MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 776 It-Tlieta, 16 ta' Lulju, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 776

It-Tlieta, 16 ta' Lulju, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 16 ta' Lulju, 2002

WERREJ

MINUTI 570

KUNSENS 570

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 570

TQEGĦID TA' KARTI 574

ORDINIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROĊEDURI FIL-QRATI U FIT-TRIBUNALI (IT-TIENI QARI)

COURTS AND TRIBUNALS PROCEDURES BILL (SECOND READING) 575

AĠĠORNAMENT 595

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 600

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 775 li saret fis-16 ta' Lulju, 2002 ġew konfermati.

KUNSENS

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru XIII ta' l-2002 – Att ta' l-2002 li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pulizija ta' Malta.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

FINANZI - SERQIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jaġġornana dwar mistoqsija parlamentari 32682 u jgħid kemm ġew irrapportati serqiet mill-ministeru, dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu bejn Jannar, Frar u Marzu ta' din is-sena?

X'valur u x'oġġetti ġew misruqa?

X'passi ttieħdu?

Jista' jinformana bin- numru ta' serqiet li saru matul is-sena li għaddiet 2001 u jgħid x'kienet is-sitwazzjoni wara l-ewwel sitt xhur tas-sena?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fid-dekasteru tiegħi kien hemm każ wieħed ta' serq ta' water filter, li jiswa madwar Lm30, mid-dipartiment tal-VAT.

Il-każ ġie rrapportat l-għassa tal-pulizija ta' B'Kara u qed issir ukoll investigazzjoni interna biex ikun stabilit x'wassal għan-nuqqas ta' dan l- oġġett.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jispjegali aktar fid-dettall ir- risposta li kien tani dwar is-sistema ta' l-exchange rate mechanism ta' l- Unjoni Ewropea?

Jista' jgħid x'se jkunu l-fatturi li jikkontrollaw id- devjazzjoni tar-rata tal-kambju tal-lira Maltija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Apparti li biex stajna niġbru l-informazzjoni mitluba fid-domanda oriġinali nfaqna ħafna aktar mit-Lm30 li nsterqu, jien kont għedt li meta Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea trid tagħżel x'se tkun il- policy monetarja tagħha.

Din l-għażla hija tagħna l-Maltin u mhux se tkun waħda tassattiva.

Jekk aħna nagħżlu li nidħlu fil-eurozone, irridu nagħmlu sentejn li fihom Malta tiffissa r-rata tagħha kontra l-euro.

Matul dawn is-sentejn ta' testing irid ikun hemm l-aċċertazzjoni li l-munita tagħna ma tkunx varjat b'15% 'il fuq jew 'l isfel mir-rata li tkun ġiet stabilita.

F'dak il-każ Malta tkun tista' tadotta l-euro bħala munita tagħha, dejjem sakemm il- kriterji l-oħra jkunu ġew milħuqa skond il-parametri li jiena spjegajt id- darba l-oħra, jiġifieri fejn jidħol il-livell ta' deficit, il-livell ta' dejn u l-livell ta' inflazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Victor Galea Pace, domanda supplimentari.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Jista' l-Ministru jagħtina r-reazzjoni tiegħu għall-istqarrija li għamlet il-MAM fir-rigward tal-bench-marking exercise?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Qed nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għal dak li qrajna u smajna dwar it-tassazzjoni.

L-ewwelnett din l-istqarrija li saret tikkonferma t-tneħħija ta' l-obbligu ta' l-irċevuti fil-każ tat- tobba - dak li għedt jiena fil-parlament meta ġie rilevat il-punt – fejn allura kien hawn min kien qed jinterpreta din l-azzjoni bħala xi ħaġa biex it-tobba jkunu jistgħu ma jħallsux taxxa u affarijiet oħra bħal dawn.

Dakinhar jien għedt li r-raġuni għala t-tobba ma baqgħux mitluba jagħtu l- irċevuti kienet għaliex inbidlilhom l-istatus tagħhom inkwantu għal-liġi tal-VAT, fis-sens li s-servizz li jagħtu t-tobba issa hu eżenti mill-VAT u allura lanqas jinqabdu mill-ħtieġa ta' l-irċevuta fiskali.

Jien għedt ukoll li t-tax compliance unit kienet għamlet il-benchmarks għat-tobba bħalma għamlet il-benchmarks fuq setturi oħra u kont qed nassumi li kienet qed tkellem lit-tobba dwar il-pożizzjoni tagħhom - għax it-TCU nżommuha kemm jista' jkun at arm's length, biex taħdem bl-aħjar mod li taħseb li għanda taħdem u naturalment tirrapportalna b'mod ġenerali dwar xi tkun qed tagħmel – għax l-għodda tat-TCU, bl-eżerċizzju tal-benchmarking illum, hija tajba u effikaċi biex inkomplu nsaħħu l-kultura tal-ħlas tat-taxxa.

Pero' hemm fattur ieħor għax fl-aħħar budget konna nidejna skema li fiha dawk kollha illi huma taxxabli, jaħdmu bħala self-employed u jaqilgħu anqas minn Lm50,000, setgħu jagħmlu arranġament mad-dipartiment biex jiffissaw id- dħul tagħhom għal tliet snin.

Din konna qegħdin narawha bħala privileġġ – u hekk hi – u bħala xi ħaġa pożittiva għas-self-employed iż-żgħar għax tneħħilhom il-piż kollu tal-burokrazija u ħafna mill-piżijiet ta' dikjarazzjonijiet li huma marbuta magħhom meta jagħmlu d-dikjarazzjonijiet għat-taxxi differenti, kemm ta' l-income tax kif ukoll tal-VAT.

Naturalment din l-iskema li aħna nidejna fil-budget hija volontarja, Sur President.

Aħna mhux se noqogħdu nibagħtu għal dawk kollha li ddikjaraw li jaqilgħu inqas minn Lm50,000 u ngħidulhom li bilfors iridu jaqblu magħna.

Min irid jagħmilha u min ma jridx jibqa' għaddej kif inhu.

Fil-fatt jien ninsab informat illi t-TCU għażlet żewġ setturi, dak tal-mechanics u dak tat- tobba, u ċċirkolatilhom nota fejn qalulhom li taħt l-iskema mħabbra fil- budget, it-TCU kienet lesta li tara min minnhom huwa interessat biex jieħu vantaġġ minn din l-iskema.

It-TCU bħalissa qegħda tirċievi r-risposti u qegħda wkoll titkellem man-nies li wrew ix-xewqa li jitkellmu magħha dwar is-sitwazzjoni tagħhom tat-taxxa.

Issa l-MAM jew interpretat dan li qed jiġri b'mod ħażin jew manafx x'ħasbu, għax donnhom ċerti setturi kull meta ssemmilhom il-kelma "taxxa" qisek qed issemmilhom l-infern.

Saħansitra rapport li deher f'"The Times" – nista' ngħid li dan lili dejjaqni ħafna – jgħid li jekk it-tobba se jkollhom iħallsu t-taxxa, din se jkollhom jiċċarġjawha lill-klijenti.

Żgur li huma ftit dawk il-persuni li jaħsbuha b'dan il-mod għax dan li qegħdin nagħmlu aħna ma jfissirx li se jkollhom jgħidu li qed jaqilgħu daqskemm qed jgħid il-benchmark tal-gvern.

Jiena kemm-il darba għedt f'dan il-parlament li l-eżerċizzju tal- benchmarking sar b'mod serju u b'mod professjonali.

Dan huwa average u fih innifsu jfisser illi mhux neċessarjament se tgħid li kulmin jaqa' f'dak is- settur qed jaqla' dak li deher fil-benchmarking exercise.

Għedt ukoll li dan il-gvern japprezza u jemmen illi t-taxxa hija relazzjoni personali bejn il-gvern u l-individwu.

Aħna ma nemmnux fil-kunċett tal- merħla u lanqas nemmnu fl-uniformita' meta niġu għall-ħlas tat-taxxa.

Għalhekk hija ħaġa tqila u tieħu ż-żmien meta niġu biex nenforzawha.

Meta xi ħadd jistenna li jieħu riżultati mil-lum għal għada, la jkun qed ikun fair u lanqas ikun qiegħed jagħmel sewwa.

Għax meta inti tkun kostrett li titkellem ma' wieħed wieħed mit-taxpayers, ma tistax tagħmel hekk mil-lum għal għada.

Jiena nserraħ ras kulħadd u mhux tat-tobba biss, illi bl-ebda mod m'aħna qegħdin ngħidu li xi ħadd bilfors se japplikaw għalih il- benchmarks.

Il-benchmarks qegħdin hemm, huma studju serju u huma bażi serja li fuqha min qed jinnegozja fuq in-naħa tat-TCU, qed itella' l- argumenti tiegħu.

Pero' aħna nafu li l-ħlas tat-tobba huwa differenti għax jekk tabib ikun qed jopera f'ċerta naħa ta' Malta jiċċarġja mod u jekk ikun qed jopera f'naħa oħra ta' Malta jiċċarġja mod ieħor.

Aħna nafuha din u allura m'aħniex se ngħidu lil kulħadd biex iħallas l-istess rata.

Aħna nafu li hawn tobba li m'għandhomx il-klijentela li għandhom tobba oħra, pero' mbagħad b'mod ġenerali nafu wkoll bejn wieħed u ieħor il-klijentela tat- tobba u x'jiċċarġjaw it-tobba f'kull settur.

Iżda ħadd ma jista' jgħid li d-dħul tiegħu hu ta' Lm1,000 biss fis-sena u għalhekk li qegħdin isiru dawn id-diskussjonijiet.

Nerġa' nirrepeti li dan qed isir fil-kuntest tal-fatt li t-TCU hija mwaqqfa biex tara li kulħadd, irrispettivament minn min hu, jiġi f'sensih u li l-ammonti li jiddikjara fir-return ikunu raġonevoli.

Sur President, nistgħu liberament ngħidu li dan il-gvern kellu suċċess kbir f'dik li hija compliance f'dikjarazzjonijiet li jsiru lid-dipartiment tat- taxxa.

Wara ħafna snin ta' riformi li għamilna fis-settur tat-taxxi, illum nistgħu niftaħru li għandna madwar 92% ta' compliance.

Din hija rata għolja ħafna u turi effiċjenza kbira għalkemm xorta waħda ssib min jgħajrek għax tkun effiċjenti.

Daqqa jgħajruna li qed inħallu lil kulħadd jagħmel li jrid; daqqa jgħajruna li m'aħniex niġbru taxxa mingħand min għandna niġbruha; u mbagħad għax tkun effiċjenti u tiġbor it-taxxa, issib min jgħajrek għax tkun qed tiġbor it-taxxa.

Iva, aħna effiċjenti fil-ġbir tat- taxxa u din mhux biss ma niddejjaqx ngħidha imma naħseb li it is a feather in our cap.

Issa rridu nkomplu naħdmu biex naraw li jkollna compliance qawwija fil- kwalita` tar-returns, jiġifieri f'dak li jiddikjaraw in-nies, u anke hawnhekk l-istrateġija tal-gvern hi li nbiddlu l-kultura.

Aħna ma rridux nużaw nerfijiet, ma rridux nużaw penalitajiet, ma rridux insawtu u lanqas irridu ngħakksu lil ħadd.

Aħna rridu li n-nies jifhmu li huwa sew li kulħadd iħallas sehmu u li ma jaqblilhomx ikomplu jaħbu għax il-gvern huwa armat u qed ikompli jarma lilu nnifsu biex ikun f'pożizzjoni li jaqbad lil min jevadi t-taxxi u jġiegħlu jħallas penalitajiet kbar.

Din hija s-sistema li teżisti f'pajjiżi żviluppati.

Dan bħal meta l-gvern kien ħareġ bil-famuża skema ta' l-ispontaneous declaration, li sfortunatament ftit ħadu l-opportunita' tagħha.

Naf li kien hemm accountants li taw parir lill-klijenti tagħhom biex ma jimxux magħha għax qalulhom li d-dipartiment tat-taxxi interni qatt m'hu se jorganizza ruħu b'tali mod li jaqbdek.

Issa dawk l-accountants li taw dan il-parir iridu jaraw x'se jgħidulhom lill-klijenti tagħhom.

Il-gvern qed jagħmel dawn l-iskemi biex kemm jista' jkun kulħadd jirranġa l-pożizzjoni tiegħu u jibda jiddikjara sew.

Aħna m'għandna ebda interess li nsawtu lil ħadd jew li nużaw in-nerfijiet.

L-interess tagħna hu li nbiddlu l-kulturi u l-ewwel ħaġa biex dan isir hi li ngħidu lin-nies biex jirranġaw il- pożizzjoni tagħhom mingħajr tbatija esaġerata, basta minn issa 'l quddiem jibdew jiddikjaraw kif għandhom jiddikjaraw.

Dan japplika għat-tobba wkoll, Sur President.

Nispera li dawk li qegħdin imexxu lit-tobba jifhmu dan il-punt, jidħlu f'mentalita` pożittiva u flok jippruvaw jiġġieldu s-sistema, jaħdmu magħha u jserrħu ras dawk li jirrappreżentaw li mhux biss ir-relazzjoni bejnhom u l-pajjiż hija tajba, imma wkoll il-pożizzjoni tagħhom personali mad- diparitment tat-taxxi interni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jekk fhimtu sew, il-Ministru qabel qal "jekk aħna nagħżlu li nidħlu fil-eurozone".

Naħseb li llum l-opting-out spiċċat u jekk Malta tibqa' miexja fit-triq għal sħubija sħiħa, ma jkollhiex dritt ta' l-għażla imma tkun trid tidħol fil-eurozone fuq bażi compulsory.

Issa fid-dawl tal-fatt li l-parlament ftit ilu approva d-Data Protection Act, jista' l-Ministru jserraħ ras kulħadd illi l-entitajiet li huma linked mat-TCU kollha qegħdin joperaw f'konformita' sħiħa ma' din il-liġi sabiex tinbena data warehousing?

Apparti minn dawk l-entitajiet li diġa` qegħdin jagħtu informazzjoni lit-TCU, il-gvern qiegħed jikkonsidra li jżid inputs ta' entitajiet oħrajn li għadhom ma daħlux f'din id-data warehousing?

Jekk fl-affermattiv, liema huma?

Meta beħsiebu jdaħħalhom il-gvern biex jiġu ngranati fil-makkinarju tat-TCU?

Fl-aħħarnett, jekk il-Ministru jippermettili, xtaqt nagħmel domanda marbuta ma' l-euro.

Diversi drabi, il-gvernatur tal-bank ċentrali indika illi jista' jkun hemm re-alignment tal-baskett tal-currencies għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-euro component.

Hemm il-ħsieb li l-parti tal-euro component tikber fil-munita Maltija a skapitu ta' l-isterlina jew a skapitu tad-dollaru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Aħna rridu naraw li nkunu compliant mal-kriterji kollha ta' Maastricht qabel ma jkollna l-possibbilta' li nidħlu fil- eurozone, ladarba nkunu għaddejna minn dawn is-sentejn ta' testing tal- currency tagħna mal-euro biex nassiguraw li r-rata tagħna ma tkunx varjat la 'l isfel u lanqas 'il fuq minn 15%.

Dwar liema huma dawk l-entitajiet li għadhom m'humiex fid-data warehousing system nitlob lill-Onor.

Membru jagħmilli mistoqsija bil-miktub għax m'għandix id-dettalji quddiemi u ma nazzardax inwieġeb għax ma rrid inħalli xejn barra.

Pero' inżid ngħid li meta konna qegħdin niżviluppaw din is- sistema fit-TCU, konna għamilniha ċara li d-data protection trid tiġi onorata.

Għalkemm m'għamilt l-ebda audit, l-informazzjoni kollha li għandna fil-warehouse hija kollha public domain.

Jiġifieri aħna m'aħniex qed nidħlu f'xi informazzjoni miżmuma konfidenzjali minn xi entita` biex nitfgħuha fid-data warehouse.

Per eżempju, ir-reġistrar tal-karozzi huwa public domain; jekk għandek każ ta' proprjeta', dik hija public domain; jekk għandek kuntratti li ngħataw mit-teżor, dawk huma public domain.

Dawk l-affarijiet li għandna fid-data warehouse huma fil-public domain, kienu available indipendentement fid-dipartimenti differenti tal-gvern u f'entitajiet oħra u llum qegħdin jiġu miġbura f'data warehouse waħda biex ikunu jistgħu jitqabblu waħda ma' l-oħra.

Il-materja dwar l-euro component tal-lira Maltija hija materja delikata ħafna u ma naħsibx li għandna noqogħdu niddiskutu fil-pubbliku dwar x'se jiġri u mhux se jiġri fil-futur.

Il-gvernatur tal-bank ċentrali wera kif jaħsibha b'mod ġenerali u qal li hu jemmen li għandu jkun hemm component akbar ta' l-euro fil-lira Maltija.

Din hija xi ħaġa li meta tiġi biex isseħħ il-gvernatur irid jiddiskutiha magħna.

Fil-passat kellna diskussjonijiet fuq din l-issue, pero' naturalment x'se jsir u meta se jsir hija xi ħaġa li m'għandniex noqogħdu nperrċu qabel fil-fatt issir.

RABAT – BIEB RUA –PROVVISTA TA' ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrimedja l-ħsarat fid-distribuzzjoni ta' l-ilma ġewwa farmhouse f'Bieb Rua, fil-limiti tar-Rabat, peress li r-residenti ilhom minn Diċembru tas-sena l-oħra mingħajr ilma?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jien informat li minn spezzjoni teknika fis-sistema tad-distribuzzjoni ta' l-ilma li għamlet il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma madwar l-inħawi fejn tinsab ir- residenza msemmija, jirriżulta li l-provvista ta' l-ilma hija sodisfaċenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-raġunijiet illi l- pjani għal park nazzjonali f'Ta' Qali ma sarux u mbagħad saru żviluppi oħra li mhumiex konformi u kompatibbli mal-permessi u ma' l-iżvilupp fiż-żona?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ix-xogħol li qed isir fuq il-park nazzjonali huwa maqsum f'żewġ partijiet - dak tal-crafts village li jien involut fih u fejn ix-xogħol qiegħed miexi b'ritmu mgħaġġel, u l-parti l-oħra li tikkonsisti f'estenzjoni tal-park, li allura taqa' taħt ir-responsabbilta` ta' ministeru ieħor u x-xogħol huwa pprogrammat li jsir ukoll.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: X'inhi r-raġuni li filwaqt li fil-crafts village f'Ta' Qali l-iżviluppaturi ma ngħatawx permess li jwettqu l-iżvilupp meħtieġ skond il-pjanti, ħaddieħor ġie permess lilu li jwettaq żviluppi li jmorru kontra l-istess pjan li qed jirriferi għalih il-Ministru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-fatt ix-xogħol li sar ma kienx hemm permess għalih u twettaq kontra r-regolamenti.

Għalhekk wieħed jistenna li jittieħdu l-passi neċessarji bħalma jittieħdu kull meta jsir dan it-tip ta' ksur.

Fl-1983 kien inħareġ permess mill-pulizija biex isiru ċerti attivitajiet u dan baqa' jiġi mġedded.

Pero' hemm ukoll eviction order li eventwalment trid tiġi osservata għax m'huwiex il-pjan tal-gvern li hemmhekk isir xi tibdil.

At this stage m'hemmx issue ta' kontroversja f'din il-kwestjoni u jekk hemm xi ħadd li qed jokkupa parti oħra tal-park nazzjonali li jrid jiċċaqlaq, m'għandux jiġi wżat bħala kriterju biex xi ħaddieħor ma jiċċaqlaqx għax il-gvern jemmen li kulħadd għandu jiġi ttrattat l-istess.

Il-pjan li jkollna crafts village se jkompli għaddej u l-pjan li jkollna park nazzjonali bl-implikazzjonijiet kollha, anke ta' fejn hemm bżonn li ssir eviction, se jkompli għaddej ukoll.

Min għamel affarijiet bla permess għamel dan b'infrazzjoni tal-liġi u jridu jittieħdu l-azzjonijiet kontra tiegħu biex l-affarijiet jiġu lura għan-normal.

Dik hija l-intenzjoni tal- gvern u ma narax li għandu jkun hemm aktar kontroversja fuq ħaġa li finalment ma tikkostitwix bidla fil-policy tal-gvern.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Ċensu Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 190 ta' l-2002 – civil aviation (joint aviation requirements) (amendment) order, 2002;

Avviż Legali Nru 191 ta' l-2002 – regolamenti ta' l-2002 dwar il- liċenzi għas-sewqan ta' vetturi bil-mutur;

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' l-audited accounts għas-sena finanzjarja tal-Malta racing club li għalqet fit-30 ta' Ġunju 2001, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 34712; u

f'isem il-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Avviż Legali Nru 194 ta' l-2002 – regolamenti ta' l-2002 li jemendaw regolamenti dwar użu kontenut ta' mikro-organiżmi modifikati ġenetikament; u

Kopja tal-ftehim datat 21 ta' Marzu 2001 bejn Silvio u Charmaine Zammit u l-Gvern ta' Malta dwar kiri ta' sit biex titqiegħed gabbana fi Triq it-Torri, Tas-Sliema, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 34830.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 192 ta' l-2002 – regolamenti ta' l-2002 li jemendaw regolamenti dwar il-kontaminanti fl-ikel.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 193 ta' l-2002 – regoli ta' l-2002 li jemendaw regoli dwar tribunal għal talbiet żgħar; u

Avviż Legali Nru 195 ta' l-2002 – avviż ta' dħul fis-seħħ ta' l-Att ta' l-2002 li jemenda l-Att dwar il-Kunsilli Lokali (Att Nru XII ta' l- 2002).

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDINIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROĊEDURI FIL-QRATI U FIT-TRIBUNALI

COURTS AND TRIBUNALS PROCEDURES BILL

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, Nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar il-proċeduri fil-qrati u fit-tribunali.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, għandi pjaċir inressaq it-Tieni Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi li biex jinftiehem sew irid jiġi nkwadrat fl-istrateġija li addotta mill-bidunett dan il-gvern biex jaffronta l-problema ta' dewmien u n-numru ta' kawżi pendenti fil-qrati f'Malta u f'Għawdex.

Irrid ngħid li pajjiżna bħal ħafna pajjiżi oħra Ewropej u m'humiex, li għandhom tradizzjoni ta' sistema ġudizzjarja li tiddependi mill-eżekuttiv, jiffaċċja l-problema ta' dewmien fil-qrati.

Din hi problema li ġejja mill- evoluzzjoni tas-soċjeta' fis-sens li r-relazzjonijiet soċjali dejjem isiru iktar problematiċi u allura r-rikors għall-qorti u għat-tribunali ġudizzjarji isir iktar frekwanti.

Minħabba dan tiżdied ukoll il- kumplessita' tal-liġijiet u allura d-diffikulta' tar-riżoluzzjoni tal- problemi li jinqalgħu fis-soċjeta'.

Meta sirt avukat jien iktar minn 25 sena ilu, ftit kienet tingħata attenzjoni lil-liġijiet finanzjarji u bankarji.

Illum il-liġijiet finanzjarji u bankarji jikkostitwixxu l-branki ewlenin ta' fejn jaħdmu l- avukati.

Dawn huma wkoll uħud mill-ikbar pilastri li fuqhom jiddependi x- xogħol fil-qrati tagħna.

Bħalhom nista' nsemmi, per eżempju, l-qasam ta' l- assigurazzjoni u l-qasam tax-shipping fejn sa ftit snin ilu ftit li xejn kien hemm kawżi.

Illum minħabba t-tibdil fid-dinja kummerċjali u soċjali in ġenerali l-problemi f'dan il-qasam iġġeneraw problemi ġudizzjarji u kumplessita' ġudizzjarja.

Kontra 25 sena ilu, in-numru kbir ta' kawżi ġenerati f'pajjiżna u pajjiżi oħra huma kreati mill-konsumeriżmu li jeżistu fis-soċjeta'.

Nażżarda ngħid li kważi nofs il-kawżi eżistenti fil-qrati tagħna, huma sempliċement kawżi biex min ikun biegħ xi ħaġa jipprova jiġbor lura parti mill-prezz tagħha għax ix-xerrej ma jkunx ħallasha kollha.

Qabel il-kawżi kien ikollhom x'jaqsmu ma' propjeta, servitujiet, dritt ta' passaġġ, dritt ta' ilma, diviżjonijiet jew relazzjoni personali.

Illum it-tip ta' ħajja nbidlet totalment u qed tiġġenera tip ta' kawżi differenti.

Din hija r-realta' f'kull soċjeta' li tkun qiegħda tevolvi.

Numru ta' kittieba fl-oqsma soċjali jsostnu li l-enerġija jew il-kapaċita' ta' soċjeta' li tinbidel tista' tiġi wkoll imkejla mit-tip ta' kawżi li jkun hemm fil-qrati ta' dak il-pajjiż.

F'ekonomija stagħġnata li l-bażi tagħha dejjem tibqa' l-istess, it-tip ta' każi li jispiċċaw il-qorti ħafna drabi jkunu konnessi ma' l- iktar affarijiet essenzjali ta' l-ekonomija stess u tar-relazzjonijiet inter-personali.

Mhux hekk f'ekonomija li tkun miftuħa u li tkun suġġetta għal influwenzi differenti.

Meta aħna niddiskutu problemi li jeżistu llum fil-qrati tagħna tajjeb li nżommu f'moħħna li dak li qed nikkomparaw m'huwiex l-istess mal-qrati ta' 10 jew 15-il sena ilu.

Dawn huma problemi ħafna iktar komplessi u ħafna drabi iktar diffiċli biex jissolvew.

Huwa veru li nistgħu inqabblu ċ-ċifri li kellna din is-sena' ma' 15-il sena ilu, pero' r-realta' hi li l- kumplessita hi totalment differenti.

Tajjeb li nżommu dan kollu f'moħħna qabel ma nqabblu għax irridu nifhmu wkoll li l-eżiġenzi tal-lum huma totalment differenti mill-esiġenzi tal- bieraħ.

Jien irrid nikwadra din il-liġi li għandna quddiemna fl-istrateġija li għandu l-gvern biex jattakka l-problema ta' kawżi pendenti speċjalment fil-prim' awla tal-qorti ċivili.

Din ukoll tinkwadra l-istrateġija sħiħa ta' kif jidhrilna li għandna norjentaw ruħna f'pajjiżna biex nattakkaw il-problema li kellna fil-backlog tal-qrati tagħna kif ukoll tal-effiċjenza tal-ġustizzja.

Nenfasizza l- kelma strateġija għaliex dan il-gvern jemmen li din il-problema ma tistax tiġi attakkata b'inizjattivi iżolati u wisq inqas bil-quick fixes kif jgħidu l-Ingliżi.

Din hija problema li ilha tikber għal dawn l-aħħar 20 sena taħt amministrazzjonijiet differenti, li min-natura tagħha stess m'hijiex solubbli billi jinżel xi ħadd u jxejjer xi bakketta maġika u f'daqqa waħda jgħid li solviha.

Il-problemi ta' dan it-tip jissolvew biż-żmien u billi wieħed ikollu diversi partijiet jgħinu lil xulxin biex jaslu għal għan komuni.

Problemi ta' dan it-tip jissolvew biss jekk wieħed ikollu strateġija fit-tul mibnija fuq numru ta' riżultati strateġiċi fi żmien qasir li jintlaħqu wieħed wieħed u li meta jingħaddu flimkien jidher ir- riżultat tagħhom.

Irrid ngħid x'kienet l-istrateġija li bbaża fuqha l- gvern.

Meta nirreferi għall-effiċjenza ta' l-amministrazzjoni tal-ġustizzja tajjeb li nagħmel premessa.

Dan il-gvern, bħal kull gvern demokratiku, m'għandu ebda kontroll u m'għandu jkollu l-ebda kontroll fuq il-ġestjoni tal-kawżi.

L-obbligu ta' kull gvern f'sistema demokratika hu li jipprovdi lill-ġudikatura support amministrattiv biex tkun tista' tagħmel xogħolha.

Minn mindu tidħol kawża sakemm tiġi deċiża finalment l-unika persuna responsabbli għall- amministrazzjoni tal-kawża hi l-ġudikant li lilu tiġi assenjata l-kawża.

Ir- regoli ta' kif tiġi assenjata, lil min tiġi assenjata, meta tiġi appuntata, kif tinstema', meta tinstema' u meta tiġi deċiża huma affarijiet li dan il- gvern la jippretendi li għandu jidħol fihom u wisq inqas għandu responsabbilta` għalihom.

Ir-responsabbilta` ta' kull gvern hi li jipprovdi lill-ġudikatura bl-amministrazzjoni ġenerali li tista' lilhom tiffaċilita xogħolha u li tgħin fis-smigħ u fl-amministrazzjoni tal-kawżi.

Dan qed ngħidu għaliex f'pajjiżna, bħal f'ħafna pajjiżi oħra, mhux kulħadd jifhem li din id-distinzjoni hija essenzjali għal kull demokrazija u li m'hawnx diviżjoni politika dwarha.

Mr Speaker, ilkoll naqblu li hekk irridu nimxu pero` mhux forsi kull ċittadin Malti u Għawdxi jifhem din id-distinzjoni u allura kont qed ngħid li fi ħdan din id-diviżjoni tal-poteri f'kull demokrazija l-oġġettivi strateġiċi li aħna ppreferejna bħala gvern kienu erbgħa.

L-ewwel ħaġa ridna kienet li fuq mhedda ta' snin innaqqsu n-numru ta' kawżi li hemm pendenti fil-qrati tagħna.

It-tieni ridna li nsaħħu l-kundizzjonijiet li fihom taħdem il-ġuridkatura tagħna.

It-tielet ridna li nibnu struttura maniġerjali biex tkun tista' tamministra l-qrati tagħna.

Ir-raba' kien hemm ħtieġa li nirristrutturaw l-ispazju tal-qorti.

Semmejt dawn l-erba' oġġettivi strateġiċi bħala għanijiet fit-tul li ridna nilħqu għaliex nemmen li l-liġi li għandna quddiemna llum hija mezz ieħor biex nilħqu dawn l-oġġettivi strateġiċi.

Diġa' għedt li jien ma nemminx li bil-problema li kienet teżisti u li sa ċertu punt għadha teżisti, xi ministru seta' jiġi u jagħti soluzzjoni bil-bakketta ta' Harry Potter.

Ma nemminx li din tista' ssir fuq mhedda ta' ħames snin, pero` nemmen li problema li ilha magħna 20 sena, f'dawn it-tliet snin u nofs li ilna f'din l-amministrazzjoni ġiet attakkata bi strateġija li ħalliet l-effetti tagħha u li uriet riżultati.

Jeħtieġ pero` li biex dawn ir-riżultati fl-aħħar mill- aħħar jilħqu l-għanijiet strateġiċi tagħhom jgħaddi iktar żmien u matul dan iż-żmien irridu nibqgħu mexjin, hemm min hemm fil-gvern u hemm min hemm bħala ministru.

Irridu nimxu fuq linji li naqblu fuqhom għaliex jekk inbiddlu l-linji ta' kif naħdmu faċilment nistgħu inbiddlu r-rotta u s- suċċessi li nħolqu s'issa jistgħu faċilment jintilfu.

Mr Speaker, kif għedt hemm erba' oġġettivi strateġiċi li poġġejna quddiemna li kienu t-tnaqqis tan-numru tal-kawżi pendenti, it-tisħiħ tal- kundizzjonijiet tal-ġudikatura, il-bini ta' struttura maniġerjali u ristrutturazzjoni ta' l-ispazju tal-qrati tagħna.

Irrid ngħid ukoll fejn qegħdin illum f'dawn l-erba' oġġettivi.

L-ewwel wieħed, dak l-aktar ikkritikat kien dak li jaffettwa lin-nies minħabba d-dewmien.

Se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra ċ-ċifri relattivi biex nikkompara l-qrati kriminali u l-qrati ċivili tagħna ma' kif sibnihom meta daħlet din l- amministrazzjoni f'Diċembru ta' l-1998.

Se nikkomparahom ma' Ġunju ta' din is-sena, proprju x-xahar li għadda.

L-ewwelnett se npoġġi fuq il-mejda tal- Kamra l-istatistika relattiva għall-kawżi pendenti fil-qrati kriminali.

Insibu li fl-appell kriminali superjuri ġie reġistrat fil-perijodu ta' bejn Diċembru 1998 u Ġunju ta' din is-sena tnaqqis ta' 22%.

Fl-appelli kriminali inferjuri kien hemm tnaqqis ta' 63%.

Fil-qroti kriminali - jiġifieri fil-ġurijiet - kellna 60 ġuri pendenti f'Diċembru 1998 u llum għandna 30 ġuri pendenti - tnaqqis ta' 50%.

Quddiem il-qrati tal- maġistrati - li fil-qasam kriminali huma l-iktar li jinstemgħu kawżi - insibu li waqt li f'Diċembru 1998 kien hemm iktar minn 10,000 kawża pendenti, issa għandna 7,300 pendenti, tnaqqis ta' 28%.

Żgur li n-naħa l- oħra ma tistax tattakkana u tgħid li dan it-tnaqqis sar għaliex żidna l- ispejjeż tal-qorti għaliex kif kulħadd jaf hawnhekk m'hawnx spejjeż tal- qorti involuti.

Jekk wieħed jgħodd kollox, isib li minn 10,500 kawża pendenti fil-qrati kriminali kollha llum inżilna għal 7,500 kawża pendenti - tnaqqis ta' 29%.

L-istess tnaqqis insibuh fil-qrati u t-tribunali ċivili.

M'iniex se naqrahom wieħed wieħed għaliex hawn diversi, pero` se npoġġihom ukoll fuq il-mejda tal-Kamra.

Fl-aħħar ta' Diċembru ta' l-1998, meta ġiet eletta din l-amministrazzjoni kien hemm 16,000 kawża pendenti u x-xahar li għadda kien hemm kważi 13,400.

Fuq medda ta' sentejn u nofs kien hemm tnaqqis ta' 2,600 - ċirka 16% ta' dak li sibna meta dħalna fl- amministrazzjoni.

Qiegħed ukoll inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra - biex żgur ma niġix akkużat li qed inħalli xi statistika barra - l-analiżi ta' bejn Jannar u Ġunju ta' l-2002 kemm tal-qrati ċivili kif ukoll tal-qrati kriminali komparata ma' dak li kien hemm sas-sena l-oħra.

Niftaħar li din hija l-ewwel darba mis- sena l-oħra 'l hawn li kull xahar qiegħda tiġi pubblikata l-istatistika ta' kull qorti u tribunal li jeżisti f'Malta.

Qabel qatt ma kienu jiġu ppubblikati dawn l-istatistiċi.

Hawnhekk mhux biss qed tiġi pubblikata statistika dettaljata tal-qrati, pero' qed tiġi subdiviża skond kull imħallef u kull maġistrat u komparata ma' dak li kien jiġri qabel.

Qed tkun ukoll komparata fuq medda ta' snin.

Irridu niftaħru li dan huwa avvanz li jista' jippermetti lil kulħadd li jara kif l-effiċjenza tal-ġustizzja qiegħda taħdem jew mhux qiegħda taħdem.

Mr Speaker, nirrepeti li f'dawn it-tliet snin u nofs irreġistrajna tnaqqis ta' 29% tal-kawżi pendenti fil-qrati kriminali u 16% fil-qrati ċivili.

Dan ma seħħx għaliex dan huwa xi gvern li jagħmel il-mirakli jew għaliex hemm jien ministru.

Dan ma ġarax għaliex f'daqqa waħda telgħet ix-xemx f'Diċembru 1998.

Nazzarda ngħid li dan seħħ għaliex il-gvern għaraf iħaddem strateġija li kienet issostni l-isforzi li saru mill-ġudikatura u mill- avukatura biex jinbidlu s-sistemi l-antiki.

Jien ċert li l-attakk min-naħa l-oħra se jkun li s-16% tnaqqis ta' kawżi pendenti reġistrati fil-qasam ċivili huwa dovut għat-tibdil fl-ispejjeż tar-reġistru.

Minħabba dan se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tqabbil bejn Jannar u Ġunju tas-sena 2000 - jiġifieri qabel it-tibdil fl-ispejjeż tar-reġistru.

Dan sar f'Ottubru tas- sena 2000.

Hawn qed inqabbel Jannar sa Ġunju tas-sena 2000 - qabel ma sar tibdil fl-ispejjeż tal-qorti, ma' Jannar u Ġunju ta' din is-sena fil- libelli kollha tal-qrati, fil-qrati superjuri kollha, fil-qrati inferjuri kollha u fit-tribunal tat-talbiet iż-żgħar.

Hawn jirriżulta li fl-ewwel sitt xhur tas-sena 2000, qabel ma sar tibdil f'ċerti spejjeż tar-reġistru kienu daħlu 3,100 kawża.

Fis-sitt xhur li għaddew daħlu 2,750 kawża li huwa tibdil minimu u normalissimu jekk nikkomparawh storikament man-numru ta' kawżi li daħlu.

Dan juri li llum qed naħdmu bl-istess numru ta' kawżi jekk wieħed jgħodd il-libelli kollha differenti ma' li kien hemm qabel ma sar xi tibdil fl-ispejjeż tar-reġistru.

Qed ngħid dan għaliex sinċerament nemmen li waqt li ċertament it-tibdil li kien hemm fl-ispejjeż tar-reġistru kellu ċertu effett, nemmen ukoll li ma kienx l-effett li ssemmi n-naħa l-oħra li qed tgħid li qed inġiegħlu lin- nies ma tmurx il-qorti.

Ir-realta' hi li t-tibdil fl-effiċjenza ta' l- amministrazzjoni u l-kapaċita' li wieħed imur il-qorti u jkollu kawża deċiża iktar malajr milli kien jiġri qabel, kellu l-effett tat-tnaqqis fil- kawżi pendenti wkoll.

Dan huwa dovut għall-kundizzjonijiet differenti minn dan.

Dan huwa dovut l-iktar għal tibdil fil-kundizzjonijiet li taħthom taħdem il-ġudikatura tagħna.

Fl-aħħar mill-aħħar nitkellmu kemm nitkellmu u nagħmlu x'nagħmlu bħala amministrazzjoni rridu nifhmu ħaġa waħda.

It- tnaqqis fil-kawżi pendenti jew l-għaġġla jew inqas jew id-dewmien li tiġi deċiża kawża jiddependi biss minn maġistrat jew imħallef.

Hu jagħti s- sentenza.

Jien m'għandi ebda dubju li l-kundizzjonijiet li bihom jew taħthom taħdem il-ġudikatura tagħna, teffettwa r-rate of disposal tal-kawżi tagħna.

It- tieni nemmen li llum hemm organizzazzjoni aħjar fl-istruttura maniġerjali tal-qrati tagħna.

Ma wasalniex fl-ottimu u għadna 'l bogħod ħafna.

It- tielet qed inbiddlu s-sistema proċedurali, u hawnhekk tidħol din il-liġi li biha jiġu amministrati l-kawżi.

Ir-raba', nemmen li kien hemm l-ikbar effett bit-tibdil fil-kompetenza finanzjarja bejn prim awla, qorti tal- maġistrati u small claims.

Għaliex it-tribunal tat-talbiet iż-żgħar qed jilqa' iktar kawżi qed ikollna l-effett li l-kawżi jinqatgħu iktar malajr għaliex il-qorti tal-maġistrati llum tisma' kawżi ta' sa Lm5,000.

Il-kawżi qed jinqatgħu iktar malajr milli kienu jinqatgħu fil-prim' awla tal-qorti ċivili quddiem l-imħallfin tagħna.

Dan huwa l-effett prinċipali li kellna biex wasalna għal dawk ir-riżultati li huma pożittivi ħafna u li ftit amministrazzjonijiet preċedenti jistgħu jiftaħru bihom.

Tnaqqis ta' 29% fil-qrati kriminali u tnaqqis ta' 16% fil- kawżi ċivili pendenti huwa tnaqqis sostanzjali li ċ-ċittadin Malti u Għawdxi jħoss immedjatament.

Jekk inkunu għaqlin biżżejjed biex nibqgħu nibnu fuqu, dan se jkun tnaqqis li jwassal għall-wegħda li fil-livelli tal- qrati tagħna jkollna effiċjenza fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja li tissarraf f'inqas żmien bejn il-bidu ta' kawża u d-deċiżjoni tagħha.

Irrid ngħid li llum iktar min-nofs il-kawżi tagħna - ċirka 55% - isiru quddiem it-tribunal tat-talbiet iż-żgħar.

Dan seħħ permezz tas-sistema li ntroduċa dan il-gvern.

Jekk nieħdu l-ewwel sitt xhur insibu li 1,600 kawża minn 2,750 saru quddiem it-tribunal għat-talbiet iż-żgħar.

Hawnhekk qed ngħodd it-talbiet kollha li jsiru.

Hawn qed nitkellem fuq iktar minn nofs il-kawżi - 55% jew 57%.

Dawn qed jiġu deċiżi f'medja ta' tliet xhur.

Aktar minn 60% tal-kawżi tagħna qed jiġu deċiżi fi żmien tliet xhur.

Quddiem il- qrati tal-maġistrati saru 420 kawża minn 2,700.

Il-medja hawnhekk hija ta' disa' xhur.

Jekk ngħodd it-tnejn flimkien insib 2000 kawża fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena minn 2,700 kawża li ma jdumux iktar minn disa' xhur quddiem il-qrati tagħna.

Il-problemi għadhom jeżistu fis-700 kawża l-oħra li jmorru quddiem il-ġudikanti u l-imħallfin tagħna fil-prim awla tal-qorti ċivili jew fl-appell fejn għedna li hemm il-problema tal-backlog.

Hawn irridu nkomplu naħdmu u hawn hu l-punt li jeffettwa t-tibdil fil-kompetenza finanzjarja.

Irridu ngħidu wkoll il-pożittiv.

Il-pożittiv qed iseħħ grazzi għall-ġudikatura, għall-avukatura, għal min jamministra l-qorti u xi ftit għall-istrateġija adottata.

Dan huwa riżultat li bih għandna biex niftaħru.

Mr Speaker, meta ngħodd dan kollu flimkien naħseb li qegħdin fit-triq it-tajba biex l-ewwel oġġettiv strateġiku, it-tnaqqis tal-kawżi pendenti, jintlaħaq.

Ma lħaqniehx u għad baqa' biex nilħquh.

Irridu nkomplu xahar wara xahar nisħqu dwar il-bżonn li nilħquh.

Ma nistax ma nikkritikax id-dewmien fil-qrati ta' l-appelli ċivili.

Ma nistax ma nikkritikax id-dewmien fil-bord ta' l-arbitraġġ dwar l- artijiet jew fil-bord tal-qbiela.

Ma nistax ma nikkritikax il-progress li qed isir bil-mod ħafna fil-qrati ċivili f'Għawdex għax dawn joħorġu xahar wara xahar miċ-ċifri li nippubblikaw.

Irrid ninża' l-kappell lill-qorti tal-prim'awla, lill-qrati tal-maġistrati u lil dawk il-maġistrati li jaħdmu fil-kamp ċivili.

Irrid ninża' l-kappell lill-aġġudikaturi li għandna fit-tribunal għat-talbiet iż-żgħar mhux għaliex m'għandhomx problemi imma għaliex ir-riżultati bdew jinkisbu.

Jien nemmen li bi ftit sforz individwali minn numru ta' ġudikanti - u Allaħares nitfa' lill-ġudikanti kollha fl-istess ilma – nistgħu naslu.

L-istatistika li nippubblika kull xahar hija maqsuma individwalment, maġistrat maġistrat, imħallef imħallef biex kulħadd ikun jista' jara li hemm differenza.

L- appell tiegħi lill-ġudikanti u lill-ġudikatura huwa li hemm bżonn jagħmlu din id-distinzjoni u hemm bżonn jaraw min qed ifalli u min qed ikollu s- suċċessi għaliex jien mhux se nindaħal.

M'għandi l-ebda dritt nindaħal, anzi ngħid li għandi obbligu li ma nindaħalx.

L-obbligi kostituzzjonali tiegħi u ta' dan il-gvern iridu jiġu osservati, pero` għandhom ir- responsabbilta` jaraw u jisimgħu wkoll mill-avukati u minn min qiegħed jaħdem u jagħti r-riżultati.

Iridu jaraw ukoll min qed jaħdem u mhux qed jagħti riżultati.

Min jaqra ċ-ċifri pubblikati xahar wara xahar dan jafu u jista' jindikah.

Hemm bżonn li l-ġudikatura u l-kummissjoni ta' l-amministrazzjoni tal- ġudikatura tibda tieħu passi fuq min m'huwiex qed jagħti dawn ir-riżultati.

Ma nistgħux nibqgħu nitkellmu fuq il-ġudikatura kollha għaliex mhux veru li l-ġudikatura kollha mhux qed tagħti riżultati.

Illum ħadd m'għandu l-iskuża li ma jafx.

Mill-kummissjoni ta' l-amministrazzjoni tal-ġustizzja sal- membri parlamentari, sal-kamra ta' l-avukati, sal-membri tal-ġudikatura individwali qed jidhru ċ-ċifri kollha, xahar xahar, imħallef imħallef u maġistrat maġistrat.

Il-gvern mhux se jieħu passi għaliex m'għandux din ir- responsabbilta` li jindividwa wieħed jew ieħor, pero` llum din l- informazzjoni kollha hija pubblika u min għandu r-responsabbilta`, bħal kummissjoni ta' l-amministrazzjoni tal-ġustizzja, li jibgħat għat-tali imħallef u għat-tali maġistrat irid jerfa' dik ir-responsabbilta` issa.

Spiċċa ż-żmien li nibqgħu ninħbew għaliex m'għandniex numri jew għax ma nafuhomx.

Wasal iż-żmien li l-maġġoranza l-kbira tal-ġudikatura tirrispondi għall-isfida li hemm u m'għandhomx ikunu l-individwi li jitħallew jagħmlu l- bsaten fir-roti u ma jiġbdux il-ħabel huma stess.

Huwa evidenti għal min irid jaqra ċ-ċifri min qed jirrispondi għal din l-isfida u min qiegħed ċiċċi u ma jagħmel xejn u jħalli din l-isfida għaddejja.

It-tieni oġġettiv strateġiku nemmen li lħaqnih kważi bis-sħiħ.

Dan hu t- tisħiħ tal-kundizzjonijiet tal-ġudikatura.

L-ewwel ħaġa rrid ngħid li dan il-gvern iffaċċja bis-sħiħ id-diffikulta` tal-kundizzjonijiet finanzjarji li fihom kienet taħdem il-ġudikatura tagħna.

Ħadna deċiżjoni fil-bidunett li ma jistax ikun li nibqgħu bis-sistema fejn il-ġudikatura tagħna trid tkun imwaħħla fil-parametri tas-servizz ċivili.

Jew se nattiraw lejn din il- ġudikatura nies li ħadmu fil-qasam privat u li kienu suċċess bħala avukati b'mod personali u nagħtuhom pakkett finanzjarju li jixirqilhom jew inkella ma naslux.

Mhux għaliex il-pakkett finanzjarju huwa kollox u mhux għaliex il-pakkett finanzjaru xi darba se jkun viċin dak li wieħed jista' jaqla' fil-privat.

Ebda pajjiż m'hu hekk.

Ma nistgħux nippretendu li persuna li tkun għamlet karriera ta' avukat u li kienet suċċess taqla' ċertu ammont u issa li saret imħallef ma jkollhiex pakkett diċenti.

Minkejja li mħallef fl- Ingilterra jaqla' Lm150,000 xorta jaqla t-tripplu jekk ikun fil-privat.

B'Lm150,000 fl-Ingilterra wieħed jgħix.

F'Malta b'ebda mod dak li jaqla' imħallef illum m'hu viċin dak li jaqla' avukat fil-privat Malti, pero` l- ħlas irid ikun diċenti u ffaċċjajna din il-problema mill-bidu.

Naħseb li llum il-pakkett finanzjarju kollu li qed noffru lill-ġudikatura tagħna huwa pakkett diċenti u naħseb li l-fatt li llum m'huwiex daqshekk diffiċli biex persuna ssir ġudikant huwa sinjal ta' suċċess.

Mr Speaker, affrontajna wkoll numru ta' problemi li kienu jeżistu f'dan il- qasam u nsemmi waħda biss - il-problema perenni li kellna fuq il-kiri tal- karozzi.

Minħabba li ħadd ma ried jiffaċċja din il-problema konna nispiċċaw b'karozzi li kienu jinkrew.

Ħadd ma kien jindaħal lill-ġudikatura meta tikri, kif tikri u fi x'ħin tikri u konna nispiċċaw inħallsu eluf kbar ta' liri.

Illum krejna karozza ġdida għal kull ġudikant, tajnihom petrol allowance ta' Lm750, xufier ma' kull wieħed u karozza li hija fully expensed.

Dan ifisser li jekk wieħed jaħbat jirranġawielu u jagħtuh karozza oħra.

Għal ġieħna hawnhekk qed niffrankaw Lm80,000 fis-sena għaliex qabel is-sistema tant kienet laxka u miftuħa għall-abbuż li mhux l-ewwel darba li spiċċajna b'karozzi mikrijin fit-3.00 a.m. Mhux l-ewwel darba li spiċċajna b'żewġ karozzi jew tlieta mikrijin lill-istess ġudikant u ħafna kummiedji minn dawn.

Iffaċċjajna din il-problema u mhux kulħadd ħa gost biha fil- ġudikatura, imma ma nistgħux inħalluhom jagħmlu li jridu.

Fejn hemm problemi irridu nattakkawhom u fejn għandhom raġun irridu nagħtuhulhom.

Minħabba dan jien nibbilanċja t-tibdil fil-kundizzjonijiet finanzjarji tal- post tal-ġudikant mar-responsabbiltajiet li għandu.

Kien hemm il-problema ma' ċerti ġudikanti fuq l-użu tal-mobile.

Ċerti kontijiet huma inġustifikabbli u għalhekk iddaħħal il-limitu ta' kemm jistgħu jagħmlu telefonati kull xahar fuq medda ta' sena.

Dan mhux biss għall-ġudikanti imma anke għas-servizz ċivili.

Ma jistax ikun li nibqgħu niffaċċjaw kontijiet tal-mobile ta' ċerti ġudikanti ta' Lm300 jew Lm400 fix- xahar.

Minħabba dan għamilna limitu ta' Lm350 fis-sena għaliex jekk m'humiex kapaċi li jikkontrollaw ruħhom ikollna nagħmlu limitu aħna.

Dawn huma affarijiet tat-tfal.

Ħadd m'hu se jitkellem jekk wieħed ikun diċenti u jaħdem bħan-nies.

Hawnhekk hawn problema ta' awto-kontroll.

Malli l-gvern jipprova jikkontrolla jqum xi bravu u jgħidlu li qed jindaħal lill-ġudikatura.

Dawn l-affarijiet ma nagħmluhomx biex nindaħlu.

Huma jridu jikkontrollaw lilhom infushom.

Jekk mhux kapaċi jikkontrollaw allura nikkontrollaw wara.

Dak li jabbuża jwaħħal f' dak li mhux qed jabbuża.

Jekk nibqgħu sejrin hekk anke t-telefon tad-dar ikolli nikkontrolla għaliex ma jistax ikun li jkolli kont tat-telefon tad-dar li jiġi Lm1,600 fis-sena.

Irridu nilagħbu tat-tfal u nagħmlu l-kontrolli jew inkella nilagħbu tan-nies.

Irrid ngħid lill- imħallfin u lill-maġistrati li llum għandhom paga u kundizzjonijiet diċenti ħafna u ħadd ma jindaħlilhom f'xogħolhom.

Dawn għandhom ħafna fringe benefits pero` f'ġieh is-sewwa ma rridux noqogħdu nabbużaw.

It-tisħiħ tal- kundizzjoni tal-ġudikatura jistgħu jiġu biss jekk kulħadd jagħmel kontroll.

Irrid ngħid li mhux kulħadd għandu team għax il-problemi tar-recruitement qegħdin hemm ukoll.

L-oġġettiv li għandna hu illi kull ġudikant, imħallef jew maġistrat ikollu team żgħir kif għandu kull ministru u jkun jista' jikkontrollah hu.

Mhux ħa nindaħlulhom meta jiġu jaħdmu, meta jagħtuhom il- leave jew meta joħorġu.

F'ġieh is-sewwa, madankollu jridu jikkontrollawh sew.

Jiena jista' jkolli lil xi ħadd li qiegħed uffiċjalment bis-sick leave, u nibgħatlu d-dar ix-xogħol biex jittajpja t-transkrizzjonijiet tax- xhieda.

Nistaqsi jekk dan jippretendix li nħallsu tat-transkrizzjonijiet tax-xhieda għax hu ħabib ta' maġistrat.

Dawn huma l-abbużi li mhux talli jwaqqgħu l-isem ta' l-individwu tal- maġistrat jew ta' l-imħallef imma jwaqqgħu l-isem tal-ġudikatura u rridu naqtgħuhom għax huma dawn l-abbużi li jġibu fix-xejn ix-xbieha tal- ġudikatura.

Jekk il-gvern u l-pajjiż qed jagħmel l-isforzi tiegħu ma jistax ikun li nibqgħu inħallsu Lm90,000 jew Lm80,000 fi traskrizzjonijiet tax- xhieda li jinqasmu bejn 10 minn nies li jaħdmu hemm ġew bil-Camorra bejniethom.

Dawn huma kkontrollati minn tnejn jew tlieta minn nies.

Ma jistax ikun li jkolli l-unions jaqbżu għal dawn l-affarijiet meta dan huwa suppost xogħol normali li jsir ta' kuljum.

Ma nistax nippretendi li gvern ikun qiegħed jaħdem biex isaħħaħ il-kundizzjoni tal-ġudikatura waqt li l- ġudikatura tgħid li kienet tippretendi li tagħmel l-artikli għax ma kenitx imħallsa tajjeb jew għax ma kellhiex nies biex taħdem.

Jiena ngħid li mexjin fit-triq it-tajba u ma rridx li wieħed, tnejn jew tlieta min-nies illi forsi mhux qed iħarsu fit-tul jattakkaw it-tajjeb ħafna li qed isir fil-maġġoranza kbira.

L-appell tiegħi lill-ġudikatura hu li tibda taħdem bħala team u taħseb kolleġġjament.

Wieħed waħdu jattakkalha r-reputazzjoni.

L-istramberija ta' maġistrat wieħed jew imħallef wieħed taf titfa' dell fuq kulħadd.

In-nies fit-triq ma tippuntax lejn maġistrat jew ieħor iżda lejn il-maġistrati u l-imħallfin kollha.

Din hemm bżonn li jifhmuha.

Jiena nisma' ħafna u jsemmuli ħafna avukati.

Mhux lili jridu jgħidu iżda lill-ġudikatura stess għax hemm għad baqalna ħafna x'naħdmu fuq is-sens ta' awto-responsabbilta'.

Ma jridux jifhmu li n-nies tal-ġudikatura iridu jiddixplinaw lilhom infushom bħala ħaġa waħda.

Huma stess iridu jifhmu li kull wieħed minnhom għandu biċċa x'jerfa' u flimkien iridu jerfgħu lkoll.

Din ma jistax jagħmilha l-gvern għalihom u ma jistax jagħmilha ħaddieħor.

Mr Speaker, politiku kemm jien politiku, xorta jien parti mill-avukatura.

Missieri kien president tal-Kamra ta' l-Avukati u kien iħobb il-liġi iktar milli nħobbha jiena.

Jien għandi interess li jkolli bank tal-ġudikatura li jkun ammirat minn kulħadd, pero` din tiġri biss jekk il-bank tal- ġudikatura jkollu l-amor proprju li jiddixxiplina lilu nnifsu.

L-oġġettiv strateġiku kien li nibnu struttura maniġerjali fil-qorti tagħna.

Ir-realta' hi li meta jiena sirt segretarju parlamentari ma kienx hemm management fil-qorti.

Kellna direttur ġenerali u assistent reġistratur wieħed.

Din kienet l-istruttura maniġerjali kollha li sibt.

Kellna nuqqas ta' deputati reġistraturi, nuqqas ta' messaġġiera tal-qorti, nuqqas ta' marixxalli u nuqqas ta' staff b'mod ġenerali.

M'iniex se nidħol fid- dettalji ta' kif saret ir-riforma pero` ngħid x'kienu r-riżultati.

Illum l- istaff fil-qorti jgħodd iktar minn 400 persuna u għandna direttur ġenerali.

Ħa jkollna tliet reġistraturi separati u numru ta' assistenti diretturi.

Għandna direttur finanzi u amministrazzjoni u struttura mqassma f'sezzjonijiet.

Ippubblikajna l-istruttura kif inhi u għandna nies assenjati għal kull uffiċċju.

Issa hemm l-istruttura.

Hemm imniżżel kif irridu nimxu pero` jien l-aħħar wieħed li ngħid li għax nibnu l-istrutturi u għax nagħmlu l-kaxex fuq il-karti inkunu solvejna l-problema.

Fl-aħħar mill-aħħar il-problemi jsolvuhom biss in-nies u huwa biss bil-perseveranza illi wieħed jimla' l-organisation chart tiegħu u jħarreġ in-nies biex jasal għal soluzzjonijiet ta' veru.

Jiena l-ewwel wieħed li ngħid bħala l- ministru responsabbli li għamel din ir-riforma, illi għadna 'l bogħod ħafna milli jkollna l-istruttura organizzattiva li għandha bżonn il-qorti u li taħdem b'effiċjenza.

Hemm nuqqasijiet enormi.

Jiena sodisfatt b'kif jaħdmu l-mandati, kif jaħdmu n-notifiki, kif jaħdmu s-subasti u kif taħdem is- sistema ta' recruitment.

Mhux se noqgħod indur mal-lewża.

Minħabba l-unions u ċ-ċivil irridu sitt xhur biex nappuntaw messaġġiera jew assistenti fil- qorti.

Biex joħorġu applikazzjonijiet tar-reġistaturi u nipproċessaw il- calls irridu mmoru l-MPO, mbagħad il-finanzi, imbagħad naraw li jkunu ta' ċertu livell, imbagħad irid isir eżami, imbagħad l- interview.

Wara dan, kollox irid imur il-PSC.

Bħala medja, biex jimtela' post qed nieħdu mill- inqas erba' xhur.

Ma jistax ikun li nibqgħu b'dawn il-proċeduri ta' recruitment.

Ma jistax ikun li noħorġu applikazzjonijiet għal 15 –il assistent tal-qorti u japplikaw tnejn biss.

Nistaqsi issa jkollniex nerġgħu noħorġu l-applikazzjonijiet u ngħaddu mill-proċeduri kollha li semmejt hawn fuq.

B'hekk jinħlew xi ħames xhur oħra.

Għad għandna l-problemi, Mr Speaker, pero' għamilna wkoll l-avvanzi fuq l- oġġettiv li jkollna struttura.

Ħdimna biex ikollna struttura organizzattiva aħjar.

Insemmi biss is-sistema li għamilna fejn is-sentenzi kollha llum huma online.

Is-sistema tal-liġijiet illi għamilna qegħda fuq computer online.

Veru li fil-livell ta' maġistratura għad m'għandniex tariffi ġudizzjarji pero` qegħdin jaħdmu fil-livell ta' l-imħallfin.

Hemm ukoll is- support li għandna fl-uffiċċji amministrattivi.

Bit-tibdil li ħa nagħmlu minn Ottubru li ġej, l-avukati u kull persuna li jinteressaha l-qorti, mid- dar jew mill-uffiċċju tagħha ħa tkun tista' tara d-dettalji kollha ta' kull kawża illi jkun hemm fil-qrati tagħna.

Hemmhekk se jkun hemm il-verbali u d- diferimenti kollha li jsiru.

Ikun hemm ukoll is-sentenzi kollha li jingħataw.

Ċertament għadna 'l bogħod, Mr Speaker, pero` t-triq bdejnieha.

F'dan il-kuntest ma nistax ma nsemmix il-pass li ħadna riċentament biex waqqafna akkademja għat-taħriġ ta' l-impjegati tal-qorti.

Din hija l-iktar ħaġa li għandha potenzjal li tbiddel dak li qed jiġri hemm ġew.

Nerġa' ngħid li m'humiex l-istrutturi jew it-tpinġijiet ta' l-organisation chart fuq il-karti li jagħmlu d-differenza.

Li jagħmlu d-differenza huma n-nies u biex ma jkollniex l-iżbalji fil-qorti li huwa xogħol speċjalizzat irid ikollna t-taħriġ tan-nies li llum ma jingħatax.

Kien ineżistenti totalment u allura nemmen li din l-akkademja li twaqqfet tista' potenzjalment tagħmel l-ikbar tibdil fuq tul ta' żmien.

Ma naħsibx li s-soluzzjonijiet huma jew jistgħu ikunu immedjati jew li l-effetti li ħa jkollna ħa nħossuhom mil-lum għal għada.

Irridu jinvestu fit-tul u dan kien il-ħsieb li nagħmlu l- istrateġija.

Ir-raba' oġġettiv strateġiku kien li nirristrutturaw l-ispazju tal-qorti.

L- ewwel ħaġa li rrid insemmi hu l-martirju tal-proġett tar-reġistru taċ- ċivil.

Dan mhux proġett u Alla ħares dan jittieħed bħala x-xempju ta' kif isiru l-proġetti mid-dipartimenti tal-gvern.

Dan huwa martirju.

Dan hu proġett li beda meta kien għad hemm il-Ministru Refalo responsabbli għall- qasam ċivili fl-1995.

Meta spiċċa l-gvern Laburista fl-1998 wara tliet snin li ġie approvat il-proġett, il-pulizija kienet għadha lanqas spiċċat l- għassa l-ġdida.

Fl-1998 il-proġett kien li l-pulizija toħroġ mill-għassa tal-Belt ta' Strada Stretta, jitilgħu fejn qegħdin illum u flok l-għassa tal-pulizija jsir ir-reġistru ċivili ġdid.

Bejn l-1995 u l-1998 lanqas kienu għadhom lestew l-għassa ta' ħdejn Kastilja.

Wara ħafna problemi spiċċajna l-għassa fis-sena 2000 u beda x-xogħol fir-reġistru fi Strada Stretta fis-sena 2000.

Illum nista' ngħid li hu kompletat u huwa ppjanat li it-taqlib u t-trasferiment tal-files mir-reġistru preżenti għar-reġistru l- ġdid isir fil-vaganzi tas-sajf biex f'Settembru nibdew naħdmu mir-reġistru l-ġdid.

Huwa martirju meta wieħed jikkonsidra illi kien hemm involuti diversi dipartimenti tal-gvern, il-perit tal-gvern, il-public works u kuntratturi li twaqqfu ma nafx kemm-il darba mill-imħallfin.

Ma nafx kemm- il darba lil dawn kienu se jarrestawhom għax jaħdmu waqt li l-imħallfin u l- maġistrati jisimgħu l-kawża.

Dan hu xempju ta' kif m'għandux isir proġett.

L-unika konsolazzjoni hi li issa wasalna u f'Settembru nibdew naħdmu mir- reġistru l-ġdid.

Il-problema ta' l-ispazju għadha magħna pero` rrid ngħid li konna fortunati fis-sens illi ġiet lura f'idejn il-gvern id-dar ta' l-ex-imħallef Montanaro Gauci li għandha l-faċċata u l-bieb tagħha fuq Old Bakery Street u li tiġi warajha kerrejja li kienet ukoll tal-gvern u hija abbandunata.

Wara ġie f'idejn il-gvern blokk sħiħ bejn Strait Street u Old Bakery Street fejn l- Onor. Gulia u l-Onor, Farrugia għandhom l-istess pjanatura ta' l-uffiċċji fejn kien seħibna l-Onor.

Hyzler.

Din ippermettiet illi l-gvern jespandi u jbiddel kif jista' jaħdem.

Il-kabinett fil-fatt diġa` approva l-infieq ta' Lm2 miljun biex nirristrutturaw il-post preżenti fejn hemm il-qrati f'Republic Street, il-post preżenti fejn hemm ir-reġistru u li jinbena f'dan is-sit numru ta' ambjenti li jintużaw mill-ġudikatura.

Is-segwenza li qegħdin nippjanaw hi li l-ewwel inbattlu fejn hemm ir- reġistru llum totalment biex hemmhekk isir il-family court u l-ambjenti kollha tal-family court.

Hu ppjanat li hemmhekk jiġi mbattal sa l-aħħar ta' Settembru u jekk kollox imur sew - nispera li kollox imur sew - ir- restrutturazzjoni ta' dak il-blokk titlesta sa l-aħħar ta' Marzu.

Wara li jitlesta hemmhekk nibdew naħdmu fil-livelli l-iktar baxxi tal-qorti f'Republic Street.

Wara li nlestu l-family court annexe, nibdew naħdmu fil- lower ground levels biex insaħħu l-kolonni u l-istruttura sħiħa ta' Republic Street.

Wara li nirranġaw fejn hemm il-plant illum fi Strait Street inkomplu mar-reġistru, imbagħad nirristrutturaw parti minn fuq il- bejt preżenti tal-qorti fejn inkunu nistgħu nagħmlu l-amministrazzjoni kollha.

Fl-aħħar issir il-binja l-ġdida fejn ġejjin l-uffiċċji kollha tal- ġudikatura.

Il-pjanti qegħdin jinħadmu u dan se jkun ifisser prattikament illi l-ġudikatura tinqasam u fl-aħħar ikollha uffiċini diċenti - ħaġa li għadha ma teżistix.

L-amministrazzjoni kollha tinqasam bejn il-parti l- ġdida fuq il-bejt fejn illum hemm l-assistent ġudizzjarju u l-lower ground level, jiġifieri fuq Strait Street.

Fil-lower ground m'hemm ħadd fir- realta` għax jiġi fuq Strait Street, u fin-nofs fejn hemm l-awli llum - fil- livell tal-qorti tal-maġistrati - jiżdiedu fil-fatt xi awla jew tnejn, u jiġu strutturati numru ta' kmamar fejn jistgħu jiltaqgħu il-periti legali u l-esperti tekniċi biex isiru s-seduti u ma jibqgħux fil-kurituri.

Dan kollu għandu jieħu bejn erba' u ħames snin li huwa inqas mis-seba' snin li ħadna biex ċaqlaqna r-reġistru biss.

Dan huwa l-pjan.

Bejn dan u x'jiġri żgur li ma naħlifx.

Jien inlesti l-pjanti u nispiċċa minn ministru s-sena d- dieħla meta jkollna l-elezzjoni u forsi nħalli f'idejn ħaddieħor.

Nagħmel appell biex dan kollu jsir fuq footprint li diġa' jeżisti u kulħadd jaf li ħa jkun hemm ċerti inkonvenzjenzi.

Fl-aħħar ta' Settembru rridu nċaqilqu is-sekond' awla, l-amministrazzjoni u numru ta' uffiċċji oħra mill- annexe biex nagħmlu l-family court.

Dawn ħa jmorru fil-qorti fejn hemm Republic Street.

Ħa jkun hemm inkonvenjent u nispera li ma nibdewx nisimgħu it-tgergir.

Ħa jkun hemm inkonvenjent.

Jew irridu nirranġaw l- affarijiet jew inkella nibqgħu ngorru u nibqgħu b'li għandna.

Din hija l- verita` u l-appell tiegħi huwa biex kulħadd jieħu paċenzja.

Ma naħsibx li jista' jkollna sitwazzjonijiet fejn maġistrat jibgħat għal tal-madum u jgħidlu li jekk ma jieqafx se jarrestah.

Dawn l-affarijiet ġraw.

Dawn huma flus żejda.

Irridu nieħdu ftit paċenzja b'xulxin u lkoll irridu nirranġaw.

Jew ħa nirranġaw biex kulħadd ikollu uffiċċju suret in-nies u jkollu spazju fejn jaħdem jew inkella ma nagħmlu xejn.

Din hi l-verita` u l- appell tiegħi huwa biex naħdmu flimkien biex fl-aħħar mill-aħħar ikollna ambjenti li jixirqu lill-qrati u l-ġudikatura tagħna.

Għedt dan kollu għaliex kif bdejt fil-bidunett, nemmen li bilfors irridu ninkwadraw dan kollu fi strateġija.

Jiena ma nemminx, per eżempju, li din il-liġi waħedha jista' jkollha effett.

Din il-liġi jista' jkollha effett meta tingħadd flimkien ma' dak li għamilna qabel u flimkien ma' dak li għad irridu nagħmlu.

L-għan hawnhekk huwa li kif individwajna ċerti proċeduri fil-qasam tal-kodiċi kriminali u biddilnihom bi qbil f'din il-Kamra, nindividwaw ċerti proċeduri fil-qasam ċivili u nippruvaw intejbuhom.

Dan m'huwiex l-ewwel tentattiv li sar.

Sar tentattiv qabli mill-ex-Ministru Joe Brincat li għamel titjib fundamentali li għadna nħossuh illum, u sar ukoll tentattiv mill-ex-Ministru Joe Fenech.

Ċerti emendi li saru minn dawn iż- żewġ ministri kellhom effett benefiku, oħrajn ma kellhomx daqshekk u oħrajn saru formalita`.

L-importanti hu li nifhmu li t-tentattivi li jsiru minn diversi ministri u diversi amministrazzjonijiet iridu jiġu infurzati.

Jiena ma nippretendix li dawn se jkunu emendi li se jibqgħu hemmhekk 30 sena oħra.

Il-proċedura qiegħda hemmhekk biex timxi maż-żmenijiet u Alla ħares indaħħlu l-mentalita` li l-proċedura m'għandhiex titbiddel.

Il-proċedura qiegħda hemmhekk biex tiffaċilita x-xogħol mhux biex tikkumplika x-xogħol u avukati illi nafuhom ilkoll iħobbu jaqbdu mal-proċedura u huma l-iktar avukati li jiffrankaw il-ġustizzja.

Dan hu mod kif wieħed jiffranka l-ġustizzja.

Il-proċedura qiegħda hemmhekk biex tgħin l-amministrazzjoni tal-ġustizzja u jekk nippruvaw nindividwaw dawk il-proċeduri li llum saru antikwati u qegħdin hemmhekk biex itellfu, x- xogħol isir iktar faċli.

Importanti li ppruvajna u wasalna għal dan id- draft tal-liġi.

Jiena naħseb li ħafna mill-proċeduri li saru dead letter, qegħdin fil-liġi pero` mhux ipprattikati, jew inkella pprattikati bħala formolita`.

Dawn saru hekk għax ma kienx hemm kunsens dwarhom.

Dak li għandna llum huwa dokument li hemm kunsens dwaru mill-ġudikatura, mill-kamra ta' l-avukati u mill-kamra tal-prokuraturi legali.

Dan il- kunsens intlaħaq billi jien għaqqadt grupp li fih ipparteċipaw il-prim imħallef tal-lum - li meta sar prim imħallef ġie sostitwit mill-Prim Imħallef Filletti - mill-Maġistrat Antonio Mizzi, mill-President tal-kamra ta' l-avukati, mill- P.L. Edgar Montanaro u minn tliet persuni nominati minni.

Dawn kienu l-Avukat Joe Zammit Maempel, l-Avukat Pawlu Lia u l- Avukat Joe Giglio li regolarment iltqajna għal sentejn biex infasslu dawn l- emendi.

Għal dawn l-emendi hawn il-kunsens ta' kulħadd għaliex jiena emmint li tibdil hekk fundamentali għall-proċeduri tagħna bilfors irid il-kunsens ta' kulħadd.

Jekk il-ġudikatura ma temminx fihom tispiċċa ma tapplikhomx, kif m'applikatx numru ta' emendi ta' l-1994.

Hawn diversi emendi li saru fl- 1994 mill-ex-Ministru Joe Fenech li huma dead letters u li huma injorati mill-ġudikatura tant li llum il-kawżi jinstemgħu b'mod li huma kontra dak li hemm fil-liġi.

Dan anke fid-dawl ta' proċeduri li għadhom ma jeżistux fil-liġi.

L-avukati min-naħa l-oħra josservaw emendi li saru mill-ex- Ministru Joe Brincat fil-kelma pero` jinjoraw altament fl-ispirtu u fl- intenzjoni li kellu bżonn li jagħmel l-ex-Ministru Joe Brincat.

L-ewwel premessa ta' dawn l-emendi kienet li jiena rrid il-kunsens tal-players iktar milli tajt kas dak li jaħseb il-gvern innifsu.

L-emendi jitqassmu f'numru ta' setturi u mhux ħa nidħol fid-dettal tagħhom għax huma tekniċi ħafna.

Nista' forsi naqsamhom f'erba' oqsma differenti.

L- ewwel ħaġa hemm numru ta' emendi li jolqtu l-amministrazzjoni interna tal- qorti fejn qed nimxu fuq il-linja illi nħarsu lejn x'inhuma d-doveri ta' min imexxi l-qorti.

Hawn qed nitkellmu fuq dak li huwa r-reġistratur u dak li huwa d-direttur ġenerali.

Dawn ma jiġux definiti fil-liġi imma billi huma affarijiet ħajjin, qed inħallu f'idejn is- subsidiary legislation biex tiddefinihom.

Mil-lat ta' tibdil essenzjali qegħdin ngħidu illi għandu jkun hemm firda bejn id-doveri tad-direttur ġenerali u bejn ir-reġistratur tal-qorti.

Illum dan huwa joint post u jidhrilna li wasal iż-żmien li nisseparaw.

Jidhrilna wkoll li għandna reġistraturi separati għall-qrati ċivili, għall-qrati kriminali u għall-qrati ta' Għawdex, u allura se jkollna tliet reġistraturi mentri llum għandna persuna waħda li huwa d-direttur ġenerali li jagħmilha kemm ta' direttur ġenerali u kemm ta' reġistratur tal-qrati kollha tagħna.

Hawn għandna bżonn nisseparaw.

Fundamentalment hawnhekk ħadna l-linja li dak li għandu x'jaqsam ma' amministrazzjoni jidħol inqas fil-liġi u nirregolaw iktar b'legal notices u b'subsidiary legislation illi tagħti iktar faċilita` u flessibbilta` li wieħed għandu bżonn.

It-tieni sett ta' emendi jikkonċernaw l-organizzazzjoni tal-qrati tagħna.

Aħna għandna organizzazzjoni li tmur lura għexieren ta' snin.

Prattikament għandna l-qasma bejn il-qorti ċivili fil-prim'awla u l-qorti ċivili tas- sekonda'awla.

Għalkemm il-kodiċi tal-proċeduri dejjem ipprovda għad- diviżjonijiet qatt ma kellna diviżjonijiet iżda kellna biss l-awli.

Għalkemm f'xi żmien barra l-qorti ċivili kellna l-qorti kummerċjali għal raġunijiet li mhux ħa nidħol fihom, neħħejna l-qrati kummerċjali u spiċċajna b'kollox fiċ-ċivil.

Il-proposta hawnhekk, wara ħafna diskussjonijiet, hija illi mmorru għall-ispeċjalizzazzjoni.

Minħabba l-ispeċjalizzazzjoni ta' ħafna liġijiet illum m'għadniex bil-bażi tal-kodiċi ċivili.

Fi żmieni konna nitgħallmu dan, iċ-ċivil, il-kriminal u l-kummerċ.

Kellna tliet kodiċi prinċipali u konna nimxu fuqhom.

Illum m'għadniex hekk.

Illum hemm liġijiet finanzjarji, bankarji, ta' assigurazzjoni u ħafna oħrajn.

Jidher li hemm bżonn il-ħtieġa ta' speċjalizzazzjoni u rrid ngħid li l-imħallfin qegħdin jaqblu li l-kawżi jsiru iktar speċjalizzati.

Anke huma għandhom bżonn jispeċjalizzaw.

B'hekk qed tiġi proposta tibdila radikali fil-formazzjoni tal-qrati tagħna.

Qed ngħidu li l-qrati tagħna m'għandhomx jibqgħu prim'awla u sekonda awla, imma li jkollna biss qorti ċivili maqsuma f'numru ta' diviżjonijiet.

Irid ikollna d-diviżjoni ċivili, diviżjoni kummerċjali u diviżjoni tal- ġurisdizzjoni volontarja - jiġifieri s-sekond'awla jew dak li ħa jibqa' minnha.

Hemm id-diviżjoni ta' min ikun duty judge - jiġifieri min ikun għassa minħabba l-atti - u d-diviżjoni tal-familja.

Hawn huwa importanti li ngħid li dan huwa l-att ta' statutorju li taħtu ħa nwaqqfu l-emendi kollha li għandna bżonn biex inwaqqfu l-liġi tal-familja.

Ladarba jgħaddi dan l- att, għaliex numru ta' emendi li għandna qed isiru permezz ta' regolamenti nkunu nistgħu nħaddmu u nwaqqfu l-qorti tal-familja li bdejna niddiskutu diġa'.

Hawnhekk għandna l-enabling acts.

Għandna numru ta' emendi li jagħtu l- poteri li jsiru r-regolamentazzjonijiet għall-qorti tal-familja u ladarba nistrutturaw l-annexe preżenti biex ikollna l-post fiżiku fejn issir il- qorti tal-familja nkunu nistgħu verament inwaqqfuha.

Qed ngħid pubblikament li l-għan tal-gvern huwa li sa l-aħħar ta' Marzu tas-sena d-dieħla ikollna l-qorti tal-familja funzjonanti.

Jekk nistgħu, nagħmluha qabel iżda dan jiddependi mit-tenders.

Għedt ukoll li l-organizzazzjoni sħiħa tal-qrati wkoll ħa tittieħed minn hawnhekk bil-kodiċi u se niddependu iktar fuq regolamentazzjoni permezz ta' legal notices.

Din qiegħda ssir għaliex għandna affarijiet bħal meta jinfetaħ ir-reġistru u ma jidhrilniex li kull darba għandna bżonn niġu f'dan il-parlament.

Affarijiet bħal dawn jistgħu jiġu regolati b'legal notice u allura fil-parlament irridu niġu bl-eċċezzjonijiet.

Irrid ngħid ukoll li dawn l-emendi qegħdin fir-raba' draft tagħhom u ħafna minnhom huma simili.

Flimkien mar-regolamenti kollha dawn huma maħsubin li jinħarġu u jiena għaddejthom lill-oppożizzjoni xhur ilu biex tkun tista' tarahom qabel.

It-tielet grupp ta' emendi jaffettwaw il-proċedura tas-smiegħ tal-kawżi.

Irrid ngħid li hawnhekk qgħadt attent ħafna illi jkolli l-qbil tal- ġudikatura u li dak li hawn hawnhekk hu kollu mfassal fuq suġġerimenti li saru mill-ġudikatura stess.

Kważi kważi ma' rajtx id-drafts pero` l- proċeduri tas-smiegħ li ġew maqbula u li huma nseriti f'din il-liġi u b'mod addizzjonali fir-regolamenti ġew suġġeriti u approvati f'laqgħa li saret għall-ġudikatura.

Prattikament hawn qed ngħidu illi kważi fil-kawżi kollha jrid ikun hemm ħin stabbilit għal kull kawża.

Dan fil-maġġoranza tal-kawżi ċivili u se jkun hemm stadju ta' pre-trial quddiem il-masters.

Se jiġu definiti l-poteri tal-masters u mbagħad il-poteri tal-ġudikant li jiġi nominat wara l-masters.

Se jiġu definiti – ħaġa li m'għandna mkien – il- modi ta' kif jitqassmu l-kawżi bejn il-maġistrati u l-imħallfin.

Dan kollu sar - nerġa' nsostni - b'indikazzjonijiet ċari ta' kif xtaqet il-ġudikatura stess.

Jien nemmen li waħda mir-raġunijiet li l-emendi li saru fl-1994 ma ħadmux kienet li l-ġudikatura stess ma qablitx magħhom u allura rrid bħala premessa nibda billi nkun żgur li taqbel ma' dawn.

Jiena nieħu gost li qed nippreżenta sistema li l-ġudikatura stess irrakkomandat u fasslet u allura issa nippretendi illi l-ġudikatura stess timplimentaha.

Hemm numru ta' emendi oħra, Mr Speaker, illi jeffetwaw il-mod kif isir il- proċess.

Se ndaħħlu regola illi evidenza permezz ta' video compressing tista' tiġi ammessa.

Se nbiddlu wkoll is-sistema ta' kif isiru n-notifiki ta' l-atti prinċiparjament billi nestendu l-kunċett li diġa` jeżisti.

In- notifika ssir permezz tal-posta reġistrata u se tiġi estiża wkoll biex barra s-servizz tal-posta nkunu nistgħu nilliċenzjaw persuni oħra privati biex iservu ta' pustiera.

Ir-raba' sett ta' emendi jolqot problema li jien nemmen li hija waħda mill- problemi kbar li jeżistu fil-qorti u allura l-eżekuzzjoni tal-mandati u l- proċess tas-subasti.

Jiena ninsab totalment insodisfatt bis-sistema ta' llum u naħseb li hija sistema li tħajjar il-korruzzjoni u li kulħadd jabbuża minnha.

Ma rridx noqgħod nispeċifika imma naħseb li kull settur jabbuża minnha.

Din hija sistema illi l-inqas li taqdi hu lil min jagħmel il-mandat.

Għal diversi raġunijiet storiċi ta' kostum u ta' użanza, din hija sistema magħmula biex tisfrutta lil min jagħmel il-mandat.

Hawnhekk qegħdin nipproponu sistema li qablu magħha kemm il-prokuraturi legali kif ukoll l-avukati bil-kmamar rispettivi tagħhom.

Malli wieħed jagħmel mandat ta' qbid eżekuttiv awtomatikament iwassal għas-subasta b'mod awtomatiku mingħajr ma jkollu bżonn li jagħmel iktar rikorsi, u mingħajr il-bżonn ta' iktar notifiki.

Dan isir mingħajr il-bżonn ta' ħlasijiet addizzjonali anke fejn ikun hemm il-konfiska ta' l-oġġetti mal-ħruġ tal-mandat ta' qbid eżekuttiv.

Ma rridux nibqgħu bil-farsa li għandna llum fejn imur il- marixxal jikteb fuq biċċa karta u ma jsir xejn sakemm xi darba ssir is- subbasta.

Qed indaħħlu l-mandat ta' qbid eżekuttiv fuq il-proprjeta`.

Teknikament illum ma jeżistix.

Dan jeżisti b'mod indirett pero` llum ma nistax naqbad proprjeta`.

Nista' naqbad proprjeta` iżda ma jeżistix il-mandat biex naqbad il-proprjeta`.

Hawnhekk qed indaħħlu l-kunċett tal-mandat ta' qbid tal- proprjeta` biex wieħed jiddeskrivi ipoteka.

Illum wieħed jiddiskrivi l- ipoteka u ma jagħmilx il-mandat ta' qbid.

Hawnhekk qegħdin norbtu l-mandat ta' qbid mas-subasta.

Fil-każ ta' qbid kawtelatorju qegħdin intellgħu l-ammont għal-Lm1,500.

Dan ifisser li minn Lm1,500 m'għandux jinħareġ il-mandat ta' qbid kawtelatorju.

Qed naqblu wkoll fuq il-każ tal-mandat ta' sekwestru fil-preżunzjoni.

Illum il-preżunzjoni hi li wieħed m'għandux flus u allura ta' min jiġi sekwestrat.

Illum se naqilbu din il-preżunzjoni.

Mil-lat amministrattiv se nneħħu l-ħtieġa ta' prologi ta' mandati.

Ladarba wieħed jagħmel mandat, sakemm tinqata' l-kawża mhux se jeħtieġ prologi.

Ċertament, Mr Speaker, hemm numru kbir ta' emendi oħra.

Hemm numru kbir ta' emendi tekniċi li iktar jinteressaw lill-membri ta' dan il-parlament li huma avukati milli lill-pubbliku in ġenerali.

Nerġa' ngħid li din m'hijiex liġi li se tirrivoluzzjonizza kollox.

Din ħa tirrevoluzzjonizza parti mill- proċedura li għandna.

Għad baqa' oqsma oħra li rridu nbiddlu pero` jiena nemmen ukoll li m'għandniex nagħmlu ħafna tibdil f'daqqa.

Nemmen li aħjar nikkonċentraw fuq tliet oqsma kull darba u nimxu fuqhom.

It-tliet oqsma li qed nikkonċentraw fuqhom hawnhekk huma l-organizzazzjoni tal-qorti u l- mandati u s-smiegħ tal-kawżi.

Dawn huma t-tliet oqsma l-iktar effettwati minn dawn l-emendi.

Ċertament - u dan qed ngħidu għall-benefiċċju ta' l- oppożizzjoni - m'hemm xejn imnaqqax fil-ġebel b'dawn l-emendi.

M'hemmx affarijiet ta' prinċipji kbar u dawn huma affarijiet ta' prattiċita' li wasalna għalihom wara ħafna diskussjonijiet mal-ġudikatura, ma' l-avukati u mal-prokuratur legali.

Jiena miftuħ beraħ għal kull proposta u emenda li tixtieq tressaq l-oppożizzjoni.

Ngħid biss illi l-fatt li hemm il-qbil fuqhom mill-players hija l-iktar ħaġa importanti.

L-emendi nfushom mhux l- aktar importanti.

Li hu importanti huwa l-fatt li hemm il-qbil tagħhom mill- kamra ta' l-avukati, mill-kamra tal-prokuraturi legali u mill-ġudikatura.

Li hemm qbil minn min iħaddimhom huwa l-ikbar awgurju ta' suċċess biex fl- aħħar mill-aħħar tidħol l-istrateġija in ġenerali.

L-ewwel oġġettiv li kellna kien li nkomplu nnaqqsu l-ammont ta' kawżi pendenti minn meta l- kawża tiġi ntrodotta sakemm kawża tiġi deċiża.

Sakemm kawża tiġi deċiża ż-żmien jonqos.

Kif diġa għedt 60% tal-kawżi li qed jidħlu llum qed jinqatgħu f'inqas minn disa' xhur.

L-oħrajn għadhom qed idumu u għandna numru ta' backlog li m'huwiex aċċettabbli.

Barra minn hekk għandna l-problemi fil-qrati ta' l-appelli ċivili tagħna.

Dan kollu jrid ikompli jgħin l-istrateġija li ma tagħtix ir-riżultati fi żmien sena.

Hawn qed nirreferi għal dik li nafuha bħala prim'awla fil-qorti ta' l-appell li trid tkompli tibni biex tagħmel ħajja iktar faċli kemm lill-ġudikatura, kemm lill-avukatura u kemm lill-prokuraturi legali biex fl-aħħar mill-aħħar iċ-ċittadini tagħna jkollhom rikors mill-qrati tagħna u ġustizzja iktar malajr.

Mr Speaker, nagħlaq billi nagħmel appell wieħed.

Jeħtieġ li pajjiżna jifhem li m'hemmx biss il-qrati.

Illum bis-saħħa taż-żewġ naħat tal-Kamra hemm ħafna mezzi ta' arbitraġġ.

Jien irrid nappella lill-prattikanti u lill-professjonisti legali u nħeġġiġhom biex iħarsu lejn dan il-qasam bis- serjeta` u jarawh bħala mezz alternattiv ta' kif isolvu l-problemi.

Ftit kellna każi fiċ-ċentru Malti għall-arbitraġġ, pero` l-ftit li kellna kienu suċċessi kbar.

Kellna każ ta' Lm0.5 miljun li ġie riżolt fi żmien tliet xhur.

Wieħed irid jimmaġina kemm kien idum il-qorti.

Naħseb li fi tliet xhur lanqas in-notifika taċ-ċittazzjoni ma kienet issir.

Sfortunatament la jien, la l-Onor.

Farrugia u lanqas l-avukati l-oħra li saru sas-sena l-oħra ma kienu jingħataw ftuħ għall-arbitraġġ u allura din forsi m'hijiex second nature għalina.

Għal ħafna, l-arbitraġġ huwa annimal ġdid u stramb.

Jekk m'aħniex se nsaħħu r-rikors maċ-ċentru Malti għall- arbitraġġ m'aħniex se nsolvu l-problema tal-qrati tagħna.

Ma nistgħux nibqgħu sejrin billi nibdlu l-qrati biss.

L-ebda pajjiż m'għamel hekk.

Fl- aħħar mill-aħħar l-istrateġiji ta' kull pajjiż kienu bħal ma qed napplikaw f'pajjiżna.

Dawn riedu joħolqu l-mezzi alternattivi ta' kif insolvu l- problemi.

Ma nistgħux nibnu dejjem fuq il-qorti u rridu nimxu lejn l- arbitraġġ u l-medjazzjoni sforzata.

Fl-aħħar mill-aħħar m'humiex in-nies li jiddeċiedu jmorrux arbitraġġ jew il-qorti imma dawn joqgħodu fuq il-parir tal-professjonist legali.

L-appell tiegħi huwa lill-professjonisti biex iħarsu bis-serjeta' lejn dan il-mezz ġdid li ġie offrut bil-kunsens ta' din l-Kamra.

Jien nemmen li dan hu importanti daqskemm huma l-qrati tagħna.

Dan huwa mezz iktar effettiv li huwa ħafna irħas mill-qrati tagħna u li jista' jaqdi lill-avukati wkoll.

Nemmen ukoll, Mr Speaker, li jekk nibqgħu mexjin f'din it-triq tal-building blocks immirati lejn l-istrateġiji li rridu nilħqu nistgħu nirbħu anke l- problemi li għandna fil-prim'awla tal-qorti.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Grazzi, Mr Speaker.

Għalkemm hawnhekk għandna abbozz li qiegħed hemm biex jimplimenta diversi miżuri li għandhom x'jaqsmu ma' proċedura ġudizzjarja u anke miżuri amministrattivi wieħed bilfors irid jara wkoll jekk dak li għadna kemm smajna huwiex ir-realta` li l-poplu Malti jistenna mill-amministrazzjoni tal-ġustizzja f'pajjiżna.

Kien proprju gvern Nazzjonalista li sentejn ilu ddeċieda li jgħolli t-tariffi tal-qorti u li issa kulħadd jaf kemm huma.

Ċertament li din tirrifletti wkoll fl- istatistika li għalkemm ġiet impoġġija fuq il-mejda tal-Kamra għadni ma rajthiex għax għadha m'għaddietx għandi.

Jien għandi xi statistika li għandha x'taqsam ma' kawżi fil-prim'awla tal-qorti ċivili.

Hawn qed nirreferi speċjalment għal dawk il-kawżi li huma intiżi biex wieħed jitlob sentenza biex ikun hemm specific performance jew deċiżjoni fuq dikjarazzjoni.

Qed nirreferi għal kawżi oħra simili li l-poplu Malti kien ikollu l-liberta` kollha jagħmel qabel ma għolew it-tariffi.

Qabel, wieħed kien imur quddiem din il-prim'awla u jippreżenta l-kawża bi ftit flus.

Illum nafu li kawża li qabel kienet tiswa Lm30 biex tiġi ppreżentata u mmexxija saret iktar minn Lm300.

Biex inkun eżatt din tiġi Lm306 biex tiġi ppreżentata.

Nieħu gost li l-ministru jurini l-istatistika iżda kulħadd jaf li l-istatistika tiddependi ħafna minn kif tiġi preżentata.

Wieħed jista' jippreżenta statistika u jara kemm kienu n-nies li kienu jieħdu l- passaġġ għall-prim'awla b'kapriċċ.

Jekk wieħed jidhirlu li għandu dritt ta' użu ta' bejt jew parti mill-użu ta' bejt u xi ħadd qed ifixxklu milli juża dan il-bejt, mhux kapriċċ li jkollu jmur il-prim'awla għaliex ma jistax imur quddiem il-maġistrat u lanqas quddiem it-tribunal tat-talbiet iż-żgħar.

Dan bilfors irid imur il-prim'awla.

Il-poplu Malti ġie kostrett li minħabba t-tariffi tal-qorti jaqta' qalbu biex jiftaħ kawża.

Mr Speaker, il-ministru għamlilna preżentazzjoni fejn qal li fl-ewwel sitt xhur ta' qabel ma għolew it-tariffi ġew ippreżentati b'kollox - jiġifieri kawżi quddiem il-maġistrati, quddiem it-tribunal tat-talbiet iż-żgħar u kawżi quddiem il-prim'awla - 3,100 meta nafu li dak iż-żmien – fis-sena 2000 – il-kompetenza tal-qorti tal-maġistrati u l-kompetenza tat-tribunal tat-tribunal iż-żgħar kienet kompetenza ħafna inqas mill-kompetenza tal- lum.

Dan għaliex il-maġistrati setgħu jisimgħu kawżi ta' kompetenza sa valur ta' Lm1,500 mentri t-tribunal tat-talbiet iż-żgħar kellu kompetenza li jisma' sa valur ta' Lm250.

Meta żdiedet il-kompetenza b'mod awtomatiku kellna ċaqliqa tal-kawżi u minn fuq niżlu isfel.

Dawk li kienu quddiem il- qorti tal-maġistrati - sa Lm1,500 - niżlu quddiem it-tribunal tat-talbiet iż-żgħar.

Hija ħaġa loġika li la ġara dan il-kawżi se jiżdiedu.

Mela t- tribunal tat-talbiet iż-żgħar, kif kien mistenni, żdiedlu ħafna l-load tal- kawżi li wieħed jistenna u għalhekk illum nafu li hemm iktar minn 1,600 kawża quddiem it-tribunal tat-talbiet iż-żgħar.

Fit-tribunal tat-talbiet iż-żgħar li żdiditlu l-kompetenza minn 250 għal 1,500 wkoll kien żieda fit- tariffi għaliex filwaqt li kawża kienet tiġi Lm2 jew Lm3, illum nafu li notifika waħda tiġi mhux inqas Lm16.

Irridu ngħidu li kien hemm ukoll l- awment fit-tariffa f'dak li għandu x'jaqsam mat-tribunal tat-talbiet żgħar u l-istess żidiet fit-tariffi li għandhom x'jaqsmu mal-qorti tal- maġistrati.

Il-ministru ħadhom globalment u ma qadtx jipprova jara x'inhuma l-kawżi dikjaratorji, ta' separazzjonijiet, ta' danni u oħrajn.

Irridu naraw kemm kien hemm kawżi ta' nies li weġġgħu fuq ix-xogħol u kemm tlestew kawżi minnhom.

Irridu naraw ukoll kemm kien hemm kawżi fuq spunt.

Il-ministru għamilhom kollha f'basket wieħed u qal li fis-sena 2000 kien hemm 3,100 u fl-ewwel sitt xhur sa Ġunju tas-sena 2002 kien hemm 2,700.

Hu qal li ġejna kważi l-istess.

Hu ddeċieda hekk iżda r-realta' m'hijiex hekk.

Biex nibdew irridu ngħidu li kien hemm tnaqqis ta' 400 kawża u meta wieħed janalizzahom tajjeb isib li l-kawżi li daħlu fil-prim awla kienu ħafna inqas mill-kawżi li kienu jidħlu qabel ma għolew it-tariffi.

Il-ministru qal li kien hemm qbil minn kulħadd dwar dawn l-emendi u għal din niġi iktar 'il quddiem fid-diskors tiegħi.

Jekk nieħdu kemm daħlu kawżi quddiem il-maġistrati insibu li dawn niżlu għaliex żdiedu l-kawżi quddiem it-tribunal.

Jekk wieħed jara sew x'inhu jiġri fil-qorti jsib li dak li qed jissejjaħ ċaqliq kbir ta' kawżi li spiċċaw quddiem it-tribunal tat- talbiet iż-żgħar huwa litteralment pandemonju sħiħ.

Dan irrid ngħidu mingħajr ma nnaqqas mill-mertu u l-kapaċita' tal-ġudikanti f'dawn it- tribunali li qed jagħmlu xogħol kbir.

Jien insellmilhom minn hawn għax- xogħol kbir li qed jagħmlu u li ġieli jagħmluh f'kundizzjonijiet diffiċli.

Ġie li lanqas ikollhom min jgħajjat il-kawża, speċjalment issa meta bdew in- nofs ta' nhari u dan nista' ngħidu bħala avukat bħal ma jistgħu jikkonfermawh avukati minn naħa l-oħra.

Ġieli jkun hemm seduti mħassrin mill-ġudikanti f'dawn it-tribunali għaliex ma jkollhomx l-istaff kollu hemm.

Hemm ukoll min jiddeċiedi li jimxi, imma l-verita' hi li issa fil- prim' awla fejn għandna numru kbir ta' mħallfin, naqas ix-xogħol għax hemm il-kawżi b'lura u ġodda ftit deħlin.

Fil-qorti tal-maġistrati ta' kawżi ċivili, x-xogħol naqas għaliex mhux qed jidħlu kawżi daqskemm kienu jidħlu qabel ma għolew it-tariffi.

Issa nafu li hemm kompetenza sa Lm1,500 li ħafna minnhom kienu jidħlu quddiem il-qrati tal-maġistrati u sa ftit snin ilu kienu wkoll jidħlu fil-prim awla.

Dawn spiċċaw kollha quddiem part-time adjudicators li fil-maġġoranza tagħhom huma avukati.

Il-maġġoranza tax- xogħol ċivili ġie fuqhom u dawn lanqas għandhom awla fejn jaħdmu matul il- ġurnata imma bilfors irid jaħdmu min-12:30 p.m. jew mis-1:00 p.m. 'l quddiem.

Din la hi sistema' effiċjenti għall-poplu Malti u lanqas għalihom infushom.

Ladarba għandna dawn it-tribunali u la tajnihom din il-kompetenza li u żidniha b'1,500 irridu nipprovdulhom ukoll spazju biex ikunu jistgħu jagħmlu x-xogħol tagħhom mid-9.00 a.m. 'l quddiem ukoll.

Ikun hemm listi ta' dawn is-seduti u ġieli jkun hemm erba' u anke ħames ġudikanti fl-istess ġurnata.

Din hija r-realta'.

Illum kulħadd jaf li l-kritika tagħna dwar it-tariffi kienet ġustifikata.

Anke l-Kamra ta' l-avukati taqbel.

Fil-bidu konna nisimgħu ħafna kliem u kulħadd kien qisu fis-sakra, imma issa li daħlu fis- seħħ nafu x'isarrfu.

Min-naħa ta' l-oppożizzjoni għamilniha ċara anke pubblikament li rridu naraw li ma jibqax iżjed hardship fuq il-poplu Malti speċjalment għal dawk li ma jistgħux iħallsu dawn l-ispejjeż kbar fil-qrati tagħna biex imexxu l-kawżi tagħhom.

Il-mexxej tagħna għamel dan il-punt b'mod ċar.

Bħala partit fl-oppożizzjoni aħna kommessi li għada pitgħada se nkunu n-naħa l-oħra u li l-ewwel eżerċizzju kbir li jrid isir huwa li jiġu riveduti dawn it-tariffi biex il-poplu Malti ma jbatix.

Id-diskors ma jridx ikun li l-kawżi baqgħu l-istess iżda jrid ikun fis-sens li nerfgħu ir- responsabbilta' u naraw li l-qorti tkun aċċessibbli kemm għal min hu kbir u kemm għal min hu żgħir.

B'hekk kulħadd ikollu aċċess għall-ġustizzja.Dan nagħmluh biex inkunu qegħdin fil-proċess soċjali wkoll.

Din hija r- responsabbilta' ta' gvern serju.

Kien hemm diversi okkażżjonijiet fejn aħna u oħrajn appellajna lill-ministru biex jerġa' jirrevedi dawn it-tariffi.

Waqt id-diskors tiegħu semma' l-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal- ġustizzja.

Fir-rapport tas-sena l-oħra, l-president tal-kummissjoni għamel ir-rakkmandazzjonijiet tal-kummissjoni fejn issuġġerixxa li almenu t- tariffi jiġu riveduti għal min ġie mdaħħal il-qorti anke jekk ma riedx.

Dan mhux qed ngħiduh aħna iżda l-kummissjoni.

Il-ministru jidher li hu ferħan li qed iżomm sod fuq id-deċiżjoni li ħa speċjalment għad-detriment taż-żgħir.

Dan mhux se ngħidu għal min hu b'saħħtu.

60% jew 70% tal-kawżi huma tal-kumpanniji l-kbar bħal Vodafone u oħrajn li jiġbru kreditu minn nies li mhux qed iħallsu l-kontijiet.

Bħalissa dawn il-kawżi qed jiżdiedu peress li m'hawnx ħafna flus fl-idejn u dak li jkun qed jipprova jeħles id-debitu.

Tajjeb li nisimgħu diskors fuq kemm iridu li l-qorti tkun effiċjenti u li jkollha sistema ta' clearance u rinfurzar tajba.

Tajjeb li nappellaw li l- qorti jkollha tqassim aħjar u li jkun hemm staff effiċjenti, li l- ġudikatura tkun tajba u li jkollha l-apparat biex taħdem.

Dan hu kollu tajjeb imma mhux kollox miexi kif qed jgħid il-ministru.

Jekk hemm xi ħaġa li bilfors trid issir speċjalment fiċ-ċivil, din hija li wieħed jgħarraf ix-xhieda biex tidher fl-awla meta tkun se tinstemgħa l- kawża quddiem l-imħallef.

L-ewwel ħaġa n-notifika ta' xhud hija ta' Lm3.

Jekk wieħed iħarrek tmien xhieda diġa jkun ħallas Lm24.

Qed ngħid dan għax kemm il-darba qaluli li kien hemm xhieda li ma ġietx notifikata.

Naf ċert li l-ministru għamel aċċenn għaliha u naħseb li wasal iż-żmien li jsir xi ħaġa biex fejn tidħol in-notifika tal-parti ikun hemm sistema ta' iktar effiċjenza.

Kultant ikun hemm in-notifiki lesti u x-xhieda tkun qegħda hemm filwaqt li d-deputati u l-leġislaturi li suppost ikunu qegħdin ma' l-imħallef jew ma' maġistrat jissejħu għal xi kors filgħodu u l-maġistrat ikollu jgħid lin- nies li ma jistax jisma' l-kawża.

Jien nistaqsi jekk hix effiċjenza li dawn jissejħu għall-kors waqt il-ħin tax-xogħol.

Tajjeb li sar eżerċizzju biex naraw li jkun hemm aktar effiċjenza fil- proċedura ċivili u fil-proċedura ċivili li tapplika għall-proċedura kriminali.

Nafu li hemm parti mill-kodiċi ċivili li tapplika għall-kodiċi kriminali.

Smajt lill-ministru jgħid li l-players kollha qablu.

Issa jien naf bħalma jaf hu li hemm diversi klawsoli li qegħdin jiġu emendati fil- proċedura ċivili.

Se mmur mill-ewwel fuq waħda li ma semmiex.

Jien qgħadt attent għax ftit li xejn daħal fihom dawn u ħa nibda nidħol fihom jien.

Waħda milli ma semmiex u qegħda hemm hija dik fuq il-kwestjoni tal- ġudikatura.

Naqbel mal-ministru li dawn għandhom jaħdmu bħala team, imma mhux kulħadd lest biex jaħdem bħala team.

Mhux kulħadd għandu l-istess karattru li jaħdem f'teamwork, pero` ċertament l-ispirtu għandu jkun hemm.

Waħda mill-affarijiet li hija ovvja, Sur President, hija meta imħallef jiġi maħtur.

Dan jiġi maħtur skond l-istess klawsoli u skond l-istess direzzjoni tal-Kostituzzjoni ta' pajjiżna u jieħu l-flus talli jservi ta' mħallef apparti li huwa assigurat fil-fond konsolidat.

Dan huwa protett bil- kostituzzjoni ta' pajjiżna u l-ministru jaf li parti ġejja mill-fond konsolidat u parti huwa allowance.

Il-ministru semma' karozza, telefon u mobile.

Dawn kollha huma parti mill- pakkett li jingħataw minħabba s-security of tenure u li l-ġudikant ikollu l- indipendenza biex ebda deċiżjoni fl-eżekuttiv ma tinfluwenzah.

Jekk hemm xi ħaġa li qegħda ċara fir-referenza tal-ġudikanti huwa l-artiklu 107 tal- kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Dan jgħid li l-imħallfin u l-membri tal- ġudikatura jkunu ġew mogħtija dak is-salarju u l-kundizzjonijiet ta' servizz li bihom ikun beda`.

Jekk jinħatar imħallef illum jingħata l- kundizzjonijiet u s-salarji li jkun hemm illum.

L-ewwel ħaġa rrid ngħid li ma hu veru xejn li dak li għandu x'jaqsam ma' dawn l-emendi l-ġodda kien hemm qbil fuqu minn kulħadd.

Fl-appendix tar- rapport dwar il-law courts administrative reorganisation process jgħid li hemm dan il-court group fejn semma l-membri li huwa nnomina.

Dan jgħid hekk:

"The group has also endorsed the relative amendments except that the juridical entered a reservation regarding the amendment to section 16 regarding other activities of the juridical.".

Jidher li mhux fuq kollox kien hemm qbil.

Ċertament fuq artiklu 16 tal- proċedura ċivili ma kienx hemm qbil, u ma kienx hemm qbil għaliex hemm indikat li: "l-imħallfin u l-maġistrati ma jistax ikollhom ebda professjoni, negozju jew kummerċ, jew li jkollhom kwalunkwe kariga oħra jew pożizzjoni temporanja jew volontarja minn barra kariga ġurisdizzjarja f'qorti internazzjonali jew fit-tribunal b'ħatra ta' eżaminatur fl- istabbilimenti pubbliċi ta' l-edukazzjoni, b'ħatra li hija ta' xorta onorarja u kwalunkwe ħatra oħra stabbilita` bil-liġi li tipprovdi espressament għall-possibilita` tan-nomina tagħha.

Meta wieħed jaraha l- ewwel darba jaqbel magħha.

Ċertament hemm etika li trid tiġi regolata fil- konfront tal-ġudikanti, u din l-etika` jirregolawha huma stess u l- kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Din tirregola l-etika`, l- imġieba u l-komportament ta' l-imħallfin u l-maġistrati u tgħid kif għandhom iġibu ruħhom ma' xulxin mal-pubbliku, mas-soċjeta' u oħrajn.

Din hija ta' importanza kbira tant li huma stess għandhom etika` li jimxu fuqha.

Sa April tas-sena 2000 kien hemm qbil bejn l-imħallfin u l-maġistrati - u dan qablu miegħu il-partijiet - li jkollhom kodiċi ta' etika` għal fejn għandu x'jaqsam il-komportament ta' mħallef u maġistrat.

Huwa importanti li l-popli Malti jkun jaf x'jirregola imħallef u maġistrat u li ċertament ħadd m'għandu jipprova jindaħal fl-indipendenza tiegħu biex iservi sew bħala membru tal-ġudikatura ta' pajjiżna u sew bħala parti mis-sistema` ġudizzjarja ta' pajjiżna.

Dawn kellhom dan ir-regolament etiku li jgħid hekk:

"..il-ġudikanti ma jista' jkollhom ebda kariga oħra mal-gvern bi ħlas ħlief dawk li huma espressament permessi mil-liġi."

Huma stess sa April tas-sena 2000 kienu qegħdin jaqblu li ma jkollhom ebda kariga oħra mal-gvern bi ħlas.

Dan jirrifletti tajjeb, Sur President, anke ma dak li huwa stabbilit b'mod internazzjonali.

Kien hemm pressjoni jekk mhux impożizzjoni biex din il-kodiċi ta' etika tal-ġudikatura terġa` tiġi mill-ġdid riveduta.

Is-sena l-oħra dawn ġew mistiedna biex ikunu preżenti biex jiġi ppreżentat kodiċi ta' etika` għall-ġudikanti kif suppost ġie approvat mill-istess kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Jekk hemm xi ħaġa li l-players għandhom jaqblu fuqha hi li jagħmlu parti mid- deċiżjonijiet ta' dak li jindirizza lilhom.

Kontrarjament għal dak li tana x'nifhmu hawnhekk il-ministru - li hawnhekk kulħadd qabel ma' dak li qed jipproponi - żgur li għal dan l-artiklu 16 li għadni kif qrajt kien hemm oppożizzjoni.

Fuq dan l-artiklu ma kien hemm l-ebda qbil la minn court group u lanqas mill- membri tal-ġudikatura - kemm imħallfin u kemm maġistrati.

Hawnhekk qed insemmi l-fatti.

Hawnhekk għandi ittra li se npoġġi fuq il-mejda tal- Kamra ffirmata mill-membri tal-ġudikatura kollha.

Hawnhekk qed nara diversi firem ta' imħallfin inkluż ukoll il-Prim Imħallef preżenti u ta' maġistrati fejn fl-10 ta' Mejju kitbu lill-Eċċellenza tiegħu l-President ta' Malta, li wara li bħalha kap ta' stat stedinhom biex ikunu preżenti.

Din kienet tgħid hekk:

"Nirreferi għall-istedina tiegħek tas-7 ta' Mejju..."

Din kienet sabiex huma jattendu għas-seduta tat-12 ta' Mejju li fiha kellu jiġi ppreżentat kodiċi ta' etika għall-ġudikanti.

L-istess imħallfin u maġistrati, kontrarjament għal dan li qegħdin nippruvaw nifhmu llum hawn - li qed naqblu ma' dan kollu - dehrilhom li ma kellhomx żmien biżżejjed biex ikunu jistgħu japprovaw u jaraw il-kontenut ta' dan il-kodiċi ta' etika u għalhekk kienu tal-fehma li s-seduta tiġi posposta u jkollhom l- opportunita` li jeżaminaw dak li qed jiġi ndikat lilhom bħala komportament etiku fil-konfront tagħhom.

Dan li għandna hawnhekk fl-artikolu 16 illum huwa rifless ukoll fl-artikolu 16 anke jekk saret din l-ittra.

Hawnhekk qed ngħidu kif għandu jiġi sostitut imħallef jew maġistrat.

Dan ma' jistax ikun membru ta' għaqda volontarja, lanqas jekk tkun il-legion of Mary.

Dan lanqas jista' jmur hemm biex jitlob qabel ma jagħti xi sentenza biex ikun żgur illi s-sentenza tkun ispirata u jkollha riflessjoni morali.

Dan lanqas jista' jgħallem l-Universita' anke jekk jirrifjuta l-onorarja.

Nafu li hemm minnhom illi ma jeħdux ċenteżmu mill-universita' imma jgħallmu hemmhekk.

Nafu li l-membri tal-ġudikatura taw kontribut kbir fil-progress kulturali ta' pajjiżna.

Issa dawn lanqas jistgħu jagħtu dan il-kontribut.

Jekk hemm imħallef li jmexxi banda u mexxa 'l quddiem l-apprezzament mużikali u kulturali u anke żamm l-għaqda taż każin, taħt artikolu 16, ma jistax jagħmel hekk aktar.

Mr Speaker, filwaqt li huma jifhmu li għandu jkun hemm komportament etiku korrett li għandu jkun parti mir-regolamentazzjoni li jagħmlu huma u li għandu jkun serju, dawn l-impożizzjonijiet ma jgħinux.

Meta dawn iltaqgħu qalu illi jaffermaw illi r-regolamentazzjoni dettaljata għall-kondotta m'għandhiex tkun kwestjoni ta' leġislazzjoni bħalma qed tiġi imposta hawnhekk imma għandha tkun regolamentazzjoni illi jagħmlu bejniethom bħala kodiċi.

Jekk ikun hemm bżonn tittieħed azzjoni wkoll u aħna bħala oppożizzjoni nemmnu li din tista' ssir.

Waħda mill-affarijiet li tista' ssir hi li mill-istess ġudikatura jkun hemm sotto-kumitat biex jara kif ikun hemm l-aħjar kodiċi ta' etika bejniethom li jgħid kif għandhom iġibu ruħhom u kif għandhom imexxu l-funzjoni tagħhom mingħajr ma jkunu qegħdin jagħmlu affarijiet kontra l-istess spirtu bħala membri serji tal-ġudikatura f'pajjiżna.

Jista' jkun hemm ukoll sotto-kumitat mill-istess kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Bħala oppożizzjoni nemmnu li jista' jsir hekk imma ma nemmnux li dan għandu jiġi impost b'liġi u dan mhux qed ngħiduh għax irridu ngħidu hekk, imma qed ngħiduh anke fid-dawl ta' xi jsir barra minn xtutna.

Filwaqt li qed nitkellmu fuq karigi internazzjonali fil- qorti internazzjonali aħna naraw ukoll xi jsir fil-kamp internazzjonali f'dak li għandu x'jaqsam mal-judiciary conduct.

Bħalma naf ċertament li għandu l-ministru, hawnhekk għandi quddiemi l-Bangalore draft.

Dan huwa judicial group li jiltaqa' b'mod regolari biex jara li tissaħħaħ l- integrita` ġudizzjarja b'mod internazzjonali u dan japplika wkoll għall- membri tal-ġudikatura fil-livell domestiku u allura japplika wkoll għal pajjiżna.

Hawn qed nagħmel riferenza għal dak li sar riċentissimu.

L-ewwel laqgħa li saret tal-code of judiciary conduct kienet fi Vjenna f'April tas- sena 2000 u minn hemmhekk baqa' jsir ix-xogħol sakemm ħareġ dan li ngħidulu Bangalore draft.

Bangalore huwa post fl-Indja u allura ħa l-isem tal- pajjiż.

Dan il-Bangalore draft fost l-affarijiet li ġew dikjarati li jista' jew ma jistax jagħmel imħallef jgħid hekk:

"A judge may speak publically on non-legal subjects and engage in historical, educational, cultural, sporting or like social and recreational activities, if such activities do not deduct from the dignity of the judicial office or otherwise interfere with the performance of judicial duties in according with this code.

He may partecipate in civil and charitable activities that do not reflect adversity on the impartiality or interfere with the performance of judicial duties.".

Din id-dikjarazzjoni hi magħmula f'livell internazzjonali jiġifieri jkun hemm forum li jiltaqa' u jiddiskuti.

Issa jekk wieħed jara artikolu 16, filwaqt li jgħid li l-ministru għandu raġun jgħid li m'għandux ikun hemm ġudikant li jmexxi kumpannija, jgħid ukoll li dan imur kontra l-ispirtu ta' dan il-forum.

Etikament irid ikun hemm regolamenti u dan nifhmuh.

L-imħallef qed jieħu s- salarju mill-fond konsolidat li ma jistax jintmiss u l-allowances, karozza u telefon li fuq kollox il-ministru jista' jneħħi u jwaqqaf.

Anke hawn insibu r-rabta ta' l-eżekuttiv li b'xi mod indirett qed jikkontrolla l- istess metodu tal-ġudikatura.

Huwa aktar tajjeb li waqt li l-imħallef jagħmel xogħlu b'mod effiċjenti ikollu fuqu l-prim imħallef li jara li kulħadd qed jaqdi dmiru kif għandu jkun.

Jien ma nistax nifhem x'kunflitt ta' nteress jista' jkun hemm jekk imħallef ikun qed jgħallem l-universita' jew jieħu sehem f'xi għaqda voluntarja, banda jew xi attivita' sportiva bil-possibilita' li jdaħħal aktar dixxiplina.

Semmejna l-Bangalore draft imbagħad għidna li l-imħallef Malti ma jistax jieħu sehem f'għaqda voluntarja.

Dan kollu jikkontradixxi dak li qed jiġri f'pajjiżna f'livelli oħra.

Hawnhekk insemmi min għandu salarji u pakketti kbar u ħoxnin ħafna.

Dawn in-nies mhux talli m'hemmx kodiċi tal-etika għalihom, talli m'hemm ebda kontroll fuqhom.

Dawn qegħdin litteralment jitħallew jagħmlu li jridu f'pajjiżna b'konflitt ta' interess bl-iktar mod sfaċċanti.

Jiena għandi lista ta' nies hawnhekk imma qabel irrid nuri x'jiġri f'pajjiżi oħra.

In-nazzjonalisti tinteressahom ħafna l-Unjoni Ewropea.

Jekk hemm pajjiż li jiftaħar li huwa l-qalb tal-Unjoni dan huwa l- Belġju.

Jekk nieħdu l-Belġju insibu l-corp of arbitration for sports.

Dan m'għandu x'jaqsam xejn mal-kawżi iżda mal-membri tal-ġudikatura li għandhom attivitajiet sportivi.

Fil-Belġju wieħed mill-aħjar imħallfin li hemm - ċertu Guido De Creil - barra li huwa sitting judge huwa membru fil-corp of arbitration for sports.

Għandi lista ta' mħallfin li jagħmlu l-istess fi New Zealand u l-Awstralja.

B'dan l-artikolu qed indaħħlu sistema ta' diskriminazzjoni bejn membri u membri.

Għandna lista ta' nies li jistgħu jagħmlu li jridu f'pajjiżna u għandna nies li riedu jagħmlu l-ġid u għax jifformaw parti mill-ġudikatura llum qed niġu imposti li ma jidħlux f'attivitajiet simili.

Ċertament naqbel u hekk għandu jkun illi dawn m'għandhomx ikunu nvoluti fil-ħajja politika ta' pajjiżna imma kap ta' dipartiment jista' joħroġ għall-elezzjoni tal-kunsilli lokali u għall- partit politiku.

Mela din hi aċċettabbli u membru tal-ġudikatura lanqas jista' jkun membru temporanju ta' għaqda voluntarja minħabba din l-emenda.

Jien nista' ngħid li din tmur kontra l-Kostituzzjoni għax il-liberta' ta' l- espressjoni ma tinkludix il-kliem biss.

Jiena jista' jkolli liberta' ta' assoċjazzjoni u naqdi dmiri b'mod korrett fil-ġudikatura.

Dan qed jiġi ristrett u m'hemmx qbil ma' kulħadd.

Il-ministru seta' qalilna mill-bidu li ma qablux fuq parti mill-emendi u b'hekk kien ikun ċar anke jekk jixtieq idaħħal din l-emenda xorta.

Kien hemm mill-membri tal-ġudikatura li ġie maħtur f'Mejju, min ġie maħtur għaxar snin ilu u min ġie maħtur sitt snin ilu bil-kundizzjonijiet kif kienu dakinhar.

Fost il-kondizzjonijiet hemm li l-istat ikun aċċettaħ ladarba jkun tah il-kariga ta' imħallef jew ta' maġistrat kif inhu u b'li kien.

Illum b'dan l-artikolu 16 il-ġdid qed ngħidu li b'mod indirett, fin u sottili ħafna, dawk il-kundizzjonijiet li telaq bihom se jinbidlu.

Hawn l-eżekuttiv ikun qed jilgħab logħba perikoluża, Mr Speaker.

Aħna bħala Partit Laburista qed nagħmluha ċara illi meta nkunu fil-gvern artikolu 16 mhux se nħalluh kif inhu.

Dan qiegħed jiddiskrimina u japplika żewġ kejliet ma' min suppost għandu jitħalla indipendenti sakemm iġib ruħu sew u jipparteċipa fir-regolamenti ta' ġudikant.

Ma nistgħux nibdlu xi ħaġa li hi aċċettata b'mod internazzjonali.

Dan għandu jitħalla kif inhu.

Jekk xejn għandu jsir ma' min se jilħaq imħallef issa.

Fil-klawsola li hemm fuq in-negozju rrid nistaqsi jekk allura ġudikant jistax ikollu l-ishma fil-BOV.

Wieħed irid jaraha x'irridu nfissru b'negozju jew kummerċ.

Dan l-artikolu jfisser li jekk bħal ħafna nies, il- ġudikant ikollu l-ishma f'bank ma jkunx jista' jinnegozjahom.

Hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq nazzjonalisti li jagħmlu li jridu iżda fuq il-ġudikanti.

Is-Sur Marin Hili mill-freeport ta' Malta mar jixtri biċċa mill-freeport ta' Venezja u qal li dan ma jaffetwax lil pajjiżna għaliex hemmhekk jidħlu ċertu containers u hawn ma jidħlux.

Kif qed jgħidli sieħbi Evarist Bartolo hemmhekk il-containers jidħlu bil-gondola u hawnhekk jidħlu bil-vapuri l- kbar u allura m'hemmx konflitt ta' interess.

Hemm lista ta' nies illi għandhom kunflitt ta' interess u ħadd ma jsemmihom.

Hawnhekk mhux qed nitkellem fuq ġudikant li jkun jagħmel parti minn banda biex ikompli jżomm il-kultura ta' pajjiżna u fl-istess ħin jagħmel xogħlu b'mod korrett fil-qrati tagħna.

Hemm min qiegħed fl- awtorita` tat-turiżmu u juża l-faċilitajiet tal-VIP għal raġunijiet li jafhom hu.

Hawnhekk m'għandniex kunflitt ta' interess.

Għal dawn in-nies jidher li m'hemmx bżonn issir kodiċi tal-etika għax huma nazzjonalisti protetti.

Aħna mhux fuq dan qed nitkellmu u għalhekk m'għandniex indaħħlu din il-maskla ta' l-eżekuttiv.

La jien u lanqas ħadd li hawn fil-bank ta' l- oppożizzjoni ma jrid ikun parti minn dan.

Din qed nagħmluha b'dikjarazzjoni.

Il-partit Laburista li fi ftit xhur oħra se jkun fil-gvern se jneħħi dan l- artikolu.

Irridu nemendawh biex jagħmel sens u jkun jirrifletti responsabbilta` u juri li l-ġudikatura u l-maġistrati huma korp indipendenti mill-eżekuttiv.

Aħna mhux se nimponu affarijiet li b'xi mod jimpinġu fuq l-indipendenza tagħhom.

Jien qed ngħid li jrid ikun hemm sotto- kumitat bejnietna.

Wieħed jaħseb li mhux se niġu fi stadju ta' kumitat u nagħmlu l-emendi li għandna nagħmlu.

Ħa nagħmluhom u rrid ngħid li hemm ħafna x'nagħmlu.

Nixtieq nirreferi wkoll għal klawsola 57.

Illum daħħalna fenomenu ġdid.

Kulħadd kien jaf illi r-reġistru, l-uffiċjali u dak kollu li għandu x'jaqsam mal-qorti kienu fir-responsabbilta` diretta tar-reġistratur.

Fil- qorti ta' Malta qed ikun hemm proċessi mitlufin u ħadd ma jieħu r- responsabbilta`tagħhom.

Nistaqsi jekk ir-responsabilita' hux se tmur fuq ir- reġistratur jew fuq il-kariga l-ġdida tad-direttur ġenerali.

Illum hemm ħafna rjus ġol-qorti u l-affarijiet aktar tgerfxu.

M'hemm xejn x'jiddefinixxi r-rwol ta' dawn in-nies u nafu li issa qed indaħħlu dawn l- emendi meta n-nies diġa daħlu.

Artikolu 75 għandu emenda li tipprova tiddefinixxi r-responsabbiltajiet ta' dak li għandu x'jaqsam ma' l-amministrazzjoni tal-qrati tagħna biex ikun hawn iktar flessibbilta` amministrattiva.

Hawnhekk qed ngħidu ħafna kliem u meta niġu għall-fatti nsibu taħwid kbir.

Hemm ħafna proċessi mitlufin.

Hija tal-mistħija illi hemm dawn in-nies kollha fl-amministrazzjoni tal-qorti u hemm proċessi mitlufin.

Hemm min irid jagħmel appell u ma jistax għax il- proċess hu mitluf.

Din hi sitwazzjoni inimmaġinabbli.

Issa daħħalna l- fenomenu illi d-direttur ġenerali jiġi appuntat mill-prim ministru u se jkun b'mod amministrattiv responsabbli mir-reġistri, mill-arkivji, mill- call services u affarijiet oħra.

Dan se jibqa' hemm pero' ħa jkun hemm ieħor bħalu u ftit mir-responsabbiltajiet ħa jgħaddu għandu.

Wieħed jistaqsi jekk hux qed isir dan biex nappuntaw ċerti nies li rridu nappuntaw hemmhekk.

Wieħed jibda anke jistaqsi kif saru ċerti promozzjonijiet riċenti.

Kien hemm min kien ħaqqu l-promozzjoni ta' deputat amministratur.

Dawn huma nies kompetentissimi li għallmu oħrajn biex jibdew jiġru ġol- qorti.

Mela dawn ta' l-aħħar ħadu l-promozzjonijiet kollha dan is-sajf taħt il-gvern Nazzjonalista u dawk li għallmu u għandhom esperjenza kbira fil- qorti bi kredenzjali kbar ma' kull ġudikant li ħadmu miegħu spiċċaw mingħajr promozzjoni.

Nista' nimmaġina x'moral għandhom dawn in-nies.

Hemm persuna li tant għandha moral baxx li lanqas saret tingħaraf minn kif kienet.Dan li qed ngħid japplika wkoll għal artiklu 65.

Jien staqsejt fuq l-arkivji.

Diġa' għamilt domanda parlamentari dwar kemm ikun aħjar li l-arkivji jkunu mmexxija u mmaniġjati aħjar.

Jiena niftakar li sa ftit xhur ilu wieħed kien imur l-arkivji, jistaqsi liż-żewġ persuni li kien hemm għal sentenza u jimxi.

Wieħed minnhom illum miet.

Il-ministru jaf li llum biex wieħed isib sentenza jrid imur hu u jfittex fil-ħafna kaxxi u taħwid li hemm.

Din hija s-sitwazzjoni tal-qrati f'erba' snin ta' gvern nazzjonalista.

Jekk kawża tkun għalja trid tkun fuq.

Dan anke minħabba l-istudenti li jmorru jagħmlu r-riċerka.

Is-sitwazzjoni fl-arkivji hi mill-aktar diżastruża.

Artikolu 66 jgħid illi l-istess ministru jista' jappunta dik il-persuna biex taġixxi bħala direttur ġenerali.

Għalkemm għandha dawn il-kunflitti kollha jien se nsemmi l-pożittiv ta' dawn l-emendi wkoll.

Madankollu rrid nara għaliex meta niġu biex nirranġaw l-affarijiet jinqalgħu il-kunflitti.

Jekk hemm xi ħaġa li żgur ma kellniex nagħmlu hija li nżidu l-ispejjeż u għalkemm hawn m'hawnx żieda ta' spejjeż b'mod dirett, waħda mill- affarijiet li daħlet jew se jipprova jdaħħal il-ministru hija fl-artikolu l-ġdid 119 A. Din hi illi meta avukat jew il-persuna li tkun ma' l-avukat tippreżenta l-każ tagħha fiċ-ċivil din trid ukoll tippreżenta dawk il-kopji illi jkun hemm mal-kamra.

Din tirreferi għal "any judiciary act".

Issa l- ministru qed idawwar rasu u jgħid illi l-persuna għandha tippreżentahom.

Il- proċedura kif kienet sal-lum hi li l-kopji jsiru mir-reġistratur.

Wieħed kien jippreżenta dokument u jitlob notifika.

Illum qed ngħidu li din qed issir biex nevitaw li jsiru kopji.

Dan ifisser spejjeż.

Il-kawża fiha nfisha diġa' hi għalja u issa se nżidu dawn.

Jiena nippreżenta appell fil-qorti ċivili u issa ħa ndaħħlu regolament.

Din hi waħda mill-affarijiet li ċertament trid aktar ħsieb u attenzjoni.

Naħseb li hi xi waħda minn dawk li tkun għaddiet tard filgħaxija fost il- ġranet li ltaqgħu mal-ministru meta kienu għajjenin.

Ma nistax nimmaġina kif wara li l-appell ikun ġie ippreżentat se tkun ir-responsabbilta` tal- partijiet anke fl-ewwel darba li jivverifikaw id-data tal-ewwel smiegħ ta' l-appell.

Ma nafx kif jista' jkun li jiġri dan speċjalment għall-ewwel darba.

Ma nafx kif dan jista' jseħħ meta nafu li l-prassi dejjem kienet li għall-ewwel smiegħ il-partijiet jiġu notifikati mir-reġistratur.

Mela wieħed ikun ippreżenta l-appell fil-ħin sakemm ma jkollux il-proċess mitlub u jkun ħa ħafna xogħol biex ikun daħħlu.

Barra dan issa se jkollu jivverifika meta għandu d-data ta' l-appell.

Din hija xi ħaġa illi wieħed jikkritika b'mod oġġettiv għax dawn affarijiet m'għandhomx jiġru.

L-istess ħaġa ngħid fuq il-kwestjoni tas-servizzi.

Filwaqt li naqbel mal-ministru li verament trid issir xi ħaġa fuq il- kwestjoni ta' kif isir is-serving taċ-ċitazzjoni ta' kull att ġudizzjarju u kif isir l-istess mandat irrid nistaqsi x'irid ifisser b'"the possibility of private process service."

Jiena naħseb li wieħed għandu joqgħod attent illi ma jgħaġġilx biex idaħħal is-settur privat biex jagħmel dak li dejjem kien responsabbilta` ta' dawk li huma intrinsikament parti mis-sistema ġudizzjarja f'pajjiżna.

Filwaqt li nifhem il-preokkuppazzjoni rigward l- effiċjenza tas-serje ta' dokumenti fil-qrati tagħna, wieħed irid jara x'irid ifisser il-ministru meta jitkellem fuq liċenzjar ta' servizzi privati.

Meta wieħed jaqra sezzjoni 202 tal-kodiċi ċivili li qed inneħħu bħala emenda taqraha ikun ifisser li s-sistema tal-masters ħa tinqala minn dak li ftehmna u minn dak li wieħed kien jifhem li kien qiegħed inserit fil- kodiċi ta' proċedura.

Donnu jrid jgħid li din se tkun inserita f'xi regolamenti oħra.

Kif wieħed jista' jaħseb, jew se nneħħu għal kollox is- sistema' tal-masters għal kollox jew inkella hemm xi ħsibijiet għaliha li mhux qed jidhru hawn.

Dan għaliex artikolu 202 qed jiġi mħassar b'mod komplet.

Filwaqt li nifhem li waqt li l-avukati għandhom ikunu responsabbli għall-kawżi li għandhom ikollhom u li għandhom ikunu ppreparati għal dak illi jkun mistenni minnhom, bħal ma tagħmel il-bqija tal-ġudikatura, ma nistgħux nagħmlu l-affarijiet hekk.

Nirreferi wkoll għal artikolu 195(4) u qed nara kif se jiġi emendat.

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, ippermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Iva, nibqa' in possession.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali sabiex jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-kamra għal għal għada l-Erbgħa, 17 ta' Lulju, 2002, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Proċeduri fil-Qrati u fit-Tribunali –Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Kostituzzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Isports - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni. ------------------ Abbozz ta' Liġi dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li Jirregola Fondi Speċjali -Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immigrazzjoni – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Hawn rimarki?

Onor. Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, fil-ħin għad-dispozizzjoni tiegħi illum se nitkellem fuq erba' punti different u se nibda propjru mill- polemika li hawn dwar il-konflitt ta' interess li għandu s-Sur Marin Hili wara li xtara nofs l-ishma tal-port ta' Venezja.

Is-Sur Hili rreaġixxa u qal li m'hemmx konflitt ta' interess fil-fatt li hu għandu ħatra pubblika bħala chairman tal-korporazzjoni tal-freeport u fl-istess ħin għandu nofs l-ishma tal-kumpannija li tmexxi l-port ta' Venezja, ishma li hu xtara permess tal-kumpannija privata tiegħu għall-valur ta' kważi Lm4.5 miljun.

Mr Speaker, bir-rispett kollu lejn is-Sur Hili, jiena ma naħsibx li għandu jkun hu li jgħid jekk għandux jew le konflitt ta' interess f'dan il-każ.

Apparti minn hekk, is-Sur Hili jrid jispjega għalfejn jaħseb li m'hemmx konflitt ta' interess.

Min-naħa l-oħra jispikka l-iskiet tal-gvern - b'eċċezzjoni tal-Ministru tas-Servizzi Ekonomiċi - fuq din il-kwestjoni fejn għadu ma spjegax għalfejn m'hemmx konflitt ta' interess.

Fil-fehma tiegħi hemm diversi raġunijiet għaliex f'dan il-każ hawn konflitt ta' interess imma llum se nsemmi wieħed biss mingħajr ma nidħol fil-mertu ta' kif se jiżviluppa l-port ta' Venezja għaliex diġa` qed jgħidu li bl- involviment tas-Sur Hili fil-port ta' Venezja, il-pjani huma li l-port ikabbar id-dimensjoni internazzjonali tiegħu.

Veru li bħalissa l-port ta' Venezja kien qiegħed hemm biex jipprovdi s-servizzi tiegħu għal postijiet viċin jew fil-Veneto u għal pajjiżi qrib ta' dan ir-reġjun bħalma huma l- Kroazja u l-Islovenja pero` l-ħsieb hu li bl-involviment tas-Sur Hili, mis- sena d-dieħla, dan l-port beħsiebu jidħol fis-suq tal-containers - qasam li hu ġdid għalih – u beħsiebu wkoll jaħdem fuq rotot fil-Mediterran, fil- Lvant Nofsani u fil-Lvant Imbiegħed.

Jiġifieri jekk sa issa, kif spjega s- Sur Hili l-bieraħ, l-port ta' Venezja ħadem biss f'ċerti oqsma, mis-sena d- dieħla beħsiebu jidħol fil-qasam tal-containers u beħsiebu li fl-ewwel sena tiegħu, jaħdem fuq mitt elf contrainer bejn wieħed u ieħor.

Dan hu ppjanat li se jsir.

Interessanti nistaqsu wkoll jekk f'xi mument il-korporazzjoni tal-freeport ikkunsidratx li tixtri hi nofs l-ishma tal-port ta' Venezja.

Din hi mistoqsija importanti għaliex sentejn ilu, propju fl-24 ta' Mejju tas-sena 2000, il-freeport xtrat 40% tat-terminal tal-port ta' Brindisi u żviluppat relazzjoni ta' feeder service ma' dan il-port sabiex containers u merkanzija minn Brindisi jiġu hawn u ż-żewġ portijiet jikkoperaw flimkien fuq ir-rotot għall-Amerika ta' Fuq, għall-Ewropa ta' Fuq u għall-Asja.

Fil- każ ta' Venezja, kien hemm xi kunsiderazzjoni f'xi mument jekk il-freeport għandux jikseb nofs l-ishma tal-port ta' Venezja?

Importanti li jkollna tweġiba għal din il-mistoqsija.

Sur President, nagħlaq fuq dan is-suġġett billi ngħid li s-Sur Hili qal li jekk il-gvern jiddeċiedi li għandu konflitt ta' interess, hu se jirreżenja mill-freeport.

Dan juri biċ-ċar li l-ewwel lealta` tas-Sur Hili hi lejn l- ishma privati li għandu fil-port ta' Venezja.

Għandu kull dritt jagħmel dik l-għażla imma ma jistax ikun li jkun chairman tal-freeport u jżomm l-ishma tal-port ta' Venezja fl-istess ħin.

Dawn l-ishma setgħu faċilment - m'iniex se nidħol fil-mertu ta' jekk jikkompetux jew le, issa jew 'il quddiem, fuq l-istess rotot – inxtraw mill-Malta Freeport biex ukoll joffri feeder-service bħalma ġara fil-każ ta' Brindisi.

Fil-każ ta' Brindisi, l- ishma nxtraw mill-Malta Freeport filwaqt li fil-każ tal-port ta' Venezja, dawn inxtraw mill-kumpannija privata tas-Sur Hili u għalhekk jiena naħseb li huwa importanti li din il-kwestjoni tiġi solvuta għax fil-fehma tiegħi s'issa għada ma ngħatax tweġiba xierqa rigward il-konflitt ta' interess in kwestjoni.

Ngħaddi issa għat-tieni suġġett li xtaqt nitkellem fuqu li jirrigwarda d-deċiżjoni nġusta li ħa l-club tal-waterpolo tas-Sirens meta għalaq bil-ħadid biċċa mill-kosta f'parti popolari ħafna ta' San Pawl il- Baħar li għandha ġo fiha l-pixxina tagħhom.

Sur President, b'konsegwenza ta' dan li għamel dan il-club, il-pubbliku li kien ilu snin twal jgħaddi minn issa ma jistax jgħaddi iżjed.

Dan mhux aċċettabli, jiena wieħed minn dawk li meta kelli ċans tajt l-għajnuna tiegħi lis-Sirens u lest nerġa` nagħmel hekk imma fuq din il-kwestjoni jiena rrid nagħmilha ċara li ma naqbilx magħhom u għandhom raġun in-nies li jiffrekwentaw dawk l-inħawi li jduru lejna, ir-rappreżentanti tal-poplu, u jistaqsuna x'qegħdin nagħmlu u kif ma nitkellmux meta jiġru affarijiet bħal dawn.

Jiena naħseb li għandhom raġun jistaqsu li we should stand up to be counted u jiena ngħid iva, li għamlu s-Sirens hu ħażin.

Daqs kemm jiena hawn ġew ikkritikajt ftit seduti ilu lill-operatur privat li għalaq l- aċċess pubbliku ta' parti mill-kosta ta' Buġibba, daqshekk ieħor nikkritika u nirrepeti l-istess akkuża u appell sabiex l-parti li ġiet magħluqa ħdejn is-Sirens terġa` tinfetaħ għall-pubbliku.

Sur President, it-tielet suġġett li xtaqt nitkellem dwaru jirrigwarda l- wied tal-Marfa fejn ftit ilu kelli esperjenza ta' swied il-qalb meta flimkien mal-kollega tiegħi l-Onor.

Noel Farrugia u s-sindku Laburista tal- Mellieħa, s-Sur Buttiġieġ, iltqajna mal-bdiewa li jaħdmu l-egħlieqi fil- Marfa.

Dawn huma nies tax-xogħol fejn biżżejjed tħares lejn idejhom biex tinduna li dawn ilhom snin twal jaħdmu dawn l-egħlieqi – li wirtu minn ġenerazzjoni għall-oħra - b'ħafna sagrifiċċju u tbatija.

Dawn il-bdiewa ħaduna naraw l-ispejjer, meravilja ta' spejjer li tħaffru bil-baqqun – illum jekk tmur fuq it-tfal u tistaqsihom x'inhu baqqun lanqas ikunu jafu jweġbuk – u wħud minnhom jinżlu anke sa mitt pied u l-ġebel li tellgħu minn hemm intuża biex inbena l-ħajt tas-sejjiegħ u għalhekk ma kien hemm ħela ta' xejn.

Kultant issib anke sistema ta' mini li tgħaqqad spiera ma' oħra.

Kemm ilhom jeżistu dawn l-ispejjer – li wħud minnhom għandhom anke 90 sena - qatt ma naqas l-ilma imma għal xi raġuni, din is-sena nixef u l-bdiewa ta' dawn l-inħawi jinsabu ddisprati għax l-uċuħ tar-raba qed jinxfu kollha.

Wieħed jista' jgħid li kellna nuqqas ta' xita għax veru li għamilna tliet snin bi ftit xita imma dan mhux biżżejjed biex tispjega għalfejn l-ilma kollu nxtorob minn hemmhekk.

Forsi mhux dik l-unika raġuni?

Jiena qajjimt dan il-punt f'diversi mistoqsijiet li għamilt u hawnhekk irrid niftaħ parentesi qasira u nikkritika din is-sitwazzjoni redikola.

Jien għamilt mistoqsijiet parlamentari lil tliet ministri differenti u kollha qalu li mhux huma responsabbili u kollha qaluli biex nistaqsi lill-ministru konċernat.

Fl-aħħar ġie stabbilit li l-ministru konċernat hu l-Ministru Zammit Dimech u rriżulta dak li smajna hemmhekk u cioe`, li waħda mill- aktar affarijiet li waslet għal dan in-nuqqas ta' ilma hu l-fatt li l- operatur tal-lukanda Riviera għamel boreholes illegali u xorob l-ilma mill- water table li hemm fil-wied tal-Marfa.

Mela spiċċajna tajjeb!

L-ewwel l- operatur tal-lukanda Riviera ħataf l-art u bena fuq art li mhux suppost bena fuqha u issa dan ħataf l-ilma ta' taħt l-art ukoll!

Dan mhux biss huwa skandaluż u oxxen imma iridu jgħiduli kif se tissewwa din il-ħsara.

Madanakollu jidher li ttieħdu passi għax jumejn wara li għamilt mistoqsija parlamentari fuq din il-kwestjoni, ħarġulu enforcement notice.

Jiġifieri biex forsi tittieħed azzjoni jridu jitolbu l-bdiewa u trid toqgħod tagħmel il-mistoqsijiet parlamentari!

Issa lili qaluli li l-ispetturi kienu diġa` żaru dan il-post u naħseb li minflok ilma sabu l-whiskey fit-tazza li offrilhom fil-bar!

Imma dik hija kwestjoni oħra.

Sur President, jien nappella għas-serjeta` għax ma jistax ikun li nitkellmu ħafna fuq l-ambjent imbagħad inħallu li l-egħlieqi tagħna jinqerdu billi ma nħallux il-bdiewa jaħdmu.

U l-iżjed ħaġa li tinkwetani hi kif se nsewwu l- ħsara li saret fil-water table ta' Wied il-Marfa.

Sur President, nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi nitkellem fuq il- lokalita` li ngħix fiha jiena u allura ta' kuljum ngħaddi minna u sfortunatament ta' kuljum nara t-telqa u l-istingar li hemm ġewwa fiha.

Qed nirriferi għas-Swieqi.

F'dan il-lokal qed jiġu mgħotija l-wiċċ ċerti toroq ewlenin u dan qed iwassal għal ħafna trabijiet eċċ b'inkonvenjenza kbira għar-residenti u għan-negozji ta' din il-lokalita`.

Dan ix-xogħol ilu li beda xhur sħaħ; qishom qed jibnu l-piramidi ta' l-Eġittu!

Veru li mhux sempliċiment qed isiru xi toroq imma qed issir ukoll sistema ta' culverts ħalli ma jkollniex problemi ta' floods, imma ma jistax ikun li dan ix- xogħol jibqa' jieħu daqshekk fit-tul.

Apparti dan, seba` snin ilu – kemm ili ngħix hemmhekk jiena - l-Iswieqi kien ħafna aktar nadif u sabiħ milli hu llum għaliex illum hemm idea ta' shabbiness, telqa u żdingar.

Sur President, ma jistax ikun li għax xi ħadd għandu l-flus u jkun kunsillier tal-partit Nazzjonalista, allura jfisser li jista' jagħmel toroq pubbliċi tiegħu billi jagħlaq triq u jużaha biex jipparkja l-vetturi tiegħu u f'parti minn triq oħra jagħmel rampa tal-ħamrija biex itella` u jniżżel il-vetturi kummerċjali li għandu.

Dan anke signs tan-no parking għamel hemmhekk u ovvjament il-kunsill ma naħsibx li se jieħu passi kontra wieħed mill-kollegi tiegħu.

Jiena nittama li jittieħdu l-passi li għandhom jittieħdu biex it-telqa u l- iżdingar fl-Iswieqi, li sfortunatament tirrifletti t-telqa u l-iżdingar fil- pajjiż in ġenerali, tiġi b'xi mod imtaffija ħalli jerġa` jkollna lokal nadif u ordnat.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Xi seduti ilu waqt il-ħin tal-mistoqsijiet jien u l-kollega tiegħi l-Onor.

Joe Mizzi staqsejna diversi mistoqsijiet supplimentari lill-Ministru tat-Turiżmu dwar kif numru ta' beach cleaners ma' l-istess dipartiment ingħataw transfer għal mad-dipartiment tas-saħħa.

Il-ministru wieġeb li ma kienx hemm motivazzjoni politika wara dak li ġara u dawn tneħħew għaliex inħass li ma kienx hemm aktar bżonnhom.

Jien ngħid li mhux biss il-ministru ma kienx qed jgħid il-verita', imma l-ħaddiema li ntbagħtu minn mal-beach cleaners għal mad-dipartiment tas-saħħa ġew minbgħuta hemmhekk b'vendikazzjoni għax huma ta' twemmin Laburista.

Dawn intbagħatu minkejja li ma kenux l-aħħar ħaddiema kemm bħala casuals u kemm mhux bħala casuals li daħlu jaħdmu mad-dipartiment tal-beach cleaning.

Mr. Speaker, kieku għas-saħħa ta' l-argument tal-ministru, dawn il-ħaddiema veru ntbagħatu għax ma kienx hemm bżonnhom, kieku l-ministru kien jibda minn ta' l-aħħar u mhux minn ta' l-ewwel.

Dawn inzertaw kollha ta' tendenza laburista, u jien ngħid li din m'hijiex kumbinazzjoni imma ntbagħtu minħabba l-pressjoni li għamel wieħed mill-impjegati fil-ministeru stess fuq il-Ministru tat-Turiżmu u fuq min hu inkarigat fil-Ministeru tat- Turiżmu.

Hawnhekk ta' min igħid li dan il-bniedem jaf ipappiha ħafna.

Dan jaf kif jieħu ħsieb xi biċċa xogħol ta' l-air conditioners fil-ministeru l- ġdid, jaf ukoll kif fustuni tad-dawl, proprjeta' tal-ministeru, jagħmilhom tiegħu, jaf ukoll kif ħaddiema tad-dipartiment meta suppost ikunu fuq il- lant tax-xogħol jeħodhom jaħdmu d-dar tiegħu u li jaf ukoll kif il-karozza li hija mikrija għand il-ministeru tispiċċa tintuża mill-mara tiegħu.

Dan huwa l-istess persuna li għamel pressjoni biex issir din il-vendikazzjoni minn madwar 30 ħaddiem Laburist li ngħataw trasferiment vendikattiv u mid- dipartiment tal-beach cleaning intbagħatu jaħdmu ġewwa l-isptar San Luqa.

Il-ministru qal ukoll li dawn il-ħaddiema ingħataw l-option li min irid minnhom imur jaħdem mal-kunsilli lokali u li jekk ma jaċċettawx kienu jafu li se jieħdu transfer.

Jien ngħidlu li ma kienx qiegħed jgħid il-verita' jew inkella kien miżinformat għaliex il-ħaddiema kulma ntalbu kien sempliċement jekk jixtiqux imorru mal-kunsill lokali.

Fl-ebda ħin ntqalilhom li jekk ma jmorrux se jiġu trasferiti mad-dipartiment tas-saħħa jew x'imkien ieħor.

Dawn ġew imġegħla jiffirmaw karta, biex dik il-karta mbagħad tintuża bħala dikjarazzjoni li qishom dawn speċi li rrifjutaw li jmorru mal-kunsilli lokali u dan meta l-option kienet li jagħżu liberalment jekk iridux imorru jew le.

Fl-ebda ħin ma saritilhom kondizzjoni li jekk ma jaċċettawx li jmorru mal-kunsilli lokali se jispiċċaw fid-dipartiment tas-saħħa.

Qed ngħid dan biex toħroġ il-verita' u biex il-poplu jkun jaf li min jilgħaba ta' qaddis, min jilbes il-libsa tal-qaddis finalment ikun liebes il-libsa tal-lupu li ma' l-ewwel okkażjoni jaħtfek, jigdmek u jivvendika ruħu minnek.

Aktar minn hekk, Mr Speaker, fil-kolonna li jikteb kull nhar ta' Ħadd fil- ġurnal tal-Partit Nazzjonalista "Il-Mument" l-istess ministru l-Ħadd li għadda qal li jiena f'dan il-parlament ġejt imgiddeb bil-miktub u li ġejt imgiddeb pubblikament.

Issa apparti li jien diġa` bgħatt it-tweġiba tiegħi – u nesiġi, kif għandi dritt bil-liġi nesiġi, li l-ġurnal "Il-Mument" jippubblika kelma b'kelma dak li bgħatt jien - u apparti li qed nirriżerva d-dritt li meta jkun il-waqt nieħu l-passi legali li għandi nieħu fuq dak li kiteb il-ministru, jien irrid li l-ewwelnett naraw min veru qiegħed jigdeb u min verament qiegħed jerda flus il-poplu.

Il-Ministru Refalo irrifera wkoll għal affidavit li sar minn wieħed mill- ikbar canvassers tiegħu u tal-Partit Nazzjonalista u li qiegħed fil- ministeru tiegħu mpjegat mod u jitħallas mod.

Dan il-bniedem huwa nvolut ukoll fin-negozju.

Mela din il-persuna, Silvio Zammit huwa viċin ħafna tal- Ministru Refalo u huwa bniedem li ġej minn familja li minn karretta tbigħ l- imqaret fuq il-promenade ta' Tas-Sliema għal snin twal, illum spiċċa bi kiosk b'art li fiha kważi daqs nofs il-pjazza tal-palazz ta' quddiem il- parlament.

Dan huwa l-istess persuna li fit-tmeninijiet kien jorganizza, flimkien ma' Peppi Azzopardi u l-bella compagnia – u dawn kollha ġew ikkumpensati b'xi mod u dan mhux b'inqas - il-protesti ta' dak iż-żmien tal- grupp magħruf bħala tan-numri.

Dan huwa l-istess persuna li huwa wieħed mill-uffiċjali fil-kumitat lokali tas-Swieqi.

Dan huwa l-istess persuna li okkupa karigi fit-team ta' l-organizzazzjoni tal-Partit Nazzjonalista, li għamel għal snin twal parti mill-kumitat lokali ta' Tas-Sliema u allura dan huwa persuna li għandu ċerta influwenza fuq il-votanti Nazzjonalisti Slimiżi.

Il-Ministru Refalo lil dan iżommu miegħu għaliex b'xi mod jista' jgħinu ħafna fil-kampanja tiegħu għall-elezzjoni.

Dan huwa l-istess persuna li ġie kkumpensat minn gvern Nazzjonalista ta' din il-leġislatura b'eluf ta' liri għax fi żmien gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998 dan kien ifixkel fit-tmexxija maniġerjali tal-pixxina nazzjonali.

Dan huwa l-istess persuna, Mr Speaker, li lili qed jgħajjarni li qed nigdeb pero' issa naraw min qed jigdeb.

Huwa wkoll il-persuna li kienet ġiet ikkumpensata ukoll mill-Partit Nazzjonalista fil-gvern b'tenders speċifiċi li jiffittjaw eżatt l-esiġenzi tan-negozju li ried jibni fejn qiegħed illum.

Huwa wkoll dak li bela' parti minn taraġ pubbliku biex ikabbar in-negozju tiegħu.

Mr. Speaker, dan huwa dak li jiġi jaqralu l-affidavit il-Ministru hawnhekk, li l-gvern Nazzjonalista matul din is-sena għamillu paviment ġdid ta' fejn għandu n-negozju tiegħu u minn fejn jopera.

Dan huwa l-istess persuna li twikka bih il-Ministru Refalo għaliex ex-ministru Nazzjonalista u llum membru parlamentari keċċieh minn miegħu għaliex ma felaħx jissaporti t- taħwid tiegħu.

Dan huwa l-istess persuna li mingħajr l-ebda kwalifikazzjoni meħtieġa, jew ta' l-inqas kwalifikazzjoni bażika, jispiċċa kull darba li jkun hemm Partit Nazzjonalista fil-gvern f'karigi għolja u b'pagi qawwijin.

Dan huwa l-istess persuna li ftit tal-ġimgħat ilu ġiegħel lil wieħed negozjant ta' ċerta fama ....

Onor. Cuschieri

iċempel lili personali biex jien ma nibqax nitkellem fuq il-każ tal-gabbana għaliex Silvio Zammit ried jikri din il-gabbana lil din il-persuna, biex mingħalih dan b'xi mod lili jintimidani.

Mr Speaker, dan huwa l-istess persuna li huwa impjegat mal-ministeru mingħajr ebda kwalifika meħtieġa bħala project coordinator, u fil-fatt jitħallas ta' communication coordinator.

Issa jien nixtieq nistaqsi liema proġetti ħadem fuqhom dan il-bniedem fil-ħatra uffiċjali tiegħu ta' project coordinator.

Nixtieq inkun naf ukoll il-mod kif qed jitħallas ta' communication coordinator u x'inhi d-differenza fil-paga bejn l-ewwel kariga u t-tieni u bl-awtorizzazzjoni ta' min bidel il-paga dan.

Nixtieq inkun naf dawn l-affarijiet ħalli naraw min qed jigdeb.

Mela fl-affidavit ta' Silvio Zammit li l-Ministru Refalo ġie jaqra hawnhekk fil-parlament u li ġie ffirmat minn Dr. N. Fenech Adami - kollox ta' l- istess qalba - fost l-oħrajn inqal li d-diskors tiegħi kien miżgħud bil- gideb.

Qal ukoll li l-familja tiegħu ilha tokkupa s-sit fl-inħawi ta' Triq it-Torri sa mill-1999.

Li ma qalx hu li għal għaxar snin minnhom - u r- raġuni jaf x'inhu li m'iniex se nsemmiha - dan il-permess ma tħallasx u meta fetaħ l-ewwel gabbana ftit tas-snin ilu nħariġlu permess fuq permess ta' għaxar snin li kien ilu ma jitħallas meta minn-art żgħira kien diġa' beda jkabbar.

Qal ukoll li xi għaxar snin ilu ħarġet tender mid-dipartiment ta' l- artijiet biex ikabbar l-art.

Jien ngħid li din ħarġet għaliex saret pressjoni.

Qal ukoll li għandu fil-pusess tiegħu permess ta' l-1995 maħruġ f'isem - u jagħtih il-glorja tal-ġenna - missieru dak iż-żmien, u qal ukoll li hu jikri dan is-sit mingħand il-gvern.

Issa dan fl-affidavit qiegħed jigdeb, Mr Speaker, u qiegħed jigdeb u ġie jaqrahulu l-Ministru hawnhekk fil-parlament.

Qiegħed jigdeb għax f'mistoqsija parlamentari li ġiet preżentata l-bieraħ mill-Ministru Tonio Borg għall-mistoqsija ta' sieħbi l- Onor. Evarist Bartolo, jidher ċar li l-gabbana u l-liċenzja tal-gabbana m'hijiex f'ismu.

Mela dan fl-affidavit kien qiegħed jigdeb.

Jien xtaqt ngħid iktar fuq l-affidavit u meta jkolli ċans ngħid iktar 'il quddiem.

Li xtaqt nagħmel illum hu li nisfida lill-Ministru Refalo biex jgħid x'interessi kellu jiġi f'din il-Kamra u jaqra dan l-affidavit oxxen bil-gideb li fih tas-Sur Silvio Zammit.

Nisfida lill-Ministru Refalo biex jgħid jekk għandux interess personali fin-negozju tas-Sur Silvio Parnis.

Nisfida lill-Ministru Refalo biex jgħid jekk huwiex sħab f'dan in-negozju jew jekk għandux xi private agreement fuq dan in-negozju jew negozju ieħor mas-Sur Silvio Zammit.

Peress li l-Ministru Michael Refalo jiddelitta bl- affidavit, fejn kull darba jġiegħel lill-ħaddiema jagħmlu xi wieħed meta jinqala' xi każ, nitlob lill-Ministru biex jiddikjara dan f'din il-Kamra taħt affidavit.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l- Erbgħa, 17 ta' Lulju, 2002 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif kommunikata mill- Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

UE – IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija 32844 u jikkonferma li bis- sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, prodotti ta' l-ikel bi prezzijiet orħos fis-swieq internazzjonali ma jitħallewx jiġu importati f'pajjiżna?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nissuġerixxi lill-Onor.

Interpellant jistenna sakemm jiġu konklużi n-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea dwar il-kapitlu ta' l- agrikoltura.

RABAT – SUSSIDJU FUQ IL-KERA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Peress li persuna minn Triq il-Mitħna fir-Rabat qed ikollha tħallas Lm75 fix-xahar kera - dettajli tagħha qed jintbagħtu separatament - jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb mistoqsija 33086 u jara jekk din il-persuna hix intitolata għal xi għajnuna u tistax tapplika għall- iskemi tas-sussidju fuq il-kera sabiex tittaffa ftit il-problema finanzjarja li għandha?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba għall-mistoqsija 33086 jien tajtha fit-2 ta' Lulju, 2002 iżda nieħu l-okkażjoni u lill-Onor.

Interpellant nitolbu jagħti parir lill-persuna minnu indikata biex tavviċina lill-customer care unit ta' l-awtorita' tad-djar biex tivverifika jekk tissodisfax il- kondizzjonijiet meħtieġa taħt l-iskemi eżistenti ta' l-awtorita'.

PITKALIJA – ĦINIJIET TAL-BIEGĦA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'inhija r-raġuni li qed jiġu diskussi proposti għal ħinijiet ġodda fil-pitkalija, u cioe' li l-bdiewa jibdew idaħħlu l-biegħa fit-3.00 a.m. flok fit-8.30a.m.?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jiddispjaċini imma naħseb li l-Onor.

Interpellant qed joqgħod jisma' ħafna ħrejjef u jirrepetihom hawn ġew meta jistqarr li l- bdiewa ser idaħħlu l-biegħa fit-3:00 a.m.!

Il-verita` hi li l-ministeru għall-agrikoltura u sajd ifforma steering committee for change management sabiex isiru r-riformi neċessarji fil-pitkalija.

F'dan il-kumitat hemm rappreżentanti tal-bdiewa, tal-pitkala, tal-GRTU, tal-konsumaturi u uffiċjali mill-ministeru.

Waħda min dawn it-tibdiliet hija fil-ħinijiet tad-dħul tal-bdiewa u x- xerrejja.

Qatt waqt xi waħda min dawn il-laqgħat ma kien propost li l- bdiewa jibdew idaħħlu l-biegħa fit-3:00 a.m. Fil-fatt min-nhar it-Tnejn 15 ta' Lulju 2002 sa nhar il-Ħamis 26 ta' Settembru 2002, il-bdiewa kollha ser ikunu jistgħu jidħlu fil-pitkalija kull nhar ta Tnejn u nhar ta' Ħamis fis- 7:00 a.m, ħinijiet li ser ikunu bi prova.

BDIEWA - KAXXI TAD-DUGĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'inhija r-raġuni li wara l-10.00 a.m. il- bdiewa mhux isibu kaxxi tad-dugħ?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Bħama jaf sewwa l-Onor Interpellant, il-pitkali crates ltd hija kumpannija magħmula mill-pitkala, l-FCCS u l-għaqdiet tal-bdiewa.

Id-dipartiment ta' l-agrikoltura ta l-post minn fejn topera l-kumpannija bla ħlas u anke jieħu ħsieb il-ġbir u l-ħasil tal-kaxxi u jgħaddihom lill- istess kumpannija.

Id-dipartiment ma jindaħal xejn fl-amministrazzjoni ta' din il-kumpannija.

Jekk il-bdiewa għandhom xi lment x'jagħmlu, dawn għandhom jagħmluhom lir- rappreżentanti tagħhom fil-pitkali crates ltd.

SPORTS – GĦAJNUNA KONTRA D-DROGA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija 32508, jista' l-Ministru jgħid kemm tissarraf fi flus din l-għajnuna?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għajnuna li ġiet mgħoddija lill- kummissjoni regatta tammonta għal Lm300, filwaqt li dik li għaddiet lill- MFA hi ta' Lm4,000.

Dawn il-flus jiġu mgħoddija lill-assoċjazzjonijiet wara li jiġu ppreżentati r-riċevuti u dan l-ammont se jitħallas fil-ġranet li ġejjin.

KUNSILL NAZZJONALI GĦALL-ISPORT - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx xi eżerċizzju dwar kemm hu maħsub li jkun hemm bżonn ta' ħaddiema fil-kunsill nazzjonali għall-isport?

Jista' jagħti breakdown tal-lista ta' ħaddiema meħtieġa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s'issa għadu ma ġiex stabilit kemm hu maħsub li jkun hemm bżonn ħaddiema fil-kunsill nazzjonali għall-isport li ser jitwaqqaf bil-liġi l-ġdida.

BANEK TAL-LOTTU - PRIVATIZZAZZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni tal-każini tal-baned dwar il-kummissjoni li jirċievu mill-bejgħ tal-banka tal-lottu fid-dawl tat-tibdil li sar riċentement fil-liġi u fid-dawl tal-privatizzazzjoni tal-lottu?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li għalkemm il-liġi għaddiet mill-parlament, din għadha ma bdietx taħdem u sakemm il- privatizzazzjoni tal-lottu tiġi ffinalizzata l-pożizzjoni dwar il- kummissjoni għadha li kienet.

UE – TABAKK U ALKOĦOL – REKLAMAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija 19834, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-liġi msemmija ġietx emendata jew le?

Jekk iva, dan sar b'liema avviż legali?

Jekk le, meta hu maħsub li dan isir?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

MARFA U ĊIRKEWWA - SPIERI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid jistgħux jittieħdu passi biex jiġi studjat x'wassal biex l-ispieri fil-Wied tal-Marfa qed jispiċċaw bla ilma, bl-uċuh ta' l-għalieqi fl-inħawi jinxfu u jmutu u bil-bdiewa nkwetati ħafna dwar il- futur tagħhom?

Jekk sar xi studju jista' dan jitpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Qed issir ħidma mid-dipartiment ta' l-agrikoltura sew ma' l-awtorita' dwar ir-riżorsi u sew b'survey fil-post, bil-għajnuna tal- bdiewa milquta, biex tkun stabilita l-kawża ta' dan in-nuqqas mhux tas- soltu ta' ilma fl-ispieri tal-Marfa.

MARFA U ĊIRKEWWA – IMPJANTI TAR-REVERSE OSMOSIS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija 34606 u jgħid x'indikazzjonijiet hemm li mpjanti tar-reverse osmosis pubbliċi u privati fiċ-Ċirkewwa u fil-Marfa qegħdin jolqtu ħażin l-ispieri tal-bdiewa ta' l- inħawi li qed jispiċċaw jew b'ilma mielaħ ħafna jew niexfa għal kollox?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li wara investigazzjoni li għamlet l-awtorita' dwar ir-riżorsi, jista' jiġi kkonfermat li l-impjant tar-reverse osmosis taċ-Ċirkewwa li tħaddem il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma ma jħalli l-ebda effett fuq l-ispieri tal-bdiewa fl-inħawi.

Ta' min jgħid illi fl-1989 il-water works department - dak iż-żmien responsabbli għall-istallar ta' l-impjant taċ-Ċirkewwa - ħa ħsieb li jalloka l-impjant barra mill-private extraction zone sabiex ma jaffettwax ħażin lill-bdiewa.

Qatt ma ġew irrapportati problemi fuq xi spieri iżda minn investigazzjoni li għamlet l-awtorita' dan l-aħħar, jirriżulta li operatur ta' lukanda fil- Marfa qiegħed itella l-ilma mill-boreholes biex jippurifikaħ permess ta' impjant tar-reverse osmosis u l-awtorita` dwar ir-riżorsi ħarġet enforcement notice fil-11 ta' Lulju, fejn l-operatur ġie ordnat biex ma jużax il-boreholes biex itella' l-ilma iżda jieħdu dirett mill-baħar.

L-awtorita' jidhrilha li n-nuqqas ta' l-ilma li qiegħed jiġi rrapportat huwa wkoll kawża tan-nixfa ta' dawn l-aħħar snin, barra minn l-irfiħ ta' ilma bla rażan minn xi operaturi irresponsabbli.

L-awtorita' qiegħda tkompli bl-investigazzjonijiet tagħha u timmonitorja s-sitwazzjoni.

ĊENTRU GĦAR-RESTAWR U L-ICR TA' RUMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kif żviluppaw s'issa r-relazzjonijiet bejn iċ- ċentru nazzjonali għar-restawr u l-istituto centrale del restauro ta' Ruma?

X'inhuma r-relazzjonijiet attwali?

Kif inhu mfassal li se jiżviluppaw fil- futur?

ONOR.

LOUIS GALEA: Iċ-ċentru għar-restawr avviċina l-istituto centrale per il restauro ta' Ruma f'Mejju ta' l-1999, ftit jiem biss wara t-twaqqif taċ- ċentru, bi proposta għal ftehim ta' kollaborazzjoni.

Dan il-ftehim ġie ffirmat nhar it-3 ta' Mejju 2000 u skond ix-xewqa ta' l-ICR kien validu għal tul il-ħajja tar-raba' protocol finanzjarju bejn Malta u l-Italja.

Dan il-ftehim formali skada f'Diċembru 2000 flimkien mar-raba' protocol.

In-naħa Maltija pproponiet tiġdid tal-ftehim formali, iżda dan ma seħħx peress li l-ICR dejjem esprima preferenza li kwalunkwe ftehim isir fil- kwadru tal-ħames protocol bejn Malta u l-Italja, liema protocol għadu mhux finalizzat.

Fil-bidu ta' din is-sena, iċ-ċentru għar-restawr ikkonferma lill-Gvern Malti li jixtieq ikompli jikkollabora ma' l-ICR iżda f'ambitu ta' kollaborazzjoni aktar wiesgħa ma' entitajiet oħra Taljani.

Fil-fatt fil- ġejjieni qarib mistenni jiġi mħabbar ftehim bejn iċ-ċentru Malti u mill- anqas żewġ istituzzjonijiet nazzjonali Taljani involuti fit-taħriġ u r- riċerka fil-kamp tar-restawr.

PULIZIJA – KAŻ TA' AVVELENAMENT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid matul l-aħħar tliet snin kienx hemm xi investigazzjoni mill-pulizija dwar każ ta' attentat ta' avvelenament fuq impjegata fil-kamra ta' l-aħbarijiet tal-PBS?

Fiex waslu l- investigazzjonijiet?

Kemm ġew miġbura u interrogati persuni?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi mir-records disponibbli, l-uniku każ li b`xi mod jista` jinkwadra ruħu skond din il-mistoqsija parlamentari huwa rapport li kien sar lill-pulizija nhar it-12 ta` Novembru 2001, fejn kien ġie irrapportat illi jumejn qabel impjegata kienet sabet xi velenu tal- ġrieden fil-kaxxa tat-tea bags tagħha.

B`dan il-każ kien anke` ġie informat il-maġistrat ta' l-għassa u fl- investigazzjoni tagħha, il-pulizija kellmet diversi persuni.

Din l- investigazzjoni għada mhix konkluża.

SWIEQI – TRIQ L-GĦAMAD – DWAL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jistgħux jittieħdu passi biex jissewwa d- dawl pubbliku li ilu żmien twil maqtugħ fi Triq l-Għamad, kantuniera ma' Triq il-Molletta fis-Swieqi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Membru ġiet mgħoddija lill- korporazzjoni Enemalta sabiex tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra simili.

PIXXINA NAZZJONALI - CLAIM

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija 23379, jista' l-Ministru jgħid x'ġara u fiex jinsabu l-affarijiet fil-preżent fir-rigward ta' claim li l-persuna li isimha qed jintbagħat separatament qed tagħmel lill-pixxina nazzjonali?

Jista' jgħid ukoll jekk l-istess persuna hix qed tagħmel xi claims oħra lill-gvern?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li dan il-każ għadu subjudice u informat ukoll li ma saret l-ebda claim oħra mill-persuna konċernata.

IL-QORTI FUQ PROSTITUZZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm nies tressqu l-qorti akkużati bi prostituzzjoni fl-ewwel sitt xhur tas-sena?

Kemm kien hemm irġiel u kemm nisa?

Mil-liema nħawi nġabru?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul l-ewwel sitt xhur ta` din is- sena tressqu quddiem il-qorti 32 persuna, bosta minnhom għal aktar minn darba, fuq tlajjar għal skop ta` prostituzzjoni - każi li seħħew fil-Gżira, l-Imsida u l-Marsa - li erbgħa minnhom huma rġiel.

MALTAPOST - ĦADDIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Fid-dawl tal-korrispondenza li għaddiet bejn New Zealand Post u l-Gvern ta' New Zealand u fid-dawl tal-ftehim bejn Transend u l-Maltapost, jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-ħsieb biex jitnaqqsu ħaddiema minn mal- Maltapost?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li bħalissa qed titħejja business plan li ser tkun tinkludi l-utiliżżar tal-ħaddiema tal-kumpannija bl-aħjar mod.

It-tfassil u l-implimentazzjoni ta' dan il-business plan bl-ebda mod ma' jippreġudika d-drittijiet tal-ħaddiiema.

SLIEMA – KIRI TA' GABBANA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid il-gabbana li isimha qed jintbagħat separatament jew l-art li din il-gabbana hija mibnija fuqha, li tinsab f'Tower Road Sliema, fuq isem min hija mikrija mid-dipartiment ta' l- artijiet?

Jista' jgħid meta ġie iffirmat il-kuntratt jew ftehim ma' din il- persuna biex tkun tista' tuża dan is-sit?

Jista' jagħti d-dettalji kollha tal-proċedura wżata?

Jista' jgħid kemm hija l-kirja annwali għal dan is-sit?

Jista' jgħid x'kondizzjonijiet hemm stipulati fil-kuntratt jew ftehim għall-kiri ta' dan is-sit?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim jew kuntratt imsemmi?

ONOR.

TONIO BORG: Is-sit li fuqu hemm il-gabbana msemmija mill-Onor.

Interpellant hija mikrija lil Silvio u Charmaine Zammit.

Is-sit ġie mikri lil Josephine Zammit (omm Silvio Zammit) fit-18 t'April, 1996.

Il-kirja saret b'sejħa għal offerti li ġiet ippublikata fis-16 ta' Frar, 1996 - avviż numru 31.

L-offerta tas-Sinjura Josephine Zammit kienet l-ogħla waħda u għalhekk il-kirja ġiet mogħtija lilha.

Fil-21 ta' Marzu, 2001 il-kirja għaddiet skond il-policy għand binha Silvio Zammit u martu Charmaine Zammit, wara li ommu ċediet favur tiegħu meta għalqet il-61 sena.

Il-kirja annwali għal dan is-sit hija ta' Lm5500.

Il-kondizzjonijiet tal- ftehim tal-kirja huma dawk stipulati fil-ftehim tal-21 ta' Marzu 2001, li kopja tiegħu qiegħda titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

SERVIZZI EKONOMIĊI - INGAĠĠ TA' INDIVIDWU

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm damet taħdem mall-ministeru jew xi wieħed mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu, il-persuna li isimha qiegħed nibgħat separatament ma' din il-mistoqsija?

Jekk fl- affermattiv, jista' jgħid x'impjieg kellha u x'kariga kienet tokkupa?

Kemm damet impjegata u x'tip ta' kuntratt kellha?

X'tip ta' xogħol kienet tagħmel?

Kemm kien jammonta s-salarju u l-perkaċċi oħra li din il-persuna kienet tgawdi minnhom?

Jista' jgħid xahar b'xahar kemm kienet il-paga, l-overtime u l-allowances l-oħra li din il-persuna kienet tieħu kemm damet imjegata fil-post imsemmi?

Jista' jgħid għaliex ġie tterminat l-impjieg ta' din il-persuna?

Jista' jgħid jekk il-prim ministru kienx involut jew konsultat fid-deċiżjoni tat- terminar ta' l-impjieg ta' din il-persuna?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb ngħid li l-persuna li qed issir riferenza għaliha għamlet xi żmien mislufa bis-segretarjat privat tiegħi minn entita' li tifforma parti mill-ministeru għas-servizzi ekonomiċi, sakemm ġie ingaġġat numru ta' persuni biex jaqdu d-doveri tagħhom fis-segretarjat.

Ix- xogħol li kienet tagħmel din il-persuna kien simili għal dak ta' secretariat officer.

Din il-persuna ma kellha ebda kuntratt iżda kif għedt aktar qabel, kienet mislufa.

Il-paga kienet relatata għall-grad li din il-persuna kellha fl-entita' fejn kienet taħdem qabel ġiet mislufa lis-segretarjat.

Is-sahra mħallsa kienet relatata man-numru ta' sigħat maħduma mill-persuna barra s-sigħat normali.

Għal raġunijiet personali li ma naħsibx li jkun etikament korrett li dawn jiġu ppubblikati, il-persuna għażlet li tirritorna lejn il-post tax-xogħol oriġinali tagħha.

L-ONOR.

X'tip ta' xogħol kienet tagħmel?

Kemm kien jammonta s-salarju u l-perkaċċi l-oħra li din il-persuna kienet tgawdi minnhom?

Jista' jgħid xahar b'xahar kemm kienet il-paga, l-overtime u l-allowances l-oħra li din il-persuna kienet tieħu kemm damet impjegata fil-post imsemmi?

Jista' jgħid jekk il-każ għat- terminar ta' l-impjieg tal-persuna msemmija wassalx biex jittieħdu passi legali u eventwalment hemmx xi kawża pendenti l-qorti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li wara t-8 ta' Settembru, 1998 il-persuna li qed issir riferenza għaliha qatt ma' kienet impjegata fil-ministeru jew f'xi wieħed mid-dipartimenti jew entitajiet li jifformaw parti mid-dekasteru tiegħi.

SAN GWANN HEALTH CLINIC

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid hemmx xi ċans li l-health clinic li hemm San Gwann, annessa ma' l-għassa tal-pulizija, titkabbar minħabba li ma hemmx privatezza adegwata u lanqas waiting area xierqa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-proposta ta` l-Onor.

Interpellant diġa` ġiet mistħarrġa mid-dipartiment tal-kura primarja u fil-preżent jidher li ma hux possibbli li l-berġa ta` San Ġwann titkabbar.

SAN GWANN - TRIQ GJACINTI - TRASPORT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk minħabba x-sharp bend li hemm fi Triq Gjacinti, San Gwann, jistax it-traffiku joħroġ flok jidħol mill- parti ta' fuq tat-triq?

Jistgħu jittieħdu passi biex il-karozzi tal-linja ma jibqgħux jgħaddu minn din it-triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lill- awtorita' dwar it-trasport biex tara x'jista' jsir.

ETC – SAN ĠWANN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l- persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, qatt ma ġiet offruta xogħol xieraq mill-ETC minkejja li ilha żmien twil tirreġistra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta ser tingħata f'xi seduta oħra.

MALTACOM – BILLING SYSTEM

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-billing system il-ġdida tal- Maltacom għada mhix taħdem kif suppost?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li kuntrarjament għal dak li qed jingħad fil-mistoqsija, il-billing system il-ġdida fil-fatt qed taħdem u l- kontijiet qed joħorġu kif ippjanat.

Kif kien ippjanat ukoll, qegħdin jiġu implimentati modules ġodda.

Hu maħsub li s-sistema tintuża wkoll f'setturi oħra tal-Maltacom group.