MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 831 It-Tnejn, 9 ta' Diċembru, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 831

It-Tnejn, 9 ta' Diċembru, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 9 ta' Diċembru, 2002

WERREJ

MINUTI 423

KOMUNIKAZZJONI 423

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 423

KSUR TA' PRIVILEĠĠ 431

KONDOLJANZI 432

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2003

IL-ĦAMES JUM STABBILIT

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI 433

AĠĠORNAMENT 466

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 467

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 830 li saret fid-9 ta' Diċembru, 2002 ġew konfermati.

KOMUNIKAZZJONI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li s-Sedja rċeviet kopja tar-rapport tat-tribunal għall-investigazzjoni ta' inġustizzji għas- sitt xhur bejn it-2 ta' Ġunju u l-1 ta' Diċembru, 2002 u dan skond Artiklu 10 ta' l-Att Nru. VII ta' l-1997.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MATSEC: SYSTEMS OF KNOWLEDGE - RESITS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Kemm kien hemm studenti post-sekondarji li fi tmiem is-sena akkademika 2001-2002 weħlu fil-proġett ta' l-estetika li jridu jagħmlu bejn l-ewwel u t-tieni sena biex jissodisfaw il-kriterji tal- bord tal-Matsec tas-systems of knowledge?

Kemm minn dawn l-istudenti li weħlu tħallew joqogħdu għar-resit?

Kif ġew informati dwar dan ir-resit?

Min ħa d-deċiżjoni u fuq liema kriterji jkun hemm studenti li jitħallew jagħmlu resit u oħrajn li jitħallew fil-għama?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): L-informazzjoni li qed tintalab trid tinġabar mill-iskejjel, imma b'mod ġenerali r-rwol tal-Matsec fejn jidħlu l-proġetti tas-systems of knowledge huwa dan:

Il-proġett ta' l-estetika fis-systems of knowledge huwa assessjat mill- għalliema stess lejn tmiem l-ewwel sena tal-kors fl-iskejjel post- sekondarji.

Bejn Ġunju u Lulju, il-bord tal-Matsec jimmodera l-marki li jkunu ngħataw.

Imbagħad fl-aħħar ta' Frar tat-tieni sena tal-kors, l- iskejjel jintalbu jibagħtu l-marki taż-żewġ proġetti estetiku u teknoloġiku lill-uffiċċju tal-Matsec.

Il-moderazzjoni tat-tieni proġett issir bejn Marzu u April.

Jekk fl-aħħar tal-kors il-kandidati ma jkollhomx il-marka minima fiż-żewġ proġetti, ma jitħallewx jagħmlu l-eżami tas-systems of knowledge f'Mejju iżda jingħataw iċ-ċans li jtejbu l-proġetti li jkunu weħlu fihom biex ikunu jistgħu jagħmlu l-eżami f'Settembru.

Il-kandidati kollha li jkunu f'din is-sitwazzjoni jkunu mgħarrfa b'ittra b'dan ir-regolament.

SKOLA SIR ADRIAN DINGLI - MANUTENZJONI TAL-BJUT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: X'passi ttieħdu biex jiġi investigat x'wassal biex jidħol ħafna ilma fil-bini ta' l-iskola Sir Adrian Dingli wara x-xita li għamlet?

Min mill-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada kien responsabbli għas-sorvelja tat-tqegħid ta' membrane fuq il-bejt li minn fuqu daħal l-ilma?

Min kien responsabbli għas-sistema tal-culverts li suppost iservu biex l-ilma jibqa' għaddej?

X'passi se jittieħdu dwar in- nuqqasijiet fix-xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-nuqqasijiet li qed jirriferi għalihom l- Onor. Membru ġew investigati u nista' ngħid li wara xita qawwija, daħal ilma minn ma' katusa ta' ventilazzjoni tad-drenaġġ u minn parti mis-saqaf fejn kien għadu għaddej ix-xogħol fuq il-membrane.

Kien hemm ukoll culvert li nstadd wara li x-xita ġarret zokk ta' madwar tliet piedi li nqabad ġo manhole u miegħu weħel xi terrapien ieħor.

Ittieħdet azzjoni immedjata biex titranġa l-ħsara u biex ma jerġgħux ikunu ripetuti inċidenti simili.

Il-kumpannija tal-periti responsabbli mis-sorvelja tax-xogħlijiet hi architecture projects.

SAN PAWL IL-BAĦAR - TRASPORT SKOLASTIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Meta se jissolvew in-nuqqasijiet fit-trasport skolastiku bejn San Pawl il-Baħar u l-junior lyceum Mikiel Anton Vassalli, fejn regolarment is-subien qed jitwasslu lejn l-iskola u lejn id-dar bilwieqfa f'karozza li qed tkun ippakkjata bit-tfal ġejjin mill-Mellieħa?

Kemm suppost hemm karozzi biex iwasslu bla periklu lit-tfal ta' dawn iż- żewġ lokalitajiet differenti?

Kemm fil-fatt qed imorru minn dawn il- karozzi biex jagħmlu l-vjaġġ meħtieġ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li dak li qed jilmenta minnu l-Onor.

Interpellant kien jeżisti fil-bidu tas-sena skolastika, pero` f'dawn l- aħħar ġimgħat dan l-ilment ma baqax jiġi rrapportat.

Meta saret verifika rriżulta li l-kuntrattur li jipprovdi dan is-sevizz kien jipprovdi żewġ vetturi li jesgħu 53 persuna minflok tliet vetturi normali ta' 36 persuna.

Il-kuntrattur ġie mwissi biex jirranġa s-sitwazzjoni sabiex it-tfal ma jirkbux bilwieqfa waqt il-vjaġġ.

SKOLA SIR TEMI ZAMMIT - GĦALLIEM TAL-HOME ECONOMICS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Meta se jintbagħat għalliem tal-home economics li hemm nieqes fl-iskola sekondarja tas-subien Sir Temi Zammit ta' l- Imtarfa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-vakanza ta' għalliem tal-home economics li kien hemm nieqes fl-iskola sekondarja tas-subien Sir Temi Zammit ta' l- Imtarfa imtliet.

MĠARR - TORRI TAL-LIPPIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: X'passi se jittieħdu biex jiġi salvat it-torri tal-Lippija, fil-limiti ta' l-Imġarr, li jinsab fil-periklu li jiġġarraf?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nagħti tweġiba f'xi seduta oħra peress li t-tagħrif mitlub għadu ma wasallix.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' għallinqas il-Ministru jgħid xi tħejjijiet qegħdin isiru biex it-torri inkwestjoni ma jiġġarrafx?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, jien tlabt din l-informazzjoni lid- dipartiment tal-mużewijiet u appena jkolli risposta nkun nista' ngħaddiha lill-Onor.

Interpellant.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li lill-Ministru għadha lanqas waslitlu l- informazzjoni u sadanittant dan it-torri hekk storiku jinsab f'periklu imminenti li jiġġarraf, jista' almenu jgħidilna meta hemm il-ħsieb li jibdew ix-xogħlijiet fuqu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Se ninforma ruħi u nieħu l-passi li jkunu opportuni skond il-każ.

PBS - INTERVIEWING TECHNIQUES LECTURES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Could the Minister confirm the recent engagement of PBS personnel to lecture employees from a leading local institution in interviewing techniques?

If in the affermative, does such an activity fall within the terms of the object clause of the State broadcasting company?

Was the engagment a direct order to PBS or was the State company accommodating someone who may have been commissioned to do the job?

Did PBS cost the job prior to undertaking it, whether it had been directly engaged or not?

What exactly did this undertaking cost PBS?

Were PBS and its employees remunerated for their efforts?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li waħda mill-proposti tat-task force li kont waqqaft biex tagħti pariri fuq ir-ristrutturar tal-PBS, kienet issuġġeriet li jiġu żviluppati oqsma ta' ħidma kummerċjali.

Meta bank lokali talab is-servizzi tal-PBS biex impjegati tiegħu jitħarrġu fl-użu tal- media, il-PBS qieset din it-talba bħala possibilita` li tifrex il-ħidma tagħha f'dan il-qasam.

L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru dwar costings u ħlas hija ta' natura kummerċjali u għalhekk ma tingħatax hawnhekk, iżda informat li l- PBS għamlet il-qligħ minn din l-inizjattiva.

L-impjegati tal-PBS li taw it- taħriġ ingħataw remunerazzjoni peress li ħadmu barra l-ħinijiet normali tax- xogħol.

Il-kunsulent tal-PBS li mexxa t-taħriġ ma tħallasx għal dan ix- xogħol.

L-Onor.

Membru żgur jieħu gost ikun jaf li t-taħriġ li ngħata mill-PBS kien apprezzat ħafna mill-bank konċernat u li l-PBS qed tistħarreġ kif tista' ssaħħaħ il-ħidma tagħha f'dan il-qasam.

RABAT: GĦAR BARKA - DWAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li d-daħla tal-qasam tad-djar ta' Għar Barka, fir-Rabat, min-naħa tal-knisja tħalliet mudlama, jista' il-Ministru jara li jinvestiga u jirrimedja bi stallazzjoni ta' bozoz ġodda sabiex f'dawn l-inħawi mudlama ċappa jkun hemm dawl adegwat?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet mgħoddija lill-korporazzjoni Enemalta sabiex tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra bħalha.

RABAT: GĦAR BARKA - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jinformani għaliex is-servizz tat- trasport pubbliku baqa' ma ġiex estiż għal Għar Barka?

Xi problemi jeżistu fil-mument li qed jimblokkaw dan l-aċċess bżonjuż għall-komunita` ta' Għar Barka?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għar- risposta ta' mistoqsija parlamentari 28915.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri sussegwentement ma kienx hemm żviluppi abbażi ta' l-estensjoni tas-servizz tat-trasport pubbliku?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Veru li saru diversi laqgħat bejn l-awtorita' u s- sidien tal-karozzi tal-linja, iżda sfortunatament dan is-servizz għadu ma ġiex provdut.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' jkun il-każ li x-xufiera qegħdin isibu diffikulta' biex dan is-servizz jiġi estiż?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Biżżejjed wieħed iħares lejn id-domandi parlamentari li saru dwar dan is-suġġett biex jinduna li kien hemm żmien meta x-xufiera tal-karozzi tal-linja ma xtaqux li jiġi estiż is-servizz f'dawn l-inħawi minħabba ċerti problemi, fosthom il-kondizzjoni tat-triq inkwestjoni.

Fil- fatt dawn il-problemi llum ġew riżolti.

Hawnhekk qed nitkellmu dwar grupp ta' persuni li sfortunatament m'huwiex faċli li tittratta magħhom u tikkonvinċihom dwar il-bżonn li jagħmlu ċerti affarijiet.

Minkejja l-volonta' kollha li jingħad li hemm min-naħa tas- sidien tal-karozzi tal-linja li jagħtu dan is-servizz, s'issa dan għadu ma ġiex provdut.

Probabbilment se naslu f'pożizzjoni fejn l-awtorita' jkollha timponi ruħha fuq dawn is-sidien biex jgħaddu minn dawk l-inħawi.

BIĊĊERIJA: LINJA TAL-MAJJAL - ACCIDENTS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm accidents fuq il-linja tal- majjal fil-biċċerija?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Jien informat li n-numru ta' accidents fuq il-linja tal-majjal fil-biċċerija matul din is-sena kien ta' għaxra, cioe' tnejn f'Jannar, tnejn oħra f'April, tnejn f'Mejju, wieħed f'Lulju, wieħed f'Settembru u tnejn f'Novembru.

BIĊĊERIJA - HEALTH AND SAFETY REPORT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid x'kienu l-aħħar rapporti tal-health and safety officers li żaru l-biċċerija matul din is-sena?

Jista' jpoġġi kopja ta' dawn ir-rapporti fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Jien informat li uffiċjali mill-awtorita' għas-saħħa u s-sigurta' fil-post tax- xogħol – din l-awtorita' twaqqfet mill-gvern preżenti - żaru l-biċċerija fid-29 ta' Settembru li għadda bħala parti minn eżerċizzju li jikkonċerna postijiet tax-xogħol tal-gvern u f'dan il-kontest qed inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra kopja ta' ittra b'rakkomandazzjonijiet li ntbagħtet minn uffiċjal ta' din l-awtorita' lid-direttur ġenerali tat-taqsima ta' l-ikel u servizzi veterinarji wara li saret l-imsemmija żjara.

Jien informat li ttieħdu u qed ikomplu jittieħdu l-miżuri meħtieġa biex ma jkunx hemm l-ebda periklu għas-saħħa tal-ħaddiema fil-biċċerija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Meta l-Ministru qed jgħid li ttieħdu u se jkomplu jittieħdu l-miżuri meħtieġa, jista' jinformana liema parti ġiet attwata minn dak ir-rapport?

Liema huma r-rakkmandazzjonijiet l-oħra li jridu jitwettqu u meta se jitwettqu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, fil-file li għandi quddiemi m'għandix din l-informazzjoni, pero' ir-rapport qed jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra u allura wieħed ikun jista' jara r-rakkmandazzjonijiet li hemm.

BIĊĊERIJA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid meta suppost kellu jkun lest ix-xogħol fil- biċċerija u x'inhi r-raġuni li għadu ma tlestiex?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Fil- biċċerija bħalissa għaddejjin bosta xogħlijiet li skond il-kuntratt ma jidhirx li kellhom jitlestew u fil-fatt għadhom ma tlestewx.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jinformana meta kellhom jispiċċaw ix-xogħlijiet li għalihom qed tirriferi l-mistoqsija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, skond ir-risposta kif ingħatat jidher li ż-żmien li fih kellu jsir dan ix-xogħol partikolari għadu m'għaddiex.

BIĊĊERIJA - MAKKINARJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid x'apparat jew makkinarju ġdid insteraq mill- biċċerija u kemm huwa l-valur tiegħu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li ma jidhirx li kien hemm xi serq ta' apparat ġdid mill-biċċerija.

Jekk l-Onor Interpellant jaf b'xi ħaġa, nitolbu jgħaddili t-tagħrif li jista' għandu, biex ninvestiga.

Hekk isiru l-affarijiet bis-serjeta' u mhux billi nitfgħu s-suspetti permezz ta' mistoqsija.

PULIZIJA - KAŻI TA' STUPRU U ATTENTATI TA' STUPRU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm każi ta' stupru u attentati ta' stupru li ġew irrapportati lill-pulizija?

F'liema lokalitajiet saru?

Jista' jgħid ukoll jekk ittieħdux passi bil-qorti?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Ninsab informat illi sa l-aħħar t`Ottubru 2002 kien hemm 11-il każ ta` allegazzjonijiet ta` stupru.

Għaxar persuni tressqu l-qorti fuq dawn il- każi waqt li erba` każi għadhom qed jiġu nvestigati.

Kien hemm ukoll żewġ każi oħra barra l-ħdax fejn il-kwerela ġiet irtirata.

Informat ukoll illi dawn il-każijiet ġew irrapportati li seħħew f'San Ġiljan, il-Fgura, Raħal Ġdid, il-Buskett, Birkirkara, l-Imsida, iż-Żurrieq, l-Isla, ir-Rabat, Ħal Qormi u Ħaż-Żebbuġ.

LABOUR SUPPLY - TNAQQIS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jagħti spjega jew raġuni għat-tnaqqis li kien hemm fil- labour supply bejn is-sena 2001 u s-sena 2002?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Ir-raġuni prinċipali wara t-tnaqqis fil-labour supply tidher li hi dovuta għal diversi skemi ta' irtirar kmieni bħal dik tat-tarznari, tal-Maltacom u tal- banek.

Għal aktar dettalji nirriferi lill-Onor.

Membru għal paġna 55 ta' l- economic survey Jannar - Settembru 2002.

PHYSIOTHERAPY - MELLIEĦA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Anġlu Farrugia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 33770 - fejn il-Ministru qal li din d-domanda hija ta' natura personali u li għandha tigi segwita l-proċedura kif indikata fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 13567 - jista' il-Ministru jara li ssir xi ħaga f'dan l-każ peress li l-familja qiegħda tbati immensament u allura din il-materja tigi segwita skond il-proċedura ndikata mill-Ministru?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Id-diviżjoni tas-saħħa ma tipprovdix servizz ta` fiżjoterapija fid-djar.

ENVIRONMENT LANDSCAPING CO.

LTD.

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Prim Ministru: Peress li ma ngħatatx risposta għall-mistoqsija parlamentari 37405, jista' l-Prim Ministru jgħid kif qiegħed jiġi mħallas il-consortium environment landscaping company ltd?

Xi proċedura qiegħda tintuża għax-xiri ta' makkinarju, siġar u oġġetti oħra li jintużaw fix-xogħol?

Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-programm ta' ħidma li dan il-public private partnership irid iwettaq fit-12-il-xahar li ġejjin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali) (f'isem il-Prim Ministru): Nissuggerixxi lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-ministru tal-finanzi.

DIRETTORAT TAT-TOROQ

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti d- dettalji dwar l-akkwist ta' art li sar mid-direttorat (ex dipartiment) tat- toroq għal xogħol konness mal-bini ta' toroq matul is-snin 1999, 2000, 2001 u 2002?

Jista' jagħti l-lokalita' tal-proprjeta' akkwistata, id-data tal- kuntratt, il-valur tal-kuntratt u l-isem tan-nutar li ppubblika l-kuntratt?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jiena nformat illi l-informazzjoni mitluba għall-mistoqsia parlamentari numru 36708 għadha qed tinġabar u għalhekk l-eżerċizzju se jiġi estiż biex ikopri l-perjodu indikat f'din il-mistoqsija wkoll.

SIGURTA' SOĊJALI - BONUS

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li l-bonus ta' Diċembru ta' koppja anzjana li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament jasal għax għadhom ma rċevew xejn?

Tista' l-koppja tiġi informata bl-aħħar żviluppi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dipartiment tas-sigurta' soċjali ħa l-passi biex jitħallas il-bonus lill-koppja msemmija.

SVPR - SOCIAL WORKERS

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm social workers jaħdmu ġewwa l-SVPR u jekk hemmx il-ħsieb li jiżdiedu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fir-residenza ta' San Vinċenz hemm żewġ social workers, bin-numru jiżdied skond il- bżonnijiet ta' l-istess residenza.

RAĦAL ĠDID – TRIQ IT-TRAMUNTANA - DWAL

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li titranġa bozza li ilha mitfija 17-il ġurnata fi Triq it-Tramunata, Raħal Ġdid?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet mgħoddija lill-korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni relattiva u jekk ikun il-każ, tittieħed l-azzjoni meħtieġa.

SOCIAL WORKERS - VACANCIES

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm għandu postijiet ta' social workers li huma battala?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem il-Prim Ministru): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u tingħata twegiba f'xi seduta oħra.

SOCIAL WORKERS - VACANCIES

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministu jgħid kemm għandu postijiet ta' social workers li huma battala?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni qiegħda tinġabar u r-risposta se tingħata f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk is-social workers jaqgħux kollha taħt il-ministeru tiegħu?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Hemm social workers li huma mpjegati ta' l- aġenzija Appoġġ.

Uħud minn dawn jaħdmu ma' l-istess aġenzija u oħrajn huma assenjati biex jaħdmu f'dipartimenti tal-gvern.

Pero' hemm dipartimenti tal-gvern li għandhom social workers impjegati direttament magħhom.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Mr Speaker, jien informat li persuni f'ċerti ċentri ta' l-anzjani jaħdmu fuq kuntratti ta' sitt xhur.

Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi l-policy li torbot flimkien il- kondizzjonijiet tax-xogħol ta' persuni li jistgħu jiġu assimilati ma' social workers?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Kif spjegajt diġa', hemm social workers li huma impjegati ma' l-aġenzija Appoġġ u oħrajn li huma impjegati fid-dipartimenti partikolari.

Dawk li huma mpjegati fl-aġenzija "appoġġ" huma koperti bi ftehim kollettiv li għad fadallu punt x'jiġi diskuss u bħalissa qiegħed jiġi riżolt fil-livell ta' tribunal industrijali.

Il-ftehim kollettiv li ġie nnegozjat għall-ħaddiema ma' l-aġenzija Appoġġ huwa kemm jista' jkun simili għall-ftehim kollettiv li ġie negozjat għall-aġenzija "sedqa" ħalli l-kondizzjonijiet tagħhom ikunu simili għal xulxin bejn iż-żewġ aġenziji.

Dawk is-social workers li huma impjegati fid-dipartimenti tal-gvern, huma koperti bi ftehim kollettiv tal-gvern u allura għandhom il-kondizzjonijiet taħt il-ftehim kollettiv sħiħ tal-gvern.

Meta nitkellmu dwar persuni li jaħdmu fid-day centres, irridu noqogħdu attenti jekk hux qed nirriferu għal dawk li huma kkwalifikati bħala social workers, jew care workers, jew xi ħadd impjegat bħala casual.

Għalhekk nitlob lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jagħtini ftit aktar dettalji biex inkun nista' inwieġeb b'mod aktar preċiż din il-parti tal-mistoqsija.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Imma ma jidhirlux il-Viċi Prim Ministru li tajjeb li jkollna policy armonizzata fuq dawn il-kategoriji?

Għax donnu jidher li ma' l-aġenziji hemm ċertu tip ta' ftehim u mal-gvern hemm tip ta' ftehim differenti.

Imbagħad xtaqt li nidħlu aktar fid-dettall ma' dak li għandu x'jaqsam ma' care workers, fejn hemm kategoriji differenti u jidħol l-alliment ta' casual u jekk intix ittrenjat jew le.

Hemm xi policy armonizzata fihom dawn?

Għax naħseb li diġa' qed indaħħlu ċerta struttura ta' anomala fil-mod kif qegħdin nitkellmu dwar dawn l- affarijiet.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għall-kuntrarju, it-tweġiba hija ċara.

Hemm policy ta' armonizzazzjoni fil-kondizzjonijiet tax-xogħol bejn is-social workers, oħrajn li m'humiex kwalifikati bħala social workers u ħaddiema ta' l-aġenziji differenti li għandu l-gvern.

Għar-rigward ta' social workers, l-armonizzazzjoni trid issir ukoll bejn il- kondizzjonijiet tax-xogħol ta' dawk li jaħdmu ma' l-aġenzija kif ukoll ma' dawk li jaħdmu fid-dipartimenti tal-gvern u allura huma koperti bil-ftehim kollettiv tal-gvern.

Matul dawn l-aħħar sentejn sar sforz qawwi biex il-kondizzjonijiet ta' xogħol li ġew negozjati fuq livell tal-ftehim kollettiv tal-gvern fis- settur pubbliku kollu, ikunu simili u viċin kemm jista' jkun mal- kondizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema li jaħdmu fi ħdan l-aġenziji.

Jiġifieri t-target hu li jkun hemm armonizzazzjoni sal-massimu possibbli – tifhimha li jkun hemm ċertu varjazzjonijiet – fil-kondizzjonijiet tax- xogħol tas-social workers.

Il-mira tagħna hi li idealment ikollna l- aġenzija Appoġġ li timpjega s-social workers u mbagħad tipprovdihom hi fid- diversi dipartimenti jew bżonnijiet li għandu l-gvern fis-settur pubbliku.

U din hemm anke raġuni warajha.

Normalment ix-xogħol ta' social worker jinvolvi ċerti pressjonijiet li t- tip ta' xogħol iġib miegħu.

Dawn jaħdmu ma' każijiet ta' ċerta diffikulta' u kulħadd jirrikonoxxi li jistgħu jikkawżaw dak li jgħidulu burn-out fil- professjoni minħabba l-pressures enormi li wieħed jgħaddi minnhom.

Għalhekk huma importanti ħafna li jkollna l-armonizzazzjoni biex tippermettilna ċertu flessibbililta'.

Għax jekk social worker tkun qiegħda taħdem f'settur partikolari, jista' jasal iż-żmien li minħabba raġunijiet ta' pressjoni, ta' tensjoni u ta' burn-out, il-flessibbilita' stess tkun tippermetti li din is-social worker tkun tista' tiċċaqlaq minn settur għal ieħor u b'hekk tirriżolvi l-pożizzjoni tagħha b'dan il-mod.

Irrid ngħid ukoll illi fil-qasam tas-social workers wieħed irid iżomm quddiem għajnejh il-kambjament li seħħ matul dawn l-aħħar ħames snin f'dak li għandu x'jaqsam ma' kwalifiċi.

Sa ftit ta' żmien ilu biex ikollok il-kwalifika ta' social worker kellek bżonn diploma ta' l-universita'.

Illum il-livell għola u m'għadux possibbli li tiggradwa bħala social worker b'diploma biss imma jrid ikollok degree ta' l-universita'.

Allura fl-arranġamenti kollha li ddiskutejna u li huma koperti bil-ftehim kollettiv kellna nindirizzaw din l-issue partikolari għax għandek ħaddiema li huma kwalifikati bħala social workers bid-diploma u għandek oħrajn li qegħdin jiggradwaw bil-livell ta' degree.

U allura kellna bilfors nidħlu fl-issue ta' jekk il-kondizzjonijiet tax-xogħol ta' dawn is-social workers, dawk kwalifikati b'diploma u oħrajn li huma kwalifikati b'degree għandhomx ikunu differenti.

Nafu li fis-settur pubbliku l-fatt li inti jkollok degree, jintitolak għal ċertu kondizzjonijiet mentri jekk inti għandek diploma, jintitolak għal kondizzjonijiet ħarira differenti.

Dawn kienu l-issues kollha li ġew ittrattati waqt in-negozjati tal-ftehim kollettiv u nirrepeti li dan jonqsu aspett wieħed partikolari għax għad m'hemmx qbil dwaru.

Pero' iż-żewġ naħat qablu li għandu jiġi sottomess lit-tribunal industrijali biex jieħu deċiżjoni fuqhom hu u mbagħad minn hemm inkunu nistgħu nimxu.

(Interruzzjonijiet)

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jistaqsi x'inhuma d-differenzi li llum jeżistu bejn il-kondizzjonijiet tax-xogħol li għandu social worker li jaħdem fis-settur pubbliku u l-kondizzjonijiet tax-xogħol li għandu ħaddiem ma' aġenzija, jiġifieri bejn settur pubbliku fid-dipartimenti u l-aġenziji tal-gvern, allura fis-settur pubbliku wkoll pero' separati.

Illum il- kondizzjonijiet tax-xogħol u l-kondizzjonijiet ta' pagi ġew prattikament l- istess, jiġifieri bl-istess skali u bl-istess progression.

Naturalment min hu impjegat ma' l-aġenzija qiegħed closed, mentri min hu impjegat f'dipartiment tal-gvern jista' jiġi trasferit minn dipartiment għal ieħor.

Sadanittant qegħdin naħdmu u wasalna fi stadju finali fit-tħejjija ta' abbozz ta' liġi li jirregola l-professjoni ta' social workers u nittama li kmieni s-sena d-dieħla dan l-abbozz ikun jista' jiġi ppubblikat.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Il-Ministru Zammit Dimech.

KSUR TA' PRIVILEĠĠ

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): Mr Speaker, nixtieq inressaq każ ta` ksur ta' privileġġ kontra rapport fl- aħbarijiet ta` Super 1 Radio.

Nirriferi għan-news item li għadha kif ħarġet fuq Super 1 Radio fis-5:45 p.m. u se nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra kemm it-tape kif ukoll it-transcript ta' l-item in kwestjoni.

L-item jirriferi għad-diskussjoni ta` dalgħodu fil-parlament u jibda b'dawn il-kliem:

''Id-Deputat Laburista Charles Buhagiar jiżvela fil-Parlament kif persuna fis-Segretarjat tal-Ministru Francis Zammit Dimech spiċċat tinnegozja art tal-gvern u tiffranka lill-consortium Midi.'.'

Fit-tweġiba tiegħi dalgħodu, li m'hi riflessa bl-ebda mod korrett fl- aħbarijiet tas-Super 1 Radio, spjegajt li l-persuna in kwestjoni huwa uffiċjal pubbliku u aġixxa biex jiffranka flus lill-gvern u mhux lill- consortium Midi.

Din hija aħbar totalment żleali fil-konfront ta' dak li kien diskuss dalgħodu fil-parlament u allura qed niġbed l-attenzjoni immedjata tas-Sedja għal dan il-mod diżonest kif Super 1 Radio rrapporta dak li ġara fil-Parlament dalgħodu f'dibattitu parlamentari.

Sur President, nitlob il-permess biex inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra kopja ta' transcript ta' l-aħbarijiet ta' One News tas-5:45 p.m. kif ukoll kopja ta' tape.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Cassette recording ta' rapport li xxandar fl-aħbarijiet ta' Super 1 Radio nhar it-Tnejn, 9 ta' Diċembru 2002, fis-5:45 p.m., u transcript ta' l- istess rapport dwar diskors li sar fil-parlament fis-seduta ta' filgħodu ta' dakinhar stess.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja ħadet notament ta' dak li ntqal u tara l- każ u tkun tista' tagħti ruling aktar tard.

Ngħaddu issa għal Kondoljanzi.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali.

KONDOLJANZI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dalgħodu tħabbret il-mewt tas-Sur Emanuel Vella, missier il-kollega tagħna l-Onor.

George Vella.

Naturalment f'okkażjonijiet bħal dawn hija l-prattika sabiħa ta' din il-Kamra li nesprimu s-sens ta' solidarjetà tagħna mal-kollegi tagħna, speċjalment f'dawn il-mumenti meta jkunu tilfu lil xi ħadd qrib minn tal-familja.

F'dan il-każ l-Onor.

Vella tilef lil missieru.

Il-missier huwa l-figura ċentrali f'kull familja u m'għandix dubju li t-telfa għal Dr Vella u għall-familja Vella kollha hija telfa kbira.

Jien personalment ma kontx nafu lill-papa ta' Dr Vella, però m'għandix dubju li hija telfa kbira għall-familja kollha.

Għalhekk nixtieq li f'isem din in-naħa tal-Kamra, u bla dubju f'isem il-Kamra kollha, nieħu din l- okkażjoni biex inwassal il-kondoljanzi lil Dr Vella u lill-familja Vella kollha kemm hi u li nagħti l-impenn tiegħi biex ikun hemm il-preżenza wkoll tagħna fil-funeral li se jsir għada.

Allura nitlob lis-Sejda biex twassal il-kondoljanzi lill-familja Vella f'isem il-Kamra kollha.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, ningħaqad mas-sentimenti li għadu kemm esprima l-Viċi Prim Ministru u f'ismi u f'isem l-oppożizzjoni Laburista nagħti l-kondoljanzi mill-aktar profondi u sinċieri lill-ħabib tagħna George, u lill-familja tiegħu għat-telfa kbira li ġarrbu.

Jien iltqajt diversi drabi ma' missier George li kien persuna kwieta, kalma, dedikata, toqgħod lura imma tkun qed tosserva tajjeb x'ikun għaddej.

Naf kemm ħadem biex iġib 'il quddiem lill-familja tiegħu u naf kemm il- ħabib tiegħi George kien qrib ta' missieru u kemm kien jieħu ħsiebu.

Għalhekk naf kemm intlaqat bil-kbir bit-telfa li ġarrab, għalkemm forsi kien qiegħed jistenniha dawn l-aħħar tlett ijiem.

L-Onor.

George Vella kien Brussell fuq xogħol u qalulu li missieru kien qaleb għall-agħar u kellu jiġi minnufih lura.

Evidentement kien imdejjaq b'dak li kien għaddej u ħassha bi kbira, pero' fl-istess ħin wieħed jitfarraġ bil-fatt li għex ħajja twila b'mod tajjeb u b'mod li ta xiehda tal-valuri tal-familja Maltija.

Naħseb li dan jagħti konsolazzjoni kemm lil George, kemm lil ħutu u lill-familja kollha tiegħu.

Jien nagħti l-kondoljanzi tiegħi lil George mhux biss bħala sieħbi fil- politika, imma bħala ħabib kbir tiegħi li matul l-aħħar għaxar snin ħdimna spalla ma' spalla flimkien, u t-telfa tiegħu in parti nħossha wkoll bħala t- telfa tiegħi.

Nassigurah mis-simpatija kollha, mill-kondoljanzi kollha u mill-faraġ kollu li nistgħu nagħtuh aħna ta' l-oppożizzjoni Laburista.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja tingħaqad maż-żewġ naħat tal-Kamra u titlob lill-Iskrivan tal-Kamra biex iwassal lill-familja Vella s-sentimenti espressi f'dan il-parlament.

Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2003

IL-ĦAMES JUM STABBILIT

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

L-ordni għalI-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Nixtieq ninforma lill-kumitat li skond il-mozzjoni numru 307 ta` l-20 ta' Novembru, 2002 il-ħin tad-diskussjoni għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-gvern.

Issa nitlob lill-Ministru ta` l-Edukazzjoni biex, jekk jogħġbu, iressaq ir- riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta` l-Edukazzjoni): Mr Speaker, nipproponi:

VOT 17 - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 37,741,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 17 - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

VOT 18 - EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 51,016,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 18 - Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

VOT 19 - LIBRERIJI U ARKIVJI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 701,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 19 - Libreriji u Arkivji, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

VOT 20 - ŻGĦAŻAGĦ U SPORT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,160,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 20 - Żgħażagħ u Sport, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

VOT III - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 9,150,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot III - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, nipproponi din l-emenda:

VOT 17 -

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm27,911" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm27,910".

Delete the figure "Lm27,911" and substitute therefor the figure "Lm27,910".

Sur President, tista` tgħid li l-budgets ippreżentati minn gvern Nazzjonalista tul dawn l-aħħar erba' snin kienu kollha magħmulin bl-istess mod, tista' tgħid li kellhom l-istess qafas.

Ħafna retorika, kliem sabiħ li ovvjament ma jonqos qatt, u kollox miexi sew minkejja li ħaddieħor għandu l- problemi.

Fil-faff smajna anke lill-Prim Ministru jgħid li kemm Franza, kemm Italja kif ukoll il-Ġermanja għandhom ħafna problemi.

Imma f'Malta kollox miexi tajjeb.

Tan-naħa tal-gvern jgħidu li kollox miexi tajjeb u meta aħna nikkritikaw il-ħażin jgħidulna li dan qed nagħmluh biex inbeżżgħu lin-nies.

Dawn qed jippreżentaw budget b'ħafna logħob bil-figuri biex iġibu l-boċċa qrib il-lik, imma meta tfittex fil-fond ma ssib sustanza ta` xejn.

Ma ssib l-ebda proposta serja li tista` tħalli xi frott.

Sur President, waħda mill-ftit affarijiet ġodda f'dan il-budget, apparti mill-kwestjoni tal-ballet li issa saret kważi ċ-ċajta, hija li fl- introduzzjoni tad-diskors tal-budget il-Ministru tal-Finanzi qalilna li s- saħħar ta' Oz ma jeżistix.

Li hu żgur huwa li matul dawn l-aħħar erba` snin, kemm ilu fil-gvern il-Partit Nazzjonalista, eżista ċertu dragula li xorob kemm felaħ taxxi mingħand il-poplu.

Biżżejjed wieħed jgħid li l-piż tat-taxxi żdied b'aktar minn Lm265 miljun, meta tieħu wkoll id-dħul proġettat għas-sena d-dieħla.

Dawn huma figuri li kkonfermahom wkoll il- Ministru Dalli fid-diskors tal-budget ta' ġimgħa ilu.

Sur President, jiena nixtieq nitkellem ftit fuq il-qasam ta' l-isport f'pajjiżna.

Ftit tal-ġimgħat ilu għaddejna l-liġi dwar l-isport li fuqha ħadna madwar tmintax-il seduta.

Din il-liġi titkellem l-aktar dwar it- twaqqif tal-Kunsill Malti għall-Isport b'mod differenti milli nafuh illum.

Sall-lum, titkellem ma' min titkellem għadu ħadd ma jaf x'se jiġri.

Wieħed kien jistenna li f'dan il-budget isib xi ħaġa b'mod aktar dettaljat li forsi tagħti indikazzjoni ta` x'se jiġri.

Pero` kulma sibna hija sentenza żgħira li tgħid li d-dipartiment ta` l-isport se jispiċċa u minfloku se jieħu over il-Kunsill Malti għall-Isport li għadu kemm twaqqaf permezz tal- liġi li għaddejna.

Bħalissa għandna sitwazzjoni fejn is-settur ta' l-isport jinsab wieqaf.

Dan mhux qed ngħidu jien biss, imma qed jgħiduh dawk li qed jaħdmu f'dan il-qasam.

Bħalissa qisu waqaf kollox – u dan mhux minħabba l- bidla li se ssir għax kieku wieħed jifhem u japprezza li jista` jkun hemm diffikultajiet - u kulħadd qed jistenna x'se jiġri għax s'issa ħadd ma jaf x'se jiġri.

Jien ngħid li dan huwa nuqqas ta' ippjanar serju.

Naħseb li l- estimi kellhom għall-inqas jagħmlu xi provision serju biex din il-bidla mid- dipartiment għall-kunsill tkun tista' ssir b'inqas skossi.

F'dan il-budget ma sibna xejn li jista' jagħti xaqq dawl ta` dak li għaddej bħalissa.

Pero' naturalment kif għedna fil-kritika tagħna meta konna qed niddiskutu l-liġi dwar l-isport hemm min qed jistenna dawk li jissejħu jobs for the boys.

Ovvjament lil dawn se nassigurawlhom post f'dan il-kunsill u naħseb li dawn ma tantx qed jinkwetaw, anzi għax huma tal-qalba għandhom moħħhom mistrieħ.

Dan ngħidu aktar u aktar fid-dawl ta' dak li ġara tul dawn l-aħħar erba' snin fejn tista' tgħid li s-segretarjat privat ħa over x-xogħol mingħand id- dipartiment.

Id-dipartiment ftit li xejn kien involut fil-ħidma marbuta ma' l-isport għax proprju l-ħidma kienet qed tiġi mmexxija mis-segretarjat privat aktar milli mid-dipartiment.

Sur President, ġaladarba dan li l-budget kien qed jitkellem fuq l-aħħar erba` snin tajjeb naraw ftit dan il-gvern x'kien wiegħed fil-kampanja elettorali ta' qabel l-aħħar elezzjoni.

Waħda mill-wegħdi li għamlu kienet li 1% tan-nefqa kapitali tal-gvern tkun fuq l-isport.

Għal darba oħra jgħidu mod u jagħmlu ieħor.

Qed ngħid dan għaliex l-ispiża kapitali maħsuba mill-Ministeru tal-Finanzi għas-sena 2003 skond dan il-budget hija ta' Lm94 miljun.

Meta wieħed jagħmel daqsxejn kalkoli l-vot kapitali għall-isport gaħs-sena d-dieħla huwa ta' Lm550,000.

Dan l-ammont tiġi 0.58% ta' l- ispiża kollha.

Għadna daqsxejn 'il bogħod mill-1% li l-partit Nazzjonalista kien wiegħed fil-kampanja elettorali.

Pero` barra minn dan nisimgħu lin- naħa tal-gvern isemmu bosta xogħlijiet li għaddejjin u li jridu jsiru.

Dan huwa tajjeb u naturalment ix-xogħol huwa meħtieġ ukoll li jsir.

Iżda meta wieħed jara l-estimi - u aħna qed nitkellmu fuq il-budget biex nitkellmu anke fuq il-finanzi - ma nsibux fondi biżżejjed għalihom.

Jien nistaqsi: X'qed jiġri, jew inkella x'se jiġri?

Jitħallsu s-sena ta' wara u mbagħad naraw is-sena d-dieħla fejn naslu f'dak li huwa ħlasijiet ta' xogħlijiet li jkunu għaddejjin?

Se nonfqu l-flus għal xi open day li titħassar minħabba rieda li ġiet mis-sema u l-aqwa li nkunu berbaqna xi Lm4,000 jew Lm5,000 biex nagħmlu daqsxejn propoganda biex nuru li qed nagħmlu xi ħaġa fil-qasam sportiv?

Hekk ġara fil-każ tal-kumpless sportiv tal-Kottonera.

Kellha ssir l-open day il-bieraħ, li għaliha ntnefqu xi ftit tal-flus mhux ħażin biex issir daqsxejn propoganda u ma nfetaħ xejn.

Issa meta se jkun lest dan il- kumpless?

Qed jingħad li se jkun lest għall-aħħar ta' Frar.

J'alla jkun lest, għax hemm bżonn li jkun lest.

Qed ngħid dan biex ma jiġrix kif kien ġara fl-1993 meta kienet qed tinbena l-pixxina nazzjonali, meta l-atleti tagħna ma kellhomx iċ-ċans li jittrejnjaw bis-serjeta` biex jieħdu sehem fil-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar.

Nittama li s-sena d-dieħla ma jerġax jiġri l-istess f'dak li għandu x'jaqsam mal-kumpless sportiv tal-Kottonera.

Nittama wkoll li dan il- kumpless jitlesta minn kollox qabel ma niftħuh, u mhux niftħuh b'nofs ix- xogħol għad irid isir.

Hawnhekk tajjeb li nfakkar wkoll li qabel l- elezzjoni l-partit Nazzjonalista kien wiegħed li se jibni tliet ċentri sportivi.

S'issa nafu li dak tal-Kottonera jinsab fi stadju avvanzat, pero' fuq l-oħrajn x-xogħol għadu ferm lura.

Sur President, nixtieq nitkellem ftit fuq il-Malta racing club.

Ħafna drabi ma tantx nitkellmu fuq dan l-isport, pero` kulħadd jaf li hawn numru kbir ta' delettanti taż-żwiemel li jinteressaw ruħhom f'dak li jkun għaddej.

Jidher ċar li s-segretarju parlamentari li suppost hu fdat mill- isport u ż-żgħażagħ ma tantx hu responsabbli minn dak li jiġri fil-qasam tat-tiġrija taż-żwiemel.

Qed ngħid dan mhux biss għax sentejn ilu l-Ministru ta' l-Edukazzjoni kien ħatar l-kumitat meta s-segretarju parlamentari kien l-Awstralja, imma anke minħabba li l-problemi li minn żmien għall-ieħor jinqalgħu ma jsibu refuġju għand ħadd jew inkella jsibu refuġju għand kulħadd.

Ta` min jgħid ukoll li hemm Ministru ieħor li jidher interessat minn dak li jkun għaddej fil-Malta racing club.

Qed nirreferi għall-Ministru tal-Finanzi li jidher li jieħu interess partikolari f'dak li jkun għaddej hemmhekk.

Għaliex qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għax filli fil-bidu tas-sena ma jkunx hemm il-ħsieb li jsiru ċerti xogħlijiet, jew inkella jkun hemm il-ħsieb pero` ma jkunx hemm il-flus ivvotati - din xi ħaġa li drajniha - imbagħad jidħol il-Ministru tal-Finanzi li minn x'kien isib il-flus.

Huwa tajjeb li nsibu l-flus għall- isport imma huwa essenzjali li jsir ippjanar bis-serjeta` u li d- deċiżjonijiet jeħodhom min hu politikament responsabbli u mhux jeħodhom xi ħadd għal xi interessi oħrajn.

Allura qed jiġri li parti mill-ispiża kapitali li qed tiġi vvotata għall-isport qed tiġi deċiża mill-Ministru tal- Finanzi li m'huwiex direttament responsabbli mill-qasam ta' l-isport f'pajjiżna.

M'ilux smajna li dan l-aħħar il-ministeru tal-finanzi għamel tajjeb u nefaq is-somma ta` Lm300,000 għaż-żewġ proġetti, dak ta' l- entratura u dak ta' l-flood lighting, li saru fil-Marsa racing course.

Din hija xi ħaġa tajba, imma wieħed irid jgħid li dawn ma kenux ippjanati mill- bidu, imma f'daqqa waħda l-flus ġew minn x'imkien għal xi raġunijiet oħrajn.

Hawnhekk wieħed irid jistaqsi dwar min qed jagħmel kontroll fuq in- nefqa li qed issir ġewwa l-korsa tal-Marsa.

Qed ngħid dan għax qed jingħad li biex saret l-entratura intnefqet is-somma ta` Lm87,500 u hemm suspetti kbar ta` kemm verament intnefqu dawn il-flus kollha.

Hemm dubji serji kemm verament ix-xogħol li sar jiswa dak l-ammont ta` flus.

L-aħħar ħaġa li rrid ngħid fuq il-Malta racing club hi dwar jekk il-gvern għandux il-ħsieb li din tiġi privatizzata.

U forsi tajjeb li jkollna risposta, mhux dejjem noqogħdu naħarbu minn din il-mistoqsija.

Sur President, ngaħddi issa biex nitkellem ftit fuq Skolasport.

Nafu li dan l-aħħar it-tariffi li t-tfal iħallsu biex jinkitku fi Skolasport minn Lm10 telgħu għal Lm15.

Ta` min jgħid li sa l-1989, sakemm kien hemm gvern Laburista, t-tariffa kienet ta' Lm6.

Barra minn hekk it-tfal kienu jingħataw tracksuit, u din ma jħallsux għaliha.

Illum it-tariffa minn Lm6, erba` snin ilu, saret Lm15 u jingħataw T-shirt li huwa sponsored.

Il- mistoqsija li tqum hija fejn qed imorru dawn il-flus meta suppost li hemm parti minn vot li hu maħsub li jmur proprju għal Skolasport.

Nafu x'diffikultajiet jiltaqgħu magħhom ċerti ġenituri għax mhux kulħadd ikun jista` jaffordja jħallas tariffa b'żieda bħal din, speċjalment jekk ikollhom aktar minn tifel jew tifla waħda.

Allura naħseb li tajjeb li nżommu dawn l-affarijiet quddiem għajnejna.

Sur President, kumment ieħor li nixtieq ngħaddi huwa dwar is-Lm60,000 li kienu ngħataw mill-Ministru Refalo qabel l-1996 sabiex isir il-pitch tal- waterpolo ta' San Ġiljan.

Tgħidli dan x'għandu x'jaqsam mal-budget għas- sena d-dieħla?

Għandu x'jaqsam għax Lm60,000 kienu jagħmlu tajjeb ħafna biex inżidu l-vot ta' l-isport.

Din is-sena kien hemm sentenza mill-qorti fejn ċanfret il-mod abbusiv li ġew mgħoddija dawn il-flus qabel l-elezzjoni l-1996.

Hawnhekk nixtieq nistaqsi: X'sar biex dawn il-flus jinġabru lura?

Fiex waslet l-investigazzjoni li qed jagħmel l-uffiċċju nazzjonali ta' l- awditur?

X'passi ttieħdu biex b'mod amministrattiv jinġabru lura dawn il- flus?

Qed nistaqsi dan għax għax fl-aħħar mill-aħħar dawn il-flus ingħataw pero` x-xogħol ma sarx.

Fil-fatt jekk wieħed imur jara l-waterpolo pitch ta' San Ġiljan jara li hemmhekk ma sar l-ebda xogħol.

Sur President, nixtieq ngħaddi kumment żgħir fuq il-pixxina nazzjonali.

Bħalissa din ma tantx tinstab fi stat tajjeb u meta fl-1 ta' Ġunju tas-sena d-dieħla se norganizzaw il-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar kont nistenna li l- vot għall-pixxina nazzjonali jkun xi ftit aktar biex jagħmel tajjeb ħalli jsiru ċerti xogħlijiet li hemm bżonn isiru.

Pero` s-somma vvotata hija l- istess bħal tas-sena l-oħra, jiġifieri Lm80,000.

Dan l-aħħar qiegħed jingħad li l-gvern qed jeżenta mill-ħlas tal-VAT it- tagħlim tal-ballet u tal-mużika.

Tajjeb wieħed jgħid li kien proprju l- partit Nazzjonalista fil-gvern li daħħal il-VAT anke fuq affarijiet li messu qatt ma impona ħlas tal-VAT fuqhom.

Nista` nsemmi l-ħlas tal-VAT fuq xiri ta' strumenti mużikali, fuq oġġetti relatati ma` l-edukazzjoni u ma` l- isport.

Issa li l-Ministru tal-Finanzi beda jneħħi daqsxejn it-toqol li impona hu stess bħala ministru ta' gvern nazzjonalista qed nqisuha bħala xi rebħa kbira li l-VAT ġiet mneħħija minn fuq it-tagħlim tal-ballet u tal- mużika.

Tajjeb li wieħed jistaqsi jekk iż-żfin l-ieħor hux se jikkwalifika għal din l-eżenzjoni mill-VAT.

Jiena ma naħsibx għax fil-każ l-Ministru kien isemmi ż-żfin kollu.

Hawnhekk tajjeb li wieħed isemmi l-ħafna persuni li huma attivi fil-qasam ta' l-isport u li qed jagħmlu ħafna sagrifiċċji biex proprju jsibu fondi biex imexxu 'l quddiem l-attivita` sportiva tagħhom.

Dan minħabba l-ispejjeż żejda li qed ikollhom jagħmlu, speċjalment minħabba li l-ħlas tal-VAT u naħseb li l-gvern messu kkonsidra wkoll dawn s-sagrifiċċji li dawn in-nies qed jagħmlu u forsi kien ikun tajjeb li lil dawn jeżentahom ukoll mill-ħlas tal-VAT.

Sur President, nixtieq nitkellem issa fuq il-qasam taż-żgħażagħ.

Kemm nisimgħu fuq iż-żgħażagħ, imma smajna xi ħaġa f'dan il-budget f'dak li għandu x'jaqsam mas-settur taż-żgħażagħ?

Għal darba oħra budget wara l- ieħor, u dan huwa l-ħames budget, ma nsibu xejn li hu mmirat b'mod partikolari għaż-żgħażagħ.

Ma nsibu xejn biex b'xi mod nibdew niffaċċjaw il- problemi li għandhom ż-żgħażagħ tagħna.

F'diskors ta' sagħtejn l-Ministru ma semmiex darba waħda biss liż-żgħażagħ, ħlief biex inqeda bihom għall- propoganda favur sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Hemmhekk iż-żgħażagħ ma jiġux minsijin.

X'inhuma l-problemi jew l-isfidi li għandna llum fil-qasam taż-żgħażagħ f'pajjiżna?

Ċertament li fuq quddiem nett hemm in-nuqqas ta' xogħol u ta' opportunitajiet ġodda, ħaġa li tippreokkupa lil bosta pero` mhux lill-gvern.

Illum f'pajjiżna hawn nuqqas ta' opportunitajiet u rridu nkunu aħna bħala Maltin li naħdmu bis-serjeta` ħalli jkollna dawn l- opportunitajiet f'pajjiżna.

Tajjeb li ngħidu li l-ebda triq m'hi xi bakketta maġika u se jġibilna l-investiment, la dik ta' sħubija sħiħa kif iridu n-nazzjonalisti u lanqas dik partnership kif irridu aħna.

Inutli li l-Ministru tal-Finanzi joqgħod isemmi ħafna affarijiet u jagħti wieħed x'jifhem li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea kulħadd joqgħod b'idejh fuq zaqqu u l-affarijiet isiru waħedhom.

Hija ħrafa, hija gidba u l-ebda triq m'hi xi bakketta maġika għal din is-soluzzjoni, imma rridu nkunu aħna bħala Maltin li naħdmu għaliha.

Fil-manifest elettorali ta' qabel l-elezzjoni ta' l-1996 in-nazzjonalista qalulna li wieħed mill-akbar dispjaċiri li ġabilna il-gvern ta' Alfred Sant huwa li 40% tan-nies jirreġistraw għax-xogħol huma żgħażagħ taħt it-30 sena, li m'hemmx dubju li għandhom il-ħila u r-rieda jaħdmu kieku jsibu x- xogħol.

Issa wieħed jimmaġina li llum m'għandniex din it-tip ta' problema.

Allura x'inhi s-sitwazzjoni llum?

Is-sitwazzjoni tal-qgħad illum hija li 49% ta' dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol huma żgħażagħ taħt it-30 sena.

Mela jekk kien fi żmienna dan kien wieħed mill-akbar dispjaċiri llum x'inhu meta għandek 49% taż-żagħżagħ taħt it-30 sena li qed ifittxu x-xogħol?!

Naħseb jien t-tweġiba tiġi waħedha.

X'soluzzjoni qed jagħtina l-gvern għal din il-problema tal-qgħad?

Is-soluzzjoni, skond il-gvern hi, li nsiru membru fl-Unjoni Ewropea u mbagħad l-opportunitajiet jiġu waħedhom.

Jekk inħarsu ftit lejn is-sitwazzjoni tal-qgħad fost iż-żgħażagħ fl-Unjoni nsibu li hija agħar minn dik ta` pajjiżna.

Il-qgħad fost iż-żgħażagħ taħt il-25 sena huwa ta' 16% b'mod ġenerali, pero` mbagħad issib li dan ivarja f'diversi postijiet u saħansitra joqrob 30% f'ċerti postijiet.

Issa meta nafu li l-problema tal-qgħad hija l-ikbar problema li għandhom il-pajjiżi ta` l-Unjoni ma naħsibx li billi ningħaqdu magħhom se nsolvu din il- problema f'pajjiżna.

Dan m'iniex ngħidu biex inmaqdar jew biex inbeżża`.

Qed ngħidu għax dawn huma il-fatti.

Qed nikkwota minn dak li ħareġ l- Eurobarometer f'Settembru 2002, l-istatistika mogħtija mill-istess Unjoni Ewropea.

Tajjeb wieħed jgħid li l-Unjoni qed tagħmel l-isforzi tagħha biex dan ma tħallihx jiġri u ma jkomplix jiġri għax taf li qed taqa` lura ma` pajjiżi bħal Gappun u bħall-Amerika f'dan il-qasam.

Pero' ngħiduh biex nagħtu l-istampa kollha u ż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin ikunu jafu li l-ebda soluzzjoni mhi xi bakketta maġika imma rridu naħdmu aħna bħala Maltin biex noħolqu l-opportunitajiet ġodda f'pajjiżna.

L-akbar uġigħ ta' ras għal dawk li jmexxu l-Unjoni Ewropea, u anke għaż- żgħażagħ, hu proprju n-nuqqas ta' xogħol.

Allura meta noqogħdu npenġu l- Unjoni Ewropea bħala xi ħaġa li tirrimedja għal kollox b'mod awtomatiku nkunu qed nagħtu stampa li hija ferm 'l bogħod mir-realta`.

Fil-fatt issib żgħażagħ mill-istess pajjiżi membri ta' l-Unjoni li jgħidulek li minħabba l- inċertezza fuq il-post tax-xogħol jew minħabba nuqqas ta' xogħol jaħsbuha darbtejn biex jagħmlu familja.

Meta nafu dawn l-affarijiet rridu nagħtu stampa aktar ċara u wiesgħa liż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin.

Sur President, huwa veru dak li qalu fil-manifest elettorali tagħhom li m'hemmx dubju li ż-żgħażagħ tagħna, fil-maġġoranza tagħhom, għandhom il- ħila u r-rieda jaħdmu kieku jsibu x-xogħol.

Pero` jiddispjaċini ngħid li fil-maġġoranza mhux żgħira tagħhom hemm min għandu diffikultajiet serji ta' ħiliet.

Din hija problema oħra li rridu nħarsu lejha biex iż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin verament ikollhom iċ-ċavetta għall-opportunitajiet li jistgħu jinqalgħu għada pitgħada.

Pero` mhux se nidħol fid-dettall ta' dan għax konvint li sieħbi, l-Onor.

Evarist Bartolo, se jitkellem dwar dawn il- problemi.

Sur President, problema oħra li qed jiffaċċjaw iż-żgħażagħ tagħna hija fil- qasam tal-housing.

Il-miżura li ħa l-Ministru Dalli biex itaffi xi ftit l- ispejjeż fil-boll hija xi ħaġa tajba għax kull qatra tgħodd u ċertament li ż-żgħażagħ jieħdu gost li għallinqas jiffranka xi ħaġa tal-flus.

Pero` ċertament li rridu nħarsu lejn lejn il-prezzijiet esaġerati li bihom qiegħda tinbiegħ il-proprjeta`.

Sfortunatament dak li ġie negozjat min-naħa tal-gvern ma' l-Unjoni Ewropea ma tantx jagħtina l-assikurazzjoni li l- proprjeta` f'pajjiżna mhux se tkompli togħla.

Dan mhux qed ngħiduh aħna biss imma qed jgħiduh dak li huma involuti f'dan il-qasam.

Allura li tiffranka sa Lm150 min-naħa, pero` mbagħad ikollok tħallas aktar eluf biex tixtri l-proprjeta' tiegħek ma naħsibx li hija xi ħaġa pożittiva.

Hawnhekk ta` min jgħid xi ħaġa fuq l-għoli tal-ħajja.

Jekk wieħed jara l-economic survey li ġie mpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra mill-Ministru tal-Finanzi nsibu li fil-maġġoranza tal-każi l-ħajja qed togħla għal dawk il-kumditajiet li l- aktar li jagħmlu użu minnhom huwa ż-żgħażagħ fil-qasam ta' l-edukazzjoni, tat-trasport u ta' l-entertainment li huma intrinsikament marbutin maż- żgħażagħ.

Allura meta wieħed jara li bejn l-1998 sas-2002 uħud mill-akbar żidiet kienu fil-housing u f'affarijiet oħra li jintużaw l-aktar miż- żgħażagħ wieħed ma jistax jgħid li dan il-budget qed joffri xi ħaġa li b'mod jew ieħor tindirizza l-għoli tal-ħajja.

Naf li din hija problema diffiċli tittekiljaha, naf li hija problema ta' kull gvern, pero' trid għallinqas tipprova tagħmel sforz biex il-ħajja ma tkomplix togħla b'mod partikolari fl-affarijiet li għandhom x'jaqsmu mal-qasam taż-żgħażagħ.

Sur President, nixtieq ukoll ngħid xi ħaġa żgħira fuq il-kunsill nazzjonali taż-żgħażagħ u bla tlaqliq ikolli ngħid li dan il-kunsill spiċċa għodda politika f'idejn il-gvern Nazzjonalista.

Ħsiebu biss biex ixejjer l-istess bandiera għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea u allura ċertament li l- kunsill nazzjonali taż-żgħażagħ m'huwiex rappreżentattiv taż-żgħażagħ kollha li jagħmlu parti mis-soċjeta' Maltija.

Hija ħasra li issues oħrajn li huma ta' importanza għaż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin qed jiġu traskurati għall-aħħar u qed jimxu b'mod purament politiku.

Nista` ngħid li dan il- kunsill li jsejjaħ lilu nnifsu nazzjonali m'huwa nazzjonali xejn.

Nixtieq ukoll nistaqsi x'se jiġri mid-dipartiment taż-żgħażagħ, issa li spiċċa waħdu.

Nafu li dan id-dipartiment qabel kien responsabbli mill- youth, sport and culture.

Imma issa l-kultura nqatgħet minn miegħu u l- isport se jgħaddi għand il-kunsill Malti għall-isport li twaqqaf permezz tal-liġi li għaddiet proprju din is-sena.

Allura d-dipartiment taż-żgħażagħ se jibqa` waħdu.

Allura jkun tajjeb li xi ħadd jgħidilna x`se jiġri dwar id-dipartiment taz-zgħażagħ.

Sur President, dan il-budget li ppreżentalna l-gvern Nazzjonalista huwa budget testment u f'kull testment ikun hemm il-wirt.

X'inhu l-wirt li qed iħalli dan il-gvern?

Il-wirt tal-gvern Nazzjonalista se ikun deficit u dejn li issa jlaħħaq Lm1.5 biljun.

U min se jintlaqat l-aktar minn dan l- ispreġju li għandna fil-finanzi pubbliċi?

Naturalment l-aktar li se jintlaqtu minn dan l-ispreġju finanzjarju huma ż-żgħażagħ.

Dan il-wirt li se jħalli gvern Nazzjonalista, jiġifieri wirt tad-dejn u d-deficit, se jħallsu għalih uliedna.

Iżda l-isfortuna hi li din id-darba mhux dawk tal- ħbieb tal-ħbieb, imma uliedna fil-veru sens tal-kelma, ulied il-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Inutli l-gvern joqgħod jgħid li saħħaħna pajjiżna.

Naturalment bil-kliem tista' tgħid li trid u li jogħġbok għax li jgħodd huma l-fatti.

Il-fatti li qed iħoss il-poplu Malti u Għawdxi huma ferm differenti minn dak li qed inpenġi l-gvern.

Jekk il-gvern hu kuntent biċ- ċifri veri li għandu, li juru li l-pajjiż huwa marid finanzjarjament, allura verament li l-futur tat-tfal u ż-żgħażagħ tagħna huwa mhedded.

Aktar minn qatt qabel pajjiżna għandu bżonn ta` bidla fil-gvern.

Din il-bidla fil-gvern mhux se tkun xi bakketta maġika, kif qalilna l- Ministru Dalli.

Aħna qatt m'għedna dan.

Pero' għallinqas l-bidla fil-gvern terġa' ġġibna saqajna ma' l-art mhux fl-istilel.

Aħna bħala gvern Laburista nipprovaw ineħħu l-isfiduċja li l-partit Nazzjonalista daħħal fil- mentalita' tal-Maltin u l-Għawdxin, li qisu jrid ikun ħaddieħor li jsolvilna l-problemi tagħna.

Qisu aħna m'aħniex kapaċi nsolvu l-problemi tagħna għax ma nafux x'inhuma l-problemi u l-isfidi li għandu pajjiżna.

Iva, rridu nneħħu din l-isfiduċja li daħħal il-partit Nazzjonalista fost il- Maltin u l-Għawdxin u rridu naħdmu flimkien f'partnership ma' kulħadd għall- futur aħjar għaż-żgħażagħ u għall-familji tagħhom.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, "f'idejna ċ-ċavetta għall-futur ta' uliedna".

B'dan il-kliem għalaq id-diskors tal-budget tiegħu l- Ministru tal-Finanzi, John Dalli.

Jekk hawn xi ħadd hawn ġew, mill-65 membru parlamentari, li jien personalment żgur m'iniex lest nafda l-futur ta' wliedi f'idejh huwa l-Ministru tal-Finanzi John Dalli.

U żgur li ma jistħoqqlux li nafdaw f'idejh il-futur ta' wlied il-familji Maltin u Għawdxin għax fl-għaxar snin, kemm ilu Ministru tal-Finanzi, John Dalli spiċċa mhux biċ-ċavetta għall-futur ta' wliedna, imma b'mażżra m'għonq uliedna.

Nerġa` ngħid li fil-budgets li ressaq, sena wara sena, spiċċa jorbot mażżra m'għonq uliedna.

Altru minn ċavetta għall-futur ta' uliedna.

Il-wirt kbir li se jħalli l-Ministru tal-Finanzi John Dalli mill-budgets li ilu jressaq f'dawn l-aħħar 10 snin, ħlief għal żewġ budgets, huwa d-dejn tal-pajjiż li tellgħu għal Lm1500 miljun.

Dan żgur qed jhedded il-futur ta' wliedna għax bdejna nħallsu aħna diġa`, qed inċaħħdu lill-uliedna minn affarijiet li nistgħu nagħmlu għalihom anke fil-qasam ta' l-edukazzjoni għaliex il-gvern għolla t-taxxi u għolla l-ħlasijiet biex inħallsu d- deficit li tella` l-Ministru John Dalli u l-Gvern tiegħu u jekk wieħed jagħti ħarsa lejn kemm qed nonfqu fuq l-imgħaxijiet għad-dejn isib li għal kull Lm1 li qed nonfqu fuq l-edukazzjoni primarja u sekondarja qed nonfqu mill-inqas Lm1.50 biex inħallsu l-imgħaxijiet għad-dejn.

Dan ifisser li qed nonfqu iżjed fuq il-passat milli ninvestu fuq il-futur minħabba d- dnubiet u minħabba l-mod irresponsabbli kif mexxa l-gvern tal-Ministru John Dalli.

Il-passat ta' l-isparpaljar huwa mażżra m'għonq uliedna li flok tgħinhom jgħumu fil-baħar mqalleb tas-seklu 21 qed tissogra li tniżżilhom fil-qiegħ.

"Miskin", użaha din il-kelma dan l-aħħar l-Onor.

John Dalli.

Kellu bżonn kapaċi jattakka l-problemi tal-pajjiż bl-istess mod li jħobb jgħajjar u jattakka lilna.

Miskin qal.

Veru miskin, imma l-pajjiż kif fallewh u msieken aħna u uliedna.

X'ċavetta għall-futur ta' uliedna jekk lill- uliedna se nagħtuhom pajjiż b'ambjent mħassar, mgħarraq taħt id-dejn u resqin lejn futur, jekk tgħaddi tal-Ministru tal-Finanzi u sħabu, li pajjiżna jerġa' jissottometti ruħu għal deċiżjonijiet mhux li jeħduhom il- Maltin u l-Għawdxin iżda li jittieħdu f'istituzzjonijiet fejn jiddominaw l- pajjiżi l-kbar u fejn se jistmawna ta' żgħar.

Għaliex?

Għax jekk wieħed jara kif qed ifasslu l-kunsill tal-ministri ta' l-Unjoni Ewropea, kif qed ifasslu l-bank ċentrali Ewropew u kif qed ifasslu anke l-parlament ta' l- Unjoni Ewropea malajr tinduna lilna kif qed jistmawna ta' żgħar.

Ftit ilu konna Brussell, kulma kien qed jiġi miltub minflok ħames membri fil- Parlament Ewropew ikunu sitta u trid taraw lil Gunther Verheugen aħmar aktar mis-soltu jgħid: X'jiġifieri, intom tippretendu li Malti jiswa daqs għaxar Ġermaniżi?

Jekk nagħtukom sitt siġġijiet fil-Parlament Ewropew ifisser li kull membru parlamentari minn Malta jirrappreżenta 80,000 ċittadin u kull membru parlamentari mill-Ġermanja jirrappreżenta 800,000 ċittadin.

Dan huwa l-futur sabiħ li jridu għal uliedna.

Iridu jħassru l- wirt ta' l-indipendenza nazzjonali ta' l-1964 u anke l-ħelsien mill-bażi tal-barrani fejn għalaqna kapitlu li għal sekli sħaħ konna nsefftru lill- barrani militarment.

U min irid li pajjiżna jerġa` jsir kolonja imma mqartas b'mod differenti, b'karta tal-fidda issa, għax taparsi minn sovranita` nazzjonali se ngħaddu għal xi ħaġa akbar, sovranita` li naqsmu ma' pajjiżi akbar minna, dak huwa kliem ta' ingann għaliex se nitilfu l- jedd li mmexxu lilna nfusna bla ma nirbħu l-jedd li ninfluwenzaw bis- serjeta` dak li qed jagħmlu l-pajjiżi l-kbar għax kif qed ifasslu l- istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea l-kbar irid jiddominaw.

Meta konna Brussell tkellimt ma` diversi diplomatiċi u anke ma` Ewro- deputati membri tal-Parlament Ewropew u wrejthom kif il-Ministru tal- Finanzi kien għadu kemm għalaq id-diskors tal-budget tiegħu għas-sena 2003, fejn spiċċa bil-wegħda li kull problema li hawn fil-pajjiż ssolvihielna s- sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Din hija gidba kbira daqs dik tal-Lm100 miljun fis-sena li kellhom jiġu minn Brussell, u dan qabel ma nidħlu għax imbagħad wara li nidħlu ara x`miljuni kbar se jiġu!

Imma issa sintendi għax ma ġabux il-miljuni, u l-miljuni tista' tgħoddhom, spiċċajna bil-wegħda li b'garanzija se nsolvu l-problemi kollha għax il-Ministru tal-Finanzi meta ressaq il-budget tiegħu ma qalx li jekk ikollna sħubija sħiħa tgħinna nimxu.

Le, dan iggarantixxa li bis-sħubija sħiħa se nsolvu kollox.

Spiċċajna li pajjiżna qisu se jiġrilu bħal dik il-ħrafa li tirrakkonta li kien hemm żrinġ ikrah ħafna, bisitu s-saħħara t-tajba u minn żrinġ ikrah sar prinċep sabiħ.

Hekk penġiha s-sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea l- Ministru tal-Finanzi John Dalli.

Jew biex ngħid iktar minn hekk, qisu l- pajjiż kollu se jmur Lourdes u jkollu l-garanzija li jfieq minn kull marda li għandu.

Aħna nafu kemm imorru pellegrinaġġi hemmhekk minn kull pajjiż fid-dinja, inkluż minn Malta imma ħadd ma jingħata l-garanzija li se jfiq.

Jgħidulhom li jekk tiġihom tajba jistgħu jfiqu, u jkun hemm min ifiq.

Imma mhux hekk għamel il-Ministru tal-Finanzi John Dalli.

Dan ta l-garanzija li kull marda li għandna f'pajjiżna, għax imorru fi Brussell u ninżlu fl-ilma mirakoluż tas-sħubija sħiħa, se nfiqu minnha.

Sintendi hawn min għandu raġun jemmen fil-mirakli għax hawn min kellu x-xorti li f'pajjiżna għamel mirakli ikbar mill-mirakli li naqraw fil-vanġelu.

Per eżempju, fil-vanġelu l-ilma nbidel f'inbid biss.

Ara f'Malta hawn min kellu l-kapaċita` li jbiddlu f'whisky.

Anke fil-miraklu tat-tkattir tal-ħobż, għallinqas kien hemm il-ħobż u dan tkattar u tema` eluf ta' nies.

Imma hawn Malta hawn min mix-xejn għamel il- miraklu u kattar il-miljuni.

Huma nies bħal dawn li jemmnu fil-mirakli għaliex nies oħra l-mirakli jagħmluhom bil-maqlub.

Ikunu għamlu s- sagrifiċċji, ikunu qalgħu l-flus u l-miraklu hu kif il-flus li qalgħu b'tant sagrifiċċju għebulhom għax marru f'taxxi u fi ħlasijiet tal- kontijiet.

Dawn taxxi li suppost imorru biex itejbu u jsaħħu servizzi pubbliċi bħal dak tas-saħħa u bħal dak ta' l-edukazzjoni.

Imma għalkemm in- nies iħallsu t-taxxi ma jinqdewx u biex jinqdew jipprovaw jaraw kif jinqdew privatament, meta jaslu u jekk jaslu.

Sur President, il-lingwaġġ li uża l-Ministru tal-Finanzi John Dalli fl- aħħar tad-diskors tiegħu ma kienx lingwaġġ ta` proġett politiku, imma kien aktar lingwaġġ ta` riklamar jew ta` faith healer falz.

Lingwaġġ ta' dawk li jittraffikaw l-illużjonijiet u anke jittraffikaw id-drogi.

John John Dalli qalilna - u se nikkwota kelma b'kelma - li bi sħubija sħiħa niggarnatixxu l-aqwa livelli f'kollox, fl-ambjent, fit-toroq, fl- isptarijiet, fl-iskejjel, fis-servizzi pubbliċi u privati, fl-għajnuna soċjali u fis-sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Jien din għalija hija waħda mill-akbar ħmerijiet li qatt smajt jingħadu hawn ġew għaliex turi injoranza grassa dwar l-Unjoni Ewropea.

Kif qaluli d-diplomatiċi Ewro-deputati li tkellimt magħhom, dan huwa tip ta' diskors li jagħmel ħsara anke lill- Unjoni Ewropea nnifisha għaliex tibni l-aspettattiva tan-nies fuq li l- Unjoni Ewropea hi xi għajn jew bir mirakoluż fejn titfa` x-xewqat tiegħek u jsiru realta`.

L-Unjoni Ewropea m'hijiex hekk.

Sur President, ma jagħmilx sens u turi li ma tafx il-fatti li tgħid li sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea tiggarantixxi bilfors futur aħjar għal uliedna.

Ftit ilu mill-istitut UNICEF, Innocenti Research Centre ta' Firenze, ħareġ studju dwar il-qagħda tat-tfal fl-Unjoni Ewropea li juri kif il-livell tal-ħajja tagħhom tvarja minn pajjiż għall-ieħor - issa dawn kollha huma membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea - u l-qagħda tagħhom tvarja skond il-livell ta' żvilupp f'inħawi differenti u skond il-politika ekonomika u soċjali ta' kull gvern differenti.

Per eżempju, jekk nieħdu l- Italja nsibu li hemmhekk hemm l-ogħla rata ta' tfal li jgħixu fil-faqar fl- Unjoni Ewropea.

Fil-fatt 21% tat-tfal Taljani jgħixu fil-faqar kif tkejlu l-Unjoni Ewropea stess.

Issa l-Italja ilha fl-Unjoni 44 sena u xorta 21% tat-tfal Taljani jgħixu fil-faqar.

Fil-Finlandja, li hija fost l-aħħar pajjiżi li daħlu fl-Unjoni nsibu 3% tat-tfal li jgħixu fil-faqar.

Tista` tidħol f'mitt Unjoni Ewropea għaliex jekk bħala gvern tħaddem politika ekonomika u soċjali fejn tħalli nħawi sħaħ jaqgħu lura, dawn se jaqgħu lura u l-Unjoni Ewropea mhix se tiggarantixxi futur aħjar għal dawk li jgħixu f'dawk l-inħawi li inti tkun ħallejt jaqa` lura.

Tajt l-eżempju ta' l- Italja li ilha 44 sena membru fl-Unjoni.

Sur President, imbagħad il-Ministru tal-Finanzi, John Dalli, fl-għeluq tad- diskors tiegħu qal ħmerija kbira oħra.

Dan qal li sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea tiggarantixxi li jkollna l-aqwa skejjel.

Ma jafx x'qed jgħid u meta l-injoranza u l-arroganza jitħalltu flimkien m'hawnx taħlita agħar minnha.

Ftit ilu l-OECD, ħarġet l-istudju li għamlet dwar il-kwalita` ta` l-edukazzjoni fi 32 pajjiż differenti, fosthom hemm pajjiżi l-iżjed avvanzati fid-dinja.

Dan l-istudju li jismu PISA, Programme for International Student Assessment, huwa bbażat fuq testijiet li jsiru fuq l- adoloxxenti ta' 14 u 15-il sena biex ikejlu l-ħiliet tagħhom fit-tħaddim tal-lingwa, fil-matematika u fix-xjenza u l-kapaċita` li japplikaw dak li tgħallmu fl-iskejjel biex isolvu problemi fid-dinja reali.

Minn dan l- istudju jirriżulta li l-aqwa sistema edukattiva hija dik tal-Korea t'Isfel, warajha hemm dik tal-Ġappun, imbagħad hemm tal-Finlandja, tal-Kanada u ta` l-Awstralja.

Jiġifieri fost l-aqwa ħames sistemi edukattivi fid-dinja mill- Unjoni Ewropea l-Finlandja biss hemm.

Imma dak mhux mertu ta' l-Unjoni Ewropea jew għax qiegħda fl-Unjoni Ewropea, imma għax tħaddem politika edukattiva fejn l-islogan tagħha, li għalija huwa eċċezzjonali u brillanti, huwa quality and equality, kwalita` u ugwaljanza.

Il-Finlandja tkejjel is-suċċess edukattiv tagħha kemm bis-suċċess ta' dawk li jimxu 'l quddiem u x'differenza hemm bejn dawk li jimxu u dawk li jaqgħu lura u l-Finlandja hija fost il-pajjiżi, bħal Korea t'Isfel u l-Ġappun, fejn d-differenza bejn dawk li jirnexxu u dawk li jiġu lura hija ftit.

Is- sistemi edukattivi li jfallu huma fejn jirnexxu ftit u hemm differenza kbira bejn dawk li jirnexxu u dawk li jaqgħu lura.

Fil-fatt il-Finlandja hija fost l-aħħar li daħlet fl-Unjoni Ewropea u ġiet ferm qabel pajjiżi bħall-Italja, Franza u l-Ġermanja li ilhom 44 sena fl-Unjoni.

Interessanti li r-Repubblika Ċeka, li għadha lanqas daħlet fl-Unjoni Ewropea, tinsab fl- għaxar post u wkoll ferm quddiem pajjiżi oħra li ilhom fl-Unjoni Ewropea.

Għalhekk hija ħmerija kbira u ingann li tgħid li sħubija sħiħa fl-Unjoni tiggarantixxi skejjel mill-aqwa.

L-Unjoni Ewropea stess tafha din għax fil- laqgħa tal-kapijiet ta` l-Istat ġewwa Lisbona qalet li tinsab inkwetata ħafna li s-sistema edukattiva tagħha qed taqa` lura meta mqabbla ma` x'qed jiġri f'pajjiżi bħal Ġappun, Singapore u l-Awstralja u li trid taħdem u tara naraw x'tagħmel biex tlaħħaq ma` dawk li qed jgħadduha.

Allura kif imbagħad niġu npenġu lill-Unjoni Ewropea bħala garanzija għas-suċċess edukattiv f'pajjiżna?!

Skejjel mill-aqwa ma jiggarantihom ħadd u xejn ħlief politika għaqlija mill-gvern tal-pajjiż billi jġib flimkien lil kulħadd biex isir minn kollox biex l-akbar numru possibbli ta' tfal u żgħażagħ jirnexxu fl-edukazzjoni.

Illum nafu iżjed minn qatt qabel li s-suċċess personali u s-suċċess tal- pajjiż jiddependi iżjed u iżjed mis-suċċess edukattiv, li min-naħa tiegħu jitkejjel jekk hux suċċess mhux sempliċement bil-ħiliet tat-tagħlim formali imma b'kemm dak li qed titgħallem f'istituzzjonijiet edukattivi inti qed tarma lit-tfal u liż-żgħażagħ biex ikunu kapaċi jsolvu l-problemi u jiffaċċjaw l-isfidi tas-seklu 21.

Sur President, pajjiżna mhux qed jieħu sehem fi studji internazzjonali bħal dawn u hemm bżonn nibdew nieħdu sehem fi studji bħal dawn għax inkunu nafu kif nitqabblu mal-bqija tad-dinja.

Wara kollox aħna qed nikkompetu mal- bqija tad-dinja għall-investiment u s-swieq, u aktar ma jgħaddi ż-żmien l- ħolqien tal-ġid ekonomiku u soċjali qed jintrabat dejjem iżjed ma' l- edukazzjoni.

L-investiment nafu li qed imur fejn isib nies imħarrġa u kapaċi jaħdmu prodotti u joffru servizzi ta' kwalita` tajba u bi prezz tajjeb.

Aħna għandna ħafna tfal u żgħażagħ li qed jiġu mormija mis-sistema edukattiva tagħna għaliex kif diġa` għedt il-kwalita` edukattiva ma tkejjilhiex biss bin-numru ta' dawk li jirnexxu u jimxu 'l quddiem u jiggradwaw mill-universita`, iżda tkejjilha wkoll minn dawk li jeħlu u jaqgħu lura fil-primarja, ma jirkuprawx fis-sekondarja, ma jkomplux jistudjaw u jitħarrġu u jipprovaw jidħlu fid-dinja tax-xogħol mingħajr il- ħiliet meħtieġa għad-dinja tas-seklu 21.

Aħna għandna wisq tfal u żgħażagħ li qed jiġu mormija mis-sistema edukattiva, u mhux billi jiġi l-Ministru John Dalli jparla fil-vojt fid-diskors tal-budget tiegħu fuq knowledge society, meta qed nitilfu tant eluf ta' tfal u żgħażagħ mis-sistema edukattiva tagħna joħorġu wara 12-il sena mingħajr il-ħiliet bażiċi għas- soċjeta' u l-ekonomija tas-seklu 21.

Għandna nħawi sħaħ f'Malta u f'Għawdex fejn it-tfal u ż-żgħażagħ qed jaqgħu lura, mhux biss għax ma jġibux iċ-ċertifikati li għandhom bżonn biex ikomplu jistudjaw jew biex jidħlu jaħdmu iżda lanqas biss jersqu għal dawn l-eżamijiet.

Per eżempju, għal kull ġuvni u tfajla li jġibu ċertifikat Matsec fil-livell intermediate u advanced minn Bormla hemm erba' li jġibuh minn Ħ'Attard.

Din it-tip ta' diżugwaljanza territorjali tgħidilna ħafna dwar is-sistema edukattiva tagħna mill-kindergarten sa l-Universita` u wara.

Għandna diżugwaljanzi sħaħ f'pajjiżna li ssibhom f'kull livell tas-sistema edukattiva u mhux jittieħdu passi serji biex dawn l-iżvantaġġi jiġu megħluba.

Jista` jgħidilna l-Ministru John Dalli kif dawn li qed jaqgħu lura fl-edukazzjoni bħalissa, sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea se tiggarantilhom li jmorru 'l quddiem.

Per eżempju, mod ieħor kif inkejlu kemm għandna sistema li tippromwovi s-suċċess fil-kwalita` u l-ugwaljanza, quality and equality nistgħu narawh mill-fatt li minn 15,175 li qed ikomplu jistudjaw wara li jagħlqu s-16-il sena 27 biss huma persuna b'diżabilità, jiġifieri 0.1%.

Meta ressaq id-diskors tal-budget il-Ministru John Dalli ma qalilna xejn jekk il-ħajja għal dawn it-tfal u żgħażagħ li qed jaqgħu lura hijiex se ssir iżjed diffiċli bir-regoli ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, għax il-gvern għad irid jgħidilna jekk aċċettax li se jdaħħal il-VAT fuq il- kotba u l-materjal stampat, xi ħaġa li żgur tolqot ħażin ħafna l-qasam ta' l-edukazzjoni.

S'issa smajna li l-gvern qed jitlob li ma tidħolx il-VAT fuq l-ikel u fuq il-mediċinali, bħall-Irlanda u l-Ingilterra.

Imma ma smajna xejn fuq il- kotba u l-materjal stampat.

Qagħad jiftaħar li neħħa l-VAT minn fuq il- ballet u minn fuq il-mużika, wara li kien daħħalhom hu stess, imma ma kellux il-kuraġġ jgħidilna jekk aċċettax ukoll li jdaħħal il-VAT fuq il- kotba u l-materjal stampat, kif għandhom il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, ħlief fl-Irlanda u r-Renju Unit li huma biss ukoll m'għandhomx il-VAT fuq l- ikel u fuq il-mediċina.

X'se jagħmel il-gvern?

Il-gvern diġa` daħħal il-VAT fuq il-bini u x-xiri ta' tagħmir fil-qasam edukattiv, u dan qed jolqot ħażin il-qasam edukattiv għax minn kull nefqa edukattiva li tagħmel qiegħed jigdem kull darba 15% u iżjed.

Issa se jaċċetta li jdaħħal il-VAT fuq il-kotba, ir-rivisti u l-materjal stampat ukoll?

Din it-taxxa tagħmel ħafna ħsara l-iżjed lil dawk li qed jaqgħu lura fil-kitba u fil-qari għax tgħolli l-ispejjeż ta' l-edukazzjoni u tagħmilha iżjed diffiċli għal dawk bi dħul baxx u medju li jlaħħqu ma' l- ispejjeż edukattivi.

Jien nixtieq nistaqsi wkoll jekk il-gvern huwiex se jaċċetta l-VAT fuq it- tagħmir għall-persuni b'diżabilita`, fosthom, VAT fuq il-hearing aids, VAT fuq il-walking sticks for the blind.

Qed nistaqsi din il-mistoqsija għax meta għaxart ijiem ilu konna fi Brussell kien hemm l-Ewro-deputat Laburista mill-Ingilterra Mark Watts li għamel kritika qawwija lil Verheugen u lill- Kummissjoni Ewropea talli trid iddaħħal il-VAT f'Malta fuq il-kotba u t- tagħmir għall-persuni b'diżabilita`, min-naħa tal-gvern - u kien hemm membri u ministri min-naħa tal-gvern u anke n-negozjatur ewlieni s-Sur Richard Cachia Caruana - ma qalux lil Watts li aħna ma rridux VAT fuq il- kotba u fuq it-tagħmir ta' persuni b'diżabilita`.

Ma smajna xejn.

Issa lil Watts tgħidx kemm jikkwotawh il-ġurnali Nazzjonalisti meta jsibu xi kelma li biha jistgħu jattakkaw lill-partit Laburista, imma oħroġ il- għaġeb din id-darba miskien Mark Watts la spiċċa fil-front page ta' "in- nazzjon" u lanqas spiċċa fil-paġni ta' ġewwa.

U kulma kien qed jagħmel kien li jaqbeż għal Malta!

U tħossok tistħi li tara Ewro-deputat mill- Ingilterra jaqbeż għal Malta iktar mill-ministri u deputati tal-gvern li kienu preżenti għal dik il-laqgħa fi Brussell!

Hemm ħaġa oħra interessanti li l-Ministru tal-Finanzi John Dalli għandu jispjegalna.

X'se jagħmel il-gvern dwar id-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea tas-sena 2002/38/EC li se tidħol fis-seħħ sa l-1 ta' Lulju tas-sena 2003?

Din tgħid li għandu jkun hemm il-VAT fuq is-servizzi ta' informazzjoni u attivitajiet kulturali, artistiċi, sportivi, xjentifiċi, edukattivi u rikreattivi.

Jiġifieri x'se jagħmel b'din id-direttiva l-Ministru tal- Finanzi John Dalli wara li ġie jiftaħar li neħħa l-VAT minn fuq il-ballet u l-mużika?

Il-gvern se jagħmel bħalma qed jagħmel f'oqsma oħra, jiġifieri jieħu passi biex jittaffa dan l-uġigħ qabel ir-referendum u l-elezzjoni, biex imbagħad ikun tard wisq meta n-nies jindunaw u jibdew iħossu l-uġigħ?

X'se jagħmel fuq id-direttiva, 2002/38/EC li trid tidħol fis-seħħ sa l-1 ta' Lulju tas- sena 2003?

Nerġa' ngħid li din se ddaħħal il-VAT fuq attivitajiet kulturali, artistiċi, sportivi, xjentifiċi, edukattivi u rikreattivi.

Għalhekk jien għedt li dan il-budget mhuwiex ċavetta għall-futur ta' wliedna, imma mażżra ma' għonq uliedna.

Dan il-budget ma joffri l-ebda tama ġdida lil eluf ta' tfal u adoloxxenti li qed jaqgħu lura fil-primarja u fis-sekondarja.

Il-gvern jiftaħar li qed jonfoq miljuni kbar fl- edukazzjoni, iżda minn dawn ftit biss - jien ngħid qatriet - li qed imorru fejn tassew jgħodd, fil-klassijiet, fil-kotba u f'mezzi oħra biex it-tfal jieħdu edukazzjoni ta' kwalita`.

Fl-aħħar erba' snin il-gvern ma nvestiex fit-taħriġ u fil-formazzjoni ta' persuni li hemm bżonn biex jappoġġjaw lill-iskejjel.

Gvern Laburista se jieħu ħsieb biex b'inizjattivi ġodda jilħaq lil dawk it-tfal f'Malta u Għawdex li qed jaqgħu lura minn età żgħira u jibqgħu ma jitgħallmux jiktbu u jaqraw.

Ir-riżultati ta' l-eżamijiet għad-dħul tal-junior lyceum - li jien inqishom mhux sempliċi min jidħol u min ma jidħolx, min jgħaddi u min jgħaddix, iżda benchmark ta' x'ħiliet ikunu kisbu t-tfal mill-edukazzjoni primarja tagħhom - għandhom jinkwetawna.

Per eżempju, fl-aħħar eżami għaddew biss terz tas-subien Għawdxin li temmew l-edudkazzjoni primarja tagħhom.

X'ħin niġu għas-subien Maltin insibu li 39% biss għaddew.

Nerġa' ngħid, jien għalija dan mhux biss kejl ta' min daħal il-junior lyceum u min kellu jmur fi skola sekondarja ġenerali, iżda x'kompetenzi kisbu t-tfal fl-edukazzjoni primarja tagħhom.

Għaddew 48% bniet Maltin, inqas min-nofs, u l-istudenti Għawdxin qed jaqgħu lura wkoll iżjed minn dawk Maltin fl-edukazzjoni sekondarja tagħhom.

Dan se jitfa' lura lilhom u lil Għawdex meta Għawdex se jkun qed jiffaċċja sfidi ikbar biex isir iktar vijabbli, biex jikkompeti u jimxi 'l quddiem fid-dinja tas-seklu 21.

U għall-ministru għal Għawdex qisu m'hu qed jiġri xejn!

Toħroġ rivisti jleqqu bil-kulur, tiftaħar kemm bajdet ħitan tal- ġebel, iżda sadanittant it-tfal u ż-żgħażagħ tad-demm u l-laħam Għawdxin qed jitħallew jaqgħu lura.

It-tfal Għawdxin u Maltin se jkomplu jaqgħu lura għax il-gvern m'għandux ir-rieda li jsolvi l-problemi tagħhom.

Parti minn din is-soluzzjoni hi investiment qawwi fit-taħriġ tal-psikologi edukattivi u ta' għalliema mħarrġa biex jaħdmu ma' tfal b'diżabilità u b'diffikultajiet biex jitgħallmu.

Nerġa' ngħid, jista' il-Ministru Dalli jispjega kif sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea tiggarantixxi li jfaqqsu l- psikologi edukattivi li għandna bżonn, l-għalliema mħarrġa biex jgħallmu lit-tfal fid-dyslexia u tfal f'oqsma oħra?

Il-Ministru Galea jiftaħar li l-gvern qed jonfoq ħafna flus fuq it-taħriġ għall-għalliema, imma fil-budget tiegħu tas-sena d-dieħla l-gvern naqqas in- nefqa fuq it-taħriġ ta' l-għalliema b'terz, minn Lm300,000 għal Lm200,000.

Sadanittant dan it-taħriġ qed jaqa' lura fl-oqsma li l-iżjed għandna bżonn.

Anke jekk nibdewh issa se nkunu qed naraw il-frott tiegħu fis-snin li ġejjin.

Għalhekk intilfu dawn l-erba' snin.

Jien nikkwota minn rapport li għamel iċ-chairman ta' l-istatementing moderating panel, is-Sur Salvu Demicoli - li nsellimlu minn hawn għax- xogħol li jagħmel u minkejja li kien qal li rtira minn kap sab l-enerġija biex jidħol jagħmel dan ix-xogħol diffiċli - li għamilha ċara li m'hemmx ċans li jintlaħqu l-miri tal-politika dwar l-edukazzjoni inklussiva jekk ma jitħarrġux iżjed psikologi edukattivi, koordinaturi għall-edukazzjoni speċjali u għalliema speċjalizzati biex jgħinu fiċ-ċentru ta' l-SpLD fil- Furjana, ta' l-ispecific learning difficulties, fosthom dawk li għandhom il- kondizzjoni tad-dyslexia.

Dawn l-oqsma tħallew jaqgħu lura.

Għandna biss ħames psikologi edukattivi biex ilaħħqu ma' 70,000 student, tliet għalliema biex jgħinu lil madwar 7,000 student li għandhom id-dyslexia u erba' għalliema biex jgħinu lil iżjed minn 60 student neqsin mis-smigħ.

U l- aħħar taħriġ serju f'dawn l-oqsma, b'vot ferm inqas, sar fis-sentejn ta' gvern Laburista.

Gvern Laburista għamel biss sentejn skolastiċi u kien fetaħ il-korsijiet tal-psikologi edukattivi.

Dak iż-żmien tgħidx kemm għajruna li jmissna nistħu li daħħalna n-numru li daħħalna biss.

Imma aħna daħħalna dak in- numru għax min-naħa ta' l-università qalulna li dawk in-numri biss jistgħu jissorveljaw u jħarrġu.

Allura kemm imissni ngħajjar aktar jien lill- gvern Nazzjonalista li fl-aħħar erba' snin ma reġax fetaħ il-kors ta' psikologi edukattivi!

Konna ftaħna l-kors ukoll għal dawk li jitgħallmu l-lingwa tas-sinjali biex ikunu mat-tfal neqsin mis-smigħ.

Minn dak iż-żmien 'l hawn minn 12 niżlu għal 4.

Kemm imissni ngħajjar iktar jien!

Interessanti li dak iż-żmien dawk in-nies li tant kienu ġrew - u sewwa għamlu - biex jinfetaħ il-kors issa qegħdin kwieti.

Għax sfortunatament - anke jekk hawn min jidher bir- raġġieri tad-dija biex jiddefendi l-persuni b'diżabilità - meta jkun hemm gvern Laburista jagħmel ħafna pressjoni, u meta jkun hemm gvern Nazzjonalista joqgħod kwiet u joqgħod mutu u jħalli dawn it-tip ta' nuqqasijiet serji għaddejjin.

Imbasta jekk ikollna xi mixja l-Belt immorru biex nidhru quddiem u jekk ikollna xi ikla jew xi riċeviment immorru, speċjalment fejn ikun hemm tar-ritratti, imma mbagħad l-affarijiet serji li tassew jgħinu lit-tfal b'diżabilità nħalluhom jaqgħu lura.

Fi żmien il-gvern Laburista konna bdejna nsaħħu l-SpLD, iċ-ċentru għal dawk li għandhom il-kondizzjoni tad-dyslexia, għaliex qed nitilfu mijiet ta' tfal li nafu fejn se jispiċċaw.

Konna bdejna wkoll kors fit-taħriġ ta' l- għalliema biex jgħallmu l-informatika.

Għax anke f'dan il-qasam m'huwiex biżżejjed li noqogħdu nitkellmu fuq knowledge foresight u fuq l-informatika u n-knowledge society, jekk imbagħad lanqas għandna min jgħallem l- informatika lit-tfal tagħna fl-iskejjel sekondarji.

Għandna bżonn iżjed taħriġ għall-għalliema ta' l-edukazzjoni primarja biex l-informatika u l- computers isiru parti mill-proċess sħiħ ta' l-edukazzjoni.

Apparti li ma sarx iżjed taħriġ kif kellu jsir f'dan il-qasam, hija ħasra li ntremew instructors li kienu jgħallmu fl-iskejjel tas-snajja' u ntbagħtu jgħallmu suġġetti li mhumiex tagħhom.

Hija ħasra wkoll li ntremew għalliema kwalifikati mill-università li kellna fl-istituti tekniċi u li mhumiex jgħallmu fl-MCAST, fil-kulleġġ Malti għall-arti, xjenza u teknoloġija, proprju n-nies li l-iżjed ġew imħarrġa f'dan il-qasam.

Jekk naraw x'għandna bħala riżultati tas-sistema edukattiva tagħna, insibu li mill-iskejjel sekondarji qed joħorġu 2,000 ġuvni u tfajla kull sena mingħajr il-ħiliet meħtieġa biex isibu xogħol stabbli u qed jispiċċaw f'periklu li jinqabdu fiċ-ċirku vizzjuż tal-qgħad, tad-drogi u tal- kriminalità.

Fil-budget għas-sena d-dieħla m'hemm ebda ċavetta għall-futur ta' dawn iż- żgħażagħ.

Nafu x'inhi s-soluzzjoni.

Hemm bżonn pjan edukattiv qawwi għall-iskejjel sekondarji ġenerali biex dak li jiġi mgħallem hemm u kif jiġi mgħallem jagħmel iżjed sens għal dawk l-istudenti u jservihom aħjar għall-ħajja u d-dinja tax-xogħol.

Ħafna minn dawn it-tfal qed jaqgħu lura fil-primarja.

Iżjed minn nofs it-tfal fil-primarja f'Malta u f'Għawdex qed jaqgħu lura.

Ħafna mill-iskejjel fejn jitgħallmu għandhom bżonn pjan ta' żvilupp serju u pjan ta' taħriġ għall-għalliema biex jaffrontaw il-problemi speċifiċi li għandhom f'kull lokalità u mhux norganizzaw in-service courses, fejn laqat laqat, mingħajr ma nindirizzaw il-problemi li kull għalliem għandu f'kull lokalità speċifika.

Nerġa' ngħid li l-gvern mhux jinvesti fit-taħriġ ta' psikologi edukattivi, għalliema biex jgħallmu l-informatika u għalliema biex jgħinu lit-tfal li għandhom il-kondizzjoni tad-dyslexia u b'diffikultajiet oħrajn.

Jekk wieħed janalizza l-adoloxxenti li joħorġulna mill-iskejjel sekondarji ġenerali jsib li 90% ta' dawk l-adoloxxenti qed joħorġu mingħajr ċertifikazzjoni.

Dawn ilaħħqu ma' l-2,000, daqskemm iggradwaw ftit ilu mill-università.

Aħna għandna żewġ gradwazzjonijiet, gradwazzjoni li tiġi ċċelebrata mill-istudenti ta' l-università, u gradwazzjoni siekta u traġika ta' meta tispiċċa sena skolastika oħra u joħorġu 2,000 bla ċertifikazzjoni u mingħajr ħiliet.

Mr Chairman, 60% ta' l-istudenti mhux qed ikomplu jistudjaw meta jagħlqu 16- il sena u fost dawk li jkomplu jistudjaw u jitħarrġu wara li jagħlqu s-16- il sena hemm ħafna li jibdew u mhumiex ikomplu.

Fl-ewwel sentejn tiegħu l- MCAST ħalla barra mijiet ta' studenti minkejja l-wegħda li jidħol kull min japplika.

Qed nispiċċaw b'ħafna żgħażagħ bla snajja' u mingħajr il-ħiliet meħtieġa għall-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna.

Għandna iżjed minn 3,000 bla xogħol fil-kategorija taż-żgħażagħ li mhux biss huma bla xogħol - xi ħaġa iktar serja minn hekk! - mhumiex impjegabbli.

Jien ngħid li tlifna wkoll il-ħaddiema tas-sengħa li jirtiraw mit-tarzna u l-instructors li kienu jgħallmu fl-iskejjel tas-snajja' li setgħu, b'inizjattiva bi sħab bejn il-ministeru ta' l-edukazzjoni u l- korporazzjoni ta' impjiegi u taħriġ, jingħataw skemi ta' taħriġ, iżda minn dan m'hu qed isir xejn.

Minn dawk li qed ikomplu jistudjaw meta jagħlqu s-16-il sena għandna nofs iż-żgħażagħ li qed jersqu għall-Matsec fil-livelli intermediate u advanced u ma jgħaddux.

Hemm bżonn ta' iżjed serjetà fl-università biex l- istituzzjonijiet ta' hemm ġew jagħtu tassew kas il-bżonnijiet ta' l- istudenti.

Minflok jittieħdu passi biex nirranġaw dawn l-affarijiet qed immorru għall- aktar ħaġa faċli, qed inwebblu lin-nies b'garanzija mirakoluża sempliċement għax nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

U dan huwa inġust ma' l-Unjoni Ewropea nnifisha u ma' dawn iż-żgħażagħ.

Flok qegħdin naffrontaw il-problemi u nsolvuhom b'mod realistiku, qed ngħidulhom jemmnu mhux fis-saħħar ta' Oz, għax wara għaxar snin skopra li s-saħħar ta' Oz ma jeżistix, imma fis- saħħar ta' Brussell.

Issa skopra s-saħħar ta' Brussell li jiġi b'bakketta maġika u jsolvi dawn il-problemi kollha.

Jeżistu soluzzjonijiet għal dawn il-problemi u aħna bħala partit Laburista lesti li niddedikaw l-enerġija, l-entużjażmu u l-attenzjoni kollha tagħna biex insolvu dawn il-problemi.

Għalina t-tfal u ż-żgħażagħ kollha jiġu l-ewwel.

Irridu nġeddu l-edukazzjoni biex isiru kapaċi u jkollhom suċċess biex jgħixu bħala ċittadini attivi fis-soċjetà miftuħa tal-lum u lesti li jaħdmu fl-ekonomija avvanzata tas-seklu 21.

Ilkoll kemm aħna, mill-oqsma ta' l-edukazzjoni tas-saħħa, tal-ħarsien soċjali, ta' l-ekonomija, ta' l-ambjent, naħdmu flimkien biex niżviluppaw f'uliedna fiduċja fihom infushom u l-ħiliet biex jiffaċċjaw b'suċċess it- taqlib qawwi fid-dinja tal-lum u ta' għada.

Għandna bżonn naħdmu flimkien ħafna mal-qasam tas-saħħa.

L-isudenti tagħna huma fost l-iżjed li jbatu minn ħxuna fid-dinja.

Studju ta' l-għaqda dinjija tas-saħħa jpoġġina fost l-ogħla li jbatu minn problema ta' obeżità minn età żgħira, minħabba dak li jieklu u minħabba li ma jeħdux sehem regolari fl-isport.

Anke dak huwa falliment tas-sistema edukattiva u tat- trobbija tal-familji.

U nafu li dan iġib mard tal-qalb u tad-diabete.

Studju inkwetanti ħafna li ħareġ dan l-aħħar mill-awtoritajiet tas-saħħa juri li kwart ta' l-istudenti sekondarji tagħna fl-età ta' bejn il-11 u l- 15-il sena diġà bdew ipejpu.

Għadna ma solvejniex il-problema tal-ġarr ta' basktijiet tqal u l-problemi ta' l-iskoljożi u tad-dahar qed ikomplu jinxterdu fil-primarja u fis-sekondarja.

Barra minn hekk, aħna l-iktar pajjiż fid-dinja fejn l-istudenti għandhom suġġetti u fost l-iqsar ħin li jqattgħu fl-iskola.

L-esaġerazzjonijiet li għandna biex inlaħħqu ma' dak kollu li nagħtuhom qed itellef t-tfulija u ż- żogħżija ta' ħafna mit-tfal u ż-żgħażagħ tagħna u jmarradhom bin-nervi.

Għandna sistema li iktar milli hi edukattiva hija sistema kattiva.

Sadanittant il-problemi ta' l-adoloxxenti dejjem jikbru.

Problema oħra li għandna hija li jibdew jixorbu l-alkoħol minn kmieni.

Għalhekk għandna bżonn ta' tisħiħ ta' l-edukazzjoni fil-kindergarten u fil-primarja.

Il- flus għandna nonfquhom fuq it-tfal, first things first!

Mela tispiċċa bl- uffiċini tal-fondazzjoni għas-servizzi edukattivi fl-Imtarfa Alla jbierek mgħammrin b'kollox, imbagħad il-bqija ta' l-iskola tħalliet fl-istat li hi.

Min jgħallem u min jeduka ruħu hemmhekk jara d-differenza.

Għalihom il- prijorità hi l-uffiċini ta' l-uffiċjali u mhux l-ambjent fejn issir l- edukazzjoni, jiġifieri fil-klassiijet.

Sadattant ma nafx fejn wasal ix- xogħol li kellu jsir fuq il-kwestjoni tal-mushrooms li hemm taħt l-iskola ta' l-Imtarfa.

Għax aħna kellna ministri Nazzjonalisti li l-aktar li daħħlu mhux riformi fl-edukazzjoni imma żiemel ħdejn l-iskola tal-Fgura, il- mushrooms taħt l-iskola ta' l-Imtarfa u affarijiet bħal dawn.

Anzi issa ż- żiemel iċċaqlaq mill-Fgura, imma l-mushrooms taħt l-iskola ta' l-Imtarfa għadhom hemm.

Jien informat li l-apparat ta' l-extractors ġie, imma ma nafx għaliex għadu ma twaħħalx.

Veru li l-gvern qed iħallas lill-kuntrattur li ġabu biex iżommu f'xi maħżen u għadu ma twaħħalx, u sadanittant il-foga mill- mushrooms għadha ħierġa u toħnoq lill-għalliema u lill-istudenti hemmhekk?

Apparti minn hekk, il-kritika li għandi għax-xogħol li qed tagħmel il- fondazzjoni għas-servizzi edukattivi hi li l-ewwelnett ma tteħdux ir- rakkmandazzjonijiet ta' l-istħarriġ li kien sar dwar il-problemi tal-qari u tal-kitba fost it-tfal ta' seba' snin li kien sar fl-1999.

U ma tteħdux għaliex hemmhekk kien indikat ċar liema huma l-iskejjel li kellhom bżonn intervent, li mhux kollha kienu fid-distrett tal-ministru.

Imma allura għax ma jkunux fid-distrett tal-ministru ma tgħinhomx lit-tfal ta' dawk il- postijiet?

M'għandekx tgħin lit-tfal ta' l-iskejjel ta' Għawdex?

Issa ftakret il-Ministru għal Għawdex li għandha tgħinhom lit-tfal Għawdxin u għadna ma nafux x'qed jiġi organizzat.

Apparti minn hekk, l-inizjattivi li qed isiru wara l-ħin ta' l-iskola mhux qed jilħqu lit-tfal li l-aktar għandhom bżonn.

Meta aħna nkunu fil-gvern beħsiebna nimxu b'mod differenti.

Ikun hemm ħidma qawwija waqt il-ħin ta' l-iskola stess u għat-tfal kollha b'inizjattivi kontinwi favur il-kitba u l- qari, it-tħaddim ta' l-ilsna tal-Malti u l-Ingliż, matematika, xjenza u teknoloġija.

Nerġa' ngħid li taħt gvern Laburista jitwettaq pjan edukattiv ġdid għas- sekondarja ġenerali b'kontenut iżjed rilevanti għall-istudenti biex jiksbu l-ħiliet li għandhom bżonn biex jirnexxu fid-dinja tal-lum.

Se niżguraw tmexxija aħjar ta' l-eżamijiet tal-Matsec, u biex naqtgħu s-suspetti u d- diskors li jingħad indaħħlu d-dritt li l-istudenti jaraw il-karta meta jitolbu reviżjoni.

Mr Chairman, nassiguraw li taħt gvern Laburista jsiru sillabi aħjar fl- iskejjel kollha bis-sehem sħiħ ta' l-għalliema u bl-iskejjel statali, bl- iskejjel tal-knisja u bl-iskejjel privati.

Kull skola titmexxa bi pjan ta' żvilupp serju mfassal u mwettaq demokratikament.

Gvern Laburista lest imexxi l-qasam edukattiv b'politika ta' partnership ma' l-għalliema, ma' l- istudenti, mal-ġenituri, ma' l-imsieħba soċjali.

Dis-sentejn li għamilna fil-gvern bejn 1996 u l-1998 tajna prova ta' dan, urejna kif kapaċi naħdmu ma' kulħadd, naħdmu flimkien għall-ġid tat-tfal u taż-żgħażagħ tagħna.

Hemm bżonn li jissaħħaħ il-junior college, li ftit ilu f'laqgħa li kellu mal-ġenituri smajna lill-prinċipal jgħid kif lanqas għandu budget biex jista' jiżviluppa l-junior college.

Irid iġib il-flus mill-università biex iħallas lill-għalliema tiegħu.

Għandu jkun hemm koordinazzjoni bejn il-junior college, l-MCAST, il-higher secondary tan-Naxxar, l-istitut għall-istudji turistiċi u l-università.

Hemm bżonn li l-iskemi ta' l-apprendistat jiġġeddu u hemm bżonn li niftħu opportunitajiet ġodda għaż-żgħażagħ.

Għandna problema li diġà bdiet tinħass li ħafna kumpanniji qed isibu liż- żgħażagħ mhux ippreparati għad-dinja tax-xogħol meta jirreklutawhom.

Is- soluzzjoni hi li nagħmlu rabta aħjar fuq kull livell bejn l-edukazzjoni u l- ħolqien tal-ġid.

Flok jaħdem fuq dawn il-problemi l-gvern jinħela f'ħafna konferenzi stampa, jitħabbru ħafna inizjattivi u jsir ħafna ftaħir li qed jintnefqu l-miljuni kbar, iżda mbagħad l-iskejjel ma jarawx dan it-titjib li tant jingħad li qed isir.

Aħna lesti li naħdmu bil-politika ta' partnership kemm lokalment u kemm internazzjonalment.

Infakkar li aħna konna bdejna nieħdu l-passi biex jiftaħ l-uffiċċju ta' Socrates fl-università, biex tiddaħħal il-European credit transfer scheme, il-ECTS li mingħajrha l-istudenti tagħna ma setgħux jieħdu sehem fil-programmi edukattivi ta' l-Unjoni Ewropea.

Lesti li nieħdu inizjattivi ta' partnership, kif konna diġà bdejna nieħdu ma' universitajiet Amerikani, ma' l-università ta' Londra, ma' l-istitut ta' l- edukazzjoni fl-università ta' Londra biex nibnu u ntejbu s-sistemi edukattivi f'pajjiżna.

Lesti naħdmu ma' l-istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea f'dan il-qasam, ma' l-istituzzjonijiet ta' l-OECD, il-kunsill ta' l- Ewropa, il-UNESCO, il-Commonwealth kif ukoll istituzzjonijiet fl-Istati Uniti, fl-Awstralja u fil-Kanada.

U nagħtu wkoll l-appoġġ qawwi lill- International Student Exchange Programme.

Dawn huma inizjattivi li nieħdu fuq kull livell edukattiv.

Mr Chairman, se naħdmu wkoll biex ikun hawn politika serja fil-qasam tax- xjenza u teknoloġija l-ewwelnett billi fit-tmexxija edukattiva ta' dan il- qasam inpoġġu nies kwalifikati u serji, mhux nies ma jifhmux, li l-unika kwalifika tagħhom tkun li huma fin-network tal-ħbieb tal-ħbieb, ħsiebhom biex isiefru u għax jorganizzaw xi seminar jaħsbu li biżżejjed.

Hemm ħafna xi jsir f'dan il-qasam u mhux qed isir.

U nistgħu nagħmluh biss b'partnership serju bejn l-oqsma edukattivi u ekonomiċi u anke sehem fi programmi internazzjonali.

Irridu niżguraw imbagħad tmexxija onesta, serja u nadifa biex it-taxxi li jħallsu ċ-ċittadini jmorru għall-ġid tat-tfal u ż- żgħażagħ kollha fl-edukazzjoni u mhux għal ftit ħbieb tal-ħbieb.

Hawn ġew diġà semmejt min jaf kemm-il darba l-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada.

Intqal ħafna diskors dwar kemm kellha timxi b'mod effiċjenti.

Interessanti tara kemm jitħallas iċ-chief executive tagħha, li għandu iżjed minn Lm12,000 fis-sena, jiġifieri kważi daqs is-segretarju permanenti u iżjed mid-direttur ġenerali u d-diretturi li għandna fid-diviżjoni ta' l- edukazzjoni bħal Mary Vella, Cecilia Borg, Mary Rose Mifsud, Lawrence Zammit, u Joyce Pullicino.

Insellem lil dawn l-uffiċjali kollha, li wħud minnhom qegħdin hawn, għax- xogħol li jagħmlu.

Imma xi trid tagħmel?

Dawn jitħallsu inqas milli jitħallas iċ-chief executive tal-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada.

Imbagħad nistagħġbu kif ċerti impjegati pubbliċi jiddemotivaw ruħhom!

U x'qed nieħdu tal-ħlas esaġerat li għandhom l-irjus tal-fondazzjoni?

Kif semmejt diġà, din il-fondazzjoni ssellfet Lm15 miljun mill-APS Bank.

Nixtieq inkun naf kemm intnefqu minn dawn il-Lm15 miljun?

Kemm intnefqu mit-Lm3 miljun li taha l-ministeru ta' l-edukazzjoni?

Sadattant in-nies jimpressjonaw ruħhom jisimgħu li qed jintnefqu Lm60 miljun u Lm70 miljun.

Però n-nies ikejlu b'dak li jaraw fl-iskejjel u fil-klassijiet u la jkejlu b'li jaraw fuq it-televiżjoni u lanqas b'li jaraw fil-billboards.

Mr Chairman, l-uffiċċju nazzjonali ta' l-awditur qed jagħmel tajjeb li qed jinvestiga kif qed taħdem il-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada għax hemmhekk se jsib ħafna irregolaritajiet, dejjem jekk l-investigazzjonijiet isiru kif għandhom isiru.

Naf li qed isir sforz biex kemm jista' jkun jaraw kif jagħmlu l-make-up fuq dawn l-irregolaritajiet imma diġà spjegajt u anke ktibt fuq kif din bdiet tikser ir-regolamenti finanzjarji tal-gvern mit-twelid tagħha.

Fis-6 ta' Novembru tas-sena 2001, ftit iżjed minn 13-il xahar ilu, is- segretarju permanenti fil-ministeru tal-finanzi Joe Scicluna kien diġà kiteb li l-mod kif kienet qed timxi din il-fondazzjoni jiskredita anke l- konċett ta' fondazzjonijiet u aġenziji oħra għall-mod kif qed taħdem.

Anke d-direttur tal-kuntratti J.V. Spiteri u uffiċjali oħra pubbliċi ġibdu l- attenzjoni tal-fondazzjoni dwar ksur tar-regolamenti finanzjarji tal-gvern fil-ħruġ ta' l-offerti u l-għoti tal-kuntratti.

Ta' min isemmi rapport li għadu kemm ħareġ dan l-aħħar mill-uffiċċju nazzjonali ta' l-awditur - din id-darba mhux fuq il-fondazzjoni ta' l- iskejjel ta' għada - fuq in-nuqqasijiet tal-management systems unit, l-MSU u tal-MITTS li sparpaljaw iżjed minn Lm110,000 fid-dħul tas-sistema kompjuterizzata amministrattiva fl-iskejjel.

F'dan il-qasam ħafna nies igħidu li ħallsu għal Rolls Royce u ħadu Mini Minor second-hand u qisu ma jiġri xejn għaliex peress li fin-nofs hemm biss it-taxxi taċ-ċittadini ̧ ħadd ma jirrispondi.

Jien ngħid li bħalma ġie awditjat dak il-proġett aħjar jiġi awditjat ukoll l-użu ta' l-informatika fid-dipartimenti l-oħra tal-gvern għaliex isir ħafna paroli fuq kemm aħna avvanzati f'dan il-qasam imma r-riżultat jitkejjel fuq kemm jitjiebu s-servizzi u mhux fuq kemm jintnefqu flus.

Irridu naraw jekk in-nies humiex isibu sistemi aħjar, aktar effettivi u humiex jinqdew aħjar.

Basta ħafna fondazzjonijiet u aġenziji li suppost jaħdmu aħjar miċ-Ċivil u b'sistemi aġġornati li jispiċċaw iqumu ferm iżjed u b'riżultati agħar.

Dawn jispiċċaw ukoll repubblika għalihom – hawnhekk nista' nsemmi liċ-Ċentru Malti għar-Restawr fejn min imexxi huwa mħallas ferm iżjed miċ-chief executive tal-Fondazzjoni għall-Iskejjel ta' Għada għax għandu Lm15,000 - fejn min imexxi jagħmel li jrid, jonfoq kif irid u jħaddem lin-nies bil-kondizzjonijiet li jrid.

Fil- fatt issa qed jibgħat għalihom ukoll u jistqasihom x'kondizzjonijiet iridu biex jaħdmu maċ-Ċentru Malti għar-Restawr.

Ikun tajjeb li nisimgħu x'wassal biex jitħassru r-relazzjonijiet ta' dan iċ-ċentru mal-gvern Taljan li wassal anke lill-Ambaxxatur Taljan biex jikteb pubblikament dwar dan.

Fil-ġimgħat li għaddew semmejt l-irregolaritajiet li qed isiru fil- ħlasijiet ta' l-iskemi ta' l-apprendistat u nistaqsi x'passi ttieħdu fuq dawk l-abbużi u dawk in-nuqqasijiet.

Ikun ġust li minbarra li semmejt li hemm apprendisti li qed jitħallsu meta mhux suppost qed jitħallsu għaliex ikunu weħlu jew ma jkunux komplew jattendu, isiru verifiki simili fl- istipendju u fl-użu ta' l-ismart card fil-junior college u fl-università għaliex dawk it-tip ta' verifiki għadhom lanqas bdew.

Inkella jiġri li l- iskrutinju ta' l-awditur isir fejn l-inqas jigdem.

Dawk l-oqsma huma barra ċ-Ċivil imma xorta jkunu qed jisparpaljaw it-taxxi jekk ma jmexxux sewwa.

Allura huwa mportanti li jsiru r-rendikonti ta' kif jintużaw l-istipendji u l-ismart card għaliex f'dan il-parlament kemm-il darba ngħata rendikont, u sewwa jsir, biex benefiċċji soċjali li huma means tested bħaċ-children allowance, bħall-benefiċċji tal-mard u bħall-pensjoni, issir verifika fuqhom biex jaraw fejn qed isiru l-abbużi u sadanittant l-ismart card u l- istipendji jibqgħu ma jiġux awditjati kif suppost.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Onor. Bartolo, niġbidlek l-attenzjoni li għad baqgħalek biss żewġ minuti.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ma jistax ikun li baqgħali żewġ minuti biss!

Jien hawn baqgħali seba' minuti żgur.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

LOUIS GALEA: Iż-żewġ naħat ftiehmu li l-ħin tas-seduta tal-lum jiskadi fid-9:40 p.m.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jien ma kellix ċans niddiskuti l-problema kbira tal-matematika li għandna f'dan il-pajjiż.

Il-problema tal-matematika hija serja daqs il-problema ta' l-Ingliż u ssibha anke f'livelli għolja tas- soċjetà!

Imma ħalli nkomplu.

Minbarra n-nuqqasijiet fit-tmexxija finanzjarja f'dan il-ministeru naħseb li hemm ukoll tmexxija ħażina fil-mod kif jiġu trattati impjegati f'oqsma li jaqgħu taħt dan il-ministeru.

Fost dawn insemmi lil dawk il-persuni li kienu ntgħażlu biex imorru jaħdmu fil-Kavallier ta' San Ġakbu li wara li għasruhom, irmewhom.

Anke l-UĦM tilmenta bil-mod arroganti li mexa magħhom il-Ministru Louis Galea.

Fil-fatt minn dak li jingħad jidher li ċ- ċentru mhuwiex jitmexxa b'mod serju u hemm ħafna toqob fl-amministrazzjoni u fid-dħul u l-ħruġ tal-flus.

Għalhekk ġew imwarrba nies serji minn hemm.

Hemm inċertezza kbira wkoll fost il-ħaddiema tad-dipartiment tal-kultura.

Fl-1 ta' Jannar jibda jaħdem il-Kunsill Malti għall-Kultura u l-Arti imma l-ħaddiema huma fil-għama dwar x'se jiġri minnhom.

Dawk li ntgħażlu s'issa għall-kunsill ġejjin mis-segretarjat tal-ministru kif ġara fil-Kavallier ta' San Ġakbu.

M'hemmx għalfejn ngħidu, dawk li jaħtar ministru jista' jneħħihom ministru ieħor.

Il-ħaddiema huma demoralizzati għax ma jafux x'se jiġri minnhom.

Per eżempju, impjegati li jappoġġjaw lill-partit Nazzjonalista qed jilmentaw li mhuwiex biżżejjed li tkun partitarju Nazzjonalista biex tiġi ppreferut imma trid tkun fin-network favorit tal- ministru.

L-istess ngħid għal dawk li jaħdmu fil-qasam tal-mużewijiet li qed jinżammu fil-għama dwar x'se jiġri minnhom.

Dawn ma jafux x'inhu għaddej u għandhom ħafna inċertezza fuq il-futur tagħhom.

Nies onesti li ilhom is-snin jagħtu servizz f'dan il-qasam qed jibżgħu li se jintremew.

Smajna lill-Ministru John Dalli jgħajjar lil din in-naħa f'dan il-parlament bħala waħda tal- qedem.

Pero' jien kont nippreferi illi kieku dan uża din l-espressjoni biex igħid kemm ivvota aktar flus għall-ħarsien tal-qedem, bħall-ħarsien tal- wirt storiku.

Minkejja li sar ħafna paroli wara l-attakk fuq l-Imnajdra u minkejja li qalu kemm għandna nħarsu l-wirt storiku, f'dan il-budget ma nsibux flejjes ġodda vvotati biex jitħares dan il-wirt storiku.

Fid- dibattitu fuq l-Imnajdra niftakar li kien ġie l-Ministru Galea jressaq pjan li kien ippreżentat minn Dr. Cannataci li sejjaħlu pjan ta' azzjoni.

Pero' minkejja l-miljuni l-kbar ta' flus li ssemmew - jekk m'iniex sejjer żball kienu ssemmew xi Lm100 miljun għaliex donnu dan il-kliem għandu xi seħer maġiku għall-partit Nazzjonalista - la rajna pjan, la rajna azzjoni u wisq inqas rajna miljuni ta' flus għall-ħarsien tal-wirt storiku.

Ma nafux lanqas jekk dan il-qasam jaqax taħt dan il-ministeru jew jaqax taħt il- ministeru ta' l-Onor.

Francis Zammit Dimech.

Qed ngħid dan għax dan ħlief jiġi hawn u jiftaħar x'għamel fil-ħarsien u fir-restawr tal-wirt storiku ma jagħmilx.

Per eżempju ̧ aħna ma nafux x'koordinazzjoni teżisti maċ-Ċentru Malti għar-Restawr.

Jeżistu wkoll nuqqasijiet kbar f'qasam li ma tantx niddiskutuh u li sfortunatament ma tantx jinteressa nies.

Qed nirriferi għall-qasam tar- riċerkaturi fil-biblijoteki u fl-arkivji nazzjonali.

Hemmhekk hemm nuqqas ta' ħaddiema u m'hemm ebda inizjattivi ġodda ħlief li rdoppja l-ħlas tal- fotokopji.

Per eżempju ̧ fil-biblijoteka tal-Belt qatt ma sar il-lift li kien imwiegħed u b'toilet wieħed iridu jinqdew l-impjegati u l-pubbliku.

Barra minn hekk f'Santu Spirtu hemm biss erba' impjegati li jagħmlu ħafna xogħol - nixtieq insellmilhom minn hawn – li qegħdin jaqtgħu qalbhom.

Il- post li għandhom l-Imdina mhux jiftħuh għax m'għandhomx b'min.

Riċerkaturi serji ta' twemmin politiku differenti jgħidu kif bħalissa għaddejjin mill-agħar żmien fix-xogħol tar-riċerka.

Din hija traġedja għal pajjiżna għax għalkemm ma tinħassx minn ħafna nies ̧ ir-ruħ tal-pajjiż tiddependi minn kemm ir-riċerkaturi tagħna kapaċi jitfgħu dawl ġdid fuq l- imgħoddi ta' pajjiżna.

L-aċċess qed jingħalaq mhux biss għar-riċerkaturi l- kbar iżda anke għal studenti ta' skejjel sekondarji.

Per eżempju, minkejja li l-librerija tal-Mosta infetħet b'ħafna pubbliċità ̧ b'ħafna pompa u b'ħafna quality service charters, illum aktar hija magħluqa milli miftuħa.

Irrid ngħid kelma wkoll fuq il-pastażata ta' fiera tal-ktieb li kellna din is-sena.

Din is-sena l-fiera kienet qisha l-monti u ġew erbgħa min-nies taparsi jbigħu l-kotba.

Il-fiera tal-ktieb li suppost kellha tiġi organizzata aħjar minn qatt qabel minħabba l-kunsill nazzjonali tal-ktieb, assolutament kienet tal-mistħija.

Jien nagħlaq billi ngħid li dawra ma' l-oqsma li jaqgħu taħt dan il- ministeru turi biċ-ċar li dan il-ministeru għandu bżonn bidla fid- direzzjoni li qabad u għandu bżonn direzzjoni ġdida kif wara kollox għandu bżonn dan il-pajjiż.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin disponibbli għall-oppożizzjoni u l-ħin kollu li fadal issa huwa għall-gvern.

Għalhekk insejjaħ lill-Onor.

Jesmond Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Sur President ̧ id-diskors tal-budget fuq il- qasam ta' l-edukazzjoni li jsir mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni issa drajnih għax bl-aġġettivi li tisma' tħossok qiegħed fid-doomsday.

Jien għadni niftakarhom ċerti frażijiet li saru fi snin oħrajn.

Per eżempju, is- sena l-oħra l-Onor.

Bartolo kien qal li fid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni hemm atmosfera vvizzjata.

Darb'oħra kien qal li qegħdin noqtlu l-futur tat- tfal tagħna u llum qal li għandna gvern li qed jorbot mazzra m'għonq uliedna.

Qal ukoll li l-ministri Nazzjonalisti aktar huma rinomati għall- mushrooms milli għar-riformi.

Jien ngħid li aħjar il-mushrooms mill-ħafna riformi li għamlu gvernijiet Soċjalisti li jien ġarrabthom kollha.

Fost dawn ir-riformi kien hemm it-tneħħija ta' l-eżamijiet, l-introduzzjoni tad- trade schools, l-apprendist/skolar u l-ħaddiem/student.

Jien nieħu pjaċir nisma' diskorsi dwar żgħażagħ mormija.

Per eżempju ̧ fi żmieni 200 żagħżugħ fis-sena biss setgħu jidħlu l-università u l-cohort kienet ta' 5,000.

Allura ż-żgħażagħ l-oħrajn ma kenux mormija?

Jien nixtieq li xi darba xi ħadd jagħmel studju jew riċerka dwar x'ġara minn dawk iż-żgħażagħ.

Minjaf kemm-il ġenerazzjoni ta' żgħażagħ tlifna!

Hawnhekk nista' nsemmi wkoll lil dawk iż-żgħażagħ li kienu jmorru fit-trade schools.

Per eżempju, missieri li kien mastrudaxxa kienu jiġu għandu ħaddiema li qabel kienu jmorru t-trade schools biex jitgħallmu s-snajja' imma Alla jbierek, minkejja li kienu jagħmlu s-snin hemmhekk ̧ ħadd minnhom ma kien joħroġ bis-sengħa kif suppost.

Per eżempju, oħti li hija sena akbar minni kienet bdiet tistudja għal nurse u kellha wkoll il-kwalifiki kollha biex tkompli sa l-università imma l-kors kien jiftaħ darba kull tliet snin.

Pero' dak iż-żmien ma konniex nagħmluhom id-diskorsi ta' żgħażagħ mormija għax lanqas kellna 10% li kienu jkomplu l-edukazzjoni post- sekondarja.

Mill-iskejjel kollha post-sekondarji li hawn forsi l- Fellenberg kienu fetħu tan-naħa l-oħra.

Issemmew ukoll il-perċentwali ta' żgħażagħ b'diżabilità li qegħdin igawdu mis-sistema edukattiva tagħna.

Ma rridux ninsew li fi żmenijiet gvernijiet Soċjalisti ma kienx hemm budget għall-edukazzjoni inklużiva.

Dawn l-affarijiet ma rridux ninsewhom.

Imbagħad illum nikkritikaw jekk hux se jkun hemm il-VAT fuq il-bastun l-abjad ta' persuna li ma tarax!

Staqsew ukoll kif qed inħarrġu liż-żgħażagħ tagħna għat-teknoloġija tal- lum.

Per eżempju ̧ ftit ilu mort seminar l-università u qam Maurice Zarb Adami jgħid li meta kien fil-kunsill ta' l-università din il-bidla ma setgħux jantiċipawha.

Jien fi żmieni fl-università la rajt ġebla tinbena u lanqas rajt l-introduzzjoni ta' computer wieħed u dan kien fl-aħħar tas- snin tmenin.

Daqshekk konna kapaċi nantiċipawhom il-bidliet imbagħad illum ingorru għax m'għandniex iż-żgħażagħ ippreparati!

Niftakar lill-Perit Dom Mintoff jgħid li dak li tagħmel b'computer tagħmlu b'lapes u l-karta!

It-tibdil ma jsirx mil-lum għal għada.

Intqal li rridu nagħmlu pjan għall-edukazzjoni.

Fi żmien gvern Laburista lanqas kurrikulu minimu nazzjonali ma kien jeżisti.

L-ewwel wieħed kien għamlu l-ex-president Ugo Mifsud Bonnici meta kien ministru.

Dawn l- affarijiet irridu niftakruhom.

Pero' drajnihom is-slogans tal-partit Laburista.

Dan l-aħħar ħarġu bis-slogan ta' gvern għajjien; forsi pprovaw ifakkru fis-slogan li kellhom qabel l-elezzjoni ta' l-1971.

Dawn huwa slogan riċiklat ieħor bħalma huwa s-slogan ta' Svizzera fil-Mediterran.

Lanqas fl-islogans m'għandhom kreattività u oriġinalità.

Gvern huwa magħmul minn ministeri u hemm diversi modi kif tkejjel l- effettività ta' ministeru.

Naħseb li wieħed mill-modi kif tista' tkejjel kemm kien tajjeb ministeru huwa l-ewwelnett mill-armonija fl-istess ministeru.

Intqal li kien hemm atmosfera vizzjata imma ma ssemmiex in- numru ta' ftehim kollettivi li saru.

Naħseb li llum il-ġenituri huma trankwilli ħafna aktar milli kienu meta kont student jien bir-riformi kollha li kienu jagħmlu l-gvernijiet Soċjalisti.

Mod ieħor kif tista' tkejjel l-effettività ta' gvern u ta' ministeru huwa permezz tal-ħidma parlamentari.

Irridu niftakru li fl-aħħar sena dan il- ministeru ġie ħames darbiet quddiem dan il-parlament.

Fil-fatt iddiskutejna l-liġi dwar il-kunsill għall-kultura u l-arti, il-liġi dwar il- patrimonju Malti, ir-riżoluzzjoni dwar it-trasferiment ta' proprjetà lil għaqdiet sportivi u volontarji, il-liġi dwar l-isport u l-liġi dwar ir- rikonoxximent reċiproku tal-kwalifiki.

Naħseb li dan kollu jirrifletti ħidma u ċerta viżjoni mhux fl-edukazzjoni biss imma wkoll fl-isport, fiż- żgħażagħ, fil-kultura, fl-arti ̧ fil-kwalifiki u fl-impatt ta' l-edukazzjoni fil-qasam tax-xogħol.

Mod ieħor kif nistgħu nkejlu l-effetivita' ta' ministeru huwa billi nqabblu proġetti li kienu jeżistu taħt iż-żewġ gvernijiet u naraw x'għamlu bihom.

Naħseb li l-aktar eżempju ċar ta' proġetti li nistgħu nsemmu huwa s- settur vokazzjonali.

Intqal li gvernijiet Nazzjonalisti qatt ma ntroduċew riformi imma din kienet riforma li kien bdiha l-predeċessur tagħna ̧ l-ex- ministru Michael Falzon fl-1995.

Fil-fatt dan għamel white paper, għamel legal notice u pjanijiet ta' żvilupp kapitali u mbagħad tela' gvern Laburista fl-1996 ̧ reġa' għarbel kollox, reġa għamel ċerti studji, biddel il-legal notice u ma mexxiex il-proċess b'pulzier wieħed.

Meta mbagħad aħna erġajna tlajna fil-gvern fl-1998 dan il-proġett sibnieh fejn ħallieh l- ex-ministru Michael Falzon u kellna nerġgħu nibdew kollox mill-ġdid biex fi żmien sentejn ̧ daqskemm kien dam gvern Laburista ̧ waqqafna l- fondazzjoni, ħtarna l-bord ta' diretturi, ħtarna l-kunsill għall-kwalifiki professjonali u vokazzjonali, sar xogħol infrastrutturali, sar xogħol ta' żvilupp ta' kurrikulu u sena wara, ftaħna l-istituti u bdejna ndaħħlu l- istudenti ġodda fihom.

Bil-bidla kollha li għamilna fit-technology education żidna n-nefqa.

Kemm għajruna dak iż-żmien li qed nagħlqu t-trade schools!

Issa ftit ġimgħat ilu kellna dikjarazzjoni mill-Onor.

Bartolo li m'għandniex nerġgħu mmorru lura għat-trade schools.

Illum qed inkomplu fuq dan ix-xogħol u hawnhekk irrid insemmi l-upgrading li sar f'Tarġa Gap.

L-ewwelnett aħna kważi qed inbatu s-suċċess li ġibna aħna f'dan is-settur.

Qed ngħid hekk għax illum hemm min qed japplika għall-università jew għall-MCAST u hemm min qed japplika għat-tnejn.

Jista' jkun li n-numri ta' min qed japplika huma ftit inflated għax ikollok min qed japplika għat-tnejn.

Aħna tejjibna l-kultura għall-istudenti li jkomplu jaħdmu u allura naħseb li ħaqqna ftit credit ta' l-istima li ġibna f'dan is-settur.

Nixtieq insemmi proġett ieħor li kien f'idejn iż-żewġ gvernijiet u naraw x'għamel bih gvern Laburista u x'għamel bih gvern Nazzjonalista.

Hawnhekk qed nirriferi għal Bighi.

F'Bighi mhux proġett wieħed kien hemm imma tnejn.

Qabel l-1996 f'Bighi konna se nagħmlu l-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija u kellna budget għar-restawr pero' mbagħad tela' gvern Laburista u għamel iċ-Ċentru Malti għar-Restawr għax inkella kien se jitlef xi fondi mill-Unjoni Ewropea.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Sur President ̧ id-diskors tal-budget fuq il- qasam ta' l-edukazzjoni li jsir mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni issa drajnih għax bl-aġġettivi li tisma' tħossok qiegħed fid-doomsday.

Jien għadni niftakarhom ċerti frażijiet li saru fi snin oħrajn.

Per eżempju, is- sena l-oħra l-Onor.

Bartolo kien qal li fid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni hemm atmosfera vvizzjata.

Darb'oħra kien qal li qegħdin noqtlu l-futur tat- tfal tagħna u llum qal li għandna gvern li qed jorbot mazzra m'għonq uliedna.

Qal ukoll li l-ministri Nazzjonalisti aktar huma rinomati għall- mushrooms milli għar-riformi.

Jien ngħid li aħjar il-mushrooms mill-ħafna riformi li għamlu gvernijiet Soċjalisti li jien ġarrabthom kollha.

Fost dawn ir-riformi kien hemm it-tneħħija ta' l-eżamijiet, l-introduzzjoni tad- trade schools, l-apprendist/skolar u l-ħaddiem/student.

Jien nieħu pjaċir nisma' diskorsi dwar żgħażagħ mormija.

Per eżempju ̧ fi żmieni 200 żagħżugħ fis-sena biss setgħu jidħlu l-università u l-cohort kienet ta' 5,000.

Allura ż-żgħażagħ l-oħrajn ma kenux mormija?

Jien nixtieq li xi darba xi ħadd jagħmel studju jew riċerka dwar x'ġara minn dawk iż-żgħażagħ.

Minjaf kemm-il ġenerazzjoni ta' żgħażagħ tlifna!

Hawnhekk nista' nsemmi wkoll lil dawk iż-żgħażagħ li kienu jmorru fit-trade schools.

Per eżempju, missieri li kien mastrudaxxa kienu jiġu għandu ħaddiema li qabel kienu jmorru t-trade schools biex jitgħallmu s-snajja' imma Alla jbierek, minkejja li kienu jagħmlu s-snin hemmhekk ̧ ħadd minnhom ma kien joħroġ bis-sengħa kif suppost.

Per eżempju, oħti li hija sena akbar minni kienet bdiet tistudja għal nurse u kellha wkoll il-kwalifiki kollha biex tkompli sa l-università imma l-kors kien jiftaħ darba kull tliet snin.

Pero' dak iż-żmien ma konniex nagħmluhom id-diskorsi ta' żgħażagħ mormija għax lanqas kellna 10% li kienu jkomplu l-edukazzjoni post- sekondarja.

Mill-iskejjel kollha post-sekondarji li hawn forsi l- Fellenberg kienu fetħu tan-naħa l-oħra.

Pero f'sentejn m'għamel xejn u meta tlajna fl-1998 konna qed nirriskjaw li nitilfu dawk il-fondi.

Aħna għarbilna l-viżjoni u sa tliet xhur wara konna ddeċidejna li joqogħdu ż-żewġ istituzzjonijiet jiġifieri l-Kunsill Malti għax-Xjenza u t-Teknoloġija u ċ-Ċentru Malti għar-Restawr.

Illum dawn iż- żewġ istituzzjonijiet kabbru l-ħidma tagħhom u fil-fatt iċ-Ċentru Malti għar-Restawr qed jirċievi l-ħidma tiegħu.

Il-fondi tal-protocol Taljan ħadnihom kollha u erġajna applikajna għal aktar.

Naħseb li hemm differenza fil-mod kif jaħdmu ż-żewġ gvernijiet u naħseb li fuq dawn irridu niġġudikawhom u mhux fuq l-aġġettivi li jingħadu.

Semmew il-programmi Ewropej u qalu li firxu t-tapit għall-parteċipazzjoni f'dawn il-programmi għax għamlu biċċa ta' uffiċċju f'Socrates.

Dik hija l- parteċipazzjoni!

Meta tlajna aħna ħlief dak il-biċċa uffiċju ma kienx jeżisti pero' aħna mill-ewwel għidna li rridu nipparteċipaw fil-programmi Ewropej.

Fil-fatt f'Lulju ta' l-1999 niedejna l-Euromed youth exchange programme, f'Jannar tas-sena 2000 introduċejna ż-żewġ programmi, is- Socrates u l-Leonardo, fi Frar ta' l-2001 introduċejna l-programm Youth u f'Settembru ta' l-2001 ipparteċipajna fil-fifth framework programme.

L- importanti mhuwiex li tintroduċi l-programm imma li tasserixxi l- parteċipazzjoni across the board.

Huwa mportanti li l-iskejjel, l-għaqdiet taż-żgħażagħ u l-istituzzjoni tar-riċerka jibdew jipparteċipaw.

Niftakar li f'diskors ieħor l-Onor.

Bartolo pprova jnaqqas il-merti ta' dawn il- programmi u qal li fil-programmi Socrates u Leonardo 3% biss jipparteċipaw.

L-ewwelnett anke kieku jkunu 3% kull sena li jipparteċipaw ukoll hija sostanzjali pero' mhux veru li jipparteċipaw 3% biss.

Fl-università hemm 12% li huma eliġibbli għall-Erasmus u fil-Comenius qed jipparteċipaw 62 skola u 260 student universitarju fis-sena.

Fil-programm Leonardo jipparteċipaw 150 student u hemm 47 proġett ta' riċerka.

Imbagħad hemm 21 għaqda taż-żgħażagħ li pparteċipaw fil-programm Youth f'sena waħda.

Dawn huma l-affarijiet li qed iġibu l-bidliet kollha fis-setturi.

Jien ħadt sehem fil-launching ta' Comenius project u nista' ngħid li skola sħiħa tkun qed tipparteċipa għax ikun hemm min jipprepara s-CDs, isiru exhibitions u jinbidlu l-għalliema jiġifieri effett ta' proġett huwa l-iskola kollha, Sur President.

Din hija bidla mill-qiegħ fl-edukazzjoni informali, fl-edukazzjoni inter- kulturali, fit-taħriġ ta' għalliema u professuri u anke għal min mhuwiex involut direttament f'dawn il-ħidmiet.

Aħna rajna kunsilli lokali jidħlu għal ħidma fost iż-żgħażagħ meta l-liġi ma tobbligahomx biex jidħlu f'din il-ħidma.

Hawnhekk tidħol ukoll il-kultura ta' riċerka u l-kultura ta' mobilità għax dan huwa wkoll mod kif nippreparaw liż-żgħażagħ tagħna għal din il-kultura.

Suppost il-ministeru ta' l-edukazzjoni huwa l-aktar ministeru li għandu jkun konċernat mill-preparazzjoni taż-żgħażagħ tagħna.

Qed ngħidu li s-sena d-dieħla se nipparteċipaw fil-Culture 2000.

Naħseb li hemm differenza bejn dak li għamel gvern Laburista u dak li għamilna aħna.

Pero' naħseb li għandna obbligi aktar minn hekk.

Per eżempju, bħalissa l-partit Laburista qed jagħmel ħafna spots u għalija huma kollha spots ipotetiċi fuq x'fih il-partnership.

Kif tista' tgħid x'fih il- partnership jekk inti għadek ma bdejtx tiddiskutih ma' min se jkun partner tiegħek?

Per eżempju ̧ jien nixtieq li tan-naħa l-oħra jgħidulna x'se jagħmlu programm bi programm, jekk hux se jsibu l-fondi jew jekk hux se jattwawhom kollha.

Għax ma jagħmlux spot fuq il-programmi ta' l-Unjoni Ewropea ħalli ż-żgħażagħ ikunu jafu?

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa fuq l-isport.

Wieħed jista' jkejjel l- effettività ta' gvern fl-isport mill-infiq kapitali, mill-proġetti ġodda, mill-istrutturi li bdejna, mill-edukazzjoni sportiva, mill-għajnuna li jingħataw lill-assoċazzjonijiet u mir-riżultati miksuba.

Naħseb li aħna ħdimna f'dawn l-oqsma kollha.

Ovvjament mhux dejjem għandna nimpinġu fuq ir-riżultati pero' sport żgħir li qiegħed jipprometti u qiegħed jġib ir- riżultati huwa riflessjoni ta' l-infiq li għamilna.

L-Onor.

Abela staqsa kif għas-sena d-dieħla qed ngħidu li se nagħmlu ċertu nfiq u ma jirriflettix hawnhekk.

Ċertu nfiq ma jirriflettix għax aħna qed inħallsu pass pass mal-proġett.

Per eżempju, fil-proġett tal-Kottonera l- kuntratturi diġà tħallsu madwar Lm1.3 miljun għax l-infiq qiegħed isir mal- bini tal-proġett.

Pero' hawnhekk ta' min igħid li fis-sentejn ta' gvern Soċjalista l-vot kapitali kien ta' Lm0.25 miljun u minnu fl-1997 nefqu Lm150,000 u fl-1998 nefqu Lm100,000.

Issa aħna din is-sena diġà nfaqna Lm1.3 miljun fi proġetti kapitali sportivi.

Għalhekk id-differenza qiegħda hemmhekk.

Imbagħad staqsiena jekk kienx hemm flus għad-dawl eċċ. J'Alla nkomplu nsibu l-flus.

Naħseb li l-proġett minnu nnifsu huwa tajjeb u naħseb li l-flus se jkunu minfuqa tajjeb ukoll.

Din is-sena dan il-parlament ħa ħafna żmien jiddiskuti l-isport.

L-ewwel kellna r-riżoluzzjoni li permezz tagħha għaddejna 34 faċilità lill- għaqdiet sportivi.

Imbagħad kellna l-liġi dwar l-isport u darba l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien kiteb li ma kienx jaf xi ħtieġa kien hemm għaliha.

Naħseb li dan jirifletti kemm it-tmexxija tal-partit Laburista hija maqtugħa minn dan il-qasam tal-volontarjat.

Qed ngħid dan għax din il-liġi kien hemm bżonnha għax m'hawn ebda struttura kif tagħti personalità ġuridika lit-tmexxija ta' faċilitajiet, m'hawn ebda struttura kif tagħmel ir-regolamentazzjoni fuq id-doping, m'hawn ebda struttura kif tirreġistra entitajiet u m'hawn ebda struttura kif issolvi ċerti disputes li jinqalgħu.

Għalhekk altru li kellna bżonnha l-liġi.

Sur President ̧ jien ma naħsibx li fil-budget għandu jkun hemm ċerti dettalji pero' jien se ngħid x'għandna f'moħħna.

Sa Jannar inkunu ħtarna l-kunsill u fil-fatt qed nirranġaw l-uffiċini biex is-sede ta' dan il- kunsill ikun il-Marsa.

Ovvjament sakemm dawn ikunu lesti l-Kunsill Malti għall-Isport se jmur fl-uffiċini tal-kumpless tal-Kottonera li se jkun lest fi Frar meta nkunu wkoll ħtarna t-tmexxija tal-kumpless.

Mhux bilfors li l- ħaddiema jiġu detailed mill-ewwel mal-Kunsill Malti għall-Isport pero' aktar tard fis-sena jkunu detailed dawk li jidhrilna li jkunu importanti.

Mhuwiex vera li għamilna din il-bidla għall-job for the boys.

Din xbajt nismagħha u naħseb li tirrifletti minn fejn tkun ġejja.

Issemmiet ħafna l-iSkolasport.

Jien nixtieq inwessa' d-diskussjoni fuq l- edukazzjoni sportiva għax anke hemmhekk ħdimna.

Staqsew għalfejn għollejna t-tariffa.

Aħna ridna li fi Skolasport ikun hemm coaches imħarrġin u mhux kull persuna li tinqala' minn kullimkien nagħmluha coach.

Għalhekk biex iġġib coach trid tħallsu u kull coach li hemm minn Lm2 fis- siegħa qegħdin jitħallsu Lm4 kull siegħa.

Wara kollox il-coaching għandu aspetti etiċi għax hemmhekk tfal ikun hemm.

Qed nużaw ukoll il-faċilità tar-Razzett tal-Ħbiberija.

Ovvjament ladarba qed immorru f'faċilitajiet privati wieħed irid iħallas għalihom.

Illum Skolasport hija strutturata, għandha kurrikulu, għandha continuity, għandha progression fit-tagħlim u fiha wkoll valuri veri.

Pero` aktar minn hekk l-aktar li jagħtini sodisfazzjon huwa t-twaqqif ta' l- Institute for P.E. and Sport li għadda mis-senat u mill-kunsill ta' l- universita`.

Fil-ġimgħat li ġejjin se naraw il-ħidma tiegħu u l-viżjoni li għandna hija li l-isport jidħol fl-MCAST.

Per eżempju, f'dawn l-aħħar ġranet rajna reklami għal heads of institutes – hemm wieħed for community services – li fihom hemm imsemmi l-isport għax irid jibda jkollna strutturi li permezz tagħhom nibdew inħarrġu facility managers, administrators, eċċ.

Sur President, l-aktar ħidma li tidher fil-qasam sportiv hija l-qasam kapitali u din is-sena għamilna ħafna xogħol dwar dan.

Fil-fatt lestejna l- ground tas-Salinos li ma nafx kemm kien ilu mibni, lestejna s-sala ta' l- isport għall-universita` li fis-sentejn ta' gvern Laburista ma ċċaqlaq xejn fiha u tajna spinta lix-xogħol fil-Marsa.

Dawn huma t-tliet proġetti li staqsewna dwarhom.

Pero' l-pjani għal proġetti reġjonali oħrajn qegħdin hemmhekk.

Per eżempju, it-tfassil kollu tal-Karwija qiegħed fil-business plan tagħna ta' l-2004.

Issa ħalli ngħid ftit x'għamilna fil-Marsa.

Hemmhekk għamilna l-piling works kollha li swew Lm70,000; se nagħmlu car park ̧ changing rooms u sub- stations li huwa ppjanat li jqumu xi Lm100,000; għamilna l-korsa taż- żwiemel, id-dawl u l-entratura li ammontaw għal Lm300,000; f'Jannar se nibdew ir-resurfacing ta' l-athletic track li se jqum Lm90,000 u se nagħmlu xogħol fit-tram trail li se tqum madwar Lm10,000 ħalli mhux kulħadd ikollu juża bilfors it-track ta' l-atletika.

Għalhekk altru milli ma nvestejniex fil-Marsa.

Dan minbarra xogħol ieħor li għamilna fi snin preċedenti ta' turfing, floodlighting, etc.

Sur President ̧ avvanzajna ħafna fix-xogħol tal-Kottonera u mhux billi ngħidu li nfaqna madwar Lm4,000.

Jekk jagħtuni stima jien lest li nwieġeb dettall dettall.

Fuq il-pubbliċita` għall-open day nista' ngħid li nfaqna ftit mijiet għaliex infaqna bil-għaqal.

Pero` ħalli ngħid x'għamilna.

Aħna lestejna l-kostruzzjoni, avvanzajna fil-finishes, fis- servizzi u fix-xogħol tal-landscaping u qed nimmiraw li nlestu fi Frar.

Irridu niftakru li dan ix-xogħol kollu għamilnih f'inqas minn 22 xahar għax l-ewwel ġebla hemmhekk tqiegħdet f'Ġunju ta' l-2001.

Dan ifisser li f'inqas minn 22 xahar ̧ daqskemm damu tan-naħa l-oħra fil-gvern, aħna bnejna kumpless ta' 'il fuq minn Lm2 miljun.

Bħalissa għaddejja ħidma wkoll fuq il-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar li tan- naħa l-oħra ma qalu xen dwar dan.

Fil-fatt qed issir preparazzjoni kbira u qed isir ċertu nfiq biex l-assoċjazzjonijiet iġibu t-tagħmir.

Nixtieq insemmi wkoll il-ħidma kollha li qed issir biex jinġabru l-isponsorships u nista' ngħid li hemm żieda ta' Lm130,000 ivvotati għall-organizzazzjoni ta' din l-attivita`.

Dan minbarra l-Lm200,000 li se jmorru bħala għajnuna teknika.

Ta' min isemmi wkoll iż-żieda enormi ta' flus li ħadu l- assoċjazzjonijiet sportivi biex jagħmlu l-ħidmiet tagħhom.

Tant hu hekk li f'erba' snin bejniethom se jkunu ħadu aktar minn Lm1 miljun.

L-Onor.

Abela tkellem fuq iż-żgħażagħ u semma n-nuqqas ta' xogħol u n- nuqqas ta' opportunitajiet pero` rridu nitkellmu fuq l-edukazzjoni informali li qed nagħmlu.

Aħna ħdimna ħafna ma' l-għaqdiet taż-żgħażagħ u għandna diversi proġetti ta' appoġġ għal dawn l-istess għaqdiet. |kun tajjeb ukoll li wieħed jissottolinea ż-żieda enormi li kien hemm anke fil- budget għal dawn l-għaqdiet.

Per eżempju, is-sena l-oħra l-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika ħareġ statistika li wriet li d-dħul għall- istess għaqdiet żdied b'mod enormi.

Dan kollu assigura li l- parteċipazzjoni fl-istess għaqdiet tiżdied b'mod enormi wkoll.

Hawnhekk nixtieq insemmi wkoll il-programmi Ewropej, fosthom il-programm "Youth".

Meta nitkellmu fuq iż-żgħażagħ m'għandniex nitkellmu biss fuq il-problemi li ġejjin minn barra, li ġejjin mill-effett tal-media u li ġejjin ukoll minna stess imma rridu nitkellmu wkoll fuq in-naħa t-tajba tagħhom.

L-Onor.

Bartolo semma l-ISEP.

Nista' ngħid li lil dawn tajnihom appoġġ enormi din is-sena biex ikunu jistgħu jwettqu ċerti ħidmiet.

Per eżempju, bħalissa qed nagħmlu reviżjoni tal-politika nazzjonali dwar iż-żgħażagħ.

Għall-ewwel darba din il-politika se tkun imsejsa fuq ir-riċerka biex tinkwadra l-oqsma kollha li jmissu maż-żgħażagħ.

Imbagħad l-Onor.

Abela staqsa x'se jiġri mill-bqija tad-dipartiment pero' anke fil-qasam taż-żgħażagħ irridu naraw jekk għandniex nibqgħu b'dipartiment u din hija xi ħaġa li qiegħda f'moħħna.

Minkejja li huwa diffiċli li ddaħħal it-tibdiliet kollha aħna għandna viżjoni; naħseb mhux tan-naħa l-oħra biss għandhom xi monopolju tat-tfassil tal-viżjonijiet.

Aħna qed naraw ħafna ħidma fejjieda titwettaq mill-istrutturi li waqqafna.

Per eżempju, wieħed mill-istrutturi li qed nipproponu li nwaqqfu huwa s- segretarjat permanenti għall-Euromed Youth Forum.

Aħna għamilna poposta lill-kummissjoni u din aċċettatielna għaliex rat li l-ħidma ta' l- istrutturi Maltin hija effiċjenti, tajba u tgawdi l-appoġġ ta' għaqdiet internazzjonali oħrajn.

Sur President, meta l-Onor.

Bartolo tkellem fuq ix-xjenza u t-teknoloġija qal li appuntajna nies li huma fin-network tagħna.

Pero' jien ngħid li m'hemmx paragun bejn kif kien il-kunsill fi żmien il-gvern Laburista u kif inhu llum.

Qal ukoll li meta jitilgħu huma fil-gvern jagħmlu l- partnerships.

Aħna dawn għamilnihom u nista' ngħid li m'hemmx programm internazzjonali aqwa mill-programm ta' l-Unjoni Ewropea għar-riċerka għax dan jiftaħlek il-bibien kollha.

Per eżempju, wara li l-Prim Ministru mar iċ- Ċina ġew riċerkaturi Ċiniżi jistaqsuna fuq Malta u l-potenzjal ta' riċerka li għandna għaliex dan jiftħilhom il-bieb biex ikunu jistgħu jieħdu sehem fi proġetti għar-riċerka taħt is-sixth framework programme.

Fost l- entitajiet li aħna mseħbin fihom nista' nsemmi l-JRC u s-sħubijiet li qed nagħmlu fuq l-awditjar.

Sur President, illum nistgħu nkejlu settur settur x'għandna u nista' ngħid li hemm ċertifikati tajbin.

Per eżempju, fil-life-long learning pajjiżna qiegħed aħjar mill-medja ta' l-Unjoni Ewropea u dan huwa riżultat li rridu niftakruh.

Qed nagħmlu diversi proġetti biex inkunu nistgħu naħdmu aktar f'dan is- settur.

Jekk pajjiżna jrid li jkollu tkabbir sostenibbli rridu ninvestu fl-innovazzjoni.

L-innovazzjoni ma tiġix awtomatikament imma trid tinvesti fiha.

Issa dan ma jsirx billi jkollok xi inċentiv fiskali biss imma jsir billi jkollok programmi għar-riċerka.

Fil-fatt bħalissa qed naraw kif nagħmlu proposta biex pajjiżna jkollu l-programm tiegħu għar-riċerka.

Per eżempju, minn hawn u ftit ġranet oħra se nwaqqfu istituzzjoni li tkun broker tat-teknoloġija għall-SMEs.

Hawnhekk qed nirriferi għall-innovation relay centre u din għandha tkun parti min-network ta' aktar minn 65 innovation relay centres fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea u ta' l-EFTA.

Dan kollu juri li l-partnerships li jsemmielna l-partit Laburista diġà għamilnih f'dan il-qasam u dawn qed jagħtu wkoll ir-riżultati.

Is-sena li għaddiet kienet sena li fiha mhux biss wettaqna proġetti imma ħdimna wkoll fuq viżjonijiet li fuqhom se tkun imfassla l-ħidma tagħna fil- futur.

Fil-fatt għaddejna liġijiet dwar l-arti, il-mużewijiet, il-kultura, l-isport u r-restawr.

L-Onor.

Bartolo staqsa min qed jieħu ħsieb ir- restawr; jekk hux il-ministeru responsabbli mir-riżorsi jew inkella ċ- Ċentru Malti għar-Restawr.

Illum nafu li l-accountability u r-reporting lines huma kollha ssettjati fil-liġi.

J'Alla jkun hawn 100 entita` li tagħmel ir-restawr għax dak hu li għandna bżonn f'dan il-pajjiż.

Kif konna ddikjarajna fil-bidu ta' din il-leġislatura m'aħniex kuntenti li nibqgħu bl-istess strutturi li kellna dejjem.

Ridna nbiddluhom dawn l-istrutturi u biddilnihom fl-oqsma kollha, pero` l- oppożizzjoni dejjem kienet kontra kull bidla fejn ikun hemm bidla minn dipartiment għal xi entita` oħra u dan minkejja li sibna diversi eżempji ta' ineffiċjenza, ta' skartar u ta' ħela.

L-oppożizzjoni donnha tippreferi l-ineffiċjenza għall-proġetti ġodda.

Irid ikollok impenn, enerġija u direzzjoni biex twaqqaf l-istrutturi li aħna waqqafna din is-sena.

L-Onor.

Abela qal li l-wirt ta' dan il-gvern huwa d-dejn imma jiena ngħid li l-wirt ta' dan il-gvern huwa l-istrutturi li waqqafna, il-pattern ta' infiq għaliex illum għandek pattern fuq, per eżempju, edukazzjoni inklussiva, fuq proġetti kapitali ta' l-iskejjel u anke diversi strateġiji bħal life long learning, eċċ. Naħseb li l-poplu għandu żewġ mudelli minn fejn jagħżel, id-diskors duħħan – inkluż dak ta' partnership tal-partit Laburista – u l-fatti fejn il-ħidma tagħna tidher fl-istrutturi, fi proġetti kapitali u fi strateġiji fit-tul.

Il-poplu Malta se jżomm dawn l- affarijiet f'moħħu meta jiġi biex jieħu d-deċiżjonijiet importanti s-sena d-dieħla.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru ta' l- Edukazzjoni.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, jien naħseb li l-ħidma u l-kisbiet fl- oqsma ta' l-edukazzjoni, kultura u sports qatt ma jistgħu jkunu l-frott ta' xi protagonist partikolari.

Fix-xogħol ta' l-iskultura edukattiva u kulturali, m'hemmx id-daqqa ta' artist jew imgħallem wieħed.

Kulħadd u kollox b'mod jew b'ieħor mal-milja taż-żmien iħallu l-marki, waħda wara l- oħra, li minnhom jixilfu l-karattru, l-intelliġenza u l-ħiliet taċ- ċittadini preżenti u futuri.

Allura f'dan il-qasam, hemm is-sehem ta' ħafna protagonisti u fosthom hemm il-ġenituri, l-iskejjel u l-għalliema, il-knisja, l-għaqdiet reliġjużi u għaqdiet volontarji, mezzi tal- komunikazzjoni u l-istituzzjonijiet politiċi, ewlieni fosthom il-gvern tal- ġurnata.

Fi ftit kliem, l-ambjent kollu għandu x'jaqsam ma' l-iżvilupp f'dan il-qasam.

Għalhekk, anke din is-sena jien irrid nirringrazzja lil dawk kollha li taw milli setgħu u qdew dmirhom fil-proċess edukattiv u kulturali fejn il- ħidma ma tintemm qatt u tikseb kemm tikseb riżultati, dejjem hemm lok fejn dawn jitjiebu.

Din id-darba, ma rridx ninsa nirringrazzja wkoll lil diversi ambaxxati u istituti barranin, bħall-British Council, l-Istituto Culturale Italiano, l-Alliance Francais, l-ambaxxata Ġermaniża, dik Ċiniża u diversi oħrajn għaliex matul is-snin, infirxet kollaborazzoni valida fl- edukazzjoni u fil-kultura li fil-fehma tiegħi tagħmel ħafna ġid lit-tfal u liż-żgħażagħ Maltin.

Kif mistenni, u anke kif inhu xieraq, meta niddiskutu l-vot ta' dan il-ministeru, l-oppożizzjoni tista' tgħid iffokat il-kummenti tagħha fuq l-edukazzjoni u naturalment fuq l-operat tal-gvern.

Issa x'inhi t-teżi ta' l-oppożizzjoni u x'inhi r-reazzjoni tiegħi għal din it-teżi?

Sur President, jien nemmen li isbaħ mill-verita`, sew jekk tgħoġobni u sew jekk le, ma hawnx u fl-edukazzjoni, l-verita` ma tistax taħbiha għaliex din jafuha, l-ewwel u qabel kulħadd, it-tfal u l-istudenti, anke jekk ħafna minnhom ma jafux jesprimu xi jħossu.

Il-verita` fuq l-edukazzjoni ta' pajjiżna jafuha l-ġenituri, l-għalliema, l-employers u l-barranin imma min jisma` l-oppożizzjoni titkellem, jieħu l-impressjoni li f'Malta l- edukazzjoni marret kompletament il-baħar, li taħt il-gvern tal-ġurnata tal- lum, l-edukazzjoni m'għandha l-ebda sens ta' direzzjoni u tista' tgħid li m'hu qed jiġri xejn.

Il-kelliem ta' l-oppożizzjoni f'dan is-settur staqsa għaliex il-ministru tal-finanzi huwa mażżra.

Jekk qed jirriferi għal kwestjonijiet tad-deficit, allura naħseb il-ministeri tal-finanzi tal- pajjiżi żviluppati kollha huma mażżra, ibda mill-Istati Uniti u ibqa` sejjer fl-UE inkluż l-Ingilterra.

Naħseb li l-preċedessur tal-ministru tal-finanzi tal-lum huwa mażżra ikbar għaliex jekk naraw id-deficit li għamel f'sentejn, l-ammont jiġi daqs it- total tad-deficit li sar bejn l-1987 u l-1996.

Imbagħad mażżra għaliex fi 17-il sena ta' gvern Laburista nvestew Lm4.5 miljun biss kapital fl- edukazzjoni?

Inżid magħhom is-sentejn li għamel l-Onor.

Bartolo, fejn dan investa kważi erba` darbiet daqskemm investa l-istess gvern tiegħu fis-17- il sena, jiġifieri f'19-il sena, dawn investew Lm21 miljun waqt li l-gvern tagħna nvesta Lm60 miljun fl-edukazzjoni fi 15-il sena.

Dan jgħidilna li minn dan il-vot tal-ministeru, qatra qed tmur għall-edukazzjoni.

Jien għamilt kalkolu malajr fejn dan il-ministeru qed jiġi vvotat lilu bejn wieħed u ieħor Lm100 miljun u jiena nikkalkola li kważi Lm95 miljun minnhom se jmorru kollha direttament fl-edukazzjoni.

Issa dan qalilna li jridu jmorru fl-iskejjel.

Naturalment jifhem bħali li meta qed inħallas miljuni kbar lill-għalliema, lill-professuri, lil-lecturers, lit-technicians, lill-instructors, lill-kindergarten, lill-facilitators, dawn kollha miljuni li qed imorru fil-klassijiet.

Mela kif jista` jkun wieħed jittieħed bis-serjeta` meta jgħid li dawn il-flus kollha huma "qatra".

Għamel paneġirku sħiħ fuq il-kwestjoni tal-VAT u nesa li anke s-CET, il- famuża taxxa tal-gvern Laburista kienet taħseb sabiex titħallas it-taxxa fuq il-materjal u l-apparat li jintuża fil-qasam ta' l-edukazzjoni u issa dan il-biki tal-kukkudril għaliex ma jafux hux se jħallsu l-VAT fuq il- bastun abjad u fuq ħaġa u fuq oħra.

Imma din serjeta`!?

Dan huwa d-diskors pre-elettorali li l-gvern Laburista se jintroduċi fi ftit tax-xhur oħra?

Fuq dan irridu nibnu l-edukazzjoni futura ta' pajjiżna?

Nistgħu ngħidu li l-oppożizzjoni llum għandha sistema ta' kondotta ta' negattiviżmu pero` jien nemmen li din is-sistema ta' kondotta ta' negattiviżmu qiegħda therri l-kredibbilta` ta' dan is-suppost gvern alternattiv ta' pajjiżna.

Meta wieħed jara naqra x'qed jiġri, jinduna li mhux talli l-edukazzjoni ma marritx il-baħar talli Malta għandha waħda mill- aħjar sistemi ta' edukazzjoni li tagħti fost l-aħjar riżultati li hawn fid- dinja.

Din hi verita` li jmissa b'idejh kulħadd, inluż l-oppożizzjoni li wara kollox hija mimlija żgħażagħ u adulti li ġejjin minn kull klassi li jħabbtuha ma' kulħadd bl-intelliġenza, bil-ħiliet u bil-kreattivita` tagħhom.

Ħafna minnhom mhux frott tas-sistema edukattiva ta' pajjiżna?

Allura kif inpinġuha b'din il-manjiera?

Mertu ta' dan l-gvern tal-ġurnata biss?

Dażgur li le.

Mertu tal-gvernijiet kollha li Malta kellha sal-lum inkluż gvernijiet Laburisti, pero` mertu wkoll ta' ġenituri Maltin u Għawdxin, ta' l-għalliema, ta' l-universita`, tal-knisja, mertu ta' kulmin f'Malta fil-milja taż-żmien ħadem bil-fatti fuq it-twemmin li l-aqwa riżorsa li għandna hi aħna stess, il-Maltin u l-Għawdxin Sur President, veru mertu ta' kulħadd iżda ma nistax ma ngħidx li huwa wkoll mertu kbir tal-politika, ta' l-istrateġija u l-ħidma ta' dan il- gvern.

Dan ifisser li m'hemmx x'tikkritika?

Dażgur li le, il-kritika ssir kemm mill-oppożizzjoni u kemm minn oħrajn bħall-ġurnali u xi kultant tkun kritika ġusta.

Xi problemi jistgħu jissewew mill-ewwel imma oħrajn għandhom bżonn iż-żmien u r-riżorsi biex jissewew u kull meta l- oppożizzjoni tikkritika b'mod ġust, din tkun qed tagħmel ġid.

Dan jien nirrikonoxxih u napprezzah pero` huwa veru wkoll li ċerta kritika ma tkunx ġusta u mhux dejjem tkun mibnija fuq il-verita`u meta jiġri hekk, ħsara ssir lill-edukazzjoni ta' pajjiżna.

Ħalli naqbdu ftit il-kwestjoni ta' fejn aħna u m'aħniex, per eżempju, fuq l- aspett tal-litteriżmu.

L-oppożizzjoni Laburista u l-kelliemi ta' dan is- settur b'mod in partikolari huwa speċjalista tal-manipulazzjoni tal-figuri u ta' l-istatistika.

Mhux jagħtik l-istampa kollha bis-sabiħ u bl-ikrah tagħha imma jaqbad li jixtieq hu u mbagħad ifassal stampa oħra kif huwa espedjenti għall-iskopijiet partiġġjani u politiċi tan-naħa l-oħra.

Fil- litteriżmu, meta xi ħadd jistaqsini jekk iniex sodisfatt bis-sitwazzjoni f'dan il-qasam, jiena nirrispondih fin-negattiv għaliex anke jekk jifdal bniedem wieħed biss Malti jew Għawdxi f'Malta li ma kisibx il-bażi edukattiva ta' kwalita`, ukoll ngħid li l-gwerra għadha ma ntrebħitx.

Pero` bejn li ngħidu hekk u bejn li mmoru fl-estrem ieħor hemm differenza kbira.

Aħna rridu li f'Malta u Għawdex ma jispiċċa ħadd bla ħiliet bażiċi għad-dinja tax-xogħol tal-lum, li mhux biss titlob ħiliet ta' litteriżmu kif aħna dejjem interpretajnih imma titlob ukoll ħiliet ta' komunikazzjoni, ta' teknoloġija ta' l-informatika u żvilupp sħiħ ta' karattru u allura rrid nippremetti dawn il-kummetti li se nagħmel billi ngħid li veru li fadal ħafna xi jsir biex ħadd f'Malta ma jispiċċa bla edukazzjoni bażika ta' kwalita`.

Dan qed jispira ruħu mill-Fillandja u jiena naħseb li dan jista' iħares ukoll lejn x'qed nagħmlu f'Malta llum għax anke dak li qed nagħmlu f'Malta llum huwa immirat lejn kwalita` u ugwaljanza.

Naturalment, wieħed ma jistax jaqbad u jgħid li hu se jagħżel x'inhuwa l-kejl ta' kif se jkejjel il-livell ta' l-edukazzjoni għax jew hemm kejl standard jew m'hemmx.

Ma tistax tbiddel l-istandard u l-goalposts kif inhu konvenjenti għall- politika tiegħek!

L-ewwelnett ejja naraw fejn wasalna minn meta bdejna, ma nistgħux ngħidu kemm fadlilna biex naslu biss imma rridu ngħidu x'biċċa triq lestejna.

Jien ngħid li fl-aħħar 50 sena, f'Malta għamilna passi ta' ġgant u minn dinja ta' 190 pajjiż, aħna ninsabu ma' l-ewwel 30 pajjiż li jinkludu l-pajjiżi l-iktar żviluppati, inkluż il-Fillandja.

Meta niġu ġudikati għas-sistema edukattiva tagħna, aħna ninsabu ma' l-aħjar 30 pajjiż u qegħdin fil-high development index mal-Fillandja.

Il-Fillandja qiegħda aħjar minna imma m'aħniex 'il bogħod ħafna minnha anqas.

Jien ngħid li qatt daqs illum ma kien hawn f'Malta daqstant Maltin u Għawdxin li għandhom livell tajjeb ta' edukazzjoni u litteriżmu u qatt ma kien hawn daqstant Maltin li komplew l-istudji post-sekondarji u terzjarji u waslu biex iggradwaw mill-universita` minn daqstant varjeta` ta' korsijiet daqs illum.

Imbagħad hemm ukoll dak li huwa l-kejl statistiku.

U l-kejl statistiku ta' Malta u ta' barra jaqbel.

Jekk naraw iċ-ċensiment ta' l-1995 – u mhux se nikkwotah – għamilna ftit tables fil-ministeru biex inpoġġihom fuq il- mejda tal-Kamra.

Jekk naraw il-United Nations Human Development Report tas- sena 2002 fuq statisitka tas-sena 2000 u jekk naraw il-UNESCO literacy report tas-sena 2002 fuq statisitka tas-sena 2000, naraw li Malta għandha rata ta' illiteriżmu li niżlet minn 11.2% fl-1995 għal 8% fis-sena 2000 u dan, jekk tieħu l-etajiet kollha tal-popolazzjoni – jiġifieri inklużi dawk li għandhom iktar minn 90 sena fejn f'dan il-bracket, l-illiteriżmu hu ta' 34%.

Ma jingħadx li r-rata ta' dawk illiterati taħt il-15-il sena hija ta' 2.4% biss u li r-rata fost iż-żgħażagħ ta' bejn 15-il u 24 sena niżlet minn 4% għal 1.4%!

Dan hu ovvju!

Jekk immorru fl-1970 - meta telgħu fil-gvern huma - r-rata ta' illiteriżmu kienet mod u meta niżlu kien anqas.

Alla ħares le!

Din se tkompli tinżel sakemm kważi nġibuha fix-xejn.

Dan id-diskors irid jintqal biex ma nibqgħux ngħidu li f'Malta hawn 12% illiterati, dan hu l-average u jekk inti teżamina l-figuri, tara li qabel il-gwerra, kien hemm rata mod, u imbagħad din ir-rata bdiet niżla wara l- gwerra, fis-70's niżlet iktar u issa niżlet ħafna iktar.

Ir-rata ta' illiteriżmu taż-żgħażagħ li tiegħlin hi 2.4%.

Taħsbu li aħna kuntenti( Dażgur li le!

Min iridhom dawn it-2.4% fid-dinja tal-lum( Imma mhux ngħidu kemm aħna għadna lura!

Kieku l-Onor.

Bartolo mhux informat dettaljatament - ħafna drabi jkun informat qabli fuq x'qed jiġri fil- Minsteru ta' l-Edukazzjoni - kieku nittolleraha din imma li jibqa' jgħid li r-rikkmandazzjonijiet tar-rapport tal-literacy survey ta' 1999 ippubblikat fis-sena 2000 ma ġewx ssegwiti, din għalija hi inġustizzja għal kulmin qed jaħdem f'dan is-settur.

Mhux imbilli ngħidu kemm napprezzaw ix-xogħol li qed jagħmlu d-diretturi u nsemmuhom wieħed, wieħed imma mbagħad ma nirrikonoxxux ix-xogħol li qed jagħmlu dawn id-diretturi!

Jiena għandi hawn, lista tar-rikkmandazzjonijiet, waħda, waħda, li kellna nagħtu r- riżultati ta' l-iscores lill-iskejjel konċernati u hekk għamilna, u li kellna nidentifikaw dan l-iskejjel u naħdmu b'dawn l-iskejjel u hekk qed nagħmlu.

Fuq kull rikkmandazzjoni qed isir ix-xogħol, Sur President.

Ejja ngħidu li dak is-survey sab li l-biċċa l-kbira tat-tfal kienu qegħdin jagħmlu progress tajjeb literacy fil-Malti u fl-Ingliż u rridu nennenfasiżżaw li meta nitkellmu fuq kwestonijiett ta' literacy, irridu nenfasiżżaw li l- impenn għal literacy hu responsabbilta` ta' kull skola u ta' kull għalliem għax kultant nibdew nixiftjawha r-responsabbiltia`.

Issa r- responsabbilita` qiegħda fuq kulħadd u trid tintrefa' u mhux insibu l- iskużi, minħabba każijiet ta' ċerta diffikulta` u wieħed jispiċċa offloaded lill-aġenziji l-oħra, jsir case study, jinbagħat s-CDAU jew ħaġa oħra.

Irridu nenfasiżżaw li meta nitkellmu fuq il-problema ta' literacy irridu ngħidu wkoll li din responsabbilta` ta' kulħadd, imma l-ewwel u qabel kollox hija responsabbilta` ta' kull skola u ta' kull għalliem.

It-tieni nett, veru m'aħniex qegħdin naħdmu( M'aħniex qegħdin naħdmu meta naraw il-programm li jissejjaħ il-complementary education li beda f'year 2, estendejnieh għal year 3, imbagħad għal year 4, u f'Jannar li ġej se naqbdu t-tfal ta' year 1 li għandhom ċerta diffikulta`, u meta żidna n-numru ta' complementary education teachers?

M'aħniex qegħdin naħdmu meta naraw li l- literacy unit intensifika u żied il-ħidma tiegħu( Darba qalulna li ma tajniex fondi lil-literacy unit.

Għalhekk mort nara x'fondi ħa fl-1998, u sibt li ħa Lm750, u fi żmieni ħa kważi Lm19,000 kull sena.

Jiġifieri mal-ħidma li qed jagħmlu l-complementary education, hemm ukoll il- ħidma li qed jagħmel dan il-unit fi 11-il skola primarja identifikata f'Malta, f'żewġ skejjel f'Għawdex u f'erba' area secondary schools f'Malta u hemm sitt literacy support tutors u co-ordinators biex isir monitoring tal-livell tal-literacy fl-iskejjel li ġew identifikati fis-survey bħala li għandhom bżonn appoġġ.

X'qed jiġri llum( U għal dan ikkontribwixxa anke l- Onor. Bartolo.

Mr Chairman, qatt daqs illum fl-iskejjel tagħna, fost il-kapijiet u l- għalliema ma kien hawn kuxjenza li nagħtu top priority lil-literacy daqskemm qed nagħtu issa.

Ara fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni, ħares lejn l-ischool development plans ta' l-iskejjel tagħna, ara x'qed jiġri mill- fakulta` ta' l-edukazzjoni fl-universita`, ara x'qed tagħmel il-fondazzjoni għas-servizzi edukattivi, u hemm issib li hemm din l-awareness kollha.

Dan is-survey sar fl-1999, kellu jiġi ripetut ma' l-istess tfal, u ġie ripetut is-sena l-oħra wkoll.

Din kienet waħda mir-rakkmandazzjonijiet li saru.

Jiġifieri dawn huma t-tfal kollha ta' Malta li issa laħqu l-eta` ta' għaxar snin.

Reġa' sar is-survey fuqhom u qegħdin naħdmu flimkien ma' l- universita`, ma' Dr Charles Mifsud, mad-direttur tad-dipartiment tal- kurrikulu Miss Mary Vella, man-national foundation for education research, ma' l-Universita` ta' Londra u l-Universita` ta' Sheffield.

U issa, kif kien irrakkmanda dan is-survey, irridu naraw in-numeracy, għax mhux biżżejjed li naraw il-literacy tal-Malti u ta' l-Ingliż.

Bdejna billi sar il-pilot test fin-numeracy u malli t-test jiġi konvalidat inkunu nistgħu nagħmlu l-monitoring tiegħu, bħalma għamilna fil-każ tal-Malti u ta' l-Ingliż.

Apparti li qed naħdmu fuq il-language development pilot project.

Il-ħidma tal-fondazzjoni għas-servizzi edukattivi.

Trid veru ma tkunx serju biex isemmi ż-żewġt uffiċini li din il-fondazzjoni għandha fl-iskola sekondarja ta' l-Imtarfa!

Ma jgħidilniex kemm kienet idea tajba li din il- fondazzjoni tmur taħdem minn ġo skola!

Ma jgħidilniex li f'dik l-iskola aħna investejna kważi Lm100,000 biex nattakkaw din il-famuża problema tal- mushrooms li minn kważi sena u nofs, sentjen 'l hawn ma smajtx ilment ieħor fuqha!

Qabel il-media Laburista kienet tkun ippakkjata b'din l-aħbar tal- mushrooms.

Bdejna nieħdu l-miżuri u kien hemm amministrazzjoni ta' l-iskola differenti.

Għadna ma solvejnihiex għal kollox għax għadna niddiskutu mas- sid t'hemmhekk biex nipprovaw niftiehmu fuq ċerti miżuri li rridu nieħdu.

Pero` ħadd ma jista' jinnega li llum il-fondazzjoni għas-servizzi edukattivi qed tagħmel ġid kbir u li aħna daħħalna manjiera innovativa.

Tajjeb nifhmu x'qed ngħidu meta ngħidu fondazjzoni għas-servizzi edukattivi għax issa skoprew l-Amerka tal-Labour; li jridu jsaħħu l-proċess edukattiv ta' matul il-ġurnata!

Mhux hekk qed nagħmlu( Mhux biss qed nagħmlu hekk matul il-ġurnata, talli qed nestendu l-ħin ta' l-iskola bis-saħħa tal- fondazzjoni għas-servizzi edukattivi, bis-saħħa ta' dawn li qed insejħulhom activity teachers.

Għad irridu naslu biex fl-iskejjel kollha jkollna teachers ta' sport, ta' drama, ta' kreattivita`, ta' arti, ta' craft li jibdew fl-10:30 a.m. u jispiċċaw fl-4:30 p.m. B'hekk inkunu estendejna l- ġurnata ta' l-iskejjel kollha primarji.

Qed naħdmu id f'id mal-kapijiet, ma' l-għalliema u mal-ġenituri.

Din il- fondazzjoni li għadha kif bdiet - sena ilu kienet għadha qed taħgmel l- ewwel passi tagħha - diġa` hija preżenti f'20 ċentru u qiegħda taħdem b'metodoloġiji differenzjati, f'kontest ta' mixed ability, qed tħaddem family literacy, u qed tidħol għal inizjattivi innovattivi.

L-ideat li qegħdin jaħdmu fuqhom kienu interessanti biżżejjed biex jiġi sottomess proġett taħt l-għajnuna ta' l-Unjoni Ewropea u ħadu Lm60,000 fejn qegħdin jaħdmu ma' partners - dak il-partnership! - mill-Ingilterra, mill-Belġju, minn Ċipru, mil-Litwanja, minn Spanja, mir-Rumanija u mill-Italja.

Niġi għaIl-kwestjoni ta' l-ispecial learning difficulties unit.

Sodisfatt bil-progress( Le, m'iniex. m'iniex se nidħol fir-raġunijiet għaliex ma wasalniex, għax hemm raġunijet ta' strutturi u hemm raġunijet ta' tkaxkir tas-saqajn ta' kif għandna nipproċedu fuqhom.

Sur President, issemmiet il-kwetjoni tat-taħriġ tal-psikoloġisti.

Kull min segwieni jaf li waħda mill-ewwel insistenzi li għamilt mad-diviżjoni ta' l- edukazzjoni hija biex din timbarka fuq programm ta' taħriġ ta' nies speċjalizzati fil-kamp ta' persuni bi bżonnijeit speċjali, fil-qasam ta' tfal li għandhom problemi tas-smiegħ, problemi ta' dawl u problemi ta' dyslexia.

Imma m'iniex sodisfatt.

Veru ma sarx biżżejjed, u jiddispjaċini li ma ndħaltx b'mod iktar dirett biex inkun nista' nara li l-affarijiet isiru.

Imma kultant troppo buonta` bestialita` jgħid it-Taljan.

Naturalment jekk jindaħal il-Minsitru jiġi akkużat li qed jikser ir- regolamenti għax hawn hi l-problema!

Jien nimxi skond ir-regolamenti kemm nista', pero` r-riżultat tar-regolamenti nafu x'inhu.

F'Jannar ta' l-1998, fi żmien il-Minsitru Bartolo, l-universita` kienet ġabet l-advert fil- gazzetti biex isir masters in psychology, u kienet inħolqot idiffikutla` bejn l-universita`, id-dipartiment tas-saħħa u ħafna kwestjonijet ta' regolamenti eċċ. Sa meta tlajna fil-gvern aħna f'Settembru kienet għadha mhix solvuta din il-problema.

Sa Novembru 1998 qbadt din il-kwestjoni billi ġibt lil kulħadd flimkien, in-nies tal-politika soċjali, tas-saħħa u ta' l-edukazzjoni u ftehemna mad-dipartiment tal-psikoloġija ta' l- universita` li aħna noħorġu l-flus bejnietna, li d-dipartiment ta' l- edukazzjoni jisponsorja numru ta' impjegati tiegħu u l-universita` tkun tista' ddaħħal tlieta oħra.

U sa fl-aħħar beda dan il-course u spiċċa f'Lulju.

Illum qegħdin f'diskussjonijiet - nipsera li issa spiċċaw - biex l- universita` tkun tista' taċċetta r-regolamenti li dan il-course jibda jsir fuq bażi regolari.

F 'Awissu li għadda jien insistejt ma-senat ta' l- universita` li m'għandhomx itawlu din il-kwestjoni u informat li mis-sena d- dieħla dan il-course tal-masters in psychology jibda jsir fuq bażi regolari.

Issa dan ġab il-figura maġika ta' 2,000 żagħżugħ li kull sena jispiċċaw bla ħiliet bażiċi ta' xogħol.

Tingħad darba, tnejn, tlieta u titwemmen din.

Naturalment, l-Onor.

Bartolo, li huwa lecturer fid-dipartiment tal- communications fl-Universita`, m'huwiex xi persuna li ma jafx kif għandu jbella' l-affarijiet anke jekk ikollhom bażi fażulla.

Hawn min jgħid li huwa a very good spin-doctor.

Jien ippruvajt niċċekja naqra dawn l-2,000 żgħażagħ u eżaminajthom mil-lat ta' dik li hija literacy bażika u sibt li fost il-grupp ta' bejn il-15 u 24 sena, ir-rata ta' literacy bażika hi 98.6%.

Imbagħad ġibt l-informazzjoni mill-Matsec fejn kien hemm li minn madwar 5,000 student li jispiċċaw il- form V, 4,000 ġabu għalinqas ċertifikat f'suġġetti tas-SEC.

Ovvjament, għadna lura.

(Interruzzjonijiet).

Dak figuri biss semma', x'inti tgħid Onor. Debono Grech!

Jgħidlek biex ma ssemmix figuri u jekk ma ssemmix figuri, għax m'intix tgħid il-figuri u meta tgħid il-figuri, ibiddlu l-goalpost!

(Interruzzjonijiet) Ħu paċenzja isma' ftit (Interruzzjonijiet).

Issa din kontradizjoni oħra, il-ħin kollu jgħid kemm ir-riżultati akkademiċi m'humiex xi riżultat esklussiv tal- kapaċita` u l-ħila ta' dak li jkun imma imbagħad dan jibbaża l-argument tiegħu fuq ir-riżultati akkademiċi.

Min ma ġabx xi 'O' level ma jfissirx li mhux kapaċi u m'għandux ħiliet bażiċi tad-dinja tax-xogħol.

Jiena naf nies li huma fost l-aħjar negozjanti u nies li għamlu suċċess u dan m'għandhomx 'O' level wieħed.

Qalulna li m'għandniex ħafna nies li qed ikomplu l-istudju tagħhom.

Minn rapporti tal-guidance and counselling unit għas-sena 2000, naraw li 65% ta' dawk li spiċċaw il-form V, komplew għal xi studju post sekondarju mill- ewwel waqt li oħrajn ma jkomplux mill-ewwel imma jidħlu wara xi żmien.

L- istatistika turi li fl-aħħar ħames snin, xi 4,700 student daħħlu għal xi course post sekondarju kull sena filwaqt li din is-sena daħħlu 4,820 f'course post sekondarju.

Bħalissa, fil-korsijiet post sekondarji għandna komplessivament 9,278, żieda netta ta' 402 fuq is-sena l-oħra.

Mela kif dawn jaqbdu din il-figura ta' 2,000, noħolqu slogan biha u nibqgħu nittimbrawha( Jien ngħid li dan mhux ġust, għax din hi figura manipulata u qarrieqa.

L-istess jekk nieħdu l-ETC, mort u staqsejt biex jgħiduli s-sitwazzjoni fuq dawk li jispiċċaw il-form V. In-numru ta' dawk li huma taħt it-18-il sena u li marru jirreġistraw għall-ewwel darba bejn Lulju u Settembru - hawnhekk għandna ftit avarija għax jaf ikollok xi ħadd ta' 16 jew 17-il sena – kien 425 fejn 56% minnhom huma ta' 'O' level standard, 6% oħra għandhom 'A' level standard u 37% għandhom l-ischool leaving certificate.

Meta tara x'għandha l-ETC u tara l-educational achievement ta' l-age group bejn 16 u 20 sena, minn 1,338 li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol f'Settembru 2002, 42 biss ma jafux jiktbu u jaqraw.

Qed insemmi dawn il- figuri biex nuri li m'hemmx xi figura partikolari li tista' taqbad u testrapolaha barra mill-kontest tagħha kif iħobb jagħmel l-Onor.

Bartolo biex joħloq slogan u jibda jirrepetiha sa kemm fl-aħħar, kulħadd jibda jemminha.

Fuq dak li għandu x'jaqsam mal-kurrikulu nazzjonali, sar kwantita` kbira ta' xogħol.

Dan hu proġett u strateġija li qed taħdem u diġa` qed tagħti riżultati fl-iskejjel tagħna u veru li fadal ħafna xogħol x'isir pero` ma nistgħux ngħidu li l-affarijiet m'humiex sejrin għall-aħjar.

Jekk titkellem ma' nies li huma oġġettivi, jkunu laburisti jew nazzjonalisti, jgħidulek li f'dan il-kamp hawn moviment pożittiv u challenging fil-qasam ta' l- edukazzjoni li qed jagħmel ħafna ġid.

Huwa proċess li qed imiss il-livelli kollha mil-kindergarten u jibqa' sejjer sal-primary, secondary u jolqot l- information technology education.

Dan qal li armejna l-instructors, ara kif tista' tarmi l-instructors meta taqbad 180 minnhom u tibgħathom l- Universita` jagħmlu course biex jitħarġu kif jgħallmu t-technology education ħalli jieħdu ċertifikat f'dan il-qasam ħalli kemm jista' jkun, ikollna teachers tat-technology education li ġejjin minn fost l-instructors biex it-technology education tkompli tinfirex fl-iskejjel kollha sekondarji tas-subien u bniet inkluż fil-junior lyceums.

L-istess jekk naraw il-personal and social development, il-component tal- home economics u naraw kif inhu miexi, ix-xogħol li qed isir biex isir ir- riforma tat-tagħlim tax-xjenza bl-introduzzjoni tal-co-ordinated science.

Għalhekk, jiena ngħid li mhux ġust li wieħed jitkellem bil-manjiera kif tkellem l-Onor.

Bartolo.

Dan kien inġust ħafna anke meta tkellem fuq il- kwestjoni tat-training għax bil-kemm ma jagħtix l-impressjoni li fi żmienu sar ħafna u issa m'hu qed isir xejn!

Jien mhux se noqgħod naħli ż-żmien ngħid x'sar u x'ma sarx fi żmienu pero` jekk wieħed jara x'qed jiġri, jiena rrid ngħid li oġġettivament qatt ma sar taħriġ ta' l-edukaturi daqskemm sar f'din is-sena u l-Onor.

Bartolo jaf li jkollok kemm jkollok rieda li tagħmel it-taħriġ, tippjana kemm tippjana, tinvesti kemm tinvesti, xorta għandek outside factors fejn f'daqqa jista' jiġi xi ħadd u jikkmanda lil oħrajn biex ma jmorrux għas-sessions tat-training u dan iridu nżommuh f'moħħna wkoll.

Aħna kellna staff development process f'kull skola inkluż tal-Knisja u tal-privat fejn 2,400 għalliema attendew 85 course f'Lulju u f'Settembru, tħarrġu l-kindergarten assistants bejn Ottubru u Diċembru ta' din is-sena, it-teachers kollha ta' year 6 attendew korsijiet f'developing language teaching strategy, it-teachers kollha tal-year 4, attendew korsijiet fi story mode of teaching, saru writing workshops, it-taħriġ tal- focus groups, kellna l-Council of Europe seminar for literacy challenges and opportunities, kellna l-association of commonwealth examinations and accreditation bodies fuq l-enpowering teachers in classroom assessment, kellna l-commonwealth association for science technology and maths educators for teaching science and technology u għandna d-dipartiment tal- kurrikulu li jiċċekkja l-kwalita`, is-suitability, u l-cost ta' dak li qed ikun qed isir.

Naħseb li wieħed ma jkunx ġust li jgħid li f'dan il-kamp mhux qed isir xejn għax qatt ma sar daqskemm qed isir issa.

Imbagħad jiġi u jgħid li t-taħriġ sar fejn laqat laqat!

Jiena m'iniex se ngħid li kollox hu perfett u hemm fejn intejbu u nirranġaw, Sur President.

Rigward l-MCAST, Sur President, dan miexi tajjeb u din is-sena qed nivvotawlu Lm2 miljun aktar milli vvotajna s-sena li għaddiet, Lm 4.5 miljun bejn ir-rikkorent u l-kapital.

Il-ħsieb huwa li aħna nibdew indaħħlu l-istituti l-oħrajn li jmiss biex b'hekk aħna nżidu l-varjeta` tal- korsijiet, insaħħu l-korsijiet li hemm u nżidu kemm jista' jkun l-ispazju u l-għodda.

Qegħdin naħdmu biex dan il-kulleġġ ikun it-tieni kolonna ta' l- edukazzjoni post-sekondarja u terzjarja f'pajjiżna.

Sal-lum kellna kolonna waħda, il-kolonna ta' l-Universita` u issa qed nibnu it-tieni kolonna, dik tal-Malta College of Art, Science and Technology.

Is-sena d-dieħla nispera li fit-tliet istituti ta' l-art and design ta' l-electronics u ta' l- information and communication and technology, nogħlew livell ieħor biex nibdew il-higher national diploma level fis-suġġetti tagħhom u naħdmu għall- istrutturar ta' l-iskema ta' l-apprendistat u hemm diversi ħwejjeġ oħrajn li mhux sejjer nidħol fid-dettall f'dan l-istadju.

Semmejt l-iskema ta' l-apprendistat u fuq din irrid ngħaddi kumment.

Mela jkun hemm uffiċjal minn ġewwa li jgħaddi dokument preliminari lill-Onor.

Bartolo u dan jiżvela dak id-dokument.

Mhux talli hekk, talli dan injora kompletament l-ispjegazzjoni li tajt jien f'dan il-parlament u baqa` jgħid u jsostni li hemm l-iswed meta jiena kont urejtu biċ-ċar li dak li qed isemmi hu abjad.

Jiena hawnhekk għandi rapport ta' Joyce Pullicino, id-direttur tal-further studies and adult education biex nurih li dak li hu qed jipprova jgħid kemm hawnhekk u kemm f'"The Times", fil-"Maltastar.com", fit-"Torċa" u fil- "Kulħadd" - dejjem jgħid l-istess ħaġa minkejja li dan jaf li dak li qed jgħid hu żbaljat – mhux minnu u sejjer inpoġġi dan ir-rapport fuq il-mejda tal-Kamra.

Fl-Universita` għamilna rivoluzzjoni strutturali ġo dan il-pajjiż fejn jekk inħarsu lejn il-popolazzjoni ta' l-istudenti, insibu li fl-1983 kien hemm 1,300 u minn dawn, kwart biss kienu nisa.

Fl-1987, meta tlajna aħna, kien hemm 1,400 u dan ifisser li f'ħames snin, l-istudenti żdiedu biss bi ftit iktar minn mija u terz biss kien nisa.

Fl-1992, qbiżna l-4,155 u cioe` f'ħames snin, żdiedu b'2,700 fejn in-numru ta' nisa sar daqs ta' l-irġiel u issa qegħdin 7,700 fuq dawk li kien hemm fl-1987 u għandna iktar nisa mill- irġiel.

Jekk naraw in-numru ta' gradwati, naraw li fl-1970 gradwaw 119, fl- 1975 gradwaw 236, fl-1980 gradwaw 182 u minnhom kien hemm 24.72% nisa, fl- 1985 gradwaw 219 u minnhom 22.3% nisa, fl-1987 gradwaw 252 u 27% biss kienu nisa, fl-1990 gradwaw 409 u 42.5% kienu nisa, fl-1995 gradwaw 1,290 u 50.2% nisa u fl-2000, gradwaw 1,718 u 51% nisa.

Din is-sena gradwaw 2,048 u ftit aktar minn 53% minnhom nisa.

Din hi rivoluzzjoni, Sur President!

Dan huwa li qed nagħtu lill-pajjiż, hawn qed imur l-investiment li qed jagħmel il-pajjiż inkluż l-investiment kbir fl-istipendji.

Il-klassi tal- ħaddiema qatt ma kellha opportunitajiet għat-tagħlim sa l-ogħla livell daqskemm ġab l-gvern nazzjonalista, qatt Sur President!

Meta kien hemm fil- gvern, is-suppost gvern tal-ħaddiema għal 17-il sena, ma kienux kapaċi jżidu l-gradwati ħlief bi ftit għexieren.

Rigward l-FTS, jien anke hawn diġa` spjegajt kif l-FTS qed tissellef il- flus, din ma sselfitx Lm15 miljun, din fetħet faċilita` ma' l-APS Bank bil- formalitajiet u l-kuntratti legali kollha meħtieġa biex ikollha għad- dispożizzjoni tagħha, investiment ta' Lm15 miljun li tonfoqhom mal-milja taż-żmien.

Hekk għidna fil-pjan li se nagħmlu, li rridu nibnu l-iskejjel kollha li għandna bżonn f'Malta u Għawdex u nirranġaw l-iskejjel kollha tal- gvern u ntuhom il-kwalita` u l-istandards li jitlob il-kurrikulu nazzjonali.

Dan irridu nagħmluh f'perjodu qasir u qed ngħidu li sa l-2010, l-iktar, dan il-proġett irrid jitwettaq imma dan il-proġett għandu x-xabla ta' Damocles fuq rasu għax l-oppożizzjoni Laburista qed tgħid li malli titla', dan il-proġett se twaqqfu, se jagħlaq l-FTS u titfa' lil kulħadd il- barra u terġa` tibda kollox mill-bidu.

Din hi bħal famuża frażi ta' Dr Alfred Sant, li forsi għaxar snin oħra ċ- ċirkostanzi jinbidlu fuq l-UE u hemmhekk imbagħad naraw u nerġgħu nibdew.

Dan hu l-futur li tan-naħa l-oħra rridu jagħtu liż-żagħżagħ tagħna u lil uliedna, li joqogħdu twiddling their thumbs for about ten years or for about twenty years, perhaps the circumstances will change u imbagħad jibdew.

Din hi l-viżjoni ta' dan il-bniedem u tal-partit Laburista!.

Meta jiena sirt ministru, irrealizzajt x'għandu jsir għax huma, damu sitt snin biex ikkonvinċew ruħhom li mhux xi tieqa mkissra hemm u bieb mkisser hawn hemm biss.

Fejn qatt tkellmu fuq l-iżvillup sħiħ ta' l-iskejjel primarji u sekondarji.

Veru kellhom bżonn u għandhom bżonn approach radikali, imma l-ewwel ħaġa li attakkajna aħna - għax hemm kienet il- priorita` u llum iż-żmien tana raġun – kien li l-investiment jiġi channeled ġo l-Universita` Sur President għax kieku ma għamilnix hekk, kieku m'għandniex 9,000 student u 2,000 gradwat, kieku m'għandix nies li jistgħu jaħdmu fis-servizzi finanzjarji, is-servizzi legali, l-inġinerija u postijiet oħra simili.

Hemm kienet il-priorita` u issa wasal it-turn ta' l- iskejjel l-oħra.

Ma din, tista' taqbel u tista' ma taqbilx imma din kienet il-politika ta' dan il-gvern u għalhekk, aħna qegħdin ngħidu li aħna addotajna approach radikali, innovativ u ambizzjuz b'din l-organizzazzjoni.

Aħna pruvajna nkellmu tan-naħa l-oħra u meta sar ir-rapport tat-task force, jiena għedt li nixtieq li dan il-proġett ma jkunx il-proġett tal-gvern imma jkun proġett nazzjonali, il-proġett tal-millenju u għalhekk qetilhom biex imorru għand il-partit Laburista u jfehmuh x'qegħdin naħsbu u x'qed jirriżultalna fejn biex nibnu skola tal-gvern qed tiġina d-doppju ta' skola tal-privat u li biex nibnuha, ndumu tliet darbiet aktar milli jdum il- privat u xorta jkollna ħafna tħarbiet fix-xogħol kif isir.

Għidulhom lill- Laburisti, li l-aħjar manjera li dak li japplika għall-business, japplika għall-edukazzjoni.

Min fil-business ma jinvestix fit-tul fejn ikollu prodott f'idejh u imbagħad iħallas l-investiment fskond il-qliegħ li jkollu?

Jekk dan hu prinċipju tajjeb fil-business, għaliex dan mhux tajjeb biex intejbu l-iskejjel tagħna?

Taf x'kienet ir-risposta tagħhom, Sur President.

L-Onor.

Bartolo lanqas biss attenda għal din il-laqgħa għaliex biex jattakka u jinsinwa, dan first class, imma biex jiġi u jara x'qed jiġri, hekk le, ma jiġix minkejja li nistiednuh!

Ma jiġix biex jiddiskuti u jagħti l-kritika kostruttiva tiegħu.

Le, dan ma jaqbilx, ma jiġix, ma jridx li nissellfu biex jinvestu fit-tul.

Aħna r-raġunament tagħna kien li hekk tibni skola llum, din l-iskola ddum tieħu l-frott minnha 40 sena.

Il-biċċa l-kbira ta' l-iskejjel tagħna hu mibnijin jew qabel il-gwerra jew fil- ħamsinijiet u s-sittijiet jew inkella qbadna bini tas-servizzi ingliżi u għamilnihom skejjel.

Pero` dak li nbena, għadna nużawh sal-lum, l-iskola ta' Bormla għalqet mitt sena u sal-lum għada sservi bħala skola.

Allura, x'fiha ħażin li nissellfu Lm 3 miljun illum meta din se tagħtini l- frott għal 40 sena.

Imma dawn ma jagħtux każ, jgħidu li mhux tajjeb u jridu jibqgħu għaddejjin bis-sistema l-antika, liema sistema ħaddimniha matul il- 50 sena li għaddew, hija sistema mimlija difetti.

Dan il-futur ministru ta' l-edukazzjoni jiġi jaqbad ma salarju ta' Lm 12,000 taċ-chief executive tal- FTS, Sur President.

Dan ma jgħidx li kellu żewġ konsulenti li kienu jieħdu Lm 38,000 bejniethom!

Ma jgħidilniex li saru kuntratti ma speċjalisti u arkitteti li kienu jieħdu Lm 3,800 fix-xahar, Sur President!

F'dawk ix-xahrejn ta' qabel l-elezzjoni ta' l-1998, kien hemm eċċess fuq il- budget ta' Lm800,000.

Ma nistax nifhem b'liema skrupolosita ġew osservati r- regolamenti, Sur President.

Jiena jekk irrid, nista' noqgħod nidħol fid- dettal u nara kif ġew moħlija eluf ta' liri fi żmienu.

Insemmi eżempju wieħed ta' Marsaxlokk, hemm ħajt li kien qed jinbena fi żmienhom, jaqa' waqt li jkun qed jinbena, ikomplu jibnuh, ma jinvestigawx, jerġa' jaqa' għal darb'oħra bil-maltemp u imbagħad insibu li l-vireg tal-ħadid li konna naraw tielgħin minn fuq – allura konna naħsbu li hemm l-ħadid isfel ukoll – kienu imniżżlin żewġ piedi biss l-isfel u għamlu hekk apposta ħalli min jarah jaħseb li hemm il-vireg.

Illum dak il-ħajt hu perikoluż, jrid jaqa' kollu u jinbena mill-ġdid.

Imbagħad jiġi hawn u jgħid li l-FTS ma tosservax ir-regolamenti!

Insemmi l-flejjes kbar li ntefqu fuq play area li ma qabel fuqha ħadd.

Jekk wieħed jeżamina l-affarijiet, irid ngħid Sur President, li r-rekord ta' l-FTS hu ħafna differenti minn kif ipinġiha l-Onor.

Bartolo.

L- FTS hi organizzazzjoni ġdida, qed tinbena u trid tissaħħaħ.

Jiena nagħmilha ċara għal darb'oħra li jiena ma napprova l-ebda varjazzjoni mir-regolamenti pero` rridu naraw ir-regolamenti x'jgħidu!

Ir-regolamenti ma jgħidux li ma tistax tagħti direct orders jew departmental orders.

Ir-regolamenti qegħdin hemm biex jgħinu u mhux biex inti ssir skjav tagħhom kif qed jipprova jagħmilhom l-Onor.

Bartolo.

L-Onor.

Bartolo għandu jkollu s-sodisfazzjon li dan naqqas ir-ritmu li bih kien għaddej dan il-proġett pero` billi għamel hekk, mhux jiena se inbati imma t-tfal u l-iskejjel!

Ma ġara xejn, meta l-FTS tkun aktar b'saħħitha, tkun fil-pożizzjoni li tista' tirregola aktar imma sakemm jiġri hekk, biex dan ikun iżjed fariżej mill-fariżej, dan naqqas ir-ritmu li bih kien għaddej dan il-proġett.

Mill-punto di vista tiegħu, dan ikun rebaħ u nagħtuh 100 points; żgur li ma ħaqqux jgħaddi mill-istatistika imma!

Il-budget oriġinali ta' Sir Adrian Dingli skond l-istima tad-division of education, approvata mill-Onor.

Bartolo kienet ta' Lm 4.5 miljun imma dan il-proġett sar mill-FTS b'ħafna anqas.

Fuq il-proġett ta' Marsascala, ġabuli tender biex niffirmha sabiex nonfqu Lm 430,000 ħalli nibnu ħames klassijiet, imma jiena għedt possibbli trid tonfoq daqshekk!

Illum il- proġett sar bi ftit aktar minn Lm 70,000 biss.

Jekk naraw il-proġett tal- Karwija, naraw li dan kien proġett li kien stimat li se jiswa aktar minn Lm 5 miljun imma dan se jsir b'Lm 3 miljun bl-isports complex reġjonali.

Jiġifieri jekk l-FTS titlaq illum, din diġa` frankat lill-gvern Lm 3 miljun.

Dan ma jgħidux l-Onor.

Bartolo imma!

Hemm ħafna affarijiet li qed isiru.

Nispera li t-tender ta' l-iskola ta' Ħal Safi u Ħal Kirkop tingħata qabel l-aħħar tas-sena.

Għamilna l-outline plan għall-iskola primarja ta' Pembroke fejn qbilna mal-MEPA fejn se ssir din l-iskola.

Għandna diversi permessi fuq swali f'diversi lokalitajiet f'Malta u hemm xogħol kbir in the pipeline.

Hemm kwestjonijiet oħra bħal dan ir-rapport ta' l-awditur nazzjonali fuq is- sistema tat-teknoloġija ta' l-informatika.

Dan hu eye opener u r- rikkmandazzjonijiet li qed isiru qed noħodhom bis-serjeta`.

Diġa` tkellimt mal-Ministru Austin Gatt, li hu responsabbli għall-e-government, biex inkunu nistgħu naraw kif l-aħjar li nimxu fuq dawn ir-rikkmandazzjonijiet u hawnhekk, jiena ċert li nistgħu nimxu 'l quddiem.

Hemm kwestjonijiet oħrajn li mhux se nilħaq ngħid fuqhom bħal kwestjonijiet ta' patrimonju kulturali, fejn kellna ħafna diskussjonijiet.

F'dan is-settur hemm pjan li jrid jitwettaq, Sur President.

Hemm iċ-ċentru tar-restawr li l-Onor.

Bartolo qatt ma żar.

Jiena nistiednu jmur bħal ma mar l-ambaxxatur Taljan, fejn dan ħa gost ħafna.

Għandna relazzjonijiet tajbin ma' instituti ta' l-istat Taljan fil-qasam tar- restawr u qed inkomplu nżiedu, kif għandna ma' pajjiżi oħrajn.

Jiena nistieden l-Onor.

Bartolo biex jieħu delegazzjoni tal-partit Laburista f'dan iċ-ċentru u l-Onor.

Mugliett jurih – kif qal- x'sar f'dik il-parti ta' Bighi.

Sur President, qed isir ħafna xogħol tajjeb fil-qasam edukattiv u naturalment, dejjem hemm lok fejn stajna nagħmlu aktar u żgur li fadal ħafna x'isir pero` rrid ngħid li jiena flimkien ma l-Onor.

Mugliett ħadna gost naħdmu.

Kellna sodisfazzjon u privileġġ li ħdimna fuq program vast bl- aħjar ħila tagħna, wettaqna l-program elettorali b'viżjoni mill-isbaħ u b'direzzjoni li fuqha jaqbel kulħadd, anke l-oppożizzjoni.

Ovvjament, irridu nkomplu naħdmu anke f'dan il-kamp biex inkunu kemm jista' jkun inklussivi.

Sur President, aħna nħossu li ż-żmien li qed nippreparaw għalih hu żmien importanti għal pajjiżna u għal familja Maltija.

Għandna quddiemna opportunita`, dik ta' l-UE, li se tiftħilna bibien u spazji li huma importanti u essenzjali għal futur taż-żgħażagħ tagħna u għat-tkabbir ta' pajjiżna u għalhekk, aħna għandna nagħmlu ħilitna kollha – u mhux noqogħdu nistennew li jinbidlu ċ-ċirkostanzi u nispiċċaw nidħlu mat-Turkija! – biex din l-opportunita` li għandna, noħduha issa ħalli f'paċi u sigurta`, nkabbru l-prosperita` u ngħollu l-kwalita` tal-ħajja għall-poplu kollu tagħna.

Sur President, qabel nagħlaq xtaqt nitlob il-permess sabiex inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra xi dokumenti li rriferejt għalihom aktar kmieni fid- diskors tiegħi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra datata 9 ta' Diċembru 2002 mibgħuta lili mid-director further studies & adult education dwar riżultati preliminari tal- verifika nazzjonali dwar it-technicians apprenticeship scheme; u

Diversi graphs u tabelli dwar ir-rata ta' l-illitteriżmu f'Malta.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Carmelo Abela għal Vot 17.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra skond il-Mozzjoni 307 ta' l-20 ta' Novembru, 2002.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kumitat ġie sospiż fid-9.40 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- emenda għal Vot 17 kif imressqa mill-Onor.

Camelo Abela.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 27

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles |Law Rita | |Buhagiar Louis |Mangion Charles | |Cardona Chris |Mizzi Joe | |Chircop Karl |Parnis Silvio | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Coleiro Marie |Sammut Joseph | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Sant Alfred | |Dalli Helena |Vassallo Adrian | |Debono Grech Joe | |

KONTRA: 31

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Mario | |Agius Francis |Galea Pace Victor | |Asciak Michael |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Hyzler George | |Bonnici Josef |Mifsud Bonnici Antoine| |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici Carmelo| |Borg Tonio |Mugliett Jesmond | |Cristina Dolores |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George | |Debono Giovanna |Pullicino Orlando | | |Jeffrey | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Censu |Zammit Dimech Francis | |Galea Louis | |

L-emenda m' għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Jinfetħu l-bibien.

Issa se npoġġi l-mistoqsija fuq il-voti tal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni.

Il-mistoqsija hi:

VOT 17 - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 37,741,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 17 - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 17 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 18 - EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 51,016,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 18 - Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 18 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 19 - LIBRERIJI U ARKIVJI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 701,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 19 - Libreriji u Arkivji, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 19 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 20 - ŻGĦAŻAGĦ U SPORT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,160,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 20 - Żgħażagħ u Sport, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 20 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT III - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 9,150,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot III - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot III għaddiet.

Fid-9.48 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li r-Riżoluzzjonijiet taħt Voti 17, 18, 19, 20 u III tal-Ministeru ta' l- Edukazzjoni ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

THE DEPUTY SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru sabiex, jekk jogħġbu, jressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 10 ta' Diċembru, 2002 fid-9:00 a.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2003

Is-Sitt Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru għall-Politika Soċjali

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi dwar Transazzjonijiet Esterni.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t- Tlieta, 10 ta' Diċembru fid-9:00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fl-9:50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija, skond il- Mozzjoni ta' Proċedura Nru 307.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SPTAR SAN LUQA – PERSUNI B'OVERDOSE

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm daħlu persuni b'overdose ġewwa il-casuality department ta' l-Isptar San Luqa mill-1 ta' Ġunju 2002 u x'tip ta' pilloli jew sustanza oħra ħadu?

Kemm kienet l-eta` ta' dawn il-persuni?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mill-1 ta' Ġunju sat-8 ta' Diċembru 2002 daħlu b'kollox 147 persuna b'overdose fid-Dipartiment ta' l-Emerġenza ta' l- Isptar San Luqa.

L-akbar sustanzi komuni huma opiates, anti-depressants (l-aktar amytripline) u anxiolytics (l-aktar derivati tal-benzodiazepines).

L-eta` tal-persuni tvarja minn 15 sa 80 sena.

ĦAL LIJA - SQAQ SEGUNA

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid jekk fi Sqaq Sejduna ossia Seguna Ħal Mann limiti ta' Ħal Lija sarx bini fuq art tal-gvern minn individwi privati?

Jekk sar, x'passi ttieħdu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li minn riċerki li saru mit-Taqsima Proprjeta` tal-Gvern ma jirriżultax li sar bini fuq art tal-Gvern fil-post indikat mill-Onor.

Interpellant.

DJAR – PIETA' – STALLAZJONI TA' LIFT

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid fiex waslet l- applikazzjoni li kienet saret sabiex jiġi nstallat lift fi Block B1, Housing Estate, Pieta`?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Taħt Skema V ta' l-Awtorita' tad-Djar, talba għal installar ta' lift fi blokki tal-Gvern tkun ikkonsidrata kemm-il darba dawn il-blokki jkunu fil-lokalitajiet tal-Kottonera, Kalkara, Floriana u Valletta jew f'lokalitajiet oħra f'Malta u Għawdex fejn fil-blokk tal-Gvern tkun tabita persuna b'diżabilita' ta' mobilita'.

Ninsab informat li fil-blokk indikat mill-Onor.

Interpellant m'hemmx persuna b'diżabilita' ta' mobilita' u għalhekk l-applikazzjoni ma tistax tiġi kkonsidrata favorevolment.

QRATI – ATTI TA' INKJESTI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'jistgħu jagħmlu persuni li għadhom esebiti fl-atti ta' inkjesti li kien qed imexxi l-Maġistrat Cuschieri li illum ġie elevat għal Imħallef peress li l-ebda maġistrat m'hu qed isegwi x- xogħol tiegħu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

DAR IL-MEDITERRAN – IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kif u meta se tiġi attwata sentenza tat-Tribunal ta' l- Investigazzjoni ta' l-Ingustizzji tas-7 ta' Frar 2002 li tikkonċerna l- ħaddiema ta' Dar il-Mediterran?

Japprezza l-Ministru li issa għadda żmien konsiderevoli minn meta t- Tribunal afferma li huma kienu sofrew inġustrizzja u ta r- rakkmandazzjonijiet appożiti?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat illi l-implimentazzjoni tas- sentenza tat-Tribunal qeghda tigi kkonsidrata.

TOROQ

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru, b'mod spedit, jordna li quddiem l-istage tal-Bombi (Portes des Bombes) isir xi ħaġa biex ma tibqax dik l-għadira ta' l-ilma li takkumula bir-riżultat li vetturi jtajru l-ilma proprju fuq in- nies li jkunu qed jistennew ix-xarabank?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nformat illi d-Direttorat tat-Toroq għadu kif ħareġ sejħa għall-offerti biex isir xogħol fil-junctions tal-lokalita' in onnessjoni mal-proġett tal-Park and Ride tal-Bombi u x-xogħol indikat mill- Onor. Interpellant se ssir bħala parti minn dan ix-xogħol.