ministru b'xi mod irid jillimita l-infiq li jsir fil-qasam edukattiv.

Fil-fatt se nikkwota dak li qal il-ministru tal-finanzi meta beda jitkellem fuq il- qasam ta' l-edukazzjoni:

"Nibda biex ngħid li l-infiq fuq l-edukazzjoni ma nħarsux lejn bħala spiża iżda bħala investiment fin-nies tagħna, speċjalment fiż- żgħażagħ biex b'dan l-infiq inkunu qed ninvestu fl-ekonomija tagħna.

Hemm rabta kbira bejn it-tkabbir fl-ekonomija u l-investiment fl- edukazzjoni.

L-ekonomiji fl-Ewropa qed iqarrbu lejn xulxin u l- investiment fl-edukazzjoni huwa fattur determinanti għal dawk il- pajjiżi li l-iktar mexjin 'il quddiem.

L-obbligu tal-gvern jibqa' dak li jassigura l-investiment fiż-żgħażagħ tagħna sabiex dawn ikunu jistgħu jilqgħu l-isfidi u jaħtfu l-opportunitajiet tal-ġejjieni tagħhom bla biża'.".

Imbagħad il-ministru tal-finanzi qalilna li hemm bżonn naraw li l-infiq - u hawnhekk kien qed jirriferi għal kull dipartiment tal-gvern - li jsir kemm jista' jkun ikun cost effective.

Meta l-espert, il-Prof Mullard għamel ir-rapport tiegħu jien tlabt lis- Sur Pawl Attard, li dak iż-żmien kien għadu assistent direttur u llum sar direttur, biex janalizzah għaliex naturalment altru janalizzah espert li jista' jara l-affarijiet minn ċertu lenti u altru janalizzah xi ħadd li jista' jagħti r-raġunijiet għal dak li jkun hemm fir-rapport.

Jien naqbel li għandna nagħtu kas l-affarijiet li qal l-espert Ingliż fir-rapport tiegħu u fil-fatt dak li talabna nagħmlu l-ministru tal-finanzi ħalli l- affarijiet ma jibqgħux itiru mar-riħ.

Fix-xhur li għaddew jien għamilt analiżi tan-nefqa fil-qasam edukattiv - issa hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq sold jew tnejn imma qed nitkellmu fuq miljuni kbar ta' liri - u sibt li l-infiq qed isir għall-ġid tat-tfal tagħna, ta' l-istudenti u taż-żgħażagħ tagħna.

Fil-fatt jien ippreżentajt l-analisi tal- prijoritajiet li għandna fil-qasam edukattiv, il-programmi li għandna ppjanati u l-inizjattivi li se jittieħdu kemm lill-kabinett u kif ukoll lill-ministru tal-finanzi u wasalt fi ftehim mal-ministru tal-finanzi li jekk jirnexxielna nagħmlu xi saving minn xi item li jaqa' taħt il-budget tagħna, dan ma kienx se jonqos mill-budget tas-sena ta' wara għaliex kif kulħadd jaf ħafna drabi jekk tiġi ffrankata xi nefqa, din titnaqqas fil- budget ta' wara.

Jien naħseb li huwa importanti li wieħed iħares lejn il- kummenti li għamel il-ministru tal-finanzi f'dan l-ispirtu wkoll.

Sur President, jien nassumi li biex nissodisfaw il-bżonnijiet fil- kamp edukattiv irridu għoxrin darba iktar milli ħadna f'dan il-budget pero' din m'hijiex kwestjoni biss ta' flus.

Irridu nżommu quddiem għajnejna li f'dawn iż-żewġ budgets li għaddew bħala vot kapitali għall- qasam ta' l-edukazzjoni se nkunu vvotajna Lm11 miljun li huwa kważi viċin ħafna l-Lm10,700,000 li kienu ngħataw bħala vot kapitali fi żmien l- amministrazzjoni Laburista.

Jekk inħarsu lejn il-vot kapitali ta' l- Universita' nsibu li f'sentejn ġew ivvotati Lm4.8 miljun u fi żmien l- amministrazzjoni preċedenti ġew ivvotati Lm3.6 miljun għall-istess skop.

Jekk nieħdu l-vot kapitali tal-ministeru nsibu li f'dawn is-sentejn se nkunu qrobna viċin l-Lm20 miljun.

Qed nikkalkolaw li l-vot għas-sena 2000 li se jmur proprju biex jgħin lill-iskejjel f'dik li hija construction and adaptation, equipment, refurbishment and maintenance, information technology, il-proġett tal-kulleġġ flimkien ma' l-impressed funds se jitla' għal Lm7.25 miljun.

Nista' ngħid li dan l-investiment m'huwiex daqskemm wieħed jixtieq għaliex irridu niftakru li l-parti l-kbira ta' l-iskejjel tal-gvern ġew disinjati u mibnija iktar minn 50 sena ilu u dak iż-żmien is-soċjeta' tagħna kienet kompletament differenti mis-soċjeta' tal-lum.

Fil-fatt jekk wieħed jipparaguna dawn l-iskejjel ma' skejjel ġodda li qed jibni l-gvern jew li qed jinbnew mill-privat u mill-Knisja jibda jarahom xi ftit antiki u koroh pero' f'dan il-qasam qed isir investiment b'mod sostnut u meta wieħed iqis iċ-ċirkostanzi kollha ta' pajjiżna jsib li l-edukazzjoni ħadet wieħed mill-aħjar voti.

Fil-fatt il-vot kapitali tal-ministeru ta' l- edukazzjoni huwa t-tielet l-ikbar vot u anke fil-qasam tat-teknoloġija ta' l-informatika bħala ministeru ħa wkoll it-tielet l-ikbar vot, jiġifieri żgur li dan il-ministeru ngħata f'prijorita' fl-għoti tal-finanzi.

Kif diġa' għidt, f'dan il-kamp ma tidħolx biss il-kwestjoni ta' flus imma tidħol ukoll il-kwestjoni ta' organizzazzjoni.

Mr Chairman, jien ninkwieta bil-kbir - u din hija waħda mill-problemi li għaddejt minnhom matul dawn l-aħħar 12-il xahar - meta nara li gvern wara ieħor ma jirnexxilux joħloq struttura li tista' sserraħ ras il- ministru li n-nefqa kapitali li dan il-parlament jivvota ssir fl-aħjar interessi ta' dak il-qasam partikolari, bl-iktar mod organizzat, bl-iktar mod għaqli, bl-iktar mod cost effective u skond speċifikazzjonijiet li tassew jirriflettu l-bżonnijiet ta' dak li jkun qiegħed isir, bi proġetti ta' kwalita' li jkunu ppjanati tajjeb u li jsiru fil-ħin.

Kif qal tajjeb l- Onor. Bartolo, fil-qasam ta' l-edukazzjoni - u naħseb li dan jeżisti wkoll f'setturi oħra - għandna kriżi ta' middle management pero' jien inżid ukoll li li għandna kriżi ta' top management u kriżi ta' management f'sens ġenerali u għalhekk hemm bżonn li nattakkaw din il-problema.

Fil- fatt jien ipprovajt nittekkilja din il-problema billi wżajt mezzi iktar ad hoc pero' nispera li bit-twaqqif ta' l-office of review ma jibqgħux iktar ad hoc u l-ewwel ħaġa li nixtieq jagħmel l-office of review hija li jagħtina l-għodda biex il-budget ta' kważi Lm11 miljun għas-sena 2000 jintnefaq biex innaqqsu d-diffikultajiet li għandna, innaqqsu l-ħela u t- tentazzjonijiet ta' l-abbużi u nnaqqsu dawk l-affarijiet li m'humiex qed isiru b'mod tajjeb.

Jekk wieħed jasal wasal sa l-iskejjel fejn qed isiru ħafna xogħlijiet isib li għandna problemi kbar u hawnhekk nista' nsemmi s-sala fl-iskola ta' Ħ'Attard, is-sala fl-iskola ta' Ħal Għaxaq u d-diżastru li għandna fl- iskola ta' Marsaxlokk.

Dawn il-problemi qed jinħolqu għaliex l-affarijiet qed jiġu deċiżi mingħajr ma jkun hemm ħadd li jista' jagħmel tracking ta' dawn id-deċiżjonijiet u jien naħseb li dawn huma ħwejjeġ li l-office of review irid jipprova jwettaq.

Il-gvern preċedenti ġab esperti Ġermaniżi biex jagħmlu analisi professjonali, esperta u inġinjeristika tat-toroq kollha ta' Malta u Għawdex, sija dawk li huma prinċipali u sija dawk li m'humiex u fil-fatt dawn għamlu pjan strateġiku u qalu liema toroq kellhom isiru l-ewwel u liema kienu isiru wara.

Jien naħseb li fejn jidħlu l- bżonnijiet ta' l-iskejjel ma nistgħux nibqgħu niddeċiedu b'mod dilettantesk tant li kultant naslu f'sitwazzjoni fejn il-ministru jkollu jiddeċiedi l-prijoritajiet tan-nefqa kapitali.

Jekk irridu li fi żmien 15- il sena oħra jkollna skejjel ta' ċertu standard hemm bżonn li jiġu nies jaraw l-iskejjel kollha tagħna, jaraw il-popolazzjoni tal-komunitajiet kollha tagħna, l-ambjent ta' fejn qegħdin l-iskejjel tagħna u jfasslu pjan għall-gvern dwar in-nefqa kapitali li jkollu bżonn biex jirranġa dawn l- iskejjel.

Issa hawnhekk tqum il-problema mhux biss ta' nuqqas ta' flus imma anke problema ta' management għaliex kultant il-gvern jagħti il-flus imbagħad naqgħu għar-redikolu li dawk il-flus ma nkunux kapaċi nonfquhom għall-iskop li jkunu ġew ivvotati.

M'iniex se noqgħod insemmi l-postijiet fejn saru xi xogħlijiet għaliex din l-informazzjoni tajtha kemm-il darba f'din il-Kamra waqt il-ħin tal- mistoqsijiet pero' nixtieq ngħid biss li x-xogħol fuq is-sala Robert Sammut, il-multi-purpose centre li se jgħin anke fix-xogħol tal-kurrikulu, se jkompli.

Irrid ngħid ukoll li fil-qasam tat-teknoloġija ta' l- informatika qed isir ħafna xogħol u fil-fatt dalwaqt se jiġi ffirmat il- ftehim li sar fuq l-introduzzjoni ta' l-internet fl-iskejjel tagħna.

Dan il-ftehim huwa xi ftit differenti minn dak li kien se jsir qabel, pero', fil-fehma tagħna, għandu jkun iktar vantaġġjuż għaliex se nkunu nistgħu nutilizzaw is-servizz 24 siegħa kuljum u se jista' jagħtina firxa iktar wiesgħa.

U hawnhekk irridu nagħmlu l-mistoqsija: X'qed jiġri mill- computers kollha li għandna fl-iskejjel tagħna?

F'kull klassi sar-raba' sena fl-iskejjel primarji kollha nsibu erba' computers u mis-sena d-dieħla se jiddaħħlu fil-ħames u fis-sitt sena ta' l- iskejjel primarji.

Matul l-1999 fi 12-il skola sekondarja saru laboratorji tal-computers u fil-fatt il-penetrazzjoni tal-computers fis-sistema edukattiva hija ħafna iktar mill-biċċa l-kbira tal-pajjiżi kollha tad- dinja.

Pero' l-iktar ħaġa importanti mhux kemm ikollok computers imma kif qed jiġu wżati biex tinbidel il-metodoloġija tat-tagħlim.

Ftit ilu kont qed nara artiklu li kien front page fl-educational supplement tat-Times, fejn il-gvern Ingliż kien qed jgħid lit-teachers Ingliżi li jekk jixtru l-personal computer, jixtru l-laptop, jagħtihom 20% sussidju.

Issa hawn Malta lil kull teacher fl-iskejjel primarji nagħtuhom laptop li jiswa 'l fuq minn Lm1,000 b'xejn.

U hawnhekk nerġa' nistaqsi: Kif sar dan il-pjan biex nilqgħu għal din il-mewġa tat-teknoloġija ta' l- informatika?

Qabel il-faqar kien jiġi determinat min-nuqqas ta' riżorsi finanzjarji, illum il-faqar jiġi determinat mill-fatt jekk tkunx taf tikteb u taqra u fi żmien ftit snin oħra l-faqar jiġi determinat mill-fatt jekk tkunx taf tuża l-computer għaliex erbat ijiem oħra lanqas tixtri ma tkun tista' mingħajr computer.

Allura rridu nistaqsu: X'tibdiliet hemm bżonn isiru fil-pjan strateġiku li sar s'issa?

X'taħriġ irid jingħata?

Kif qal l-Onor.

Bartolo, is-sistema tal-computers fil-ministeru ta' l- edukazzjoni qed titmexxa minn assistent direttur wieħed li jagħmel ħiltu kollha u jaħdem b'ilsienu barra biex jipprova jżomm is-sistema flimkien.

Irridu nammettu li sar ħafna progress f'dan il-qasam u b'ottimiżmu ngħid li mxejna passi 'l quddiem pero' rridu nkunu realistiċi u nammettu li għad għandna ħafna problemi.

Jien ngħid biss li ma nistgħux nitkellmu fuq il- kurrikulu nazzjonali l-ġdid u l-miri tiegħu jekk nippretendu li l-iskejjel tagħna jibqgħu kif inhuma.

Jekk il-ġenituri jippretendu li l-iskejjel tagħna jibqgħu eżatt kif inhuma, bis-sistema ta' l-eżamijiet u tat-tagħlim eżatti kif inhuma u bl-industrija tal-privat eżatt kif inhi, allura dan il- kurrikulu nazzjonali se jkun sar proprju għalxejn għaliex hawn Malta għandna ħabta nitkellmu fuq l-affarijiet is-sbieħ imbagħad x'ħin niġu biex nagħmlu l-għażliet iebsa, neħlu u ma nkunux kapaċi nagħmlu dik il-qabża fil-kwalita' li verament ikollna bżonn nagħmlu.

Ħafna drabi nkunu nafu x'irridu nagħmlu u x'inhu ta' l-ikbar ġid għat-tfal tagħna u għal pajjiżna imma ma nwettqux dak li hu l-aħjar.

Sur President, kont qed nitkellem mal-kollega tiegħi, l-Onor.

Karm Borg fuq il-ħafna xita li għadha kemm għamlet u għidtlu ma nistax nifhem kif wara dawn is-snin kollha l-ebda gvern ma ħaseb biex jagħmel reservoirs taħt postijiet pubbliċi u taħt l-iskejjel tagħna biex jilqgħu fihom l-ilma tax-xita li jinżel.

Imma apparti dan l-argument, jien nemmen li rridu nkomplu bid-deċentralizzazzjoni ta' l-iskejjel tagħna ħalli dawn isiru iktar awtonomi pero' jekk ma nagħtuhomx l-appoġġ meħtieġ ma jistgħux ikunu awtonomi.

Huwa veru li żidna u tejjibna ftit l-appoġġ, pero' ma nistgħux nippretendu li d-deċentralizzazzjoni taħdem fi skola li, per eżempju, tkun tħaddan fiha xi 900 tifel jew tifla u xi 150 għalliem u li jkollha numru limitat ta' ħaddiema u ma jkollhiex l-appoġġ maniġerjali u l-appoġġ amministrattiv!

Jekk illum qed naqblu wkoll fuq it-twaqqif ta' hamlets għall-iċken rħula f'Malta, allura kif ma naħsbux ukoll biex nagħtu appoġġ lil kull skola f'kull raħal tagħna?

Jien nemmen li dawn l-affarijiet irridu naslu għalihom bil-mod il-mod pero' nemmen ukoll li n-natura ta' l- iskola trid tinbidel mhux biss fit-tmexxija tagħha, imma trid tinbidel ukoll is-sistema ta' diviżjoni li teżisti bejn il-kindergarten, il-primarja u s-sekondarja.

F'pajjiżna dawn l- esperjenzi jeżistu fi skejjel tal- Knisja - li huma ffinanzjati b'mod sostanzjali minn fondi pubbliċi - u fi skejjel privat u allura nagħmlu tajjeb jekk neżaminaw dawn l-affarijiet.

Sur President, il-ħabib tiegħi l-Onor.

Jesmond Mugliett tkellem fuq il- kulleġġ vokazzjonali u fuq l-iskejjel tas-snajja'.

Jien ikkonvinċejt ruħi li dan huwa settur importanti ħafna għaliex ma jistax ikun li f'pajjiżna jkollna eluf ta' ġuvintur u tfajliet li ma jkollhomx esperjenzi edukattivi ta' natura prattika u ta' natura operattiva li jistgħu jqanqlu t- talenti kbar li jkollhom dawn iż-żgħażagħ b'metodi differenti.

Jien waqqaft grupp biex jeżamina din il-ħaġa li diġa' tani rapport preliminari u nispera li qabel ma tispiċċa s-sena jkolli f'idejja r-rapport finali.

Naqbel ukoll li s-sistema ta' l-eżamijiet tal-Matsec trid tkompli tissaħħaħ ħalli tiżdied il-fiduċja fiha u aħna se nagħmlu wkoll il-parti tagħna biex nipprovaw intejbu dawn il-faċilitajiet u nżommu l-kuntatt ma' organizzazzjonijiet barranin ħalli nkunu nistgħu nsaħħu l-pożizzjoni tagħna.

L-Onor.

Bartolo semma l-NVQs u l-GNVQs u jien nista' nassigurah li qed naħdmu fuq dan il-qasam anke mal-ministeru responsabbli mill- politika soċjali u fil-fatt f'nofs Diċembru għandhom jiġu esperti mill- European training foundation biex jgħinuna niffokaw iktar fuq it-taħriġ vokazzjonali, it-taħriġ teknoloġiku u s-sistema ta' ċertifikazzjoni li trid issir f'dan il-qasam.

Mr Chairman, nixtieq nitkellem fuq l-universita' li wkoll trid tingħata l-attenzjoni meħtieġa għaliex f'din l-istituzzjoni nsibu żewġ tipi ta' problemi: Għandna l-problema ta' x'għandu jkun ir-rwol ta' l-universita' fl- iżvilupp akkademiku, edukattiv u ta' riċerka biex nilqgħu għaż-żmenijiet li ġejjin u t-tieni problema li għandha hija l-problema maniġerjali.

L- universita' trid issir istituzzjoni iktar accountable u qed jipprovaw jilħqu dan il-għan billi qed jagħmlu l-academic audit unit u l-quality assurance unit, pero' għadhom fil-bidu u għalhekk dan il-pass irid jitħaffef għaliex fl-Universita' għandna eluf kbar ta' żgħażagħ li qegħdin jieħdu l-edukazzjoni terzjarja tagħhom.

Għal dak li jirrigwarda d-dipartiment tal-libreriji u l-arkivji nixtieq ninforma lill-Kamra li l-librerija ċentrali applikat il-quality service charter u rebħet il-premju għall-people management and satisfaction award mill-korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ li huwa rikonoxximent dwar il- prattika tajba adottata fit-tmexxija tar-riżorsa umana.

Pero' jien ngħid li ma jistax ikollok librerija u arkivji nazzjonali jekk ir-riżorsi finanzjarji għal dan is-settur jibqgħu dawk li huma.

M'iniex qed ngħid dawn l-affarijiet b'xi sens ta' kritika għaliex jien b'saqajja ma' l-art u naf x'jiflaħ il-pajjiż pero' bil-fondi li għandna ma nistgħux naslu biex ninvestu kapital fis-sigurta' tal-libreriji u ta' l-arkivji.

Nixtieq insemmi wkoll il-programmi ta' l-Unjoni Ewropea li pajjiżna se jkun jista' jieħu sehem fihom, fosthom Socrates, Leonardo, il-Youth for Europe, il-Fifth Framework tar-riċerka dwar xjenza u teknoloġija u l- programm tal-Culture 2000.

Fil-fatt qed jiġu investiti flus f'dan il-qasam u wara li nkunu waqqafna l-aġenzija nazzjonali li se tieħu ħsieb dawn l- affarijiet, irridu nfasslu l-bażi legali tagħhom u nifformalizzawhom għaliex meta tiġi biex tittrattahom ma' Brussels jieħdu ż-żmien pero' huwa kkalkolat li sa April jew Mejju ikunu ġew finalizzati u nispera li jkollna wkoll ċertu suċċess.

Sur President, xtaqt ngħid ukoll li d-diskussjonijiet ma' l-Accor fuq il- mediterranean conference centre komplew, sar feasibility study biex naraw x'se jkun l-impatt tal-management ta' l-Accor pparagunat mat-tmexxija lokali u sar ukoll health and safety report biex naraw liema standards iridu jintlaħqu.

Irrid insemmi x-xogħol li sar mill-Y2K task force biex iqanqal kuxjenza nazzjonali dwar il-millennium bug u fil-fatt nista' ngħid li dan ix-xogħol ħalla effett ta' sensibilizzazzjoni nazzjonali għaliex qed jinħasbu wkoll pjanijiet ta' kontinġenza u nisperaw li kollox jimxi b'wiċċ il-ġid.

Mr Chairman, nixtieq ngħid ukoll li minkejja l-problemi li għandna fil- qasam tax-xandir pubbliku, irridu nħarsu wkoll lejn il-futur kbir li joffri dan il-qasam.

U fil-fatt nixtieq nitlob il-permess tal-kumitat biex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra rapport intitolat "Redefining the role of Public Broadcasting in Malta" li sar mill-communications technology centre.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess biex dan id-dokument jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LOUIS GALEA: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport "Redefining the role of Public Broadcasting in Malta" maħruġ f'Novembru 1999.

Irrid ngħid li dan ir-rapport għamel apprezzament differenti u fil-fatt fih insibu numru ta' ġeneralizzazzjonijiet u assessment li mhux bilfors dak li jkun jaqbel magħhom u jagħmel ukoll ċerti proposti radikali.

Għalhekk il- gvern qed jirriserva l-pożizzjoni tiegħu fuq il-proposti li qegħdin isiru għaliex huma ħwejjeġ li jridu jiġu konsidrati b'aktar ħsieb.

Irrid ngħid li fis-settur tax-xandir pubbliku għandna nies b'esperjenza, b'talenti kbar u bi kreattivita' kbira pero' nafu wkoll li dan is-settur fih ħafna xquq fejn jinħass il-lack of ownership - xi ħaġa li tissemma fir-rapport u li fil-fatt jien naqbel magħha - u n-nuqqas ta' management tajjeb.

Jien nemmen li s-servizz tax-xandir pubbliku f'Malta għandu funzjoni importanti x'jaqdi fil-qasam edukattiv u kulturali u huwa importanti biex inżommu l- identita' tagħna.

Għal dak li jirrigwarda s-settur tal-mużewijiet u tal-kultura, irrid ngħid li matul dawn it-12-il xahar sar ħafna xogħol, b'mod partikolari mill-cultural heritage group li huwa ppresedut minn Dr Ugo Mifsud Bonnici, l-ex-president ta' pajjiżna u minn hawnhekk irrid inroddlu ħajr pubblikament għall-presidenza u għax-xogħol siewi li qiegħed jagħmel f'dan il-grupp.

Fil-fatt jien informat li l-abbozz ta' liġi dwar dan il- qasam huwa prattikament finalizzat u nispera li s-sena d-dieħla nkunu nistgħu nressquh quddiem din il-Kamra.

Mr Chairman, qed isir xogħol ieħor miċ-ċentru għar-restawr f'Bighi.

Fl-opinjoni tiegħi, din l-istruttura rridu nikkurawha tajjeb u fil-fatt aħna prrovajna nagħtu sehemna f'ċerti postijiet.

Fuq il-qasam kulturali hemm ħafna x'wieħed jgħid u jien ipprovajt inqanqal diskussjoni ħalli niċċaraw l-ideat tagħna dwar liema huma l-aħjar strutturi li rridu li jkollna.

Sur President, ma nistax nagħlaq dan id-diskors tiegħi u ma nsemmix l- attenzjoni li l-ministeru tiegħu qiegħed jagħti proprju liċ- ċelebrazzjonijiet tal-millenju.

Bħala ħsieb għażilna "Il-ġejjini f'surit il-bniedem" għaliex huwa ċar li waħda mill-ikbar sfidi li se jkollha kwalunkwe soċjeta', b'mod partikolari aħna l-politiċi fid-dinja tal-lum, hija kif se jirnexxilna nżommu lill-bniedem fiċ-ċentru ta' l-iskop fundamentali tal-ħidma tagħna.

Kif jaf kulħadd il-ħajja f'Malta ma bdietx mat-twelid ta' Kristu, 2000 sena ilu, imma minn dak li sibna f'Għar Dalam u f'tempji oħra nafu li meta twieled Kristu aħna konna diġa' post ta' kummerċ, konna diġa' għaddejna minn taħt il-Feniċi u konna għaddejna wkoll minn taħt ir-Rumani fejn beda l-proċess tal-konverżjoni tagħna.

Issa kif intqal anke riċentement fi programm li ħadna sehem fih, pajjiżna jrid jagħmel il-konverżjoni tiegħu biex niċċelebraw li aħna poplu Malti, poplu wieħed pero' poplu mill-ġnus kollha tad-dinja.

Mr Chairman, quddiemna għandna triq li permezz tagħha rridu nsaħħu l- identita' tagħna, hija triq fejn il-kristjaneżmu jrid jibqa' l-bażi importanti ta' din l-identita' u rridu nsaħħu wkoll din ir-rabta ta' l- identita' tagħna ma' dak kollu li huwa Ewropew u ma' dak kollu li hu Mediterranju għaliex dawn huma l-benniena li tawna ċ-ċivilta' u l- identita' tagħna.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-kumitat ta' provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda għall-Vot 17 imressqa mill-Onor.

Carmelo Abela.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Division.

Skond il-Mozzjoni Nru. 111 tas-17 ta' Novembru 1999, din il-votazzjoni tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi fid-9.31 p.m. intalbet votazzjoni, il-Kumitat ġie sospiż u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija l-emenda għall-Vot 17 imressqa mill-Onor.

Carmelo Abela.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

194 FAVUR : 28

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Michael| |Agius Chris |Farrugia Noel | |Attard Montalto |Gulia Gavin | |John | | |Bartolo Evarist |Herrera Jose' | |Borg Karmenu |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Farrugia Angelo |Vella Karmenu |

KONTRA : 33

L-Onor. |Abela Anthony |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Bonnici Josef |Gonzi Lawrence | |Bonnici Michael |Hyzler George | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Vassallo Edwin | |Pierre | | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Louis | | | | |

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Issa se nqiegħed il-mistoqsija fuq il-Voti tal- Ministeru ta' l-Edukazzjoni.

VOT 17 - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 24,657,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 17 - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Division.

Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura din il- votazzjoni tittieħed issa stess.

VOTAZZJONI NRU.

195 FAVUR : 33

L-Onor.

KONTRA : 28

L-Onor.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 17 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se npoġġi l-mistoqsija fuq il-Voti tal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni:

VOT 18 - EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm40,952,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 18 - Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 18 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN:

VOT 19 - LIBRERIJI U ARKIVJI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 603,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 19 - Libreriji u Arkivji, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 19 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN:

VOT 20 - MUŻEWIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,118,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 20 - Mużewijiet, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 20 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN:

VOT 21 - ŻGĦAŻAGĦ U SPORT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm984,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 21 - Żgħażagħ u Sport, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 21 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN:

VOT 22 - KULTURA U ARTI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,232,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 22 - Kultura u Arti, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 22 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN:

VOT III - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm9,985,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot III - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot III għaddiet.

Fid-9.45 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li r-Riżoluzzjonijiet taħt Voti 17, 18, 19, 20, 21, 22 u III kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il- Ġimgħa, 3 ta' Diċembru, 1998 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2000

It-Tielet Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru għall-Politika Soċjali

MR SPEAKER: Grazzi.

Skond il-Mozzjoni Nru. 111 tas-17 ta' Novembru, 1999, il-Kamra hija aġġornata għal għada, il-Ġimgħa, 3 ta' Diċembru, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.49 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

OECD - ĦARĠA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Peress li f'ħarġa riċenti ta' l-OECD, nikkwota l-kliem eżatt, "the annual monetary value of gross transfers from consumers and taxpayers to agriculture produce arising from policy measures creating a gap between domestic market prices and border price of a specific agriculture commodity, measured at the farm gate level", huwa kkalkolat li jiswa lill-familji membri ta' l-UE ta' erba' persuni madwar Lm600 fis-sena, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid xi studju sar mill- ministeru tiegħu sabiex jiġi analizzat kif din iż-żieda li ġġib fuq il- familji ta' pajjiżna sħubija sħiħa fl-UE se tolqot il-familji ta' dħul żgħir, bħal pensjonanti u persuni li jiddependu fuq il-benefiċċji soċjali?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dan ir-rapport?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ma naqbilx mal-premessi li qiegħed jagħmel l-Onor.

Membru fil-mistoqsija tiegħu.

RABAT - PJAZZA TAL-LANDRIJIET - BOZZA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li l-unika bozza li hemm fil-pjazza tal-Landrijiet, Rabat, ilha maqtugħa għal aktar minn erba' ġimgħat, jista' l-Ministru jara li din terġa' tinxtegħel mill-aktar fis possibbli?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li l-manutenzjoni mehtiega fuq il- bozza fil-pjazza msemmija saret fit-18 ta` Novembru, 1999.

SPTAR SAN FILEP - MEWTA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslet l-inkjesta li fetħet il-pulizija dwar il-mewta li kien hemm f'Ottubru, 1999 fl-isptar San Filep?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-inkjesta dwar dan il-każ li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant għadha m'hijiex konkluża.

PRESIDENT MALTESE CULTURAL ASSOCIATION

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-korrispondenza datata 8 ta' Novembru, 1999 mill-President Maltese Cultural Association - li ismu qed jintbagħat separatament - jista' l-Prim Ministru jinforma lill-Kamra bil-konsiderazzjoni li għamel l-uffiċċju tal- Prim Ministru dwar dan il-każ?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li l-Convention of Leaders of Associations of Maltese Abroad and of Maltese Origin qed tiġi organizzata mill-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin, flimkien mal-kummissjoni ta' l- emigranti.

L-uffiċċju tiegħi informa b'dan lill-president tal-Maltese Cultural Association filwaqt li għadda kopja ta' l-ittra tiegħu lill- ministru ta' l-affarijiet barranin għal konsiderazzjoni tagħhom.

EU - OECD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li f'ħarġa riċenti ta' l-OECD, nikkwota l-kliem eżatt, "the annual monetary value of gross transfers from consumers and taxpayers to agricultural produce arising from policy measures creating a gap between domestic market prices and border price of a specific agriculture commodity measured at the farm gate level" huwa kkalkolat li jiswa lill-familji membri ta' Unjoni Ewropea ta' erba' persuni madwar Lm600 fis-sena, jista' l- Ministru jgħid għaliex huwa jsejjaħ effetti bħal dawn li ġġib sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea fuq il-familji Maltin u Għawdxin, bħala ħrejjef?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor Interpellant illi messu jaf illi din il-mistoqsija parlamentari DIĠA GĦAMILHA permezz ta' mistoqsija parlamentari numru 11489 li ġiet imwieġba fis-seduta precedenti.

Pero' nerġa' nikkonferma li hekk huma, xejn ħlief ħrejjef.

STATEMENTING BOARD

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 10413 li staqsejtu aktar minn xahar ilu li kienet tirriferi għall-mistoqsija parlamentari numru 8810 li staqsejtu aktar minn erba' xhur ilu?

Jista' l- Ministru jispjega kif għaddew iżjed minn erba' xhur u t-tweġiba għadha ma ngħatatx "għax it-tagħrif .... mhux komplut"?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra iktar kmieni f'din is-Seduta.

TARZNA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 11219 li oriġinarjament saret lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi u li ġiet riferuta lilek u cioe: peress li dan l-aħħar il-GWU qalet li ma kenitx lesta li taċċetta ħlas ta' arretrati lill-ħaddiema tat-Tarzna f'forma ta' bonus, jista' jinforma lill-Kamra jekk hux veru li l-istess GWU aċċettat din il-kondizzjoni f'każijiet simili imma f'kumpanniji oħra tal-gvern?

Jekk fil-pożittiv, jista' l-Ministru jispeċifika għal-liema każi l-union aċċettat dawn il-kondizzjonijiet u jgħid x'qed iwassal lil union issa ma taċċettax din il-ħaġa għal ħaddiema tat-tarzna?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant jagħmel riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 11730.

ŻEBBUĠ - TRIQ PROF.

DANIEL CALLUS - ILMA TAX-XITA

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru għat- Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx ħsieb li tissolva l-problema gravi li qed jiffaċċjaw ir-residenti ta' Triq Prof. Daniel Callus, Żebbuġ, f'dak li jirrigwarda kontroll ta' l-ilma li jinġabar wara maltempata xita?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-dipartiment qiegħed jieħu passi biex tiġi akkwistata l-art li fuqha trid tgħaddi t-triq li tgħaqqad Triq D. Callus ma' Triq F. Mattei biex din tkun asfaltata u b`hekk tinqata' l- problema ta` l-għargħar.

*** EU DIRECTORATE - POLICY OFFICERS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jara f'liema stadju wasal il-proċess ta' l- għażla ta' policy officers fi ħdan l-EU directorate, liema proċess inbeda f'Mejju li għadda?

Huwa possibbli li jingħad sa meta se jkunu ġew magħżula dawn il-policy officers?

ONOR.

JOE BORG: Il-proċess ta' l-għażla tal-Policy Officers huwa kondott mill-Kummissjoni tas-Servizz Pubbliku u kwalunkwe referenza għal dan il- proċess għandha ssir lill-istess Kummissjoni.

Nista, pero, ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li sar il-proċess tal- interviews u r-rapport relattiv intbagħat lill-kummissjoni tas-servizz pubbliku.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Mnistru jagħti n-numru ta' persuni li qed jirreġistraw għax-xogħol illum, skond is-sess, l-etajiet maqsumin f'perijodu ta' ħames snin, iż-żmien ta' kemm ilhom jirreġistraw, x'tip ta'xogħol qed jirreġistraw għalih u xi kwalifiki edukattivi għandhom, f'kull lokal f'Malta u f'Għawdex?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mhux possibbli li tingħata l-informazzjoni kollha li ġiet mitluba, minħabba l-volum tax-xogħol li jrid isir.

Madanakollu, poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra tabella bl-informazzjoni mitluba għax-xahar ta' Ottubru 1999.

IMPJIEGI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti n-numru ta' persuni li qed jaħdmu llum, skond is-sess, l-etajiet maqsumin f'perijodu ta' ħames snin, il-grad u t-tip ta' xogħol li qed jagħmlu u l-kwalifiki edukattivi, f'kull lokal f'Malta u f'Għawdex?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mhux possibbli li tingħata l-informazzjoni kollha li ġiet mitluba minħabba l-volum ta' xogħol li jrid isir.

Madanakollu, poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba kif inhi illum.

PIXXINA NAZZJONALI - OFFERTI GĦAL DOME

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għal-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10818, jista' issa jgħid kemm saru offerti għall-dome fuq il-pixxina nazzjonali u minn min saru?

Kemm kienet kull offerta?

Il-bord tal-pixxina nazzjonali kkonsidra l-proposti tekniċi?

Min huma l-esperti tekniċi li ġew/se jiġu kkonsultati dwar dan?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li kien hemm 17-il proposta miftuħa mill- Bord tat-Tmexxija tal-Pixxina Nazzjonali fil-preżenza ta' uffiċjal mid- Dipartiment tal-Kuntratti u numru ta' partijiet interessati li ssottomettew il-proposti rispettivi tagħhom.

Għandu jinkiseb parir tekniku fuq il-proġett tal-Pixxina Nazzjonali dwar l- impatt ta' l-istrutturi proposti fuq l-istruttura eżistenti.

Informat li l-Kunsiderazzjonijiet ta' natura finanzjarja huma maħsuba li jinfetħu mid-Dipartiment tal-Kuntratti f'każ li tittieħed xi deċiżjoni aħħarija dwar it-twaqqif ta' struttura biex titgħatta l-Pixxina Nazzjonali.

YACHT MARINA - PONTOONS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru issa twieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 11197?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li l-użu li qed isir mill-ispazju li baqa' fil-Port ta' l-Imġarr ma jippermettix li jiġu nstallati pontoons oħra billi dawn ikunu jostakolaw l-irmiġġjar u l-manuvrar tal-vapuri li jużaw l-istess port.

PRIĠUNIERI - AMNESTIJA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista'l- Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 11387 li oriġinarjment saret lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali u li ġiet riferuta lilek u cioe': jista' l-Ministru jagħti lista dettaljata ta'l-amnestiji kollha li ngħataw minn gvernijiet differenti mill-1971 'l hawn, inkluż id-data ta' meta ingħataw, mil-liema gvern ingħataw, x'kienet tgħid l-amnestija u x'kienet l-okkażjoni għal kull amnestija?

ONOR.

TONIO BORG: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba.

SPTAR SAN LUQA - MAIN OPERATING THEATRE

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jara jekk huwiex possibbli li tiġi rranġata s-sistema tat- telephones tal-main operating theatre, għax kif jistgħu jikkonfermaw uħud mit-telephone operators ta' St Luke's sar diffiċli biex tgħaddi call minn barra u jirrispondik f'qasir żmien?

Possibbli wkoll li fit-theatres u fir- recovery room terġa' tiddaħħal il-call waiting u l-feature command li kienet ta' utilita' kbira?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Is-suġġerimenti ta`l-Onor.

Interpellant qed jiġi studjat.

F`din il-materja jinħtieġ jinstab il-bilanċ bejn il-ħtieġa ta` komunikazzjoni minn barra l-Isptar mat-tejatri ta` l-operazzjonijiet mingħajr ma jiġi disturbat b`mod esaġerat l-istaff waqt il-qadi ta` dmirijietu.

SAĦĦA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 11293?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li fl-Isptar San Luqa u fl-Isptar Karen Grech, mill-1 ta`Jannar 1999 sa 30 ta` Settembru 1999 saru, 11,615 operazzjoni taħt GA (General Anaesthesia); 370 operazzjoni taħt Spinal Anaesthesia; 3,205 operazzjonijiet taħt Local Anaesthesia u 1,578 operazzjoniji taħt Local Amnaesthesia with Sedation.

L-informazzjoni minn Ottubru s`issa għada qed tinġabar.

ETC - PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jirrispondi l- mistoqsija parlamentari numru 11113?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sa l-aħħar t'Ottubru 1999, in-numru ta' persuni b'diżabilita' rreġistrati mal-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' kien ta' 6340 persuna waqt li n-numru ta' persuni b'diżabilita' li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol f'Malta u Għawdex kien ta' 314.

Il-permessi għar-"Reserved Parking" quddiem djar ta' persuni b'diżabilita' joħorġu mit-"Traffic Control Board" u għalhekk din l-informazzjoni għandha tintalab lill-Ministru responsabbli.

LOTTU PUBBLIKU - SUPER 5/SCRATCH AND WIN

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'mekkaniżmu qiegħed ikun ppjanat biex fondi mil- lotterija Super 5 u Scratch and Win li, skond il-liġi għandhom ikunu mgħoddija għall-għajnuna ta' l-isport u oqsma oħra, ikunu jistgħu jibqgħu jgħaddu għal dawn l-iskopijiet meta d-Dipartiment tal-Lottu jkun privatizzat?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li dawn huma kunsiderazzjonijiet li jittieħdu waqt il-proċess ta` privatiżżazzjoni.

LOTTU PUBBLIKU - SCRATCH AND WIN

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'persentaġġ tad-dħul mil-Lotterija Scratch and Win suppost ikun mgħoddi bil-liġi għall-ħidma fl-isports jew għajnuna soċjali jew għajnuniet oħra?

Jista' jingħad ukoll kemm hemm fondi akkumulati mis-snin passati għal dawn l-iskopijiet?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li mir- Regolamenti u mhux mill-Liġi joħroġ li d-dħul kollu mill-Lotterija Scratch and Win jgħaddi għall-ħidma fl-isport u oġġettivi ta` natura soċjali u ċivika.

L-ammont akkumulat f`dan il-fond u ta` Lm650,000.

LOTTU PUBBLIKU - SUPER FIVE

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'persentaġġ tad-dħul mil-Lotterija Super Five li suppost ikun mgħoddi bil-liġi għall-ħidma fl-isports jew għajnuna soċjali jew għajnuniet oħra?

Jista' jingħad ukoll kemm hemm fondi akkumulati mis- snin passati għal dawn l-iskopijiet?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li mir- Regolamenti tal-Lotterija Super 5 u mhux mill-Liġi, joħroġ li mill-ammont totali ta` bejgħ tas-Super 5, għaxra fil mija (10%) jiġi allokat biex jitħallsu l-kummissjonijiet fuq il-bejgħ u s-sussidji li jista` jalloka l- Ministru tal-Finanzi għall-attivitajiet sportivi jew xi attivitajiet oħra.

Fondi akkumulati minn din il-logħba ma hemm xejn.

KUNSILLI LOKALI - ELEZZJONIJIET

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu u min kienu l-kandidati li kkontestaw l-elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali tal-Birgu, Luqa, Attard, Safi u Bormla fl-elezzjonijiet li saru f'Marzu 1995 u f'Marzu 1998?

Jista' l-Ministru jgħid kull kandidat, kandidat b'kandidat, x'okkupazzjoni ta' mpjieg jew xorta oħra ddikjara fl-applikazzjoni li ssottometta quddiem il-Kummissjoni Elettorali?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob l-Onor.

Interpellant biex jirreferi il- mistoqsija lill-Ministru responsabbli mill-Kummissjoni Elettorali.

KUMMISSJONI ELETTORALI - ELEZZJONIJIET GĦALL-KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienu u f'kemm ammonti kienu l-kandidati li kkontestaw l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali tal-Birgu, Luqa, Attard, Safi u Bormla fl-elezzjonijiet li saru f'Marzu ta' l-1998 u f'Marzu ta' l-1995?

Jista' l-Prim Ministru jgħid kull kandidat, kandidat b'kandidat, x'okkupazzjoni ta' mpjieg jew xorta oħra ddikjara fl-applikazzjoni li issottometta quddiem il-Kummissjoni Elettorali?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: In-numru ta' kandidati li kkontestaw l- elezzjonijiet għall-Kunsilli Lokali f'Marzu 1998 għall-Birgu, Luqa, Attard u Safi kien ta' 36 mqassmin hekk:

|9 |Birgu | |11 |Luqa | |11 |Attard | |5 |Safi |

Għal Bormla ma kienx hemm elezzjonijiet f'Marzu 1998.

Lista tal-kandidati u l-impjieg jew xogħol ieħor li ddikjaraw man- nominazzjoni tagħhom hija hawnhekk mehmuża.

Imkien f'Malta u f'Għawdex ma saru elezzjonijiet għall-Kunsilli Lokali f'Marzu 1995.

KURRIKULU NAZZJONALI ĠDID - MATSEC

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi konkreti ttieħdu s'issa biex il-bord tal- Matsec jiżgura li fit-tfassil tal-karti ta'l-eżamijiet tas-SEC jiġu riflessi l-bidliet li se jseħħu bid-dħul tal-Kurrikulu Nazzjonali Ġdid għal dawk f'eta' bejn it-3 u s-16-il sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien stess iltqajt mal-Bord tal-MATSEC fis-26 ta' Ottubru.

Il-Bord ġie mitlub jassigura li meta l-Kurrikulu Minimu Nazzjonali l-ġdid jiġi fis-seħħ, ikun hemm qbil bejn iż-żewġ sistemi (l- eżamijiet tal-Matsec u l-Kurrikulu Minimu Nazzjonali) sabiex dawn jintegraw bla ebda skossi jew problemi għall-istudenti.

Il-Matsec Board qiegħed jikkonsidra l-passi meħtieġa.

Informat ukoll li bħalissa qiegħda ssir ħidma ta' reviżjoni tas-sillabi kollha li jwasslu sas-sena 2004.

Fuq dawn il-Bordijiet tas-Sillabi hemm l- Education Officers tad-Diviżjoni, għalliema mill-iskejjel ta' l-istat u dawk tal-privat, kif ukoll membri mill-Universita`.

Dawn kollha jingħataw istruzzjonijiet biex iqisu x'jgħid il-Kurrikulu Minimu Nazzjonali l-ġdid.

UNIVERSITA' - ĊENTRU GĦALL-ISTUDJI TAR-RESTAWR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'rikonoxximent akkademiku se jkun hemm għall- korsijiet taċ-Ċentru għall-Istudji tar-Restawr min-naħa ta' l-Universita' ta' Malta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Istitut għall-Istudji fir-Restawr li hu inkorporat fiċ-Ċentru Malti għar-Restawr jorganizza diversi korsijiet, kemm qosra, kif ukoll Diploma ta' tlett snin u Degree ta' erba' snin.

Dan iċ-Ċentru twaqqaf bi sħab bejn l-Universita` ta' Malta u l-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u għalhekk hu mistenni li l-Universita` tagħti rikonoxximent akkademiku sħiħ għall-korsijiet ta' l-Istitut għall-Istudji fir-Restawr bil-proċedura li tistabbilixxi l-Liġi dwar l-Edukazzjoni.

Skond l-artiklu 5 ta' l-istatut tiegħu, iċ-Ċentru Malti għar-Restawr għandu l-jedd li jagħti kwalifiċi anke sal-livell ta' Degree f'ko-operazzjoni ma' l-Universita` ta' Malta.

Hu mistenni li, anke kif isir f'każijiet oħra, id- degree taċ-Ċentru Malti tar-Restawr tingħata saħansitra bil-boll ta' l- Universita` ta' Malta.

Għalkemm għad fadal erba' snin qabel ma jispiċċaw il-kors l-ewwel studenti taċ-Ċentru, inbdew il-proċeduri biex dawn l- arranġamenti jiġu formalizzati.

Ta' min jgħid li, minbarra r-rikonoxximent sħiħ mill-Universita` ta' Malta, qiegħda ssir ħidma biex il-korsijiet taċ-Ċentru Malti għar-Restawr jiġu rikonoxxuti minn Universitajiet u Istituzzjonijiet barranin.

ĊENTRU GĦALL-ISTUDJI TAR-RESTAWR - STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi studenti taċ-Ċentru għall-Istudji tar- Restawr li applikaw biex jieħdu l-flus li huma ntitolati għalihom studenti post-sekondarji u terzjarji lokali?

Kemm hemm studenti li fil-fatt se jieħdu dawn il-flus?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Bord ta' l-Għotjiet ta' Manteniment lill-Istudenti irċieva ħames applikazzjonijiet minn studenti mill-Istitut għall-Istudji tar-Restawr u oħra minn student ieħor ta' l-istess Istitut li għandu 'l fuq minn 30 sena biex jieħdu l-flus li huma intitolati għalihom studenti post-sekondarji u terzjarji lokali.

Il-Bord qed jeżamina dawn it-talbiet fid-dawl ta' l-Avviż Legali 165 ta' l- 1999 flimkien ma' talbiet oħra li waslulu.

MELLIEĦA - TRIQ GALILEI - DRENAĠĠ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu dwar l-ilmenti msemmija fl-ittra li qed tintbagħat separatament dwar fosos u drenaġġ fi Triq Galilei fil- Kortin tal-Mellieħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nixtieq ninforma lill-Onorevoli interpellat li risposta tingħata f'seduta oħra minħabba li għadhom għaddejjin l- investigazzjonijiet mid-Dipartiment tas-Saħħa.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - VOT RIKORRENTI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tikkonferma illi l-ammont kollu taħt il-Vot Rikorrenti fil- Ministeru għal Għawdex ġie minfuq?

Tista' l-Ministru tikkonferma wkoll illi n-nefqa taħt il-Vot Rikorrenti issuperat l-ammont attwalment ivvotat għas-sena 1999?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li l-ammont ivvutat taħt il-Vot Rikurrenti tal-Ministeru għal Għawdex għas-sena 1999 għadu mhux minfuq kollu.

BEJJIEGĦA BARRANIN - PERMESSI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'permessi kellhom jagħmlu dawk il- barranin li għandna f'Malta jbiegħu prodotti ta' pajjiżhom, li huma armati fit-toroq speċjalment dawk li hemm fil-Furjana?

Kemm kien hemm applikazzjonijiet ta' din ix-xorta fl-1999 sal-lum?

Mil-liema pajjiż ġew?

Kemm qed iħallsu għal dawn il-permessi?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-ghoti jew ħruġ ta` permessi lil bejjiegha barranin mhix responsabbilta` ta` dan il-Ministeru.

Ghaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l-Mistoqsija lill-Ministeru konċernat.

ROMOL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta se tiġi fis-seħħ li romol u ġenituri waħedhom ma jħallsux taxxa bħallikieku kienu xebbiet u ġuvintur, skond il-wegħda tal-Partit Nazzjonalista fl-aħħar elezzjoni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-ħlas tat-Taxxa tad-Dħul, li donnu qed jirreferi għaliha l-Onor.

Membru, m'hijiex waħda mir-responsabbiltajiet tal-Ministeru tiegħi.

SKEJJEL - MARIJA REĠINA - INĊIDENT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista'l-Ministru jgħid x'wassal għall-inċident li fih weġġa' mpjegat ta' l- iskola Marija Reġina fil-Ħamrun meta intlaqat minn vettura li kienet se twassal l-istudenti, nhar il-Ġimgħa 26 ta' Novembru, 1999?

Jista'l- Ministru jikkonferma li f'dak il-ħin ma kienx hemm pulizija sabiex jikkontrolla t-traffiku?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li l-inċident hu suġġett ta' investigazzjoni mill-Pulizija u eventwali proċeduri fil-Qorti, m'hinix f'pożizzjoni li f'dan l-istadju nirrelata dwar x'wassal għall-inċident li fih weġġa' impjegat ta' l-iskola msemmija.

XOGĦLIJIET PUBBLIĊI - KONSULENT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' konsulenza qiegħda tagħti l-persuna li d- dettalji tagħha qegħdin jintbagħtu sepratatment, tad-Diviżjoni tax- Xogħlijiet Pubbliċi?

Kif intgħażel dan il-konsulent u x'qiegħed jingħata bħala ħlas għas-servizzi tiegħu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-kariga tal-persuna msemmija hija ta' Executive fl-Arts Centre.

Din il-persuna ntgħażlet minn Bord ta' Għażla wara sejħa għall-applikazzjonijiet li dehret fil-ġurnali lokali.

Il-post ta' Executive - Arts Centre għandu salarju ta' Lm8,392 fis-sena.

Qed jingħata ukoll allowance ta' Lm50 fix-xahar għall-petrol.

EU - MALTACOM

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'kien il-valur ta' l-għotja li l- Unjoni Ewropea li kienet se tagħti lill-Maltacom għall-proġetti ta' tneħħija ta' cables tat-telephone minn mal-ħitan tal-Belt Valletta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Is-somma kienet tammonta għal żewġ miljuni ECU.

Dwar l-istess materja, nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija numru 10613 fis-Seduta numru 163.

ĦLAS TA' TAXXA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' persuni li għal fini ta' taxxa fuq l-income matul is-sena li għaddiet iddikjaraw li kellhom dħul ta' aktar minn: (a) Lm5,000 - Lm5,999; (b) Lm6,000 - Lm6,999; (c) Lm7,000 - Lm7,999; (d) Lm8,000 - Lm8,999; (e) Lm9,000 - Lm9,999; (f) Lm10,000 - Lm10,999; (g) Lm11,000 - Lm11,999; u (h) aktar minn Lm12,000?

ONOR.

JOHN DALLI: Id-Data Capturing tal-formoli tat-taxxa għas-sena ta` stima 1999 għadu mhux konkluż.

L-informazzjoni tingħata iżjed `il quddiem meta jintlesta x-xogħol.

APPARTAMENTI TAL-GVERN - TIBJID

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid liema huma dawk il-flats tal-gvern li se jiġu mbajda u rranġati fil-futur qarib ġewwa Paola, Tarxien, Marsa, Gudja u Santa Luċija?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ma jkunx prudenti li wieħed jippubblika l-lista mitluba.

TARZNARI - FTEHIM

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm se jiġi jiswa lill-Gvern f'żieda fil-pagi l- ftehim milħuq bejn il-gvern u t-tarznari riċentement?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant jagħmel riferenza għall-Mistoqsija Numru 11360.

RAĦAL ĠDID - PELICAN LIGHTS

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara x'inhi l-possibbilta' li jsiru pelican lights quddiem il-Knisja ta' Sant'Antnin f'Raħal Ġdid minflok iż- żebra crossing preżenti minħabba li xorta waħda kważi ta' kuljum, minħabba l-ispeed eċċessiv tal-karozzi li bih il-vetturi jkunu telgħin it-telgħa diversi pedestrians qed jisfaw kważi mtajra minn fuq iż-żebra crossing?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-Dipartiment tat-Toroq qed jikkonsidra dan ix-xogħol u qed f`diskussjonijiet mal-Bord tal-Kontroll tat- Traffiku għall-implementar tiegħu.

DJAR

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-post li l-partikolaritajiet tiegħu qed jintbagħtu separatament huwiex vojt jew għand min qiegħed peress li dejjem magħluq?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dan il-fond inħareġ għall-allokazzjoni taħt Avviż Numru 63.

L-allokazzjonijiet taħt din l-Iskema għadhom qegħdin sejrin peress li l-lista tar-Reserve listed applicants tiskadi s-7 ta' Lulju 2000.

RAĦAL ĠDID - TISWIJA TA' BANKINI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 11676 li oriġinarjament saret lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali u li issa ġiet riferuta lilek, ċioe': b'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 11511, peress li Triq Għajn Dwieli, Raħal Ġdid hija triq arterjali, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx ħsieb li jsiru dawn il-bankini?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mhux ippjanat f'dan l-istadju li jsiru l- bankini msemmija mill-Onor.

Interpellant.

MANOEL ISLAND - TNEĦĦIJA TA' ŻEJT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru issa jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 11673?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li ż-żejt li hemm f'Manoel Island qed jittieħed għar-riċiklaġġ.

Id-dipartiment għall-Ħarsien ta' l- Ambjent informa b'dan lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar, lid-Diviżjoni tas- Saħħa u lid-Dipartiment tax-Xogħol għal kull interess li dawn l-entitajiet jista' jkollhom f'din l-attivita'.

Id-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent qed jissorvelja li l-affarijiet isiru kif suppost.

Dan iż-żejt hu materjal perikoluż.

L-Onor.

Interpellant hu mitlub li jsaqsi l-Ministri konċernati mis-saħħa pubblika u mis-saħħa fuq il-post tax-xogħol rigward l-effett li dan iż-żejt jista' jkollu fuq is-saħħa tal-bniedem.

QRATI - GĦAJNUNA LEGALI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm intnefqu flus f'għajnuna legali mill-Gvern fis-snin 1995,1996,1997 u 1998?

Jista' wkoll taħt forma separata u mingħajr ma jissemmew ismijiet jiġu annessi listi tad- dħul tal-persuni li pperċepew dawn wieħed wieħed?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni ghadha qed tinġabar u risposta tinghata f`seduta oħra.

QORTI - KOTBA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk kemm-il darba numru ta' kotba llustrati u sbieħ li kienu ġew konfiskati matul l- gwerra u li kienu jinsabu għal numru ta' snin fl-arkivji tal-Qorti l-Belt humiex miżmuma f'post tajjeb u jekk iva, fejn?

ONOR.

AUSTIN GATT: Peress illi ghad hemm xi riċerki xi jsiru, ir- risposta tinghata aktar tard.

ĊIMITERJU TA' L-ADDOLORATA - KAPPELLA GOTIKA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonsidra s-suġġeriment li jibgħat rappreżentant tad-Dipartiment tal-Kultura sabiex jeżamina l-istat tal- kappella gotika li hemm ġewwa ċ-Ċimiterju ta' l-Addolorata billi jidher li hemm xi ħsarat u tkisser?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-Dipartiment tal-Kultura m'għandux ir- responsabilita` għal manutenzjoni tal-Kappella ġewwa ċ-Ċimiterju ta' l- Addolorata.

SAĦĦA - SLEEP DISORDER CLINIC

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk hux qed isiru xi arranġamenti għal sleep disorder clinic?

Jekk inxtarax l-apparat u jekk hemmx personel li qed jieħdu xi forma ta' speċjalizzazzjoni, fejn u kemm-il darba?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid meta saret s-sejħa għall-applikazzjoni, min kien intitolat li applika u min intgħażel?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-arranġamenti għal sleep disorders clinic huma wieqfa sakemm jiġu mpjegati sleep technologists.

L-apparat (polysommograph) ġie `commissioned' fi Frar 1999.

Żewġ persuni tekniċi ġew mibgħuta dak iż-żmien (Frar 1999) għal kors intensiv ta' ġimgħa ġo Lane For Sleep Laboratory ġo St Thomas's Hospital London sabiex ikunu jistgħu jgħinu fil-commissioning tal-apparat.

Dawn intgħażlu peress li lokalment kienu l-uniċi tnejn b'esperjenza fi sleep studies.

KUNSILLI LOKALI - GWARDJANI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex proprju issa qed jintalab ċ- ċertifikat ta' l-ischool leaving certificate lil dawk l-applikanti li għamlu l-course kollu b'suċċess għal gwardjani tal-kunsilli lokali u dan żgur fil-każ Ref. tiegħu LWA/53/97?

Il-Ministru jara li ladarba din ma kenitx mitluba fl-applikazzjoni oriġinali, m'għandhiex tintalab issa?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ghalkemm dan il-Ministeru mhux responsabbli ghall- ħruġ ta` liċenzji ta``wardens` liema responsabilita hi tal-Kummissarju tal- Pulizija, nista` nghid illi l-ħtieġa ta` `school leaving certificate` toħroġ mir-Regolamenti dwar il-Gwardjani Lokali tal-1996.

QORTI TA' L-APPELL

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Il-Ministru jara li wara d-deċiżjoni mill-Qorti ta' l-Appell sede Ċivili fil-każ Monsinjur Dun Joseph Vella Gauci vs l-Awtorita' tax- Xandir, deċiża riċentement fis-17/11/99 fejn l-appell ġie mċaħħad fuq teknikalita' proċedurali, l-Awtorita' tax-Xandir għandha tara li ma toħloqx pożizzjoni diskriminatorja fl-għoti ta' liċenzja għall-community radio service lill-Katidral tal-Belt Victoria, Għawdex?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Onor.

Interpellant hu mitlub jaghmel id-domanda tieghu lill-Ministru konċernat.

MIA - EX-CHAIRMAN

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid għaliex l-ex-Chairman tal-MIA, is- Sur Nicky Degiorgio meta jsiefer jħalli l-karozza fir-restriced area fejn iħalluhom il-managers u li wkoll fejn qed iħalli d-driver taċ-chairman, is- Sur Zammit ukoll?

Il-Ministru ma jarax li dan l-abbuż fis-sigurta għandu jieqaf minnufih?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onorevoli Interpellant li z- zona msemmija, jigifieri fil-mina taht it-Terminal, mhijiex zona ta' sigurta', li x-xufier taċ-Chairman jipparkja l-karozza tiegħu fil-mina wara vendikazzjoni li saritlu fuq il-karozza personali tiegħu u li l-allegat abbuż fis-sigurta ma jeżistix.

MOSTA - TRIQ IL-WAQQAFA - KAROZZI ABBANDUNATI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu jżomm lill-Kummissarju milli jieħu l-azzjoni meħtieġa skond il-liġi kif awtorizzat u jneħħi l-iżgombru ta' karozzi abbandunati li jinsabu fi Triq il-Waqqafa, Mosta, wara l-ground tal- football?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-vetturi li rrifera għalihom l- Onor. Interpellant tneħħew.

EDUKAZZJONI - INĠUSTIZZJA MA' STUDENT

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jara għaliex ma ġiex meħud in konsiderazzjoni l-fatt li l- istudent ta' l-iskola primarja tal-Mosta, li l-partikularitajiet tiegħu qed jintbagħtu separatament, li għandu 10 snin u minħabba mard ma setax jagħmel l-eżamijiet f'Ġunju li għadda u per konsegwenza tpoġġa fil-klassi 6th G?

Jista' l-Ministru jara li ma tkompliex tissokta din l-inġustizzja fil- konfront ta' dan l-istudent?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li meta t-tfal fil-primarja ma joqgħodux għall-eżami annwali hija l-proċedura li jittieħed in konsiderazzjoni l- eżami ta' nofs is-sena.

Jinstab minn kien il-kandidat li ġab marki aktar u dak li ġab marki anqas u il-kandidat li ma qagħadx għall-eżami jiġi kkunsidrat li ġab il-marki ta' bejniethom.

Dan kien il-proċess li l-awtoritajiet ta' l-iskola segwew f'dan il-każ ukoll.

Informat ukoll li meta wieħed jikkonsidra ukoll l-order of merit ta' dan it- tifel bejn Year 4 u Year 5 ma' dak li ingħatalu biex tela' Year 6, l- awtoritajiet ta' l-iskola isostnu li qatt ma saret jew kien hemm ħsieb li ssir xi inġustizzja.

DJAR - SUSSIDJU

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista l-Viċi Prim Ministru jara li fil-każ ta' persuna li isimha qed jintbagħat separatament u li huwa handicapped, u li biex jinħasel bl-għajnuna tal-membri tal-familja tiegħu kellu jagħmel shower u nefaq is-somma ta' Lm261 bil-VAT b'kollox, għandux jiġi mogħti l- għajnuna meħtieġa f'sussidju bħalma jiġri f'każijiet oħra u dan peress li sal-lum għalkemm l-awtoritajiet ġew informati b'dan kollu, għadhom qed jirrifjutaw li jgħinuh u peress li dan huwa każ ta' persuna li jgħix ma martu u tlett itfal li ma jaħdmux u għandu biss pensjoni bħala dħul?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li dan huwa każ li għandu jiġi indirizzat minnufih?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Minn "records ta' l-Awtorita' tad-Djar ma jirriżultax li l-persuna imsemmija għamlet xi applikazzjoni taħt xi skema minn tagħha.

Lanqas jirriżulta li għamlet xi talba f'dan is-sens.

Sa dan it-tant il-"Customer Care Unit" ta' l-Awtorita' tad-Djar ser tikkomunika mal-persuna konċernata biex tinvestiga il-każ. ___________________