MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 139 It-Tnejn, 26 ta' Lulju, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 139

It-Tnejn, 26 ta' Lulju, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.05 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 26 ta' Lulju, 1999

WERREJ MINUTI 900

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 900

TQEGĦID TA' KARTI 908

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR L-ARBITRAĠĠ (L-EWWEL QARI) 908

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IPPJANAR TA'

L-IŻVILUPP (L-EWWEL QARI) 909

UPDATE TA' L-AVIS TAL-KUMMISSJONI EWROPEA 909

AĠĠORNAMENT 936

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 941

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 138 li saret fil-21 ta' Lulju, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

SAĦĦA - SAFAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'safar mill-ministeru tiegħu kif ukoll mid-dipartimenti, korporazzjonijiet jew entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-21 ta' Ġunju, 1999?

Jista' jgħid ukoll f'kull każ x'kienet l-okkażjoni, min kienu l-persuni li siefru, mingħand min inxtraw il-biljetti tas-safar u jqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra l-irċevuti konnessi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Dwar safar ministerjali nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li ta l-ministru tal-finanzi għall- mistoqsija parlamentari numru 8004 li tkopri sat-18 ta' Ġunju, 1999.

Fit-tabella li qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra qed nagħti informazzjoni simili dwar id-dipartimenti, il-korporazzjonijiet u l- entitajiet li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħi.

SERVIZZI EKONOMIĊI - SAFAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'safar mill-ministeru tiegħu kif ukoll mid-dipartimenti, korporazzjonijet jew entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-21 ta' Ġunju, 1999?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

TRASPORT - SAFAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'safar mill-ministeru tiegħu kif ukoll mid-dipartimenti, korporazzjonijiet jew entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-21 ta' Ġunju, 1999?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): L- informazzjoni mitluba qed titqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - SAFAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm intnefqu flus f'safar mill-ministeru tagħha kif ukoll mid-dipartimenti, korporazzjonijiet jew entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dikasteru tagħha mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-21 ta' Ġunju, 1999?

Tista' tgħid ukoll f'kull każ x'kienet l-okkażjoni, min kienu l-persuni li siefru, mingħand min inxtraw il-biljetti tas-safar u tqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra l-irċevuti konnessi?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għal Għawdex): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija mogħtija fil-lista li qed titqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Ma narax il-ħtieġa li nqiegħed l-irċevuti konnessi fuq il-Mejda tal- Kamra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Parnis, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' l-Ministru jgħidilna x'miżuri qed jieħu l- ministeru għal Għawdex minħabba n-nuqqas kbir ta' fiżjoterapisti li hemm ġewwa l-isptar ġenerali ta' Għawdex?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Peress li m'inix responsabbli minn dan il-ministeru, se ngħaddi din il-mistoqsija lill-Ministru għal Għawdex.

AGRIKOLTURA U SAJD - SAFAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'safar mill-ministeru tiegħu kif ukoll mid-dipartiment, korporazzjonijiet jew entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-21 ta' Ġunju, 1999?

Jista' jgħid ukoll f'kull każ x'kienet l-okkażjoni, min kienu l-persuni li siefru, mingħand min inxtraw il-biljetti tas-safar u jqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra l-irċevuti konnessi?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Fil-perijodu msemmi kien hemm 38 delegazzjoni ministerjali u dipartimentali li b'kollox swew Lm16,788.75.

Il-biljetti tas-safar inxtraw kollha mill-Air Malta u l- lista tal-persuni li siefru uffiċjalment qed titqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra.

POLITIKA SOĊJALI - SAFAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'safar mill-ministeru tiegħu kif ukoll mid- dipartimenti, korporazzjonijiet jew entitajiet oħra li jaqgħu taħt id- dikasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-21 ta' Ġunju, 1999?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar u r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna fiex waslet il-wegħda tal-Partit Nazzjonalista li kull persuna b'diżabilita` jkollha dritt għal servizz ta' assistent personali?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Minkejja li l-mistoqsija supplimentari m'għandha x'taqsam xejn mal-mistoqsija oriġinali, din jien se nweġibha bil-qalb kollha għaliex żgur li tinteressa lil persuni b'diżabilita` u l-familjari tagħhom, Mr Speaker.

Kif jaf l-Onor.

Interpellant, matul l-amministrazzjoni preċedenti, il- kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita` kienet ħadet l-inizjattiva li tikkummissjona rapport li jindirizza l-inkwiet tal-ġenituri ta' persuni b'diżabilita`, minħabba li ma jkunux jafu x'se jsir minn uliedhom ġaladarba huma jiġu neqsin.

Fil-fatt dan ir-rapport tlesta ftit tal-ġimgħat ilu u saret ukoll konferenza stampa dwaru.

Ta' min jgħid li dan ir-rapport jagħti ħarsa lejn l-iżviluppi kollha li kellna f'dawk li huma servizzi għal persuni b'diżabilita` matul dawn l- aħħar 20 jew 30 sena, kif ukoll jagħmel analisi ta' l-inizjattivi li ttieħdu matul dawn l-aħħar 12 jew 13-il sena, fosthom it-twaqqif ta' djar żgħar fil-komunita`.

Ir-rapport jagħmel ukoll ċerti rakkmandazzjonijiet u fosthom isemmi wieħed mill-impenji elettorali ta' dan il-gvern, ċioe` s-servizz ta' assistent personali lil persuni b'diżabilita`.

Diġa` kelli l-okkażjoni ngħid illi ż-żerriegħa ta' dan is-servizz diġa` teżisti, liema servizz kien ġie introdott mill-amministrazzjoni Nazzjonalista preċedenti - u hawn qed nirriferi għas-servizz tal-homehelp - pero` dan is-servizz kien ġie tfassal biex jaqdi l-bżonnijiet ta' dawk l-anzjani li jgħixu ġo djarhom.

Bħalissa dan ir-rapport tekniku qed jiġi studjat fid-dettall mill- kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita`, liema kummissjoni se tniedi kampanja ta' diskussjoni wiesgħa fost il-partijiet kollha interessati, inkluż l-għaqdiet volontarji, il-qasam governattiv u l-ġenituri biex flimkien jaraw x'inhuma l-prijoritajiet ta' dan il-qasam.

Jien naħseb li f'dan l-istadju jkun xieraq jekk qabel ma nkomplu naħdmu fuq dan il-qasam naraw x'se joħroġ minn dawn id-diskussjonijiet, anke biex ikollna indikazzjonijiet iktar ċari dwar xi prijoritajiet għandu dan il-qasam u dwar kif għandu jitfassal is-servizz ta' assistent personali għal persuni b'diżabilita`, li fl-aħħar mill-aħħar jista' jiġi mmudellat fuq servizzi simili li jeżistu barra minn Malta, speċjalment fil-pajjiżi nordiċi.

Madanakollu għandna noqogħdu attenti qabel ma nfasslu s-servizzi tagħna fuq is-servizzi li jingħataw f'pajjiżi oħra għaliex pajjiżna għandu ċerti ċirkostanzi partikolari li pajjiżi oħra m'għandhomx, fosthom l-extended families u għalhekk, kif għidt diġa`, ikun aħjar jekk qabel ma nibdew nimplimentaw ir-rakkmandazzjonijiet li saru, nistennew li jiġu konklużi d- diskussjonijiet kollha li qed isiru bħalissa fuq dan il-qasam.

AFFARIJIET BARRANIN - DELEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' delegazzjonijiet tal-Gvern Malti li marru f'pajjiżi Għarab mill-5 ta' Settembru 'l hawn?

Fejn marru u x'kien l-impenn ta' kull delegazzjoni?

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Skond l- informazzjoni li għandu l-ministeru, mill-5 ta' Settembru 'l hawn kien hemm disa' delegazzjonijiet tal-Gvern Malti li marru f'pajjiżi Għarab u f'pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq u dawn kienu kif ġej:

i) L-Emirati Għarab Maqgħuda - f'Novembru 1998 - fejn ġie ffirmat ftehim dwar koperazzjoni fl-oqsma tal-kultura u x-xjenza; waqt din iż- żjara ġie inawgurat l-uffiċċju rappreżentattiv ta' l-AirMalta;

ii) Il-Ġordan - f'Jannar 1999 - fl-okkażjoni tal-funeral tar-Re Hussein;

iii) Il-Libanu - fi Frar 1999 - fejn ġie ffirmat ftehim dwar il- ħelsien mit-taxxa doppja; saru wkoll diskussjonijiet ma' l-ogħla awtoritajiet Lebaniżi;

iv) Is-Sirja - fi Frar 1999 - fejn saru diskussjonijiet ma' l-ogħla awtoritajiet Sirjani;

v) L-Eġittu - fi Frar 1999 - fejn ġie ffirmat ftehim dwar il-ħelsien mit-taxxa doppja, ftehim li jinkoraġġixxi u jipproteġi l-investiment u programm dwar kooperazzjoni kulturali, teknika u xjentifika għas-snin 1999-2001; saru wkoll diskussjonijiet ma' l-ogħla awtoritajiet Eġizzjani u ġiet organizzata anke missjoni kummerċjali mill-METCO fejn rappreżentanti ta' kumpanniji Maltin ħadu l-opportunita biex iġeddu r- rabtiet kummerċjali tagħhom fl-Eġittu;

vi) It-Tuneżija - fi Frar 1999 - fl-okkażjoni ta' l-ewwel sessjoni tal- kummissjoni mħallta Malta/Tuneżija dwar turiżmu;

vii) Il-Libja - f'April 1999 - fl-okkażjoni ta' l-estradizzjoni taż- żewġ Libjani in konnessjoni mat-titjira traġika tal-Pan-Am fuq Lockerbie;

viii) Il-Libanu - f'April 1999 - fejn saru diskussjonijiet dwar ftehim li jirregola t-trasport bl-ajru bejn Malta u l-Libanu; u

ix) Il-Libja - f'Mejju 1999 - fejn saru diskussjonijiet bilaterali.

AFFARIJIET BARRANIN - DELEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' delegazzjonijiet tal-Gvern Malti li marru f'pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq mill-5 ta' Settembru 'l hawn?

ONOR.

JOE BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 8257.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jista' l-Ministru jgħid jekk id- delegazzjonijiet li semma li marru l-Afrika ta' Fuq, fosthom il-Libja, qattx iddiskutew il-kwestjoni ta' l-introduzzjoni tal-visa għaċ-ċittadini ta' dawn il-pajjiżi biex ikunu jistgħu jidħlu f'pajjiżna, dejjem jekk kemm- il darba l-gvern Nazzjonalista se jibqa` bil-fehma li jdaħħal lil pajjiżna fl-Unjoni Ewropea?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Fil-fatt meta jien mort il-Libja - fl-okkażjoni ta` l- estradizzjoni taż-żewġ Libjani in konnessjoni ma' l-isplużjoni tal-Pan-Am fuq Lockerbie - kienet saret riferenza għal din il-kwestjoni pero` dakinhar ma kienx hemm l-opportunita` li din tiġi diskussa fid-dettall.

Irrid ngħid ukoll li peress li l-mistoqsija oriġinali kienet tirrigwarda delegazzjonijiet tal-gvern, jiġifieri mhux neċessarjament delegazzjonijiet immexxija minni, ma nistax ngħid jekk meta marret delegazzjoni l-Libja mmexxija minn, per eżempju, il-ministru għas-servizzi ekonomiċi, ġietx diskussa din il-kwestjoni jew le.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Allura l-Ministru jista' jgħidilna jekk kemm-il darba kellux xi approach fuq din il-kwestjoni mill-Ambaxxatur Libjan f'Malta, jew għallinqas għandux il-ħsieb li jqajjem din il-kwestjoni mill- iktar fis possibbli ma' l-awtoritajiet konċernati?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Nikkonferma li s'issa ma kelli l-ebda approach fuq din il-kwestjoni mill-Ambaxxatur Libjan f'Malta.

Pero` ovvjament dan huwa suġġett li għad irridu nanalizzawh bis-serjeta` u fil-mument opportun niddiskutuh ma' kulmin hu konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jiġifieri jien għandi nifhem li għadu ma beda jsir l- ebda studju jew kalkolu ta' l-impatt fuq in-negozju bejn Malta u l-pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq f'dan il-qasam, fosthom bejn Malta u l-Libja?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Mr Speaker, din m'hijiex kwestjoni ta' studju jew kalkolu ta' impatt fuq in-negozju bejn Malta u l-pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq imma hija kwestjoni li tirrigwarda l-moviment tan-nies bejn iż-żewġ pajjiżi.

Dan ma jfissirx li m'aħniex qed nieħdu din il-kwestjoni in konsiderazzjoni pero`, żgur li m'hijiex xi ħaġa li hija konnessa direttament ma' l-attirar ta' investiment jew negozju bejn iż-żewġ pajjiżi.

AFFARIJIET BARRANIN - DELEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' delegazzjonijiet tal-Gvern Malti li marru f'pajjiżi Asjatiċi mill-5 ta' Settembru 'l hawn?

Fejn marru u x'kien l-impenn ta' kull delegazzjoni?

ONOR.

JOE BORG: Skond l-informazzjoni li għandu l-ministeru, mill-5 ta' Settembru 'l hawn id-delegazzjonijiet li marru f'pajjiżi Asjatiċi kienu tnejn, li t-tnejn li huma marru ċ-Ċina.

Matul dawn iż-żjarat ġew diskussi mezzi ta' koperazzjoni fil-qasam taż-żgħażagħ u l-isports u saru wkoll diskussjonijiet dwar il-qasam ta' l-ambjent u kostruzzjoni.

Ta' min jgħid li l-ewwel żjara saret f'Jannar ta' l-1999 filwaqt li t- tieni żjara saret f'April ta' l-1999.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jista' l-Ministru jikkonferma li matul iż-żjara li għamel ministru tal-Gvern Malti ġewwa ċ-Ċina, ma ġie diskuss xejn ħlief il-possibbilta` li jinfetaħ ġnien Ċiniż ieħor f'pajjiżna?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Peress li ma kontx nagħmel parti minn dik id- delegazzjoni ma nistax nikkonferma jew niċħad dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant pero` jien informat li matul dik iż-żjara ġew diskussi diversi materji, fosthom il-possibbilta` li f'pajjiżna jinfetaħ ġnien Ċiniż ieħor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, il-Ministru jaħseb li huwa ġustifikat li tmur delegazzjoni ġewwa ċ-Ċina, bix-xinxilli kollha, sempliċement biex titkellem fuq il-possibbilta` li f'pajjiżna jinfetaħ ġnien Ċiniż ieħor?

Wara kollox meta kien se jinfetaħ il-ġnien Ċiniż li hemm ġewwa Santa Luċija, ma naf li marret l-ebda delegazzjoni ta' l-ebda gvern ġewwa ċ-Ċina.

Possibbli li pajjiżna għandu fondi biżżejjed biex jisparpalja l-flus b'dan il-mod, li jkollok delegazzjoni tmur iċ-Ċina sempliċement biex tiddiskuti l- possibbilta` li f'pajjiżna jinfetaħ ġnien ieħor Ċiniż?

Il-Ministru jaħseb li dan huwa parti mill-kontroll li suppost jagħmel fuq id-delegazzjonijiet li jmorru barra minn Malta u fuq l-ispejjeż li jintnefqu matul dawn iż- żjarat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Kif għidt diġa`, min-notamenti li għandi jidher li matul iż-żjara msemmija mill-Onor.

Interpellant - liema żjara saret bejn it-18 u l-24 ta' Jannar, 1999 - id-delegazzjoni kellha diskussjonijiet fuq diversi kwestjonijiet, fosthom fuq il-possibbilta` li f'pajjiżna jinfetaħ ġnien ieħor Ċiniż.

Madanakollu ta' min jirrimarka li ħafna drabi d- delegazzjonijiet iżuru pajjiżi oħra sabiex jiġu stabiliti ċerti kuntatti u sabiex jibdew diskussjonijiet fuq diversi materji, li mbagħad ikunu jistgħu jiġu żviluppati iktar fid-dettall billi jmorru hemmhekk delegazzjonijiet tekniċi jew kummerċjali.

Fil-fatt jien naħseb li l-għan primarju taż-żjara li għamel il-Ministru Zammit Dimech ġewwa ċ-Ċina kien eżattament biex ir-relazzjonijiet bilaterali li għandna maċ-Ċina jiġu żviluppati aktar, speċjalment f'dawk l- oqsma li huma ta' interess għaż-żewġ naħat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, filwaqt li rrid ngħid illi jien naħseb li r-relazzjonijiet tagħna maċ-Ċina għandhom bażi soda ħafna u m'hemmx għalfejn imorru hemmhekk delegazzjonijiet biex ikomplu jiżviluppaw dawn ir- relazzjonijiet, ġaladarba l-Ministru għandu xi notamenti fuq din iż-żjara, jista' jgħidilna ma' min iltaqgħet id-delegazzjoni tal-Ministru Zammit Dimech meta kienet iċ-Ċina?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Peress li n-notamenti li għandi m'humiex dettaljati daqshekk, nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru għall-ambjent.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, billi l-gvern Laburista preċedenti kien ħa diversi inizjattivi sabiex ikun hemm numru ta' żgħażagħ li jitħarrġu f'diversi snajja' partikolari, fosthom l-akwakultura - fejn permezz ta' arranġamenti milħuqa mill-istess gvern, kienet saħansitra ntbagħtet studenta f'pajjiż Asjatiku sabiex tistudja iktar dwar l-impatt ambjentali li jħallu l-fish farms fl-ibħra tagħna - jista' l-Ministru jgħidilna jekk matul dawn l-aħħar għaxar xhur tkompliex dan l-eżerċizzju u, jekk tkompla, f'liema oqsma tkompla?

ONOR.

JOE BORG: Inti qed tirriferi għal dawk l-istudenti li ntbagħtu ċ- Ċina?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: F'dan il-każ qed nirriferi għall-Ġappun fejn, kif kulħadd jaf, l-industrija ta' l-akwakultura hija waħda mill-iktar intensiva.

Fil-fatt kien għalhekk illi l-ministru għall-affarijiet barranin taħt il-gvern preċedenti kien ħass illi ż-żgħażagħ għandhom imorru jitħarrġu fl-universitajiet ta' dan il-pajjiż.

Il-Ġappuniżi għandhom esperjenza vasta f'dik li hija ekoloġija u fuq l-impatt li jikkawżaw il-fish farms f'qiegħ il-baħar.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Safejn naf jien dan huwa an ongoing process, pero` jien naħseb li l-ministru għall-agrikoltura u sajd huwa informat iktar minni dwar dan is-suġġett.

MR SPEAKER: Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu bil-miktub u mbagħad wara li nagħmel ir-riċerki neċessarji nirrispondih.

MALTA - LIBJA - PROTOKOLL FINANZJARJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-protokoll ta' koperazzjoni fl-oqsma tal-biedja u s-sajd bejn il-Gvern Malti u l-Gvern Libjan, liema protokoll ġie ffirmat is-sena l- oħra, jista' l-Ministru jgħid xi proposti saru mill-Gvern Malti lill-Gvern Libjan sabiex apparti x-xogħlijiet ta' manutenzjoni u bini ta' trawlers tas- sajd, jinfetħu fabbriki f'Malta li jipproduċu aċċessorji li huma meħtieġa għal dawn l-industriji hekk kbar f'Malta u l-Libja?

Meta saru dawn il- proposti u f'liema stadju waslu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru għall-affarijiet barranin.

EU - IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-prodotti, bħal zokkor, trab tal- ħalib, eċċ. li jekk l-industrija lokali timportahom mill-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea tirċievi sussidju fuq kull tunnellata, peress li Malta m'hijiex membru sħiħ ta' din l-Unjoni?

X'se jiġri jekk Malta tkun membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea u b'hekk l-industrija titlef dawn is-sussidji?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru għall-agrikoltura u sajd.

EU - IMPORTAZZJONI TA' TRAB TAL-ĦALIB

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li ċerti prodotti, bħat-trab tal-ħalib li minnu jsir il-ġobon, il- ħelu, eċċ. huwa ssussidjat b'madwar £Stg795 fuq kull tunnellata meta importat mill-industrija lokali mill-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea, dan ifisser li jekk Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni l-industrija lokali se titlef dan l-inċentiv?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuġġerixxi lill-Onor.

AGRIKOLTURA - SERVIZZI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Chris Cardona) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid jekk il- ministeru tiegħu - jew xi parti li taqa' taħtu - huwiex qed iħallas direttament jew indirettament għall-kera, l-elettriku l-ilma u l-linji tat- telephone jew fax 237249 u 221473 ta' The International Foundation (Malta), li bħala indirizz uffiċjali għandha 54, West Street, Valletta?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-ministeru tiegħi la qatt ħallas u lanqas m'hu qed iħallas kontijiet għas-servizzi msemmija.

AGRIKOLTURA - MOBILE PHONE

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Chris Cardona) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid jekk il- ministeru tiegħu - jew xi parti li taqa' taħtu - huwiex qed iħallas direttament jew indirettament għall-mobile phone numru 09492383 tal-persuna li isimha qed jintbagħat separatament?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma sar l-ebda pagament konness ma' dan is-servizz.

PENSJONIJIET - PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huwa n- numru ta' nies li jieħdu l-pensjoni ta' diżabilita`?

Kemm minn dawn għandhom diżabilita` fiżika u kemm minnhom għandhom diżabilita` mentali?

Kemm hu t-total ta' pensjoni li l-gvern iħallas għal-diżabilita` mentali u kemm għal-diżabilita` fiżika?

Kif ivarjaw l-etajiet ta' dawk li jirċievu l- pensjoni tad-diżabilita`?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija kif tidher iktar 'l isfel.

In-numru ta' persuni li jieħdu pensjoni ta' diżabilita` huwa ta' 1,813.

Minn dawn 180 għandhom diżabilita` fiżika filwaqt li 1,633 għandhom diżabilita` mentali.

It-total ta' pensjoni li l-gvern iħallas għal diżabilita` mentali hija ta' madwar Lm173,000 kull erba' ġimgħat.

L-ammont imħallas għal diżabilita` fiżika huwa ta' madwar Lm18,000 kull erba' ġimgħat.

L-etajiet ta' dawk li jirċievu l-pensjoni ta' diżabilita` huma hekk:

bejn 16 u 60 sena - 1,781 'Il fuq minn 60 sena 32

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, ma nafx jekk il-Viċi Prim Ministru kellux ċans jagħti ħarsa lejn il-ġurnali dalgħodu pero` f'wieħed mill- ġurnali hemm ittra li tirrigwarda r-rapport li sar mill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita` dwar is-servizzi residenzjali.

Fil-fatt min kiteb din l-ittra qed jilmenta li minkejja li meta kien qed jitħejja dan ir-rapport saru intervisti intensivi ma' min imexxi Dar il-Wens u Dar Nazareth, dawn id-djar ma ngħatawx l-ispazju li wieħed kien jistenna f'dan ir-rapport.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-fatt jien naħseb li din l-ittra kienet qed tirriferi għar-rapport li jien semmejt iktar kmieni - meta kont qed inwieġeb mistoqsija supplimentari li għamilli l-Onor.

Parnis - jiġifieri dak ir-rapport li, kif għidt diġa`, ġie kkummissjonat sabiex isir studju dwar is-servizzi li għandna għal persuni b'diżabilita` u sabiex nindirizzaw il-preokkupazzjonijiet li jkollhom il-ġenituri ta' dawn il-persuni.

Hawnhekk ta' min jenfasizza li l-iskop ta' dan ir-rapport ma kienx li jagħmel analisi dettaljata dwar is-servizzi residenzjali pprovduti minn Dar il-Wens u Dar Nazareth - li fl-opinjoni tiegħi huma tajbin ħafna, tant li ġie reġistrat li s-servizzi li joffru dawn id-djar residenzjali kienu fost l-iktar żviluppi pożittivi li dan il-qasam kellu matul dawn l-aħħar 15-il sena - imma li tiġi identifikata d-direzzjoni li jrid ikollhom dawn it-tip ta' servizzi.

M'għandix dubju li l-kontribut li qegħdin jagħtu Dun Anġ Seychell, li qed imexxi Dar Nazareth u min qed imexxi Dar il-Wens, min qed imexxi d-Dar tal- Provvidenza u min qed jieħu xi inizjattiva biex jiftaħ djar simili fil- komunita`, hija xi ħaġa pożittiva li wieħed għandu jinkoraġġieha.

Pero` nerġa` nenfasizza li l-iskop tar-rapport imsemmi ma kienx li ssir analisi ta' dawn id-djar residenzjali imma li nimplimentaw f'forma ta' pilot project mudell ta' assistent personali għal persuni b'diżabilita`.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar persuni jirreġistraw għax-xogħol f'Mejju 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9246.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Korrezzjoni għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 8752 f'seduta Nru. 137 tat-Tlieta, 20 ta' Lulju 1999; u

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar tfal fi skejjel speċjali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8737; u

Tagħrif dwar użu ta' CNCs fis-CIM centre fl-istitut tekniku Mikelanġ Sapiano bejn Ottubru 1998 u Ġunju 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8807.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Fuljett maħruġ mid-dipartiment taċ-ċittadinanza u ta' expatriates li jagħti tagħrif dwar ħruġ ta' liċenzji għal impjieg lil barranin, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8803.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il- Ministru Gatt.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR L-ARBITRAĠĠ

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jemenda l- Att ta' l-1996 dwar l-Arbitraġġ".

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l-1996 dwar l-Arbitraġġ" jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-abbozz ta' liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IPPJANAR TA' L-IŻVILUPP

MR SPEAKER: Il-Ministru Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att ta' l-1999 li jemenda l-Att ta' l-1992 dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp".

ONOR.

AUSTIN GATT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l- 1999 li jemenda l-Att ta' l-1992 dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp" jiġi moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nitlob is-sospensjoni ta' l-Ordnijiet tal-Ġurnata sabiex issir diskussjoni fuq ir-rapport dwar l-update ta' l- avis tal-Kummissjoni Ewropea, kif spjegajt fl-aġġornament tas-seduta ta' nhar l-Erbgħa li għaddew u kif miftiehem fl-aħħar laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

UPDATE TA' L-AVIS TAL-KUMMISSJONI EWROPEA

MR SPEAKER: Il-Ministru Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG: Mr Speaker, nixtieq nintroduċi din id-diskussjoni billi nagħmel riferenza għal dik il-parti tal-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista li tirriferi għall-kwestjoni ta' sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, jiġifieri Kap 9, bit-titolu "Fl-Ewropa Wara Referendum", li jgħid hekk:

"Gvern ġdid Nazzjonalista jitlob lill-Unjoni Ewropea sabiex jibdew in- negozjati u jara li jakkwista l-aqwa kondizzjonijiet għas-setturi differenti, b'taħditiet ma' kull settur matul in-negozjati u anke permezz ta' rappreżentanza diretta minn dawn is-setturi fit-team li jkun qed imexxi n-negozjati relattivi.

Wara li jlesti n-negozjati u jkunu magħrufa l-kondizzjonijiet ta' sħubija, il-gvern jagħmel referendum apposta biex ikun il-poplu Malti u Għawdxi li b'vot apposta jiddeċiedi jekk għandniex nidħlu jew le.".

Sur President, din il-wegħda li għamilna fil-programm elettorali timplika tliet affarijiet.

Din timplika li immedjatament wara li l-Partit Nazzjonalista jitla' fil-gvern jagħmel talba sabiex l-applikazzjoni ta' Malta terġa` tiġi riattivata - u qed nuża l-kliem "terġa` tiġi riattivata" minħabba li, kif kulħadd jiftakar, il-gvern Laburista preċedenti kien issospenda din it-talba u ffriża l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea ħalli jimxi għal proċess ieħor ta' relazzjonijiet iżjed viċini ma' l-Unjoni, liema proċess kellu jwassal għal żona ta' kummerċ ħieles - u timplika wkoll li jkun hemm informazzjoni u konsultazzjoni sħiħa - jiġifieri li l-gvern Nazzjonalista jobbliga ruħu li jikkonsulta mas- setturi konċernati u jinformahom b'dak kollu li għandu x'jaqsam ma' dan il- qasam - u t-tielet implikazzjoni ta' din il-wegħda hija li wara li jitlestew in-negozjati jsir referendum.

Mr Speaker, ngħaddi biex nirriferi għar-riattivar ta' l-applikazzjoni ta' Malta.

L-ewwelnett ta' min jgħid illi hekk kif tlajna fil-gvern, il-ministru għall-affarijiet barranin ta' dak iż-żmien - illum il-President Guido de Marco - kien bagħat ittra lill-presidenza tal-kunsill - li dak iż-żmien kienet il-presidenza Awstrijaka - fejn għamel talba sabiex terġa` tiġi riattivata l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Kif kulħadd jaf, dik l-ittra tat lok sabiex il-kunsill tal-ministri jawtorizza lill-Kummissjoni Ewropea tagħmel rapport dwar is-sitwazzjoni f'Malta biex tkun taf x'sar eżattament minn meta l-applikazzjoni Maltija ġiet iffriżata sal-mument li saret it-talba għar-riattivar.

Biex dan ir- rapport seta' jsir intbagħtu sensiela ta' mistoqsijiet lill-Gvern Malti, li min-naħa tiegħu ta d-dettalji kollha lill-kummissjoni; u fi Frar li għadda din il-kummissjoni lestiet ir-rapport tagħha, li llum jinsab quddiemna għad- diskussjoni.

Wieħed irid isemmi li wara li l-kummissjoni lestiet ir- rapport tagħha, xahar wara, jiġifieri f'Marzu, il-general affairs council ta' l-Unjoni Ewropea ddeċieda li jadotta dan ir-rapport u, permezz ta' din id-deċiżjoni, il-kunsill ġenerali ta' l-Unjoni stess ikkonferma li llum Malta ġiet aċċettata lura fit-triq ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Ta' min jgħid ukoll li ġie kkonfermat illi l-proċess ta' screening għandu jibda kemm jista' jkun malajr u fil-fatt wara li f'Ottubru li ġej il- Kummissjoni Ewropea tlesti r-rapport li ġiet awtorizzata li tagħmel, fis- summit ta' Helsinki l-Unjoni Ewropea se tkun f'pożizzjoni li tiddeċiedi jekk jistgħux jibdew in-negozjati ma' Malta f'dan ir-rigward sa l-aħħar tas- sena jew sal-bidu tas-sena d-dieħla.

Fir-rapport li għamlet il-kummissjoni qalet li m'għandux ikun hemm diffikultajiet biex il-kunsill jawtorizza li jibdew dawn in-negozjati ma' Malta u kompliet tgħid illi mhux biss huwa maħsub li pajjiżna se jlaħħaq ma' pajjiżi oħrajn li diġa` bdew dawn in- negozjati imma talli pajjiżna se jkun ma' l-ewwel grupp ta' pajjiżi fit- tkabbir li jmiss.

Issa ħalli ngħaddi biex nispjega għaliex il-Gvern Malti ddeċieda li jirriattiva l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl- Unjoni.

Mr Speaker, diġa` semmejt li waħda mill-wegħdiet li kien hemm fil- programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista kienet dik li jekk il-partit jitla' fil-gvern jirriattiva l-applikazzjoni ta' Malta u allura hawn wieħed jista' jgħid bla tlaqliq illi meta aħna, bħala Partit Nazzjonalista, irbaħna l-elezzjoni f'Settembru li għadda, kien il-poplu Malti u Għawdxi stess li tana l-mandat li nerġgħu nirriattivaw din l-applikazzjoni.

Issa jekk wieħed jara x'relazzjonijiet jista' jkollha Malta ma' l-Unjoni Ewropea jsib li jeżistu diversi alternattivi.

Per eżempju, li kieku riedna stajna nibqgħu għaddejjin bl-istatus quo, jiġifieri nħallu kollox kif inhu u nibqgħu nipprovaw nieħdu l-vantaġġi li joffri l-ftehim ta' assoċjazzjoni.

Ta' min jgħid illi dan il-ftehim ta' assoċjazzjoni kien wasal biex ineħħi kull xkiel f'dik li hija esportazzjoni ta' prodotti Maltin pero` sfortunatament il-Gvern Malti ma kienx għadu laħaq onora l-commitment tiegħu, bil-konsegwenza li nħolqu diversi ostakli biex jiġu importati prodotti mill-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt naħseb illi kulħadd jiftakar li sas- snin tmenin dawn l-ostakoli kienu ta' natura enormi - għax ħafna mill- oġġetti li kienu ġejjin mill-Unjoni Ewropea kienu pprojbiti li jiddaħħlu f'pajjiżna - pero` wara li sar xi tibdil fil-proċess ta' liberalizzazzjoni tal-kummerċ dan ix-xkiel tista' tgħid li tneħħa, ħlief għal dak li għandu x'jaqsam mal-levies.

Madanakollu jien naħseb li din l-alternattiva nistgħu nwarrbuha mal-ewwel għax l-Unjoni Ewropea bl-ebda mod m'hi se taċċetta li nibqgħu nżommu l-levies b'mod indefinit, anke minħabba l-fatt li dan imur kontra r-regoli tal-kummerċ internazzjonali tal-world trade organisation, li tagħmilha ċara li ma jistax ikun hemm dan it-tip ta' xkiel.

Mr Speaker, it-tieni alternattiva li għandna hija li mmorru għal żona ta' kummerċ ħieles, li twassal sabiex ma jkun hemm l-ebda xkiel fl- importazzjoni u fl-esportazzjoni ta' prodotti bejn Malta u l-Unjoni Ewropea, la xkiel ta' natura fiżika, la xkiel ta' natura teknika u lanqas xkiel ta' natura fiskali.

Ta' min ifakkar li żona ta' kummerċ ħieles hija l-ewwel fażi miż-żewġ fażijiet li hemm provduti fil-ftehim ta' assoċjazzjoni ta' l-1970.

Alternattiva oħra hija li bejn Malta u l-Unjoni Ewropa jkun hemm unjoni doganali.

Fil-fatt anke din it-tip ta' relazzjoni kienet ġiet provduta fil-ftehim ta' assoċjazzjoni li sar bejn Malta u l- Unjoni Ewropea, għax dak il-ftehim jgħid li wara li pajjiżna jkun mar għal żona ta' kummerċ ħieles għandna mmorru għal unjoni doganali.

Għalhekk nistgħu ngħidu li jekk kemm-il darba nieħdu dawn iż-żewġ alternattivi nkunu qegħdin nonoraw il-commitment li kellna fl-1970, jiġifieri madwar 30 sena ilu, meta konna ffirmajna l-ftehim ta' assoċjazzjoni.

Mr Speaker, alternattiva oħra li wieħed jista' jikkontempla hija l-hekk imsejħa European economic area, jiġifieri li bejn Malta u l-Unjoni Ewropea jkun hemm reġim li jixbah jew li huwa identiku għal dak li jeżisti bejn l- Unjoni Ewropea u l-pajjiżi ta' l-EFTA li għadhom m'humiex membri ta' l- Unjoni Ewropea, jiġifieri n-Norveġja, l-Isvizzera, il-Liechtenstein u l- Iżlanda.

B'hekk wieħed ikun jista' jgħid li jkun hemm suq intern wieħed bejn Malta u l-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Ovvjament imbagħad teżisti wkoll l-alternattiva li Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea, bil-vantaġġi u bl-obbligi kollha li din ir-relazzjoni ġġib magħha.

Mr Speaker, nixtieq nenfasizza ftit ieħor fuq l-alternattiva li mmorru għal żona ta' kummerċ ħieles peress li l-Partit Laburista jidhirlu li din hija d-direzzjoni li għandna nieħdu lil pajjiżna fiha.

L-ewwelnett irrid ngħid li kwalunkwe żvilupp bejn l-Unjoni Ewropea u Malta - sew jekk din tkun żona ta' kummerċ ħieles, sew jekk din tkun żona doganali kif ukoll jekk tkun a European economic area - se jġib miegħu piżijiet ġodda fuq pajjiżna, għalkemm l-alternattivi li għandna mhux kollha jġibu l-istess piżijiet.

Qed ngħid dan għaliex jekk immorru għal żona ta' kummerċ ħieles se jkollna nġorru piżijiet sa ċertu grad; jekk immorru għal unjoni doganali se jkollna nġorru piżijiet ikbar; filwaqt li jekk immorru għal European economic area se jkollna nġorru piżijiet wisq ikbar, għax imbagħad hawnhekk inkunu dħalna f'kampijiet oħrajn li m'humiex provduti fl- unjoni doganali.

Għalhekk qabel xejn ikun tajjeb jekk nifhmu li kwalunkwe tip ta' relazzjoni bejn Malta u l-Unjoni Ewropea, li ma tkunx tissarraf fi sħubija sħiħa, se ġġib magħha ħafna piżijiet mingħajr ma se nkunu nistgħu nibbenefikaw mill-vantaġġi kbar li toffri l-Unjoni Ewropea.

Issa nixtieq nitkellem ftit fuq il-ftehim li kien intlaħaq bejn iż-żewġ naħat, bis-saħħa tal-kunsill ta' assoċjazzjoni f'April tas-sena l-oħra, meta l-gvern Laburista kien qed jimxi fuq politika ta' żona ta' kummerċ ħieles.

Mr Speaker, l-ewwelnett irrid ngħid li skond il-ftehim ta' assoċjazzjoni pajjiżna kellu jiġi a free trade area mhux iktar tard minn tliet snin minn meta l-protokoll relattiv kellu jidħol fis-seħħ, jiġifieri wara dan il- ftehim ta' assoċjazzjoni kellhom isiru diversi diskussjonijiet tekniċi li permezz tagħhom kellu jiġi miftiehem protokoll ġdid li jipprovdi għal żona ta' kummerċ ħieles.

Issa hawnhekk ta' min jgħid illi hija proċedura ta' l- Unjoni Ewropea li meta jiġi ffirmat protokoll, dan jiġi fis-seħħ xahar wara.

Il-kunsill ta' assoċjazzjoni għamilha ċara li - u hawn se nuża t- terminoloġija wżata mill-istess kunsill: -

"A free trade area between the EC and Malta should be fully WTO compatible and shall cover substantially all trade.".

Dan ifisser li ż-żona ta' kummerċ ħieles ma setgħetx tiġi ristretta biss għall-industrija tradizzjonali imma kellha tmur oltre minn hekk.

Mr Speaker, hawnhekk ta' min isemmi l-intervent li għamel il-ministru ta' l-affarijiet barranin Ingliż Robin Cook, li kien qal eżattament dan il- kliem:

"Such a free trade area should cover substantially all trade without excluding any sector.

Agricultural trade should be progressively liberalised, taking as a starting point traditional trade-flows.

This process should take account of the respective agricultural policies, ..."

- hawnhekk hu kien qed jirriferi għall-common agricultural policy ta' l- Unjoni Ewropea u għall-qasam ta' l-agrikoltura f'Malta -

"... including the sensitivity of certain products.".

Madanakollu ta' min jenfasizza l-fatt li l-qasam ta' l-agrikoltura bl-ebda mod ma kien se jiġi eskluż mill-free trade area li ried il-gvern preċedenti.

Punt ieħor li xtaqt nagħmel u li joħroġ minn dan il-ftehim huwa li l- Unjoni Ewropea ftehmet mal-Gvern Malti li kwalunkwe diskriminazzjoni li kienet teżisti bejn il-produzzjoni Maltija u l-produzzjoni li tkun ġejja mill-Unjoni Ewropea kellha titneħħa sad-data li fiha kellu jidħol fis-seħħ il-protokoll il-ġdid, jiġifieri mhux fi żmien tliet snin, bħal fil-każ tal- levies.

Jien naħseb li kulħadd jaf illi f'dan il-każ l-Unjoni Ewropea kienet qed tirriferi għall-element diskriminatorju li kellha s-sistema ta' tassazzjoni tas-CET - li ġiet introdotta f'pajjiżna mill-gvern Laburista - fejn fuq prodott importat kont teħel 15% ETI filwaqt li fuq prodott Malti kont teħel biss 5% ETP.

Ta' min jgħid ukoll li paragrafu 6 ta' dan il-ftehim jagħmilha ċara li:

"Once a free trade area is established, the association council will examine the means for further liberalisation ..."

- jiġifieri mhux se nieqfu hemm imma se nkomplu bil-proċess ta' liberalizzazzjoni u jekk ikun ġie liberalizzat il-qasam industrijali kollu, allura f'dan il-każ ir-riferenza żgur qed issir għal prodotti oħra, bħalma huma prodotti agrikoli, prodotti agro-industrijali u servizzi -

"... and for proceeding to the second stage of the association agreement.".

Dan ifisser li wara li pajjiżna jsir żona ta' kummerċ ħieles, kellna ngħaddu biex niddiskutu ħalli naslu għal unjoni doganali, liema unjoni l- membri ta' l-oppożizzjoni qalu kemm-il darba li ma jaqblux magħha.

L-aħħar riferenza li xtaqt nagħmel dwar dan il-ftehim tirrigwarda paragrafu 7, li jgħid illi kellu jitkompla l-iżvilupp:

"... and various aspects of competition rules will need to be established."

Jiġifieri aħna kellna nkomplu niżviluppaw il-leġislazzjoni tagħna dwar il- kompetizzjoni sakemm naslu f'sitwazzjoni fejn din il-leġislazzjoni tkun konformi kompletament ma' dik ta' l-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt nistgħu ngħidu li l-Att ta' l-1994 dwar il-Kompetizzjoni tagħna diġa` huwa konformi mal-leġislazzjoni dwar il-kompetizzjoni ta' l-Unjoni Ewropea u għalhekk hawn wieħed jistaqsi: Għal xiex kienet qed issir riferenza?

Ir-riferenza kienet qed issir prinċipalment għall-eliminazzjoni tal-monopolji u għall- iState aids.

Hawnhekk se nerġa` nikkwota silta mid-diskors ta' Robin Cook li kien qal hekk:

"As part of the process of completing the free trade area, new provisions in our relations should be included concerning competition rules compatible with the EC Treaty.

These rules should cover the following points: antitrust, mergers, State aids, public undertakings and the State monopolies of a commercial character."

Għalhekk jidher bl-iktar mod ċar li ż-żona ta' kummerċ ħieles li kien qiegħed jitħabat għaliha l-gvern preċedenti kienet se ġġib ħafna piżijiet fuq pajjiżna.

Huwa veru li anke sħubija fl-Unjoni ġġib ħafna piżijiet pero` d-differenza hi li b'żona ta' kummerċ ħieles konna se nitgħabbew b'dawn il-piżijiet kbar mingħajr ma konna se ngawdu l-ebda vantaġġ minn numru kbir ta' vantaġġi li toffri l-Unjoni.

Sur President, ħalli fil-ftit ħin li għad fadalli nagħmel riferenza għall-vantaġġi li toffri s-sħubija sħiħa fl-Unjoni, allavolja jien persważ li sħabi min-naħa tal-gvern se jkollhom l-okkażjoni li jsemmu l-vantaġġi li toffri din l-Unjoni f'kull qasam li huma responsabbli minnu.

Per eżempju, l-Unjoni Ewropea toffri numru kbir ta' vantaġġi kemm fil- qasam soċjali, kemm fil-qasam tad-drittijiet tal-ħaddiem, kemm fil-qasam ta' l-ugwaljanza bejn is-sessi, kemm fil-qasam ta' l-impjiegi kif ukoll f'dak kollu li għandu x'jaqsam mad-drittijiet tal-bniedem.

Iktar 'il quddiem matul dan id-dibattitu se jkollna ċans nidħlu fid-dettall ukoll fl- oqsma taż-żgħażagħ u ta' l-edukazzjoni.

Naħseb li sal-lum kulħadd sema' xi darba jew oħra bil-programmi varji li toffri l-Unjoni sabiex iż-żgħażagħ ikunu jistgħu jitħalltu ma' żgħażagħ oħra Ewropej u filwaqt li jaqsmu l- esperjenzi tagħhom, dan il-proċess iservihom ta' tagħlim.

Ġaladarba nidħlu fl-Unjoni, iż-żgħażagħ tagħna jingħataw anke l-opportunita` li jagħmlu perijodi barra minn Malta biex jagħmlu xi studji hemmhekk.

Ikun tajjeb jekk wieħed jgħid ukoll li permezz tal-ftehim li sar bis-saħħa tal-kunsill ta' assoċjazzjoni, l-Unjoni Ewropea u l-Gvern Malti qablu li jridu jipprovaw jiżviluppaw ir-relazzjonijiet ta' bejniethom f'diversi oqsma u fost dawn l-oqsma ssemma l-qasam ta' l-ambjent, li din l-Unjoni hija avvanzata ħafna fih.

Mr Speaker, m'għandix dubju li sħubija fl-Unjoni Ewropea se toffri opportunitajiet enormi anke lill-bdiewa u lis-sajjieda Maltin jekk dawn jagħrfu jisfruttawhom tajjeb.

Biżżejjed ngħid li filwaqt li llum il-bdiewa u s-sajjieda Maltin għandhom suq limitat ta' 400,000 ruħ, l-Unjoni Ewropea għandha suq li huwa elf darba ikbar minn dak li toffri Malta għax jammonta għal 400 miljun ruħ.

Fil-fatt l-Unjoni Ewropea diġa` fetħitilna tieqa żgħira għall-produzzjoni agrikola, għall-birer u għal prodotti oħrajn u aħna għarafna nisfruttaw din l-okkażjoni bis-sħiħ.

Jiġifieri wieħed jista' jimmaġina kemm immorru 'l quddiem jekk minflok ma din l-Unjoni tiftħilna tieqa żgħira, tħallilna bibien miftuħin beraħ għal dawn is-setturi.

Jien m'għandix dubju li jekk kemm-il darba l-bdiewa Maltin u Għawdxin jiġuhom okkażjonijiet bħal dawn, se jkunu kapaċi jisfruttaw il-produzzjoni agrikola bil-għaqal u bi strateġija kif ukoll billi jagħrfu joħolqu niche markets għalihom.

Meta wieħed ikun qed jitkellem fuq il-vantaġġi li toffri l-Unjoni Ewropea ma jistax ma jsemmix ukoll il-qasam tal-protezzjoni tal-konsumatur.

Il- bieraħ ħadt gost ħafna meta qrajt li qed isiru diskussjonijiet sabiex il- leġislazzjoni tagħna - għal dak li għandu x'jaqsam mal-protezzjoni tal- konsumatur - tiġi konformi ma' dik ta' l-Unjoni Ewropea u li se jinbena set- up li permezz tiegħu nkunu nistgħu ninforzaw il-liġijiet li jirrigwardaw dan il-qasam.

Fil-fatt sar anke rapport dwar dan il-pass li qed nagħmlu f'dan il-qasam u minn hawn nixtieq nifraħ lill-Onor.

George Hyzler, il- persuna responsabbli minn dan kollu.

Jien naħseb li ż-żewġ naħat tal-Kamra jaqblu li l-liġijiet dwar il-protezzjoni tal-konsumatur għandhom jiġu inforzati kemm jista' jkun malajr.

Mr Speaker, l-Unjoni Ewropea toffri għajnuna finanzjarja lill-membri tagħha anke għall-qasam tar-riċerka, għall-qasam ta' l-iżvilupp, għall- qasam tal-kummerċ u għall-qasam ta' l-investiment.

Meta pajjiż ikun għadu m'huwiex membru ta' l-Unjoni Ewropea jkun irid jitħabat ħafna biex forsi jirnexxielu jieħu xi loqma minn dak li toffri l-Unjoni - kif jafu sħabna ta' l-oppożizzjoni u kif nesperjenzaw aħna minn ġurnata għall-oħra - pero` meta pajjiż jidħol membru mhux talli ma jkollux għalfejn jitkarrab biex forsi jmissu xi ħaġa żgħira imma talli jkun jista' jieħu l-fondi enormi li toffri l-Unjoni Ewropea lill-membri tagħha bi dritt.

Mr Speaker, ma nixtieqx intawwal dan id-diskors iktar għax il-ħin li kelli għad-dispożizzjoni tiegħi kważi għadda pero` rrid ngħid li kif wegħidna anke fil-programm elettorali, aħna se nimxu fit-triq li għandha twassalna għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea u dan billi fost l-oħrajn nagħmlu konsultazzjonijiet kontinwi bejn il-ministeri konċernati għal dan il-għan, speċjalment konsultazzjonijiet tekniċi li fihom jieħdu sehem id- direttorat ta' l-Unjoni Ewropea, fi ħdan il-ministeru ta' l-affarijiet barranin, il-Kamra tal-Kummerċ u l-Federazzjoni ta' l-Industriji, ħalli b'hekk isir it-tibdil li hemm bżonn f'dan il-qasam sabiex niġu konformi mar- regoli ta' l-Unjoni Ewropea.

Aħna beħsiebna nibdew in-negozjati kemm jista' jkun malajr u naħseb li m'hemm xejn ħażin illi nkunu kapaċi niġu konformi ma' l-Unjoni qabel id- data ta' sħubija, anke jekk ikollna nagħmlu xi tibdil sabiex il-qasam ta' l- ekonomija tagħna jissaħħaħ u jiġi mmodernizzat, u iktar ma nagħmlu dan it- tibdil malajr iktar aħjar.

Naturalment imbagħad fejn naraw illi jkun aħjar jekk ċertu tibdil isir iktar bil-mod m'aħniex se ngħaġġlu dan il-proċess, pero` jien persważ li l-poplu Malti u Għawdxi kollu se jkun sodisfatt bin- negozjati li nagħmlu ma' l-Unjoni Ewropea u meta nagħmlu r-referendum, kif wegħidna wkoll fil-programm elettorali, il-poplu se jivvota bi ħġaru favur sħubija sħiħa fl-Unjoni.

Post Malta huwa biss fl-Unjoni Ewropea, liema Unjoni toffri vantaġġi enormi kemm fil-qasam politiku, kemm fil-qasam ekonomiku, kemm fil-qasam soċjali kif ukoll fl-oqsma l-oħra kollha, kif ipprovajt nispjega fil-ħin li kelli għad-dispożizzjoni tiegħi.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, bla ebda dubju l-Unjoni Ewropea hija forza għall-ġid u anke aħna li ngħixu f'dawn il-gżejjer inqisu li huwa ferm aħjar illi jkollok miljuni ta' Ewropej jaħdmu flimkien f'unjoni milli jbiċċru lil xulxin fi gwerer, jew inkella milli jkollok pajjiżi Ewropej li minħabba li jkunu mifruda minn xulxin jiddgħajfu fl-oqsma ekonomiċi, politiċi u soċjali tagħhom u jħallu pajjiżi kbar - bħall-Istati Uniti, il- Ġappun u ċ-Ċina - jiddominaw ix-xena dinjija weħidhom.

Pero` ċertament anke fl-Unjoni Ewropea hemm ċerti xejriet negattivi.

L-ewwelnett irrid ngħid li dan il-proġett jinħass 'il bogħod ħafna miċ- ċittadini Ewropej u biex wieħed ikun jista' jirrealizza kemm dan li qed ngħid huwa minnu, biżżejjed jinnota li inqas min-nofs iċ-ċittadini Ewropej ħarġu jivvotaw għall-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew.

Fil-fatt hemm min jinsab inkwetat li din l-Unjoni qed tiżviluppa fi proġett ta' super Stat, fejn minflok ma hemm l-Ewropa federali hemm l-Istati Uniti ta' l- Ewropa, li trid tqiegħed lill-pajjiżi membri tagħha kollha għall-istess regoli, ikun xi jkun id-daqs tal-pajjiż u l-livell ta' żvilupp li jkollu.

Naħseb li kulħadd jaqbel miegħi meta ngħid illi din iċ-ċentralizzazzjoni ta' super Stat Ewropew ixxejjen is-sovranita` u d-diversita` tal-pajjiżi u biha ċ-ċittadini jħossu li m'għandhomx influwenza fuq deċiżjonijiet li jolqtuhom mill-qrib iżda li jittieħdu barra mill-pajjiż.

Madanakollu llum aħna m'aħniex qed niddiskutu l-merti u d-difetti ta' l-Unjoni Ewropea pero` qed niddiskutu r-relazzjonijiet bejn l-Unjoni Ewropea u Malta, u għalhekk l- ewwel mistoqsija li għandna nagħmlu hija din: X'għandhom ikunu l-aħjar relazzjonijiet li għandu jkollna ma' l-Unjoni Ewropea?

Mr Speaker, fil- fatt ma' l-Unjoni Ewropea jista' jkollok diversi relazzjonijiet differenti.

Per eżempju, wieħed jista' jqis lill-Unjoni Ewropea bħala xi satana u ma jkun irid ikollu x'jaqsam magħha bl-ebda mod.

Safejn naf jien l-ebda pajjiż fid-dinja ma jqis lill-Unjoni b'dan il-mod, anke jekk xi drabi jkun hemm min jipprova jagħti l-impressjoni li aħna tal-Partit Laburista nqisu lill-Unjoni hekk.

Aħna li għamilna kien li minflok ma għażilna sħubija sħiħa fl-Unjoni, għażilna li nfasslu dawn ir-relazzjonijiet skond l- interessi komuni li għandna bejnietna għax peress li aħna nemmnu li sħubija sħiħa tagħmlilna l-ħsara, riedna nkunu qrib biżżejjed tagħha biex ingawdu minn din l-Unjoni imma mingħajr ma nitgħabbew bl-obbligi kollha tas- sħubija.

Hawnhekk ta' min iżid jgħid li ħafna mill-obbligi li ġġib sħubija sħiħa fl-Unjoni qed jiġu moħbija mill-Partit Nazzjonalista.

Fil-programm elettorali tiegħu l-Partit Nazzjonalista wiegħed li - u hawn se nikkwota - dwar l-Unjoni se jagħti ''tagħrif sħiħ mingħajr partiġjaniżmu''.

Bla ebda dubju, il-Partit Nazzjonalista żgur li m'għamilx hekk matul is-snin li għaddew, anzi rrid ngħid li huwa ta ħafna illużjonijiet dwar din l-Unjoni.

Biżżejjed ngħid li l-Partit Nazzjonalista offra l-Unjoni Ewropea lill- Maltin u lill-Għawdxin bħala droga, qisha sħubija sħiħa fl-Unjoni hija dik il-karta r-roża jew il-karta s-safra li bis-saħħa tagħha mmorru fl- ispiżerija kbira Ewropea ta' Brussels u nġibu l-mediċini kollha għall-mard kollu tagħna mingħajr ebda ħlas!

Id-dħul ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea ġie ppreżentat bħala pass li ma joħloq l-ebda problema għal pajjiżna, bħallikieku ċ-ċittadini kollha ta' l-Unjoni ftehmu bejniethom li joħorġu l- flus minn buthom u jħallsu vaganza eterna lill-Maltin u lill-Għawdxin kollha fil-villaġġ fantastiku u maġiku tad-Disneyland Europe, fejn ikollna kollox imħallas u ma jkollniex għalfejn naħdmu iktar f'ħajjitna!

Huwa veru li dan l-aħħar id-diska bdiet tinbidel xi ftit pero` xorta għadna mingħajr ''tagħrif sħiħ''.

Huwa fatt li, per eżempju, min imexxi ċ-ċentru ta' informazzjoni dwar l- Unjoni Ewropea hu stess kien ixerred ħafna miżinformazzjoni dwar l-Unjoni.

Dan l-aħħar anke l-PBS wera programmi li għandhom l-istess teknika tar- reklami, li juru kollox ilellex u sabiħ mingħajr ma jagħtuk l-informazzjoni kollha.

Hawn jien nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nistaqsi jekk hux veru li dak il-programm tal-BBC dwar l-Unjoni Ewropea nħadimx fl-istudios ta' NET Television jew kienx sponsorjat mill-uffiċċju legali ta' xi deputat tal- Partit Nazzjonalista.

Id-diplomatiċi ta' l-Unjoni Ewropea li jkollna kuntatt magħhom jiġġustifikaw din l-attitudini ta' diżonesta` intellettwali u politika għaliex jgħidu li wieħed ipinġi biss is-sabiħ ta' l-Unjoni sabiex b'hekk jinkiseb l-appoġġ popolari.

Fil-fatt dawn qed jagħtu parir lill-Partit Nazzjonalista sabiex ir-referendum isir malajr kemm jista' jkun, qabel ma l-Maltin u l-Għawdxin jibdew iweġġgħu bil-passi li jridu jittieħdu biex nagħmlu skond dak li jgħidu r-regoli ta' l-Unjoni Ewropea u qabel ma iktar Maltin u Għawdin jindunaw xi tfisser sewwa sew sħubija fl- Unjoni, kif ukoll x'effett din se tħalli fuq il-ħajja ta' kuljum.

Għal snin twal sħubija fl-Unjoni Ewropea ġiet impinġija bħala dulluvju kbir ta' miljuni ta' liri li se jinżlu fuq Malta u hawn ta' min ifakkar li qabel kienu jgħidulna li dawn il-miljuni ta' liri ma kellhomx jiġu biss malli nidħlu fl-Unjoni imma anke malli sempliċement napplikaw għal sħubija sħiħa.

Sħubija sħiħa fl-Unjoni ġiet impinġija bħala one-way traffic, flus u vantaġġi kbar biss u nħeba għal kollox x'irridu nagħmlu biex niġu aċċettati f'din l-Unjoni.

Ġieli kien hemm anke okkażjonijiet fejn il-Prim Ministru, l-Onor.

Eddie Fenech Adami, u l-ex-ministru għall-affarijiet barranin - illum il-President Guido de Marco - ma qablux bejniethom fid- diskorsi tagħhom.

Darba meta l-ex-ministru għall-affarijiet barranin kien barra minn Malta smajtu jgħid b'widnejja stess illi Malta tant se tiżviluppa li 'l quddiem mhux se tieħu mill-Unjoni Ewropea imma se tagħti biss lill-Unjoni.

Pero` mbagħad dawn ibiddlu d-diska skond il-widnejn ta' min ikun qed jismagħhom.

Ara hawn Malta dan l-istatement li għamel l-ex- ministru għall-affarijiet barrranin mhux talli ma jenfasizzawhx, talli lanqas biss isemmuh u jgħidu biss li ġejjin lejn pajjiżna ħafna flus minn dan l-istitut tal-karita` jew minn dan id-dipartiment ta' servizzi soċjali li jinsab ġewwa Brussels!

Ir-regoli u l-liġijiet ta' l-Unjoni ġew impinġija wkoll bħala li nistgħu nbiddluhom skond kif jaqblilna - bħallikieku meta mmorru biex nagħmlu dawn in-negozjati se mmorru f'xi suq Għarbi biex niġġebbdu - u bil-makakkerija tagħna nġibuha żewġ.

Mr Speaker, irridu nifhmu darba għal dejjem illi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea tfisser ukoll illi jkollok taċċetta r-regoli u l-liġijiet kollha ta' l-Unjoni, bla ebda eċċezzjoni, u din issibha darba wara l-oħra mhux biss fid-diskorsi li għamlu l-mexxejja ta' l-Unjoni imma anke fid-dokumenti ta' din l-Unjoni nnifisha.

Fil-fatt anke l-Ambaxxatur Kunz għamel dan l- istatement matul l-aħħar laqgħa li kellna tal-joint parliamentary committee bejn din il-Kamra u l-Parlament Ewropew u għamilhielna ċara li r-regoli qegħdin hemm biex jobdihom kulħadd.

Hawn ta' min jgħid li meta l-pajjiżi applikanti l-oħra talbu xi derogi, dawn bagħtuhom lura għax qalulhom li iktar ma jgħidulhom li għandhom bżonn derogi u eċċezzjonijiet iktar ikunu qed juru kemm m'humiex lesti biex jidħlu fl-Unjoni.

Issa nixtieq nagħmel vjaġġ qasir u nillimita ruħi biex naraw x'ingħad f'dawn l-aħħar ħames snin, jiġifieri mill-1994 'il hawn, dwar il-miljuni ta' liri li kellhom jiġu mill- Unjoni Ewropea kif ukoll dwar kemm l-Unjoni kienet se tagħmel eċċezzjonijiet magħna, fosthom fuq il-kaċċa u l-insib.

Mr Speaker, fil-fatt dak li hemm fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista dwar il-kaċċa u l-insib ma jaqbilx ma' dak li ngħad mill- Unjoni Ewropea fi Frar ta' l-1999 - meta din kienet qed titkellem dwar sħubija sħiħa - għax filwaqt li l-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista jgħid li l-Unjoni m'hijiex se tbiddlilna r-regoli tal-kaċċa u l-insib jekk mhux biex ittejjibhom, f'paġna 29 tar-rapport aġġornat ta' l- Unjoni Ewropea naqraw li jekk kemm-il darba Malta ssir membru sħiħ ta' l- Unjoni jkollha tadotta l-bird directive sħiħa; u dan ifisser li l-liġijiet tagħna dwar il-kaċċa u l-insib ikollhom jinbidlu.

Nista' nsemmi lista sħiħa ta' politiċi Nazzjonalisti u ta' ħbieb tagħhom li sa l-aħħar kampanja elettorali tas-sajf li għadda mhux biss ivvintaw dwar kemm ġejjin miljuni kbar ta' liri f'pajjiżna ġaladarba nsiru membri ta' l-Unjoni, imma talli anke vvintaw li r-relazzjonijiet li l-Partit Laburista jemmen li għandu jkollna ma' l-Unjoni se jagħmlulna ħafna ħsara.

Il-Prof.

Anthony Serracino Inglott saħansitra wasal biex qal li aħna qed intellfu lil Malta miljuni kbar ta' liri u li aħna qed intellfu lill- istudenti tal-mediċina l-għarfien ta' l-istudji tagħhom għax bil-politika tagħna dawn ma jistgħux ikomplu jistudjaw f'universitajiet Ewropej.

Din kienet il-grazzi li ħadna mill-Prof.

Anthony Serracino Inglott, li min-naħa tagħna konna għennieh bil-qalb biex jorganizza seminar ta' l-Unjoni Ewropea dwar l-institute of health care hawn Malta.

Ta' min jgħid ukoll li fl- aħħar Ħadd ta' Awissu li għadda, fil-paġna titolata "The University" u taħt il-firma "Campusino", dan l-istess professur ġennen lill-istudenti tal- mediċina għax qalilhom li l-politika Laburista dwar l-Unjoni Ewropea kienet se ttellef lill-istudenti universitarji ċ-ċans li dawn ikunu jistgħu jkomplu bl-istudji tagħhom barra, kif ukoll li dawn kienu se jitilfu r- rikonoxximent ta' l-istudji tagħhom hawn Malta.

Huwa sa dan il-livell ta' diżonesta` u oxxenita` li lesti jinżlu l-avversarji tagħna.

Per eżempju, quddiemi għandi kwotazzjoni mill-ex-ministru għall- affarijiet barranin, fejn fit-3 ta' Marzu ta' l-1994 qal illi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea tissarraf f'għajnuna ta' mill-inqas Lm25 miljun fis-sena mill-fondi strutturali f'forom oħra.

Fit-12 ta' Marzu l-istess ex-ministru għall-affarijiet barranin qal illi jekk wieħed joqgħod fuq dak li jgħid l- avis ta' l-1993, meta Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea pajjiżna jdaħħal mas- Lm16 miljun fis-sena minbarra ammonti sostanzjali oħra mill-cohesion fund.

Jekk imbagħad immorru għall-20 ta' Lulju ta' l-1994 insibu li l-ex-ministru għall-affarijiet barranin qal illi jekk l-affarijiet jibqgħu kif inhuma llum, meta Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni din se tibda tirċievi madwar Lm45 miljun fis-sena mill-fondi reġjonali - kif qed naraw, hawnhekk il- fondi qegħdin il-ħin kollu telgħin u neżlin! - u tibda tieħu ferm iktar milli tikkontribwixxi.

Imbagħad meta konna qed nersqu iktar lejn l- elezzjoni ġenerali, l-Onor.

Michael Asciak qal illi hemm probabbilta` kbira li hekk kif Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea, din għandha tibbenefika b'madwar Lm100 miljun f'fondi strutturali.

Jiġifieri issa, Alla jbierek, tlajna saħansitra għal Lm100 miljun!

Ta' min isemmi wkoll li meta l-kampanja elettorali kienet riesqa fl-aħħar, f'paġna ta' "in-nazzjon" ingħad illi hekk kif Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni, din se tibbenefika minn madwar Lm80 miljun fis-sena; u hawnhekk l-Onor.

Fenech Adami staqsa: ''Għaliex il-Partit Laburista huwa lest li jtellef dawn il- fondi lil Malta ġaladarba qed jgħid li hawn il-ħofor finanzjarji?''

Wieħed irid anke jfakkar li waqt meeting li sar fil-Fgura, li sar eżattament l-għada tal-festa ta' Santa Marija, qalulna li hekk kif nerġgħu napplikaw biex insiru membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea, il-konvoj ta' Santa Marija kien se jidħol mill-ġdid għax l-Unjoni kienet se tibda tibgħatilna Lm100 miljun fis-sena!

Skond l-ex-ministru għall-affarijiet barranin dawn il-flus kienu se jservu biex jiġu rranġati t-toroq kollha ta' Malta u Għawdex, biex inraħħsu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma u għal mitt ħaġa oħra.

Kumbinazzjoni dakinhar tal-meeting stess kemm "The Malta Independent" tal- Ħadd kif ukoll "The Sunday Times" ippubblikaw diversi stejjer fuq il-Lm100 miljun li se tingħata Malta; u proprju lejliet l-elezzjoni ġenerali fil- ġurnal "Il-Ġens" kiteb ''espert'' anonimu - bħalma kiteb ''espert legali'' anonimu ieħor - li qal illi malli nerġgħu nirriattivaw l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni, minn Lm5 miljun fis-sena l-fondi kienu se jitilgħu għal Lm12 miljun fis-sena.

Ara issa m'għadniex naqraw fuq dawn l-affarijiet f'"Il-Ġens"!

M'hemmx għalfejn ngħidu li din it-tip ta' kampanja ta' diżonesta` u ta' miżinformazzjoni żgur li tagħmel ħafna ħsara, anke meta wieħed jiġi biex jibni l-image ta' l-Unjoni Ewropea.

Imbagħad, hekk kif għaddiet l-elezzjoni, it-ton inbidel u l-ewforja tal-miljuni ta' liri dlonk għebet - bħalma nsibu fil-ħrejjef antiki Maltin, li jirrakkontaw kif dawk in-nies li jkollhom il-muniti tad-deheb id-dar u jkunu xħaħ imur il-ħares għandhom u bħala tpattija jibdlilhom dawn il-muniti tad-deheb fi qxur tal-bebbux! - u biżżejjed illi wieħed jara b'liema mod bdew iwieġbu l- mistoqsijiet parlamentari l-ministri wara l-elezzjoni biex jirrealizza kemm dan li qed ngħid huwa minnu.

Per eżempju, meta l-Onor.

Charles Mangion staqsa lill-ex-ministru għall- affarijiet barranin kemm se nieħdu fondi mill-Unjoni Ewropea, dan l-ex- ministru ma baqax isemmi l-Lm100 miljun, it-Lm80 miljun jew il-Lm45 miljun imma wieġeb dik il-mistoqsija billi qal li:

"Għalkemm huwa fatt illi l-Unjoni Ewropea tipprovdi għajnuna finanzjarja sostanzjali lill-membri tagħha f'diversi oqsma, f'kull settur din tingħata abbażi ta' proġetti li jiġu sottomessi mill- pajjiżi membri għal dan il-għan."

Imma matul is-snin li għaddew u waqt li kienet qed issir il-kampanja elettorali dan il-kliem qatt ma ntqal!

L-istess nistgħu ngħidu għal meta l-Onor.

Leo Brincat staqsa lill-ex- ministru għall-affarijiet barranin kemm se jingħatawlna pre-accession funds bħala għajnuna qabel ma nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt l-ex-ministru għall-affarijiet barranin, dejjem b'ton totalment differenti minn dak li uża matul il-kampanja elettorali, qal li:

"Minħabba li għadha qed tiġi diskussa t-talba ta' Malta għar-riattivar ta' l-applikazzjoni għal sħubija fl-Unjoni Ewropea, is-somma għad trid tiġi diskussa wara li jibdew dawn it-taħdidiet."

Issa kif jaf il-poplu Malti u Għawdxi kollu, qabel l-aħħar elezzjoni ġenerali din it-tip ta' prudenza qatt ma konna nisimgħu biha.

Peress li f'"Il-Ġens" tat-3 ta' Settembru, 1998 kien hemm ''espert'' anonimu li qal illi jekk Malta tneħħi l-iffriżar ta' l-applikazzjoni tagħha għal sħubija sħiħa fl-Unjoni, l-għajnuna li tirċievi tirdoppja u minflok il- Lm5 miljun għal ħames snin li qed nieħdu bħalissa nibdew nieħdu Lm12 miljun għall-istess perijodu ta' ħames snin, jien għamilt mistoqsija parlamentari lill-ex-ministru għall-affarijiet barranin u staqsejtu kemm se nieħdu fondi ta' għajnuna matul dawn il-ħames snin, u l-ministru reġa' wieġeb li dawn huma affarijiet li għad iridu jinħadmu.

Min-naħa l-oħra meta għamilt mistoqsija parlamentari lill-ministru għal Għawdex fejn staqsejtha x'għajnuna se jikseb Għawdex bid-dħul ta' pajjiżna fl-Unjoni, din għamlitli lista twila ta' għajnuniet u fosthom semmietli x-xiri ta' vapuri, ix-xiri ta' portijiet, ix-xiri ta' mollijiet, ix-xiri ta' helicopters, l-irranġar tat-toroq u mitt elf ħaġa oħra.

Li kien jonqosha tgħidli l-ministru għal Għawdex kien illi l-Unjoni Ewropea se tibda tqassam il-perlini lit-tfal Għawdxin!

Imma l-iktar ħaġa interessanti hija li f'paġna 25 tar-rapport aġġornat ta' Frar, 1999 insibu dan il-kliem:

"The commission does not dispose of precise statistics on GDP per capita in purchasing power parity.

It is therefore too early to assess the eligibility of Malta for structural funds."

Jiġifieri hawnhekk mhux talli mhux qed jingħad kemm pajjiżna se jingħata fondi strutturali ġaladarba jsir membru sħiħ imma talli lanqas għad hemm iċ- ċertezza jekk Malta hijiex se tkun eliġibbli għal dawn il-fondi strutturali jew le.

Issa ta' min jgħid xi ħaġa wkoll dwar l-effetti li tħalli tali sħubija għal pajjiżna għax filwaqt li l-Unjoni Ewropea fetħitilna għajnejna diversi drabi dwar kif se tolqotna s-sħubija, il-Partit Nazzjonalista jridna nagħlqu għajnejna u naqbżu dritt għal ġos-sħubija, jiġri x'jiġri.

Meta f'Diċembru ta' l-1998 lill-Prim Ministru Franċiż Lionel Jospin kienu staqsewh meta l-pajjiżi applikanti se jidħlu fl-Unjoni Ewropea, dan qal li dawn jidħlu biss meta jkunu ddeċidew li huma kapaċi jilqgħu għax-xokk ekonomiku li ġġib magħha għaqda sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Għalhekk jien għamilt mistoqsija parlamentari oħra lill-ministru għas-servizzi ekonomiċi - fejn staqsejtu meta jaħseb li pajjiżna se jkun kapaċi jilqa' għax-xokk ekonomiku li l-Prim Ministru Jospin qal li ġġib magħha sħubija sħiħa fl- Unjoni - u min-naħa tiegħu l-ministru weġibni billi uża dawn il-preċiżi kelmiet:

"Nixtieq ninformak li l-amministrazzjoni preżenti qed tieħu l-passi kollha meħtieġa biex il-bidliet ekonomiċi neċessarji jsiru mingħajr skossi u b'mod sistematiku sabiex meta jasal iż-żmien li fih eventwalment Malta tibda tifforma parti mill-Unjoni Ewropea, l- ekonomija ta' pajjiżna tkun preparata biex tilqa' l-isfidi ġodda li tali sħubija ġġib magħha.".

Issa hawnhekk ta' min ifakkar li kienet il-Kummissjoni Ewropea stess f'paġna 12 tar-rapport aġġornat ta' Frar li qalet li:

"The ability of the Maltese economy to cope with the competitive pressures within the Union remains a challenge.

This is particularly true for small enterprises and sectors, such as agro-industry, services, handicraft and furniture.".

Il-kummissjoni reġgħet irriferiet ukoll għall-opinjoni li tat fl-1993 dwar is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni u qalet li:

"This remains in general valid."

Madanakollu l-Gvern Malti qed ikompli jaħbi dawn l-affarijiet.

Anke fl-iscreening li għaddej bħalissa bejn Malta u l-Unjoni Ewropea, l- uffiċjali ta' l-Unjoni qed jgħidu kontinwament lin-naħa Maltija: Ħallikom minn kif se tolqtu lilna intom għax dak nieħdu ħsiebu aħna!

Intom araw kif aħna se nolqtu lilkom u kif se tiffaċċjaw il-bidliet kbar li tridu tagħmlu biex tkunu tistgħu tidħlu membri.

M'hemmx dubju fl-iktar punt kruċjali huwa kif se tintlaqat l-ekonomija tagħna bi sħubija sħiħa fl-Unjoni għax mal-qagħda ta' l-ekonomija hemm marbut il-futur tagħna, ta' wliedna, tal- familji tagħna u tal-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Biex ngħixu fuq dawn il- gżejjer għandna bżonn investiment, impjiegi ġodda u opportunitajiet ġodda.

Sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea bl-ebda mod m'hi garanzija ta' dan kollu.

Il-membri tal-Partit Nazzjonalista dejjem jgħidu li tali sħubija ġġib investiment barrani pero` din m'hijiex xi ħaġa awtomatika.

Biżżejjed wieħed jara l-avis ta' l-1993 - li jwissi li jridu jkunu l-kondizzjonijiet lokali li jiġbdu jew igerrxu l-investiment - jew jara x'qed jiġri fl-Unjoni Ewropea nnifisha, fejn l-investiment qed jiċċaqlaq minn pajjiżi bħal Wales biex imur lejn l-Ungerija, il-Polonja u r-Repubblika Ċeka, minħabba li dawn il-pajjiżi għandhom ħaddiema mħarrġa b'pagi iżjed baxxi kif ukoll minħabba li jinsabu f'kontinent u allura għandhom inqas spejjeż ta' ġarr.

Bil- bidliet li se nagħmlu bl-għaġġla u bla għaqal se nkissru dak li għandna għax m'għandna l-ebda garanzija li b'din is-sħubija se noħolqu ekonomija aħjar u iktar varjata.

Għall-kuntrarju se noħolqu terrimot fis-setturi li jipproduċu għas-suq lokali u se nżidu l-ispejjeż għal dawk li jesportaw, bir-riskju li mhux talli ma nġibu l-ebda investiment ġdid imma talli nitilfu dak li għandna.

Imbagħad hawn jien nistaqsi: Fejn se jaħdmu ż-żgħażagħ tagħna jekk kemm- il darba nkunu kissirna s-servizzi finanzjarji tagħna minħabba l-obbligi li timponi fuqna l-Unjoni Ewropea?

Huwa veru li għandna bżonn nimmodernizzaw l-ekonomija tagħna pero` ma' l-iżvantaġġi kbar tagħna, minħabba r-realta` tal-gżejjer tagħna u tal-passat kolonjali, hemm bżonn li minflok nagħmlu dak li jaqblilna nagħmlu bilfors dak li jiddettaw ir-regoli ta' sħubija fl- Unjoni Ewropea?

Il-Partit Nazzjonalista xerred ħafna gideb u miżinformazzjoni dwar l-Unjoni Ewropea, anke fost l-istudenti u ż-żgħażagħ.

Kemm kienu jgħidu li eluf ta' żgħażagħ se jkunu jistgħu jmorru jistudjaw f'xi universita` fl-Unjoni Ewropea b'xejn għax kollox ikun imħallas.

Kemm kienu jgħidulhom li jistgħu jmorru jaħdmu fi blokk ta' pajjiżi fejn ir-rata tal-qgħad hija d-doppju ta' dik li għandna f'pajjiżna u fejn l-iktar nies milquta minn dan il-qgħad huma proprjament iż-żgħażagħ u l-gradwati!

Il- verita' hi li fil-qasam ta' l-edukazzjoni l-Partit Nazzjonalista għamel l- istess żball li għamel fl-oqsma l-oħra.

Biżżejjed ngħid li filwaqt li kien fl-1990 meta ressaq l-applikazzjoni għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, sa l-1996 il-gvern Nazzjonalista kien għadu ma ħa l-ebda azzjoni konkreta, bħal dak li qallu li l-affarijiet se jsiru weħidhom u li kollox kien se jmur f'postu permezz tal-maġija, bħalma jiġri fid-dinja tar- reklami, qisha Malta kienet qed issuq xi karozza faqgħa lejn il-ġenna ta' l- art, fejn imbagħad il-bajtar tad-deheb jibda jaqa' waħdu f'ħalq il-Maltin u l-Għawdxin li jibqgħu jgawdu f'din il-ġenna ta' l-art għal dejjem ta' dejjem!

Matul dawk is-sitt snin il-gvern Nazzjonalista lanqas għamel xejn konkret biex jorganizza l-parteċipazzjoni ta' l-istudenti Maltin fil- programmi ta' l-Unjoni Ewropea meta fl-istess żmien li l-Unjoni kienet qed tgħin lil Ċipru jibni u jwaqqaf universita` ġdida.

Fil-fatt anke issa, minn Novembru 'l hawn il-gvern Nazzjonalista għadu lanqas bagħat il-karti neċessarji lill-Unjoni Ewropea biex jipparteċipa f'dawn il-programmi u għalhekk jien nixtieq nieħu l-okkażjoni li nistaqsi lill-gvern x'se jiġri minn dan il-qasam.

Ara l-gvern Laburista ħadem b'mod differenti.

Biżżejjed ngħid li fi Frar ta' l-1997, bħala ministru ta' l-edukazzjoni, kont tlajt Brussels biex niltaqa' ma' l-ogħla uffiċjali li huma involuti direttament fil-programmi li jsiru għall-qasam taż-żgħażagħ u ta' l- edukazzjoni - fejn hemmhekk ġie maqbul li aħna nibdew nieħdu sehem bħala silent partner - u bla ma ħallasna l-ebda fondi għal parteċipazzjoni bdejna nieħdu sehem fi proġetti li rajna li kienu fl-interess tagħna.

Irrid ngħid ukoll li jien qrajt id-dokumenti tal-gvern preżenti dwar l- iscreening li sar fi żmien il-gvern Laburista u fil-fatt dawn id-dokumenti jammettu li l-gvern preċedenti wettaq xogħol tajjeb ħafna f'dan il-qasam, pero` ovvjament huma qatt m'hu se jgħidu ħaġa bħal din pubblikament.

Dawn id-dokumenti, li jsemmu d-diversi inizjattivi li ħa l-gvern Laburista f'dan il-qasam, juru b'mod ċar li aħna ma qgħadniex inlaqqgħu ministri ma' ministri oħra jew burokratiċi ma' burokratiċi oħra biex joqogħdu jċekċku t- tazzi flimkien iżda laqqajna flimkien nies li huma involuti direttament fil- qasam ta' l-edukazzjoni u li ħadmu f'diversi proġetti, fosthom "children and youth at risk" u '"success for all", fil-qasam ta' l-illitteriżmu, fi pjan ta' żvilupp għall-iskejjel u fl-istudji tar-radjografija.

Ta' min jgħid li aħna ġibna wkoll studenti mill-Finlandja, mill-Olanda u mill- Irlanda li pparteċipaw fil-programm Leonardo bħala parti mill-istudji tagħhom u dawn għamlu wkoll semester fl-IHC.

Aħna rnexxielna wkoll nintroduċu l-proġett tal-Comenius u tajna l-opportunita` lil Sta Theresa junior lyceum kif ukoll lill-iskola sekondarja Lorenzo Gafa` tal-Birgu jipparteċipaw fil-proġett ta' l-Unjoni Ewropea "quality in education".

Ta' min jgħid ukoll li bis-saħħa tal-gvern Laburista saret konferenza fuq il- multi-media f'pajjiżna.

Bil-paroli kollu li jingħad fuq il-friża, aħna kburin ngħidu li bgħatna iktar studenti f'pajjiżi oħra li huma membri ta' l-Unjoni Ewropea biex jistudjaw u jieħdu ċerta esperjenza fis-Socrates u fil-youth technical and assistance office, u huwa biss bis-saħħa ta' dawn l-istudenti li ħarriġna li issa nittama li nwaqqfu l-istrutturi li għandna bżonn.

Madanakollu jekk ma noqogħdux attenti l-Italja timpjegahomlna hi biex twaqqaf dawk l- istrutturi ġewwa l-Italja stess.

Konna aħna li mbottajna biex il-credit transfer scheme tgħaddi mis-senat ta' l-Universita` ħalli jkun hemm għarfien reċiproku għal dawk li jmorru jistudjaw barra u għal dawk li jiġu jistudjaw fostna.

Konna aħna wkoll li għamilna l-isforzi neċessarji biex nibqgħu nieħdu sehem attiv fil-laqgħat li fihom jiġi deċiż l-għarfien akkademiku u professjonali bejn pajjiż u ieħor.

Ħadd ma jista' jinnega l- fatt li l-inizjattivi tagħna kienu iktar ħajjin u hija gidba li matul l-20 xahar ta' gvern Laburista r-relazzjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea waqfu jew tellifna xi opportunitajiet lill-poplu Malti u Għawdxi.

Issa naraw kif se jimxi l-Gvern Nazzjonalista mil-lum 'il quddiem!

Il-membri tal-gvern Nazzjonalista żgur li jafu li fl-Unjoni Ewropea xejn m'hu b'xejn.

Lill-istudenti meta se jgħidulhom li xejn m'hu b'xejn?

Forsi issa l-kunsill studenti universitarji m'hu qed isib l-ebda problemi quddiem wiċċu!

Minn kalkoli realistiċi li saru għal matul it-tliet snin li ġejjin se jieħdu sehem fil-programm Socrates madwar 200 student Malti u Għawdxi, li bejniethom se jiswew lill-fondi pubbliċi Maltin madwar Lm1 miljun.

Biżżejjed ngħid li minbarra li l-Gvern Malti jrid jagħti lil kull wieħed u waħda minn dawn l-istudenti l-istipendju li jagħtihom is-soltu għal kull semester, irid jagħtihom ukoll Lm1,800 biex jgħinhom jistudjaw barra minn Malta.

Ara dawn il-kalkoli ma sarux mill-kummissjoni riforma ta' l- istipendji!

Għaliex ma sarux?

Il-ministru tal-finanzi se jwarrab flus għal din il- parteċipazzjoni?

Meta se nibdew nieħdu sehem, is-sena d-dieħla jew fis- sena 2001?

L-istess nistgħu ngħidu għall-oqsma tax-xjenza u tat- teknoloġija, li għamel riferenza għalihom anke l-ministru għall-affarijiet barranin.

F'dan il-parlament kienu kkritikawna ħafna li ma ħadniex sehem fil- framework programme u li tellifna lil ST Microelectronics iċ-ċans illi tieħu fondi mill-Unjoni Ewropea għar-riċerka li kienet qed tagħmel.

Issa se jieħdu sehem fil-fifth framework programme?

Qalulhom li biex jieħdu sehem fil-fifth framework programme - din ħadd ma qalha fil-pubbliku, lanqas id-direttur taċ-ċentru ta' l-informazzjoni - iridu jħallsu Lm1.2 miljun bħala participation fee.

Allura jaħsbu li għandna fondi biżżejjed biex nipparteċipaw f'dawn il-framework programmes?

U jekk jaħsbu li iva, b'liema proġetti?

U min se jaħdem fuqhom?

F'paġna 31 tar-rapport li għandna quddiemna hemm miktub li sa Frar Malta kienet għadha ma ddeċidietx jekk teħux sehem f'dawn il-framework programmes u għalhekk issa li għaddew ħames xhur ta' min jistaqsi jekk waslux għal xi deċiżjoni.

X'qed jagħmel il-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija biex nieħdu sehem f'dawn il- framework programmes?

U jekk nieħdu sehem se jiġrilna bħal Ċipru, li wara li ħallas il-flus irriżulta li dan il-pajjiż ma ssottomettiex proġetti biżżejjed, biex spiċċa ħareġ iktar flus milli daħħal?

Mr Speaker, il-gvern Laburista kien se juża parti sostanzjali mill-fondi tar-raba' protokoll għall-kulleġġ vokazzjonali ġdid li għandna bżonn - għaliex aħna nemmnu li jekk ma nimmodernizzawx il-qasam edukattiv ma nistgħux nimmodernizzaw il-qasam ekonomiku - madanakollu llum il-gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami ddeċieda mod ieħor għax qabad u warrab il-flus li kien hemm allokati għal dan il-kulleġġ u jidher ċar illi l-ministru tal-finanzi ħa deċiżjoni mingħajr lanqas biss indenja ruħu jikkonsulta lil sieħbu l- ministru ta' l-edukazzjoni dwar dan.

Għalhekk hawn jien nistaqsi: Il- ministru tal-finanzi għandu ħsieb jagħti lill-ministru ta' l-edukazzjoni l- fondi neċessarji biex ikun jista' jinfetaħ dan il-kulleġġ vokazzjonali ġdid?

U jekk se jagħtih il-fondi, dawn se jkun ħadhom mill-fondi li suppost huma allokati għall-kindergartens, għall-iskejjel primarji u għall- iskejjel sekondarji tal-gvern?

Aħna rridu li jkollna l-aqwa relazzjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea pero` huwa fl-interess tagħna li ma niċħdux ir-realta` Mediterranja tagħna u mhux nagħmlu bħal dawk li għalkemm kienu jsejħu lilhom infushom Nazzjonalisti, fil-fatt kienu irridentisti u riedu li Malta ssir biċċa mill-Italja, bħalma llum hemm min irid li Malta ssir biċċa mill-Unjoni Ewropea.

Dan ifakkarni f'poeżija li nsibu f'antoloġija miġbura minn Enrico Mizzi, madwar 70 sena ilu, bl-isem "Nuovi Scrittori e Poeti di Malta", li fost affarijiet oħra dan jgħid hekk dwarhom:

"Tutti devono assaporare l''orgoglio di portare loro sassolino al magnifico edificio della nostra letteratura Italiana".

F'poeżija oħra, li ġġib l-isem ta' "Malta", il-poeta Giovanni Cremona qal illi jixtieq li jiġi r-riħ u Malta, bħal vapur, tiċċaqlaq bħal ħolma lejn is-sbejħa Sqallija u ssorġi hemm għal dejjem, imbasta tkun kemm jista' jkun 'il bogħod mill-Afrika ta' Fuq!

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi ngħid illi hemm bżonn li kulħadd jifhem li aħna u niżviluppaw ir-relazzjonijiet tagħna ma' l-Unjoni Ewropea, għandna niżviluppaw ukoll l-identita` nazzjonali tagħna f'sens modern biex ma nitilfux ruħna.

B'daqshekk m'aħniex se ningħalqu fina nfusna.

Wara kollox għalfejn għandna nitilfu l-indipendenza nazzjonali li ksibna wara sekli sħaħ li għamilna niġġieldu għaliha biex b'hekk ilkoll kemm aħna, Partit Laburista u Partit Nazzjonalista, bid- difetti kollha tagħna, stajna mmexxu lilna nfusna fl-interess tal-Maltin u ta' l-Għawdxin, liema tmexxija kienet aħjar mit-tmexxija li kellna minn kull barrani matul is-sekli u l-millennji li għaddew?

Għaliex irridu li nerġgħu nsiru kolonja mill-ġdid, minkejja li din id-darba din il-kolonja se jkollha isem ieħor u se tkun imgeżwra bid-deheb?

L-isfida tagħna għandha tkun biss dik li nibnu l-inter-dipendenza tagħna ma' l-Unjoni Ewropea u mal- bqija tad-dinja u huwa dak l-uniku interess li għandu jkollna, kemm illum kif ukoll fil-futur.

Grazzi, Mr Speaker.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, f'dawn il-ftit minuti li għandi għad- dispożizzjoni tiegħi nixtieq nagħmel diversi punti li naħseb li huma interessanti.

L-ewwel punt li rrid nagħmel diġa' għamel riferenza għalih il-ministru għall-affarijiet barranin.

Hemm bżonn li kulħadd jifhem li f'dan l-istadju l-iktar ħaġa importanti m'hijiex li niddeċiedu jekk għandniex nidħlu fl-Unjoni jew le imma li niddeċiedu jekk għandniex ninnegozjaw għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea jew le.

Għaliex qed ngħid hekk?

Mr Speaker, fl-aħħar elezzjoni l-poplu Malti u Għawdxi ta mandat lill-Partit Nazzjonalista biex jinnegozja għal sħubija sħiħa fl-Unjoni u mbagħad wara li jsiru dawk in-negozjati jerġa` jkun l-istess poplu li jiddeċiedi jekk fil-fatt għandniex nidħlu.

Aħna rridu nsiru membri ta' l- Unjoni jekk inkunu sodisfatti bin-negozjati li nkunu għamilna u fil-fatt il- ministru għall-affarijiet barranin qal bl-iktar mod ċar li aħna beħsiebna ninnegozjaw fuq dawk l-affarijiet li nħossu li huma ta' ħtieġa vitali għalina.

Hawnhekk irrid nerġa` nenfasizza li finalment l-għażla jekk pajjiżna għandux isir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea jew le se titħalla f'idejn il-poplu Malti u Għawdxi.

Mr Speaker, qed ngħid dan għaliex fil- fehma tiegħi l-pożizzjoni li ħa l-Partit Laburista m'hijiex tenibbli u hija pjuttost intransiġenti, fundamentalista, barra minn lokha u prematura.

Meta fl-1996 konna fuq il-bankijiet ta' l-oppożizzjoni, kemm-il darba għidna lill-gvern Laburista biex ma jiffriżax l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni imma minflok jagħmel in-negozjati meħtieġa u mbagħad jiddeċiedi l-poplu Malti u Għawdxi jekk għandniex nissieħbu fl- Unjoni Ewropea jew le.

Fil-fehma tiegħi huwa importanti ħafna li anke issa l-Partit Laburista jirrivedi l-politika tiegħu u jara x'se joħroġ min- negozjati minflok ma jibqa` mwaħħal mad-deċiżjoni li ħa meta kien kien fil- gvern.

Fl-aħħar mill-aħħar almenu l-Partit Laburista għandu jirrispetta d- deċiżjoni tal-poplu wara li jsir ir-referendum għaliex, ejjew ngħiduha kif inhi, inkella kif ikun jista' jgħid li huwa qed jaġixxi fi ħdan demokrazija parlamentari u pluralista?

Bla ebda dubju d-deċiżjoni tal-poplu hija xi ħaġa sagrosanta u għalhekk min huwa verament demokratiku għandu jaċċetta d- deċiżjonijiet li jieħu l-poplu mal-ewwel.

Il-Partit Laburista m'għandux isibha diffiċli biex jiċċaqlaq xi ftit mill- pożizzjoni li ħa s'issa għax qabel l-aħħar elezzjoni l-Partit Nazzjonalista wasal biex iċċaqlaq mill-pożizzjoni tiegħu - forsi wara li għamel riflessjoni għat-telfa elettorali ta' l-1996 - meta qal lill-poplu li jekk jivvota lilu se jkun qed jagħtih il-mandat biex jinnegozja, imma mbagħad wara li jkun għamel dawk in-negozjati se jerġa` jmur għand il-poplu biex jiddeċiedi jekk pajjiżna għandux isir membru sħiħ ta' l-Unjoni jew le.

Qabel l-aħħar elezzjoni, għalkemm qatt ma kien eskluda l-possibbilta` li jsir referendum, madanakollu l-Partit Nazzjonalista qatt ma kien għadu kkommetta ruħu li dan ir-referendum isir.

Jien nemmen li bħalma fl-1996 il- poplu ta messaġġ ċar lill-Partit Nazzjonalista, hekk ukoll fl-aħħar elezzjoni ta' l-1998 il-poplu ta messaġġ ċar lill-Partit Laburista u l- messaġġ li tah huwa li m'għandux jorbot il-karru politiku tiegħu mal-fatt li huwa kontra sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, nixtieq nagħmel it-tieni punt billi nenfasizza l-importanza li jipparteċipaw fil-proċess ta' dawn in-negozjati s-setturi kollha tal- poplu għaliex jekk il-proċess jiġi amministrat ħażin, dan jista' jirrovina r-riżultat innifsu.

Huwa veru li hemm bżonn li l-poplu jingħata iktar informazzjoni dwar kif qed jiżviluppa dan il-proċess ta' negozjati, imma min-naħa tiegħu l-poplu għandu jara li jipparteċipa f'dak kollu li jkun qed isir f'dan il-qasam.

Huwa importanti wkoll li jiġu involuti f'dan il- proċess l-operaturi ta' kull settur għax wara kollox wieħed jista' jgħid bla tlaqliq li din hija l-ikbar bidla kostituzzjonali għal pajjiżna minn mindu ħadna l-indipendenza u sirna repubblika.

It-tielet punt li nixtieq nagħmel huwa li hemm bżonn li kulħadd jifhem illi waqt li jkun qed isir dan il-proċess ta' negozjati, wieħed m'għandux joqgħod iqis jekk bih huwiex se jirbaħ jew jitlef il-voti u lanqas m'għandu jħares lejn l-interessi tal-kostitwenza tiegħu jew inkella saħansitra tiegħu nnifsu imma għandu jħares lejn l-interessi tal-pajjiż in ġenerali.

Għalhekk minn hawn jien nappella lill-Partit Laburista biex waqt dan l- eżerċizzju ma jħarisx lejn l-interessi interni jew lejn l-esiġenzi elettorali tiegħu għax inkella jkun qed jagħmel ħsara kbira lil pajjiżna.

Naturalment wieħed irid iħares lejn dan il-proċess ta' negozjati anke mil- lenti amministrattiva u teknika għax f'dawn l-oqsma hemm diversi bread and butter issues li jridu jiġu tackled, fosthom dawk l-issues li jirrigwardaw il-perijodi transitorji u ta' ristrutturazzjoni.

Bla ebda dubju, f'dan l-eżerċizzju aħna għandna naraw ukoll x'inhi l- viżjoni tagħna għall-futur, speċjalment meta nkunu qed nittrattaw il-qasam ta' l-ekonomija u r-restructuring, u nagħmlu wkoll diversi mistoqsijiet lilna nfusna bħal, per eżempju, jekk irridux li minn hawn u għaxar snin jew 20 sena oħra pajjiżna jkollu xi say fl-Unjoni Ewropea jew le.

Sa dak iż- żmien bla ebda dubju l-Unjoni Ewropea tkun kompliet tikber u għalhekk ta' min jistaqsi wkoll jekk irridux insibu ruħna barra minn dan il-proċess ta' stabilta`, ta' sigurta`, ta' kompetittivita` u ta' espansjoni ekonomika.

Jien naħseb li kulħadd jaqbel miegħi meta ngħid li pajjiżna ma jistax jibqa` bħal ġurdien li jiġri u jistaħba fit-toqob ta' djar internazzjonali jew bħal xi pirata li jsalpa bil-ġurisdizzjonijiet internazzjonali għax għalkemm huwa veru li pajjiżna huwa żgħir ħafna meta kkomparat ma' pajjiżi oħra li huma membri ta' l-Unjoni Ewropea, b'daqshekk m'għandniex naqtgħu qalbna u pajjiżna xorta għandu jipparteċipa b'mod sod u serju fid- deċiżjonijiet li jittieħdu hemmhekk.

Lanqas għandna naqtgħu qalbna li nibdlu l-politika tagħna għax wara kollox kull pajjiż fid-dinja jibdel il-politika tiegħu minn żmien għal żmien.

Ma rridux ninsew li, per eżempju, biex nissalvagwardaw il-bandiera marittima tagħna bilfors irridu nagħmlu dawn in-negozjati.

Jekk Malta, Ċipru u l-Greċja jsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea, żgur li din l- Unjoni ssir l-ikbar forza marittima tad-dinja.

Hawnhekk wieħed ma jistax ma jsemmix il-fatt li kemm ilha membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea, l-Olanda qed tagħmel żviluppi kbar fil-qasam marittimu.

Huwa importanti li kulħadd jifhem illi n-negozjar fl-Unjoni Ewropea huwa proċess kreattiv li jinkorpora fih viżjoni għal Malta u, fil-fehma tiegħi, ikun gwaj għalina jekk dan jiġi ridott biss għal sempliċement eżerċizzju burokratiku u amministrattiv.

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi nikkonstata fatt. Kulħadd jaqbel illi fil-pajjiż hemm bżonn isir restructuring; kulħadd jaqbel li l-fruntieri tad-dazji għandhom jaqgħu - għalkemm hawn min jgħid li dawn għandhom jaqgħu billi nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea u min jgħid li dawn għandhom jaqgħu billi nagħmlu minn pajjiżna a free trade zone - u kulħadd jaqbel li bħala pajjiż ta' kultura Ewropea u Mediterranja bilfors irridu naħdmu mill-qrib ma' l-Ewropa u ma' l-Unjoni Ewropea.

Jiġifieri f'ċertu sens bejnietna hemm consensus ukoll pero` mbagħad hemm ukoll ċerti affarijiet li ma naqblux bejnietna dwarhom.

Mr Speaker, minbarra dawn il-konsiderazzjonijiet jien kont beħsiebni nagħmel ukoll xi konsiderazzjonijiet soċjali u kulturali, pero` peress li m'għadx fadalli ħin se nipprova nsib mezz kif nippubblika l-punti li kien għad baqagħli nagħmel fuq il-gazzetti.

Jien nemmen illi jekk kulħadd jifhem kemm huwa importanti li pajjiżna jissieħeb fl-Unjoni Ewropea, inkunu qed noħorġu minn mentalita` insulari, xi kultant anke soffokanti, ta' kultura li toħroġ minn taħt l-irdoss tas-swar għall-beraħ tal-pjazez Ewropej u dinjin.

Bla ebda dubju, jekk kemm-il darba nimirħu fil-kontinent u mhux nieqfu sal-Port il-Kbir, il-poplu Malti u Għawdxi jasal biex ibiddel il-perspettiva tiegħu f'kollox, fosthom fil-qasam kummerċjali, fil-qasam politiku, fil-qasam ta' l-impjiegi u fil-qasam edukattiv.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

Il-Ministru Debono.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Mr Speaker, nixtieq nibda l-intervent tiegħi billi nagħmel din il-mistoqsija: Għaliex l-Unjoni Ewropea qiegħda tiġbed lejha pajjiżi applikanti?

Ir-risposta hija li l- Unjoni Ewropea qiegħda tiġbed lejha pajjiżi applikanti għal żewġ raġunijiet prinċipali; l-ewwelnett minħabba l-prosperita` li hemm fl-Unjoni u t-tieni nett minħabba li din m'hijiex sempliċement xi free trade area imma hija għaqda ta' pajjiżi fejn fiha jitħaddem il-prinċipju ta' solidarjeta` billi l-pajjiżi sinjuri jgħinu lil dawk il-pajjiżi li huma inqas żviluppati, kemm f'dak li huwa xogħol, kemm f'dak li huwa taħriġ, kemm f'dik li hija edukazzjoni, kemm f'dik li hija infrastruttura, kemm f'dik li hija riċerka kif ukoll f'dik li hija teknoloġija.

Ovvjament dan isir biex jonqsu d- differenzi li hemm fl-iżvilupp bejn pajjiż u ieħor u b'hekk tissaħħaħ il- koeżjoni ekonomika u soċjali ta' l-Ewropa.

Fil-fatt l-Unjoni Ewropea tant tqis il-politika tagħha ta' koeżjoni ekonomika u soċjali importanti li talloka fondi strutturali għal dan il-għan.

U hawnhekk nixtieq nispjega fil-qosor fiex jikkonsistu dawn il-fondi strutturali, ħalli iktar nifhmu kif pajjiżna jista' jgawdi minn dawn l-istrumenti finanzjarji li permezz tagħhom tingħata għajnuna lil min huwa żvantaġġjat u jinsab lura f'dak li huwa żvilupp.

L-ewwel fond li nixtieq insemmi huwa dak reġjonali, li jgħin pajjiżi żvantaġġjati jiżviluppaw l-infrastruttura tagħhom fil-qasam tat-trasport, fil-qasam ta' l-enerġija, fil-qasam tat-telekomunikazzjoni, fil-qasam ambjentali, fil-qasam edukattiv, fil-qasam tas-saħħa, fil-qasam produttiv, fil-qasam tan-negozji żgħar u fil-qasam ta' l-iżvilupp lokali.

It-tieni fond strutturali li talloka l-Unjoni Ewropea huwa dak soċjali, li jippromwovi x-xogħol permezz ta' l-għajnuna li tagħti f'taħriġ u ingaġġ.

Imbagħad hemm ukoll il-European agricultural guidance and guarantee fund, liema fond jgħin skemi nazzjonali ta' għajnuna għall-iżvilupp agrikolu u rurali.

Ir-raba' fond strutturali huwa l-financial instrument for fisheries guidance, liema fond jgħin fl-immodernizzar tas-setturi tas-sajd.

Għalkemm jien ma qgħadtx nidħol fid-dettall ta' kull fond, ir-riferenza li għamilt għalihom tindika bl-iktar mod ċar l-għajnuniet kbar li l-Unjoni Ewropea għandha x'toffri lil pajjiżi imsieħba.

Sfortunatament hija l- oppożizzjoni biss li ma tistax jew ma tridx tirrealizza dan kollu, anzi qed tipprova tiżvija lill-Kamra b'informazzjoni li ma tirriflettix il-verita`, bħalma diġa` anke smajna dalgħodu hawn ġew stess.

Irrid ngħid ukoll li mis-sena d-dieħla l-fondi jridu jilħqu tliet għanijiet ta' prijorita`; l-ewwelnett li jiżviluppaw u jaġġustaw strutturalment dawk ir-reġjuni li m'humiex żviluppati; it-tieni nett li jgħinu fit-tiġdid ta' dawk iż-żoni li għandhom diffikultajiet strutturali; u t-tielet nett li jgħinu fl-adattament u fl-immodernizzar tal-policies u tas-sistemi ta' l-edukazzjoni, tat-taħriġ u ta' l-impjiegi.

Ta' min ifakkar li fil-21 ta' Ġunju li għadda l-kunsill ta' l-Unjoni Ewropea approva l-council regulation number 1260 ta' l-1999, fejn ġew allokati Euro 195 biljun - ekwivalenti għal madwar Lm83 biljun - biex jgħinu lill-fondi strutturali jilħqu l-għanijiet tagħhom mis-sena 2000 sas-sena 2006.

Kif qed naraw, dawn huma fatti li ma jista' jmerihom ħadd.

Ikun interessanti jekk ngħid kif pajjiżna jista' jgawdi minn dawn il-fondi.

Per eżempju, ta' min jgħid li l-fond għall-iżvilupp reġjonali, li jikkonsisti f'madwar Lm8.5 biljun fis-sena, jikkontribwixxi għall- finanzjament ta' investiment infrastrutturali f'dawk ir-reġjuni li huma inqas żviluppati, jiġifieri f'dawk ir-reġjuni li l-GDP tagħhom huwa ta' inqas minn 75% tal-medja Ewropea, u dan jgħin sabiex jiżdied il-potenzjal ekonomiku, l-iżvilupp, l-aġġustament strutturali, il-ħolqien u ż-żamma ta' mpjiegi sostenibbli, kif ukoll dak l-investiment infrastrutturali li jikkontribwixxi għall-ħolqien u għall-iżvilupp ta' networks trans-Ewropej fl-oqsma tat-trasport, tat-telekomunikazzjoni u ta' l-enerġija, fejn għandha tingħata konsiderazzjoni li r-reġjuni taċ-ċentru ta' l-Ewropa jingħaqdu ma' dawk ir-reġjuni li jbatu minn handicap strutturali minħabba li huma gżejjer, minħabba li huma mdawrin b'muntanji jew inkella minħabba li jinsabu fit-tarf ta' l-Ewropa.

Bħala Għawdxija ma nistax ma nirrimarkax ukoll li jekk pajjiżna jsir membru ta' l-Unjoni Ewropea, Għawdex jibda jingħata għajnuna għall-bini u għat-tkabbir tal-mollijiet u tal-portijiet, għall-bini u għax-xiri tal- vapuri, għax-xiri tal-helicopters kif ukoll għall-bini tat-toroq, allavolja dalgħodu kien hemm kelliem min-naħa ta' l-oppożizzjoni li pprova jitfa' d- dubji anke fuq dan il-fatt.

Ta' min isemmi wkoll li jekk kemm-il darba nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea, anke l-qasam tat-telekomunikazzjoni t'Għawdex jiġi megħjun jiżviluppa iktar u fosthom jibda jibbenefika minn sistema ta' video conferencing, li m'hemmx għalfejn ngħidu jkun utli ħafna għall-oqsma ta' l-edukazzjoni u tas-saħħa.

Kif jafu ħafna minna, il- gżira Għawdxija għandha problema kbira f'dak li huwa trattament ta' l- iskart u tad-drenaġġ u għalhekk ta' min isemmi li wara li jitlesta l- programm operazzjonali li qed isir fil-Portugal bl-għajnuna ta' l-Unjoni Ewropea - fil-fatt 75% ta' dan il-programm huwa ffinanzjat minn fondi strutturali Ewropej - mhux biss għandha tissaħħaħ il-bażi ekonomika u jogħla l-livell ta' l-għajxien ta' dan il-pajjiż, imma għandha tingħeleb ukoll il-problema tat-trattament tad-drenaġġ u ta' l-iskart domestiku.

Anke ġewwa Kreta, il-Kummissjoni Ewropea approvat programm li hi qed tiffinanzja 72% minnu u li fost l-oħrajn jinkludi l-iżvilupp tal-wirt naturali u kulturali tal-gżira.

Ta' min jgħid ukoll li fil-gżejjer ta' l- Ewropa ta' Fuq qed isir programm simili li fost l-oħrajn jinkludi l- iżvilupp tal-qasam turistiku billi jinkoraġġixxi attivitajiet turistiċi alternattivi, bħalma huma l-water sports u l-health resorts.

Min-naħa l- oħra l-Unjoni Ewropea qed tgħin lill-gżira ta' Mallorca billi qed tiffinanzja programm li jkopri diversi skemi ta' għajnuniet lil intrapriżi ż-żgħar, liema skemi ta' għajnuniet jinkludu l-investiment produttiv, it- taħriġ tal-ħaddiema, ta' l-instructors u tal-managers, pariri dwar disinji u swieq għal prodotti lokali kif ukoll twaqqif u tagħmir ta' multi-purpose centre li jservi bħala inkubatur għall-impriżi kif ukoll bħala ċentru għat- teknoloġija.

L-Unjoni Ewropea ħasbet ukoll biex tniedi programm għall-iżvilupp agrikolu tal-gżejjer Baltiċi, liema programm jinkludi fost l-oħrajn l- immodernizzar tal-proċess agrikolu, titjib fil-kondizzjonijiet ekonomiċi tal-produzzjoni agrikola, billi fost l-oħrajn titjieb l-aċċessibilita` għas- swieq ta' prodotti tal-biedja, il-bini ta' trejqiet tar-raba` - dawk li aħna nsejħulhom bħala farm access roads - l-introduzzjoni ta' prodotti ta' kwalita' għolja, għajnuna biex jitkattar il-bejgħ ta' prodotti lokali, għajnuna biex jerġgħu jinbnew il-ħitan tas-sejjieħ, it-twaqqif ta' networks ta' irrigazzjoni kif ukoll il-bini tal-ġibjuni ta' l-ilma.

Mr Speaker, jien nixtieq insemmi diversi eżempji oħra biex inkompli nuri kemm l-Unjoni Ewropea sservi ta' għajnuna għall-pajjiżi membri tagħha, pero` billi m'għadx fadalli wisq ħin għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq ngħaddi xi rimarki fuq il-fatt li anke l-qasam tas-sajd jista' jibbenefika ħafna bl-isħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, fosthom permezz ta' tiġdid u tibdil tad-dgħajjes, permezz ta' diversi faċilitajiet fil-portijiet, permezz ta' tfittxija u ta' promozzjoni ta' swieq ġodda kif ukoll permezz ta' twaqqif ta' proġetti ta' akwakultura, ta' impjanti għall-ipproċessar ta' qabdiet ta' ħut u tal-produzzjoni ta' riżorsi tal-baħar f'ibħra kostali.

Mr Speaker, jien għedt dan kollu biex nissostanzja dak li għedt fil-bidu ta' dan id-diskors, jiġifieri li l-għan ta' l-Unjoni Ewropea m'huwiex biss li l-pajjiżi membri jifformaw żona ta' kummerċ ħieles imma wkoll li jkun hemm ċerta koeżjoni fost il-popli tal-pajjiżi membri.

Fil-fatt l-Unjoni tagħmel l-almu kollu tagħha biex tilħaq dan il-għan.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, sejjer niddedika dan il-ftit ħin li n- naħa tal-gvern għoġobha tallokalna billi nsemmi xi aspetti li wieħed għandu jħares lejhom meta jiġi biex jara jekk ikunx ta' ġid għas-settur agrikolu li pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

L-ewwel ħaġa li wieħed irid iqis hija kif se jintlaqtu l-bdiewa, ir-raħħala u l-konsumaturi minn sħubija sħiħa fl-Unjoni u dan nistgħu nkunu nafuh anke billi nieħdu xi ftit eżempji.

Per eżempju, jekk pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni, il- protezzjoni tas-settur agrikolu tintilef mill-ewwel u hawnhekk m'iniex qed nirriferi biss għal-levies fuq l-importazzjoni imma wkoll għal dawk il- miżuri, regoli u liġijiet li jħarsu d-dritt ta' l-għajxien tal-bdiewa, tar- raħħala u tas-sajjieda.

Ta' min jgħid li llum il-qasam agrikolu Malti u Għawdxi jipprovdi għal pajjiżna madwar Lm70 miljun fis-sena, li Lm10 miljun minnhom tipprovdiehom l-industrija tal-produzzjoni tal-majjal, Lm10 miljun oħra tipprovdiehom l- industrija tat-tjur u tal-bajd frisk, Lm12 miljun tipprovdiehom l- industrija tal-ħalib frisk, Lm10 miljun jipprovduhom il-ħxejjex u l-frott frisk, Lm5 miljun tipprovdiehom l-industrija taċ-ċanga friska, Lm5 miljun oħra tipprovdiehom l-industrija tal-fniek, Lm3 miljun tipprovdiehom l- industrija ta' l-akwakultura u tas-sajd tradizzjonali, Lm3 miljun tipprovdiehom l-industrija ta' l-agrikoltura u dan kollu minbarra dak li tipprovdi l-agro-industrija u l-industrija tal-ġwież.

Issa permezz ta' żona ta' kummerċ ħieles wieħed ikun jista' jipproteġi dawn l-oqsma varji tas-settur agrikolu sabiex irendu iktar għall-ġid komuni ta' pajjiżna mingħajr ma jiġu żmantellati l-levies ta' protezzjoni li ġġib magħha sħubija sħiħa fl-Unjoni.

Mr Speaker, eżempju klassiku ta' dak li se jiġri bi sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni nistgħu neħduh minn dak li għaddejja minnu l-industrija tal-majjal.

Illum f'Malta l-prezz tal-majjal għall-produttur huwa ta' madwar 80c il- kilo filwaqt li għall-konsumatur il-prezz huwa ta' madwar Lm1.20 il-kilo.

Issa ta' min jgħid li fil-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni, filwaqt li l-prezz tal-majjal għall-konsumatur huwa ferm ogħla minn dak f'pajjiżna, għall- produttur il-prezz huwa ta' madwar 63c il-kilo.

Dan ifisser li jekk kemm- il darba pajjiżna jissieħeb fl-Unjoni, awtomatikament l-industrija lokali tal-majjal ikollha tnaqqis ta' iktar minn Lm2 miljun fis-sena, minbarra li ovvjament ir-raħħal tispiċċalu l-levy ta' protezzjoni fuq dan il-prodott.

Kif wieħed jista' jimmaġina, f'ċirkostanzi bħal dawn l-ewwel ma tbati tkun il-produzzjoni lokali għax filwaqt li l-konsumatur ma jkun qed jibbenefika xejn minn din il-waqgħa fil-prezz, dan ta' l-aħħar ikollu jħallas prezz ogħla għall-majjal frisk li jikkonsma, naturalment b'detriment għall- ekonomija nazzjonali li f'dan il-każ tkun tilfet waħda mill-iktar industriji sodi tal-gżejjer tagħna.

Joħroġ ċar li l-politika li ħaddem il- gvern Laburista preċedenti għall-industrija lokali tal-majjal kienet ħafna iktar vantaġġjuża.

Hawnhekk biżżejjed li wieħed isemmi ż-żieda ta' iktar minn Lm3 miljun f'bejgħ ta' laħam tal-majjal frisk li kellhom il-produtturi matul is-snin 1997 u 1998.

M'għandniex ninsew li apparti li bi sħubija sħiħa fl-Unjoni l-vantaġġi li llum jeżistu għal din l-industrija jintilfu, bla dubju ta' xejn jinħolqu diversi taxxi ġodda għaċ-ċittadini tal-gżejjer tagħna, u dan sabiex jinġabru l-flus ħalli l-Unjoni tkun tista' tiffinanzja l-hekk imsejħa sussidji tal-politika komuni - li hija magħrufa bħala l-common agricultural policy - liema sussidji jinġabru mit-taxxi li jħallsu l-familji kollha tal- pajjiżi membri.

Fil-fatt huwa kkalkolat li dawn it-taxxi jiswew lil kull familja tal-pajjiżi membri madwar 20 Ecu fil-ġimgħa.

Dan ifisser li jekk Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea, kull familja Maltija u Għawdxija tkun trid tibda tħallas madwar Lm9 jew Lm11 fil-ġimgħa taxxa, bħall-bqija tal-familji tal-pajjiżi membri.

L-impatt negattiv li tħalli sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea ikun jinħass fl-oqsma kollha tal-biedja u s- sajd.

Per eżempju, wieħed jista' jsemmi li bi sħubija sħiħa, is-sajjieda kollha li pajjiżhom huwa membru sħiħ ta' l-Unjoni, inkluż l-Isqallin, ikunu jistgħu jiġu jistadu fl-ibħra tagħna, ibigħu l-ħut lokalment u anke jirreġistraw l-opri tas-sajd tagħhom taħt il-bandiera Maltija.

Kuntrarjament għal dan, il-politika Laburista ta' żona ta' kummerċ ħieles teskludi dan it-theddid kollu li ġġib magħha sħubija sħiħa fuq il-bdiewa, ir-raħħala u s-sajjieda tagħna filwaqt li tkompli tgħinhom jiżviluppaw f'ambjent ekonomiku sod sabiex ikunu konformi ma' l-istandards Ewropej.

B'hekk biss jista' jiġi assigurat li Malta u l-Unjoni Ewropea iżommu rabtiet speċjali mill-qrib bl-inqas impatt negattiv.

Sur President, konferma ta' din il-klima ta' żvilupp sostenibbli kienu d- diversi proġetti li nieda l-gvern Laburista preċedenti, fosthom l- investiment li sar mis-settur privat sabiex jogħla l-livell ta' produzzjoni u ta' proċessar tat-tjur; il-proġett ta' riabilitazzjoni li, filwaqt li kellu l-għan li jħares l-ekoloġija, l-idroloġija u l-ġeoloġija, kellu wkoll l-għan li jippreserva iktar ilma ġieri għall-bdiewa; u s-serer speċjalizzati f'Tal-Kmand, sabiex il-bdiewa jibdew jingħataw pjanti, ħxejjex u siġar tal-frott ħielsa minn mard u b'hekk l-uċuh tar-raba jkunu jistgħu jitkabbru f'ambjent agrikolu u organiku.

Dan kollu u iktar kien qed isir bl-iskop li l-ambjent naturali u l-iżvilupp rurali tal-gżejjer tagħna jitħarsu skond l-istandards ta' l-Unjoni Ewropea.

Anke l-oqsma ta' l- esportazzjoni u tas-sussidju jgawdu iktar vantaġġi b'żona ta' kummerċ ħieles milli bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Ikun biżżejjed jekk nieħdu bħala eżempju l-esportazzjoni tal-patata.

Ta' min jgħid li wara l-31 ta' Mejju li ġej il-patata se tibda tiġi eżentata mid-dazju, bil-konsegwenza li l-prezz ta' dan il-prodott se jibda jaqa` fis-swieq kollha tal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Kuntrarjament għal dan, b'żona ta' kummerċ ħieles il-bdiewa tagħna jkollhom dritt għal prezzijiet aħjar minn dawk il-prezzijiet tal-pajjiżi membri.

L-istess nistgħu ngħidu għall-prezz tat-tadam għall-għasir, li dan l-aħħar intqal ħafna dwaru.

Ta' min jgħid ukoll li b'żona ta' kummerċ ħieles il-prodott lokali jkun protett mill-levies, anke meta dan ikun qed jiġi esportat.

M'hemmx għalfejn ngħidu li dawn il-kondizzjonijiet jgħinu ħafna lill-bdiewa biex jipproteġu l-għajxien tagħhom pero` bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea jintilef kollox.

Ta' min jirrimarka wkoll li l-konsumatur mhux dejjem igawdi minn liberalizzazzjoni tas-suq tal-ħxejjex, tal-frott u ta' prodotti oħra, bħalma hu l-laħam abjad u l-laħam aħmar, u dan għaliex bis-sistema politika ta' l-Unjoni Ewropea, minkejja t-tneħħija tal-levies, il-prezz ta' ċerti prodotti friski xorta jogħla.

Jien m'iniex beħsiebni nidħol f'ħafna rettorika għax naħseb li huwa biżżejjed illi nqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra lista ta' prodotti li jogħlew fil-prezz, kif irrapportat f'fuljett riċenti ta' "Outlook".

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR NOEL FARRUGIA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' artiklu li deher fil-fuljett "Outlook", fejn qed jagħmel paragun bejn il-prezzijiet ta' diversi oġġetti f'Malta u dawk fl- Italja u r-Renju Unit.

Qed inqiegħed dan il-fuljett fuq il-Mejda tal-Kamra sabiex kulħadd jirrealizza kemm jogħlew il-prezzijiet ta' dawk il-prodotti ta' l-ikel li huma essenzjali għall-familja Maltija jekk kemm-il darba nsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Sur President, it-tneħħija tal-levies ukoll tista' toħloq żvantaġġ lill- konsumatur, u każ tipiku ta' dan huwa l-mod kif ftit ġimgħat ilu f'Malta ġew importati tiġieġ iffriżati li kienu eżentati mil-levy meta kellhom expiry date ta' ftit ġimgħat.

Dan l-impatt negattiv ta' sħubija sħiħa fl- Unjoni Ewropea llum qed jesperjenzah kulħadd u, jipprova jaħbi kemm jipprova jaħbi dan l-impatt il-Gvern Nazzjonalista, dawn huma fatti li ma jista' jinnegahom ħadd.

L-esportazzjoni tal-frott għas-swieq Ewropej ukoll ikollha l-problemi tagħha bi sħubija sħiħa fl-Unjoni.

Huwa biżżejjed li wieħed jara x'ġara din is-sena fil-każ tad-dulliegħ.

Suppost li din is-sena l-ispejjeż għall- bdiewa Maltin kellhom jinżlu b'iktar minn 37% meta pparagunat mas-sena l- oħra, kif inhu suppost ukoll li t-talba tal-gvern Nazzjonalista għas- sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea kellha sserraħ moħħ il-bdiewa għax kellhom jinfetħu swieq ġodda għall-esportazzjoni ta' dan il-prodott, pero` fil-fatt ġara li minkejja li l-prezz tad-dulliegħ fis-suq lokali kien iktar kompetittiv peress li l-prezz tiegħu waqa', lanqas biss ġiet esportata dulliegħa waħda.

F'dan il-każ żgur li ma jistax jinġieb l-argument li nġab għar-rigward ta' l-esportazzjoni tal-basal, fejn il-Ministru Ninu Zammit qal li m'esportajniex dan il-prodott minħabba li l-kwalita` ta' basal li jkabbru l-bdiewa Maltin ma togħġobx lil konsumaturi tal-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Bħal dak li qallu meta dawn il-konsumaturi jiġu għal btala hawn Malta mhux basal ta' Malta jieklu!

Imma ħalli nieqaf hawnhekk fuq dan il-punt u nkompli bil-punti li kont qed nagħmel, ġaladarba l-gvern għoġbu jillimitalna l-ħin ta' din id-diskussjoni.

Sur President, il-verita` wara dan kollu hija li l-kompetizzjoni fis-suq vast ta' l-Unjoni Ewropea tant hija kbira li jridu jgħaddu s-snin qabel ma nkunu nistgħu niksbu r-riżultati mixtieqa għaliex qabel inkunu rridu nakkwistaw ċerta esperjenza u din l-esperjenza tista' tinkiseb biss b'żona industrijali ta' kummerċ ħieles u mhux bi sħubija sħiħa.

Din l-istrateġija hija importanti sabiex nevitaw diżastru f'dan is-settur, liema diżastru diġa` esperjenzawh il-bdiewa, ir-raħħala u s-sajjieda ta' pajjiżi li huma msieħba fl-Unjoni Ewropea, minkejja li l-gvernijiet tagħhom ukoll kienu jgħidulhom li bil-liberalizzazzjoni tas-suq u bl-iżmantellar tal-levies li ġġib magħha sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea se jmorru aħjar.

Il-membri tal-gvern Nazzjonalista rrimarkaw kemm-il darba li jekk nidħlu fl-Unjoni, l-oqsma tal-biedja u s-sajd jibbenefikaw mis-sussidji tal-vot tal-less favoured areas.

Issa hawnhekk irridu nagħmluha ċara li dan il-vot inħoloq sabiex dawk il-bdiewa li jfallu jieħdu kumpens sabiex itaffu l- kriżi finanzjarja kbira li jsofru minħabba l-impatt negattiv tal-common agricultural policy.

Għalhekk il-fatt li l-gvern Nazzjonalista diġa` qed isemmi dan il-vot ifisser li huwa diġa` qed jipprevedi li l-bdiewa u r- raħħala Maltin u Għawdxin se jmorru ħażin ħafna bis-sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea u minkejja li l-gvern qed jipprova jaħbilhom dawn il- fatti, diġa` qed jara kif se jbenġel it-telf kbir li dawn se jsofru jekk kemm-il darba nsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni.

Sur President, bi sħubija sħiħa fl-Unjoni anke l-prezz tal-ħobż huwa mistenni li jogħla u dan għaliex il-qamħ li jinxtara mill-Unjoni Ewropea huwa ogħla minn dak li Malta tixtri llum.

Dan ifisser li l-ħobża ta' kuljum se togħla b'mill-inqas 10c ir-ratal għall-konsumatur.

M'hemmx dubju li din is-sitwazzjoni se toħloq splużjoni fil-prezzijiet ta' prodotti essenzjali oħra, liema sitwazzjoni se tħalli impatt negattiv fuq diversi setturi, speċjalment fuq is-settur ta' l-ikel u fuq is-settur tat-turiżmu.

Hawnhekk l-oppożizzjoni Laburista bilfors ikollha tinsisti li tingħata tweġiba dwar kemm ir-raħħal se jdaħħal iktar għal kull litru ħalib, għal kull kilo tiġieġ u għal kull tużżana bajd li jipproduċi bi sħubija sħiħa fl- Unjoni.

L-oppożizzjoni Laburista tistaqsi wkoll kemm se jdaħħal iktar il- produttur tal-majjal għal kull kilo majjal li jipproduċi u kemm se jdaħħal iktar il-bidwi bi prezzijiet issussidjati iktar minn dawk tal-lum.

Fl- aħħarnett ikun interessanti jekk il-gvern jgħidilna b'mod ċar kemm huwa maħsub li togħla l-ħajja għall-konsumaturi u għall-familji tal-bdiewa, tar- raħħala u tas-sajjieda.

Sur President, il-politika li jemmen fiha l-Partit Laburista, liema politika għandha rabtiet soċjali mill-qrib ma' l-Unjoni Ewropea f'qafas ta' żona ta' kummerċ ħieles, tqarreb lil Malta biex issir Svizzera fir-reġjun tal-Mediterran.

M'hemmx dubju li taħt gvern Laburista Malta kienet qed tħares in-newtralita` tagħha aħjar mil-lum sabiex tkompli taqdi l-missjoni tagħha bħala gżira tal-paċi fir-reġjun tal-Mediterran.

Din id-direzzjoni, flimkien ma' ambjent ekonomiku sod, kienet qed toħloq opportunitajiet ġodda li jiggarantixxu għal pajjiżna futur aħjar.

Pajjiżna kien qed jiżviluppa ħafna kuntatti ta' kummerċ, fosthom ma' pajjiżi Ewropej, ma' pajjiżi Għarab u ma' pajjiżi Afrikani, għax l-orizzonti li toffri l-politika Laburista jġibu magħhom ħafna iktar opportunitajiet ta' investiment ġdid għall- gżejjer tagħna, liema opportunitajiet żgur li jtejbu r-relazzjonijiet tagħna mar-reġjuni kollha tad-dinja, inkluż ma' dawk ta' l-Unjoni Ewropea, ħafna iktar minn qatt qabel.

Sur President, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi nislet kwotazzjoni, pero` m'iniex se nikkwota x'qalet in-naħa tal-gvern jew x'qalet in-naħa ta' l-Alternattiva Demokratika dwar ''il-ġid kbir'' li Malta se tibbenefika minnu bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea imma se nikkwota silta minn artiklu li ġie ppubblikat f'"The Malta Independent'' tal-Ħadd u li nkiteb minn Dr. Leonard Mizzi, li huwa d-direttur tal-Malta Business Bureau ta' Brussels.

Fil-fatt minkejja l-ħafna paroli li qed isir dwar is-sussidji li se jingħata l-qasam ta' l-agrikoltura, Dr Mizzi qal hekk:

"There are no indications about how much pre-accession funding we will get.

No information is available about what Malta will benefit from prior to EU accession.

Funds earmarked for pre-accession purposes amount to 1.32 billion Euro, of which agriculture is 0.52 billion Euro, just over Lm200 million.

Malta is not included as a beneficiary country.".

Meta wieħed jisma' fatti bħal dawn bilfors ikollu jikkonkludi kemm din il- Kamra qed tiġi rredikolata mill-gvern Nazzjonalista u kemm din in-naħa għandha raġunijiet serji u kredibbli biex kemm ġewwa dan il-parlament kif ukoll fit-toroq ta' pajjiżna tagħmel l-almu kollu tagħha sabiex tikkonvinċi lill-poplu Malti u Għawdxi jħares lejn id-direzzjoni politika Laburista u mhux lejn dik Nazzjonalista.

Il-Partit Laburista m'huwiex kontra l-Ewropej imma jemmen illi huwa fl- interess ta' pajjiżna, fl-interess taċ-ċittadini tagħna, fl-interess tan- newtralita` tagħna u fl-interess tar-reġjun tal-Mediterran li Malta tibqa` ssostni politika ta' żona industrijali ta' kummerċ ħieles, liema politika kienet diġa` bdiet tipprattikaha fil-ftit xhur li l-Partit Laburista dam fil-gvern.

Il-verita' hi li r-rapport dwar l-update ta' l-avis tal- Kummissjoni Ewropea jikkonferma għal darb'oħra kemm hi matura l-politika tall-Partit Laburista vis-a-vis ir-relazzjonijiet li Malta għandu jkollha ma' l-Unjoni Ewropea.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Sur President, żgur li kulħadd jibqa` impressjonat meta jara x'inhu jiġri fil-Kosovo fuq it-television, speċjalment meta jara dawk l-oqbra tal-massa li 50 sena ilu ħsibna li kienu xi ħaġa tal-passat.

Fil-fatt l-unika differenza hija li filwaqt li 50 sena ilu dawk kienu oqbra tal-Lhud u ta' membri tal-forzi ta' l-alleati, dawk li qed naraw illum huma oqbra ta' nies li sfortunatament spiċċaw vittmi taċ-ċirkostanzi politiċi li qed iseħħu fl-Ewropa.

Ta' min ifakkar li l-Unjoni Ewropea twaqqfet proprjament wara l-gwerra li għaddiet bil-għan li jingħata spinta l-konċett ta' solidarjeta` Ewropea u b'hekk il-pajjiżi kollha jimxu 'l quddiem fil-paċi u fl-iżvilupp.

Kif jafu ħafna minna, illum id-definizzjoni ġdida ta' "paċi" minn wara t-tieni konċilju 'l hawn hija l-kelma "żvilupp".

Biex dak li jkun jifhem aħjar x'inhi l-Unjoni Ewropea, jien dejjem inħobb inġib l-eżempju taż-żwieġ.

Min huwa pessimist jgħidlek biex ma tiżżewwiġx jekk jekk ma tridx li toqgħod tikkmandak il-mara, jew li toqgħod tieħu ħsieb it-tfal u tidħol id-dar kmieni, pero` min imbagħad huwa ottimist jgħidlek li s-solidarjeta` li toħroġ minn għaqda bejn koppja fiż-żwieġ hija verament xi ħaġa pożittiva, bħalma hija pożittiva s-solidarjeta` li toħroġ minn bejn il-pajjiżi msieħba fl-Unjoni.

Bla ebda dubju, ġaladarba Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni, l-oqsma kollha jimxu 'l quddiem, partikolarment il-qasam tan-negozji ż-żgħar, il- qasam ta' l-edukazzjoni, il-qasam tat-taħriġ, il-qasam tal-kultura, il- qasam tal-biedja, il-qasam tas-sajd, il-qasam ta' l-ambjent kif ukoll il- qasam tal-konsumatur, għaliex għal dawn l-oqsma li semmejt fl-Unjoni Ewropea diġa` jeżisti qafas ta' programmi u fondi strutturali li permezz tagħhom il-pajjiżi msieħba f'din l-Unjoni ħadu spinta kbira 'l quddiem.

Biżżejjed li wieħed iħares lejn il-GDP ta' dawk il-pajjiżi li daħlu fl- Unjoni, fosthom il-pajjiż żgħir tal-Lussemburgu, biex jara l-qabża enormi li teżisti.

Għalhekk żgur li ħadd ma jista' jinnega l-fatt illi dawn il- pajjiżi, fosthom il-pajjiżi tal-Mediterran, bħall-Portugal, il-Greċja u Spanja, ġew megħjuna jtejbu l-GDP tagħhom permezz ta' dawk il-programmi u fondi strutturali li għadni kemm semmejt.

Hija verament xi ħaġa pożittiva li, per eżempju, nistgħu nagħmlu użu wkoll mill-programmi Socrates u Leonardo, iktar u iktar meta nafu li matul l-amministrazzjoni Laburista kienet diġa` ngħatatilna indikazzjoni li dawn il-programmi kienu se jitwaqqfu.

Ċertament li l-Unjoni Ewropea toffri sfidi u opportunitajiet ġodda lill- Maltin kollha, bħalma kien offra sfidi u opportunitajiet ġodda l-Kunsill ta' l-Ewropa meta fl-1965 sirna membri tiegħu.

Hawn jien nistaqsi: Kieku dakinhar ma sirniex membri ta' dak il-kunsill min jaf kif konna nkunu llum?

Naħseb li llum kulħadd jaqbel miegħi meta ngħid li d-dħul ta' Malta fil- Kunsill ta' l-Ewropa kien pass importanti ħafna li ħalla lil pajjiżna jimraħ fil-mergħat ta' diversi oqsma, liema oqsma llum qed jidħlu fihom il- pajjiżi kollha Ewropej.

Bla ebda dubju, ħareġ ħafna ġid mill-pass li għamel pajjiżna meta sar membru tal-Kunsill ta' l-Ewropa u hekk ukoll se joħroġ ħafna ġid meta Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Sur President, il-Partit Laburista jrid policy ta' pick and take u fil- fatt jekk inħaddmu l-politika li jrid hu, anke l-Unjoni Ewropea tħaddem il- policy ta' pick and take għaliex ma tħalliniex nipparteċipaw fil-programmi li torganizza hi jekk kemm-il darba ma nsirux membri ta' l-Unjoni.

Il- politika li jrid iħaddem il-Partit Laburista għal pajjiżna hija waħda sterili għaliex ma tħalliniex nagħmlu użu mill-fondi strutturali ta' l- Unjoni Ewropea u twassal għal pożizzjoni simili għal dik li ħa l-Partit Laburista fuq il-kwestjoni tal-Kosovo, meta kkundanna lill-gvern Nazzjonalista minħabba li dan ordna embargo kontra s-Serbja, u dan għaliex skond hu dak li kien qed jagħmel il-gvern kien imur kontra n-newtralita` ta' pajjiżna minkejja li din il-mossa kienet purament umana.

Aħna nafu x'ġara meta pajjiżna kien immexxi mill-Partit Laburista u għalhekk il-poplu Malti u Għawdxi ma jistax jgħid li ma nafux fejn tista' twassalna l- politika tiegħu.

Meta l-gvern Laburista għamel sentejn jiggverna u ffriża l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni, il-poplu seta' jtiegħem fejn kienet se twasslu din il-politika għaliex kemm minħabba l-iffriżar ta' l- applikazzjoni kif ukoll minħabba kwestjonijiet relatati oħra, bħalma hija l- VAT, bażikament nistgħu ngħidu li l-pajjiż kien falla u spiċċa saħansitra f'sitwazzjoni fejn waqa' l-gvern tiegħu stess.

Issa aħna nafu li fl-Unjoni hemm dawk li jissejħu "four freedoms", li huma l-liberta` tal-finanzi, il- liberta` tal-popli, il-liberta` tal-merkanzija u l-liberta` tas-servizzi, pero` kulma jrid il-Partit Laburista minn dawn l-erba' libertajiet fundamentali hija l-liberta` tal-merkanzija.

Għall-kuntrarju, il-Partit Nazzjonalista jrid illi l-poplu Malti u Għawdxi jgawdi mill-erba` libertajiet, bħalma wara kollox igawduhom il-popli Ewropej kollha, billi aħna wkoll inkunu membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Sur President, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi nirrimarka li s- sentejn li ġejjin huma dawk li ngħidulhom zero hour għaliex matulhom il- poplu tagħna jrid jerġa` jiddeċiedi jekk iridx il-progress - qed ngħid "jerġa`" għaliex il-poplu diġa` ħa din id-deċiżjoni tliet darbiet - jekk iridx evoluzzjoni politika, jekk iridx il-Kunsill ta' l-Ewropa u jekk iridx l-association agreement ma' l-Ewropa.

Kemm il-Partit Nazzjonalista kif ukoll ħafna membri mill-Partit Laburista jemmnu li m'għandniex nitilfu din l-opportunita` li ġiet quddiemna.

Kif jgħid Shakespeare fil-play ''Julius Caesar'': "There is a tide in the affairs of man".

Jekk għall-grazzja ta' l-argument inti titla' fuq il-vapur fil-ħin li għandek titla', dan jista' jwasslek għall-ġid u għall-prosperita`, imma jekk min-naħa l-oħra toqgħod titnikker u ma titlax fuq il-vapur fil-ħin u meta tiddeċiedi li titla' fuqu dan ikun laħaq salpa, tkun tlift opportunitajiet kbar.

Fil-fatt l-istess nistgħu ngħidu rigward id-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea għaliex jekk ma nissieħbux fl-Unjoni nkunu tlifna opportunitajiet kbar ta' żvilupp u ta' progress li llum qed igawduhom il-pajjiżi Ewropej Mediterranji kollha, inkluż dawk li llum għadhom qed jiġġieldu biex jidħlu.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Sur President, jien inqis din id-diskussjoni li qed nagħmlu bħala waħda li tirrifletti l- viżjoni nazzjonali ta' pajjiżna u nemmen li aħna l-membri tal-parlament għandna l-obbligu li nirriflettu dwar din il-viżjoni nazzjonali.

Il-poplu Malti u Għawdxi diġa` għamel l-għażla tiegħu bl-iktar mod ċar favur l- Unjoni Ewropea u din għamilha fl-1981, fl-1987, fl-1992 u fl-1998.

Fil-fatt l-għażla tal-poplu tagħna li nkunu parti mill-proċess Ewropew torbot mal-viżjoni Ewropea li kellhom persuni bħal Schumann u Jean Monnet, li riedu li l-popli Ewropej jersqu dejjem iktar viċin xulxin u jkun hemm proċess ta' integrazzjoni mhux biss f'livell ekonomiku imma anke fl-oqsma politiċi, soċjali u oqsma oħra li jolqtu l-ħajja ta' kuljum.

Din il- viżjoni ta' l-Unjoni llum qed issir dejjem iktar rilevanti, mhux biss bħala l-istrument tal-paċi fil-pajjiżi Ewropej minn wara l-aħħar gwerra dinjija 'l hawn imma wkoll bħala l-proċess fejn l-aspetti differenti tal-ħajja tagħna ta' kuljum igawdu minn titjib fil-kwalita', għaliex l-Unjoni tħares b'interess lejn dak kollu li jolqot il-ħajja ta' kuljum tal-popli li tirrappreżenta.

Fil-fatt diversi awturi ddeskrivew il-viżjoni ta' l-Unjoni bħala viżjoni ta' għażla favur il-kwalita` tal-ħajja li poplu jistħoqqlu.

Sur President, jekk wieħed iħares lejn l-update li ħarġet il-Kummissjoni Ewropea fuq l-avis oriġinali - jiġifieri fuq l-opinjoni oriġinali li kienet tat il-kummissjoni fl-1993 dwar l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni - isib li din il-kummissjoni jirriżultalha li pajjiżna għandu l-kredenzjali meħtieġa biex isir membru ta' l-Unjoni.

Għalhekk jien niskanta li f'dan il-pajjiż għad hemm nies - għalkemm żgur li llum dawn huma f'minoranza - li għadhom jipprovaw jitfgħu d-dubji fuq kemm pajjiżna huwa lest għal sħubija sħiħa fl-Unjoni, iktar u iktar meta lkoll nafu li qabel ma l-gvern Laburista ffriża l-applikazzjoni għal din is-sħubija, Malta kienet meqjusa bħala l-iktar pajjiż li kien preparat biex ikun membru ta' l-Unjoni.

Nixtieq li kelli l-ħin nikkwota xi siltiet mill-update pero` nista' ngħid b'mod ġenerali li hawnhekk mhux biss għandna l-konferma li Malta għadha ppreparata biex tkun membru ta' l-Unjoni, imma għandna wkoll konferma li wara l-islow-down li kellna matul is-sentejn ta' amministrazzjoni Laburista, mill-elezzjoni ta' l-1998 'l hawn pajjiżna reġa` qabad ir-ritmu meħtieġ.

Ta' min ifakkar ukoll li wara li fl-1993 il- Kummissjoni Ewropea kienet indikat li għandhom isiru ċerti riformi fi żmien qasir, meta fl-1995 il-kummissjoni ppreżentat rapport lill-kunsill ta' l- Unjoni Ewropea dwar l-implimentazzjoni tal-programm ta' riformi, il-kunsill irrimarka li r-riformi kienu diġa` qed jitwettqu u li Malta kienet fit-triq li twettaq il-programm ta' riforma li qablet li twettaq mal-Kummissjoni Ewropea.

Sur President, ċertament li l-għażla tagħna m'hijiex li noqogħdu gallerija, kif donnu li trid l-oppożizzjoni.

Ta' min jgħid lill-oppożizzjoni li jekk noqogħdu gallerija xorta nkunu rridu nsegwu d-direttivi ta' l-Unjoni Ewropea u dan għal diversi raġunijiet, fosthom għaliex bil-politika ta' free trade zone li qed jipproponi l-Onor.

Alfred Sant inti trid taċċetta l-obbligi ta' l-Unjoni mingħajr ma tingħata d-drittijiet li l-Unjoni tagħti lill-membri tagħha u għaliex illum ħafna mill-obbligi ta' l-Unjoni huma obbligi internazzjonali f'livelli oħra.

Per eżempju, illum l-organisation for economic cooperation and development tagħmel monitoring tal-pajjiżi kollha, irrispettivament minn jekk dawn humiex membri ta' l-Unjoni jew le, biex tassigura li f'kull pajjiż jittieħdu l-miżuri neċessarji ħalli ma jkunx hemm dik li tissejjaħ unfair competition.

Min-naħa tagħha, il-world trade organisation ukoll timponi ċerti obbligi u anke fil-qasam ambjentali hemm proċessi internazzjonali li għandhom jiġu rispettati.

Imma żgur li hemm raġuni oħra għaliex m'għandniex noqogħdu gallerija, Sur President.

Il-mentalita' li għaliex aħna ngħixu fi gżira nistgħu nkunu iżolati mill-kumplament tad-dinja llum m'hijiex waħda realistika - normalment din l-għażla jagħmilha biss min irid jgħix fl-għerien u min irid jgħix maqtugħ minn kollox - għax il-konċett bażiku huwa li naġixxu globalment f'kollox.

Illum f'pajjiżna hawn consensus li mhux biss għandna nkunu nagħmlu parti minn dan il-proċess imma għandna wkoll ninnegozjaw l- aħjar pakkett għal pajjiżna.

Din hi t-triq li tixraq lil pajjiżna u jien ma nistax nimmaġina kif l-oppożizzjoni ma tridx tagħmel parti minn din il- mixja għaliex dan ifisser biss li hija qed tagħżel it-triq ta' l- irrilevanza u t-triq ta' l-emarġinazzjoni, kemm f'livell Ewropew internazzjonali - fejn il-Partit Laburista Malti jitkellem u jaġixxi b'mod kompletament differenti mill-partiti soċjali demokratiċi ta' l-Ewropa kollha - kif ukoll fil-kontest lokali.

Ma nistax nimmaġina li l- oppożizzjoni qed taħseb b'dan il-mod u trid tkun maqtugħha mill-partners soċjali kollha li jemmnu li, f'dan l-istadju, il-minimu għal pajjiżna għandu jkun dak li ninnegozjaw l-aħjar pakkett għal pajjiżna.

Forsi l-oppożizzjoni qed tagħżel triq oħra wkoll, dik li tilgħab il-parti tal-ħares, imma mhux il-ħares it-tajjeb li semma l-Onor.

Evarist Bartolo - li skond il-leġġenda xi kultant iwissi lil min ikun xħiħ - imma l-ħares il- kattiv li l-uniku interess tiegħu huwa li jilgħab il-parti tal-babaw, jiġifieri li jħaddem il-politika tal-babaw, dik li tipprova tbeżża' u tiżra' d-dubji biex ma nagħmlux dak li jixraq għall-istrateġiji politiċi moderni, minkejja li ninsabu lejlet il-millennju u minkejja li l-partit ta' l-oppożizzjoni dejjem jiftaħar kemm huwa modern.

Sur President, hawnhekk jien nixtieq infakkar li minħabba l-iżviluppi ġodda li kienu qed iseħħu fl-Ewropa, minħabba l-adozzjoni ta' agenda 2000, minħabba li dak iż-żmien kien intemm il-proċess tal-konferenza inter- governattiva, kif ukoll minħabba li minn fost il-Laburisti kien hemm min qed jgħidilna, inkluż l-ex-ministru Lino Spiteri, biex naraw xi tfisser sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, anke mil-lat psikoloġiku, jew biex almenu nibdew in-negozjati u mbagħad naraw fil-15 t'Ottubru, 1997 f'dan il- parlament, mill-bankijiet ta' l-oppożizzjoni konna għedna lin-naħa tal- gvern.

Għażiż gvern, ġaladarba anke jekk tħares fil-grupp parlamentari tiegħek issib lil min m'huwiex qed jaqbel miegħek - għalkemm hemm min mhux qed jgħid pubblikament li m'huwiex qed jaqbel miegħek u għalkemm hemm min qed jurik li m'huwiex qed jaqbel miegħek billi qed jgħidlek li minkejja li fil-parlament huwa jivvota favur tiegħek imbagħad minn fuq il-gazzetti se jurik li sejjer żbaljat - waqqaf kummissjoni ħalli din tirrapporta lill- Kamra jekk fiċ-ċirkostanzi l-ġodda Malta għandhiex terġa` tinsisti fuq it- talba tagħha għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Issa dan li qed ngħid seħħ preċiżament f'dak il-mument storiku li kien se jkun hemm il-konferma ta' liema pajjiżi kienu on the fast track fid-diskussjonijiet għal sħubija sħiħa fl-Unjoni u liema pajjiżi kienu fuq track inqas mgħaġġel, għalkemm illum it-tendenza hija li wieħed jara l-merti ta' kull applikazzjoni.

Imma biex inkompli fuq dak li kont qed ngħid irrid nirrimarka li wara li aħna konna għamilna dik il-proposta lill-gvern ta' dak iż-żmien, dan iddeċieda li jagħmel dibattitu fis-2.00 p.m., li rrid ngħid illi kien l- ewwel dibattitu li sar fis-2.00 p.m. f'din il-Kamra.

Pero` dan mhux kollox għax imbagħad, wara li saret dik is-seduta, dan id-dibattitu ma tkompla qatt, mhux bħal-lum fejn naqbdu u niftehmu li nagħmlu erba' seduti biex niddiskutu xi issue partikolari.

Naturalment dan id-dibattitu ma tkompla qatt għax il-prim ministru ta' dak iż-żmien kien jaf li m'għandux il-grupp parlamentari kollu miegħu!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

GEORGE VELLA: Point of order, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Vella, on a point of order.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, dan m'huwa point of order xejn għax l-Onor.

Membru se jipprova jmeri s-sewwa magħruf!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

L-Onor.

Vella, on a point of order.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, jien qed nagħmel dan il-point of order biex nuri kemm il-ministru huwa żbaljat f'dak li qed jgħid.

Fil-fatt li ġara dakinhar kien li fil-House Business Committee ma kienx hemm qbil li dak id-dibattitu jtul għal iktar minn seduta waħda u peress li l- oppożizzjoni ta' dak iż-żmien riedet tkompli tfixkel ...

Għax mhux billi l- ministru għadu kemm qalilna li dak iż-żmien kienu jgħidulna: ''Għażiż gvern".

Il-verita` hi li dak iż-żmien sa kienu jgħajruna bil-qrun u riedu japprofittaw ruħhom billi jħallu d-dibattitu sejjer għal iktar minn seduta waħda mingħajr ma lanqas biss kien hemm qbil biex dan isir.

Ara għal dan id-dibattitu hemm qbil li jtul erba' seduti.

Din hi d-differenza bejn dak id-dibattitu u d-dibattitu li qed nagħmlu llum.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ikompli l-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Id-differenza toħroġ minn dan il-point of order stess, ċioe` li l-gvern ta' dak iż-żmien ma kellux il-kirjanza li jgħid lill-oppożizzjoni: Intom kemm tridu li nagħmlu seduti biex niddiskutu din l-issue, żewġ seduti, tlieta jew erbgħa?

(Interruzzjonijiet) Kulma qalilna l-gvern ta' dak iż-żmien kien: Irridu naqblu fuq seduta waħda u, jekk stess ma naqblux, aħna xorta se nillimitaw id-dibattitu għal seduta waħda.

Jien ngħid lill-oppożizzjoni: Jekk dak iż- żmien ma kellkomx l-appoġġ meħtieġ fil-grupp tagħkom, illum m'għandkomx tkomplu bl-intransiġenza tagħkom li twassalkom għal iktar emarġinazzjoni u għal iktar irrilevanza fil-proċess tal-pajjiż.

(Interruzzjonijiet) Għalija tridu xi tridu affari tagħkom pero` fil-futur min jaf kemm għad tmeruna fuq dak li qed tgħidu llum u min jaf kemm għad tridu tgħidulna li fehmnikom ħażin għaliex intom favur l-Unjoni!

(Interruzzjonijiet)

Jien persważ li fil-futur dawn għad iridu jibdlu d-diska kompletament u persuni bħall-Onor.

George Vella għad iridu jiġu f'din il-Kamra u jipprovaw jgħidulna li aħna konna qed nifhmu dak li qed jgħidu llum ħażin u li huma dejjem tkellmu favur il-pass li qed jieħu l-poplu Malti u li qed jieħu dan il-gvern!

(Interruzzjonijiet) Jekk inti daqstant persważ li mhux se tagħmel hekk affari tiegħek, Onor. Vella, imma jien ngħidlek li hekk għad trid tagħmel!

Dan huwa l-pass li jmiss u l-poplu Malti u Għawdxi diġa` wera li qed jaqbel ma' dan il-pass f'erba' elezzjonijiet ġenerali.

Fl- aħħar mill-aħħar aħna nafu x'opportunitajiet ikollhom l-oqsma kollha ta' pajjiżna ġaladarba nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Jien nista' nagħti xi eżempji mil-lat ta' l-ambjent.

Li f'pajjiżna jkollna sistema ta' monitoring biex il-kwalita` ta' l-arja tkun aħjar hija deċiżjoni ħażina?

U għaliex m'għandniex nagħmluha fil-kontest Ewropew?

Ma taħsbux li jixraq li Malta tieħu ċerti deċiżjonijiet favur l-istrateġija Ewropea dwar immanniġġjar aħjar ta' l-iskart?

Sur President, jien ma rridx intawwal ħafna u nixtieq li nagħlaq b'dan il-ħsieb.

F'ħin minnhom l-Onor.

Bartolo staqsa meta Malta se tkun preparata biżżejjed biex ma ssofrix is-suppost xokk ekonomiku meta ssir membru ta' l- Unjoni Ewropea.

Lili dan il-kliem tafu fiex ifakkarni?

Dan il-kliem ifakkarni f'meta Malta kienet waslet biex tieħu l-indipendenza tagħha.

Fil- fatt dak iż-żmien kien hemm elementi politiċi żgħar li kienu jargumentaw li aħna ma konniex lesti u li kien hemm bżonn li nippreparaw irwieħna iżjed.

Imma l-viżjoni tal-gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien tafu x'kienet?

Li nkunu ppreparati u li nagħmlu l-iżvilupp ekonomiku, l-iżvilupp soċjali u l- iżvilupp favur l-infrastruttura tal-pajjiż u mhux imbilli nipposponu l- indipendenza, għaliex sakemm ma nkunux indipendenti ħadd m'hu se jieħu ħsiebna.

Aħna emminna li l-indipendenza kienet itppermettilna li nsegwu l- iżvilupp ekonomiku, l-iżvilupp soċjali u l-iżvilupp kollu li seta' jiggarantixxi kwalita` ta' ħajja aħjar għall-poplu Malti.

Lill-Onor.

Bartolo ngħidlu wkoll li filwaqt li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien qed imur Milan u jgħid lil sħabu s-soċjalisti li Malta għadha m'hijiex preparata biżżejjed biex issir membru sħiħ ta' l-Unjoni, laħaq ħareġ l- update tal-Kummissjoni Ewropea, liema update qal li Malta hija ppreparata biżżejjed.

Qal ukoll li għalkemm huwa veru li wara l-avvanzi kbar li għamlet bejn l-1993 u l-1996 marret ftit lura bejn l-1996 u l-1998, imma issa reġgħet qabdet it-triq li twassal għall-pass li jrid il-poplu Malti u Għawdxi b'ritmu tajjeb.

(Interruzzjonijiet) Jien nistenna b'sens ta' ottimiżmu kbir l-update li se jerġa` joħroġ f'Ottubru li ġej u li l- oppożizzjoni ma reditx tistenna.

Jien nifhem li bħalissa l-oppożizzjoni għandha t-tattiċi u r-raġunijiet tagħha għalfejn qed tipprova tagħti l- gambetti lill-pajjiż, pero` jien ngħid li l-gambetti li qed tipprova tagħti se teħodhom hi stess għaliex il-pass li jmiss u li jrid il-poplu Malti huwa li nkunu parti mill-proċess u mill-viżjoni Ewropea.

Jien nawgura lil min illum qed jitkellem kontra s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni jasal biex jinduna kemm jista' jkun malajr li qed jiżbalja, għalkemm bla ebda dubju għada pitgħada m'humiex se jgħidilna li żbalja imma se jgħidilna li konna nifhmuh ħażin!

Jien nemmen li xi darba l-Partit Laburista għad juri li kapaċi jimmatura iktar għaliex illum diġa` hemm fi ħdanu, kif kellu anke meta kien fil-gvern, lil min qed jgħidlu li qed jiżbalja.

Fl-aħħarnett jien lill-Onor.

Membri ta' l-oppożizzjoni nagħmlilhom dan l- appell: Tibqgħux intransiġenti u agħrfu li qed tiżbaljaw.

Diġa` tliftu elezzjoni ġenerali fuq il-politika li tridu tħaddmu u għalhekk issa wasal il-mument li tifhmu l-appell li qed jagħmlilkom il-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, mid-diskors li għamel l-Onor.

Zammit Dimech stajt ninduna kemm l-Onor.

Membru jara kbir!

Fil-fatt jidher ċar li ma qarax l-update ta' l-avis kollu għaliex hemm diversi partijiet minnu li jgħidu li għad fadlilna biex inkunu lesti tassew għad-dħul ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea.

Madanakollu, apparti minn hekk, jien nixtieq li npoġġu l-affarijiet straight, anke for record purposes.

Bilfors ikolli ngħid li wara li dan id-dibattitu kien ilu fuq l-ixkaffa għal xhur sħaħ, kien verament komdu għall-gvern Nazzjonalista li jressqu quddiem dan il- parlament biex jaljena ftit lill-poplu tagħna, proprju eżattament wara dak li ġara fil-ġuri li sar 15-il ġurnata ilu.

Sur President, bla ebda dubju l-avis tal-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea jagħti diversi ċertifikati tal-ħidma għaqlija, serja u responsabbli li wettaq il-Partit Laburista matul it-22 xahar li dam fil-gvern, filwaqt li jagħti raġun bil-kbir lill-argumenti li l-Partit Laburista ilu jressaq għal dawn l-aħħar snin.

Min-naħa l-oħra dan l-avis jikxef bl-iktar mod ċar kemm il-gvern Nazzjonalista qarraq b'kulħadd, kemm mexxa lil pajjiżna fuq arja falza ta' prosperita`, kemm għażel it-triq il-faċli għal snin sħaħ, kemm ħadem b'kalkolu politiku partiġjan, kemm għal dan il-gvern sħubija sħiħa fl- Unjoni Ewropea hija sempliċement ossessjoni biex permezz tagħha jakkwista speċi ta' status symbol, kemm m'għandux ordni adatta ta' prijoritajiet fil- ħidma tiegħu, kemm huwa partit li qed jgħix maqtugħ min-nies u 'l bogħod mir-realta` Maltija u fl-aħħarnett kemm irid li pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea akkost ta' kollox, anke jekk ibigħ ruħ il-Maltin stess.

It-tieni avis ta' l-Unjoni Ewropea jagħmel enfasi qawwija ħafna li hemm bżonn urġentement illi pajjiżna jagħti ħarsa tajba lejn il-bżonnijiet veri tal-poplu tagħna u tal-pajjiż fl-isfond tat-tibdil globali li qed iseħħ madwarna, liema tibdil m'hemmx dubju li qed jaffettwana u li se jkompli jaffetwana għaliex aħna m'aħniex differenti minn ħaddieħor.

Huwa minn dan il-lat li rridu nħarsu lejn ir-relazzjonijiet ta' Malta ma' l-Unjoni jekk verament irridu nkunu responsabbli tal-poplu tagħna u ta' pajjiżna.

L- ewwel għandna naraw x'jaqbel għal Malta qabel ma naraw x'jaqbel għal pajjiżi oħra għax wara kollox, kif jgħidu l-Ingliżi, charity begins at home.

Il-gvern Nazzjonalista ma jistax ikompli jħares lejn ir- relazzjonijiet ta' Malta ma' l-Unjoni b'lenti li m'hijiex oġġettiva u wisq inqas b'lenti li m'hijiex reali għal pajjiżna, bħalma ma jistax li jibqa' jħares lejn ir-relazzjonijiet ta' Malta ma' l-Unjoni b'mod passjonat.

Din m'hijiex xi logħba fejn xi ħadd irid jirbaħ u xi ħadd irid jitlef imma r- riskji u l-konsegwenzi ta' għażliet li m'humiex adatti huma kbar wisq għall- poplu tagħna.

Qed ngħid dan għaliex il-Partit Nazzjonalista bena stampa ta' do or die dwar is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni u qed jippreżenta din is-sħubija bħala l-unika triq li tista' twassal għall-prosperita` tal-poplu Malti u Għawdxi, anzi qed imur anke one step further minn hekk għax irid li din is-sħubija ssir illum qabel għada.

Il-gvern Nazzjonalista ħoloq l-illużjoni fl-imħuħ ta' xi wħud li sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni hija bħat-tama li jkollu kull bniedem li meta jmut jmur il-ġenna!

Hawn ta' min jgħid ukoll li ftit li xejn saret analisi oġġettiva dwar fiex se ssarraf is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni u x'se jkun l-impatt ta' dan il-pass fuq ir-realtajiet ekonomiċi, soċjali u politiċi ta' pajjiżna u, jekk stess saru, ħadd ma jaf il-verita` li ħarġet minnhom għax nisimgħu biss l-aqwa u l-aħjar ta' l-Unjoni fil- kontest Ewropew.

Sfortunatament l-aqwa u l-aħjar ta' l-Unjoni fil-kontest Malti bilkemm jissemma u, jekk jissemma, jissemma biss fil-kontest li hekk kif insiru membri se tibda taqa' l-manna mis-sema.

Biex inkun għedt kollox irrid infakkar ukoll li sa ftit xhur ilu l-membri tal-Partit Nazzjonalista kienu jgħidu lill-poplu li malli jirriattivaw l- applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni kienu se jiġu gliegel ta' miljuni ta' liri u li pajjiżna kien se jinfaqa' bl-investiment.

Pero` dak kien żmien l-elezzjoni u aħna lkoll nafu li f'dawk iż-żmenijiet għall- Partit Nazzjonalista kollox huwa permess li jintqal, imbasta jirbħu l- elezzjoni huma.

Il-verita' hi li s-sitwazzjoni tal-lum xejn m'hi differenti minn dik ta' qabel l-elezzjoni għax il-ħin kollu nisimgħu membri tal-gvern jgħidulna li l-gvern kiseb il-fiduċja u li l-istaġnar spiċċa, allavolja mbagħad fl-istess nifs nisimgħu lill-Ministru Josef Bonnici jgħid lill-uffiċjali tal-GRTU li mill-elezzjoni 'l hawn ma rnexxielu jġib l-ebda industrija b'investiment barrani għajr waħda li tħaddem biss erbgħa min- nies.

Illum il-membri tal-gvern qed jgħidulna wkoll li issa fil-pajjiż hawn il-ġid, imma mbagħad kull fejn tmur tiltaqa' ma' nies tan-negozju li jgħidulek li qed jiftħu n-negozji tagħhom għalxejn jew li bilkemm qed ibigħu biżżejjed biex almenu jlaħħqu ma' l-ispejjeż.

Imbagħad xi ngħidu għall-konsumatur?

Kulħadd kelma waħda jilmenta kemm jinsab magħfus għax lanqas biss qed ilaħħaq mal-ħajja ta' kuljum.

Din hija l-fiduċja kbira li ġabu fil-pajjiż il-membri tal-Partit Nazzjonalista malli rriattivaw l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea!

Tiltaqa' ma' żgħażagħ u ma' rġiel ta' familja li jgħidulek li xebgħu jitħabtu biex isibu mpjieg u tiltaqa' ma' student workers li jgħidulek illi lanqas summer work ma jistgħu jsibu.

Imbasta l-membri tal-gvern Nazzjonalista jgħajtu ferħanin kemm hawn ġid, fiduċja u direzzjoni fil-pajjiż!

Imma x'inhi din li l-gvern Nazzjonalista ma jridx jiffaċċja r-realta`?

Fuq liema bażi se jitlob lill-poplu biex jagħżel l-aħjar triq għal Malta permezz ta' referendum, kif wiegħed li se jagħmel qabel l-aħħar elezzjoni?

Fejn qiegħda l- informazzjoni mhix preġudikata li l-gvern suppost qed jgħaddi lill-poplu ħalli kulħadd ikun f'pożizzjoni li jevalwa l-verita`?

Xi ġimgħat ilu l- gvern Nazzjonalista beda proċess ta' screening fi Brussels pero` minkejja li nisimgħu li kollox sejjer sew, meta tistaqsi lin-nies issib li ħadd ma jaf x'qed jiġri u kulħadd jinsab fil-għama.

Jien nixtieq inkun naf x'tip ta' informazzjoni qed toħroġ f'dawn il-laqgħat ta' screening għaliex lanqas il-gvern m'hu qed jagħti tagħrif korrett dwar affarijiet li jolqtu lill- Maltin.

Per eżempju, dan l-aħħar skantajt nisma' lill-Ministru Gonzi f'din il- Kamra jwieġeb mistoqsija ta' l-Onor.

Leo Brincat dwar in-nies qegħda.

Il- ministru dakinhar qal li mill-elezzjoni 'l hawn mhux veru li l-qgħad żdied - kif kien ġie rrapportat fuq il-bullettin ta' l-aħbarijiet tas-Super One - għax qal li ċ-ċifra tal-qgħad telgħet b'60 biss.

Issa dan kien biss ġimgħatejn wara li l-kumpannija WET u l-kumpannija Dowty Forsheda lliċenzjaw bejniethom madwar 150 ruħ.

Minn dawn l-affarijiet jidher ċar li l-gvern mhux qed ikun serju.

Kieku kien serju kien ixandar il-minuti tal- laqgħat li qed isiru fi Brussels ħalli kulħadd ikollu aċċess għall- informazzjoni sħiħa ta' x'qed jiġri hemmhekk u kulħadd ikollu l- opportunita` li jagħmel l-evalwazzjoni tiegħu bl-iktar mod apolitiku.

Min- naħa tal-gvern Nazzjonalista qed issir ħsara kbira għaliex fuq naħa qed ipinġi l-isbaħ stampa fuq l-Unjoni Ewropea u fuq naħa oħra qed ipinġi stampa dwar il-Partit Laburista qisu dan għandu xi hitch ma' l-Unjoni.

Sfortunatament anke fuq din il-kwestjoni ta' ħajja jew mewt tal-poplu tagħna, gvern Nazzjonalista mhux kapaċi jogħla 'l fuq mill-politika partiġġjana u jgħid lill-poplu li neħtieġu nevalwaw it-toroq kollha.

Il- Partit Nazzjonalista qed ikompli jitħabbel f'logħba politika partiġġjana mingħajr ma jara x'inhu tajjeb għal Malta.

Illum jidher ċar li għal raġunijiet partiġġjani l-Partit Nazzjonalista jrid jippreżenta lill-poplu stampa li m'hemmx x'nagħmlu għajr li nissieħbu b'mod sħiħ fl-Unjoni Ewropea.

Dan qed jippreżenta lill-Unjoni bħala l- Hobson's choice tagħna.

Naturalment il-gvern Nazzjonalista ma jaqbillux jgħid x'inhi verament it-triq li l-Partit Laburista qed jara li tista' twassalna fl-ambitu tar-realtajiet Maltin.

Il-gvern Nazzjonalista ma jaqbillux jgħid li f'dan il-pajjiż ħadd m'hu qiegħed jikkontesta l-fatt li l-Unjoni hija istituzzjoni tajba għall-Ewropa, istituzzjoni li ġabet ħafna żviluppi pożittivi, għaqda u paċi f'dan il-kontinent, istituzzjoni li serviet biex issaħħaħ is-sigurta' ta' l-Ewropej, istituzzjoni li tgħaqqad l-ekonomiji Ewropej u tagħtihom ċerti vantaġġi, istituzzjoni li tagħti dimensjoni politika u ekonomika pożittiva għall-Ewropa.

Minkejja li l- Partit Laburista ma jikkontestax dan kollu, fl-analisi tagħna dejjem żammejna quddiem għajnejna x'għandha tkun l-aħjar rabta li Malta għandu jkollha ma' l-Unjoni għall-ġid ta' Malta u l-Maltin.

F'din id- diskussjoni dan għandu jkun il-punt ta' tluq tagħna u mhux l-illużjonijiet u l-istampi sbieħ ta' x'għandu ħaddieħor.

X'jiswa għal Malta li nikkalkulaw fuq l-esperjenzi ta' ħaddieħor għaliex, per eżempju, ħaddieħor ikun ibbenefika jew qed jibbenefika bil-kbir mill- Unjoni billi kompla jkabbar is-swieq tiegħu meta dan kien diġa' mħejji u kellu s-saħħa produttiva li jagħmel dan?

X'jiswa għal Malta jekk Malta mhijiex imħejjija?

X'jiswa għalina li nkabbru l-possibbilta' tas-swieq u niftħu s-swieq tagħna għal ħaddieħor meta ħafna mill-industriji tagħna għadhom ma bdewx jirristrutturaw biex jegħlbu l-isfidi li qed iġibu magħhom il-globalizzazzjoni u l-forzi tas-suq?

X'jiswa għalina jekk l- industriji tagħna għadhom ma rristrutturawx jew ma jifilħux jirristrutturaw biex jiġbdu s-saħħa produttiva bħal ħaddieħor, bħal dawk li huma diġa' stabiliti u b'saħħithom fl-Unjoni Ewropea?

Jekk ħafna mill-industriji tagħna mhumiex imħejjija għal dan kollu, dawn kif se jkunu f'qagħda ta' level playing-field, li nitkellmu ħafna fuqha, meta l-industriji Ewropej jippretendu, u bir-raġun, li dak li jagħtu lilna jridu jieħdu bħalu mingħandna?

Bid-diskors qed jingħad ħafna iżda bil-fatti sar mill-inqas.

Biex almenu nakkwistaw il-kriterju tas-saħħa produttiva rridu ngħaddu minn proċess sħiħ u mhux mill-lum għal għada, kif qed jiġi impost.

Hemm bżonn ta' proċess sħiħ fl-investiment tar-riżorsi materjali u umani li jitwettqu fuq medda ta' snin.

Ma nifilħux nirriskjaw li f'daqqa waħda nitilfu l-industriji u l-impjiegi tagħna u nwaddbu l-ħaddiem Malti fi tbatijiet ġodda bla bżonn biex nidhru Ewropej.

Dak li jeħtieġ isir biex nimmodernizzaw irridu l-ewwelnett inħarsu lejh skond il-bżonn tagħna u mhux għax qed tinsisti għalih il-kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Hemm bżonn nirristrutturaw, nimmodernizzaw, insiru aktar effiċjenti, kompetittivi u aktar flessibbli imma dan kollu jeħtieġ li nwettquh mhux għax iridna ħaddieħor imma għaliex dan hu l-bżonn reali tagħna biex nilqgħu għall- isfidi.

Dan it-tibdil kollu jrid isir bit-temp tagħna u mhux bit-temp ta' ħaddieħor.

B'hekk inkunu nistgħu naħdmu bil-għaqal u b'mod li nassorbu bil- mod l-uġigħ li jista' jiġi minħabba ċertu tibdil.

MR SPEAKER: Onor. Coleiro, se jkolli ninterrompik għaliex sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu jressaq l- Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla, t- Tnejn, 26 ta' Lulju, 1999, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi – t- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - t-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili – t-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - t- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji – t-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - t- Tieni Qari (Kont.); u

Abbozz ta' Liġi dwar Responsabbilta' Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż- Żejt – it-Tieni Qari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG: Sur President, f'isem il-gvern u sħabi ta' din in-naħa tal-Kamra nixtieq nesprimi l-kondoljanzi għat-telfa tar-Re Hassan II tal- Marokk lill-familjari tiegħu u lill-poplu Marokkin kollu.

Kif jixraq, pajjiżna kien rappreżentat fil-funeral tar-Re bil-preżenza tal-President tar-Repubblika.

Ir-Re Hassan għaraf imexxi lil pajjiżu għal aktar minn 38 sena b'għaqal u b'serjeta' kbira.

Għalkemm kien għadu ta' eta' relattivament żgħira meta laħaq sultan, hu mexxa lil pajjiżu għall-ġid tal-poplu Marokkin u għall- ġid tal-poplu Għarbi kollu.

Ir-Re Hassan ta kontribut siewi ħafna għall- ksib tal-paċi fil-Lvant Nofsani.

F'isem il-gvern u sħabi ta' din in-naħa tal-Kamra nixtieq nawgura lir-Re Muhammed VI, li jiġi t-tifel il-kbir tal-mibki Re Hassan, tmexxija fejjieda u għaqlija għall-ġid tal-poplu Marokkin kollu u għall-paċi fir-reġjun u l- Lvant Nofsani.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, f'isem din in-naħa tal-Kamra nassoċja ruħi mas-sentimenti espressi mill-kollega tiegħi, l-Onor.

Joe Borg.

Filwaqt li kull bniedem irid jitlaq minn din id-dinja, jkun hemm ċertu tħassib meta jgħejbu ċerti nies mix-xena politika.

F'dan il-każ qed nitkellmu fuq il- mewt tar-Re Hassan tal-Marokk.

Veru li kien hemm żmien meta fil-Marokk kien hemm nuqqas ta' drittijiet tal-bniedem pero' dan l-aħħar ir-Re Hassan kien għamel minn kollox biex jipprova, kemm jista' jkun, iġib lura d-demokrazija fil-pajjiż.

Irrid ukoll nirrimarka li huwa diffiċli li nitkellmu fuq demokrazija fil-kontest u bl-interpretazzjoni eżatta kif nifhmuha fid-dinja tal-punent, pero' bin- normi tal-pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq kienet dieħla ċerta demokrazija li bla dubju ta' xejn kienet qed tgħin ħafna biex tissaħħaħ is-sitwazzjoni ekonomika, li fuq livell materjali diġa' kienet qed tissarraf f'aktar ħolqien ta' impjiegi u nuqqas ta' nies qiegħda.

Wieħed irid jiftakar fir-rwol importanti li kellu l-Marokk u r-Re Hassan fil-medjazzjoni biex iqarreb flimkien pajjiżi Għarab ma' l-Iżrael u nawgura li dan ir-rwol jiġġedded mis-suċċessur tiegħu.

Dan huwa importanti ħafna biex wieħed iżomm ċerta stabilita', kemm fl-interess tal-pajjiż bħala pajjiż, kemm fir-reġjun tal-Mediterran kif ukoll fil-kontest tal-proċess Ewro-Mediterranju.

Nemmen li l-poplu Marokkin ilu żmien iduq id- demokrazija, tant li kien wasal żmien li kien talab biex isir membru ta' l- Unjoni Ewropea, bid-diffikultajiet kollha li wieħed jista' jimmaġina b'talba bħal dik.

M'hemmx dubju li llum il-ġurnata l-poplu Marokkin jaf li l-aħjar triq biex ikun jista' jimxi aktar 'il quddiem ekonomikament, soċjalment u kulturalment huwa billi tinżamm il-paċi u l-istabilita'.

Jien nawgura lill-poplu Marokkin jingħaqad mar-Re l-ġdid tiegħu u jissapportjah, jekk il-Bambin irid, għal 38 sena oħra, bħal missieru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, illum nixtieq nitkellem dwar suġġett li verament huwa għal qalbi imma jidhirli li mhux qed jingħata attenzjoni biżżejjed, bil-konsegwenza li jista' jkollna riżultati negattivi fis- soċjeta' tagħna.

Hawnhekk qed nirriferi għall-media education, li fil- ħajja tal-lum hija bżonjuża ħafna biex il-moħħ tal-bniedem ma jkunx manipulat u abbużat minn forzi qawwijin ħafna.

Dawn il-forzi tant huma qawwijin li aħna stess lanqas biss inkunu nafu kemm inkunu influwenzati fil-mod kif naħsbu u kif ngħixu.

Naħseb li llum huwa diffiċli ħafna għal kulħadd biex jimmaġina ħajja mingħajr televiżjoni, radju, ċinema, videos, kotba u gazzetti.

Għal ħafna minna, speċjalment għal ġenerazzjonijiet żgħażagħ tagħna, l-internet sar parti mir-rutina ta' kuljum u nistgħu ngħidu li sirna soċjeta' bbumbardjata minn kullimkien bil-mezzi tax-xandir.

Tant hu hekk li meta nkunu qed nagħmlu xogħol primarju ħafna drabi nkunu qed nassorbu dak li tkun qed tgħidilna l-media.

Per eżempju, persuna li tkun qed issuq karozza tkun qed tisma' l-aħbarijiet fuq ir-radju u persuna li tkun qed tagħmel xogħol fil- kċina tad-dar tkun qed tara programm tat-televiżjoni li għalkemm forsi ma tkunx qed tagħtih l-attenzjoni kollha, xorta waħda mingħajr ma tinduna tkun qed tixrob l-messaġġi li jkunu ħerġin minn dak il-medium.

Barra minn hekk, fejn qabel familja kienet tkun miġbura f'kamra waħda tara l-istess programm fuq l-uniku sett tat-televiżjoni, llum qed tidħol id-drawwa li kull familja jkollha aktar minn sett tat-televiżjoni wieħed.

Illum ħafna nies għandhom aktar minn sett tar-radju wieħed u jgawdu wkoll minn aċċess għal video sets u għal computers.

Ħadd ma jista' jinnega l-fatt li d-dinja tat-tekonoloġija u tal-komunikazzjoni li daħlet f'darna hija xi ħaġa tal- meravilja pero' din tista' tkun ta' dannu, partikolarment għal dawk iż- żgħażagħ u għal uliedna li minn eta' bikrija jkunu esposti għal ħafna messaġġi konfliġġenti.

Xi ftit tas-snin ilu attendejt għal konferenza li fiha psikologu tkellem dwar l-effetti tal-mass media fuq it-tfal u ż-żgħażagħ.

Uħud mill- parteċipanti ħeġġew biex issir aktar ċensura fuq dak li jinkiteb u jintwera iżda dan il-psikologu, li naħseb kien ta' l-affari tiegħu wkoll, kien kontra l-istrateġija tal-protezzjoni għaliex, kif qal sew, kienet saret diffiċli ħafna li ma jkunx hemm barrieri għat-trans-frontier communications.

Niftakar li dan kien ikkwota qawl antik Ċiniż li jgħid li min jgħix ħdejn il-baħar jeħtieġ li jitgħallem jgħum.

Il-verita' hi li l- mass media fetħet orizzonti ġodda mhux biss għat-tfal u għaż-żgħażagħ imma wkoll għan-nies ta' kull eta' u ħolqot opportunitajiet ġodda għal min irid jinqeda biha.

Illum dħalna f'era ta' media sofistikata u manipulattiva għall-aħħar u naħseb li għad irid jasal iż-żmien fejn verament napprezzaw il-forza tal-media u l-effetti tagħha fuq is-soċjeta' li ngħixu fiha.

Illum mhumiex biss iż-żgħar li jassorbu u jixorbu l-messaġġi li jaslu kuljum u minn kullimkien.

Per eżempju, jekk inħarsu lejn ix-xena politika internazzjonali nsibu li anke l-kampanji elettorali tbiddlu.

Fil- fatt fl-Amerika kampanja elettorali ssir fuq il-mezzi tax-xandir u tkun ibbażata fuq personalitajiet, perceptions, image building u credibility destruction tal-kapijiet ta' partiti differenti u din inxterdet sew mad- dinja kollha.

Dan il-proċess sar wieħed ta' marketing li kultant ibigħ il- prodott aktar mill-prinċipji u mill-programmi elettorali.

Fil-verita' il- qawwa tar-reklamar narawha kuljum.

Ir-reklamar igħidilna għaliex għandna nagħżlu persuna u mhux oħra u għaliex għandna nixtru prodott u mhux ieħor.

Filwaqt li individwu adult u matur jasal biex jagħmel l-għażliet tiegħu wara analisi u kritika, il-persuna li għadha vulnerabbli u li għadha ma laħqitx ċertu livell ta' maturita' minħabba l-eta' ma tkunx taf tiddistingwi bejn dak li hu pożittiv u dak li hu negattiv u ma tagħrafx twarrab il-ħażin u tagħżel it-tajjeb.

Għalhekk naħseb li huwa importanti ħafna li ngħaddu t-tagħlim lil uliedna.

Illum nixtieq ningħaqad ma' dawk kollha li ilhom għal ħafna snin iħeġġu biex il-media education issir parti formali mill-kurrikulu ta' l-iskejjel kollha kemm jista' jkun malajr.

Meta nitkellmu fuq media education inkunu qed nitkellmu fuq aspetti differenti tas-suġġett.

Smajna u qrajna dwar bosta inċidenti koroh ta' tfal u żgħażagħ li ma għarfux jiddistingwu bejn ir-realta' u "l-arti" - jekk wieħed jista' jsejħilha arti - u dan wassalhom għal traġedji kbar.

Per eżempju, kien hawn tfal u żgħażagħ li fil-ħajja reali wettqu atti ta' vjolenza mill-aktar koroħ għaliex hekk raw fuq l- iscreen tat-televiżjoni.

Sfortunatament dejjem se nsibu min juża u jabbuża mill-mezzi tax-xandir.

Żgur li saret ħaġa impossibbli li l-ġenituri jimmoniterjaw dak kollu li jkunu qed jaraw, jaqraw u jisimgħu uliedhom.

Dan mhux għaliex, kif jgħidu xi wħud, li l-ġenituri ma jkollhomx interess jew ħin imma għaliex m'għandhomx il-mezzi.

Illum minkejja li żdiedu l- mezzi tax-xandir, naqas il-kontroll fuq dak li jixxandar.

Barra minn hekk illum iż-żgħażagħ sar għandhom skills aktar mill-ġenituri u għalhekk is- safety nets iridu jiġu minn x'imkien ieħor.

Tisma' ħafna ġenituri nkwetati li jgħidulek li ma jirnexxilhomx iwasslu t-tagħlim tal-valuri tal- ħajja li jixtiequ huma u għalxejn jagħmlu l-isforzi tagħhom kollha kemm għax hawn għalliema ħafna aktar b'saħħithom u insidjużi, kif ukoll għax il- mezzi tax-xandir juru lifestyles ħafna aktar differenti u attraenti minn dawk li kulturalment trabbejna fihom.

Għalhekk l-akbar safety net trid tkun waħda personali u edukattiva.

Aħna ngħidu li min hu illitterat huwa żvantaġġjat ħafna fil-ħajja - u dan huwa veru - pero' bl-istess mod għandna ngħidu li min m'għandux l-iskills, min m'għandux il-kapaċita' u min m'għandux l-għodda biex janalizza, jikkritika u jagħmel għażla meqjusa hu żvantaġġjat ħafna wkoll.

F'dawn l-aħħar snin inħoss li hawn Malta ntlifna, biex ngħid hekk, ngħinu lil uliedna jsiru technologically literate u jkunu jafu jużaw it- tagħmir imma ma għennihomx biżżejjed biex jużaw moħħhom fl-użu tal-media.

Minkejja li għallimnihom jużaw il-computer u ftaħna l-linji kollha tal- komunikazzjoni mad-dinja kollha u ma' kulturi differenti, ma pprovdejniex l- għodda tant meħtieġa biex jisiltu biss dak li hu pożittiv.

Għal ħafna nies il-media education baqgħet tfisser biss l-użu ta' tagħmir ta' mezzi ta' komunikazzjoni pero' fil-verita' tfisser ħafna aktar minn hekk.

Hawn Malta kien biss fil-bidu tas-snin tmenin li f'erba' skejjel - tnejn tal-bniet u tnejn oħra tas-subien - bdew jgħallmu l-media education fuq bażi, biex insejħilha hekk, esperimentali.

Ħames snin wara n-numru ta' dawn l- iskejjel li kienu daħħlu dan is-suġġett formalment fil-kurrikulu tagħhom tela' għal 27.

Ta' min igħid li dawn kienu skejjel tal-knisja.

Fil-fatt insibu li fis-snin sittin il-knisja kattolika kienet iddikjarat il-ħtieġa li fl-iskejjel tagħha hemm bżonn tidħol il-media education biex l-użu għaqli tal-mezzi tax-xandir ikun mgħallem f'kull livell tas-sistema edukattiva.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix ix-xogħol siewi li sar mill-media centre f'dan il-qasam.

Matul is-snin rajna dan iċ-ċentru mhux biss ifassal programmi u joħloq kotba dwar is-suġġett imma jħejji wkoll korsijiet għal għalliema u għal ġenituri u jagħmel studji u riċerka biex insiru nafu l- effetti tal-media fuq it-tfal.

Wieħed minn dawn l-istudji wera li teżisti differenza kbira u notevoli bejn tfal li kellhom media education fis- syllabus tagħhom u oħrajn li ma kellhomx.

Dawk li kienu jistudjaw dan is- suġġett kienu ferm aktar analitiċi u kritiċi ta' dak li jaraw u jisimgħu u kienu ferm aktar meqjusa fil-ġudizzji u fl-għażliet tagħhom.

Per eżempju, dawn ħassewhom urtati bi programmi li juru stereotypes kemm fejn jidħlu razez u persuni bi bżonnijiet speċjali kif ukoll fejn jidħlu nisa u aspetti oħra.

Dawn l-istudenti kienu konxji ħafna tat-teknika li ntużat mill- produtturi tal-programmi biex iwasslu l-messaġġi li xtaqu huma u rreżistew l-id ta' ħaddieħor li kienet timmanipula moħħhom.

Dawn għarrfu wkoll il- konsegwenzi ta' dak kollu li seta' jseħħ fir-realta' bħala parti minn dak li kienu qed jaraw, jaqraw jew jisimgħu u ma kenux parteċipanti passivi imma kienu parteċipanti attivi ħafna.

Għalhekk jeħtieġ li l-istudenti kollha jingħataw dawn l-iskills, partikolarment fl-iskejjel primarji u sekondarji.

Biex dan iseħħ, il-media education trid tidħol bħala suġġett formali fil- kurrikulu u mhux kif isir f'ċerti skejjel fejn dan is-suġġett huwa integrat ma' suġġetti oħra.

Għalkemm dan dejjem huwa aħjar mix-xejn, din is-sistema fiha żvantaġġi kbar għax it-tendenza hija li t-tagħlim tas-suġġett ikun wieħed frammentat ħafna.

Ovvjament hemm bżonn li jkollna għalliema speċjalizzati u kompetenti għaliex dan in-nuqqas qiegħed jinħass ħafna fil- preżent.

Sfortunatament fil-kors tal-B.Educ., l-istudenti għandhom l-għażla li jagħmlu erba' credits fis-suġġett imma hemm ħafna minnhom li jiskartaw din l-għażla u għalhekk ma nafx kemm erba' credits huma biżżejjed.

Hemm bżonn ukoll li dawk l-istudenti li qed jiggradwaw fil-communications course ikollhom il-faċilita' li jsegwu PGCE course, ukoll biex ikunu jistgħu jsiru parti mix-xena edukattiva u jeħtieġ li jiġu organizzati in-service training courses fit-teknoloġija u fil-komunikazzjoni għal dawk l-għalliema li huma diġa' parti mill-workforce.

Informalment ukoll, bl-użu tal-mezzi tax- xandir stess, għandu jsir tagħlim għal ġenituri biex fid-dar dawn ikunu jistgħu jkomplu dak li jkun inbeda fl-iskola.

Mr Speaker, jien nixtieq nagħlaq billi ngħid li d-dinja tat- telekomunikazzjoni hija verament xi ħaġa ta' l-għaġeb pero' jeħtieġ ngħarrfu nagħmlu l-aħjar użu minnha mingħajr ma nħalluha tiddettalna dak li naħsbu u l-mod kif ngħixu.

Jidhirli li huwa d-dover ta' kulmin qiegħed fil- qasam ta' l-edukazzjoni li jsir dak kollu possibbli biex lil ġenerazzjonijiet żgħażagħ tagħna ngħinuhom ikunu kritiċi, analitiċi, mentalment indipendenti u intelliġenti għaliex b'hekk biss naħseb li nistgħu ngħinuhom jikkumbattu l-elementi negattivi li jiltaqgħu magħhom fil-ħajja tal-lum.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Tony Abela.

ONOR.

TONY ABELA: Mr Speaker, f'dan iż-żmien tas-sena f'Malta jkun hawn, biex ngħid hekk, fażi ta' emigrazzjoni interna għax ħafna nies iħallu r- residenza ordinarja tagħhom u jmorru villeġġjatura.

Fil-fatt dawk li joqogħdu fit-tramuntana ta' Malta jmorru lejn San Pawl il-Baħar, Buġibba, il-Qawra, il-Mellieħa u Little Armier u dawk li joqogħdu fin-nofsinhar ta' Malta jmorru lejn Birżebbuġa, il-bajja ta' San Tumas u Marsaskala.

Illum hawn ħafna nies ukoll li minflok isiefru, jitilgħu Għawdex iqattgħu xahrejn tlieta u jifformaw parti mis-soċjeta' ta' dik il-gżira.

Naturalment hija drawwa sabiħa matul ix-xhur tas-sajf li dak li jkun imur iserraħ il-menti u jirrilassa ftit imma almenu għandu jara li jżomm il- post nadif.

Qed ngħid dan għax f'dawk il-lokalitajiet li huma, biex ngħid hekk, il-mecca tat-turisti, għadna qed insibu ammont ta' żibel u ħmieġ u dan m'huwiex tort ta' min jiġbor iż-żibel jew tort ta' min jieħu ħsieb l- indafa imma ġej minn nuqqas ta' kultura ta' dawk in-nies li jmorru joqogħdu f'dawn il-lokalitajiet.

Ċertament li dawn in-nies huma fid-dover li jżommu l-indafa.

Jien lil dawn in-nies ngħidilhom biex igawdu s-sajf mingħajr ma jħallu rebus warajhom.

Iva, qed nistiednu lin-nies biex igawdu l-vaganzi tas-sajf għax aħna ċerti li din is-sena mhux se jiġri kif ġara s-sena li għaddiet, meta minkejja li l-Onor.

Alfred Sant kien awgura lill-poplu biex imur igawdi s-sajf u jkollu serħan il-moħħ, ftit jiem wara ħabbar id-data ta' l- elezzjoni.

Aħna l-membri ta' din il-Kamra mhux talli ma gawdejnihx is- sajf talli għaddejna ġimgħat sħaħ ta' xogħol pero' mbagħad ovvjament gawdejna r-rebħa ta' l-elezzjoni wara l-5 ta' Settembru.

La qed insemmi l-kontroversji jkun tajjeb li nagħtu interpretazzjoni tajba darba għal dejjem ta' xi tfisser din il-kelma u qed ngħid dan għax kull meta ma naqblux fuq xi ħaġa, joħroġ il-Partit Laburista u jgħid li hawn kontroversja.

Skond il-Partit Laburista kien hawn kontroversja fuq il- bejgħ tal-Mid-Med Bank lill-HSBC.

Minkejja l-propaganda u minkejja kull illużjoni li ngħatat, irriżulta li meta saret il-laqgħa ġenerali ta' l- azzjonisti ta' l-istess bank u minkejja l-babaw li beżżugħhom bih, kienu biss 3% li ma qablux ma' dik id-deċiżjoni.

Kienet tkun kontroversja kieku kien hemm 40% jew 50% li ma qablux ma' din id-deċiżjoni.

Skond il-Partit Laburista kien hawn kontroversja wkoll fuq kif se jsir il- proġett tal-Kottonera.

Dawn qalu li fil-prinċipju jaqblu imma ma jaqblux mal-mod kif se jsir.

Ħafna drabi hawn ġew ma naqblux fuq l-argument mhux fuq il-fatti as such.

Wara kollox iż-żewġ naħat tal-Kamra għandna l-iskop ewlieni li rridu l-aħjar ta' Malta pero' aħna nkunu rridu ngħaddu min-naħa u huma jkunu jridu jgħaddu min-naħa oħra u hemm tqum il-vera kontroversja.

Kieku wieħed jgħid li hawn kontroversja għax ammont sostanzjali mill- poplu Malti ma jkunx jaqbel ma' xi ħaġa ngħid li għandu raġun, pero' meta jkollok ammont żgħir ta' nies li ma jaqblux ma' xi ħaġa u tgħid li fil- pajjiż hawn kontroversja nemmen li s-sinifikat tal-kelma "kontroversja" jintilef.

Issa wasalna fi stadju fejn jekk l-oppożizzjoni ma tkunx taqbel ma' xi ħaġa, minflok tgħid li ma taqbilx u tissuġġerixxi soluzzjoni konkreta tgħid li hawn kontroversja u tieqaf hemm.

Jien mhux se ngħid jekk fuq it-talba ta' Malta biex issir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea hawnx kontroversja jew le - għax din għadha qed tiġi diskussa fil-parlament - pero' fl-opinjoni tiegħi jkun ħafna aħjar jekk l- affarijiet li naqblu fuqhom fil-prinċipju niddiskutuhom b'aktar sens nazzjonali u ninsew is-sens partiġġjan li xi kultant iġegħelna ninsew l- iskop veru ta' dak li nkunu qed nitkellmu dwaru.

Sfortunatament hawn it- tendenza li din tiġri lil kull naħa.

Jien m'iniex qiegħed hawn biex nirrappreżenta biss lin-Nazzjonalisti tad-distrett tiegħi imma qiegħed hawn għax il-poplu għażel li jien inkun wieħed mill-65 membru li nistgħu naħdmu biex lil Malta nħalluha aħjar milli sibniha.

Jien qiegħed hawn biex nagħti l-kontribuzzjoni tiegħi li ma tridx tkun waħda li minnha nibbenefika jien personalment jew il-partit tiegħi imma għandha tkun waħda li tgħin lil pajjiż in ġenerali għall-ġid tal-Maltin kollha.

Minn hawnhekk nixtieq nerġa' ntenni talba żgħira li għamilt fl-aħħar aġġornament madwar ġimgħatejn ilu dwar il-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar li se torganizza Malta madwar tliet snin oħra.

Jien nappella lill-ministru ta' l- intern - li huwa responsabbli mir-regolamenti li jagħmlu l-pulizija - u lill-ministru ta' l-edukazzjoni - li huwa responsabbli mill-isport - biex jaraw li Malta tirregola kull sport li se jiġi pprattikat waqt dak il- logħob.

Jien ma nixtieqx li nerġgħu ngħaddu minn avveniment bħal dan fejn atleti Maltin ma jkunux jistgħu jipparteċipaw f'ċertu sport għax il- liġi tagħna ma tippermettilhomx, pero' mbagħad inħallu nies ta' nazzjonalita' barranija jieħdu sehem u jirbħulna t-tazzi f'darna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, it-Tnejn, 26 ta' Lulju, 1999 fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SKEJJEL - SPEĊJALI - STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm tfal f'kull skola speċjali?

X'inhuma l- etajiet tagħhom?

Kemm minnhom huma bniet u kemm subien?

X'diżabilitajiet għandhom?

Kemm hemm minnhom b'diżabilita' mentali?

Kemm hemm minnhom b'diżabilita' fiżika?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra.

SKEJJEL - SPEĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hi l-ispiża totali ta' kull skola speċjali?

Kemm hu r-ratio ta' studenti u teachers, kindergarten assistants u facilitators f'dawn l-iskejjel? kemm hi l-ispiża għat-trasport għal kull skola?

Kemm hi l-ispiża għall-ikel għall-istudenti ta' kull skola speċjali?

Kemm hi l-ispiża amministrattiva ta' kull skola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fil-perjodu tas-sena skolastika Settembru 1998 sa Awissu 1999, l-ispiża totali ta' kull skola speċjali:-

San Miguel, St Andrews Lm218,514 Mater Dei, Msida Lm 45,317 Qrendi Visually Impaired Lm209,357 Guardian Angels, Ħamrun Lm277,685 Dun Manwel Attard, Wardija Lm129,252 St Marija Day School, Msida Lm128,384

Informat ukoll li r-ratio ta' studenti u teachers, Kindergarten Assistants u facilitators hu ta' 287:125.

|Post |Spiża |Spiża |Spiża | | |għat |għall-i|ammini| | |trasport|kel |stratt| | |LM |LM |LM | | | | | | |San |3,664 |3,290 |14,562| |Miguel, St| | | | |Andrews | | | | |Mater Dei,|5,366 |1,214 |1,246 | |Msida | | | | |Qrendi |10,879 |2,119 |10,783| |Visually | | | | |Impaired | | | | |Guardian |21.806 |7,110 |11,829| |Angels, | | | | |Ħamrun | | | | |Dun Manwel|15,804 |5,397 |2,960 | |Attard, | | | | |Wardija |14,300 |4,100 |4,509 | |Sta Marija| | | | |Day School| | | |

SKEJJEL - STUDJU TAL-CHEMISTRY

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Għaliex l-istudenta, li isimha qed jintbagħat separatament, u li s-sena li ġejja se tattendi Form IV fl-iskola sekondarja Adelaide Cini qed tiġi mċaħħda li tistudja l-chemistry wara li f'laqgħa apposta li saret fl-iskola fit-term skolastiku li għadu kemm intemm qalulha li tista' tagħżel il- chemistry?

Għaliex din id-diskriminazzjoni kontra l-istudenti bniet?

Tista' tiġi rimedjata s-sitwazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: M'hemm ebda bażi għall-mistoqsija dwar diskriminazzjoni ma' studenti bniet.

Informat li l-problema li jekk fi skola għandekx tiftaħ klassi ta' xi suġġett partikolari meta jkollok student jew studenta waħda biss kif inhu f'dan il-każ.

B'danakollu ser niddiskutu mad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni u nistħarreġ jekk hemmx rimedju.

PULIZIJA - RAVE PARTIES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru rave parties din is-sena u kemm hemm applikazzjonijiet pendenti għal oħrajn?

Fejn se jsiru dawk pendenti u minn x'ħin se jibdew u x'ħin se jispiċċaw?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar l-ewwel parti tal-Mistoqsija, nirreferi lill- Onorevoli Interpellant għat-Tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 7995.

Dwar il-kumplament tal-Mistoqsija, ninsab infurmat li hemm 4 applikazzjonijiet pendenti sabiex jinżammu parties barra minn post liċenzjat, mhux neċessarjament rave parties.

PULIZIJA - SPARAR TA' L-AIRGUNS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Billi Malta ħadet sehem fl-isparar ta' l-air guns ġewwa Lichtenstein din is-sena u issa għandek sitwazzjoni fejn Maltin qed jirrappreżentaw lill-pajjiżna fi sport li hawn Malta huwa llegali, jista' l-Ministru jgħid meta l-Gvern beħsiebu jirranġa din l-anomalija?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li nbeda l-proċess biex tiġi liċenzjata air-gun target shooting range.

Dan hu l-ewwel pass meħtieġ biex il-posizzjoni f'dan ir-rigward tiġi regolarizzata.

PULIZIJA - PERSUNI TA' NAZZJONALITA' BARRANIJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-kriterji li jintużaw sabiex persuni barranin jingħataw permess għal xogħol f'pajjiżna?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-kriterji li minn dejjem intużaw fil-konsiderazzjoni ta' talbiet għall-ħruġ ta' liċenzji ta' impjieg lill- barranin huma jekk hawnx nies kwalifikati jew ħaddiema biżżejjed biex jagħmlu x-xogħol konċernat.

Fuljett maħruġ mid-Dipartiment taċ-Ċittadinanza u ta' Expatriates dwar liċenzji ta' impjieg.tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

SPTARIJIET - MAKKINARJU ELETTRONIKU/KOMPUTERIZZAT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid xi tħejjija qed issir biex il-makkinarju elettroniku u komputerizzat ta' l-isptarijiet pubbliċi, inkluż makkinarju sensittiv li jintuża għall-monitoring u kura tal-pazjenti, ikun kollu Y2K compliant meta tibda s-sena 2000?

X'arranġamenti qed isiru biex dan il-makkinarju ma jitħarbatx mal-bidu tas-sena ġdida b'dannu għall-pazjenti li jinzertaw ikunu hemm?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li l-Ministeru tas-Saħħa ilu sentejn jaħdem biex l-apparat u s-sistemi komputerizzati kollha jkunu `Y2K compliant'.

Għal dan il-għan, sar inventarju s-sena l-oħra u abbażi ta' dan l-inventarju saru kuntratti mal-kumpanija MITTS Ltd biex il-kompjuters jiġu ttestjati u fejn ikun hemm nuqqas ta' Y2K complianc din tiġi rimedjata.

Dan ix-xogħol qiegħed isir skond programm sistematiku sabiex sal-aħħar ta' Novembru 1999 l-apparat u s-sistemi kollha li se jintużaw is- sena d-dieħla jkunu ċċertifikati li huma Y2K compliant.

Ta' min igħid li l- maġġoranza tas-sistemi li kellhom bżonn upgrading diġa ġew upgraded u issa huma Y2K compliant.

Fost is-sistemi li ġew upgraded riċentiment b'suċċess hemm il-Patient Administration System li topera fl-isptarijiet u fiċ-Ċentri tas-Saħħa kollha tal-Gvern.

Għar-rigward ta' makkinarju li jintuża fl-isptar San Luqa kif ukoll fiċ- ċentri tas-Saħħa d-Dipartiment ilu għal aktar minn sena jagħmel xogħol biex jikkonferma li dan l-apparat huwa compliant.

Dan il-proċess wasal f'fażi avvanzata ħafna.

PULIZIJA - COACH LI TTRENJA LIL TIRATURI MALTIN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-permess tal-work permit tal-coach li ttrenja lil żewġ tiraturi Maltin ta' l-airguns li ħadu sehem fil-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar li saru dan l-aħħar, u kopja tal-work permit li ħareġ id-dipartiment konċernat?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li d-Dipartiment taċ-Ċittadinanza u ta' l-Expatriates ma rċieva ebda talba għall-ħruġ ta' work permit li għalih qed jirreferi l-Onor.

Interpellant.

SKEJJEL - ISTITUT MA SAPIANO

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: L-apparat tas-CNCs li hemm fl-Istitut MA Sapiano kemm-il darba ntuża minn Ottubru, 1998 sa Ġunju, 1999?

Minn min intuża f'kull każ?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra.

SPORTS - VAT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-rakkmandazzjonijiet tiegħu u tas- segretarju parlamentari dwar il-VAT fuq l-isports?

Sar xi studju sabiex jara l-impatt ta' din id-deċiżjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li saru diskussjonijiet u laqgħat dwar l- implikazzjonijiet tal-VAT fuq l-iSport mal-Ministru tal-Finanzi.

F'dawn il- laqgħat ġie iċċarat fuq liema mill-bosta attivitajiet li fihom huma nvoluti għaqdiet sportivi għandha tinġabar it-taxxa tal-VAT.

Saret ukoll rakkomandazzjonijiet li xi talbiet dwar ħlasijiet dovuti li seta' kien hemm minn snin mgħoddija jkunu maħfura għar-raġuni li l-pożizzjoni kienet għadha ma ġietx iċċarata.

Dik it-talba ġiet milqugħa.

PULIZIJA - REATI KRIMINALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni ta' tletin (30) sena li fis-snin 1994-98 (is-sentejn inklużi) ikkommettew reat kriminali u tressqu l-qorti?

Jista' l-Ministru jgħid f'kull każ x'kienet il-piena inflitta mill-qorti u kemm kien in-numru ta' persuni li wara l-ewwel każ quddiem il-qorti reġgħu ittellgħu fuq xi każ ieħor?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li ma tinżammx statistika tat-tagħrif hekk kif mitlub mill-Onor.

Interpellant.

POSTIJIET TA' DIVERTIMENT - TFAL TAĦT L-ETA'

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Peress li qed ikun hemm diversi rapporti li tfal taħt l-eta' - kemm Maltin kif ukoll barranin - qed ikunu f'inħawi ta' divertiment speċjalment f'Paceville, jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna li m'għandhiex sittax (16)-il sena nqabdu f'xi wieħed minn dawn il-postijiet ta' divertiment matul Ġunju u l-ewwel ġimgħa ta' Lulju?

Jista' l-Ministru jgħid f'liema lokalitajiet inqabdu?

X'passi ttieħdu kontra s-sidien ta' dawn il-postijiet?

Kemm minn dawn is-sidien inqabdu b'żgħażagħ fl-istabbiliment tagħhom li ma kellhomx l-eta' tal-liġi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li mill-01.06.99 fil-Mistoqsija, il- Pulizija għamlet 307 spezzjonijiet f'postijiet ta' divertiment madwar Malta u Għawdex li minnhom irriżulta każ wieħed fejn 6 żgħażagħ taħt is-16-il sena nqabdu preżenti waqt attivita` li nżammet f'Ta` Qali fis-6 ta' Ġunju, 1999.

Il-persuna li f`isimha nħarġet il-liċenzja għal din l-attivita` ser tiġi mressqa l-Qorti.

Fir-regolamenti l-ġodda, hemm previst multa ta' Lm100 għal kull persuna taħt 16-il sena li tinstab f'post ta' divertiment.

PIXXINA NAZZJONALI - WIRJA RUSSIAN FANTASY

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti breakdown ta' l-ispejjeż li saru biex itellgħu l- wirja Russian Fantasy fil-Pixxina Nazzjonali?

Jista' l-Ministru jgħid x'kien is-sehem tas-Segretarjat ta' l-Isport u Kultura f'din il-wirja?

Kemm daħħlet il-Pixxina Nazzjonali minn sponsorships f'din il-wirja?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ispejjeż li saru biex ittellgħet il- wirja Russian Fantasy fil-Pixxina Nazzjonali kienu jammontaw għal Lm5,055.25, imqassmin hekk:

Reklamar Lm 333.60 Titjiriet Internazzjonali inklużi t-Taxxi Lm 382.00 Kiri ta' Karozzi Lm 247.00 Hospitality, akkomodazzjoni, ikel Lm1207.55 Stampar Lm 405.00 Kiri ta' makkinarju Lm 185.00 Kiri ta' l-istage Lm 100.00 Comperes Lm 250.00 Sound and Lighting Effects Lm 750.00* Spejjeż żgħar oħra Lm 195.10 Troupe Russu Lm1000.00

Is-Segretarjat għaż-Żgħażagħ u Sport għen billi ħallas għall-ispiża tas- Sound & Lighting Effects u wkoll biex, bil-patroċinju tiegħu, jiffaċilita r- relazzjonijiet ma' l-Uffiċċju tas-Citizenship and Expatriate Affairs.

Is- Segretarjat ħass li kellu jgħin f'din l-ewwel attivita` ta' dan it-tip għaliex tressaq nies ġodda lejn il-kumpless.

B'aktar pubbliċita` dawn l- attivitajiet jistgħu jibdew isiru bi qliegħ.

Id-dħul minn sponsorships għal din il-wirja kien jammonta għal Lm2,900.00. liema somma tinkludi Lm750* mgħotija mis-Segretarjat għaż-Żgħażagħ u Sport.

L-ammont tad-dħul mill-bejgħ ta' biljetti kien jammonta għal Lm2,626.80.

SKEJJEL - TAL-KNISJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet is-somma totali li l-Gvern għadda lill- Knisja għall-iskejjel tagħha matul is-sena skolastika li għadha kemm intemmet?

Jista' l-Ministru jagħti breakdown tal-figuri għal kemm ingħata għas- salarji ta' l-għalliema, eċċ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s-somma totali li l-gvern għadda lill- Knisja għall-iskejjel tagħha matul is-sena skolastika li għadha kemm intemmet kienet ta' Lm5,183,813.

Informat ukoll li minn din is-somma, Lm4,665,432 tħallsu bħala salarji ta' l-għalliema u ħaddiema oħra fl-iskejjel tal-Knisja u Lm518,381 tħallsu bħala spejjeż ġenerali ta' 10 fil-mija kif provdut fil-ftehim tal-1991 bejn il-Vatikan u l-Gvern Malti.

SKEJJEL PRIVATI - MIŻATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il talba saret minn awtoritajiet ta' skejjel privati biex jgħollu l-miżati għas-sena skolastika li jmiss?

Liema skejjel kienu u b'kemm iridu jgħollu?

Kien hemm approvazzjoni mid- Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s'issa hemm erba' skejjel indipendenti li se żżidu l-miżata għas-sena skolastika li jmiss, u li nformawni kif tirrikjedi l-liġi.

Dawn huma:

Fees per Term Żieda ta' 1999/2000 kull term

Little Angels SchoolKinder Lm105 LM27 Primary Lm140 Lm10

Bambi/Anthony Lawrence Bartolo Kinder Lm 95 Lm 3 Year1 - 2 Lm119 Lm 4 Year3 - 4 Lm126 Lm 4 Year5 - 6 Lm132 Lm 4

St Ceclia Kindergarten Kinder Lm 95 Lm10

The Lakin School Kinder Level (Part-time) Lm 65 Lm 5 (full-time) Lm 75 Lm 5 Pre Primary Level Lm 84 Lm 2 Primary Level Lm 90 Lm 2

Rigward l-aħħar parti tal-mistoqsija, il-proċedura skond l-Avviżi Legal tal-1990 u tal-1994 hija li:

a) Il-miżati ma jistgħux jogħlew qabel ma jingħata Avviż lill-Ministru tal- Edukazzjoni, ta' l-anqas xahar qabel ma jsir it-tibdil.

b) Il-miżati ma jistgħux jogħlew matul is-sena skolastika.

ARTIJIET - ESPROPRJAZZJONI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm kawżi l-Qorti in konnessjoni ma' ħlas ta' kumpens għall-esproprjazzjoni?

Kemm hemm kwestjonijiet pendenti ta' esproprjazzjoni sa l-aħħar ta' Ġunju 1999 li għadhom iridu jibdew il-proċeduri legali msemmija quddiem il-Qrati tagħna?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li hemm 122 kawża quddiem il-Qorti in konnessjoni ma' ħlas ta' kumpens għall-esproprjazzjoni.

Ninsab informat ukoll li sa l-aħħar ta' Ġunju 1999, kien hemm 52 kwestjoni oħra li għad iridu jibdew il-proċeduri legali dwarhom quddiem il- Qrati.

ARTIJIET - ESPROPRJAZZJONI TA' ART U BINI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm proċeduri għall- esproprjazzjoni ta' art u bini nbdew matul is-sena 1998?

X'valur huwa kkalkolat li ttieħed?

Kemm-il tomna ġiet hekk esproprjata?

Kemm minn dawn il-proċeduri għadhom pendenti u kemm minnhom huma llum definittivament magħluqa billi l-partijiet jew aċċettaw il-kumpens offrut jew ingħataw art oħra in sostituzzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li n-numru ta' proċeduri għall- esproprjazzjoni ta' art u bini li nbdew matul l-1998 kien ta' 66.

Ninsab infrmat ukoll li biex tinġabar l-informazzjoni mitluba fil- kumplament tal-mistoqsija jrid isir eżami tal-files u records manwali li jenħtieġ ħafna żmien u ħafna riżorsi.

Ma jidhirlix li l-użu ta' dan iż- żmien u riżorsi biex isir l-eżami msemmi hu ġustifikat.

ARTIJIET - ESPROPRJAZZJONI TA' ART

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm proċeduri għal esproprjazzjoni ta' art u bini nbdew matul is-sena 1970?

X'valur huwa kkalkolat li ttieħed?

Kemm-il tomna ġiet hekk esproprjata u kemm minn dawn il-proċeduri għadhom pendenti u kemm minnhom huma llum definittivament magħluqa billi l- partijiet jew aċċettaw il-kumpens offrut jew ingħataw art oħra in sostituzzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li ċertu records tad-Dipartiment ta' l- Artijiet, fosthom dawk li dwarhom intalbet informazzjoni, bdew jinżammu mill-1972.

Rigward il-kumplament tal-mistoqsija nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tieni part tat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 8971 f'din l-istess seduta.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm proċeduri għall-esproprjazzjoni ta' art u bini nbdew matul is-sena 1971?

X'valur huwa kkalkolat li ttieħed?

Kemm-il tomna ġiet hekk esproprjata?

Kemm minn dawn il-proċeduri għadhom pendenti u kemm minnhom huma llum definittivament magħluqa billi l- partijiet jew aċċettaw il-kumpens offrut jew ingħataw art oħra in sostituzzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 8972 f'din l-istess seduta.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm proċeduri għall-esproprjazzjoni ta' art u bini nbdew matul is-sena 1980?

X'valur huwa kkalkolat li ttieħed?

Kemm-il tomna ġiet hekk esproprijata?

Kemm minn dawn il- proċeduri għadhom pendenti u kemm minnhom huma llum definittivament magħluqa billi l-partijiet jew aċċettaw il-kumpens offrut jew ingħataw art oħra in sostituzzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar l-ewwel parti tal-Mistoqsija ninsab informat li n- numru ta' proċeduri għall-esproprjazzjoni ta' art u bini li nbdew matul l- 1980 kien ta' 57.

Rigward il-kumplament tal-Mistoqsija nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tieni parti tat-Tweġiba li jien tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 8971 f'din l-istess Seduta.

DOI - IMPJEGATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jinforma lill-Kamra jekk kemm-il darba hemmx il-ħsieb li l- impjegati ġewwa d-Dipartiment ta' l-Informazzjoni (DOI) jiżdiedu tul din is- sena u jekk iva, f'liema gradi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L- istaff fid-DOI jidher fl-appendici L pagni 369/370 ta' l-Estimi 1999.

L- ispiza approvata taht Personal Emoluments ma tinkludix hlasijiet ghal zieda ta' impjegati godda.

Ta min jinnota li l-Ufficcju tieghi hareg applikazzjonijiet ghal mili ta' postijiet ta' Direttur (Informazzjoni) OPM 3/99 u Assistent Direttur (Informazzjoni) MPO 16 & 32/99.

PULIZIJA - XLENDI - TRAFFIKU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid għaliex sena wara l-oħra, speċjalment fil-weekends u x-xhur tas-sajf, sar prattikament impossibbli li tinżel jew titla' mill-bajja tax- Xlendi minħabba l-konġestjoni tat-traffiku li jkun hemm ħdejn disco popolari?

Għaliex minbarra diżorganizzazzjoni fil-queue li ġieli jibqa' ħiereġ sa nofs it-triq, il-pulizija tippermetti double parking u parking fuq iż-żewġ naħat tat-triq?

Għaliex il-pulizija mal-bieb tad-disco fl-ebda ħin ma jintervjenu biex jikkontrollaw it-traffiku jew ma jħallux li jsir parking bl-addoċċ?

Jaħseb il-Ministru li għandu jsir xi ħaġa biex dan l-inkonvenjent jinqata' darba għal dejjem?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-Pulizija tieħu passi biex tikkontrolla s-sitwazzjoni tat-traffiku fil-post u ż-żmien imsemmi mill- Onor. Interpellant.

Ninsab infurmat ukoll li hemm partijiet twal, in-naħa ta' fuq tat-triq, li huma wiesa biżżejjed li jippermettu parking fuq iż-żewġ naħat.

Qed tiġi studjata l-possibilita` li f'partijiet oħra tat-triq tiġi ntrodotta Towing Zone.

WSC - IT UNIT - HEAD

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari tiegħi numru 8934, jista' l-Ministru jispjega kif il-kuntratt għall-pożizzjoni ta' Head tal-MIS Department fi ħdan il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ġie ffirmat fl-4 ta' Mejju, 1999 u jkopri l-perijodu 6 ta' Marzu, 1996 - 31 ta' Mejju, 1999, jiġifieri effettivament madwar tlett ġimgħat biss sa wara d-data tal-firma tal-kuntratt?

X'sens tagħmel klawsola 3 termination li tgħid li l-korporazzjoni tista' ttemm il-kuntratt mhux anqas minn xahar mill-firma tal-kuntratt meta lanqas kien fadal dan il-perijodu mid-data meta l-kuntratt ġie ffirmat?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

VAPURI TA' GĦAWDEX - NET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid jekk huwiex possibbli li madwar ir-railing tal-vapuri ta' Għawdex isiru xi forma ta' net biex tfal ma jkunux jistgħu jaqgħu minn bejn ir-railing?

Billi bejn il-bars tar-railings hemm spazju konsiderevoli li minnhom jistgħu faċilment jgħaddu tfal ta' eta' żgħira u billi fuq dawn il- vapuri jaqsmu eluf ta' tfal, ma taħsibx il-Ministru li dan is-suġġeriment għandu jiġi kkonsidrat?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nixtieq ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l- vapuri kollha tal-Kumpanija Gozo Channel għandhom ċertifikat mill- Awtoritajiet kompetenti biex iġorru l-passiġġieri u li l-Kumpanija tara li tissodisfa r-regolamenti kollha tas-sigurta'.

Madankollu, jiena nfurmata li l-Kumpanija qiegħda tieħu l-passi neċessarji sabiex timplimenta din ir-rakkomandazzjoni biex b'hekk tiżdied aktar is- sigurta' fuq il-vapuri tagħha.

TARZNA TA' MALTA - DOCK NO.

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għar-risposta li ta l-Ministru għall-mistoqsija parlamentari numru 8636, jista' jgħid, issa li l-bieb tat-Tarzna No. 1 ġie wweldjat, kif sejjer wieħed jilqa' għall-ilmijiet li jkun hemm fi Pjazza G. Gulia kull meta jkun hemm xi maltempata?

Peress li dan il-bieb kien jinfetaħ kull meta jkun hemm maltempata, anke bil-lejl, jaħseb il-Ministru li l-flaps li saru taħt il-bieb m'humiex biżżejjed biex Pjazza G. Gulia u Triq ix-Xatt f'Bormla, ma jegħrqux wara kull maltempata?

ONOR.

TARZNA TA' MALTA - DOCK NO.

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li jitnaddaf is-subway li hemm jagħti għal Dock 1 peress li hu mimli b'materjal bħal fliexken tal-plastic, kaxxi tat-take away, etc?

Jista' l-Ministru jara li ssir xi ħaġa sabiex ma jibqax jinġabar materjal f'dan is-subway u b'hekk meta jkollna xi maltempata ir- residenti fi Triq ix-Xatt u d-dawra ta' Pjazza G. Gulia, Bormla ma jegħrqux?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta' l-Onorevoli Interpellant ġie mgħoddi lit-Tarzna sabiex tieħu l-passi meħtieġa.

SKEJJEL - RAĦAL ĠDID

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Veru li t-tfal li kienu jattendu Form 3, f'St. Joseph Junior Lyceum, Kordin, Raħal Ġdid tant tilfu lezzjonijiet tal-fiżika matul is-sena li se jkollhom jiddaħlu fis-sajf waqt il-vaganzi biex jagħmlu tajjeb għal dak li tilfu?

Jekk fl-affermattiv, x'kienet ir-raġuni li tħalliet tiżviluppa din is-sitwazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-lezzjonijiet imsemmija qed jingħataw fuq inizjattiva tal-Kunsill ta' l-Iskola li ħass li kellu jieħu dan il-pass minħabba li l-istudenti tilfu xi lezzjonijiet matul is-sena minħabba li l- għalliem kien marid.

OQSMA TA' L-EKONOMIJA - ŻGĦAŻAGĦ

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn żgħażagħ li jaħdmu fid-diversi oqsma ta' l-ekonomija?

Tista' din l-informazzjoni tingħata fi breakdown skond: 1) l-eta'; 2) il-gender; u 3) il-marital status?

ONOR.

SEZZJONI TAL-BEACH CLEANERS - ALLOWANCE

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Għal dak li għandu x'jaqsam mal-beach cleaning section, jista' l-Ministru jispjega għalfejn filwaqt li l-foremen jingħataw allowance tax-xogħol li jagħmlu fil- weekends, dawk li jaqgħu taħthom mill-acting supervisors 'l isfel jingħataw sempliċement time-off-in-lieu?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Jien infurmat li s-sistema ilha titħaddem għal dawn l-aħħar snin għaliex l-esiġenzi tas-servizz ma jippermettux li l- foreman (technical officers) jingħataw time-off-in-lieu għal xogħol fil- weekends, b'riżultat li minħabba żieda fil-ġranet ta' btala d-Dipartiment jispiċċa mingħajr numru suffiċjenti ta' 'foremen' għal xi żmien matul is- sena.

Kien għalhekk li ntlaħaq ftehim ma' dawn l-uffiċjali biex jieħdu flus bħala kumpens għal xogħol li jsir fil-weekends.

KAMBJU - LIBERALIZZAZZJONI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Il-Gvern qed jaħdem fuq xi pjan għall-implimentazzjoni tal-liberalizzazzjoni totali tal-kontroll tal-kambju fuq medda ta' ftit snin?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-politika ta` dan il-Gvern minn dejjem kienet li l- kontrolli fuq il-kambju jitneħħew b`mod prudenti u gradwali.

Bħalissa, il- Gvern, flimkien mal-Bank Ċentrali ta` Malta, qed iħejji programm sabiex jitneħħew il-kontrolli fuq il-kambju fi ftit tas-snin.

Dan il-programm sejjer jitħabbar lejn l-aħħar ta` din is-sena.

Waqt li qed iħejji dan il- programm, il-Gvern se jiżgura li l-miżuri li se jittieħdu mhumiex sejrin iwasslu għal ebda instabilita` fis-sistema finanzjarja Maltija.

RTGS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid meta huwa l-ħsieb tal-Gvern li jdaħħal l-RTGS (Real Time Gross Settlement) System?

ONOR.

JOHN DALLI: BReal Time Gross Settlement System qed nifhem s- sistema ta` clearing house fejn ħlas dovut mill-Gvern jista` jiġi paċut ma` ħlas ieħor dovut lill-Gvern.

Din is-sistema diġa` bdiet fuq bażi limitata għal-pendenzi li l-Roads Department u l-Works Department kellhom sal-31 ta` Diċembru 1998.

Taħt din is-sistema, ħlasijiet ta` stores u servizzi lill-Gvern qed ikunu paċuti inparti jew fl-intier ma` ħlasijiet dovuti lill-Gvern mill-istess kredituri għal-VAT, Income Tax u kontribuzzjonijiet tas-Sigurta` Soċjali.

Hu maħsub li malli jinqatgħu dawk il-pendenzi s-sistema tinfirex fuq l- istess bażi ma` kredituri tad-Dipartiment tas-Saħħa u tal-Ministeru ta` Għawdex.

INTRAPRIŻI PUBBLIĊI - TWAQQIF TA' AWTORITA'

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Il-Gvern meta beħsiebu jwaqqaf awtorita' sabiex timmaniġja l-għajnuna li tingħata lill-intrapriżi pubbliċi?

ONOR.

JOHN DALLI: Nitlob lill-Onorevoli Interpellant jispjega ruħu aħjar.

GDP - SUSSIDJU TA' INTRAPRIŻI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Is- sussidju ta' l-intrapriżi pubbliċi kemm jirrappreżenta bħala persentaġġ tal- GDP annwali tal-pajjiż?

Jikkonferma l-Ministru li bħalissa il-WSC tirċievi 1% tal-GDP f'sussidji baġitarji?

ONOR.

JOHN DALLI: Is-sussidji mgħotija fl-1998 (l-aħħar sena li fiha nistgħu nuru nfieq attwali) lill-dawn l-intrapriżi pubbliċi kienu:

Malta Freeport Corporation Lm 4.2 miljuni Malta Drydocks Lm 4.996 miljuni Malta Shipbuilding Lm 8.0 miljuni Water Services Corporation Lm18.533 miljuni

Total Lm35.729 miljuni

Dawn is-sussidji kienu jammontaw għal 2.64% tal-GDP f`termini nominali li għas-sena 1998 kien ta` Lm1353.72 miljuni.

Bħalissa i.e. fl-1999, is-sussidju għall-Water Services Corporation hu ta` Lm11.883 miljuni filwaqt li l-GDP f`termini nominali għal din is-sena hu stmat li se jkun Lm1454.52 miljun.

Għaldaqstant, bħalissa il-Korporazzjoni qed tirċievi 0.82% tal-GDP f`sussidji.

CORPORATION TAX

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kif jipparaguna l-corporation tax ta' pajjiżna ma' dik ta' pajjiżi applikanti oħrajn għall-UE?

ONOR.

JOHN DALLI: F`Malta ma teżistix sistema ta` corporation tax imma l- kumpanniji iħallsu l-income tax taħt id-dispożizzjonijet ta` l-Att dwar it- Taxxa fuq l-Income bir-rata ta` 35% fuq id-dħul taxxabbli tagħhom.

Ir-rati normali ta` taxxa fuq il-kumpanniji fil-pajjiżi applikanti għall-UE huma kif ser jingħad hawn taħt:

Bulgaria 27% Latvia 25% Cyprus 25% Lithuania 29% Czech Republic 35% Poland 34% Estonia 26% Romania 38% Hungary 18% Slovak Republic 40% Slovenia 25%

L-Onorevoli Interpellant japprezza li kull pajjiż jista` ikollu partikolaritajiet fis-sistema tiegħu li jistgħu jvarjaw min-normal.

MARSA - BOZOZ

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 8790?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li fil-preżent hemm 15-il talba għal bozoz ġodda f'dawn it-toroq tal-Marsa:

Stiefnu Żerafa, Xemxija, Sqaq Bajada, Marsa, l-Iskola is-Sebħ Nerik Sacco, Patri Magri, San Bernard, Assunta, Kungress Marjan, San Franġisk, Ġnien 6 ta' Awwissu, Sqaq fi Triq Ħal-Qormi, Sqaq Lamacca fi Triq Diċembru 13 POWER STATION - MARSA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 8791 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Ambjent u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' jista' l-Ministru jgħid x'kumpens se jieħdu n-nies tal-Marsa minħabba l-ħmieġ li qegħda toħloq il-Power Station tal-Marsa?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Kull talba għal danni li l-Enemalta jkollha, tiġi mistħarrġa u jekk jirriżulta li hemm każ ta' kumpens, dan jingħata skond il- liġi li tirrigwarda l-ambjent.

Pero' ta' min jinnota li l-Enemalta qed tagħmel ħilitha kollha biex in-nies tal-Marsa ma jbatux mill-emissjonijiet li joħorġu miċ-ċmieni tal-Power Station.

Fil-fatt, l-ewwelnett, diġa' saru pjanijiet biex il-kwalita' taż- żejt li jintuża jkollu kontenut ta' sulphur (kubrit) ferm inqas milli għandu llum, u t-tieni, it-tħaddim tal-combined cycle f'Delimara naqqset id- domanda għall-użu ta' l-impjant fil-Marsa.

Ta' min josserva li d-diversi amministrazzjonijiet laburisti mhux biss ma offrewx kumpens lin-nies tal-Marsa, talli lanqas biss ħadu miżuri biex jonqos it-tħaddim tal-Power Station tal-Marsa.

MARSA - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 8792 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Ambjent u li issa ġiet riferuta lilek, u ċioe' jista' l-Ministru jgħid liema huma t-toroq li l- gvern ċentali wasal biex jasfalta ġewwa l-lokalita' tal-Marsa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li t-toroq li l-Gvern ċentrali ser jasfalta fil-Marsa qed jiġu ddentifikati mid-Dipartiment tat-Toroq u l- Kunsill Lokali.

Naturalment, dawn ix-xogħolijiet isiru skond il- prijoritajiet tad-Dipartiment kif ukoll jekk is-servizzi kollha huma diġa fil-post.

ĊENTRU DETOX - KAŻI TA' PERSUNI B'OVERDOSE

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 8926 li oriġinarjament saret lill-Ministru tas-Saħħa u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' jista' l-Ministru jgħid kemm iddaħlu nies minn Raħal Ġdid b'overdose fid-Detox Centre fis-snin 1995, 1996, 1997, 1998 u 1999?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li persuni li jkunu qed ibatu minn overdose ma jiddaħlux fid-Detox, iżda fis-sezzjoni tal- Emergenza ta' l-Isptar San Luqa.

RAĦAL ĠDID - DAWL FIL-ĠNIEN

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 8922?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li d-dawl fil-post imsemmi għandu jsir mill-Kunsill Lokali b'materjal ipprovdut mill-Korporazzjoni Enemalta.

Meta l-Kunsill Lokali jlesti x-xogħolijiet meħtieġa, l-Enemalta tkun tista' tagħti l-provvista ta' l-elettriku.

ANZJANI - SERVIZZ TA' HOME HELP

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm anzjani li jieħdu l-home help?

Kemm hemm anzjani li għandhom is-servizz tat-telecare fil-lokalita' tal-Marsa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' Anzjani li bħalissa qed jirċievu l- home help huwa ta' 2,603.

Fil-lokalita' tal-Marsa hemm 154 persuna li għandha s-servizz tat-telecare.

ZABBAR - TRIQ IR-REDENTUR - TWESSIGĦ

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari tiegħi numru 2518, jista' l-Ministru jgħid meta x-xogħol indikat se jibda, speċjalment minħabba li kif inhi t-triq bħalissa hija ta' periklu u spiss ikun hemm inċidenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-art inkwestjoni diġa ġiet esproprijata u se tidħol fil-pjanijiet, sintendi x-xogħol isir skond il- prijoritajiet tad-Dipartiment.

DIPARTIMENT TA' L-EDUKAZZJONI - KOTBA TA' AWTURI MALTIN

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'isimhom iż-żewġ pubblikazzjonijiet ġodda li rrifera għalihom il-Ministru fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7659?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ż-żewġ publikazzjonijiet ġodda li rriferejt għalihom fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7659 huma:

Noli Noli 1 Noli Noli 2

Nagħdriet 1 Nagħdriet 2 MELLIEĦA - TORRI L-AĦMAR

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'qed iżomm milli Din l-Art Ħelwa tkun tista' tibda x-xogħol ta' restawr fuq it-Torri l-Aħmar, il-Mellieħa?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-permess għar-restawr tat-Torri l- Aħmar ngħata lil Din l-Art Ħelwa fil-21 ta' Lulju 1999.

VALLETTA - SUR TA' SAN ĠWANN - VEDETTE

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se terġa' tinbena l-vedette ta' fuq is-Sur ta' San Ġwann, il-Belt?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li hemm l-intenzjoni li din il-gardjola terġa' tinbena wara li kienet inħattet minħabba l-periklu li kien fiha.

ATTARD - WIED IS-SEWDA - XATBIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid hux se jitkompla l-pjan għat-twaħħil ta' xatbiet li jagħtu aċċess għal Wied is-Sewda, f'Ħ'Attard biex b'hekk jiġi kontrollat l- abbuż ta' radam illegali?

Jista' jgħid ukoll jekk għall-istess raġuni humiex se jibqgħu jintużaw wardens ħalli jħarsu dan il-wied?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ix-xogħol u l-użu tal-wardens imsemmi mill- Onorevoli Interpellant huma responsabbilta' tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, u għalhekk din il-mistoqsija għandha tiġi ndirizzata lil Ministru konċernat.

ATTARD - WIED IS-SEWDA - PROĠETT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-proġett ta' rehabilitation u embellishment ta' Wied is-Sewda (Tal-Ħlas) bejn Ħ'Attard u Ħal Qormi huwiex se jitkompla?

Jista' jara li qabel l-istaġun tax-xita dan il-wied jitnaddaf mill-ħmieġ li twaddab fih minn xi persuni rresponsabbli?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li bejn April 1998 u April 1999 saru diversi xogħlijiet mit-Taqsima tax-Xogħlijiet fl-area msemmija.

Dawn ix-xogħlijiet kienu jinkludu tindif, tiswija ta' diegi, bini ta' pontijiet u xogħlijiet oħra simili.

It-Taqsima tax-Xogħlijiet ħejjiet il-pjanti u d-dokumenti tat-tenders għall- bini ta' żewġ pontijiet, wieħed ħdejn tal-Ħlas Pumping Station u l-ieħor faċċata ta' razzett in-naħa ta' Ħal Qormi.

Il-pjanti u d-dokumenti ġew mgħoddija lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għall-ħruġ tat- tenders, u dan skond il-ftehim milħuq fi żmien l-Amministrazzjoni preċedenti liema ftehim jipprovdi li l-fondi għal dan ix-xogħol jinħarġu mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Rigward l-aħħar parti tal-mistoqsija ser jittieħdu l-passi meħtieġa biex isir it-tindif li jkun meħtieġ.

LUQA - DAY CENTRE

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jitwaqqaf id-Day Centre ta' l-anzjani ta' Ħal Luqa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-kuntratt tad-day centre ta' Ħal-Luqa diġa ġie ffirmat mal-Kunsill Lokali.

Ix-xogħol tar-refurbishment inbeda u nispera li jitlesta kemm jista' jkun malajr.

MAGĦTAB - MIŻBLA

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-pjanijiet tal-Gvern biex tkun ikkontrollata u solvuta l-problema tal-Miżbla tal-Magħtab li llum qed tikber bħal qarnita?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-problema tal-Miżbla tal-Magħtab trid tiġi riżolta fil-qafas ta' strateġija għall-immaniġġjar sostenibbli ta' l- iskart f'pajjiżna.

Għal dan il-għan qed jitfassal pjan komprensiv li mistenni li jiġi finalizzat sa l-aħħar ta' din is-sena.

MINISTERU TAL-FINANZI - OFFERTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Hija prassi aċċettabbli għall-finanzi li meta t-termini ta' tender ta' servizzi jkun ġie eżawrit din l-istess tender tiġi estiża b'direct order minn perijodu għall-perijodu?

Liema huma r-regolamenti li jirregolaw din il- prattika jekk hemm?

ONOR.

JOHN DALLI: La darba l-Onorevoli Interpellant qed jagħmel il- Mistoqsija b`mod generiku jkolli nwieġeb fuq l-istess bażi.

Jista` jkun hemm każi fejn kuntratt ta` servizz li jiskadi t-terminu tiegħu jiġi estiż għal perjodu qasir (bi ftit xhur) minħabba li jinqalgħu problemi fl-għoti tal-kuntratt il-ġdid u li jikkawżaw dewmien fl-aġudikazzjoni ta` l- offerti.

Estensjoni bħal din m`għandiex tiġi meqjusa bħala Direct Order fil-veru sens tagħha.

Hija l-prassi tad-Dipartiment tal-Kuntratti li estensjonijiet bħal dawn jiġu approvati għat-terminu definit.

Ma nistax ngħid li hemm xi regolamenti speċifiċi li jirregolaw din il- prattika għalkemm ikun hemm każi fejn l-istess kundizzjonijiet tal-kuntratt jippermettu estensjonijiet tal-perjodu kuntrattwali jew bħala option tal- Gvern jew bi ftehim reċiproku bejn il-kuntrattur u l-Gvern.

Fuq kollox, nirrepeti, kull każ irid jiġi eżaminat u deċiż fuq il-mertu tiegħu.

VJOLENZA FIL-FAMILJA - KAŻIJIET

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm-il każ ta' vjolenza fil-familja kienu rrapportati mill-1990 sa l-1999 (sal-lum)?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' każijiet ta' vjolenza fil-familja li ġew irrappurtati mill-1992 sa' Ġunju 1999 kien ta' 3,133.

Ma hemmx records għas-snin 1990-1991.

INVESTIMENT BARRANI - BREAKDOWN

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Meta wieħed jeskludi l-bejgħ tal-Mid-Med plc lill-HSBC, jista' l-Ministru jagħti breakdown ta' l-investment barrani f'pajjiżna bejn Diċembru 1998 sal-lum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-investiment gross barrani f'Malta mill-31 ta' Diċembru 1998 sal-31 ta' Marzu 1999 kif pubblikat mill-Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika fil-pubblikazzjoni ta' kull tlitt xhur huwa kif ġej:

1999* 1998* CR1021 DR631 CR 1365 DR18482

* figuri proviżorji

LUQA - ĦAL FARRUG - TINDIF

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se titwettaq il-wegħda li kien għamel f'Diċembru 1998 li jsir xogħol ta' tindif u rranġar f'Ħal Farruġ limiti ta' Ħal Luqa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari numru 1758 (Seduta 31).

WSC - CHAIRMAN

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari numru 8935, jista' l-Ministru jgħid x'inhu s-salarju li qiegħed jingħata liċ- Chairman tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kif ukoll x'inhuma l- benefiċċji li jgawdi minnhom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DIVIŻJONI TAX-XOGĦLIJIET PUBBLIĊI - INĠINIERA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari numru 7002 fejn intqal li min 13-il inġinier, tmienja minnhom għandhom l-aċċess għall- internet, x'inhi r-raġuni li t-tmienja l-oħra ma jgawdux minn dan is- servizz?

Dawn it-tmienja kollha talbu li jkollhom dan is-servizz?

X'inhi r-raġuni li l-inġinier li ismu qed jintbagħat separatament ġie rifjutat dan is-servizz?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Fit-tweġiba għall-Mistoqsija Parlamentari numru 7002 kont tajt informazzjoni li hemm 16-il Inġinier u mhux 13 li għandhom l-aċċess għall-Internet.

Mit-tmienja li m'għandhomx tnejn jinsabu msefrin għal żmien fit-tul filwaqt li erbgħa minnhom mhumiex imqabbdin fuq is-sistema tan-network tat-Taqsima tax-Xogħlijiet u għalhekk la għandhom E- Mail u lanqas Internet, filwaqt illi t-tnejn l-oħra, inkluż l-Inġinier li l- Onorevoli Interpellant tani ismu separatament, applikaw biex ikollhom is- servizz ta' l-Internet u l-applikazzjoni tagħhom qed tiġi kkunsidrata.

WSC - GEO MED SERVICES LTD

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għall-għoti tal- kuntratt mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma lill-kumpannija Geo Med Services Ltd?

Dan il-kuntratt ingħata wara sejħa għall-offerti?

X'inhu l-valur ta' dan il-kuntratt?

ONOR.

ENEMALTA - MARSA - TANK AREA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 8770, jista' l-Ministru jgħid kemm sar overtime mill-1 ta' Jannar, 1999 sal-lum fil- manutenzjoni u fil-linji tat-tankijiet?

ONOR.

PULIZIJA - RILAXX TA' KAROZZA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu jżomm lill-pulizija milli tirrilaxxja l- makna diesel Perkins (model Pharser) li ddaħħlet reglorament fuq il-vapur Lipa, nhar il-24 ta' Jannar, 1999 bil-bill of lading numru LON/MLA/005?

Jista' l-Ministru jindaga għaliex hemm kollox regolari u xorta waħda l- pulizija qed tgħid li hemm "sinjali ta' double punching"?

ONOR.

TONIO BORG: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SAĦĦA - MEDIĊINI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Minsitru jara li l-pazjent b'ID card Number li qed tintbagħat separatament jingħata l-mediċina preskritta mill-konsulent mill-aktar fis peress li dan il-pazjent ma jiflaħx jixtrihom u għandu l-karta r-roża?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni li ngħatat f'din il-mistoqsija ma hijiex biżżejjed biex inkunu nistgħu nfittxu t-talba għall-mediċina li saret għall-pazjent ikkonċernat.

Għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant għall-aktar dettalji dwar il- mediċina preskritta.

ŻEPPI L-ĦAFI - MAĦFRA PRESIDENZJALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Meta l-kabinett kien qabel li jirrikmanda maħfra presidenzjali lil Żeppi l-Ħafi, il- Ministri kollha kienu preżenti?

Jekk iva, min kien nieqes dak inhar?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: La hu rakkomandabbli u prudenti u lanqas ma hi l-prattika li tinghata informazzjoni dwar kif ikunu ttiehdu decizjonijiet tal-Kabinett.

B'danakollu biex nissodisfa l-kurzita' inspjegabbli ta' l- Onor Interpellant ninfurmah li fil-kaz imsemmi minnhu l-Ministru tal- Finanzi kien imsiefer u l-Ministru ghal Ghawdex ma kienx lahaq qasam minn Ghawdex fil-hin limitat li fih issejhet il-laqgha tal-Kabinett.

PERSUNI B'DIŻABILITA' - ADULT TRAINING

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid mil-liema lokal ġejjin il- persuni b'diżabilita' li jmorru l-Adult Training taċ-Ċentru l-ġdid ta' Wied il-Għajn?

Kemm hemm imorru f'dan iċ-ċentru f'dan il-perjodu tas-sajf?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-persuni b'diżabilita' li jattendu ċ-Ċentru ta' Taħriġ ta' Wied il-Għajn ġejjin minn dawn il-lokalitajiet:

LOKAL JATTENDU

Cospicua 9 Fgura 9 Kalkara 2 Lija 1 Luqa (SVPR) 4 Marsa 3 Marsascala 4 Paola 1 Qormi 2 Senglea 2 Siġġiewi 3 Siġġiewi (Dar tal-Providenza) 4 Sta.

Lucia 1 Vittoriosa 3 Żabbar 14 Żebbuġ 2 Żejtun 1

TOTAL 65

Il-medja ta' l-attendenza fil-perjodu tas-Sajf huwa ta' 55.

WIED IL-GĦAJN - BARRIER

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li ssir barrier f'kurva ħdejn l- impjant ta' riċiklaġġ fil-Bypass ta' Wied il-Għajn, peress li f'dan il-post jidher li s-sewwieqa spiss jitilfu il-kontroll tal-karozza tant li fi żmien ġimgħat hemm tliet postijiet ta' ħabtiet differenti fi spazju żgħir fil- ħitan li hemm?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-Dipartiment qed jieħu passi biex jitwaħħlu crash barriers fil-post imsemmi.

Sfortunatament inċidenti bħal dawn indikati mill-Onor.

Interpellant jiriżultaw minħabba ppjanar ħażin fil- mument tal-kostruzzjoni tat-toroq.

Bħalissa d-Dipartiment tat-Toroq qed jipprova jidentifika partijiet simili għal dan indikat biex il-periklu jkun jista` jitneħħa.

ATTARD - NOTABILE ROAD - SIĠAR

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 9049 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' jista' l-Ministru jgħid min kien responsabbli għal deċiżjoni li s-siġar li kien hemm fir-roundabout f'Notabile Road, Attard, "quddiem il-pompa tal-petrol" li tqaċċtu minflok ġew maqlugħa u miżruha f'post ieħor?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma għandi xejn x'inżid mar-risposta għal mistoqsija parlamentari 8103.

DJAR - REQUISITION NO.

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jikkonsidra l-Viċi Prim Ministru li r- requisition order No. 19252 li ħareġ fis-17 ta' Diċembru, 1983, fuq il-fond 85, Mater Boni Consiglii Street, Raħal il-Ġdid jitneħħa sabiex is-sid tiegħu tkun tista' tieħu lura l-pussess tal-fond minħabba li r-raġel tagħha huwa marid serjament u jixtieq jerġa' lura mill-Awstralja u joqgħod fih?

Jista' l-Ministru jinformani fejn kienet qed tiġi depożitata l-kera matul dan iż-żmien kollu, jekk qatt kienet imħallsa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat illi t-talba ma tistax tiġi kkunsidrata peress li l-fond indikat hu abitat regolarment u l-inkwilin mhux rikonoxxut mis-sidien.

L-inkwilin qiegħed iħallas il-kera regolarment fid-Dipartiment.

PULIZIJA - KAŻI TA' STUPRU

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il każ ta' stupru kienu rrapportati lill- pulizija mill-1 ta' Jannar, 1999 sal-lum?

F'liema lokaliajiet seħħew ir- reati?

Ta' liema nazzjonalita' kienu l-vittmi u l-allegat aggressur (fejn dan hu indikat) f'kull każ irrapportat?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif mitlub hu kif jidher hawn taħt : Lokalita Nazzjonalita` tal-vittma Nazzjonalita` ta' l-allegat aggressur/i

Attard Maltija Maltija Valletta Maltija Maltija St. Julians Maltija Libjana x3 B'Kara Maltija Maltija St. Julians Żvediża Żvediża St. Julians Norveġiża Amerikana Sliema Franċiża Torka

Barra minn dawn il-każijiet kien hemm rapport ieħor f'Ġunju li rriżulta li kien rapport falz.

Naturalment, mhux kull każ rapportat bħala stupru, fil- fatt kien jikkostitwixxi dan ir-reat.

SIGURTA' SOĊJALI - ĦLASIJIET ŻEJDA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhija r-raġuni li d-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali jieħu s-snin biex jinduna bi ħlasijiet żejda li jsiru minħabba żbalji ta' l-istess dipartiment, bil-konsegwenza li t-tbatija tintefa' fuq l-individwi li jkollhom iħallsu lura arretrati?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali jieħu dawk il-miżuri kollha neċessarji biex kemm jista' jkun, r-rata ta' benefiċċju li titħallas tkun korretta.

Meta wieħed iqis in-numru kbir ta' assessments dwar id-diversi benefiċċji soċjali li jitħallsu mid-Dipartiment, u li jlaħħqu mijiet ta' eluf kull sena, n-numru ta' żbalji minn naħa ta' l-uffiċċjali tad-Dipartiment, għalkemm dejjem mhux mixtieq, huwa wieħed relattivament żgħir.

Irrid ngħid li ma jkunx dejjem tort tad-Dipartiment li jsiru dawn l- iżbalji.

Barra dan, meta jirriżulta li l-iżball li jittieħed ikun minn- naħa tad-Dipartiment, id-Direttur jara li l-ħlas lura ma jkunx ta' piż finanzjarju qawwi fuq dawn il-persuni.

QORMI - TRIQ IL-WIED - SLEEPING POLICEMAN

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsiru sleeping policemen jew xi tip ta' deterrent ieħor kontra s-sewqan eċċessiv fi Triq il-Wied, Ħal Qormi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ser ngħaddi din it-talba lit-Traffic Control Board biex jikkunsidra din it-talba.

QORMI - HEALTH CENTRE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid għaliex fil-Health Centre ta' Ħal Qormi meta d- dentist ikun bil-leave, in-nies ma jinqdewx?

Jaf il-Ministru li dawk li marru fil-Health Centre ta' Ħal Qormi, l-Ħamis 15/7/99 għand id-dentist qalulhom li ma jistgħux jinqdew qabel it-Tnejn ta' wara?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fid-Dipartiment tad-Dentistrija l-pazjenti jridu jagħmlu appuntament biex jattendu l-klinika ħlief f'każi akuti b'uġiegħ fejn is-soltu jarawhom mingħajr appuntament.

Meta ma jkunx hemm dentist, l- emerġenzi jintbagħtu l-isptar San Luqa biex jinqdew fl-istess ġurnata.

Id-dentist ta` Ħal Qormi kien bil-leave bejn il-Ħamis 8 ta` Lulju u s-Sibt 17 ta` Lulju.

Bejn it-8 ta` Lulju u 14 ta` Lulju diġa` kien hemm listi ta` appuntamenti u għalhekk intbagħat dentist ieħor f'din il-klinika.

Bejn il- 15 u 17 ta` Lulju ma kienx hemm listi ta` appuntamenti u l-emerġenzi ntbagħtu fil-klinika tad-dentistrija San Luqa bħal ma jsir is-soltu f'dawn iċ-ċirkostanzi.

QORMI - TRIQ IL-WIED - MANUTENZJONI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta se ssir il-manutenzjoni tal- lampi li hemm fi Triq il-Wied, Ħal Qormi?

Jaf li hemm żewġ lampi li ilhom bil-ħsara x-xhur, jiġifieri dik ta' quddiem Sqaq Nru.3 u dik li hemm qrib Triq l-Għargħar 1979?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-manutenzjoni tal-lampi fit-toroq imsemmija saret fit-22 ta' Lulju.

IHC - NURSE FIL-LIBRERIJA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema kriterji enrolled nurse qed taħdem fil-librerija ta' l-Institute of Health Care?

Jekk taħdem b'sistema ta' shift, x'inhuma s-sigħat ta' xogħol tagħha?

X'inhuma d-doveri tagħha s-Sibtijiet, il-Ħdud u fil-festi pubbliċi u fil- perijodu tas-sajf meta l-librerija tkun magħluqa?

X'inhuma l-allowances li għandha għall-Ħdud u l-festi pubbliċi?

Mil-liema vot qed jitħallsu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li t-tagħrif mitlub għadu ma wasallix, tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

ETC - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm- il spezzjoni għamlu l-membri ta' l-ispettorat ta' l-ETC minn Settembru 1999 sal-lum, ġimgħa, ġimgħa?

Fejn saru dawn l-ispezzjonijiet?

F'liema spezzjonijiet marru żewġ persuni u f'liema marret persuna waħda?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-Numru ta' spezzjonijiet li saru bejn Settembru 1998 (u mhux kif indikat fil-Mistoqsija Parlamentari jiġifieri minn Settembru 1999) u Ġunju 1999 kien hekk:

Settembru 1998 242 Ottubru 1998 978 Novembru 1998 852 Diċembru 1998 519 Jannar 1999 395 Frar 1999 362 Marzu 1999 592 April 1999 721 Mejju 1999 714 Ġunju 1999 558 ______________________________ TOTAL 5,933

Mhix il-prattika tal-Korporazzjoni li tagħti l-ismijiet tal-postijiet fejn saru l-ispezzjonijiet.

Min naħa l-oħra hija fil-prattika tal-Korporazzjoni li kull spezzjoni ssir mill-anqas minn żewġ spetturi.

DJAR

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 8881, il-Ministru huwa f'pożizzjoni li jgħid lil min se jingħataw il-postijiet li qed jitwaqqgħu numri minn 16 sa 23 fi Srejdek Lane, Bormla?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-preżent ma hemm xejn x'inżied mar-risposta mogħtija għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 8,255.

PERSUNI B'DIŻABILITA' - DONAZZJONIJIET

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: B'riferenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari numru 9050, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'kien is-servizz ta' għajnuna finanzjarja li kienet tingħata għall-computers qabel ma saru t- tibdiliet imsemmija fir-risposta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni għada qed tinġabar u risposta tingħata f'xi Seduta oħra.

FGURA - PJAZZA PATRI REDENT GAUCI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid għal meta hu ppjanat li jitlesta x-xogħol fi Pjazza Patri Redent Gauci, fil-Fgura?

X'inhi r-raġuni li dan ix-xogħol ilu li nbeda sentejn u sal-lum għadu ma tlestiex?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari numru 7285 (Seduta 110).

RICHARD CACHIA CARUANA - INVESTIGAZZJONIJIET DWAR ATTENTAT TA' QTIL

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Il-Prim Ministru huwa f'pożizzjoni li jikkonferma li l-file dwar l-investigazzjonijiet dwar l-attentat ta' qtil fuq l-Assistent Personali Richard Cachia Caruana intalab mill-uffiċċju tal-Prim Ministru Alfred Sant mingħand il-pulizija fi żmien l-amministrazzjonni preċedenti?

Jekk ir-risposta hi fl-affermattiv, għalfejn intalab, minn talbu u kemm dam kastilja?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li l-Ministru Joe Mizzi f'Marzu ta' l-1998 talab lill-Assistent Kummissarju John Rizzo biex jghaddilu l-file li jikkoncerna l-investigazzjoni dwar l-attentat fuq il- hajja ta' l-Assistent Personali tal-Prim Ministru, Richard Cachia Caruana.

Fil-fatt l-Assistent Kummissarju John Rizzo ghadda il-file lill-Ministru Joe Mizzi wara li gab il-file minghand id-Deputy Commissioner Joseph Cachia.

Xi jiem wara l-Ministru Joe Mizzi baghat lura l-file lid-Deputy Commissioner Joseph Cachia.

Ma jirrizultalix ghalfejn intalab dan il-file.

PTA - LIBERALIZZAZZJONI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Ġentilment nixtieq inkun naf il-pożizzjonni tal- Ministeru u ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku rigward il- liberalizzazzjoni li suppost tibda mis-sena elfejn?

Nixtieq inkun informat ukoll jekk hux se tingħata ukoll xi tip ta' protezzjoni lill-coach operators diġa' eżistenti u li għamlu investiment qawwi billi xtraw coaches ġodda?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li skond ftehim li kien sar bejn l- Awtaorita` dwar it-Trasport Pubbliku u l-Unscheduled Bus Service (UBS) fl-1994, is-settur tal-coaches kellu jkun liberaliżżat b`mod sħiħ b`seħħ mill-1 ta` Jannar 1998.

F`Diċembru ta` l-1997 sar qbil bil-fomm bejn l- Awtorita` u l-operaturi tal-`coaches`, li x-xogħol li jsir minnhom ikun liberaliżżat b`seħħ immedjat, tant li lejlet il-Milied kien pubblikat Avviż Legali għal dan l-iskop, filwaqt li l-liberaliżżazzjoni sħiħa tas- settur tkun posposta sa l-1 ta` Jannar 2000.

Il-Gvern jemmen li l-ftehim isiru biex jinżammu għalkemm dejjem jibqa` jkun hemm lok għal diskussjoni jekk jinqalgħu problemi.

IMPJIEGI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' ħaddiema li qed jaħdmu bi qliegħ f'kull kommunita', kunsill lokali b'kunsill lokali f'Malta u f'Għawdex?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor Membru għada qed tinġabar u tingħata f'xi Seduta oħra.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni dwar kemm hu n-numru ta' nies bla xogħol li qed jirreġistraw għax-xogħol għal kull kunsill lokali f'Malta u Għawdex?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant. tpo//iet fuq il-Mejda tal-Kamra.

ŻABBAR - TRIQ REDEEMER - FTUĦ TA' TRIQ

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li tinfetaħ parti minn Triq Redeemer, f'Ħaż-Żabbar liema parti hi ta' periklu għat-traffiku u iktar għal pedestrians barra li qed iċċaħħad l-użu ta' garaxx, proprju f'kantuniera ma' Triq it-Tut?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għad-domanda Nru. 9158.

KUMMISSJONI NAZZJONALI PERSUNI B'DIŻABILITA' - TRASPORT

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jistgħu persuni b'diżabilita' bl-ID Card speċjali mill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' jingħataw servizz ta' trasport b'lifter mill-garage ta' l-isptar b'xejn meta jiġu bżonn minn żmien għal żmien?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Is-servizz ta` transport ta` l-Isptar San Luqa diġa joffri transport b'lifter b'xejn lill-pazjenti b'disabilita` kull meta jkollhom bżonn jiġu l-isptar.

TARZNA - SELF

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Billi l- Gvern Laburista kien sellef Lm24.6 miljun lit-Tarzna biex it-Tarzna tkun tista' tħallas dejn dovut lill-Income Tax, Sigurta' Nazzjonali u entitajiet oħra tal-Gvern, jista' l-Ministru jgħid meta dawn il-flus għaddew mid- Dipartiment tat-Taxxi Interni u x'kienu l-ammonti għall-Income Tax u Kontribuzjonijiet għas-Sigurta' Nazzjonali?

ONOR.

JOHN DALLI: Bejn Ottubru u Novembru 1997 kienu saru dawn il- pagamenti:

Lm7,826,474 biex ikopri ammonti dovuti bħala Income Tax.

Lm6,123,123 biex ikopri ħlas ta` kontribuzzjonijiet tas-Sigurta` Soċjali.

PORT ĦIELES - IMPJEGATI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 6285 li tirrigwardja n-numru ta' nies li ġew ingaġġati bħala crane operators u security mal-Freeport bejn Ottubru 1996 u Settembru 1998 u mill-5/9/98 sal- lum - lokalita b'lokalita'?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li bejn Ottubru 1996 u Settembru 1998, jiġifieri matul l-aħħar Amministrazzjoni Laburista, ġew impjegati 51 equipment operator mal-Malta Freeport.

Bejn is-6 ta' Settembru 1998 u d-29 ta' April 1999, ġew impjegati 11-il security controller u equipment operator wieħed.

Dawn l-impjegati ġejjin minn dawn il-lokalitajiet:

Attard 2, Buġibba 1, B'Bugia 4, Dingli 1, Gżira 1, Ħamrun 1, Luqa 1, Marsascala 2, Mtarfa 1, Msida 1, Mqabba 1, Naxxar 2, Paola 2, Qormi 15, Qrendi 3, Rabat 1, Sliema 1, Siġġiewi 2, Tarxien 1, Valletta 6, Xgħajra 2, Żebbuġ 10, Żejtun 1, Żabbar 1.

INSTITUTE OF HEALTH CARE - CONVERSION COURSE

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Billi naf li hemm mill-anqas enrolled nurse wieħed li jaħdem fi sptar privat u li hu interessat li jkun sponsored mill-istess sptar fejn jaħdem biex jagħmel il-Conversion Course għall-SRN u billi dan it-tip ta' kors isir biss mill-Institute of Health Care, għaliex persuni bħal dawn ma jitħallewx jattendu għal dan il-kors la darba l-institute se jitħallas għal dan il-Conversion Course mill-isptar privat in kwestjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li t-tagħrif mitlub għadu ma wasallix, tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

ŻEJTUN - TRIQ FOSSA TAL-QAMĦ - MANUTENZJONI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema bażi saret parti biss min Triq Fossa tal-Qamħ fiż-Żejtun u ma saritx kollha, u fil-każ meta se ssir il-kumplament ta' din it-triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li x-xogħol indikat mhux qed isir mid- Dipartiment tat-Toroq.

PULIZIJA - EŻAMIJIET - REVIŻJONI TA' KARTI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Fl-isfond li l-kuntistabbli, li ismu qiegħed jintbagħat separatament, li kien weħel fl-eżami għal surġent u li ġie promoss għal grad ta' surġent wara li ntalbet revision of paper, jista' l-Ministru jgħid kemm applikaw kuntistabbli għal revision of paper u kemm għaddew mill-eżami wara li saret revision of paper?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li kien hemm 4 kuntistabbli li applikaw għar-revision of paper wara r-riżultat ta' l-eżami għal grad ta' surġent.

Ninsab infurmat ukoll li saret ir-revision of paper ta' żewġ applikanti u f'każ minnhom il-persuna konċernata ġiet promossa filwaqt li l-persuna l- oħra xorta ma għaddietx.

Il-każijet taż-żewġ applikanti l-oħra għadhom pendenti.

PULIZIJA - QAWRA - GĦASSA

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid minn fejn ġiet akkwistata l-għamara l-ġdida li daħlet fl- għassa tal-pulizija tal-Qawra?

Jekk saru xi donazzjonijiet, jista' l- Ministru jgħid minn min saru u kif dawn ta' l-aħħar kienu akkwistawhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-Għaqda Qraba tal-Membri tal-Korp tal-Pulizija għamlet donazzjoni ta' skrivanija, u ta' airconditioners u ceiling fans biex jintużaw fl-Għassa li rrefera għaliha l-Onor.

Interpellant.