MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 35 It-Tlieta, 15 ta' Diċembru, 1998 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 35

It-Tlieta, 15 ta' Diċembru, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-2.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 15 ta' Diċembru, 1998

WERREJ MINUTI 810

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI DWAR TAXXA FUQ IL-VALUR MIŻJUD (IT-TIENI QARI) VALUE ADDED TAX BILL (SECOND READING) 810

RULING 823

AĠĠORNAMENT 838

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 839

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 34 li saret fil-15 ta' Diċembru, 1998 ġew konfermati.

Il-mistoqsijiet kollha li dehru fuq l-aġenda ngħataw tweġiba bil-miktub, skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 35 tat-12 ta' Diċembru, 1998

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR TAXXA FUQ IL-VALUR MIŻJUD

VALUE ADDED TAX BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-14 ta' Diċembru, 1998.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri huwa in possession of the House.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, il-bieraħ kont qiegħed ngħid kif din il-liġi qed tiġi diskussa f'ambitu meta l-gvern kien se jdaħħalha sempliċement bi proklama presidenzjali.

Imbagħad l-oppozizzjoni għamlet protest fil-Qorti Kostituzzjonali biex dan ma jseħħx u wara pressjoni wkoll minn diversi korpi kostitwiti, il-gvern dawwar il-ħsieb tiegħu u ddeċieda li jġib din il-liġi tal-VAT għad-diskussjoni.

Issa din il-liġi qiegħda tigi diskusssa b'ħin limitat, mingħajr ma ngħata wisa' kemm hemm bżonn għad- diskussjoni.

Il-bieraħ semmejt ukoll kif barra dan il-parlament il-gvern u l-partit li qiegħed fil-gvern qiegħed jargumenta b'mod differenti minn kif qed jiġru l-affarijiet hawn ġew u qed jipprova jqarraq bil-pubbliku, li naturalment ma jkunx jaf ezattament x'qiegħed iseħħ hawn gew.

Mr Speaker, il-qerq kompla llum bl-editorjal fil-gazzetta "In-nazzjon", li se nikkwota minnu iktar 'il quddiem.

Il-bieraħ semmejt ukoll kif dan il- gvern m'għandux mandat biex idaħħal il-VAT, peress li fil-programm elettorali tiegħu l-Partit Nazzjonalista mkien m'għamel riferenza li se jdaħħal il-VAT, anzi qal bl-iktar mod ċar - f'paġna 6, kapitlu 2 - illi t- tibdil li se jsir se jkun fil-liġi preżenti tas-sisa.

Il-programm elettorali qal ukoll li l-liġi tas-sisa ma kenitx differenti ħafna mil-liġi tal-VAT li kien hemm qabilha.

Dwar is-CET, in-Nazzjonalisti kienu jgħidu li din gabet diżastru.

Mela allura l-argument jiġi waħdu għax la l-liġi tas-CET m'hijiex differenti ħafna minn ta' qabilha u ġabet diżastru, mela d-diżastru beda taħt il-liġi tal-VAT!

Mr Speaker, semmejt l-editorjal tal-lum ta' "In-Nazzjon", li jitkellem bl- iktar mod qarrieqi u b'mod li huwa differenti minn dak li qed jiġri f'din il-Kamra.

Dan l-editorjal għandu t-titlu "Oppożizzjoni Irresponsabbli" u jgħid:

"Meta Gvern Laburista daħħal il-liġi tas-sisa, jiġifieri s-CET, taxxa ġdida li kuntrarjament għall-VAT bħalha m'hawn imkien, kien ta biss 18- il siegħa ta' dibattitu, ħames sigħat ta' diskussjoni fl-istadju tat- Tieni Qari u 13-il siegħa fl-istadju ta' Kumitat.

Għal-liġi tal-VAT il-Gvern Nazzjonalista qed jalloka 53 siegħa ta' diskussjoni, jew tliet darbiet il-ħin li ttieħed għad-diskussjoni tas-CET.

Minn dan il- ħin se jkun hemm 30 siegħa diskussjoni għat-Tieni Qari, li minnhom il- membri tal-gvern mhux se jieħdu iktar minn 5 sigħat, u 23 siegħa ta' diskussjoni fl-istadju ta' Kumitat.

Altru li hemm ħin biżżejjed għad- diskussjoni!"

Jiena nistaqsi: Aħna se nibqgħu nqarrqu bil-poplu hawn ġew?

Lill-poplu qed naħsbuh imbeċilli?

Mhux kulħadd jaf li meta s-CET ġiet għad- diskussjoni l-oppozizzjoni ngħatat ħin kemm riedet iżda peress li kienet għadha mifxula bit-telfa li ħadet fl-elezzjoni ta' Ottubru 1996 ma kenitx preparata u ma kellhiex kelliema biżżejjed biex tirribatti l-argumenti favur il-liġi tas-CET.

Imbagħad kien qam l-Onor.

Alfred Sant, dak iż-żmien prim ministru, u għamel il-winding-up u għalaq id-diskussjoni.

Għalhekk m'huwiex veru li dak iż-żmien il-Gvern Laburista llimita l-ħin għad- diskussjoni, anzi ta ħin għal diskussjoni wiesgħa, iżda l-Oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż-żmien ma kenitx kapaċi tutilizzah.

Din hija l- verita' u jekk m'huwiex hekk nistieden bis-serjeta' biex xi ħadd iqum min- naħa l-oħra u jgħid li dan m'huwiex minnu.

MR SPEAKER: Ippermettili Onor. Cuschieri, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Cuschieri jkompli bid-diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra.

Mr Speaker, diġa' għidt li dan il-gvern m'għandux mandat biex idaħħal il-VAT.

Il-mandat ingħata lill-Gvern Laburista fl-1996 biex ineħħi l-VAT, allavolja kienu jgħidu li aħna m'għandniex mandat.

Dawn kienu jgħidu li lilhom il-VAT kienet se trebbaħhom l-elezzjoni u li lilna se ttellifielna imma ġara l-kontra.

Fil-fatt wara bdew jgħidu li kienet il- VAT li rebbħitna l-elezzjoni.

Nixtieq nitlob il-permess biex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' paġna 6, kapitlu 2, tal-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista ta' l-1996 u wkoll kopja ta' paġna 35 tal-programm elettorali tal-Partit Laburista ta' l-1996, fejn għidna ċar u tond li Gvern Laburista jneħħi l-VAT u minflokha jdaħħal struttura ta' taxxi u dazji.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Estratti mill-programm elettorali tal-partiti politiċi għall-elezzjoni ta' l-1996 u dokumenti oħra.

Mr Speaker, il-gvern stess qiegħed jgħid li din hija liġi importantissima u li mingħajrha l-ekonomija tal-pajjiż ma timxix imma fl-istess ħin qed iressaqha għad-diskussjoni b'mod li l-poplu m'hux se jkollu ħin biżżejjed jirrifletti fuqha.

Jidher ċar ukoll li l-poplu huwa diżinteressat x'qed jiġri f'dan il-parlament dwar din il-liġi għaliex l-attendenza għal-laqgħat li qiegħed ikollu l-Ministru Dalli hija waħda fqira.

U jiena nemmen li l- poplu m'huwiex isegwi eżattament x'inhu jiġri għax dak li ġara fl-1994 qiegħed jigri llum.

Meta l-Partit Nazzjonalista fl-1994 kien qed jiddiskuti biex idaħħal għall-ewwel darba l-VAT, kien daħħalha fi żmien meta l-poplu kien aljenat bil-World Cup.

Issa min hu dilettant tal- football, speċjalment jekk jilgħabu l-Ingliżi jew it-Taljani, żgur li m'huwiex se joqgħod jisma' x'inhu għaddej fuq il-ligi tal-VAT.

(Interruzzjonijiet) Iva, is-sena l-oħra semgħuh u jiena jiddispjaċini li kienu qed jisimgħuh għax dan il-parlament kontu rriduċejtuh teatrin.

Mela ma jiddispjaċinix!

Hemmhekk kien jinħela l-ħin!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Inżommu l-ordni, jekk jogħġobkom.

Onor. Cuschieri, indirizza lis-Sedja.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jien lis-Sedja qiegħed nindirizza u inti fid- dover, Mr Speaker, li twaqqaf l-interruzzjonijiet, ippermettili ngħidlek.

MR SPEAKER: Is-Sedja diġa' ġibdet l-attenzjoni biex jinżamm l-ordni u qed ngħidlek tindirizza lis-Sedja proprju biex inżommu l-ordni.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, huwa dak iż-żmien li ngħad il-paroli li rrifera għalihom l-Onor.

Mario Galea fl-artiklu ta' "il-mument" ta' nhar il-Ħadd.

Nagħmlu seduti sħaħ nitkellmu fuq il-pontuni u mbagħad f'liġi ta' importanza bħal din, deputati Nazzjonalisti ma jingħatawx iċ-ċans li jitkellmu fuqha!

Hija ħasra li kważi ħadd mid-deputati tan-naħa tal-gvern m'għandu xi jgħid dwar din il-liġi.

Minn dan joħroġ ċar, Mr Speaker, kemm f'dan il-gvern diġa' qed tibbrilla l-arroganza fil-konfront ta' l- oppożizzjoni, fil-konfront tal-back benchers tiegħu stess u arroganza wkoll fil-konfront tal-poplu in ġenerali, li m'huwiex jingħata spażju xieraq biex jirrifletti dwar din il-liġi.

Għalhekk dan il-gvern jaqbillu joqgħod naqra attent għaliex iż-żmien jgħaddi u finalment kulħadd irid jagħmel il-kontijiet mal-poplu.

Il-gvern ried igibna komplici imma aħna għidnielu li ma' dik il-mozzjoni ta' procedura u ma naqblux u ma naċċettawhiex.

Issa qed jgħidu, Mr Speaker, li din tal-VAT hija liġi importanti ħafna u huwa inevitabbli li tidħol fl-1 ta' Jannar.

Fl-istess ħin pero' qed jgħidu li l-liġi attwali m'hijiex differenti minn ta' qabilha.

Mr Speaker, hawn min akkużana li aħna fliexken vojta.

Jiena nħoss li dan huwa insult mhux għalija personali imma insult għal kull deputat, insult għal din il-Kamra u insult għall-poplu li tellagħna.

Kien il-poplu li għażel lid-deputati taż-żewġ naħat tal-Kamra u huwa fid-dover tad- deputati kollha li jwasslu l-aspirazzjonijiet tal-poplu f'dan il-parlament.

Għalhekk ma nistax nifhem kif il-membri parlamentari tan-naħa tal-gvern qed jaċċettaw din il-giljottina fuq liġi daqstant importanti.

Possibbli li ħadd mid-deputati Nazzjonalisti m'għandu xi jgħid fuq din il-liġi?

Jiena nemmen li hemm deputati tan-naħa tal-gvern li huma validi u jistgħu jagħtu kontribut tajjeb.

Il-ħasra hi li m'humiex jingħataw l-ispazju biex jagħmlu dan.

(Interruzzjonijiet) Onor. Dalli, din hija sarima ma' ħalq id- deputati Nazzjonalisti u trid tirrikonxxi li dawn m'humiex qed jingħataw iċ- ċans biex ikunu jistgħu jwasslu l-aspirazzjonijiet kemm tal-konstitwenti tagħhom u kemm tal-korpi kostitwiti fuq liġi daqstant importanti.

Mr Speaker, irridu nammettu li kemm il-VAT kif ukoll is-CET kienu difettużi.

Mela hawn xi ħadd li jagħmel xi ħaġa perfetta!

Imma issa qegħdin niddiskutu t-tielet liġi ta' tassazzjoni fi żmien sentejn u erġajna qed nagħmlu kollox bl-għaġġla (Interruzzjonijiet).

Lill-Onor.

Michael Refalo ngħidlu li jekk nagħmlu l-affarijiet bl-għaġġla, dak ikun ta' ħsara għan-nazzjon u għall-poplu tagħna u għalhekk ilkoll kemm aħna għandna r- responsabbilta' li nagħmlu l-affarijiet bis-serjeta' u kemm jista' jkun b'attenzjoni kbira.

Mr Speaker, tan-naħa l-oħra kienu jakkużaw lill-membri ta' din in-naħa li huma mmexxijin bl-ispaga.

Iżda llum huwa ċar li wħud mid-deputati parlamentari Nazzjonalisti huma mmexxijin bl-ispaga, għaliex il-Partit Nazzjonalista għandu mexxej li jrid kollox f'idejh ma' l-erbgħa ta' madwaru u l-back benchers iridu jaċċettaw kollox.

Mr Speaker, meta dan l-aħħar il-Prim Ministru gie minn Vienna ma riedx jikkummenta dwar f'liema stadju waslet l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni.

Iżda huwa ċar li aħna qegħdin niddiskutu l-ligi tal-VAT għax irridu nimxu skond l-avis li l-Unjoni Ewropea tat lil Malta u mhux għaliex nemmnu li hija ta' ħtiega għal dan il-pajjiz.

Għaliex għalkemm il-gvern dan dejjem ċaħdu, huwa jaf li aħna ma nistgħux nidħlu fl- Unjoni mingħajr ma jkollna l-VAT.

U l-kwestjoni kollha tal-VAT qamet wara li l-gvern ġie ppreżentat b'talba biex l-Unjoni Ewropea tkun tista' tirrivedi s-sitwazzjoni kollha.

Issa kulħadd jaf li ma tantx huwa faċli li aħna nkunu ma' ta' l-ewwel biex nissieħbu fl-Unjoni, allavolja qabel l- elezzjoni l-impressjoni li kienet tingħata kienet totalment differenti.

Mr Speaker, dawn minn qabel l-elezzjoni kienu jafu li aħna ffriżajna l- applikazzjoni u għalhekk meta kienu jgħidu li aħna se nkunu minn ta' l- ewwel kienu qed jerġgħu jqarrqu bil-poplu.

Il-partit fil-gvern illum ma jistax jaċċetta kif qed jiġi ttrattat mill-Ewropej.

Dan deher ċar mal- wasla tal-Prim Ministru minn Vienna.

Il-Prim Ministru kważi deher irrabjat u beda jaħrab il-mistoqsijiet li għamlulu l-ġurnalisti; saħansitra weħel miegħu ġurnalist u spiċċa jimbottah.

(Interruzzjonijiet) Iva, weħel miegħu ġurnalist u jiena nuri s-solidarjeta' tiegħi ma' dak il-ġurnalist.

(Għajjat) Iva, u nippretendi li l-press club jitkellem fuq dan il-każ, għax meta hawnhekk nittewbu mill-ewwel naqilgħu storja imma xi ħaġa bħal din nitfgħuha taħt it-tapit u naħbuha għax forsi jkollna minn xiex nistħu.

Jiena nistaqsi: Għaliex ippanikkja l-Prim Ministru mal-wasla tiegħu fl- ajruport?

(Interruzzjonijiet) Ara kif qed nitfixklu f'daqqa waħda!

MR SPEAKER: Inżommu l-ordni, jekk jogħġobkom.

Kompli Onor. Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, ħalli naraw ftit x'kontradizzjonijiet qalu fuq is-sistema tal-VAT.

L-Onor.

Ninu Zammit fuq Radio 101 qal li l-Partit Nazzjonalista meta jkun fil-gvern jerġa' jdaħħal il-VAT.

Din imbagħad ipprova jgħattihielu Gordon Pisani.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: On a point of order, l-Onor.

Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, jiena m'inix se nistħi ngħid li għidt hekk.

Dażgur li veru għidt hekk u hekk se nagħmel bil-vot tiegħi.

U li mhux għax konna aħna, intom kontu se toqtlu lir-raħħala, lill-bdiewa u lis- sajjieda!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Kompli Onor. Cuschieri.

(Interruzzjonijiet) Onor. Zammit poġġi bil-qegħda jekk jogħġbok.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Issa jekk jagħtuk ċans titkellem għid tiegħek!

(Interruzzjonijiet) Jiena nisfida lill-Onor.

Zammit iqum u jiċħad li huma fil-programm elettorali ma wegħdux li se jdaħħlu l-VAT imma qalu li se jirranġaw is-sistema ta' dazju u sisa li daħħal il-Gvern Laburista.

Iqum jiċħad xi ħadd minnhom li din m'hijiex il-verita'!

L-Onor.

Zammit waqt dak il-programm fuq Radio 101 kien qal li Gvern Nazzjonalista jdaħħal il-VAT imma dakinhar ma kienx jaqblilhom jgħidu hekk.

Tant ma kienx jaqblilhom li dakinhar stess l-Onor.

Edwin Vassallo qal li l-Partit Nazzjonalista - u dan kien in line ma' dak li kien għad irid jitniżżel fil-programm elettorali tagħhom - kien qed jipproponi li jsir tibdil fil-liġi tas-CET biex issir aħjar.

Dan gie rrapportat ukoll fil-gazzetta li diġa' poġġejt kopja tagħha fuq il-Mejda tal-Kamra, għaliex aħna fuq il-fatti nitkellmu u mhux fuq affarijiet ipotetiċi.

MR SPEAKER: Point of order, l-Onor.

Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, il-kliem eżatt li użajt jiena huwa li l- liġi tal-VAT kellha terġa' tiddaħħal b'mod modifikat.

(Interruzzjonijiet) Jekk inti qed taqra x'kiteb ħuk mod, pero' jiena għidt il-verita'!

MR SPEAKER: Onor. Zammit, poġġi bil-qiegħda.

Kompli Onor. Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Ħalli nkomplu bil-kontradizzjonijiet, Mr Speaker.

Il-Prim Ministru Fenech Adami fit-12 ta' Mejju 1996, jiġifieri qabel l-elezzjoni ta' sentejn ilu, kien qal hekk:

"Alfred Sant ma jistax ineħħi l-VAT jekk xi darba jkun fil-gvern."

Imbagħad l-Onor.

John Dalli, ukoll qabel l-istess elezzjoni, qal xi ħaġa simili:

"Il-VAT mhux se titneħħa kemm għax mhux se jkun il-Gvern Soċjalista fil-gvern u anke kieku għall-argument kellhom jirbħu l-elezzjoni, ma jkunx jista' jneħħiha għax ma jsibx metodi oħra ta' kif se jdaħħal il- flus."

Nitlob il-permess tal-Kamra biex inpoġġi dawn id-dokumenti fuq il-Mejda tal- Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess.

(Onor. Membri: No)

Il-permess ma ngħatax.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Fid-29 ta' Jannar, 1995 il-Prim Ministru qal:

"Il-Partit Nazzjonalista jemmen li l-VAT se tkun ir-rebħa tal-Partit Nazzjonalista fl-elezzjoni li ġejja."

Imbagħad wara l-elezzjoni, fl-4 ta' April, 1997 qal:

"Il-wegħda tat-tneħħija tal-VAT rebbħet l-elezzjoni lill-Partit Laburista"

Jekk din m'hijiex kontradizzjoni x'tissejjaħ, Mr Speaker?

(Interruzzjonijiet) Aktar tard, fl-1 ta' Mejju, 1997 il-Prim Ministru qal:

"Il-gvern m'għandux mandat biex ineħħi l-VAT."

Imma jien ngħid lill-Prim Ministru tal-lum li huwa m'għandux mandat biex idaħħal il-VAT għax fil-programm elettorali qal li se jirranġa s-sistema tad-dazju u s-sisa.

Issa ejja naraw flimkien, Mr Speaker, min se jintlaqat bis-sistema tal-VAT u min se jmur l-aktar minn taħt.

Hemm diversi servizzi li kull wieħed minna jrid juża u li bilfors se jkollu jħallas 15% fuqhom.

Dawn huma s-servizzi ta' accountant, stampatur, mechanic, parukkier, arġentiera, arluġġar, technician, electrician, entertainer, photographer eċċ. Hemm lista sħiħa li tibda u ma tistpiċċa qatt u fuq dawn is-servizzi l-poplu se jkollu jħallas 15% VAT.

Fil- programm "Xarabank", l-Onor.

Dalli qal li wara l-1 ta' Jannar, 1999 - nispera li din ma jiċħadiex għax smajtu igħidha b'widnejja - se jorħsu 40,000 prodott.

Din qalha fuq mistoqsija li għamlitlu Valerie Borg, u jidher li qed jerġa' jikkonfermaha f'din il-Kamra llum.

Imma issa naraw x'se jkun ir-riżultat wara l-1 ta' Jannar, 1999!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: No cross-debate, jekk jogħġobkom.

Kompli Onor. Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, kif diġa' għidt qed niddiskutu liġi meta bħalissa għaddejjin kummenti sħaħ dwar x'ġara u x'inhu jiġri fuq iż- żejt.

Pajjiżna jaqbillu jissieħeb fl-Unjoni Ewropea jekk insibu ż-żejt?

Wieħed irid jgħid pero' li dawn qatt ma kienu ħerqana biex Gvern Laburista jsib iż-żejt f'Għawdex.

Ħalli ngħid x'kien qal il-Prim Ministru, dak iż- żmien kap ta' l-oppożizzjoni.

Qal hekk:

"U jien nixtieq li nsegwu kull ġurnata d-diskorsi li jingħadu.

Id- diskorsi mhux nisimgħuhom biss iżda ninterpretawhom, nużaw moħħna, naraw id-diskors x'jista' jfisser.

U jgħidulna li aktarx insibu ż- żejt, jidħku bil-poplu!

L-informazzjoni li għandi jien hija li min qed iħaffer għaż-żejt diġa' qal lill-gvern li m'hemm l-ebda possibbilta' li jinstab iż-żejt hemmhekk.

J'Alla jinstab u j'Alla qed nieħu żball!"

U jdoqqulu l-ħornijiet fil-mass meetings!

Imbagħad għall-mistoqsija parlamentari tiegħi Nru. 438, fejn staqsejt lill-Prim Ministru x'kienu l- indikazzjonijiet li jinstab iż-żejt, weġibni hekk:

"Ninsab infurmat li fl-4 ta' Settembru t-tħaffir tal-bir f'Kerċem kien wasal f'fond ta' 4,502 metri.

L-esperti tal-gvern taw parir li skond l-indikazzjonijiet li kellhom kien hemm il-possibbilta' li jinstab iż- żejt aktar fil-fond."

Mela min daħak bil-poplu, aħna jew il-Prim Ministru?

(Interruzzjonijiet) Mr Speaker, hemm bżonn li aħna d-deputati nkunu rgiel.

Hemm bżonn nidħlu daħla fina nfusna u nħarsu l-ewwel lejn l-interessi ta' dan in-nazzjon u l- poplu tiegħu.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, jien ma nara xejn ħażin li nerġgħu nirrevedu lkoll flimkien il-politika u l-interess ta' dan in-nazzjon li aħna hawnhekk qed nirrappreżentaw il-poplu tiegħu.

Imma jekk verament insibu ż-żejt, kif inhi l-probabbilta', ikun jaqbel li nibqgħu mexjin lejn sħubija fl-Unjoni Ewropea?

Ejjew ilkoll ningħaqdu fl-interess tal-poplu u mhux fl-interess ta' xi partit jew individwu.

Ejjew naraw x'inhu l-aħjar għall-poplu tagħna - poplu li tant bata fil-passat biex kiseb dak li għandu llum, biex bena dan il-ġens ħieles u indipendenti - li bis-saħħa tal-vot tiegħu qegħdin hawn biex immexxuh u nirrappreżentawh.

Aħna lkoll għandu jkollna l-kuraġġ u r-rieda li nirrevedu bis-serjeta', bil-galbu u bl-akbar responsabbilta' jekk jaqbilx li nibqgħu mexjin lejn id-direzzjoni ta' sħubija, u dan fil-kuntest tal-probabbilta' li pajjiżna jsib iż-żejt.

Hemm bżonn li nifhmu li aħna mislufin f'din il-Kamra u li kull ħames snin ta' leġislatura jsir eżami għalina d-deputati u rridu noqogħdu għall-punteġġ u r-riżultati li jagħtina l-poplu.

Ejjew noqogħdu attenti li l-poplu, uliedna u l-ġenerazzjonijiet futuri 'l quddiem ma jisħtuniex u jgħidu li aħna ma konniex verament qed naħdmu fl-interess ta' pajjiżna għax ħallejna l-passjoni politika tiġri bina.

Il-kontradizzjonijiet ta' dan il-partit fil-gvern huma kbar ukoll anke fejn jirrigwarda Unjoni Ewropea u dwar id-dħul ta' flus li kienu jgħidu li aħna se nġibu minn hemm.

L-Onor.

Guido de Marco, per eżempju, kif irrappurtat it-Tnejn, 17 ta' Awissu, 1998 fuq il-gazzetta "In-Nazzjon", rigward id-deċiżjoni ta' Gvern Laburista li jiffriża l-applikazzjoni ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea, f'mass meeting fil-Fgura qal:

"L-iffriżar ta' l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea din is-sena se tkun tellfet lil Malta ¥100 miljun."

Mela filwaqt li qabel l-elezzjoni kienu jgħidu li se ngawdu mill-flus li l- Unjoni Ewropea terfa' għal ta' ġewwa, wara l-elezzjoni qed jgħidu li m'hemm l-ebda garanzija li Malta se tieħu l-fondi.

U dan huma qed jgħiduh, mhux aħna!

MR SPEAKER: Ippermettili Onor. Cuschieri.

Reġa' skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House biex tkompli tinstema'.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: No) L-Onor.

Joe Mizzi.

Il-permess ma ngħatax.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jiena se nressaq mozzjoni biex l-Onor.

Cuschieri jkun jista' jkompli bid-diskors tiegħu.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, ir-regolamenti huma ċari.

(Interruzzjonijiet) Issa ismagħni u mbagħad weġibni!

Ir-regolamenti tal- Kamra jgħidu li 30 minuta wara li tingħata extension ikun hemm bżonn leave of House.

Issa, Mr Speaker, inti staqsejt jekk hawnx leave of House u fil- fatt kien hawn oġġezzjoni.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, ir-regolament 35 tal-Kamra jgħid ċar li tista' titressaq mozzjoni bla avviż, u l-mozzjoni bla avviż effettivament hija, minkejja l-proċeduri tal-Kamra, illi taħt subartiklu (2) "mozzjoni għall-aġġornament tal-Kamra jew tad-diskussjoni" tista' titressaq bla avviż, u hawnhekk għandna mozzjoni bla avviż biex l-Onor.

Cuschieri jkompli jinstema'.

Jien qed nissekondaha bħalissa, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, il-mozzjoni tressqet wara li inti staqsejt jekk hawnx permess biex l-Onor.

Cuschieri jingħata leave of House u kien hawn oġġezzjoni mill-ewwel.

Allura la kien hawn oġġezzjoni, awtomatikament l-Onor.

Cuschieri m'għandux permess li jkompli jitkellem.

Skond ir-regolamenti tal-Kamra, issa s-Sedja għandha ssejjaħ persuna oħra.

Fil-ġranet li għaddew dejjem hekk sar.

Barra minn hekk, l-oġġezzjoni saret qabel ma l-Onor.

Mizzi ressaq il- mozzjoni u allura il-mozzjoni m'hijiex in order.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, huwa veru li jekk talba għal leave of House tiġi miċħuda minn membru wieħed tal-Kamra tieqaf f'dak il-punt imma mbagħad hemm mekkaniżmu ieħor li huwa previst mill-istanding orders.

U dan il-mekkaniżmu qed jitħaddem għaliex qiegħda titressaq mozzjoni bla avviż biex l-Onor.

Cuschieri jkompli jinstema', minkejja dak li jgħidu l- proċeduri tal-Kamra.

Din hija mozzjoni li tressqet u qed tiġi ssekondata u allura issa qegħdin fit-tieni fażi tal-proċedura.

Allura hemm bżonn li inti tikkonsidra li għandek funzjoni quddiemek f'dan il-mument.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, inti ġbidt l-attenzjoni ta' l-Onor.

Cuschieri u għidtlu li għandu bżonn leave of House.

Mill-ewwel jien u oħrajn minn din in-naħa oġġezzjonajna.

U dak il-ħin li aħna oġġezzjonajna, l-Onor.

Cuschieri waqaf jitkellem għax ma kellux permess.

Issa jekk naċċettaw il-mozzjoni li qed titressaq mill-Onor.

Joe Mizzi u li qed tiġi ssekondata mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, ikun ifisser li l-Onor.

Cuschieri jkun twaqqaf milli jitkellem u reġa' beda.

Persuna ma tistax titkellem darbtejn fuq l-istess liġi u allura la saret il-mistoqsija u kien hawn oġġezzjoni min-naħa tagħna, awtomatikament dak il-ħin l-Onor.

Membru twaqqaf milli jkompli jitkellem.

MR SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, l-ewwelnett nassoċja ruħi ma' dak li għadu kif qal l-Onor.

Gale.

It-tieni nett il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jibbaża l-argument tiegħu fuq Standing Order 35(2), li hija interpretazzjoni għal kollox skorretta.

Standing Order 35 jgħid:

"Kull mozzjoni teħtieġ avviż kemm-il darba ma taqax taħt waħda minn dawn il-każijiet eċċettwati li ġejjin: ....."

Imbagħad subsection (2), bħala dawk il-mozzjonijiet li ma jeħtiġux avviż, issemmi:

"mozzjoni għall-aġġornament tal-Kamra jew tad-diskussjoni .....".

Għalhekk ma nistax nifhem kif il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed iġebbed dan is- subartikolu għall-każ li qegħdin neżaminaw issa għaliex il-kliem huwa ċar.

Il-mozzjoni trid tkun jew għall-aġġornament tal-Kamra - ċioe' nieqfu llum u nkomplu ġurnata oħra - jew inkella għall-aġġornament tad-dibattitu, li allura jkun ifisser li nieqfu mid-dibattitu tal-VAT u mmorru fuq l-item li jmiss.

Jekk wieħed jaqra l-verżjoni Ingliża din toħroġ ħafna iktar ċara.

Standing Order 35 jgħid hekk:

"Every motion requires notice unless it falls within one of the following excepted cases: ....".

Imbagħad ikompli hekk:

"a motion for the adjournment of the House or of the debate ....", u mhux biex xi membru jkompli jitkellem.

Għaliex kif qal tajjeb l-Onor.

Galea, ma jistax ikollok żewġ standing orders li jikkontradixxu lil xulxin.

L-istanding orders huma ċari li meta qed titlob leave of House u l-permess jiġi nnegat ma tistax tkompli titkellem.

Imma mbagħad ma jistax ikollok standing order li jippermetti li titressaq mozzjoni u konsegwentement il- leave of House jiġi soġġett għal division, kif qed jaħseb il-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Jiena naħseb li jekk naqraw ċar l-istanding order relattiv - li ma jistax ikun aktar ċar minn hekk - insibu li mozzjoni ma tenħtieġx avviż kemm-il darba din tkun jew għall-aġġornament tal-Kamra jew għall- aġġornament tad-diskussjoni jew għall-closure.

Dawn nafu li huma soggetti għal mozzjoni dak il-ħin biex is-Sinjorija Tiegħek, Mr Speaker, tagħmel curtailing tad-debate f'fażi jew oħra.

Nerġa' ngħid pero' hawnhekk m'aħniex nitkellmu fuq diskors ta' membru paramentari biex ikun jista' jkompli jitkellem.

Dan huwa ċar ħafna u l-każ imsemmi mil-Kap ta' l- Oppożizzjoni ma jistax jiġi nkwadrat f'dan l-istanding order.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, ma nistgħux nargumentaw b'mod ad hoc, jew a priori, kif għadu kemm għamel l-Onor.

Gatt.

Ma nistgħux ngħidu: Għandu jkun hekk, suppost ikun hekk, mela huwa hekk!"

Għandna t-test quddiemna u rridu ninterpretaw dan it-test, test li huwa ċar u huwa maħsub biex jipproteġi l-interessi tal-minoranza daqskemm biex jagħti ċans lill-gvern imexxi x-xogħol tiegħu.

U huwa ċar li hemm żewġ proċeduri.

Hemm il- proċedura li min ikun qed jitkellem għandu bżonn leave of House, iżda jekk dan il-mekkaniżmu jfalli l-istanding orders jgħidu ċar li hemm ċans li in faciem curiae titressaq mozzjoni biex dak il-membru li jkun qed jiġi propost li jitwaqqaf ikompli jinstema'.

Għaliex dan jieqaf jitkellem malli jibda jitkellem xi ħaddieħor.

Jiġifieri l-argument ta' l-Onor.

Galea li spiċċa jitkellem u allura se jkun tkellem darbtejn mhu veru xejn għaliex membru jkun spiċċa jitkellem malli jibda jitkellem ħaddieħor u fiċ- ċirkostanzi li qegħdin bħalissa l-iSpeaker għadu ma ta lil ħadd il-fakulta' li jibda jitkellem u ħadd għadu ma beda jitkellem.

Mela ninsabu fi stadju fejn l-Onor.

Cuschieri għadu jista' jkompli d- diskors tiegħu u l-mozzjoni li tressqet in faciem curiae hija preċiżament hekk.

Min-naħa għandna membru tal-Kamra li ma ngħatax leave of the House u allura ma jistax ikompli, u min-naħa l-oħra għandna mozzjoni in faciem curiae taħt Standing Order 35.

Kieku qed nitkellmu tabilħaqq fuq aġġornament tal-Kamra jew aġġornament tad-dibattitu tal-Kamra, it-test Malti kien ikun ċar u kien jgħid "mozzjoni għall-aġġornament tal-Kamra jew tad-dibattitu tal-Kamra".

Imma fil-fatt jgħid "mozzjoni għall-aġġornament tal-Kamra jew tad-diskussjoni."

Allura ninsabu fil-fażi fejn il-mekkaniżmu tal-leave of House ġie denied lil membru ta' din il-Kamra.

Imma issa sopra corna bastonate għandna ċ-ċans, taħt Standing Order 35, li jkollna mozzjoni biex l-Onor.

Cuschieri jkompli jinstema'.

Dak huwa l-point of order li qegħdin nagħmlu.

Għandna mozzjoni mressqa mill-Onor.

Joe Mizzi li minkejja x'jgħidu l-proċeduri tal-Kamra fuq il-leave of House, ikompli jinstema' l-Onor.

Cuschieri.

Jiena qed nissekonda din il-mozzjoni u nistenna ruling mingħandek, Mr Speaker.

MR SPEAKER: L-Onor.

Lawrence Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, naħseb li l-ewwel santu ħaġa rridu nkunu ċari f'moħħna xi jfisser leave of House.

Leave of House ifisser li jekk ikun hawn membru wieħed biss li joġġezzjona, allura t-talba partikolari ma tkunx milqugħa.

Mela ladarba l-istanding orders jgħidu li biex tkun tista' tingħata leave of House, li jfisser estensjoni ta' ħin bla limitu lil membru parlamentari ....

Din hija xi ħaġa serja f'dan il- parlament u dan huwa li qiegħed jitlobna l-Onor.

Cuschieri, li jagħtina l- pjaċir u l-gost li nħalluh jitkellem bla ebda limitu ta' xejn.

Jekk irid jista' jibqa' jitkellem sas-sena d-dieħla!

U għaliex din hija xi ħaġa serja, l-istanding orders b'serjeta' wkoll jgħidu li biex tagħti l- fakulta' li membru jkun jista' jitkellem bla limitu ta' ħin irid ikollok il- kunsens tal-Kamra kollha, u jekk ikun hemm oġġezzjoni ta' wieħed allura dan ikollu jieqaf.

Issa x'qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni?

Qed jgħid li allavolja hemm din l-istanding order, minflok jidħol mill-bieb irid jidħol mit-tieqa u jrid jikkontradixxi din l-istanding order billi jippreżenta mozzjoni li prattikament twaqqa' dan ir-regolament kardinali ta' din il- Kamra, jiġifieri li bniedem għandu limitu għad-diskors tiegħu.

M'hemm xejn li jżomm lill-oppożizzjoni milli tagħmel mozzjoni bhal din pero' trid tagħti tliet ijiem avviż u trid tistenna biex tidher fuq l- aġenda bħall-mozzjonijiet l-oħrajn kollha.

Pero' r-regolamenti tagħna huma stretti f'dan il-każ u la ġiet reġistrata l-oġġezzjoni ta' l-Onor.

Mario Galea, din il-kwestjoni għandha tieqaf hawn u mhux suppost qegħdin niddiskutuha.

Għalhekk il-Kamra għandha tkompli bix-xogħol tagħha u s- Sedja għandha tistieden għal aktar rimarki fuq il-liġi li għandna quddiemna.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, jiena nibqa' sorpriż - apparti mill- fatt li l-Onor.

Lawrence Gonzi moħħu fil-qaddisin għax l-ewwel semma ''santu ħaġa''! - bil-mod kif l-Onor.

Gonzi qed jinterpreta l-ispirtu u l- kelma ta' l-istanding orders tagħna.

Dawn huma maħsuba wkoll biex jipproteġu u jagħmlu minn kollox biex jipproteġu l-interessi tal-minoranza u wieħed irid jaqrahom f'dak l-ispirtu u f'dik il-formula.

Allura hemm proċeduri maħsuba biex fejn ikun hemm ċertu break, imbagħad ikun hemm ċans li f'ċerti ċirkostanzi tkun tista' tiftaħ il-proċedura ħalli l-Kamra kollha tingħata ċ-ċans li tiddeċiedi.

Irrid nagħmilha ċara, Sur President, li l- punt huwa li in the first place il-break jista' jiġi implimentat minn persuna waħda f'dan il-parlament.

Irridu niftakru li meta l-Onor.

Mintoff xtaq jitkellem u dam jitkellem fuq ħafna affarijiet li ma kellhom xejn x'jaqsmu max-xogħol ta' din il- Kamra, tawħ leave of House u ħadd m'oġġezzjona.

Illum qed toġġezzjonaw li l- Onor. Cuschieri jingħata leave of House imma meta kien qed jitkellem l- Onor. Mintoff ma kontux oġġezzjonajtu!

Jiġifieri f'dan l-istadju m'hijiex kwestjoni li xi ħadd jista' jingħata u ħaddieħor ma jistax għax quddiem din il-Kamra kulħadd huwa ugwali.

Mela rridu nevalwaw l-ispirtu ta' l- istanding orders quddiem dan il-prinċipju kardinali li kulħadd huwa ugwali.

Daqskemm kellu dritt li jkompli jitkellem il-Perit Mintoff fil- leġislatura l-oħra, daqstant ieħor għandu jkollu l-istess drittijiet u l- istess possibbiltajiet l-Onor.

Cuschieri.

Sur President, l-istanding orders min-naħa jgħidu li leave of House ma jingħatax jekk ikun hemm wieħed li joġġezzjona imma mbagħad hemm proċedura oħra li biha l-Kamra kollha tista' tiddeċiedi jekk għandux ikompli jitkellem l-Onor.

Cuschieri.

Hawn il-provvediment li minflok din l- azzjoni drakonika li jekk wieħed biss jgħid "le" il-kelliem irid jieqaf, tista' titressaq mozzjoni in faciem curiae, kif igħid artiklu 35 ta' l- ordnijiet permanenti.

Din hija l-proposta li qed nagħmlu.

Qed inressqu din il-mozzjoni biex minkejja dak li hemm fl-istanding orders fuq il-leave of House, niddeċiedu jekk l-Onor.

Cuschieri għandux ikompli jitkellem.

X'hemm li huwa rrazzjonali f'din l-approach?

Billi hemm standing order li jgħid hekk, ma jistax ikun hemm ieħor li jikkumplimentaha?

(Interruzzjonijiet)

L-Onor.

Gonzi qiegħed jgħid li hemm kontradizzjoni.

Imma, bir-rispett kollu, fejn hi l-loġika ta' dan li qed jgħid?

Hemm żewġ fażijiet fil- proċess, l-ewwel il-fażi li fiha membru wieħed jista' joġġezzjona, u t- tieni fażi meta nagħmlu ċ-checks and balances, fejn dak il-hin stess taħt Standing Order 35 titressaq mozzjoni in faciem curiae, li mbagħad tkun sekondata u tiġi deċiża mill-Kamra kollha u mhux minn persuna wahda.

Imbagħad il-punt kollu hu: X'miżura drakonika hi li wieħed jibqa' jitkellem?

Fl-opinjoni tiegħi, oġġezzjoni bħal din turi n-nuqqas ta' buona fede.

Għax jekk hemm l-assunzjoni ta' mala fede, li min qiegħed jitkellem bilfors li għandu f'moħħu li b'xi mod ifixkel l-affarijiet, allura jien nista' nagħmel assunzjoni ta' mala fede wkoll fuq l-oġġezzjoni li qed issir għal din il-mozzjoni.

Allura, Sur President, nistgħu nirriflettu 'l xulxin fil-mala fede li nassumu dwar xulxin.

Issa l-punt li qed inressqu huwa dan.

Veru li hemm proċedura li biha jintalab leave of House u jekk wieħed biss joġġezzjona, anke jekk l-oħrajn kollha jkunu jridu jaqblu, leave of House ma jingħatax.

Imma ejja nassumu, Sur President, li mill-Kamra kollha wieħed biss ma jkunx irid li l-kelliem ikompli.

Allura dik tkun demokrazija jekk imbagħad ma jkunx hemm it-tieni fażi ta' checks and balances, fejn il-Kamra kollha tiddiskuti mozzjoni li tkun imressqa in faciem curiae?

Dan ifisser li m'aħna nistaqsu għal xejn aktar u xejn anqas minn dak li jippermettu l-istanding orders.

MR SPEAKER: L-Onor.

Lawrence Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-affarijiet irridu nagħmluhom bis-sens, bil- loġika u skond ir-regolamenti.

Għalkemm nistgħu ndumu ngħidu hafna affarijiet differenti, fl-aħħar mill-aħħar jgħoddu r-regolamenti li hemm miktubin.

Kull membru ta' din il-Kamra, skond l-ordinijiet permanenti tagħna, għandu dritt jitkellem għal 40 minuta, imbagħad tista' ssir mozzjoni biex l-40 minuta jiġu estiżi bi 30 minuta oħra.

Fil-fatt l-Onor.

Cuschieri diġa' kellu l-privileġġ li din il-Kamra tagħti lil kull membru parlamentari biex b'mozzjoni li tressqet formalment bi proponent u sekondant, jingħata estensjoni ta' 30 minuta.

Mela l-ordnijiet permanenti tagħna jipproteġu l-argumenti kollha tad-drittijiet tal-minoranza għax jagħtu dritt lil kull membru parlamentari jitkellem għal 40 minuta u jekk il-Kamra fil-maġġoranza tagħha taqbel jingħata estensjoni, li hu privileġġ, ta' 30 minuta oħra.

Jekk tqum kwestjoni dwar jekk il-ħin għandux jiġi estiż bi 30 minuta ma' l-ewwel 40, allura f'dak il-każ il-mozzjoni tista' tiġi kkontestata u jista anke jittieħed vot fejn il-maġġoranza u l- minoranza f'dan il-parlament jesprimu l-opinjonijiet tagħhom dwar jekk deputat jingħatax l-estensjoni ta' 30 minuta.

Pero' mbagħad l-istanding orders ta' dan il-parlament, bħalma hemm f'ħafna parlamenti oħra li jirrispettaw id-demokrazija u s-serjeta', jgħidu wkoll li wara jiskadu t-30 minuta, jista' jitlob lill-Kamra kollha għal-leave of house biex ikompli jitkellem bla ebda limitu.

Din hi d- differenza kbira bejn estensjoni u leave of House, li bil-leave of House ikun jista' jkompli jitkellem bla limitu ta' xejn.

F'dan il-każ, l- ordnijiet permanenti tagħna huma ċari daqs il-kristall u jgħidu li jekk membru jingħata leave of House, jiġifieri jkollu l-permess tal-Kamra kollha biex ikompli jitkellem u ma jkunx hemm oġġezzjoni mqar ta' membru wieħed biss, allura f'dak il-każ il-membru jkun jista' jkompli jitkellem bla limitu ta' ħin.

Huwa f'dan is-sens li d-dritt tal-minoranza qiegħed jiġi protett, għax inkella l-maġġoranza tista' tikkappara għal kollox id- diskussjoni u allura tkun il-minoranza li tkun qed tiġi ppreġudikata.

Issa f'dan il-parlament qegħdin naqilbu l-logika kollha ta' taħt fuq.

Mela rridu nkunu ċari, għax il-mozzjoni diġa' tressqet mill-oppożizzjoni, ġiet approvata u ma tistax terġa' ssir.

Din tressqet meta l-Onor.

Cuschieri kellu l-privileġġ ta' din il-Kamra li jingħata nofs siegħa estensjoni fuq il-ħin tiegħu.

Issa ġejna fl-istadju fejn l-Onor.

Cuschieri qiegħed jistaqsi lil din il-Kamra kollha u lili jekk jimportax li jibqa' jitkellem u ma nwaqqfuhx.

U jien ngħidlu li dażgur li jimporta għax hawn deputati oħra li jridu jitkellmu u rridu nagħtu spazju lil ħaddieħor.

Din il-Kamra m'għandhiex tagħti monopolju lil membru wieħed biex jitkellem.

Għalhekk, Onorevoli Cuschieri, qed noġġezzjonaw mhux għax hemm xi diffikulta' partikolari fil-konfront tiegħek imma għax ir-regola hija ta' 40 minuta.

Din il-Kamra diġa' wrietek ir-rispett u tatek estensjoni ta' nofs siegħa oħra, u dan b'mozzjoni ppreżentata formalment, issekondata u approvata minn din il-Kamra.

Imma issa l-Kamra qaltlek: Daqshekk!

Din hi l-istorja kollha.

Hija ħaġa ċara li jekk ikun hemm oġġezzjoni mqar ta' membru wieħed biss, leave of House ma jingħatax.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, għidlu jirtira dak li għadu kemm qal għax qiegħed jindirizza lil membru ieħor tal-Kamra flok qiegħed jindirizza lis- Sedja!

(Għajjat).

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien qed nindirizza lill-Onor.

Cuschieri u fl- istess ħin ''nimmaġina'' li qiegħed nindirizza lil-iSpeaker!

(Interruzzjonijiet).

MR SPEAKER: L-Onor.

Alfred Sant, fil-qosor, jekk jogħġbok.

ONOR.

ALFRED SANT: Bir-rispett kollu Sur President, l-Onor.

Gonzi ngħata ċ-ċans li jitkellem fit-tul u allura għandu jkolli ċ-ċans li nirrispondi bl- istess mod.

F'dak li għadu kemm qal l-Onor.

Gonzi jidher li huwa żbaljat mill-bidu sa l-aħħar għax qiegħed jassumi ...

(Interruzzjonijiet) Jien bħalissa qiegħed nindirizza lil kulħadd u qiegħed ngħid li l-Onor.

Gonzi huwa żbaljat.

MR SPEAKER: Nitlob lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jindirizza lis-Sedja u nitlob lill- Onor. Membri jżommu l-ordni.

Kompli, Onorevoli Sant.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, l-Onor.

Gonzi huwa żbaljat għaliex mhux veru li diskors fil-Kamra tad-Deputati huwa privileġġ.

L-istanding orders qegħdin hemm sempliċement biex jirregolaw kif aħna neżerċitaw id-dritt tagħna bħala rappreżentanti tal-poplu li nitkellmu u ngħidu dak kollu li għandu jingħad.

Li titkellem f'din il-Kamra u tgħid dak li għandek tgħid m'huwiex privileġġ imma huwa dritt u għalhekk l-argumentazzjoni tal-kollega tiegħi hija żbaljata mill-bidu sa l-aħħar, għax tmur lura għad-dritt fewdali meta ċ-ċittadini kienu jmorru quddiem ir-re u kien ikollhom ħames minuti biex jitkellmu.

Iżda hawnhekk, fid-dritt tad-demokrazija rappreżentattiva, kull membru għandu l-mandat mill-poplu biex jgħid dak kollu li għandu jgħid.

Fejn imbagħad l-istanding orders, bl-approach raġonevoli tagħhom ma jaslux biex jiggarantixxu dan id-dritt - u mhux privileġġ - kull membru għandu d-dmir li jistaqsi lil din il-Kamra biex tħallih ikompli jitkellem.

Meta jaqbżu t-30 minuta estensjoni, il-membru jista' jitlob leave of House, kif b'mod raġonevoli jipproponu l-standing orders, u hemmhekk jista' jqum xi ħadd u jgħid: "Le, ma rridx nisimgħu aktar lil dan", anke jekk il-bqija jkunu jridu jisimgħuh.

Għalhekk aktar u aktar irridu nħarsu lejn l-interess u d-dritt ta' kull membru ta' din il-Kamra li jkollu l- fakulta' li jgħid dak kollu li għandu jgħid.

Allura mbagħad hemm ic-checks and balances fuq l-ewwel oġġezzjoni li ssir minn bniedem wieħed billi titressaq mozzjoni in faciem curiae biex id-deputat ikun jista' jkompli jitkellem.

Imma imbagħad mhux veru li jekk jittieħed vot fuqha, l- maġġoranza se twaqqaflu dak id-dritt.

Jiġifieri din mhix an open road għal liċenzja, kif qiegħed jibża' li hi l-kollega tiegħi, imma bil-maqlub qed nipprovdu checks and balances biex jekk id-dritt mogħti lil kull deputat mill-poplu li jgħid dak kollu li għandu jgħid jiġi miċħud, għallinqas ma jiġix miċħud minn deputat wieħed biss imma jkun hemm mozzjoni formali u tkun il-maġġoranza li bil-vot tagħha tgħidlu: "Le, ma rridekx titkellem aktar."

Dan huwa l-punt li jrid jitqajjem illum, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Guido de Marco, fil-qosor.

ONOR.

GUIDO de MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin): Sur President, jien naqbel mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni fejn qed jgħid li d-dritt ta' deputat li jitkellem fil-parlament m'huwiex privileġġ iżda huwa dritt li tahulu l-poplu.

Dan huwa l-punto di partenza.

Huwa dritt ta' kull wieħed minna li niġu hawnhekk u nitkellmu f'dan il-Parlament pero' kull wieħed minna barra li għandu d-drittijiet għandu wkoll l-obbligi u r-responsabbiltajiet tiegħu fil-metodu kif għandu jitkellem.

Ma jistax ikun li għax jiena għandi dritt nitkellem allura nimmonopolizza l-ħin tad- dibattitu.

Il-ħin hu maqsum billi l-ewwel darba kulħadd għandu dritt jitkellem għal 40 minuta, imma jekk ikun il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jew xi ħadd ieħor li qiegħed jirrispondi f'ċerti ċirkostanzi jkollu siegħa u nofs, bħalma jista' jkollu ministru li jkun qiegħed iressaq liġi.

Ghalhekk kulħadd għandu jaġixxi fit-termini u fil-parametri tar-regolamenti, kif qal tajjeb il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

U dawn ir-regolamenti għandna nosservawhom.

L-ewwel għandek dritt titkellem għal 40 minuta imbagħad il- ħin jista' jiġi estiż b'nofs siegħa oħra, ħafna drabi b'kortesija reċiproka, u allura wieħed ikun ilu jitkellem għal siegħa u għaxar minuti.

F'kull parlament fid-dinja dan hu meqjus bħala ħin abbundanti, pero' jista' jkun hemm sitwazzjonijiet fejn wieħed ikollu bżonn ftit aktar ħin biex jagħlaq argument u f'dawk iċ-ċirkostanzi leave of House jista' faċilment jingħata.

Jekk jien inkun qiegħed nitkellem u ngħid li fadalli, per eżempju, għaxar minuti biex nagħlaq l-argument, il-Kamra b'ġenerożita', anke biex tissalvagwarda d-dritt tiegħi li nagħlaq l-argument, tagħtini d- dritt li nkompli.

Pero' m'hemmx id-dritt li l-maġġoranza timponi leave of House fuq din il-Kamra għax dan huwa dritt mogħti lil kull membru u mhux lill-maġġoranza.

Għax inkella min ikun qiegħed fuq din in-naħa tal-Kamra, għax ikollu l-maġġoranza jkun jista' jibqa' jitkellem.

Ir-regolamenti tagħna huma tajbin u jien ċert li jekk l-Onor.

Cuschieri jgħid lill-Kamra li fadallu, ngħidu aħna,12-il minuta, il-korrettezza reċiproka titlob li jingħata ċ-ċans li jagħlaq l-argument tiegħu.

Kulħadd għandu jgħin lil- xulxin f'dawn l-affarijiet pero' ma jistax ikun li wieħed jibqa' jitkellem indefinittivament, bla limitu ta' ħin.

Li qed nipprova ngħid hu li aħna nimxu mal-liġi biex nistgħu nkunu liberi.

Anke f'dan il-parlament għandna nimxu mar-regolamenti biex aħna stess nistgħu nkunu liberi fi ħdan dawn ir-regolamenti.

Jien naf li l- Onor. Cuschieri qiegħed jagħmel intervent qawwi bi stil u bil-fehmiet liberi tiegħu u għandu jiġi nkoraġġit pero' fil-kontest tal-liġijiet tagħna stess li huma l-ordnijiet permanenti.

Jekk l-Onor.

Cuschieri jgħid lill- Kamra li hu kulma għandu bżonn huma għaxar minuti biex jagħlaq, jien inkun l-ewwel wieħed li nappella lill-Kamra biex taċċetta u nappella lil kulmin ikun se jopponi biex ma jopponix.

Dan huwa l-mod kif ghandna inċedu lil xulxin u ngħinu lil xulxin biex id-dibattitu jkun verament liberu u frank, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: L-ewwelnett ma nistax naqbel mal-mod kif sposta l- argument l-Onor. de Marco.

Huwa veru li leave of House ġie miċħud imma l- istanding orders jippermettu proċedura oħra li biha nistgħu niddeliberaw jekk deputat għandux ikompli jitkellem.

Din il-mozzjoni hija ċara u titlob li l-Onor.

Cuschieri jkompli jitkellem.

Mhux veru li qal l-Onor. de Marco, li l-maġġoranza ma tistax timponi li jkun hemm diskors bla limitu.

Jekk inħarsu lejn il-mozzjoni ta' proċedura li qegħdin nimxu biha naraw li f'dan il-każ il-maġġoranza ta' din il-Kamra imponiet fuqha stess li fl-għeluq tiegħu l-ministru tal-finanzi jista' jkompli jitkellem bla limitu.

Din qiegħda miktuba.

Jiġifieri diġa' jeżisti mekkaniżmu li ġie implimentat li bih il-maġġoranza imponiet li xi ħadd jitkellem bla limitu.

Allura b'liema argument nistgħu ngħidu li l-istanding orders jipprovdu checks and balances għad-dittatura ta' wieħed fuq il-bqija tal-parlament li jwaqqaf lil xi ħadd milli jitkellem?

Sur President, li titkellem f'dan il-parlament biex tgħid kulma għandek tgħid m'huwiex privileġġ, kif ippretenda l-Onor.

Gonzi, imma huwa dritt.

Kull membru f'dan il-parlament għandu d-dritt li jgħid dak kollu li għandu jgħid f'isem il-kostitwenti tiegħu u ma jistax jiġi limitat bl-argument li m'għandux dritt jitkellem għal aktar minn tant ħin.

Huwa ghalhekk li għandna standing orders li f'ċerti parametri jipprovaw jirregolaw b'mod raġonevoli kif isir id-diskors.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, il-Kap tal-Oppożizzjoni qiegħed jimmiskwotani.

Jiena għedt li l-estensjoni hija l-privileġġ u għedt ukoll li d-dritt li titkellem huwa wkoll obbligu.

Pero', bir-rispett kollu, l- estensjoni hija privileġġ.

ONOR.

ALFRED SANT: Dak li kont qed ngħid, Sur President, huwa li aħna għandna d-dritt li ngħidu dak kollu li nħossu li għandu jingħad.

Issa jekk neħdux ħames minuti, jekk neħdux 20 minuta jew inkella siegħa jiddependi minn kemm wieħed ikollu xi jgħid.

Huwa dritt ta' kull membru li jitkellem u l-istanding orders jipprovaw jagħmlu parametri raġonevoli għal din il- ħaġa.

Jista' jkun hemm każi fejn dawk il-parametri għandhom jiċċaqalqu u f'dak il-każ jekk ikun xi ħadd li ma jaċċettax li jingħata l-leave of House, l-istanding orders jikkontemplaw li jkun hemm mozzjoni li biha l- maġġoranza tal-Kamra tista' tiddeċiedi li deputat ikompli jitkellem.

Fil- fatt, kif għedt, il-Kamra diġa' ddecidiet li meta jkun qed jagħlaq id- dibattitu l-ministru tal-finanzi m'għandux limitu fuq il-ħin li jdum jitkellem u jista' jdum jitkellem 20 ġurnata jekk irid.

MR SPEAKER: Jekk jogħgbok, Onor. Gonzi, żomm il-kummenti tiegħek fil- qosor ħafna, għaliex is-Sedja trid tissosspendi biex tiddelibera.

L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, l-Onor.

Sant għadu kemm waqqa' l-ġebla fuq saqajh.

Iva, il-ministru tal-finanzi mhux marbut bil-limitu tal-ħin, u dan in forza tal-mozzjoni ta' proċedura li kellha tlett ijiem avviż u mbagħad ġiet dibattuta fil-Kamra u ttieħed vot fuqha.

Lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni jien ngħidlu li jekk irid jista' jippreżenta mozzjoni ta' proċedura bi tlett ijiem avviż.

Dak li se jagħmel il-ministru tal-finanzi huwa regolat b'mozzjoni ta' proċedura.

Issa nistieden lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jerġa' jħares daqsxejn lejn artikli oħra ta' l-ordnijiet permanenti u jsib li hemm il-fakulta' wkoll li waqt li individwu jkun qiegħed jitkellem, membru iehor tal-Kamra jista' jqum u jippreżenta mozzjoni biex iwaqqaf lil dak il-membru milli jkompli jitkellem, jew li l-kwestjoni titqiegħed għall-vot.

Jiġifieri jekk l-Onor.

Sant qed jippreżenta xi mozzjoni biex l-Onor.

Cuschieri jkompli jitkellem, jiena taħt ordni permanenti oħra nista' nqum u nipproponi li l-istess Onor. Membru jieqaf jitkellem.

(Interruzzjonijiet).

Għalhekk m'iniex qed nagħti leave of House lill-Onor.

Cuschieri.

MR SPEAKER: L-Onor.

Alfred Sant.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Chairman, jien ma nafx jekk hux ma' l-avukati qiegħed nargumenta għax l-argumenti li qed jagħmlu qed isaħħuli l- argumenti tiegħi!

Din il-mozzjoni ta' proċedura li għaddiet b'vot tal- maġġoranza tal-Kamra tirregola kemm jista' jdum jitkellem il-ministru tal- finanzi.

Jiġifieri bis-saħħa ta' din il-maġġoranza l-ministru tal-finanzi jista' jibqa' jitkellem għal dejjem.

Issa l-istanding orders jirregolaw meta xi ħadd jieqaf jitkellem imma fl-istess ħin jipprovdu wkoll li mill- ġdid nistgħu mmorru għall-mekkaniżmu ta' vot tal-maġġoranza.

Xejn aktar u xejn anqas.

Aħna qegħdin inressqu mozzjoni formali li jekk il-maġġoranza tivvota kontra tagħha mbagħad taqa'.

Hemm imbagħad l-argument li jista' jqum xi ħadd u jwaqqaf lil xi ħadd iehor milli jkompli jitkellem.

Dan hu s-sens tal-mozzjoni li ġiet imressqa, li jekk il-maġġoranza hija kontra li l-Onor.

Cuschieri jkompli jitkellem, allura toħroġ b'dak il-mod.

MR SPEAKER: L-Onor.

Gatt, fil-qosor ħafna, jekk jogħgbu.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, naqbel perfettament ma' dak li qal il- Kap ta' l-Oppożizzjoni, li qed naqblu li l-Onor.

Cushieri ma ngħatax leave of House.

Imma issa l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qiegħed jippretendi li għandu dritt iressaq mozzjoni biex din il-Kamra tkompli tisma' lill-istess Onor. Membru.

Il-mozzjoni fis-sustanza tagħha hija li l-Onor.

Cuschieri jkompli jitkellem.

Taħt l-Ordni Permanenti 35, li huwa l-istess wieħed li qiegħed jikkwota l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, din it-tip ta' mozzjoni ma teżistix għax mozzjoni li ma tinħtieġx avviż hija jew mozzjoni għall-aġġornament tal- Kamra, jew mozzjoni għall-aġġornament tad-diskussjoni, jew inkella biex kwestjoni titqiegħed għall-vot.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra issa hija sospiża biex is-Sedja tieħu konsiderazzjoni tal-punti mqajma.

Fit-3.15 p.m. il-Kamra kienet sospiża u rriżumiet fit-3.30 p.m.

RULING

MR SPEAKER: Kulħadd jieħu postu, jekk jogħġobkom.

L-Ordni Permanenti Nru 49 jipprovdi li Membru jista' jitkellem għal mhux aktar minn 40 minuta iżda dan il-ħin jista' jiġġedded għal mhux aktar minn 30 minuta bil-kunsens tal-Kamra u dan skond ir-raba' proviso għall-istess Ordni Permanenti.

Meta jgħaddu t-tletin minuta imsemmija, biex ikompli jitkellem Membru jridu jiġu sospiżi l-Ordnijiet Permanenti skond l-Ordni Permanenti 194 jew 195 skond il-każ.

L-Ordni Permanenti Nru 194 jipprovdi li mozzjoni biex jiġu sospiżi l- Ordnijiet Permanenti tista' ssir mingħajr avviż jekk ma jkunx hemm oġġezzjoni minn xi Membru preżenti.

Jekk ikun hemm oġġezzjoni japplika l- Ordni Permanenti Nru 195 li jirrikjedi avviż għall-mozzjoni.

L-Ordni Permanenti 35 ma japplikax għall-mozzjoni proposta mill-Kap ta' l- Oppożizzjoni li fis-sustanza tagħha hi mozzjoni kif kontemplata fl- Ordnijiet Permanenti Nri 194 u 195.

Għaldaqstant is-Seduta għandha tkompli.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, min qiegħ qalbi nixtieq nirringrazzja l-gvern demokratiku Nazzjonalista li għoġbu jagħmilli sarima ma' ħalqi!

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Mr Speaker, xtaqt li nikkummenta fuq din il- liġi għax, bir-rispett kollu, smajna ħafna kummenti li ma tantx kienu jirrigwardaw il-liġi proprja.

Jekk wieħed iħares lejn l-economic trends ta' dawn l-aħħar snin jara li ma' l-introduzzjoni tal-VAT, bejn 1994 u l-1995, kien hemm żieda ta' madwar 5,000 ruħ fil-gainfully occupied population, filwaqt li mill-1995 'il hawn iż-żieda kienet biss ta' 600.

L-istess ħaġa ġrat fejn jidħlu l- impjiegi fis-settur privat, li bejn l-1994 u l-1995, ma' l-introduzzjoni tal-VAT, żdiedu b'madwar 8,000 filwaqt li mill-1995 'l hawn dawn żdiedu biss b'madwar 2,000.

Bla dubju dan kien wieħed mill-effetti pożittivi ta' l-introduzzjoni tal-VAT.

Mr Speaker, l-istess nistgħu ngħidu għad-dħul.

Jekk wieħed iħares lejn il-consolidated accounts structure - trends and projections 1985-2004, li ġew preżentati mad-diskors tal-budget, isib li filwaqt li fl-1994 id-dħul mill-customs and excise duties kien ta' Lm71 miljun, fl-1995 id-dħul mill- customs and excise duties u mill-consumption tax, li dakinhar kienet il- VAT, żdied b'Lm44 miljun.

Bla dubju din iż-żieda fid-dħul tal-gvern kienet importanti ħafna sabiex il-gvern seta' jkompli bl-impenji soċjali tiegħu.

Wieħed jista' faċilment jinnota wkoll li filwaqt li fl-1995 il- gvern daħħal mill-VAT Lm83.5 miljun, fl-1996 daħħal Lm88.7 miljun u fl- ewwel sitt xhur ta' l-1997 daħħal madwar Lm52 miljun, fl-aħħar sitt xhur ta' l-1997, bl-introduzzjoni tas-CET, il-gvern daħħal biss Lm26 miljun, filwaqt li għal din is-sena, l-ewwel sena sħiħa bis-sistema tas-CET, id- dħul ilaħħaq biss Lm66.6 miljun.

Dan ifisser li din is-sena d-dhul mis- CET se jkun inqas minn dak tal-VAT fl-1995 u fl-1996.

Mr Speaker, il-verita' hi li wieħed mill-iżvantaġġi tal-VAT kif giet introdotta fl-1995 kien f'dak li jirrigwarda t-turiżmu.

Għalhekk din is- sena fid-diskors tal-budget il-ministru tal-finanzi qal ċar u tond li filwaqt li r-rata fuq il-prodotti u servizzi se tkun ta' 15%, l- akkomodazzjoni turistika se jkollha rata preferenzjali ta' 5%, li hi ferm aħjar mir-rata effettiva attwali, li hi kkalkolata madwar 7%.

Din il-liġi tal-VAT fiha diversi vantaġġi fuq dik li kienet introdotta fl-1995.

Dan juri li l-gvern aġġorna u mmodernizza l-liġi li kien introduċa snin ilu billi, fost l-oħrajn, qed jeżenta without credit il-provvista ta' dawl u fuel mill-Enemalta u l-għoti tas-servizz tat-telefon.

Mr Speaker, din id-darba l-ispejjeż tat-tiġijiet u l-funerali ġew eżentati mill-VAT, u biex ikun hemm sistema b'audit trail tajjeb fuq dawn iż-żewġ attivitajiet, se jitnedew skemi simili għal dawk li hemm fuq il- bini ta' l-ewwel dar.

B'hekk il-Partit Nazzjonalista fil-gvern ikun żamm wegħda oħra li għamel fil-programm elettorali ta' l-aħħar elezzjoni ġenerali.

Hemm differenza oħra bejn il-VAT, kif kienet introdotta fl-1995 u kif inhi proposta din id-darba, għaliex issa operaturi żgħar se jkunu jistgħu jagħżlu li jibqgħu barra mis-sistema.

Dan juri kemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern ra fejn kien hemm id-difetti fil-ligi tal-VAT ta' l- 1995 u rranġahom.

Tajjeb li wieħed jinnota wkoll l-iżvantaġġi li kellha s-sistema tas-CET.

Filwaqt li fl-1996 l-inflation rate kienet ta' 2.5%, fl-1997 din telgħet għal 3.1% u fl-1998 kienet 3%.

Dan jikkuntrasta ħafna ma' l-inflation rate tal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, li magħhom nagħmlu madwar tliet kwarti tan-negozju f'imports and exports tagħna.

Fil-fatt jirriżulta li fil-15 il pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea, bejn l-1996 u l-1998 l-inflation rate minn 2.4% niżlet għal 1.5% filwaqt li f'pajjiżna l-inflation rate minn 2.5% telgħet għal 3%.

Wieħed seta' jinnota xi żvantaġġi oħra fis-sistema tas- CET u l-gvern preżenti tgħallem minnhom sabiex jeliminahom mil-liġi li qed tiġi proposta.

Huwa veru li fuq is-servizzi t-taxxa se tkun xi 5% ogħla mit-taxxa li hemm illum, iżda meta daħlet is-sistema tas-CET ftit kienu s- servizzi li raħsu u l-prodotti importati għolew b'madwar 6% fuq il-15% taxxa li kien hemm.

Għaldaqstant huwa fatt li l-inflazzjoni li rajna mad- dħul tas-CET kienet waħda mill-problemi kbar li kellna u żgur li l- introduzzjoni ta' din il-liġi ġdida tal-VAT se tindirizza din il-problema.

Mr Speaker, bis-sistema tal-VAT, negozjant se jkollu dritt għar-refunds, u dan jikkontribwixxi sabiex ma jkunx hemm żieda bla ħtieġa fil-prezzijiet tal-prodotti.

Din hija raġuni oħra għaliex il-liġi tal-VAT hi superjuri għal dik tas-CET.

Nerġa' ngħid li l-liġi tal-VAT li qed tiġi proposta hija ħafna aħjar mill-1995, l-ewwelnett għax it-taxxa għas-settur turistiku niżlet għal 5%, kif ukoll għax is-servizzi tad-dawl, l-ilma, il-fuel u t- telefon ġew zero rated.

Barra minn hekk, qegħdin jiġu eżentati wkoll il- funerali u t-tiġijiet u l-operaturi ż-żgħar se jkunu jistgħu jibqgħu barra mis-sistema.

Punt pożittiv ieħor hu li l-VAT, kuntrarju għas-CET, tipprovdi għar-refunds u dan jgħin biex jitrażżan l-għoli tal-ħajja.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki.

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, fid-diskussjoni dwar din il-liġi qed inħossni li qisna qegħdin f'xi time machine li qed iddawrilna l-arloġġ lura.

Fl-1994, għalkemm ma kontx daqshekk attiva fil-politika, xorta wahda kont nara u nisma' dak kollu li kien għaddej meta kienet qed tiġi diskussa għall-ewwel darba l-liġi tal-VAT.

Dak iż-żmien qatt ma bsart li dak kollu li dak iż-żmien kont nemmen fih kien se jkolli din l-opportunita', erba' snin wara, biex inkun nista' ngħidu f'din il-Kamra.

Il-prinċipju bażiku tal- VAT, li jien kontra tiegħu mija fil-mija, huwa li hi taxxa indiretta li tattakka l-bażi fundamentali tal-ġustizzja soċjali, kif se nispjega aktar 'il quddiem.

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia għenni nkompli ndawwar l-arloġġ lura b'dak li qal fl-għeluq tad-diskors tiegħu.

Ħadt gost nisimgħu jitkellem għax semma ħafna figuri - u iktar tard fid-diskors tiegħi jien ukoll inkun nista' nagħti xi figuri dwar il-gainfully occupied, id-dħul tal-gvern u ż- żieda fl-inflation rate, biex inkunu nistgħu nqabblu ċ-ċifri - u pprovajt nanalizza dawn il-figuri wkoll għax wara kollox, kif jgħidu l-antiki, il- passat huwa mera tal-futur u la għandna l-passat ta' l-1994, 1995 u 1996, meta tħaddmet il-VAT f'pajjiżna, inkunu stupidi jekk ma nħarsux lejn l- esperjenza ħalli nkunu nistgħu naħsbu għal dak li ġej għalina 'l quddiem.

Naturalment dak li se ngħid hawnhekk jirrifletti l-vuċi tiegħi u ta' dawk kollha li jien inħoss li nirrappreżenta.

Jien nirrappreżenta liż-żgħir u d-dimensjoni taż-żgħir f'pajjiżna mhijiex biss ta' dak li ma jaħdimx u li jgħix bl-assistenza soċjali u m'hijiex biss ta' l-anzjan.

Iż-żgħar m'humiex biss persuni bi bżonnijiet speċjali imma huma wkoll dawk il- familji kollha li minkejja li għandhom ċertu dħul għandhom wkoll ċerti piżijiet x'jerfgħu, aktar u aktar jekk familja jkollha persuna bi bżonnijiet speċjali li tkun tinvolvi ċerti spejjeż, jew ikun hemm ċertu mard fil-familja, jew tkun għadha qed trabbi tfal żgħar, jew għax ikollha xi piżijiet ta' self biex tixtri dar diċenti.

Mela ż-żgħir m'hux biss il- ħaddiem, l-anzjan jew l-emarġinat imma hija anke dik il-familja li għandha ċerti piżijiet minkejja li l-paga tagħha forsi m'hijiex daqshekk baxxa.

Mr Speaker, qabel ma nidħol aktar fid-dettal tas-suġġett nixtieq nirreġistra d-diżappunt tiegħi għall-mod kif qed jiġu ttrattati l- parlamentari fl-ogħla istituzzjoni demokratika ta' pajjiżna.

Sfortunatament, matul dawn l-aħħar jiem, jien kont ixxokkjata u ddiżġustata bil mod kif uħud mill-parlamentari min-naħa tal-gvern - mhux qed ngħid għal kulħadd - infexxew f'tgħajjir u insulti personali.

Qed nitkellem b'dan il- mod għax din hija l-ewwel esperjenza tiegħi f'dan il-parlament u forsi jien daqsxejn sensittiva.

Pero' għalija l-kliem fieragħ ma jagħmilx ġieħ, la lil min jgħidu u wisq anqas lill-ogħla istituzzjoni demokratika ta' dan il- pajjiż.

Bir-rispett kollu lejn kulħadd, f'din il-Kamra m'għandniex godfathers u min jaġixxi hekk fil-konfront ta' ħaddieħor ikun qed jagħmel għajb kbir lilu nnifsu.

Ħafna minna dħalna f'dan il-parlament bl- intenzjoni li nagħtu servizz sħiħ lil pajjiżna u lill-poplu tagħna.

U dan mhux qed ngħidu biss għan-naħa ta' l-oppożizzjoni għax jien nemmen li hemm ħafna membri parlamentari, anke fuq in-naħa tal-gvern, li daħlu b'din l- intenzjoni tajba, li jagħtu l-aħjar servizz lill-poplu tagħna.

Għalhekk ħadd m'għandu jipprova jiddistingwi ruħu billi jinfexx f'tgħajjir sempliċement għaliex forsi ma jkunx qiegħed jogħġbu dak li jkun qiegħed jingħad.

Illejla smajna ħafna paroli fil-vojt u jidher li ħafna minna m'humiex jiġu ttrattati b'mod xieraq, b'mod partikolari aħna l-membri ta' l- oppożizzjoni li sfortunatament qegħdin niġu ttrattati qisna xi klassi tfal.

F'din il-Kamra lkoll għandu jkollna responsabbilta' waħda, dik li nservu lill-poplu Malti u Għawdxi bl-aħjar mod possibbli.

Madankollu, sfortunatament f'dan il-parlament hawn min bil-mod kif qiegħed jaġixxi qed jurina li jaħseb li għandu xi drittijiet divini u qed jittratta lil ħaddieħor b'mod xejn dekoruż.

Kif għedt, it-tgħajjir personali ma jagħmel ġieħ lil ħadd.

Hawnhekk ħadd m'għandu jħoss li għandu xi dritt li jekk jisma' xi ħaġa li ma taqbilx għal widnejh jinfexx f'attakki fil- konfront tan-naħa l-oħra.

Hawn għandna missjoni waħda, dik li lkoll inservu lill-poplu Malti u Għawdxi bl-aqwa ħila li għandna.

Fuq kollox għandna dover sagru lejn il-Maltin, dak li nagħtuh l-eżempju.

Għaliex jekk aħna m'aħniex se nkunu ta eżempju xieraq għall-poplu Malti u Għawdxi ma nistgħux imbagħad nippretendu li dawk li jappoġġjawna jaġixxu tajjeb.

Jekk bejnietna naġixxu bl-agħar mod possibbli ma nisgħux nippretendu li l-poplu tagħna jħossu magħqud.

U dak ma jkunx tort tal-poplu imma tort tagħna.

Bejnietna ghandu jkun hemm ħafna iktar tolleranza u rispett.

Hemm bżonn nagħtu eżempju lil dan il-pajjiż ta' kif suppost naġixxu, kif suppost nimxu u kif ukoll suppost naħdmu bejnietna.

Ma nistgħux nippretendu li l-poplu jimmatura politikament meta aħna bejnietna naġixxu bl-aktar mod immatur.

Mr Speaker, mhux il-membri ta' din in-naħa biss jemmnu f'dan.

Jien nemmen illi hemm ħafna membri min-naħa tal-gvern li jemmnu u jixtiequ li jsir hekk u ghalhekk naħseb illi hemm bżonn sforz minn kulħadd.

Sfortunatament fi kważi tliet xhur li ilna f'dan il-parlament, diversi drabi assistejna għal attentati ta' dittatura parlamentari, fuq materji kemm kbar kif ukoll żgħar.

Aħna l-parlamentari qegħdin hawn biex nirrappreżentaw lill-poplu u biex naħdmu ħalli l-poplu jilħaq l-aspirazzjonijiet tiegħu.

Ħadd m'hu qiegħed hawn biex jagħmilha tal-kbir jew biex jiddomina lil ħaddieħor u jillimita d-diskussjoni.

Għalhekk ħadd m'għandu dritt li jimmina r-regoli tad-demokrazija parlamentari, li wara kollox tant ħadmu għaliha dawk illi ġew qabilna.

Huwa għajb, Mr Speaker, li xi ħadd jipprova jdawwar l-arloġġ lura għal żmien fejn ir-rappreżentanti leġittimi tal-poplu Malti u Għawdxi ma kienu jiġu stmati xejn, u minkejja li dawn ir-rappreżentanti kienu jafu x'għandu bżonn il-poplu tagħna u kienu jistqarru x'hemm bżonn isir xorta waħda ma kenitx tgħaddi tal-poplu Malti għax konna maħkumin mill-barrani.

L-arroganza li ntużat biex tiġi diskussa din il-liġi dwar sistema ta' tassazzjoni ġdida tagħmel għajb lil min jiftaħar li hu demokratiku u lil min jgħid li jemmen fid-drittijiet tal-bniedem.

Fatt ieħor li dejjaqni ferm huwa s-sigħat twal u ġranet sħaħ mingħajr waqfien li qattajna hawn biex din il-liġi tant importanti tiġi diskussa bl- għaġġla.

Dan xejn ma jirrifletti dak li pprofessa l-Partit Nazzjonalista fil-manifest elettorali tiegħu fir-rigward tal-familja, fejn qal li:

"Il-familja għandha tkun il-pern li madwaru ddur il-politika soċjali tal-gvern."

Jiddispjaċini ngħid illi l-ħinijiet twal u ġranet fuq xulxin li spiċċajna qed inqattgħu hawnhekk minħabba l-għaġġla li biha l-gvern irid jgħaddi din il-liġi, ma tantx jirrifletti dak li hemm miktub fil-manifest elettorali.

U żgur li ma nistgħux ngħidu li l-ħinijiet twal li qattajna u għad fadal xi nqattgħu hawnhekk jirriflettu li l-Partit Nazzjonalista jemmen bis- serjeta' fl-importanza tal-mod kif inrabbu jew intellgħu lill-familja.

Wieħed ma jistax ma jiftakarx kemm il-Partit Nazzjonalista għajjar lill- Partit Laburista fil-gvern meta dak iż-żmien kellu jagħmel seduti twal biex jieħu stand minħabba l-filibustering ta' l-oppożizzjoni.

(Interruzzjonijiet) Issa billi qegħdin tidħku!

Din hija l-opinjoni tiegħi u għandi dritt għaliha.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onor. Coleiro, kompli bid- diskors tiegħek.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Le, Mr Speaker, inti għandek tipproteġini!

THE DEPUTY SPEAKER: Għandek kull dritt tesprimi l-opinjoni tiegħek.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Inti għandek tipproteġini għax inkella se jkolli noqgħod inwaqqafhom jien, u nagħmilha ta' Speaker ukoll!

THE DEPUTY SPEAKER: Nassigurak illi għandek kull dritt titkellem.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Issa meta jkollok iċ-ċans li titkellem tkellem.

(Interruzzjonijiet) Jien għandi dritt għall-protezzjoni tas- Sedja.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Coleiro, għandek kull protezzjoni.

Kompli bid- diskors tiegħek, jekk jogħġbok.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, kulħadd għandu familja u mhux aħna n-nisa biss.

Intom ukoll, Onor. Membri rġiel, għandkom il-familja, anke jekk ħafna minnkom forsi ssibu kollox lest imma għandkom id-dmir illi tkunu aktar mal-familja.

Jekk verament nemmnu li f'pajjiżna hemm bżonn iktar il-parteċipazzjoni tan-nisa fil-livelli kollha tat-tmexxija tal- pajjiż għandna nħarsu bl-aktar mod rett il-ħin tax-xogħol, b'mod speċjali f'dawn iż-żmenijiet, fejn il-familja tħoss illi għandha tkun iktar flimkien fit-tħejjija għall-festi tal-Milied.

Niġi għal dak li qed insejjaħlu d-dittatura parlamentari, allavolja min- naħa tal-gvern dejjem naraw it-tikmix tax-xofftejn meta nsemmuha.

Imma l- verita' hi li din is-sitwazzjoni ta' għaġġla ħoloqha l-gvern stess għax m'huwiex kompetenti f'xogħlu u mhux kapaċi jippjana bil-quddiem.

Inkella għandna raġun ngħidu li qatt ma kellu f'rasu li l-liġi tal-VAT iressaqha għad-diskussjoni f'din il-Kamra, l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Ftit ilu f'din il-Kamra kellna lecture dwar il-kompetenza fil-mod kif jaħdem il- gvern - qed nirriferi għal meta l-Ministru Gonzi ressaq l-emendi għas- Social Security Act - u l-ministru tkaża bil-Partit Laburista għax qal illi l-emendi kienu qed jiġu diskussi sena wara li ġew proposti, minkejja l-fatt – u din ma qalhiex - li dawn kienu miżuri pożittivi li introduċew għadd ta' għajnuniet u benefiċċji li fil-prattika kienu diġa' qed jiġu attwati.

Issa ħalliha li dawn l-emendi reġgħu raw id-dlam mill-Gvern Nazzjonalista imma dakinhar il-Ministru Gonzi u membri ohra tal-gvern qalu li dawn l-emendi għas-Social Security Act spiċċaw tressqu sena wara għax il-Gvern Laburista kien inkompetenti.

Illum dawn l-emendi reġgħu daħlu fil-kexxun biex jersqu affarijiet oħrajn, bħal-liġi oxxena li temenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju.

Jekk il-mod kif qed niddiskutu din il-liġi ma jirriflettix inkompetenza min-naħa tal-gvern, allura bir-raġun kollu ngħidu li l-għażla li jiddiskutiha b'dan il-mod hija frott ta' l-arroganza dittatorjali li l- gvern rabba' mill-elezzjoni 'l hawn.

Kif jista', Mr Speaker, gvern demokratiku jippretendi li jdaħħal sistema ta' tassazzjoni ġdida mingħajr diskussjoni?

Ir-raguni għaliex din il-liġi tal-VAT ġiet squashed in fi 15-il ġurnata hi biex infittxu neħilsu.

Jidher car li ma kienx hemm pjan min-naħa tal-gvern li l-liġi titressaq għad-diskussjoni quddiem dan il-parlament.

U trid tkun dittatur biex tippretendi li ddaħħal taxxa mingħajr ma tiddiskutiha fl-ogħla istituzzjoni demokratika tal-pajjiż.

Trid tkun arroganti, Mr Speaker, biex tippretendi li tgħaddi minn fuq ras kulħadd, tinjora lir-rappreżentanti tal-poplu u taqbad u ddaħħal sistema ta' taxxa ġdida.

Kull tip ta' taxxa tindirizza bl- aktar mod dirett il-livell ta' l-għajxien tal-poplu.

Għalhekk jistħoqqilha diskussjoni mill-aktar wiesgħa u mill-aktar libera, mhux biss mir-rappreżentanti diretti tal-poplu imma wkoll mill-korpi kostitwiti u mill-poplu nnifsu.

Il-poplu għandu diversi mezzi kif juri l-ħsibijiet tiegħu, kemm permezz tal-media kif ukoll permezz tagħna stess.

Iżda ż- żmien u l-ħin limitat illi ntgħażel biex din il-liġi tiġi diskussa fil- parlament żgur illi mhux qed iħalli lill-poplu tagħna jiddiskuti wisq.

Nafu kif kulħadd iqatta' l-ħin tiegħu fi żmien il-Milied u allura kieku liġi bħal din tressqet fi żmenijiet normali, żgur li l-poplu tagħna kien ikollu ħafna iktar opportunita' biex juri l-fehma tiegħu.

Mr Speaker, f'dawn iż-żmenijiet kulħadd ikollu iktar attivitajiet mis- soltu fil-familja u fis-soċjeta' u dawn jimpedixxu lil dak li jkun milli jaħseb u janalizza fuq affarijiet li fi żmenijiet normali żgur li jagħtihom ħafna importanza.

L-Oppożizzjoni Laburista ma setgħet qatt taċċetta li tkun kompliċi mal-gvern fl-attentat tiegħu biex jgħaddi minn fuq ras il-poplu, aktar u aktar fejn jidħlu taxxi, billi jaqbad u jgħaddihom permezz ta' proklama presidenzjali.

Għalhekk l-Oppożizzjoni Laburista opponiet bil-qawwa kollha l-emendi għall-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju.

Fejn jidħlu t-taxxi tirregolana l-istess Kostituzzjoni, li tisħaq fuq il-prinċipju ta' no taxation without representation.

Kien għalhekk ukoll, Mr Speaker, illi l-Oppożizzjoni Laburista riedet illi dan il-parlament bl-ebda mod ma jkun ristrett li jiddiskuti fid-dettall u janalizza bir-reqqa din il-liġi tal-VAT.

Barra minn hekk, il-VAT m'hijiex esperjenza ġdida għal pajjiżna u nafu kemm kellha effetti negattivi fuq il-poplu meta ġiet introdotta fl-1995.

Għalhekk l-Oppożizzjoni Laburista temmen illi din il-liġi kienet timmerita ħafna aktar diskussjoni u analisi minn kulħadd.

Il-VAT hija taxxa indiretta.

Tajjeb illi ngħidu bl-iktar mod ċar illi kull taxxa indiretta tolqot l-aktar il-bżonnijiet, filwaqt illi t-taxxi diretti huma bbażati fuq il-mezzi.

Il-bżonnijiet m'humiex marbutin ma' kemm iddaħħal flus imma huma marbutin mal-piżijiet li għandek u mas-sitwazzjonijiet tal-ħajja li tkun qed tgħix.

Dawn is-sitwazzjonijiet kultant ikollok kontroll fuqhom u kultant ma jkollokx, per eżempju, sitwazzjoni ta' mard fil-familja, il-piż ta' l-edukazzjoni tat-tfal, in-numru ta' tfal fil-familja, l-istat tal- persuna, jiġifieri jekk hijiex anzjana, ġenitur, ġuvni jew xebba, taħdimx jew tinsab bla xogħol, għandhiex fejn toqgħod, eċċ. Dawn huma kollha sitwazzjonijiet ta' bżonn, indipendentement minn kemm hu d-dħul.

Id-dħul finanzjarju huwa mezz imma dawn is-sitwazzjonijiet kollha għandhom bżonnijiet partikolari li mhumiex marbutin ma' kemm ikun id-dħul.

It-taxxa tal-VAT hija marbuta ma' dawk illi huma bżonnijiet u naturalment, sew jekk taqla' ħafna kif ukoll jekk taqla' ftit, il-bżonnijiet xorta waħda tridhom.

It-taxxa tal-VAT taqta' right across dawk li għandhom paga żgħira, paga mezzana u anke paga għolja.

Jekk inti għandek familja bi dħul average, fix-xirja normali tiegħek trid tixtri diterġenti li huma ntaxxati bil-VAT u se jkollok tħallas taxxa daqskemm se jħallas dak illi jixtri l-istess affarijiet imma għandu dħul akbar minn tiegħek.

Għalhekk fil-bidunett ta' l-intervent tiegħi għedt illi t-taxxi indiretti jolqtu u jattakkaw b'mod dirett il-bażi tal-ġustizzja soċjali.

Ħalli nagħti eżempju ieħor.

Familji bi dħul baxx jew medju li jkollhom bżonn jagħmlu manutenzjoni tad-dar, xorta se jkollhom jixtru żebgħa u materjal ieħor li hemm bżonn u fuqhom se jħallsu l-VAT.

Jiġifieri dawn se jiġu ċċarġjati l-istess ammont ta' taxxa.

Issa xi ħadd li qed jgħix bil-minimum wage, li jrid iħallas il-VAT fuq il-materjal li jixtri għall- manutenzjoni tad-dar, ma jistax ikun fl-istess qagħda jew f'qagħda aħjar minn dak li għandu ħafna iktar mill-minimum wage.

Allura din hija ġustizzja soċjali, Mr Speaker?

Jekk imbagħad nieħdu persuna bi bżonnijiet speċjali, li forsi tgħix bil-pensjoni ta' l-invalidita', din mhux ukoll trid taħsel ħwejjiġha?

Qed insemmi dawn l-affarijiet essenzjali għax ħafna drabi l-kelliema tan-naħa tal-gvern joqogħdu jgħidu li prodotti essenzjali m'humiex se jkunu ntaxxati bil-VAT.

Imma bi prodotti essenzjali ma nifhmux biss l-ikel.

Kulħadd irid jaħsel ħwejġu u kulħadd juża diterġenti b'mod li dawn saru parti mix-xirja normali tal-familja.

Dawn ukoll huma affarijiet essenzjali li ma tistax tgħaddi mingħajrhom.

Daqskemm darba jew oħra ma tridx iddur id-dar u tagħmlilha l-manutenzjoni li jkun hemm bżonn, jew inkella tieħu l-karozza għand il-mechanic.

Jekk il-karozza tiqaflek, tara kif tagħmel biex issewwiha; u jekk tiġi bżonn mechanic, dan se jiċċarġjak il-VAT daqskemm jiċċarġja lil min qiegħed bin-negozju.

Nixtieq li l- gvern xi darba jitkellem dwar dawn l-eżempji sempliċi li tajt.

Minn meta daħlet il-VAT għall-ewwel darba dejjem smajna lill-kelliema tan- naħa tal-gvern jgħidu li din hija taxxa ġusta għax taqbad lil min l-iktar li jaqla' għax jikkonsma aktar.

Għalija din hija ħrafa kbira għax il- ħaddiem bi dħul baxx jew medju jikkonsma fi bżonnijiet kważi dak kollu li jaqla'.

Bil-VAT, is-saħħa tal-paga tal-ħaddiem titnaqqar.

Min idaħħal ħafna jista' jfaddal u fuq dak li jfaddal ma jħallasx VAT, iżda l-ħaddiem li jaqla' l-paga u jonfoqha kollha biex ilaħħaq ma' l-esiġenzi tal-ħajja se jkun qed iħallas minn imnieħru għax irid iħallas taxxa kważi fuq kollox.

Dak il-ħaddiem illi jkun jinsab bla xogħol u jgħix bl-assistenza soċjali wkoll se jonfoq u jkollu jħallas it-taxxa mhux skond kemm jiflaħ finanzjarjament iżda skond xi bżonnijiet jikkonsma.

Din hi d-differenza, li taxxa diretta bħall-income tax taqbdek skond kemm għandek dħul finanzjarju, waqt li taxxa indiretta bħalma hi l-VAT taqbdek fuq l-infiq tiegħek, inkluż il-bżonnijiet.

Il-Gvern Nazzjonalista sfortunatament qed jonqos bil-kbir kull meta jgħid li l-VAT hija taxxa ġusta.

Issa, Mr Speaker, jien kont nippretendi li almenu fuq din il-kwestjoni, għal darba, tan-naħa tal-gvern joħorġu ta' rġiel - u nisa - magħna imma lanqas fuq din ma ntqal il-verita' qabel l-elezzjoni.

Bħalma ġara dwar affarijiet oħra, waqt il-kampanja elettorali smajna mod imbagħad għaddiet l-elezzjoni u bdejna naraw u nisimgħu mod ieħor.

Fil-manifest elettorali tal-Partit Nazzjonalista mkien ma ssib ċar u tond li meta jkunu fil-gvern jerġgħu jdaħħlu l-VAT.

Biex nissostanzja dan li qed ngħid, se nikkwota mill-manifest elettorali:

"Il-Partit Nazzjonalista mill-ġdid fil-gvern jaħdem mal-partijiet soċjali kollha biex jintlaħaq consensus fuq il-mod kif jinġabru t- taxxi indiretti fil-pajjiż.

Dan hu essenzjali biex kulħadd iserraħ rasu li ma nerġgħux ngħaddu mill-inċertezza li għaddejna minnha fl- aħħar sentejn.

Dan isir b'tibdil fil-liġi preżenti tas-sisa li mhijiex differenti ħafna minn ta' qabilha."

Allura jiena nibda niddubita jekk hux qed naqra tajjeb jew qed nifhem tajjeb.

U taqra kemm taqra jkollok l-istess riżultat.

Anke jekk xi ħadd jagħmel żball u ma jammettix fil-pront imma wara almenu għandu jammetti.

Mhux talli l-Gvern Nazzjonalista ma wiegħedx lill-poplu Malti u Għawdxi qabel l-elezzjoni ta' Settembru li għaddiet li se jdaħħal il-VAT, anzi wiegħed li se jirranġa u jimmodifika l-liġi tas-sisa biex ma jkunx hemm turbolenzi bhal qabel.

Hawnhekk jiena ngħid li dawn it-turbolenzi ma kenux f'dawn l-aħħar sentejn imma ilhom kemm ilha li daħlet il-VAT.

U aħna, bħala Partit Laburista, qatt ma stajna naċċettaw il-VAT kif daħlet fl- 1995, li taqta' right across minn fuq ras kulħadd, int min int u int x'int f'dan il-pajjiż, għandek jew m'għandekx fil-but trid tħallas taxxa daqs min għandu ħafna.

Aħna tal-Partit Laburista mhux biss professajna bil-paroli l- ġustizzja soċjali imma wettaqniha u bnejniha f'dan il-pajjiż.

U mhux talli l-Partit Nazzjonalista ma qalx illi se jdaħħal il-VAT imma talli ta l-impressjoni li kulma se jagħmel kien li se jemenda l-liġi tas-CET u li kien se jiddiskutiha ma' l-oppożizzjoni.

Imma mhux talli m'għamel xejn minn dan izda lanqas biss ried iressaq il-ligi quddiem il-parlament biex jintroduċi din it-taxxa.

Iva, fil-manifest elettorali l-impressjoni li ngħatat lill-poplu Malti u Għawdxi kienet illi mhux se jkun hemm turbolenzi imma emendi għal-liġi tas-CET.

U lill-poplu Malti u Għawdxi il-Partit Nazzjonalista qallu wkoll biex iserraħ rasu għax mhux biss turbolenzi oħra mhux se jkun hemm imma anke se naslu f'consensus.

Mela allura l-Partit Nazzjonalista ghamel bil-kuntrarju għax dawn mhumiex emendi għal-liġi tas- CET imma din hija VAT b'differenza.

(Interruzzjonijiet) Issa niġi għad- differenza wkoll li semma qabli l-kollega tiegħi, l-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

Anke hawn, Sur President, ngħajtu bil-consensus, ħalliha li l-istorja tal- consensus għandha aktar affarijiet minn hekk.

Nghid jien jissejjah consensus meta l-Gvern Nazzjonalista lanqas biss ried iġib din il-liġi hawn u minflok ġabilna l-emendi għall-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju?

Li kieku għaddiet dik il-liġi, il-gvern kien jgħaddi minn fuq ras kulħadd u mbagħad kien jasal l-1 ta' Jannar u viva l-poplu Malti u Għawdxi li ried iħallas il-VAT mingħajr lanqas ħadd ikun imqar sema' l-argumenti favur jew kontra din il-liġi.

Dan hu l-consensus li tippridkaw?

Il-Gvern Nazzjonalista ċċaqlaq mid-deċiżjoni tiegħu u ressaq il-liġi għad- diskussjoni fil-parlament wara li l-Oppożizzjoni Laburista kienet ilha żmien tgħidlu li ma jistax jimxi b'dan il-mod u wara li l-gvern ra li l- atteġġjament tiegħu ta' arroganza dittatorjali kien qed jinduna bih kulħadd u l-opinjoni pubblika wkoll kienet qed iddur kontrih.

Imma mhux talli l- Gvern Nazzjonalista ma ddiskutiex ma' l-oppożizzjoni fuq din il-liġi, talli anke issa li qed niddiskutuha fil-parlament illimitalna l-ħin.

Mhux billi noqogħdu nargumentaw li għandna tant sigħat allokati, għax jibqa' l-fatt li l-membri tal-gvern illimitawlna l-ħin tad-diskussjoni.

Barra minn hekk, minkejja li diversi membri min-naħa tal-gvern ikunu fil-Kamra, qed jispiċċaw ma jeħdux sehem fid-diskussjoni.

Ħalliha li mbagħad jiġu mumenti fejn jagħtu show sħiħ lil min ikun qiegħed isegwi.

Mr Speaker, sfortunatament dan ma tistax ma ssejjaħlux qerq.

U l-qerq ma' l-elettorat ma ħariġx biss mill-manifest elettorali Nazzjonalista.

Ħalli nagħti eżempju.

Il-Prim Ministru, meta kien għadu kap ta' l- oppożizzjoni, f'intervista li ta lil "The Malta Independent" fis-17 ta' Novembru, 1996 kien ġie mistoqsi hekk:

"Will a new Nationalist Government re-introduce VAT?"

U r-risposta ta' l-Onor.

Fenech Adami kienet li:

"VAT is a modern system of taxation and it is socially just.

I have my doubts whether this government will abrogate the law.

They might amend it.

I have been strongly in favour of the introduction of VAT for over 20 years.

I'm on record as having made such a statement in the 1970s."

Peress li meta staqsewh l-ewwel darba jekk Gvern Nazzjonalista idaħħalx il- VAT mill-ġdid qagħad idur mal-lewża u ma weġibx, reġgħu staqsewh:

"So a new Nationalist Government will re-introduce VAT?"

L-Onor.

Fenech Adami reġa' rrisponda hekk:

"VAT is a system of taxation which is inevitable in all modern countries because you have to tax consumption if society becomes a consumable society.

VAT taxes consumption and not income.

Time has changed.

The social fabric has changed."

L-ingann li joħroġ minn din l-intervista jidher mill-ewwel għax dakinhar il- Prim Ministru ħarab milli jgħid x'se jagħmel il-Partit Nazzjonalista jekk jerġa' jkun fil-gvern minkejja li stqarr li hu favur din is-sistema.

Jiġifieri, biex inkun ġusta, il-Prim Ministru preżenti stqarr li hu favur il-VAT imma ħarab milli jagħti commitment dwar x'jagħmel il-partit tiegħu jekk jerġa' jkun fil-gvern.

Fil-fatt jekk tqalleb il-manifest elettorali Nazzjonalista minn faċċata sa faċċata ma ssib xejn dwar ir-ri-introduzzjoni tal-VAT għax anke l-kap tal-partit ħarab milli jwieġeb u jgħid il-verita'.

Imma mbagħad f'din l-intervista kien hemm kontradizzjoni goffa li ma ngħidlekx.

Il-Prim Ministru qal illi l-VAT hija sistema moderna ta' tassazzjoni li tintaxxa l-konsum u mhux id-dħul finanzjarju u li jekk is- soċjeta' ssir waħda konsumista bilfors irid ikollok taxxa fuq il-konsum.

Sadanittant, fil-bidu ta' l-intervista kien qal illi kien ilu li esprima ruħu favur il-VAT sa mis-snin sebgħin.

Issa jien fis-sebgħinijiet kont għadni tifla żgħira ta' l-iskola pero' xorta f'Malta kont ngħix u naf li dak iż-żmien żgur illi ma stajniex ngħidu li l-poplu kien dixxiplu tal- konsumeriżmu - lanqas mezzi biżżejjed biex jgħix b'mod diċenti ma kellu - għaliex lanqas kienet għadha daħlet il-paga minima u l-qgħad f'Malta kien jidher kullimkien.

Kien żmien meta fil-pjazez kont tara għadd ta' rġiel jilagħqu x-xemx għax ma kienx ikollhom x'jagħmlu.

Il-faqar kont tarah u tmissu b'idejk u t-tallaba kienu xi ħaġa komuni.

Għalhekk ma nistax nifhem kif il-Prim Ministru 20 sena ilu seta' jimmaġina li Malta dak iż-żmien kienet diġa' soċjeta' konsumista u kien jipprevedi li se tidħol il-VAT.

Kien jirranġah għall-festi t-tajba lill-poplu Malti u Għawdxi dak iż-żmien kieku daħħal il-VAT meta bil-kemm kellu biex jgħix!

Pero' jidher li l-Prim Ministru deep down jaf li l-VAT hija taxxa inġusta għax tagħsar liż-żgħir.

Issa jien diga' tajt dimensjoni ta' min hu ż-żgħir u għedt li ż-żgħir, bħal min għandu l-flus, bilfors irid jixtri l- bżonnijiet tiegħu, anke jekk m'għandux mezzi biżżejjed u forsi jkollu jiddejjen.

Mela l-VAT tintaxxa liż-żgħir daqskemm tintaxxa lil min għandu u qiegħed komdu!

Għalhekk nixtieq illi meta naslu għall-winding-up, il- Ministru Dalli jispjegali fejn il-liġi tal-VAT tħares il-ġustizzja soċjali.

Li ma nistax nifhem, Mr Speaker, huwa għaliex il-Gvern Nazzjonalista ma jgħidx il-verita' dwar l-introduzzjoni tal-VAT.

Pero' sfortunatament kollox jindika li l-unika raġuni hi li, anke f'dan il-każ, il-Gvern Nazzjonalista għandu għan wieħed biss, dak li jisfrutta s-sitwazzjoni għal gwadann politiku partiġġjan.

Niġi għall-kwestjoni tar-refunds illi semma l-kollega tiegħi, l-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

Is-sistema tar-refunds tidher bħala xi ħaġa mill- isbaħ imma jekk Alla jrid dalwaqt inkunu nafu x'inhi l-istorja vera.

Dan qed ngħidu għaliex nafu li d-diska tal-gvern dwar ir-raġunijiet għall- introduzzjoni tal-VAT tinbidel skond is-sitwazzjoni li tkun.

Dawn huma affarijiet illi huwa importanti li noħorġuhom fil-pubbliku ħalli l-poplu Malti u Għawdxi jkollu l-fatti quddiemu u jkun jista' jagħmel analisi tajba tal-veritajiet u ta' dak li, wara kollox, għandu kull dritt ikun jaf x'se jolqtu, tajjeb jew ħażin.

Sfortunatament il-membri tan-naħa tal-gvern jieħdu għalihom meta ngħidulhom li huma ffissati fuq l-Unjoni Ewropea.

Aħna m'għandna xejn kontra l-Ewropea u dan jafu kulħadd.

Aħna favur l-aqwa interess tal-poplu tagħna qabel kwalunkwe ħaġa oħra.

Għalhekk lil tan-naħa l-oħra ngħidulhom li huma ffissati fuq l-Unjoni għax dejjem iħarsu lejn l- Unjoni qabel ma jagħmlu evalwazzjoni sħiħa ta' dak li attwalment hu l-aqwa u l-aħjar fl-interess tal-poplu Malti u Għawdxi.

Qed ngħid dan għaliex ta' spiss naqraw affarijiet li juru li hemm raġunijiet oħra, barra dawk li semmejna s'issa, għaliex il-gvern irid idaħħal il-VAT.

Rapport li deher f'paġna 14 ta' "The Times" tat-13 ta' Ottubru, 1997 bit- titlu "Changes in Malta not Enough to Prevent Formal EU Membership Talks" jirrapporta lill-Prim Ministru jgħid hekk:

"At a meeting with the Prime Minister of Luxembourg he asked me if Malta can come back on track, pointing out that VAT has been removed.

I said: "Yes, the new tax is not VAT but a hotchpotch of taxes, yet it includes the elements of VAT, the most important of which is that it taxes services."

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Coleiro, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru tkompli tinstema'.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nipproponi li tkompli tinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOHN DALLI: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Coleiro tkompli titkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra talli għoġobha testendili l-ħin.

Ħalli nkompli nikkwota dak li ġie rrapportat li qal il-Prim Ministru skond il-ħarġa ta' "The Times" tat-13 ta' Ottubru, 1997:

"So as a lawyer I can see changing five, six or eight clauses of the law and I would get the law back on track and it would be called VAT."

Fuq l-istess linja mbagħad f'rapport intitolat "Twaqqaf Grupp ta' Studju dwar il-VAT" li deher f'"il-mument" tas-17 ta' Mejju, 1992 il-Ministru Dalli ġie rrapportat illi qal hekk:

"Il-VAT hija sistema ta' tassazzjoni indiretta li tkun trid tiddaħħal fil-pajjiż meta Malta ssir parti mill-komunita' Ewropea u tissostitwixxi s-sistema tad-dazji."

Allura, f'ġieħ is-sewwa, x'hemm ħażin f'li tgħid il-verita' ħalli l-poplu jkun jaf preċiż għal xiex dieħel?

Waħda mir-raġunijiet li għalihom qed terġa' tiddaħħal il-VAT hija li l-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea kollha għandhom is-sistema tal-VAT.

Issa kemm il-Prim Ministru kif ukoll l-Onor.

John Dalli qalu hekk u allura għandi nifhem li kien ikun aħjar għall-poplu tagħna li kieku qbadtu u għedtu mill-bidunett li l-VAT hija rekwiżit importanti biex inkunu nistgħu nsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni u għalhekk li qed terġgħu ddaħħluha.

Il-verita' hi li issa f'dan il-pajjiż iż-żgħir u l-kbir se jinxteħtu f'keffa waħda u se jħallsu l-istess taxxi fuq il- bżonnijiet għax se jkollha tidħol il-VAT, allavolja l-poplu ma jeħux gost biha.

Pero' jien dejjem emmint li jekk lil xi ħadd tgħidlu l-verita', anke jekk tkun xi ħaġa verament kerha, almenu jgħoddok b'raġel jew b'mara għax tkun għedtlu l-verita'.

U l-verita' f'dan il-każ hi li għall-Gvern Nazzjonalista l-VAT is a must għaliex din hija s-sistema ta' tassazzjoni li għandu bżonn biex jidher tajjeb u jkun kredibbli ma' l-Unjoni Ewropea.

U dan mhux l-Oppożizzjoni Laburista qed tgħidu iżda ħareġ minn fomm il-Prim Ministru u l-Ministru John Dalli stess.

Illum fl-ewwel faċċata ta' "The Malta Independent" hemm rapportat dak li qal il-President Fillandiż fi Vienna, meta ġie mistoqsi x'jaħseb dwar id- dħul ta' membri ġodda fl-Unjoni Ewropea.

Fost affarijiet oħra ġie rrapportat li qal hekk:

"I want to emphasise that when we agreed on what criteria we should admit countries in, we had decided that we have to stick to those criteria in the case of every nation without exception because otherwise it would turn into a political process and a very difficult one at that.

I think that message has been understood.

The best way to speed up the process for an applicant country is to carry out the necessary reforms."

Mela hawnhekk għandna konferma mingħand il-President Fillandiż li biex tfittex tidħol fl-Unjoni, trid tgħaġġel iddaħħal ir-riformi neċessarji.

Iktar kmieni kkwotajt lill-Prim Ministru u lill-Ministru Dalli jgħidu li l- VAT hija rekwiżit importanti għad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Meta lill-President Fillandiż staqsewh jekk peress li hu kien ġej minn northern country setax ikollu preferenza għall-pajjiżi Baltiċi, ir-risposta tiegħu kienet fin-negattiv għax dawn qed jagħmlu l-homework tagħhom u se jintroduċu r-riformi li hemm bżonn biex ikunu kkonsidrati favorevolment għal sħubija sħiħa.

Fil-fatt qal hekk:

"What has impressed me tremendously in my discussions with Baltic State leaders is that no one is asking for any political favours.

They realise they have to do their homework and do what is expected of them.

But then they also expect to be treated fairly."

Dan hu messaġġ ieħor lill-Prim Ministru tagħna.

Kemm se jdum jumiljana?

Għax ma ġiex mistieden għal-laqgħa ta' Vienna mar fin-next door hotel biex ikun qrib!

Allura għalhekk din l-għaġġla għall-introduzzjoni tal-VAT, ħalli l-homework tagħna nkunu qed nagħmluh malajr u forsi jibdew jarawna tajjeb?

Forsi hemm element pożittiv ukoll f'dan kollu, għax wara li għamilna disa' snin u nofs nisimgħu li qegħdin fil-qrib, fuq l-għatba jew wara l-antiporta - u s-sabiħa hi li s'issa bqajna b'xiber imnieħer - joħroġ ċar l-element ta' determinazzjoni li għandna.

Pero' mbagħad joħroġ element ieħor negattiv, dak tar-ras iebsa.

Għax bqajna ninsistu fuq l-istess ħaġa mingħajr ma nagħtu kas li fil-proċess il-poplu tagħna qed jiġi umiljat il- ħin kollu u issa bil-VAT se jkompli jitgħakkes

Xi ħaġa li verament qed tinkwetani minn dak li rajna s'issa fi tliet xhur ta' Gvern Nazzjonalista hi li fl-argumenti tal-gvern qed nerġgħu naraw dak li diġa' rajna f'miżuri li daħlu qabel il-budget u fil-budget u li qed jirriflettu t-trend kerha li qed ikun hemm f'dak li qed jagħmel il-gvern.

Qed nirriferi għat-trend li l-ħaddiem iż-żgħir, l-anzjan u dak li għandu bżonn attenzjoni speċjali dejjem qed jinxteħet f'keffa waħda ma' dak li jiflaħ, dak li forsi għandu paga tajba jew għandu wkoll xi qliegħ minn xi negozju.

Dan deher ċar, per eżempju, fiż-żieda li kien hemm fil-bolla tas- sigurta' soċjali.

Għalija kienet xi ħaġa oxxena, Mr Speaker, li l-Prim Ministru fid-diskors tiegħu jiġġustifika l-miżura li permezz tagħha l-bolla ta' dak il-ħaddiem li jgħix bil-paga s-sena d-dieħla u s-sena ta' wara se tkun għoliet daqs ta' dak li jgħix bil-paga u b'sehem mill-qligħ.

Din iġġustifikaha b'wiċċu minn quddiem billi qal:

"Il-bolla ta' dawk li jgħixu bil-paga u għandhom negozju ilha li għoliet mill-1993 jew mill-1994."

Donnu ried jgħid li issa it's about time li l-ħaddiem jerfa' daqs dawn in- nies!

Hemm kwestjoni oħra li lili tinkwetani u qed nirriferi għar-rati tad-dawl u l-ilma.

F'mistoqsija parlamentari li kont għamilt lill-Ministru Josef Bonnici staqsejtu x'konsiderazzjoni ngħatat lil ċerti gruppi soċjali fil- pajjiż, bħall-anzjani, pensjonanti u familji b'ġenitur wieħed, u dan tani tweġiba partiġġjana.

Issa l-ewwelnett ma naħsibx illi għandna noqogħdu ndaħħlu l-partiġġjaniżmu anke f'risposta għal mistoqsija li tkun miktuba in a businesslike manner.

Ir-risposta għandha tingħata bl-istess mod u fl- istess spirtu li tkun saret il-mistoqsija biex inkunu nistgħu nuru l- professjonalita' tagħna.

It-tieni nett, l-aktar ħaġa inkwetanti hi li r- rati tad-dawl u l-ilma qegħdin l-istess għal kulħadd.

Jiġifieri familja b'żewġt itfal li għandha dħul baxx jew medju se jkollha tħallas għall-ilma li tikkonsma daqskemm tħallas familja b'żewġt itfal li għandha dħul għoli.

Jiġifieri qed jintuża l-istess kriterju, indipendentement mid-dħul li jkollha l-familja.

L-istess ħaġa qed issir fir-rigward tal-liġi tal-VAT għax il-ħaddiem se jħallas 15% taxxa fuq prodotti u servizzi li se jkunu taxxabbli.

Taħt il-liġi tal-VAT kulħadd se jiġi stmat l-istess.

Min għandu paga minima u jrid jixtri ċerti detergents se jħallas l-istess taxxa bħal dak li għandu paga t-tripplu jew erba' darbiet iktar minnu u jixtri l- istess tip ta' detergents.

Għalhekk ninkwieta jien, Mr Speaker, għax issa din it-trend tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern qed tidher ċara.

Diġa' għandna tliet sitwazzjonijiet li jagħtu lok għal tħassib għax kulħadd qiegħed jitpoġġa fl-istess borma.

Qed nirriferi għat-tariffi tad-dawl u l- ilma, iż-żieda fil-bolla tas-sigurta' soċjali u t-taxxa tal-VAT.

Il- ħaddiem bil-paga, dak li ma jaħdimx u qed jgħix bl-assistenza soċjali u dak li qed jgħix bil-pensjoni qed jinxteħtu fl-istess keffa ma' dak li għandu paga għolja, dak li għandu dħul kbir u dak li jgħix mill-qligħ tan-negozju.

Dan huwa inkwetanti u juri l-ipokresija tal-Partit Nazzjonalista li, jiddispjaċini ngħid, qed tidher fl-aqwa tagħha.

Il-perception li bena l-Partit Nazzjonalista tul dawn l-aħħar snin kienet li f'dan il-pajjiż hu ċ-champion tal-ġustizzja soċjali, li ħadd ħliefu f'dan il-pajjiż m'għandu kuxjenza soċjali, li għandu qalbu ħafna ikbar minn tagħna u li sar iktar sensittiv għad-diffikultajiet tal-poplu.

Din hi l- perception li kien jagħti l-partit fil-gvern u dan hu l-paroli li konna nisimgħu qabel l-elezzjoni.

Imma issa li l-gvern għandu d-dover sagru lejn dan il-poplu li jwettaq dak li wiegħed, il-fatti qed jidhru bil-maqlub.

Ara x'qal il-Prim Ministru xahar qabel l-elezzjoni, fis-7 ta' Awissu, f'Buġibba:

"Fit-taxxa tas-sisa jrid isir tibdil mill-inqas.

Ma jistax ikun li ma' kull bidla fil-gvern jitkisser dak li jkun sar mill-gvern ta' qabel u jerġa' jibda kollox mill-ġdid."

Fl-istess ġurnata, fis-7 ta' Awissu, 1998 fil-Furjana l-Prim Ministru qal hekk:

"Dwar ir-riforma fit-tassazzjoni, Gvern Nazzjonalista jasal għal consensus għax ma jridx li ma' kull bidla fil-gvern ikompli jkun hemm bidla fit-tassazzjoni."

Jien ma nistax nifhem.

Qabel kienu jgħidu mod u issa għax għandhom il- poter f'idejhom jagħmlu li jridu, qishom qatt ma qalu xejn.

Dak ambjent ta' consensus li kellna hawnhekk!

Hija ħrafa mill-akbar li tgħid li l-VAT hija taxxa soċjalment ġusta, anzi hija taxxa mill-aktar inġusta.

Ħalli nkompli nuri aktar kontradizzjonijiet li joħorġu minn stqarrijiet pubbliċi li saru kemm f'din il-Kamra kif ukoll barra, biex inkunu nistgħu naraw kemm dak li qed jgħid il-gvern huwa minnu.

Nistgħu naraw bil-fatti kemm il-poplu għandu raġun ikun inkwetat dwar dak li se jiġri wara l-1 ta' Jannar.

Fis-seduta numru 284 ta' l-4 ta' Lulju 1994, meta l-Ministru Dalli kien qed iressaq l-abbozz ta' liġi dwa ill-VAT, kien qal hekk:

"Illum il-fenomenu hu li aktar ma jkun hemm żvilupp ekonomiku, il- pattern ta' konsum jibda jixxiftja aktar u aktar lejn il-konsum ta' servizzi u allura jagħmel sens li l-ġbir ta' taxxa indiretta fil- pajjiż ma jibqax konċentrat fuq it-tassazzjoni tal-prodotti imma jibda jkun konċentrat ukoll fuq it-tassazzjoni ta' servizzi.

B'hekk din il- broader base ta' tassazzjoni indiretta tkun bażi aħjar biex fit-futur ikollna l-espansjoni fiskali li hi meħtieġa biex tilqa' għall- espansjoni tan-nefqa tal-gvern, li hija r-riżultat ta' l-istess żvilupp ekonomiku."

Ftit wara l-Ministru Dalli qal ukoll li:

"L-introduzzjoni ta' dan il-metodu ta' ġbir ta' taxxa, kif għedt ftit qabel, hija importanti wkoll meta wieħed jikkonsidra l-forward planning tal-financing tal-gvern."

Mela l-VAT għandha skopijiet fiskali skond ma qal il-Ministru Dalli stess fl-1994.

Dan ikkonfermah ukoll il-Ministru Gonzi fi programm fuq Bay Radio fit-12 ta' Frar li għadda meta qal hekk:

"Il-VAT iddaħħlet speċifikament biex tindirizza l-problema tad-deficit strutturali."

Mela jidher ċar li hemm konsiderazzjoni oħra min-naħa tal-Gvern Nazzjonalista għall-introduzzjoni tal-VAT f'Malta.

S'issa diġa' stabilejna li l-VAT hija rekwiżit biex Malta tkun konsidrata għal sħubija sħiħa fl- Unjoni Ewropea, iżda minn dawn l-istqarrijiet jidher ċar li l-VAT hija meħtieġa biex tiġi indirizzata l-problema tad-dħul finanzjarju tal-gvern.

Allura huwa inutli li noqogħdu nipprovaw nilludu lill-poplu Malti li qisna se nagħmlulu xi pjaċir għax se ndaħħlu sistema ta' tassazzjoni li hija aktar ġusta għax taqbad aktar lill-kbir u għax il-kbir l-aktar li jikkonsma.

Hemm ukoll il-konsiderazzjoni fiskali.

Jiena ma nafx kemm nistgħu nemmnuh lill-Ministru Dalli għax filli jgħid li l-VAT se tidħol biex ikollna forward planning finanzjarju aħjar u filli jgħid li din is- sistema trid tidħol minħabba d-deficit strutturali.

Ta' min jgħid li fl- aħħar budget ta' qabel l-elezzjoni ta' l-1996 kien hemm ippjanat deficit ta' Lm80 miljun u spiċċajna b'deficit ta' Lm110 miljun.

Mr Speaker, jien nappella lill-gvern biex jagħti kas ta' ċerti kummenti li jsiru, bħal dak li kien hemm illum fl-editorjal ta' "The Malta Independent" rigward id-deficit, fejn intqal hekk:

"Come 1st January they told us that we will begin claiming for refunds like mad ...".

- xtaqt li kien qiegħed hawn il-kollega tiegħi l-Onor.

Jean Pierre Farrugia -

We will see the investment figure shoot up and the capital investment levels soar as retailers, services and commercial outlets spend and spend again to make up for lost time.

Refunds are what has attracted back many of those who had abandoned VAT.

There are many levels to consider here.

First of all, on the macro economic level refunds will drive a hole once again in government finances."

Mhux ta' b'xejn li l-Ministru Dalli kien jgħid li kull fejn imur jgħidulu biex ifittex idaħħal il-VAT.

Probabbilment kien ikun qed jitkellem ma' dan it-tip ta' nies li qed tiddiskrivi hawnhekk "The Malta Independent"!

Jiena lill-Onor.

Dalli nixtieq nistaqsih jekk tkellimx ma' nies li huma mħassbin u nkwetati fuq il-kwestjoni tal-VAT.

"The Malta Independent" tkompli tgħid hekk:

"Government claims it will be getting a bigger revenue through the introduction of VAT.

It does not quite look like doing that though of course we would welcome being proved wrong.

The figures we published over the past days show that a sizeable sector of the economy will be self-declared exempt from the VAT system with the controversial threshold decision.

It is highly unlikely for the other part of the economy, that part which is all registered and has everything in order, especially the employed sector, to pay out more money in taxation, direct or indirect, than they are already paying.

The lemon cannot be squeezed more."

Dan juri biċ-ċar li għandna sitwazzjoni fejn il-famuż level playing-field m'huwiex se jintlaħaq.

Hemm min se jmur tajjeb bir-refunds imma hemm oħrajn li ma jistgħux jibqgħu jingħasru għax jispiċċaw bħal-lumi magħsur.

(Interruzzjonijiet) Intom tafu kemm "The Malta Independent" ċapċpet u xejret bnadar favur il-Partit Nazzjonalista.

(Interruzzjonijiet) Jien żgur li ma nistax ngħid għax lanqas qatt kellimtu lil Fr Noel Grima għalkemm rajtu kemm-il darba fuq it-television imma personalment qatt ma kellimtu.

(Interruzzjonijiet)

THE SPEAKER: No cross-debate, jekk jogħġobkom.

Indirizza lis-Sedja, jekk jogħġbok.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: M'għandna għalfejn noffendu lil ħadd għax kulħadd għandu dritt għall-opinjoni tiegħu.

Jien dejjem ngħid li meta tkun fdat bir-responsabbilta' li tmexxi trid tqis l-opinjoni ta' kulħadd.

Jekk taqbilx magħha jew le hija xi ħaġa oħra imma trid tisma' u tagħti konsiderazzjoni lil opinjonijiet diversi.

Jiena nħoss li wieħed jista' jitgħallem anke minn xi ħadd li forsi m'għandu esperjenza ta' xejn fil- ħajja.

"On the other hand claims for refunds will now explode because those who did not claim for a refund before will start doing so now.

There were people the last time round who claimed whole kitchens, bathrooms, etc., on a VAT refund.

This time everyone is wiser though not necessarily the government."

Din hija sitwazzjoni reali.

Ta' spiss tisma' esperjenzi ta' nies b'toqba ta' negozju li xtraw, ngħidu aħna, fridge għall-kċina tad-dar u ħadu r- refund tal-VAT fuqha.

Il-VAT department ma jitlobx irċevuta biex jagħti r- refund - għalkemm jista' jitlob - u allura dawn l-affarijiet jibqgħu jsiru.

Mhux qed ngħid għal kulħadd u ma rridx niġġeneralizza għax hemm min hu serju.

Imma hemm min jabbuża minn kollox.

Aħna nafu li mis-sema 'l isfel ilkoll bnedmin u ħafna drabi kulħadd iħabbel rasu ħalli jara kif se joħroġ l-inqas mill-but.

Ma naħsibx li għandna noqogħdu nilagħbuha li qisna qatt ma rajna xejn.

Taħsbu li aħna issa, qabel daħlet il-VAT, bdejna nitkellmu fuq l-evażjoni tat-taxxa!

Mhux kulħadd f'dan il-pajjiż jaf li l-evażjoni tat-taxxa kienet minn żmien żemżem!

Hawn min għandu yachts reġistrati man- negozju tiegħu!

Żgur li taqbad tidħak meta tisma' li hawn min imur bil- yacht fl-uffiċċju tan-negozju tiegħu!

(Interruzzjonijiet) Hawn min qed jidħak għax jaf li qed ngħid il-verita'.

L-ewwel, il-kollega tiegħi, l-Onor.

Jean Pierre Farrugia, kkwota l-figuri tal-gainfully occupied, dawk li jaħdmu bi qligħ.

Issa jiena ma nistax nifhem kif in-numru ta' dawk li huma gainfully occupied huwa ta' tant eluf imbagħad taxpayers hawn biss 38,105.

Imma mhux hekk biss!

F'mistoqsija parlamentari li għamel l-Onor.

Evarist Bartolo talab tagħrif dwar l-income bracket tat-taxpayers u mir-risposta ħareġ li, Alla jbierek, in-numru ta' taxpayers f'pajjiżna li qegħdin f'income bracket ta' 'l fuq minn Lm10,000 huwa biss ta' 3,674.

Issa jekk tagħti daqqa t'għajn madwarek fit-triq tinduna li tant hawn karozzi ta' 'l fuq minn Lm10,000 li lanqas tlaħħaq tgħoddhom.

Allura dawn kollha l-ħaddiema jixtruhom?

Mhux qed ngħid li ma ssibx uħud li forsi jkunu ffissati u jissallbu għal ħajjithom kollha biex jixtru d-dream car tagħhom imma żgur li ħafna minn dawk li għandhom dawn il- karozzi għandhom dħul komdu b'mod li jistgħu jaffordjaw dawn it-tip ta' karozzi.

Qed ngħid dan biex nuri kemm din l-istorja tar-refunds mhix xi ħaġa li qed jivvintaha xi ħadd minn żniedu, għax f'dan il-pajjiż għaddejna mill-esperjenza ta' l-1995 u l-1996 li għallmitna ċerti affarijiet.

Hawn min m'għandu xejn u xorta pprofitta ruħu u rreġistra għall-VAT.

Hawn min anke roll toilet paper tefa' fuq l-irċevuta tan-negozju biex ikun jista' jieħu r-refund tal-VAT!

Dawn huma affarijiet li ħadd ma jista' jinnegahom.

Mr Speaker, il-kelliema tan-naħa tal-gvern dejjem jgħidulna li l-VAT ma tgħollix il-ħajja.

Jiena niskanta għaliex fil-fatt mill-istatistika jirriżulta li l-ħajja għoliet.

Il-Ministru Dalli kemm-il darba qal li l- ħajja m'hijiex se togħla imma mbagħad jekk tħares lejn l-istatistika ssib li, per eżempju, filwaqt li r-retail price index fl-1993 kien jimmarka 105.85, fl-1994 kien jimmarka 110.22, jiġifieri qabża ta' kważi 5 percentage points.

Issa forsi tgħiduli: X'għandha x'taqsam l-1994?

Għandha x'taqsam għax il-prezzijiet bdew telgħin malli bdiet tiġi diskussa din l-imbierka liġi tal-VAT.

Imbagħad fl-1995 ir-retail price index baqa' tiela' għal 114.61, żieda ta' 4 percentage points.

Issa jien ma nafx jekk l-uffiċċju ta' l-istatistika li qed nikkwota jien hux differenti minn dak li tikkwotaw intom!

Imma intom tafu jekk il-ħajja għolietx jew le.

Smajna diskors dwar l-effett ta' l-introduzzjoni tal-VAT fuq l-impjiegi.

Fil-budget intqal li l-gvern se jiġġenera fiduċja, se jneħħi l-istaġnar, se jqajjem l-ekonomija fuq saqajha u b'hekk jinħolqu l-impjiegi.

L-Onor.

Dalli fis-Seduta Nru. 284 ta' l-4 ta' Lulju, 1994 - kien qed jippilota d- diskussjoni fuq il-liġi tal-VAT - kien qal ukoll li oġġettiv ieħor ta' din is-sistema ta' tassazzjoni huwa li tinċentiva x-xogħol u l-inizjattiva.

Issa jiena ma nistax nifhem kif se jiġri dan kollu.

Naħseb li t-53 siegħa li għandna għad-diskussjoni fuq din il-liġi għandi bżonnhom biex jispjegawli u forsi nibda nifhem kif din l-imbierka taxxa tal-VAT se tiġġenera u tinċentiva x-xogħol!

Peress li jidher bl-aktar mod ċar, anke minn diversi stqarrijiet kemm tal- Prim Ministru, kif ukoll tal-Ministru Dalli - apparti dak li qal il- President Fillandiż, li l-VAT hija rekwiżit għal sħubija fl-Unjoni Ewropea - iddeċidejt li nipparaguna ċerti ċifri ma' dawk ta' l-Unjoni Ewropea.

Skond statistika ppubblikata fil-"Euro Statistics" ta' Lulju 1998, iċ-ċifra totali ta' l-unemployment tal-15-il pajjiż ta' l-Unjoni sa Lulju ta' din is- sena kienet ta' 10.1%, minkejja li ilhom is-snin bis-sistema tal-VAT.

Naturalment il-paraguni għandek tagħmilhom ma' min għandu esperjenza twila f'dan il-qasam.

Nerġa' ngħid, iċ-ċifra totali tal-qgħad fl-Unjoni Ewropea hija ta' 10.1% u r-rata tal-qgħad fost persuni taħt il-25 sena hija ta' 20%.

Għandhom raġun jinkwetaw il-familji!

Aħna xbajna ngħidu li hemm bżonn nagħtu kas aktar taż-żgħażagħ f'pajjiżna.

Sadanittant mill-quarterly review tas-Central Bank maħruġ f'Ġunju ta' din is-sena jidher li f'Malta ċ- ċifra tal-qgħad kienet ta' 4.7%.

Dan ifisser li aħna qed naspiraw li nissieħbu ma' xi ħadd li għandu d-doppju tal-problema tagħna fejn jidħol il- qgħad.

Mr Speaker, għalhekk kull meta l-Oppożizzjoni Laburista tikkritika l-budget dejjem issemmi l-fatt li għall-impjiegi m'hemm xejn speċifikat.

Ma nistgħux nibqgħu nitkellmu biss fuq fiduċja u ngħidu li se ntajru l- istaġnar imma rridu nagħmlu xi ħaġa bil-fatti.

Il-bieraħ iltqajt ma' ħabiba tiegħi u meta għedtilha li peress li llum se nitkellem fuq il-VAT kont qed nara l-istatistika dwar l-unemployment fl- Ewropa, qaltli li hi għadha ġejja minn Lourdes, Franza, fejn fl-ajruport qed jagħtu basktijiet tal-plastic bil-kliem: Act now to keep your duty- free.

Naturalment jekk jispiċċaw id-duty free ma jispiċċax biss ix-xiri imma jispiċċaw ukoll il-ħaddiema f'dan il-qasam.

Il-fatt li dawn spiċċaw jirreklamaw xi ħaġa politika bħal din impressjonanti.

Mur agħmel xi ħaġa hekk f'pajjiżna!

Bil-permess, nixtieq inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra dan il-basket biex infakkarkom tieħdu ħsieb il-ħaddiema u ma tibqgħux iffassati biss f'dak li jaqbel lil ħaddieħor.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Aye)

Il-permess ingħata.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Basket tal-plastic b'riklami għad-duty-free shops.

Diġa' għedt li ma nistax nifhem kif bil-VAT se jiġu ġġenerati l-impjiegi meta anke l-GRTU qalet kemm-il darba li l-VAT se tolqot bl-aktar mod ħażin ix-xogħol f'Malta.

Mela wieħed li jimporta container għamara u jħallas Lm1000 tagħha se jieħu lura Lm150 f'refund, filwaqt li ieħor li jaħdem l- għamara hu u jħaddem xi sitta min-nies miegħu u jixtri b'Lm100 materja prima mbagħad forsi jagħmel b'Lm900 xogħol fuqha, jieħu lura biss Lm15 fuq il-materja prima.

Allura kif se naraw li l-prezzijiet jibqgħu kompetittivi bejn l-importatur u dak li qed jimmanifattura lokalment?

Jiena naħseb li min hu miġnun jibqa' jitħabat u jagħmel l-għamara hu meta qatt m'hu se jkun f'pożizzjoni li jista' jikkompeti ma' l-importatur!

MR SPEAKER: Ippermettili, Onor. Coleiro.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House biex tkompli tinstema'.

Hemm leave of House?

(Onor. Membri: No)

Il-permess ma ngħatax.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, qegħdin niddiskutu liġi dwar taxxa li, issejħilha x'issejħilha, l-importanti huwa l-konċett.

Wieħed irid jara minn fejn tlaqna.

Is-CET suppost li kellha tkun taxxa ġusta u effiċjenti għax hekk konna ġejna mwiegħda.

Ghalhekk tajjeb li f'dan id-dibattitu wieħed jidħol fid-dettall ta' jekk kenitx ġusta u effiċjenti.

Jiena ma nifhimx fl-istatistika u allura nħalli lil ħaddieħor biex jitkellem dwar l- effiċjenza, pero' dwar kemm hija ġusta t-taxxa naħseb li kull wieħed minna huwa kompetenti li jitkellem għax jekk taxxa tkun ġusta suppost li tirrifletti l-ġustizzja soċjali.

Imma ħalli naraw x'intqal min-naħa ta' l- oppożizzjoni dwar il-merti jew id-demerti tal-VAT.

Tajjeb li qabel xejn ngħid li fis-sigħat kollha li ħadu l-kelliema ta' l- oppożizzjoni, l-ebda wieħed jew waħda minnhom ma qalu kelma waħda favur is- CET.

Kollha tkellmu biss kontra l-VAT.

MR SPEAKER: On a point of order, l-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, jiena lanqas biss semmejtha s- CET għaliex bħalissa qeghdin niddibattu l-liġi tal-VAT.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Allura sewwa qed ngħid jien!

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Għalfejn noqgħod nitkellem fuq is-CET jekk qed niddibattu l-liġi tal-VAT!

MR SPEAKER: Kompli, Onor. Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: L-ebda kelliem min-naħa ta' l-oppożizzjoni ma semma mertu wieħed tas-CET, waqt li l-VAT ġiet diskussa biss mill-aspett negattiv.

Allura possibbli li din it-taxxa għandha kollox ħażin!

Jien naħseb li jekk 80 pajjiż fid-dinja - mhux pajjiżi li għandhom ekonomija ritardata imma pajjiżi moderni u avvanzati, li suppost taspiraw lejhom - daħħlu din is-sistema ta' taxxa, xi ħaġa tajba għandha.

Jekk imbagħad nieħdu bażi lokali, nistgħu nsemmu li ex-ministru Laburista stess, is-Sur Lino Spiteri, kien faħħar il-merti tal-VAT.

Jiġifieri mhux 80 pajjiż barrani biss sabu merti fil-VAT iżda addirittura ex-ministru tal-finanzi Laburista faħħar il-VAT.

Ħalli nipprova nagħmel paragun sempliċi, li jifhmu Ċikku l-poplu, bejn l-aspett soċjali tas-CET u dak tal-VAT.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jiddiskuti l-konċett tal-higher income groups fis-soċjeta' tagħna.

Naturalment fis-soċjeta' Maltija hemm faxx ta' nies b'higher income u faxx b'lower income, jiġifieri nies li jonfqu ħafna u oħrajn li ma tantx jonfqu.

Hawnhekk fejn l-aktar li s-CET kienet tmur kontra l-essenza tal-ġustizzja soċjali għax l-inqas rata tas-CET kienet ta' 5% fuq is-servizzi.

Forsi tgħiduli: X'fiha b'daqshekk!

Naħseb li lkoll kemm aħna naqblu li fid-dinja kollha, mhux f'Malta jew fl-Ewropa biss, l- aktar li jonfqu fuq is-servizzi huma s-sinjuri, min hu sta bene.

Per eżempju, min juża l-mobile phones?

Min hu bil-minimum wage, min qed jirreġistra għax-xogħol jew inkella min għandu ċertu income?

Issa s-CET żgur li kienet tintaxxa l-inqas lil min jonfoq l-aktar fuq is-servizzi, jigifieri lil min l-aktar li kellu income.

Dik ġustizzja soċjali!

Dak huwa l-ewwel aspett negattiv tas-CET, li ma kenitx taxxa progressiva mentri l-VAT hija taxxa progressiva.

Mr Speaker, l-ebda kelliem ta' l-oppożizzjoni ma semma l-ikbar aspett soċjali tal-VAT, jiġifieri li meta ġiet introdotta nkixfu aktar minn 4,000 impjieg li kienu moħbija fl-ekonomija s-sewda u kienu qed jevadu t-taxxi li suppost iħallas kulħadd.

Issa jekk intom partit li temmnu fil-ġustizzja soċjali, huwa importanti li temmnu fil-prinċipju li kulħadd għandu jħallas taxxa skond kemm jiflaħ.

Is-sabiħa hi li wara li ġiet introdotta l-VAT u ħarġu fil-beraħ dawk l-4,000 impjieg, ġara li fl-aħħar sentejn, wara li daħlet is-CET, dawn l-impjiegi reġgħu bdew jgħosfru bil-mod il-mod u fejn marru ma nafux.

Żgur li baqgħu jaħdmu imma reġgħu marru fl-ekonomija s- sewda.

Jiġifieri reġgħu bdew jaħdmu nies li mhux qed jikkontribwixxu għall- Kaxxa ta' Malta.

Dan huwa l-ħaqq soċjali li rridu naspiraw lejh?

MR SPEAKER: Onorevoli, se jkolli ninterrompik għaliex sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru tal-Finanzi jressaq l- Aġġornament tal-Kamra, jekk jogħġbu.

Fil-5.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, nipproponi l- Aġġornament tal-Kamra għal-lejla, it-Tnejn, 14 ta' Diċembru, 1998 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista -Estimi Ġenerali 1999 Id-Disa' Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru tal-Finanzi

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lum it- Tnejn, 14 ta' Diċembru 1998 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fil-5.00 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

XUFIER - TRAPJANT TAL-KLIEWI

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinvestiga l-każ ta' wieħed li ismu u l-ID Card number tiegħu qed jintbagħtu separatament li billi huwa każ ta' trapjant tal-kliewi kien ġie assenjat xogħol ta' driver biex ma jbatix fl- amministrazzjoni preċedenti, u issa reġgħuh lura jaħdem bix-xift D, N, R, u O bi tbatija kbira għal saħħtu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-impjegat tal-Malta International Airport p.l.c. li qed jagħmel riferenza għalih l-Onorevoli Interpellant kien ġie assenjat xogħol ta` Driver taċ-Chairman fuq bażi ta` Day, Day, Off, Off, fuq deċiżjoni taċ-Chairman preċedenti b`effett mis-7 ta` Jannar, 1998 qabel liema data hu kien jaħdem fuq bażi ta` Day, Night, Rest, Off, kif fil-fatt reġa tqabbad jibda jaħdem issa.

Fil-perijodu li hu kien jaħdem bis-sistema ta` Day, Night, Rest, Off, qabel is-7 ta` Jannar 1998, hu qatt ma lmenta mal-Management ta` l-MIA li din is- sistema ta` xogħol kienet ta` xi tbattija għal saħħtu, għalkemm kien ilu li diġa għamel l-operazzjoni tat-trapjant tal-kliewi.

Meta tkellem maċ-Chairman preżenti dwar il-problema tiegħu, l-impjegat kien infurmat li jekk iġib ċertifikat mediku li s-shift work kien qed jagħmel ħsara lil saħħtu, l-ħinijiet tax-xogħol tiegħu kienu jiġu riveduti.

XEMXIJA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinkludi fl-estimi tal-budget ta' l-1999 ix-xogħlijiet tal- bankini, asfaltar jew tarmac ta' Triq il-Preistorja, Triq Imġiebah u Triq il-Maqdes Megalitiku fix-Xemxija?

Jekk iva, meta se jsiru x-xogħlijiet u jekk le, għaliex?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat- tweġiba li tajt għal Mistoqsija Parlamentari numru 1758 (Seduta 31).

NAC

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra fejn kien id-diżastru li qal li sab fin-NAC meta ħa r-responsabbilta' tiegħu wara l-5 ta' Settembru?

Jista' jinforma lill-Kamra fejn mar lura dan iċ-ċentru kif kien jallega hu meta kien fl-oppożizzjoni?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Interpellant jaf eżatt x'ħalla fiċ-Ċentru ta' l-Akwakultura f'San Luċjan.

Id-diżastru qed isemmih hu stess.

L-Onor.

Noel.

Farrugia missu jaf ukoll li Ċentru ta' l-Akwakultura bħal ta' San Luċjan ma jista' qatt iservi skopijiet kummerċjali u fl-istess ħin iservi bħala ċentru ta' riċerka tal-ħut.

DJAR - MELLIEĦA - TA' PENNELLU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jikkonsidra l-possibbilta' li jsiru l-lifts fil-Qasam tad-Djar Ta' Pennellu, fil-Mellieħa?

Kemm fil- fatt hu n-numru ta' familji residenti f'dan il-Qasam tad-Djar?

Billi x- xewqa tar-residenti ilha s-snin li jkollhom ġnien f'dawn l-inħawi, jista' l- Ministru jara li jikkordina mad-dipartimenti konċernati sabiex dan ix- xogħol fuq il-ġnien jinbeda fil-ġejjieni qarib?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet għal mistoqsija parlamentari Nru. 409 u 639 dwar il-possibilta' ta' stallar ta' lifts f'bini tal-Gvern.

Rigward il-possibilta' li jsir il-ġnien f'Ta' Pennellu, ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li dan l-estate huwa wieħed minn dawk li d-Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għandu ppjanat li jfassal ġnien fih fis-snin li ġejjin.

TOROQ - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Billi jirriżulta li numru kbir ta' toroq fit-12-il distrett elettorali qatt ma raw wiċċ tarmac, jista' l-Ministru japprova programm ta' xogħlijiet sabiex ir-residenti ta' dawn it-toroq f'Buġibba, San Pawl il-Baħar, l-Imġarr, iż-Żebbiegħ, il-Manikata, il-Baħrija, ir-Rabat u l-Mellieħa jħossuhom ċittadini rikonoxxuti daqs l-oħrajn?

Fil-fatt, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra liema huma dawk it-toroq li se jingħataw it-tarmac fit-12-il xahar li ġejjin?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li bħalissa qed isir il-pjan li biħ diversi toroq fil-pajjiż, inkluż fit-tnax id-distrett elettorali jkunu miksija bit-tarmac kif meħtieġ.

SPORTS - SPORTIVI TAL-MUTURI TRIALS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonsidra li jestendi l-għajnuna lill-isportivi tal- kampjonati nazzjonali tal-muturi trials u motorcross sabiex jiġu eżentati milli jħallsu d-dazji u registration fees ta' dawn il-muturi peress li ma jintużawx għas-sewqan fit-toroq, imma jintużaw biss għall-kompetizzjonijiet sportivi?

Billi din hija nġustizzja u qed iċċaħħad anke milli jikber dan l- isport f'Malta, jista' l-Ministru jintroduċi skema ġdida għall-Budget li ġej sabiex ma tkomplix issir inġustizzja ma' dawn l-isportivi?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-eżenzjoni mit-taxxa hija prerogattiva tal-Ministeru tal-Finanzi.

Għalhekk kull talba għall-eżenzjoni għandha ssir direttament lil dan il-Ministeru mill-għaqdiet sportivi.

Kull talba tiġi kkunsidrata fuq il-meritu tagħha.

MELLIEĦA - SIĠAR TAL-PRINJOL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kif u għaliex qed ikun permess li jitqaċċtu s-siġar tal-prinjol li hemm fl-Aħrax ta' ġewwa, fil- Mellieħa?

Kemm fil-fatt tqaċċtu siġar u għaliex?

Jista' l-Ministru jara li ma tkomplix issir din il-ħsara u ċioe' jirrimedja b'konsultazzjoni mal- Kunsill Lokali tal-Mellieħa, ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, mad- Dipartiment ta' l-Ambjent u ma' l-ALE sabiex ma jkomplix isir aktar dan l- abbuż?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma ngħata l-ebda permess biex jitqaċċat xi prinjol fl- Aħrax ta' ġewwa fil-Mellieħa.

Sar rapport lill-ALE tal-Pulizija malli waslet l-informazzjoni dwar dan lill-Ministru.

Barra minnhekk il-Ministeru diġa' ta struzzjonijiet lid-dipartiment biex minn din is-sena ma jibqax isir tqaċċit tas-siġar tal-prinjol biex jintużaw bħala Christmas Trees, liema tqaċċit kien ikollu impatt negattiv fuq l-ambjent Malti.

B'dan il-mod il-Gvern qed juri b'mod konkret li bil-fatti qed jieħu l- miżuri kollha, biex jipproteġi u jikkonserva l-ambjent naturali ta' pajjiżna.

UE - SĦUBIJA TA' MALTA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta u jekk Malta ssir membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea, kif dan jaffetwa l-kondizzjonijiet ta' l-għalliema?

Veru li l-kondizzjonijiet ta' l-għalliema Maltin huma l-aħjar fost il-pajjiżi Ewropej?

Tista' l- Unjoni Ewropea timponi tibdil f'dan ir-rigward?

Jista' l-Ministru jagħti comparative analysis ma' dawk tal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea separatament?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bi sħubija fl-Unjoni Ewropeja l-għalliema Maltin għandhom jibbenefikaw minn parteċipazzjoni fil-programmi edukattivi ta' l-Unjoni Ewropeja.

Jekk il-kundizzjonijiet ta' l-għalliema humiex l-aħjar jew le fost il- pajjiżi Ewropej, ma nistax ngħid għax dan il-ġudizzju irid ħafna studju dettaljat.

M'iniex f'pożizzjoni li nagħti comparative analysis tal- kundizzjonijiet ta' l-għalliema Maltin vis-a-vis il-pajjiżi ta'l-Unjoni Ewropeja.

SPTAR SAN LUQA - PERSUNA B'ARMA TAN-NAR

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk jafx min kienet dik il-persuna li skond kif ġie rrapportat fuq il-mezzi tax-Xandir nhar il-ġimgħa 13 ta' Novembru, 1998 kienet qed iġġorr arma tan-nar fl-Isptar San Luqa?

Jekk il-Ministru jaf, jista' jgħid x'kienet u kemm tiswa l-ħsara li saret meta din l-arma sparat?

Jista' jgħid ukoll jekk humiex se jittieħdu passi kriminali kontra l- persuna nvoluta?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-każ li ghalih qiegħed jirreferi ghalih l-Onor.

Interpellant hu f'idejn il-pulizija.

S'issa l-persuna għadha ma gietx identifikata, izda jekk dan iseħħ, zgur li jittieħdu passi kriminali kontra tagħha.

Il-ħsarat li saret meta l-arma sparat ikkaġunat toqba żghira fis-saqaf tal- kurutur li jinfed mill-Isptar San Luqa ghal Karen Grech Theatre.

Din il- ħsara hi kunsidrata minima.

ĦABS ĠDID

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm se tkun l-ispiża tal-ħabs il-ġdid li qed jinbena?

Meta se jkun lest?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk hux se jkun hemm klinika adegwata tajba biżżejjed bi staff mediku ta' tobba u nurses, biex meta xi priġunier jiġrilu xi ħaġa ma jintbgħatx fl-Isptar Monte Carmeli ta' Ħ'Attard?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-ewwel fażi tal-bini tal-proġett tal-Ħabs ta' Kordin li huwa stmat li tiswa madwar Lm883,948 mistennija li titlesta għal Frar tal-1999.

It-tieni fażi tal-proġett huwa stmat li se jkun jiswa madwar Lm2,810,000 u huwa maħsub li jitlesta sa l-aħħar tas-sena 2001.

Peress li għad irid isiru negozjati mal-kuntrattur dwar l-istima finali tal-proġett, il-figura kkwotata għat-tieni parti tista' tvarja.

Rigward l-aħħar parti tal-Mistoqsija, ninsab infurmat li fil-ħabs diġa' teżisti faċilita' ta' tobba u nurses li jkopru erba' u għoxrin siegħa kuljum.

Hu maħsub li meta jitlesta l-ħabs il-ġdid ikun hemm faċilita' fejn jiġu rikoverati priġunieri dment li dawn ma jkunx hemm bżonn li jittieħdu l- isptar għal xi operazzjoni jew intervent ieħor (kirurġiku jew mentali) li ma jkunx jista' jsir fil-ħabs stess.

SPTAR MONTE CARMELI - WARD 10

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid meta se jingħalqu l-Ward 10 ta' l-irġiel u dik tan-nisa fl- Isptar Monte Carmeli?

Jista' jgħid x'se jsiru mill-pazjenti li normalment ikollhom bżonnhom jinżammu fis-single rooms għax jistgħu jkunu ta' ħsara għalihom jew għal pazjenti oħra?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-problema tal-ward 10 ser tiġi solvuta fis-sena 1999.

Qiegħed jiġi studjat proġett li permezz tiegħu l-male ward 10 tintuza biss għal prigunieri; il-female ward 10 tiġi adattata bħala medium term unit tan-nisa b'sezzjoni ta' sigurta iżjed moderna u limitata; il-male ward 2 ukoll tiġi adattata bħala medium term unit ta' l-irġiel b'sezjoni ta' sigurta' moderna u limitata; il-female ward 6 issir mixed short stay acute admission ward (bħal ta' St. Luke's u Għawdex) b'mixed day living area u b'sezzjonijiet ta' rqad separati.

Din l-aħħar unit tiġi eventwalment trasferita għall-isptar il-ġdid, Tal-Qroqq.

SPTAR MONTE CARMELI - DRUG ADDICTS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid għaliex drug addicts qed jiġu riferuti fl-Isptar Monte Carmeli?

Jista' jgħid ukoll x'tip ta' kura dawn jingħataw f'dan l-isptar li ma tistax tingħata f'postijiet oħra?

Jaħseb il-Ministru li dawn id-drug addicts ma jsofru mill-ebda mard mentali?

Jaħseb ukoll li meta jkunu hemm jistgħu jkunu ta' ħsara għalihom jew għal ħaddieħor?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Drug addicts ġieli jkollhom problemi oħra ta' natura psikjatrika, jew bħala marda mentali, inkella bħala difett fil- karattru tagħhom, jew inkella bħala mġieba perikoluża kkawżata mill-istat akut ta' l-abbuz tad-droga.

Ukoll certi tipi ta' abbużi jistgħu huma stess jikkawżaw mard mentali li jirrikjedi li l-pazjent jidħol temporanjament ġo sptar mentali.

Diversi pazjenti bi problemi differenti jistgħu jkunu ta' ħsara għal ħaddieħor u mhux possibbli li l-kategoriji kollha jigu mifrudin minn xulxin.

Huwa x-xogħol ta' l-isptar illi fejn pazjenti huma mħalltin ma' xulxin, jittieħdu l-mizuri meħtieġa skond ir-riżorsi li jeżistu biex din il-ħsara tiġi minimizzata.

SIGURTA' SOĊJALI - CHILDRENS' ALLOWANCE

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: B'riferenza għad-diskors tal-Budget mill- Ministru John Dalli, jista' l-Ministru jgħid kemm se jibbenefikaw familji għaċ-childrens' allowance li jkollhom aktar minn ħamest itfal u li d-dħul tagħhom tela' minn Lm10,000 għal Lm13,000?

ONOR.

LAWRENCE GONZI:Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta għall-Mistoqsija Nru. 2031.

SKEJJEL - RAĦAL ĠDID - KINDERGARTEN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda l-proġett ta' bini ta' kindergarten ġdid fiż-zona magħrufa bħala ta' Lourdes f'Raħal Ġdid flok dak eżistenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni f'dan l- istadju għandha prioritajiet oħra.

SERVIZZ ĊIVILI - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Rigward il- ftehim kollettiv għall-impjegati tas-Servizz Pubbliku għas-snin 1999-2001, jista' l-Prim Ministru jgħid x'se jsir konkretament biex iseħħ bil-fatti dak li hemm f'punt 1.1.1. fejn hemm rikonoxxuti l-aspettattivi leġittimi taċ-ċittadini Maltin għall-kwalita' aħjar tas-servizz mill-impjegati tas- Servizz Pubbliku?

Xi progress jista' jirrapporta dwar l-effiċjenza tas-Servizz Pubbliku dwar dak li ntqal fil-Budget għall-1994 li ż-żidiet fil-pagi ta' l- impjegati tal-gvern "Dan għandu jittraduċi ruħu f'effiċjenza akbar, produttivita' akbar u servizz aħjar lil pubbliku"?

Jaħseb il-Prim Ministru li dak li ntqal fil-Budget għall-1994 seħħ?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Biex iseħħu l-inizzjattivi strateġiċi tal- Gvern li hemm elenkati f'paragrafu 1.1. tal-Ftehim Kollettiv, il-Gvern flimkien mal-Unions, se jieħu l-passi kollha neċessarji biex jindirizza b'impenn il-bżonnijiet li jidhru miġbura f'paragrafu 1.3. tal-Ftehim.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija l-Onor Membru jidher li qiegħed jirreferi għar-Riforma li saret b'seħħ mill-1 ta' Jannar 1991.

Permezz ta din il-bidla, is-Servizz Pubbliku ttrasforma ruħu minn fuq s'isfel - kemm għall-kapijiet li jinħatru fuq kuntratt u kemm għall-impjegati aktar l- isfel li, permezz tar-Riforma nġabru fi gruppi aktar omoġenji bil-ħatriet u promozzjonijiet isiru fuq bażi ta' mertu aktar milli anzjanita.

Sar ukoll investiment kbir fl-informatika u fit-taħriġ tal-ħaddiema u dan irriżulta f'effiċjenza akbar u f'servizz aħjar.

Għalkemm dejjem jibqa lok għal titjib, it-tweġiba għall-aħħar parti tal- mistoqsija hija fl-affermattiv.

SERVIZZ PUBBLIKU - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'se jsir matul is-snin 1999-2001, sena b'sena, b'mod konkret biex isseħħ 1.3.3. li hemm imniżżel fil-ftehim kollettiv tas- Servizz Pubbliku dwar taħriġ għall-impjegati pubbliċi biex ikollhom is- snajja' meħtieġa biex jagħmlu b'mod aktar effiċjenti ix-xogħol preżent u futur tagħhom?

Kemm se jintnefaq fuq dan it-taħriġ?

F'liema qafas se jsir dan it- taħriġ?

Min se jmexxih?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-programm li qiegħed ifassal il-Gvern għat- taħriġ tal-impjegati pubblici huwa wieħed estensiv u li huwa mifrux fuq is- setturi kollha fis-Servizz Pubbliku.

Minbarra s-somma ta' Lm87,000 ivvutata għall-iStaff Development Organisation fl-Uffiċċju tiegħi biex jitwettaq dan it-taħriġ fuq bażi wiesgħa, ġew ivvutati wkoll Lm825,000 għal taħriġ settorali li jitmexxa mill-Ministeri konċernati.

It-taħriġ fuq bażi service-wide li jitmexxa mill-iStaff Development Organisation ikopri korsijiet speċjalizzati għall-Kapijiet tad- Dipartimenti, korsijiet ta' proċedura, finanzi, riżorsi umani u information technology fost oħrajn.

Parti minn dan it-taħriġ isir f'istituzzjonijiet barra minn Malta.

Kif weġibt għall-mistoqsija numru 2342 sejjer ukoll jitkompla l-eżerċiżżju li jiffoka fuq il-kapaċitajiet tal-ħaddiema ndustrijali u kif dawn il- kapaċitajiet jistgħu jiġu żviluppati u wżati b'mod aktar effiċjenti u effettiv.

Għal dan l-iskop biss ġew ivvutati Lm5,000.

IMPJIEGI - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni li bdew jirreġistraw għax-xogħol matul ix-xahar ta' Novembru u kemm kien in-numru ta' persuni li kienu qegħda u sabu x-xogħol fl-istess xahar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: F'Settembru 1998 in-numru ta' persuni li bdew jirreġistraw għax-xogħol mal-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ kien ta' 1,234.

Filwaqt li numru ta' persuni li kienu qegħda u sabu xogħol fl- istess xahar kien ta' 365.

IMPJIEGI - TFAL TAĦT IS-16-IL SENA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' tfal taħt is-16-il sena li kellhom jew għandhom il-permess li jaħdmu wara li ngħataw permess jitilqu mill-iskola din is-sena?

Kemm inqabdu tfal jaħdmu bla permess din is-sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' tfal taħt is-16-il sena li nqabdu jaħdmu bla permess minn Jannar sa Novembru 1998 hu ta' 34.

SPORTIVI - TESTING TA' DOPING

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' sportivi li kienu ttestjati pożittivi wara doping test li jsir waqt id-diversi kampjonati f'pajjiżna?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mhix il-proċedura li l-għaqdiet sportivi jgħaddu r-riżultati tad-doping tests lid-Dipartiment ta' l-Isport.

KUMMISSJONI GĦALL-AMMINISTRAZZJONI TAL-ĠUSTIZZJA - KAŻ TA' PERSUNA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid fiex wasal il-każ imqajjem mill-persuna li isimha qed jintbagħat separatament quddiem il-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal- Ġustizzja?

Kien hemm xi żviluppi wara l-ittra li ntbagħtet lill-Kummissjoni mill- Uffiċċju tal-Prim Ministru nhar l-4 ta' Novembru, 1998 (Ref.

No. OPM/J/33/98)?

Għaliex id-deċiżjoni li kellha tingħata mill-Kummissjoni dwar il-każ nhar it-3 ta' Diċembru, 1998 baqgħet ma ngħatatx?

Meta se ssir is-subbasta ta' l-immobbli ta' l-avukat (Ref.

91/98) li hu nvolut f'dan il-każ?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-Onor.

Interpellant jifhem illi skond l-Art 7 ta' l- Att XI tal-1994, il-proċeduri quddiem il-Kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-Ġustizzja u tal-Kumitat għall-Avukati, fi ħdanha, huma koperti bis-sigriet.

Il-Kummissjoni tirċievi lmenti u mbgħad tikkomunika r-riżultati ta' indaġni tagħha sija lil min ikun għamel l-ilment kif ukoll lil min ikun sar l- ilment dwar l-aġir tiegħu.

Tiġi mgħarrfa wkoll il-Kamra ta' l-Avukati.

F'ċerti każijiet id-deċizjoni ssir pubblika.

Dwar proċeduri ġudizzjarji - b'mod partikolari, il-proċeduri tas-subbasta - la hi kompetenti l-Kummissjoni u lanqas ma jindaħal l-eżekuttiv.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - KAROZZI TAL-KIRI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 1849?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li l-informazzjoni mitluba dwar il- karozzi li huma mikrija mill-Ministeru għal Għawdex u mid-dipartimenti li jaqgħu taħtu hija kif jidher hawn taħt.

B'kollox il-Ministeru għandu seba' karozzi tal-kiri.

Tnejn minnhom huma mikrija mid-Dipartiment għas-Servizzi Korporattivi, tnejn mid-Dipartiment tal-Customer Service u tlieta oħra mid- Dipartiment tal-Proġetti u Żvilupp.

Dipartiment tas-Servizzi Korporattivi

|Kerrej |Offerta/ |Spiza | | |Direct |kuljum| | |Order | | |Steve's Car |Offerti |Lm3.50| |Hire | | | |Mġarr |Offerti |Lm2.90| |Rent-A-Car | | |

Dipartiment tal-Customer Services

|Kerrej |Offerta/ |Spiza | | |Direct |kuljum| | |Order | | |Mġarr |Direct |Lm4.00| |Rent-A-Car |order | | |Frank's |Offerti |Lm4.00| |Garage | | |

Dipartiment tal-Proġetti u Żvilupp

|Kerrej |Offerta/ |Spiza | | |Direct |kuljum| | |Order | | |Tony's Car |Offerti |Lm3.85| |Hire | | | |Tony's Car |Offerti |Lm3.85| |Hire | | | |Bahri Garage |Offerti |Lm3.70|

STA.

VENERA - TRIQ IL-PALAZZ L-AĦMAR

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'se jagħmel il-Gvern dwar il- problema kbira ta' l-ilma tax-xita li jżomm fi Triq il-Palazz l-Aħmar, f'Sta.

Venera?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li qed jittieħdu passi biex isir kumnikazzjoni mill-maqgħad indikat mill-Onor.

Interpellant biex l-ilma jkun jista` joħroġ lejn il-Bypass ta` l-Imrieħel.

STA.

VENERA - TRIQ IL-BATTERIJA - PLOTS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid għaliex żewġ plots ta' garaxxijiet fi Triq il- Batterija, f'Sta.

Venera ma ħarġux għal bejgħ bħalma sar fil-każ ta' plots oħra biswit?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li qegħdin jittieħdu l-passi neċessarji sabiex titwaqqa' kamra li nbniet illegalment f'parti mis-sit fejn jistgħu jinbnew iż-żewġ garaxxijiet imsemmija.

Malli dan isir, joħorġu l-offerti għal bini tal-garages.

SKEJJEL - TESTIJIET

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex tifel ilu minn Settembru, 1998 jistenna biex isirlu test biex jiġi stabbilit jekk ibatix minn dyslexia?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif jaf l-Onor.

Kollega s-servizzi u l-għajnuna għan- nies li jbatu mid-dyslexia għadhom ġodda.

Għalhekk hemm waiting lists biex it-tfal jieħdu l-għajnuna meħtieġa.

Lest inkompli nsegwi l-każ jekk ikolli d-dettalji speċifiċi.

QORMI - ĊENTRU TAS-SAĦĦA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li qed isiru appuntamenti għad- dental clinic fil-Health Centre ta' Ħal Qormi wara sena, per eżempju minn Settembru, 1998 għal Settembru, 1999?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Skond ir-records ta' l-Appuntamenti ghad-Dental Clinic fic-Centru tas-Sahha ta' Hal-Qormi l-ewwel appuntament disponibbli ghal-checkup huwa fi zmien tlitt ijiem, u dak ghall-mili tas-snien huwa fi zmien sitt ijiem.

Jista jkun il-kaz li jinghata appuntament wara sena jekk ikun kaz ta' follow up ghaliex fl-opinjoni tad-dentist li jkun qed jiehu hsieb il-kaz ma jkunx hemm bzonn li wiehed jarah qabel dan iz-zmien.

QORMI - ĊENTRU TAS-SAĦĦA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid għaliex qed idumu ma jingħataw appuntamenti għal mental clinic fil-Health Centre ta' Ħal Qormi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-appuntamenti tal-Mental Health Clinic huma tan- natura ta' follow-up.

Ovvjament, appuntament ta' follow-up jinghata ghad- data meta it-tabib jew l-ispecjalista jidhirlu li hemm bzonn li jigi invistat il-pazjent, liema zmien jista jvarja minn xahar sa sitt xhur.

Is- sitwazzjoni bhalissa hi li kull pazjent inghata appuntament skond id-data li kien dovut jew mitlub mill-ispecjalista li jarah.

ETC - ĦADDIEMA TAL-KALAXLOKK

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid jekk il- Gvern għandux il-ħsieb li jressaq l-emenda fil-liġi ta' l-ETC, li ġiet imħejjija mill-Gvern Laburista preċedenti, bil-għan li l-ħaddiema ta' Kalaxlokk ikunu jistgħu jiġu mpjegati malli jkun hemm vakanzi fis-Servizz Pubbliku u f'entitajiet tal-Gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mill-informazzjoni li għandi s'issa ma tirriżulta ebda informazzjoni dwar xi emenda kif suġġerit mill-Onor.

Interpellant.

WSC/ENEMALTA - QTUGĦ TA' SERVIZZI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm mill-5 ta' Settembru sal-lum kien hemm konsumaturi li nqatgħalhom id-dawl u l-ilma għax ma ħallsux il-kont?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li risposta tingħata f`xi seduta oħra.

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET BARRANIN - FLUS MINFUQA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus s'issa fl-uffiċini tal-ministeri biex jiġu rranġati mal-5 ta' Settembru, 1998?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru qed tinġabar u tingħata f'seduta oħra.

Qed nassumi li l-perijodu li jixtieq li jkun kopert huwa dak bejn il-5 ta' Settembru 1998 u l-10 ta' Diċembru 1998.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - FLUS MINFUQA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus s'issa fl-uffiċini tal-ministeri biex jiġu rranġati mal-5 ta' Settembru, 1998?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - FLUS MINFUQA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm intnefqu flus s'issa fl-uffiċini tal-ministeri biex jiġu rranġati mal-5 ta' Settembru, 1998?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mill-5 ta' Settembru 1998 sal-llum ma sar ebda xoghol fl-ufficini tal-Ministeru tas-Sahha.

MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD - FLUS MINFUQA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus s'issa fl-uffiċini tal- ministeri biex jiġu rranġati mal-5 ta' Settembru, 1998?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Fil-perijodu msemmi, ma ntnefqu l-ebda flus biex jiġu rranġati l-uffiċini.

MINISTERU TA' L-INTERN - FLUS MINFUQA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus s'issa fl-uffiċini tal-ministeri biex jiġu rranġati mal-5 ta' Settembru, 1998?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li mill-5 ta' Settembru, 1998, s'issa l-ispiża li saret sabiex jiġu rranġati l-uffiċini tal-Ministeru ta' l- Intern kienet tammonta għall-Lm5,430.59, li huma relatati prinċipalment max- xogħol għall-uffiċini ġodda tas-Segretarju Parlamentari.

MINISTERU TAL-POLITIKA SOĊJALI - KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 2119?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Membru fil- Mistoqsija Parlamentari Nru 2119 għadu qed jinġabar.

Tweġiba tingħata aktar 'il quddiem

ŻABBAR - VULTAĠĠ BAXX

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid għaliex għal dawn l-aħħar ġimgħat kien hemm vultaġġ baxx b'mod persistenti f'ħafna nħawi ta' Ħaż-Żabbar?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li risposta tingħata f`xi seduta oħra.

TA' ĠIORNI - BERĠA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 1962, jista' l-Ministru jirrispondi l-parti ċioe' jekk huwiex il-ħsieb tal-gvern li jiftaħ berġa f'Ta' Ġiorni peress li l-area msemmija tinsab 'il bogħod mill-bereġ li semma fir-risposta speċjalment għall-anzjani?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ir-risposta hi fin-negattiv.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI - GĦAJNUNA MEDIKA

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-persuna li isimha qed jintbagħat separatament huwiex intitolat biex jirċievi l- għajnuna medika?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-persuna kkonċernata ġiet infurmata biċ- ċirkostanzi kollha tal-każ tagħha mid-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali, u dan b'ittra tal-14 ta' Diċembru 1998.

TRIQ REĠJONALI - COACHES/MINIBUSES

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 1956, jista' l-Ministru jikkonsidra li jagħti struzzjonijiet lill-pulizija biex jinforzaw il-Liġi tat-Traffiku fis-sens kif mitlub fil-mistoqsija oriġinali?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jispeċifika għall- liema regolamenti tat-traffiku qed jirreferi.

MELLIEĦA - PERIKLU FIL-BYPASS

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 1868 u ċioe' jista' jieħu l-passi meħtieġa biex jitneħħa l-periklu li hemm fil-bypass tal-Mellieħa fil-hair-pin bend li hemm viċin ir-roundabout?

Jaf il-Ministru li dawn l-inċidenti f'din il-parti ta' triq qegħdin iseħħu spiss minħabba d-disinn jew tfassil ta' din il-kurva?

Jaf il-Ministru li l- inċidenti li jseħħu minn dawk il-karozzi li jkunu neżlin huma ta' periklu ferm akbar għal dawk il-karozzi li jkunu telgħin?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ħadt passi biex flimkien mad-Dipartiment tat-Toroq isir ix-xogħol meħtieġ.

BAĦAR IĊ-CAGĦAQ - KURVA PERIKOLUŻA

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 1869 u ċioe' jista' jieħu l-passi meħtieġa biex tiġi rranġata dik il- kurva perikoluża mmens li hemm fi Triq Baħar iċ-Cagħaq viċin it-Torri ta' l- Għallis?

Jaf il-Ministru li minkejja li l-crash barriers jiġu rranġati u minkejja li twaħħlu sinjali li jiddentifikaw din il-kurva bħala black spot, xorta waħda għadhom iseħħu l-inċidenti peress li d-difett qiegħed fid- disinn jew tfassil ta' din il-kurva?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li diġa beda xogħol ta` tiswija fit- triq ta` Baħar iċ-Ċagħaq minn naħa tas-Salini lejn St Andrews u l-asfalt fil-kurva ndikata mill-Onor.

Interpellant ser jitranġa waqt dan ix-xogħol.

SAN ĠILJAN - PALAZZO SPINOLA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 1908, jaf il-Prim Ministru li l-Kunsill Lokali ta' San Ġiljan ilu li għamel talba biex juża l-Palazzo Spinola bħala uffiċini mill-1993?

Jidhirlu l-Prim Ministru li għadda żmien biżżejjed biex wieħed ikompli jikkonsidra din it-talba?

Jista' l-Prim Ministru jgħid f'din il-konsiderazzjoni hijiex se tingħata lil Kunsill ta' San Ġiljan li wara kollox huwa l-gvern lokali ta' dan il-lokal?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- propjeta` msemmija kienet tappartjeni lill-Knisja Maltija (Abazzia Spinola) u għalkemm kienet għaddiet fil-pussess tal-Gvern Malti permezz ta` Dikjarazzjoni Presidenzjali għal skopijiet pubbliċi, kienet ġiet ippreżentata kawża fil-Qorti Maltija mill-Awtoritajiet Ekklesjastiċi.

Wara li dan is-sit kien użat mill-Malta International Business Authority (MIBA), fi Frar 1997 il-Ministeru tat-Turizmu kien ħa pussess ta` dan il-bini billi kellu l-ħsieb li Palazzo Spinola jinbidel f'ċentru tal-World Tourism Organisation.

Il-linja ta` politika ta` dan il-Gvern rigward użu ta` artijiet/propjeta` pubbliċi hija dik ta` aktar devoluzzjoni lill-Kunsilli Lokali u għaldaqstant it-talba ta` dan il-Kunsilll rigward dan is-sit tista` tiġi kkunsidrata f'dan il-kuntest.

MINISTERU TA' L-AMBJENT - KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 1901, jista' l-Ministru jgħid: (i) kemm għandhom karozzi mikrija d-dipartmenti kollha li jaqgħu taħtu dipartment b'dipartiment?

Kemm qed tlaħħaq l-ispiża kuljum?

Jista' l-Ministru jgħid jekk il-kuntratti li saru sarux wara ħruġ ta' l- offerti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat illi n-numru ta' karozzi tal-kiri li hemm fil-Ministeru u mad-Dipartimenti li jaqgħu taħtu huwa ta' 59.

Dawn qegħdin imqassma hekk: Building & Engineering Department 11 B.I.C.C. 2 Construction & Maintenance Department 4 Central District Office 1 Drainage Department 5 Finance & Administration Department 6 Manufacturing & Servicing Department 1 Storm Water System Unit 1 Waste Management 2 Ministry 10 Dipartiment ghall-Harsien ta' l-Ambjent 16

Il-kuntratti saru wara l-ħruġ ta' offerti.

NAXXAR - DRENAĠĠ

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra meta se jibda x-xogħol fi Triq Andrea Debono, Naxxar, kemm bħala xogħol tas-sistema tad-drenaġġ kif ukoll mil-lat ta' xogħol ta' surfacing ta' l-istess triq?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lid-Dipartiment tad-Drenaġġ biex issir spezzjoni biex jara x'baqa' jsir xogħol f'din it-triq.

Wara li jiġi identifikat ix-xogħol li baqa' tinħareġ l-offerta.

PA - POSTIJIET SKEDATI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jagħti lista ta' dawk il-postijiet skedati ġewwa l-lokalita' tal- belt ta' Ħaż-Żabbar?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li hemm erba' proprjetajiet skedati f'Ħaż Żabbar li huma kif jidher hawn taħt :

INDIRIZZ GN NO GN DATE GRAD TA' PROTEZZJONI -

16, Triq iċ- Cimiterju 313/98 17-04-98 2

Nos 6-7, Triq Bajjada 404/98 19-05-98 1

Windmill, Triq iz-Zejtun 722/95 17-11-95 1

Entrenchments from Ricasoli to Ras iż-Żonqor, l/o Zabbar 729/95 23-11-95 1

PA

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuwa l-istatus, jiġifieri jekk hijiex protetta eċċ., ta' pill box fi Triq Apap Bologna ġewwa Marsascala?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-post ta' difiża jew aħjar il- Command Post tat-Tieni Gwerra Dinija fit-tarf ta' Triq Apap Bologna kienet skedata fis-7 ta' April 1997 skond l-avviż GN 241/97 u kif muri fil-pjanta annessa ma' l-istess avviż b'riferenza numru 658/96.

Il-proprjeta' msemmija hi ta' Grad 2 li skond il-Pjan ta' Struttura (Policy UCO 7) tfisser :

Buildings of some architectural or historical interest or which contribute to the visual image of an Urban Conservation Area.

Permission to demolish such buildings will not normally be given.

Alterations to the interior will be allowed if proposed to be carried out sensitively and causing the least detriment to the character and architectural homogeneity of the building.

MARSASCALA - TOROQ

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li Sqaq San Gejtanu (maġemb il- Knisja ta' San Gejtanu) li jagħti għat-Torri l-Aħmar limiti ta' Lambordi ġewwa Marsascala jingħata wiċċ tal-konkos jew bitmac peress li qed ikun ta' inkonvenjent għal numru kbir ta' bdiewa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li peress li din it-triq hija kkunsidrata bħala Farm Road, l-Onor.

Interpellant hu mitlub jirreferi l- mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

PA - POSTIJIET SKEDATI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk razzett antik fi Triq San Ġużepp (faċċata ta' Triq Sant'Antnin) ġewwa Ħaż-Żabbar huwiex bini skedat u xi pjani hemm fuq dan il- bini?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li fl-inħawi ta' Triq San Gużepp u Triq Sant' Antnin tal-Plier, f'Ħaż Żabbar, l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ma skedat l-ebda proprjeta'.

Din iz-zona qiegħda wkoll barra z-zona ta' konservazzjoni urbana.

L-Environmental Management Unit tkun interessata tiskeda dan ir-razzett jekk huwa ta' interess storiku u kulturali u tkun grata jekk tiġi sottomessa pjanta u l-proprjeta' msemmija tkun immarkata għal-investigazzjonijiet ulterjuri.

Dan l-inħawi huwa rik b'eżempju ta' arkittettura vernakulari.

DJAR - BORD

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba ltaqa' l-bord li jalloka djar fuq bażi soċjali matul din is-sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat illi l-Housing Advocacy Board li jirrikmanda każijiet fuq bażi soċjali, matul din is-sena ltaqa ħames darbiet.

ADULT TRAINING CENTRE - HEAD

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kif wara li għall-ħabta ta' Mejju/Lulju saru l-interviews għal Head of Centre ta' l-Adult Training Centre s'issa għadu ma ħareġ ebda riżultat uffiċjali?

Jista' l-Ministru jispjega kif l-interviewers ikunu jafu riżultat min qabel ma jiġi ppubblikat?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-interviews għall-postijiet ta' Head of Centre ta' l-Adult Training Centre saru f'April u r-rakkomandazzjonijiet tas- Selection Board intbagħtu lill-Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku f'Mejju jiġifieri qabel l-elezzjoni tal-5 ta' Settembru.

Għalhekk il-Ministeru tiegħi ma kellu x'jaqsam xejn mal-interviews u mar-rakkomandazzjonijiet tas- Selection Board.

Ma nistax nifhem it-tieni parti tal-Mistoqsija għax l-interviewers huma l- membri tas-Selection Board u jkunu huma stess li jiffirmaw ir-riżultat ta' l-interviews.

PA - MINUTI TAL-BORD

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jinforma lill-Kamra dwar jekk il-minuti tal-Bord ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar (bħala korporazzjoni pubblika) humiex uffiċjalment pubbliċi?

Jekk iva, meta ġew ippubblikati l-aħħar dawn il-minuti?

Jekk le, x'aċċess jeżisti għalihom?

ONOR.

TONIO BORG: L-Onor.

Interpellant huwa infurmat illi dawn il-minuti mhumiex pubbliċi u huma aċċessibbli biss għall-membri tal-bord.

PA - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra rendikont iddettaljat ta' kemm mill- impjegati ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għandhom karozza jew car allowance jew it-tnejn li huma?

Jista' jgħid ukoll: (a) kemm hemm impjegati li għandhom karozza jew car allowance jew it-tnejn li huma, fil-kuntratt tagħhom; (b) liema gradi u karigi jokkupaw dawn l-impjegati; (ċ) id-dati ta' meta ngħataw il-karozzi u l-allowances in kwestjoni; u (d) kemm hemm xufiera u karozzi impressed jaħdmu ma' l-awtorita' jew mqabbda fuq bażi kuntrattwali?

ONOR.

TONIO BORG: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DIRETTORAT TA' L-IPPJANAR - MANAGEMENT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jipprovdi rendikont iddettaljat tal-kondizzjonijiet, benefiċċji u bonuses kuntrattwali li għandhom l-membri individwali tal-management tad- Direttorat ta' l-Ippjanar inkluż ż-żewġ diretturi?

Jista' l-Ministru jipprovdi ukoll rendikont tal-performance bonuses li ngħataw lid-Direttur ta' l-Ippjanar, lill-managers individwali u lill- impjegati?

ONOR.

SUBSTANCE ABUSE THERAPEUTIC UNIT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid meta twaqqaf is-Susbtance Abuse Therapeutic Unit?

X'inhu l-irwol tiegħu?

Kemm hemm priġunieri f'dan il-unit?

Hemm il-ħsieb li jiżdiedu l-priġunieri f'dan il-unit?

X'sar minn dan il-unit fis-sena u nofs li għaddew?

ONOR.

TONIO BORG: Is-Substance Abuse Therapeutic Unit ġiet imwaqqfa f'Ottubru 1996 f'Diviżjoni VII tal-Ħabs.

L-irwol ta' din il-Unit huwa li tkun ta' għajnuna permezz ta' programm ta' rijabilitazzjoni għal dawk il-priġunieri li għandhom problema tad-droga u alkoħol u li, volontarjament, ikunu jridu jagħmlu dan il-programm.

Fil-preżent hemm 14-il priġunier f'dan il-Unit.

It-tkabbir ta' dan il-Unit qiegħed jiġi kkunsidrat fid-dawl ta' l-esiġenzi tad-diversi priġunieri li jidħlu fil-Ħabs.

Fis-sena u nofs li għaddew, il-Unit kompliet tagħti programm ta' rijabilitazzjoni lill-inmates li ntgħażlu għal dan il-għan u fl-istess waqt kompla għaddej ix-xogħol ta' rranġar fl'istess Unit.

F'Marzu ta' l-1997 il- Unit ġiet trasferita għal dik li kienet l-iskola ta' l-Imtaħleb.

Il-Unit hi attrezzata biex titħaddem independentiment mill-Ħabs.

Matul dan il- perijodu għaddew mill-programm ta' rijabilitazzjoni 100 priġunier.

Din il- Unit qed tagħti servizz ta' kommunita` fuq bażi regolari f'Dar il-Kaptan l- Imtarfa.

PA - REF.

PAB 587/95/E

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 2419 u dan b'riferenza għall-PAB 587/95/E rigward l-iżvilupp fil-Qawra wara deċiżjoni tal-Bord ta' l-Appelli kontra l-istess applikant?

ONOR.

TONIO BORG: Jien infurmat li b'referenza għad-domanda parlamentari 2419 segwita b'2688 irid jingħad illi l-każ inbeda bi ħruġ ta' ordni ta' infurzar ECF 451/94 nhar il-31 ta' Awissu, 1994.

Appell minn din l-enforcement ġie dikjarat invalidu fis-26 ta' Jannar, 1998.

Sussegwentement, applikazzjoni PA 443/98 ġiet sottomessa fis-27 ta' Jannar, 1998 u rifjutata fit-8 ta' April, 1998.

Fiċ-ċirkostanzi l-każ qiegħed jiġi eżaminat sabiex jittieħdu dawk il-passi neċessarji skond il-liġi u possibilment segwiti bit-tneħħija tal-ksur b'azzjoni diretta mill-Awtorita` għas-spejjeż tas-sid.

PULIZIJA - LIĊENZJA TAS-SEWQAN

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Minsitru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 2418 dwar applikazzjoni għal-liċenzja tas-sewqan?

ONOR.

TONIO BORG: Tweġiba għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 2418 ingħatat f'Seduta 29.

WSC - ĦLAS TA' OVERTIME

L-ONOR.

JOHN VELLA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallas overtime direttament mill- Korporazzjoni Enemalta lill-impjegat tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma li ismu qed jintbagħat separatament matul dawn l-aħħar għaxar snin, ċioe' mill-1988 sa 1998?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba qed tinġabar u se tingħata f`xi seduta oħra.

MOSTA - HOPE STREET - NO PARKING ZONE

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara min ta l-ordni u taħt liema permess skond il-liġi ngħatat din l-ordni biex żona f'Hope Street, Mosta fejn dan l-aħħar saret bus shelter ġie wkoll dikjarat no parking zone?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi din il- Mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

ILMA - SISTEMA TA' DISTRIBUZZJONI TA' L-ILMA

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx maħsub xi titjib fis- sistema ta' distribuzzjoni ta' l-ilma li joħroġ mill-impjant tar-riċiklaġġ ta' l-impjant ta' Sant'Antnin?

ONOR.

Interpellant li risposta tingħata f`xi seduta oħra.

SAN VINĊENZ DE PAULE - BINI TA' DINING ROOM

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi tibdil fil-pjanti jew dettalji oħra fit-twettiq tal-proġett ta' bini ta' dining room fir-Residenza ta' San Vinċenz de Paule li kien imbeda taħt l- Amministrazzjoni Laburista?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Rigward ir-refurbishment tad-Dining Room fir- Residenza San Vinċenz ma sar l-ebda tibdil fil-pjanti oriġinali.

Nista ngħid li sar xi tibdil żgħir f'xi dettalji u żgur li x-xogħol sar aktar bil- ħeffa milli kif kien qed isir qabel.

Inżid ngħid li billi rajna li ma kienx fiħ sens li jsir refurbishment tad-Dining Room u tħalli l-bitħa ta' ħdejha u l-kuriduri ta' madwar il-bitħa fl-istat miżeru li kienu, kemm il- bitħa u kemm il-kuriduri ġew miksija b'madum apposta u saret ukoll upgrading ġenerali ta' dawn l-inħawi.

ANZJANI - DAY CENTRES

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l- attendenza fuq bażi ta' daily average f'dawn l-aħħar tmien xhur f'kull day centre ta' l-anzjani taħt it-tmexxija tal-Gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI:L-informazzjoni għadha qed tinġabar.

MTARFA - FTUĦ TA' DAY CENTRE

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kellux xi laqgħat mal-Kunsill Lokali tar-Rabat u ta' l-Imdina dwar il-ftuħ ta' day centre fid- dar ta' l-anzjani fl-Imtarfa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Is-Segretarju Parlamentari f'dan il-Ministeru kellu laqgħat mall-Kunsill Lokali tar-Rabat u ta' l-Imdina.

F'dawn il- laqgħat tkellmu wkoll dwar id-Day Centre ta' l-Imtarfa, li suppost kellu jinfetaħ fiż-żmien l-amministrazzjoni preċedenti u baqa' ma nfetaħx.

ANZJANI - DAY CENTRE F'TAS-SLIEMA

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid minn min hu magħmul il-kumitat tat-tmexxija ta' l-anzjani fid-day centre ta' Tas-Sliema li kien twaqqaf b'inizjattiva tal-Gvern preċedenti?

X'suġġerimenti qiegħed jagħmel għat-titjib fit-tmexxija tal-post?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Risposta għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 2696 qegħda tinġabar u tingħata aktar il-quddiem.

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI - AĠĠUSTAMENTI FIL-PJANIJIET

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Billi dan l-aħħar intqal fil-Parlament mis- Segretarju Parlamentari f'dan il-ministeru li kien hemm xi aġġustamenti fil- pjanijiet ta' titjib li kienu ppjanati mill-Amministrazzjoni Laburista, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kif kienu dawn il-pjanti oriġinali u kif ġew emendati issa?

Min għamel jew kien involut fil-pjanijiet oriġinali u min kien involut fit-tibdil li sar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Risposta għal din id-domanda ma tistax tiġi kkunsidrata billi m'hemmx spjegat għal x'hiex qiegħed jirreferi l-Onor.

Interpellant.

SAĦĦA - ENROLLED NURSE

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 2281 tat-3 ta' Diċembru, 1998?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-mistoqsija parlamentari 2281 twiegbet fis-seduta numru 31

SKEMA AWŻILJARI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 1741 imwieġba mill-Ministru għall- Politika Soċjali, jista' l-Prim Ministru jagħti informazzjoni dwar x'passi qiegħed jieħu l-MPO dwar dawn il-ħaddiema?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Kif wiegħed il-Gvern fid-diskors tal-Budget tal-1992, il-ħaddiema kollha meqjusa bħala rregolari jew temporanji ġew mogħtija impjieg fiss b'effett mill-1 ta' Jannar, 1992.

Dan l-arranġament kien ikopri dawk il-ħaddiema li kienu jew riedu jidħlu fl- iskema ta' l-Awżiljari sal-31 ta' Awissu, 1991.

Ġara iżda illi daħlu wara din id-data madwar 90 ħaddiem ieħor li allura mhumiex koperti b'dan l-arranġament u, qabel ma l-impjieg ta' dawn jiġi regolarizzat, wieħed irid jara sew l-implikazzjonijet ma l-Awtorita Nazzjonali tax-Xogħol u l-Korporazzjoni ta' l-Impjiegi u Taħriġ.

Dawn l-implikazzjonijiet qegħdin jiġu mistħarrġa, wkoll fil-qafas tal- wegħda tal-Gvern fil-Programm Elettorali li ħaddiema li ilhom snin twal jaħdmu bħala casuals isiru tal-fiss.

SWDP

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid meta mara tiġi msawta u l-każ jidħol fl-SWDP u tiġi riferuta għal shelter, l-SWDP tibqa' ssegwi l-każ?

Jekk iva, b'liema mod?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Meta mara tiġi rreferuta għal shelter mit-Taqsima Vjolenza fid-Dar ta' l-SWDP, din tibqa' tiġi segwita mis-Social Workers tat- taqsima.

Dan isir billi: Waqt li l-persuna għadha ġo shelter:.

Jiġu ffaċilitati kuntatti mal-pulizija fir-rigwared ta' rapporti jew ċertifikati mediċi..

Jingħata support billi jsir counselling mal-mara abbużata. .

Tingħata għajnuna billi jiġu analiżżati l-alternattivi kollha u l-konsegwenzi ta' l- alternattivi u tittieħed deċiżjoni fuq l-aħjar alternattiva. .

Jiġi aċċertat li t-tfal li hemm mal-mara jissetiljaw fix-shelter u wkoll jekk ikun hemm il-bżonn jiġi ffaċilitat it-tibdil fl-iskola (mill-lokalita' tad- dar tal-persuna għal-eqreb lokalita' tax-shelter). .

Jiġi ffaċilitat kuntatt legali jekk ikun hemm bżonn. .

Isiru case conferences u case review ma' min imexxi ix-shelter, u min ikun qed jgħin il-mara minn naħa tax-shelter. .

Jekk ikun hemm il-bżonn jiġi ffaċilitat li l-mara tibda tieħu assistenza soċjali jekk tikkwalifika għaliha. .

Isir xogħol ta' advocacy mad-Dipartiment tas-Social Housing jekk il-mara tiddeċiedi li se tissepara u jkollha bżonn post fejn toqgħod. .

Jekk il-persuna tiddeċiedi li se tissepara tiġi akkumpanjata l-Qorti skond il-bżonn. .

Jekk il-persuna tkun tixtieq terġa' tirritorna d-dar, is-Social Workers tat-Taqsima jaħdmu sabiex hi u wliedha ma jkunux f'periklu. .

Tiġi ffaċilitata għajnuna lil min ikun qed jabbuża.

Meta din titlaq mix-shelter, l-għajnuna tibqa' tingħata wkoll.

VJOLENZA DOMESTIKA - WHITE PAPER

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jagħti lista tan-nies li ħadmu fuq il-white paper li ħarġet din is-sena fuq il-vjolenza domestika?

X'inhi l-professjoni tagħhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant se titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra f'xi seduta oħra .

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI - DIPARTIMENTI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid liema dipartimenti li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu żar u f'liema data żar kull dipartiment f'kull każ?

Liema kienu d-dipartimenti li ma żarx sal-lum?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra f'xi seduta oħra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.