MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 485 It-Tlieta, 5 ta' Diċembru, 1995 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 485

It-Tlieta, 5 ta' Diċembru, 1995

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta fid-6.07 p.m.

Talba

Seduta Nru. 485

It-Tlieta, 5 ta' Diċembru, 1995

WERREJ

MINUTI 159

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 159

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 1996

IR-RABA' JUM STABBILIT

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U KULTURA 167

AĠĠORNAMENT 206

MISTOQSIJIET MWIEĠBA BIL-MIKTUB 206

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 484 li saret fil-5 ta' Diċembru, 1995 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -

TWEĠIBIET ORALI

SKOLA SALVATORE DIMECH CRAFTS - DEBATTISTA KENNETH

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li lil Kenneth Debattista ta' 177, St. Joseph Street, Tarxien, deaf person, li qed jattendi Salvatore Dimech Crafts School, Mosta waqqfulu l-peripatetic teacher meta dan hu l-link bejnu u t-teachers l-oħra?

Jaf il-Ministru li dan hu importanti fil-każ tiegħu ta' adoloxxenza?

Min hu responsabbli li qed jiċċaħħad minn dan is-servizz meta Debattista diġa' dieħel fit-tielet sena skolastika mingħajru?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazjoni u Riżorsi Umani): Jien informat li l-istudent imsemmi mill-Onor.

Interpellant għadu qed jibbenefika mis-servizz ta' peripatetic teacher bħas-snin l-oħra.

Dan is- servizz ma ġiex imwaqqaf u t-tifel din is-sena wkoll ingħata dan is- servizz.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - FLUS DOVUTI LIL JOHN ELLUL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li John Ellul ta' "Godwin House", Cameron Street, Paola għandu jieħu flus lura mit-taxxa u s'issa għadu ma rċevihomx minn 1992 'il hawn?

Dan ifisser li l- Gvern għandu ħafna każijiet bħal dawn?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-assessments qed jiġu pproċessati u dalwaqt jirċevihom.

Jekk ikun hemm xi refund dan jirċevih ma' l-assessments.

Bis-sistema tal-PAYE, jista' jiġri li l-każ li taxpayer meta jinħadimlu l-kont jirriżulta f'refund.

Iżda t-taxpayer meta jidhirlu li għandu rata tal-PAYE għolja jista' jitlob biex din titnaqqas u b'hekk ma jkunx hemm overpayment li jirriżulta f'refund.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk hemm min jaf li l-assessments tiegħu ta' l-1992 u ta' l-1993 inħadmulu għax disa' xhur ilu mar jiċċekkja u ġie informat li nħadmulu, għaliex għaddew disa' xhur u dan għadu ma ħax ir-refund?

Meta se jieħu r-refund?

ONOR.

JOHN DALLI: Kif jirriżulta refund suppost li jiġi mħallas lura.

Jekk l-Onor.

Mizzi għandu jaf b'xi każ partikolari, jgħidli min hu u nkun nista' nivverifika l-każ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Cilia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE CILIA: Kif qed nitkellmu dwar it-taxxa, jista' l-Ministru jagħti ħjiel dwar kif inhi sejra l-proċedura tad-dikjarazzjoni spontanja?

Peress li kien hemm estensjoni fiż-żmien li ngħata, tista' tinformani wkoll dwar l-aħħar żviluppi li kien hemm?

ONOR JOHN DALLI: Għadni kemm weġibt mistoqsija parlamentari f'dan is- sens, iżda għadha ma dehritx.

Fir-risposta jien għidt li sa meta kien għalaq iż-żmien f'Ottubru, kienu applikaw ftit iktar minn 4,000.

S'issa dawn telgħu għal 5,000 u nisperaw li jkun hemm ħafna iktar 'il quddiem li jieħdu opportunita' minn din il-konċessjoni li qegħdin nagħmlu.

Naħseb li huwa ċar għal kulħadd - imma rrid nerġa' nenfasizza - li b'din is-sistema ta' riformi li qed nagħmlu, mhux biss fir-rati ta' tassazzjoni imma anke fl-amministrazzjoni tat-tassazzjoni, se nkunu f'pożizzjoni ħafna aħjar biex fil-futur jiġu kkontrollati d-dikjarazzjonijiet ta' kull taxpayer li għandu l-obbligu li jibgħat il-fomola tat-taxxa.

Naħseb li huwa tajjeb għal kulħadd - qed ngħid dan għall-benefiċċju ta' min qed jismagħni - li wieħed jieħu vantaġġ minn din il-konċessjoni tad-dikjarazzjoni spontanja li prattikament isserraħlu rasu mill-passat kollu tiegħu f'dak li jirrigwarda d-Dipartiment tat-Taxxi Interni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nixtieq nagħmel mistoqsija supplimentari dwar ir- refund ta' l-income tax.

Kif jaf il-Ministru, jirriżulta li numru ta' ċittadini ilhom jistennew ir-refund u żgur li diversi membri ta' din il- Kamra ġew iffaċċjati b'nies jilmentaw magħhom dwar dan.

In vista tad-dħul li hemm mit-taxxi, inkluż dak mill-VAT, ma jaħsibx il-Ministru li wasal iż- żmien li l-Gvern jagħmel target date sabiex il-Ministeru tal-Finanzi f'data speċifika jkun jista' jgħid li rrifonda dawn il-flus li l-poplu f'diversi każijiet ilu jistenna anke s-snin?

ONOR.

JOHN DALLI: Naturalment amministrattivament u internament fid- dipartiment target date għamilna u anke dan huwa importanti in vista tar- riforma amministrattiva li se ssir is-sena d-dieħla f'dak li huwa ħlas ta' taxxa.

Kif diġa' għidt fil-Budget Speech, mill-1 ta' Lulju ta' l-1996 prattikament awtomatikament kulħadd ikun jista' jaqleb ir-rata tal-PAYE li qed iħallas issa għar-rata li tkun tixbaħ lil dik stipulata fil-Budget Speech, jiġifieri bit-tnaqqis kif jirriżulta mis-ceilings differenti ta' taxxa li se nagħmlu effettivi mill-1 ta' Jannar, 1996.

Dan ifisser li d- Dipartiment tat-Taxxi Interni issa jrid - u qed nieħdu l-azzjoni kollha meħtieġa biex fil-fatt dan isir - li jġib l-assessments up-to-date, l-iktar ta' dawn it-taxpayers, biex b'hekk ikun jista' joħroġ minnhom jew bilanċ ta' refund jew inkella bilanċ ta' arretrati li għandu jiġbor.

Fil-każ ta' refunds, qegħdin nikkommettu ruħna li nħallsuhom matul din is-sena.

Fil- każ ta' arretrati, id-Dipartiment tat-Taxxi Interni se joħroġ rata li jinforma biha lit-taxpyers biex din tiżdied mar-rata tal-PAYE li tirriżultalu mir-rati l-ġodda.

B'hekk kulħadd ikun jaf kemm hija t-taxxa li qed iħallas għall-qliegħ li qed jagħmel matul is-sena kurrenti u kemm hija għall-arretrati li jkollu mad-dipartiment.

Din is-sistema hija vitali u indispensabbli fid-dawl tal-fatt li s-sena ta' wara - kif ħabbart fil- budget - jiġifieri mill-1 ta' Jannar, 1997, ir-rata tal-PAYE ma tibqax taxxa proviżorja imma ssir taxxa finali u alllura bl-ebda mod ma tkun tista' tiġi mħallta ma' xi arretrati li jkunu due lid-dipartiment.

Għalhekk l-accounting u t-tnaqqis tagħhom irid jibqa' separat.

VALLETTA - LASCARIS WAR ROOM

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jagħti spjegazzjoni għaliex nhar it-8 ta' Settembru, ġurnata pubblika, il-Maltin kienu mċaħħda milli jidħlu fil-Lascaris War Room filwaqt li l-barranin daħlu?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO (Ministru tal-Ġustizzja u Kultura): Il- Lascaris War Rooms huma impriża privata u għaldaqstant peress li m`humiex responsabbilta` tal-Ministeru tiegħi l-Gvern ma jindaħalx.

Naħseb li l-Onor.

Interpellant ikun interessat li jsir jaf li f`Mejju ta` l-1993 dawn kienu ġew konċessi mid-Dipartiment ta` l-Art lill-LHP (Lascaris Heritage Project) Ltd, Triq in-Naxxar, San Gwann, fuq bażi ta` enfitewsi għal 50 sena biex jiġu żviluppati bħala proġett ta' interess storiku/kulturali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma jidhirlux il-Ministru li jekk ġara kif qal l-Onor.

Interpellant, din hija diskriminazzjoni?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Jista' l-Onor. interpellant jispjega x'irid jgħid b'din id-domanda?

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk dak li ntqal fid-domanda, li kien hemm Maltin li ma tħallewx jidħlu filwaqt li l-barranin tħallew jidħlu...

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Id-domanda hija din:

"Jista' l-Ministru jara u jagħti spjegazzjoni għaliex nhar it-8 ta' Settembru, ġurnata pubblika, il-Maltin kienu mċaħħda milli jidħlu fil- Lascaris War Rooms filwaqt li l-barranin daħlu?"

ONOR.

JOE MIZZI: Allura mhux sew qed ngħid jien?

Jekk il-barranin jitħallew jidħlu waqt li l-Maltin ma jitħallewx, mhux diskriminazzjoni tkun qed issir?

ONOR.

MICHALE ANGELO REFALO: Jekk trid tkun taf l-opinjoni tiegħi ngħidlek li huwa bad business li tagħmel hekk.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma issa dwar drittijiet qed nitkellmu.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Jiena nista' nidħol fid-dar tiegħek?

ONOR.

JOE MIZZI: Imma hemm differenza bejn dar u affarijiet li huma ta' interess nazzjonali u li huma wirt pajjiżna.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Ippermettili, Onor. Mizzi, għax naħseb li qed tagħmel żball kbir.

Inti mort fil-Lascaris War Rooms?

La ma mortx, ma tistax toqgħod titkellem fuq wirt nazzjonali.

Kieku dan kien wirt nazzjonali kont nagħtik raġun mija fil-mija.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri l-Lascaris War Rooms m'humiex ta' interess nazzjonali?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Hemm differenza bejn wirt u interess.

Nagħtu każ li l-Malta Experience tiddeċiedi li tagħmel shows għall-barranin biss jew shows għall-Maltain biss, min hu sidha?

Mela aħna qed nikkontrollaw lill-privat ukoll!?

X'affarijiet dawn!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE MIZZI: Skużani ftit.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Ma niskużakx għal ħaġa bħal din.

Din hija mentalita' li nispera li ma ġġorrhiex miegħek iżjed 'il quddiem.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru qiegħed jikkonferma li din kienet xi okkażjoni speċjali għall-barranin biss?

(Interruzzjonijiet) Allura jekk ma kenitx okkazjoni speċjali għall-barranin ...

MR SPEAKER: Tiddibattux bejnietkom.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: L-ewwel ħaġa li rrid ngħid hija li id- domanda hija out of order.

U se ngħidlek għaliex id-domanda tiegħek u anke ta' l-Onor.

Schembri Adami hija out of order.

ONOR.

JOE MIZZI: Mela għalfejn irrispondejtha?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Se nispjegalek għaliex.

Jiena għalhekk fir- risposta għidtlu li huwa ta' interess li tkun taf biex ma noqgħodx ngħidlu...

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE MIZZI: Allura għalija m'huwiex ta' interess li nkun naf?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Pero' lili ma tistax toqgħod tagħmilli dawn it-tip ta' domandi li qed tagħmilli, u se ngħidlek għaliex.

Għax ir- responsabbilta' tiegħi hawnhekk hija li nwieġeb għal dak li hu taħt il- kontroll tiegħi u għal dak li b'xi mod jista' jiġi investigat u sindikat minn dan il-Parlament.

L-affarijiet privati dan il-Parlament ma jindaħalx fihom.

Issa jekk l-Onor.

Schembri Adami jrid jikteb fil-gazzetti u jgħid "x'għarukaża li għamlu hekk" jista' jagħmel hekk u forsi jkollu raġun.

Imma mhux jitlobni nwieġeb għall-aġir ta' ħaddieħor.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiena lill-Ministru opinjoni tlabtu.

Naħseb li għandu opinjoni.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Jiena opinjoni għandi u tajthielek.

Ma naqbilx li jsir għax huwa bad business.

Dik kienet l-ewwel ħaġa li għidtlek u int għidt li ma jimportakx mill-bad business.

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EDWIN GRECH: Allura l-Gvern ma baqagħlu l-ebda ġurisdizzjoni fuq dawn il-War Rooms?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Onorevoli Grech, il-War Rooms huma intrapriża privata.

Kien ħareġ tender fl-1993...

Jiena kelli l-okkażjoni li mmur narahom fil-kors ta' l-iżvilupp u anke wara.

Din qisha bħal meta wieħed jiftaħ ħanut.

Jiġifieri f'dawn il-War Rooms m'hemm xejn li huwa oriġinali ħlief is-sit.

Is-sit veru huwa oriġinali għax hemmhekk kien hemm il-War Rooms, imma l-equipment u l-mudelli m'humiex oriġinali.

Hemmhekk għad-dungeons tar-Rabat, bħall-Malta Experience u bħall-War Experience.

ONOR.

EDWIN GRECH: Ma tajtnix ir-risposta kollha għax jiena staqsejt jekk din ġietx mibjugħa jew hiex qiegħda b'kera.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Fid-domanda oriġinali jiena weġibt li din kienet mogħtija b'ċens għal 50 sena.

VALLETTA - AKKOMMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jispjega x'qiegħed iżomm milli d-Dipartiment ta' l-Akkommodazzjoni Soċjali jagħti akkommodazzjoni alternattiva lil Mario Jose Farrugia ta' 107/5, Strait Street, Valletta?

ONOR.

CENSU GALEA (Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd): Jien informat li d-Dipartiment m'għandu l-ebda talba mingħand il-persuna konċernata.

SKEJJEL - TRASFERIMENT TA' MANGION MARTIN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li Martin Mangion ta' 191, Republic Street, Valletta għadu ma ġiex trasferit minn labourer fl-Iskola Primarja San Ġiljan għal x'imkien ieħor, kif jixtieq, fil-Furjana jew il-Ħamrun, fil-qasam ta' l-ambjent?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li t-transfer ta' Martin Mangion isir meta l-esiġenzi tas-servizz - b'mod speċjali dawk tad-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni - ikunu jippermettu.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI - KAŻ TA' CONCETTA GREEN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħidli għaliex M'Concetta Green ta' 10, Ascot Street, Marsa ma ġietx milqugħa t-talba tagħha għall-pensjoni tal-ħandikappat?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): It-tagħrif mitlub se jingħata lill-benefiċċjarja.

BRANDT - XOGĦOL BIL-LEJL LIN-NISA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jaf il-Ministru li minn mindu l-fabbrika Brandt ingħatat l-permess li tħaddem lin-nisa bil-lejl diġa' waqgħu żewġ nisa fil-printing section tal-fabbrika?

Jaf il-Ministru li n-nisa miżżewġa li bilfors kellhom jaċċettaw li jaħdmu bil-lejl, tant qed ikunu għajjiena wara li jkollhom irabbu l-familja matul il-ġurnata li wħud minnhom qed ikollhom jieħdu pilloli biex jibqgħu mqajma?

Jaf il- Ministru li dawn għandhom production tant għolja li wħud minnhom qed jispiċċaw maħluba?

Ma jidhirlux il-Ministru li għandu jerġa' jikkonsidra d-deċiżjoni li jħalli lin-nisa miżżewġa jaħdmu bil-lejl f'ċerti fabbriki?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-ħaddiema nisa li jaħdmu bil- lejl, inklużi dawk tal-fabbrika msemmija, ikunu għażlu huma stess li jagħmlu dan ix-xogħol u dan skond il-Factories (Night Work by Women) Regulations.

Id-Dipartiment tax-Xogħol ma kellu ebda rapporti dwar dak li semma l-Onor.

Interpellant.

SKEJJEL - EŻAMI TAL-MATRIKOLA TAL-MALTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Billi l-Interpellant waslulu lmenti minn ġenituri li wliedhom qagħdu għall-eżami tal-Matrikola tal-Malti li sar f'Mejju li għadda, fis-sens li studenti li jieħdu l-privat għand ċertu għalliem kunjomu Briffa nstemgħu jgħaddu l-messaġġ biex jiffirmaw "Tina Turner" fuq il-karta ta' l-eżami, u billi wħud minn dawn l-istudenti li kienu batuti fil-Malti u li kienu jieħdu privat għand dan l-għalliem ġabu 1 fl-eżami (A), jista' l-Ministru jinvestiga jekk għalliema li qed jagħtu privat għall-Matrikola humiex qegħdin ikollhom tagħrif minn qabel fuq il-karti ta' l-eżami?

X'inhi s-sistema eżatt fuq dawn il-karti ta' l- eżami?

Min jissettjahom?

X'sigurta' hemm biex dawn il-karti ma joħorġux qabel l-eżami?

Jista' l-Ministru jgħid jekk jeżistix xi bord u jekk fuq il- bord hemmx rappreżentanti tal-pulizija biex tiġi assigurata sigurta' stretta fuq dawn il-karti ta' l-eżami?

Jista' l-Ministru għallinqas jiftaħ inkjesta dipartimentali fuq dan il-każ biex jara jekk kienx hemm xi karti ta' l-eżami ffirmati "Tina Turner" u jara min kienu l-istudenti, x'marka ġabu u min kien l-għalliem tal-privat tagħhom?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li għand il-Matsec Support Unit ma waslu l-ebda lmenti bħal dawk li qed jallega l-Onor.

Interpellant.

Il-karti ta' l-eżamijiet huma mħejjija minn panels maħtura apposta mill- Kunsill ta' l-Universita'.

Fuq il-panels li fasslu l-karti ta' l-eżamijiet tal-Malti, kemm dawk tal-Matrikola Avvanzata kif ukoll dawk għaċ-Ċertifikat ta' l-Edukazzjoni Sekondarja, ma hemm ħadd bil-kunjom indikat fil- mistoqsija.

Minbarra l-panel li jħejji l-karti ta' l-eżamijiet, l-istaff ta' l- Universita' li jkollhom x'jaqsmu mal-karti ta' l-eżamijiet huma:

(a) l-istaff tal-Printing Department ta' l-Universita'; u

(b) l-Ko-ordinatur tal-Matsec.

L-ebda persuna oħra ma jkollha aċċess għall-karti ta' l-eżamijiet u ħadd ħlief il-persuni msemmija f'dan il-paragrafu ma jista' jarahom.

Meta l-karti ta' l-eżamijiet jiġu stampati mill-Printing Department, dawn jintbagħtu l-Matsec Support Unit f'kaxxa ssiġillata u jitpoġġew fis-safes mill-Ko-ordinatur tal-Matsec.

Il-karti mbagħad jiġu mqassma mill-Ko- ordinatur fil-postijiet fejn ikunu se jsiru l-eżamijiet dak inhar ta' l- eżami.

Ma jidhirlix li hu l-każ li ndaħħal rappreżentant tal-pulizija fuq il- bord.

B'danakollu jiena tlabt lill-Universita' biex tinvestiga l-allegazzjoni li saret mill-Onor.

Interpellant fil-mistoqsija tiegħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EDWIN GRECH: Jista' l-Ministru jgħid x'miżuri qed jittieħdu biex eżaminaturi konnessi ma' dawn l-eżamijiet tal-Matrikola ma jagħtux privat lil dawk l-istudeni li jkunu se jpoġġu għall-eżami.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Dawn jintalbu jagħmlu dikjarazzjoni f'dan is-sens.

Ħafna drabi f'ċerti suġġetti qed ikollna diffikulta' biex insibu eżaminaturi proprju minħabba din ir-raġuni.

L-eżaminaturi jintalbu jagħmlu dikjarazzjoni li ma taw privat lil ħadd li se joqgħod għal dawk l- eżamijiet.

SKEJJEL: JUNIOR COLLEGE - GĦALLIEMA TAL-FRANĊIŻ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jaf il-Ministru li wħud mill- istudenti tal-Junior College m'għandhomx għalliem jew għalliema għal-lingwa Franċiża?

Jekk dan l-għalliem jew għalliema ma jistax jinstab, ma jistax il-Ministru jitlob lill-Ambaxxata Franċiża biex tibgħat għalliema tal- Franċiż f'Malta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ma jirriżultalix li fil-Junior College hemm in- nuqqas imsemmi mill-Onor.

Interpellant.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jista' l-Ministru jgħidilna x'inhu l-progress li sar fil-Junior College?

X'inhu għaddej u kif inhuma mexjin l-affarijiet?

Jista' jagħtini speċi ta' progress report?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jiena nista' ngħid li ninsab sodisfatt ħafna bil- progress li sar fil-Junior College u naħseb li anke l-istudenti ta' l-ewwel sena li daħlu fil-Junior College huma sodisfatti u jafu li l-affarijiet mexjin on stream.

Kellna xi ftit problemi minħabba s-sistema l-antika li għadhom isegwu dawk li s-sena l-oħra kienu fis-Sixth Form ta' Gian Franġisk Abela.

Kien hemm ukoll xi nuqqas ta' għalliema, pero' issa solvejna din il- problema għax għal din is-sena ssekondajna xi għalliema mid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni u hemm xi oħrajn li qed jaħdmu fuq bażi part-time.

Dawn il- problemi l-aktar li kienu qed jiffaċċjawhom kienu l-istudenti tat-tieni sena.

Mill-bqija naħseb li fil-Junior College kollox miexi skond il- programm li kien sar u ma jidhirlix li hemm xi diffikultajiet partikolari.

Anzi pjuttost nista' ngħid li r-rapporti li għandi, kemm uffiċjalment minn min hu inkarigat kif ukoll unofficially mingħand studenti u mingħand ġenituri ta' studenti li jiena ovvjament nistaqsi biex ikolli l-opinjoni ta' min għandu l-interess li jilmenta, huma kollha rapporti pożittivi.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista', jekk jogħġbu, il-Ministru jgħidilna x'hemm fil-prattika u fil-konkret aktar pożittiv milli kien hemm qabel taħt l- organizzazzjoni l-antika?

Jiġifieri bis-sistema li hemm, skond l- esperjenza tiegħu, x'inhuma l-punti pożittivi li wieħed jista' jimmarka fuq dak li kien hemm qabel?

ONOR MICHAEL FALZON: Naħseb li l-iskop tal-Junior College konna għidna x'inhu, jiġifieri li jservi ta' tranżizzjoni bejn it-tagħlim fl-iskola sekondarja u dak fl-Universita'.

Fil-fatt il-metodu tat-tagħlim m'għadux dak li kien jiġi segwit qabel, jiġifieri sempliċi lectures u tutorials biex nippreparaw lill-istudenti ħalli jgħaddu minn tliet A levels.

L- istudenti qed ikollhom tagħlim differenti fis-sens illi l-istudenti mhux biss ikunu ppreparati għall-matrikola, kif inhu l-programm s'issa, imma jkollhom ukoll preparazzjoni dwar kif wieħed jitgħallem jistudja.

Per eżempju, ngħallmuhom suġġetti oħra bħalma huma communications li permezz tiegħu l-istudent mhux biss jitgħallem joħroġ aktar il-personalita' tiegħu, imma jitgħallem aktar kif jistudja u kif juża l-lingwa, partikolarment l- Ingliż.

Hawnhekk m'għandix ir-rapport li fih l-iskopijiet li għalihom twaqqaf il-Junior College, imma naħseb li fil-prattika dawk l-iskopijiet qed jintlaħqu.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista', jekk jogħġbu, il-Ministru jgħdilna kemm-il darba żar il-Junior College minn mindu saret it-trasformazzjoni?

ONOR.

MICAHEL FALZON: Jekk m'iniex sejjer żball, minn mindu fetaħ, jiġifieri minn Ottubru 'l hawn mort xi darbtejn.

ONOR.

ALFRED SANT: L-assessment li għadu kemm tana huwa bbażat fuq l- esperjenza diretta tiegħu jew inkella fuq dak li qalulu ċerti nies, uffiċjali jew mhux uffiċjali?

ONOR, MICHAEL FALZON: L-assessment li tajt huwa bbażat fuq dak li smajt kemm b'mod uffiċjali minn min hu responsabbli kif ukoll b'mod mhux uffiċjali minn nies li jiena nieħu l-briga li nkellem bħala bniedem fil- politika u anke bħala bniedem li niltaqa' man-nies.

Meta jiena niltaqa' ma' xi ħadd li jmur il-Junior College nistaqsih, u mbagħad ġieli jkun hemm nies li jagħtuk l-informazzjoni huma stess mingħajr ma toqgħod tistaqsihom.

Naturalment dak li jgħidulek dawk li jkollhom esperjenza diretta tal- Junior College tagħtih piż ħafna iktar milli tagħti lil dak li jgħidlek min għandu l-interess li jgħidlek li kollox sejjer sew.

GUDJA - ART F'TAS-SENTINELLI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Billi 18-il sena ilu, il-Public Works kien ħa biċċa art fil-Gudja magħrufa bħala tas-Sentinelli mingħand Leli Camilleri (Ara l-file 3710/73) u sal-lum dan għadu ma tħallasx la ta' l-art u lanqas ta' ġiebja kbira li kienu radmulu biex għaddew it-triq, jista' l-Ministru jara li dan jitħallas?

ONOR.

MICHAEL FALZON (f'isem il-Ministru għall-Ambjent): Kif forsi jaf l-Onor.

Interpellant, il-biċċa l-kbira ta' l-art in kwistjoni ġiet rilaxxata mill-esproprju.

Issa d-Dipartiment qed jieħu passi biex jikkumpensa lis-sid tal-ħames metri kwadri li baqgħu esproprjati.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' l-Ministru jgħidilna meta s-sid se jitħallas?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Naħseb li huwa diffiċli ħafna li wieħed jgħid meta se jitħallas is-sid.

Jiena għandi esperjenza f'dan il-qasam ukoll u nista' ngħid - għalkemm m'għadnix il-Ministru responsabbli minn dan il-qasam - li jkun hemm hafna hurdles.

F'dan il-każ jidher li m'hix kwestjoni ta' ammont ta' flus imma jkun hemm problemi ta' provenjenza fejn dak li jkun ikun irid jipprova li l-art hija tiegħu u jkun hemm anke problemi oħra.

Ovvjament kulħadd jaf li hemm numru kbir ta' nies jistennew biex jitħallsu għall-artijiet li ġew esproprjati għal skopijiet pubbliċi u huwa impossibbli li xi ministru off the cuff jgħid meta se jiġi mħallas is- sinjur li saret riferenza għalih fil-mistoqsija parlamentari numru 29421.

MR SPEAKER: L-aħħar mistoqsija, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jaqbel il-Ministru li issa għandu jsir sforz speċjali biex il-każ ta' dawn in-nies għallinqas jiġi trattat suret in-nies?

GĦaliex dawn sempliċement qed jiġu mpoġġija dejjem fl-aħħar tal-pile tal-files u t- talbiet tagħhom jibqgħu jistennew mingħajr ma jingħataw l-ebda kas?

Huwa l- każ li ħafna nies m'humiex qed jitħallsu sempliċement minħabba l-cash flow tal-Gvern aktar milli minħabba xi ħaġa oħra?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mhux eżatt.

L-ewwelnett meta kont ministru responsabbli mill-artijiet matul din l-Amministrazzjoni, konna ddiskutejna din il-problema ma' l-Onor.

John Dalli u konna ħadna diversi passi.

L- ewwel pass kien li meta tiġi esproprjata biċċa art għal skop pubbliku il- cost tagħha jiġi kkonsidrat bħala parti mill-cost tal-proġett.

Li kien jiġri qabel hu li l-cost ta' l-art, indipendentement minn jekk hijiex tal- gvern, ma kienx jiġi kkonsidrat bħala parti mill-cost tal-proġett.

Dan ifisser li għal snin twal konna nagħmlu xogħlijiet ta' housing, bini u toroq u l-cost ta' l-art ma kienx ikun ikkonsidrat bħala parti mill- proġett.

B'hekk akkumulaw dawk il-miljuni kollha ta' flus li l-Gvern għandu jagħti lin-nies.

Imma din il-prassi issa qtajnieha.

Safejn naf jien konna għamilna arranġament, li għadu jgħodd sal-lum, li meta d- Dipartiment ta' l-Artijiet ibigħ u jiġbor artijiet ħafna iktar milli jkun stmat fil-budget - u dan ġara kemm-il darba - b'dawk l-ammonti li jiġbor ikun jista' jżid l-ammonti ta' flus li jagħti bħala kumpens lil min tkun itteħditlu l-art.

Apparti minn hekk, kienet ġiet approvata mozzjoni fil- Parlament biex inkunu nistgħu nikkumpensaw lil dawn in-nies billi nagħtuhom art oħra bi tpartit.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet ministerjali?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 1996

IR-RABA' JUM STABBILIT

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U KULTURA

Skond il-ftehim tal-21 ta' Novembru, 1995 il-Kamra marret f'Kumitat.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skond il-ftehim milħuq fis-Seduta Nru. 476 tal-21 ta' Novembru, 1995 il-ħin tad-diskussjoni għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema ta' l- Oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-Gvern.

Il-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura, jekk jogħġbu, iressaq ir- riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Sur President, nipproponi:

VOT 36 - MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U KULTURA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,501,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 36 - Ministeru tal-Ġustizzja u Kultura, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 1996.

VOT 37 - LEGALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,091,678 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 37 - Legali, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1996.

VOT 38 - ĠUDIZZJARJU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,655,444 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 38 - Ġudizzjarju, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1996.

VOT 39 - REĠISTRU TA' L-ARTIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 222,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 39 - Reġistru ta' l-Artijiet, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1996.

VOT 40 - JOINT OFFICE

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,624,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 40 - Joint Office, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1996.

VOT 41 - MINISTERU GĦAŻ-ŻGĦAŻAGĦ U KULTURA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,308,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 41 - Ministeru għaż-Żgħażagħ u Kultura, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 1996.

VOT 42 - MUŻEWIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 996,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 42 - Mużewijiet, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1996.

VOT IX - MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U KULTURA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,309,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot IX - Ministeru tal-Ġustizzja u Kultura, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 1996.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

John Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Mr Chairman, nipproponi din l-emenda:

VOT 36 - Ministeru tal-Ġustizzja u Kultura

Personal Emoluments

ITEM 11 - Ministru

Ħassar iċ-ċifra "Lm10,219" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm10,218".

Delete the figure "Lm10,219" and substitute therefor the figure "Lm10,218".

Mr Chairman, kull kelliem tal-Gvern qiegħed itemm id-diskors tiegħu billi jgħid li l-Partit Laburista m'għandux politika f'dak is-suġġett li jkun qiegħed jiġi diskuss.

Illum jien se nagħmel diskors li huwa ftit differenti minn tas-soltu.

Normalment aħna nikkritikaw l-andament tal- Gvern waqt is-sena preċedenti u fl-istess ħin inżommu quddiem għajnejna l- estimi għas-sena li tkun ġejja u nikkritikaw lill-Gvern f'dak il-kontest.

Jiena, filwaqt li se nikkritika lill-Gvern, se nuri biċ-ċar li l-Gvern Laburista għandu politika u se nitkellem b'mod ċar u bla tlaqliq fuq dak li se jwettaq il-Partit Laburista meta jkun fil-gvern.

Bħala prinċipju, aħna nemmnu fis-separazzjoni tal-poteri.

X'ifisser dan, Sur President?

Dan ifisser li l-eżekuttiv - jew il-Gvern biex jifhimna kulħadd - u l-ġudikatura għandhom ikunu separati.

U huwa fuq dan il- prinċipju li Gvern Laburista jibni l-politika tiegħu għal dak li għandu x'jaqsam mal-qrati.

Prinċipju ieħor li jrid jinftiehem minn kulħadd huwa l-importanza tal- parzjalita' tal-qrati.

Il-qrati m'huma monopolju ta' ħadd, ta' l-ebda partit politiku u ta' l-ebda klikka.

L-imparzjalita' tal-qrati hija sine qua non, hija importanti, u mingħajrha ma tista' tiffunzjona l-ebda demokrazija.

Ħadd m'għandu jabbuża mill-qrati għall-iskopijiet tiegħu u meta ngħid hekk qed nagħmilha ċara li ma jistax jiġi tollerat li l-qrati jservu ta' arena għall-ġlidiet politiċi, kif ħafna drabi sar fl-imgħoddi.

Il-qrati għandhom ikunu indipendenti u imparzjali.

Sur President, Gvern Laburista jsaħħaħ lil dik il-kummissjoni li tissejjaħ Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja.

Din il- kummissjoni, li kienet twaqqfet bis-saħħa ta' leġislazzjoni ta' dan il- Parlament, għandha bżonn iktar studju dwarha u wara li l-Gvern Laburista jirrifletti dwar kif ħadmet din il-kummissjoni, jagħtiha iktar funzjonijiet biex ikun ċar li din qiegħda hemm biex tiddistingwi iktar bejn il-poteri ta' l-eżekuttiv u dawk tal-ġudikatura.

Per eżempju, wieħed għandu jara jekk il-ħatriet ta' l-imħallfin għandhomx jibqgħu jsiru kif isiru llum, jekk postijiet vakanti fis-sedje tal-ġudikatura, jiġifieri postijiet ta' mħallfin u maġistrati, għandhomx jimtlew b'dan il-mod u jekk ir- responsabilita' individwali ta' dak il-maġistrat jew ta' dak l-imħallef għandhiex tkun il-kompitu ta' din il-kummissjoni.

Struttura li dan l-aħħar saħaq fuqha wkoll il-Kap ta' l-Oppożizzjoni hija l-Kummissjoni kontra l-Korruzzjoni.

Sur President, il-Partit Laburista kien għamilha ċara li n-nuqqas ta' fiduċja f'dan l-organu huwa minħabba li dan jista' jintuża - u fil-fatt rajna kif intuża - kemm għal dawk li huma polemiċi interni fi ħdan il-Partit Nazzjonalista, kif ukoll biex il-Gvern jgħaġġel jew idewwem il-kwestjonijiet li jidhirlu hu.

Aħna qed nipproponu organu ġdid, dak li jissejjaħ il-maġistrat inkwirenti.

Dan il-maġistrat għandu jkollu l-mezzi meħtieġa u l-poteri de proprio, jiġifieri minnu nnifsu, il-poteri li tagħtih l-istess liġi li tgħaddi mill-Parlament.

Dan il-maġistrat għandu jkollu wkoll l-istaff tiegħu, ikun indipendenti minn kulħadd u għandu jkollu s-setgħa li jinvestiga nies li l-pożizzjoni tagħhom tagħmilhom suxxettibbli għal dak li aħna nsejħu korruzzjoni jew affarijiet simili.

Din għandha tkun ir-responsabilita' tal-maġistrat inkwirenti.

GĦax hija ħrafa li wieħed jinvestiga lilu nnifsu.

F'liema sens?

Aħna nafu li l-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni hija appuntata mill-istess Gvern u għandha ċerti rabtiet miegħu, fis-sens li skond kif inhi l-liġi tirrapporta lill-Eżekuttiv jew lill-Prim Ministru.

Aħna nemmnu li huwa importanti li jkun hemm maġistrat inkwirenti biex verament tidher it-trasparenza.

Kulħadd jgħid li rridu nkunu trasparenti, kulħadd juża dan l-argument.

Imma kemm hu diffiċli li tkun verament trasparenti!

L-ilment li dejjem jissemma f'dan il-Parlament, fil-gazzetti u fost il- poplu dwar il-proċess tal-ġustizzja jista' jinġabar f'kelma waħda, id- dewmien.

Id-dewmien fil-qrati sar leġġendarju f'pajjiżna u saħansitra nirriferu għalih bl-istess ironija li Voltaire kien irrifera għall-assedju ta' Malta.

Illum kull min jitkellem fuq il-qrati jitkellem b'mod dispreġjattiv u b'mod li jindika li m'għandux fiduċja f'din l-istituzzjoni.

Kulħadd iwaħħal f'kulħadd!

Jekk aħna npoġġu subgħajna fuq il-polz u nistaqsu min hu responsabbli għad-dewmien ...

Huwa diffiċli li wieħed isolvi l-problemi tal-qorti għax dawn m'humiex żgħar, imma l-Gvern għandu r-responsabilita' li almenu jagħmel dak li hu meħtieġ biex jagħti palata u jnaqqas id-dewmien.

Il-Gvern kif jista' jagħmlu dan?

L-ewwelnett huwa ovvju li jekk inti tħalli postijiet ta' mħallfin u maġistrati vakanti bilfors li tikkaġuna dewmien.

M'hemmx għalfejn tkun avukat jew Membru tal- Parlament biex tkun taf li jekk għandek postijiet vojta, allura l-kawżi kollha li jkun hemm quddiemhom se jaqgħu lura.

Il-Gvern jaf li ħafna mill-proċessi ta' natura kriminali jiddependu mill- Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali u kulħadd jaf li l-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali għandu nuqqas ta' staff.

Allura min hu responsabbli li kawżi ta' natura kriminali jitwalu?

Din ir-responsabilita' qiegħda f'idejn il-Gvern.

Għalxejn ngħidu li se nagħmlu riforma, għalxejn ngħidu li se ngħaddu liġi, għalxejn ngħidu li rridu nistennew ħalli naraw kif ir-riforma se taħdem, jekk il-Gvern innifsu m'huwiex lest li l-ewwelnett isolvi l-problemi li jiddependu minnu.

Din m'hix kwestjoni ta' kemm se jdum jinstema' każ quddiem il-qorti jew ta' kemm se jdum imħallef biex jiddeċiedi sentenza, imma hija kwestjoni li jenħtieġ li l-Gvern jappunta n-nies li hemm bżonn.

L-istatistika li dan il-Gvern iħobb juża ħafna tindika li l-affarijiet fil- qorti sejrin lura u mhux 'il quddiem.

Ħalli nagħti eżempju u nirreferi għal tabella li l-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura qiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra dwar in-numru ta' kawżi li nqatgħu u mil-liema qorti nqatgħu mill- 1991 sa l-1994.

Jidher ċar li jekk nieħdu l-medja ta' kemm inqatgħu kawżi fl-1991, fl-1992 u fl-1993 u nikkomparawha ma' dak li ġara fl-1994, naraw li f'kull qorti minflok progress għamilna rigress.

Per eżempju, fil-Qorti tal-Maġistrati kienu jinqatgħu medja ta' 1,490 kawża fis-sena, mentri s- sena l-oħra nqatgħu 1,361, jiġifieri kien hemm tnaqqis.

Il-Qorti Kriminali kienet taqta' medja ta' 19-il kawża fis-sena - naħseb li hawnhekk qed jirriferu għall-ġurijiet - imma s-sena l-oħra din qatgħet 7 biss.

Il-Qorti tal-Kummerċ kienet taqta' medja ta' 1,763 kawża fis-sena, imma s- sena l-oħra qatgħet 1,590.

Il-Qorti Ċivili tal-Prim'Awla kienet taqta' medja ta' 1,634, filwaqt li s-sena l-oħra qatgħet 1,597 kawża.

Il-Qorti ta' l-Appell kienet taqta' medja ta' 523 kawża fis-sena u s-sena l-oħra qatgħet 403, jiġifieri 120 kawża inqas.

Dawn il-figuri li ta l-Ministru juru ċar dak li l-Oppożizzjoni ilha ttenni, jiġifieri li fil-qrati l- affarijiet m'humiex mexjin 'il quddiem anzi iżjed ma jmur iżjed qed tikber il-pjaga.

Il-pjaga qed tikber għaliex qed jikber il-backlog u dan qed jikber għaliex in-numru ta' kawżi li jidħlu qiegħed dejjem jiżdied.

Minkejja li l-Gvern jaf b'dan, u minkejja li għandu quddiemu din il-kritika insistenti u li ma tieqaf qatt mill-bankijiet ta' l-Oppożizzjoni, naraw li l-Gvern m'huwiex kommess li almenu jsolvi dawk il-problemi li jista' jmisshom b'idejh.

Meta naraw dan, aħna ngħidu: Il-Gvern veru jrid jsolvi l- problema tal-qorti?

Il-Gvern bis-serjeta' jgħid li jrid ikollu qrati effiċjenti?

Il-Gvern bis-serjeta' jgħid li jrid jara ħeffa fil-proċessi ġudizzjarji?

Jew jgħid hekk għal skopijiet ta' propaganda, għal skop politiku, għax jinstema' sabiħ u mbagħad dak li għandu jagħmel, għal xi raġuni jew oħra, ma jagħmlux?

X'se jagħmel Gvern Laburista?

Gvern Laburista l-ewwel ħaġa li se jagħmel hi li jimla l-postijiet vakanti li hemm fost l-imħallfin u l-maġistrati.

Ma tistax timxi jekk għandek postijiet li huma vakanti.

Forsi l-Gvern jgħidli li hemm problema għax ħadd ma jrid jaċċetta ħatra ta' mħallef jew maġistrat.

Din hija l-iskuża li dejjem inġibu.

Pero' fil-fatt dan m'hux veru u huwa biss qerq.

Meta għandek 13-il maġistrat li l-maġġoranza tagħhom għandhom esperjenza ta' snin twal ta' ġudikatura u nafu li fosthom hemm maġġoranza li għandhom il-kapaċita', l-integrita' u l-abilita' li jiġu appuntati mħallfin - u l-Gvern jaf li huma ħerqanin biex isiru ġudikanti superjuri - huwa għajb u skandlu li niġu hawn u ngħidu li ma nistgħux insibu min irid jilħaq imħallef.

Din m'hijiex kritika bbażata fuq il-qalb jew fuq il- politika, għax kulħadd jaf in-natura tal-qorti u kulħadd jaf il-ħoss tal- polz tal-qrati u l-ġudikatura.

Dan huwa appell ġenwin fid-dawl tal-fatt li hemm postijiet vojta, hemm nies kapaċi biex jimlewhom, imma ma tridux tappuntawhom.

Din il-gwerra kontra l-maġistratura ma tagħmilx sens.

Jien lill-Ministru nappellalu biex jara li jimtlew minnufih almenu żewġ postijiet vakanti li hemm.

Qed insemmi tnejn, imma n-numru ta' ġudikanti preżenti jrid jiżdied.

Ġudikant, speċjalment fil-qrati superjuri, ma jistax ikollu iżjed minn 500 proċess quddiemu.

Din hija riforma li jrid iwettaq Gvern Laburista.

Hija redikolaġni li jkollok imħallfin b'1,200 jew 900 kawża quddiemhom.

Hemm bżonn li l-ġudikatura tissaħħaħ kemm fin-numru kif ukoll f'affarijiet oħra li jolqtu lill-istess ġudikatura.

Per eżempju, aħna nafu li hemm ilmenti mill-ġudikanti - u wieħed għandu jagħti widen tagħhom - dwar il-pensjoni u dwar il-kondizzjonijiet tax-xogħol.

Wieħed ma jistax ikompli jinjora dawn l-ilmenti u jgħid li hemm il-kwestjoni tar- relattivita'.

Veru li hemm ir-relattivita' u din ma tistax taqbad u twarrabha, imma trid tkun realistiku u trid tara kif tipprova ssolvi l- problema.

Il-qrati huma wieħed fost l-aktar organi importanti tal-pajjiż u ma tistax tiġi kompletament injorata l-karba u t-talba tal-ġudikanti.

Gvern Laburista jaf li l-ġudikanti għandhom bżonn dik li tissejjaħ l- infrastruttura, l-għajnuna.

Ix-xogħol tal-ġudikant huwa li jifli x-xiehda u jasal għall-konklużjoni, għal sentenza.

L-Avukat Ġeneral għandu bżonn l- għajnuna għar-riċerka, għandu bżonn numru kbir ta' avukati biex jgħinuh għaliex inkella jbati min ikukn il-vittma, min ikun għaddej mill-proċess.

Ħafna drabi jinstabu skużi biex jitwalu l-proċessi għaliex ħadd ma jista' jlaħħaq min-naħa tal-Gvern.

Gvern Laburista għandu proposta f'dan il-qasam.

Il-Gvern jgħid li ħadd ma jrid ikun avukat mal-Gvern.

Imma bħalma l-isptar jiffunzjona tajjeb bis- sistema tal-housemen - u kieku ma kenux għall-housemen, kieku l-isptar pubbliku kkrolla għaliex ħafna drabi l-Isptar St Luke's iżomm proprju bil- housemen - hekk ukoll għandha tkun sistema tajba għall-qasam legali.

Il- Ministru forsi jgħidli li l-aukati li qed jilħqu ma daħlux b'dak il- kuntratt u li biex tagħmel dan lin-nies konċernati trid tgħidilhom ħames snin qabel ma jidħlu.

Mela oqgħod dum iżjed, tikkonsidrax din il-proposta għax forsi ġiet mingħandna u l-problema tibqa' dejjem tikber!

Għalxejn ngħidu li għandna problema għax dan l-aħħar il-Gvern qed jieħu l-attitudni li qisu hu żewġ persuni, qisu jsib il-problema u jgħid li veru hemm problema, qisu qed jieħu gost jidentifika dak li hu ħażin, meta jkollu l- kuraġġ politiku hououhh li jagħmel hekk, imma mbagħad m'għandux il-kuraġġ politiku biex isib is- soluzzjoni għaliha - għalkemm ikun jafha - u jesiġiha.

Din qed narawha f'kull diskors u f'kull ħaġa li ssir, qisu dak li jmur ħażin m'huwiex tort tal-Gvern imma ta' xi korporazzjoni, ta' xi waħda minn dawk il-fantażmi li għamilna.

Din hija xi ħaġa li hija riflessa wkoll fil-qorti.

Il-Gvern qed iwaħħal fis-sistema u jgħid li ma jistax isib in-nies meta fil-fatt jekk irid sistema aktar effikaċi u jekk irid isib in-nies, għandu r-riżorsi kollha.

Pero' jidher li m'għandux ir-rieda.

X'se jagħmel iżjed Gvern Laburista?

Niġu għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-impjegati.

GĦaliex għandu jgħaddi daqstant żmien biex jimtlew postijiet li jkunu vakanti?

GĦaliex għandek taħli marixxall - forsi se ngħid ħmerija, imma naħseb li din hija importanti - biex joqgħod security mal- bieb ta' barra?

M'hux possibbli li ddaħħlu security guard?

GĦaliex għandu jkun hemm erba' maġistrati biss li għandhom recording facilities, meta hemm il-wires kollha neċessarji għaddejjin?

Allura għaliex ma ssibux recorders?

GĦaliex wieħed għandu jdaħħal diżgwid bejn il-ħaddiema, per eżempju bejn il-grad ta' court recorders u l-grad ta' marixxalli?

Ma setax wieħed isib soluzzjoni biex dawn ikunu kuntenti mingħajr ma jaqsam dawn iż-żewġ oqsma u jkunu ta' l-istess livell?

Hemm ħafna affarijiet oħrajn li wieħed jista' jsemmi.

Per eżempju, illum l-iskrivaniji lanqas inaddfuhom il-cleaners għaliex ma jlaħħqux, imma jnaddfuhom l-istess skrivani ta' l-imħallfin.

Dawn tant huma problemi rqaq li nistħi nitkellem fuqhom fil-Parlament waqt id-diskussjoni dwar il-budget imma lanqas dawn m'aħna nsolvu; lanqas dak li huwa ċkejken m'aħna nsolvu.

Gvern Laburista żgur jara li jkun hemm full complement fil-qorti.

M'hijiex skuża li noħorġu call for applications imma ħadd ma jkun irid imur il-qorti.

Imma dan il-Gvern dejjem hekk jgħid.

Dan il-Gvern qatt m'hu responsabbli, qatt m'għandu tort.

L-iskuża hija jew li ma jkunx hemm min irid jaħdem il-qorti jew li ma jsibux nies.

L-iskuża dejjem hemm qiegħda.

GĦall-iskużi dan il-Gvern jieħu l-ewwel.

Kif qed jgħidli l-kollega tiegħi, dan jiġri f'ħafna oqsma oħrajn.

Dwar il-ħabs, per eżempju, jgħidu li ħadd ma jrid imur hemm, u dwar l-isptar jgħidu li m'humiex isibu nurses.

Dejjem għaddejjin!

Imma r-realta' x'inhi?

Ir-realta' hija li l-Gvern għajja.

Dan huwa Gvern għajjien u wasallu ż-żmien biex jirtira, wasal għall-pensjoni, imma din ma jridx jammettiha.

L-unika ħaġa li qed jgħid hija li l-Partit tagħna huwa ħerqan biex jieħu l-poter f'idejh għal pajjiżu.

Jekk wieħed jara lil kulħadd individwalment hawnhekk, jinduna li aħna nagħtu nixtiequ u mhux nieħdu.

Aħna nixtiequ nagħtu l-abbilta' tagħna biex il-gvern li jkun hemm ikun jista' jsolvi l-problemi.

Imma dan il-Gvern għajjien, imdejjaq u li wasal għall-pensjoni jmissu jirtira llum qabel għada.

GĦaliex qed ngħid li għandu jirtira?

Aħna nafu li m'hux se jirriżenja imma nħeġġu jagħmel l- elezzjoni kemm jista' jkun malajr.

Qegħdin jgħidulna li se jirbħulna b'20,000 vot, bi 13,000 vot u affarijiet bħal dawn imma meta niċċallinġjawhom biex jagħmlu l-elezzjoni ma jgħidulna xejn għaliex minkejja l-ftaħir kollu dwar il-budget, minkejja li qalu li għamlu budget fenomenali, jafu li kieku kellhom jagħmlu l-elezzjoni issa, jitilfuha.

Bil- kliem jgħidu mod imma l-qalb taf mod ieħor.

GĦalhekk qed jagħmlu ċerti affarijiet u għalhekk qed jipprovaw juru lill-poplu illi dan il-budget huwa pakkett sabiħ.

Imma l-present meta tiftħu tkun taf x'fih.

Taf min ikun jaf x'fih il-present?

Tkun taf tliet xhur oħra l-mara tad-dar u kollha kemm aħna x'jiswa dan il-budget.

Imbagħad agħmluha l-elezzjoni!

Imma ħalli ngħaddi aktar għas-suġġett.

Meta nkunu fil-gvern aħna se nagħmlu sistema fejn nipprovaw niskoraġġixxu u mhux ninkoraġġixxu lin-nies li jidħlu l-qorti.

Bis-sistema li għandna f'moħħna l-kawżi għandhom jonqsu u mhux jiżdiedu.

Għalhekk nappoġġjaw ċerti policies.

GĦalhekk per eżempju, meta ġew quddiemna l-liġijiet dwar it-tribunal ta' l-arbitraġġ u dik tat-tribunal għal talbiet żgħar dejjem tajna l-appoġġ tagħna, anzi pprovajna nikkontribwixxu.

Imma aħna lesti li mmorru iżjed 'il bogħod minn hekk.

Lesti li noħolqu sistema fejn qabel ma l-kawża tibda tinstema' jkun hemm kuntratt bejn il-partijiet bl-interċessjoni ta' ġudikanti apposta biex jipprovaw isolvu dik il-problema qabel ma tasal għall-proċess innifsu.

GĦaliex il-metodu li tipprova ssib it-triq tan-nofs - ħafna drabi l-iżjed triq diffiċli - fejn kulħadd iċedi biċċa jnaqqas min-numru kbir ta' preżentazzjonijiet ta' proċessi ġudizzjarji li qed ikun hemm.

Kulħadd jaf li għandna sistema bbażata fuq il-ħlas.

F'liema sens?

GĦaliex inti taf li jekk tmur għand l-avukat trid tħallas u jekk tmur il-qorti trid tħallas.

Aħna se nirriformaw kompletament - u nenfasizza l-kelma "kompletament" - is- sistema li qabel kienet issejjaħ ta' l-Avukat għall-Għajnuna Legali, jiġifieri l-Avukat tal-Fqar.

Ħadd m'għandu jkollu dritt li ma jeħdux minħabba l-mezzi finanzjarji tiegħu!

U nirrepeti; ħadd m'għandu jkollu dritt li ma jeħux minħabba l-mezzi finanzjarji tiegħu!

Is-sistema preżenti kienet tajba meta nħolqot, iżda llum m'għadhiex aktar effikaċi u effiċjenti.

Gvern Laburista jkun żgur li d-drittijiet ta' l-individwi ma jintilfux minħabba n-nuqqas ta' mezzi finanzjarji ta' dik il-persuna.

Nixtieq nitkellem ukoll dwar il-bini tal-qorti.

Nitkellmu ħafna fuq l- effiċjenza tal-qorti iżda aħna kemm-il darba għidna illi l-bini tal-qorti huwa żgħir u qed jiċkien iżjed ma jgħaddi ż-żmien.

U llum il-fatti qed jagħtuna raġun.

Iċ-Chief Justice innifsu qal illi l-bini ċkien.

Aħna minn din in-naħa ilna ngħidu hekk għal dawn l-aħħar erba' snin biex naħsbu għall- quddiem.

Għamilna suġġerimenti imma dawn dejjem waqgħu fuq widnejn torox.

L-ewwel irid isir użu aħjar mill-qorti preżenti, it-tieni wieħed irid jara fejn dan jista' jiżviluppa.

Hawn Malta m'għandniex l-idea li ninżlu 'l isfel imma jekk hemm bżonn - u din jien dejjem issuġġerejtha - għandna nikkonsidraw li ninżlu 'l isfel, jiġifieri taħt l-art, minħabba n-nuqqas ta' spazju li għandna..

GĦax kif jaf kulħadd, l-art f'pajjiżna hija prezzjuża u in short supply.

Ħaġa oħra li wieħed irid jgħid hija illi annex tal-qorti, m'hux adattat għall-qorti imma adattat għall-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali tar-Repubblika għax ikun viċin il-qorti anke u b'hekk jiġi evitat it-telf ta' ħin.

Huwa importanti illi nagħmlu użu effiċjenti mill-istrutturi preżenti.

Ta' xejn indaħħlu lifts li ma jaħdmux, ta' xejn nagħmlu bibien bin-numri biex jinfetħu u ma jinfetħux.

Huma affarijiet żgħar u forsi tgħiduli: Fil-budget dawn se ssemmi?

Imma jekk iċ-ċkejken ma jaħdimx aħseb u ara dak li huwa iżjed sostanzjali!

Jien nixtieq ngħaddi għal suġġett ieħor li għandu x'jaqsam mar-realtajiet tal-pajjiż.

Aħna nafu illi Gvern Nazzjonalista tela' bl-għajta ta' "Xogħol, Ġustizzja u Liberta'" u kulħadd kien ikantahom.

Bla dubju ta' xejn, għal dak li għandu x'jaqsam ma' liberta', il-pajjiż qatt ma ra mewġa ta' kriminalita' waħda wara l-oħra daqskemm rajna minn mindu tela' Gvern Nazzjonalista!

Illum id-delitti bil-moda!

Bħalissa l-moda hija tal-hold- ups, forsi biex l-anzjani u min għandu l-flus id-dar jitgerrxu u jpoġġuhom fil-banek biex imbagħad il-banek isellfu lill-Gvern.

Ħaġa ta' l- iskantament kif kull darba li ġejna għall-budget, jibdew sensiela ta' hold- ups fuq ix-xjuħ!

Jien mhux qed ngħid illi l-Gvern qiegħed jagħmel jew jinstiga dawn il-hold-ups, imma qed ngħid: B'kumbinazzjoni l-mewġa ta' dan iż-żmien tkun hold-ups.

Il-mewġa tas-sajf kienet fuq ċertu tip ta' drogi, l-ecstasy.

Fit-tliet xhur ta' qabel kellna ma nafx kemm-il murder!

Il- fatt huwa illi l-Gvern ma jistax iżomm il-kriminalita', imma l-Gvern għandu l-obbligu li jagħmel dak kollu neċessarju biex ma tiżdiedx il-kriminalita'.

Aħna ngħidu li dan il-Gvern m'għandux dik il-kapaċita', dik ir-rieda, dik li jgħidulha "l-istonku" biex jiġġieled il-kriminalita'; l-istoffa m'hix aktar hemm, jekk kienet hemm qabel.

Għaliex qed nitkellem fuq il- kriminalita'?

Għax ma tistax titkellem fuq l-ordni pubbliku u fuq il- ġustizzja mingħajr ma tirreferi wieħed għall-ieħor!

Iż-żewġ oqsma huma interrelatati, għalkemm mhux integrati.

Huwa żball li jkunu taħt ministeru wieħed, imma bilfors huma interrelated.

X'beħsiebu jagħmel Gvern Laburista?

L-ewwelnett Gvern Laburista jemmen illi l-liġi qiegħda hemm biex min hu innoċenti jinstab innoċenti imma min hu ħati jinstab ħati.

F'dan il-Parlament u f'postijiet oħra nitkellmu ħafna fuq id-drittijiet ta' l-akkużati.

Imma kemm nitkellmu fuq id-drittijiet tal-vittmi?

Kemm nitkellmu fuq id-drittijiet ta' dawk li batew mid-delitti?

Gvern Laburista huwa lest illi jkun rivoluzzjonarju billi jibda jieħu aktar in konsiderazzjoni l-pożizzjoni tal-vittma, fl-interess tad-danni li jkun sofra.

F'liema sens?

Hemm ċerti delitti li għalihom l-imħallef jew il- maġistrat għandu jimponi li jrid ikun hemm quid pro quo.

M'għandux ikun hemm is-sentenza biss jew l-ammont ta' żmien ta' priġunerija, imma għandu jkun hemm rikompens għall-vittma.

Il-pajjiż ma jistax jagħmel dak kollu neċessarju biex jiddefendi l-interessi ta' min hu akkużat - u għandu jagħmel hekk biex kulħadd ikollu proċess skond il-Kostituzzjoni - imma fl- istess ħin jibqa' jinjora l-interessi ta' min sofra minn dawk id-delitti.

Il-konċett ta' Gvern Laburista huwa li għandu jkun hemm rikompens għal dawk li jkunu sofrew mid-delitti.

Dan ir-rikompens m'għandux ikun ibbażat biss fuq id-dritt pubbliku jew id-dritt privat, fis-sens li trid toqgħod tagħmel kawża wara li dak li jkun joħroġ mill-ħabs biex forsi teħodlu xi ħaġa talli seraqlek, imma jrid ikun hemm integrazzjoni ta' dan il-konċett fis-sentenza stess.

Is-sentenzi nfushom iridu jinftiehmu iżjed.

Ħafna drabi jkun hemm raġunijiet speċjali għad-differenzi fis-sentenzi, imma Gvern Laburista jemmen li jrid ikun hemm analoġija.

U fejn ikun hemm ċirkostanzi speċjali s-sentenza nnifisha trid tkun ċara u tagħti r- raġunijiet biex il-poplu jifhem.

Irid ikun ċar għaliex wieħed intbagħat għaxar snin ħabs u l-ieħor ingħata sentenza sospiża.

GĦax il-poplu għandu sehem f'dak li għandu x'jaqsam ma' ġustizzja.

Il-ġustizzja trid tidher li qed issir.

Meta l-poplu ma jifhimx kif qed issir il-ġustizzja, min ikun qed imexxi min-naħa ta' l-eżekuttiv u mill-qasam tal-ġudikanti u l-qrati, ikun tilef il-polz tal-poplu.

Il-polz tal-poplu huwa importanti mhux għall- ġustizzja imma biex il-poplu jkollu fiduċja fl-istituzzjoni tal-qrati.

Dan huwa essenzjali.

Ħaġa oħra li aħna nemmnu hija li jrid ikun hemm post serju fejn wieħed verament jiskonta s-sentenzi.

Il-ħabs għandu jirrispetta d-drittijiet tal- bniedem għax ħadd m'għandu jiġi trattat qisu m'hux bniedem, imma għandu jkun post fejn jirrenjaw l-ordni u d-dixxiplina.

Il-ħabs m'għandux ikun post fejn ma jirrenjawx l-ordni u d-dixxiplina.

Il-ħabs għandu jkollu konċetti u diviżjonijiet ġodda; il-white collar crimes u delitti oħra m'humiex ta' l-istess natura.

Nies ta' taħt ċerta eta' m'għandhomx jitħalltu ma' nies oħrajn.

Persuni konnessi ma' każijiet relatati mad- drogi għandhom ikunu lokati skond il-każijiet li jkunu.

Dawk li jintbagħtu l-ħabs talli jieħdu d-droga biss m'għandhomx jitħalltu ma' nies konnessi ma' reati ta' natura differenti.

Aħna nemmnu wkoll li l-ħabs għandu jkun post riformatorju u r-riforma jrid jagħtiha spinta l-Gvern stess.

Per eżempju, aħna ma nemmnux li għax bniedem mar il-ħabs awtomatikament għandhom jitnaqqsulu erba' xhur fis-sena mis-sentenza tiegħu.

It-tnaqqis ta' erba' xhur fis-sena għal kondotta tajba wieħed irid jaħdem għalih.

Spiċċajna fl-assurdita' li jekk wieħed jaħrab mill-ħabs jew jagħti xebgħa lill-gwardjan, xorta jeħodhom l-erba' xhur ta' kondotta tajba.

Allura din x'riforma hi?

Fil-preżent dan it-tnaqqis jieħdu kulħadd, imma dan għandu jingħata b'mod li wieħed irid jaħdem għalih.

Mhux hekk biss.

Aħna nemmnu li meta wieħed joħroġ mill-ħabs - wara li jkun skonta s-sentenza u ngħata t-tnaqqis minħabba kondotta tajba jrid jibqa' jkun hemm kuntatt kontinwu miegħu.

Din hija sistema simili għall-dik tal-parole.

B'hekk ikun hemm ċerta relazzjoni kif ukoll dixxiplina ma' dik il-persuna li tkun skontat is-sentenza u ħarġet minħabba good behaviour.

Aħna nemmnu li bniedem tibagħtu l-ħabs bħala penitenza - għax wara kollox hija penitenza - imma l-idea għandha tkun li s-soċjeta' tirriformah biex joħroġ aħjar milli jkun daħal u mhux agħar.

Aħna nemmnu wkoll li s-sentenzi li nsejħulhom soċjali m'għandhomx jingħataw u mbagħad il-qrati jibqgħu kompletament estranei ma' dik il-persuna li tkun irċeviet is-sentenza.

Hawnhekk irrid nagħti eżempju ta' persuna li tkun ingħatat opportunita' oħra mill-qorti biex tirriforma ruħha, jiġifieri permezz tal-conditional discharge jew probation, u eżempju ta' persuna li tkun intbagħtet il-ħabs imma s- sentenza tkun ġiet sospiża, jiġifieri minflok tiskontaha l-ħabs tkun ingħatat opportunita' oħra.

Dawn it-tip ta' sentenzi għandhom it-tajjeb tagħhom għaliex jagħtu lil min ikun qed jiġġudika l-opportunita' biex jara ċ-ċirkostanzi kollha tal-każ.

Imma f'dawn il-każijiet il-ġudikant għandu jkollu sistema fejn jibqa' f'kuntatt ma' dawk il-persuni li jkunu ngħataw is-sentenzi bħal dawn.

Ikun ħażin li aħna nitkellmu fuq riforma u fuq sentenzi soċjali u mbagħad wara li jingħataw is-sentenzi qisu ma ġara xejn.

U huwa ħażin mhux biss għas-soċjeta' imma ankel għall-individwu innifsu, għall-persuna li tkun għaddiet mill-proċess ġudizzjarju.

Gvern Laburista beħsiebu jara li ma jkunx hemm repetizzjoni tal-każ ta' Queiroz.

Ċerti amnestiji ta' natura kbira - kif kienet ta' Queiroz - m'għandhomx ikunu responsabilita' ta' delegat tal-Kabinett - jiġifieri tal-Ministru nnifsu - imma tal-Kabinett kollu.

Jien ma jidhirlix li biex wieħed jieħu lura pussess ta' oġġett f'kawża għandu jmur quddiem il- Kabinett.

Pero' amnestija kif ingħatat lil Queiroz, kif għidt, m'għandhiex tkun f'idejn delegat tal-Kabinett, jiġifieri f'idejn il- Ministru waħdu, li jirrakkommanda lill-President, imma għandha tingħata b'deċiżjoni tal-Kabinett.

Fil-każ ta' Queiroz żgur li ma ġarax hekk, imma għandu jsir.

Gvern Laburista, żgur li se jagħmel hekk biex jassigura li dawn l-affarijiet ma jerġgħux jiġru.

Ħalli nikkonkludi, Mr Speaker.

Jien xtaqt li kelli iżjed ħin biex nispjega aktar x'inhu l-ħsieb tal-Partit Laburista fil-qasam tal-ġustizzja u biex inkun nista' nagħmel ċerta kritika għal oqsma oħrajn li jien ma missejtx għax għalkemm dan il-Ministeru ma jirrigwardax il-qorti biss, il- qorti hija verament il-qalb ta' dan il-Ministeru.

Bla dubju ta' xejn mill- bank ta' l-Oppożizzjoni l-Partit Laburista jassigura lill-poplu li s- sistema riformatorja li għandu quddiem għajnejh għas-sistema ġudizzjarja tinvolvi lil kulħadd għax kulħadd irid ikun involut f'dan il-qasam.

Ma tistax tagħmel riforma fil-qorti jekk ma jkollokx tliet oqsma li jkollhom ir-rieda li jagħmluha.

Irid ikun hemm ir-rieda tajba tal-ġudikanti, ta' l- avukati u prokuraturi legali, u ta' l-amministrazzjoni tal-qorti għax mingħajrhom u mingħajr il-kontribut sħiħ ta' kull wieħed minnhom l- effiċjenza ta' kwalunkwe riforma titnaqqar u titnaqqas.

Pero' jien nassigura lil dawk kollha li llum qed jisimgħuna li gvern ġdid Laburista ikollu r-rieda li jirriforma l-qorti, li jirrispetta l-qorti u li jġiegħel lill-poplu jerġa' jirrispetta lil din l-istituzzjoni.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Sandro Schembri Adami.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Mr Chairman, illum qegħdin hawn biex nitkellmu fuq il-qasam tal-ġustizzja, issa taħt ir-responsabilita' tal- Ministru Refalo u sa ftit ilu ta' l-ex-Ministru Fenech.

L-ex-Ministru Fenech għosfor, pero' ħafna mill-problemi li konna nitkellmu dwarhom għadhom hemm u dan minkejja l-mod divers kif jaħdem il-Ministru Refalo.

Ċertament li dan il-Ministru ma jaħdimx bħal ta' qablu.

Jien kont nippretendi li l-operat tal-Ministru Refalo jiġi mtejjeb b'mod li jkollu l- ħila u r-rieda li jaffronta ħafna mill-problemi li kienu jissemmew meta kien għad hemm il-Ministru Fenech li suppost kellu jsolvihom f'medda ta' ftit xhur.

Issa għandna l-Ministru Refalo li żgur għandu l-istess problemi quddiemu u għalhekk ikollna nerġgħu nibdew insemmulu d-dewmien tal-qrati, u fil-ftit ħin li għandi għad-dispożiozzjoni tiegħi nixtieq nitkellem dwar kemm żdiedu l-kawżi fil-qrati.

Dan jindika li d-dritt ta' l-individwu li jkollu rikors għall-qorti qed jiġi miċħud u miksur.

Għalhekk minflok li dan id-dritt qed jiġi rispettat, hemm storpjament tad- dritt u l-ġustizzja qed tiġi abortita.

Iċ-ċittadin qed iħossu mneżża' mid-drittijiet tiegħu għax dan qed isib li meta jmur il-qorti jkollu jistenna s-snin u fuq kollox ma jeħux dak li jkun ħaqqu bi dritt.

Hawnhekk nixtieq nieħu spunt minn dak li qal l-Onor.

Attard Montalto dwar is-sentencing policy.

Aħna nemmnu li bniedem li jkun għamel żball irid ipatti għalih.

Nemmnu fir-riforma u nemmnu fl-element ta' deterrent, iżda aħna nemmnu wkoll li għandna nipprovaw nindividwalizzaw il-ġustizzja billi naraw il-każ ta' l- individwu ħalli nkunu nistgħu niddeċiedu aħjar x'tip ta' sentenza għandu jingħata u x'tip ta' trattament għandu jkollu.

Hemm każijiet li jimmeritaw il-ħabs u hemm każijiet fejn għandu jkun hemm postijiet alternattivi, ngħidu aħna meta każ ikun jimmerita custodial treatment.

Dan ilna ngħiduh.

Niġu hawnhekk niddiskutuh f'budget wara l-ieħor, nitkellmu fuq Borstal training, nitkellmu fuq alternattivi għal sentenzi ta' priġunerija, bħalma hija l-probation li diġa' teżisti, nitkellmu dwar kif nistgħu ntejbu kemm is-sistema tal-probation kif ukoll dik tal-partially suspended sentence - għalkemm din konna ikkritikajnieha, nafu li għandha elementi pożittivi li nistgħu ndaħħluhom fil-qasam tal-ġustizzja - imma milli jidher il-Gvern xorta mhux qed iħares lejn il-qasam ta' kif għandna nittrattaw lill- akkużat u kif eventwalment għandna nittrattaw lil min ikun ħati.

Pero' rridu nħarsu wkoll lejn il-vittma.

Mhux biżżejjed li naraw li l-azzjoni titmexxa quddiem il-qrati ta' ġurisdizzjoni kriminali u hemmhekk tintalab il-piena għall-ħati.

Hemm ukoll il-vittma.

Illum hi ħasra kif hawn tant nies li qed jispiċċaw f'tebut għax jiġu msawta u meqruda u donnu m'hawnx kuxjenza - basta niftaħru b'"ġustizzja, ġustizzja u ġustizzja" - biex lil dawn inħarsulhom l-interessi tagħhom.

Jekk filwaqt li l-għajta tal- "ġustizzja" tkun tidwi fil-pajjiż, ma jkunx hemm tabilħaqq l-element tal- ġustizzja, il-pajjiż jispiċċa għar tal-ħallelin.

Allura kif nistgħu niġu hawn u dawn l-affarijiet ma ngħiduhomx!

Mr Chairman, issemmiet l-indipendenza tal-ġudikatura.

Veru li l-qorti tista' tagħmel ir-rules of court.

Imma allura l-Ministru Refalo ma jirċevix il-minuti ta' dak li jiġi deċiż bejn il-maġistrati u l-imħallfin?

Meta kien għadu responsabbli minn dan il-qasam il-Ministru Fenech, hekk kien isir.

Issa qiegħed isir l-istess?

Issemma kif nistgħu nnaqqsu d-dewmien fil-każijiet tal-qrati.

Jingħad li jekk jista' jkun irridu nipprovaw insibu mezz biex jinstabu soluzzjonijiet barra l-qorti.

Imma x'ippropona u x'qed jipproponi l-Gvern biex dawn l- affarijiet li ilna żmien twil ngħiduhom ikunu jistgħu verament jitwettqu?

Suppost li nħatret kummissjoni għall-għajnuna legali lill-fqar li kellha tħejji r-rapport tagħha, kif fil-fatt għamlet.

Imma kif irriformajna l-istitut ta' l-għajnuna legali lill-fqar biex ikun jissodisfa l-bżonnijiet ta' min verament huwa fil-bżonn, b'mod li jkun ta' servizz soċjali ieħor ma' l-għadd ta' servizzi soċjali li għandna u li lkoll nemmnu fihom?

Kif nistgħu nagħmlu reviżjoni tas-sistema tal-pleġġ?

M'hux sew li għax jien għandi minn fejn inħallas inkun nista' noħroġ bi pleġġ u min ma jkollux mezzi finanzjarji ma jingħatax pleġġ.

Din x'ġustizzja hi?!

Jekk jien ma jkollix flus biżżejjed biex inħallas il-pleġġ, forsi mmur nistaqsi lil ommi u lil kull min naf biex jisilfuni, imma jista' jkun hemm min m'għandux għand min jirrikorri u allura jispiċċa ma jeħux il-pleġġ.

Allura l-poplu bilfors li jgħid: X'ġustizzja hi din?!

U l-kelma tal-poplu trid tistmaha.

Kemm ilna nitkellmu fuq qrati speċjalizzati!

L-Onor.

Attard Montalto qal - u qal tajjeb - li l-qorti qed isir żgħir minkejja li bnejna l-annexe.

Qal ukoll li jkun aħjar kieku dan il-post jintuża bħala l-Uffiċċju ta' l- Avukat Ġenerali tar-Repubblika.

Imma fil-post fejn illum hemm il-qorti għaliex m'għandniex nintroduċu qrati speċjalizzati?

Per eżempju, għaliex ma nintroduċux il-qorti tal-familja jew il-qorti marittima?

Illum teżisti kuxjenza kbira fil-pajjiż dwar il-qasam marittimu internazzjonali u niftaħru li għandna avukati li qed jispeċjalizzaw f'dan il-qasam.

Allura għaliex ma nipprovawx nwaqqfu qorti marittima?

Budget wara budget niġu nitkellmu hawnhekk u forsi jkun tajjeb li nieħdu din l-opportunita' li nsemmu dawn l-affarijiet.

Mr Chairman, jien nixtieq li meta jitkellem il-Ministru jgħidilna kif fil- fatt naqqas id-dewmien esaġerat li hemm fil-qorti.

Probabbilment se jsemmi t-tibdil li sar fil-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili; se jgħidilna kemm marret 'il quddiem l-amministrazzjoni tal-qorti u ħafna affarijiet bħal dawn.

Aħna rridu li l-figuri li jippubblika l-Gvern stess, ma jkunux jixhdu kontra tiegħu imma se mai jkomplu jgħinu biex lilna jsaħħuna fil-fehma li beda jsir xi ħaġa.

Hemm oqsma oħra li rridu nitkellmu dwarhom, per eżempju dwar il-qorti f'GĦawdex.

Hemmhekk hemm żewġ maġistrati, il-Maġistrat Mallia li jkun hemm ġimgħa kull tliet ġimgħat u l-Maġistrat Coppini li jkun hemm ġimgħatejn kull tliet ġimgħat.

In-numru tal-kawżi żdied iżda n-numru ta' kawżi li ġew deċiżi matul din is-sena, bejn wieħed u ieħor, huwa l-istess daqs tas-sena l-oħra.

GĦalhekk in-numru ta' kawżi pendenti bil-mod il-mod qiegħed dejjem jiżdied.

Min-naħa amministrattiva hemm problema ta' leadership.

L- Assistent Reġistatur tal-qorti - kunjomha Refalo - hija mara miżżewġa li l- ewwel interess tagħha huwa l-familja.

Il-preżenza tagħha fil-qorti hija rari ħafna.

Fil-fatt tidħol wara t-8.30 a.m. u wara nofsinhar aktar ma tidħolx milli tidħol; dejjem bil-leave jew bis-sick leave, miskina, jew b'xi skuża oħra!

Nawgurawlha fejqan ta' malajr!

L-istess jista' jingħad għar-Reġistru Pubbliku ta' GĦawdex.

Minħabba l- attitudni arroganti ta' din il-persuna kif ukoll minħabba nuqqas serju ta' ċerti persuni, l-istaff huwa demoralizzat.

Barra minn hekk il-volum tax- xogħol żdied konsiderevolment u minflok li l-istaff żdied proporzjonalment, dan kompla naqas u nxtorob.

U l-Ministru Refalo jrid jirrispondi dwar dawn l-affarijiet.

Hemmhekk insibu wkoll li clerk għaddiet bord, fattiga hija fil-proċess li tgħaddi bord u clerical assistant qiegħed bl-emigration leave.

U dan minn fost staff ta' inqas minn 20 ruħ.

Fil-Land Registry l-ipproċessar ta' l-applikazzjonijiet qiegħed isir b'mod manwali u għad hemm ċertu apparat li żgur li għadda żmienu, għalkemm naf li qegħdin ibiddluh.

Allura wieħed irid jistudja kif jista' jkollna sistema aħjar ta' komputerizzazzjoni; irridu naraw nistudjaw attivament xi proposta tista' tiġi addottata fl-istruttura organizzattiva tad-dipartiment li tkun maqsuma waħda fuq ix-short-term u waħda fuq il-long-term.

Irridu naraw li jkun hemm aktar taħriġ intensiv għall-impjegati, kemm taħriġ ġenerali, kif ukoll taħriġ speċjalizzat.

Dan jgħodd ukoll għall-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali.

Niġu għas-sede tad-Dipartiment ta' l-Artijiet.

Kif diġa' għidt dan, illum il-post sar żgħir u hemm bżonn li jinstab post ieħor aċċettabbli.

Barra minn hekk is-sede preżenti għandu bżonn kbir ta' manutenzjoni u suppost li l-Valletta Rehabilitation Project lest li jiffinanzja dan il- proġett.

Irridu niftakru li dan huwa bini storiku, huwa l-post fejn Sir Paul Boffa, ex-Prim Ministru ta' Malta, kellu l-uffiċċju tiegħu bħala Prim Ministru.

Hemm bżonn li dan id-dipartiment jingħata dehra ġdida u nixtieq li l-Ministru jitkellem fuqu.

Aħna konna tkellimna dwaru mal-Ministru Fenech meta konna qed niddiskutu r-reġistrazzjoni ta' l-artijiet imma nistgħu ngħidu li prattikament ma ġara xejn.

Ħalli ngħaddi biex nitkellem ftit dwar ir-Reġistru Pubbliku ta' Malta.

Naf li ntlaqgħu ċerti suġġerimenti li saru minni u minn sħabi u ta' dan ngħidulkom "prosit u grazzi".

Imma rridu nkunu skjetti.

Issa qegħdin isiru ħafna proġett f'salt u talbukom biex tibagħtulhom in-nies ħalli jgħinuhom sabiex dawn il-proġetti jkunu jistgħu jitwettqu.

Staqsu lid- Direttur tar-Reġistru Pubbliku u taraw!

Dan iridkom tibagħtulu n-nies u intom ma bgħattulux.

Kontu tgħidu li mal-Gvern hemm in-nies żejda.

Jekk veru hemm in-nies żejda, ibagħtulu n-nies!

Hemm ukoll il-kwestjoni tar- riċerki.

Issa hemm xi ħadd li ftiehem ma' xi avukat biex ir-riċerki jagħmluhom huma u l-Ministru ma sab l-ebda oġġezzjoni u qalilhom biex imexxu.

Prosit!

Imma rajtu kemm dan se jkun cost-effective?

Rajtu kif se jolqot lill-individwu?

Rajtu kif se jolqot soċjalment lil dawk li jkollhom bżonn jagħmlu xi kuntratti mal-Lohumbus jew ma' dipartimenti oħra, u jekk humiex se jibdew jiġu ċċarġjati prezzijiet astronomiċi?

Jien niddejjaq noqgħod insemmi dawn l-affarijiet għax dawn huma ħbieb tiegħi, imma ma nistgħux ma ngħiduhomx għax meta nikkritikaw ma nistgħux nimxu skond l- uċuh.

Irrid ngħid ukoll li issa wara xi sena, jew ma nafx kemm, saru arranġamenti biex l-uffiċini ta' l-Avukat Ġenerali ma jibqgħux fejn huma imma jkunu fi Triq l-Arċisqof.

Il-bini huwa importanti u ta' dan ngħidilkom "prosit".

Pero', aktar importanti minn hekk, kemm ilna ngħidu li għandu jkun hemm aktar avukati f'dan l-Uffiċċju u li għandna nagħtu kondizzjonijiet tajbin biex inħajru aktar avukati jibqgħu mas-settur pubbliku?

Intom ipprovajtu ittejbulhom il-kondizzjonijiet imma forsi ma wasaltux minħabba l-problema taċ-Ċivil.

Imma wara kollox dawn huma professional officers fiċ-Ċivil.

(Interruzzjonijiet) X'jiġifieri!

Dawk huma avukati li qed jagħtu servizz u hemm bżonn li l-avukatura nirrispettawha.

Peress li l-funzjonijiet ta' l-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali huma wesgħin ħafna, jitolbu li min ikun qed jagħti servizz ta' avukat f'dan l-Uffiċċju jkun imħallas tajjeb u jkollu kondizzjonijiet tajbin biex jagħti aktar xogħol u jkun jista' jikkompara ma' l-avukati l- oħra fil-qrati.

Irrid insemmi wkoll il-Law Reform Commission.

Nafu li l-liġijiet qed jinbidlu imma din ftit insemmuha.

Forsi din hija xi ħaġa li ma tippretendux li għandna nsemmuha meta qed niddiskutu l-budget.

Pero' ta' min ifakkar li darba l-ex-Ministru Fenech fi tweġiba għal domanda parlamentari kien qal li kien inbeda x-xogħol fuq is-subsidiary legislation.

Jista' l-Ministru llum jgħidilna fiex wasal dan ix-xogħol?

Nixtieq ukoll li l-Ministru jgħid xi ħaġa fuq il-pubblikazzjoni tas- sentenzi.

Jiena minn meta kont student kont nipprova nżomm record tas- sentenzi allavolja dak iż-żmien ma kontx beħsiebni nipprattika bħala avukat, imma llum naf li l-pubblikazzjoni ta' ħafna mis-sentenzi waqfet ħesrem.

Issa jew għax qed żidna lok ta' rimedju liċ-ċittadin - kif probbabli se jgħid il-Ministru - u allura ma nistgħux inlaħħqu ...

Is- soluzzjoni għandha mnejn tinstab billi nżidu t-typing pools u affarijiet bħal dawn.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq il-Budget Speech u llum qegħdin nitkellmu fuq il-qasam tal-ġustizzja.

Wieħed irid jirrealizza li jekk il-qasam ta' l- industrija u ta' l-ekonomija jfallu, il-pajjiż imur lura.

Pero' jekk ifalli l-qasam tal-ġustizzja, li hu dak il-valur li jagħti ħajja lill-ħidma politika tal-Gvern u lis-servizz li jagħti liċ-ċittadin, allura jispiċċa għar tal-ħallelin.

Għalhekk wieħed jista' jinterpreta dan il-budget bħala budget frodi minn nies li ma jemmnux fil-ġustizzja.

U skond Santu Wistin - għax din hu kien qalha - stat li ma jemminx fil-ġustizzja huwa għar tal- ħallelin.

Grazzi, Mr Chairman.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Mr Chairman, fost is-suġġetti li jaqgħu taħt ir- responsabilita' ta' dan il-Ministeru - hemm min jgħid li d-delineazzjoni llum m'hijiex daqshekk ċara - hemm tliet pilastri li huma importanti għal kull soċjeta'; iż-żgħażagħ, il-kultura u l-isport.

Il-kultura hija pilastru għax fuqha hija mibnija s-saħħa mentali tal-poplu; l-isport għax fuqu hija mibnija s-saħħa fiżika tal-poplu u, ċertament mhux l-inqas, iż- żgħażagħ għax fuqhom huwa mibni l-futur kollu ta' pajjiżna u għalhekk jimmeritahom li jingħataw prijorita' illum.

Ħalli nibda mill-qasam taż- żgħażagħ.

Jidher ċar mid-diskors tal-budget li smajna, li dan is-settur ma ngħata l- ebda importanza.

Il-Gvern tal-ġurnata nixef għal kollox mill-ideat f'dan il-kamp u, agħar minn hekk, jidher li huwa kuntent bis-sitwazzjoni preżenti taż-żgħażagħ tagħna.

Meta dan l-aħħar il-Ministru tal-Finanzi f'intervista li ta lil "Il-Mument" ġie mistoqsi dwar kif iż-żgħażagħ ma ssemmew xejn fil- budget, huwa rrisponda li ż-żgħażagħ se jgawdu u se jieħdu bħalma se jieħu l-kumplament tal-poplu.

Qal li għaż-żgħażagħ diġa' għamilna ħafna; naħseb li l-poplu għandu ċar biżżejjed f'moħħu kemm saru affarijiet għaż- żgħażagħ, jew aħjar kemm ma sarux.

Minn dan l-atteġġjament tal-Gvern joħroġ ċar li huwa kuntent bis-sitwazzjoni taż-żgħażagħ kif inhi llum.

Dan il-budget ma fih l-ebda inizjattivi ġodda, l-ebda strateġija u huwa nieqes mill-impenn favur iż-żgħażagħ.

Il-Gvern jidher li huwa kuntent li liż-żgħażagħ iffrankalhom ftit taxxa, imma ma qalx kemm qed jiġbor ħafna iktar minn fuqhom permezz tal-VAT.

Possibbli li l-Gvern jaħseb li b'din il- miżura fiskali se jsolvi l-problemi taż-żgħażagħ?

Kuntrarju għal dan, gvern immexxi mill-Partit Laburista permezz tal-politika ddikjarata tiegħu, se jkun impenjat li miż-żgħażagħ jibni soċjeta' moderna f'sehem sħiħ.

M'huwiex biżżejjed li niftaħru kemm qed ikollna studenti żgħażagħ li jidħlu l-Universita' imma rridu nipprovdulhom edukazzjoni xierqa u diċenti.

Fis- settur edukattiv hemm nuqqas ta' l-aktar affarijiet bażiċi u kollox ħallata ballata.

Għal dawk l-eluf ta' żgħażagħ li qegħdin fid-dinja tax-xogħol il-Gvern ma introduċa xejn fil-budget biex jgħinhom u jnaqqsilhom id-diskriminazzjoni, l-abbużi u l-kondizzjonijiet ħżiena li qed ikollhom iħabbtu wiċċhom magħhom.

Dawn il-problemi kollha li jolqtu eluf ta' żgħażagħ ma jeżistux għall-Gvern tal-ġurnata.

Kulma wegħedhom il-Gvern huwa li jekk l-imgħallem ifalli u jkun hemm ħafna kredituri li għandhom jieħdu minn dik l- intrapriża, minflok ikollhom paga garantita sa Lm200 ikollhom sa Lm1000.

Gvern Laburista, għall-kuntrarju, jaħdem biex iż-żgħażagħ ikollhom aktar sigurta' u opportunitajiet fuq il-post tax-xogħol u biex ikollhom ambjent san u li jikkombatti l-inugwaljanzi soċjali.

Ħalli niġu issa għall-kamp tal-housing.

Gvern Laburista huwa kontra dak li qed isir illum u jagħraf il-piżijiiet u d-diffikultajiet finanzjarji kbar li qed jiffaċċjaw il-maġġor parti taż-żgħażagħ biex jieħdu l-istat tagħhom jew biex isibu fejn joqogħdu u jwaqqfu familji ġodda.

Gvern Laburista jaħdem biex ġenwinament ikun hawn l-ugwaljanza bejn is-sessi u tikber il-parteċipazzjoni taż-żgħażagħ partikolarment tan-nisa fis-soċjeta' tagħna.

X'qed jagħmel il-Gvern għal dawk iż-żgħażagħ li flimkien mal- familji tagħhom qed jiffaċċjaw problemi soċjali kbar li huma marbutin mad- drogi u alkoholiżmu, fost l-oħrajn?

Fejn huwa l-Ministeru responsabbli għaż-żgħażagħ - bis-Segretarjat Parlamentari b'kollox - quddiem dan kollu?

Imn'Alla għandna diversi għaqdiet volontarji li jaħdmu fost dawn iż- żgħażagħ.

Pero' ċertament li dawn ma jneħħux ir-responsabilita' minn fuq spallejn il-Gvern.

Fuq kollox dan il-budget ma jsemmi xejn dwar kif se ngħinu lil dawn l-istess għaqdiet li tant jagħtu kontribut lill-pajjiż biex iżommu liż-żgħażagħ tagħna 'l bogħod mill-mard soċjali.

Kollox qiegħed fid- diskrezzjoni tal-Ministru jekk jagħtix, kemm jagħti u lil min jagħti, u ma kien hemm l-ebda kriterju trasparenti u ċar li wieħed jista' jibni fuqu għall-futur.

Mhux biss il-Gvern neħħa l-kelma "żgħażagħ" mit-titolu tal-Ministeru, iżda jidher li neħħa liż-żgħażagħ għal kollox minn fuq l-aġenda politika tiegħu.

Issa ħalli niġi għall-qasam tal-kultura u nibda billi ngħid li hawnhekk għandna gvern li moħħu biss f'dak kollu li huwa barrani u lest li joħroġ fondi bil-goff għalih, filwaqt li t-talent Malti qed jingħata dejjem aktar il-ġenb.

Illum għandna l-Malta International Art Festival li kien ġie introdott mill-Gvern Laburista bl-isem ta' "Maltafest" biex iservi ta' tieqa għat-talent Malti u għall-wirt mużikali Malti.

Imma dan il-Gvern biddillu s-sura tiegħu.

Jien ngħid li kien ikun aħjar li kieku semmieh "Barranifest" milli "Maltafest" għax jidher li mhux veru qed iservi ta' tieqa għat-talent Malti, imma bħala tieqa għat-talent barrani.

M'iniex qed ngħid li għandna neħduha kontra l-attivitajiet li jsiru fostna minn barranin.

Per eżempju, il-"jazz festival" hija attivita' pożittiva, fl- opinjoni tiegħi, meta s'intendi jinżamm livell għoli.

Pero' dan faċilment jista' jsir separatament minn din il-vetrina ta' kultura lokali.

Gvern Laburista jerġa' jagħti dan il-festival lill-Maltin u jara li jkun hemm tqassim aktar ġust tar-riżorsi investiti, fis-sens li jkun hemm ippjanar aħjar.

Illum qegħdin f'pożizzjoni fejn għal sitt ġimgħat fis-sena, għall- ħabta ta' Awissu, il-poplu jkollu indiġestjoni kulturali għax ikun hawn ħafna attivitajiet, peress li fl-istess żmien ikun hemm ukoll l-Iljieli Mediterranji.

Imma mbagħad matul il-kumplament tas-sena jkun hawn ġuħ klubi, biex ngħid hekk, għall-attivitajiet kulturali.

Mr Chairman, ħalli ngħid xi ħaġa fuq it-Teatru Manoel u l-orkestra tiegħu.

Huwa ċar li l-kumitat tat-tmexxija ta' dan it-teatru huwa magħruf għal-atteġġjament tiegħu favur il-kulturi barranin, fis-sens li donnu jemmen li dak kollu li huwa barrani, għas-sempliċi raġuni li huwa barrani, huwa tajjeb filwaqt li dak kollu li huwa Malti m'huwiex ta' livell għoli biżżejjed u mhux ta' min jinvesti fih.

Hawn insemmi simbolu tal-Kultura f'pajjiżna lill-mibki Maestro Carmelo Pace li kulħadd jaf li ħalliena s- sena l-oħra.

Qabel ma miet dan kien ta erba' opri minn tiegħu lit-Teatru Manoel bil-patt li darba kull ħames snin tittella' opra minnhom fl-istess teatru.

Huwa kien waqqaf ukoll fondazzjoni biex bl-interessi tal-kapital jgħin fl-ispejjeż meħtieġa biex jittellgħu dawn l-opri.

Fil-fatt din is- sena suppost li kienet programmata li ssir waħda minn dawn l-opri, imma ma saritx għaliex, skond il-management committee tat-Teatru Manoel, ma kienx hemm flus biżżejjed biex iħallsu l-ispejjeż l-oħra involuti.

B'dan il-mod inżommu l-wegħdiet ma' min ikun għamel tant ġieh lill-qasam Malti tal- kultura?!

Issa għall-festival li diġa' semmejt, il-Gvern iġib kontinwament lejn pajjiżna mużiċisti barranin li jiswew eluf kbar ta' liri.

Jiġifieri biex jintnefqu eluf ta' liri għall-barranin, jew biex jinxtara pjanu Steinway jiswa Lm50,000 għat-Teatru Nazzjonali tal-Manoel ma jimportax, imma biex intellgħu xogħol ta' min proprju investa f'dan il-qasam, bħal Maestro Pace li ħalla warajh wirt kulturali, għal dawn l-affarijiet allura m'għandniex flus, għax dak Malti!

Issa ħalli naraw xi trattament qed jingħata lill-membri ta' l-orkestra tat-Teatru Manoel.

Hawn nixtieq inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' ittra miktuba mis-Sinjura Pauline Busuttil li dehret f'"The Sunday Times" tat-22 ta' Ottubru 1995.

THE CHAIRMAN: Hemm permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOE CILIA: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ittra li dehret fil-gazzetta "The Sunday Times" tat-22 ta' Ottubru 1995 dwar ċaħda ta' talba għal-leave minn membru ta' l-Orkestra tat- Teatru Manoel.

M'iniex se naqra l-ittra għax il-ftit ħin li għandi ma jippermetilix, pero' se nagtħi kopja tagħha anke lill-press.

Is-Sinjura Busuttil hija omm wieħed mill-mużiċisti żgħażagħ ta' din l-orkestra li għandu 19-il sena.

F'din l-ittra hija kixfet kif il-Gvern qiegħed iċaħħad lil binha mill-borża ta' studju li kien rebaħ biex imur għal disa' xhur f'Lyons, Franza, jistudja l-mużika.

Il-Ministru qed iċaħħad lil dan iż-żagħżugħ minn leave bi ħlas, kif intqal fil-passat minn membri oħra ta' din l-istess orkestra.

Dan huwa rikatt biex jintlaħaq ftehim mal-UHM dwar il-ftehim kollettiv li issa ilu sentejn li skada u li sfortunatment għad hemm kwestjoni dwaru.

Din l-ittra turi wkoll l-involviment tas-Segretarju Generali tal-Partit Nazzjonalista, Dr Austin Gatt, u l-indifferenza tal-Prim Ministru Eddie Fenech Adami li nġibditlu l-attenzjoni għal dan l-abbuż.

Hekk nittrattawh it-talent żagħżugħ f'pajjiżna?

Jidher li għal dan il-Gvern fil-qasam tal- kultura jew tkun tal-qalba - mhux neċessarjament fis-sens politiku - jew inkella m'intix tajjeb u tingħata l-ġenb.

Fl-aħħar, iżda żgur mhux l-inqas, irrid insemmi l-qasam ta' l-isport.

Nixtieq ngħid li matul din is-sena għal darb'oħra l-pajjiż ra nuqqasijiet serji f'dik li hija infrastruttura sportiva u faċilitajiet sportivi li huma responsabilita' tal-Gvern.

Barra minn hekk, f'dan il-budget m'hemm xejn propost dwar impjanti sportivi ġodda.

Mhux talli hekk, talli din is-sena tista' tibqa' mfakkra fost l-isportivi Maltin bħala s-sena tat-tradiment tal-Gvern, li bil-barka tiegħu ħalla dak li kien ġie pprovdut mill- Parlament Malti għall-użu esklussiv ta' l-isport, jispiċċa jintuża għal għanijiet totalment differenti, għal għanijiet kummerċjali.

Hawn qed nirriferi għall-famuż każ tal-proġett ta' McDonald's fis-suq ta' Birkirkara.

Fi stqarrija fuq il-mezzi tax-xandir kont tlabt ir-reazzjoni tal-Ministru dwar dan il-każ u appellajtlu biex jieħu l-passi ħalli dan ma jseħħx, iżda sal-lum il-Ministru dejjem baqa' fommu magħluq.

Li nistgħu ngħidu huwa li din kienet daqqa ta' ħarta kbira għal għaqdiet sportivi serji li jingħataw titoli ta' proprjeta' għall-post li jmexxu għall-gost ta' l-isport.

Għax dan il-każ jindika li l-flus tal-barunijiet qed jinvadu anke dan il-qasam u meta jibda jiġri hekk l-isport ma jibqax sport.

Din is-sena kienet l-ewwel sena ta' ħidma għall-Kunsill Malti għall- Isport.

Sfortunatment, dan il-Kunsill ma tantx qed isib il-ħeġġa tal-Gvern li tant hija meħtieġa biex dan il-kamp jimxi 'l quddiem.

Biżżejjed wieħed jgħid li ma kien hemm l-ebda reazzjoni min-naħa tal-Ministeru għall- proposta li saret mill-Kunsill f'konferenza stampa aktar kmieni din is-sena biex titwaqqaf Awtorita' għall-Isport; korp indipendenti mill-Gvern tal- ġurnata li jkun allokat riżorsi biex imexxi dan il-qasam.

Fuq din l-idea qed tinbena wkoll l-idea tal-politika nazzjonali għall-isport.

Pero' sal- lum għadna qed nistennew reazzjoni min-naħa tal-Ministeru.

Allura jekk il- Ministru jaf f'liema direzzjoni miexi l-Kunsill, għax il-fehma tiegħu diġa' tħabbret, għaliex ma jagħtix il-veduti tiegħu?

Jew l-ewwel iħalli aktar żmien jgħaddi u wara li jiġi konkluż ix-xogħol tal-Kunsill iwaqqa' kollox?

Jiena ċert li llum il-ġurnata kull min huwa intiż fl-isport, inkluż il- Ministru, jaf x'għandu jsir biex dan il-qasam jimxi 'l quddiem u jieħu l- ħajja mill-ġdid.

Mela għalfejn dan it-tkaxkir tas-saqajn kollu min-naħa tal-Gvern biex jittieħdu l-miżuri - ħafna drabi mhux daqstant diffiċli - li hemm bżonn?

Bilfors ikolli nasal għall-konklużjoni li m'hemmx rieda politika min-naħa tal-Gvern biex dan is-settur jimxi 'l quddiem.

Il-ħin ma jippermettilix li nidħol iktar fil-fond f'dan il-qasam, pero' jiddispjaċini ninnota li nħela ħafna żmien mill-Gvern u huwa kollu għalxejn li jiġi l- Ministru u jwegħedna pjanijiet għall-futur.

Xbajna nisimgħu l-istess wegħdi għal dan il-qasam, apparti għal oqsma oħra fejn jidħlu ż-żgħażagħ u l-kultura.

Kieku ried, dan il-Gvern kellu ċ-ċans kollu kieku biex iwettaq dawn il-wegħdiet għax il-poplu tah ċans ta' żewġ leġislaturi.

Issa wasal iż-żmien li jsiru l-kontijiet.

F'dawn l-oqmsa Gvern Laburista ġdid biss jista' jiftaħ il-bibien imbarrati b'serraturi msaddin li Gvern Nazzjonalista tefa' quddiem iż-żgħażagħ u l-poplu tagħna.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Reno Calleja.

ONOR.

RENO CALLEJA: Mr Chairman il-qasam tax-xandir u informazzjoni huma s-suġġett tiegħi.

Minn meta bħal-lum sena ddiskutejna x-xandir fil- kontest tal-budget saru żewġ tibdiliet li, fil-fehma tiegħi, huma mill- aktar importanti.

L-ewwel waħda kienet il-ħatra ta' l-Onor.

Richard Muscat bħala Segretarju Parlamentari inkarigat mix-xandir u l-oħra kienet il-ħatra tas-Sur Tony Mallia bħala l-bniedem li qed imexxi l-PBS.

Meta saru dawn il-ħatriet kont ġejt intervistat minn Super 1 Radio - ir-radju tal-Partit Labursta - u niftakar li kont prudenti ħafna fil-kummenti tiegħi għax minkejja l-kredenzjali partiġġjani li kellhom kemm l-Onor.

Muscat kif ukoll is-Sur Tony Mallia, deherli li I had to give them the benefit of the doubt fis-sens li l-professjonalita' tagħhom kienet se tegħleb il- partiġġjaniżmu.

Pero' jiddispjaċini ngħid li ħriġt diżappuntat, anzi nista' ngħid li minn mindu l-Onor.

Muscat u s-Sur Tony Mallia ngħataw dawn il-ħatriet, il-propaganda kontra l-Partit Laburista fuq il-PBS ikkargat u l- istrateġija tal-Partit Nazzjonalista li juża l-PBS biex jimbotta dak kollu li hu tal-Gvern, kibret minflok li naqset.

Mr Chairman, is-sena li għaddiet jien tajt eżempju lampanti li skandalizza lil kulħadd.

Qed nirriferi għall-kwestjoni li kien hemm bejn il-Prim Ministru u l-Kummissjoni Nazzjonali dwar l-Impiegi.

Dak iż-żmien tal-PBS tant kienu għatxana biex jgħattu xtur il-Gvern li kienu xandru l- press conference tal-Prim Ministru mingħajr ma xandru l-aħbar li din il- Kummissjoni kienet qatgħetha kontra l-Prim Ministru.

Din id-darba reġa' ġara l-istess.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, bir-responsabilita' kollha ta' kap ta' l- oppożizzjoni, qajjem każ serju ta' korruzzjoni f'dan il-pajjiż u l-PBS fir- rapport tiegħu biċċer dak li kien qal.

Meta s-Sibt li għadda l-Kap ta' l- Oppożizzjoni ta press conference biex iwieġeb għal dak li kien qal il-Prim Ministru, fl-aħbarijiet tas-6.00 p.m. l-PBS ma semma xejn dwar il-press conference biex jilħaq jiġbor il-kummenti tal-Gvern ħalli jibbilanċja dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Dawn huma eżempji ċari ta' partiġġjaniżmu u m'intomx se tidħku bil-poplu.

Aħna nafu li aktar ma toqrob l-elezzjoni, il-fervur li hemm fil-PBS favur il-Gvern aktar qed jikkarga.

Hawnhekk irrid niġbed l-attenzjoni ta' l-Awtorita' tax-Xandir - kif għamel sieħbi l-Onor.

Leo Brincat - li wara li, kontra kull norma - għax din hija xi ħaġa li ċertament qatt ma saret - hemm kandidati Nazzjonalisti li qed jingħataw programmi biex baxx baxx u bil-pulit jimbottaw il-politika tal-Gvern, għallinqas jekk l-Awtorita' tax-Xandir verament trid tkun serja u trid timxi fuq il-linji tal-BBC - għax l- Awtorita' tax-Xandir qalet li fl-Ingilterra hekk isir - kellha tara li tal- PBS l-ewwel jibagħtu għall-kelliema responsabbli min-naħa ta' l- Oppożizzjoni u jagħtuhom imqar ħames minuti biex b'hekk tinstema' l-vuċi ta' l-Oppożizzjoni fuq xi ħaġa li suppost li hija importanti ħafna għall- pajjiż, cioe' l-budget.

Imma hekk sar?

Nerġa' ngħid, jien ma rridx noqgħod ngħid li Radio 101 minn mindu kien ħa over l-Onor.

Richard Muscat sar iktar partiġġjan u lanqas irrid ngħid li meta s-Sur Tony Mallia kien editur ta' "The Democrat" kien tefa' torpedo biex qered ir-rapport tas-Select Committee li waħda mill-problemi li kien qed jindirizza - għax dak iż-żmien kien hemm problemi wkoll; aħna m'aħniex perfetti - kienet il-problema tax-xandir.

Dan kollu kont lest li ninsih kieku t-tnejn li huma ma kenux partiġġjani fil-karigi li qed jokkupaw.

Imma jididspjaċini ngħid li kont nistenna ħafna iktar mill-Onor.

Muscat u mis-Sur Mallia dwar ix-xandir.

Fil-verita' għadni nistenna li aktar ma toqrob l-elezzjoni, minflok li tikkarga l-fissazzjoni li jridu jgħinu lill- Gvern, jimxu ta' rġiel u jagħtu sehem u leħen lill-Oppożizzjoni.

Kif ngħid jien, forsi fi żmien Gvern Laburista l-affarijiet kienu jsiru ħafna iktar bil-goff, filwaqt li dawn jagħmluhom bil-pulit!

Imma jekk tara ftit l- iskeda tal-programmi ssib li kollox huwa maħdum b'mod li l-programmi jimmiraw lejn il-fissazzjoni li għandu l-Gvern li jdaħħal lil Malta fl- Ewropa.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi.

Kien biss meta l-Partit Laburista pprotesta wara li xxandar il-programm "Meridjan" għax kien programm li m'għamel xejn ħlief qagħad ifaħħar il-ħin kollu dak li qal il-Prim Ministru fil-konferenza li kellu dwar l-Ewropa, li leħen il-Partit Laburista nstema'.

Dawn l-affarijiet ma jsirux f'pajjiż demokratiku.

Biżżejjed ngħid li f'Ottubru l-Partit Laburista kellu 32 stqarrija - mhux waħda - li minnhom ma ġiet rapportata lanqas kelma waħda fuq il-PBS.

Forsi jkun hawn min jgħid: Imma intom x'tippretendu, li kif titfewqu jew tagħtsu l-PBS jirrapportaha?!

Mhux hekk nippretendu.

Imma possibbli li minn 32 stqarrija ma kienx hemm xi ħaġa li l-PBS rat li setgħet kienet of news value?!

Jien naf li aħna l-politiċi għandna l-fama li nparlaw ħafna u fil-vojt u naf ukoll li mhux dak kollu li ngħidu hu ta' news value.

Imma nerġa' nistaqsi lill-Onor.

Muscat u lill-advisors tiegħu: Possibbli li minn 32 stqarrija ma kienx hemm xi ħaġa ta' valur?!

Jew forsi huma ffissati biex leħen il-Partit Laburista joħonquh?!

Ħaġa oħra li qed tiġri hija li kull meta xi darba tiskappa xi stqarrija tal-Partit Laburista, tara lill-PBS iġib kumment ta' xi ministru biex jibbilanċjaha.

Mhemm xejn ħażin f'dan; jien stess bħala ġurnalista u bħala kittieb hekk kont mgħallem, li meta jkollok kumment minn xi ħadd, iġġib il- kumment tan-naħa l-oħra.

Imma għaliex ma jsirx ukoll bil-kuntrarju?

Għaliex imbagħad kull meta jitkellmu l-ministri ma jibagħtux għalina biex ngħaddu l-kummenti tagħna?

Jien nappella lis-Sur Tony Mallia - li nafu bħala bniedem professjonali u naf ukoll li qiegħed bil-minġel fuq rasu għax tawh kuntratt għal sena ħalli if he does not deliver, iparpruh - biex ikun Malti u fuq ix-xandir ta' l-Istat ma jkunx partiġġjan daqskemm fil- fatt qed ikun.

Jien nappellalu, kif nappella anke lill-Onor.

Muscat biex jiftakar - naf li t-tentazzjoni mhux faċli tegħlibha - li hu qed jirrappreżenta lin-nazzjon u mhux lill-Partit Nazzjonalista.

Il-PBS hija l- vettura li suppost tmexxi l-veduti tan-nazzjon kollu - mhux tal-Partit Nazzjonalista jew tal-Partit Laburista biss - u hekk għandhom ifittxu li jagħmlu s-Sur Tony Mallia u l-Onor.

Richard Muscat, mhux jinqdew bil-PBS biex iwasslu biss il-messaġġ tal-Partit Nazzjonalista.

La qed insemmi l-PBS, jiġifieri dak li qabel kien Xandir Malta - ħalli ma nitfixklux - nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-Ministru Refalo, li naf li hu l-Ministru responsabbli għalkemm m'hux responsabbli direttament, għad- dibattiti li kelli miegħu s-sena li għaddiet kemm f'din il-Kamra u kemm fuq diversi stazzjonijiet tar-radju.

Dak iż-żmien meta kont niġbidlu l- attenzjoni għall-mod kif is-Sur Flamini kien qed jaħleb lill-pajjiż, hu kien jgħidli: "Imma taf għaliex?

Biex inħallsu lill-ħaddiema.

Inti lill- ħaddiema tridhom imħallsin bis-soldi?".

Lill-ħaddiema tajniehom Lm0.5 miljun, u għamilna sewwa.

Imma ż-Lm2.5 miljun l-oħra ara fejn marru, Onor. Refalo.

Jekk illejla ma tweġibnix ngħidlek li jmissek tistħi għax jiena ftaħtlek għajnejk u għidtlek li kellek bniedem li kien qed jaħleb flus il- pajjiż għax imdorri bis-sistema Amerikana; jonfoq Lm3 miljun minn flus il- poplu u inti frisk bħal ħassa.

Lanqas għandek id-diċenza li toħroġ stqarrija u tgħid lill-poplu li dan neffaq Lm3 miljun lill-pajjiż fuq il- PBS.

Dan li għandhom jgħidulna llejla l-Onor.

Muscat jew l-Onor.

Refalo.

Jiena lill-Ministru kont ngħidlu wkoll: Għalfejn qed tonfqu dawk il-flus kollha fuq il-Logħob għal Kulħadd?

Issa smajt li mhux se nipparteċipaw aktar f'dan il-logħob.

Is-sena li għaddiet inti għidtli: Mhux se terġa' tkun li nonfqu Lm750,000 bħas-sena l-oħra; issa għandna Lm300,000 u allaħares jinqabżu.

Illum nistaqsik: Dawn inqabżu?

Għidilna jekk inqabżux.

Wara li s-sena li għaddiet u fis-sentejn ta' qabilha ftaħart tant li l-Logħob għal Kulħadd qed jagħtina pubbliċita' u qed ikun ta' ġid għal Malta, veru li din is-sena mhux se nieħdu sehem?

Għaliex?

X'ġara?

Rajtu li dawn kienu money down the drain?

Se tieħdu sehem jew le?

Jekk iva, x'se jsir biex jinżammu l-brejkijiet u l-ħela li hemm minn flus il-poplu - mhux minn fluskom għax fluskom tafu tibżgħu għalihom; intom flus il-poplu tberbqu - fil-PBS tieqaf?

Ladarba qed insemmi l-PBS, nixtieq naqra x'jgħid il-Partit Laburista fuq dan il-qasam.

Aħna mhux nikkritikaw biss.

Is-sena li għaddiet jiena kont għidt li l-Partit Laburista kien qed jipprepara dokument serju dwar ix- xandir.

Issa dan lest u huwa open to criticism; jekk hemm fejn intejbuh għidulna u nipprovaw intejbuh.

Nistqarr onestament li kemm jiena u kemm il-Partit Laburista, iddejjaqna li meta tkunu intom fil-gvern nakkużawkom li tużaw il-PBS favur il-partit tagħkom u meta nkunu aħna fil-gvern takkużawna intom li nużaw il-PBS favur il-Partit tagħna.

Wara kollox, dak huwa x-xandir tan-nazzjon.

Għax nemmnu hekk - nerġa' ngħid li din il- problema konna indirzzajnieha fis-Select Committe - aħna ħriġna dokument fejn qed ngħidu hekk:

"Fis-servizz kollu tiegħu x-xandir pubbliku għandu jitmexxa skond normi ta' professjonalita' u ta' imparzjalita' politika, b'impenn biex joffri skop għall-iżvilupp sħiħ ta' l-identita' u tal-kultura Maltija.

L-Awtorita' tax-Xandir għandu jkollha bħala l-aqwa funzjoni tagħha dik li tiżgura li x-xandir statali jilħaq dawn il-miri.".

Komplejna ngħidu li:

"Biex tassew l-Awtorita' tax-Xandir tista' tkun effettiva f'din il- ħidma, wasal iż-żmien li hi tingħata funzjoni eżekuttiva fit-tmexxija tax-xandir pubbliku.

Waqt li l-Awtorita' tax-Xandir tingħata direzzjoni eżekuttiva tax-xandir pubbliku, għandu jinħatar bord konsultattiv ta' sorvelja professjonali magħmul minn persuni li għandhom esperjenza twila fil-professjonaliżmu u fil-qasam tax-xandir u ta' l-informazzjoni.

L-iskop tal-bord konsultattiv ikun li jservi bħala awditur professjonali tax-xandir pubbliku biex jagħti l-fehmiet u l-pariri tiegħu dwar aspetti relevanti ta' l-ipprogrammar, il- preżentazzjoni u l-amministrazzjoni tax-xandir pubbliku.".

Hawn min jgħid li din m'hijiex soluzzjoni feliċi.

Mela għaliex ma tgħidulniex x'soluzzjoni feliċi għandkom intom?

Aħna qed nipproponu xi ħaġa biex dan il-qasam li tant jifred lill-poplu jiġi rranġat.

Għidulna intom x'qed tipproponu.

Aħna minn din in-naħa ilna xhur sħaħ inkissru moħħna fuqha u għadna ma sibniex soluzzjzoni aħjar.

Jekk għandkom soluzzjoni aħjar, allura wettquha u tkomplux tinqdew bil-PBS, għax issa li ġejja l-elezzjoni, il-propaganda favur il-Partit tagħkom tkompli tikkarga.

Jien inwegħedkom li l-Partit Laburista se jfittex il-mezzi legali kollha biex jesponikom mhux bħala nies demokratiċi, imma bħala nies li tużaw id- demokrazija biex tagħmlu dittatorjat demokratiku.

Għax, għalija, li tużaw ix-xandir Malti b'dan il-mod, hekk ifisser.

Mr Chairman, inkun qed noqos jekk fil-ftit minuti li baqagħli ma nsemmix il-Liġi dwar l-Istampa.

Jien skandalizzajt ruħi meta nhar is-Sibt li għadda l-Prim Ministru fid-diskors tiegħu wieġeb għall-allegazzjoni serja tal-każ ta' koruzzjoni li kien qajjem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, u dar lejn l-Onor.

Evarist Bartolo, li huwa ġurnalist, u qallu: Issa, Sur Bartolo, nispera li tgħinna.

X'qed jippretendi l-Prim Ministru, li ġurnalist jikxef is-sors tiegħu?!

L-iktar ħaġa qaddisa li għandu ġurnalist hija li ma jikxifx is-sors tiegħu.

Lill-Prim Ministru ngħidlu li jekk irid ifittex jaf fejn għandu jfittex biex isib il-verita', u mhux jippretendi li ġurnalist jikxef is-sors li jkun għaddielu l-informazzjoni.

Mhux is-sors huwa importanti, imma jekk hemmx korruzzjoni jew le.

Ara l-każ ta' l-ex- Ministru Gatt ma tawhx f'idejn il-Pulizija imma għaddewh lill-Kummissjoni Permanent Kontra l-Korruzzjoni.

Pero' ħallina minn dan issa.

Nagħlaq b'kumment fuq il-Liġi dwar l-Istampa.

Aħna ngħidulkom biex l- emendi li pprovajtu tressqu għal din il-Liġi tarmuhom għax ħadd ma jaqbel magħhom.

U nista' ngħidilkom li l-Leader tal-Partit, l-Onor Lino Sptieri u jien iltqajna mal-ġurnalisti u mal-Press Counci.

U rrid ngħid li jien stennejt li l-Press Council joħroġ jikkundanna u u jiġbed widnejn il-Prim Ministru talli pprova jagħrax lill-Onor.

Bartolo biex jikxef is-sors tiegħu u jgħidlu li l-ġurnalisti ma jikxfux is-sorsi tagħhom.

Il-Press Council qiegħed hemm biex jara li dawn l-affarijiet ma jsirux.

Nerġa' nappellalkom biex tħarsu lejn din il-liġi għax mhux ta' b'xejn ...

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Onorevoli, jekk jgħoġbok ikkonkludi.

ONOR.

RENO CALLEJA: Mr Chairman, nappellalhom biex jerġgħu jikkonsidraw bis-serjeta' l-emendi li hemm għal-Liġi dwar l-Istampa għax dak li hemm propost huwa rigressiv għall-aħħar.

U meta tħares sewwa lejn l-emendi tibda tinduna għaliex ħallew bieb imbexxaq dwar il-kwestjoni tas-sors.

Ir- raġuni hija li intom aktar moħħkom biex taqbdu min jgħaddilna l- informazzjoni milli biex tirranġaw il-korruzzjoni!

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Il-ħin għad-dispożizzjoni ta' l-Oppożizzjoni issa skada.

Il-ħin li fadal huwa kollu għall-Gvern.

Is-Segretarju Parlamentari Richard Muscat.

ONOR.

RICHARD MUSCAT (Segretarju Parlamentari): Mr Chairman, se nibda b'dak li kont se nħalli għall-aħħar ħalli nfittex neħles minnu.

Għax kif jgħidu li Sqallin: Cattivu passu, passalu prestu.

Għadni kif smajt - u veru ssaportejt nisimgħu - kelliem jagħmel awto-definizzjoni ta' meta hu kien ministru tal-Gvern Laburista li kien jirrapprenżenta dak iż-żmien.

U nibda biex proprju nieħu kumment mill-final ta' l-intervent tiegħu, fejn qal li dak li jkun fil-poter u juża x-xandir pubbliku għall-propaganda tiegħu jkun dittatur moħbi taħt id-demokrazija.

Din kienet il-pożizzjoni meta l-Partit Laburista kien fil-gvern.

L-Onor Calleja għadu kemm ta definizzjoni tad-dittatura li aħna meta konna fl-Oppożizzjoni - partikolarment jien mill-esperjenza li għext - dejjem sostnejna li kienet teżisti fix-xandir.

Dawn kienu dittaturi moħbija taħt il-faċċata tad- demokrazija.

Imbagħad illejla jiġi dan il-perċimes jitkellem b'din il- manjiera!

U għaliex verament tkun demokratiku u tirrispetta l-fehmiet ta' ħaddieħor anke meta ma taqbilx magħhom, li tissaporti din il-kwalita' baxxa ta' kritika u attakk.

Dan ifakkarni wkoll f'kumment li għamel l-ewwel kelliem fid-dibattitu tal- lejla, l-Onor.

Attard Montalto, meta qal: "Se ngħid ħmerija iżda hija importanti".

Frankament meta smajt lill-Onor.

Reno Calleja jitkellem għal kwarta sħiħa, ma flaħtx ma nqabbilx fil-każ meta wieħed iħossu importanti meta jgħid il-ħmerijiet.

Jiena niddikjara, Mr Chairman, li minkejja dak kollu li qal l-Onor.

Calleja, l-uniku settur fil-Ministeru li jien m'iniex qiegħed naqsam it- tmexxija tiegħu mal-Ministru Refalo mir-reshuffle li sar l-aħħar, huwa proprju l-PBS.

F'kollox għandi biċċa sehem barra fil-PBS.

Din id- dikjarazzjoni qed nagħmilha biex nuri kemm l-Onor.

Calleja fil-kummenti tiegħu kien fl-ogħla muntanja tal-ħmerijiet, fl-Everest tal-ħmerijiet!

(Interruzzjonijiet) Jiena ma tellift lil ħadd u issa nippretendi li jħalluni nitkellem.

Jien issaportejt nisma' ħafna aktar minn hekk.

THE CHAIRMAN: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

RICHARD MUSCAT: Mr Chairman, hawnhekk smajna wkoll ripetutament, vilment u apposta miżinterpretazzjoni ta' frażi li jien użajt madwar sena ilu minn fuq it-telefon - sitwazzjoni impossibbli biex titkellem - fi programm televiżiv.

U b'dan il-kumment irrid nagħlaq dan l-argument u ma niddiskutihx aktar.

Jiena kont iċċarajt il-ħsieb tiegħi minn fuq ir-radju u t-televiżjoni u anke minn fuq il-ġurnali u se naqra testwalment dak li ktibt.

Fid-19 ta' Ottubru, 1994 f"The Times" iċċarajt il-pożizzjoni tiegħi dwar dak li allega u akkużani bih l-Onor.

Calleja u kont ktibt hekk:

"PBS is expected to observe balance and impartiality where controversy or matters of public interest exist." .

- għal min hu demokratiku, this is stating the obvious -

"It is however most natural in Malta, as in all other democracies, that current affairs programmes generally give priority to activities and policies of the Government of the day and then pass on to other news items that should include as of right those of the Opposition and of any other opinion and belief accepted by the Maltese society.".

L-għada, 20 ta' Ottubru, 1994, f'"in-nazzjon" kont ktibt artiklu fuq l- istess suġġett bit-titlu "Ix-Xandir - Bejn Dritt u Logħba" u għidt hekk:

"Il-Current Affairs tax-Xandir Pubbliku.

Hu naturali li meta tagħmel ir-rapportaġġ l-ewwel aħbar tibda b'aħbar governattiva.

L-aħbarijiet ta' kull forza politika u soċjali li teżisti fil-pajjiż huma wkoll rapportati.

GĦandna niddeċiedu darba għal dejjem jekk id-destin tagħna huwiex li nibqgħu magħluqin fil- kultura fejn kull aħbar teżisti biss jekk tiġi minn sors politiku tal- partit jew tal-politiċi.

In-news value hu l-aqwa kriterju.

Dan jgħodd f'kull xandir, iżda l-aktar f'dak pubbliku.".

Fuq dan l-argument nieqaf hawn għax ma' rridx inżid iktar.

Mr Chairman, illejla l-Onor.

Cilia, Alla jbierek, f'ħames minuti dar il- problemi kollha taż-żgħażagħ, anke problemi mhux koperti minn dan il- Ministeru għax semma l-housing, ix-xogħol, l-edukazzjoni, eċċ. Fi kliem ieħor, dar dawra around the world in five minutes!

Jidher ċar li l- Oppożizzjoni hija iżolata fil-kritika tagħha u qed tagħmel biss kritika fjakka.

Kemm illejla, kif ukoll f'seduti oħra, intqal li l-budget kien diżappunt kbir għaż-żgħażagħ u li l-Gvern huwa nieqes u niexef mill-ideat.

Dak kollu li qed jingħad min-naħa l-oħra jindika li dawn ittrattaw id- diskors tal-budget qishom bdew ifittxu t-tifsira ta' kelma f'dizzjunarju u jekk ma jsibuhiex ma jkunu fehmu xejn.

GĦax il-verita' hija kompletament differenti minn dak li qed jingħad.

Fejn hu s-suċċess tal-politika dwar iż- żgħażagħ?

Ħalli naraw x'inhuma l-għanijiet tal-budget li għadu kemm ġie ppreżentat.

Fost it-tliet prijoritajiet elenkati fil-bidu nett tad-diskors tal-budget insibu li t-tielet waħda hija li:

"Inkomplu ntejbu l-kwalita' tal-ħajja tal-poplu Malti mingħajr ħadd ma jibqa' lura.".

Jekk inħarsu lejn paġna 41 fejn il-budget jittratta l-kultura u l-isport insibu l-kliem:

"Aktar ma tonqos il-preokkupazzjoni għall-ħobżna ta' kuljum, aktar tikber ix-xenqa ta' żvilupp u parteċipazzjoni kulturali u sportiva.

F'dawn is-setturi bil-mod il-mod nibdew inżidu l-allokazzjonijiet fil- futur biex inkunu nistgħu ngħinu fl-iżvilupp ta' dawn l-attivitajiet mixtieqa.".

Id-diskors tal-budget imbagħad jispiċċa b'din il-frażi:

"L-isfida li nirbħu l-problemi ekonomiċi u soċjali li jġib miegħu s- suċċess għandha tkun l-isfida tagħna".

Meta tara dawn il-ħsebijiet trid tkun proprju m'intix issegwi biex ma tarax li l-politika tal-Gvern tidħol f'kull settur tal-popolazzjoni, f'kull settur li tirrappreżenta s-soċjeta u allura mhux anqas fejn jidħlu ż- żgħażagħ.

Xi jfisser dan, Mr Chairman?

Il-Gvern qed ikompli jħejji l-futur għaż-żgħażagħ.

Qed nagħmlu pajjiż modern li rridu nlaħħquh mal-pajjiżi l-iktar moderni ta' l-Ewropa mhux biss għall-finijiet tas-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea, imma għax dik hija l- linja li qbadna.

It-tieni punt huwa li din il-binja ta' pajjiż modern hija msejsa fuq il-liberta', il-ġustizzja soċjali u l-impiegi.

Dan il-messaġġ iż-żgħażagħ ħaduh u fehmu li l-Gvern ma jindirizzax diskorsi lejhom u mbagħad ma jsarrafhomx.

Fehmu dak li qed jagħmel il-Gvern għas-soċjeta' u li l-livell ta' għajxien li qed joffri jfisser ukoll livell ta' għajxien għaż-żgħażagħ.

Dan jifhmuh għax jgħixuh fil-familji tagħhom, fil-post fejn jistudjaw u fil-post tax-xogħol li jfittxu u jsibu.

Wasalna fl-għeluq tas-sena 1995 li tfakkar l-għaxar anniversarju tas-Sena Internazzjonali taż-Żgħażagħ.

Dan l-anniversarju ġie mfakkar b'ċelebrazzjonijiet u attivitajiet mill-Youth Division tagħna.

Iżda aħna ma' mmonopolizzajniehomx u tajna għajnuna u nkoraġġiment lil assoċjazzjonijiet taż-żgħażagħ bħalma huma l-Kerygma, il-Boy Scouts, il- Girl Guides u oħrajn biex dawn kollha jagħmlu xi attivita' ħalli, flimkien mal-kumplament tad-dinja, nikkommemoraw dan l-anniversarju.

Pero' aktar importanti mill-attivitajiet fihom infushom huwa l-fatt li fuq kollox qegħdin niċċelebraw dan l-anniversarju bil-kisbiet soċjali, ekonomiċi u kulturali li qed noffru biex jitjieb il-livell ta' għajxien li jgawdi minnu kulħadd.

U meta ngħidu "kulħadd", qed ninkludu liż-żgħażagħ; anzi probabbilment l-aktar li jgawdu minn dawn il-kisbiet huma ż-żgħażagħ.

Meta nħarsu lejn dan il-perjodu ta' għaxar snin bejn l-1985 u l-1995, inkunu qed inħarsu lejn żewġ epoki differenti.

X'kienet is-sitwazzjoni għaż-żgħażagħ għaxar snin ilu fi żmien is-Soċjalisti?

Il-Partit Soċjalista pprovoka liż-żgħażagħ u dawn irreaġixxew.

Illum iż-żgħażagħ qed jirrispondu għall-inkoraġġament li dejjem qed jingħata mill-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Iż-żgħażagħ dejjem kienu attivi u parteċipattivi imma fi żmien is-Soċjalisti rreaġixxew għall-provokazzjoni, filwaqt li llum jirrispondu għall-istedina u l-inkoraġġiment li qed jagħmlilhom il-Gvern preżenti.

Fl-1985, taħt Gvern Soċjalista rajna l-Universita' ffriżata, in- numerus clausus u ż-żgħażagħ jintrabtu bil-ktajjen bi protesta.

Illum f'"l- orizzont" Anton Cassar, fil-famuża storja kollha bias li qed jgħaddina minnha, fakkarna fil-battalja li mexxew iż-żgħażagħ favur l-iskejjel privati.

Minkejja l-politika u t-tensjoni li kien hawn fil-pajjiż, iż- żgħażagħ dejjem kienu ħerqana għal-liberta' u d-demokrazija.

Niftakru li dak iż-żmien il-qgħad kien ta' 8%, li jfisser li kien hawn 10,000 ruħ ifittxu x-xogħol.

Dak inhar iż-żgħażagħ ingħataw il-proposta li jissieħbu fid-Dejma.

It-teknoloġija avvanzata u l-computers kienu għadhom lussu għal dak iż-żmien u ma kenux ikkonsidrati.

Min illum għandu bejn 25 u 27 sena ġej minn dik il-ġenerazzjoni meta l-politika barranija dwar l- Ewropa kienet il-politika ta' Kain u Abel.

X'kienet din il-politika?

Permezz ta' dik il-politika, iż-żgħażagħ tagħna spiċċaw iżolati mill-bqija ta' l-Ewropa u l-istudenti żgħażagħ kien ikollhom isiefru biex jaħarbu minn iżolament akkademiku u jfittxu futur barra minn Malta.

Il-prijorita' kienet sempliċement lotta biex ma jibqgħux jitilfu minn dak li kien irnexxielhom jakkwistaw sa dak inhar.

Illum il-Gvern Nazzjonalista qed jinkoraġġixxi liż-żgħażagħ.

Aħna nemmnu li għandna messaġġ għaż-żgħażagħ.

Irridu li l-inizjattiva tagħhom tiġi boosted mill-Gvern.

Irridu nagħtu appoġġ lil min jgħin ruħu.

Irridu nkunu l-gwardjani ta' l-interessi u ta' l-aspirazzjonijiet taż-żgħażagħ quddiem il-problemi li jiffaċċjaw.

U għal dan mhux il-Ministeru tagħna biss - li għandu settur dedikat partikolarment għaż-żgħażagħ - huwa kommess; dan kollu jitwettaq b'kollaborazzjoni sħiħa mal-ministeri l-oħrajn li lkoll huma responsabbli minn oqsma li jinteressaw direttament il-futur u l-ħajja taż-żgħażagħ.

Irridu nuruhom kif u għaliex jistgħu jħobbu lil Malta b'ħarsithom lejn l-Ewropa.

Din hija l-isfida li għandhom quddiemhom iż-żgħażagħ tagħna.

Irridu ngħinuhom iħejju għas- sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, u dan nagħmluh billi ninkoraġġixxu bidla fil-mentalita'.

Il-pajjiżi Ewropej għandhom mentalita' speċifika fejn kollox hu ppjanat u organizzat minn qabel.

Aħna issa rridu ngħinu liż- żgħażagħ tagħna jħejju ruħhom sewwa biex jintegraw ruħhom b'suċċess maż- żgħażagħ Ewropej.

Jeħtieġ li jibdew jidraw minn issa mentalita' li tippjana u jaħdmu kontinwament f'sens ta' sigurta'.

Il-mentalita' li kollox jgħaddi bit-tqanċiċ trid tispiċċa.

Aħna qed ninkoraġġuhom f'dan għaliex il-futur taħghom fl-Ewropa jrid ikun jiddependi wkoll minn kemm huma jkunu kapaċi jaħsbu minn qabel u jippjanaw il-ħajja u l-attivita' tagħhom.

Ma jridux iħallu kollox għaddej b'mod li kontinwament jiġu affrontati b'sitwazzjonijiet fejn ikollhom jimproviżaw.

Dan li qed nagħmlu għaż-żgħażagħ.

Aħna mhux sempliċement indaħħlu sentenza fil-Budget Speech, imma nsegwu politika li twassal għal dawn l-għanijiet.

L-Ewropa hija l- isfida taż-żgħażagħ tagħna.

L-Ewropa hija l-immaġinazzjoni, il-futur u l- vera triq tagħhom.

Din hi l-proposta li għandhom quddiemhom.

Kif se naslu għal dan?

Fil-Ministeru tagħna għandna ħidma mmirata partikolarment għal għadd ta' attivitajiet għaż-żgħażagħ.

Fuq kollox it-80,000 żagħżugħ li hawn f'pajjiżna jikkostittwixxu 22% tal-popolazzjoni.

Għalhekk ukoll żidna l- istaff tal-Youth Division biex tkun tista' tlaħħaq ma' l-attivita' li dejjem qed tiżdied fi ħdanha.

Dak li qed nagħmlu għadu m'hux biżżejjed u rridu nkomplu nżidu u nkabbru din is-sezzjoni.

Kif diġa' għidt, din is- sezzjoni torganizza programmi b'kollaborazzjoni ma' ministeri oħra, man- National Youth Council - ta' min jgħid li dalwaqt jerġgħu jsiru l- elezzjonijiet għal ħatriet fuq dan il-Kunsill - u ma' l-Institute of Youth Studies li hemm fl-Universita', li qed jagħti servizz imprezzabbli biex iħejji youth workers li hija professoni ġdida li l-bżonn tagħha fil-pajjiż qed jinħass u li r-riżultati tagħha diġa' bdew jidhru.

Fil-Youth Division jiġu organizzati attivitajiet bħalma huma youth exchanges, il-youth cultural tours, il-Youth for Enterprise bl-għajnuna tal-Bank of Valletta, il-Youth Specialisation Studies Scheme li għandha l-appoġġ ta' l-APS u l- Youth Support Programme.

Ma nistax noqgħod nidħol fid-dettal ta' kull programm, imma ma nistax ma nsemmihomx biex insostni dak li għidt.

Għandna wkoll inizjattivi ġodda.

Il-Ministeru tagħna qed jagħti appoġġ lill-clubs taż-żagħżagħ.

Kif diġa' ħabbarna, din hija skema li diġa' bdiet taħdem u għalhekk meta tisma' lil min jgħid li aħna abbandunajna l-clubs taż- żgħażagħ, tibda taħseb li l-gazzetti mhux veru jinqraw.

F'din l-iskema, li diġa' bdejna, qed niddefinixxu diversi pjani.

Din l-iskema hija importanti u meħtieġa, pero' wieħed irid jgħid ukoll li fiha ħafna diffikultajiet.

Madankollu għad naslu fejn nixtiequ u nkunu nistgħu naraw ir-riżultati tagħha fix-xhur li ġejjin.

Skema oħra li qed naħdmu fuqha hija b'koperazzjoni mas-SEDQA.

Aħna rridu li liż-żgħażagħ nipprovdulhom servizz ta' informazzjoni utli għall- interessi tagħhom fil-postijiet li l-iktar li jiffrekwentaw.

Mr Chairman, għadna skema oħra li hija kampanja ta' għarfien tal-valuri tal-ħajja bħala tarka kontra l-vizzji.

Minn hawn u ftit tal-ġranet oħra se nwaqqfu l-aġenzija għal dak li nsejħulu l-programm tal-Youth for Europe III programm li l-Gvern għadu kif iffirma ma' l-Unjoni Ewropea.

Hemm interventi u miżuri ta' diversi forom fl-ambitu ta' l-istess Ministeru.

Hemm żgħażagħ li jibbenefikaw minn dak li noffru fil-qasam ta' l-arti, fil- qasam tal-kultura u anke fil-qasam ġudizzjarju.

Iż-żgħażagħ li huma vulnerabbli, esposti għall-periklu u għall-isfruttament huma l-aktar li rridu ngħinu.

Il-miżuri li rridu nieħdu għandhom l-għan li they empower liż-żgħażagħ ġuvintur u tfajliet.

Xi jfisser li nagħtuhom empowerment, Mr Chairman?

Irridu li liż-żgħażagħ tagħna nagħtuhom aċċess għar-riżorsi li joffri l-pajjiż, per eżempju fl-informazzjoni, is-servizzi, l-ideat , il- kreattivita', eċċ. Dan hu xogħol li qed nagħmlu kuljum, is-sena kollha, bil-ħidma tal-Youth Division tagħna u bil-koperazzjoni tan-National Youth Council u ta' l-Istitut għall-Istudji taż-Żgħażagħ fl-Universita'.

Qed nieħdu wkoll miżuri biex iż-żgħażagħ ikollhom tisħiħ fid-decision taking u fil-policy formulation.

Għar-rigward tal-politika dwar iż-żgħażagħ min hawn u ftit ta' ġranet oħra se jkollna seminar ta' ġurnata organizzat min- National Youth Council bil-koperazzjoni tal-Youth Division intiż proprju biex nagħmlu update tal-politika dwar iż-żgħażagħ li skond l-istatut tagħha kull sentejn trid tiġi updated.

Il-perjodu jagħlaq fl-aħħar ta' din is- sena u għalhekk se jiġi organizzat is-seminar li semmejt biex inkunu f'qagħda li nżommu l-appuntament tagħna kif programmat sentejn ilu, u naġġornaw il-youth policy li għandna.

L-empowerment u l-promozzjoni ta' l- attivitajiet intiżi biex jgħinu liż-żgħażagħ jinkludi skemi li jinkoraġġixxu liż-żgħażagħ jagħmlu xogħol għal rashom.

Miżura oħra ta' inkoraġġiment hija li nipprovdu soft loans favur inizjattivi ta' xogħol proġettati miż-żgħażagħ.

Aħna nipprovaw ukoll ninsġu rabta bejn il- politika nazzjonali sportiva u l-iżvilupp.

Jekk dawn m'humiex miżuri ta' empowerment għaż-żgħażagħ u proġetti li ż-żgħażagħ jistgħu jibbenefikaw minnhom, allura ma nafx x'jistgħu jkunu, Mr Chairman.

Il-kelliem ta' l- Oppożizzjoni f'ħames minuti ...

Dażgur, għax hekk teħles malajr; tgħid li tant hemm xi tgħid li ma tistax toqgħod issemmi kollox, u allura tispiċċa biex ma tgħid xejn għax ma ssibx x'tikkritika.

B'dan il-mod is-suġġett taż- żgħażagħ jiġi likwidat mill-aktar fis.

Ngħaddi biex insemmi l-isports u l-leisure alternattiv.

Żgur li ż- żgħażagħ l-iktar li jibbenefikaw huwa minn dan il-qasam.

L-Onor.

Cilia qal li "l-isports iħejji liż-żgħażagħ fiżikament".

Huwa ovvju li jħejjihom fiżikament, imma l-Onor.

Cilia nesa kompletament il-valuri ta' l-isports, Mr Chairman.

Permezz ta' l-Iskola Sport u l-iskema Sports for All, li huma l-qalba ta' l-attivita' li għandu l-Ministeru tagħna f'dan il-qasam aħna nidħlu fil-valuri ta' l-isport.

L-ikbar preokkupazzjoni tagħna m'hijiex li naraw li l-muskoli taż-żgħażagħ tagħna jġibu l-medalji.

Nieħdu gost bihom dawn l-affarijiet bħalma ħadna gost meta l-Ministru u jiena morna nilqgħu liż-żewġ tiraturi Maltin li rebħu l-medalji tad-deheb.

Aħna kburin immens b'dawn iż-żewġ sportivi u nista' ngħid li ħassejna ruħna emozzjonati meta morna nilqugħuhom.

Pero' l-għan tagħna fl-iSport for All u fl-Iskola Sport hu li kemm jista' jkun inkabbru, nippromwovu u nagħtu sens lill-valuri veri ta' l-isport, mhux sempliċement naħsbu fil-muskoli.

Dawn huma ideat u valuri li jpoġġuna xi ftit 'il bogħod mill-mod kif taħseb l-Oppożizzjoni fuq dan is-suġġett.

Rigward l-alternative leisure rrid ngħid li aħna ma rridux inħallu li dan il-qasam jiġi hijacked kompletament mill-kummerċjanti.

Dawn ukoll jorganizzaw diversi attivitajiet imma ma rridux inħallu lilhom biss jieħdu l-inizjattiva.

Huma għandhom mezzi aktar mill-Gvern pero' aħna, bħala gvern, għandna nagħmlu aktar biex noffru alternattiva vera li ma jkollha ebda influwenza politika imma jkollha l-parteċipazzjoni taż-żgħażagħ u tal- ġenituri.

Irridu naraw li l-investiment fil-prevenzjoni minn vizzji jikber, għaliex nemmnu li investiment akbar fil-prevenzjoni jiġi orħos mill- ispiża biex tirkupra żgħażagħ vittmi.

Irrid ngħid x'inhu eżattament l-iskop tal-programmi Sport for All u ta' l- Iskola Sport.

Żgur li l-Iskola Sport qed tagħmel biċċa xogħol ferm siewja u l-isem tagħha sar ferm popolari u mfittex.

X'jaf l-Onor.

Cilia fuq din l- iskola?

Mhux aħjar qalilna li ladarba ma kkritikahiex u ma kellux suġġerimenti dwarha, ifisser li hu kuntent biha?

Il-progress li sar f'dawn l-aħħar snin jidher mill-figuri u m'aħniex qed nivvintawh aħna.

Fl-1988 kien hemm 700 parteċipant f'seba' dixxiplina sportivi.

Illum, li għadha kif ġiet inawgurata s-sena l-ġdida ta' l-Iskola Sport, hemm 2,400 parteċipant fi 18-il dixxiplina sportiva.

Bilfors li l-Oppożizzjoni ma ssemmihiex din, u jaqblilha tinsiha għax sejra tajjeb.

Imma aħna min-naħa tagħna ma nistgħux ma nsemmuhiex.

Fil-bidu l-attivitajiet kienu jsiru biss fiċ-ċentru tekniku sportiv tal-Marsa.

Illum mill-Marsa nfirxu u jsiru attivitajiet fil-Hamrun, il-Blata l-Bajda, l-Imrieħel, Kordin, il-Pixxina Nazzjonali u postijiet oħra.

Tajjeb li wieħed jgħid li t-taħriġ f'din l- iskola qed isir minn coaches u trainers kwalifikati u żgur li anke l- għaqdiet nazzjonali sportivi tagħna jħossu ċertu sodisfazzjon b'dan it- taħriġ.

L-Iskola Sport bir-raġun tħossha kburija meta żgħażagħ b'xi talent jirnexxilhom anke jidħlu fl-ambjent ta' l-isport kompetittiv.

Fil-fatt ir- relazzjonijiet ma' l-għaqdiet sportivi ma jistgħux ikunu aħjar.

Tant hu hekk li l-coaches f'ċerti dixxiplini huma coaches nazzjonali f'għaqdiet sportivi fl-istess ħin.

L-aspetti pożittivi ta' l-isport huma ħafna, mhux biss dak fiżiku; l- isport iservi bħala passatemp, bħala mezz għas-saħħa fiżika u morali tal- bniedem, kif ukoll jgħin fl-iżvilupp tal-karattru.

Huwa għalhekk li l- Iskola Sport qed tagħmel ħafna ġid.

It-tagħlim li jsir m'huwiex biss prattika sportiva iżda huwa wkoll tagħlim fir-rispett lejn l-uffiċjali tal- logħba u valuri oħra li min isegwi jew iħobb l-isport jaf x'inhuma.

Hemm numru ta' coaches immexxijin mis-Sur Tony Formosa li ta' min ifaħħarhom għad-dedikazzjoni tagħhom.

Nerġa' ngħid, dan huwa huwa proġett ferm ambizzjuż u ta' ġid għaż-żgħażagħ tagħna.

L-iSport for All hu proġett interessanti wkoll.

Għalkemm xi attivitajiet diġa' bdew, f'dawn l-aħħar ġimgħat tajnieh struttura b'set-up permanenti.

Waqqafna bord tad-diretturi magħmul minn persuni li għandhom esperjenza kbira fil-qasam ta' l-isport; għandhom kuntatti lokali u internazzjonali; għandhom id-dedikazzjoni u għandhom ukoll imħabba lejn l-isport.

Dawn in- nies, permezz ta' l-expertise tagħhom qed jgħinuna nħejju programm aktar organizzat ħalli l-iSport for All ikun programm fuq livell internazzjonali.

Dan il-programm huwa membru fl-iSport for All Programme ta' l-Ewropa u fil- fatt Malta hija rappreżentata fil-viċi presidenza tiegħu.

Għal dan il- proġett qed infittxu l-kollaborazzjoni tal-kunsilli lokali u se ninvolvu wkoll lill-clubs, għaqdiet volontarji, is-setturi kummeċjali u anke lill- ħaddiema fuq il-post tax-xogħol.

Dan hu programm li jinvolvi firxa kbira enormi ta' Maltin u Għawdxin u żgur li huwa bżonnjuż biex dejjem inkabbru l- parteċipazzjoni fl-isport.

Il-bżonn ta' programm bħal dan diġa' jinħass u jidher mid-domanda kbira li għandna.

Għax waħda mill-konsegwenzi li joħorġu mis-suċċess fil-ħolqien ta' kondizzjonijiet aħjar u kisbiet ekonomiċi u soċjali mill-aqwa fil-pajjiż hija dik li jkun hawn domanda aktar qawwija għal-leisure u għall-prattika ta' l-isport.

Għalhekk għandna domanda kbira minn nies li jridu jipparteċipaw f'attivitajiet sportivi.

Dan huwa li qed nipprovaw nagħmlu.

Diffikultajiet u problemi hemm, għax mhux faċli li tlaħħaq ma' domanda kbira bħal dan li qed tinfirex.

Ta' min jgħid li din id-domada ġejja minn persuni ta' kull eta'.

Tant hu hekk li llum fl-Iskola Sport introduċejna attivita' anke għall-ġenituri li jkunu qegħdin jistennew lil uliedhom jispiċċaw mit-training sessions tagħhom.

Flok li dawn joqogħdu jparlaw biex jgħaddi l-ħin, għamilnielhom proposta li huma wkoll jipparteċipaw f'attivita' sportiva waqt li qegħdin jistennew.

U tiskanta x'suċċesskellha din il-proposta.

Kien hemm 80 ġenitur li aċċettaw din il-proposta u fil-fatt qed jieħdu sehem f'attivita' sportiva waqt li jkunu qed jistennew lil uliedhom.

Dan il-konċett dejjem qed jikber u ż- żerriegħa qed tagħti l-frott.

Dan huwa li rridu u għal dan il-għan irridu nżidu l-investiment tagħna.

Il-programm Sport for All huwa investiment f'pajjiżna u l-vot li hemm fl-estimi biex dan ikun jista' jiġi implimentat jixhed il-konvinzjoni tagħna li dan hu programm ta' siwi kbir.

Għandi pjaċir ngħid li dawk li qegħdin jippreparaw il-programm qed jaħdmu b'dedikazzjoni kbira u ħaqqhom kull tifħir.

Mr Chairman, tkellimt ħafna fuq iż-żgħażagħ u fuq l-isport għax dawn huma żewġ suġġetti marbutin ma' xulxin.

Jekk irridu ġenerazzjoni ta' żgħażagħ differenti jeħtieġ li s-soċjeta' tkompli tinbidel.

L-unika terapija possibbli u effikaċi hija li s-soċjeta' tkompli tinbidel mhux b'xi tibdil tat-tqanċiċ 'l hemm u 'l hawn, imma b'tibdil li jassigura li ma jkollniex żgħażagħ ta' nofs kedda, żgħażagħ fid-disperazzjoni u li jitkellmu fuq ħolm.

Aħna m'aħniex qed nagħmlu ħolm u utopiji; meta jkun riesaq millennju ġdid malajr taqa' fl-iżball li titkellem fuq utopija, fuq ideali fis-sħab li ma tistax twettaqhom.

Hawn aħna qed nitkellmu fuq fatti għax ir-riżultati diġa' qegħdin ma' wiċċna.

Aħna m'aħniex qed naqgħu fit- tentazzjoni ta' l-utopija.

Qed nassistu għal lotta għas-sopravvivenza tal- bniedem.

Il-lotta tal-lum hija waħda kulturali; li bniedem jadatta ruħu għal bniedem ieħor għandu jkun l-isfond kulturali tal-bidla fil-mentalita' tas-soċjeta' tagħna.

M'hemmx għalfjen nibnu muntanji jew xmajjar; kulma għandna nagħmlu huwa li nikkonvinċu lil kuħadd, speċjalment lil dawk li jinsabu f'xi pożizzjoni ta' responsabilita' jew ta' influwenza - mhux qed ngħid biss għal min jifforma parti mill-Gvern, imma anke għall-membri ta' l- Oppożizzjoni u għal nies f'kull qasam ieħor tas-soċjeta' - biex ikollhom aktar sens uman meta jħarsu lejn iż-żgħażagħ.

Irridu nersqu lejn soċjeta' li tħoss, bħallikieku ta' kull membru tagħha, it-taħbit tal-qalb ta' dawk iż-żgħażagħ li jinsabu f'xi forma ta' sofferenza jew faqar.

Grazzi, Mr Chairman.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Mr Chairman u Onor. Membri ta' din il- Kamra, naħseb li jixraq li l-ewwelnett nirringrazzja lil dawk kollha li b'xi mod ħadmu u għenu fil-Ministeru u li sforz tax-xogħol tagħhom u tal- ħidma tagħhom il-Ministeru wasal għal ħafna kisbiet li llum nista' nitkellem dwarhom.

Jien nixtieq nirringrazzja mhux biss lill-impjegati u lill-uffiċjali li hemm fil-Ministeru, imma wkoll lil dawk in-nies kollha li hemm fid-diversi bordijiet u li volontarjament qed jagħmlu ħafna xogħol, qed jagħmlu ħilithom u qed jagħtu ħinhom biex iwessgħu l-firxa u r-raġġ ta' azzjoni tal-Ministeru b'ħidma favur il-poplu.

Ladarba qed nitkellem fuq nies li qed jagħmlu xogħol volontarju, irrid nirringrazzja wkoll lil dawk kollha li qegħdin fil-qasam tal-volontarjat, speċjalment fl-isports, fil- kultura u f'attivitajiet fost iż-żgħażagħ.

Kieku ma kienx għall-ħidma tagħhom, is-sitwazzjoni ta' Malta tkun simili ħafna għal dik li hemm barra minn Malta.

Kieku ma kienx għas-settur tal-volontarjat, ċertament li dan il-poplu kien ikollu ħafna nuqqasijiet, speċjalment fl-oqsma li għadni kif semmejt.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lill-Membri taż-żewġ naħat ta' din il-Kamra għax meta kien hemm il-bżonn, ikkontribwew bl-għaqal u bil-ħidma tagħhom għal leġislazzjoni li kienet ta' importanza.

Nirringrazzja wkoll lill- erba' kelliema tan-naħa ta' l-Oppożizzjoni, allavolja naħseb li wieħed minnhom biss ipproġetta policy ta' partit - fil-fatt l-oħrajn waqgħu ftit fil-pettegolezzi u fin-nit-picking - għax bil-kummenti tagħhom tawni okkażjoni li nwieġeb dwar diversi punti.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lil sieħbi, l-Onor.

Muscat - apposta ħallejtu għall-aħħar biex ħadd ma jaħseb li family comes first - li refa' ħafna mix-xogħol li qed nagħmlu flimkien.

Illum huwa tkellem fuq s-settur taż-żgħażagħ.

Intenni li aħna ddedikajna ħafna ħin għas-settur taż-żgħażagħ għax minkejja dak kollu li jgħidu u minkejja l-propaganda li ssir, li l-Gvern m'hu qed jagħmel xejn għaż- żgħażagħ, l-Onor.

Muscat wera x'raġġ kbir ta' azzjoni għandna fil-Ministeru għal dak li għandu x'jaqsam ma' attivitajiet, politika u inkoraġġiment liż- żgħażagħ.

Sur President, tul dawn l-aħħar tmien snin jiena kelli x-xorti li nippreżenta f'din il-Kamra politika u voti li jsostnu l-impenn ta' xi settur.

Għamilt żmien fuq settur ekonomiku u issa bi pjaċir kbir qiegħed nagħmel l-istess ħaġa f'settur ta' ġid soċjali.

Jiena verament inħossni kburi li, speċjalment din is-sena, messitni x-xorti li nitkellem dwar budget li jisboq dik li normalment hija l-mira ewlenija ta' budget, jiġifieri li jifrex il-ġustizzja soċjali billi sempliċement iqassam il-ġid fuq kulħadd b'mod iżjed ekwu u mistħoqq.

Fil-fatt dan mhuwiex budget ta' dan it-tip; m'huwiex budget mibni fuq l-istatistika, fuq iċ-ċifri, fuq il- liri u ċ-ċenteżmi li jippermettu livell ta' ħajja aktar komda.

Dan huwa budget li jsostni twemmin u ideal.

Hija dikjarazzjoni programmatika b'miri preċiżi li jwasslu għal prinċipju ogħla.

Jiena nemmen li l-budget ta' din is-sena huwa pjan ta' azzjoni li jiftaħ triqat ġodda, triqat li llum, għax forsi l-livelli tal-ħajja, tal-maturita' u l-livell ekonomiku għolew, nistgħu naffordjaw nidħlu għalihom b'kunfidenza u b'konvinzjoni.

Il-budget għas-sena d-dieħla huwa mibni fuq solidarjeta' u l-konċett tas-solidarjeta' huwa tradott u msarraf b'mod evidenti anke fil-policies li aħna nibnu u mmexxu fil-Ministeru.

Għalkemm il-Ministeru huwa vast u l-oqsma li jkopri huma diversi - jiena ngħidilhom komplimentari - nemmen li b'kull mod nistgħu nesprimu politika li permezz tagħha nkunu solidali mas-soċjeta' f'kull qasam.

U waqt dan l-intervent tiegħi rrid nispjega kif nistgħu nagħmlu dan, filwaqt li naturalment inwieġeb ukoll għall-mistoqsijiet li għamlu l-membri ta' l-Oppożizzjoni.

Sur President, hawn min jaħseb li dan il-Ministeru, li jinkludi l- amministrazzjoni tal-ġustizzja kif ukoll tal-kultura fl-ilwien kollha tagħha, huwa xi annimal stramb u xi ħaġa li ġiet maħluqa biex taqdi ċ- ċirkostanzi tal-mument.

Xejn minn dan, għax meta jkollok esperjenza diretta ta' kif tibni l-policies u kif tmexxi l-evoluzzjoni ta' dawn il- policies f'dawn l-oqsma, tintebaħ kemm tabilħaqq dan iż-żwieġ huwa feliċi.

Fil-fatt dan huwa l-istess messaġġ li joħroġ mill-budget.

Għax aħna x'qed ngħidu?

Il-budget jaħseb biex isaħħaħ il-kultura u l-effiċjenza tas- servizz lill-komunita' f'dak kollu li għandu x'jaqsam mal-ġustizzja.

Fl- istess ħin il-budget jagħmel ġustizzja maż-żgħażagħ, man-nies tal-kultura u anke ma' l-isportivi.

Dan huwa budget mibni fuq għanijiet preċiżi u llejla, fis-siegħa li għandi, kif għidt, se nwieġeb għal dak li ntqal, kif ukoll - naħseb li l-Onor.

Membri jieħdu pjaċir - se nħabbar ċerti miżuri ta' fejda - nemmen u nittama li l-Kamra taqbel li huma ta' fejda - wara li nagħmel xi osservazzjonijiet preliminari.

Il-konċett ta' solidarjeta' jien qatt ma ekwiparajtu mal-konċett ta' karita', għax jekk aħna noqogħdu nitkellmu fuq il-benefiċċji, fuq assistenza finanzjarja jew fuq assistenza materjali, fil-fehma tiegħi, inkunu qed niżnaturaw il-konċett ta' solidarjeta'.

Il-Ministeru, dan il- konċett fil-policies tiegħu jfissru u jittraduċih billi, per eżempju, infittxu noħolqu u nsibu opportunitajiet ġodda fejn il-bniedem, speċjalment iż-żagħżugħ, jista' jiżviluppa l-kapaċitajiet tiegħu.

Il-politika li mmexxu aħna hija politika li tippremja lil min juri kapaċita', mhux sempliċement għalih, imma kapaċita' li tista' tinfirex f'ġid għal għajru.

Din hija politika li tappoġġja lil dawk li juru potenzjal u li toffri altternattivi; politika li għandha s-sisien tagħha marbuta mal-prinċipji tal-ġustizzja soċjali, ta' l-imparzjalita', tal-fair play u ta' l-etika; politika - kif għidt fil-bidunett - solidali mal-moviment tal-volontarjat.

Jiena nemmen li hija wkoll politika ċara u definita li tiġbor fiha t- tifsira tal-konċett ta' solidarjeta' u tagħmel minnu mudell u programm ta' ħajja li tiskarta t-tentazzjoni li tiżviluppa f'xi xejriet assistenzjali, filwaqt li tibni u ssaħħaħ l-ideali tas-self help u l-empowerment - konċett li spjegah tajjeb ħafna l-ħabib tiegħi, l-Onor.

Richard Muscat - fl- espressjonijiet l-aktar wesgħin tagħhom.

Sur President, dawn huma l- prinċipji li jiggwidawna.

Ħalli nitkellem ftit dwar is-setturi diversi ta' dan il-Ministeru.

Veru li dan il-Ministeru huwa vast imma l-kelliema ta' l-Oppożizzjoni utilizzaw siegħa mill-ħin allokat lilhom biex jitkellmu fuq il-ġustizzja, u jiena se nibda biha.

M'hemmx bżonn ngħid li dan m'hux l-aktar settur faċli biex tamministra, imma naħseb li, tajjeb jew ħażin, irnexxielna nirreġistraw xi titjib fih ukoll.

Jiena smajt lill-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni u minn dak li qalu naħseb li nsew iċ-ċirkostanzi li qed jitkellmu dwarhom u allura l-affarijiet dehru ħażin.

Għalkemm hemm ċerti ċirkostanzi li ma jwassluniex biex niksbu dak li nistgħu, nibqa' nsostni li kien hemm titjib.

Pero' għallinqas illum ma smajtx il-kritika li smajt l-aħħar darba, fejn intqal li jien ma nitkellimx; li qisni nibża' nitkellem; li l-kwiet huwa l- iżjed ħaġa importanti għalija; li fil-qorti hemm il-kwiet u li allura kważi kważi qed naħbi.

Ladarba llum ma saritx dik il-kritika, jiena nemmen li l-kelliema ta' l-Oppożizzjoni qed jikkondividu mhux sempliċement l- operat, imma anke l-attitudni tiegħi li f'ċerti affarijiet aħjar ma tinbaħx, aħjar ma ċċaqlaqx dak li m'għandekx iċċaqlaq.

Fl-opinjoni tiegħi, ċertament li m'huwiex conducive għall-qrati li aħna nagħmlu l-istorbju u l- lotta fejn m'hemmx lok ta' lotta.

L-iktar kritika ħarxa li smajt illum hija dik dwar id-dewmien fil-qorti.

L-Onor.

Attard Montalto jgħallimni li fl-1911 kienet twaqqfet ir-Royal Commission preċiżament minħabba din il-problema u minn dak iż-żmien 'l hawn, taħt gvernijiet Kolonjali, gvernijiet tal-Partit Kostituzzjonali, gvernijiet tal-Labour, gvernijiet Nazzjonalisti u gvernijiet ta' kull taħlita, il-problema tad-dewmien fil-qrati baqgħet teżisti.

Dan il-gvern, flimkien ma' l-Oppożizzjoni, qiegħed hawnhekk biex jipprova jagħmel xi ħaġa u jiena nittama li fl-aħħar mill-aħħar naslu x'imkien, kif naħseb li tixtieq anke l-Oppożizzjoni.

L-Onor.

Attard Montalto fid-diskors tiegħu segwa l-update tal-Partit tiegħu.

Jiena dan l-update qrajtu u onestament ngħid li ħlief żewġ ideat, dik tal-maġistrat inkwirenti u dik ta' l-għajnuna għall-vittmi, li ma tantx hi speċifikata, m'hemm xejn aktar speċifiku.

Għax filwaqt li lili xi kultant jikkritikawni li ma nitkellimx u li allura nkun qed naħbi, naħseb li l-update of policy tal-Partit Laburista hu eżempju ta' kemm jista' jkun elokwenti l-kwiet f'atmosfera ta' ħabi.

Nistqarr onestament li hemm wisq affarijiet li wieħed jista' jikkwalifka bħala platitudes f'dak l-update.

Pero' hemm affarijiet oħrajn li lanqas illum ma smajt riferenza għalihom, allavolja l-aħħar darba ma' l-Onor.

Attard Montalto f'dibattitu fuq ir- radju kont staqsejtu xi domandi dwarhom.

Jiena ma stennejtux li jweġibni dak inhar stess; ridt inkun fair miegħu u tajtu ż-żmien biex iweġibhom, imma lanqas illum ma weġibhom.

Ladarba l-Onor.

Attard Montalto tkellem u ma qal xejn fuq id-domandi li jiena kont għamiltlu, nitolbu jippermettili nerġa' nagħmilhomlu ħalli jkun jista' jirrispondini f'xi okkażjoni oħra, għax normalment ikollhom xi opportunita' biex iwieġbu wara.

L-update jgħid hekk:

"Jiġu mistħarrġa proposti biex id-dinjita' tal-ġudikatura tiġi salvagwardata.".

Hawnhekk x'qed igħidu?

Tajjeb li wieħed jillumina lil din il-Kamra, lill- ġudikatura u lill-pajjiż x'ifisser dan.

Qed jipproponu wkoll "sistema ġdida ta' nomenklatura ta' ġudikanti li għandha tgħin biex jinstabu l-aħjar persuni għal dawn il-karigi".

Imma dan xi jfisser?

Nixtieq li l-Onor.

Attard Montalto xi darba jispjegalna.

Fil-kapitlu "Ġustizzja ma' l-Akkużat u mal-Vittmi" jingħad li:

"Gvern Laburista jgħaddi sensiela ta' liġijiet ġodda li tabilħaqq jipproteġu liċ-ċittadin u lis-soċjeta'.".

Illum din "is-sensiela ta' liġijiet ġodda" erġajna ma smajna xejn fuqha ħlief forsi fuq dik il-parti li tittratta l-kumpens lill-vittmi.

Naħseb li xi ħadd mill-Oppożizzjoni xi darba għandu jagħti ħjiel jew almenu eżempju wieħed fiex tikkonsisti din is-sensiela ta' liġijiet ġodda.

Dawn huma tlieta mill-ħafna domandi li jiena naħseb li dan il-Parlament u l-poplu għandhom dritt jistaqsu u għandhom dritt jesiġu li jkollhom tweġiba.

Għax jekk aħna mmorru quddiem l-elettorat b'updates jew b'manifest elettorali li jelenka biss intenzjonijiet piji u jitkellem b'diversi platitudes, inkunu qed nippretendu li l-elettorat jagħtina l-vot bl-isperanza li dak l-istatement jew dak il-prinċipju ninterpretawh għall- ġid tiegħu u mhux kif irridu aħna!

Jien ma naħsibx li dan huwa l-mod kif wieħed jippreżenta ruħu quddiem l-elettorat.

Għalhekk jien qed nistaqsi dawn il-mistoqsijiet, mhux sempliċement għall-kurżita' tiegħi, imma għax jistgħu joħorġu ideat tajbin ukoll.

U l-Oppożizzjoni taf li meta tkun idea tajba jien ma noqgħodx lura milli naddottaha.

Jien naħseb li huwa importanti li l-Oppożizzjoni twieġeb, għaliex jekk ma tweġibx ikolli nasal għall-konklużjoni li dawn qed jagħmlu politika tar-rota tas-sold xelin; l- ewwel iddur ir-rota, jaraw x'numru jitla', imbagħad jaraw x'se jagħmlu, basta tibqa' xi ħaġa f'idejhom!

Imma din żgur li mhix politika li elettorat serju jista' jieħu bis-serjeta'.

Jien naħseb li tkun politika li turi nuqqas ta' rispett.

Pero' nħalli lis-soċjalisti jiddeċiedu huma x'tip ta' rispett għandhom juru lill-elettorat, għax wara kollox jien qiegħed hawn biex nagħmel xogħli; ix-xogħol ta' ħaddieħor jagħmlu hu, imbagħad jiddeċiedi l-elettorat.

Ħalli ngħid xi ħaġa fuq il-qrati u nitkellem ftit dwar il-kisbiet li għamilna fl-1995 u anke l-programmi għall-1996.

Nieħu pjaċir li l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni semmew xi affarijiet li għandi tweġiba lesta għalihom, mhux fis-sens li ġietni l-idea issa, imma tweġiba li hija frott ta' ħafna xogħol preparatorju li sar.

Kif għidna, fl-1995 il-Parlament, b'ħidma tal-Gvern u l-Oppożizzjoni, approva emendi għall-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili.

Dawn qegħdin jiġu introdotti gradatament biex, kif inhu l-istil tiegħi, ma jiġix kawżat ċaqliq żejjed u bla bżonn.

Fl-1996 se jitressaq abbozz ieħor biex jiġu llimati xi xtur legali li rriżultaw mit-tħaddim ta' dawn l-emendi.

Kif jaf kulħadd, beda jaħdem it-Tribunal għal Talbiet Żgħar u fil-qrati se jkompli wkoll il- proċess ta' komputerizzazzjoni biex jiġi faċilitat ix-xogħol ta' l- impjegati, tal-klassi legali u tal-ġudikatura.

Fl-1995, kif forsi taf il- Kamra, l-avukatura abbozzat, approvat u addottat kodiċi ta' etika.

Għalhekk jien nemmen li wasal iż-żmien li nagħtu widen għal talba li ilha ssir, jiġifieri li ssir reviżjoni tat-tariffa tad-drittijiet li tgħid kemm għandu jitħallas avukat.

Jien ngħid li meta saret it-tariffa fl-1980, ma kenitx tieħu in konsiderazzjoni r-realtajiet soċjali ta' dak iż-żmien.

Illum, kif jafu l-Onor.

Membri li huma avukati, it-tariffa hija onorata aktar fil-ksur tagħha milli fl-osservanza tagħha.

Hawn min jiksirha f'ċerti limiti u hawn ukoll min jitħanżer.

Għalhekk f'dawn l-aħħar xhur dħalna għal dan ix-xogħol iżda żammejna quddiemna għadd ta' prinċipji.

Irridu u se niżguraw li din ir-reviżjoni ma jkollha l-ebda impatt soċjali.

Il-Kamra forsi tiftakar illi bl-emendi għall-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili wessajna d-dritt għall-għajnuna legali - l-Onor.

Schembri Adami li llejla tkellem fuq dan id-dritt, forsi jiftakar li hu stess ivvota favur din l-emenda u pparteċipa fid-diskussjoni dwarha, u forsi jiftakar li dak li qal li għandu jsir fil-fatt diġa' sar - fis-sens li kull min għandu inqas mill-paga minima llum jista' jipparteċipa fl-iskema li jieħu s- servizz legali b'xejn.

Pero' bir-riforma li rridu nagħmlu għat-tariffa ta' l-avukati, inkomplu niżguraw li l-ġustizzja tibqa' aċċessibbli għal kull min jitlobha.

L-aħħar punt li żammejna quddiem għajnejna u li ħdimna fil- parametri tiegħu huwa li niżguraw li kawżi personali, bħal separazzjonijiet, dawk li jirrigwardaw id-drittijiet tal-bniedem u dawk kostituzzjonali, jibqgħu għall-portata ta' kulħadd.

Il-Kamra ta' l-Avukati rreġistrat qbil magħna dwar dan.

Qed ngħidu li t-tariffa għandha tapplika l-aktar għall-kontenzjuż, jiġifieri għall-kawżi u mhux għal affarijiet oħra.

Staqsejna jekk għandniex ninsistu għal tariffa fissa fl-oqsma kummerċjali, per eżempju, fil-kuntratti l-kbar, fi prestazzjonijiet dwar soċjetajiet kummerċjali, fil-marittimu, fid-dinja finanzjarja, eċċ. Jekk ma jkunx hemm tariffa fissa, xorta waħda nesiġu li jkun hemm makkinarju ta' kontroll biex l-esaġerazzjonijiet u l-abbużi ma jsirux.

Aħna ma rridux nillegalizzaw l-abbuż, iżda nilleġislaw kontra l-abbuż.

Il-konklużjoni hi viċina u nittama li dalwaqt inkunu nistgħu nħabbru d-deċiżjoni finali.

Hekk kif jiġi msaħħaħ il-complement - li hija talba oħra min-naħa ta' l- Oppożizzjoni u min-naħa ta' kulħadd - ta' l-imħallfin u l-maġistrati, ngħaddu biex il-kompetenza tal-Qrati tal-Maġistrati titla' għal Lm1,000.

Nista' niżgura lill-Onor.

Attard Montalto li m'hemm l-ebda maġistrat li huwa skwalifikat milli jiġi elevat għall-ġudikatura.

B'seħħ mill-1 ta' Jannar - naħseb li l-Onor.

Attard Montalto jieħu pjaċir jisma' dan - ma' l- onorarju tal-ġudikanti se jiżdiedu benefiċċji simili għal dawk li qed igawdu l-ogħla uffiċjali fis-servizz ċivili.

Kif naħseb li jaf l-Onor.

Attard Montalto, qed isir training għall-istaff tal-qrati u fil-bidu tas- sena se titwaqqaf skwadra biex tieħu ħsieb is-sigurta'.

B'hekk allura ma jkunx hemm bżonn li l-marixxalli joqogħdu mal-bieb.

Dak li qal dwar il-bini tal-qorti, jiġifieri li huwa żgħir wisq għax- xogħol li hemm illum, huwa veru u fil-fatt qed isir eżerċizzju biex kemm jista' jkun nutilizzaw l-ispazju b'mod aktar razzjonalizzat.

M'hux faċli li inti twessa' spazju limitat, imma forsi mod ieħor kif tista' tkabbar in- nozzjoni ta' spazju huwa billi tirrazzjonalizza l-użu ta' l-awli.

Fl-1996 l-MSU u l-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Qrati se jagħmlu operations review tat-taqsimiet tal-finanzi u tar-riżorsi umani.

Quddiem il-Public Service Commission hemm il-karti kollha biex titwaqqaf taqsima ta' riċerka u qed tiġi kkonsidrata attivament u serjament il-proposta li saret dwar is-sistema tal-Master biex tiġi pprovduta aktar assistenza lill- imħallfin ħalli jitħaffef ix-xogħol tal-qrati.

Irrid nitkellem ukoll ftit dwar l-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali.

Fil- budget jingħad - u hemm il-flus ivvotati għal dan il-għan - li se jinbena uffiċċju ġdid għall-Avukat Ġenerali li se jospita wkoll il-kummissjonijiet.

Sa l-1996 il-Liġijiet ta' Malta - u dwar dan saret domanda anke mill- Oppożizzjoni - se jkunu fuq CD-rom, proġett b'kollaborazzjoni bejn il-Law Revision Commission u l-MSU.

Biex inwieġeb il-mistoqsija li għamel l-Onor.

Schembri Adami rrid ngħid li l-compensation package ta' dawk il-professjonisti kollha li jaħdmu fl- Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali ġie improved u fil-fatt intlaħaq ftehim biex dawn jibdew jirċievu performance bonus ta' 15%, li f'ċerti każijiet jista' jitla' sa 25%.

Huwa maħsub li jkun hemm programm ta' open recruitment, kemm għall-appointments legali fil-qrati, kif ukoll fl-Uffiċċju ta' l- Avukat Ġenerali fuq xogħol ukoll abbażi ta' kuntratt definit u xogħol part- time.

Ir-relazzjonijiet professjonali bejn l-Avukat Ġenerali u l- ministeri, dipartimenti u korpi parastatali se jitpoġġew fuq bażi iktar professjonali.

Punt ieħor li nixtieq nitkellem dwaru jikkonċerna l-Joint Office u għalkemm ma ssemmiex min-naħa l-oħra, huwa importanti u ħafna nies jistaqsu dwaru.

Dan l-uffiċċju jamministra l-proprjeta' tal-Knisja li għaddiet f'idejn il-Gvern, uffiċċju li f'nofs is-sena li għaddiet beda jagħmel parti mill-Ministeru tagħna.

Filwaqt li nżommu f'moħħna l-aspetti soċjali u r- raġuni li għaliha saret din iċ-ċaqliqa, irridu niddisponu minn din il- proprjeta' bl-iskop li nillikwidaw l-assi.

Pero' sakemm din il-proprjeta' tinbiegħ jew tiġi trasferita b'xi mod ieħor, hemm bżonn li tinżamm fi stat tajjeb - u hekk qed nagħmlu - u naraw kif tista' tirrendi iktar.

Dan m'huwiex proċess faċli u għalkemm il-Control Committee qed iwettaq xogħol tajjeb bir-reqqa u b'effiċjenza, jirriżulta li għad fadal proċess ta' checking li għad jieħu fit-tul.

Hemm daqsxejn slow-down u hemm diversi żbalji li qed nipprovaw nikkorreġu, pero' fl-intervall qed inħejju serje ta' policies biex niddisponu miċ-ċnus.

Bħala prijorita' għażilna li nħejju policy biex il-Joint Office jkun jista' jilqa' offerti għal fidi ta' ċens perpetwu rivedibbli fil-każ ta' dawk il-fondi li ċ-ċenswalist juża bħala residenza ordinarja tiegħu.

GĦall-bidu tas-sena d-dieħla se nressqu riżoluzzjoni taħt il-liġi relattiva biex dan ikun possibbli li jsir.

GĦal dak li għandu x'jaqsam mar-Reġistru Pubbliku, nista' ngħid li se tiżdied il-komputerizzazzjoni.

Naħseb li l-iżvilupp importanti li aċċenna għalih l-Onor.

Schembri Adami huwa li matul l-1996 dawk kollha li jridu jiksbu informazzjoni biex jagħmlu riċerki informi ikunu jistgħu jagħmlu dan minn għejjun indipendenti mir-Reġistru Pubbliku.

Dan ma jfissirx li bilfors trid tmur għand kumpannija li ħadet il-franchise.

L-ewwelnett, m'aħna se nagħtu ebda monopolju lil ħadd.

Jekk hawn xi kumpannija oħra li hija interessata li tagħmel dan, tista' tapplika u tingħata l-istess kondizzjonijiet li ngħataw lil ħaddieħor.

Il-fatt li wieħed ressaq il- proġett tiegħu, għoġobna u mxejna miegħu, ma jfissirx li jekk tnejn, tlieta jew erba' kumpanniji jridu jagħtu l-istess servizz, m'għandhomx jingħataw l- opportunita'.

Jiena nemmen li l-fatt li r-riċerki informi jistgħu jsiru kemm minn impjegati tar-Reġistru Pubbliku kif ukoll minn barra, jiġifieri jkun hemm il-kompetizzjoni, mhux jgħolli l-prezzijiet tar-riċerki, imma jista' jraħħashom.

Meta l-Onor.

Schembri Adami kien qed jitkellem dwar ir-Reġistru ta' l- Artijiet ma fiehemx jekk kienx qed jitkellem għal GĦawdex jew għal Malta.

Jekk kien qed jirriferi għal Malta, ngħid li jekk hemm dipartiment li qatt ma nisma' kritika fuqu ċertament li huwa r-Reġistru ta' l-Artijiet.

Dan jidher anke mill-mod kif jimxi mal-professjonisti.

GĦadu kif kellna proċess ta' djalogu mal-professjonisti biex jiġu mħejjija regolamenti kemm jista' jkun b'kunsens.

Jiġifieri n-nutara stess flimkien mar-Reġistratur ta' l-Artijiet u mal-Ministeru pprovaw iħejju regolamenti li jridu jħaddmuhom huma stess.

Għalhekk huwa importanti li jsiru kemm jista' jkun b'kunsens.

Naħseb li tajjeb li nsemmi wkoll li kien hemm ftehim bejn il-Valletta Rehabilitation Project, il-Joint Office u l-istaff tar-Reġistru ta' l- Artijiet li qed jispezzjonaw u jiġbru informazzjoni dwar id-djar kollha tal- Belt Valletta.

Qed nistennew li forsi jissieħeb magħna l-Kunsill Lokali tal-Belt.

Fl-1996 jiġi introdott document imageing system u tiġi komputerizzata l-informazzjoni kollha li nġabret f'dawn l-aħħar 15-il sena.

Mr Chairman, issa rrid ngħid xi ħaġa dwar ix-xandir.

Fuq ix-xandir kelli tliet mistoqsijiet diretti u se nagħti r-risposti għalihom.

Nibda billi ngħid xi ħaġa dwar l-accounts.

L-Onor.

Calleja semma żbilanċ ta' Lm3 miljun.

Dwar dawn it-Lm3 miljun uffiċjalment ma naf xejn; jidhirli li darba qrajt dwarhom f'gazzetta.

Pero' nista' nassigurah li sa l-aħħar tas- sena joħorġu l-accounts tal-PBS u minn dawk l-accounts jista' jirriżulta kollox.

Ma noqogħdux ngħidu min ħadhom, min seraqhom jew min berbaqhom; nistennew li joħorġu l-accounts, imbagħad nagħrblu dak li jirriżulta minnhom.

L-Onor.

Calleja semma xi inċident fejn fl-aħbarijiet tas-6.00 p.m. fuq il- mezzi tal-PBS ma deher xejn minn dak li kien qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u, skond l-interpretazzjoni li ta hu, il-PBS qagħad jistenna biex sat-8.00 p.m. biex joħroġ ukoll ir-reazzjonijiet għal dak li kien qal il-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Imma l-istqarrija ta' l-Onor.

Sant waslet għand il-PBS fis- 6.30 p.m. u allura kien impossibbli li jinkluduha fl-aħbarijiet tas- 6.00p.m.

(Interruzzjonijiet) Ma setgħetx tixxandar f'tas-6.00 p.m. jekk waslet fis-6.30 p.m.; waslet tard.

Importanti li niftakru li jiena qed nitkellem bħala ministru responsabbli għax-xandir mhux bħala ministru responsabbli għall-PBS.

Il-PBS hija kumpannija privata u tirrispondi skond kif għandha tirrrispondi.

Jiena responsabbli mix-xandir u nirrispondi għaliha fil-Parlament.

It-tielet mistoqsija kienet dwar il-Logħob għal Kulħadd.

Huwa veru li din is-sena, qabel ma jiġu ċċarati l-affarijiet - għax mhux aħna biss qed nagħmlu ċerti queries imma qed jagħmilhom kulħadd - ...

Deċiżjoni għadha ma tteħditx.

Jekk jirriżulta li din is-sena l-pajjiż ma jaffordjax - u ngħid għaliex ma jaffordjax - il-flus li jiġu mitluba, allura ngħid li l- parteċipazzjoni fil-Logħob għal Kulħadd kellha l-utilita' tagħha; kien tajjeb li nipparteċipaw dak iż-żmien imma issa ladarba l-PBS daħlet fl- Euronews - għandna promotion regolari fl-Euronews meta rridu - m'għandniex bżonn nintrabtu ma' programm wieħed.

Jekk tkun within the pocket tal- Ministeru - u mhux tal-PBS, għax l-Onor.

Calleja imissu jaf li s-sena li għaddiet fil-budget kellna Lm300,000 ivvotati taħt il-Ministeru li għaddejniehom lill-PBS u jekk wieħed jara l-budget imressaq fl-1994, isibhom - allura nkunu nistgħu nipparteċipaw.

Għalhekk din is-sena l- Logħob għal Kulħadd ma ssemmiex fil-budget.

Inti kont ministru u taf kemm il-ministru jkollu pajnijiet kif jutilizza l-flus.

GĦalkemm m'iniex deċiż jekk hux se nipparteċipaw jew le fil-Logħob għal Kulħadd, dawk il-flus ridthom għall-ministeru u nista' nutilizzahom tajjeb .

Mill-budget jirriżulta li hemm Lm270,000 ivvotati għall-intrapriżi internazzjonali dwar sport, żgħażagħ u kultura.

Dik hija r-risposta għall-aħħar mistoqsija tiegħek.

Mr Chairman, issemma s-Sur Tony Mallia u nħoss li huwa dover tiegħi li nwieġeb.

Illum id-doża fuq ix-xandir ma kenitx qawwija daqskemm naqra fil- gazzetti "KullĦadd" u '"l-orizzont" u daqskemm nisma' fl-istatements li jsiru.

Pero' nħoss li ma nistax ma nagħmilx riferenza għal dak li ntqal għax din hija kampanja li qed jagħmel il-Partit Soċjalista biex taparsi juri kemm qed jiġi vittimizzat mill-PBS u b'mod speċjali miċ-Chief Executive il-ġdid.

Nibda biex ngħid - u naħseb qed ngħid platitude li hija verita' - li l-valutazzjoni ta' aħbar hija materja soġġettiva u f'dan il-pajjiż hawn qawl li jgħid "mitt bniedem mitt fehma".

Naħseb li din hija l-iżjed ħaġa li tgħodd għall-opinjonijiet dwar ix-xandir.

F'dan is-settur ma tantx huwa diffiċli li ssib lil min jikkritikak; anke jekk ikollok doni sopranaturali ikun impossibbli li żżomm lil kulħadd kuntent il-ħin kollu.

Il-kritika nismagħha, nifliha u nikkonsidraha, imma nara wkoll x'hemm warajha.

Bħalissa ħlief nisimgħu dwar kemm hu żbilanċjat l-PBS m'aħniex.

X'għandi bħala bench-mark?

X'inhu l-kejl li nieħu?

Noqgħod nisma' r- radjijiet kollha jew noqgħod naqra l-gazzetti kollha, jew inkella nżomm bħala l-kejl tiegħi dak li tgħid l-Awtorita' tax-Xandir?

Dak li qed jingħad mill-Oppożizzjoni ma jirriiżultax mir-rapporti ta' l-Awtorita' tax- Xandir, anzi fl-aħħar rapport li ħareġ f'Ottubru nsibu li l-ilmenti ġustifikati mill-Partit Laburista kienu wieħed iktar jew wieħed inqas minn dawk imressqa mill-Partit Nazzjonalista.

Irrid infakkar li l-Awtorita' tax-Xandir m'hijiex xi ħaġa li kkostitwiha l-Gvern bin-nies tiegħu; l- Oppożizzjoni għandha fiha l-istess saħħa li għandu l-Gvern.

M'hijiex kreatura partiġġjana, imma l-ħbieb tagħna s-Soċjalisti jippersistu u jgħidu li l-PBS huwa parzjali.

Ċertament li m'għandix għalfejn ngħallimhom x'għandhom jagħmlu.

Jekk iressqu lment quddiem l-Awtorita' tax-Xandir u din ma tagħtihomx sodisfazzjon, jafu x'għandhom jagħmlu; jafu jmorru l- qorti.

Il-qorti jmorru, għax għadna kif smajna eloġji dwar il-qorti.

(Interruzzjonijet) Mela dak hu r-rispett kollu li għandkom għall-qrati!

Għadna kif smajna diskors ta' rispett lejn il-qrati imma jidher li ħaddieħor m'għandux l-istess rispett!

Jiena nemmen li s-Soċjalisti jafu li m'għandhomx raġun u allura x-xita ta' lmenti li jgħidu li għandhom isemmuhom fil-press releases u fil- gazzetti u la jressquhom quddiem l-Awtorita' tax-Xandir u wisq inqas jeħduhom quddiem il-qrati.

Pero' għalihom huwa importanti li jsiru stqarrijiet kontra l-PBS u kontra s-Sur Tony Mallia u oħrajn għax altrimenti ma jistgħux jippretendu li huma vittmi u li huma msawtin.

Ladarba semmejt lil Tony Mallia rrid ngħid xi ħaġa fuq il-kritika li saret dwar l-għażla tiegħu.

Sew qabel kif ukoll wara li spiċċa mill-kariga s-Sur Ronald Flamini, jiena fittixt u stħarriġt biex nara kienx hawn xi ħadd li kien lest li jieħu r-riedni tal-PBS f'idejh.

Ħafna drabi meta dak iż-żmien kelli konverżazzjonijiet ma' min ippretendejt li seta' jkun kapaċi għal dan ix-xogħol, is-Sur Tony Mallia kien jgħinni bħala l-broadcasting advisor tiegħi f'dawn id-diskussjonijiet.

Fost in-nies kollha li kkonsidrajna kien hemm wieħed li kien aċċetta l-kariga imma minħabba raġunijiet ta' saħħa kellu jirrifjuta.

Jiena sibt diffikulta' kbira għax ħadd ma ried jidħol għal din il-hot potato.

Tant hu hekk, Sur President, li ġie mument meta s-Sur Flamini ma setax iġedded iktar il-ħatra tiegħu - kienet tiġedded minn tliet xhur għal tliet xhur - u kellu jitlaq mingħajr ma jien kont għadni sibt sostitut.

Pero' mbagħad deher artiklu f'gazzetta tal-ħbieb tagħna ta' l- Oppożizzjoni li kien jgħid li l-Gvern kien jibża' jaħtar lil Tony Mallia għax dan kien bniedem indipendenti wisq u għax il-Partit Nazzjonalista ma setax jafdah isegwi l-linja tiegħu.

Dan l-artiklu fakkar xi episodju meta Tony Mallia kien editur ta' "The Democrat".

Jiena ndunajt li kont żbaljat u li Tony Mallia ma kellux il-black spot min-naħa tas-Soċjalisti, anzi kważi kważi kienu qed jaċċettawh u kienu qed jitolbuni biex naħtar lilu.

Nerġa' ngħid, is-Sur Tony Mallia ma kienx l-ewwel choice, lanqas it-tieni, it-tielet jew ir-raba', u kont eskludejtu eżattament għax kont ħsibt li m'huwiex bniedem aċċettabbli u li jekk nagħżel lilu se nqajjem l-irwiefen.

Pero' meta qrajt dan l-artiklu fuq il-gazzetta mort fuqu u stajsejtu jekk iridx joqgħod hu f'din il-kariga.

Dan għall-ewwel irrifjuta u fil-fatt domt nipprova nipperswadih.

Wasalna anke f'kompromess - qed ngħid dan biex nikkonferma biċ-ċar li s-setgħa m'hijiex f'idejn Tony Mallia waħdu għalkemm dejjem hu jeħel b'kollox - u flok managing director inħatar chief executive, li jfisser li f'kollox irid iwieġeb lill-Bord tal-PBS u jesegwixxi d-deċiżjonijiet tal-Bord.

Din hija kariga differenti minn dik li kien jokkupa s-Sur Flamini, imma ma nafx indunajtux b'din id-differenza.

Is-Sur Mallia ġie ngaġġat għal sena u l-Onor.

Calleja din interpretaha li jekk ma joqgħodx kwiet intajruh.

Ara jien hux se ntajru wara li għeriqt l- għaraq tad-demm biex sibt lil xi ħadd li lest li joqgħod f'dik il-kariga!

Ta' min jgħid ukoll li ġie maħtur bord akbar u iżjed b'saħħtu.

Irrid nfakkar - din importanti li nfakkruha mhux sempliċement lil din il-Kamra imma lil kulħadd - li meta telaq is-Sur Flamini, sħabna s-Soċjalisti fil- "KullĦadd" ikkummentaw dwar dik l-aħbar f'artiklu bit-titolu "Miskin min dieħel wara Flamini", artiklu li għalaq bil-kliem:

"Xejn m'hi sorpriża li l-Gvern Nazzjonalista għadu ma sab lil ħadd minflok Flamini.

Min hu dak li jrid jidħol f'dak id-diżastru bla kontroll?

Min jidħol, jidħol biex jinbagħad għax irid jaqta' l-laħam l-ħaj.".

Kien artiklu tassew profetiku.

Is-Sur Mallia m'hux miskin, anzi ċertament li huwa bniedem kapaċi.

Pero' kellu raġun min kiteb fil-"KullĦadd" għax is- Sur Mallia tassew kien daħal għal dak ix-xogħol biex jinbagħad.

L-ewwel nies li xlewh, bagħduh u għamluh public enemy number one kienu huma stess.

Dawk huma l-fatti.

Dawn użaw l-istess tattika ta' l-antik, tixli bniedem, tindikah bħala l-public enemy number one u allura timmira l- attakki tiegħek lejh.

Hekk qed tagħmlu intom?

Dawn mhux hawn biss għamluha, Sur President.

Dawn għadhom kif għamlu memorandum lill-Awtorita' tax-Xandir u semmew b'isimhom sitta min-nies.

Issa jien mhux sitta naf insemmi li jaħdmu mal-PBS u ma jaħsbuhiex kif naħsibha jien, imma 60.

Jien il-kejl tiegħi m'hux kif jivvota l-bniedem imma kif jaħdem u jekk jaqdix dmiru tajjeb.

Triduni nagħmel memorandum lill-Awtorita' tax- Xandir u nsemmi 60 wieħed minflok sitta?!

Dawn mhux banalitajiet?

Sur President, hawnhekk reġgħu nkixfu li għad għandhom nostalġija kbira għall- ideat antiki, it-tattika u l-politika ta' l-imgħoddi għax dawn huma affarijiet li konna naqrawhom fi żmien id-dittaturi fl-aħħar gwerra.

Jien nissuspetta li din hija strateġija u tattika biex ipinġu ruħhom bħala vittmi ta' xi gvern li l-Onor.

Calleja llejla qal li ma jemminx fid- demokrazija u fid-dritt ta' l-espressjoni.

Din m'hi xejn ħlief tlestija ta' mħaded u saqqijiet biex itaffu l-waqgħa wara l-elezzjoni li jmiss.

Pero' issa apparti l-lat politiku, ħalli naraw x'għamel eżattament il- PBS din is-sena.

X'kienu l-aktar żviluppi importanti matul is-sena li għaddiet?

Il-poplu kompla jersaq lejn il-poter u jsemma' leħnu fuq kull suġġett taħt il-kappa tax-xemx.

Il-pluraliżmu fix-xandir kompla jikkonferma l-liberta' li teżisti fil-ħsieb u fl-espressjoni.

Il-PBS kellu suċċess internazzjonali bħalma kienu t-trażmissjonijiet tal-Crans-Montana li wasslu biex il-PBS tidħol ukoll sħab ma' l-Euronews - kif diġa' semmejt - il-Logħob għal Kulħadd, "Notti del Mediterraneo", il-programm "Mediterraneo" u issa l-World Ranking Snooker Tournament.

Il-ġurnalisti u l-crews tal-PBS kisbu exposure u esperjenza internazzjonali u wrew li m'hemm bżonn ħadd biex jgħallimhom x'għandhom jagħmlu.

Il-PBS qed jimmodernizza t-tagħmir li għandu u s-sena d-dieħla se jinfetaħ in-news centre.

Ġie ffirmat ftehim kollettiv li faħħru kulħadd ħlief il-gazzetta "Kullħadd", iżda jagħmel x'jagħmel il-PBS, Sur President, anke jekk jiġi vvotat mill-bqija tad-dinja bħala l-aktar stazzjon imparzjali, fair, edukattiv u l-aktar wieħed li jagħti divertiment, għas-Soċjalisti dejjem jibqa' strument tal-Partit Nazzjonalista!

Allura x'nagħmel jien?

F'dawn iċ-ċirkostanzi jien għandi a no-win situation.

Sakemm il-kuxjenza ma tniggiżnix u ma tqallibnix, il-kejl tat-tajjeb u l-ħażin u l-operat tiegħi f'dan il-qasam inħallih għall-ġudizzju ta' l-elettorat.

Dwar l-isport irrid ngħid li għandna diversi miri biex niżguraw li numru dejjem akbar ta' tfal u żgħażagħ jieħdu sehem attiv f'xi dixxiplina sportiva.

Barra minn hekk, irridu ngħinu lis-settur tal-volontarjat biex iwettaq programmi sportivi.

(Interruzzjonijiet) Taqax fl-istess nasba, Onor. Sant.

(Interruzzjonijiet) Mela kompli aqa' kif diġa' waqajt!

Irridu nagħtu kontribut finanzjarju lill-isport, lill-youths u lill- isports minuri ....

(Interruzzjonijiet) Dak tgħidu inti.

Se ngħinu lill- assoċjazzjonijiet u lill-għaqdiet u se nkomplu ntejbu l-faċilitajiet sportivi biex kemm jista' jkun niżguraw li l-isport jibqa' 'l barra mill- arena politika partiġġjana u jkunu l-isportivi li jmexxuh.

Matul l-1995 ħdimna biex matul is-sena d-dieħla nkunu nistgħu nagħmlu tliet breakthroughs kbar f'dan il-qasam.

Apparti mill-mijiet ta' eluf ta' liri li qed nivvotaw biex insostnu l-politika sportiva u lill-isportivi, matul l- 1996 se nvaraw tliet miżuri importanti.

Il-Gvern se jagħti lill-għaqdiet, clubs u kunsilli lokali titolu fuq faċilitajiet sportivi li qed jagħmlu użu minnhom.

Fil-bidu tas-sena d-dieħla se nressqu quddiem din il-Kamra riżoluzzjoni b'dan il-għan.

B'hekk mhux biss inkunu għaddejna l-management lill-isportivi iżda nkunu tajna wkoll mezz kif l-isportivi, l- assoċjazzjonijiet u l-clubs itejbu l-qagħda finanzjarja tagħhom.

Matul l- 1995 ġie kostitwit il-Kunsill Malti għall-Isports li huwa think-tank biex mill-isportivi għall-isportivi jiġi mħejji pjan nazzjonali għall-isports.

Issa jmiss li tiġi mwaqqfa l-Fondazzjoni Sport biex tieħu ħsieb tamministra fondi u faċilitajiet sportivi kif ukoll taħseb għal impjanti oħra.

Nemmnu li l-lotterija għandha tiġi abbinata ma' l-isport bil-għan li jiġu finanzjati programmi u proġetti f'dan il-qasam.

Dawn huma s-sisien li fuqhom għall-ewwel darba - proprju issa nistgħu nibdew - jista' jsir ippjanar fit-tul.

Il-politika ta' self-help tat l-aħjar riżultati fl- oqsma ta' l-isport u tal-kultura.

L-għajnuna tajnieha mhux b'karita' imma b'rikonoxximent lil kull min kien jistħoqqlu u lil kull min talabna, skond il-mezzi li kellna, u frixnieha ma' kull kantuniera ta' Malta u Għawdex.

Kieku ma kienx għall-Gvern, per eżempju, Malta lanqas ħadet sehem fil- Logħob għall-Pajjiżi ż-Żgħar.

Din is-sena introduċejna d-doping tests u se nkomplu nissussidjawhom biex ngħinu lill-assoċjazzjonijiet.

Għall-iskema ta' elite sport irdoppjajna l-vot li kellna u t-titjib ta' faċilitajiet flimkien ma' din l-iskema għenu lill-isportivi jirrappreżentaw lil Malta b'dekor.

Naħseb li l-Kamra kollha tieħu pjaċir bil-fatt li aħna ġejna magħżula - din diġa' xandartha imma se nerġa' nirrepetiha - biex fl-1999 nospitaw l-aktar konferenza Ewropea prestiġġjuża dwar l-isport, il-European Sports Conference.

Fl-1995 irrevedejna l-policy dwar l-isport ta' l- isparar, sport popolari li tana ħafna sodisfazzjon.

Il-ħabib tiegħi għadu kemm semma r-rebħ ta' żewġ medalji tad-deheb fil-Commonwealth Games.

Matul l-1996 se nkomplu ngħinu u ninvestu f'dan l-isport; se nkomplu ngħinu wkoll il-basketball, iċ-ċikliżmu, it-tennis, l-atletika, ir-rugby, il-judo, il- hockey, il-volleyball u dixxiplini żgħar oħra fl-isport biex dejjem insaħħuhom.

Ngħid b'sodisfazzjoni li bl-għajnuna li tajna konna strumentali ngħinu l-għaqda tal-billiards.

Din għennieha biex tirristruttura ruħha u tkun f'pożizzjoni li tibgħat tim għaċ-championship tad-dinja.

Ressaqna lid-dilettanti viċin il-professjonisti u issa, biex inkomplu ninkoraġġixxu dan l-isport, se ninvestu fl-akbar kompetizzjoni li qatt ra dan il-pajjiż, il-World Ranking Snooker Tournament European Open ta' Malta.

Fl-1997 se ngħinu wkoll lill-Malta Amateur Billiards and Snooker Association biex jorganizzaw l-attivita' internazzjonali tal-World Billiards Championship f'Malta.

Sur President, il-Kamra kollha taqbel li l-investiment u l-ħin li l-pajjiż jiddedika għall-isport jirrendu, jagħtu l- frott, jiggarantixxu futur għaż-żgħażagħ u jżommhom 'il bogħod mill- perikli ta' dawn iż-żmenijiet.

Sur President, għad fadalli nitkellem dwar żewġ oqsma; il-kultura u l- mużewijiet.

L-ewwelnett nixtieq ngħid li qed nagħtu l-iktar sens wiesa' għal-tifsira ta' "kultura".

Jien ngħid li l-aspett kulturali jidħol f'kull policy ta' dan il-Ministeru.

Per eżempju, ir-Reġistru Pubbliku jtella' wirjiet regolarment, u permezz tar-restawr li qed isir f'diversi uffiċini qed insaħħu l-kultura.

Pero' qabel xejn irrid insemmi żewġ affarijiet li tkellem dwarhom l-Onor.

Cilia.

Dwar il-Maestro Carmelo Pace l-Onor.

Cilia m'huwiex informat tajjeb għax dan huwa każ li fih mhux biss daħal il-Management Committee, imma anke jien stess.

Mas-Sinjura Caffarin li hija l-kuratriċi tax-xogħlijiet kollha ta' Maestro Pace, wasalt għal soluzzjoni ekwa li hija aċċettat ukoll.

Għal dak li għandu x'jaqsam mat-Teatru Manoel l-Onor.

Cilia għandu jkun jaf li naħseb li qed jikkwalifika lil Busuttil ħażin għax dan m'huwiex bażużlu tal-partit tagħhom.

Jekk hemm policy din trid treġi għal kulħadd, hu min hu.

Meta jien ingħatajt ir-responsabilita' għal dan il-qasam ma rajtx li jagħmel sens li min ikun qed igawdi minn scholarship jibqa' jitħallas.

Per eżempju, kien hemm tnejn qablu li ma ħallasniehomx ...

Jien m'għamilt eċċezzjoni ma' ħadd, u dan mhux qed nużah bħala rikatt.

Irrid ngħid ukoll li qed ninkoraġġixxu u nkabbru l-apprezzament tal- kultura f'kull espressjoni tagħha.

Ħalli ngħid xi ħaġa dwar il-kultura Maltija wkoll.

Qed isiru żjarat kulturali regolarment u anke l-Maltafest qed jinfirex ma' l-ibliet u l-irħula tal-gżejjer tagħna; fil-fatt din is- sena kien hemm madwar 30 attivita'.

Qed issir attivita' biex tfakkar Jum il-Patrimonju Ewropew u qed ikun hemm ħidma regolari mal-kunsilli lokali.

Biex inkomplu nsaħħu u ninċentivaw l-artisti u l-qasam kulturali Malti, fil- Maltafest, kuntrarjament għal dak li qal l-Onor.

Cilia, hemm post riżervat għat-talent Malti kemm fid-drama kif ukoll fil-mużika u fil-pittura.

Ta' min jgħid li qed nagħtu sussidju lill-kumpanniji tad-drama u skema ta' għajnuna lill-għaqdit kulturali ta' kull xorta.

Jekk nhar il-Ħadd l-Onor.

Cilia jkollu pjaċir imur it-Teatru Manoel, ikun jista' jara play ta' żagħżugħ li rebaħ il-kompetizzjoni "Blanzuni wara l-Kwinti" mnedija mill- Ministeru, li hija wirja ta' talent artistiku Malti.

Filwaqt li għaddej dan kollu, huwa importanti li nxerrdu wkoll l-għarfien u l-informazzjoni dwar l-attivitajiet kulturali.

Ma nafx jekk l-Onor.

Cilia ndunax li f'paġna 300 tat-teletext qed ikun hemm il-kalendarju kulturali.

Kull min irid kuljum mit-teletext jista' jara xi programmi kulturali qed jittellgħu.

Il-programm "Meander" li jixxandar fuq it-televiżjoni huwa importanti ħafna għat-tixrid ta' informazzjoni kulturali u minn hawnhekk nixtieq nagħti prosit lis-Sur Peresso u lis-Sinjura Pisani Bencini għal dan il- programm tabilħaqq tajjeb.

Qabel kien jixxandar bil-lejl u nħass li kien qed jintilef, għalhekk issa beda jixxandar aktar kmieni biex in-nies ikunu jistgħu japprezzawh aktar u qiegħda ssir anke ripetizzjoni tiegħu.

Niġi issa għal attivitajiet ta' dimensjoni internazzjonali u tixrid ta' informazzjoni barra l-pajjiż.

Bil-kollaborazzjoni ta' l-NTOM, aħna nistiednu hawn ġurnalisti speċjalizzati biex imbagħad jagħmlu reklamar barra minn Malta.

Ippublikajna wkoll il-ktieb "Malta, Culture and Identity" u qed nagħtu wkoll servizz ta' informazzjoni.

Bl-għajnuna tal- Fondazzjoni Patrimonju Malti jittellgħu wirjiet li jixhdu ċ-ċivilta' ta' pajjiżna, bħalma kienet il-wirja tal-fidda ta' Malta u oħra li saret bl- għajnuna tal-Mużew u l-Patrimonju Malti u dik ta' Brockdorff Circle f'Londra.

Fl-GĦid tas-sena d-dieħla l-Mużew u l-Fondazzjoni Patrimonju Malti flimkien se jorganizzaw wirja dwar l-arti tal-perjodu neolitiku li se tittella' f'GĦawdex.

(Interruzzjonijiet) Dak dalwaqt nasal għalih.

Diġa' għidt li fuq il-Mużewijiet se nitkellem fl-aħħar.

Aħna ngħinu wkoll lill-artisti u l-mużiċisti jsibu ngaġġi u jieħdu sehem f'wirjiet barra minn Malta.

Lil dak li qed jgħidilna li aħna nittraskuraw lill-artisti Maltin. infakkru li lil Maestro Sammut, lill-Lucia Micallef u lis-Sur Carmine Lauri kollha ħadniehom barra minn Malta, sibnielhom ingaġġi u tajniehom l-għajnuna tagħna, kif nagħmlu wkoll lill-pitturi.

Naħseb li smajtu wkoll b'dik il-famuża orkestra li tant jgħidu li nobgħod!

Fi Frar l- orkestra tat-Teatru Manoel se ddoqq f'Arezzo, xi ħaġa li qatt ma ġrat qabel.

Allura kif tgħidli li lill-kultura Maltija qed nittraskuraha?

(Interruzzjonijiet)

Qatt qabel ma kellna quddiemna programm ta' attivitajiet u events kulturali bħalma għandna llum.

GĦandna pjan ewlieni għall-bini ta' Ċentru Nazzjonali ta' l-Arti, dar tad-dinja tal-kultura fejn mistenni jingħata input u kontribut qawwi minn kull min huwa interessat sabiex nilħqu u nwettqu l-missjoni ta' dan iċ-ċentru li jikkomplimenta u jikkompleta l-pjan ħalli flimkien mal-programm li għandu l-management tat-Teatru Manoel - li għandu programm matul is-sena kollha li l-Onor.

Cilia donnu lanqas induna bih - u dak li jsir fi skala ħafna akbar f'Dar il-Mediterran għall- Konferenzi - li lanqas semmewha min-naħa ta' l-Oppożizzjoni - il-Belt Valletta tikseb post ewlieni fost il-kapitali kulturali ta' l-Ewropa.

Irrid ngħid li għal Ottubru ta' l-1998 l-kapitali ta' Malta ġiet magħżula bħala l-belt kulturali tax-xahar fl-Ewropa.

Se ngħid xi ħaġa dwar il-mużewijiet.

Il-policy tagħna hija li dawn għandhom ikunu l-vetrina taċ-ċivilta', l-istorja u l-kultura tal-gżejjer Maltin.

Matul din is-sena saret enfasi qawwija fuq ir-restawr, ir- riabilitazzjoni u l-manutenzjoni tas-siti storiċi u tal-mużewijiet.

Kif jaf kulħadd, tlesta operations review dwar ir-riorganizzazzjoni tad- Dipartiment tal-Mużewijiet u wasalna għad-deċiżjoni li tinħoloq struttura ġdida taħt organizzazzjoni awtonoma.

Dan il-parir ġie aċċettat mill-Gvern u bħalissa qegħdin niddiskutu l-aħħar draft tal-liġi li permezz tagħha titwaqqaf din l-organizzazzjoni l-ġdida.

Fl-1995 kellna vot ta' ¥330,000 għal dan il-qasam, vot li kien l-akbar wieħed li qatt kien allokat lill- mużewijiet.

Dan sarrafnieh għaliex sar xogħol ta' restawr fil-Mużew Nazzjonali ta' l-Arti, fil-Ġgantija, l-Imnajdra u l-Hypogeum, fil-Mużew Nazzjonali ta' l-Arkeoloġija, fl-Armerija, fil-Mużew Marittimu, f'Tad-Dejr, fil-Villa Rumana u fl-uffiċċju l-ġdid tad-Dipartiment fi Triq Melita.

Din is-sena l-vot hu ta' ¥590,000 u minkejja li għal darb'oħra ġie allokat vot record, xorta se jkollna nagħmlu l-għażliet tagħna dwar ix-xogħol li jrid isir.

Bħala l-ewwel prijorita' - diġa' rrispondejt domanda dalgħodu dwar dan - għażilna li nlestu l-Hypogeum biex jerġa' jinfetaħ fl-1996 u n-nefqa għalih mistennija tkun ta' Lm250,000.

(Interruzzjonijiet) GĦadek lura fuq dawk l-affarijiet.

Se nidħlu għal fażi oħra tal-proġett tal-Mużew ta' l- Arkeoloġija li se tiġi tiswa Lm200,000; se jitlesta l-proġett ta' GĦar Dalam li se jiswa Lm50,000, u se jsiru xogħlijiet ta' tiswija u manutenzjoni fil-Palazz ta' l-Inkwiżitur u l-Mużew Marittimu li se jiswew Lm50,000.

Sfortunatament dan ifisser li se jkollna nagħmlu xogħol żgħir ħafna fl-Abatija tad-Dejr u se nipposponu għas-sena ta' wara x-xogħol fuq il-Villa Rumana, il-Banju Ruman u t-tempji Tas-Silġ.

M'huwiex pjaċir tiegħi li se jkollna nagħmlu hekk, imma dawn huma għażliet dettati miċ- ċirkostanzi.

GĦalhekk għal darb'oħra minn dan il-Parlament nappella lis- setturi kollha kummerċjali, parastatali u privati biex jersqu u kif għamel il-Bank of Valletta International, li qed jisponsorja l-mużew tal-kumpless fit-tempji ta' Ħal Tarxien, jagħtu l-kontribut tagħhom ukoll.

Sur President, qed nassistu għal qawmien kbir fl-interess tal-kultura Maltija u fil-kultura in ġenerali.

Dan huwa wkoll effett tat-twaqqif tal- kunsilli lokali li daħħlu u saħħew sens ċiviku, sens ta' belonging u sens ta' storja, l-aktar dik marbuta mal-lokal, fil-komunitajiet li jirrappreżentaw.

Id-Dipartiment tal-Mużewijiet dalwaqt iniedi proġett biex titwettaq koperazzjoni mal-Kunsill Lokali tan-Naxxar u nittama li jkun hemm kunsilli oħra li wara li jaraw dan il-proġett fis-seħħ, jitħajru huma wkoll.

Matul l-1995 id-Dipartiment organizza 53 wirja u flimkien mal- Fondazzjoni Patrimonju Malti nieda kampanja biex isiru għotjiet għan- nazzjon u forsi anke b'rikonoxximent ta' dan, Malta ġiet eletta fil-kumitat eżekuttiv tal-UNESCO.

Fil-fatt għandi pjaċir inħabbar li d-Direttur Ġenerali tal-UNESCO, Federico Mayor, se jżur Malta f'Jannar li ġej.

(Interruzzjonijiet)

Sur President, illejla aħna ġejna hawn biex nisimgħu l-kritika ta' l- Oppożizzjoni.

Jien ma stennejtx li l-ispokesmen ta' l-Oppożizzjoni u esponenti oħra jimlewna bit-tifħir jew jinfexxu f'xi applawsi u jitfgħulna l-fjuri, iżda stennejt - kif naħseb li stenna l-poplu wkoll - li l- Oppożizzjoni, filwaqt li tagħmel kritika iebsa, kritika li tixhed li min qed jagħmilha għandu alternattiva x'joffri, turi wkoll li verament qed issegwi x'qed jiġri f'dan il-pajjiż.

Sfortunatament, ħlief għall-kelliem prinċipali, ħaddieħor qabad jagħmel biss nit picking, kif għidt fil-bidu, taħmil id-dras, u allura minflok fuq policies spiċċajna nitkellmu fuq inċidenti li ġraw.

Jien stennejt li l-Oppożizzjoni taħtaf din l-okkażjoni biex tispjega lill-elettorat mhux biss fejn ma taqbilx magħna - għax dak huwa possibbli - imma tgħid x'kienet tagħmel hi biex issolvi l-istess problemi kieku kienet fl-istess ċirkostanzi.

Naħseb li mhux jien biss nistqarr dan id-diżappunt.

Il-budget jgħid x'qed noffru aħna, imma l- Oppożizzjoni x'inhi toffri?

L-Oppożizzjoni qed tgħid li nbidlet.

Jien ngħid li qed tipprova tagħmel bidliet kosmetiċi li lili jagħtuni l-opinjoni li huma bidliet taċ-ċirkostanzi.

THE CHAIRMAN: Ikkonkludi, jekk jogħġbok.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Fil-fatt fis-sustanza ma nbidel assolutament xejn; għadhom l-istess nies tal-bieraħ bin-nostalġija għall- istess twemmin u, bi sfortuna għal dan il-pajjiż, ngħid li l-Laburisti tal- lum huma biss Soċjalisti riċiklati.

Grazzi ħafna.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Skada l-ħin tad-dikussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq l-emenda għal Vot 36 imressqa mill-Onor.

John Attard Montalto.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Skond il-ftehim milħuq, din il-votazzjoni tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Fid-9.30 p.m. il-Kumitat ġie sospiżu rriżuma fid-9.35 p.m.

THE CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-emenda għal Vot 36 imressqa mill-Onor.

John Attard Montalto.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 30

L-Onor

|Abela Wistin |Micallef Freddie| |Attard Montalto |Mifsud Bonnici | |John |Karmenu | |Bartolo Evarist |Mintoff Dom | |Borg Carmel |Mizzi Joe | |Brincat Leo |Moran Vincent | |Buhagiar Charles|Muscat Philip | |Buhagiar Louis |Nicholl Tony | |Calleja Reno |Portelli Alfred | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Debono Grech Joe|Sant Alfred | |Farrugia Michael|Sant Salvu | |Farrugia Noel |Schembri Adami | | |Sandro | |Gatt George |Spiteri Lino | |Grech Edwin |Vella George | |Mangion Charles |Vella Karmenu |

KONTRA : 32

L-Onor

|Asciak Michael |Galea Louis | |Bonello du Puis |Galea Mario | |George | | |Bonnici Josef |Gatt Lawrence | |Bonnici Michael |Hyzler George | |Borda Manuel |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joseph |Muscat Claude | |Borg Tonio |Muscat Richard | |Cassar Joe |Psaila Savona | | |Joe | |Cuschieri Louis |Refalo Louis | |Dalli John |Refalo Michael | |Debono Giovanna |Spiteri Carm | | |Lino | |Deguara Louis |Tabone Anton | |Falzon Michael |Vella John | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Fenech Joe |Zammit Stanley | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

L-emenda m'għaddietx.

THE CHAIRMAN: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq ir-riżoluzzjonijiet tal- Ministeru tal-Ġustizzja u Kultura.

Il-mistoqsija hija:

VOT 36 - MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U KULTURA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,501,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 36 - Ministeru tal-Ġustizzja u Kultura, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 1996.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Skond il-ftehim, din id-division tittieħed issa.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 32

L-Onor

KONTRA : 30

L-Onor

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 36 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Se npoġġi l-mistoqsija fuq il-voti l-oħra li tressqu llum.

Il-mistoqsija hija:

VOT 37 - LEGALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,091,678 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 37 - Legali, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1996.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 37 għaddiet.

THE CHAIRMAN:

VOT 38 - ĠUDIZZJARJU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,655,444 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 38 - Ġudizzjarju, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1996.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 38 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija:

VOT 39 - REĠISTRU TA' L-ARTIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 222,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 39 - Reġistru ta' l-Artijiet, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1996.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 39 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija:

VOT 40 - JOINT OFFICE

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,624,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 40 - Joint Office, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1996.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 40 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 41 - MINISTERU GĦAŻ-ŻGĦAŻAGĦ U KULTURA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,308,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 41 - Ministeru għaż-Żgħażagħ u Kultura, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 1996.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 41 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija:

VOT 42 - MUŻEWIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 996,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 42 - Mużewijiet, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1996.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 42 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT IX - MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U KULTURA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,309,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot IX - Ministeru tal-Ġustizzja u Kultura, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 1996.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot IX għaddiet.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta li l-Voti 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42 u IX taħt il-Ministeru tal-Ġustizzja u Kultura ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

PERMESS TAL-KAMRA

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob il-permess biex f'isem il-Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija inqiegħed dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: F'isem il-Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

File Nru GT/59/92/1 intitolat "A fully digital telephone system for the Maltese Islands - Reception".

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, nipproponi l- Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 6 ta' Diċembru, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista

Estimi Ġenerali 1996

Il-Ħames Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru ta' l-Intern

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 6 ta' Diċembru, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Prim Ministru.

Fid-9.43 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija skond il- ftehim milħuq fil-21 ta' Novembru 1995.

MISTOQSIJIET MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SPTAR MONTE CARMELI - ENROLLED NURSE

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 28632, jista' l- Ministru jgħid x'investigazzjonijiet saru mill-awtoritajiet dwar allegazzjoni msemmija?

X'kienu l-fatti li rriżultaw minn din l-investigazzjoni?

Għaliex f'dan il-każ ma nħassitx il-ħtieġa li l-każ jiġi nvestigat minn Bord tad- Dixxiplina bħalma dejjem sar f'każi meta jkun hemm allegazzjonijiet ta' abbuż sesswali?

ONOR.

LOUIS GALEA: M'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba tiegħi mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 28632.

SPTAR MONTE CARMELI - INFERMIERA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Dwar il-kwestjoni industrijali li kien hemm bejn il-Union Ħaddiema Magħqudin u l-Awtoritajiet tas-Saħħa li fuqha l-UHM tat direttivi biex in- nurses fl-Isptar Monte Carmeli ma jattendux l-istaff meetings, jista' l- Ministru jgħid jekk id-direttiva ta' l-Union ġietx kommunikata b'mod uffiċjali skond ma tipprovdi l-liġi dwar ir-relazzjonijiet industrijali?

Jekk le, x'passi ttieħdu mill-Ministeru biex il-liġi tiġi osservata?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li d-direttiva in kwestjoni li ġiet mogħtija mill-UHM, kienet ikkomunikata uffiċjalment lid-Dipartiment kif tipprovdi l-liġi.

SPTAR MONTE CARMELI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li jiġi mogħti t- tarmac fil-parking area ta' l-Isptar Monte Carmeli?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li minħabba li l-parking area ta' l- Isptar Monte Carmeli qegħda barra l-isptar, liema area ma taqax taħt dan id- Dipartiment, nitlob lill-Onor Membru jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

SKEJJEL - BORMLA - KUNSILL

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-problemi li nqalgħu fit-twaqqif tal-kunsill ta' l-iskola primarja ta' Bormla, biex wasslu għas- sitwazzjoni li din l-iskola għad ma għandhiex kunsill li jiffunzjona?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li kien hemm nominazzjoni waħda biss mill-ġenituri u tnejn mingħand l-għalliema għall-elezzjoni tal-Kunsill ta' l-Iskejjel A u B ta' Bormla, u għalhekk il-Kunsill s'issa ma setax jitwaqqaf.

Qed issir ħidma biex ikun hemm nominazzjonijiet oħra ħalli jkun jista' jiġi ffurmat dan il-Kunsill.

LIĠI GĦALL-ĦARSIEN TAL-KONSUMATUR

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'qiegħed iżommu milli jġib fis-seħħ il-Liġi għall-Ħarsien tal-Konsumatur li kienet għaddiet mill- Parlament eżattament sena ilu?

ONOR.

CENSU GALEA: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

SAĦĦA - TONY PARNIS

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-funzjoni tas-Sur Tony Parnis (ex direttur informazzjoni) fid-Dipartiment tas-Saħħa?

X'salarju qed jieħu barra l-pensjoni li jieħu?

Fuq liema bażi huwa mpjegat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li s-Sur Tony Parnis huwa mpjegat bħala Consultant Advisor fuq bażi ta' kuntratt għal sena.

Huwa responsabbli għat-twaqqif u t-tmexxija ta' Communications Unit fid- Dipartiment tas-Saħħa.

Huwa dovut li jaħdem 30 siegħa fil-ġimgħa u qed jitħallas salarju ta' Lm4741 fis-sena.

SAĦĦA - CONSULTANT ADVISORS

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm Consultant Advisors fid- Dipartiment tas-Saħħa u l-Ministeru ta' l-Iżvilupp Soċjali?

Min huma dawn il-persuni, x'kuntratt għandhom, kemm ilhom impjegati, x'inhu x-xogħol ta' kull wieħed/waħda minnhom u x'inhu s-salarju tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Ministeru għall-Iżvilupp Soċjali għandu dawn il- Konsulenti:

Ministeru

Is-Sinjura Nora Macelli li hija Konsulent dwar Planning and Social Welfare għandha kuntratt li ġie mġedded għal sena oħra.

Hija ġiet impjegata fil-11 ta' Marzu, 1994 u s-salarju tagħha huwa ta' Lm5,000 fis- sena.

Dr Tony Macelli huwa mpjegat mill-Universita' fl-Iskala ta' Associate Professor b'salarju ta' Lm6790 fis-sena u ilu jagħti s-servizz tiegħu bħala Konsulent dwar Planning of Social Welfare lill-Ministeru għall-Iżvilupp Soċjali taħt partial secondment mill-Universita' mill-1 ta' Ottubru 1993.

Ta' dan is-servizz il-Ministeru jrodd lura nofs is-salarju lill- Universita'.

Is-Sur Alfred Zammit Montebello huwa Konsulent dwar Planning and Administration - Child and Family Welfare u għandu kuntratt li ġie mġedded għal sena oħra.

Hu ġie mpjegat mis-27 ta' Ottubru 1994 u s-Salarju tiegħu huwa ta' Lm4653 fis-sena.

Is-Sur David Agius li huwa Konsulent dwar Public Relations għandu kuntratt għal sena u ilu mpjegat mill-1 ta' Jannar, 1995.

Is-salarju tiegħu huwa Lm4326 fis-sena.

Dipartiment tas-Saħħa

Fid-Dipartiment tas-Saħħa hemm tliet Consultant Advisors.

L- informazzjoni mitluba dwarhom hija kif ġej:

Dr Paul Abela Hyzler ilu mpjegat fuq bażi ta' kuntratt għal sena li jiġġedded, mis-7 ta' Marzu, 1994.

Huwa dovut li jaħdem 40 siegħa fil- ġimgħa u għandu salarju ta' Lm7118 fis-sena.

Ix-xogħol tiegħu huwa ta' Konsulent fuq il-qasam internazzjonali tas-Saħħa.

Is-Sur Anthony Parnis huwa mpjegat fuq bażi ta' kuntratt għal sena mit-22 ta' Mejju 1995.

Huwa dovut li jaħdem 30 siegħa fil-ġimgħa u għandu salarju ta' Lm4741 fis-sena.

Ix-xogħol tiegħu huwa li jwaqqaf u jmexxi Communications Unit fid-Dipartiment tas-Saħħa.

Il-Professur Anthony Serracino Inglott ilu mpjegat fuq bażi ta' kuntratt, li jiġġedded, mill-31 ta' Awissu 1989.

Huwa dovut li jaħdem 20 siegħa fil- ġimgħa u għandu salarju ta' Lm800 fis-sena.

Ix-xogħol tiegħu huwa ta' konsulent fuq it-taħriġ ta' nfermiera u paramediċi.

SKEJJEL - DE LA SALLE - GASTROENTERITIS

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'kien l-involviment tad-Dipartiment tas-Saħħa fil-marda li laqtet xi 300 tifel fil-Kulleġġ De La Salle?

Min kien inkarigat mill-investigazzjonijiet li saru, x'pariri ġew mogħtija lill- Prinċipal ta' l-iskola sakemm ikun magħruf il-kawża ta' din il-marda?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li d-Dipartiment tas-Saħħa Pubblika investiga każi ta' 'gastroenteritis' fil-Kulleġġ de la Salle.

L-istħarriġ kien jinvolvi investigazzjonijiet fuq ikel li jinbiegħ mit- tuckshop u fuq l-ilma fl-iSkola.

Saru wkoll testijiet tal-laboratorju fuq persuni affettwati.

Fil-bidu ta' l-investigazzjoni t-tuckshop ġie miżmum milli jbiegħ oġġetti ta' l-ikel li jeħtieġilhom jissaħħnu fil-post.

Matul l-istħarriġ, is- Surmast ta' l-iSkola ntalab jinforma lid-Dipartiment bl-istudenti nieqsa mill-klassijiet kuljum.

Studenti li ma kienux jifilħu nżammew id-dar jew intbagħtu d-dar meta żviluppaw sintomi.

L-investigazzjonijiet għadhom għaddejjin.

TELEPHONES - KONTIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Kemm kien in-numru ta' ċittadini li kkontestaw mat-Telemalta li rċevew kontijiet għoljin għall-ħlas tas-servizz tat-telephone matul dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena?

Kemm minn dawn il-każijiet ġew rimedjati?

Kemm għadhom pendenti?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li matul dawn l-aħħar ħames snin, jiġifieri bejn Jannar 1991 sat-30 ta' Ottubru 1995, il-Korporazzjoni Telemalta rċeviet 1847 ilment fuq kontijiet tat-telefon kif jidher hawn taħt.

| |199|199|199|199|199| | |1 |2 |3 |4 |5 *| |Numru |686|452|274|224|211| |ta' | | | | | | |ilmenti | | | | | | |Numru |682|429|262|187|183| |ta' | | | | | | |ilmenti | | | | | | |processa| | | | | | |ti | | | | | | |Numru |4 |23 |12 |37 |28 | |ta' | | | | | | |ilmenti | | | | | | |pendenti| | | | | |

* (sat-30 ta' Ottubru)

SAĦĦA - TFAL MIBGĦUTA GĦAL KURA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' tfal taħt l-14-il sena li ntbagħtu barra minn Malta għall-kura matul dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li n-numru ta' tfal taħt l-14-il sena li ntbagħtu barra għal kura matul dawn l-aħħar ħames snin kien hekk:

| 1991 | 104 | | 1992 | 85 | | 1993 | 114 | | 1994 | 94 | | 1995 | 54 | | | |

(sat-30 ta' Novembru, 1995)

EDUKAZZJONI - PLAY WORKERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' għalliema li jassistu mat-tifel li jkun qed jirċievi kura l-Isptar San Luqa?

X'koperazzjoni teżisti bejn id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni u dak tas- Saħħa dwar l-edukazzjoni li dawn it-tfal jingħataw waqt il-perjodu li jkunu fl-isptar?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li fl-Isptar San Luqa hemm ħames Kindergarten Assistants li qegħdin jagħmluha ta' Play Workers.

Kollha kellhom taħriġ speċjali għal dan ix-xogħol.

Dawn il-Play Workers huma ta' għajnuna kbira biex it-tfal ikollhom anqas biża' ta' kura fl-isptar.

Fil- każ ta' numru żgħir ta' tfal li għandhom żmien twil l-isptar, id- Dipartiment jibgħat Peripatetic Teacher bħalma jsir fil-każ ta' dawk it- tfal li għandhom żmien twil id-dar minħabba mard fit-tul.

Teżisti koperazzjoni tajba bejn id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni u dak tas- Saħħa.

MRIEĦEL - PROVVISTA TA' ELETTRIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'reġa kkawża l-qtugħ fil-provvista tad-dawl elettriku fl-Imrieħel Industrial Estate?

Jista' l-Ministru jara li din il-provvista ma tkomplix tinqata' ta' spiss kif qed jiġri fil-preżent?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħti l- ġurnata, d-data u l-ħin tal-qtugħ tal-provista tad-dawl fl-Imrieħel Industrial Estate.

RABAT - GĦAR BARKA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Kif jispjega l-fatt il-Ministru li sinjali ta' periklu waqt li kienu qed isiru x-xogħlijiet fuq il-bankina ta' Għar Barka fir-Rabat saru meta tifel weġġa serjament fl-inħawi?

Jista' l-Ministru jinvestiga u jara li jagħti l-istruzzjonijiet meħtieġa sabiex ċirkostanzi bħal dawn ma jirrepetux ruħhom?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 25712 Seduta Nru 409.