MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 777 L-Erbgħa, 17 ta' Lulju, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 777

L-Erbgħa, 17 ta' Lulju, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 17 ta' Lulju, 2002

WERREJ

MINUTI 607

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 607

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROĊEDURI FIL-QRATI U FIT-TRIBUNALI (IT-TIENI QARI)

COURTS AND TRIBUNALS PROCEDURES BILL (SECOND READING) 615

AĠĠORNAMENT 635

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 640

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 776 li saret fis-16 ta' Lulju, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

PITKALIJA - KAXXI TAD-DUGĦ

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid għaliex ma sar xejn sabiex jiġu sostitwiti l-eluf ta' kaxxi tad-dugħ sabiex il-bdiewa jkollhom aċċess aktar f'dawn il-jiem tas-sajf?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għat-tweġiba li tajt għad-domanda parlamentari 34588.

PITKALIJA – KAXXI TAD-DUGĦ

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li hemm bdiewa li qegħdin jitħallew idaħħlu ħaxix u frott loose meta dawn qegħdin effettivament jiksru l-kondizzjonijiet stabiliti skond iċ-ċirkolari li nħarġet is-sena l-oħra mid-direttur tal-pitkalija?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li l-uniku frott loose li kien qed jidħol fil-Pitkalija kien id-dulliegħ.

Minn nhar it-Tnejn, 15 ta' Lulju, 2002 m'huwiex aktar permess li jidħol dulliegħ jekk mhux fil-kaxxi tad- dugħ.

Jekk l-Onor.

Interpellant għandu d-dettalji tal-bdiewa li qed jallega li huma preferuti li jdaħħlu ħaxix loose, nitolbu jgħaddili dawn id-dettalji biex inkun nista' ninvestiga.

UE - TARIFFI FUQ PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 33083, il- Ministru qed jikkonferma l-le għall-VAT fuq l-ikel wara s-sħubija iżda iva għad-dazji u t-tariffi?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li m'għandi xejn x'inżid mar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari 33083.

ACRYLAMIDE FI PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni tal-gvern dwar l-aħħar skoperta ta' livelli għolja ta' acrylamide li nstabu fuq prodotti ta' l-ikel, inkluż ċereali?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi) (f'isem il- Ministru tas-Saħħa): Ninsab informat li l-kummissjoni dwar is-sigurta` fl- ikel ilha tissorvelja l-kwestjoni dwar l-acrylamide minn mindu din inqalet f'Mejju ta` din is-sena.

Minħabba n-nuqqas ta` informazzjoni dettaljata dwar diversi aspetti li jikkonċernaw is-sigurta` ta` l-ikel u l-acrylamide, ninsab informat li korpi internazzjonali bħad-WHO u l-FAO għadhom sa issa taw biss rakkomandazzjonjiet ġenerali f'dan ir-rigward.

Ninsab informat li l-kummissjoni qiegħda tanalizza informazzjoni li għadha kemm irċeviet mingħand dawn il-korpi internazzjonali u hemm il-ħsieb li permezz tad-diviżjoni tas-saħħa toħroġ stqarrija ta` gwida ġenerali għall- pubbliku.

Il-kummissjoni se tkompli tissorvelja s-sitwazzjoni u tinforma lill-pubbliku bl-iżviluppi hekk kif tħoss li huwa neċessarju.

MTARFA HOME – AIR CONDITIONING

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li wħud mill-kmamar ta' l-anzjani fl-Imtarfa home huma bla arja kkondizzjonata?

Jista' jara li jekk jirriżulta li hemm il-ħsara, din tiġi timedjata ħalli f'dawn iż-żmenijiet ta' sħana l-anzjani ma jbatux?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-problema li kien hemm fis- sistema ta' l-arja kondizzjonata ġiet indirizzata u fil-fatt illum fi tnejn biss minn 60 kamra fid-dar tal-anzjani ta' l-Imtarfa għadu ma ġiex restawrat is-servizz.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jista' l-Ministru jgħid jekk fi djar oħrajn ta' l- anzjani li għandu l-gvern, bħal fil-każ ta' St. Vincent de Paule, hemmx arja kondizzjonata fil-kmamar kollha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Peress li f'idejja m'għandix din l-informazzjoni, nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel mistoqsija bil-miktub lill-Viċi Prim Ministru.

RABAT – HOSPITAL STREET - DWAL

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Billi tneħħiet il-lampa li kien hemm f'St. Augustine Street fir-Rabat, faċċata ta' Hospital Street, bir- riżultat li nħoloq dlam u inkonvenjent f'din il-parti tat-triq, jista' l- Ministru jara li l-lampa terġa' titwaħħal immedjatament fil-post fejn kienet ilha għal dawn l-aħħar 50 sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet riferuta lill- Enemalta.

Din min-naħa tagħha se tagħmel is-soliti verifiki u jekk ikun il- każ tittieħed l-azzjoni relattiva.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jista' l-Ministru jgħid xi żviluppi kien hemm f'dawn l-aħħar xhur biex il-gvern jippromwovi l-użu ta' sorsi alternattivi ta' enerġija, b'mod partikolari dik solari?

Jiena kont ħeġġiġt lill-Enemalta biex l-eżerċizzju jsir jointly ma' Ċipru – fi żmien gvern Laburista kienu saru xi kuntatti dwar dan, pero' manafx ngħid bl-eżatt x'azzjoni kienet ittieħdet – kif ukoll ma' Iżrael, żewġ nazzjonijiet li tul dawn l-aħħar snin sfruttaw b'mod pożittiv ħafna l-potenzjal tagħhom għall-enerġija solari.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Għalkemm hawnhekk m'għandix l-informazzjoni kollha dwar dan is-suġġett, li nista' ngħid hu li qed tiġi mħejjija energy policy li taqa' taħt il-council for science and technology u fl-istess ħin twaqqfet l-awtorita' tar-riżorsi li wkoll qiegħda tħares lejn l- applikazzjonijiet għall-interess li hemm biex tintuża enerġija alternattiva.

F'dawn l-aħħar snin, l-aktar użu ta' enerġija li kien hemm talba għaliha biex tiġi kkonsidrata hija dik kif tiġġenera l-elettriku mir- riħ.

Il-problema hi li s'issa kull preżentazzjoni li saret kienet twassal għal spiża akbar, kultant mhux bi ftit, minn dik li tiġġenera l-elettriku permezz ta' sorsi tradizzjonali.

Allura l-kwestjoni hi kif wieħed jista' jagħmel tajjeb għall-capital expenditure li tkun trid issir meta mbagħad il- generation ta' l-elettriku se tkun aktar għolja.

Ċerti pajjiżi, speċjalment dawk membri ta' l-Unjoni Ewropea, għandhom ħafna assistenza minn fondi ċentrali ta' l-Unjoni biex jinbnew dawn it-tip ta' strutturi li jwasslu biex jagħmlu l-proġett ħafna aktar feasible.

Dan iwassal għal ċerti proġetti li għandhom element ta' suċċess li pero' għandhom il- limitazzjonijiet tagħhom ukoll.

F'pajjiżna għandna wkoll il-problema ta' l-ispazju għax filwaqt li f'pajjiżi oħra tista' tpoġġi dawn it-tip ta' strutturi daqsxejn inbeda mhux ħażin minn fejn joqogħdu n-nies, f'pajjiżna sfortunatament strutturi ta' dan it-tip hemm il-probabbilta' li jidhru mill-pajjiż kollu u allura jinqalgħu diffikultajiet oħra ta' natura ambjentali.

Għalhekk wieħed irid iżomm saqajh ma' l-art meta jikkonsidra dawn it-tip ta' żviluppi.

Hemm aktar possibbilta` li l-enerġija solari tiġi wżata minn individual households biex jiġġeneraw l-ilma sħun u b'hekk innaqqsu d-domanda għall- elettriku.

Fil-fatt ħafna djar diġa' qegħdin jintroduċu dan l-element.

L-ispiża kapitali m'hijiex daqshekk żgħira biex dan l-element jiġi introdott.

Ftit ta' żmien ilu fil-budget tħabbret ukoll miżura dwar ċertu tnaqqis fil-VAT, eċċ., fuq dan it-tip ta' xiri pero' huwa fatt ukoll li f'Malta hawn inqas użu ta' dan it-tip ta' sors minn dak li hemm f'pajjiżi oħra bħal Ċipru.

Tajjeb li jingħad ukoll li Ċipru imponiet sistema tassattiva u n-nies ma kellhomx choice ħlief li joqogħdu għal dak li ġie ordnat.

L-iżviluppi tat- teknoloġija kulma jmur qegħdin jagħmluha aktar possibbli biex nibdew nużaw is-sors ta' l-enerġija solari b'mod aktar effiċjenti.

Ċertament din hija xi ħaġa li l-gvern jissapportja, pero' irridu nifhmu wkoll li trid issir ċerta spiża kapitali u allura wieħed irid iħares lejn il-kwadru kollu kif wieħed jista' jkun f'pożizzjoni li jutilizza dan ir-riżors aħjar.

Illum l-Enemalta hija propensa li taċċetta applikazzjonijiet għal min ikun irid b'xi mod jagħmel feeding tal-grid u naturalment ikunu jridu jsiru xi negozjati dwar ir-rata ta' din it-tip ta' enerġija.

Fil-passat kien hemm reżistenza biex dan iseħħ – għax kien jingħad li din tista' tagħmel ħsara jew tista' tkun diffiċli - pero` illum l-Enemalta qed tħares b'mod pożittiv lejn dawn l-iżviluppi għax finalment ikun ifisser li jkollha bżonn tagħmel spiża kapitali inqas jekk ikun hemm sorsi oħra ta' enerġija li jiġu minn sorsi renewable.

S'issa pero' ftit li xejn kien hemm applikazzjonijiet bħal dawn u naturalment wieħed iżomm dejjem il-pożizzjoni miftuħa biex jekk ikun hemm dawn it-tip ta' żviluppi, ikun jista' jutilizzahom b'mod effettiv.

REĠISTRU PUBBLIKU - ŻWEĠIJIET

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm żweġijiet ġew reġistrati fir-reġistru pubbliku fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena?

Kemm kienu żweġijiet ċivili?

Kemm kienu żweġijiet bejn Maltin, Malti u barranija, Maltija u barrani u barranin?

Jista' jagħti wkoll l-istatistika għal Għawdex separatament?

ONOR.

NINU ZAMMIT (f'isem il-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Ninsab informat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant dwar żweġijiet reġistrati mar-reġistru pubbliku f`Malta u f`Għawdex fl-ewwel sitt xhur ta` din is-sena hu kif ġej:-

|Żweġijiet |Malta|Għawdex| |Total |949 |77 | |Dawk minnhom |255 |24 | |ċivili | | | |Maltin ma` Maltin|703 |54 | |Irġiel Maltin ma`|65 |6 | |nisa barranin | | | |Nisa Maltin ma` |97 |7 | |irġiel barranin | | | |Barranin ma` |84 |10 | |barranin | | |

GWARDJANI LOKALI - SETGĦAT

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid fejn għandhom setgħa li jeżerċitaw il-poteri mogħtija lilhom bil-liġi l- gwardjani lokali?

Dawn jistgħu jkunu preżenti b'mod fiss fi triq arterjali li ma taqax fil-konfini tal-kunsill lokali partikolari?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Ninforma lill- Onor. Interpellant li r-risposta tingħata f`xi seduta oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anglu Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-gwardjani lokali għandhomx kollha l-liċenzja mġedda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din id-domanda lill-ministru ta' l-intern u l-ambjent.

POPOLAZZJONI

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l- popolazzjoni attwali ta' Malta?

Kemm huma n-nisa u kemm huma l-irġiel?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-popolazzjoni tal-gżejjer Maltin, kif ippubblikata dan l-aħħar fil-Gazzetta tal-Gvern, tammonta għal 414,634.

TWELID TA' TRABI

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm twieldu trabi f'Malta fl- ewwel sitt xhur ta' din is-sena?

X'inhuma ċ-ċifri għal Għawdex separatament?

F'kull każ kemm kienu l-bniet u kemm kienu s-subien?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Ninsab informat li d- dipartiment ta` l-informazzjoni fuq is-saħħa għandu informazzjoni nazzjonali fuq it-twelid ta` trabi fl-ewwel ħames xhur ta` din is-sena.

Din l-istatistika inġabret b'mod volontarju għan-national obstetric information system (NOIS-WHO-OBSQID Project).

Kienu reġistrati total ta` 1555 twelid ta` trabi f'Malta u Għawdex bejn Jannar u Mejju ta` din is-sena.

Minn dawn 813 kienu subien u 742 kienu bniet.

Minn 1555 twelid, 1424 kienu rreġistrati f'Malta - 745 tifel u 679 tifla.

F'Għawdex kienu rreġistrati 131 twelid ta` trabi - 68 tifel u 63 tifla.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anglu Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm tnaqqis jew żieda fir-rata ta' trabi tat-twelid meta kkomparata mas-sena preċedenti u ma' dik ta' qabilha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jekk wieħed iħares lejn l-istatistika ta' l-aħħar 20 sena – mhux biss tas-sena preċedenti u ta' qabilha – isib rata tat-twelid dejjem nieżla.

Dan huwa kkaġunat mill-istil ta' ħajja li qegħdin ngħixu u mill-bdil fil-kultura, peress li filwaqt li qabel il-familji kienu jkunu aktar numerużi, illum l-average tan-numru ta' tfal fil-familja Maltija huwa ta' tnejn.

Fil-fatt fl-aħħar 50 sena r-rata tat-twelid naqset b'aktar minn 50% u fl- aħħar snin kompliet naqset aktar meta sa ħames snin ilu r-rata ta' twelid f'Malta kienet waħda mill-aktar għoljin ġewwa l-Ewropa. llum din ir-rata saret taqbel perfettament ma' l-average ta' pajjiżi oħrajn, speċjalment ma' dawk il-pajjiżi fejn ir-rata hija pjuttost baxxa.

Dan huwa fenomenu li huwa mistenni li jibqa' magħna u għalkemm għadna ma lħaqniex in-negative growth, kif laħqu pajjiżi oħra ta' madwarna bħall-Italja, nistgħu ngħidu li 'l hemm mexjin.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid jekk ir-rata ta' tnaqqis ta' twelid hijiex paragunabbli ma' dik ta' pajjiżi oħra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nerġa' ngħid li r-rata ta' tnaqqis ta' twelid trid tħares lejha fuq medda ta' snin.

Jekk tibda mill-punt li 50 sena ilu ħafna familji kien ikollhom 11 jew 12–il wild, bilfors tasal biex tikkonkludi li r-rata ta' twelid qed tonqos b'mod mgħaġġel.

Issa f'dawn l-aħħar għaxar snin rajna tnaqqis li nistgħu ngħidulu konsiderevoli.

Dan jirrifletti trend li jkollok familji aktar żgħar, speċjalment fejn in-nisa joħorġu jaħdmu, li allura juri wkoll li qegħdin nadottaw sistemi li jeżistu f'pajjiżi ta' madwarna, fejn l-average huwa ta' żewġt itfal.

GWARDJANI LOKALI - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n- numru totali ta' ċitazzjonijiet li ngħataw mill-wardens fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena?

Jista' jagħti ċ-ċifri għal Għawdex separatament?

Jista' jgħid kemm saru ċitazzjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' ipparkjar ħażin, ma' speed eċċessiv jew ma' kontravenzjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal- Litter Act?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anglu Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħidilna kemm minn dawn iċ- ċitazzjonijiet ġew appellati quddiem il-Qorti tal-Maġistrati?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiddispjaċini imma m'għandix din l-istatistika hawnhekk.

GWARDJANI LOKALI - IMPJEGATI

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n- numru ta' nies impjegati bħala wardens f'Malta u f'Għawdex separatament?

Kemm huma rġiel u kemm nisa?

Liema huma dawk l-irħula jew bliet li ma jagħmlux użu mill-wardens?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-gwardjani lokali huma mpjegati ma' kumpanniji privati u konsegwentement dan il-ministeru m`għandux aċċess għal din l- informazzjoni.

Fil-lokalitajiet ta` Birżebbuġa, Furjana, Marsa u Xgħajra m`hemmx gwardjani lokali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-Ministru ma jħossux preokkupat li filwaqt li hemm aċċenn qawwi f'dak li jirrigwarda pparkjar ħażin u speed aċċessiv, in-numru ta' persuni li kissru l-liġi dwar il-litter kien biss ta' 111?

Ma jħossx li għandu jkun hemm aktar bilanċ, anke biex tingħata importanza akbar lill- ambjent?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ċertament l-Onor.

Interpellant għandu punt, imma jrid iqis wkoll li filwaqt li l-gwardjani lokali jistgħu jiċċitaw mal-100 kontravenzjoni li għandhom x'jaqsmu mat-traffiku, m'hemmx aktar minn sitta li jaqgħu taħt il-Litter Act.

Jiġifieri filwaqt li jenforzaw 94 kontravenzjoni li għandhom x'jaqsmu mat-traffiku, fil-Litter Act jaqgħu biss sitt kontravenzjonijiet u allura dejjem se jkollok din ir-relazzjoni.

Issa filwaqt li f'każi fejn ngħidu aħna jekk persuna tkun ipparkjat ħażin m'għandekx bżonn taqbad il-persuna fl-att, f'każi fejn persuna tkun kissret il-Litter Act trid taqbad fiżikament il-persuna li qed tarmi pakkett vojt tas-sigaretti jew li tkun ħarġet il-kelb mingħajr ma kellu l- borża.

Allura l-inforzar tal-Litter Act huwa ċertament aktar diffikultuż milli hu n-no-parking.

Fir-realta`, jekk wieħed jara r-relazzjoni bejn ipparkjar ħażin u speed eċċessiv isib li wkoll hemm diskrepanza qawwija għax din hija ovvjament kwestjoni ta' liema kontravenzjoni l-aktar li ssir u l-aktar waħda faċli li taqbad.

B'danakollu xorta nibqa' ngħid – dan ili nenfasizzah mal-kunsilliera – li hemm bżonn ta' aktar attenzjoni għal- littering, anke jekk dan jista' jirriżulta f'infiq żejjed.

Il-kunsilli lokali għandu jkollhom il-kuxjenza li mhux biss imexxu din is- sistema b'mod pożittiv finanzjarjament imma li jkollhom ukoll kuxjenza ambjentali.

U għall-kuxjenza ambjentali jenħtieġ li jinvestu aktar kontra l-littering u jibdew jinvestu wkoll fil-ħarsien tal-kampanja.

Ħafna kunsilli ma jagħtux kas l-areas tal-kampanja u oħrajn ma jaħdmux id f'id ma' l-awtorita` ta' l-environment biex il-kampanja tiġi ssalvagwardata ħafna aktar milli hija llum.

Hemm bżonn li dawn il-kunsilli jkabbru l- kuxjenza tagħhom f'dan l-aspett.

Jiena ma naqbilx ma' min jgħid li l- gwardjani lokali għandhom ikunu xi edukaturi f'dan is-sens.

F'Malta ilna s- snin nagħmlu kampanji edukattivi kontra l-littering, kontra l-ħmieġ barra u kontra t-tfiegħ ta' l-affarijiet fil-kampanja.

Kulħadd huwa konxju tal- ħsara u tal-kruha li ssir b'dan il-mod u aktar naħseb li qegħdin fil-fażi ta' rinfurzar milli fil-fażi ta' edukazzjoni.

Aħna qegħdin nippruvaw naħdmu flimkien mal-ministeru għall-ambjent biex noħorġu skemi kif l-awtorita' għall-ambjent u l-ippjanar flimkien mal- kunsilli lokali jistgħu jaħdmu aktar viċin biex bil-koperazzjoni tal- pulizija, ikollna sorveljanza ħafna aktar stretta speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam mal-kampanja.

Ir-raġuni għaliex irridu nagħmluha flimkien hija min-naħa li ma naħsibx li rridu nirduppjaw dak li diġa' jeżisti bħala forza tal-gwardjani lokali, pero` min-naħa l-oħra hemm distinzjoni bejn littering ta' oġġetti żgħar u dak li għandu x'jaqsam ma' tfigħ ta' oġġetti kbar bħal fridges, liema reati ma jaqgħux taħt il-Litter Act imma jaqgħu taħt ir-regolamenti ta' l-ambjent u jridu jiġu inforzati minn ħaddieħor.

Jien nemmen li hemm skop qawwi ta' kollaborazzjoni bejn l-awtorita' relattiva u l-kunsill lokali u flimkien mas-segretarju Parlamentari l-Onor.

George Pullicino qegħdin naħdmu relattivament biex noħorġu bi skema fejn l- awtorita` tikkontribwixxi għax-xogħol li qiegħed jagħmel il-kumitat tal- kunsilli lokali biex mingħjar ma nagħmlu xi forza oħra ta' wardens, noħolqu l-green wardens li tant għandna bżonn biex jinforzaw il-ksur ta' dawn il- liġijiet u regolamenti.

MEPA – APPLIKAZZJONI 06528/ 01

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: B'riferenza għat-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 34608, jista' l-Ministru jgħid għal liema r- raġunijiet ġiet miċħuda l-applikazzjoni PA 06528/01?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Ir-raġunijiet huma inklużi fid-deċiżjoni li ntbagħtet lill-applikant, liema deċiżjoni hija pubblika.

SKEJJEL SEKONDARJI - EŻAMIJIET

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi se jittieħdu dwar dawk l-istudenti li minn form 1 tas-sekondarji għamlu l-eżami għad- dħul fil-form II tal-junior lyceum, u studenti simili li mis-sekondarja għamlu l-eżami għad-dħul fi klassi superjuri tal-junior lyceum?

Kif se jiġu assessjati dawn l-istudenti dwar l-eżamijiet li għamlu?

X'se jsir minnhom għas-sena li ġejja?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li l-eżamijiet għad-dħul mit-tieni sal-ħames sena tal-junior lyceum saru f'Ġunju li għadda u l-istudenti li qagħdu għalihom se jiġu assessjati fuq ir-riżultati ta' dawn l-istess eżamijiet.

Bħalissa dawn ir-riżultati qed jiġu pproċessati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anglu Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħidilna kemm se jdum dan il- proċess biex joħorġu r-riżultati peress li kulħadd jinsab anzjuż?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Għalkemm m'għandix l-informazzjoni li qed jitlobni l-Onor.

Interpellant, jidher li l-eżamijiet mit-tieni sal-ħames sena tal- junior lyceum saru x-xahar li għadda u peress li hawnhekk qegħdin nirriferu għal ammont mhux ħażin ta' tfal, huwa fl-interess ta' kulħadd li dawn jiġu pproċessati u maħruġa kemm jista' jkun malajr.

SWIEQI – TRIQ IL-ĠIŻIMIN – CABLE TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'passi se tieħu l-Enemalta biex tneħħi l-cable tad-dawl li hemm fuq l-opramorta tad-dar Val Vista, Triq il-Ġiżimin, Swieqi li jipprovdi d-dawl għat-triq ta' taħthom?

Jaf li l-cable in kwestjoni huwa ta' periklu għal min jgħix fid-dar u qed joħloq ħsarat strutturali fuq il-bini tad-dar?

Kif inhu mgħoddi l-cable huwa l-mod kif isiru l-affarijiet serji?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta' l-Onor.

Interpellant fil-fatt ġie mgħoddi lill-Enemalta.

Din min-naħa tagħha se tagħmel l-ispezzjoni li s- soltu ssir f'każi bħal dawn u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni relattiva.

ADULT TRAINING CENTRES

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew reklutati bħala support workers għall-adult training centres din is-sena?

Kemm applikaw għal dawn il-postijiet?

Xi kwalifiki għandhom dawk li applikaw?

Jista' jqiegħed it-tagħrif mitlub fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali): Ninsab informat li matul din is-sena ġew impjegati sitt full-time u żewġ part-time support workers fiċ-ċentri għat-taħriġ għall-adulti.

In-numru totali ta' dawk li applikaw kien ta' 72.

Il-kandidati ried ikollhom ċertifikat f'livell ordinarju fil-lingwa Ngliża u Maltija jew mill-anqas sentejn esperjenza full-time jew l-ekwivalenti tagħhom f'xogħol fil-qasam tad-diżabilita'.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROĊEDURI FIL-QRATI U FIT-TRIBUNALI

COURTS AND TRIBUNALS PROCEDURES BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-16 ta' Lulju, 2002.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, jien se nkompli fuq dak li għedt il- bieraħ u nixtieq nagħmel riferenza għaż-żieda fuq it-tariffi.

Mill- istatistika li ġiet ippreżentata fil-Kamra l-bieraħ mill-ministru jirriżulta li qabel ma ġew introdotti t-tariffi l-ġodda, bejn Jannar u Ġunju tas-sena 2000 quddiem il-Prim'Awla Superjuri kien hemm 1,357 kawża u din is-sena ̧ fl-istess perijodu, kien hemm 745 kawża jiġifieri n-numru ta' kawżi kważi tnaqqas bin-nofs.

Il-kawżi li żdiedu kienu fis-Small Claims Tribunal għax żdiedet il-kompetenza pero' dawn ma kenux kawżi li mill-Prim'Awla għaddew għas-Small Claims Tribunal.

Fil-fatt mill- istatistika jirriżulta li bejn Jannar u Ġunju tas-sena 2000 in-numru ta' kawżi quddiem il-Qorti tal-Maġistrati kien ta' 844 u din is-sena ̧ fl-istess perijodu ̧ in-numru kien ta' 422.

Dan ifisser tnaqqis ta' 50% quddiem il- Qorti tal-Maġistrati.

Kieku ż-żieda fl-ammont ta' kawżi quddiem is-Small Claims Tribunal irdoppjat wieħed jifhem x'qed jiġri imma ż-żieda ta' kawżi quddiem is-Small Claims Tribunal bejn il-perijodu ta' Jannar u Ġunju tas- sena 2000 u Jannar u Ġunju tas-sena 2002 kienet minn 914 għal 1,575.

Dan ifisser li ż-żieda ma laħqitx id-doppju.

Għalhekk it-tariffi fil-qrati tagħna skossaw sew l-aċċess għall-qrati mill-pubbliku in ġenerali.

Issa ħalli nkompli fuq dak li kont qed nispjega l-bieraħ dwar dawn l-emendi li għandna quddiemna.

Jien nixtieq nagħmel riferenza għal subartiklu (4) ta' artiklu 195 kif propost fi klawsola 72 fejn qed jingħad li jekk kawża jkollha data determinati biex tkun tista' tinstema' pero' ma jkunx hemm il- ftehim bejn l-avukati u l-partijiet għal dik il-ġurnata, il-qorti tista' tagħti hearing fi spazju ta' mhux inqas minn xahrejn.

Dan ifisser li minn xahrejn 'il quddiem trid tagħti d-data.

Jien naqbel ma' din l-emenda għax jekk il-kawża tkun trid tinstema' qabel b'urġenza ̧ ir-rikors jista' jiġi aċċettat.

Pero' min-naħa l-oħra jista' jkun hemm raġunijiet ukoll fejn ma jkunx hemm għalfejn li l-kawża tinstema' f'dawk ix-xahrejn għax ikun hemm raġunijiet oħra li minħabba fihom il-partijiet ma jkunux jistgħu jiltaqgħu.

Per eżempju ̧ avukat li jkun ipprepara l-każ tiegħu u jkollu d- data għall-quddiem l-imħallef jista' jkun li jinqalagħlu xi ħaġa fil- ġurnata li jkun se jidher il-qorti.

Għalhekk għandu jkun hemm aktar saħħa fl-emenda biex il-kawża tiġi differita għal ġurnata oħra.

Qed ngħid dan għax kif inhi miktuba donnu li qed tagħti indikazzjoni li din il-kawża ma tistax tiġi differita.

Issa se ngħid xi ħaġa fuq artiklu 199.

Fl-opinjoni tiegħi, din hija kawża qawwija ħafna u naħseb li fl-istadju ta' Kumitat il-ministru għandu jara li wieħed jikkonsidra li ma nibdewx nikkanċellaw il-kawżi.

Il-membri tal-ġudikatura ma tantx iħobbu jikkanċellaw kif ġieb u laħaq pero' jkun hemm min ikollu raġuni li ma tkunx daqshekk ġustifikata li biex inaqqas in- numri li jkun qed jippubblikalu l-ministru kull xahar, jibda jikkanċella.

Dawn l-affarijiet diġà bdejna nesperimentawhom.

Allura jien ngħid li jekk kemm-il darba mill-ħin tal-kawża jgħaddu ħames minuti u issa m'hemmx għalfejn li l-marixxall joħroġ igħajjat l-ismijiet tal-partijiet ...

(Interruzzjonijiet) Imma jekk igħaddu ħames minuti jista' jikkanċella.

Il- ministru huwa midħla fil-qorti u jaf x'jiġifieri.

Jekk tinzerta fl-awla ta' l-imħallef Depasquale li hemm fl-annexe u tkun trid tmur fl-awla tal- maġistrat Abigail Lofaro għandek aktar minn ħames minuti u issa hemm il- lift ukoll!

Mr Speaker, jien naqbel li għandu jkun hemm ċerta dixxiplina u naqbel mal- mod kif dawn l-emendi qed jiġu proposti imma li qed ngħid huwa li fil- prattiċità mhux bilfors ikunu qed jirriflettu dak li wieħed ikun jixtieq.

Għalhekk naħseb li wieħed għandu jindirizza din il-problema.

Per eżempju ̧ jien ma nistax nifhem

Jien ma nistax nifhem għalfejn qed jiġi ntrodott artiklu 209 li għandu x'jaqsam ma' meta wieħed jappella.

S'issa l-appell kont tippreżentah fil- perijodu li kellek tippreżentah u mbagħad meta jiġi biex jinstema' l- appell ̧ xi ftit ġranet qabel ̧ tirċievi s-security of costs għall-ispejjeż li trid tagħmel tajjeb għalihom f'każ li titlef l-appell.

Dan l-appell kont trid tippreżentah b'ċedola fis-subbasta qabel l-istess ġurnata li fiha jkun irid jinstema'.

S'issa dejjem hekk kienet il-proċedura u din dejjem ħadmet.

Pero' kien hemm raġuni wara dan.

Meta tkellimt fuq din l- emenda ma' membri tal-ġudikatura u ma' avukati prattikanti bħali li qed jaħdmu ħafna fiċ-Ċivil, qaluli li huwa mportanti li din tibqa' kif inhi għar-raġuni li jekk wara li tagħmel l-appell ma jkunx hemm għalfejn tibqa' tikkontestah ̧ tista' ċċedih jew tirtirah.

Pero' kif inhi ġejja ̧ meta wieħed jippreżenta r-rikors ta' l-appell irid iħallas is-security for the costs of the appeal.

Għalhekk fejn qabel wieħed kien irid iħallas xi ġurnata jew tnejn qabel jinstema' l-appell issa jrid iħallas dakinhar li jippreżentah u hawnhekk qed nitkellmu fuq mijiet ta' liri.

Din hija xi ħaġa iebsa ħafna.

Aħna diġà tkellimna fuq tbatijiet kbar li qed ikollna min-nies li biex imorru l-qorti jridu joħorġu mijiet ta' liri aħseb u ara issa x'se jkun hawn.

Per eżempju, jekk mara anzjana titlef kawża quddiem il-bord tal-kera fuq xi ħaġa żgħira – jien dejjem insemmi dawn il-każijiet li jinvolvu n-nies - u din tkun trid tappella, minbarra li din trid tħallas is-Lm70 ta' l-appell kif ġie issa ̧ trid ukoll tħallas is-security of costs għal meta xi darba jinstema' l-appell tagħha.

Jekk qabel din kienet iġġemma l-flus ftit ftit biex jekk tiġi ħażina tagħmel tajjeb għall-ispejjeż ̧ illum din ma tistax tagħmel dan.

Għalhekk ma nafx għalfejn hemm il-ħtieġa li ssir din l-emenda.

Donnu li wieħed qed igħid li l-proċedura preżenti qed twassal biex ikun hemm unjustified delays u allura dak li jkun irid iħallas is-security of costs.

Jien naf li wieħed irid iħallas is-security biex jinstema' l-appell imma għandu jkun hemm perijodu li fih dak li jkun jiddeċiedi jekk jibqax sejjer bih jew le u jara li jkollu fondi biżżejjed biex jagħmel tajjeb għal dan kollu.

Dan huwa argument validissimu li għandu jiġi kkonsidrat u jien ħadt pjaċir li fid- diskors tiegħu l-ministru qal li huma open to discussion.

Hemm ħafna emendi importanti fosthom l-emendi li saru għal meta l-court martial imur biex jesegwixxi mandat għax ċerti affarijiet qatt ma jiġu esegwiti u kulħadd ikollu xi skuża lesta.

Il-fatt li qed nagħtu l- possibbiltà li l-kreditur imur mal-marixxall biex jesegwixxi hija xi ħaġa pożittiva u ta' min jinkoraġġiha u huwa mportanti li kemm jista' jkun malajr indaħħlu l-emendi f'dan is-sens.

Xi ħaġa oħra li rrid insemmi hija li qabel ma rranġajna l-kompetenza tal- maġistrati kellna każijiet quddiem il-Qorti tal-Maġistrati li għalkemm kienu ta' valur żgħir, - hawnhekk qed nitkellmu fuq Lm200 jew Lm300 – inbdew quddiem maġistrat.

Hawnhekk ta' min isemmi li meta beda jitħaddem is-Small Claims Tribunal il-kawżi kienu jinvolvu Lm100 imma mbagħad dan l- ammont tela' għal Lm250 u wara tela' għal Lm1,500.

Ta' min isemmi li kien hemm kawżi quddiem il-maġistrati li kienu jammontaw madwar Lm200 jew Lm300 imma bl-emendi li se ndaħħlu issa taħt klawsola 228 qed inneħħu d- dritt ta' appell għal dawk il-kawżi quddiem il-maġistrati ta' Malta u Għawdex fejn l-ammont ta' claim ma jkunx jaqbeż il-Lm200.

Huwa veru li ħafna drabi nitkellmu fuq kawżi ta' danni imma mbagħad ikun hemm il- kwestjoni tal-prinċipju.

Persuna tkun trid id-dritt ta' appell biex teżawrixxi dak kollu possibbli biex verament tgħid jekk għandhiex raġun jew le.

Għalkemm mhuwiex sew li wieħed ikun daqshekk litiguż, dak li kien hemm qabel m'għandux jitneħħa.

Per eżempju, hemm ftit kawżi li ma tantx fadal minnhom – qed nitkellmu fuq xi 200 kawża b'kollox – li nzertaw għadhom quddiem il-Qorti tal-Maġistrati li dejjem kellhom id-dritt li jgawdu l-appell.

Pero' issa qed ngħidu li minħabba li żdiedet il-kompetenza dan il-prinċipju ma japplikax.

Skużi, dan il-prinċipju kien japplika u tneħħa.

Minn issa 'l quddiem min se jagħmel kawża għal Lm200 jaf li jrid imur quddiem is-Small Claims Tribunal biex jieħu l-flus mingħand xi ħadd u allura jaf li l-appell tiegħu huwa ristrett.

Illum id-diskussjoni li qed tqum fil-Kamra ta' l-Avukati u fost ħafna avukati prattikanti fiċ-Ċivil hija li l-massa tal-kawżi taċ- Ċivil qegħdin quddiem is-Small Claims Tribunal.

Allura rridu naraw raġunijiet aktar serji ta' appell.

Illum qed isiru eċċezzjonijiet fis- Small Claims Tribunal kif isir fil-Prim' Awla.

Qed ikun hemm studji, noti ta' osservazzjoni u trattazzjonijiet serji fuq ħafna punti u allura naħseb li wasal iż-żmien – dan mhux se jkun 'il bogħod – li l-liġi dwar is-Small Claims Tribunal għandha tiġi riveduta biex tagħti lok għal appell.

Jien naħseb li hawnhekk qed ngħaġġlu ftit għax dawk li kienu diġà qegħdin hemmhekk għandek tħallihom għad-dritt ta' l-appell.

Per eżempju ̧ jien naqbel ma' klawsola 265 kif propost fi klawsola 88 li għandu x'jaqsam ma' l- enforcement tas-sentenzi għax f'każ li wieħed jappella minn kawża u dan jitlifha jew jirbaħha dejjem għandu jkun hemm l-enforcement min-naħa tal- qorti li tkun iddeċidiet fil-prima stanza.

Din kienet bużżullotta kważi aktar minn ħaġa oħra.

Mela jkollok kawża quddiem Qorti tal-Maġistrati f'Għawdex ̧ per eżempju, imbagħad tiġi Malta għall-appell, din tkun tvarja ftit u allura mbagħad trid tara fejn se tesegwixxi l-mandati fil-Qorti ta' l-Appell f'Malta meta l-kawża tkun qiegħda f'Għawdex.

Din hija konfużjoni.

Għalhekk jinqata' kif jinqata' l-appell ̧ l-inforzar għandu dejjem jibqa'a karigu tal-qorti li tkun iddeċidiet l-ewwel.

Jien nixtieq nagħmel osservazzjoni wkoll fuq artiklu 273 kif propost fi klawsola 90.

Kulħadd jaf li mandat għall-impediment tal-partenza m'għadux jeżisti ̧ għalkemm tista' tagħmel mandat ta' inibizzjoni biex ma tħallix li xi ħadd mill-ġenituri jaħrab b'tifel jew b'tifla żgħira.

Pero' minħabba debiti u raġunijiet oħra ma tistax iżżomm persuna milli titlaq minn Malta ħlief fil-proċedura kriminali fejn ikun hemm l-impediment mill-qorti.

Minkejja li tneħħa l-impediment ta' partenza - dan kien qed jiġi abbużat u għamilna sew f'dan il-Parlament li neħħejnih – jien ngħid li hemm raġunijiet fejn tista' żżommu.

Għalhekk naħseb li wieħed irid jistabbilixxi ċerti affarijiet.

Fl-introduzzjoni ta' titoli eżekuttivi hemm ukoll il-warrant of impediment of departure.

Issa fil-kodiċi kif kien qabel dan il-warrant of impediment od departure ma kienx qiegħed hemm u ma kien jidher imkien.

Allura jien nappella lill-ministru biex jindirizza dawn l-affarijiet bl-aktar mod aċċettabbli għax jagħmel sens li f'ċerti ċirkostanzi speċjali persuna għandha tiġi impeduta milli ssiefer.

Ħafna nies jgħidulek li m'huwiex ġust li filwaqt li hemm min ikollu jagħti xi Lm1 miljun u jitħalla jitlaq barra mill-pajjiż, ħaddieħor li forsi jkollu jagħti xi ħaġa żgħira jsib impediment mill-qorti biex isiefer, u għalhekk ikun tajjeb jekk naraw li nirranġaw ċerti anomaliji li jeżistu.

Mr Speaker, artiklu 304 kif propost fi klawsola 114 jitkellem dwar il- proprjeta` tal-komunjoni ta' l-akkwisti, u dan jagħmel punti interessanti ħafna f'dan ir-rigward.

Aħna nafu mil-liema tbatijiet ikollhom jgħaddu dawk in-nisa miżżewġa li jkunu tħallew fil-għama għal ħafna żmien dwar il-fatt li żwieġhom ikunu mtlew bid-dejn biex imexxu l-business tagħhom.

Fil-fatt ħafna drabi dawn jispiċċaw bla sold, u għalhekk fl-opinjoni tiegħi, dik il- proprjeta` li tkun tagħmel parti mill-komunjoni ta' l-akkwisti m'għandhiex tiġi maqbuda għax inkella l-mara - jew jista' jkun anke r-raġel, skond kif ikun il-każ - tiġi mneżża' totalment, iktar u iktar jekk il-mara turi l- provi tagħha fil-qorti li hija qatt ma kienet taf bid-djun li kien daħal għalihom ir-raġel.

Issa ħalli niġi biex ngħid xi ħaġa dwar artiklu 187 kif propost fi klawsola 65, li fost affarijiet oħra jgħid li kopja ta' l-iskrittura għandha tiġi ppubblikata fil-gazzetta tal-gvern u f'żewġ gazzetti lokali.

Madanakollu llum pubblikazzjoni malajr tiswiek mas-Lm70 jew mat-Lm80, u għalhekk naħseb li jkun biżżejjed jekk din il-kopja ta' l-iskrittura tkun ippubblikata fil- gazzetta tal-gvern u f'gazzetta lokali waħda biss.

Min-naħa l-oħra, artiklu 296 kif propost fi klawsola 107 jitkellem dwar l-attendenza tal- kunsinnatarju fil-qorti għall-eżekuzzjoni tal-mandat.

Fil-fatt dan l- artiklu qed jgħid li:

"Il-kunsinnatarju maħtur mill-kreditur, jekk ikun hemm, ikollu d-dritt li jattendi ma' l-uffiċjal eżekuttiv tal-qorti għall-esekuzzjoni tal- mandat iżda l-uffiċjal eżekuttiv tal-qorti ma jkunx dovut jagħti lill- kreditur avviż ta' l-esekuzzjoni.".

Jien naħseb li dan jagħmel sens għax ħafna drabi l-mandati ma jiġux inforzati proprju minħabba li jirriżultaw ċerti technical difficulties.

Nikkonkludi dan id-diskors billi ngħid li ħafna mill-emendi ta' dan l- abbozz ta' liġi huma pożittivi, u fil-fatt nista' niddikjara li l- oppożizzjoni se tivvota favur dawn l-emendi, pero` mbagħad hemm emendi oħra li l-oppożizzjoni m'hijiex qed taqbel magħhom, liema emendi jien għamilt riferenza għalihom matul id-diskors tiegħi.

Per eżempju, żgur li aħna, bħala oppożizzjoni, ma naqblux m'artiklu 16 kif propost fi klawsola 10, u mbagħad hemm emendi oħra li rridu niddiskutuhom flimkien fi stadju ta' kumitat.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, meta tħares lejn l-għanijiet u raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi ssib li dawn huma importanti ħafna għat-tħaddim tal-qrati u għas-sistema tal-ġustizzja f'pajjiżna.

Fil-fatt l- għanijiet u raġunijiet ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jgħidu hekk:

"L-għanijiet ta' dan l-Abbozz huma li jipprovdi għal diversi emendi għall-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, kif ukoll għal leġislazzjoni oħra, bil-għan li jipprovdi distribuzzjoni aħjar tad- dmirijiet u r-responsabbiltajiet fil-qrati tal-ġustizzja, kif ukoll sistema iktar effiċjenti biex jinqatgħu l-kawżi".

Ċertament dawn huma affarijiet li ilna s-snin naspiraw għalihom.

Jekk wieħed jagħmel analisi dwar is-sistema tal-qrati u tal-ġustizzja f'pajjiżna tul is-snin isib li għal seklu wara l-ieħor kien hawn ħafna lmenti u tgergir dwar kif taħdem is-sistema tal-qrati u tal-ġustizzja f'pajjiżna.

Anke jekk wieħed ma jmurx 'il bogħod ħafna, isib li l-konklużjonijiet li ħarġu bihom id-diversi kummissjonijiet irjali li żaru lil Malta meta analizzaw il-mod kif taħdem is-sistema tal-qrati f'pajjiżna huma l-istess konklużjonijiet li qed naslu għalihom illum tant li wieħed jaħseb li llum qed nerġgħu ngħixu f'dawk iż-żmenijiet, jiġifieri fis-sena 1902, fis-sena 1911 jew fis-sena 1921.

Ilu snin twal isir tgergir dwar dewmien biex jinqatgħu l-kawżi u dwar sistemi ta' ineffiċjenzi fit-tmexxija tal-qrati, u mhux l-ewwel darba li saru sforzi biex is-sistemi jitħaddmu aħjar.

Kemm-il darba saru dikjarazzjonijiet famużi minn ministri differenti li f'xahar wieħed il-problemi li jeżistu fis-sistema tal-qrati se jiġu solvuti kollha u li l-qrati se jibdew jaħdmu b'mod effiċjenti, pero` għalkemm kellna xi riżultati, is-sitwazzjoni ftit li xejn marret għall-aħjar.

Jien m'iniex xi bniedem legali u għalhekk m'iniex se nitkellem mill-punto di vista legali imma se nitkellem dwar kif in-nies jiġu f'kuntatt mal-qrati u dwar l-effett li jħallu l-qrati fuqhom.

Bla ebda dubju, in-nies jistennew tliet affarijiet importanti ħafna meta jmissu ma' l-istituzzjoni tal-qorti; li l-qorti tkun effiċjenti - u fil- fatt aħna nużaw ħafna sayings meta nitkellmu dwar il-qrati, bħal per eżempju, li meta tidħol il-qorti taf u meta toħroġ ma tafx - li fil-qorti jkun hemm distribuzzjoni tajba tax-xogħol biex il-kawżi li jinstemgħu fil- qrati jinqatgħu b'mod ġust u li jkunu jistgħu jlaħħqu ma' l-ispejjeż tal- qorti.

Għalhekk meta nkunu se nbiddlu xi dettalji amministrattivi li jistgħu jtejbu lill-qrati tagħna, m'għandna qatt inħallu dawn it-tliet prinċipji fundamentali jaħarbu minn taħt għajnejna, lanqas meta dawn id-dettalji amministrattivi jkunu importanti ħafna minħabba li jkunu jistgħu jservu ta' għajnuna biex ikun hemm sistema iktar effiċjenti fil-qrati tagħna.

Huwa importanti li s-sistemi tal-qrati tagħna jaħdmu b'mod ġust, imparzjali u b'rule of law, u għandhom jidhru li jkunu qed jaħdmu b'dan il-mod.

Naturalment il-kwestjoni taż-żmien hija importanti wkoll għax iktar ma wieħed idum ma jieħu dak li ħaqqu iktar ikun qed jiġi mċaħħad mill- ġustizzja, bħalma huwa importanti li l-ispejjeż tal-qrati jkun jista' jilħaqhom kulħadd.

Ikun kollu għalxejn li jkun hemm l-effiċjenza u li jkun hemm amministrazzjoni tajba fil-qorti jekk imbagħad ċerti nies isibuha diffiċli, jekk mhux impossibbli, li jieħdu ġustizzja mill-qrati.

Fil-fatt matul dawn l-aħħar snin mhux biss l-oppożizzjoni Laburista esprimiet it- tħassib tagħha f'dan ir-rigward imma kien hemm anke prim'imħallef li semma li jekk nippermettu li s-sistemi tal-qrati tagħna jkunu jiddependu mid-dħul tal-persuni, dik tkun l-iktar sistema inġusta li nistgħu noħolqu.

Issa nixtieq ngħaddi biex nagħmel riflessjoni oħra.

Filwaqt li hawnhekk il- gvern qed iressaq diversi emendi biex jagħmel lill-qrati jaħdmu aħjar u b'mod iktar effiċjenti, fl-aħħar snin rajna, anke b'ċerti abbozzi ta' liġi li ddiskutejna f'dan il-Parlament, li l-gvern miexi fid-direzzjoni li ċertu xogħol, ċerti funzjonijiet u ċerti dmirijiet li sal-lum dejjem għamluhom il- qrati, issa se jibdew jagħmluhom bordijiet jew strutturi pubbliċi oħra li ħoloq il-gvern stess.

L-aħħar każ ta' dan it-tip li kellna f'dan il- Parlament kien meta konna qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi dwar l- immigrazzjoni fejn deċiżjonijiet li qabel kienu jittieħdu mill-maġistrati fil-qorti, issa se jibdew jittieħdu minn bord amministrattiv maħtur mill- ministru.

Bl-abbozz ta' liġi li ressaq quddiemna l-gvern illum qed jittieħdu passi, jew aħjar qegħdin "taparsi" jittieħdu passi, biex il- ġudikatura tidher iktar imparzjali u indipendenti u maqtugħa minn xi interessi li l-membri tal-ġudikatura jista' jkollhom fis-soċjeta` tagħna, u dan billi meta jiġu biex jieħdu deċiżjoni, jieħdu d-deċiżjoni tagħhom skond il-merti tal-każ u mhux skond l-interessi tagħhom.

Imma l-fatt innifsu li matul dawn l-aħħar snin rajna lill-gvern jieħu passi biex xogħol li qabel kienu jagħmluh il-maġistrati u l-qrati jgħaddi għal għand il-bordijiet diġa' joħloq ċerti problemi għax hemm ir-riskju li l-bordijiet li jaħtar il- ministru jkunu leali lejn min ħatarhom, jiġifieri mhux se jkunu b'dik id- dehra ta' indipendenza u ta' imparzjalita` li tradizzjonalment nassoċjawha mal-qrati.

Issa hawnhekk irrid nagħmel parentesi żgħira billi ngħid li mhux dejjem ikollna raġun nassoċjaw lill-qrati b'dan il-mod, imma tradizzjonalment dejjem hekk għamilna.

Jien wisq nibża' li d-direzzjoni li qed jieħu l-gvern biex jgħaddi ċerti funzjonijiet u dmirijiet li għandhom il-maġistrati lill-bordijiet, jiġifieri lil persuni maħtura politikament minnu, iddgħajjef anke r-rule of law ta' pajjiżna għax imbagħad ħafna drabi n-nies li jinħatru fuq dawn il-bordijiet ikunu jridu jobdu lill-political masters tagħhom u jkollhom ukoll konflitti ta' interess.

Mr Speaker, meta niġu għal artiklu 16 kif propost fi klawsola 10 nsibu li dan jgħid hekk:

"L-imħallfin u l-maġistrati ma jistgħux ikollhom ebda professjoni, negozju jew kummerċ jew li jkollhom kwalunkwe kariga oħra jew pożizzjoni, lanqas temporanja jew volontarja, ...",

Imbagħad hemm spjegat fejn dan ma jgħoddx.

Jien naħseb li dan l-artiklu jirrikjedi ċerta riflessjoni serja u qed jistabilixxi prinċipju importanti ħafna.

Ċertament il-prinċipji ta' trasparenza, t'akkontabbilta` u ta' dak kollu li jsir biex ikun jidher ċar li l-imħallfin u l-maġistrati huma imparzjali u li fil-qadi ta' dmirijiethom m'huma qed idaħħlu l-ebda interessi oħra li jistgħu jġibuhom f'konflitt meta jiġu biex jiddeċiedu huma importanti ħafna, pero` hawn wieħed irid jistaqsi jekk dak li qed jaħseb għalih dan l-abbozz ta' liġi jwassalx għal dan il-għan.

Mr Speaker, wieħed irid jirrikonoxxi - għalkemm forsi mhux kulħadd jieħu gost jammetti dan - li f'soċjeta` żgħira bħal tagħna, il-kuntatti personali, familjari u ta' ħbiberija bilfors ikunu ikbar minn dawk ta' soċjetajiet ta' pajjiżi oħra ikbar minna.

Fil-fatt jien mhux l-ewwel darba li semmejt il-punt f'dan il-Parlament li hawn soċjologi u antropologi li jgħidu li f'pajjiżi żgħar l-iktar rabtiet qawwija m'humiex ir-rabtiet istituzzjonali jew inkella r-rabtiet li joħorġu mill-qafas tal-liġi imma huma r-rabtiet personali u familjari, u dan jagħmilha diffiċli ħafna għall- inforzar tal-liġi, anke għal meta wieħed jiġi biex jaqta' s-sentenzi.

F'soċjetajiet żgħar, filwaqt li huwa faċli ħafna li ssib dawk li jissejħu "relazzjonijiet inċestużi" - u hawnhekk qed nirriferi biss għall-inċest li ssib fil-qasam tal-kummerċ, fil-qasam politiku u f'oqsma oħra fejn ikun hemm nies li jiġu minn xulxin - huwa iktar diffiċli li l-liġijiet ikunu japplikaw u jiġu inforzati għal kulħadd l-istess u li jkun jidher li l- qrati jkunu qed jaqtgħu s-sentenzi tagħhom b'imparzjalita` u b'ġustizzja.

Ħafna drabi f'soċjeta` żgħira ssib ukoll persuni li jilbsu ħafna kpiepel differenti.

Per eżempju, issib imħallfin u maġistrati li minbarra li jkunu fil-kariga ta' chairman f'xi organizzazzjoni partikolari, li tista' tkun sportiva jew ta' natura oħra, ikollhom ukoll interessi kummerċjali f'xi kumpannija jew negozju.

Madanakollu rridu nammettu li f'soċjetajiet żgħar mhux biss il-membri tal- ġudikatura jilbsu ħafna kpiepel differenti għax issib diversi individwi oħra li jkollhom multiple roles fis-soċjeta`, u hija sfida kbira għal soċjeta` żgħira biex tirregola dawn l-affarijiet.

Ċertament li dak li qiegħed jissuġġerixxi l-gvern m'huwiex serju, u nispjega għaliex, anke fuq il-bażi biss ta' dak li qiegħed jiġi suġġerit f'din l-emenda.

Hawnhekk il-gvern qiegħed jgħid li "l-imħallfin u l-maġistrati ma jista' jkollhom ebda professjoni, negozju jew kummerċ".

Imma allura n-nisa tagħhom jista' jkollhom professjoni, negozju jew kummerċ?

Qiegħed ngħid dan għax f'pajjiżi oħra - u rrid nagħmilha ċara li meta nikkwota eżempji minn pajjiżi oħra, nagħmel dan bl-ebda sens ta' inferjorita` jew ta' illużjoni li pajjiżi barranin irnexxielhom jirregolaw dawn l-affarijiet bis-serjeta` u rnexxielhom isolvu l-problemi ta' kunflitt ta' interess, ta' taħwid u ta' kompliċita` li anke nsibu hawn Malta - ferm ikbar minna, bħall-Istati Uniti, il-Ġermanja, ir-Renju Unit u l-Italja, minkejja li hemm kodiċi ta' etika li tirregola lil dawn l-affarijiet, minkejja li hemm liġijiet dwar kunflitti ta' interess, minkejja li hemm anke ombudsmen li jħarsu l- kunflitti ta' interess, jiġifieri minkejja li hemm qafas istituzzjonali sħiħ biex iħares lil dawn l-affarijiet, u mhux sempliċiment klawsola kif għandna f'din il-liġi, xorta jkun hemm min jipprova jgħawweġ u jħawwad.

Per eżempju dan l-aħħar qam il-każ serju ta' Christie Whitman, li tmexxi l- aġenzija tal-ħarsien ambjentali fl-Istati Uniti, fejn l-ombudsman qatagħha li din għandha kunflitt ta' interess peress li r-raġel tagħha, li jaħdem fil-qasam tal-petrokimika, ibbenefika minn deċiżjoni li ħadet hi meta qalet li l-polluter pay principle, għall-kumpannija ta' żewġha ma tapplikax, biex b'hekk iffrankatlu miljuni ta' liri.

L-ombudsman qatagħha li Christie Whitman għamlet ħażin, imma avolja lil dan ma qatgħulux rasu f'xi pjazza, dgħajfulu l-istruttura tiegħu u intbagħat jaħdem f'uffiċju ieħor fejn l- iktar li jista' jagħmel huwa xi rapport, jiġifieri ma jistax jigdem iktar bi snienu.

Qiegħed ngħid dan biex nuri li anke f'pajjiżi oħra li ħasbu biex jagħmlu liġijiet u istituzzjonijiet biex iħarsu l-kunflitt ta' interess, ukoll hemm min jipprova jgħaddi mix-xibka istituzzjonali li hemm.

Imma dak li qiegħed jagħmel il-gvern Malti, jien ngħid li huwa taparsi, huwa tad-daħk, għax li jgħid li l-imħallfin u l-maġistrati ma jistax ikollhom negozju jew kummerċ, imbagħad ma jgħid xejn dwar x'jista' jkollhom u ma jkollhom in-nisa jew l- irġiel tagħhom, ma jagħmilx sens.

Jew se nagħmlu xi ħaġa bis-serjeta` jew inkella naċċettaw il-fatt li qegħdin nilagħbu.

Hawn min jiżbogħ biċċa injama tri-ply bil-verniċ biex tidher qisha kawba.

U dan hu dak li qiegħed jagħmel il-Ministru Gatt b'din il-klawsola, qiegħed jiżbogħ bil-verniċ biċċa injama tri-ply u lilna jgħidilna kemm għandu kawba sabiħa.

Din m'hijiex injama tal-kawba, imma hija tri-ply li nafu li wara ftit riħ u ftit xemx, tinfaqa' u wieħed jista' jinfidha anke b'subgħajh.

Dan hu dak li se jiġri.

Mr Speaker, fir-rigward tar-regolamentazzjoni tal-kunflitt ta'interess f'pajjiżna, jien ngħid li jew nagħmlu l-affarijiet b'mod serju jew inkella ma nagħmlu xejn.

Minħabba ċ-ċokon ta' pajjiżna u minħabba l-fatt li hawn ħafna interessi fuq xulxin, huwa diffiċli ħafna li dan il-fattur jiġi regolamentat.

Hawn min jgħidl li jekk f'pajjiżna titħaddem sistema serja ta' kunflitt ta' interess, nispiċċaw mingħajr politiċi, maġistrati, imħallfin u persuni f'karigi pubbliċi.

Imma jekk se nagħmlu xi ħaġa , jien ngħid ejjew nagħmluha bis-serjeta` u mhux taparsi.

Jiena nisħaq li dak li qiegħed jagħmel il-gvern hawnhekk huwa taparsi.

Irrid nagħmilha ċara li naqbel ħafna mal-prinċipju tar-regolamentazzjoni tal-kunflitti ta' interess.

Nagħmilha ċara wkoll li jekk se nirregolaw il- kunflitti ta' interess, m'għandiex nillimitaw ruħna biss għal kodiċi ta' etika - kif qegħdin nagħmlu s'issa - li f'ħafna każijiet ilhom li ntesew.

Suppost li fis-settur pubbliku, kulħadd għandu kodiċi ta' etika, imma l- istess, dawn huma tri-ply bil-verniċ, u din l-istorja tat-tri-ply bil- verniċ qegħdin inkompluha fir-rigward tal-ġudikatura, l-imħallfin u l- maġistrati.

Fil-fehma tiegħi, dan l-artiklu fl-emendi li qiegħed iressaq il-gvern m'hu se jirranġa xejn.

In-nies tal-ġudikatura li bħalissa għandhom negozju u kummerċ, kulma jridu jagħmlu hu li jgħadduh fuq il-mara tagħhom.

Hemm minnhom li diġa' għamlu hekk, m'hemmx għalfejn nagħtihom parir jien minn hawn ġew, anzi pjuttost naħseb li jistgħu jagħtu parir lili.

Allura b'daqshekk x'se nkunu rranġajna?

Kollox sew, taparsi se nkunu qegħdin nadegwaw irwieħna ma' din il-klawsola, imma fir-realta` ma nkunu qegħdin nirranġaw assolutament xejn.

Nerġa' ngħid li għandna bżonn nitgħallmu minn pajjiżi oħra mhux għax għandu jkollna xi illużjoni li dawn solvew din il-kwestjoni, imma għaliex huma iktar esiġenti minna u ħafna drabi, fil-kwestjoni ta' kunflitti ta' interess isemmu l-interessi familjari, l-interess tat-tfal ta' ċerta eta` u l-interessi tan-nisa u ta' l-irġiel rispettivi tan-nies in kwestjoni.

Irrid nagħmilha ċara li jien ma naħsibx li huwa fl-interess tal-gvern Nazzjonalista li jirregola b'serjeta` il-kunflitt ta' interess, għax il- kunflitt ta' interess li għandna f'pajjiżna huwa rampanti.

Minn dak li naf jien, probabbli huwa iktar rampanti f'oqsma oħra tas-soċjeta` milli fil- ġudikatura.

Huwa tajjeb li wieħed jagħti eżempju bil-ġudikatura u jibda minnha, imma f'pajjiżna, jekk irridu nkunu serji, dawn is-sistemi u istituzzjonijiet iridu jidħlu f'ħafna oqsma differenti, għax nerġa' ngħid, il-każi ta' kunflitti ta' interess li hawn huma qawwija ħafna.

Sinċerament naħseb li m'huwiex fl-interess tal-partit Nazzjonalista fil-gvern li jaqta' u jdgħajjef lil dawn il-kunflitti ta' interess.

Per eżempju żgur li l-gvern Nazzjonalista m'għandux interess li jdgħajjef lill-ħafna kunflitti ta' interess ta' l-edituri li nsibu fil-media, fir- radjijiet, fl-istazzjonijiet tat-televiżjoni u fil-ġurnali.

Dawn suppost li huma referees ta' l-opinjoni pubblika, imma nsibu li jaqilgħu Lm5,000, Lm6,000 fis-sena bħala konsulenti tal-gvern.

Hemm imbagħad opinion writers oħrajn li għandhom diversi kuntratti mill-gvern, fejn min jaqla' Lm30 fis- siegħa u min jaqla' Lm40 fis-siegħa.

Dawn ukoll, meta jiktbu l- opinjonijiet tagħhom, jagħmluha ta' – għax kultant meta nuża ċerti kliem malajr ikun hawn min jonfoħhom, għalkemm xorta jkunu xierqa – ta' abbatini bl-inċensier, fejn jinċensaw dejjem lin-naħa tal-gvern u jippruvaw iwaddbu l-faħam jaħraq fuq il-partit Laburista.

L-istess bħall-edituri, fl-artikli li jiktbu ma jiddikjaraw kemm qegħdin jitħallsu mill-gvern.

L-istess fit-televiżjoni, insibu każi ċelebri ta' persuni li jieħdu eluf kbar ta' liri, jew minn sponsorships jew minn kuntratti diretti, u din ix- xibka tpoġġihom f'kunflitt ta' interess ma' l-opinjoni li jippruvaw jiffurmaw fil-pubbliku.

Fil-media nistudjaw li hemm dawk li jissejħu advertorials, jiġifieri kumpannija barranija tal-karozzi tħallas lil ġurnalist biex imur taparsi jagħmel test tal-karozza ġdida li tkun ħarġet fis-suq, biex dan min-naħa tiegħu jagħti pubbliċita` lil dik il-karozza.

Kieku fl-artikli li jikteb, dak il-ġurnalist ikollu d-diċenzja li jgħid li l-kumpannija li timmanifattura l-karozza li jkun qed jitkellem dwarha, ħallsitlu l-ispejjeż kollha biex imur jittestjaha, għallinqas il-qarrejja ta' l-artiklu tiegħu jindunaw li jkun advertorial.

Ħafna mill-opinion writers Maltin, anke dawk li jiktbu fil-ġurnali li jsejħu ruħhom indipendenti u dawk fil-PBS, huma advertorials, jiġifieri mħallsin biex jgħidulna li l-gvern huwa tajjeb u li l-oppożizzjoni Laburista hija ħażina.

Pero' dan qatt ma jiddikjarawh, u għalhekk jien ngħid li żgur m'huwiex fl-interess tal-gvern Nazzjonalista li jirregola bis- serjeta` lill-kunflitti ta' interess, aħseb u ara kemm se jirregola bis- serjeta` lill-imħallfin u lill-maġistrati.

Jeżistu bosta tipi oħra ta' kunflitti ta' interess.

Per eżempju l-avukat li jmexxi lill-MIC, iċ-ċentru ta' informazzjoni dwar Malta u l-Unjoni Ewropea, bħala avukat jagħmel xogħol ta' konsulenza għall-istess MIC.

Hemm imbagħad persuni li jmexxu istituzzjonijiet pubbliċi u jkunu involuti f'kumpanniji oħra, bħal per eżempju s-Sur Zammit li jkun imexxi l-ajruport internazzjonali ta' Malta, imexxi wkoll lill-MDC u huwa shareholder f'kumpannija bħall-MISCO, li konsekuttivament tieħu xogħol mill-ajruport u mill-MDC, minbarra li tagħmel l-opinion polls għall-partit Nazzjonalista.

U dan miskin min jaf kemm qiegħed jintalab iħallas eluf ta' liri al dawn l- opinion polls!

L-istess jista' jingħad fil-konfront ta' Joe Zahra, li jmexxi lill-Bank of Valletta u għandu x'jaqsam mal-MISCO, li tgħidx kemm tagħmel xogħol għall-Bank of Valletta.

Is-Sur John Grech, li jmexxi lill- Awtorita` Maltija tat-Turiżmu, ukoll għandu kumpannija li tagħmel xogħol ta' konsulenza, anke għal istituzzjonijiet pubbliċi.

Il-każ ta' kunflitt ta' interess li tkellimt dwaru fl-aġġornament tal- bieraħ huwa dak ta' Marin Hili, iċ-chairman tal-Malta Freeport, li għandu kull dritt ikollu interess personali li jmexxi port ieħor, f'Malta jew barra minn Malta.

Imma dak li qiegħed jipprova jirregola l-gvern fir- rigward tal-maġistrati u l-imħallfin, biex ma jkunx hemm kunflitt ta' interess bejn l-interessi privati kummerċjali tagħhom u l-uffiċju pubbliku li jokkupaw, m'għandux jgħodd għalihom biss.

Nerġa' ngħid li l-mod ta' kif qiegħed jaġixxi dan il-gvern huma mod taparsi.

Qegħdin ngħid u li min jokkupa ċerti karigi m'għandux ikollu interess, imma persuni oħra jistgħu jkollhom li jridu.

Jien naqbel li nidħlu għall-isfida diffiċli li nirregolaw il-kunflitti ta' interess, kemm fil-ġudikatura kif ukoll fil-bqija tas-settur pubbliku ta' pajjiżna.

Irridu nkunu realistiċi, irridu ngħidu b'sinċerita` li aħna konxji tal-problemi kbar li hemm, mhux nidħku b'xulxin u ngħidu li qegħdin nieħdu passi biex nirregolaw l-affarijiet, billi taparsi noħorġu kodiċi ta' etika, taparsi nagħmlu bidla fil-liġi biex nagħtu l-impressjoni li qegħdin nieħdu ħsieb biex nirregolaw il-kunflitt ta' interess, u fis-sustanza ma nkunu qegħdin nagħmlu xejn.

Anzi jien ngħid li nkunu qegħdin nagħmlu agħar, għax ikun aħjar kieku ma nirregolaw xejn u ngħidu li m'aħna qegħdin nagħmlu xejn, milli nagħtu l-impressjoni li qegħdin nagħmlu xi ħaġa, għax dak ikun ingann doppju.

Biex inserrħu ras in-nies, ma nistgħux ngħidulhom li deħlin għas-serjeta`, se nagħmlu l-affarijiet bix-xieraq u kif suppost, meta fir-realta` ma nkunu qegħdin nagħmlu xejn minn dan.

Jekk irridu nirregolaw il-kunflitt ta' interess fir-rigward ta' l-imħallfin u l-maġistrati u fir-rigward ta' oqsma oħra, irridu nieħdu passi ħafna iktar serji minn dak li qiegħed jiġi propost hawnhekk.

Nerġa' ngħid li minkejja l-problemi, id-diffikultajiet u l-limitazzjonijiet kollha li jeżistu, hemm x'wieħed jista' jagħmel.

U aktar ma ndumu ma nagħmlu xi ħaġa bis-serjeta`, fil-fehma tiegħi aktar inkun qegħdin inmarrdu lil din is- soċjeta`, aktar inkunu qegħdin nagħtu lok biex jinħolqu problemi ta' korruzzjoni, biex tinħoloq xibka ta' nies li fil-kariga li jkunu qegħdin jokkupaw, iktar milli jaraw li l-affarijiet isiru kif suppost, jaraw li jsiru skond il-konvenjenza, aktar noħolqu mentalita` li r-regoli qegħdin hemm biex induru magħhom u noħolqu ħafna strutturi, istituzzjonijiet u paraventi biex warajhom naħbu aktar taħwid u korruzzjoni.

Fil-fehma tiegħi, iktar ma ndumu ma nieħdu l-passi serji, aktar se nmarrdu lill-istituzzjonijiet pubbliċi f'din is-soċjeta` u lis-soċjeta` innifisha, għax il-costs tal-kunflitti ta' interess, tat-taħwid u tal-korruzzjoni m'humiex biss kwestjoni ta' moralita` pubblika, imma fil-fehma tiegħi huma wkoll kwestjoni ta' demokrazija, ta' ekonomija u ta' żvilupp ekonomiku, għax xi ħadd irid iġorrhom.

Ħafna drabi jispiċċaw iġorruhom it-taxpayers, li diġa' jkunu magħfusin bl-ispejjeż għax bit-taxxi tagħhom ikunu qegħdin iħallsu għall-istituzzjonijiet pubbliċi tal-pajjiż, imbagħad jispiċċaw iħallsu wkoll għat-taħwid li jiġi minn kunflitti ċari ta' interess li jeżistu fis-soċjeta` u li ma jħallux lill-istituzzjonijiet jaħdmu bis- serjeta` u kif suppost, kemm jekk fil-qrati kif ukoll jekk f'oqsma oħra.

M'hijiex l-ewwel darba li l-oppożizzjoni tat ideat dwar kif il-kunflitti ta' interess jistgħu jiġu mħarsa, anke fil-każ ta' l-imħallfin u l- maġistrati, billi jkun hemm sistemi ta' kif dawn jirreġistraw u jirregolaw l-interessi tagħhom u tal-familji tagħhom.

Fil-fatt aħna ssuġġerejna li jkun hemm register of interest, li għalih ikun hemm aċċess pubbliku, jiġifieri aħna m'għandna assolutament xejn kontra l-ħolqien ta' sistemi ta' trasparenza u ta' akkontabilita`, pero' l-importanti hu li dawn ikunu serji u ma jsirux sempliċiment biex tingħata l-impressjoni li qiegħda ssir ħidma biex taparsi tiddaħħal is-serjeta` f'dan il-kamp.

Artiklu 16 kif propost fi klawsola 10 ma jitkellimx biss dwar kwestjoni ta' negozju u kummerċ, imma tgħid ukoll "jew li jkollhom kwalunkwe kariga oħra jew pożizzjoni, lanqas temporanja jew volontarja".

Jien naħseb li dan għandu jiġi diskuss ukoll.

Nifhem li wieħed irid jittratta bis-serjetà l- argument min-naħa tal-leġislatur ta' meta persuna, li xogħolha hu li tisma' l-kawżi u fl-istess nifs trid tara li l-proċeduri jimxu b'effiċjenza, li n- nies ma jdumux ħafna jistennew biex tinqata' l-kawża tagħhom, ikollha tagħmel żmien barra minn Malta fuq impenji sportivi jew ta' natura oħra.

Wieħed irid jagħti kas dan l-argument għax ma tistax minn naħa waħda tgħid li trid hekk u min-naħa l-oħra trid xi ħaġa bil-maqlub.

Wieħed irid jikkonsidra l-pożizzjoni ta' dawk li diġà jokkupaw dawn il-karigi.

Mil-lum 'il quddiem min se jinħatar ġudikant irid ikun mgħarraf minn qabel li mhux se jkun jista' jokkupa karigi bħal dawk.

Jiġifieri min se jidħol għall-kariga jaf li għandu dik il-constraint u qed jagħmilha b'għajnejh miftuħa, waqt li wieħed jara kif jirregola dawk li diġà jokkupaw dawn il- karigi għax naħseb li hemm argument li wieħed irid jagħti kasu.

Staqsu lil min imur fil-kuridur jistenna u jgħidulu li l-ġudikant ma marx jew kellhom jitħassru l-kawżi għal xi raġuni jew oħra.

Wieħed irid jagħti kas dawn l- affarijiet bis-serjetà.

Nistqarr li ma kontx hawnhekk u ma smajtx l-ispjega tal-ministru dwar jekk din il-klawsola tfissirx ukoll li l-imħallfin u l-maġistrati ma jistgħux jaħdmu fl-università.

Ma nafx jekk sarx dan il-punt.

Wieħed jista' jargumenta naħa jew oħra fuq dan ukoll.

Hemm pajjiżi fejn jitħallew jgħallmu fl-università, hemm pajjiżi oħra fejn ma jitħallewx u hemm min jargumenta li l-fatt li jgħallmu fl-università u juru li għandhom ċerta linja ta' ħsieb u ta' filosofija tista' twasslek biex tikkonkludi x'inhi s- sentencing policy jew il-mod kif jirraġunaw u jaħsbu.

U għalhekk, jekk wieħed isir avukat u jidher quddiemhom ikollu ċertu vantaġġ għax jista' jressaq il-każi b'mod li jkun jaf kif jaħsibha l-ġudikant ta' quddiemu.

Jien naħseb li jekk avukat jagħmel xogħlu sew m'hemmx għalfejn li l- ġudikant ikun jgħallem l-università biex jinduna kif jaħsibha u x'sentencing policy għandu.

Biżżejjed jara r-records u kif ikun qata' s- sentenzi fil-kawżi li sema' qabel biex jiġbed dik il-linja.

Naħseb li wieħed mill-metodi li jista' jintuża huwa li fil-kunsill għall- amministrazzjoni tal-ġustizzja jkun hemm xi sotto-kumitat li joħroġ bi proposti serji kif se nirregolaw dawn l-affarijiet li jissemmew f'din il- klawsola, kemm il-konflitt ta' interess kummerċjali, ta' professjoni jew kwalunkwe kariga oħra.

Sur President, qed ngħid dan mhux bħala skuża biex intawlu.

Jien wieħed minn dawk li jien allerġiku li tagħmel kumitat biex taparsi għamilt xi ħaġa, anzi ħafna drabi bħala skuża biex ma tagħmel xejn.

Imma tajjeb li nużaw struttura li diġà teżisti biex nibdew nagħmlu xi ħaġa bis-serjetà.

Sinċerament jien nippreferi li nkunu mxejna 'l quddiem millimetru imma jkun millimetru ta' veru u mhux nagħtu l-impressjoni li tlaqna niġru kilometru u fil-fatt il-kilometru nkunu ġrejnieh biss bil-kliem fuq il-karta, f'abbozz ta' liġi li ma jkun ifisser xejn.

Nippreferi li nkunu għamilna millimetru ta' veru biex nipprovaw niffaċċjaw dawn l-isfidi kbar kif nirregolaw dawn l- affarijiet li ssemmi din il-klawsola.

Nerġa' ngħid ejja nagħmlu l-affarijiet bis-serjetà u mhux taparsi kemm fil- qasam tal-ġudikatura kif ukoll fl-oqsma l-oħra tal-pajjiż.

Jekk nagħmluhom b'mod taparsi jkun aħjar li ma nagħmlu xejn mill-ewwel għax inkunu qed nagħtu l-illużjoni perikoluża li taparsi qegħdin nirregolaw dawn l- affarijiet, mentri fil-fatt inkunu ħloqna paraventu ieħor u ma nkunux dħalna bis-serjetà biex nirregolaw dawk l-affarijiet.

Fl-istess ħin nawgura li l-affarijiet li hawn maħsuba f'dan l-abbozz ta' liġi li qegħdin hemm biex jagħmlu l-qorti aktar effiċjenti u taħdem aħjar, veru jwasslu għal dawk ir-riżultati.

S'intendi għandna nkejlu bir- riżultati u mhux bl-intenzjonijiet.

Fl-istess ħin irridu nħarsu t-tliet prinċipji li semmejt fil-bidu.

L-ewwelnett li l-ġustizzja tkun affordable, li n-nies jifilħu jħallsu u ma jiddependux fuq l-income tagħhom jekk imorrux il-qorti jew le, li kemm jista' jkun is-sistema tal-ġustizzja tidher li hija imparzjali, serja u li taqta' l-każi fuq il-bażi tal- liġijiet u tal-kawżi li jkun hemm u mhux għax ikun hemm xi ġudikant li jkollu xi interessi oħra, u allura dik trid tiġi regolata.

U t-tielet prinċipju li rridu nħarsu huwa li l-qrati kemm jista' jkun jaħdmu bl- effiċjenza meħtieġa.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Grazzi, Mr Speaker.

Dan l-abbozz ta' liġi li huwa ntiż sabiex jipprova jiffaċilita kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal- proċedura ġewwa l-qrati jagħtina l-opportunità sabiex nitkellmu dwar problemi li llum saru speċi ta' fossil fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Dan l-abbozz jagħtina wkoll l-opportunità niftħu tieqa fuq l-istat attwali tat-tmexxija ta' l-amministrazzjoni tal-ġustizzja, b'mod partikolari b'riferenza għall-qrati.

Naturalment meta wieħed jitkellem dwar il-liġi irid jagħmel distinzjoni għaliex il-liġi fiha dik il-parti li nsejħulha l- parti sostantiva u hemm il-parti proċedurali.

Dawn huma affarijiet li wieħed jitgħallimhom meta jkun student tal-liġi fl-università u mbagħad jibda jmisshom b'idejh meta jkun qed jipprattika l-qorti.

Meta nitkellmu dwar is-sustanza tal-liġi nitkellmu dwar il-liġijiet fihom infushom li jirregolaw il-ħajja ċivili u l-ħajja privata tagħna, jiġifieri l-Kodiċi Ċivili, għandna l-Kodiċi Kriminali li huwa ħolqa oħra fil-liġi sostantiva, u għandna l-Kostituzzjoni.

Però mbagħad hemm il-parti proċedurali li huwa l-vejikolu li fuqu titħaddem il-liġi sostantiva.

Jekk inti għandek il-vejikolu tajjeb, il-proċedura effiċjenti allura l-liġi sostantiva timxi smoothly u mingħajr problema ta' xejn.

Min-naħa l-oħra jekk il-proċedura mhix tajba jew teħtieġ li tiġi aġġornata allura l- vejikolu li fuqu jimxi d-dritt sostantiv isib il-problemi, qisha karozza li miexja fi triq mimlija ħofor, u taqa' daqqa 'l hawn u daqqa 'l hemm, jew il- vejikolu nnifsu ma jkunx b'saħħtu biżżejjed u jkollok drive ftit diffiċli.

Il-bieraħ kont qed nisma' lill-Ministru Austin Gatt jgħid li għalkemm huwa ministru tal-ġustizzja u għandu r-responsabbiltajiet tiegħu però mbagħad f'dak li għandu x'jaqsam mat-tħaddim ta' l-amministrazzjoni tal-ġustizzja jrid jerfa' r-responsabbiltajiet ħaddieħor.

Il-ministru għandu raġun jgħid hekk.

Ngħiduha kif inhi, meta l-ministru għamel dak il-kumment ma kienx qed jenunzja xi prinċipju ġdid jew xi ħaġa li qed iwettaqha hu.

Qed ngħid dan mhux b'sens ta' kritika għax wara kollox qed naqbeż għalih mill-punto di vista ta' responsabbiltà, imma dejjem hekk kienet is-sitwazzjoni.

Minħabba li mis-separazzjoni tal-poteri toħroġ l-indipendenza tal- ġudikatura bħala mezz ta' kontroll u ta' superviżjoni fuq l-operat ta' dan il-parlament, tal-leġislatura, u l-operat ta' l-eżekuttiv, tal-gvern, allura nistgħu ngħidu li l-ministru tal-ġustizzja huwa ministru xi ftit jew wisq anomalu.

Ministru tax-xogħlijiet pubbliċi jista' jiddeffes bil-libertà għax huwa responsabbli għat-tħaddim tal-ministeru tiegħu.

Qed insemmi l-ministeru tax-xogħlijiet pubbliċi għax kumbinazzjoni maġenbi kien hawn il-perit Charles Buhagiar.

Però ministeri oħrajn, bħalma huwa l-ministeru ta' l- intern ukoll għandu mano libera li jindaħal, jiġiferi jgħid li, per eżempju, id-direzzjoni tal-korp tal-pulizija jridha tali mod.

Il-ministeri kollha qegħdin hekk ħlief il-ministeru tal-ġustizzja għax dan għandu limitu safejn jista' jasal.

Għandu mano libera f'dak li għandu x'jaqsam ma' l- amministrazzjoni tal-qorti, mhux fis-sens ta' ġestjoni tal-kawżi as such, imma l-istaff tal-qorti, it-tagħmir tal-qorti, promozzjonijiet, transfers, re-deployment eċċ. Però f'dak li għandu x'jaqsam ma' deċiżjonijiet ta' qrati jiddeċiedu l-imħallfin.

Il-mod kif il-qorti taqta' kawża partikolari m'huwiex xogħol il-ministru tal-ġustizzja, imma huwa xogħol l-imħallfin, kif inhu wkoll il-mod kif jiġġestixxu l-kawżi.

U hemmhekk il-ministri tal-ġustizzja kollha, inkluż jien li kont ministru, tread with caution ħalli ma jmorrux jiġu akkużati minn min ikun interessat li qed jindaħlu fl-indipendenza tal-ġudikatura.

Il-kwestjoni ta' l-indipendenza tal-ġudikatura forsi ġiet imġebbda b'mod esaġerat tul iż-żmien minħabba kontesti storiċi jew minħabba ħaġa jew oħra, però din kienet saret qisha Madonna fil-bozza li ma tistax tmissha għax taħraq u tiġi akkużat li qed tmiss l-indipendenza tal-ġudikatura.

Allura l- gvernijiet u diversi ministri Nazzjonalisti u Laburisti tant saru sensittivi għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-amministrazzjoni tal- ġudikatura - forsi by mistake aktar inkunu moħħna li ma nurtawx lill- ġudikatura milli nurtaw il-prinċipju ta' l-indipendenza tal-ġudikatura, ħalli nagħmel distinzjoni - li spiċċaw jikkonfondu ż-żewġ nozzjonijiet u tefgħuhom f'keffa waħda.

Allura meta tiġi biex tirregola jew tappella jew tmiss il-ġudikatura tkun qisek qed tmiss il-prinċipju ta' l-indipendenza tal-ġudikatura.

Għalhekk, apparti li l-operat tal-ministru tal-ġustizzja huwa ristrett f'dak li għandu x'jaqsam mal-ġudikatura mil-liġi nnifisha u mill- Kostituzzjoni, huwa ristrett ukoll mill-mod kif żvolġiet il-prattika jew kif ħallejnieha tiżvolġi matul is-snin.

Allura hemm dawn it-tensjonijiet bejn l-apparat ministerjali u l-apparat ġuridiku.

Where does the buck stop?

Kif kont ngħid jien f'dan il-parlament bħala ministru tal-ġustizzja, fl- amministrazzjoni tal-ġustizzja hemm ħafna stakeholders, fosthom il- ministru, l-imħallfin u l-maġistrati.

Jien ma ngħidx il-ġudikatura, imma ngħid il-maġistrati u l-imħallfin, għax l-interessi ta' l-imħallfin mhux neċessarjament dejjem ikunu l-istess bħal tal-maġistrati.

Il-maġistrati għandhom alla għalihom - biex nuża din l-espressjoni - l-imħallfin għandhom alla għalihom, il-ministru tal-ġustizzja għandu alla għalih, id-direttur ġenerali tal-qorti għandu alla għalih, l-istaff tal-qorti għandhom alla għalihom ukoll.

Kulħadd għandu t-territorju tiegħu, però dawn it- territorji ma tistax tħallihom distakkati, trid tarahom bħala shareholders fl-infrastruttura tal-ġustizzja.

Sur President, jien inħobb inġib l-eżempju taż-żwieġ.

Jekk fiż-żwieġ għandek żewġ partners leali lejn xulxin se jkollok żwieġ b'saħħtu.

Jekk wieħed mill-partners se joqgħod jilgħab ta' l-ors iż-żwieġ se jitkisser.

L- istess jiġri f'kumpannija kummerċjali fejn għandek diversi shareholders jew tnejn.

Jekk wieħed se joqgħod jaħdem lill-ieħor u ma jiddikjarax id- dividends kif suppost u joqgħod jieħu l-flus minn hawn u minn hemm, allura dik il-kumpannija destinata li tkun moribonda.

L-istess fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja; jekk ikollok imqar komponent wieħed li m'huwiex ikun leali lejn l-istakeholders l-oħrajn kollha, allura se jkollok amministrazzjoni tal-ġustizzja li hija dgħajfa.

Sur President, matul dawn l-aħħar erba' snin jien segwejt l-operat tal- Ministru Austin Gatt u jkolli ngħid li Allaħares aħna għamilna l-affarijiet li għamel hu jew li għandu pjan li jagħmel.

Jien m'iniex qed ngħid li dak li qed jagħmel hu huwa ħażin u lanqas qed ngħid li huwa tajjeb.

Tkellimna fuq tariffi u affarijiet oħrajn li huma soġġetti għall-kritika.

Imma Allaħares aħna ħadna ċerta attitudni robusta lejn il-ġudikatura kif ħa l- Ministru Austin Gatt.

Tifhmunix ħażin, m'iniex qed ngħid li kienet ħażina.

Qed insemmi lill-Ministru Austin Gatt għax kieku kien hemm xi kollega tiegħu bħala ministru min-naħa tal-gvern forsi ma kienx jagħmel l-istess affarijiet.

Jien niftakar li fit-tmin xhur li kont ministru tal-ġustizzja jien u meta kien hemm l-Onor.

Charles Mangion qabli konna qisna taħt assedju mill- ġurnali suppost indipendenti li għadu kemm semma l-abbli kollega tiegħi, l- Onor. Evarist Bartolo.

Niftakar li kienu jagħmlu editorjali bħal "You've got to master the master?", kienu jgħidu li l-qorti jinsab fi stat diżastruż u konna nieħdu l-impressjoni li qegħdin taħt assedju.

Ħalliha li malli morna lura fl-oppożizzjoni fl-indirizz tiegħu fl-ewwel sena forensika l-ex-Prim Imħallef Joe Said Pullicino faħħar il-konsultazzjoni wiesgħa li kien hemm bejn il-gvern ta' dak iż-żmien u l-ġudikatura.

Però jien ngħid li Allaħares aħna għamilna dak li qed jagħmel il-Ministru Austin Gatt għax kieku l-qorti kienet tkun on permanent strike.

Il-Kamra ta' l-Avukat hija the mother of all battles, u minħabba l- kwestjoni tat-tariffi, il-qorti tinsab magħluqa.

Kieku kulħadd ħareġ jiġri 'l barra minn hemmhekk u saru protesti, ittri, talbiet għar-riżenji u ġenn sħiħ.

Imma taħt dan il-gvern ma jsir xejn.

Il-qorti qisha t-tarzna tal- partit Nazzjonalista, imma xorta jgorru, u jien nista' ngħid li jgħaddi ħafna diskors minn għala widnejja, pero' imbagħad, let's make a damage limitation exercise, kemm jista' jkun ma nimbarazzawhx lill-gvern, speċjalment fuq il-ġurnali.

Mr Speaker, huwa fatt magħruf li t-tariffi għolew.

Il-Ministru jħobb jgħid li għal xi nies naqsu, imma għalkemm dan huwa minnu, għal oħrajn għolew.

L- iktar li tippreokkupani hija l-Prim'Awla, jiġifieri l-kompetenza skond il- valur minn Lm5,000 'il fuq, fejn it-tariffi għolew b'mod selvaġġ meta pparagunati ma' kif kienu taħt gvern Laburista.

Hawnhekk m'iniex qiegħed nitkellem għall-gallarija, biex nitfa` t-tajn lill-gvern.

Naħseb li anke l- Ministru jammetti l-fatt li l-kawżi fil-Prim'Awla għolew sostanzjalment minħabba l-ispejjeż tal-preżentata u minħabba r-reġistru fih innifsu.

Minbarra l-kawżi ad valorem, l-ikbar preokkupazzjoni li għandi hija fir- rigward tal-kawżi dikjaratorji.

Kawża dikjaratorja m'hijiex intaxxata fuq il-valur, hija kawża bħal per eżempju meta xi ħadd jidħol f'għalqa tiegħi u jiddikjara li hija tiegħu, u jien nagħmel kawża biex niddikjara li dik l- għalqa hija tiegħi u nkeċċih 'il barra minn hemm.

Għal din it-tip ta' kawża, fejn qabel, id-dritt tal-preżentata kien ta' madwar Lm5, illum tela' għal Lm56 b'żewġ notifiki.

Hawnhekk m'iniex se nidħol fil-figuri, għax f'dan il-parlament tkellimna ad nauseam dwar figuri, pero' irrid ngħid li b'kollox, l-ispiża għal din it-tip ta' kawża telgħet minn Lm50 għal madwar Lm306.

Dan minbarra l-ispejjeż ta' l-avukat, li ovvjament irid jitħallas.

Allura b'kollox, kawża bħal din tiġi tiswa madwar Lm400, li għall-ħaddiem ordinarji, hija l-paga ta' xahar sħiħ.

Hemm imbagħad kawżi li huma ftit iktar serji minn oħrajn.

Jien naqbel mal- prinċipju li l-kawżi għandhom jogħlew, speċjalment fejn jista' jkun hemm abbuż, bħal per eżempju f'kawżi ta' ritrattazzjoni, jiġifieri kawża li ġiet deċiża mingħajr ma l-persuna li ġiet ikkundannata kienet qatt ġiet notifikata.

Dik il-persuna li tkun sofriet dan il-preġudizzju għandha d- dritt li tagħmel ritrattazzjoni, jiġifieri tiftaħ kawża biex il-kawża terġa' tinstema' mill-ġdid, mhux tibqa' bis-sentenza li tkun ingħatat meta ma kellhiex l-opportunita` li tiddefendi ruħha.

Biex persuna tiftaħ kawża ta' dan it-tip, trid tagħmel ċitazzjoni ta' ritrattazzjoni, jiġifieri ċitazzjoni biex twaqqaf l-eżekuzzjoni tas-sentenza, filwaqt li tagħmel ukoll rikors biex twaqqaf l-eżekuzzjoni tas-sentenza.

Dan irid isir għax sakemm il-kawża ta' ritrattazzjoni tinqata`, min ikun rebaħ il-kawża l- ħażina jista' jkompli għaddej bl-eżekuzzjoni tas-sentenza li jkun rebaħ.

Allura jagħmel sens li dik is-sentenza tieqaf sakemm tiġi deċiża l-kawża ta' ritrattazzjoni, li hija l-kawża prinċipali.

Minħabba ż-żieda fit-tariffi, fil-Prim'Awla, wieħed irid iħallas Lm306 biex jagħmel kawża ta' ritrattazzjoni, flimkien ma' Lm306 oħra biex iwaqqaf l- eżekuzzjoni tas-sentenza, u madwar Lm10 biex jippreżenta rikors, li jsir peress li jiċċaqlaq iktar malajr minn kawża, biex jiġbed l-attenzjoni tal- qorti u jilqa' proviżorjalment sakemm tiġi deċiża l-kawża li definittivament twaqqaf l-eżekuzzjoni tas-sentenza.

Allura t-taxpayer, iċ- ċittadin li jirrikorri għal din il-forma ta' rimedju, jispiċċa jħallas mhux inqas minn Lm700 għal kawża li wara kollox forsi jkun ġie kkundannat li jħallas Lm1,000, jiġifieri kważi kważi, iz-zalza ssir iktar għolja mill- ħuta.

Jien nemmen li dawn huma affarijiet li meta l-Ministru kien qiegħed jirrevedi t-tariffi, forsi ma kienx qiegħed jarahom.

Jibqa' l-fatt li l- abbużi jeżistu wkoll, u allura jien nemmen li fejn jista' jkun hemm abbużi, ikun aħjar li jogħlew ftit it-tariffi, pero' f'dawn iċ-ċirkostanzi partikolari ta' ritrattazzjoni, almenu l-kawża li twaqqaf l-eżekuzzjoni tas- sentenza għandha tispiċċa, għax hija żejda, qiegħda hemm għalxejn, u jibqa' r-rikors biss.

Allura, minflok il-kawża tiġi tiswa Lm700, almenu tiġi tiswa Lm306, li sa ċertu punt tkun manageable, avolja mhux għal kulħadd, imma almenu ma tkunx inaċċessibbli.

Rigward is-small claims tribunal, jien nemmen li sar żball meta kien hemm iż-żieda fit-tariffi u t-tibdil fil-kompetenzi tal-qorti.

Ir-raġuni hija li meta l-Ministru għamel ir-riforma fit-tariffi, din kien wettaqha għall- ħabta ta' Ottubru 2000, jew ftit qabel.

Din kellha tkun, sa fejn naf jien, parti minn riforma ġenerali li tolqot ukoll il-kompetenzi tal-qrati.

Li ġara kien li meta l-Ministru żied it-tariffi, ma bidilx il-kompetenzi fl- istess żmien.

Fil-fatt, l-ewwel kien hemm iż-żieda fit-tariffi, imbagħad madwar seba' xhur wara, inbidlu l-kompetenzi tal-qrati, jekk is-small claims tribunal għadu qiegħed jisma' kawżi li l-valur tagħhom ma jeċċedix il-Lm250, il-kompetenza tagħhom żdiedet għal Lm1,500 madwar seba' xhur wara li kienu għolew it-tariffi.

Ġara li għal seba' xhur sħaħ, il-kawżi li l- valur tagħhom ma kienx jeċċedi l-Lm1,500, jiġifieri dawk li llum waqgħu taħt it-tribunal għat-talbiet iż-żgħar, kellhom bilfors jiġu ppreżentati quddiem il-Qorti tal-Maġistrati, għax il-kompetenza kienet għadha ma nbidlitx, u għal seba' xhur sħaħ kellha titħallas reġistrazzjoni biz-zalza għal kawżi li ftit xhur wara bdew jinstemgħu quddiem it-tribunal għat- talbiet iż-żgħar u ma bdewx jiġu jiswew iktar minn Lm20.

Kieku ż-żieda fit-tariffi u l-bidla fil-kompetenzi tal-qrati saru fl-istess ġurnata jew fl-istess xahar, kollox kien jidħol kexxun u dawk il-kawżi li l- valur tagħhom ma kienx jeċċedi l-Lm1,500, kienu jiġu jiswew Lm16 tar- reġistru tas-small claims tribunal.

Pero' jibqa' l-fatt li l-faxx ta' kawżi ta' bejn Lm250 u Lm1,500, għal seba' xhur sħaħ baqgħu jħallsu t- tariffa tal-Qorti tal-Maġistrati biż-żieda.

Jien naħseb li dan kien inġust meta llum dawn ġew jiswew Lm20 biss.

Għalhekk nissuġġerixxi li peress li ż-żieda fit-tariffi u l-bdil fil- kompetenza tal-qrati, suppost li kienu intiżi taħt riforma waħda, dawk il- persuni li kellhom jippreżentaw il-kawżi tagħhom quddiem il-Qorti tal- Maġistrati, għax ma laħqux il-bdil fil-kompetenza, jiġu refunded.

Hawnhekk m'aħniex qegħdin nitkellmu dwar numru kbir ta' kawżi, imma dwar dawk il- kawżi ta' bejn Lm250 u Lm1,000, li kellhom bilfors jiġu ppreżentati quddiem il-Qorti tal-Maġistrati, għax il-Ministru ma kienx għadu laħaq bidel il- kompetenza tal-qrati, u għalhekk għalihom kellhom jitħallsu t-tariffi tal- Qrati tal-Maġistrati, u biż-żieda.

Għalhekk jien ngħid li għandu jingħata refund lil dawk iċ-ċittadini li ppreżentaw il-kawżi tagħhom bejn iż-żieda fit-tariffi u l-bdil fil-kompetenza tal-qrati.

Sur President, smajt li fil-Qorti ta' l-Appell hemm bottleneck serju, il- kawżi jidher li staġnaw, ma jistgħux jiċċaqilqu, fis-sens li issa hemm ħafna iktar kawżi pendenti milli qatt kien hemm qabel.

Ngħiduha kif inhi, fir-rigward tal-Qorti ta' l-Appell, being the highest court, il-Ministru jista' jgħid li l-kawżi naqsu, imma aħna ngħidu li naqsu minħabba t-tariffi mhux minħabba l-effiċjenza.

Pero', jekk iktar kawżi li jinqatgħu fil- Prim'Awla se jiġu appellati, se jkun hemm ħafna kawżi pendenti quddiem il- Qorti ta' l-Appell, u allura nkunu qegħdin infallu xorta waħda, għax se jibqgħu pendenti ad nauseam u l-problema tkun qiegħda tiġi spustjata mill- Prim'Awla għall-Qorti ta' l-Appell.

Jien naf ukoll li parti mill-problema setgħet ġiet ikkawżata wkoll mill- bdil li sar riċentement fil-ġerarkija ta' l-imħallfin, fejn il- Prim'Imħallef Said Pullicino irtira u minfloku laħaq il-Prim'Imħallef Noel Arrigo.

Sakemm il-Prim'Imħallef il-ġdid jieħu over tas-sitwazzjoni, jista' jinqala' każ fejn ikollu jiddiferixxi eċċ. Pero' jien naħseb li għandna nbiddlu l-mod...

(Interruzzjonijiet) Jiena se nagħmel suġġeriment, issa jew hemm bżonn liġi biex isir jew inkella jaraw l-imħallfin kif se jipprattikawha.

Jien naħseb Ii jekk wieħed iħares lejn l-istorja jara li l- Prim'Imħallfin li ġew nominati matul dawn l-aħħar 20 sena, kollha ġew magħżula mill-Prim'Awla.

Fi żmien missieri kien hemm il-Prim'Imħallef Cremona, warajh kien hemm Carmelo Schembri, imbagħad kien hemm Harding, Mifsud Bonnici, Said Pullicino u issa Noel Arrigo.

Dawn kollha ħarġu mill- qrati ċivili.

Għal xi raġuni jew oħra, il-ministri tal-ġustizzja dejjem għamlu din il-preferenza.

Il-kwestjoni hi li dawn lanqas biss intagħżlu minn fost iż-żewġ imħallfin tal-Qorti ta' l-Appell li kienu on the wings, ħlief forsi għal Carmelo Schembri.

Allura li qed jiġri hu li minħabba li l-ministri tal-ġustizzja kollha jagħżlu lill-imħallfin mill-Prim'Awla, qiegħda tinħoloq problema li qiegħda tiġi ripetuta kontinwament.

Il-vantaġġ li wieħed jagħżel imħallef from the wings mill-Qorti ta' l-Appell - u dan ngħidu bl-ebda nuqqas ta' rispett lejn ħadd - huwa li jkun hemm ċerta kontinwita` għax dak l-imħallef ikun diġa' qiegħed fil-Qorti ta' l-Appell.

Ma jfissirx li l-imħallef li jintagħżel ikun l-aqwa alternattiva għal dak li jkun se jirtira, pero' jiggarantixxi ċerta kontinwita` għax il-kawżi jkun diġa' qiegħed jismagħhom.

Kif għedt, ġaladarba tul dawn l-aħħar 20 sena, il-Prim'Imħallfin dejjem intagħġlu minn barra l-Qorti ta' l-Appell, qegħdin jinqalgħu ċerti problemi fejn l-imħallef li jiġi nominat madwar tliet xhur qabel jirtira l- Prim'Imħallef, irid jagħmel arranġamenti biex jeħles mill-kawżi li jkun qiegħed jisma' fil-Prim'Awla u jara lil min se jgħaddihom – imma għal dan jaħsiblu l-ministru li jaħtar imħallef ieħor – imbagħad irid il-ħin, li ma jkollux, biex jieħu over, bħala President tal-Qorti, tal-kawżi Ii hemm pendenti fil-Qorti ta' l-Appell.

Kawża ta' dan, jintilef ħafna żmien għax xi sentenzi li l-imħallef li jkun intagħżel mill-Prim'Awla jkun diġa' ta, jiġu appellati, imorru quddiem il-Qorti ta' l-Appell, u jerġgħu jispiċċaw quddiemu.

Dawn huma sitwazzjonijiet li aħna mmissu b'idejna ta' kuljum, fejn imbagħad ikollha issir surroga għax il-Prim'Imħallef ma jistax jisma' kawża li jkun diġa' esprima ruħu fuqha, bil-konsegwenza li tintilef madwar sena.

Is-suġġeriment tiegħi huwa li jekk se nkomplu naħtru Prim'Imħallfin mill- Prim'Awla u mhux minn fost l-imħallfin li jkunu on the wings fil-Qorti ta' l-Appell - aħna nkunu nafu minn snin qabel meta l-Prim'Imħallef ikun se jirtira – ta' l-inqas il-Prim'Imħallef il-ġdid għandu jiġi nominat minn sena qabel, jitlaq il-Prim'Awla u ovvjament jinħatar imħallef ieħor biex jeħodlu xogħlu, anke għaliex jekk matul dik is-sena jibqa' jaqta' s- sentenzi, jekk dawn jiġu appellati, se jerġgħu jispiċċaw quddiemu, fil- Qorti ta' l-Appell, u xorta jkollhom isiru surrogi u ħafna ħmerijiet oħra, u ż-żmien ta' proċedura xorta jintilef.

Iva, jien nissuġġerixxi li dak l-imħallef li l-ministru jkollu fiduċja fih, għandu jiġi nominat bħala President tal-Qorti minn sena qabel ma jkun se jirtira l-Prim'Imħallef, jieqaf mix-xogħol tiegħu fil-Prim'Awla, jibda jieħu l-hand over u aħna l-avukat nibdew naħsbu għas-surrogi minn qabel.

Jekk ma jsirx dan, kull ministru tal-ġustizza se jibda jkollu din il- problema fil-Qorti ta' l-Appell.

Jekk immorru lura naraw li kull darba li nħatar Prim'Imħallef ġdid, dejjem hhekk ġara.

Din hija waħda mill-problemi li teżisti, li l-pendenzi quddiem il-Qorti ta' l-Appell dejjem sejrin lura, speċjalment f'perjodi ta' bdil tal-Prim'Imħallef.

Punt ieħor li rrid insemmi huwa li dan l-abbozz ta' liġi jgħid li dawk il- kawżi li jiġu deċiżi mill-ismall claims tribunal u li ma jkunux jeċċedu l- valur ta' Lm200 ma jistgħux jiġu appellati, jiġifieri fi kliem ieħor hawnhekk qed nipprovaw inneħħu parti mill-piż li għandha l-Qorti ta' l- Appell, u prattikament jien nara dan kollu bħala sens ta' falliment.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Gatt, bil-permess ta' l-Onor.

Gulia.

ONOR.

AUSTIN GATT: Fil-fatt il-projbizzjoni li wieħed ma jistax jappella kawżi li għandhom valur ta' inqas minn Lm200 diġa' teżisti fir-rigward tal- Qorti tal-Maġistrati, jiġifieri dan il-prinċipju ilu żmien jeżisti, pero` issa qed nestendu din il-projbizzjoni għall-ismall claims tribunal ukoll.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Pero` jien ma naqbilx ma' dan kollu, u r-raġuni hija din li se ngħid.

Filwaqt li jekk il-Qorti tal-Maġistrati u l-Qorti ta' l- Appell jiddeċiedu b'mod differenti fuq kawżi li l-valur tagħhom huwa ta' iktar minn Lm200, tiġi segwita d-deċiżjoni li tkun ħadet il-Qorti ta' l- Appell, ġaladarba dawk il-kawżi li jinstemgħu quddiem l-ismall claims tribunal ma għandhomx dritt t'appell, trid bilfors tiġi segwita d-deċiżjoni li jkun ħa dan it-tribunal bil-konsegwenza li d-deċiżjonijiet li jieħu l- ismall claims tribunal jistgħu jikkontradixxu mad-deċiżjonijiet li tieħu l- Qorti ta' l-Appell, u dan minkejja li lkoll nafu li finalment hija l-qorti li għandha sservi ta' gwida.

Sur President, fil-parti konklużiva tad-diskors tiegħi nixtieq insemmi ċerti kwestjonijiet li għalkemm diġa' kienu jeżistu meta jien kont ministru responsabbli mill-ġustizzja, illum wara erba' snin sħaħ immexxija minn gvern Nazzjonalista għadhom hemmhekk.

Ħalli nibda biex insemmi s-sistema tal-master.

Jiddispjaċini ngħid li l-Ministru Gatt għadu ma messx is- sistema tal-master bil-konsegwenza li llum qegħdin naħdmu fi stat ta' illegalita` għax kif din is-sistema qed titħaddem bħalissa m'hijiex tirrifletti l-emendi li kien għamel l-ex-Ministru Joe Fenech fl-1994, li fost affarijiet oħra jgħidu li kull imħallef għandu jkun il-master tiegħu.

Jien m'iniex qed ngħid li naqbel ma' dawk l-emendi, pero` issa ilna sitt snin sħaħ inħaddmu sistema li hija illegali fil-qrati tagħna stess - araw x'paradoss! - u allura llum faċilment jista' jiġi avukat u jqajjem eċċezzjoni legali ta' nullita`.

Jien persważ li l-Ministru jaf b'din il- problema, u fil-fatt anke jekk immorru lura sa l-1998, insibu li dak iż- żmien kienu diġa' qed jinkitbu editorjali dwar din l-anomalija.

Per eżempju, f'"The Times" kien hemm editorjal intitolat "Time to master the master", pero` llum m'aħna qed nisimgħu xejn f'dan ir-rigward, u huwa għalhekk li fil-bidu tad-diskors tiegħi jien ħriġt bl-argument li l-qorti donnha hija t-tarzna tal-partit Nazzjonalista; għax jekk niġu biex nagħmlu xi ħaġa aħna jqumu l-irwiefen kollha filwaqt li jagħmlu x'jagħmlu tal- partit Nazzjonalista, donnu ma ġara proprju xejn.

Minn hawnhekk nixtieq nieħu l-okkażjoni li nsellem lill-Imħallef G.R. Micallef għall-mod espedjenti li bih qed jaqta' ċerti eċċezzjonijiet preliminari u legali, pero` fl-aħħar mill-aħħar meta mbagħad niġu għall-mertu, dan xorta waħda jkun irid jassenja ċerti affarijiet lil ħaddieħor, u għalhekk iktar u iktar tikber l-importanza li l-anomalija li għadni kif semmejt tiġi rranġata, u nerġa' ngħid li jiddispjaċini li għadu ma sar xejn f'dan ir-rigward.

Jien ma nafx x'beħsiebu jagħmel il-Ministru ...

(Interruzzjonijiet) Fil-każ issa nipprovaw niddiskutu din il-problema fi stadju ta' kumitat, u I hope for the best għax ma jistax ikun li tibqa' teżisti din is-sitwazzjoni anomala.

Lanqas rigward il-qorti tal-familja, matul erba' snin sħaħ immexxija minn gvern Nazzjonalista għadu ma sar xejn, u dan meta aħna konna ġejna kkritikati li fit-22 xahar li għamilna fil-gvern, ma għamilna xejn f'dan ir- rigward.

Fil-fatt biex ngħid kollox, kulma smajna huwa li saret white paper oħra li xi ftit jew wisq biddlet ...

(Interruzzjonijiet) Imma rrid ngħid, anke għall-punt u for the record, li wara li kien hemm min qajjem riefnu sħiħ għall-fatt li matul it-22 xahar li għamilna fil-gvern ma rnexxielniex inwaqqfu l-qorti tal-familja, jien kont nippretendi li l- partit Nazzjonalista kien iwaqqafha hekk kif jitla' fil-gvern, pero` minkejja li llum il-partit Nazzjonalista ilu fil-gvern it-tripplu tat-22 xahar li għamilna aħna u minkejja li dalwaqt tagħlaq leġislatura oħra, sal- lum il-qorti tal-familja għadha ma twaqqfitx.

Jien nittama li fl-aħħar il- qorti tal-familja titwaqqaf, u nittama li titwaqqaf anke l-infrastruttura fiżika tal-qorti tal-familja.

Minn kif tkellem il-Ministru l-bieraħ jidher li l-qorti tal-familja se titwaqqaf fil-bini li kont issuġġerejt jien, jiġifieri fejn hemm ir-reġistru u l-annexe tal-qorti bħalissa.

Nittama biss - u dan m'iniex qed ngħidu bħala kritika - li l-Ministru ma jsibx xi skoll kif kont qed insib jien meta konna nkunu qed naħdmu fuq il-kuntratti, liema skoll iwaqqaf il-proċess kollu.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Gulia, nixtieq ninformak li skadielek il-ħin.

ONOR.

GAVIN GULIA: Sur President, l-aħħar punt li rrid insemmi huwa li aħna, bħala gvern Laburista, konna qed naħdmu ħafna fuq l-emendi li hemm bżonn isiru għall-Kodiċi Ċivili, speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam m'assoċjazzjonijiet, m'affiljazzjoni u ma' leġittimazzjoni.

Aħna konna komplejna fuq ix-xogħol li konna writna mill-gvern preċedenti fl-1996 bl- għajnuna tal-law revision commission - fil-fatt fost l-oħrajn f'din il- kummissjoni kien hemm l-Imħallef Riccardo Farrugia u l-professur Ian Refalo - pero` issa l-gvern preżenti ilu erba' snin li tefa' dan ix-xogħol kollu fuq l-ixkaffa.

Nixtieq li almenu l-Ministru, matul il-winding up, jinformani dwar jekk huwiex qed isir xi progress f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-emendi għall-Kodiċi Ċivili, anke għax nemmen li it's about time li dawn jgħaddu mill-Parlament.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

L-Onor.

Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, dan l-abbozz ta' liġi huwa pass ieħor fil-mixja li l-gvern Nazzjonalista qed jieħu biex jittekilja d- diversi problemi li jeżistu fit-tmexxija, fl-organizzazzjoni u fl- implimentazzjoni tax-xogħlijiet li jsiru mid-diversi qrati u tribunali ta' pajjiżna.

Dan l-abbozz ta' liġi huwa wkoll pass ieħor li se jkun jista' jwassal biex dawk il-persuni li jirrikorru quddiem il-qorti jinqdew aħjar, bi spejjeż inqas u fl-iqsar żmien.

Qed nieħu pjaċir ninnota li m'hawn l-ebda kontenzjoni dwar dan l-abbozz ta' liġi per se u li qed isiru diversi suġġerimenti kostruttivi miż-żewġ naħat tal-Kamra, u dan għaliex naħseb illum kulħadd rrealizza li l-Ministru preżenti kien kapaċi jaqbad il-barri minn qrunu u jittekilja d-diversi problemi li kienu jeżistu fil-qorti, għalkemm huwa diffiċli li ministru, jew inkella gvern, jirnexxielu jsolvi kull problema li teżisti fil-qorti fi żmien tliet snin jew erbgħa.

Sur President, fil-professjoni tiegħi bħala nutar jien niltaqa' ma' ħafna nies li jilmentaw fuq id-dewmien li jkun hemm min-naħa tal-qorti.

Ħafna drabi l-avukati jkunu ppreparati sew, pero` minħabba ċerti ċirkostanzi fil- qorti stess, fosthom minħabba li l-imħallfin u l-maġistrati spiss imorru minn sede għal sede oħra, jiġi kkaġunat ċertu dewmien għax kif qal il- kelliem ta' qabli, l-Onor.

Gavin Gulia, meta kawża tkun qed tinstema' quddiem sede partikolari u mbagħad tkompli tinstema quddiem sede differenti, dik is-sede tkun trid bilfors terġa' tidħol fil-merti tal- kawża, u din hija xi ħaġa li tifhimha għax l-imħallef jew il-maġistrat konċernat bilfors ikollu jitlob li, per eżempju, jerġgħu jitressqu l-provi ħalli hu jkun jaf eżattament x'ikun ġara.

Wieħed irid jagħmel ukoll il- punt li minħabba li jkun għadda ċertu żmien minn meta jkun seħħ il-każ, jista' jkun li ċerti xhieda ma jkunux jiftakru eżattament id-dettalji tal- każ.

Dan bħal meta jmutlek xi ħadd tal-familja; għall-ewwel sena jew sentejn ikollok ċerta tensjoni, imma mbagħad kif jgħidu, iż-żmien inessi.

Għalhekk meta bniedem jintalab biex jixhed wara ċertu żmien, minkejja li huwa jkun qed jaġixxi totalment in good faith u minkejja li jkun konxju tal- fatt li jkun qiegħed taħt ġurament u għalhekk ikun irid jgħid il-verita` u xejn iktar ħlief il-verita`, ċerti dettalji li jista' jkollhom ċerta importanza u rilevanza jista' jinsiehom.

Fil-fatt, Sur President, dan huwa wieħed mill-fatturi li ġiegħel lill-gvern preżenti jara x'jista' jagħmel biex iħaffef il-proċeduri tal-qorti.

Matul id-diskors tiegħu, l-Onor.

Gulia faħħar lil diversi persuni li jifformaw il- maġistratura u l-ġudikatura tal-qorti tagħna, u hawnhekk irrid ngħid li anke aħna, bħala gvern Nazzjonalista, nirrispettaw lil kull bniedem li jitpoġġa fuq is-sedja tal-qorti biex jiddeċiedi l-kawżi.

Ta' min jagħmel ukoll il-punt li jekk il-proċess tal-kawżi jitħaffef iktar - u bis-saħħa ta' dan l-abbozz ta' liġi u tad-diversi abbozzi ta' liġijiet li għaddejna, jidher li hekk se jsir - inqas ikun hemm probabbilta` li kawża toqgħod titressaq minn quddiem sede għal oħra.

Irrid ngħid ukoll li għalkemm għall- bidu li għolew it-tariffi tal-qorti, sar ħafna tgergir u kważi akkużi min- naħa l-oħra tal-Kamra fuq kif saru l-affarijiet, l-esperjenza ta' sena u nofs xogħol minn mindu għolew dawn it-tariffi wriet li din iż-żieda li kien hemm fit-tariffi tat ċerti riżultati.

Sur President, din hija Kamra ħajja li trid timxi skond l-esiġenzi tal- pajjiż u li trid tindirizza l-problemi ta' dan il-pajjiż kif jixraq lis- soċjeta`.

Maż-żmien l-esiġenzi tal-pajjiż jinbidlu u llum fis-soċjeta` jeżistu problemi li sa għaxar snin u 20 sena ilu ma kenux jeżistu.

Anke l- kawżi li kienu jitressqu qudddiem il-qorti kienu ta' portata differenti, u għalhekk aħna qed nipprovaw nindirizzaw ċerti problemi sabiex it-tibdil li qed isir fil-mentalita` u fil-kultura tas-soċjeta` tagħna - issa jekk dan it-tibdil huwiex qed isir għall-aħjar jew għall-agħar hija kwestjoni oħra - ma jħallix effetti negattivi.

Illum anke dawk il-kawżi li jkollhom valur finanzjarju żgħir jinvolvu ħafna spejjeż għax wieħed ma jridx iqis biss l- ispejjeż tal-qorti imma wkoll l-ispejjeż ta' l-avukat, li m'hemmx għalfejn ngħidu li jkun irid jitħallas tax-xogħol li jkun ħa u tal-ħin li jkun qatta' mal-klijenti tiegħu għax dan ukoll għandu familja lil min jgħajjex.

Jien nittama li ġaladarba l-kawżi tal-qorti jibdew jinqatgħu fi żmien iktar qasir, anke dawn it-tip ta' spejjeż jonqsu.

Sur President, matul dawn l-aħħar snin, speċjalment matul dawn l-aħħar 15- il sena, in-numru ta' kawżi mressqa l-qorti żdiedu wkoll minħabba li żdiedu dawk il-kawżi li jikkonċernaw separazzjonijiet, negozji fuq proprjeta` kummerċjali u inġustizzji fuq il-postijiet tax-xogħol, anke għax dan l- aħħar ġew emendati diversi liġijiet li jikkonċernaw ix-xogħol.

Illum il- poplu Malti u Għawdxi sar ukoll iktar aware ta' l-ambjent li jgħix madwaru, u għalhekk kien hemm żieda anke fin-numru ta' kawżi li jikkonċernaw l- ambjent, fosthom minħabba t-toroq u t-tniġġiż ta' l-arja.

Għalkemm illum il-life expectancy twalet ħafna, il-poplu xorta waħda huwa aware ta' dawk l- affarijiet li jagħmlu ħsara lil saħħtu u għalhekk il-firxa wiesa' ta' raġunijiet li għalihom wieħed jasal biex jiftaħ kawża quddiem il-qorti kompliet tikber.

Mill-1987 sal-lum il-gvern ħoloq sistemi oħrajn sabiex jindirizza l- esiġenzi tal-lum f'ħafna każijiet b'mod iżjed sempliċi milli kienu.

Qabel bniedem li kien jaqla' ċitazzjoni tat-traffiku kien iqatta' nofs ta' nhar il-qorti jistenna biex jidher quddiem maġistrat.

Illum dawk il-kawżi jinstemgħu minn kummissarju tal-ġustizzja f'diversi lokalitajiet ġol- kunsilli lokali.

Illum għandna l-wardens u l-kawżi dwar it-traffic jinstemgħu fl-istess lokalitajiet fejn jingħataw iċ-ċitazzjoni.

Fl-1986 xi ħadd kien jippretendi li kien se jkollna dan l-ammont ta' karozzi li għandna llum u b'riżultat ta' dan kien se jkollna l-ammont ta' ċitazzjonijiet, l-ammont ta' regolamenti dwar it-traffic li għandna llum?

Ħadd ma kien jippretendi dan kollu.

Wara l-1987 gvern Nazzjonalista waqqaf kummissjoni għall-investigazzjoni ta' inġustizzji peress li kien hemm każijiet ta' inġustizzji fuq il-post tax-xogħol.

Imbagħad fi żmien il-gvern Laburista twaqqaf it-tribunal għall- investigazzjoni ta' inġustizzji.

Però ż-żewġ gvernijiet raw li kien hemm bżonn li l-ilmenti ta' inġustizzji kellhom jiġu ndirizzati permezz ta' proċeduri sommarji u mhux permezz ta' kawża fil-qorti li tieħu żmien twil u bniedem kien jilħaq jasal għall-pensjoni qabel ma jiddeċiedu fuq il-każ tiegħu.

Mr Speaker, ħloqna kummissjonijiet kontra korruzzjoni, kummissjonijiet oħrajn ta' arbitration bejn il-partijiet meta jiftiehmu li jkollhom arbitration barra mill-qorti.

Dan il-gvern ħoloq il-proċeduri meħtieġa sabiex il-kawżi fil-qorti jiġu iżjed speċjalizzati u jieħdu żmien iqsar biex jiġu deċiżi.

Veru li l-ispejjeż jikbru bħalma jikbru għal affarijiet oħrajn.

Ovvjament jiżdiedu l-ispejjeż ta' l-impjegati tal-qorti u spejjeż oħrajn.

Ħafna jgergru fuq ir-rati tal-qorti u l-Onor.

Gulia ppretenda li ċerti nies kellhom jiġu refunded.

Però kieku bniedem joqgħod janalizza tassew l- ispiża li tiġiha l-qorti sabiex tipprovdi s-servizzi li tipprovdi għall- għoti tal-ġustizzja f'dan il-pajjiż u bniedem janalizzaha fil-konfront ta' l-ispejjeż li jħallsu n-nies meta jippreżentaw il-kawżi tagħhom, jien naħseb li minkejja ż-żidiet li tħabbru xorta jibqa' l-fatt li l-qorti tmur minn taħt finanzjarjament.

Infatti l-budget tagħha joħroġ dejjem fin- negattiv minħabba l-ispejjeż involuti sabiex jiġu nkarigati l-esperti li jagħtu pariri lill-qorti fl-inkjesti u l-ammont ta' nies li jaħdmu fil- qorti.

Effettivament il-qorti hija 'l bogħod milli tkopri dan l-ammont ta' spejjeż.

Mr Speaker, jien nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi mhux biss nawgura lill-ministru talli kien kapaċi jwassal din il-liġi, imma talli kien kapaċi jaffronta problemi oħrajn.

Baqa' ħafna affarijiet oħrajn x'niddiskutu u jista' jkun li jgħaddu sentejn, tlieta u din il-liġi jkollna bżonn nerġgħu nemendawha.

Però huwa fatt li dan huwa pass 'il quddiem fil-mod kif taġixxi l-ġudikatura in konfront tan-nies fit-triq li se jagħmlu użu mill- qorti.

Jien nispera li l-vot ikun wieħed favorevoli u ma jkunx hemm opinjonijiet diversi.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

José Herrera.

ONOR.

JOSÉ HERRERA: Grazzi, Sur President.

Il-partit Laburista fl- oppożizzjoni diġà ddikjara li se nivvotaw favur din il-liġi.

Fil-fatt din is-sena kellna żewġ liġijiet monumentali, fis-sens li skossaw bil-kbir l- ordinament ġuridiku ta' dan il-pajjiż.

Ftit tax-xhur ilu kien hawn liġi oħra bħal din li kienet tikkonċerna l-kodiċi penali.

Sar ħafna xogħol fil- kumitat dwar dik il-liġi u l-gvern u l-oppożizzjoni qbilna kważi fuq kollox, jiġifieri kienet liġi pożittiva wkoll.

Illum għandna liġi oħra li din id-darba qed tiskossa bil-kbir il-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili.

Il-Ministru qal li dawn l-emendi saru wara konsultazzjonijiet bejn il-partijiet kollha interessati, fosthom il- kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja u anke membri tal- ġudikatura.

Qal ukoll li jidher li hemm qbil bejn kulħadd fuq dawn l- emendi.

Jien kelli okkażjoni nkellem xi wħud mill-membri tal-ġudikatura u, to be fair, il-konklużjonijiet ta' ħafna minn dawn il-ġudikanti kienu favorevoli, però għandhom riżervi dwar ċerti klawsoli li nsibu proposti.

F'dawn l-emendi hemm ċerti aspetti li, fuq livell personali, inħosss li l- gvern Nazzjonalista qed jikkontradixxi lilu nnifsu fihom.

Ħalli nispjega fuqxiex qed nitkellem.

Xi żmien ilu, wara t-tmeninijiet, kienu saru emendi fejn l-assenjazzjoni tax-xogħol ta' l-imħallfin ma baqgħetx aktar il- prerogattiva tal-ministru tal-ġustizzja jew ta' l-istat.

Kellu poteri residwali, però bħala prinċipju l-idea tal-gvern Nazzjonalista kienet li l- assenjazzjoni tax-xogħol u d-doveri kellha tibqa' f'idejn il-bank tal- ġudikatura.

L-imħallfin jiltaqgħu, jiddiskutu u jiddeċiedu min se jieħu l- kawżi ċivili, min se jieħu l-kawżi kriminali u min se jieħu l-appelli ċivili.

Naturalment jekk ma jkunx hemm ftehim kellu jimmedja l-Prim'Imħallef jew jimponi ruħu fuqhom.

U jekk le, naturalment kien hemm il-poter residwali tal-ministru li jgħid li tali imħallef jiġi assenjat tali xogħol.

Il-gvern tant kien rigoruż f'dan li niftakru l-kwestjoni li nqalgħet fil-każ ta' l- Imħallef Anton Depasquale.

Il-problema kienet li l-Prim Imħallef kien deherlu li ma jridx jassenjalu xogħol u meta kellna l-mozzjoni ta' l- impeachment hawnhekk il-gvern kien qal li l-president irid jassenja x- xogħol.

Kienet tajba l-idea li x-xogħol ta' l-imħallfin jiġi assenjat bejniethom u mhux impost mill-gvern għax veru kien hemm żmien meta setgħu jsiru ċerti abbużi.

Seta' kien hemm xenarju fejn ikun hemm imħallef li jippresjedi l- Prim'Awla u allura jkollu kompetenza fil-kawżi kostituzzjonali, u dan l- imħallef forsi jkun żbukkat iż-żejjed u l-gvern ma tantx jieħu pjaċir li l- kawżi kostituzzjonali jiddeċidihom dak l-imħallef partikolari.

Jew inkella jista' jkun hemm imħallef jippresjedi l-qorti kriminali u jieħu linja ta' ħsieb li l-gvern ma tantx ikun jaqbel magħha.

U fil-passat - inutli ninħbew minnha - kien hemm istanzi fejn saru abbużi u, per eżempju, biex ma tinstemax kawża quddiem imħallef partikolari u għax il-gvern ikollu xi interessi inerenti f'dik il-kawża, jaqbad u jassenja lil dak l-imħallef fuq xogħol ieħor u jappunta imħallef ieħor biex jieħu dawk il-kawżi.

Indubjament kellna sistema ta' musical chairs.

Il-liġi kienet li hi u kellna dawn it-tip ta' problemi.

Naturalment, biex ma jkunx hawn dawn it-tip ta' problemi, l-idea kienet li d-deċiżjonijiet dwar min jaħdem fit-tali awla u min ikollu tali kompetenza, jiddeċiduha l-imħallfin bejniethom.

Din kienet issaħħaħ l-awtonomija u l- indipendenza tal-ġudikatura.

Jien personalment naqbel perfettament ma' dan il-pass li kien ħa l-gvern Nazzjonalista.

Naħseb li din kienet idea tajba.

Però llum - u għalhekk qed ngħid li jidher li l-gvern qed jikkontradixxi l-linja ta' ħsieb oriġinali tiegħu - jekk naraw klawsola 7 li qed temenda artikolu 11 tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili naraw li issa minflok se jkollna Prim'Awla, Second'Awla, se jkun hemm qorti ċivili u se jkun hemm sessjonijiet differenti.

Għalhekk qed ngħid li din il-liġi qiegħda tiskossa l-ordinament ġuridiku.

Per eżempju, nimmaġina li se jkun hemm qorti ċivili - sessjoni familja, qorti ċivili - sessjoni ġurisdizzjoni volontarja, qorti ċivili - sessjoni kummerċ jew sessjoni amministrattiv.

Jistgħu jfaqqsu ħafna sessjonijiet.

Jiġifieri se jkun hemm dan l- ordinament.

Però l-assenjazzjonijiet - u għalhekk qed ngħid li l-gvern qed jerġa' lura mil-linja tal-ħsieb oriġinali tiegħu - se jsiru mill-President tar-Repubblika.

Issa jekk wieħed jara l-Interpretation Act li tinterpreta l-liġijiet tagħna b'mod ġenerali tara li meta l-President tar-Repubblika jaġixxi, dan jaġixxi skond il-parir tal-ministru jew tal-gvern.

Allura erġajna ġejna f'pożizzjoni fejn il-gvern se jkollu d-dritt li jassenja.

Mhux hekk biss.

Jekk naraw subklawsola 7(4) insibu li din l-assenjazzjoni ssir faċilment, lanqas biss issir pubblikazzjoni fil-Gazzetta tal-Gvern.

Jitwaħħal avviż fir-reġistri li jiġu magħżula mill-istess gvern fejn jingħad li, per eżempju, l-Imħallef Ray Pace jew l-Imħallef J.R. Micallef se jibda jieħu tali xogħol.

Imbagħad b'mod awtomatiku dak l-imħallef jiġi assenjat dak ix- xogħol.

Din ma nifhimhiex għax tikkuntrastja bil-kbir mal-linja ta' ħsieb li kellu dan il-gvern.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru on a point of order.

ONOR.

AUSTIN GATT: Fil-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili llum diġà hemm il-poter li jsiru d-diviżjonijiet tal-kawżi tal-qorti.

M'hemm xejn differenti.

Hija kkopjata mill-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili.

Bl-ebda mod ma l-gvern se jerġa' jarroga lilu nnifsu l- poter li jassenja lill-ġudikanti.

Assolutament m'hijiex din l-intenzjoni ta' l-emenda u lanqas tista' tkun hekk għax illum din hija proċedura kostituzzjonali llum u mhux proċedura bil-liġi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

José Herrera.

ONOR.

JOSÉ HERRERA: Jien napprezza dak li qed jgħid il-kollega tiegħi l- Onor. Austin Gatt u persważ li l-intenzjoni tiegħu m'hijiex hekk għax huwa kien wieħed mill-iktar li kien tkellem fuq din il-kwestjoni.

Però jekk wieħed jaqra l-liġi - u għalhekk isir id-dibattitu - jsib li l- assenjazzjonijiet se jsiru mill-President tar-Repubblika.

Mhux hekk biss.

Jekk tara subklawsola 7(4) ...

ONOR.

AUSTIN GATT: Hekk hi llum.

ONOR.

JOSÉ HERRERA: Iva, hekk hi llum.

Però llum il-liġi ma tgħidx li meta inti tassenja x-xogħol il-gvern jagħżel reġistru u fih jippubblika x- xogħol li jiġi assenjat lil tali imħallef, u awtomatikament dak l-imħallef ikollu dak ix-xogħol.

Għalhekk wieħed jippretendi li għandha tiġi kkjarifikata.

Kif għedt fil-bidu, illum il-gvern xorta għad għandu poter residwali li jassenja x-xogħol hu.

Jekk l-imħallfin ma jaqblux bejniethom mhux bilfors li l-gvern irid ikollu l-poter li jassenja!

Hekk qiegħda llum.

Qed inqajjem dan il-punt ħalli l-kollega tiegħi jkollu l-opportunità li jikkjarifikah.

Jien kont nippretendi li ladarba qed niskossaw il-Kodiċi, għandna niċċaraw din il-klawsola għax jekk taqraha ssib li hekk tgħid.

Kważi qed issir enfasi fil-liġi biex tiffaċilita - jien hekk ninterpretaha, nista' nkun skorrett u j'Alla li jien skorrett - il-poteri tal-gvern li jassenja x-xogħol.

U l-liġi hekk tgħid.

Dak li hu ċar ma tistax tmerih.

Dan hu l-ewwel punt tiegħi.

It-tieni punt tiegħi hu dwar klawsola 10.

Bħala prinċipju naqbel ma' l- Onor. Gatt li l-imħallfin m'għandhomx ikollhom karigi oħra - u l-imħallfin tradizzjonali hekk kienu.

Per eżempju, jien għandi d-dubji tiegħi kemm - l- imħallfin se jieħdu għalihom b'dan li se ngħid - hi kompatibbli l-kariga ta' professur jew ta' lecturer mal-kariga ta' imħallef għax imħallef mhux suppost jesprimi l-opinjonijiet tiegħu dwar kif għandhom jiġu interpretati l-liġijiet, ħlief fis-sentenzi.

Lanqas ma naqbel, per eżempju, li imħallef għandu jikteb artikli biex jispjega kif jara l-liġi.

Jiġifieri jien personalment qed nara li tbiddlet il-prassi għax hemm ħafna imħallfin li laħqu professuri u lecturers.

Per eżempju, l-Imħallef DeGaetano u l-Imħallef Caruana Demajo huma lecturers tajbin ħafna, jiġifieri m'iniex qed nikkritikahom.

Però jien, fuq livell personali nħoss li x-xogħol ta' lecturer u x-xogħol ta' professur huwa inkompatibbli mal-kariga ta' imħallef.

Il-fatt li imħallef jeżamina m'huwiex inkompatibbli max-xogħol tiegħu għax tradizzjonalment ħafna mill-imħallfin tagħna kienu eżaminaturi.

Hemmhekk mhix problema għax f'dak il-każ il-ġudikant mhuwiex qiegħed jesprimi opinjonijiet, imma qiegħed jeżamina.

Issa ħalli norbot l-argument tiegħi ma' dak li għedt fil-bidu.

Il-ministru qal li kien hemm consensus ġenerali bejn il-membri tal-ġudikatura u l- kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja biex sar dan l-abbozz ta' liġi.

Jien informat li fuq klawsola 10 li qed temenda artikolu 16 tal- Kodiċi m'hemm consensus xejn, anzi l-membri tal-ġudikatura tagħna huma rrabjati fuqha għax illum l-imħallin mhux biss ma jistgħux jokkupaw aktar ċerti karigi, imma lanqas ma jistgħu jokkupaw karigi li huma mingħajr onorarja.

Hemm imħallfin li huma presidenti ta' kumitati ta' l-isport u hemm imħallfin li huma presidenti ta' baned.

Per eżempju, l-Imħallef Farrugia Sacco huwa president tal-Banda ta' San Ġużepp il-Ħamrun u l-imħallef J.R. Micallef li huwa l-president tal-banda L'Isle Adam fir-Rabat.

L-Imħallef il-ġdid Tonio Mallia jippresjedi bord ta' appelli ta' xi istituzzjoni.

Hemm min huwa involut fl-Eden Foundation.

Jiġifieri l-Imħallfin kollha huma involuti f'xi ħaġa jew filantropika, kulturali, jew sportiva.

(Interruzzjonijiet) Imma l-liġi qed tgħidlek le!

L-Onor.

Austin Gatt qalilna li l-imħallfin qablu ma' kollox, imma jien mhux hekk qed nifhem.

Jien għandi idea li l-assoċjazzjoni tal-membri tal- ġudikatura kienu qed jaħdmu fuq kodiċi ta' etika, imbagħad ħarġet kodiċi ta' etika oħra mill-kummissjoni, u ma naħsibx li hemm xi consensus daqshekk ġenerali fost il-membri tal-ġudikatura fuq din il-kodiċi ta' etika.

THE DEPUTY SPEAKER: Bil-permess ta' l-Onor.

Herrera, il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nikkoreġi dak li qal l-Onor.

Herrera.

Il-kodiċi ta' etika tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja huwa ffirmat mill-imħallfin kollha, minbarra l-Imħallef Anton Depasquale, u mill- maġistrati kollha u se npoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra.

ONOR.

JOSÉ HERRERA: Però naħseb li l-ministru jaf - u jekk jien nasserixxi dan il-punt naħseb li se jaqbel miegħi - li fuq artikolu 16, kif emendat bi klawsola 10, m'hemmx qbil.

Per eżempju, inneħħilu l-kappell u naqbel miegħu li l-imħallfin ma jkunux fin-negozju għax huwa inkonċepibbli li jkun hemm imħallef midjun u mbagħad irid jiġġudika lin-nies, għax jista' jinxtara.

Ejja nitkellmu ċar.

Huwa inkonċepibbli li jkollok imħallef jew maġistrat bil-businesses u l-proprjetajiet, ibigħ u jixtri, jikri l-flats u jkollu loans kbar mal-banek.

M'iniex qed ngħid li huwa illegali, imma mhux tajjeb.

Però wieħed irid jara minn meta jkunu ħadu l-ġurament, għax wieħed irid joqgħod attent jekk il-membri tal-ġudikatura kellhomx interessi fin- negozju.

Dawn x'se jagħmlu, ibigħuhom?

Din hija klawsola waħda, però tiftaħ beraħ.

Jekk jien ġejt appuntat imħallef 10 snin ilu u kelli interessi kummerċjali li ma kenux imorru kontra l-kodiċi ta' etika, għaliex illum hawn din l- emenda u sibt ruħi f'din il-pożizzjoni, x'se nagħmel bl-investimenti tiegħi?

Kien ma rridx insemmi ismijiet imma l-Ministru jaf li hemm membri tal-ġudikatura li għandhom interessi kbar diretti jew indiretti f'negozji.

Allura dawn x'se jagħmlu?

Kif se jirregolarizzaw ruħhom?

Għalhekk għedt li wieħed irid joqgħod attent.

Jien naħseb li kien ikun aħjar kieku wieħed ra li mil-lum 'il quddiem jitbiddel il-ġurament u l-imħallfin ikunu jafu għalxiex deħlin.

Jien hawnhekk irrid inkun fair mal-ministru u ngħid li llum l-istat Malti qed joffri pakkett ta' inċentivi tajbin għall-imħallfin u l-għażliet li saru dan l-aħħar għan-nomini ta' mħallfin kienu għażliet tajbin ħafna u ntagħżlu mħallfin li kienu l-krema ta' l-avukatura u qed jagħtu servizz tajjeb lill- qrati.

Anke fil-każ tal-persuna li hija msemmija li se tieħu ġurament bħala mħallef ukoll ħaqqu prosit il-ministru li ddeċieda li jappunta lilu għaliex huwa bniedem li jġorr ħafna rispett u huwa kapaċissimu.

B'dan kollu qed jiġi kkreat qafas fejn tħajjar lil dak li jkun, pero` xorta waħda trid toqgħod attent meta qed tgħid li dawn ma jistgħux imorru fin-negozju.

U jekk dawn diġa` qegħdin fin-negozju, x'se jagħmlu?

Jien nifhem u napprezza li f'ċerti karigi fejn forsi jkun hemm onorarja, dan m'għandux isir, bħalma kien isir fl-antik fejn ċerti maġistrati jew mħallfin kienu jiġu appuntati li jirrivedu l-atti notarili u kienu jitħallsu għal kull att notarili li jeżaminaw.

Allura kellek maġistrati u mħallfin li jaqilgħu "Lm X" u oħrajn li jaqilgħu d-doppju jew it-tripplu tagħhom.

L-istess jista' jingħad għas-safar.

Jien naħseb li jrid ikun hemm aktar trasparenza dwar min jiġi appuntat f'kunsilli jew f'kumitati barra minn Malta għaliex din ukoll tista' sservi ta' karotta billi dak li jkun twiegħdu li tipproponih f'ċertu kumitat.

Jien qed nitkellem ċar u jieħu għalih min irid; il-fatti hekk huma.

Imbagħad mill-banda l-oħra ma nara xejn ħażin li maġistrat jew imħallef li forsi tradizzjonalment kellu u għandu konnessjonijiet ma' banda, ikun president tagħha.

Tal-baned jieħdu gost li għall-preġju tagħhom il- president ikollu kariga għolja.

Per eżempju, jien niftakar li l-banda La Vallette kellhom bħala presidenti lill-Maġistrat Borg Olivier De Puget, lil Dr. George Borg Olivier u anke lin-nannu tiegħi, Ġuże` Galea, filwaqt li missieri, li wkoll kien imħallef, kien president tal-banda Kings Own.

Jien ma nara xejn ħażin li wieħed ikun involut f'dawn l-attivitajiet jew inkella, per eżempju, fl-Eden Foundation jew f'xi għaqda sportiva għalkemm xorta waħda għandu jkun hemm limitu.

Għalhekk jien naħseb li klawsola 10 għandu jkun hemm rethinking sħiħ dwarha għaliex se toħloq polemiċi u problemi kbar ħafna.

Xtaqt li naqbeż għal punt ieħor li għalija wkoll huwa importanti, u qed nirriferi għall-kwestjoni tal-konsenjatarju.

Dwar dan hawn klawsola waħda li m'hijiex twila pero` fiha ħafna x'togħmod.

Il-kollega tiegħi l-Onor.

Gavin Gulia tkellem fuq l-appell u jien m'iniex se noqgħod nirrepeti għalkemm ngħid li iva, hemmhekk hemm bottleneck kbir, imma se nitkellem dwarha minn aspett ieħor, l-aspett ta' l-enforcements tat-titli eżekuttivi.

Għal min forsi mhux qed jifhem ngħid li dan jiġri meta bniedem ikun rebaħ kawża u l-persuna kontra min ikun rebaħ dik il-kawża ma jkunx irid iħallas.

Hemm il-mandati li dejjem qed jonqsu għaliex, per eżempju, fejn qabel kellek l-impediment ta' partenza u d-dritt ta' personal arrest, illum kulma baqagħlek huma l-mandati ta' sekwestru, ta' qbid, eċċ.

Kif jaf kulmin huwa midħla ta' dan ix-xogħol, ħafna drabi, meta jsir mandat, imorru l-marixalli jagħmlu l-listi imbagħad il-persuna in kwestjoni stess iġġib lil xi ħadd - jista' jkun min ikun, anke taż-żibel għaliex ħadd ma jgħid xejn - jew tiffirma hi stess u tibqa' konsenjatarju, u tinqata' l-kawża.

Meta mbagħad tmur biex tesegwixxi, aktar iva milli le, ma ssib xejn.

Tipprova mbagħad tivvinta xi kawża għad-disprezz, taqa' fil- bieb tas-skieken, tipprova tfittex forsi l-konsenjatarju għad-danni li kif kont qed ngħid jkun xi wieħed li m'għandux assets, u tibqa' bla rimedju.

U l-garr prinċipali li jsir fil-qrati huwa appuntu dwar il-kwestjoni ta' enforcement tas-sentenzi.

Quddiemi hawn l-Onor.

Gonzi li fil-bidu tal- prattika tiegħi kont naħdem miegħu, it-tnejn konna avukati ta' kumpannija kbira fejn konna nagħmlu mijiet u mijiet ta' kawżi ta' debt collecting.

U niftakar il-headache u n-nightmare tagħna kien meta tmur biex tesegwixxi għaliex qatt ma kont issib xejn.

U din hija l-iktar ħaġa frustrating li hemm, speċjalment meta dak li jkun ikun ħallas dawk il-flejjes kollha biex mar il-qorti u biex ħallas l-avukati, ikun ħela dak iż-żmien kollu jiddibatti 'l hawn u 'l hemm, biex imbagħad meta tmur biex tesegwixxi ma ssib xejn.

Fl-opinjoni tiegħi hawnhekk hawn żewġ emendi li huma tajbin; l-ewwel waħda hija dik li tgħid li marixalli ma jistgħux jagħmluha ta' debt collectors.

Jien niftakar marixxal - kulħadd jafu pero` m'iniex se nsemmih b'ismu għaliex illum m'għadux magħna - li kien imsemmi li jiġbor biċċiet ta' flejjes mid-debituri kollha, ma jeħdilhomx affarijiet jew jeħdilhom ftit, imbagħad kien jiftaħ accounts, jaqla' l-investimenti fuqhom u lill-avukati jħallashom fix-xahar u jgħidlhom "tajtek so much and so much".

Insomma kien hemm racket sħiħ u naħseb li l-Onor.

Ministru Austin Gatt jiftakru dan.

Huwa veru li llum dawn l-affarijiet ma jsirux b'dak il-mod daqstant organizzat, pero` ikollok marixalli li jmorru jġibulek parti mill-flus u jgħidulek biex tagħtih ftit ċans sakemm iħallas.

B'din l-emenda dan se jinqata` u huwa tajjeb li se jinqata', pero` iktar importanti minn hekk hija li meta jiġi l-waqt li tesegwixxi u ma ssibx l-affarijiet hemm, il- konsenjatarju mhux talli se jkun responsabbli ċivilment imma se jkun ukoll responsabbli kriminalment u jista' jeħel sa' tliet xhur ħabs.

Jien naħseb li naf minn fejn ġie dan il-parir u naħseb li l-Ministru ngħata parir tajjeb fuq din, pero` xorta waħda ma naħsibx li tliet xhur huma biżżejjed, speċjalment jekk l-ammont ikun sostanzjali u jekk il-preġudizzju li jkun se jsofri dak li jkun, ikun wieħed kbir.

Jiġifieri din hija tajba għaliex dak li jkun issa jaħsibha darbtejn qabel ma jkun konsenjatarju u ma jabqadx jippresta kunjomu fuq dokument biex jagħmel pjaċir lill-ħabib tiegħu għaliex jaf li jekk jagħmel imbagħad meta jasal iż-żmien li wieħed jesegwixxi ma jsib xejn, dan jista' jintbagħat il-ħabs.

U din hija tajba għaliex tagħti aktar serjeta' mil-lat ta' esekuzzjoni tal-mandati.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex sar il- ħin għall-aġġornament.

Tibqa' in possession?

ONOR.

JOSE` HERRERA: Iva, nibqa' in possession.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ issa lill-Ministru Refalo sabiex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra:

AĠĠORNAMENT

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla l-Erbgħa, 17 ta' Lulju, 2002, fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Ħatra ta' l-Awditur Ġenerali.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Proċeduri fil-Qrati u fit-Tribunali –Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Isports - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Kostituzzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li Jirregola Fondi Speċjali -Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immigrazzjoni – Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru Refalo.

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Sur President, ma ġejtx hawn biex inwieġeb għad-diskors li għamel il-bieraħ l-Onor.

Cuschieri.

Diġa` iddeċedejt u għedtha fil-pubbliku li se ninjora kull ħaġa li tingħad mill-Onor.

Membru għall-mod kif jitkellem u għal dak li jikteb fil- gazzetti.

Jiena nistenna biss dik il-ġurnata meta l-Onor.

Membru jkollu d- den li jwieġeb pubblikament barra minn din l-awla għall-akkużi pubbliċi li sarulu li kien huwa li gideb f'din il-Kamra.

Nerġa' ngħid li se nkompli ninjorah kif injorajtu għal kull ħaġa li qal.

Sur President, illum irrid nitkellem dwar kontroversja li qamet f'korrispondenza bejni u bejn l-Onor.

Leo Brincat dwar it-tour operator support scheme, li dwarha kkummenta wkoll is-segretarju ġenerali tal-GRTU, is-Sur Vince Farrugia.

Irridu ngħidu li t-TOSS ma kenitx kif kienet il- forward buying rate scheme preċedenti, li kienet tikkonsisti f'rata ta' kambju preferenzjali u li ngħatat biss lill-operaturi Ingliżi u Irlandiżi.

Lanqas hu minu li t-TOSS tfisser ħlasijiet lill-lukandiera Maltin imma fil- fatt tkompli b'dik is-sistema li jitħallsu l-operaturi Ingliżi.

Wieħed irid jispeċifika hawnhekk u jippreċiża li t-TOSS għandha fil-fatt ħafna forom ta' skemi ta' support, fejn waħda minnhom veru kienet sussidju fuq ir-rata tal-kambju pero` mbagħad hemm oħrajn bħal payment by results, joint promotional initiatives u technical support u dawn l-iskemi taħt it- TOSS għadhom joperaw u anke nfirxu għal swieq oħra, kif konna wegħidna fil- programm elettorali.

Li ġiet itterminata hi dik il-parti ta' l-iskema tas- sussidju fuq ir-rata tal-kambju u għalkemm teknikament l-iskema ntemmet f'Ottubru ta' l-2001, effettivament kienet spiċċat minn ħafna u ħafna xhur qabel għaliex ir-rata preferenzjali li konna stabbilejna kienet rata preferenzjali qrib ħafna tar-rata tal-kambju attwali u b'divarju li jlaħħaq biss 0.05%, cioe` 1.47% ma' rata medja ta' 1.52%.

Kieku qatt kellna nerġgħu ndaħħlu din is-sistema għall-kompetittivita` mil- lat ta' prezz biex tiġi stabbilita rata kompetittiva, kif donnu qed jissuġġerixxi s-Sur Vince Farrugia, din tiġi tiswa madwar Lm6 jew Lm8 miljun, jew l-ammont kollu li l-gvern jagħti biex titmexxa l-awtorita` tat- turiżmu u dan jinkludi l-ispiża għar-reklamar.

Fil-fatt l-għaqdiet ewlenin fit-turiżmu jaqblu li din l-iskema tas-sussidju tintemm u li jibqgħu l- iskemi l-oħra.

Irrid ngħid ukoll li anke fi żmien il-gvern Laburista, kien hemm il-grupp ta' sebgħa li waħda mill-proposti tagħhom kienet li tiġi tterminata l-iskema ta' sussidju lill-operaturi Ingliżi u Irlandiżi u nistgħu ngħidu li dawn kienu ta' l-istess fehma.

Fil-fatt is-Sur Farrugia ġie kkwotat li qal li:

"Malta is experiencing a slowdown while neighbouring Mediterranean countries are attracting the sort of tourists that generate much needed income.".

U aktar 'il quddiem qed jgħid li:

"Malta has lost its competitive edge against Spain, Tunisia, Cyprus and Italy.".

Issa l-ewwel ħaġa li se nagħmel hu li nagħti ftit rendikont tas-sitwazzjoni fl-akbar żewġt iswieq tagħna, dak Ingliż kif ukoll dak Ġermaniż, u nibda bl- Ingilterra, Sur President.

Skond l-aħħar ħarġa tad-destination summary ta' ACNielsen travel track, is- suq dinji tal-vaganzi li jieħdu l-Ingliżi paragunat mas-sena li għaddiet qiegħed minus 11% u dak lejn l-Ewropa qiegħed minus 10%.

Issa l-performance ta' Malta qiegħda minus 11%, dik ta' Ċipru hija minus 23%, ta' Spanja minus 16%, il-Balearic Isles minus 17%, tal-Canary Islands minus 18%, tat- Tuneżija minus 14%, il-Portugal minus 9%, l-Italja minus 6% u l-Greċja qiegħda minus 2%.

Anke t-Turkija qiegħda minus 14% minkejja li l-btajjel huma kważi b'xejn.

Jekk immorru aktar 'il bogħod - għaliex jgħidu li Florida tikkompeti magħna wkoll - hemmhekk insibu li l-perċentwali hija ta' minus 31% u għall- Amerika kollha hija minus 33%.

L-uniċi pajjiżi Mediterranji li qegħdin minn fuq huma l-Bulgarija, li minn 20,000 vaganza li kellhom is-sena li għaddiet biegħu 45 pakkett ta' l-ivvjaġġar, li huwa fil-fatt għaxra inqas minn dak li Malta biegħet s'issa; u l-Kroazja li din is-sena biegħu 10,000 vaganza kontra d-9,000 ta' l-2001.

Nista' ngħid li għadni kemm iċċekkjajt mal- Malta tourism authority u qaluli li l-forecast hu li sa l-aħħar tas-sena, iċ-ċifra ta' turisti mis-suq Ingliż se tkun ftit taħt dik li kellna fl-2001

Issa ngħaddi ftit għall-Ġermanja - u hawnhekk l-informazzjoni ġejja mid- direttur ta' l-MTA li kellimtu bit-telefon nhar it-Tnejn – fejn is-suq tal- bejgħ għas-sajf bħalissa qiegħed minus 26%.

Fil-fatt min qara l- Frankfurter Allgemeine Zeitung u anke x'qalu t-TUI u Thomas Cook, jaf li l- operaturi qatgħu qalbhom għal dan is-sajf u qed jgħidu li din se tkun l- ewwel sena fejn l-outgoing market mill-Ġermanja se jkun naqas minflok tela'.

Dan l-aħħar f'Malta kellna lis-Sur George Eisenreich, il-managing director tal-FTI li kkonferma din is-sitwazzjoni.

Biex inkunu iżjed preċiżi, id-destinazzjonijiet li ssemmew mis-Sur Farrugia, bħal fil-każ ta' Ċipru li qiegħda minus 30% u l-Balearic Isles u l-Canary Islands li qegħdin bejn minus 20% u minus 25%, qegħdin agħar minna għax Malta fil-fatt qiegħda minn taħt b'anqas minn 20%.

Dan ifisser li fiż-żewġ swieq prinċipali, veru li Malta qiegħda taħt, pero` our performance is better than average.

Destinazzjonijiet li sejrin tajjeb huma l-Kroazja, il-Bulgarija u t- Turkija, fejn nerġa' ngħid kien hemm roħs kbir u btajjel kważi b'xejn.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' pajjiżi oħra nistgħu ngħidu li qegħdin minn fuq ma' l-Italja u Franza, filwaqt li ma' l-Iskandinavja qegħdin minn taħt għal raġunijiet li kont spjegajt u qegħdin bejn wieħed u ieħor fl-istess livell mal-pajjiżi tal-Benelux.

Jien ngħid li kieku ma tneħħietx l-iskema tas-sussidju tat-TOSS, l-MTA ma kienx ikollha biex tirreklama u tagħti l- għajnuna lill-operaturi taħt skemi oħra tat-TOSS.

Is-Sur Farrugia qal wkoll "All these attempts at limiting the amount of visiting tourists is nonsensical as Malta is not a 5-star destination.".

Jien għalija kumment bħal dan ma jsegwix, m'għandux loġika u ma jagħmilx sens.

Tillimita meta għandek bżonn għax tista' tikkaġuna ħsara għall- ambjent jew tista' tagħmel pressjoni żejda fuq l-infrastruttura wkoll u trid tara x'jirrendi l-investiment jekk inżidu din l-infrastuttura.

Jien nixtieq infakkar li l-ministeru tat-turismu taħt l-Onor.

Karmenu Vella kien beda - u spiċċajnih aħna – il-carrying capacity assessment u l-policy ħarġet minn hemm għax billi żżid mis-sajf għax-xitwa ma tkunx qed tillimita.

Is-Sur Farrugia jerġa' jagħmel żball meta jsemmi l-limitu bħala n-numru ta' turisti.

Apparti mill-fatt li Malta mhux qed tospita 1.5 miljun turist fis-sena imma ftit anqas minn 1.25 miljun, il-limitu huwa bbażat fuq in-numru ta' l-iljieli, kif fil-fatt isir fil-carrying capacity assessment, u għalhekk dawn ġew capped għal 1.6 miljun lejl fix-xahar, li effettivament b'9.5 ljieli jissarfu f'aktar minn 2 miljun mqassmin tajjeb matul is-sena kollha.

Sur President, irrid nerġa' nagħmel enfasi li l-kompetittivita` m'għandhiex tkun fuq il-prezz imma fuq is-servizz li wieħed joffri lit-turist.

Importanti wkoll li wieħed jara u jiżgura li jkun hawn it-titjib, id- diversifikazzjoni u aktar investiment fil-prodott u għalhekk jien dejjem insostni u nisħaq fuq l-importanza li Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea għaliex dan nistgħu neħduh minn hemm.

Tajjeb li forsi nsemmi xi ħaġa fuq il- qagħda bħalissa wara li f'Marzu, kif jiftakar kulħadd, ħabat l-Għid u konna lħaqna t-total ta' Marzu 2001, pero`fil-fatt qatt ma stennejna li f'April konna se nilħqu l-ammont li lħaqna f'April 2001 meta l-Għid kien ġie proprju f'nofs dak ix-xahar.

Għandna xi riżultati mill-Air Malta u mill-MIA li juru li l-istima tagħna għal April li għadda pparagunat ma' tas-sena 2001 - ibbażata fuq indikazzjonijiet ta' l-Air Malta u l-MIA – se jkun anqas b'madwar 16%.

Pero` dan suppost li għandu jittieħed dejjem fuq il-perijodu Marzu-April, kif jittieħed kull sena, u meta pparagunat ma' l-istess perijodu ta' l-2001 niġu bejn wieħed u ieħor xi 9% minn taħt.

Ovvjament din m'hijiex xi konsolazzjoni pero` qegħdin fuq it-trend tal-kompetituri tagħna.

Irrid ngħid li qed ikompli t-telf mill-Ġermanja u l-Iskandinavja, waqt li s-suq Ingliż hu fuq il-medja ta' l-2001 fuq l-ewwel erba' xhur.

Il-Benelux qiegħda minn fuq, l-Italja qiegħda bejn wieħed u ieħor l-istess u Franza qiegħda ftit taħt.

Għax-xahar ta' Mejju, l-istima ta' l-MTA ibbażata fuq l-indikazzjonijiet ta' l-Air Malta u ta' l-MIA hi kif ġejja: l-Ingilterra fuq l-istess livell tas-sena 2001, il-Ġermanja wkoll, Franza u l-Italja ftit fuq, il-Benelux l- istess livell.

Mill-bqija fuq l-istess xejra tas-sena 2001, pero` ovvjament hemm it-telf mill-Iskandinavja u minn diversi swieq oħra.

Għax-xahar ta' Ġunju qed nirreġistraw xi nuqqas minimu mill-Ingilterra u l-Ġermanja, filwaqt li mill-Italja se jkun bejn wieħed u ieħor l-istess, Franza ftit taħt, Benelux pari u l-bqija taħt.

Infakkar pero` li f'Mejju u f'Ġunju kien hemm erba' elezzjonijiet ġewwa Franza, li setgħu għamlu effett mhux biss f'Malta imma kullimkien, u anke kellna t-tazza tad-dinja f'Ġunju u jekk hawn xi ħadd li għandu xi dubju, biżżejjed jiċċekkja mat-trade press Ingliża u dawn jirriflettu wkoll dwar x'ġara fid-destinazzjonijiet l-oħra u per eżempju fil-ħarġa ta' Lulju tat-travel weekly insibu: "Summer in safe hands as England crash out of World Cup."

Dan ifisser li n-nuqqas li kien hemm kien minħabba l-World Cup, mhux lejn Malta biss imma lejn kull destinazzjoni oħra.

L-istess ħaġa tgħid it-travel trade gazette ta' l-istess data: "Seaman saves a sluggish summer" u hawn ritratt tal-goal tal-Brazil, b'Seaman jinqabad barra mil-lasta u skond l-Ingliżi, allavolja għamel qassata meta nqabad barra minn postu, dak il-goal salva s-sajf għall-Ingilterra.

Dan ifisser li din il-kwestjoni tal-World Cup tiġri kull erba' snin.

Tant hu hekk li din is-sena jien ipprovajt nitkellem mal-Melita Cable biex naraw jekk nistgħux inġibu l-kummentarju tal-logħob ta' Franza u tal-Ġermanja u naraw x'kienet tqumilna biex inġibuhom - nafu kemm huwa importanti li bniedem li jżomm ma' ċertu team isegwi l-partita b'kummentarju fil-lingwa tiegħu - imma sfortunatament kien hemm ċerti agreements li ma kenux jippermettu li jsir dan.

Sur President, meta allura tqis li l-performance tas-suq Ingliż hi aktar mill-medja, żgur li ma tistax tikkonkludi li dan ġara għaliex tneħħiet l- iskema tas-sussidji taħt it-TOSS.

L-aħħar news li għandna jgħidu li xi operaturi Ingliżi li kienu qatgħu l-programmi għal dan is-sajf, reġgħu poġġew charter għal Awissu u Settembru.

Informat wkoll li l-bookings għal Settembru u Ottubru huma tajbin u l-istess għall-bidu tas-sena d-dieħla.

Kif konna ppronostikajna, Malta se tirpilja qabel il-bqija ta' l-Ewropa wara l-attakk terroristiku tal-11 ta' Settembru 2001.

M'iniex qed nitkellem għaliex in-nies jibżgħu jsiefru imma għaliex l-operaturi naqsu l-programmi minħabba dik ir-raġuni u nerġa' nfakkar li jien kont għedt x'kienet bassret l-MTA, li fis-sena 2002 se jkollna almenu 1.1 miljun turist.

Meta erġajt staqsejt jekk kienx hemm lok li tinbidel din il-previżjoni, qaluli li dik il-previżjoni kienet korretta.

Anzi qegħdin jgħidu li l-1.1 miljun huwa l- minimu u ċ-ċifra tista' tkun aħjar.

Sur President, qed ngħid dawn l-affarijiet għaliex tajjeb li minflok noqgħod inwieġeb fuq il-gazzetti lil kulmin jgħid xi ħaġa li jien ma naqbilx magħha, nitkellem fil-parlament ħalli niġi rrapportat fuq il- gazzetti u l-affarijiet jiġu ċċarati.

Jekk il-gazzetti jkollhom bżonn aktar informazzjoni mingħandi jistgħu jċempluli wara dan l-aġġornament.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Sur President, ma jistax ikun li fil-konfront tas- sitwazzjoni politika ta' bħalissa, wieħed ma jħarisx xi ftit lejn dak li qed jiġri fid-diversi lokalitajiet u dak li qed jiġri fi ħdan il-partit Laburista bħalissa.

Għan-nom tal-maġġoranza tan-nies tal-lokalita` tar- Rabat, nixtieq ngħid li lqajna b'mod pożittiv ħafna l-aħbar mingħand il- ministru responsabbli mit-trasport li se ssir it-triq prinċipali bejn il- Baħrija u r-Rabat, triq li tinteressa madwar 600 familja li jgħixu fil- Baħrija.

Il-bdiewa ta' l-inħawi kif ukoll in-nies tal-Baħrija ilhom għal żmien twil jitolbu biex issir din it-triq.

Hawnhekk irrid ngħid li kontra dak li tħabbar fuq l-istazzjon Super 1, saru diversi laqgħat bejn il- Ministru Ċensu Galea u l-kunsill lokali tar-Rabat fejn ġew diskussi l- problemi tat-trasport u l-problemi tat-toroq.

Saru anke laqgħat oħrajn f'fora differenti ma' l-istess ministru sabiex niddiskutu mhux biss il-one- ways fir-Rabat imma anke xogħlijiet oħra fuq toroq arterjali fl-istess lokalita`

Aħna nirringrazzjaw lill-ministru talli ra kif għamel u sab il-fondi sabiex din it-triq tingħata l-attenzjoni u nisperaw li x-xogħol mhux biss ma jdumx ma jsir, imma li jekk jista' jkun jispiċċa matul din is-sena.

Din hija triq li llum tikkonċerna ħafna żgħażagħ li bnew fl-unika area fir-Rabat li hija miftuħa, fejn għad baqa' plots li qed jinbnew u li qed jiġu akkwistati minn familji żgħar, li ovvjament ikollhom djun mal-banek fuq id-dar li jixtru u familji li ddejqu jħallsu spejjeż tal-karozzi minħabba l-istat fqir li tinsab fih din it-triq.

Issa dawn l-ispejjeż tal-wear and tear tal-karozzi bilfors jonqsu hekk kif it-triq tiġi fi stat li minnha tista' tgħaddi karozza.

Kienet ħasra li s-Super 1, f'intervista li għamel ipprova jikkwota li l- kunsill lokali tar-Rabat ma kien la ġie kkonsultat u lanqas mgħarraf fuq din it-triq.

Jien ninsab ċert li f'fora fejn kien hemm diversi nies qrib tiegħi u f'fora li kont preżenti jien fihom, il-kwestjoni ta' din it-triq tqajmet.

Il-Ministru ħa nota, spjega għal darba, tnejn, tlieta x'kienet il- pożizzjoni fuq din it-triq, u cioe` li kienet qiegħda fil-pjan tad- dipartiment tat-trasport, u allura ma nistax nifhem kif isiru ċerti kummenti f'dan ir-rigward meta effettivament dan huwa pass li se jibbenefikaw ħafna minnu l-poplu Rabti u l-poplu tal-Baħrija.

Sur President, nafu li fit-12-il xahar li ġejjin se jkollna niffaċċjaw referendum u elezzjoni.

Nafu wkoll li l-aħħar survey li sar mill- oppozizzjoni juri biċ-ċar li 57% ta' dawk li ħadu sehem fis-survey iddikjaraw li huma sodisfatti bl-informazzjoni fuq l-Unjoni Ewropea li ngħatat mill-MIC.

Naturalment l-MIC m'hijiex qed titlob lin-nies biex jivvutaw favur l-unjoni imma qiegħda sempliċement tagħti l-informazzjoni fuq l-unjoni lil kulmin huwa interessat.

Kulmin jixtieq ikun jaf xi ħaġa jista' jċempel lill-MIC u jew jingħata l-informazzjoni dak il-ħin jew inkella jirċievi risposta bil-posta.

L-MIC għandha wkoll il-website tagħha, fejn hemm available ħafna informazzjoni dwar l-unjoni, pero` l- għażla finali ta' jekk nidħlux jew le fl-Unjoni Ewropea qiegħda f'idejn il- poplu.

Sfortunatament għall-oppożizzjoni, mis-survey li għamlu huma stess - ma naħsibx li sar fuq kampjun ta' nies li l-maġġoranza tagħhom huma ta' tendenza Nazzjonalista - jirriżulta li l-maġġoranza tan-nies qegħdin jgħidu li ta' l-MIC huma oġġettivi f'dak li jagħmlu u dejjem jgħidu l-verita'.

Sur President, qegħdin naraw problema oħra, dik li tirrigwarda lil Alfred Mifsud, bniedem li nafuh bħala wieħed mill-front runners fi ħdan il-partit Laburista.

Sa ftit żmien ilu, lil Alfred Mifsud konna narawh bħala parti mit-tmexxija tal-partit Laburista, jaħdem id f'id mal-mexxej Laburista, flimkien mal-mexxejja l-oħra tal-partit.

Iżda Alfred Mifsud jidher li ġralu bħalma ġara f'każi oħra, fejn nies li kienu jaħdmu fil-media Laburista ġew eliminati minn hemm għaliex esprimew opinjonijiet differenti.

Mifsud ġie qisu blacklisted mill-istess partit u allura l-proġettazzjoni tiegħu li jikkontesta l-elezzjoni fi ħdan il-partit Laburista u forsi jispiċċa ministru ta' l-ekonomija jew tal-finanzi - jekk kemm-il darba jirbaħ l- elezzjoni l-MLP - jidher li dan kollu qed jisfuma fix-xejn.

Jidher li mill- eżekuttiv nazzjonali nhar it-Tnejn tawh a very sound warning li jekk ma jiġbidx il-linja ta' l-istess partit u ma jippriedkax on the same lines ta' dak kollu li joħlom bih u jħarbex fuqu l-kap ta' l-oppożizzjoni - probabbilment wara konsultazzjonijiet, ma nafx – Alfred Mifsud se jiġi totalment sidelined mill-istess partit.

Hawn ħafna verżjonijiet dwar x'inhu għaddej eżatt f'din is-sitwazzjoni, Sur President.

Hawn min jgħid li dan Mifsud issa f'daqqa waħda qed jirrealizza li se jkollu jikkompeti ma' kandidati oħra fl-istess partit li se joħorġu fuq id-distrett tiegħu għax fl-istess ħin il-partit kompla jfittex kandidati oħrajn fl-istess distrett u allura dan qiegħed jara l-image tiegħu titnaqqas issa li nqata' wkoll mill-media Laburista.

Jgħidulek li ċ- chances tiegħu li jiġi elett qegħdin dejjem jonqsu u allura dan qed jiġi f'sitwazzjoni fejn jekk ma jkollux is-support totali tal-partit, dan jirriskja li ma jitlax fil-parlament.

Min-naħa l-oħra, il-maġġoranza tal- Laburisti jgħidulek li Alfred Mifsud huwa l-persuna li huma jaraw bħala alternattiva għal Alfred Sant għax jarawh bħala l-bniedem li jista' jwassal biex il-partit Laburista jagħmel U-turn kemm fuq il-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea, kemm fuq il-kwestjoni tal-VAT, kif ukoll fuq aspetti oħrajn li jistgħu jsaħħu l-ekonomija tal-pajjiż.

Għal dawn in-nies, Mifsud bil- viżjoni tiegħu kapaċi jkompli jibni fuq it-tajjeb li hemm fil-partit Laburista u jsewwi dak li fl-opinjoni tagħhom mhux daqstant tajjeb.

Sfortunatament, Sur President, il-makna tal-partit Laburista hija simili ħafna għall-makna li gvernijiet oħra għandhom f'ċerti pajjiżi fejn nies b'opinjoni diversa minn dik tat-tmexxija, jiġu eleminati outright.

Din hi ħaġa li fl-opinjoni tiegħi qiegħda tinkwieta ħafna lil dawk li jirraġunaw indipendentement mill-fehma politika tagħhom.

Dawn illum qegħdin jirrealizzaw li l-partit Laburista huwa l-istess partit li kien fil-gvern bejn l-1996 u l-1998, bid-differenza li tilef dak l-għajta ta' new Labour, new ideas, new government u qed imur lura għat-tip ta' amministrazzjoni li kien jimxi biha bejn l-1971 u l-1987.

Veru li l-mexxejja ta' dak iż-żmien twarrbu, pero` jidher li l-kap ta' l-oppożizzjoni tgħallem ħafna mis- sistema ta' kif kien imexxi Mintoff fi żmienu u wara dak kollu li ġara fil- 1998, illum forsi jidher li Alfred Sant qed iħares lejn Mintoff bħala x- xempju, bħala l-bniedem li huwa jrid jimxi fuqu bit-tip ta' politika fejn ma jaċċettax opinjonijiet jew deċiżjonijiet diversi minn tiegħu.

Dan qiegħed jitlob lill-poplu biex jagħtih freehand, kaxxa magħluqa, fejn x'ħin jiftaħ il-kaxxa jagħmel skond ma jfettillu u jibda jagħġen il-ħajja tal- poplu Malti in ġenerali.

Sur President, minkejja li dan il-parlament dalwaqt jaġġorna għall-btajjel tas-sajf, jien naħseb li fix-xhur li ġejjin se nisimgħu ħafna iżjed fuq dak li qed jiġri fil-kamp Laburista u speċjalment fuq dak li qed jiġri fil- konfront tal-personalitajiet fit-tmun tal-partit Laburista.

Min jaf, forsi b'riżultat ta' dan, naraw U-turn fil-politika Laburista u anke U-turn fit- tmexxija tal-partit!

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, l- Erbgħa, 17 ta' Lulju, 2002 fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SAN ĠILJAN – RADJAZZJONI ELETTRO-MANJETIKA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid tistax l-awtorita' tal- komunikazzjoni tilqa' t-talba tar-residenti fi Triq il-Fraxxnu, San Ġiljan u tevalwa x'radjazzjoni elettro-manjetika ħierġa mit-tagħmir tal- komunikazzjoni fuq il-bejt tar-residenza Stella Maris fl-istess triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-awtorita' dwar il-komunikazzjoni hija bħalissa mpenjata b'survey xjentifiku ta' 50 antenna tal-mobile phone base stations f'diversi bliet u rħula Maltin kif ġie avżat xi jiem ilu.

Dan il-proġett għandu jitlesta' sa l-aħħar ta' Settembru meta jiġu ppubblikati r-riżultati.

Għalhekk it-talba tar-residenti msemmija tista' tiġi kkonsidrata wara li tintemm il-fażi tas-survey ta' din is-sena.

L-awtorita' ser tkompli b'dan il-proġett fis-sentejn li ġejjin, fejn ser ikomplu jitkejlu madwar 50 antenna kull sena.

PROTEZZJONI ĊIVILI - PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid xi promozzjonijiet ingħataw fid- dipartiment tal-protezzjoni ċivili din is-sena?

Kif intgħażlu dawk li ġew promossi?

Kif kienu marru fl-eżami bil-miktub li għamlu wara kors fl-1999?

Kif imbagħad qabżu 'l quddiem ċerti persuni fl-interviews?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi s'issa matul din is-sena għadhom ma ngħatat l-ebda promozzjoni fid-dipartiment tal-protezzjoni ċivili.