MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 1 Is-Sibt, 24 ta' Ottubru, 1998 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT NINTH PARLIAMENT Seduta Nru. 1

Sitting No. 1

Is-Sibt, 24 ta' Ottubru, 1998

Saturday, 24th October, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fl-10.54 a.m.

The House of Representatives met in Parliament Hall, the Palace, Valletta at 10.54 a.m.

Talba

Prayers

SEDUTA NRU.

SITTING NO.

Is-Sibt, 24 ta' Ottubru, 1998

Saturday, 24th October, 1998

WERREJ

CONTENTS TILTAQA' L-KAMRA 1

SUMMONING OF THE HOUSE OF REPRESENTATIVES 1

RIŻULTATI TA' L-ELEZZJONIJIET ĠENERALI TAL-5 TA' SETTEMBRU 1998

U L-ELEZZJONIJIET KAŻWALI LI SARU FIT-23 TA' SETTEMBRU 1998.

RESULTS OF THE GENERAL ELECTIONS HELD ON THE 5TH SEPTEMBER 1998

AND THE CASUAL ELECTIONS HELD ON THE 23RD SEPTEMBER 1998.

ELEZZJONI TA' SPEAKER 2

ELECTION OF SPEAKER 2

ELEZZJONI TA' DEPUTY SPEAKER 6

ELECTION OF DEPUTY SPEAKER 6

ĠURAMENT TA' LEALTA` 9

OATH OF ALLEGIANCE 9

TQEGĦID TA' KARTI 10

LAYING OF PAPERS 10

DISKORS TAL-PRESIDENT TA' MALTA 10

ADDRESS BY THE PRESIDENT OF MALTA 10

AVVIŻ TA' MOZZJONI GĦALL-INDIRIZZ TAL-PRESIDENT TA' MALTA BI TWEĠIBA

GĦAD-DISKORS TIEGĦU 20

NOTICE OF MOTION FOR AN ADDRESS TO THE PRESIDENT IN REPLY TO HIS SPEECH 20

ELEZZJONI TA' DEPUTY CHAIRMAN TAL KUMITATI 21

ELECTION OF DEPUTY CHAIRMAN OF COMMITTEES 21

ĦIN TAL-MISTOQSIJIET 22

QUESTION TIME 22

ASSENZA INEVITABBLI TA' L-ONOREVOLI SPEAKER JEW TAL-PRESIDENT

TAL-KUMITATI 23

INEVITABLE ABSENCE OF THE HON.

SPEAKER OR OF THE CHAIRMAN

OF COMMITTEES 23

IL-MINUTI U L-AĠENDA JSIRU BIL-MALTI BISS 23

MINUTES AND AGENDA IN MALTESE ONLY 23

MOZZJONI BIEX TISSOSPENDI L-ORDNI PERMANENTI NRU.

173 24

MOTION SUSPENDING STANDING ORDER NO.

173 24

AĠĠORNAMENT 24

ADJOURNMENT 24

TILTAQA' L-KAMRA

SUMMONING OF THE HOUSE OF REPRESENTATIVES

L-Iskrivan tal-Kamra, is-Sur Richard J. Cauchi, qara l-Proklama VIII ta' l- 1998 li tlaqqa' l-Parlament.

The Clerk of the House of Representatives, Mr Richard J. Cauchi, read out Proclamation No VIII of 1998 summoning Parliament.

RIŻULTATI TA' L-ELEZZJONIJIET ĠENERALI TAL-5 TA' SETTEMBRU 1998 U L- ELEZZJONIJIET KAŻWALI LI SARU FIT-23 TA' SETTEMBRU 1998.

RESULTS OF THE GENERAL ELECTIONS HELD ON THE 5TH SEPTEMBER 1998 AND THE CASUAL ELECTIONS HELD ON THE 23RD SEPTEMBER 1998.

L-Iskrivan tal-Kamra qara r-riżultati ta' l-Elezzjonijiet Ġenerali li saru fil-5 ta' Settembru, 1998 u r-Riżultati Każwali tat-23 ta' Settembru, 1998 biex jimtlew il-postijiet ta' tmien Onorevoli Membri (Artikolu 37 ta' l- Ordinanza XXXIV/39 dwar il-votazzjoni fl-Elezzjonijiet).

The Clerk of the House read out the results of the General Elections held on the 5th September 1998 and the results of the Casual Elections held on the 23rd September, 1998 to fill the seats vacated by eight Honourable Members (Section 37 of the Electoral (Polling) Ordinance XXXIV/39).

ELEZZJONI TA' SPEAKER

ELECTION OF SPEAKER

L-Iskrivan tal-Kamra jippresjedi.

L-ISKRIVAN TAL-KAMRA: Onorevoli Membri, ninsab informat li hawn ftehim bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra li r-rappreżentanti tal-media, inkluż id-DOI, ikollhom il-permess jiffilmjaw minn ġewwa l-Kamra l-ġurament ta' l- Onorevoli Speaker u d-dħul ta' l-Eċċellenza Tiegħu l-President ta' Malta.

L-istess ftehim ikopri li fotografi jkunu jistgħu jidħlu fil-Kamra sabiex jiġbdu ritratti malli l-Eċċellenza Tiegħu l-President ta' Malta jibda d- diskors tiegħu.

F'dawk il-mumenti l-media jkollha wkoll iċ-ċans li tiġbed filmati taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Id-DOI jista' jiġbed ritratti mill-Kamra stess ta' l-għoti tal-ġurament tad-deputati.

L-ISKRIVAN TAL-KAMRA: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Nipproponi li s-Sur Anton Tabone jiġi maħtur speaker ta' din il-Kamra.

L-ISKRIVAN TAL-KAMRA: Min jissekonda?

ONOR.

GUIDO de MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin): Nissekonda.

L-ISKRIVAN TAL-KAMRA: Rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, daqs ġimgħatejn ilu l-Onor.

George Vella u jiena kellna laqgħa mal-Prim Ministru u l-Onor.

Gonzi.

Nikkonferma li f'din il-laqgħa tkellimna dwar l- arranġamenti li qegħdin ngħaddu minnhom illum.

Il-Prim Ministru qalilna li l-Gvern kien iddeċieda li jinnomina lis-Sur Anton Tabone bħala speaker tal- Kamra u staqsiena jekk kenitx ix-xewqa ta' l-Oppożizzjoni li tinnomina deputy speaker minn din in-naħa.

Aħna ddiskutejna din il-ħaġa mal-grupp parlamentari Laburista u nista' nikkomunika lill-Kamra x'inhuma l-analisi u r-riflessjonijiet li għamlet in-naħa Laburista ta' din il-proposta.

L-ewwelnett infakkar li fl-aħħar żewġ leġislaturi kien hemm qbil dwar nomina ta' speaker u nomina ta' deputy speaker, fis-sens li l-gvern kien jistaqsi lin-naħa ta' l-oppożizjoni jekk għandhiex pjaċir bin-nomina ta' l- ispeaker propost u, wara li tkun ingħatat xi forma ta' rakkmandazzjoni min- naħa ta' l-oppożizzjoni fuq il-persuna nominata, ikun hemm qbil li d-deputy speaker ikun min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Din kienet il-proċedura li ġiet segwita fl-1992 fir-rigward tan-nomina ta' l-Avukat Gonzi li qabel dik is- sena kien diġa' speaker u anke fir-rigward tan-Nutar Myriam Spiteri Debono fil-legislatura li bdiet fl-1996.

Din id-darba nnotajna li l-Gvern qabad u ddeċieda li bħala speaker se jkun hemm is-Sur Anton Tabone u sempliċement informa lin-naħa ta' l- oppożizzjoni.

Ċertament li aħna min-naħa tagħna ma stajniex ma narawx din il-proposta - li kienet sempliċement informazzjoni - fil-kontest tal-qagħda politika attwali.

Din il-qagħda politika hija determinata minn elezzjonijiet li saru bikrija ħafna u hija determinata wkoll mill-mod kif seta' jopera l-Gvern Laburista fil-leġislatura ta' qabel, bejn l-1996 u l- 1998, u l-mod kif mil-lum, taħt din il-leġislatura, tista' topera l- amministrazzjoni preżenti.

U ma stajniex ma ninnotawx li effettivament dawn il-modus operandi li kienu jaħdmu bejn l-1996 u l-1998 u mill-1998 'il quddiem joħolqu pożizzjoni politika anomala fil-pajjiż.

L-ewwelnett innotajna li fl-1996 u l-1998 l-elezzjonijiet ġew miġġielda taħt l-istess konfini elettorali, jiġifieri ma kien hemm l-ebda bidla bejn il-konfini elettorali ta' l-1996 u l-konfini elettorali ta' l-1998.

Kienu preċiżi u eżattament l-istess.

U bilfors li wieħed jinnota li waqt li l- konfini elettorali ta' l-1996 taw riżultat li bih il-Partit Laburista ġab tliet siġġijiet inqas f'dan il-parlament mill-Partit Nazzjonalista meta kellu maġġoranza ta' kważi 8,000 vot, ir-riżultat mogħti f'Settembru 1998 bl-istess konfini ta lill-Partit Nazzjonalista maġġoranza ta' ħames siġġijiet meta kellu maġġoranza ta' kważi 13,000 vot.

Mela l-istess konfini fl-1996 jagħtu minoranza ta' tliet siġġijiet lill-Partit Laburista u fl-1998 jagħtu maġġoranza ta' ħames siġġijiet lill-Partit Nazzjonalista meta t-tnejn ġabu maġġoranza ta' voti, nerġa' ngħid, 8,000 il-Partit Laburista fl-1996 u 13,000 il-Partit Nazzjonalista fl-1998.

Allura hemm xi ħaġa ċara li ma ''tikloxjax'' u ma ''tikloxjax'' b'mod ċar; il-konfini huma gerrymandered.

Dawn kienu konfini li nsista fuqhom il-Gvern Nazzjonalista ta' qabel l- 1996.

Aħna konna nsistejna li nagħmlu l-proċedura kostituzzjonali kollha, jiġifieri li jiġu riferuti lura lill-kummissjoni elettorali imma l-gvern ta' dak iż-żmien ippresedut mill-Onor.

Fenech Adami, illum Prim Ministru, kien irrifjuta li jwassal sa l-aħħar u jerġa' jirriferi lura l-konfini lill- kummisjoni elettorali, u dan fuq il-pretest li l-membri kollha ta' l-istess kummissjoni kienu qablu fuq il-konfini u fuq il-pretest ukoll li nofs l- istess membri kienu ġew nominati taħt il-kostituzzjoni mill-Partit Laburista, dak iż-żmien fl-oppożiżżjoni.

Mela konfini li ġew determinati b'mod arbitrarju bħal dan wasslu biex taħt il-bidla kostituzzjonali li kienet saret fl-1987/88 il-Gvern Laburista ta' bejn l-1996/98 spiċċa b'maġġoranza ta' siġġu wieħed f'dan il-parlament meta kien jixraqlu aktar, ħaġa li wasslet għad-distabilizzazzjoni politika li ġarrabna fl-1997/98 u għall-elezzjoni bikrija ta' Settembru, 1998 li mbagħad tat ir-riżultat li tat.

Allura s-sitwazzjoni hija doppjament anomala.

Jien ngħid li għandna amministrazzjoni li għalkemm hija legali, hija lleġittima.

Anke min ma jaqbilx ma' din il-verżjoni jista' jaqbel li r-regoli tal-fair play politiku ma ġewx osservati u allura mbagħad wieħed aktar u aktar irid jirrifletti fuq in-nomina tas-Sur Anton Tabone f'dan il- kontest.

Sur President, il-gvern preżenti għandu maġġoranza ta' ħames siġġijiet f'dan il-parlament, ħames siġġijiet li bil-kejl kif ħarġu l-affarijiet fl- 1996 żgur li huma eċċessivi u allura wieħed għallinqas kien jaħseb li mhux biss tiġi segwita l-proċedura ta' l-1996/98, li l-Oppożizzjoni tiġi konsultata fuq in-nomina ta' Speaker u mhux sempliċiment informata, imma kellha wkoll tiġi segwita r-regola fil-qagħda politika anomala li għandna ta' ċerta prudenza.

U x'inhi l-prudenza, Sur President?

Il-prudenza hija li meta wieħed jara li għandu din il-maġġoranza mhux mistħoqqa, allura mhux jipproċedi biex jinforma lill-Oppożizzjoni li qed jinnomina ex-deputat kandidat minn barra l-Kamra imma jissuġġerixxi għad-diskussjoni jew jinnomina speaker minn fost il-grupp parlamentari Nazzjonalista eżistenti.

U jeżisti preċedent għal din il-ħaġa.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sitwazzjoni analoga għal dak li qed niffaċċjaw illum ġrat fl-elezzjoni ta' l-1981 fejn kien hemm maġġoranza Laburista ta' tlieta li ma kenitx kompatibbli mal-minoranza ta' voti miġjuba fil-pajjiż.

Hemmhekk waqt li l- Gvern Laburista kellu ċ-ċans sħiħ - kif għamel il-Gvern preżenti - li jinnomina kandidat minn barra l-parlament, għallinqas ġiet segwita l- prudenza politika li bħala Speaker jiġi nominat membru tal-grupp parlamentari Laburista ta' dak iż-żmien li, jekk niftakar tajjeb, kien lit- Tabib Daniel Micallef.

Imma din id-darba l-Oppożizzjoni Laburista ġiet sempliċement informata bid-deċiżjoni tal-Gvern li jiġi appuntat speaker is- Sur Anton Tabone - li fuqu personalment m'aħna qed nagħmlu l-ebda rimarka negattiva - u dan fil-kontest fejn fuq bażi ta' prudenza politika kulħadd kien qed jistenna li, għallinqas f'dan il-każ, jiġi nominat speaker mill- grupp parlamentari Nazzjonalista li għandu maġġoranza ta' ħames siġġijiet mhux mistħoqqa.

Fuq din il-bażi, il-grupp parlamentari Laburista se jivvota kontra n- nomina tas-Sur Anton Tabone bħala speaker tal-Kamra tad-Deputati.

L-ISKRIVAN TAL-KAMRA: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx aktar rimarki, nistieden lill-Prim Ministru jgħaddi għall-winding-up.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiena nħoss li għandi nitkellem biss fuq il- fatti u nevita l-polemika politika.

Jiena bgħatt għall-Kap ta' l- Oppożizzjoni biex fil-preżenza tal-Ministru Gonzi niddiskuti miegħu l- andament ta' din is-seduta u kif se nġibu ruħna 'l quddiem.

L-ewwel ħaġa li nformajt biha lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni kienet id-data tal-ftuħ tal- parlament, u dwar din ma kien hemm ebda diffikulta'.

It-tieni nett informajtu dwar in-nomina ta' l-ispeaker.

Din m'hijiex l-ewwel darba li jiena għamilt dawn il-konsultazzjonijiet meta drabi oħra kont prim ministru u meta kont ukoll kap ta' l- oppożizzjoni; u l-proċedura hija identika.

Sentejn ilu kien bagħat għalija l-Prim Ministru u kien qalli li hu kien se jissuġġerixxi lin-Nutar Myriam Spiteri Debono bħala speaker.

Jiena għidtlu li naqbel ma' dan u ma nsib l-ebda diffikulta'.

Meta jiena pproponejt l-isem ta' Anton Tabone, il- Kap ta' l-Oppożizzjoni qalli li ma setax jagħtini risposta u li kellu jikkonsulta.

Ir-risposta tahieli issa għaliex minn dak inhar sal-lum ma qalli xejn.

Niġi issa għar-raġunijiet li għalihom l-Oppożizzjoni se tivvota kontra.

Naturalment hija għandha kull dritt tagħmel dan pero' l-fatti huma li fl- 1971, bis-sistema elettorali li kellna u għad għandna, seta' jiġri li b'differenza ta' ħames voti f'distrett partikolari l-Partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni seta' jakkwista maġġoranza, imma dan ma ġarax.

Dan ġara pero' fl-1981 meta d-distretti elettorali ma kenux saru b'unanimita tal- kummissjoni elettorali.

Dawn kienu ġew ukoll kontestati bil-qawwa kollha u mill-bidu nett mill-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien immexxijja minni imma l- Gvern Laburista kien baqa' miexi u r-riżultat ta' l-1981 nafu x'inhu.

Naħseb ukoll li m'għandu jsir ebda paragun u bl-ebda mod bejn dan il- parlament u l-parlament ta' l-1981.

Nafu wkoll li fl-1986, sewwa sew qabel l-elezzjoni u wara sforzi kbar li kienu saru, konna lħaqna ftehim biex qatt aktar ma jkun hemm partit li jġib aktar minn 50% tal-voti u jkun fl-oppożizzjoni.

Dak inhar kont ressaqt emenda għall-proposta tal-Gvern fejn għidt li l-istess regolament għandu jgħodd jekk ikun hemm żewġ partiti u ħadd minnhom ma jġib 50% tal-voti.

F'dan il-każ wieħed ikollu maġġoranza relattiva imma ma jiġux eletti deputati minn xi partit ieħor.

Dak iż-żmien il-Gvern magħmul mill-Partit Laburista vvota kontra l-emenda tiegħi.

Jiena kelli pjaċir li nerġa' nressaq din il-proposta meta konna fil-gvern, jekk m'iniex sejjer żball fl- 1995, u l-Oppożizzjoni biddlet il-pożizzjoni tagħha u aċċettatha.

Mela meta pproponejtha mill-bankijiet ta' l-oppożizzjoni ma ġietx aċċettata u meta pproponejtha bħala prim ministru ġiet aċċettata.

Infakkar ukoll li meta jien ressaqt dik l-emenda, il-parlament kien qed jiddiskuti emendi fil-kostituzzjoni u kien hemm proposta maħduma minn kummissjoni li l-iskop ewlieni tagħna kien li jkollna sistema elettorali li biha l-konfini elettorali jkunu rrilevanti - nenfasizza li qed ngħid "irrilevanti" - għar-riżultat finali ta' l-elezzjoni.

L-Onor.

Alfred Sant, li dak iż-żmien bħal-lum kien kap ta' l-oppożizzjoni, ma riedx jaċċetta dik l-emenda.

Jiena ma nsistejx fuqha, irtirajtha u ġibt l-emenda l-oħra li għadni kif semmejt u li tiggarantixxi li jekk żewġ partiti biss ikunu rappreżentati f'dan il-parlament, min iġib il-maġġoranza relattiva jkun assigurat il-maġġoranza tal-parlament.

Dawn huma l-fatti dokumentati f'dan il-parlament; u l-argumenti tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dwar il-maġġoranza fil-parlament li spiċċa u l-maġġoranza tal-lum smajnihom u ddibattejniehom f'dan il-Parlament u m'hemmx għalfejn noqgħod nerġa' nsemmi r-riżultat meritat tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni fl-elezzjoni l-oħra, li kellu maġġoranza li kienet tistħoqqlu għax dik il-maġġoranza fil-parlament kienet tirrifletti l-maġġoranza tal-voti li ġab fl-elezzjoni.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li jien imprudenti - jew ma nafx x'aġġettiv semma - għax qed nipproponi speaker minn barra l-Parlament.

Jien naħseb li l-analoġija ma' l-1981, meta bi protesta qawwija l-Oppożizzjoni ma ħaditx parti għal 15-il xahar fil-Parlament, hija kompletament irrilevanti u l- paragun assolutament ma jreġix.

Meta jien kellimt lill-Onor.

Sant u semmejtlu n-nomina ta' Anton Tabone, dan bl-ebda mod ma ssuġġerieli li huwa xtaq li l-ispeaker ma jkunx minn barra mill-Kamra.

Lili ma tani l-ebda risposta f'dan ir-rigward u fil-fatt illum jien ninsab sorpriż kif qed jiġi hawn, jagħtini risposta hawn u jqajjem dan l-argument; u għalhekk din il- mozzjoni jien se nżommha kif inhi.

Is-Sur Anton Tabone huwa bniedem li għandu esperjenza twila ħafna iktar minn uħud mill-Onor.

Membri preżenti.

Biżżejjed insemmi li Anton Tabone għamel 32 sena jirrappreżenta denjament lid-distrett ta' Għawdex f'dan il- parlament u għamel perijodu ta' kważi għaxar snin ministru għal Għawdex.

Jien persważ li huwa għandu l-kwalitajiet kollha biex jagħti affidabilita' lill-kariga li jokkupa, jekk din il-Kamra tapprova.

Għalhekk jien nistieden lill-Onor.

Membri ta' din il-Kamra li jagħtu l-vot tagħhom favur in-nomina ta' Anton Tabone bħala speaker.

(Onor. Membri: Hear, hear)

L-ISKRIVAN TAL-KAMRA: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-elezzjoni tas-Sur Anton Tabone bħala speaker tal-Kamra tad-Deputati.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

L-ISKRIVAN TAL-KAMRA: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni, il-Kamra ġiet sospiża fil-11.20 a.m. u rriżumiet 20 minuta wara.

L-ISKRIVAN TAL-KAMRA: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- elezzjoni tas-Sur Anton Tabone bħala Speaker tal-Kamra tad-Deputati.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

1 FAVUR: 35

L-Onor.

|Abela Anthony|Galea Louis | |Agius Francis|Galea Mario | |Asciak |Galea Pace Victor| |Michael | | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Jason | | |Bonnici Josef|Hyzler George | |Bonnici |Mifsud Bonnici | |Michael |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond | |Cristina |Muscat Claude | |Dolores | | |Dalli John |Pullicino George | |D'Amato Helen|Pullicino Orlando| | |Jeffrey | |De Marco |Refalo Michael | |Guido | | |Debono |Vassallo Edwin | |Giovanna | | |Deguara Louis|Vella John | |Farrugia Jean|Zammit Ninu | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Dimech | |Eddie |Francis | |Galea Censu | |

KONTRA: 30

L-Onor. | | | |Abela Carmelo|Farrugia | | |Angelo | |Agius Chris |Farrugia | | |Michael | |Attard |Farrugia Noel | |Montalto John| | |Bartolo |Gulia Gavin | |Evarist | | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar |Mangion | |Charles |Charles | |Buhagiar |Mizzi Joe | |Louis | | |Cardona Chris|Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie|Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri |Vassallo | |Joseph |Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech |Vella Karmenu | |Joe | |

Il-mozzjoni għaddiet.

The motion was carried.

L-Onor.

Anton Tabone twassal sas-Sedja mill-Prim Ministru u mill-Iskrivan tal-Kamra.

The Hon.

Anton Tabone was led to the Chair by the Prime Minister and the Clerk of the House.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Bil-permess tal-Kamra nixtieq nagħmel kelmtejn ta' ringrazzjament.

L-ewwelnett nixtieq nirringrazzja lill-Prim Ministru li ressaq in-nomina tiegħu, lill-Viċi Prim Ministru li ssekondaha, kif ukoll lill-Membri ta' din il-Kamra.

Jien inħares lejn din in-nomina b'umilta' kbira imma fl- istess ħin inħares lejha wkoll b'sens sħiħ ta' responsabbilta'.

Ninsab konxju ħafna mill-fatt li dan hu inkarigu ċentrali fix-xogħol tal-Parlament u fl-aħjar andament tiegħu.

Issa nistenna l-koperazzjoni meħtieġa miż-żewġ naħat tal-Kamra biex din il-leġislatura, li tiġi d-disa' waħda minn wara l- indipendenza, tkun tassew waħda ta' ġid għall-pajjiż u ddaħħalna fil- millennju l-ġdid, b'tamiet kbar li nilħqu l-ogħla aspirazzjonijiet tal- poplu Malti u Għawdxi.

Min-naħa tiegħi nwiegħed li nagħmel ħilti kollha biex nimxi mad-doveri imposti fuqi bil-ġurament, bil-kostituzzjoni u bir-regolamenti applikabbli għall-proċedura tal-Kamra.

Għalhekk qabel xejn nitlob lil Alla l-imbierek biex jiggwidani u jħarisni fil-kompitu li għandi quddiemi, kif ukoll nitlob il-koperazzjoni u l-komprensjoni ta' l-Onor.

Membri ta' din il-Kamra, l- għajnuna ta' l-Uffiċċju ta' l-Ispeaker, kif ukoll ta' kull min għandu xi forma ta' kollegament mal-Parlament Malti.

Grazzi ħafna.

(Onor. Membri: Hear, hear)

ELEZZJONI TA' DEPUTY SPEAKER

ELECTION OF DEPUTY SPEAKER

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, nipproponi lill-Onor.

Michael Bonnici bħala deputy speaker ta' din il-Kamra.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

GUIDO de MARCO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, ikun tajjeb li nerġa' nirriferi għad- diskussjonijiet li kellna mal-Prim Ministru fejn, filwaqt li hu kien akkumpanjat mill-Ministru Gonzi, jien kont akkumpanjat mill-ħabib tiegħi, l- Onor. George Vella.

Hawnhekk jien nixtieq nikkonferma li matul id- diskussjoni li kellna dakinhar - issa jien m'iniex se noqgħod nagħmel polemika imma se ngħid l-aħħar kelma, u l-kelma tiegħi hija soda mija fil- mija - aħna ġejna informati li l-Gvern se jappunta lis-Sur Anton Tabone bħala speaker; u kien hemm differenza totali minn kif saru l- konsultazzjonijiet fl-1992 u fl-1996, għax fl-1992 kien hemm diskussjoni dwar il-persuna ta' l-Avukat Gonzi bħala speaker u fl-1996 kien hemm diskussjoni dwar il-persuna tan-Nutar Myriam Spiteri Debono bħala speaker, għal-leġislatura mill-1996/98, filwaqt li għal din il-leġislatura ma kien hemm l-ebda offerta ta' diskussjoni ta' dan it-tip ħlief li sempliċement il- Gvern se jappunta lis-Sur Anton Tabone bħala speaker.

Imbagħad imxejna biex niddiskutu jekk in-naħa ta' l-Oppożizzjoni kenitx se tappunta jew tipproponi deputy speaker; u jien hemmhekk imbagħad għidt lill-Prim Ministru li se nirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-grupp parlamentari Laburista u hemmhekk iddiskutejna bħala grupp parlamentari Laburista.

Fil- fatt il-grupp parlamentari Laburista, wara li ddiskuta s-sitwazzjoni u l- qagħda politika, qabel li m'għandux ikun hemm proposta min-naħa tiegħu għal deputy speaker minn fost il-grupp parlamentari Laburista u mbagħad iddeċidejna fuq x'se tkun il-pożizzjoni tagħna dwar il-ħatra ta' speaker.

Imbagħad għal dak li għandu x'jaqsam mal-proposta li saret illi deputy speaker ikun l-Onor.

Bonnici, id-deċiżjoni tagħna kienet li ma naqblux ma' din il-proposta għax il-qbil tagħna magħha ikun simbolu li s-sitwazzjoni hija normali, u dan meta bl-ikbar arroganza l-Prim Ministru fl-intervent tiegħu llum diġa' pprova juri li s-sitwazzjoni hija normali.

Fil-fatt is- sitwazzjoni politika m'hijiex normali, Mr Speaker, u għalhekk f'dan il- kontest ukoll aħna ma nistgħux naqblu li nivvotaw favur in-nomina ta' l- Onor. Bonnici bħala deputy speaker.

Jien kont beħsiebni nagħmel anke riserva personali fuqu, fis-sens li ma kelli xejn xi ngħid fuqu personali, imma jiddispjaċini ngħid li meta mbagħad qrajt ittra li huwa bagħat din il-ġimgħa u li dehret fit-22 t'Ottubru f'"The Times" dwar x'ġara f'dan il-Parlament fid-diskussjoni dwar l-awtorita' tat-turiżmu, deherli li ma kellix inżomm iktar riservi personali fuqu għaliex dan kien qiegħed jikteb meta diġa' kien qiegħed fil- funzjoni tiegħu bħala president tal-kumitati.

F'din l-ittra l-Onor.

Bonnici pprova joħroġ bl-argument li l-bill dwar l- awtorita' tat-turiżmu m'għaddiex minn dan il-parlament, fl-aħħar minuti tal- parlament l-ieħor, sempliċement għax ma kienx hemm deputati tal-gvern li daħlu fil-Kamra, u dan meta effettivament kulħadd jaf x'ġara; kien il-Perit Mintoff li vvota "le" u kien hemm l-Oppożizzjoni Nazzjonalista li vvotat "le", u dan meta hi stess kienet issekondat il-proposta tal-bill.

Dik kienet ir-raġuni politika, xejn iktar u xejn inqas.

(Onor. Membri: Hear, hear) Ir-raġuni politika kienet li kien hemm Oppożizzjoni Nazzjonalista li, fuq xi ħaġa li dwarha kien hemm kunsens nazzjonali kif ukoll kunsens bipartisan, ħlief għall-Perit Mintoff, hekk, b'mod opportunist, iddeċidiet li tivvota kontra, u dak il-bill waqaf; u nimmaġina li se jerġa' jitressaq quddiem din il-Leġislatura s-sena d-dieħla.

Għalhekk jien niskanta kif l- Onor. Bonnici ppreżenta din it-tip ta' proposta fuq il-gazzetti u mbagħad jippretendi li min-naħa tagħna se nivvotaw favur tiegħu.

Għalhekk aħna għandna żewġ raġunijiet, Mr Speaker, għalfejn nivvotaw kontra din in-nomina; min-naħa waħda għandna konferma li l-Oppożizzjoni Laburista tħoss li qegħdin quddiem sitwazzjoni politika mill-iktar anomala - u jkun tajjeb li din nirrekordjawha minflok ma nipprovaw inwaddbu kollox taħt it-tapit - u min-naħa l-oħra l-pożizzjoni personali li ħa l-Onor.

Michael Bonnici hija waħda li tqanqal fostna riservi kbar.

Għalhekk, kif diġa' għidt, aħna se nivvotaw kontra din in-nomina.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx aktar rimarki, nistieden lill-Prim Ministru biex jgħaddi għall-winding-up..

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ddeskriva s-sitwazzjoni politika bħala li m'hijiex normali.

Fil-fatt is- sitwazzjoni politika hija mill-iktar normali u kellna elezzjoni li r- riżultat tagħha kien mill-iktar ċar.

(Onor. Membri: Hear, hear) Pero' jien naqbel miegħu li l-Oppożizzjoni m'hijiex f'sitwazzjoni normali għaliex aħna m'aħniex imdorrijin b'dawn l-atteġġjamenti fl-ewwel seduta tal- Parlament.

(Onor. Membri: Hear, hear) Just for the record, irrid insemmi li l-aħħar darba li fuq nomina ta' speaker ittieħdet division kien fl-1966.

Minn dakinhar 'il hawn qatt ma kien hawn elezzjoni ta' speaker b'division.

Naturalment wieħed jifhem kif l-Oppożizzjoni qed tħares lejn ir-riżultat elettorali u kif qed taġixxi skond il-psikoloġija li tinsab fiha f'dan il- mument, pero' l-pajjiż qiegħed fl-iktar sitwazzjoni normali.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Mr Speaker, jien qed nipproponi lill-Onor.

Michael Bonnici bħala deputy speaker għaliex fil-leġislatura li għaddiet din il-Kamra diġa' kellha lill- istess Onor. Membru bħala deputy speaker; u kulħadd jiftakar b'liema mod impekkabbli ġab ruħu, anke meta l-Gvern li spiċċa kien f'sitwazzjoni anomala ħafna li ma kellux maġġoranza biex jgħaddi l-budget bil-vot tiegħu u kellu jgħaddi l-budget bil-casting votes ta' l-ispeaker jew tal-persuna li kienet tkun qed tippresjedi.

Għalhekk naturalment l-Onor.

Bonnici mexa kif kien dover tiegħu li jagħmel - u għamel sew - li ma użax il-casting vote tiegħu biex il-budget ma jgħaddix.

(Onor. Membri: Hear, hear) U allura jien ċert li l-Onor.

Membri ta' din il-Kamra, dawk preżenti llum u dawk li kienu membri fil-Leġislatura li spiċċat, għandhom l-ikbar stima lejn l-Onor.

Michael Bonnici.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Michael Bonnici jkun maħtur deputy speaker ta' din il-Kamra.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni, il-Kamra ġiet sospiża fil-11.57 a.m. u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

2 FAVUR: 35

L-Onor.

|Abela Anthony|Galea Louis | |Agius Francis|Galea Mario | |Asciak |Galea Pace Victor | |Michael | | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Jason | | |Bonnici Josef|Hyzler George | |Bonnici |Mifsud Bonnici | |Michael |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond | |Cristina |Muscat Claude | |Dolores | | |Dalli John |Pullicino George | |D'Amato Helen|Pullicino Orlando | | |Jeffrey | |De Marco |Refalo Michael | |Guido | | |Debono |Vassallo Edwin | |Giovanna | | |Deguara Louis|Vella John | |Farrugia Jean|Zammit Ninu | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Dimech | |Eddie |Francis | |Galea Censu | |

KONTRA: 30

L-Onor. | | | |Abela Carmelo|Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael | |Attard |Farrugia Noel | |Montalto John| | |Bartolo |Gulia Gavin | |Evarist | | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar |Mangion Charles | |Charles | | |Buhagiar |Mizzi Joe | |Louis | | |Cardona Chris|Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie|Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri |Vassallo Adrian | |Joseph | | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech |Vella Karmenu | |Joe | |

Il-mozzjoni għaddiet.

The motion was carried.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, l-ewwelnett nirringrazzja lill- proponent, il-Prim Ministru, u lis-sekondant, il-Viċi Prim Ministru, għan- nomina tiegħi bħala deputy speaker.

Nirringrazzja wkoll lill-Kamra għall- fiduċja li wriet fija billi approvat din il-ħatra.

Mr Speaker, jien inwiegħdek li nagħtik il-koperazzjoni kollha tiegħi u nwiegħed li meta nkun qed nippresjedi l-Kamra naqdi d-doveri tiegħi b'mod imparzjali.

Jien ngħid ukoll li b'sens ta' l-akbar irġulija, lest li nħalli din il- kariga meta l-Oppożizzjoni ssib iż-żmien opportun li taħtar f'din il-kariga lil xi ħadd mill-membri tagħha, kif ippropona l-Prim Ministru.

Grazzi, Mr Speaker.

(Onor. Membri: Hear, hear)

ĠURAMENT TA' LEALTA`

OATH OF ALLEGIANCE

MR SPEAKER: Issa se ngħaddu għall-ġurament ta' fedelta`.

Nibda biex l- ewwel nieħu l-ġurament jien.

Nitlob lil kulħadd iqum bil-wieqfa waqt li l- Onor. Membri jkunu qed jieħdu l-ġurament.

Jien, Anton Tabone, solennement naħlef li nkun tassew fidili u leali lejn il-poplu u r-Repubblika ta' Malta u l-Kostituzzjoni tagħha.

(Hekk Alla jgħinni).

Maħluf u ffirmat

L-Onor-Membri ħadu u ffirmaw il-ġurament ta' lealta` quddiem il-Kamra f'din l-ordni:

The Hon Members then took and subscribed to the oath of allegiance before the House in this order:

L-Onorevoli: The Honourable:

Eddie Fenech Adami Alfred Sant Guido de Marco Lawrence Gonzi Louis Galea John Dalli Francis Zammit Dimech Michael Refalo Ċensu Galea Josef Bonnici Tonio Borg Ninu Zammit Giovanna Debono Louis Deguara Austin Gatt Joe Borg Antoine Mifsud Bonnici Jesmond Mugliett George Hyzler Edwin Vassallo George Pullicino Michael Bonnici Anthony Abela Carmelo Abela Chris Agius Francis Agius Michael Asciak John Attard Montalto Frederick Azzopardi Jason Azzopardi Evarist Bartolo Karmenu Borg Leo Brincat Charles Buhagiar Louis Buhagiar Chris Cardona Karl Chircop Joe Cilia Marie Louise Coleiro Dolores Cristina Joseph Cuschieri Helena Dalli Helen D'Amato Joe Debono Grech Angelo Farrugia Jean Pierre Farrugia Michael Farrugia Noel Farrugia Mario Galea Victor Galea Pace Gavin Gulia Jose' Herrera Rita Law Charles Mangion Carmelo Mifsud Bonnici Joe Mizzi Claude Muscat Silvio Parnis Jeffrey Pullicino Orlando Anton Refalo Joseph M. Sammut Adrian Vassallo George Vella John Vella Karmenu Vella

MR SPEAKER: L-Onor.

Membri u l-mistednin jistgħu jpoġġu bil-qiegħda.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

LAYING OF PAPERS

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Proklama Nru. VIII ta' l-1998 li tlaqqa' l-Parlament;

Ir-riżultati ta' l-Elezzjonijiet Ġenerali tal-5 ta' Settembru 1998; u

Ir-riżultati ta' l-Elezzjonijiet Każwali tat-23 ta' Settembru 1998.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, ngħarraf lill-Kamra li minn hawn u ftit ieħor il-President ta' Malta se jiddikjara f'din il-Kamra r-raġunijiet li għalihom ġie mlaqqa' dan il-Parlament.

MR SPEAKER: Is-seduta hija sospiża sakemm jidħol il-President ta' Malta.

Fis-1.10 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara meta l- President ta' Malta daħal fil-Kamra u beda d-Diskors tiegħu.

The sitting was suspended between 1.00 p.m. at 1.15 p.m.when the President of the Republic entered the House of Representatives and delivered his Speech.

DISKORS TAL-PRESIDENT TA' MALTA

ADDRESS BY THE PRESIDENT OF MALTA

Il-Gvern il-ġdid ingħatalu l-mandat tal-poplu fi żmien kritiku.

Sejjaħlu l- poplu Malti u Għawdxi lil dan il-Gvern biex imexxieh, forsi aktar minn qatt qabel, bi spirtu ta' servizz, bi stil kemm jista' jkun ħieles minn kull ħjiel ta' suppervja.

U dan, l-ewwelnett, għaliex is-snin ta' dan il-gvern se jkunu dawk li matulhom se naqsmu fliegu mill-aktar simboliċi fl-istorja, l-għatba virtwali bejn it-tieni u t-tielet millennju mit-twelid ta' Kristu u tal-Kristjaneżimu.

Dan huwa pass li jenħtieġ nagħmluh bl-umilta', iżda fl-istess ħin b'għajnejna kemm jista' jkun miftuħa, b'viżjoni kemm jista' jkun ċara, ta' l-opportunitajiet jilmgħu bit-tama u ta' l-orizzonti dejjem aktar wesgħin, li għandna miftuħa quddiemna.

Ma jemminx, dan il-Gvern il-ġdid, li l- mandat tiegħu waqa' f'ħoġru b'kumbinazzjoni jew bi skerz ta' xi ħadd li għalih il-ġrajja ta' l-istorja huma bħal mazz karti tal-logħob.

Jemmen, għall-kuntrarju, li l-poplu Malti u Għawdxi għamel għażla maħsuba.

Iddeċieda sewwasew f'liema direzzjoni ried li jimxi pajjiżna, u b'liema spirtu ried li jitmexxa.

Illum imiss lill-Gvern tiegħi li jistqarr li l- mandat li rċieva se jwettqu fedelment, fis-servizz tal-poplu kollu, mingħajr eċċezzjoni.

L-ewwel att importanti fit-twettiq ta' dan il-mandat il-Gvern diġa' għamlu meta fl-10 ta' Settembru li għadda, irriattiva d-domanda ta' Malta għad- dħul fl-Unjoni Ewropea.

Il-Kunsill tal-Ministri mill-ewwel irrifera din id- domanda lill-Kummissjoni; u l-Parlament Ewropew fit-8 ta' Ottubru diġa' fisser ruħu favur is-sħubija sħiħa ta' Malta u talab kemm il-Kunsill tal- Ministri u l-Kummissjoni biex jagħtu l-appoġġ tagħhom kemm jista' jkun malajr.

Il-Gvern se jsaħħaħ l-għodda li għandu għal meta jibdew in-negozjati.

Fihom se jsieħeb ukoll lir-rappreżentanti ta' dawk li għandhom interessi x'iħarsu.

Wara jissottometti l-proposti f'referendum lill-poplu li jkun jaf u fehem sewwa dawk il-proposti x'isarrfu.

Dan kollu għaliex il-poplu wera li dan huwa sewwasew dak li jrid.

Il-Gvern tiegħi ma jridx li għażla bħal din - għandniex jew le nidħlu membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea, għażla li minnha jiddependi l-futur anke tal- ġenerazzjonijiet ta' warajna - issir fuq bażi ta' pika partiġġjana.

Il-Gvern jissokta fl-istess ħin jiżgura li Malta tkompli tagħti sehemha bis- sħiħ fl-iżvilupp tal-Mediterran, kemm permezz tal-proċess ta' koperazzjoni Euro-Mediterranea mniedi f'Barċellona, kif ukoll b'mezzi oħrajn.

Anzi jqis li Malta tkun tista' tagħti sehem akbar minn ġo ħdan l-Unjoni Ewropea.

L- istess jgħodd fir-rigward tal-Ġnus Magħquda u t-tiġdid meħtieġ f'din l- organizzazzjoni fil-qagħda globali mibdula.

It-tieni aspett importanti tal-politika li wassal għall-bidla tal-gvern mill-poplu Malti qabel it-terminu normali kien bla dubju ta' xejn dak fiskali.

Il-poplu wera ċar li ried Gvern li ma jagħtix skossi bla bżonn lill-ekonomija jew jagħmel tibdil fit-taxxi li jnaqqsu bl-ikrah id-dħul tal- gvern u jolqtu lil min l-inqas jiflaħ għalihom.

Għalhekk, il-Gvern tiegħi diġa' beda l-proċess li għandu jirriżulta filli jkollna l-aħjar sistema ta' taxxa indiretta, għax tkun sistema li tiġbor fiha l-lezzjonijiet li tgħallimna mill-esperjenza kemm tal-VAT kif ukoll tas-CET.

Id-dettalji qegħdin jinħadmu, iżda l-punti - qofol magħrufin.

Se jkun hemm thresholds għas-setturi differenti tan-negozju.

In-negozji ż-żgħar jagħżlu jekk jeħdux sehem fis-sistema ta' rifużjoni jew li jibqgħu barra.

It- turisti wkoll ikunu jistgħu jieħdu rifużjoni tat-taxxa mħallsa fuq prodotti mixtrija Malta u li jieħdu magħhom barra.

Ma jkunux intaxxati prodotti jew servizzi essenzjali.

Ir-rifużjonijiet isiru f'waqthom u n-negozjanti jinħelsu minn ħafna mili ta' formoli.

Hekk ikollna taxxa ġusta, li tirrendi dħul daqskemm hu bżonnjuż għall-gvern u taħdem bla burokrazija żejda.

Qabel ma tidħol din is-sistema, il-Gvern se jiżgura li jkun intlaħaq l- akbar qbil possibbli dwarha anki fid-dettalji tagħha.

Dawn qed jissawru fi proċess ta' diskussjoni, li għad irid jitwessa' imma mingħajr ma jintilef żmien, biex ma tinħoloq ebda klima ta' inċertezza.

Il-ħtieġa ta' rispett tal-ġustizzja soċjali hija t-tielet raġuni essenzjali li l-Gvern tiegħi jqis li l-poplu għażlu biex iwettaqha.

Għalhekk skop ewlieni tal-programm tal-gvern f'dawn is-snin tal-mixja lejn it-tielet millennju huwa t-tqabbil flimkien tat-tiswija tal-Kaxxa ta' Malta mat- tiġdid tal-progress soċjali.

Kien hawn min ħaseb u għad hawn min jaħseb li dan huwa żwieġ impossibbli li l-Gvern tiegħi qed joħlom bih.

Imma hija sewwa sew il-konvinzjoni soda ta' dan il-Gvern li ż-żwieġ jista' jirnexxi bis-saħħa ta' medjazzjoni kulturali.

It-tlaqqigħ flimkien tal-wirt tal- valuri tradizzjonali tagħna ma' l-akkwist ta' ħiliet teknoloġiċi ġodda fih il-potenzjal għal pajjiżna li jgħaqqad l-iżvilupp ekonomiku mal-progress soċjali.

B'dan id-diskors il-Gvern tiegħi qed iqiegħed quddiemkom il-mappa tat-toroq prinċipali li beħsiebu jsegwi biex jimxi fis-sod u fiż-żgur lejn dan il- għan.

Bħalma żgur tistgħu tobsru, il-mappa fiha tlett oqsma kbar.

L-ewwel il- qasam ekonomiku.

Hawn il-Gvern irid juri, fuq kollox, kompetenza teknika konsiderevoli fil-miżuri fiskali u fit-tħaddim ta' l-istrutturi finanzjarji, u fl-istess ħin jagħti spazju u spinta lill-inizjattivi u t- tħabrik tan-nies tal-gżejjer tagħna biex javvanzaw fi klima ta' fiduċja.

It-tieni, il-qasam kulturali.

Hawn jeħtieġ, fuq kollox, l-iżvilupp ta' dak is-sens ta' responsabbiltà awtonoma li tippermetti d-deċentralizzazzjoni u fl-istess ħin tal-kreattività mistennija fi żmien it-twelid ta' ċivilta' ġdida, ta' l-eta' elettronika, fl-istorja tad-dinja.

It-tielet il-politika soċjali.

Din trid tiżgura li ħadd ma jibqà barra jew lura fil-mixja għalenija tal-poplu Malti lejn il-millennju ġdid tal- Kristjaneżmu.

Qabel xejn ieħor, fil-qasam ekonomiku, minn naħa tal-gvern, se jsir ir- restawr tal-kompetenza teknika u l-akkwist ta' ħiliet teknoloġiċi ġodda.

Fosthom hemm dawk - elettroniċi u mhumiex - li saru llum essenzjali għat- tmexxija ta' kull impriża kbira u komplikata, kif jista' jitqies li huwa wkoll pajjiż.

Ewlieni fost dawn il-ħiliet, hemm il-metodu li konna bdejna resqin lejn it-tħaddim tiegħu hawn Malta, ftit aktar minn sentejn ilu, u li ġie msejjaħ bl-Ingliz: Integrated Resource Management.

Essenzjali għall-iżvilupp ta' metodi ta' tmexxija bħal dawn huwa li jkollna statistika u tagħrif aħjar dwar l-andament kollu tal-pajjiż.

Dan l-aġġornament tekniku u informatiku huwa iżjed u iżjed meħtieġ fejn jidħlu l-finanzi tal-gvern.

Trid issir bidla, bil-mod, mis-sistema preżenti ta' kkontjar li huwa cash-based għal sistema accruals-based.

Biex isseħħ din u bidliet oħra, il-gvern sejjer, fost ħwejjeġ oħra, jemenda l- Liġi dwar l-Amministrazzjoni Finanzjarja u Verfika, u r-Regolamenti Finanzjarji li jmorru magħha.

Se jdaħħal ukoll sistemi kompjuterizzati u network elettroniku bejn it-Teżor, id-Dipartimenti tal-Gvern, u entitajiet oħra finanzjarji.

Se jidħlu wkoll mezzi ġodda għal tmexxija aħjar kemm fejn jidħol id-dejn pubbliku, kif ukoll biex l-investitur iż-żgħir ikollu opportunitajiet aħjar biex jieħu sehem fin-negozju permezz tal-Borża ta' Malta.

Madankollu, fl-ewwel Estimi ġenerali li ma jdumx ma jippreżenta l-Gvern bilfors li se jkun hemm deficit akbar minn qatt qabel.

Fl-istess ħin, imma, se jinbeda l-proċess tat-tgħarbil ta' kull sussidju u tas-sistema kollha tas-sigurtà soċjali, anzi ta' kull nefqa li tidher fl-Estimi.

Il- Gvern irid jiżgura li jintefaq kollox skond il-ħaqq meqjus mill-ġdid u mhux bilfors skond id-drawwiet li ħaslu daħlu; li jkollna l-aħjar sistemi li jiżguraw li t-taxxi jinġabru kollha bir-reqqa; u li l-entitajiet parastatali jkunu sorveljati mill-Gvern biex ma jistriħux iżżejjed fuq l- introjti diretti mill-istess Gvern.

Fil-qosor, il-Gvern se jipprattika metodu ta' budgeting wisq aktar maħsub u rigoruż, bit-tħaddim ta' mezzi teknoloġiċi ġodda, fis-snin li ġejjen.

Bl-istess rigorożità, il-Gvern se jiżgura li jkomplu jissaħħu l- istituzzjonijiet finanzjari kollha tal-pajjiż.

L-ewwelnett, isir l-aħjar użu tal-progress teknoloġiku, per eżempju billi jidħlu metodi ġodda elettroniċi ta' ħlasijiet.

Isir dak kollu li jinħtieġ biex nadattaw irwieħna għal rabtiet akbar ma' l-Ewropa, bil-Bank Ċentrali u l-interessi privati jaħdmu dejjem aktar id f'id.

Bl-aġġornament kontinwu ta' Malta ma' l-esiġenzi tas-swieq internazzjonali, il-Gvern jistenna li l-kontribut tas-servizzi finanzjarji lill-Prodott Gross Domestiku ta' Malta jkompli jiżdied aktar mit-tmienja fil-mija li diġà jirrendi fil-preżent.

Dan ikompli isaħħaħ ir-rwol li Malta jista' jkollha bħala hub fir-reġjun tal-Mediterran.

Hekk per eżempju Malta għandha potenzjal kbir bħala post fejn jitwaqqfu Fondi, jitmexxew Fondi, u jkunu provduti servizzi sħaħ għall- ħarsien ta' dawn il-Fondi.

L-istess jista' jingħad għall-back office management companies u kumpanniji nternazzjonali ta' l-assigurazzjoni.

Meta l-Gvern jgħid li jrid jibqa' dejjem qrib il-poplu, ma jifhimx biss li l-Ministri jkunu lesti biex jisimgħu dak li jkollha x'tgħidilhom in-nies.

Jifhem ukoll li l-iżvilupp ekonomiku jrid isir b'rabta mill-viċin bejn l- inizjattivi ta' l-individwi u l-istrutturi ta' appoġġ tal-Gvern.

Il-Gvern tiegħi qed ifassal programm biex fuq medda ta' snin, isseħħ il- mogħdija ta' partijiet magħżula tal-proprjetà u l-ishma tal-Gvern mis- settur pubbliku għal dak privat.

Iżda l-iskop ewlieni ta' dan mhux biex jiżdied id-dħul tal-Gvern.

Fost skopijiet oħrajn, hemm it-tiġdid fit- tmexxija ta' l-impriżi kif ukoll l-iżvilupp tas-suq kapitali f'Malta, bit- tisħib ta' dejjem aktar nies b'interess personali fl-attività ekonomika bbażata f'Malta stess.

F'din l-istess perspettiva, fil-qasam tal-manifattura, il-Gvern se jgħin lill-operaturi Maltin li jridu jirristrutturaw l-azjendi tagħhom.

Se jagħmel mill-aħjar biex iħajjar aktar investiment barrani.

U jrid li l- koperazzjoni bejn Maltin u barranin tikber kemm jista' jkun, għax hekk jitlob is-suq mondjali.

Għal dan l-iskop taħdem il-Korporazzjoni għall- Iżvilupp, anki b'titjib meħtieġ fl-amministrazzjoni ta' l-oqsma industrijali.

L-Istitut għall-Promozzjoni tan-Negozji ż-żgħar (IPSE) jikkonċentra fuq l-għajnuna lin-negozji ż-żgħar, li għandhom ukoll jiksbu għajnuna oħra mill-Unjoni Ewropea.

Ix-xogħol siewi tal-Malta External Trade Corporation (METCO) se jkompli jikber.

Il-Gvern jemmen li t-tarznari, b'diversifikazzjoni tax-xogħol, aktar taħriġ tal-ħaddiema, u investiment f'teknoloġija moderna, jistgħu jimxu 'l quddiem.

Dan jista' jseħħ l-aktar jekk jirnexxielna noħolqu nisġa aħjar bejn id-diversi impriżi li għandna Malta b'ħidmiethom kollha marbuta, b'mod jew ieħor, mal-baħar u l-ħafna użi tiegħu.

Is-suċċess tal-Malta Freeport - li minnu din is-sena se jkunu għaddew aktar minn miljun container - huwa sinjal ieħor ċar tal-potenzjal ta' Malta bħala hub fil-Mediterran.

Meta jitlesta t-tieni Terminal fl-aħħar ta' dis-sena, il-futur ikompli jkun isbaħ, sakemm nibqgħu nżommu l-kompetittività tagħna.

Il-Malta Maritime Authority se tingħata mezzi aħjar biex taqdi r- responsabbiltajiet internazzjonali tagħha in vista tal-ħafna vapuri reġistrati taħt il-bandiera Maltija, tat-tmexxija li għandha f'idejha tal- portijiet u tal-yacht marinas u tal-ħtiġiet tal-manutenzjoni tal-mollijiet u tal-breakwaters tal-Port il-Kbir.

Il-funzjoni ta' hub għandha żgur l-importanza tagħha, għalkemm sussidjarja, anki fil-qasam ta' l-Avjazzjoni Ċivili.

Il-Gvern se jiffirma diversi trattati ma' pajjiżi oħra biex b'hekk il-linja nazzjonali Air Malta tkun tista' tiftaħ swieq ġodda.

Minbarra dan, trid tiżdied is-sigurta' fl- ajruport.

Biex Malta taqdi tajjeb il-funzjoni ta' hub, jeħtieġ ukoll li l- leġiżlazzjoni postali tiġi aġġornata.

Fl-istess ħin il-posta tibqa' ssib funzjoni proprja x'taqdi f'dinja fejn il-kompetizzjoni qiegħda tiżdied kontinwament minħabba l-iżvilupp ta' mezzi teknoloġiċi ta' komunikazzjoni alternattivi.

Mill-banda l-oħra, il-Gvern, fl-interess nazzjonali, se jara li l-Maltacom tibqa' fl-avangwardja ta' dawn l-iżviluppi.

Fil-qasam tat- telekomunikazzjoni wkoll, ir-regolatur se jingħata r-riżorsi meħtieġa biex jiżgura li l-operaturi u l-konsumaturi jgawdu mill-opportunitajiet kbar li hemm għal pajjiżna f'dan il-qasam bl-aħjar mod possibbli.

Il-kunċett ta' hub huwa wkoll relevanti ħafna għal qasam ieħor mill-aktar importanti fl-ekonomija ta' Malta: it-turiżmu.

Il-Gvern tiegħi jagħraf li dan is-settur għandu l-potenzjal li jħaddem aktar nies u jħalli aktar qligħ.

Biex dan iseħħ, beħsiebu jistitwixxi Awtorita', li fiha jingħata sehem qawwi lis-settur privat; jirrevedi l-inċentivi li jagħti għall- investiment biex jaġġornahom skond il-ħtiġiet tal-lum u ta' għada; u jkompli jtejjeb dak li l-gżejjer tagħna għandhom x'joffru lit-turisti: l- inħawi l-aktar imfittxija minnhom u l-mużewijiet u l-imkejjen li huma l- patrimonju naturali u kulturali tagħna.

B'mod speċjali, il-Gvern beħsiebu jiżviluppa l-Malta bħala hub, imnejn jitilqu u fejn jirritornaw il- kroċjeri.

Fost il-ħwejjeġ importanti għat-turiżmu hemm l-ambjent naturali.

L-Unjoni Ewropea għandha skema ta' għajnuna speċjali biex l-iżvilupp tal-biedja jgħin fil-ħarsien ta' l-ambejnt rurali - li jinkludi l-irħula - u jwassal għall-iżvilupp ta' għamla ta' turiżmu li ġiet imsejħa l-agrituriżmu.

Pajjiżna għad jista' jieħu ħafna ġid minnu.

Barra minn hekk li jkollna prodotti ġenwini tal-biedja u tas-sajd Malti hija kundizzjoni oħra għall- izvilupp f'pajjiżna ta' turiżmu ta' kwalita'.

Il-Gvern tiegħi se jieħu miżuri biex tissaħħaħ il-biedja.

Il-biedja se titqies fost l-industriji li jistgħu jibbenefikaw mil-Liġi dwar l-Iżvilupp Industrijali; it-twaqqif ta' Export Marketing Fund biex jgħin lill-bdiewa, raħħala u sajjieda jsibu swieq ġodda, għall-esportazzjoni; għajnuna għall- ippjanar ta' produzzjoni li għaliha hemm domanda fis-suq internazzjonali; tisħiħ tal-pitkalija, biċċerija u pixkerija; bini ta' rmiġġi; inkoraġġiment għall-formazzjoni ta' koperattivi fl-akwakultura, u ħwejjeġ oħra.

Kemm it-turiżmu, pilastru ta' l-ekonomija Maltija, u l-biedja għandhom is- suċċess tagħhom marbut ukoll ma' l-ambjent.

Il-Gvern tiegħi se juri kemm tassew jagħraf l-importanza tal-ħarsien ta' l-ambjent billi joħroġ manifest bl-istqarrija ta' dan l-għarfien, billi jwettaq stħarriġ dwar il-qagħda kif inhi llum, u billi jagħżel miri realistiċi biex jintlaħqu skond pjan ta' azzjoni konkreta.

Marbuta ma' dan il-pjan, issir ukoll kampanja għall- indafa f'pajjiżna.

L-ambjent huwa wkoll konsiderazzjoni importanti fl-għażla u fis-sura li se tingħata lill-għadd ta' proġetti kapitali li se jidħol għalihom il-Gvern.

Wara li fi tmiem is-snin tmenin u fil-bidu tas-snin disgħin il-Gvern wettaq diversi proġetti ta' natura kapitali biex isaħħaħ l-infrastruttura tal- pajjiż, bħal ma huma l-bini ta' power station ġdida, it-tisħiħ fil-qasam ta' l-ilma u r-rivoluzzjoni fil-qasam tal-komunikazzjoni, issa l-istess Gvern hu impenjat li jibda jwettaq dawk il-proġetti kapitali li diġa' kienu qed jiġu mfassla fis-snin l-imgħoddija bl-iskop li terġà tingħata spinta mill-ġdid lill-ekonomija.

Dawn il-proġetti jinkludu:

· l-iżvilupp fil-Kottonera fejn hemm il-ħsieb li jitwettqu proġetti ta' riġenerazzjoni li jibbenefikaw lill-erba' lokalitajiet konċernati.

Il- Gvern se jkompli miexi fuq l-idea li dawn il-proġetti jistgħu jsiru bis- sehem tas-settur privat, b'dan iżda li l-Gvern iżomm id-dritt li jagħti hu stess id-direzzjoni meħtieġa u li jkun hemm proċess serju u miftuħ ta' konsultazzjoni man-nies tal-Kottonera u ma' kull min hu interessat.

Importanti li f'kull żvilupp li jsir, tingħata l-akbar importanza lill- valur storiku tal-bliet tal-Kottonera;

· il-proġett ta' Manoel Island u Tigne' fejn diġà ntwera l-impenn li x- xogħol jibda mingħajr dewmien żejjed.

Diġà nbdew mill-ġdid in-negozjati dwar dan il-proġett.

· it-terminal għall-cruise liners fejn qed ikompli l-proċess konness mal-għażla minn fost il-proposti sottomessi.

· iċ-Ċentru Nazzjonali ta' l-Arti u Kultura fil-belt Valletta li se jinkorpora fih is-sit tat-teatru l-imwaqqa'.

Peress li hi l-fehma tal- Gvern li dan il-proġett għandu jkun integrat fi kwalunkwe żvilupp li jrid isir fid-daħla tal-belt kapitali, se jitħejja master plan għal dawn l- inħawi.

Hemm ukoll proġetti li diġà nbdew jew qed jitfasslu biex jisbieħu diversi inħawi tal-gżejjer tagħna.

Il-Gvern marbut li jsegwi proċess ta' konsultazzjoni f'kull proġett.

Fost il-proġetti oħra li se jerġgħu jingħataw spinta hemm it-tkomplija tax- xogħlijiet biex tkompli tissaħħaħ is-sistema tad-drenaġġ skond il-master plan imfassal fil-bidu tas-snin disgħin, bl-impenn li jinbnew aktar impjanti tat-tisfija biex id-drenaġġ jibda jkun trattat kollu, flok ma jintefa' fil-baħar.

L-importanza ta' dan għall-ambjent hija ċara.

Fil-qafas tal-pjan sħiħ għat-titjib ambjentali, il-Gvern se jfassal u jwettaq programm għat-titjib tat-toroq.

Teknoloġiji ġodda u ħaddiema mħarrġa apposta huma meħtieġa biex jinbnew toroq ġodda kif imiss.

Sadattant ikompli x-xogħol ta' asfaltar, bi ftehim mal-Kunsilli Lokali, fejn meħtieġ.

Biex isseħħ il-modernizzazzjoni tat-trasport pubbliku, il-Gvern se jissussidja lis-sidien li jixtru karozzi tal-linja ġodda.

Se jagħmel it- titjib meħtieġ fl-imkejjen fejn jieqfu u mnejn jitilqu l-karozzi.

L- Awtorita' għat-Trasport issir responsabbli għal kordinazzjoni tal-mezzi kollha tat-trasport.

Jibda jseħħ ukoll il-Vehicle Roadworthiness Test (VRT).

Dan għandu jnaqqas ħafna mill-perikoli fit-toroq.

Forsi ta' aktar importanza prattika minn kull fattur ieħor għall-ħarsien ta' l-ambjent huwa l-mod kif taħdem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Din l- istituzzjoni ta' l-akbar valur għall-pajjiż għandha bżonn ta' tibdil.

Hemm bżonn tinżabar il-burokrazija u jitħaffef il-proċess tat-tfassil tal-pjani lokali.

Hemm bżonn ukoll ta' reviżjoni tal-Pjan ta' Struttura u Reviżjoni ta' l-Istruttura ta' l-istess Awtorita'.

F'qasam ieħor ta' importanza kbira kemm ambjentali kif ukoll ekonomika, il- Gvern tiegħi beħsiebu jħejji pjan nazzjonali għall-enerġija.

Fost ħwejjeġ oħra, dan jaħseb għall-aħjar użu li jista' jsir ta' l-enerġija solari, biex nisfruttaw bl-aħjar mod l-aqwa riżorsa naturali ta' pajjiżna u nnaqsu mill- ispiża kbira li tiswielna l-produzzjoni ta' l-enerġija elettrika.

Illum huwa magħruf li żvilupp sostenibbli ekonomiku u ħarsien ambjentali mhumiex kontra xulxin.

Imma biex imorru tajjeb flimkien, jeħtieġ li jitħaddmu metodi amministrattivi xierqa u jkun hemm evoluzzjoni fl- edukazzjoni u l-kultura.

Prinċipju ewlieni tal-partit li hemm fil-gvern, kif ukoll ta' l-Unjoni Ewropea, fir-rigward ta' l-amministrazzjoni huwa dak tas-Sussidjarjeta'; jiġifieri li ebda deċiżjoni ma tittieħed f'livell ogħla milli meħtieġ.

Huwa prinċipju li nistgħu nsejħulu l-bażi ta' l-ekoloġija politika.

Dan il-prinċipju se jiġi mħaddem fl-oqsma kollha tal-Gvern.

F'kull qasam, se jseħħ programm ta' deċentralizzazzjoni u ta' żieda fl-awtonomija ta' dawk l-organiżmi kollha li jifilħu għaliha: skejjel, sptarijiet u, qabel kollox, lokalitajiet.

Hekk, il-Kunsilli Lokali se jirċievu żieda fis-setgħat tagħhom, billi jibdew jaħdmu s-sistema tal-wardens u t-tribunali lokali.

Jitjieb ukoll il- finanzjament tagħhom.

Jitfasslu proġetti speċjali f'imkejjen xierqa.

Lil Għawdex, diġà rtaddlu lura leħen fil-Kabinett u, permezz tal-Ministru, diġa' inbeda proċess ta' konsultazzjoni regolari bejn il-Gvern ċentrali u l- Kunsilli Lokali f'Għawdex.

Fost ħwejjeġ oħra, se ssir reviżjoni tas- servizzi u xogħol amministrattiv tal-Gvern u tal-Korpi Parastatali bil- ħsieb li dak ix-xogħol li jista' jsir Għawdex jibda jsir hemm.

Hemm ukoll għajnuniet speċjali mill-Unjoni Ewropea għall-gżejjer li se jsir kull mezz biex Għawdex igawdi kemm jista' minnhom.

Se jsir sforz speċjali, fil-qasam ta' l-iskejjel, biex kull skola tal- Gvern, bħal dawk tal-Knisja, tal-Fundazzjonijiet u tal-Privat, ikollha l- karattru, l-identità u l-awtonomija tagħha.

Fil-qasam ta' l-edukazzjoni, forsi aktar minn f'kull qasam ieħor, il-Gvern se jara li sseħħ evoluzzjoni.

Jiġifieri żewġ affarijiet.

Minn banda, ma jipprova jagħmel ebda rivoluzzjoni, imma jkompli jibni fuq it-tajjeb li sar minn ta' qablu.

Mill- banda l-oħra, jiżgura li d-diskussjonijiet u s-smigħ tal-pariri jaslu, bla dewmien żejjed, għat-tibdil u t-titjib fejn meħtieġ.

Gvernijiet ta' qabel daħħlu l-idea - qofol ta' edukazzjoni għal tul il- ħajja (lifelong education) jew edukazzjoni permanenti.

Issa din l-idea trid tkun imsieħba ma' oħra: dik ta' edukazzjoni għal wesgħa, jew il-firxa, kollha tal-ħajja (life-wide education).

Bl-ewwel idea, għarafna li l-aqwa ħtieġa, fi żminijiet ta' progress bla heda fl-oqsma kollha tal-għerf, kienet din: fl-iskola għandek titgħallem fuq kollox kif tibqa' tgħallem lilek innifsek mal-medda kollha ta' għomrok.

Llum, meta ninsabu mdawwrin minn kull naħa b'mezzi ta' informazzjoni jtambrulna ġo moħħna kull xorta ta' tagħrif, hemm ukoll il-ħtieġa kbira li nitgħallmu ngħarblu u nevalwaw din l-informazzjoni, u nagħżlu bejn is-siewi u l-karfa, it-tajjeb u l-ħażin.

Din saret il-missjoni ewlenija ta' l-iskejjel illum.

Meta l-aħħar Gvern Nazzjonalista nieda programm ta' introduzzjoni ta' l-Informatika fl- iskejjel ma kellux f'moħħu biss teknoloġija ġdida, iżda kultura sħiħa, sabiex iż-żgħażagħ Maltin ikunu jistgħu jiffaċċjaw id-dinja fil-Millennju l- ġdid bl-għodda u t-taħriġ meħtieġ u jipparteċipaw fl-iżvilupp tad-dinja b'mod kreattiv, u fit-tradizzjoni tagħna.

L-informatika mifhuma tajjeb flimkien mat-tfassil ta' Kurrikulu Nazzjonali Ġdid, għandhom iwasslu għall- iżvilupp ta' għarbiel meħtieġ biex kull persuna ssib triqtha fil-labirinti l-ġodda tal-Media, l-Internet u l-mezzi l-oħra kollha li llum jassedjawna b'wisq aktar tagħrif milli qatt jistgħu jagħtuna l-iskejjel waħidhom.

L-Informatika hija biss waħda mir-riżorsi ta' l-iskejjel tagħna.

Jeżistu riżorsi oħra bħall-bini nnifsu, il-libreriji u l-faċilitajiet sportivi.

Fis-snin li ġejjin, bi sħubija mal-Kunsilli Lokali, l-investimenti li saru fl-iskejjel jeħtieġ li jkunu użati aktar u b'mod aħjar mill-komunitajiet lokali.

Għal dan l-iskop, għandha sseħħ reviżjoni tal-ħdim tal-Kunsilli ta' l-Iskola.

Din ir-reviżjoni għandha wkoll issaħħaħ il-pjan li għandu l- Gvern li l-iskejjel kollha jkollhom, kull waħda minnhom, il-karattru, l- awtonomija u l-identita' tagħha.

Anki aktar mit-tħaddim bil-għaqal tar-riżorsi materjali, iridu jħaddmu lilhom infushom bl-aħjar mod, ir-riżorsi umani kollha.

Minn banda waħda, il-Gvern jiżgura li kull min jaħdem f'dan il-qasam ikollu l-motivazzjoni biex jagħti s-sehem sħiħ tiegħu għall-iżvilupp tal-personalita' proprja ta' l-iskola tagħhom.

Mill-banda l-oħra, ħadd m'għandu jitħalla jaqa' barra mill-proċess tat-tagħlim.

Għalhekk inħaddnu l-ideal li tfal bi bżonnijiet speċjali jiġu edukati biż-żidiet u l-kawteli kollha meħtieġa fi skejjel normali.

Sfida oħra hija li nidentifikaw sew għaliex għad hemm studenti u familji li jirriġettaw is-sistema edukattiva tagħna.

Dan l-istħarriġ u l- azzjoni soċjali konsegwenti għandhom jgħinu wkoll biex tinstab it-tweġiba effikaċi għall-problema ta' l-analfabetiżmu.

Studenti u żgħażagħ għandhom jingħataw direzzjoni minn ċkunithom biex jintebħu fejn jeżistu l-aħjar opportunitajiet għall-futur tagħhom.

Barra minn hekk, dawn l-opportunitajiet jeħtieġ li jitkattru.

Biex jintlaħaq dan l-iskop, huwa essenzjali li jissaħħaħ il-livell kollu post-sekondarju, anki bit-twaqqif ta' l-Istitut jew Kulleġġ għall-Arti, Teknoloġija u Xjenza Applikata.

Dan jipprovdi għall-kwalifiki f'oqsma li mhuwiex posthom fl- Università.

Din, minn naħa tagħha, jeħtieġ isseddaq dawk l-oqsma li fihom għandha sehem proprju x'tagħti fil-kwadru ta' l-Ewropa.

Ma jistgħax ma jgħinx għat-tkattir ta' l-opportunitajiet ta' xogħol ġdid f' pajjiżna stess it-tisħib akbar tagħna fil-kultura Ewropea.

Dan it-tisħib m'għandux u mhuwiex se jseħħ biss bil-mezzi ta' l-informatika.

Iż-żgħażagħ Maltin se jkollhom l-opportunità jissieħbu ma' sħabhom 'l hinn minn xtutna fit-tiftix u t-tifrix tat-tagħlim, permezz ta' programmi bħal Socrates u Leonardo u l- possibbiltajiet l-oħra li toffri l-Unjoni Ewropea lil min ikun qabad it- triq tas-sħubija sħiħa.

L-Ewropa llum laqgħet l-idea ta' l-edukazzjoni għall-ħajja mhux biss għat- tul tagħha kollu, iżda wkoll għall-oqsma tagħha kollha.

L-Edukazzjoni mhijiex proċess li għandu jseħħ biss fil-klassi.

It-tagħlim li jingħata mill-iskejjel irid jintrabat ma' esperjenzi oħra li jsawwru l-karattru.

Fost dawn l-esperjenzi, hemm l-attivitajiet kulturali u sportivi organizzati mill-volontarjat jew minn istituzzjonijiet bħal libreriji u mużewijiet.

Għalhekk se nkomplu niżviluppaw metodi biex il-formazzjoni ta' sportivi u nies li jieħdu inizzjattiva fil-kultura tkun imsejsa fuq l-aktar metodi aġġornati u bl-iżvilupp ta' l-aqwa faċilitajiet.

Fost dawn insemmu l-Arts Centre u tliet Ċentri Reġjonali ta' l-isports.

Għal dan l-iskop ukoll, hemm il-ħsieb ta' l-istituzzjoni ta' skejjel speċjalizzati għal tfal b'talenti li jistħoqqilhom żvilupp f'oqsma bħal m'huma l-isports u l- mużika.

Il-Gvern beħsiebu wkoll jirrevedi l-liġijiet dwar il-Wirt Kulturali.

Irid jarmonizzahom ma' l-iżviluppi fil-leġislazzjoni dwar l-Ippjanar - kif ukoll jagħraf li t-tmexxija ta' Mużewijiet, Bibljoteki u Istituzzjonijiet simili għandha bżonn suriet xort'oħra minn ta' dipartimenti amministrattivi.

L- użu ta' l-informatika hija wkoll ħtieġa urġenti f'dan il-qasam.

It-tiġdid tal-politika tal-konservazzjoni tal-patrimonju nazzjonali se sseħħ fil- kwadru ta' tfassil ta' politika kulturali sħiħa.

Dan kien inbeda minn gvernijiet ta' qabel bla ma laħaq twassal għat-twettiq prattiku.

F'dan kollu, il-Gvern beħsiebu juri sensittività speċjali għal-ħtiġiet taż- żgħażagħ.

Se jkejjel l-impatt ta' kull politika adottata f'kull qasam fuq iż-żgħażagħ.

Se jagħmel dak kollu li hu possibbli sabiex iż-żgħażagħ ikollhom opportunitajiet ta' divertiment li jkunu kumplimentari għall- edukazzjoni.

Dan se jagħmlu fuq kollox billi jappoġġja ċ-ċentri lokali tal- volontarjat sabiex ikomplu jagħtu l-kontribut validu tagħhom fil- formazzjoni taż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin.

Fil-qasam tas-saħħa, se jinbeda servizz speċjalizzat għall-mard u problemi li għalihom huma esposti l-aktar iż-żgħażagħ.

Filwaqt li qabel kien hemm speċjalizzazzjoni medika fl-oqsma tat-tfal, tan-nisa u ta' l-anzjani, illum qed jinħass il-bżonn ukoll ta' speċjalisti fis-saħħa għaż-żgħażagħ.

U dana se jibda jsir hawn Malta fejn dejjem konna 'l quddiem fis-servizzi mediċi.

Fil-gwerra kontra t-traffikanti tad-drogi, il-gvern se jkabbar ix-xogħol ta' l-aġenzija Sedqa, il-koperazzjoni mal-għaqdiet volontarji, il-programmi ta' prevenzjoni fl-iskejjel b'attenzjoni speċjali għat-tfal bl-akbar riskji, is-servizzi ta' appoġġ lill-familji tal-vittmi.

Se titressaq ukoll Liġi għall-Għaqdiet Volontarji, li fost ħwejjeġ oħra, tipprovdi għat-twaqqif ta' kunsill tal-għaqdiet volontarji, għall- għajnuniet lil dawn l-għaqdiet kif ukoll għall-qafas ta' appoġġ lil dawk - l-aktar żgħażagħ - li jagħtu servizz f'pajjiżi barranin.

Huwa f'dan il-kwadru ġenerali ta' promozzjoni tas-sehem responsabbli taż- żgħażagħ fis-soċjetà, li diġa' nħatret kummissjoni biex tipproponi r- riforma meħtieġa għat-titjib tas-sistema ta' l-istipendji għall-istudenti fis-settur post sekondarju kollu.

L-enfasi fuq l-edukazzjoni għall-ħajja fl-oqsma tagħha kollha ġġib magħha rabta dejjem aktar qawwija bejn l-edukazzjoni u l-kultura.

Din ir-rabta se tkun ukoll l-element ewlieni li jispira reviżjoni dettaljata ta' l-Att dwar l-Edukazzjoni ta' l-1988 biex dan l-Att jissaħħaħ bħala qafas ta' l-operat kollu tal-gvern f'sensiela ta' oqsma li ma jistgħux jinfirdu minn xulxin.

Illum, kif għidna, fil-qasam ta' l-edukazzjoni u l-kultura, importanti xejn inqas mill-iskejjel, huwa x-xandir.

Il-pluraliżmu ta' sistemi ta' xandir li daħal f'pajjiżna llum u l-iżviluppi teknoloġiċi, bħat-trasmissjonijiet bis-satelliti, jirrendu meħtieġa reviżjoni sħiħa tal-funzjoni tax-xandir pubbliku.

Il-proċess tar-reviżjoni se jinbeda mill-gvern biex ix-xandir pubbliku jintgħażel mill-mezzi kummerċjali jew partitarji billi jispikka sehmu bħala strument ta' edukazzjoni u tisħiħ ta' l-identità kulturali Maltija.

Għal dan l-istess skop jinsab l-aħjar mezz biex l-ilsien Malti jkollu l-post ta' dinjita' li jistħoqqlu f'pajjiżna.

L-idea ta' edukazzjoni għall-firxa kollha tal-ħajja twassal ukoll għar- rabta akbar bejn id-dinja ta' l-iskola u d-dinja tax-xogħol.

Hekk jixraq fi żmien meta m'għadux id-deheb jew ir-raba' jew iż-żejt l-aqwa rikkezza li jista' jkollu pajjiż; u llum l-ikbar mutur ta' l-iżvilupp ekonomiku sar it- tagħlim, u l-aqwa għana, l-informazzjoni.

F'din il-perspettiva, il-Korporazzjoni tax-Xogħol u t-Taħriġ se tniedi skemi ġodda ta' taħriġ u ta' adattament għal xogħol ġdid.

Se tingħata attenzjoni speċjali lil min jisfa' bla xogħol wara l-45 sena.

Se tidħol ukoll sistema ta' National Occupational Qualifications li tagħti piż xieraq lill-esperjenza miksuba fuq il-bank tax-xogħol.

B'edukazzjoni dejjem aqwa, għandu dejjem jikber sehem il-ħaddiem fit- tmexxija ta' l-impriża fejn jaħdem.

Għalhekk se terġà tingħata spinta ġdida lill-Koperattivi.

Illum kulħadd jagħraf li l-Koperattivi mhumiex biss adattati għax-xogħol tal-bdiewa u s-sajjieda, imma kapaċi jagħtu riżultati mill-aħjar anki fil-qasam tal-produzzjoni u tas-servizzi.

Ta' dan għandna l-provi anki f'pajjiżna.

Fid-dinja tax-xogħol, il-Gvern irid li tikber il-ġustizzja, flimkien ma' l- opportunitajiet ġodda.

Bi djalogu mal-partijiet kollha konċernati, il- Gvern irid jasal għar-reviżjoni tat-tliet liġijiet ewlenin li jolqtu l- qasam tax-xogħol: il-Liġi dwar ir-Relazzjonijiet Industrijali, il-Liġi dwar il-Kundizzjonijiet tax-Xogħol u l-Liġi dwar il-Promozzjoni tas-Saħħa u s- Sigurtà fuq ix-Xogħol.

Irid jitfassal ukoll mudell ġdid ta' Ftehim Kollettiv.

Qasam ieħor fejn se jitwettaq dejjem aħjar, il-prinċipju tas-sussidarjetà huwa dak tas-saħħa.

Hawnhekk ukoll se jitħaffef ir-ritmu tad- deċentralizzazzjoni.

L-isptarijiet kollha se jkollhom awtonomija mfassla fuq il-mudell ippruvat b'suċċess ta' l-Isptar Zammit Clapp.

L-iskop ewlieni jibqa' dejjem li jingħata l-aħjar servizz lil kull mingħandu bżonn, anzi bi privileġġ lil dawk li huma l-aktar żvantaġġjati.

Għalhekk il-Gvern tiegħi mill-ewwel neħħa t-taxxa anti-soċjali fuq il- mediċini.

Dan l-aħjar servizz ma jistax jingħata mingħajr il-koperazzjoni sħiħa tal-ħaddiema kollha li jaħdmu fis-settur.

Għalhekk fir-riformi li jridu jitwettqu l-Gvern se jikkonsulta dejjem ir-rappreżentanti tal- ħaddiema konċernati.

Fost l-oħrajn il-Gvern se jfittex flimkien ma' l- Assoċjazzjoni tat-Tobba metodi ġodda ta' impieg għal din il-professjoni.

Mal-Kamra ta' l-Ispiżjara u Unions oħra l-Gvern se jara kif il-mediċini b'xejn ikunu jistgħu jitqassmu mill-ispiżeriji privati mingħajr ħsara għall- ħaddiema f'dan is-settur mal-Gvern.

Il-Gvern se jkun impenjat biex isaħħaħ l-awtonomija tal-professjoni ta' l-infermiera.

Biex inħarsu d-dritt ta' l- għażla tal-pazjenti se jfittex forom ta' sħubija mas-settur privat tas- saħħa kif ukoll se jdaħħal miżuri fiskali biex iħajjar l-assikurazzjoni tas- saħħa.

Il-Gvern se jwettaq riforma li tqis is-servizzi tas-saħħa bħala nisġa waħda.

Ikun ħela li jkollna sptar ġdid jekk fl-istess waqt ma naġġornawx is-sistemi ta' management u ma nirriformawx is-servizzi l-oħra tas-saħħa.

Għalhekk il-Gvern filwaqt li se jagħmel minn kollox biex l-isptar il-ġdid jiftaħ fl-iqsar żmien possibbli bħala sptar ġenerali akut bi spazju għal ċentru ta' kura u riċerka għal mard prevalenti fil-Mediterran, sa jagħti priorità lir-riforma tad-Dipartiment tal-Kura Primarja.

Dan biex b'koperazzjoni sħiħa mat-tobba tal-familja nassiguraw il-kontinwità fil- kura.

Filwaqt li l-poplu jiġi moqdi aħjar titnaqqas il-pressjoni fuq l- isptarijiet.

Se terġa' tingħata l-ħajja lir-Riforma tal-Kura Mentali li wkoll ma tistax tirnexxi mingħajr servizzi fil-komunità.

Il-Gvern se jinvesti fil-promozzjoni tas-saħħa għax konvint li l-prevenzjoni hi effiċjenti u effikaċi iktar mill-kura.

Fil-politika soċjali, il-Gvern tiegħi jqis li l-bażi għandha tkun il- familja.

Għalhekk se jiżgura li l-Qorti tal-Familja tibda taħdem, u b'mod effiċjenti.

Sejjer ukoll jikkommissjona studju dwar il-kawżi tas- separazzjonijiet; imbagħad jieħu l-miżuri, direttament jew permezz tal- għaqdiet volontarji, li jistgħu jipprevienu d-diffikultajiet, speċjalment għall-ġid ta' l-ulied.

Jittieħdu miżuri biex in-nisa jsibu kenn meta jġarrbu l-vjolenza u biex it-tfal ikollhom ħarsien mill-abbuż.

Tingħata għajnuna lil min jadotta tfal u lit-tfal adottati nfushom.

Ir-romol u s- single parents ma jibqgħux iħallsu l-income tax bħallikieku kienu ġuvintur u xebbiet, imma bl-istess kriterji li japplikaw għall-miżżewġin.

Okkażjonijiet familjari bħal tiġijiet u funerali jkunu eżentati mill-ħlas tat-taxxa fuq il-konsum.

Il-Gvern ikompli jħares id-drittijiet tal-mara.

Qabel kull miżura li jieħu, iqis l-impatt tagħha fuq in-nisa.

Isaħħaħ il-liġi kontra d- diskriminazzjoni, l-aktar fl-impiegi.

Jittieħdu miżuri kontra s-sexual harassment, u biex jiżdiedu l-opportunitajiet għat-taħrig f'teknoloġiji ġodda.

Is-sena 1999 hija dedikata għall-anzjani.

Matulha se jitħejja l-indiċi tal- prezzijiet imfassal skond il-bżonnijiet ta' l-anzjani, biex tingħatalhom iż- żieda kollha għall-għoli tal-ħajja li tirriżulta minn dan l-indiċi.

Jiżdiedu s-servizzi li jippermettu l-anzjani jkomplu jgħixu f'darhom b'moħħhom mistrieħ.

Jintemm ix-xogħol fuq id-dar ta' l-anzjani f'Bormla u jitħejjew djar oħra.

Ikun hemm aktar faċilitajiet għall-anzjani f'ċentri li jaħdmu sew bi nhar u sew bil-lejl.

Is-settur privat jiġi mħajjar jissieħeb f'dawn il-proġetti.

Ikompli jitjieb l-ambjent ta' San Viċenz u l- Isptar Zammit Clapp jerġa' jsir ċentru ta' eċċellenza.

Se jitkompla l-proċess li għandu jwassal biex il-pensjonanti kollha jkollhom pensjoni ta' żewġ terzi u biex lil ebda pensjonant ma jitnaqqaslu xejn mill-pensjoni tas-sigurtà soċjali minħabba xi parti tal-pensjoni tas- servizz li jkun ikkomuta f'somma li ħadha f'salt.

Il-Gvern irid jasal filli tibda ma titqies xejn il-pensjoni tas-servizz meta tingħata l- pensjoni tas-sigurta' soċjali.

Il-problema tad-djar f'pajjiżna mhuwiex tant ta' nies bla saqaf fuq rashom, daqskemm ta' nuqqas ta' akkomodazzjoni xierqa.

L-Awtorita' tad-Djar, barra milli tkompli bi skemi għall-postijiet ġodda bħal f'Pembroke, se tniedi skemi ġodda biex jintużaw djar li bħalissa huma vojta; se żżid is-sussidju għall-kiri; tidħol sħab mal-privat anki fi proġetti ta' slum clearance; u tagħti attenzjoni speċjali lill-Kottonera, il-Belt u l-Floriana.

Dejjem biex niżguraw li ħadd ma jintilef fix-xfar tas-soċjetà, se ssir liġi biex tagħti aktar qawwa lill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita', liġi oħra li tneħħi kull diskriminazzjoni kontra persuni b'diżabilità, u jisseddaq is-servizz ta' assistenti personali biex jgħinu l-persuni b'diżabilità jgħixu ħajja aktar indipendenti.

Se jsir eżami ta' l-organizzazzjoni kollha tal-Welfare Services li għandu jwassal għall-bidla sewwa fis-servizzi mogħtija mill-area offices, kif ukoll jiġi ċċarat sew x'servizzi l-poplu għandu dritt għalihom hemmhekk.

U tissejjaħ konferenza nazzjonali biex teżamina l-aspetti kollha tal- finanzjament tas-servizzi soċjali fid-dawl ukoll ta' dak li ntqal fil-bidu ta' dan id-diskors dwar l-ekonomija.

Fl-istess spirtu ta' servizz li jrid jingħata lin-nies kollha ta' pajjiżna, il-Gvern tiegħi jrid li l-amministrazzjoni tal-Ġustizzja titjieb u tidher li tkun tjiebet.

Kundizzjoni prattika ewlenija biex dan iseħħ huwa li jinstab aktar spazju għall-Qrati.

Il-Gvern se jtejjeb ukoll is-servizzi li jagħti l-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali billi jżid ir-riżorsi meħtieġa.

Ma' dan, jitjiebu wkoll is-servizzi li jagħti d-Dipartiment tal-Ġustizzja, fosthom bil-pubblikazzjoni f'waqthom tal-liġijiet prinċipali u sussidjarji u tas-sentenzi tal-Qrati, kif ukoll bis-servizz tal-għajnuna legali.

Se tingħata importanza lill-organizzazzjoni tal-Korp tal-Pulizija: m'għandhiex issir ekonomija falza fil-ġlieda kontra l-kriminalità.

Il- Gvern tiegħi beħsiebu, minkejja r-restrizzjonijiet finanzjarji preżenti, itejjeb gradwalment il-kundizzjonijiet tal-membri tal-Korp tal-Pulizija, iżid il-mezzi moderni u jasal għal aktar ftehim ma' pajjiżi barranin għall- iskambju ta' informazzjoni fil-ġlieda kontra l-kriminalita'.

Il-bini ġdid fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin, mibdi f'Mejju 1996, se jitkompla.

Dan jippermetti li ssir klassifikazzjoni aħjar tal-priġunieri skond l-età u fatturi oħra, bħan-natura tar-reat, u l-fedina penali, u ssir firda aħjar bejn priġunieri sentenzjati u dawk li għad għandhom il-każ tagħhom pendenti.

Se jingħata wkoll rikonoxximent aħjar lill-vittmi tar-reati fil-proċess kriminali billi jingħataw drittijiet proċedurali li llum m'għandhomx, fosthom li, bħala regola, jistgħu jkunu preżenti waqt il-proċess kriminali kollu apparti li jkollhom dritt anki għal assistenza legali bħala parti ċivili.

Fil-qasam kollu ta' l-amministrazzjoni, skop ewlieni tal-Gvern matul din il- leġislatura se jkun it-titjib tal-komunikazzjoni bejn l-impjegati tiegħu u l-poplu in ġenerali, biex igawdu t-tnejn minn dan it-titjib, billi l-poplu jkun moqdi aħjar u l-impjegati jkunu aktar apprezzati f'xogħolhom.

Għal dan l-iskop, fost ħwejjeġ oħra, tidħol is-sistema tal-one stop shops.

Jinstabu l-mezzi biex jitnaqqas iż-żmien bejn meta jsir rikors lill-Gvern u meta tinqatà d-deċiżjoni.

F'kull dipartiment, jiġi żgurat li jingħata kas ta' kull persuna li jeħtiġilha tirċievi l-attenzjoni.

It-tisħib dejjem aktar attiv ta' kull persuna fit-tmexxija tal-komunità li fiha tinsab imsieħba: dak huwa l-qofol ta' l-evoluzzjoni kulturali li l- Gvern tiegħi irid jara sseħħ.

Din l-evoluzzjoni kulturali għandha tippermetti l-ewwelnett, li nirkupraw ir-ritmu ta' l-iżvilupp ekonomiku li konna qbadna ftit snin ilu fil-mixja lejn l-Ewropa; u fl-istess ħin li nkomplu wkoll navvanzaw fit-tisħiħ tas-solidarjeta' soċjali.

Dan l-ideal nebbħitna bih il-fidi tagħna nisranija u għandna nimxu lejh permezz tad-djalogu miftuħ għal kulħadd mingħajr l-esklużjoni ta' ħadd.

Quddiemna għandna l-isfida ta' dinja li qed issir dejjem aktar ekonomikament waħda, għax sebħet għaliha l-eta' elettronika, iċ-ċivilta' tat-telekomunikazzjoni u tal-produzzjoni ċibernetika.

Din l-isfida, rridu nilqgħuha bil-qalb u bl-intelliġenza, għax għandna fiduċja fis-setgħat u l-grazzja li Alla ta lil kull persuna umana, anki l- iżgħar, u fosthom lil kull Malti u kull Maltija, lil kull Għawdxi u kull Għawdxija.

Fis-2.08 p.m. il-President ta' Malta temm id-Diskors tiegħu.

Is-seduta kienet sospiża u rriżumiet erba' minuti wara meta Mr Speaker reġa' ħa postu.

The President of Malta finished his Speech at 2.08 p.m. The sitting was suspended for four minutes until Mr Speaker was back in the Chair.

AVVIŻ TA' MOZZJONI GĦALL-INDIRIZZ TAL-PRESIDENT TA' MALTA BI TWEĠIBA GĦAD- DISKORS TIEGĦU

NOTICE OF MOTION FOR AN ADDRESS TO THE PRESIDENT IN REPLY TO HIS SPEECH

MR SPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Sur President, nipproponi din il-mozzjoni għall- approvazzjoni tal-Kamra:

"Sur President, aħna Membri tal-Kamra tad-Deputati nirringrazzjawk, kif inhu d-dover tagħna, għad-diskors li għoġbok ġentilment tagħmel lill-Kamra tad-Deputati fil-ftuħ tad-Disa' Parlament."

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, għan-nom ta' l-Oppożizzjoni nixtieq navża li l-Oppożizzjoni beħsiebha tippreżenta emenda għall-mozzjoni ta' ringrazzjament fiż-żmien stabbilit skond ir-regolamenti.

MR SPEAKER: Nifhem li hawn qbil biex issa ngħaddu għall-ħatra ta' deputy chairman tal-kumitati.

Il-Prim Ministru.

ELEZZJONI TA' DEPUTY CHAIRMAN TAL KUMITATI

ELECTION OF DEPUTY CHAIRMAN OF COMMITTEES

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, nipproponi li l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici jiġi nominat bħala deputy chairman tal-kumitati.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LAWRENCE GONZI:(Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad- Deputati) Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jekk tippermettili għandi rimarka x'nagħmel dwar dan.

Bl-istess loġika politika li mxejna għaż-żewġ ħatriet li saru llum, l- Oppożizzjoni Laburista qed tinsisti fuq il-punt tagħha, jiġifieri l-punt li istituzzjonalment irridu nimmarkaw li fil-pajjiż hawn qagħda politika li m'hijiex normali; u se nkunu qed nivvotaw kontra n-nomina li saret, mingħajr ebda riflessjoni personali fuq il-persuna li qed tiġi nominata.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx aktar rimarki se nagħmel il-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici jinħatar deputy chairman tal-kumitati.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni, il-Kamra ġiet sospiża fis-2.23 p.m. u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici ikun maħtur deputy chairman tal-kumitati.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

3 FAVUR: 35

L-Onor.

KONTRA: 30

Il-mozzjoni għaddiet.

The motion carried.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, nirringrazzja lill-Prim Ministru talli ppropona l-ħatra tiegħi u lill-Onor.

Gonzi talli ssekonda.

Nirringrazzja wkoll lill-Onor.

Membri tal-Kamra.

Inwiegħed l-lealta` tiegħi lejn il-Kamra u nispera li bl-għajnuna t'Alla naqdi dmirijieti tajjeb.

Grazzi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Il-Kap tal-Kamra.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, bil-permess tal-Kamra nixtieq inressaq erba' mozzjonijiet mingħajr avviż.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata Leave was granted.

ĦIN TAL-MISTOQSIJIET

QUESTION TIME

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi:

"Illi minkejja kull provvediment ieħor li hemm fl-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, il-mistoqsijiet li jidhru fuq l-aġenda ta' seduta jistgħu jsiru sa żmien nofs siegħa mill-ħin li fiha tkun imsejħa biex tibda s- seduta."

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill- Onor. Gonzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

The motion was agreed to.

ASSENZA INEVITABBLI TA' L-ONOREVOLI SPEAKER JEW TAL-PRESIDENT TAL-KUMITATI

INEVITABLE ABSENCE OF THE HONOURABLE SPEAKER OR OF THE CHAIRMAN OF COMMITTEES

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi:

"Illi matul din il-Leġislatura:

(a) fil-każ ta' l-assenza inevitabbli ta' l-Onorevoli Speaker, min dak iż-żmien ikun Deputy Speaker jassumi l-kariga ta' Speaker bil- poteri u d-doveri kollha li japparetjenu għall-Uffiċċju ta' Speaker; u

(b) fil-każ ta' l-assenza inevitabbli tal-President tal-Kumitati, il-Viċi President tal-Kumitati jassumi l-kariga ta' President tal- Kumitati bil-poteri u d-doveri kollha li jappartjenu għall-Uffiċċju tal-President tal-Kumitati.".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill- Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

The motion was agreed to.

IL-MINUTI U L-AĠENDA JSIRU BIL-MALTI BISS

MINUTES AND AGENDA IN MALTESE ONLY

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi:

"Illi matul din il-Leġislatura, minkejja l-Ordni Permanenti Nru. 171 u kull provvediment ieħor fl-Ordnijiet Permanenti:

(a) Il-Minuti tal-Proċeduri tal-Kamra; u

(b) L-Aġenda tas-seduti tal-Kamra, ikunu jistgħu jsiru bil-Malti biss.".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

AUSTIN GATT (Segretarju Parlamentari fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill- Ministru Gonzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

The motion was agreed to.

MOZZJONI BIEX TISSOSPENDI L-ORDNI PERMANENTI NRU.

MOTION SUSPENDING STANDING ORDER NO.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi:

"Illi matul din il-Leġislatura l-ewwel żewġ paragrafi ta' l-Ordni Permanenti Nru. 173 ikunu sospiżi; u

Illi sakemm iddum din is-sospensjoni l-iSpeaker huwa awtorizzat li safejn jidhirlu possibbli jkun jista' jagħmel arranġementi biex ikunu jistgħu jittieħdu d-Debates tal-Kamra, u safejn id-Debates jittieħdu skond dawn l-arranġamenti għandhom jikkostitwixxu l-ġurnali tal-Kamra dwar dak li jittieħed.".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Nissekonda.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

The motion was agreed to.

MR SPEAKER: Aġġornament.

L-Onor.

Gonzi.

AĠĠORNAMENT

ADJOURNMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 26 ta' Ottubru, 1998 fis-6.30 p.m. b'din l-aġenda, ovvjament mingħajr il-ħin tal-mistoqsijiet.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Indirizz b'risposta għad-Diskors tal-President ta' Malta.

MR SPEAKER: Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Kamra tiġi aġġornata għal nhar it-Tnejn, 26 ta' Ottubru, 1998 fis-6.30 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru Gonzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u fis-2.42 p.m. il-Kamra ġiet aġġornata.

The motion was agreed to and at 2.42 p.m. the House adjourned.